######OpenITI#


#META# CREATED: 2022-12-21T20:45:08.149922+00:00

#META# CREATED BY: eScriptorium vv0.12.3c

#META#Header#End#

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_25.png)

# ~~الیف الفاضل المحترم الامام العالم شمس العلة والدین
# ~~مد بن القیس
# ~~رحمة الله علیه رحمة واسعة1
# ~~ه
# ~~من الرحیم
# ~~الحمدلله المنعوت بنعوت الجلال . الموصوف بصفات الکمال . المنزء عن
~~التغیر
# ~~والزوال. المتعالی) عن الأشباه والأمثال. والصلوة والشلام علی خیرخلقه
~~محمد منقذ 3
# ~~الخلق من الضلال ، وشفیع الآمة یوم عرض الأعمال . وعلی آله واصحابه
~~اکرم صحب
# ~~و خیرم آل . سپاس و ستایش مر خدای را جل جلاله و عم نواله که ارواح
~~مارأ
# ~~نزینت تعلیم و تعلم بیاراست و اشباح1 ما را بطینت أحسن تقویم بییراست
~~عقل
# ~~راهنمای7 را قاید خیر و راید8 سعادت ما کردانید (و) نطق دلکشای را
~~ترجمان خاطر
# ~~و سفیر1 ضمیر ما ساخت (و) چندین هزار جواهر زواهر معنی2 در درج
# ~~طبع ما درج کرد (و) انوار (و) ازهار علم و معرفت بر نهال دل ما
~~بشکفانید و درود
# ~~و صلوات بی پایان11 و تحیات زاکیات12 فراوان10 بر ذات مطقر وروان مقدس
# ~~خلاصة موجودات وبر کزیدهآ مکونات رسول تقلین 15 (و) خواجهآ کونن خاتم
~~انبیا
# ~~1- ازاینجا تاصفحهآ 12 سطرچهارم از نسخةآ بریتیش میوزیم بکلی مفقود شده
~~است 2 - م - المتعال
# ~~2- نجات دهنده ورها کننده 4 -م * خداوندیرا 5- آ- م - تعلم و تعلیم 9 -
~~اشباح جمع
# ~~شبح (بفتح شین و حرکت و سکون با) کالبد 7- م - رهنمای 8 - رائدجوینده و
~~خواهنده
# ~~-6-9
# ~~و کسی که در طلب آب و طف پیشاییش قاقله رود ودرمثل است (الرائد لا یکذب
~~اهله
# ~~فسیر 10_ آ-ه -معانی 11- درج بضم دال طبله و جبهآ که زناد دروی پیرایه
~~و جواهر نهند
# ~~12_ آع - فراوان 13- زا کیات جمع زاکیه یاکیزهاونیکوها "1- آ- 6-
~~بی یایان 15- م - التقلین PageV00P025
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_26.png)

# ~~شفیع روز جزا محقد مصطفی باد که مستعد ان قبول دعوت1 را از غرقاب
~~کمراهی و
# ~~غوایت1 ییساحل2 نجات (و)4 هدایت آورد (و) مستسعدان حصول معرفت را
# ~~از تیه 1 حیرت و بیدای جهالت بمرتع"3 عرفان و مآمن ایمان اوراه
~~نمود و بعد ازو
# ~~بر آن 9 و ms001 اهل بیت او باد که نثار1 منصب11 نبوت وحق المنشور ولایت
~~رسالت
# ~~و بنص
# ~~قرآن مجید جزاخلاص محبت و امحاض مودت ایشان بتواند 12 بود. که
# ~~لاأسألکم علیه آجرا الأ المودة فی القربی14 ومن یقترف حسنة نزذله
# ~~فیها حسنا جعلنا الله من المتمشکین بهذه العروة الوثقی ورزقنا خیر
~~الآخرة والأولی
# ~~رأنه قریب مجیب
# ~~دیباچه10آ کتاب
# ~~(و بعد چنین 16) کوید 11 محرر این تألیف و محبر
# ~~این تصنیف بندهآ
# ~~دولتخواه19 محمدبن قیس10 تاب الله علیه 21 : که در شهور سنهآ اربع عشرة
~~وستمائة
# ~~که هنوز احوال ممالک خوارزم و خراسان در سلک اطراد منتظم بود و امور
~~جمهور
# ~~آن اقالیم بروفق مراد ملتئم اطراف و اکناف آن ولایات در غایت خصب و
~~آبادانی (و)
# ~~سعادت امن واستقامت22 شامل احوال اقاصی و ادابی رباع فضل و هنر بفراغ
~~خاطر
# ~~فضلاء آن (دیار و) بلاد مأهول15 و معمور10 (و) اعلام علم و ادب بیفاع
# ~~2
# ~~1-م - دولت 2 - غوایت کمراه کشتن 2- م -سواحل 4- 1-6 - بدارد 9 - م-6-
# ~~او رسایید 6-6 - مستعدان 7- تیه بکسر صحرا که رویده در آن هلاک شود 8 -
~~آ - ع-
# ~~و بیابان جهالت بسربع 9-ع - افروده : او 10- نثار بکسر آنچه که در
~~عروسیها بر حاضرین
# ~~بیاشند و متفرق کنند 11 - منصب بکسر صاد مقام و مرتبه و فارسی زبانان
~~آنرا بفتح صاد خوانند
# ~~12- نص در کلام آنست که جز احتمال یک معنی در آن نرود و تأویل در آن
~~جائز نباشد 13-
# ~~آ-ع - نیست 14- م - القری 10_ م - دیباجه 16- آ - ندارد 17_ع - م -
~~میکوید
# ~~18- م - مخبر؟ ومحبر از تحبیر است که بیعنی نیکو نوشتن خط و آراستن سخن
~~و شعر است
# ~~19- آ - ع - م مخلص 20 - ع - م - القیس 21 - تاب الله علیه یعنی توفیق
~~توبه بدهد اورا یا
# ~~باز مهربان شود بر او 22- آ- ع - استنلمت- و استنامت صحیح و بعنی آسود
~~گی است 623-
# ~~خواطر *2- ماهول اهل داشته شده و مانوس 25- آم - ندارد 26- م - بیقاع ؟
~~ویفاع
# ~~بمنی زمین مرتفع و یشته است PageV00P026
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_27.png) ms002

# ~~قدر علماء آن دیار مرتفع و منشور ، دوستی از جملهٔ‌ حملهٔ‌ علم و
~~برادری از زمرهآ
# ~~ارباب1 فضل که در عیون علوم و فنون آداب از ا کفا و اقران1 قصب السبق
# ~~برده2 (بود) و در حل مشکلات معارف نقلی و کشف معضلات مطالب عقلی
# ~~بر امثال و اضراب4 مزیت تقدم یافته (و) میخواست تا بر معاییر5 اشعار
~~عرب
# ~~و عجم که بیشتر اهل تمیز از حلیت معرفت آن عاطل باشند واقف شود و بر
~~نقد نیک
# ~~و بد کلام منظوم که اغلب ارباب فضل1 در اصابت تمییز آن قاصر باشند قادر
~~کردد ،
# ~~از من در شهر مرو جددالله عمرانها که مجمع اصحاب طبع و مربع ارباب نظم
~~ونثر
# ~~بود درین فن التماس مؤامرهٔ‌ 8 کرد تا غور معرفت (من) در شرح غوامض آن
~~بشناسد ،
# ~~واقتراح6 تصنیفی نمود تااندازه شأو10 من در مضمار11 تفصی از مضایق آن
~~بداند ،
# ~~ومن چون ازفحوای12 کلام او بوی امتحانی شنیدم11 واز مذاق سخن اوطعم
~~اختباری
# ~~یافت14 اسعاف15 ملتمس او(را) [(رحمه الله16)] لارم شمردم واجابت دعوتش
~~فریضه
# ~~دانست ، وعلی الفور دیباجهآ تألیفی 11 در علم عروض و قوافی و فن نقد
~~اشعار تازی
# ~~و فارسی18 آغاز نهادم و یقوش تقسیم و تبویب آن (را) نیرنک 16 زد ، و در
~~چندروز
# ~~معدو دبیشتر فصول و ابواب آن را مرتب کردانیدم و معظم سواد آنرابحد
~~بیاض رسانید.
# ~~کن0) قبل از آن که عروس 21 آن خدر بر منضهآ 22 جلوه آید و کل آن بوستان
# ~~نقاب غنچهآ مسوده بکشاید رایات اعلی سلطان سعید محمد س تکش 12 اعلی
~~الله در جتهما
# ~~یوم الحساب حجتهما بر صوب عراق در حرکت آمد ، و خاطر 25 خدمت
# ~~و لقن
# ~~3
# ~~1- آم -6 - ابناه
# ~~2-م - افزوده : خویش
# ~~4- ع - قصب سبق ربوده
# ~~4 - اضراب جمسع ضرب بمعنی مایند و همتا است
# ~~5 - معاییر جمع معیار بمعنی اندازه ها
# ~~6- م - افزوده ، و هنر 7- م - مرنع 8 - در تمام سخ مؤامره است و آن ms003 در
~~لفت جز بمعنی
# ~~مشاورت نیامده و این معنی مناسب با سیاق عبارت نیست کمالایخفی  9 -
~~اقتراح بتحکم چیزی از
# ~~کسی خواستن 10- شاو سقت نمودن وییشی جستن 11 - مضمارمیدان 12 - فحوی
~~بفتح :
# ~~معنی ومضمون وروش 13_ ا- م - امتحان شنودم - ع - شنودم 14- 6_یافتم 15-
~~اسعاف
# ~~رواکردن حاجت 16- در نسخه آ-ع - ندارد 17- آ م -ع - افزوده تألیفی و
~~نسخه چایی این
# ~~کلیه را ندارد 18- م- و یارسی 19- نبرنک عنوان و گرده و طرح انسازی
~~نقاشاد (برهان)
# ~~20- م - لیکن - ا-6 - پیش از 21- م - عروص * 23 - منصه (بفتع اول) حجله
~~و خانه اراسته
# ~~عروس (و بکسر) آنچه بر آن عروس را نشانند و جلوه دهند 23- و فی نسخة
~~ایاصوفیه "سلغو
# ~~من تکش
# ~~24- لقن از تلقین است بعنی فهمانیدن و تفهیم کردن
# ~~25- م - افروده: در PageV00P027
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_28.png)

# ~~رکابش "را ، مستحکم کشت1 ، جه از کثرت اراجیف 2 مختلف که در آن
~~تاریخ
# ~~بر سبیل مجمجه2 از افواه شنوده می آمد دل بر اقامت خراسان (و) لا سیما
~~در
# ~~عیبت4[سلطان قرار نمیکرفت و تخلف بهیج وجه مصلحت نمی نمود (و) ازین جهت
# ~~در آن مطلوب در صدف تعلیق بماند و مرغ آن آرزو در دام اتمام نیفتاد و
~~چون بعد
# ~~تراخی مدة الغربة و تمادی آمد 5 الغیبة بعراق رسیدم و بقایای خویشان و
~~دوستان را
# ~~بازدید خوش آمد1 .
# ~~لاد بها نیطث علی تمائمی
# ~~و آول آرض مس جلدی ترابها
# ~~سلسلهآ حت الوطن درجنبانید و داعیهآ مقام ری که مسقط رأس و مقطع سره
# ~~بود در باطن ظاهر کردانید عزیمت اقامت را تصمیم دادم و دل بر خواندن
~~فرزندان
# ~~و نقل خانه از خوارزم و خراسان بنهاد1 و درین میانه بهر وقت انتهاز10
~~فرستی
# ~~میکردم و تطلع فراغ خاطری می نمود تا باشد که اجزای آن مسوده برهمان
~~ترتیب
# ~~بآخر رسانم و نظم آن تألیف برهمان نسق تمام کنم از ترادف شواغل
~~لاطایل12 دست
# ~~فراهم نمی داد و ازتواتر اسفار بی اختیار میشر نمیشد و عاقبة الامر
~~آواز19 هجوم ms004
# ~~1- م -ع- شد 2- اراجیف جمع ارجاف خبرکه بکمان خود گویند 3 - و فی نسخة
~~ایا صوفیا
# ~~مجیجه - در تمام نسخ خطی دیگر مجمجه است و درنسخهآ چایی (همهمه) و
~~همهمه اکرچه بعنی آهسته
# ~~سخن گفتن آمده و دراین جا نیز صحیح است لکن چون نسخ خطی عموما مجمجه
~~است متن رامطابق
# ~~نسخ غطی اصلاح نبودیم و مجمجه در لفت بمعنی ناییدا گفتن خبر و بیان
~~نکردن آن است که مرادف
# ~~یچیچه کردن (بضم اول و ثاک و سکون ثانی و فتح جیم فارسی) است در یارسی
~~و یچیچه ویچیچ
# ~~سخنی است که در السنه و افواه افتد و همه کس بطریق سر گوشی و خفیه بهم
~~گویند
# ~~4- از
# ~~اینجاتا ص 6 س 11 که بین دوقلاب
# ~~محصوراست از نسخهآ خدا بخش ساقط شده است. واز حسن
# ~~اتفاق جناب یرفسور ادوارد برون درماه آوریل 1908 که طبع(اول) این کتاب
~~در شرف اتمام بود سفری
# ~~باسلامبول فرمودند و در اثناء اقامت در آنجا تمام دیباچهآ این کتاب را
~~از روی یک نسخهآ الحجم کهدر
# ~~کتایخانه مسجد ایاصوفیه محقوظ است نویسانیدند وبدین طریق تمام دیباچه
~~بدون زیاده و نقصان بدست
# ~~آمد و این کتاب نفیس مرتب و مکمل گردید . و نسخهٔ‌ مذکوره در سنهآ 881
~~هجری در شهر ادرنه
# ~~بوشته شده و نسرهٔ‌ آن در کتابخانهآ ایاصوفیه عدد 4272 است
# ~~5-ا0م0ع - آقد و در نسخه مطبوعه امداد- وآتدبسعنی غایت و نعایت است 6 -
~~ذ - افزوده،
# ~~مودم 7- نیطت - آویخته شده است و تمائم جمع تمیمه بمعنی تعویذ و بازو
~~بند است 8 - صر-
# ~~اف
# ~~9- 6-بنعادم 10- انتهاز فرصت یافتن وغنیمت شمردن
# ~~یق
# ~~12-و
# ~~لی الاصل "نسق ترتیب *
# ~~1 -م - بی طائل
# ~~-ع ، آوازه PageV00P028
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_29.png)

# ~~کفار و نجوم1 فتنهآ تتار که از دو سال باز منتشر بوه محقق کشت و خبر
~~استیلا*
# ~~ایشان بر بلاد ماوراء النهر و استعلابر عساکری که بحفظ آن نواحی منصوب
~~بودند
# ~~متواترشد و بحکم آنک صیت سلطنت وبسطت مملکت وسعت1 شکوه و شوکت ms005 و کثرت
# ~~لشکر و عثت آن سلطان نافذ فرمان و قهر وغلبهآ او بر ملوک (ترک) و بقاع
~~ترکستان
# ~~بیش از آن بود که در ضمیر هیچ کافر یارای تعلق بعضی از اطراف ممالک او
~~صورت
# ~~بستی یا 1 در دماغ هیچ متهور تمنای تملک دیهی از نواحی مملکت او در
~~خیال
# ~~آمدی از اقدام بی تحاشی آن قوم برقصد ولایت چنو 5 پادشاهی قادر (و)
~~قاهر و اقتحام
# ~~بی مبالات6 آن جماعت درغمار دیار اسلام باوجود چنان لشکری کاثر وافر *
~~دلهای
# ~~خواص وعوام حشم شکسته شد و رعب وخوف برترک و تازیک لشکر و دورونزدیک
# ~~وعیت مستولی کشت تا قریب پنجاه شصت هزار سوار شمشیر زن بر کستواندار2
~~(که)
# ~~بظاهر بلخ در حلقهآ قومە10آ خاص مرتب بودند و بر مقدار پنج فرسنک خیمه
~~در
# ~~خیمه زده11 و طناب در طناب کشیده و پیش از آن هر فوج (از ایشان)
~~بتاختنی
# ~~ملکر کرفته و بحملهآ ی لشکری شکسته بمجرد آوازهآ نزول کفار بر شط جیحون
~~نظام
# ~~چنان جمعیتی از هم فرو کشادند و کالفراش المبثوت متشعت11 خاطر و
~~متشقبرای
# ~~کشت و(بی) مناطحه14 و مقابله از محامات ثغراسلام و محافظت بیضهآ ملک
~~تفادی6
# ~~مودند و مرکز مقام خالی کذاشت و طرائق قددا و عبادید 11 عدداهر فرقت
# ~~1
# ~~1 - نجوم یدید شدن بد منهب و خارجی
# ~~=ا1ه- نیقت - و ان بمعتی توشش و قلو در
# ~~بوشاک و خوراک است - م - ونفک ؟ 2- ع بندد و در اصل : تا
# ~~-ه"م ، دهی
# ~~5 - م ، چواو 6 - و فی الاصل : بی موالات 7- و فی الاصل ونسخةآ اأو
~~نسخة ذ ، همار و
# ~~بی سایر النسخ ، غمار و غیار بالکسر جمع غیره وغیرة الشئی شدته ومزدحبه
~~8 - فی الاصل : ذافر
# ~~و فی نسخة آ، ع ، م وافر کاثر و فی نسخة المطبوعة ظافر 9- برکستوان
~~پوششی باشد که مردم
# ~~روز جنگ یوشند و براسب یوشانند 10 - فی الاصل قومه وفی نسخة آ، ع قوته
~~و فی ، م ، قوته
# ~~و ms006 نعاص - و قومه ( برفرض صحت نسخه) جمع قائم و بمعنی نگاهبانان و
~~مستحفظین است (ذیل قوامیس
# ~~مرب از د زی) 11- کلمهآ زده از نسخه چایی افتاده و درآمم ، ع ، افزوده
~~است 12- آ - بناحیتی
# ~~12_ الفراش کل ولای خشک شده در روی زمین وغبار- و مبثوث بمعنی برا کنده
~~- متشعت - پریشان
# ~~ومتفرق ودرنسخه جایی متشعب 14- مناطحه شاخ زدن ودفع کردن وفی
~~الاصل" مساطحه؟ *1- تفادی
# ~~یرهیز نمودن و یکسو شدن
# ~~16- طرائق قددا - طرائق جمع طریقه خط مشی و قدد جمع قده
# ~~جماعتی از مردم که رایهاشان مختلف وهریک را بر خلاف دیگرتی رای باشد و
~~این دو کلمه بعض از
# ~~آیه قرآن است که کنا طرائق قددا ای کنا فرقا مختلفة اهواننا - عبادید و
~~هباید بر وزن عصافیر دو
# ~~جمع اند که از لفظ خودمفردی ندارند بمعنی گروه مردم پریشان و متفرق شده
~~و سواران رونده بهر
# ~~وی است : یقال صارالقوم عبادید و عبابید ای متفرقین - و غدد جمع عدة
~~(بالضم) استعداد ، یقال
# ~~ونوا علی عدة ای استعداد- ودرنسخه اصل ، و -م- ، هنادید ؟

PageV00P029

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_30.png)

# ~~وقه 1 بکوشهٔ‌ افتادند و عار و شنار هزیمت 2. بنی جنک را بنام و تنک
~~چندین
# ~~سالهآ خویش راه دادیفعل الله مایشاه و یحکم ما یرید تاخصم از تنسم 3 آن
~~بددلی
# ~~که تا آن4 حد از هبچ لشکری تصور نکرده بودند چنان دلیر شد و از مقاومت
~~لشکر
# ~~اسلام که از آن حسابی تمام بر کرفته بودند چنان ایمن کشت که هر قوم رو
~~بطرفی
# ~~نهادند وهرجوق قصدشهری کرداند) بعضی از ایشان بیک رکضت6 کالنجم اذا
~~انقض
# ~~اللرجم از کنار جیحونا تا در اصفهان بل تا اقاصی ابخاز3 و اران0)
~~بتاختند و
# ~~همه راه از (شخص)11 کشتکان یتلال وهضاب11 ساخت وطایفهآ ازجمله
~~بلادخوارزم
# ~~و خراسان جز رسوم و اطلال13 قایم نکذاشتند و از کافهآ سا کنان آن دو
~~ولایت بهشت
# ~~سا جز مشتی اطفال وعورات وبعضی از صناع و محترفه که در ربقهآ اسار14
~~بریکدیکر
# ~~بدنده)15 بخش کرده بودند ms007 و برسم10 عبید تهنیت را بمعاهد17 خویش فرستاده
~~زنده
# ~~ها] نکردند 19 وعادیهآ عیث 11 وفساد ایشان بسایر اقالیم {عالم} عدوی
# ~~کرد
# ~~1-فروقه یعنی بغایت ترسنده وجبان و بد دل
# ~~2 - شنار بکسرشین ننگ و عار - درتمام نسح خطی
# ~~هزیعت است ونسخهآ چایی (هرملت) و آن سهو است 3 - تنم خبر رسیدن وبوئیدن
~~وفی الاصل
# ~~وفی نسخة مولوی : تبسم  4 - تمام نسخ خطی تاآن ودر نسخهآ چایی با آن ؟
# ~~5 - آ، م ، کرد - آ- بعشی - و بعث وبعث بمعنی لشکر و قومی که بجائی
~~فرستند 6 - رکضت بمعنی
# ~~جنبش 7 - م ، نفض ؟ و ایقض یعنی فرو بیفتد ستاره 8 - آ، ذ ، م ، بلک تا
# ~~9 - ابخاز بفتح
# ~~هیزه و خای نقطه دار بروزن اهواز نام ناحیه ایست کوهستانی متصل باب
~~الابواب که راههای آن
# ~~بسیار سخت و دشوار است و سوار را بدانجا راه نیست و طایفهآ از نصاری در
~~آنجا سا کنند موسوم
# ~~کرج 10 - ازان بتشدید ثانی بروزن یران نام ولایتی است یهناور که دارای
~~شهرهای بسیاری است
# ~~مانند گنجه و بردعه و بیلقان وغیره و بین آن و آذربایجان نهر ارس فاصله
~~است که آچه طرف مغرب
# ~~و شمال است متعلق باران است و آنچه طرف شرقی است متعلق بآذربایجان 11 -
~~شخص -
# ~~کالبد -12- تلال جمع تل بمعنی توده خاک وریک و هضاب جمع هضبه بفتح :
~~یشته و کوه گسترده
# ~~بر زمین - وفی الاصل طلا ومصاب 9 - م - حضاب ؟ 13 - رسوم جمع رسم نشان
~~یا نشان ناییدا
# ~~و اطلال جمع طلل بفتح طا و لام اثر سرای وجای خراب 14 - آ، م،6 - ربقه
~~اسار - ذ- بوته
# ~~اسار ؟ و در نسخه چایی ابعدالسائر ؟ 15_ آ، ذ ، زنده - ندارد 16- ذ،
~~بررسم 17- و
# ~~فی الاصل و ، ذ ، تهنیت معاهد بدون کلمه (را) وآ-ع -م - مهنت - ومهنت
~~بمعنی خدمت و عمل -
# ~~واین مناسب تر از تهنیت است و معاهد جمع معهد منزلی که همیشه بوی باز
~~گردند از هرکجا که رفته
# ~~باشند 18- وفی نسختی ms008 خدابخش و ایاصوفیا ه کردند * 19- عادیه ستم - عیث
~~بفتح عین زیان
# ~~تباهی و در نسخه م بجای عیث عیب است 20 - عدوی بفتح وقصر تجاوز وسرایت
~~بیماری وجز آن PageV00P030
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_31.png)

# ~~و از صواعق رعد و برقشان1 اقطار وآفاق جهان در تشویش افتاد و علی
~~الجمله آنچه
# ~~قزین افترت بروی1 اهل لسلام آمد وبرجور امت [ (محمد) مصطفی2 صلی الله
~~علیه و
# ~~اله و صحبه وسلم] کذشت در هیچ دولت بر اهل هیچ ملت نشان نداده اند (و)
~~مثل
# ~~ین واقعهآ شنیع و باقعهآ فظیع در هیچ تاریخ نیاورده و اکرچه در سنهآ
~~عشرین
# ~~اختلاف ایشان از بیشتر1 ممالک منقطع [ شده بود و این سوی آب یک دو سال
~~از
# ~~خوف قتل واسر آن سباع ضاریه ایمن کشته و مردم را بواسطهآ جمعیت بعضی از
~~فرزندان
# ~~سلطان امید انتعاشی یدید می آمد ورایحهآ ارتیاشی بمشام میرسید مرا باری
~~از کثرت
# ~~تقلب احوال عراق و تغلب خیال مراجعت تتار آمی خوش بکلو فرو نمیرفت و
~~نفسی آسوده
# ~~از سینه1 برنمی آمد و بهیچ وجه زلزلهٔ‌ خوف و ولولهٔ‌ 8 رعب آن قتل
~~بیدریغ
# ~~وغارت شعواء 10 که از آن حزب 11 قهر خداای) بچند نوبت در چند شهر دیده
~~بودم و
# ~~مشاهده کرده12 از ضمیر کم نمیشد خاصه (که) یک دو کرت دردستا بعضی از
~~شحنکان
# ~~ری افتاده بودم وذل استخدام کماشتکان ایشان کشیده و از بن جهت دل از
~~جان شیرین
# ~~آمده 14 و جان از زندکانی مستلذ متبرم شده چه بهیچ حال از آن شدت و
# ~~صیر
# ~~محنت وجه خلاصی و [مناصی نمیدیدم و از آن اذیت و بلیت مفر و محیصی
~~نمیدانست
# ~~نا نا کاه بخت خفته بیدار کشت و طلوع کوکب سعد[ی] از افق مطالعم10 روی
~~نمود
# ~~اطراف فراهم کرفتم و عایق 16 منقطع کردانید و با غموض مسالک و نا ایمنی
~~راهها
# ~~خودرا بما من یارس11 ایداختم و بحصن خدمت خداوندیادشاه سعیداتابک سعد
~~*من
# ~~زنکی انار الله ms009 برهانه و اعلی فی علیین مکابه التجا ساخت و الحق
~~پادشاهی بود از محض
# ~~3-
# ~~1 - آ، ذ، ع ، م، برق آن 2 م - برروی 3 - آحع - بر سرامت محمد صلوات
~~الرحمن علیه - ذ-
# ~~بر سرامت احید گذشت م - برسرامت مصطفی علیه الصلوة والسلام * - شبیع
~~زشت  باقعه بعمنی
# ~~سختی و فظیع کارسخت و زشت از حد در گدشته درزشتی و درنسخهآ - ذ - نائبه
~~فظیع * - ذ- افزوده
# ~~و ستمائه 6- آ، ذه م - بلاد ممالک 7-م - از دل 8 - ولوله بانک و فریاد
~~کردن
# ~~9 - آ- بدریغ بدون کلمة (بی)
# ~~10-آ، ع -شفواء ؟ م - شغاه ؟ وصحیح شعواء است - وغارت شعوا
# ~~غارت متفرق و یریشان را گویند 11 - تمام نسخ چزب و نسخه چایی حرب ؟
# ~~11- م ، میگردم
# ~~12- از این دو موضع در نسخه ذ مقدار نصف صفحه بواسطه یار کی کتاب از
~~بین رفته است 14-
# ~~-م، برآمده 15- آ،م ،ع تطلعم : ذ - تطلع 16 - آ ، م - علایق 17 - ذ ،
~~م - فارس PageV00P031
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_32.png)

# ~~لطف خدا آفریده در یحجر خاصە1آ رأفت و نعمت1 او پروریده همه فضایل
~~انساقی
# ~~و را 3 حاصل (و) همه شمایل پادشاهی او را موجود صورتی زیبا و همتی
~~(والا
# ~~کرمی
# ~~کامل و شفقتی شامل بذلی بیدریغ وعطائی بیشمار مردانکی کسوتی [ که
# ~~بر حد قد  او دوخته و غریب نوازی آیتی [که4
# ~~در شأن او منزل شده من
# ~~بنده را در حریم حمایت خویش جای داد و با کرام و اعزاز محظوظ فرمود و
~~بنواخت
# ~~و تشریف6 کرانمایه مخصوص کرد و بمحلی مرموق و مکانی 2 مغبوط بنشاند و
~~در
# ~~مدتی نزدیک با نقصان حالت و قصور مراسم خدمت از مقربان حضرت خویش
~~کردانید
# ~~و بمرتبت خواص حجاب برسانید 9 [شرف محرمیت مجالس استیناس مبذول داشت
# ~~و تشریف حریفی کاسه و کاس ارزانی فرمود تاقریب پنج سال درظل و ارف
~~عوارف
# ~~وکنفعواطف (لواطف) اوفارغ البال رافغ11 الحال فی دعة12 من العیش وسعة
~~من
# ~~المال عمر کذرانیدم و روزکار بسربرد 11 ایزد سبحانه و تعالی صدهزار ms010
~~قنادیل رحمت
# ~~و رضوان و مشاعل10 بشری و غفران بروان یاک او برساناد و عمر و ملک و
~~معدلت
# ~~و مملکت خلف صدق و ولی عهد او خداوند پادشاه معظم خاقان اعظم مالک رقاب
# ~~لأمم15 مولی ملوک العرب والعجم اعدل ولاة العالم اکمل رعاة بنی آدم
~~حافظ البلاد
# ~~راعم العبادمدیل الأولیاء مذیل16 الاعداء المنصور من السماء (المؤید
~~باعظم الاسماء)97
# ~~مظفر الدنیا والدین غیاث الاسلام والمسلمین عضدالخلفاء والسلاطین ظل
~~الله فی الأرضین
# ~~المخصوص بعنایة رب العالمین قهرمان الماء والطین علاء الدولة القاهرة
~~ضیاء الملة الزاهرة
# ~~بهاء الآمة الباهرة یمین الشلطنة والخلافة باسط النصفة والرافة محیی
~~الخیرات ولی الحسنات
# ~~8
# ~~1-آ،م =حاضنه : وحاضته دایه و انکه بجای وی باشد در تعهد بچه2- ذ - رحت
~~ورافت - م
# ~~رأفت و رحمت
# ~~3 آ، شاهی - آ، ذ، ع ، م در او 4 - نسخه آندارد 5 - آ- بر قد حد
# ~~او - ذبر قد او م بر قد خذ او
# ~~6 -م و بتشریف
# ~~9-م - و بکانی
# ~~1- نسخه چایی
# ~~رحانید
# ~~9- حریفی هم کاری - کاس جام شراب خوری و کاصه بفتح ثالث ظرفی که در آن
~~چیز
# ~~خورند 90 - ظل وارف - سایه دراز - و عوارف جمع عارف نیکوئیها 11- نسخه
~~خدابخش
# ~~و ایاصوفیا و مولوی رافع ؟ و نسخه آوع رافغ و رافغ عیش فراخ و خوش است
~~12- دعه فراخ
# ~~زندگانی کردن و راحت و آرام گرفتن. 13- م - بردم
# ~~19 -م - مشاعیل" و مشاعیل جح مشمل ومشعله
# ~~است بمعنی قندیل وجائی که در آن آتش افروزند
# ~~15- آمم ،ع، امم (بدون الف
# ~~-1
# ~~اذال غلامه اهانه (قاموس) 17- ازنسخهآ اصل و نسخهآ آساقط شده
~~PageV00P032
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_33.png)

# ~~حاحی البدعات محزرا ممالک البر والبحر مظهر مراسم العلاء؟ والقهر وارث
~~ملک
# ~~سلیمان سلغر سلطان [اعظم
# ~~اتابک ابوبکر بن سعد ناصرامیر المؤمنین ابدالدهر
# ~~پایدار داراد و سرادق عظمت و جلال و سرایردهآ دولت و اقبالش بأطناب
~~تأیید
# ~~واوتاد تأبید محکم و مبرم کرداناد که تاتخت سلطنت7 بزیب و زینت این
~~پادشاه پر هیزکار
# ~~جمال یافته است و مسند ms011 پادشاهی بنفاذ 9 اوامر و نواهی این شهریار
~~دینداو آرایش
# ~~کرفته اهل خیر وسلامت یای در دامن امن و راحت کشیده اند و حزب شر
~~وبطالت سر
# ~~بکریبانا عزلت وعطلت فروبرده ابواب جور و حیف بعسمار1 انصاف و انتصاف
~~اوبسته
# ~~شده اسباب رفاهیت خلق دست فراهم10 داده ارجاه و انحاء11 مملکت که
~~بخطوات
# ~~اقدام جائره11 خراب وبائر کشته بود بیمن اعتنا و استعمار او معمور و
~~مسکون شده
# ~~(و) مسالک ممالک که از تغلب دزدان [ و تعدی قطاع طریق مهجور و مدروس
~~مانده
# ~~بود بحسن حراست 11 و سیاست او مسلوک و مأمون کشته سا کنان قری و مزارع
# ~~که بسبب غلاء سعر16 و تعذر زراعت بجلا مبتلی شده بودند از شمول معدلت و
~~عموم مرحمتا
# ~~لاوروی باوطان مألوف بازنهاده قحط و تنکی نواحی ازیمن نقیبت1 اوبرخص و
~~فراخی
# ~~مبثل16 شده عواطف لطف او سایه بر سر متظلمان افکنده (و) عواصف قهر او
~~درخت
# ~~ظلم و عدوان از بیخ برکنده (و) مزاج طاعت حشم و لشکر که از قانون صحت
# ~~اخلاص منحرف شده بود بصواب تدبیر او از " اعتلال بحال
~~اعتدال18" باز أمده اهوا
# ~~وآراء امناه و امراء که درانتهاج19 مناهج عبودیت متفرق و مختلف کشته
~~بودبلطف .
# ~~استمالت او بر سلوک جادهآ استقامت مؤتلف و متفق شده جماعت متیزدان که
~~بمعاقل
# ~~1
# ~~1- ذهم60- محرز 2-1، م، ذ، ه - الاعلاء 4 - در نسخة جابی السلطان
~~الاعظم وکلممه
# ~~صلفر) را ندارد 4- ذ - افزوده : ابن زنکی
# ~~0 آ، ذ، ع" م - پاینده 6- سرادق
# ~~ضم سین سرا یرده و خیمه را کویند 7- آ- مملکت - ذ - مملگت بنوبت و زینت
~~- م - ملک
# ~~زرینت تربیت
# ~~-م بنفاد   *- مسیار آنچه بدان چیزیرا استوار کنند - میخ آهنی
# ~~310
# ~~آ، م،ع - درهم داده 11- ارجاه جمع رجا ورجاء بقصر ومداست یعنی نواحی ذه
~~م - بجای انحاء
# ~~انجای) دارد 12-م - جابره 13- م - مراست؟ 14_ غلاه بالفتح ممدودا -
~~گران گردیدن
# ~~رخسعر بکسرسین نرخ وجمعش اسعار است 1 - نقیبت نفس وخرد و کنکاش است ms012
~~یقال ثلان میمون
# ~~التقیبه ای مبارک النفس اوالامر ینجح فیما حاول ویظفر او میمون المشورة
~~(منتهی
# ~~19 - ا0م،ع
# ~~بدل 17- از نسخه - ذ چند سطر از این موضع افتاده است 18-م، ع ، ذ- حال
~~اعتلال بحد
# ~~تد
# ~~1- ذ، م - ابتهاج *- انتهاج ییدا وروشن گردانیدن راه
# ~~20- م - لطف PageV00P033
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_34.png)

# ~~بشغاف 1 و مضایق یشعاب تحصن کرده بودند و پای از دایرهآ فرأمان برداری
~~باز کرقبه
# ~~بمیاننن بشهامت و دها  و محاسن حصافت رای انور خدایکانی لطفأ وعنفا سر
~~برخ
# ~~انقیاد نهاده وربقهآ طاعت را کردن داده3 و دست تطاول "ر آنتین
~~خویشتن دارمی کشیده
# ~~و روی دل باخلاص بندکی بدرکاه چهان پناه آورده و پشت فراغ بدیوار امن و
~~اعان
# ~~ماز داده کوهها از متغلبان خالی شده [و] راهها از متسلطان ایمن کشته
~~کارواقها از
# ~~اطراف ونواحی بی زحمت [(و)]4 مؤنت باج و بدرقه می آیند و میروند و
~~برذکران
# ~~در مواضع "دور دست"1 و مهاوی مهیب9 فارغ وآزاد تخم میکارند و
~~میدروقد
# ~~چه باری عز شانه و عم احسانه ذایت مطهر آن1 پادشاه دین پرور عدل کستر
~~را از
# ~~کرایم شمایل پسندیده و جلایل فضایل کریده آفریده است ولباس حفظ و عصمت
~~خویش
# ~~از ذمایم افعال و رذایل اعمال درو پوشیده وبروی خوب وخلق خوش (و) سیرت
~~تیکی
# ~~عفت [ نفس ویاکی ضمیر و علو همت و درستی وعد و وفای عهد و رجاحت عقل و
# ~~سماحت10 طبع ووقار وانات 11 و حزم و ثبات و سخا و شجاعت و ذکا و کیاست
~~و
# ~~حلم با سیاست و تواضع با مهابت وعفو با قدرت واغضا11 با مکنت و تعظیم
~~اوامر
# ~~حق و شفقت درحقی خلق و توفر برتفخیم علم و توقیر 11 علما و تبرک
~~بمجالست ارباب
# ~~ورع ومثافنت 15 صلحا از ملوک عالم ممتاز کردانیده است و آنچه اورا ضاعف
~~الله علاءه
# ~~از اکمال 15 مکارم اخلاق واعمال محاسن اعراق واقتناء ذخایر مثوبات بضبط
~~مصالح
# ~~خلق و اقتناص شوارد 11 سعادات ms013 بحفظ امانت حق و اعتماد و توگل در جمیع
~~امور
# ~~بفضل17 و کرم آفریدکار و استظهار و تمنع18 در کل احوال بعون ولطف
~~پروردکار ملکه
# ~~شده (است) وطبیعت کشته دیکر ملوک روزکار و شاهان نامدار را هزار پک آن
~~دست
# ~~18
# ~~1 - معاقل جمع معقل یناهگاه و کوه بلند و شعاف جمع شعفه (بحرکت شین
~~وعین) سرکوه ودرقسعه
# ~~ذ شغاف با غین معجمه و آن غلط است 2- ذ- وزهاء ؟ 3 - ذ- در داده  -
~~تمام نسخ خطی (و)
# ~~ندارد
# ~~1- بدرقه راهبر و نگهبان 6 - ذ_ برزیکران 7 ذ - در و دشت
# ~~-5-8
# ~~و مقب آ-ع - مهیت ؟
# ~~9- م - این 10-م - ا-6 - سجاحت 11-م - انانت والصحیح
# ~~انات و هو بنعنی الوقار و الحلم 12- اغضاه چشم یوشی کردن و در نسخه م -
~~و اتای
# ~~13-آ- ذ- و توقر
# ~~19_ نستخه چایی مثاقبت دارد و آن غلط است چه مثاقت در لقت نیامفه و
# ~~صحیح چنانچه درنسخه - آ، ع - است (مثافنت) با فا و نون است که بعنی
~~مجالست نودن و
# ~~همزانو نشستن و یاری کردن است و در نسخة - م - بجای مثافنت مشاورت است
# ~~10_ ذ - اعلاه -م- کال 164_ اقتناص شکار کردن و شوارد جمع شارده
~~رمندمها 17_م - یرقضله
# ~~18- م - وتمتع PageV00P034
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_35.png)

# ~~نداده است و صحیفهآ مفاخر ایشان بسطری 1 از آن مآثر موشح نکشته وبر صدق
~~2 این
# ~~دعوی و صحت این قضیت چند کواه عدل و دلیل واضح دارم که کدورت زور زلال
# ~~شهادت آنرا تیره نکرداند و کردنقص بردا من دلالت آن ننشیند، یکی آنکه
~~در عنفوان جوانی
# ~~وربعان کامرانی که مجال1 وساوس شیطانی فسیح تر باشد و میدان هواجس
~~جسمانی0
# ~~بسیطتر ازمنا کر ومناهی دست بداشته است و معاشرت معازف1. و ملاهی را
~~پشت
# ~~یای زده و تحری رضای الهی را بر تتبع هوای یادشاهی تقدیم کرده و تخلق
~~باخلاق اولیارابر
# ~~نأسی بسیرت پادشاهان دنیا ترجیح نهاده تا ببرکت آن بازار فسق و فجور
~~فتور کرفته
# ~~است و رواج تهتک و فساد کساد ms014 پذیرفته رستهآ امر معروف معمور شده و متاع
~~عفت
# ~~و صلاح مرغوب کشته و بیشتر[(از)] اهل مملکت از امرا و کبرا و حشم و خدم
~~و
# ~~متجنده ورعیت موافقت اولوالأمر را واجب شمرده و بر موجب الناس علی دبن
# ~~ملو کهم بصدق 7 رغبت روی بتوبت و انابت آورده و پشت بر محظورات 2.
~~محرمات
# ~~شرع کرده و ثواب آن ایام دولت قاهره را ذخیرهآ ثبات سلطنت کشته و دیکر
~~آنکه
# ~~باستماع "کلام ملهوفان عادت کرده (است) وبا کشف (معضلات9 و)
~~ظلامات متظلمان
# ~~نس کرفته و روز کار مبارک بر تهذیب احوال دین و ترتیب اعمال ملک مصروف
~~کردانیده
# ~~و خاطر اشرف بر تنویه10 قدر علما و صلحا وترفیه حال حشم و رعایا کماشته
~~ابواب
# ~~خیرات و مبرات بر عأمهآ خلایق کشاده و راه مطالبات ناموجه و عوارض نا
~~واجب
# ~~بر کل ممالک بستهرسمهای محدث ازجراید عمال ولایت محو فرموده (و)
~~بدعتهای
# ~~قدیم از صحایف اعمال دیوانی حک کرده مالهای خطیر بتهمت مظلمهآ حقیر ترک
~~می آردا
# ~~وطیارات 12 دیوان و توفیرات خزانه الا برخصتی شرعی از وجهی مرضی بخود
~~راه
# ~~-1- شطری 2- آ - صداق ؟ 3- آ- محال ؟ 4 - آ، م،ع - نفسانی
# ~~5 هذا
# ~~هو الظاهر و فی جمیع النخ مناکیر - چه منکر اگربعنی زیرک و فطن باشد
~~جمع آن بر منکرون و مناکیر
# ~~آید و اگر بعنی ضد معروف باشد که آن قول و فعلی است که برخلاف رضای
~~خدااست ومراد در
# ~~اینجا هم همین معنی است یس جمعش بر منکرات و مناکر آید 9 - معازف بروزن
~~مساجد جمع
# ~~معزف ومعزفه آلتعای لهواست مثل چغانه و طنبور و غیر آن و در نسخه آ، م
~~- معارف ؟
# ~~2- آ، ذ، ع- افزوده، و 8 - آ، م، ه - استماع 9 - نسخه آ(معضلات و)
~~ندارد -م مغضلات
# ~~باغین معجبه) ؟ 10- تنویه بلند نام گردانیدن 11- ذ - میکند 12 - کذا فی
~~نسخ خدا بخش
# ~~وایاصوفیا و آ، م ، ذ، ع - وبرای طیاره معنیی جز دکشتی سریع السیر *
~~نیافتم و آن مناسب ms015 مقام نیست PageV00P035
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_36.png)

# ~~لمیدهد تا این غایت [(قریب)] بصدهزار دینار1 املاک نفیس و اسباب متقوم
~~از
# ~~میههای معظم و مزارع مغل و باغهای پر نعمت و سرایهای عالی که سالها در
~~خور
# ~~دیوان اعلی بودبمجرد شبهتی3 که در نقل ملک آن باز نمودند بمتعیان (آن)
~~بازفرموده
# ~~است وذمت اسلاف مبارک خویش انار الله براهینهم از حمل اوزار آن سبکبار
# ~~کردانیده و اضعاف آن بر عمارت مساجد و معابد و اربطه و مدارس و قناطر و
~~مصانع
# ~~و مزارات متبرک وبقاع خیر صرف کرده است و بکوشه نشینان هر ولایت و
~~مشایخ هر
# ~~فاحیت و سبل2 بادیهآ حج و مسا کین حرمین فرستاده و چندین یاره دیه1 و
~~مستغل
# ~~دیکر از ضیاع خاص هست که بعضی بهرکس از ایتمه (و) اهل ورع وارباب
~~خاندانهای
# ~~قدیم وحق داران همین 9 دولتخانه ارزانی فرموده است و اعقاب و اخلاف
~~ایشان را
# ~~مسلم داشته و بعضی بر عامهآ سادات مقیم و مسافر و کآفهآ متصوفهآ وارد و
~~صادر وقف
# ~~کرده (وریع) وارتفاع آن چون1 سایر موقوفات و مسبلات10 ممالک بمصارف11
~~استحقاق
# ~~ومحال استیجاب 11 صرف فرموده و اطماع مستأ کله و تصرفات باطله از آن
~~منقطع
# ~~کردانیده و آنچه برسم صدقة السر و ارزاق داره روز بروز و ماه بماه
~~بعلما و صلحا و
# ~~سادات و کبرا واصحاب حدیث و حملهآ قرآن11 وسایر مستحقان غریب وشهری و
# ~~متوطن14 و طاری از مردان و زنان و مشایخ واطفال میرسد چون خلال جلال
~~اوبی
# ~~یایان است و (چون) خصال کمال او بی قیاس ، و دیکر آنکه اکرصاحب طرفی از
~~همسایکان
# ~~مملکت بکمال حلم و وفور کم آزاری این خسرو نوشیروان معدلت مغرور شود
~~تا5
# ~~از سر رکاکت رای11حق جوار مبارک او یکسو نهد و بتحریش10 شریران درکاه و
~~بد
# ~~12
# ~~1- آ،م،ع - بصدهزار دینار املاک و کلمهٔ‌ دینار از نسخهآ اصل افتاده
~~است 2 - م_ دههای
# ~~2- م - - شبههآ 4- م - افزوده : را  - م قناطیرو صحیح قناطر است ms016 که جمع
~~قنطره بسعنی
# ~~یلها است و قناطیر جمع قنطار بمعنی وزن مخصوص و مال بسیار است که در
~~اینجا مناسب نیست
# ~~9- آ،م،ع - صبیل 7- م - ده 8- آ- این - م - آن 9 - م - هچون
# ~~1- ا0م
# ~~4ع - مسبلات و سبل المال جعله فی سبیل الله والخیر - ودرنسخة چایی
~~مبتلات وتبتل : انقطع من الدنیا
# ~~یالله
# ~~11- آ،م - بصاب
# ~~1-م - استجاب؟
# ~~11- -م افزوده : داره 14- آ، م،ع،-
# ~~مستوطن
# ~~1-م - ویا
# ~~سخة چایی : ری
# ~~11- تحریش بیعنی اغراه و بر افزولیدن
# ~~قوم وسکاست بر یکدیگر PageV00P036
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_37.png)

# ~~خواهان دولت خویش بکوشهآ از اصقاع این ولایت تازد و چهار پایی1 (چند)
~~براند
# ~~و درویشی چند را برنجاند و بدین سبب قوت حفیظهآ 2 آن پادشاه نیکو سیرت
~~پاک
# ~~عقیدت ازروی بشریت درحرکت آید و مزاج دل عزیزش بطلب انتقام کرم شود
~~تاباحضار
# ~~لشکرها [(الخ
# ~~.
# ~~(أ) فرمان دهذ وروی اعلام منصوره سوی ولایت آن بی عافیت4 (نهد) جون یک
# ~~دو منزل بر عزیمت کوشمال ایشان کوج مبارک فرموذ و کثرت حشم و حشر خویش
# ~~مشاهده کرد و اذناب و اتباع لشکررا دیذ (دند)] انهای طمع تیز کرده و
~~رجالات حشم
# ~~را یافت غارت و تاراج را دامن در زده از انجا کی کمال خداترسی و آخرت
~~اندیشی
# ~~اوست باز اندیشذ6 کی اکر این جماعت در سایهآ رایت اعلی بران دیار دست
~~یابندیک
# ~~درخت قایم ویک خانه آباذان نماند ورعایای ضعفا مستأصل شوند و بیذا بوذ
~~کی ازان
# ~~تأدیب و تعریک نصیبهآ ظلمهآ آن طایفه جند رسذ ودر مقابله نهزة 2 الذیب
~~ایشان جه
# ~~مقدار آیذ باقی مظلمهآ باشد بسعی خود حاصل کرده و و بالی ببای خویش
~~بدست آورده
# ~~و در دفع 8 ظلم غیری قانون معدلت خویش ازدست داذن و در استرداد مال
~~دیکر(ی)
# ~~خودرا مظلمه اندوختن 6 نه کارزیرکان وشیوهآ دین داران است وجون ملهم10
~~توفیق
# ~~این اندیشهای صواب برضمیر منیر او بکذراند 11 و آیت ولا تزر وازرة وزر
~~آخری
# ~~بکوش هوش او فرو خواند در حال نایرهآ آن ms017 غضب11 فرو نشیند و دامان 11
~~عزیمت
# ~~مبارک از آن نهضت درجیند خرابی ولایت را از عرض مال دیوان عمارت فرمایذ
~~و
# ~~زیانهای رعایا را بشفقت و عاطفت خویش جبر کند و قطع مادهآ آن تعدی و
~~حسم
# ~~باب 14 آن فتنه را بر مقتضاء وجادلهم بالتی (هی) اخسن طریقی اجمل (4) و
~~وجهی
# ~~سلم بیش کیرذ و بهیج وجه تا سزای آن متعدیان بی ایذاه درویشان و تاراج
~~مال
# ~~بی کناهان میسر نبینذ بجنک اجازت نفرمایذ و علی کل حال تا مجال عفو
~~یابذ و
# ~~امکان اغضا باشد در تنفیذ موبقات15 خشم عنان نفس ا ماره فرو نکذارذ و
~~در
# ~~13
# ~~1- م - چهاریایانی 2- یعنی غضب 3-از اینجا نسخهآ اساس یعنی نسخهآ بریتش
~~میوزیم شروع
# ~~میشود 4 - م، آ، ع- بی عاقبت 5- م حبر 9- م - اندیشید 7-م - نهرت 8- ع
~~- رفع
# ~~9-م - انداختن 10- م - ملتتم 11- م - کذراند 12- ع - ازفضب او 13- م -
~~و دامن
# ~~1 - م - و خشم تاب و حسم ، بریدن و باز داشتن 15- موبقات بعنی مملکات
~~است PageV00P037
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_38.png)

# ~~مراقبت (جاتب) حق بلایمهآ خلق و کفت و کوی لشکر التفات تنمایذ و رضای
~~الهی
# ~~را بسبب ناموس باذشاهی از دست ندهذ و جون بواسطهآ اجتماع عساکر و
~~آوازهآ
# ~~حرکت رایات اعلی حفت بالنصر و الظفر آن جماعت را از وخامت عاقبت آن
~~اقدام
# ~~و سوء مغتهآ 1 آن جسارت انتباهی بدیذ آیذ و از کرده بشیمانی روی نمایذ
~~و باصدار
# ~~کتب و انفاذ2 رسل بیش آیند و دست در دامن اعتذار زنند باذشاه خلدالله
~~سلطانه و
# ~~نصر انصاره و اعوانه در استماع کلمات (آن) فرستاذکان مبالغ تحامل
~~ایشانرا تحمل
# ~~فرمایذ و ایاطیل اعذار ایشانرا در محل قبول آرد تا کعبتین آن وحشت را
~~بلطف تدبیر
# ~~باز مالذ و بساط آن تشویش2 از عرصهآ ولایت بحسن المس درنوردذ و این همه
~~از بهر
# ~~آن تا آسیبی بدل بیوه ی نرسد و مال یتیمی در معرض تلف نیایذ و خون بی
~~کناهی
# ~~ویخته نکردد ms018 واین معانی خاصه در حالات حفیظت الا از سر یقین صادق دامن
~~کیر
# ~~هیج باذشاه نشوذ و این اخلاق لاسیما باوقات غیظ و غضب جز بقوت دین درست
~~در
# ~~باطن هیج صاحب فرمان بدیذ نیایذ ، و ذلک صل آلله یؤتیه من یشاء، و کواه
~~دیکرابک
# ~~شراف (42) اطراف و اعیان بلدان که درین دور حیف و جور (و) باحور * فتنه
# ~~و فتور از بایهآ دستکاه خویش افتاذه اید و از سایهآ مال و جاه خویش بر
~~صحراء ناکامی
# ~~مانده6، بآوازهٔ‌ امن و امانی کی بحمدالله ساحت این مملکت را شاملست و
~~أمیذعدل
# ~~واحسانی که بمحض فضل حق طینت (باک) وطیت7 طیبه این باذشاه نیکونها
~~ذراحاصل 8
# ~~جون مرغان تشنه که جان بآب اندازند من گلقج عبیق ، روی بزلال حضرت جلال
~~او
# ~~می نهند و بعصمت جوار اقبال و ذمت زنهار ظلال او می بذاهند، وخستکی
~~ظاهر و
# ~~باطن خویش را مرهم از داروخانهٔ‌ کرم او می طلبند ، و درد حرمان و رنج
~~احزان
# ~~خویش را دارو از دارالشفاه شفقت او می جویند، وباذشاه9 جاویذ عمرباذ
~~همکنانرا
# ~~در بناه مرحمت خویش می کیرذ و جناح مکرمت بر فرق ایشان می کستراند10
# ~~و لطف التفات خاطر اشرف را طبیب ان معلولان می سازذ تا از جسیم انعام
~~(و)
# ~~1
# ~~1 - مفیه پایان هر کار و عاقبت مر حیزیرا کویند 2 - م - وایعاد 3 - م -
~~افزوده : را
# ~~9- م - حالت 5 - باحور ککافور و با حوراه بزیادتی الف ممدوده شدت
~~گرماست در تموز
# ~~ت ق)
# ~~1- م- افزوده: و
# ~~و طیبة
# ~~1-م افزوده : است
# ~~م-که
# ~~جاوید - ع - که دراز 1م - می کسترد PageV00P038
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_39.png)

# ~~مسیم1 اهتمام او صحت انتعاش می یابند ، و ازصوب عاطفت وفض عارفت او
~~سیراب
# ~~استقامت احوال می شوند، و در خصب آن دولت و رخص آن نعمت آمن السرب
~~رابط2
# ~~الجأش عمر می کذرانند ، واز باری عز اسمه مزید عمر و سلطنت (او) می
~~خواهند
# ~~و استصراف عین الکمال2 از آن حضرت جلال ms019 می کنند ، لاجرم بواسطهآ حفاوت
# ~~وپر خلق حال طراوت دولتش بنظام امور و صلاح جمهور در تزایدست ، وکار
~~رونق
# ~~مملکت بفراخی نعمت وبسیاری رعیت در تصاعد ، کافهٔ‌ (اا) خلایق بدعاء
~~خیر و
# ~~قناء خوب اورطب اللسان اند و اصحاب قلوب وارباب خلوت باستدامت
~~عمرواستزادت
# ~~ملک اوبسته میان ، ملوک آفاق بمخألت دولت او مفتخر و سلاطین جهان
~~بمراسلت
# ~~حضرت او مبتهج، وببرکات آن مکارم اخلاق صیت جهان نوردش بنیک نامی و
~~احدوثهآ
# ~~جمیل در اقالیم جهان سایرترست ، و در اقطار6 آفاق مستفیض تر و بمیامن
~~آن محاسن
# ~~اعراق قواعد دولتش هردم اکیدترست و بسطت ولایتش هر روز عریض (تر) و
~~اینک
# ~~قیض من قیض و رشح من سفح  مملکت کیش9 و مضافات آن از زمین عرب و بوادی
# ~~حجاز جون بلاد بحرین وظاهره وباطنهآ عمان و قلهات1 و تمامی بند رکاههای
# ~~خلیج بارس11 و قلاع و قصباتی که بران سمت است و سایر چزایر دریا بار با
~~حصانت
# ~~مماقل11 و مناعت13 منازل آن از کنار آب بصره تاسواحل هند در تکسیر
~~هفصذفرسنک
# ~~که بتجشم فوجی از حشم منصور و شر ذمهآی19 از درکاه جهان بناه بی انک
~~برصاحب
# ~~حقی ازین حضرت حیفی رفت یا خونی بناحق ریخته شذ مستخلص و مسلم کشت و
# ~~هو سلک ملک فارس منتظم شذ ،
# ~~1
# ~~9 -م افروده ، و 2- سرب بالکسرویروی بالفتح بمعنی نفس ومنه هو آمن فی
~~سربه ای فی نفسه وفی
# ~~الاساس ای فی حرمه وعیاله ورلابط الجاش - رایط یعنی سا ان و جاش بالفتح
~~دل مردم و اضطراب
# ~~آن ازجیم یقال فلان رابط الجاش یعنی دلیر است ودل از جای نبرد  3 - عین
~~الکمال چشم زخم
# ~~9- 4 - بیحل ه م - افزوده ، هر روز 6 -6 - در اطراف 7- اندکیست از
~~بسیاری و تراوشی
# ~~است از ریزشی
# ~~8 - م - قیس 9 - قلهات بالفتح ثم السکون وآخره تاه لعله جمع قلهة ومهو
~~یثر
# ~~یکون فیالجد وقیل وسخ وهو مثل القره وهی مدینة بعتان علی ساحل البعر ms020
~~الیها ترفاهاکثر سفن الهند
# ~~وهی الآن فرضة تلک البلاد و امثن اعمال عتاد هامرة آهلة ولیست بالقدییه
~~فی العمارة ولا اظتها
# ~~لصرت الایعد الخمسمائه (یاقوت) 10- م بندرکیاه
# ~~1-م - فارس
# ~~11 ج م - مناقل
# ~~4- ومتازهت 14_ شرذمه بکسرتین گروه اندک از مردم PageV00P039
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_40.png)

# ~~جاة ته طائتة ولم یفزز لقا
# ~~لذ کانث تلفک تغوه
# ~~مع ولم یشقر قلیقا منصل
# ~~أتثه 3 یقودقا آشتحقاله
# ~~قبل
# ~~ه فتققل
# ~~لیه مقیل
# ~~وامیذست کی عن قریب تمامی ممالک عراق بل جملهآ آفاق که احیا (مە) و
# ~~ستعمار آنر احسن ارعا و کمال شفقت جنوباذشاهی داذکررعیت برور متعین است
~~بخطبه
# ~~و سکه مبارک او متزین 9 (شوذ) وقطان واهالیآ آن دیار کی از میان جان
~~عبید و
# ~~موالی این دولت خانهاند جنانک از دست نکبت در بای محنت فرسوذه کشته اند
~~در سایهآ
# ~~عاطفت وکنف مرحمت 5 اوآسوذه کردند وعلی الحقیقة مفاخر و مآثر آن1
~~باذشاه
# ~~ولی سیرت فریشته، صفت بیش از آنست که عشر عشیر آن در صدر کتابی یا 3
~~دیباجهآ
# ~~تألیفی شرح توان داذ و اندکی از بسیار آن در قلم توان آورد بل که طول و
~~عرض آن
# ~~مناقب گقرض آلشتاه و آلأرض بی کرانست و اصناف الطاف باری جل و علادر حق
~~(آن)
# ~~ذات کریم جون نسیم اهل بهشت بی بایان و هر اطناب که دران باب روذ جز
~~بعجز و
# ~~قصور نکشذ و هر اسهاب کی در تقریظ 9 آن جناب تقدیم افتذ جز بتفریط و
~~تقصیر
# ~~مرسد ولایق این حال ابیات مسعود سعدست10 کی صاحب کلیله (رحمهآ الله)11
~~در
# ~~دیباجهآ کتاب خویش11 ایراد کرده (است).
# ~~اکر مملکت را زبان باشذی
# ~~تعر)
# ~~نا کوی شاه جهان باشذی
# ~~رهی تو کر صذدهان دارذی
# ~~که در هر دهان صذ زبان باشذی
# ~~بذان صذ13 زبان صذ لغت کویذی
# ~~که در هر لغت صذ بیان باشذی
# ~~بنان کردذی مویها بر تنش
# ~~دو صذ کلک در هر بنان باشذی
# ~~بس آن کلکها وان زبانها همه ms021
# ~~بمدحت روان و دوان باشذی
# ~~نبشته جو با کفته جمع آمذی
# ~~وکر جند بس بی کران باشذی
# ~~زصذ داستان کآن ثتاء19 تراست
# ~~همانا که یک داستان باشذی
# ~~-1
# ~~1-م - نظم 2-م - فیعقن 3- م - اتاه 4- م- مرین 5- م- رحمت 6 - م - این
# ~~7-م- فشته 8- م - یا - نسعه چایی با 9 - ع - تفریط تقریظ ستودن زنده
~~باشد بحق یا
# ~~بباطل 10 - م - افزوده ، سلمان
# ~~11- آ - ندارد 92- م افروده : آورده است - م -بجایه
# ~~خویش : خود 13 - م هرزباد 14- م آیدی 18_ع - ننامر تراست PageV00P040
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_41.png)

# ~~حق سبحانه و تعالی سایهآ معدلت این باذشاه (جوان) جوان بخت و شهریار
# ~~مبارک طلعت میمون دولت را تا دامن قیامت بر سر کافهآ خلایق مظل و مبسوط
~~داراد
# ~~وآفتاب سلطنت اورا ازوصمت کسوف صروف و معرت1 زوال انتقال محفوظ و
~~مضبوط،
# ~~سیط عالم بجمال جهرهآ جهان آرایش کلشن و جشم جهان بنور طلعت بهجت فزایش
# ~~روشن ساحت ولایتش بوفود بر و برکت و وفور خصب نعمت مأهول و مأنوس عرصهآ
# ~~مملکت از غیر2 حدثان وفتن آخر زمان معصوم ومحروس بمحمد و عترته، وجون
# ~~بفر1 دولت این باذشاه دین دار (ولایات) ایمن است و از سرحدها فراغت
~~حاصل و
# ~~زین جهت در بیشتر اوقات دار الملک شیراز معسکر میمون شده است و مرکز
~~رایات
# ~~منصور کشته مرا درین مدت با افاضل فارس کی فوارس میدان فضل و امائل
~~اعیان
# ~~هنراند هریک در تفنن علوم بحری زاخرودر تبرز آداب شمسی طالع عترآلهآ
~~رباع آلعلم
# ~~بفضل مثلهم و این لهم آلثل فی فلهم اختلاطی اتفاق می افتاذ و در
~~خدمتشان ازهرنوع
# ~~بحثی می رفت مکر شنیذه بوذند که بیش ازین در فن علم شعر و معرفت معاییر
~~آن آغاز
# ~~تألیفی کردهام وبنیاذ مؤامرئی نهاذه از من استکشاف آن حال (44) کردند4
~~و مسودهآ آن
# ~~همی خواست9 و من بحکم آنک در تحریر آن تأنقی نکرده بوذم و بیشتر آن از
~~سر
# ~~برا کندکی خاطرو کوفتکی طبع در قلم آورده با آنک در صدمت هجوم ms022 کفار و
~~هزیمتی1
# ~~که حشم سلطان وسلطان زاذ کانرا درجمادی الاولی1 سنه سبع عشره ببای
~~قلعهآ فرزین
# ~~افتاذ جمله آن اجزا با سایر کتب نفیس کی پیوسته مستصحب آن بوذمی ضایع
~~شذه
# ~~بوذ و بیرون از جزوی جند مبتر 9 کی بعد از مدتی مدید بر دست بعضی از
~~مزارعان
# ~~(آن) کوه بایها بمن باز رسیذه بود نداشتم آنرا از بیشتر10 اهل فضل
~~بنهان می داشتم
# ~~و باظهار 11 آن بر هر کسی 11 دلیری نمی نموذ تا اکر درانج (از) منشآت
~~طبع است
# ~~غلط و تقصیری رفته باشد یا در آنج نقل محض است تحریف و تغییری افتاذه
~~بوذ بیش
# ~~صحاب صناعت: بقلت بضاعت مطعون نکردم و بنزدیک ارباب براعت بزبان شناعت
~~ملسون
# ~~1
# ~~1=م- بصدوف و مغرب2-م- عین 2-م ثر 4-م1060- می کردند 5- 1،م-
# ~~ی خواست 9- م - هزیت 7- نسخه چایی " الاولی * ندارد هم - قزوین
# ~~9- م-
# ~~متبر
# ~~-م - جمله 11- م - و بر اظهار 12- م - کس PageV00P041
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_42.png)

# ~~شوم 1 اما از کثرت الحاح آن عزیزان بقیت آن اجزا در میان مسودات دیکر
~~طلب
# ~~کردم وبعد از تمهید عذر والتماس اغضا بذیشان نموذ و ایشان جون بر ترتیب
~~و تهذیب
# ~~آن واقف کشتند و از مقدمهآ آن طرزسخن و تقریر معاتی که محرر خواست
~~شدتفرس
# ~~کرد همه بر اطرا2 و ارتضاء آن متفق الکلمة شدند3 و مرا بر اتمام آن
~~تحریضی
# ~~نمام نموذ و کفتند اکر تا (این) غایت بردازشی نبوذه است و فراغ خاطری
~~دست
# ~~(42) نداذه اکنون باری هیج عذر نیست و از5 هیج جانب بحمدالله مشوشی نه
~~هر
# ~~اینه این تالیف بآخر باید رسانید و در جمع آن جدی نمود که درین فن جامع
~~تر ازین
# ~~نصنیفی نساختهاند و درین نوع مفیدتر ازین جمعی نکرده بس باستصواب آن
~~دوستان
# ~~العود احمد برخواندم و روی باتمام آن آورد1 تا در مدتی نزدیک هم (بر)
~~نسق اول
# ~~بآخر رسانیدم و بر محک طبع و قاد ایشان زذ و ایشان از آنجا کی غریب
~~دوستی ms023 اهل
# ~~"هنر و عیب بوشی ارباب فضلست آنرا بعین الرضا ملحوظ داشتند و از
~~تحسین و آفرین
# ~~خویش محظوظ کردانیذ 7 اما جمعی دیکر از طبقهآ 8 ظرفا و حلقهٔ‌ 9 شعرا
~~که در
# ~~اعجاز نظم بارسی دم عیسوی زنند و در ابراز آیات معانی دری ید موسوی
~~نمایند بحکم
# ~~آنک بنآه آن (تالیف) بر لغت تازی است بران دقی کرفتند و دران قدحی کرد1
~~و
# ~~کفتند دو تصنیف در یک سلک کشیذن و دولغت را بیک عبارت شرح کردن کی
~~فایدهآ
# ~~آن بریک قوم مقصور باشد و هریک را ازاهل آن دولغت استیفاء حظ خویش از
~~آن ممکن
# ~~نکردد وجهی ندارذ ومعهود ارباب تصانیف آنست کی در تألیفات بارسی اشعار
~~تازی نویسند
# ~~و فصول عربی کی بذان احتیاج افتد درج کنند نه انک در مصنفات تازی اشعار
~~بارسی
# ~~وندو شرح و نقد لفت دری کنند و هم ازین جهت خواجه امام رشید11 کاتب جون
# ~~خواست تا دقایق صناعت اشعار تازی و بارسی بیان کند و در حقایق مصنوعات
~~آن
# ~~تالیفی(22) سازذ بناء کتاب حدایق السحر فی دقایق الشعر برلغت بارسی
~~نهاذ و دکر2
# ~~صناعات شعری و شرح بدایع کلامی دران جمع بلغت دری آورد جی دانست که
~~فایدهآ آن
# ~~عامتر باشذ و رغبت اکثر مردم بمطالعهآ آن بیشتر بوذ از بهر آنک هر
~~مستعرب را قوت
# ~~18
# ~~-م - منسوب نشودو ملسون دروغ کووزبان بریده است 2 - اطراء نیک ستودن 3-
~~م - کشتند
# ~~4-م - تحریصی *-_ نسخه چایی (از) ندارد 6- م- آوردم 7- م - کردانیدند
# ~~8 - م- طایقه
# ~~9- آ، م،ع - حلبهآ و نسخه چایی حلقه 10_م- کردند
# ~~11-م- افروده، عیری 12_ م- و دیکر PageV00P042
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_43.png)

# ~~دراک لغت بارسی باشد و هر شاعر1 بارسی کوی (را بایهٔ‌) مهارت در لغت
~~عرب نبوذ
# ~~بس (بنا) برین قضیت ترا ازان مطول هرج نصیبهآ ماست انتخاب بایذ کرد و
~~بسیاقت بارسی
# ~~در عبارت آورد کی عروض و قوافی بارسی هم ببارسی بهتر و شرح اشعار دری
~~هم بدری
# ~~خوشتر تامانیز ms024 از فایدهآ آن (مایده) محروم نباشیم وبذ و نیکی که درین
~~باب بماحوالت
# ~~کرده ای نیک و بذ آن بدانیم (و اکر بر مقدمهی ازان سوالی 1 درایذ بطریق
~~استفادت
# ~~بکوئیم و اکر تو آنرا جوابی دل بذیر کوئی بسمع قبول بشنوبم جون این
~~مطالبت را
# ~~توجیهی تمام2 بوذ و این شکستکی از سر درستی طلبی می نموذ بر موجب در
~~خواست
# ~~ایشان رفتن لازم دیذم و اطلاب سوال و اسعاف مسئول ایشان واجب دانست
~~هرجه
# ~~دران تالیف بلغت بارسی باز می کشت درین مختصر فراهم آوردم و مجموع آنرا
~~دو
# ~~قسم کرد .
# ~~اول
# ~~در فن عروض
# ~~سم دوم
# ~~در معرفت قوافی وعلم شعر ونام کتاب المعجم فی معاییر اشعارالع
# ~~جم نهاذم
# ~~و برستهآ صرافان سخن و ناقدان هنر فرستاذ ، امیذ جنانست که بعین الرضا
~~ملحوظ
# ~~شوذ و محل ارتضاء افاضل کردد
# ~~19
# ~~-م شاعری 2 - م - سؤال 3 - م - توجیهی دلیذیر بود 4 - م - ول و اطلاب
~~بمعنی
# ~~دادن و بخشیدن چیز خواسته صده است PageV00P043
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_44.png)

# ~~44) در فن عروض و این قسم جهار باب استا
# ~~در معنی عروض و شرح ارکان و ذکر اسامی والقابی که درین فن مصطلح اهل
# ~~باب اول
# ~~ین علمست
# ~~در ذکر اجزا و اوزانی که از ترکیب ارکان عروضی حاصل شوذ
# ~~باب دوم
# ~~در ذکر تغییراتی که بذان اجزا لاحق کردد بافروع افاعیل (که) ازان منشعب
~~شود
# ~~باب سوم
# ~~در ذکر بحور قدیم و حدیث 1 و نقش دوایر و تقطیع ابیات و فک اجزا بحور
# ~~باب جهارم
# ~~ز یکدیکر
# ~~در معنی عروض و شرح ارکان وذکر اسامی و القابی که درین فن مصطلح اهل
# ~~باب اول
# ~~ین علمست ،
# ~~بدانک عروض میزان کلام منظومست همجنانک نحو میزان کلام منثورست و آنرا
# ~~زبهر " آن عروض خواندند 3" که معروض علیه شعرست یعنی شعر را
~~بران عرض کنند
# ~~تاموزون (آن) از نا موزون بدیذ آیذ و مستقیم از نا مستقیم ممتاز کردذ،
~~و آن ms025 فعولی است بمعنی
# ~~مفعول جنانک رکوب بمعنی مرکوب و حلوب بمعنی محلوب، و بناء اوزان عروض
~~برفاو
# ~~حین وداس، ت ببت* اوزان  حرب تاتصریف اوزان لغوی وشعری بریک
# ~~25
# ~~ل
# ~~1-م - سیم
# ~~2-م - حدث 2 - م - از بهر این انرا عروض خوانند
# ~~4-م - بدان
# ~~5- م - نهاد 6 - مقداریک ورق آنچه بین دو یرانتز () است از نسخه آستانه
~~مقدسه و آنچه
# ~~بین دوپرانتز
# ~~است از نسخه مرحوم میرزا عبد الرحمن مدرس ساقط شده است PageV00P044
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_45.png)

# ~~تسق باشذ، و جنانک لغویان کویندضرب بروزن فعل است وضارب بروزن فاعل
~~ومضروب بر
# ~~وزن مفعول عروضیان کویند (44) نکارینا بروزن مفاعیلن است و نازنینا بر
~~وزن فاعلاتن
# ~~و دلدار من بر وزن مستفعلن و نون تنوین در افاعیل عروضی بنویسند تا
~~مکتوب و
# ~~ملفوظ اوزان در حروف یکسان باشد و در فک اجزاء بحور از یکدیکر اشتباه
~~نیفتد ،
# ~~و این فن در معرفت اجناس واوزان شعر علمی محتاج الیه است و در شناختن
~~صحیح
# ~~و معتل اشعار معیاری درست ، و انج بعضی (شاعران) کوتاه نظر کویند که
~~مقصوداز
# ~~علم عروض آنست تا مردم بر نظم کلام قادر کردند وجون راست طبع در معرفت
# ~~موزون و ناموزون سخن بذان محتاج نیست و کژ طبع را که در جبلت
~~استعدادوزن
# ~~و ذوق معرفت آن نباشد، بواسطهآ عروض تخریجی نمی افتد فن عروض علمی بی
~~منفعت
# ~~وتحصیلی مستغنی عنه باشد ، خطاء محض است وجهل صرف و دال است برآنک قایل
# ~~آن نه از علم اسرار شاعری بهره دارذ و نه از معرفت منافع علوم نصیبی ،
~~و مقدمه و
# ~~تیجهآ این دعوی غلط است ، جی هرجند ممکن است که کژ طبع را بدوام ممارست
~~اشعار
# ~~و طول مداومت بر تقطیع ابیات مختلف قریحت استقامت بذیرذ و سکر2 طبع
~~کشاذه
# ~~شوذ تا نظم شعر دست دهد و متکلف اشعار او مطبوع کردذ، اما وضع این فن
~~خودنه
# ~~از بهر آنست تا کسی شعر کویذیا بر نظم سخن قادر شوذ بل ms026 که مقصوداصلی
~~(؟4) ازین
# ~~علم معرفت اجناس شعر و شناختن صحیح و متکشر 4 اوزان است ، برای آنک شعر
# ~~کفتن بهیج سبیل و اجب نیست لکن معرفت اشعار منظوم و اوزان مقبول برای
~~شرف
# ~~نفس و دانستن تفسیر کلام باری عز شأنه و معانی اخبار رسول صلوات الله6
~~علیه وآله
# ~~لازمست ، و ایقهآ نحو و اصحاب حدیث را در حل مشکلات قرآن و کشف معضلات
# ~~حدیث اشعار جاهلی دستاویزی محکم است ، و در اصابت آن بر مستودعات
~~دواوین
# ~~شعراء عرب معولی تمام و ابن عباس رضی الله عنه کفته است إذ1 قرأئم
~~آلقرآن ولا
# ~~تذرون ما عربیثه فابتغوه7 فی آلسغر فان آلتغر دیوان الغرب ، و اکر در
~~تقیید بعضی ابیات که
# ~~1-م- عروضی ظاهر میشود 2-م - کردد 3 - سکر بفتع بعنی بستن سد نهر و
~~حزانست و سکر
# ~~بکسر سین بعنی بند آب وسد نهر وفیر آن است 4 - 6 - م - منکسر
# ~~5- م - مقول ؟
# ~~6- م افروده : و سلامه 7- م - فاتبعوه PageV00P045
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_46.png)

# ~~درین ابواب مستشهد به توانذبوذ اهمالی رفته باشد1 یا در کتابت آن حرفی
~~با کلمهی
# ~~ز قلم افتاذه ، ادیب عروضی بقوت معرفت اوزان و دانستن اصول اجزاء بحور
~~وجه
# ~~صواب آن بأز توانذ یافت ، و شاعر ماهر بمجرد طبع راست بر متشابهات2 آن
~~واقف
# ~~تتوانذشذ ، و بسیار افتذ که شاعر در قصیدهآ خویش ازوزنی بوزنی رود یا
~~زیادت و نقصانی
# ~~باجزاه شعر خویش در آرد و جون از اصول اوزان بی خبر باشد بران شعور1
~~نیابذ ،
# ~~جنانک بیشتر فهلویات که اغلب ارباب طبع مصراعی ازان برمفاعیلن (24)
~~مفاعیلن فعولن
# ~~کی از بحر هزج است می کویند ، و مصراعی برفاع لاتن مفاعیلن فعولن که
~~بحر مشاکل
# ~~ست از بحور مستحدث می کویند ، وکاه کاه فاع لاتن را حرفی در می افزایند
~~تا فاعی
# ~~لاتن می شود و مقعولاتن بجای آن می نهند وبر مفعولاتن مفاعیلن فعولن
~~فهلوی
# ~~می کویند و آنرا بر مفاعیلن مفاعیلن فعولن می آمیزند و مستحسن می دارند
~~، ازبهر ms027
# ~~انک علم ندارند و اصول افاعیل نمی شناسند ، و باشد که نظمی از کفتهای
~~استاذان متقدم
# ~~بذو رسذ یا کسی اورا بر سبیل امتحان از وزن و تقطیع شعری5 مشکل ببرسد
~~جون
# ~~طبع او ازان بیکانه باشد از عهدهآ جواب آن تفصی نتواند کرد ، جنابک
~~خرشیدی
# ~~کفته است
# ~~5
# ~~کی کریی، زعشق و تا کی نالی
# ~~سوذ ندارذ کریستن جه سکالی
# ~~و اغلب شعرا کی بمجرد طبع راست شعر کویند این بیت را منکسر 8 شناسند
# ~~ودرمصراع آخرین آن خللی بندارند ، وعلی الحقیقة مخالفت اصل در مصراع
~~نخستین
# ~~این بیت بیش10 از انست که در مصراع دوم ، و ایشان جون اراحیف بحر منسرح
~~نیک
# ~~ندانند مصراع نخستین را بسبب آنک بر وزن دوبیتی افتاذه است راستر بندار
~~ندزیراک
# ~~وزن رباعیات مألوف طباع است و متداول خاص و عام ، و جون بذین مقدمه
~~(28)
# ~~احتیاج ارباب فضل بعلم عروض معلوم شد بدانک اقل 11 شعر مقداری باشد از
~~کلام منظوم
# ~~2
# ~~1-م- بود
# ~~2-م - متشهاب ؟ 3- م - شروع؟ 9 -م، ع - با مفاعیلن - ذ ، آ- یر متفاعلن
~~و ان
# ~~سهو است 5 - م - وتقطیعی شعر ؟ 6 - آمم - شعر 7ع- کوئی
# ~~8- آ،ع- منکر
# ~~9- در تمام نسخ خطی خللی و نسخه چایی خلل 10- م - بیشتر 11 - آ،ع - م -
~~اقل شعرو از نسخه
# ~~چایی کلمه اقل افتاده و در میزان الاوزان نیز (اقل شعر) نقل کرده است
~~PageV00P046
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_47.png)

# ~~کی جون شاعر از نظم آن فارغ شد و برآخر آن وقف کرد از سر کیردو دیکری
~~مثل آن آغاز
# ~~کند ، و حرف آخرین هر یک را بجنس خویش در هربیت (مکرر) کرداند ، یعنی
# ~~هریک را بر همان حرف ختم کندکی دیکری (را) واین مقدار را بیت خوانند ،
~~وبیت
# ~~درلغت عرب خانه باشد و اشتفاق آن از بیتوتت است یعنی شب کذاشتن وخانه
~~را از بهر آنه
# ~~بیت خواندند 2 کی جای شب کذاشتن است جی مردم غالبا بشب ملازمت خانه بیش
# ~~ازان نمایذ کی ملازمت جائی دیکر که نه خانه ms028 باشد و همجنین بیت شعر
~~بنایی است از
# ~~کلام کی ملازمت آن بضبط و اندیشه علی الخصوص در شب کی اوان خلوت و وقت
# ~~فراغست بیش ازان باشد که ملازمت همان مقدار (از) کلام منثور و هربیت
~~رادو
# ~~نیمه باشد کی در متحر کات و سوا کن بهم نزدیک باشند و هرنیمه را مصراعی
~~خوانند6
# ~~ودرلغت عرب احد مصراعی الباب یک پاره باشد از دری دو لختی، یعنی
~~همجنانک از
# ~~در(ی) دویاره هر کذام کی خواهند فرازو باز توان کردیی دیکری، و جون
~~هردوبهم فراز
# ~~کنند یک در باشد از بیت شعر هر کذام مصراع کی خواهند انشا و انشاد توان
~~کرد
# ~~بی دیکری، وجون هردو بهم بیوندد یک بیت باشد و بحکم آنک بنآه (42) کلام
~~منثور
# ~~برادراج واتصال بوذ بناه کلام منظوم بر مقادیری منفصل متکرر مسجع
~~الاواخر
# ~~نهاذند و هر مقدار را بیتی خواندند1 و سجع آخر آنرا قافیت نام کردند و
~~سکون حرف.
# ~~اخیر 7 آن لازم داشت و بران وقف کرد تاوجوه 8 کلام منظوم از منشور
~~ممتازباشذ،
# ~~و از غایت حرصی9 کی برین امتیاز داشتند بیت را دونیمه کردند تا بیش
~~ازانک بیت
# ~~تمام شود بواسطهآ و قفی که بر آخر مصراع اول افتد این امتیاز حاصل آیذ
~~و مستمع را
# ~~هرجه زوذترنظم آن محقق کردذ ، ونیزتواند بوذ که یک نفس بانشاد بیتی
~~تمام وفانکند،
# ~~و بیش از اتمام آن بتجدید نفس احتیاج افتد و بذان سبب سلک نظم منقطع
~~کردد و
# ~~مستمع (را) 10 شعر مختل شوذ بس نیمهآ بیت را محل وقف کردانیدند تا هم
~~در انشاد
# ~~سهل ایذ و هم نظم آن شنونده را بزوذی روشن شود، و ببایذ دانست که
~~عروضیان جزو
# ~~اول را از مصراع اؤل صدر خوانند و جزو آخرین آنرا عروض کویند و جزو اول
~~مصراع
# ~~2
# ~~1-م - بعضی ؟ 2 -م - خوانند 2- م - فرافتست 4 - م - وهربیتی را ؟
# ~~5 - م باعد
# ~~-6 - خوانند 7-م - آخر 8 -ع - تامهه ms029 وجوه 9 - م - غایتی حرص ؟
# ~~10- آ ندارد PageV00P047
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_48.png)

# ~~دوم را ابتدا خوانند و جزو آخرین آنرا ضرب کویند و اجزاء میان صدر و
~~عروض و
# ~~ابتدا و ضرب را حشو خوانند یعنی آکین1 میانی اول و آخر مصاریع
# ~~و مراد از لفظ صدر وابتدا اؤل مصراعست و اختلاف اسامی برای سهولت تمییز
# ~~(و میشاید که هر دو آغاز را صدر کویند یا ابتدا 3) و اما جزه آخرین
~~مصراع اول
# ~~را از بهر آن عروض خواندند کی کوئی قوام بیت بذوست و عروض خیمه جوبی
~~باشد
# ~~که خیمه بذان قایم مانذ (22) و جون مصراع اول بذین جزء تمام شد معلوم
~~شود که
# ~~این بیت بر کذام وزن خواهذ آمذ و از کذام بحر منبعث خواهذ شذ آنکه
~~مصراع دوم
# ~~دا بران منوال نظم دهند2 تا شعر کردذ، و جزو آخرین بیت را از بهر آن
~~ضرب
# ~~خواندند4 که ضرب و ضریب9 در کلام عرب نوع و مثل باشد و اواخر ابیات در
# ~~بعضی صفات امثال یکدیکر باشند 1 ونیز علی الاکثر این جزو قافیت باشد و
~~قوافی
# ~~بر انواعست جنانک در قسم قوافی " شرح داذه 7، آیذ بس جزو آخرین
~~بیت ضربی
# ~~است از ضروب اواخر اشعار، یعنی نوعی است از انواع قوافی ، و یکی از
~~عروضیان
# ~~عجم کفته است که جزو آخرین بیت را از بهر آن ضرب خواندند که قیام بیت
~~بذوست
# ~~یعنی جون عادت جنان است کی کویند ضرب آلغیتة و ضرب آلخباة و در بارسی
~~کویند
# ~~خیمه بزذ و خرکاه بزذ و جز بضرب از خیمه [(و خبا)] و خرکاه و مانند آن
~~منفعت
# ~~سکنی و بیتوتت حاصل نمی شود ، وهمجنین بی جزو آخرین کلام منظوم را شعر
# ~~قمی خوانند بس آنرا ضرب بیت خواندند و این معنی هم بذ نیست.
# ~~لصل
# ~~و جون کفتیم9 بیت شعر را بخانه تشبیه کرده اند و خانهآ عرب غالبا خیمه
~~و
# ~~خبا (و خرکاه)9 و مانند آن بوذه است ms030 کی از بشم و موی سازند یا از شاخ
~~درخت
# ~~بردارند و بیشتر آنرا بعد 10 (42) از ستونی که بذان قیام یابذ 11 از
~~طنابی که بذان
# ~~کشیذه شوذ و میخی که بدان استوارماند و شرجی12 که فاصله میان دامنها
~~باشدجاره
# ~~- آکین بروزن آثین بمعنی مالامال و آکنده باشد (برهان قاطع) 2 - 6،1،0
~~- این جمله
# ~~را ندارد 3- م - دهد 4 - م - خوانند 5-ع - ضربت؟ 6 -م- باشد 7-م - کفته
# ~~8)- افزوده: که (9) آ-ع - ندارد (10) در حاشیه نسخه آنوشته ظ بغیر (11)
~~م - نماید
# ~~12) شرج محرکة درلفت بمعنی جای فراخ از دشت و غیره است PageV00P048
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_49.png)

# ~~ببود، بس مداراوزان عروض براین) سهر کن نهاذند سبب و و تد و فاصله سبب
~~طناب
# ~~باشد وتد میخ چوبین و فاصله جذائی میان دودامن وسبب را دونوع نهاذند
~~1خفیف
# ~~و تقیل ، سبب خفیف یک متحرک و یک ساکن است جنانک نم و دم ، و آنرا از
~~بهر
# ~~آن خفیف خواندند که سبک در لفظ آیذو آکت نطق از تلفظ آن زود فارغ شود ،
~~ووجه
# ~~عشبیه این رکن برسن آنست که همجنانک طناب خیمه2 کاهی تمام بکشند و کاهی
~~کوتاهتر
# ~~کنند این رکن را نیز در بعضی افاعیل عروضی کاه2 تمام و درست بیارند ، و
~~در بعضی
# ~~بخبن4 و قصر کوتاه کنند و سا کن آنرا بیندازند جنانک بجای خویش کفته
~~شوذ، و
# ~~این رکن را در اصول اوزان عروض نه مثالست فاو تن از فاعلن و فاعلاتن
~~مسوتف از
# ~~مستفعلن عی و لن از مفاعیلن تف و فو از مفعولات لا از فاع لاتن و صورت
~~خط آن در
# ~~اصطلاح عروضیان هائی است یک جشمه مانند آنک در ارقام هند * آنرا صفر
~~خوانند
# ~~والفی مانند آنک در حساب جمل آنرا یکی نهند برین مثال 10 ها علامت
~~متحرک و
# ~~الف علامت ساکن ، واز بهر(ق.4) آن ها را علامت متحرک نهاذند که در او
~~اخر بعضی کلمات
# ~~تازی و بارسی حرف ها علامت حرکت ماقبل است ، اما ms031 در تازی جنانک در قرآن
~~مجید
# ~~است تااغنی عنی قالیه قلک عنی سلطانیه کی جون در وقف خواهند کی یاء
~~متکلم را جون
# ~~مالی وسلطانی متحترک کردایند ها(ائی) بذان الحاق کنند تا دلیل فتحهآ ما
~~قبل خویش
# ~~باشد و محل وقف متکلم کردذ، و اما در بارسی جنانک خنده و کریه و جامه و
~~نامه
# ~~کی حرف ها در مثل این کلمات ملفوظ نباشذ و جزیرای دلالت حرکت ماقبل
~~خویش
# ~~در قلم نیایذ و جز ضرورت قافیت را بحرفی محسوب6 نکردد جنانک در قسم
~~قوافی
# ~~بیان کنیم، و از بهر آن الف را دلیل سکون کردانیدند کی الف ابدا سا کن
~~باشد و
# ~~جون متحرک شد آنرا همزه خوانند ، و سبب تقیل دو متحرک متوالی است که
~~باآن هیج
# ~~سا کن ملفوظ نکردد جنانک همه و رمه کی حرف ها درین کلمات نیز ملفوظ
~~نیست ،
# ~~و آنرا از بهر آن تقیل خواندند کی دو متحرک متوالی در لفظ کران تر از
~~یک متحرک
# ~~و سا کنی آیذ و در اصول افاعیل عروض تازی آنرا دو مثالست عل از مفاعلتن
~~مث از
# ~~25
# ~~1-م -اده اند
# ~~1سع - افزوده: را 2 - م - کاهی
# ~~-م - بعور قصر؟ 9-6،ا
# ~~مندسه
# ~~-م - منسوب ؟

PageV00P049

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_50.png)

# ~~متفاعلن وصورت خط آن در عروض دو صفرست برین مثال 50، و وتد نیز
~~دونوعسشا:
# ~~مقرون و مفروق (اا4) وتد مقرون دو متحرک و سا کنی است چنانک اکر و مکر
~~و
# ~~بحکم آنک هردو متحرک این رکن مقارن یکدیکراند آنرا مقرون خواندند1 و
~~مجموع
# ~~نییز کویند، و وجه تشبیه این رکن بوتد آنست که میخ هر کجا فرو کوبند
~~ثابت و استوار
# ~~ماند و جز بقطع جیزی از سرو بن آن کم نتوان کرد و این رکن در بیشتر
~~افاعیل عروضی
# ~~ثابت و تمام باشد و تغییراتی 2 کی باسباب لاحق کردد بذان راه نیابذ مکر
~~کی در اول
# ~~بیت حرفی از اول آن قطع کنند یادر آخر بیت حرفی ms032 و حرکتی از آخر آن کم
~~کنند،
# ~~و آنرا در اصول افعال عروضی جهار مثالست فثو از فعولن مفا از مفاعیلن و
~~مفاعلتن
# ~~علن از فاعلن و مستفعلن و متفاعلن یلا از فاعلاتن ، وصورت2 خط آن در
~~عروض دو
# ~~صفرست و خطی برین مثال 100 و و تدمفروق دومتحر کست بر دو طرف سا کنی
~~جنانک
# ~~ناله وماله (که) حرفها درین کلمات نیز ملفوظ نیست ، وآنرادر اصول
~~افعالعروض
# ~~سه مثالست لاث از مفعولات فاع از فاع لاتن تفع از مس تفع لن، و صورت
~~خطآ آن دو
# ~~صفرست بر دوطرف خطی برین مثال 010، و بحکم آنک متحرکان این رکن از
~~یکدیکر
# ~~جذا افتاذه اند آنرا وتد مفروق خواندند ، و فاصله نیز دو نوعست صغری و
~~کبری
# ~~قاصلةآ صنری سه متحرک و ساکنی است (42) جنانک جکنم بدهم و[( آنرا)] در،
~~اصول
# ~~افعال عروض تازی دو مثالست قلثن از مفاعلتن متفا از متفاعلن و صورت خط
~~آن سه
# ~~صفرست و خطی برین مثال ممعا، و فاصلهٔ‌ کبری جهار متحر کست و سا کنی
~~جنانک
# ~~بدهمش ببرمش و آنرا دراصول عروض مثالی نیست ، و در فروع و منشعبات 7
~~افاعیل
# ~~جز از مستفعلن نخیزذ بزحافی کی آنرا خبل خوانند جنانک از مستفلن سین و
~~فآ
# ~~میندازند متعلن بماند فیلین بجای آن بنهند تا ترتیب فآو عین و لام کی
~~بناء ضرب اوزان
# ~~بر آنست در آن مرعی باشد، و آنرا فاصلهآ کبری از بهر آن خواندند کی
~~غایت متحرکات
# ~~متوالی است کی در کلام منظوم تواند بوذ ، و استعمال آن [ در] اشعار از
~~تقلی خالی
# ~~نیست، و جون جهاو منحرک وسا کنی فاصلهآ کبری باشد سه متحرک و سا کنی
# ~~2
# ~~1 - م - خوانند 2-م - و تفیبرات ؟ 4 - از نسخه جایی کلیه (صورت) افتاده
~~است *- م-
# ~~افاعیل
# ~~5-ع -قسست 6- م - ویدهم ودر اصول افعال - ع - واین رکن رادراصول افاعیل
# ~~1-6 - ومتشعبات 8 - م - وحاکن ؟

PageV00P050

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_51.png)

# ~~صغری بوذ، و وجه تشبیه این رکن بفواصل ms033 خیام آنست که شرج خیمه
~~معقددوطناب
# ~~اصل و مجمع دودامن خیمه است و (این) رکن (نیز) در عرض یا معقد دو 1سبب
# ~~خفیف و ثقیل است یا مجمع سببی ثقیل و وتدلای) مجموع ، و ابوالحسن اخفش
~~کی
# ~~یکی از کبار ایقهآ نحو و لغت بوذه است فاصلهارا از ارکان نمی نهذ و می
~~کویذ ارکان
# ~~عروض بیش از سبب ووتد نیست و فاصله جزویست (4) از اجزاء افاعیل عروضی
# ~~یکی مرگب از دو سبب و یکی مرگب از سببی و وتدی ، و تقریر این قول آنست
~~کی
# ~~جون با تفاق عروضیان سبب منقسم است بر خفیف و ثقیل ، و سبب ثقیل را جز
~~در
# ~~فاصلها وجود نیست لازم آیذ که فاصلها از ارکان نباشد والا در تقسیم سبب
~~بر خفیف
# ~~و تقیل هیج فایده نبوذ و ازین تقسیم تداخل ارکان لازم آیذ ، و اما
~~تقریر قول جمهور
# ~~ای فواصل را از ارکان می نهند آنست که عروضیان مدار اوزان اشعار عذب در
~~جمیع
# ~~لغات بر متحرکی و سا کنی و دو متحرک و سا کنی و سه متحرک و سا کنی
~~یافتند ،
# ~~بک متحرک و ساکنی را سبب نام کردند و دو متحرک و سا کنی را وتد1
# ~~وسه متحرک و سا کنی را فاصله ، بعد از آن جون دیذند که (در) بعضی اشعار
~~عرب
# ~~جهار متحرک و سا کنی اتفاق می افتاذ بحکم آنک در عدد متحر کات بر نسق
~~فاصله
# ~~اصلی بوذ آنرا هم فاصله خواندند، و بسبب دوری آن در طبع و خروج آن در
~~کثرت
# ~~متحر کات مترادف از اعتدال آنرا کبری نام نهاذند و فاصلهآ اصلی را
~~صغری، بس جون
# ~~فاصله دو قسم شذو وتد خوذ (هم) بطبع و هم در استعمال دو نوع بوذ یکی
~~مقرون و
# ~~یکی مفروق خواستند کی سبب را نیز دوقسم نهند تا هرسه رکن در تقسیم
~~مشارک باشند
# ~~(44) و در آن متاوی ، و جون بنآء سبب بر متحرکی و سا ms034 کنی بوذ دران
~~نیزدو قسم
# ~~بیش ممکن نبوذ یکی آنک ( حرف) نخستین متحرک باشد و دومین ساکن و یکی
~~آنک
# ~~هردو متحرک باشند و بسبب آنک مجموع این هر دو قسم در فاصله یافته می شذ
~~و از
# ~~فاصلها یکی در بیشتر طباع خفیف و مطبوع بوذ یکی تقیل و متکلف این قسم
~~را ازین
# ~~سبب ثقیل خواندند، و سبب اصلی را خفیف نام کردند تا ابنیە3آ عروضی بردو
~~سبب
# ~~و دو3 وتد و دوفاصله تمهید یافت و مساوات در تقسیم و تنوع آن بدیذ آمذ،
~~و هرجه
# ~~26
# ~~1- م - دو و نسخه چایی ، در 2- 6 - افروده " نام کردند 3 - م -
~~ایین 4 - م - و بردو PageV00P051
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_52.png)

# ~~مدار جیزی برآن باشد شاید کی آنرا و کن آن جیز خوانند اکرجه در بعضی از
~~آن نوع
# ~~رکیبی تصور توان کرد.
# ~~سل
# ~~و اما علت آنک در ارکان عروضی ابتدا بسبب خفیف کردند انست کی اقل
# ~~حر(و) فی کی مردم بذان ناطق توان1 شذدو حرفست ، نخستین آن متحرک تا
~~بذان ابتداء
# ~~کلام کند2 و دومین (را) سا کن تا بران وقف کند و خاموش کردذ جی ابتداء
# ~~کلام جز بحرفی متحرک نتوان کرد ووقف جز بر حرفی ساکن ممکن نکردد : از
~~بهر
# ~~اتک وقف خاموش شذن است و خاموشی فناء صوت و سکون الت نطق است و بهیج
# ~~وجه فناء صوت و سکون آلت نطق 2 حرکت نتواند بوذ، و اما علت آنک در
~~ارکان
# ~~0 عروضی از فاصله نکذشتند (118) وبرآن نیفزوذ4 آنست کی وزن ازلوازم
~~کلام منظومست
# ~~و] اعتدال میان متحر کات وسواکن کلام منظوم از مقتضیات 5 وزن است وجون
# ~~بناء کلام بر ادراج واتصال نهاذه اند زیراک مقصود از سخن تفهیم معانی
~~مختلف و
# ~~بقریر حالات متفاوت بوذ و این معنی بوصل حروف و ا تصال کلمات بهتر دست
~~میداذ6
# ~~وحرکت از امارات وصلست و سکون از علامات وقف ازین جهت لازم آمذه است که
# ~~متحر کات ms035 کلام بیش از سوا کن باشد7، بس در صناعت شعر رعایت اعتدال درین
~~زیادتی
# ~~نیز لازم توانذ بوذ وجون شاعر در نظم سخن از سبب خفیف کی متحر کی و سا
~~کنی
# ~~است در کذشت و بوتد کی دو متحرک و ساکنی است بیوست، و ازان نیز تدرج
~~کرد،
# ~~وبفاصله کی سه متحرک و سا کنی است رسیذ ، درزیادتی متحر کات شعری برسوا
~~کن
# ~~ن بحد اعتدال تمام رسیذه باشد ، و هرجه بران زیادت کند تجاوز بوذ از
~~اعتدال ،
# ~~برای آنک حد اعتدال در افزونی جیزی برجیزی بیش از آن نتواند9 بوذ که سه
~~جندان
# ~~شود، و جون فاصلهآ کبری از صفری بیک حرف1 بیش زیادت نبوذ ، و در
~~تجاوزبحد
# ~~افراط برسیذه بوذ ، طبع شعراء عرب از قبول ان نفرت کلی ننموذ و آنرا در
~~بعضی اشعار
# ~~مستعمل داشتند، وعروضیان بضرورت (4008) استعمال عرب آنرا درارکان عروض
~~شمردند،
# ~~28
# ~~1 - م- توانند 2-م - کنند 3- م - افروده : متحرک 4- ع - نیفزودند 5- م
~~- مناقیات؟
# ~~6-6 - و بهتر دست میداداتصال کلمات 7- م - باشن 8 - م تواند ؟ 9-ع -
~~جزو PageV00P052
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_53.png)

# ~~جنانک بیش ازین بیان کردیم . اما جون متحر کات متوالی بنج شذ و تجاوز
~~آن از حد
# ~~اعتدالن در کذشت ، ذوق شعری دران مختل کشت ، لاجرم طبع سلیم از قبول آن
~~نبوتی
# ~~بمام نموذ و هر هیج شهر متداول نشذ ، وآنج متکلفی خاطر رنجانیده است و
~~قریحتا
# ~~خراشیذه و بر بنج متحرک 1 متوالی کفته
# ~~بیت2)
# ~~شکرک ازان دولبک تو
# ~~بجنم3 اکر تو یله کنی
# ~~از تخطر فات4 شعر است آنرا اعتباری نباشد و احتجاج را نشایذ اینست علت
# ~~آنک ارکان عروض منحصرست در دو سبب و دووتد و دوفاصله و جملهآ آن درین
~~کلمات
# ~~جمع است : -
# ~~بل
# ~~خسته
# ~~سبب خفیف) (سبب ثقیل) (وتد مقرون) (وتدمفروق) (فاصلهآ صغری) (فاصلهٔ‌
~~کبری)
# ~~وم
# ~~و یکم از ثقلاء * عروضیان عجم کیفته است که اسباب سه اند خفیف و تقیل و
# ~~متو سط ، و اوتاد سه اند مقرون و مفروق ms036 و مجتمع ، و فواصل سه اند صغری
~~و کبری
# ~~و عظمی، و مثال سبب متوسط یک متحرک ودو سا کن آورده جنانک کار و یار، و
# ~~مثال وتدمجتمع دو متحرک و دوساکن جنانک نکار وبهار ، و مثال فاصلهٔ‌
~~عظمی1 بنج
# ~~متحرک و سا کنی جنانک شکرک ما(44) بسرک ما، و این شخص نه بر کیفیتا
~~ترکیب
# ~~افاعیل عروضی واقف بوذه است نه از دقایق علم تقطیع خبر داشته ، و من در
~~شرح
# ~~تقطیع شعر از باب جهارم این قسم بیان کنم کی از التقاء سا کنین و ثلث
~~سوا کن کی
# ~~در اشعار عجم افتد جکونه تفصی کنند و از آنجا معلوم شوذ که بتکلف تعدید
~~* متحرکی
# ~~و دوسا کن (ودو متحرک و دوسا کن)2 در جملهٔ‌ ارکان عروضی حاجت نیست ،
# ~~ودران بر دوسبب و دووتد و دو فاصله مزیدی نه، و آنج در فاصلهآ عظمی
~~کفته است
# ~~خوذ جهل محض و مکابرهآ صریح است ، و بیش ازین علت آنک درارکان عروضی از
~~فاصلهآ
# ~~کبری نکذشتند9 و بر آن نیفزوذ ، شرح داذه ایم6 با عادت حاجتا نیست
~~(والله اعلم)
# ~~-29-
# ~~1-1_ کلمه متعرک مکرر آورده شده 2 -ع - ندارد - آ - شعر 2- ع - بچشم 4
~~- تخرطفات؟
# ~~و تخطرف بشتاب رفتن و دو گام یکی کردن بتیزروی است - ع -
# ~~6 - م - کبری؟
# ~~7- جمله میان پراتز () در نسخه آ- نیست 8 - م - نگذاشتند 9 -ع - دادیم
~~PageV00P053
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_54.png)

# ~~در ذکر اجزا و اوزانی که از ترکیب ارکان عروضی حاصل شوذ، و بحکم آنک
# ~~للام منظوم بر هیج یک ازین ارکان سه کانه علی سبیل الانفراد خوش آینده
~~نبوذ ، و
# ~~مقبول طباع نمی آمذ ، نه بر اسباب مفرداه) جنانک کفتهاند
# ~~ی مارا در غم داری:
# ~~ی5)
# ~~و نه بر اوتاد مفرده1 (چنانکه) کفته اند
# ~~کی بر ما 1 آری خواری
# ~~جرا عجب ندارم از نکار من
# ~~یت)
# ~~و نه بر فواصل مفرده جنانک کفته است
# ~~کی بی کنه برون3 شد از کنار من،
# ~~جکنم صنما جو ms037 دلم ستذی
# ~~بیت)
# ~~408) آنرابایکدیکر ترکیب کردند تاازان ترکیب اوزانی4 حاصل شد کی کلام
# ~~بکشم زتو هرجه کنی زبذی
# ~~منظوم [بدان 9] اوزان مقبول طباع و مستعذب نفوس آمذ ، واقسام عقلی درین
~~ترکیب
# ~~بیش از سه نبوذ ترکیب سبب [و] وتد و ترکیب وتد و فاصله وترکیب سبب
~~وفاصله،
# ~~و جون فاصله بر وزن دو سبب است یکی ثقیل و یکی خفیف ترکیب سبب و فاصله
# ~~مستحسن نداشتند؛ از بهر آنک ازین ترکیب جزوی حاصل می شذ مرگب از اسباب
~~مفرده
# ~~و قاعدهآ رکنی بار کنی مختل می شذ، بس بجای آن دو سبب و وتدی ترکیب
~~کردند
# ~~تا همان سه ترکیب حاصل آمذ1 وافاعیل عروضی سه نوع شد سببی و وتدی و
~~دوسبب
# ~~و وتدی ووتدی و فاصلهی و از تقدیم و تأخیر ارکان در ترکیب ده جزو برهشت
~~وزن
# ~~بیرون آمذ کی بناء جمله اشعار عرب وعجم بر آنست، و عروضیان آن اجزارا8
~~افاعیل
# ~~عروض خوانند و خلیل رحمه (الله) که واضع (این) فن ومستخرج این میزان
~~است
# ~~آنرافواصل سالمه9 خوانده است : یعنی اجزای10 سالم از تغییراتی که در
~~اوزان عروض
# ~~افتد جنانک بعد ازین بیان کنیم .
# ~~-35
# ~~-م -مارا 2- م - براوتار مفرد؟ 3- م - جداخد 4 - م - اوزان 5- م، آمع،
~~بران
# ~~1-ع - آید 7- آ،ع - بود 8- م - بران اجزاع
# ~~10-ع - اجزائی PageV00P054
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_55.png)

# ~~و ازین افاعیل دو جزو از ترکیب سببی و وتدی خیزد اکر وتدرابر سبب مقدم
# ~~داری فعولن آیذبروزن مخور غم و اکر سبب را بروتد تقدیم 1 کنی فاعلن
~~آیذ(ق.)
# ~~بر وزن غم مخور. و هر یک ازین دو وزن مرگب است از بنج حرف سه متحرک و
# ~~دو ساکن و در اصول افاعیل عروض هیج جزو کمتر از خماسی نیست
# ~~و از ترکیب دو سبب و وتدی شش جزو حاصل آیذ سه از ترکیب دو سبب و
# ~~وتدی مقرون، و سه از ترکیب دوسبب و وتدی مفروق
# ~~ما سه اولین اکروتد مقرون را بر هردو سبب تقدیم ms038 کنی مفاعیلن آیذ بروزن
# ~~مخور غم رو ، واکر هردوسبب را بروتد مقرون تقدیم کنی مستفعلن آیذ2
~~(بروزن)
# ~~روغم مخور، و اکر یک سبب بر وتد مقرون مقدم داری و یکی مؤخر فاعلاتن
~~آیذ
# ~~بر وزن غم مخور رو،
# ~~و أمآن سه جزو آخرین اکر هردو سبب را بروتد مفروق تقدیم کنی مفعولات
# ~~آیذ بر وزن دل شد تازه کی هاء درین کلمه ملفوظ نیست ، واکر وتد مفروق
~~را برهردو
# ~~سبب تقدیم کنیفاع لاتن آیذ بر وزن تازه شد دل ، و اکر یک سبب را بر وتد
~~مفروق
# ~~مقدم داری و یکی را مؤ خر مس تفع لن آیذبر وزن دل تازه شذ ، و این
~~دوجزو اکر
# ~~جه در وزن و لفظ موافق و ممائل آن دو جزو می آیند کی از ترکیب دوسبب و
~~و تدی
# ~~مجموع خیزد در ترکیب مخالف آنست ، واز مخالفت ترکیب مخالفت اجزایی کی
~~ازان
# ~~متفرع شوذ لازم آیذ 3 جنانک بعد ازین بیان کنیم ، و خلیل رحمه الله
~~بحکم آنک در
# ~~تعدید فواصل سالمه بیان اوزان کرده است افاعیل را هشت آورده است از بهر
~~آنک
# ~~الفظ فاع لاتن و مس تفع لن در اوزان مختلف نشود5، و من جون افاعیل
~~ترکیبی برمی
# ~~شمارم فواصل سالمه را ده می آرم از بهر آنک اکرجه اوزان هشت است افاعیل
~~مختلف
# ~~ترکیب ده است ، وهم ازین جهت امثله اسباب خفیفه کی خلیل رحمه الله هشت
~~5 آورده
# ~~است من نه6 آوردهام از بهر آنک لا درین فاع لاتن سببی دیکرست و این شش
~~فعل
# ~~39
# ~~-ع - مقدم 2 - نسخه چایی آمد 3 - اینجا در اصل نسخه بیست و سه سطر
~~کدشته یعنی
# ~~از( بارکنی مختل) تا (لازم آید) از غفلت کاتب مکرر نوشته شده است
~~بقسمیگه یک صحیفه ونه سطر
# ~~زاصل زائد ست و از متن چایی برداشته شده است .
# ~~4 -آ، م،ع شود ؟ و در حاشیه نسخه آ
# ~~شود
# ~~1-ع - ششی؟

PageV00P055

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_56.png)

# ~~ی برشمردم هریک ms039 مرگب است از هفت حرف جهار متحرک و سه ساکن ، وازترکیب
# ~~وتدی و فاصلهی دو جزو حاصل آیذ اکر وتد را بر فاصله تقدیم کنی مفاعلتن
~~آیذ بر
# ~~وزن بثا جکنم ، و اکر فاصله را بر وتد مقدم داری متفاعلن آیذ بر وزن
~~جکنم بتا ،
# ~~و هر یک ازین دوجزو مرگبست (418) از هفتا حرف بنج متحرک و دو ساکن ، و
~~در
# ~~صول اوزان عروض هیج جزوزیادت از سباعی نیست ، و ترتیب افاعیل ده کانه
~~کی در
# ~~اشعار عرب باشد اینست ، فعولن ، فاعلن ، مفاعیلن ، مستفلن ، فاعلاتن ،
~~مفاعلتر. ،
# ~~متفاعلن مفعولات ، فاع لاتن ، مس تفع لن ، و قاعده جنانست کی ارکان1 دو
~~جزو را
# ~~اه مرکبست از دو سبب وو تدی مفروق کسسته نویسند تابذان دو جزو کی
~~مرگبست
# ~~ز دو سبب ووتدی مجموع مشتبه نشود، و ازین ده فعل آنج در اصول عروض
~~بارسی
# ~~معدودست هفت بیش نیست برین ترتیب ، مفاعیلن، فاعلاتن ، مستفعلن ،
~~مفعولات ،
# ~~فاع لاتن ، مس تفع لن ، فعولن ، وازین اصول بیست و شش جزو دیکر متفرع
~~شوذبتغییراتی
# ~~ی بذان لاحق کردد جنانک بعد ازین بیان کنیم و تفصیل فروع اینست ،
~~مفاعیل، مقاعیل
# ~~فعولن ، فاعلن ، مفعولن ، مفعول مفعول3 ، مفاعلن ، فاع ، فقم ، فاعلات
~~، فیلاتن ، فعلات ، فعلن ، فع لن ،
# ~~فاعلان ، نیلان ، مفتعلن ، فعولان ، مفعولان ، فعول ، فعول ، فعل ، قق
~~لان ، مفاعیلان ، فاعلییان
# ~~و فعولن ازین جمله هم در اصول معدودست و هم در فروع ازبهر آنک (204)
~~این جزو
# ~~در متقارب اصلست و در بحور دیکر فرع2، و جملهآ افاعیل عروضی کی بناء
~~اشعار
# ~~عذب بارسی بر آنست سی و سه بیش نیست ، هفت اصول ، و بیست و شش فروع،
~~وآنج
# ~~شعراء متقدم در اشعار مستثقل خویش آوردهاند جون فلثن و مفاعل و مستفعل
~~و مستفیلائن
# ~~و متفاعلن و مانند آن در ان باب تقیل6 شعراء عرب کرده اند و برای اظهار
~~مهارت
# ~~خویش در علم عروض آن از احیف کران باشعار خویش در آورده آنرا از جملهآ
~~از احیف
# ~~اشعار پارسی7 نباید شمرد (والله ms040 اعلم)
# ~~3
# ~~1- م - افزوده ، این 2- م - بیارسی در حاشیه دارد در فارسی 3 - از نسخه
~~اصل کلمه(مفعول)
# ~~* بسکون لام " ساقط شده و نسخ - آمم،ع - دارد و ظاهرا در سقوط این
~~فرع از نسخه چایی شبههآ
# ~~نیست چه اولا فروعی که در آن نسخه آورده شده بیست وینج است واکر این
~~فرع نباشد (بیست و شش)
# ~~علط خواهد بود و ثانیا مفعول * بسکون لام * که مخنق مقصور از مفاعیلن
~~است در بحر مضارع در
# ~~جزوفروع مفاعیلن آمده ودر نسخه چایی در این موضع ذکری از آن نشده یس
~~تردیدی در سقوط آن نیست
# ~~4- م - فروع ؟
# ~~- مشتغار؟ 6- م - تقلید 7- در نسخه مطبوعه یارسای و آن سهواست
~~PageV00P056
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_57.png)

# ~~اب سوم
# ~~در ذکر تغییراتی کی باصول افاعیل عروض در آیذ تا 2 فروع مذکور از آن
# ~~منشعب شود ، بدانک هرتغییر کی باصول افاعیل عروضی9 در آید آنرا زحاف
~~خوانند
# ~~ومعنی زحف دوری است از اصل و تاخیر از مقصد و مقصود ، و ازین جهت سهم
~~زاحف
# ~~نیری را کویند کی از نشانه بیکسو افتد ، و بحکم آنک عأمهآ شعرا هر
~~تغییرکی در نفس
# ~~کلام منظوم افتد از نقصان حرفی محتاج الیه یا زیادت حرکتی یا حرفی
~~مستغنی عنه
# ~~ی شعر بذان منکسر کردذ و وزن مختل شوذ آنرا زحف می خوانند و جون کسی
# ~~کویذ این بیت زحفی دارذ یا مزحوفست همکنان بندارند که ناموزونست و در
~~نظم آن
# ~~خللی هست ، عروضیان اصطلاح کرده اند که تغییرات جایز را (402) کی در
~~اصول بحور
# ~~از لوازم تنوع اشعارست و اغلب آن در شعر هیج کرانی بدیذ نیارذ بل کی
~~شعر را در
# ~~بعضی بحور مستثقل الاصل مقبول و مستعذب کرداند زحاف خوانند ، بصیغت جمع
~~،
# ~~و لفظ زحف بصیغت واحد بران اطلاق نکنند و جمع زحاف ازاحیف آرند تا هم
~~درین
# ~~تسمیت معنی دوری از اصل حاصل باشد و هم لفظا میان تغییرات جایز و
~~ناجایز کی
# ~~در اشعارافتد فرق ظاهر بوذ، و کویند ms041 بیت مزاحف درست است و بیت منزحف
~~منکسر1
# ~~و جون این مقدمه معلوم شد حقیقت زحاف اسکان متحر کی است یا نقصان حرفی
~~یا
# ~~دویا سه ، و در ازاحیف اشعار عجم تا بنج حرف ممکن است که از جزوی ساقط
# ~~شوذ ، وباشد کی حرفی یا دوحرف بآخر فعلی در افزایند، و در اشعار عذب
~~بارسی بیش
# ~~از یک حرف زاید در آخر ضروب مستعمل نیست الا آنک بعضی عروضیان متکلف در
# ~~بحرای) مثمن الاجزاء کی جزو ضرب آن بدو حرف باز آمذه باشذ جون فع یما
~~بسه
# ~~حرف باز آمذه باشد ، جون فاع این فع (و فاع) را بر جزوی که بیش از آنست
~~می
# ~~افزایند ، و بیت مثمن را مسدس می کردانند ، جنانک بموضع خویش بیان
~~کنیم، واین
# ~~از احیف کی بیان کردیم سه نوعست نوعی انک در شعر هیج کرانی بدیذ نیارذ
~~9 وبیت
# ~~مزاحف آن با بیت سالم در عذوبت و قبول طبع برابر باشد جنانک در بحر رمل
~~که بیت
# ~~-
# ~~-م - سیم
# ~~2- آهم،ع - تا و نسخه چایی با 3 -نسخه چایی که ازان وکلیه (که) ظاهرآ
~~زائد
# ~~غیر لازم است 4-ه - عروض 5 - م - ازحاف ؟ 6 - م - اصل بجای نفس
# ~~-م - با ینج حرف و در حاشیه تا ینج حرف یش 8 - م - نیاید PageV00P057
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_58.png)

# ~~سالم آن اینست
# ~~(بیت)1(قر4)
# ~~باز در بوشیذ کیتی تازه و رنکین قبائی،
# ~~مالمیرا کرد مشکین بوی زلف آشنائی *
# ~~و بیثا مزاحف آن اینست
# ~~ت
# ~~جرم خرشید جو از حوت درآیذ بحمل
# ~~اشهب روز کند ادهم شب را ارجل
# ~~و هردو در عذوبت برابرند ، نوع دوم زحافی باشد کی از سالم خوشتر و بطبع
# ~~نزدیکتر بوذ ، بل کی بیت سالم2 بنسبت با مزاحف کران و نا مطبوع آیذ
~~جنانک بحر
# ~~مضارع کی بیت سالم آن اینست
# ~~(بیت)2
# ~~تکارینا کار ما را
# ~~جرا نیکومی نسازی
# ~~بر وزن مفاعیلن فاع لاتن مفاعیلن فاع لاتن ، کی اصل افاعیل بحر مضارع
~~در
# ~~شعر بارسی اینست ms042 ، (و) این مصراع باسلامت اجزاء ثقیل و نامطبوع می آیذ،
~~وجون
# ~~بزحافی* کی آنرا خرب خوانند میم و نون از مفاعیلن بیندازی تا فاعیل
~~بماند مفعول
# ~~بجای آن بنهی وزنی مقبول و شعری مطبوع شوذ جنانک .
# ~~دلدار کار مارا نیکو همی نسازد
# ~~(بیت)2
# ~~بر وزن مفعول فاع لاتن مفعول فاع لاتن ، نوع سوم 5 زحافی باشد که
~~شعربذان
# ~~کران شود بس اکرجه جایز باشد ترک استعمال آن اولی بوذ جنانک در بحر
~~متقارب
# ~~کی بیت سالم آن اینست
# ~~(بیت6)
# ~~لکارا بعشوه دلم را ربوذی
# ~~بر وزن فعولن فعولن فعولن فعولن کی اصل افاعیل این بحرست و اکر بزحافی
# ~~که آنرائلم خوانند حرفی از اول ان بیندازی تا فعولن عولن شوذ (208) فع
~~لن بجای
# ~~آن بنهی و کوئی
# ~~""شعرا"
# ~~مارا بعشوه دلم را ربوذی ،
# ~~بروزن فع لن فعولن فعولن فعولن کران ونامطبوع شود ، وفی الجملة هر زحاف
~~کی
# ~~از استعمال آن بنج حرف متحرک جمع آیذ بهمه وجوه باطل باشد ، و استعمال
~~آن در
# ~~-44-
# ~~-آ- شعر
# ~~- صالمه
# ~~1-آ- م - ندارد
# ~~4- م بزحاف 5 - م = سیم
# ~~6 - آ، م ،ع - ندارد PageV00P058
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_59.png)

# ~~هیج شعر جایز نباشد جنانک مس تفع لن فاعلاتن از بحر مجتث کی جون از مس
~~تفع لن
# ~~کون بیندازی از فاعلاتن که بعد از آن است الف نتوان انداخت ، از بهر
~~آنک اکر هردو
# ~~بیندازی بنج متحرک متوالی بهم آیذو آن مستفعل فعلاباشد ، و استعمال بنج
~~متحرک
# ~~متوالی در هیج شعر جایز نباشد جنانک بیش ازین کفته ایم و هر زحاف که از
~~آن
# ~~جهار متحرک متوالی حاصل آیذ اکرجه در اشعار عرب جایزست در اشعار بارسی
~~نیایذ،
# ~~و اکر بیارند قبح آن [ در] اشعار عجم بیش از آن باشد کی در اشعار عرب
# ~~فصل
# ~~(بدابک) 1جملهآ اراحیف اشعارعجم سی وبنج است بیست ودو (از) از احیف
# ~~اشعار عرب وسیزده از موضوعات عروضیان عجم و جنابک خلیل رحمه الله هر یک
~~را
# ~~از ازاحیف اشعار عرب لقبی از اسماء مصادر ms043 و نعوتی کی ازان مشتق باشد
~~مناسب
# ~~تصرف آن در افاعیل نهاذه است عجم نیز از احیف خویش را اسامی نهاذه اند،
~~وزحاف
# ~~بیست و دوکابه اشعار عرب کی در اشعار عجم مستعمل است اینست : - قبض،
~~وقصر،
# ~~و حذف [و] خبن(21) و کف ، و شکل ، و خرم ، و خرب ، و شتر ، و قطع ، و
# ~~تشعیث ، وطی ، و وقف ، وکشف ، و صلم ، و معاقبت ، و صدر، و عجز، و
~~طرفان و
# ~~مراقبت ، و اسباغ ، و اذاله ، و ازاحیف سیزده کانه کی از موضوعات
~~عروضیان عجم
# ~~است اینست : - جدع، و هتم ، و جحف ، و تخنیق، و سلخ، و طمس، وجب ، وزلل
# ~~و نحر. و رفع ، و ربع ، وبتر، و حذذ ، وبعضی متکلفان سه زحاف دیکردر
~~افزوده اند2
# ~~جننک وجه فساد آن بجای خویش کفته شود، و آن اینست : - توسیع، و تضفیت،
~~و
# ~~قطویل، و جون تفصیل از احیف بر سبیل اجمال معلوم شد ، اکنون زحاف هریک
# ~~از اصول هفت کانه کی مدار اشعار عجم بر آنست شرح دهیم و معانی اشتقاق
# ~~هریک بیان کنیم ، از احیف مفاعیلن جهارده است : - قبض ، و کف ، وخرم
# ~~وخرب "وتخنیق، وشتر، و حذف1 ، و قصر، و هتم ، وجت ، و زلل ، و بتر
~~،ومعاقبت
# ~~و مراقبت ، 9 قبض ، اسقاط حرف بنجم جزوست جه ن سا کن باشد و آن در
~~مفاعمیلن
# ~~1- ا-م ع - ندارد 2- ار صفحه 18 تا این موضع که تقریبا نه ورق میشود از
~~نسخه اقای
# ~~دکاه الملک ساقط شده است 3 - م =- افزوده : و
# ~~-م - وحدت ؟ 5 - ذ - افزوده : اما PageV00P059
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_60.png)

# ~~باء1 بوذ و جون یا از مفاعیلن بیندازی مفاعلن بماند 1 و مفاعلن جون از
~~مفاعیلن
# ~~منشعب باشد2 آنرامقبوض خوانند از بهرآنک حرفی ازان باز کرفته اند، گف،
~~انداختن
# ~~حرف هفتم باشد 2 از جزوی کی رکن آخرین آن سببی (ق20) خفیف باشد و جون
~~از
# ~~مفاعیلن نون بیندازی مفاعیل بماند بضم لام و مفاعیل جون از مفاعیلن
~~منشعب باشد
# ~~آنرا مکفوف خوانند4 ms044 یعنی حرفی از آن کم کردهاند و کفة القمیص نورد دامن
~~جامه
# ~~باشد 9 کی در دوزند ، خرم ، انداختن میم مفاعیلن باشد فاعیلن بماند
~~مفعولن بجای آن
# ~~بنهند و مفعولن جون از مفاعیلن خیزد آنرا اخرم خوانند یعنی بریده
~~[(بینی)]1 و
# ~~خرم باره ی از دیوارک بینی بریذن باشد ، وبسبب 9 آنک بذین تصرف رکن و
~~تدناقص
# ~~می شود [ آنرا] ببریذن بعضی از بینی تشبیه کردند ، تغنیق هم خرم است
~~الا آنک در
# ~~اشعار عرب این زحاف جز در اول بیت جایز نمی دارند و جون عجم در سایر
~~اجزاء
# ~~بیت نیز روامیدارند آنرا در غیر صدور1 نامی [ دیکر] نهاذه10 اند و بکلو
~~باز کرفتن
# ~~تشیه کرده11، و مفعولن جون در حشو بیت افتد و از مفاعیلن منشعب باشد
~~آنرا مخنق
# ~~خوانند ، غرب انداختن میم و نون مفاعیلن است فاعیل بماند مفعول بضم لام
~~بجای آن
# ~~ینهند و مفعول جون از مفاعیلن منشعب12 باشد آنرا اخرب خوانند وخربت12
~~سوراخ
# ~~بهن باشدهمجنانک در کوش هندوان معتادست ، و دوحرف از دوطرف مفاعیلن
~~انداختن
# ~~را بذان تشبیه کرده اند [و] شایذ[ بوذ] کی الف اخرب الف مبالغت و تفضیل
~~(4)
# ~~باشد یعنی از هر دوطرف جزو14 خرابی بذان راه یافته است ، شتر15 جمع است
~~میان
# ~~قبض و خرم وجون از مفاعیلن میم ویاء بیندازی فاعلن بماند و فاعلن جون
~~از مفاعیلن
# ~~منشعب باشد آنرا اشتر خوانند ، وشتر عیب و نقصان باشد ، و اشتر بلک جشم
~~* نوردیذه
# ~~پوذ16، و بحکم آنک وتد وسبب این جزو بذین زحاف ناقص شد17 آنرا
~~اشترخواندند18،
# ~~حنف انداختن سببی باشد از [ آخر] جزو و جون از مفاعیلن لن بیندازی
~~مفاعی بماند
# ~~قعولن بجای آن بنهند ، و فعولن جون از مفاعیلن منشعب باشد 19 آنرا
# ~~36
# ~~1=ذهی 2- ذ شود 2-ذ- بود 4 -ذ- کویند 5- م - شد 1 -م - بینی بریده -
# ~~1، ذ- کلمه بینی راندارد 7-م- دیواریک 8-م - ونسبت ؟ 9- ذ - صدر 10-م -
~~کرده
# ~~11_ذ_ افزوده : اند 12-ذه افروده : شده 13- ذ - خریب؟ آ- غرب 14- ذ -
~~چود
# ~~10_ ذ ms045 - این کلمهرا مکرر دارد
# ~~آمم ، ع - فرو دریدمبود - ذ - فرو درید باشد
# ~~17- م- باشد 18- ذ، م - خوانند 19-م - شود PageV00P060
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_61.png)

# ~~محذوف خوانند یعنی دنبال بریذه ، قصر آنست که ساکن سببی (کی) در آخر
# ~~جزو باشد بیندازی و متحرک آنرا ساکن کردانی تا جزو کوتاه شود و مفاعیلن
# ~~بقصر مفاعیل شوذ بسکون لام ، و آنرا مقصور خوانند یعنی کوتاه کرده ،
# ~~متم اجتماع حذف و قصر است در مفاعیلن یعنی [یک] سبب آنرا1 بیندازند و
~~دیکر
# ~~سبب را قصر کنند مفاع بماند بسکون عین2 فعول بجای آن بنهند بسکون لام و
# ~~فعول جون از مفاعیلن منشعب باشد آنرا اهتم خوانند ، یعنی دندان بیشین
~~شکسته و
# ~~جون بذین زحاف هردوسبب این جزو بخلل2 شد آنرا بدندان بیشین شکستن
~~تعریف4
# ~~کردند ، جب انداختن هردوسبب مفاعیلن است 5 (4) مفا بماند ، ضل بسکون
~~لام بجای
# ~~آن بنهند ، و فل جون از مفاعیلن منشعب باشد آنرا مجبوب خوانند یعنی خصی
~~کرده
# ~~بسبب آنک هر دوسبب از آخر آن انداخته اند ، زلل اجتماع هتم وخرمست در
~~مفاعیلن
# ~~ماع بماند بسکون عین ، و فاع جون از مفاعیلن خیزد آنرا ازل1 خوانند و
~~در لغت
# ~~عرب امراة زلا، زنی را کویند کی بر رانها و نیمهآ زیرین کوشت ندارذ ،
~~بتر در زحاف
# ~~عجم اجتماع جب و خرمست در مفاعیلن فا بماندف بجای آن بنهند، و فع جون
~~از
# ~~مفاعیلن حیزد آنرا ابترخوانند یعنی دنبال بریذه ، معاقبت و مراقبت در
~~فصلی دیکر بکوئیم
# ~~ان شاء الله]، از احیف فاعلاتن کی مرگب باشد از دو سبب و وتدی مقرون
~~جهارده
# ~~است : - خبن، و کف ، وشکل، و قصر، و حذف9، و صلم ، وتشعیت ، و ربع، و
# ~~جحف ، و اسباغ ، و معاقبت ، وصدر ، وعجز،9 و طرفان ، خبن اسقاط ساکن2
~~سببی
# ~~است کی دراول جزو باشد ، و جون " ازفادر فاعلاتن الف ،11 بیندازند
~~فعلاتن شوذ،
# ~~و فعلاتن جون از فاعلاتن منشعب باشذ12 آنرا مخبون خوانند، و خبن در
~~شکستن
# ~~کنار جامه باشد12 تا کوتاه ms046 شوذ ، کف در فاعلاتن فاعلات باشد و فاعلات
~~جون از
# ~~فاعلاتن خیزد آنرا مکفوف خوانند ، شکل اجتماع خبن و کف است در فاعلاتن
~~[تا
# ~~ضلاث شودە1آ بضم تا ، و فعلات جون (ثو4) از فاعلاتن خیزد آنرا مشکول 19
~~خوانند
# ~~37
# ~~1- ذ = سبب را
# ~~2-ذ - افزوده
# ~~و
# ~~3- ذ - مخلل باشد - م - باشد 4- ذ - تشبیه
# ~~5- ذ - باشد 6- ذ - زل ؟ 7-م - بکویم
# ~~=م = حذو؟
# ~~9- ذ - واو هاطفه در تمام
# ~~معطوفات افتاده
# ~~1- م - ساکنی
# ~~1- ذ - آنرا که الف است از فاعلاتن
# ~~1 -م - شود
# ~~1- م - بود
# ~~1- ذ - بماند
# ~~- ذ - شکل ؟

PageV00P061

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_62.png)

# ~~یعنی شکال برنهاذه و جون از دو طرف جزو دو سا کن ساقط شد، آنرا بشکال
~~کردن
# ~~جهار بای تشبیه کردند ، قصر در فاعلاتن فاعلات باشد بسکون تا فاعلان
~~بجای آن بنهند
# ~~و فاعلان جون از فاعلاتن خیزد آنرا مقصور خوانند ، حذف در فاعلاتن
~~فاعلا باشد
# ~~فاعلن1 بماند ، و فاعلن جون از فاعلاتن خیزد آنرا محذوف کویند2 ، صلم
~~در فاعلاتن
# ~~آنست کی سبب او بیندازی و وتد3 را قطع کنی ، وقطع در اوتاد همجنانست کی
~~قصر
# ~~در اسباب یعنی ساکن آنرا بیندازند و ما قبل ساکن را ساکن کردانند ، و
~~بذان4 زحاف
# ~~ازفاعلاتن فاعل ماند بسکون لام ، فع لن بجای آن بنهند و فع لن جون از
~~فاعلاتن خیزد
# ~~آنرا اصلم خوانند یعنی کوش از بن بریذه و جون بذین زحاف سببی ازین جزو
~~کم
# ~~شذه است و وتد ناقص کشته آنرا یکوش از بن بریذن تشبیه کردند ، تشعیت
~~آنست کی
# ~~فاعلاتن را مفعولن کنند و در [ین] تغییر عروضیان [را] اختلافست بعضی
~~کفته اند
# ~~ثی عین انداخته اند فالاتن مایده است مفعولن بجای آن نهاذه اند ، (و
~~بعضی کفته اند
# ~~لام انداخته اند 7 فاعاتن مانده است مفعولن بجای آن نهاذه اند 8) ، و ز
~~جاج کی یکی
# ~~از ائقهآ نحو و لغت [یوذه] است می کویذ (47) انج بیش من بصواب
~~نردیکترست
# ~~آنست کی کوئیم فاعلانن را خبن کرده اند فعلان بمانده ms047 است آنکه عین را
~~ساکن کردانیده
# ~~اند فع لاتن شذه است مفعولن بجای آن نهاذه اید، از بهر آنک ما را در
~~بحر کامل تسکین
# ~~متحرک دومین از فاصله معهودست و هیج جایکاه1 خرم و تد در میان جزوی
~~نداریم،
# ~~و مفعولن جون از فاعلاتن خیزد آنرا10 مشعت خوانند یعنی زولیذه11 و
~~آشفته کردانیده،
# ~~جعف12 آنست کی فاعلاتن را خبن کنند تا فعلاتن بماند، آنکه فاصله ازان
~~بیندازند
# ~~ثن بماند غ بجای آن بنهند وفع جون از فاعلاتن خیزذ آنرا مجحوف11 خوانند
~~و جحف
# ~~باک ببردن و فرا رفتن جیزی باشد از روی زمین، و سیل جحاف6 سیلی باشد کی
# ~~بهرجه رسد ببرذ، و جون بذین زحاف بیشتر حروف این جزوساقط می شوذ
~~آنراجحف
# ~~خواندند15، و بعضی عروضیان متکلف بجای فع سببی بر فاعلاتن افرایند و
~~آنراتوسیع
# ~~38
# ~~1- ذ - فاعلن بجای آن بنهند 2- ذ - م - خوانند 3 - ذ - افزوده : او 4 -
~~ذ - م - و بدین
# ~~5- ذ - بریده 6 -م - خلافست 7- ذ - امزوده : و8- نسخه آ- ندارد9- ذ -
~~جا-
# ~~4- جای
# ~~10- ذ - افزوده : تشعیث و شعث ؟ 11- م - زولیده - ذ - بژولیده 12- ذ-
# ~~جف ؟
# ~~1- ذ - محجوف ؟ 14- ذ - حجاف ؟ 15- ذ ، م ، خوانند PageV00P062
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_63.png)

# ~~خوانند ، جنانک فاعلاتن را فاعلییاتن1 کنند و آنرا موسع خوانند و الحق
~~* این
# ~~تصرفی فاسد و استاذئی" جاهلانه است ، از بهر آنک بحر رمل در اصل
~~دایرهآ مثمن
# ~~الاجزاست وفاع و فع در بیشتر بحور مستعمل است ، جی حاجت بوذ که دو حرف
# ~~و سه حرف زاید بر سبب آخر جزو افزایند و بیت مثمن را (202) مسدس
~~کردانند ،
# ~~اسباغ زیادت کردن حرفی سا کن است بر سببی کی بآخر جزوافتد و آن در
~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتان باشد، فاعلییان بجای آن بنهند و آنرا مشبغ کویند یعنی تمام
~~کرده جی
# ~~فاعلاتن خوذ تمام بوذ ، جون [ بران] حرفی ساکن " زیادت کردند
~~" آنرا تمام
# ~~کرده کفتند ، و بعضی انرا مسبغ خوانند ارتسبیغ تا مبالغت بیشتر باشد در
~~تمام کردن ،
# ~~و بعضی [آنرا مشبع خوایند از اشباع بشین معجمه ms048 و عین مهمله بمعنی سیر
~~کردن و
# ~~جون جزو مجحوف را اسباغ کنند فاع کردد ، و فاع جون از فاعلاتن خیزد
~~آنرا
# ~~مجحوف مسبغ خوانند
# ~~وهمان عروضی متکلف بجای فاع متحر کی  و دو سا کن بر فاعلاتن افزوده
# ~~است و آنرا فاعلییاتان کرده و این تغییر را تضفیت نام نهاذه و اصل آن
~~از ضفوست بضاد
# ~~مهصمه
# ~~و کویند درع ضاف یعنی . زرهی  تمام ، و این متکلف ازین فعل بناء
# ~~تفعیلی
# ~~خوانده یعنی تمام کرده ، واین
# ~~بکرده است و فعلیی تان را ضرب مضفی
# ~~تصرفی نا معلومست جنانک کفتیم کی جون فماع و فع بنفس خویش مستعمل
# ~~م
# ~~است یتکلف استعمال سه حرف زاید کی فعل را از نسق تفعیل بیرون می بردجه
~~حاجت،
# ~~ربع آنست کی فاعلاتن را صلم کنند تا فاعل بماند ، آنکه مخبون کردانند
~~فعل بماند ،
# ~~و قل جون از فاعلاتن خیزد آنرا مربوع خوانند (ید4) و ربع جهار یک مال
~~ستذن
# ~~باشذ، جنانک کویند ربغث آلقوة یعنی جهار یک مال ایشان ستدم ، و جون
~~فاعل جهار
# ~~حرف بیش نیست و یک حرف از وی بخبن کم می دنند آنرا بجهار یک مال ستذن
# ~~-39
# ~~1- ذ - فاعلیتاتن ؟ 2- ذ - توسیع ؟ در حاشیه موسع دارد 3- م - ان تصرف
~~فاسد و استادی
# ~~4-م - الجزه 5_ م - اشاء 6_ ذ - در آخر 7- ذ - فاعلیتان 8 - ذ- خوانند
~~9- م
# ~~افزوده : و 10_ ذحبذان افزودند - م- کردن
# ~~1-م افزوده : مسبوغ ؟ 12- ذ - محجوف
# ~~11- م - متعرک 14_م - آورده است 15- ذ - معجم
# ~~16- م - زره
# ~~تفعیل - ذ - تفعیلی نکرده
# ~~ذ- مضفا 19- م، آ- نیز
# ~~2- ذهم - بستدن PageV00P063
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_64.png)

# ~~تعریف کردند ، واین هم از از احیف سرد عروضیان عجم است ، معاقبت و صدر
~~ومجزو
# ~~طرفان در فصلی دیکر بکوییم ، از احیف فاعلاتن کی مرگب است از دو سبب و
~~وتدی مفروق
# ~~بنج است کف و قصر و حنف و سلخ و طس،2 کف و قصر و حنف درین فاع لاتن
~~همانست
# ~~ای در آن فاملاتن کفتیم سلخ (آنست) کی هردو سبب ms049 ازآخر این فاع لاتن
~~بیندازی
# ~~و عین وتد مفروق را ساکن کردانی فاع بماند بسکون عین ، و فاع را ازین
~~فاعلاتن
# ~~مسلوخ خوانند ، یعنی بوست بیرون کشیذه ، و بعضی عروضیان این زحاف را
~~مسخ
# ~~خوانده اند ، وجزورا ممسوخ کفته ، واین اسم بذین زحاف لایقتر است طس
~~آنست
# ~~کی ازین فاع لاتن بعد از اسقاط هردو سبب عین نیز ساقط کردانی فا بماند
~~، فع بجای
# ~~ان بنهی ، وفع جون ازین فاع لاتن خیزذ آنرا مطموس خوانند یعنی نا بدیذ
~~کرده
# ~~زبهر آنک بذین زحاف ازین جزو بیش ازاثر (ی) نمی ماند ، ازاحیف مستفعلن
~~کی مرگب
# ~~ماشد از دو سبب و وتدی مقرون نه است (قو2) خبن و طی و قطع و تغلیع و
~~خبل و حذذ
# ~~ورع و اذالت و ترفیل ، خبن در مستفعلن اسقاط سین باشد متفعلن بماند
~~مفاعلن بجای
# ~~آن بنهند، و مفاعلن جون ازین مستفعلن خیزد آنرا مخبون خوانند ، قطع در
~~مستفعلن
# ~~آنست کی نون بیندازی ولام را ساکن کردانی مستفعل بماند بسکون لام ،
# ~~مفعولن بجای آن بنهی و مفعولن جون ازین مستفعلن خیزد آنرا مقطوع خوانند
~~،
# ~~برای آنک هرجه از وتد کم کنند بقطع توان کرد و جون خبن و قطع در
~~مستفعلن
# ~~جمع شود متفعل بماند فعولن بجای آن بنهند، و این زحاف را تخلیم خوانند
~~وفعولن
# ~~جون از مستفعلن خیزذ آنرا مخلع خوانند یعنی1 دست بریذه، و این از از
~~احیف اشعار
# ~~عربست در شعر بارسی نیایذ، طی اسقاط حرف جهارم جزوست جون سا کن باشد، و
# ~~جون از مستفعلن فا بیندازی مستعلن بماند مفتعلن بجای آن بنهند و مفتعلن
~~جون از
# ~~مستفعلن خیزذ آنرا مطوی خوانند ، یعنی در نوردیذه برای آنک حرفی از
~~میان آن کم
# ~~کرده اند جنانک از میان جامه بارهی درنوردند ، خبل اجتماع خبن وطی است
~~در مستفعلن
# ~~45
# ~~1- ذ- تشبیه 2- ذ - سواد ؟ -م - نزد
# ~~2- ذ - افزوده : اما 4 - ذ از اجزاء- م-
# ~~سببرا از آخرین
# ~~5- افزروده : که ؟ 6- ذ- افزوده ، را 7-م - برین 8- ذه کردیده ms050
# ~~1- ذ - بنهند 10- ذ - افزوده : هردو PageV00P064
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_65.png)

# ~~متعلن بماند فعلتن بجای آن بنهند و این فاصلهآ کبری است جنانک در فصل
~~ارکان
# ~~عروض1 کفته ایم1 ، و خبل فساد عقل و تباهی عضو باشد(قه1)، وجون هردوسبب
# ~~این جزو بذین زحاف ناقص می شود، و آنکه بنفس خویش 3 مستثقل می آیذ آنرا
# ~~مخبول خواندند4 ، حنذ در اشعار عجم حذف وتد مستفعلن است مستف بماند ،
~~فعلن
# ~~بجای آن بنهند و فع لن جون از مستفعلن خیزذ آنرا احذخوانند یعنی دنبال
~~بریذه ،
# ~~رفم اسقاط سبب اولست از جزوی کی در اول آن2 دو سبب خفیف باشد ، و جون
~~از
# ~~مستفعلن سبب اول بیندازی تفعلن بماند فاعلن بجای آن بنهند ، و فاعلن
~~جون از
# ~~مستفعلن خیزذ آنرا مرفوع خوانند ، ازبهر آنک سببی از اول آن برداشته
~~اند ، اذالت
# ~~زیادت کردن سا کنی است بر وتد آخر جزو و آن در مستفعلن مستفعلان باشد و
~~آنرا
# ~~مذال خوانند ، یعنی دامن "فرو هشته ، وجون مخبون را اذالت کنند
~~مفاعلان
# ~~ایذ، و آنرا مخبون مذال خوانند و با طی و اذالت مفتعلان باشد و آنرا
~~مطوی مذال
# ~~خوانند "وباخبل و اذالت فعلتان آیذ " وآنرا مخبول مذال
~~خوانند ، ترفیل زیادت کردن
# ~~سسی است بر وتد مستفعلن تا مستفعلاتن شود و آنرا مرفل خوانند  ، یعنی
~~دامن
# ~~دراز کرده و با خبن مفاعلاتن شود و با طی مفتعلاتن شوذ ، و ترفیل در
~~اشعار عرب
# ~~خوش آینده [تر]:1 بوذ اکرجه بعضی عروضیان عجم بر ترفیل حرفی زیادت کرده
~~اند
# ~~در شعر بارسی (28) و آنرا نطویل نام نهاذه [و] مستفعلاتن را مستفعلاتان
~~کرده و آنرا
# ~~ضرب مطول خوانده11، جنابک بجای خویش کفته شوذ ، از احیف مس تفع ان کی
~~مرگب
# ~~باشد12 از وتدی مفروق و دوسبب جهار است خبن و لف وقصر و شکل، خبن درین
~~مس تفع
# ~~لن همانست کی در آن مستفعلن 12 کفتیم و قص و آف و شکل جزدرین مس تفع لن
~~نتواند
# ~~بوذ از بهر آنک ms051 جزو آخرین این مستفع لن سبباست وقصر و کف و شکل از از
~~احیف
# ~~اسباب است 11 ، و ازین مس تفع ان بعد از قصر مستفعل بماند بسکون لام ،
~~مفعولن
# ~~بجای آن بنهند و آنرا مقصور خوانند ، و بعد از کف مستفعل بماند بغتم
~~لام و آنرا
# ~~-41
# ~~1م - عروضی 2-ذ کفتم 3- ذ -خود 4- ذه م غوانند ه - ذ - کویند 6- ذه او
# ~~7- ذ - وچون فاعلن 8- آ- سرنهاده ذ-م - برنهاده 9 - در حاشیه نسخه ذ -
~~وچون خبل
# ~~واذالت جمع شود فعلتان باشد 10- آ- است
# ~~1- ذ، م - خواندهاند 12- ذ - بود
# ~~1- ذ - افزوده : و؟
# ~~14- ذ - اند PageV00P065
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_66.png)

# ~~مکفوف کویند ، و بعد از شکل متفعل بماند بظم لام مفا عل بجای آن بنهند
~~و آنرا
# ~~مشکول خوانند ، و شکل و کف در مس تفع لن از از احیف اشعار عربست در شعر
# ~~بارسی نیایذ، ازاحیف مفعولات هشت است : - خبن و طی و وقف و کشف1 وصلم و
~~جدع2
# ~~ونحر و رفع ، خبن در مفعولات معولات باشد مفاعیل بضم لام بجای آن بنهند
~~، و مفاعیل
# ~~جون از مفعولات خیزذآنرامخبون خوانند، طی در مفعولات مفعلات باشد
~~فاعلات بجای
# ~~آن بنهند و فاعلات جون از مفعولات خیزذ (2) آنرا مطوی خوانند،[ وقف
# ~~اسکان تاء مفعولات باشد ، مفعولان بجای آن بنهند و آنرا موقوف خوانند]
~~، کشف 7
# ~~سقاط تاه مفعولات باشد مفعولن بجای آن بنهند ، و مفعولن جون از مفعولات
# ~~منشعب باشد آنرا مکشوف خوانند، و بعضی عروضیان این زحاف را کسف کویند
# ~~بسین مهمله و کشف] بشین معجمه برهنه کردن ایدام باشد و بسین (مهمله
# ~~بی) پاشنه بریذن بوذ ، و حرفی ار آخر مفعولات افکندن [ را] بیکی ازین
~~دو اسم
# ~~تعریف کرده اند ، و جون خبن و کشف بهم جمع شود معولا  بماند فعولن بجای
~~آن
# ~~بنهند، و فعولن جون از مفعولات خیزذ آنرا مخبون مکشوف خوانند و با خبن
~~و طی
# ~~و کشف معلابماند فعلن بجای آن بنهند، و فعلن جون از مفعولات خیزد آنرا
~~مخبون
# ~~مطوی مکشوف ms052 خوانند و با طی وکشف مفعلا باشد فاعلن بجای آن بنهند ،
~~وفاعلن
# ~~جون از مفعولات خیزذ آنرا مطوی مکشوف خوانند و با خبن و وقف [ معولان
# ~~باشد فعولان بجای آن بنهندو فعولان جون از مفعولات خیزذ آنرا مخبون
~~موقوف
# ~~خوانند، وباطی ووقف مفعلان باشد فاعلان بجای آن بنهند و فاعلان جون از
~~مفعولات1
# ~~خیزذ آنرا مطوی موقوف خوانند ، صلم اسقاط وتد مفعولات است (ق1) مفعو
~~بماند
# ~~ع لن بجای آن بنهند ، و فعلن جون از مفعولات خیزذ آنرا اصلم خوانند ، و
~~بعضی
# ~~عروضیان این زحاف را حذذ12 خوایند از بهر آنک سقوط وتدست از آخرجزو
~~همجنانک
# ~~در عروض تازی سقوط وتد متفاعلن را حذذ12 خوانند ، و درعروض بارسی سقوط
~~و تد
# ~~مستفعلن را حذذ خوانند، وابن اسم بدین زحاف لایقتر است، و صلم بقطع و
~~تد
# ~~1- ذ- کسف2- ا- جذع؟ 3- ذح متعلات 4- ذ مکسوف ه- ذ - افزوده" واما
# ~~1- ذ - کشف 7- ذ- در حاشیه افزوده : بعضی - م - بجای و- : که - دارد 8
~~- ذ - افروده :
# ~~آفته اند
# ~~9 حذ- کسف
# ~~0م- مفعولان ؟ 12- م حذ ؟ درهرسه
# ~~ذال ثانی تراشیده شده PageV00P066
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_67.png)

# ~~فاعلاتن لایق تر جنانک آنجا بیان کردیم ، جدعا اسقاط هر دوسبب مفعولات
~~است و
# ~~سا کن کردانیدن تاهلات بماند بس فاع بسکون عین بجای [ آن بنهند و فاع
~~جون از
# ~~مفعولات خیزذ آنرا مجدوع خوانند یعنی بینی بریذه و این اسم این زحاف را
~~لایق
# ~~تیفتاذه است ، نعر اجتماع جدع وکشف است در مفعولات لابماند فع بجای آن
# ~~بنهند ، وفع جون از مفعولات خیزذ آنرا منحور خوانند : یعنی کلو بریذه ،
~~واز بهر
# ~~آنک بذین زحاف ازین جزو کوئی رمقیبیش نمی ماند آنرا نحر خواندند ([ رفع
~~اسقاط
# ~~سبب اول است از جزوی که در اول آن دو سبب خفیف باشد، و جون از مفعولات
# ~~سبب اول بیندازی عولات بماند مفعول بضم لام بجای آن بنهند2]) ازاحیف
~~فعولن شش
# ~~است : - قبض و قصر و حنفو ثلم و ثرم و بتر ، قبض در فعولن سقوط نون است
~~فعول
# ~~بماند بضم لام و ms053 آنرا مقبوض خوانند ، قصر در فعولن اسقاط نون و تسکین
~~لام است
# ~~فعول بماند ، وفعول بسکون لام جون از فعولن خیزذ آنرا مقصور خوانند ،
~~حذف در
# ~~فعولن فعو باشد فعل بجای او بنهند ، و فعل جون از فعولن خیزذ (2) آنرا
# ~~محذوف خوانند ، ثلم اسقط فاء فعولن است عولن بماند فع لن بجای آن
~~بنهند، و فع
# ~~من جون از فعولن خیزذ آنرا اثلم خوانید : یعنی رخنه شذه ، ثرم اجتماع
~~قبض و ثلم
# ~~است در فعولن عول بمند فعل بسکون عین و ضم لام بجای آن بنهند ، و آنرا
~~اثرم
# ~~خوانند یعنی دندان بیشین شکسته، و بحکم آنک این جزو مرگبست از وتدی و
~~سببی
# ~~وهردو معختل شد انرا بثرم تشبیه کردند، بتر درازاحیف عرب اسقاط وتد
~~فعولن است
# ~~کن بماندفع بجای آن بنهند و آنرا ابترخوانند ، و بعضی کفتهاند کی بتر
~~در فعوان اجتماع
# ~~حذف و قطع است و هردو یکی است ، و ثلم و ثرم و بتر در اشعار عجم نیایذ
~~،
# ~~و ازین ازاحیف قصر و حذف وهتم و جب و زلل و بتر و جدع و نحر و
# ~~سلخ و طمس و جحف و حذذ و اسباغ و اذالت و ترفیل مخصوص اند با عاریض و
# ~~ضروب، وباقی ازاحیف درسایر اجزاء بیت جایزست ، و بدانک اکرجه جملهآ
~~تغییرات
# ~~عروضی را از روی آنک دوری است از اصل شاید کی زحاف خوانند ، ا ما
~~عروضیان
# ~~تغییراتی کی باسباب ملحق شوذ آنرا زحاف خوانند، و آنج باوتاد تعلق دارذ
~~یا بضروب
# ~~1
# ~~- ذ جنع؟
# ~~2- ذ مجذوع؟
# ~~3 - آنچه در میان یرانتز نوشته شده در نسخه آستانه ندارد
# ~~-م - پیش
# ~~-م - جذع 6- م - حذ PageV00P067
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_68.png)

# ~~واعاریض مخصوص باشدآنرا زحاف نخوانند بل کی علل علی الزحاف کویند ، و
~~آن
# ~~کفته اند الزحاف لا یدخل الا علی الاسباب مراد اسباب (ا) حشوبیت است ،
# ~~وجون از تفصل ازاحیف و شرح تصرفات هریک فارغ شذیم صواب آنست کی ذکر
# ~~منشعبات هریک مکرر کردانیم و ms054 بر سبیل تفسیر هریک را لقبی کی از آن زحاف
~~یافته است در
# ~~زیرآن بنویسیم تا اکرمبتدی طلب جزوی از مفترعات اصلی کند زوذبسرآن رسد،
# ~~ذکر منشعبات مفاعیلن و آن سیزده است
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مفعولن
# ~~مفعول
# ~~فعولن
# ~~مقبوض
# ~~مکفوف
# ~~مقصور
# ~~اخرم
# ~~اخرب
# ~~محذوف
# ~~فعول
# ~~فعل
# ~~فاعلن
# ~~1
# ~~مفاعیلان
# ~~مجبوب*
# ~~اشتر
# ~~ازکه
# ~~ابتر
# ~~مسیغ
# ~~44
# ~~اهتم
# ~~-ع ، آ، م - فرع علی الزحاف
# ~~4- ظاهر متفرعات  3- با کلمهآ سزده غلط است و باید
# ~~دوازده باشد یا یک وزن از منشعبات افتاده است و ظاهرا سیزده غلط باشد
~~چه در کتب عروض دیگر
# ~~هم غیر از این فروع مذکور نشد چنانچه در معیار الاشعار نیز (ص 86)
~~دوازده می شمرد
# ~~نمام نسخ سیزده است و ظاهر آنست که کلمه سیزده صحیح ویک وزن که مفعول
~~(بسکونلام)
# ~~است از منشعبات مفاعیلن در تمام نسخ خطی افتاده است و شاید علت سقوط آن
~~در جمیع نسخ آن
# ~~اشد که چون کلمه (مفعول) (اخرب) با مفعول (مخنق مقصور) در صورت مشابه
~~یکدیکر اند
# ~~ویسنده نسخه اولیه بتصور آنکه این کلمه مکرر وغیر لازم است آیرا
~~انداخنه و دیگران بتبعیت او نسخ
# ~~دیگر را نوشته و در نتیج این فرع از تمام نسخ ساقط شده است و دلیل
~~براین مطلب یکی آنکه در
# ~~تعام نسخ خطی این کتاب در بحر هزج که فروع مفاعیلن ذکر شده بجای اخرب
~~(مخنق مقصور) دارد و
# ~~طاهر است که چون صورة هردو باهم مانند بوده نویسنده کتاب یکی از آندورا
~~زائد ینداشته و مفعول
# ~~اخرب را انداخته است ومفعول مخنق مقصور را باقی گذاشته است در صورتیکه
~~بودن مفعول اخرب
# ~~از فروع مفاعیلن محرز و در نزد تمام عروضیین مسلم است و بغیر این حدسی
~~که زده شد خیلی بعید
# ~~است که درتمام نسخ مخنق مقصور بجای اخرب سهوا نوشته شده باشد
# ~~دلیل دیگر آنکه مصنف در بحر مضارع هم مفعول اخرب وهم مفعول مخنق مقصور
~~را آورده
# ~~از منشعبات مفاعیلن شمرده ms055 است و این صریح است در اینکه این فرع در این
~~موضع و در بحرهزج
# ~~فتاده است و آنچه حضرت استاد علامه مصحح محترم در تأیید نظریه خود که
~~غلط بودن سیزده باشد
# ~~از معیار الاشعار نقل نمودهاند ظاهرا خالی از غفلت نیست چه در آنکیاب
~~فروع منشعبه از مفاعیلن را
# ~~دوقسمت کرده و در دو موضع آورده است یک قسمت فروعی که پارسیان بتقلید
~~ازعرب گرفته که آنرا
# ~~ش فرع شمرده است و قسمت دیگر آنچه یارسیان از خود افزوده اند و برای
~~این قسمت دوازده فرع
# ~~آورده است بنا بر این فروعی که در آنکتاب از مفاعیلن ذکر شده هیجده است
~~نه دوازده بعلاوه همین
# ~~وزن را که بواسطه تخنیق و قصر از مفاعیلن پیدا شده در آنجا آورده با
~~این فرق که در آنجا ضلان
# ~~بجای مفعول آمده است در هرحال در بودن مفعول (یا فعلان بقول صاحب معیار
~~الاشعار) از فروء
# ~~مفاعیلن جای شک و تردید نیست (رجوع شود بصفحه 52 و 67 معیار الاشعار
~~چای طهران)
# ~~=ا
# ~~- اهتم ؟ 5 - م - ارز ؟

PageV00P068

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_69.png)

# ~~ذکر منشعبات فاعلاتن
# ~~کی مرگب باشد از دو سبب و و تدی مقرون و آن بانزده است
# ~~فعلاتن
# ~~فاعلات
# ~~فعلات
# ~~فاعلان
# ~~فعلان
# ~~مضبون
# ~~مکفوف
# ~~مشکول
# ~~مقصور مخبون مقصور
# ~~فاعلن
# ~~فعلمن
# ~~ملن
# ~~مفعولن
# ~~فعلان
# ~~فاعلییان
# ~~محذوف مخبون محذوف
# ~~اصلم
# ~~مشعث
# ~~اصام مسبغ
# ~~فعلییان
# ~~فعل
# ~~اع
# ~~خبون مستغ
# ~~مربوع مجحوف مسبغ مجحوف
# ~~ذکر منشعبات فاعلاتن
# ~~کی مرگب باشد از وتدی مفروق و دو سبب (4) و آن بنج است .
# ~~فاع لات
# ~~فاع لان
# ~~اع لن
# ~~مکفوف
# ~~مقصور
# ~~محذوف مسلوخ مطموس
# ~~ذکر منشعبات مستفعلن
# ~~کی مرگب باشد از دو سبب و وتدی مقرون و آن جهارده است .
# ~~مفتعلن
# ~~مفاعلن
# ~~مفعوان
# ~~فعولن
# ~~فاعلن
# ~~مطوی
# ~~مخبون
# ~~مقطوع
# ~~مخلع
# ~~مرفوع
# ~~فعلتن مستفعلان مفاعلان مفتعلان فعلتان
# ~~خبول
# ~~مذال مخبون مذال مطوی مذال مخبول مذال
# ~~مفتعلاتن
# ~~مفاعلاتن
# ~~مطوی مرقل مخبون مرقل
# ~~ذکر منشعبات مس تفع لن
# ~~اکی مرگب باشد از دو ms056 سبب و و تدی مفروق و آن بنج است
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعل
# ~~مستفعل
# ~~مفعولن
# ~~فعولن
# ~~مغبون
# ~~مشکول
# ~~مکفوف
# ~~مقصور مخبون مقصور
# ~~ذکر منشعبات مفعولات و آن جهارده است
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلات
# ~~فعلات
# ~~مفعولان
# ~~مضبون
# ~~مطوی
# ~~مخبون مطوی
# ~~هوقوف
# ~~-45-
# ~~ان
# ~~مستفعلأ تن
# ~~مرقل
# ~~مفعولن
# ~~1- نسخه آدر اینجا افروده ، مفتعلان مطوی مرفل و این غلط و زائد است چه
~~اولا مفتعلان قبلا
# ~~ذکر شده و در اینجا لغو و زائد است و ثانیا مفتعلان مطوی مرفل نیست و
~~مطوی مذال است
# ~~مکشوف PageV00P069
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_70.png)

# ~~لعولن
# ~~ملمن
# ~~11 هفعول
# ~~مخرون مطوی مکشوف مرفوع
# ~~ذکر منشعبات فعولن وآن شش است
# ~~فعول
# ~~عول
# ~~ان
# ~~فعل
# ~~فعل
# ~~مقبوض
# ~~قصور
# ~~ام
# ~~ثرم
# ~~محذوف
# ~~تر
# ~~صل
# ~~و جند لقب دیکر هست کی در فصول متقدم ذکر و شرح آن نرفته است درین
# ~~موضع بیان کنیم ، و آن شانزده است خزم و معاقبت و صدر و عجز و طرفان و
# ~~بری و مراقبت و سالم و صحیح و تام [(و موفور)] و وافی و معتدل و معری و
~~مجزوء
# ~~و مشطور و منهوک، خزم زیادت حرفی است یادو کی در اول مصراع متقدمان
~~شعراء
# ~~عرب استعمال کرده اند تمام معنی را ، و از وزن و تقطیع ساقط داشته و
~~بیشتر آن
# ~~حروف عطف بوذه است جون هل وبل وثم و واو و فا ، و بعضی از شعراء عجم
~~درین
# ~~باب تقیل بذیشان کرده اند ، و در یک دوبیت خزم آورده جنانک شاعر کفته
~~است .
# ~~بیت)
# ~~هرک بامرد مست جنک کند
# ~~ملامت آنرارسذ کی هشیارست
# ~~و میم ملامت خزمست و وزن و تقطیع این مصراع جنان باشد کی لامت آنرارسذ
# ~~کی هشیارست و این زشت خزمی است ، جی در شعر عرب اغلب خزوم حروف زواید
# ~~(4) باشد جنانک کفتیم ، و این شخص میم ملامت را کی اصل کلمه است خزم
# ~~ساخته است ، و بهیج حال محدثان شعراء عرب و عجم را نشایذ کی خزم بکار
~~دارنداز
# ~~بهر انک دوی شعر حدل می کند ms057 و طبع از آن نفرت می کیرذ ، و این اسم از
~~خزامهآ
# ~~فعولان
# ~~مخبون موقوف
# ~~حذ
# ~~34
# ~~لجدوعا
# ~~مطوی موهوف
# ~~فاعلن
# ~~فاعلان
# ~~منحور
# ~~ا-م - مجذوع
# ~~2 - اصح هفده است وموفوررا که بعد می شمرد اینجا انداخته است
# ~~تعام نسخ شانزده است ممکن است معاقبت را بیلاحظه آنکه صدر و هجز وطرفان
~~اقسام آنست و
# ~~معاقبت جز در ضمن آن سه حاصل نشود در شمار نیاورده باشد و از این جهت
~~شانزده گفته باشد
# ~~3- م - معاقب 4 - آ - م -ع - (و موفور) را ندارد 5 - م - ومفطور ؟ 6 -
~~م - غزم
# ~~7- م - افزوده ، که از PageV00P070
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_71.png)

# ~~شتر کرفته اند و آن زیادت حلقهی باشد بشمین کی در بینی شتر کنند تا
~~مهار دروی
# ~~بندتد ، معاقبت آنست کی سقوط دو حرف از وزنی بر سبیل مناوبت باشد اکر
~~یکی
# ~~بیفتد البته دیکری بر قرار باشد و شایذ کی هیج دو اقط نشوند ا ما نشایذ
~~کی هردو
# ~~با هم بیفتند ، و این اسم از مناوبت دوشریک کرفته اند(کی) در سفری یک
~~مرکوب
# ~~دارند وبنوبت بر نشینذ ، و آنرا در عربیت معقبت خوانند  و هرچه از پس
~~چیزی
# ~~در آید آنرا معاقبت خوانند و جون حقیقت معاقبت معلوم شد بدانک معاقبت
~~است
# ~~میان یا و نون مفاعلن در بحر هزج ت اکر یا بیفتذ نشایذ که نون بیفتد ،
# ~~و اکر نون سیفتد نشایذ که یا بیفتد ، و همجنین معاقبت است میان نون
~~فاعلاتن
# ~~و الف فاعلن وف علاتن دیکر کی ازبس آن آیذ، و جون حرفی بیفتد بمعاقبت
~~حرفی
# ~~کی بعد از آن باشد آنرا صدر خوانند و جون حرفی[ بیفتد   بمعاقبت حرفی
~~کی
# ~~پیش از آن باشد آنرا عجز خوایند و اکر از دو طرف فاعلاتن الف و نون
~~بیفتد بمعاقبت
# ~~ماقبل وما بعد. آن را طرفان خوانند، وابن12] تصرفات جز بمثالی روشننشود
~~،
# ~~بس کوئیم فاعلات فاعلاتن صدرست از بهر آیک (ق4) از فاعلاتن اول نون
~~افتاذه است
# ~~بمعاقبت الف فاعلاتن آخر ms058
# ~~، و فاعلاتن فعلاتن عجزست از بهر آنک از فاعلاتن
# ~~(آخر) الف انداخته اید بمعاقبت نون فاعلاتن اول، وفاعلاتن فعلات فاعلا
~~تن طرفان
# ~~است از بهر آنک از فاعلاتن اوسط الف و نون انداخته اند بمعاقبت  ون
~~فاعلاتن
# ~~اول و الف فاعلاتن سوم ، وبعضی عروضیان درباب صدر و عجز حرف ثابترا
~~اعتبار
# ~~کنند نه حرف ساقط را و معاقب مابعد را صدر خوانند و معاقب ماقبل را عجز
# ~~کویند و این بصواب نزدیکتر است از بهر آنک در معاقبت راحله کی این اسم
~~از ان
# ~~کرفته اند معاقب آنکس باشذ کی بر نشیند نه آنکس کی فرو آیذ، و هر جزو
# ~~کی
# ~~47
# ~~1- م - بافتد 2- م - باشد
# ~~- هر
# ~~-م - برمی نشیند
# ~~5- از نسخه اصل این جمله ساقط شده است ودر آ- معاقب 6 - آ - مفاعلن و
~~بضط الحاقی مفاعیلن
# ~~7- م - بافتد
# ~~8- م،ا0ع - ساقط شد 9 - یعنی حرف ساقط را و باعتبار دیگر اصل
# ~~این عمل را
# ~~آ- مقید * 11- آ- افروده : آن
# ~~12- از نسخه ذاز معولان صفحه 42
# ~~نااینجا که در بین
# ~~است حاقط شده 12-ذ_ م حبیثال 14_ آ_ذ-م- دوم 15- م - معاقبت
# ~~1- ذ - م سیم
# ~~1- ذ - معاقبت 18-م- و هر حرفی PageV00P071
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_72.png)

# ~~دران معاقبت قایم باشد و هیج حرف ساقط نکردانند و از معاقبت سالم دارند
~~آنرا
# ~~ری خوانند یعنی باسلامت از معاقبت ، مراقبت آنست کی سقوط یکی از دو حرف
~~باثبوت.
# ~~دیکری متلازمان باشند یعنی دو حرف نه باهم ساقط شوند و نه باهم ثابت
~~باشندو
# ~~این (اسم) از مراقبت کوا کب افقی2 کرفته اند کی جون بمغرب ستاره ی فرو
~~شذ
# ~~رقیب او هر آینه از مشرق طالع باشد ، و جون این طالع شذ رقیب او
~~هرآینهغارب
# ~~باشذ و جنابک هردو بهم در برابر یکدیکر بیذا نمانند هر دو بهم نیز
~~نابدیذ ، نشوند،
# ~~وجون حقیقت مراقبت معلوم شد بدانک مراقبت قایمست میان پاء مفاعیلن و
~~نون
# ~~آن درنوع مسدس ازبحر هزج اخرب و خاص درین (22) نوع بعد از مفعول یا
~~مفاعیل
# ~~یذ بسقوط ms059 نون یا مفاعلن آیذ بسقوط یا و در مسئس این [نوع] بهیج وجه
~~بعداز
# ~~مفعول مفاعیلن سالم نیایذ جنانک بجای خویش بیان کنیم، سالم جزوی باشد
~~کی باسلامت
# ~~بوذاز از احیفی کی بحشو تعلق دارد جون خبن و کف و طی و شکل ،
~~[سحیح]ضرمی
# ~~* باشد کی باسلامت بوذ ، (از) اراحیفی کی تعلق بضروب دارد جون قصر و
~~حذن
# ~~و جب و زلل و مانند آن ، تام بیتی باشد کی اجزاء صدر آن بر اصل دایره
~~باشداکرجه
# ~~بعضی ازاحیف کی بحشو تعلق دارذ بعروض آن راه یافته باشد ، معتدل بیتی
~~باشد کی
# ~~عروض و ضرب آن [ دروزن] یکسان باشند [یعنی ] اکرعروض مستفعلن باشدضرب
# ~~هم مستفعلن باشد و اکر مفعولن باشد [ ضرب نیز
# ~~مفعولن بوذ 11 ، موفور جزوی
# ~~باشد کی دران خرم جایز باشد و آنرا خرم نکنند و اخرم ضد موفور باشد2
# ~~وافی
# ~~بیتی باشد کی تجزیت 21 بذان راه نیافته باشد یعنی هیج 16 از آنج در اصل
~~دایره
# ~~باشد کم نکرده باشند ، معری ضربی باشذ کی هیج براصل آن زیادت نکرده
~~باشند جنانک
# ~~باسباغ واذالت و5) ترفیل (کنند16) ، مجزوء بیتی باشد کی اراصل دایرهآ
~~آن جزوی
# ~~از عروض و جزوی از ضرب کم کرده باشند ، مشطور بیتی باشد کی [یک] نیمه
~~از
# ~~48
# ~~-آ-م - نه بهم 2 - ذ - اخفی
# ~~2 -م بعرف ؟
# ~~4حم - رقبت ؟ 5 - ذ-چون قلب
# ~~العقرب و دبران که یکی در افق مشرق باشد و یکی در افق مفرب و ظهور هردو
~~مجتیع نشود و هردو
# ~~هم نایدید نشوند - م = ناییدا 6 - ذ افزوده ، در شعر
# ~~7- ذ - آن 8 - از نسخه چایی
# ~~آ- کلمه (خبن و) افتاده است 9- ذ - بود که بسلامت باشد 10- ذ م -هم
# ~~11- ذ، م - باشد 12_ ذ - است 13- م - تخریب
# ~~کلیه هیچ از نسخه چایی وآ
# ~~افتاده است 15_ کلمه - و - از نسخه چایی نیز ساقط شده 16_ آ- شود
~~PageV00P072
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_73.png)

# ~~اجزاء اصلی آن کم کرده باشند جنانک مربع هزج کی در اصل دایرهآ ms060 عجم مثمن
~~است*
# ~~و در اشعار عرب روا باشد کی جهار دانک از اجزای بحری کم کنند جنانک از
~~رجز
# ~~منسرح کی در اصل (2) دایرهٔ‌ عرب مسدس اند ، و 1 باشد کی بردو جزو از
~~هریک
# ~~شعر کویند وآنرا منهوک خوانند بسبب قلت اجزا و ضعف آن ، و در لغت عرب
~~کویند
# ~~نهکته الحتی یعنی تب اورا ضعیف [ ونزار] کرد، [ والله (الموفق و)
~~المعین]
# ~~1 - ذ - بود و باشد - آ، م"ع - و باشد از نسخه چایی - و - افتاده
~~است PageV00P073
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_74.png)

# ~~در ذکر بحور قدیم و حدیث و نقش دوائر و تقطیع ابیات سالم و مزاحف آن ،
# ~~وبحکم آنکه صناعت شعردر بدو امر مخترع طبع عرب و مبتدع خاطر ایشان بوذه
~~است
# ~~وعجم در کل ابواب آن تابع اند نه واضع و در تسمیهآ اجزا و ارکان و
~~تصدیر بحورواوزان
# ~~و تقریر یجوز و لایجوز آن ناقل اند نه مستقل لازم آمذکی درین تألیف
~~جنانک
# ~~ابتدا بشرح اوضاع و اصطلاحات ایشان کردیم در تقریر بحورو ثبت دوایر
~~ذکراجناس
# ~~شعر و تعدید اوزان ایشان مقدم داریم تا آنج عجم در اشعار خویش بر آن
~~زیادت"و
# ~~ز آن کم ، کرده اند خطا و صواب آن معلوم کردد و بذ و نیک آن روشن شوذ ،
# ~~بدانک جملهآ اشعار عرب آنج در دواوین ایشان یافته شدست و راویان ایشان
~~روایت
# ~~کرده اند بانزده جنس است، کی عروضیان هر جنس را از آن بحری خوانند ، و
~~هر
# ~~بحر را لایق اجزا و ارکان یا موافق احوال عرب در انشا و انشاد آن در
~~غنا (و)
# ~~حدا ومدح وهجا و اصناف مذاکرات(*2) و مفاخرات نامی نهاذه اند و جملهآ
# ~~آنرا بنج قسم مختلف کرده وهر قسم دردایرهآ مرتب کردانیده و ترتیب
~~بحوراینست:_
# ~~طویل ومدید و بسیط  وافر و کامل1 هزج و رجز و رمل ** سریع و منسرح و
~~خفیف و مضارع و
# ~~مقتضب و مجتث14 متقارب   بناء طویل ومدید و بسیط بر جزوی خماسی و جزوی ms061
# ~~سباعی [(است)] اجزاء طویل جهار بار فعولن مفاعیلن، اجزاء مدید جهار بار
# ~~فاعلاتن فاعلن، اجزاء بسیط[جهار بار] مستفعلن فاعلن ؛ وجون این سه بحر
~~درعدد
# ~~متحر کات و سوا کن و ترکیب اوتاد و اسباب موافق و متفق بوذند آنرا دریک
~~دایره
# ~~نهادند، و بحکم آنک اجزاء آن مختلف اند بعضی خماسی و بعضی سباعی نام
~~دایرهآ آن
# ~~دایرهآ مختلفه کردند ، و از بهر آنک بحور این دایره در ازترین بحور شعر
~~بوذ آنرابر جملهآ
# ~~دوایر مقدم داشتند برای آنک طول ابیات و کثرت اجزاء آن بنزدیک عرب
~~بسندیذه
# ~~هار
# ~~1-ا،ذ، مع - وتصدیر - نسخه چایی و تقدیر 2-ذ - وتقدیر 2- ذ = وتعدیل 4-
~~ذ
# ~~و بقصان 5 - ذ - هریک را 6 - ذ - باتوافق 7- حداه بالکسرو بالضم ممدودا
~~زجر کردن
# ~~و راندن شتران را بسرود و آواز 8 - ذ - مداکره  9 - تمام واوهای عاطفه
~~از و مدید تااین
# ~~موضع از نسخه ذ ساقط شده است 10 - ذ افزوده" و
# ~~11 - نسخ خطی کله (است) ندارد وذ
# ~~افزوده " نهاده اند
# ~~11- م - آ -وترتیب
# ~~17- ذ - بیش PageV00P074
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_75.png)

# ~~قرست، جی معانی مختلف بکثرت اجزاء مستوفی تر دست دهذ و بذین سبب نام
~~این
# ~~بحور طویل و مدید و بسیط نهاذندهمه نامهای در کثرت اجزا وطول شعر
~~متقارب المعنی
# ~~تا از یکدیکر ممتاز باشند ، و از بهر آن طویل را در دایرهآ خویش "
~~بر آن دو بحر
# ~~دیکر تقدیم کردند2 کی اوتاد بحر طویل مقدم بوذ بر اسباب و مدید و بسیط
~~را
# ~~اسباب مقدمست بر اوتاد (و4) و ابتداء کلام باوتاد قوی تر آید که باسباب
~~، جنانک
# ~~بیش ازین کفته ایم کی بناء کلام بر ادراج و اتصال است و ازین جهت می
~~بایذ کی
# ~~متحرکات کلامی بیش از سوا کن [آن] باشد [ و وتد دو متحرک و سا کنی است
# ~~و سبب یک متحرک و ساکنی بس وصل و ادراج در اوتاد بیش از آن باشد کی در
~~اسباب
# ~~و همجنین مدیدرابر بسیط ms062 ازان تقدیم کردند، کی و تدآن بصدر نزدیکتراز و
~~تد بسیطست ،
# ~~و بناء وافر و کامل بر سباعیات است مرگب از بنج متحرک و دوسا کن ،
~~اجزاء
# ~~وافرشش بار مفاعلثن و اجزاء کامل (شش بار) متفاعلن و جون افاعیل این دو
~~بحر
# ~~در عدد متحرکات و سواکن و ترکیب ارکان متفق و مؤتلف بوذند آنرا در یک
~~دایره
# ~~تهاذند و نام آن دایرهآ مؤتلفه کردند و جون این دو بحر در کثرت متحرکات
~~و توفر6 ابیات
# ~~مناسب] بحور دایرهآ مختلفه بوذند آنرا ردیف دایره طویل کردند و هم ازین
~~جهت
# ~~بام این دوبحر وافر و کامل نهادند جی همجنانک بحوردایرهآ مختلفه را
~~اجزاء بیشتر
# ~~از دیکر بحورست این دو بحر را ابیات بیشتر از دیکر بحورست ، و وافر را
~~بر کامل
# ~~از آن تقدیم کردند کی وتد آن بر فاصله مقدم بوذ و وتد در کثرت متحرکات
~~شعری
# ~~معتدل تر از فاصله است ، از بهر آنک متحرک وتد ضعف متحرک سبب است و
~~نسبت
# ~~ضعف معتدل ترین نسبتهاست ، و بناء هزج و رجز ورمل (22) بر سباعیات طویل
~~و
# ~~مدید و بسیطاست ، اجزاء [ هزج شش بار مفاعیلن و اجزاء رجز شش (بار)
~~مستفعلن
# ~~و اجزاه رمل شش بار فاعلاتن و جون افاعیل این بحور در ترکیب ارکان متفق
~~بوذند
# ~~آنرا در یک دایره نهاذند ، و بسبب آنک افاعیل این بحور کوئی مستخرج و
~~مجتلب است
# ~~51
# ~~ذح بر مدید و بسیط 2- ذ - دادند 2- نسخه چایی: و در مدید
# ~~1- (را) از نسخه
# ~~چایی افتاده است * _ذ - سباعیاتی 6- ذ_ افزوده : که 7- م - ان 8 - ذ-
~~افزوده :
# ~~تکثر
# ~~ع - افزوده : این - در نسخه چایی نیست 10 - ذ - افزوده ، اجزاء
~~PageV00P075
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_76.png)

# ~~از اجزاء بحور دایرهآ مختلفه مفاعیلن از طویل و مستفعلن از بسیط و
~~فاعلاتن از
# ~~مدید نام آن دایرة مجتلبه2 کردند و اجتلاب جیزی از جائی بجائی بردن است
~~، وسبب
# ~~تقدیم هزج بر رجز تقدیم اوتاد [او]ست جنانک کفتیم، و سبب تقدیم رجز بر ms063
~~رمل
# ~~آنست کی  رجز در ترادف اسباب افاعیل موافق هزج است و بدین سبب اجزاء
# ~~رجز از جزو دوم هزج منفک می شود ، و اجزاء رمل از جزوسوم آن، بس
# ~~رمل (را) بدرجه سوم بردند و رجز را در درجه دوم بنهاذ * تا نسبت فک
~~اجزا
# ~~مرعی باشد [ جنانک بجای خویش بیان کنیم] و سبب تقدیم دایره هزج بر
~~دایره
# ~~سریع آنست که اوتاد هزج و اخوات آن مقرونه است ، و اوتاد بحور دایره
~~سریع
# ~~بعضی مقرونه [ است] و بعضی مفروقه، و اوتاد مجموعه از بهرترادف متحرکات
~~آن
# ~~قوی تر[ست] از اوتاد مفروقه
# ~~کی11 متحر کات آن12 از هم جذاست ، و بحرهزج
# ~~را از بهر آن هزج نام کردندکی اغلب نشیدات 11 و اغانی14 عرب برین بحرست
~~و در غنا15
# ~~و حدا از ترغید11 و تحسین آواز جاره نباشد ، و هزج کردانیدن آوازست در
~~غنا
# ~~و حدا، و رجز را از بهر آن رجز(قد2) خواندند17 که عرب غالبا این بحر در
~~حالات 18
# ~~حفیظت حروب و شرح مفاخرە1آ اسلاف وصفت رجولیت خویش و قوم خویش
# ~~کویند ، و درین اوقات آواز مضطرب و حرکات [ سریع] توانذ بوذ، و رجز در
~~اصل
# ~~لغت اضطراب وسرعت است ، و رمل رااز بهر آن رمل خوانند1
# ~~کی کوئی ارکان آن
# ~~درهم بافته است و تدای) در میان دو سبب [ و دوسبب در میان دو وتد] و
~~رمل حصیر
# ~~بافتن استا کویند رقل الرمآل بیتا یعنی مردحصیری یک خانه حصیر بافت ، و
~~بناءآ بحور دایره
# ~~56
# ~~1-م= وةعلات - وان صصواصت2حم - مختلفه ؟
# ~~3-م - تقدم
# ~~این صطر ار نخه
# ~~اصل افتده است و در تمام نسخ خطی موجود است 5- ذ - رکن 6 - ذ - رکن سیم
~~- م سئم
# ~~7- ذ . پس رجزرا دردرجه دوم و رمل در درجه سوم بهادند - 8 ذ - اید 9- ذ
~~- مقرونه
# ~~10_- ذ - افزوده : است 11 - م - افزوده : د 12- ذ - مفروقه 13- نشیدات
~~جمع نشیدة
# ~~1- اغابی جمع اغنیه نوعی ارسرود وآواز خوش 15 - غنا بکسر آواز خوش که ms064
~~طرب اگیز باشد
# ~~16_ اشنقاق قیاسی است ارعیش رغد یعنی نیکو و فراوان و در لفت باب تفعبل
~~از آن نیامده است
# ~~ذ- توعید -م - ترعیت 17_ذ - خوانند 18-م -این وزن - ذ - در حالت 19- م
~~- شجاعت
# ~~20- ذ - خود 21- آ - خواز ند PageV00P076
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_77.png)

# ~~سریع بر سباعیاتی است مختلف ترکیب1 در هر بحر ازان بحور جهار و تد
~~مقرون
# ~~و دو وتد مفروق است ، و جون همه درین ترکیب متفق و موافق اند همه را در
~~یک
# ~~دایره نهاذند، وبسبب آنک بعضی از افاعیل این بحور مشابه بعضی است در
~~وزن و مخالف
# ~~در ترکیب 9 نام دایره آن دایرهآ مشتبهه " کردند ، اجزاه سریع دو
~~بار مستفعلن مستفعلن
# ~~مفولات ، واجزاء منسرح دوبار مستفعلن مفعولات مستفطن واجزاء خفیف دوبار
~~فاعلاتن
# ~~مس تفع لن فاعلاتن ، و اجزاء مضارع دوبار مفاعیلن فاعلاتن مفاعیلن ، و
~~اجزاء مقتضب دوبار
# ~~مفعولات مستفعلن مستفعلن ، واجزاء مجتث دوبار مس تفع لن (او2) فاعلاتن
~~فاعلاتن، و سبب
# ~~تقدیم سریع بر اخوات آن دردایره آنست کی و تدمفروق او از صدر دور ترست
~~و اوتاد
# ~~مفروقه جنانک کفته ایم ضعیف تر از اوتاد مقرونه است بسبب تواتر متحرکات
~~آن
# ~~و ترادف متحر کات این ، و اوایل ابیات بایذ کی بقوت تر باشد از بهر آنک
~~ابتداء
# ~~کلامست ، و او اخر ابیات اکر سست باشدروا بوذ [ از بهر آز]ک محل
~~وقفوموضع
# ~~ابقضاء صوت است ، و سریع را از بهر آن سریع خوانند1 کی بناء آن بر
~~دوسبب ووتدی
# ~~است ، وانشاد اسباب مفرده علی الخصوص کی با اوتاد مفروقه باشد اقتضاء
~~سرعت
# ~~کند و سبک در لفظ آیذ، و جون منسرح درتر کیب و ترتیب ارکان باسریع
~~موافق بوذ آنرا
# ~~نیز در دایره ردیف او کردانیدند و بر خفیف و مضارع مقدم داشت ، و هم
~~بذین سبب
# ~~آنرا منسرح خوانند7 کی از راه تقدم اسباب سبک و آسان در لفظ آیذ، و
~~سراح در
# ~~للغت عرب آسانی وروانی باشد و کویند ( فعلت ) هذا ms065 فی سراح [ و رواح]
~~این
# ~~کار بکردم بسهولت و آسانی و بعضی کفته اند این بحر را از بهر آن منسرح
~~خوانند2 که
# ~~در نقصان اجزاء بحدی میرسد که کوئی از صورت شعر11 بیرون میرود برای
~~آنکه در
# ~~تجزیت بدو کلمه باز می آیذ کی امثال آن در محاورات عوام سیار افتد و کس
~~آنرا
# ~~53
# ~~1- ذ- الترکیب2=ذ - افزوده :چه درمستفعلن این بور بعضی ار اوتاد اهتبار
~~وقد مة ون
# ~~دارد و بعضی مفروق و در فاعلاتن همین سبیل چون در وزن فرقی نیست و در
~~تر نیب هست لاجرم این
# ~~دائره را مشتهه باء 3 - ذ - امزوده : و 1- م - مفعولان- و آن سهو است 5
~~- م - ایست ؟
# ~~6 - ذ - (مفروقه) بجای آن و (مقرونه) بجای این
# ~~م" آ- خوایدید 4 - ذ - افروده :
# ~~اجزاه آن - 0 - افزوده : مر دو سبب و وتد و 9 - م - باوتاد - ذ- افزوده
~~: مرکب ماشد
# ~~10_ ذ - افروده : و غفت 11- ذ، م"آ - شعری PageV00P077
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_78.png)

# ~~شعر نشمرذ، جنانک 1 قن یشتری آلباذثجان برهزن مستفعلن مفعولان ، و در
~~بارسی
# ~~له میخرد باذنجان بروزن] مفاعلن مفعولان و این قدر ازین بحر در اشعار
~~عرب
# ~~بیتی درست است، (ا) و منسرح کسی را کویند کی از لباس خویش بیرون آیذ
# ~~وخفیف را از بهر آنا خفیف خوانندآ کی حرکات او تاد مفروقهآ آن متصل است
~~[بحرکات
# ~~اسباب خفیفه از طرفین ، یعنی از هردو جانب تفع دو سبب خفیف است [
~~متوالی و
# ~~اول تفع هم وزن سببی خفیف است] بس کوئی اجتماع اسباب مفرده است ، و ان
# ~~اقتضاه سرعت و خفت کند در لفظ، وبعضی " کفته اند ، این بحر سبک
~~ترین بحور
# ~~شعرست برای آنک بیشتر اسامی مطول کی انتظام آن در [دیکر] بحور دشوار
~~باشد
# ~~جون ابن عبدالرحمن و ابن عبدالحمید و مانند آن درین بحربآسانی10 نظم
~~توان کردجنانک
# ~~هر"1
# ~~ابن 12 قبد آلرخمن قاش جملا
# ~~] آبن عبد آلحمید (صار) نییلا
# ~~و در بارسی جنانک
# ~~ر" 12
# ~~خواجه عبدالرحمن ما در ms066 کتابت
# ~~همجو عبدالحمید " وابن العمید است 19
# ~~و جون ایراد جیزی در بحرای) آسان باشد و در دیکری دشوار دور نباشداکر
# ~~آنرا خفیف خوانند 19 ، وسبب تقدیم خفیف بر مضارع آنست که وتد مفروق
~~خفیف از
# ~~صدر دور ترست جنانک کفتیم، و مضارع را از بهر آن مضارع خوانند 16 کی در
~~تربیع و
# ~~تقدیم اوتاد بهزج مانند است 12 ، و مضارعت مشابهت و مقابلت است و هزج و
~~مضارع
# ~~کرجه در دایره مسدس (5د2) می آیند در استعمال مربع اند، و مقتضب را از
~~بهر آن
# ~~مقتضب خوانند کی از جزو سوم سریع مفکوک است ، و هیج بحر از جزو سوم
~~دیکری
# ~~5
# ~~1- ذ- افزوده: بعربی بیت 2 - م - مفعولات ؟ 1- ذ - افزوده " و
~~مفاعلن خبن مستفعلن باشد
# ~~4-ذ- آمده باشد و در حاشیه افزوده: ومنسرح کوئی ازورن بیرون آمده است *
~~- م، آ- خوایدد
# ~~6- مصنف سهوی جزئی کرده است چه از طرف آخرصحیح است ولی از طرف اول بسا
~~کن سبب خفیف
# ~~متصل است نه بمتحرک و بهتر آن بود که لفظ * حرکات * را نییآورد چنانکه
~~در شرح معیار الاشعار
# ~~است * و در نسخه ذ- (حرکات) ندارد و در حاشیه آن بخط الحاقی نوشته شده
~~است
# ~~7- ذ - کویند 8_ ذ_ بیشترین 9 - ذ - دشوار تراست 10_م - باسامی
# ~~11- آ- ندارد
# ~~12-م- ان * 13_ ذ- بیت و نسخه آم - ندارد 14_ نعبد لعبید است 1_ذ
~~افروده،
# ~~زیرا که خفت اوست که تعمل ثقل این اسامی میکند 16- ا، ع،م - خواندند
~~17_ ذ - افروده :
# ~~یعنی غالبا در استعمال او مربع باشد اکرچه اصل او مسدس است PageV00P078
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_79.png)

# ~~مفکوک نیست الا مقتضب ، واقتضاب بازبریدن جیزی از جیزی است ، وجوب
~~تازیافه
# ~~را از بهر آن قضیب خوانند کی شاخی است از اصلی باز بریذه ، و مجتت را
~~از [بهر
# ~~آن مجتت خوانند کی از جزو دوم خفیف مفکوک است و اجتئات از بیخ بر کندن
# ~~ست، و نهال خرمارا کی از جای بر آرند و بجای دیکر بنشانند جئیث خوانند، ms067
~~و اسم
# ~~مقتضب و مجتث در معنی بهم نزدیک اند و اختلاف لفظ برای تمییزست، و
~~مضارع
# ~~و مقتضب را از بهر آن قرین یکدیکر ساختند کی عرب را درین دو بحر شعر
~~سخت
# ~~اندک است ، و زجاج می کویذنمی شناسم کس را از اصحاب لغت و ارباب روایت
~~کی
# ~~درین دو بحر یک قصیدهآ عربی روایت کند، و مجتت را از بهر آن باز بس
~~جملهآ
# ~~بحور داشتند کی وتد مفروق آن بصدر نزدیکتر از جملهآ بحورست ، و دایرهآ
~~سریع
# ~~را از بهر آن بر دایرهٔ‌ متقارب " تقدیم کردند * کی (درین دایره)
~~شش بحر
# ~~سباعی الاجزا است ، ودر دایرهآ متقارب یک بحر خماسی الاجزا [بیش
# ~~نیست کراهیت داشتند کی یک بحر خماسی را بر شش بحر سباعی "تقدیم
# ~~(4) کنند "، و یناء بحر متقارب بر سه متحرک و دو سا کن است و
~~اجزاء آن.
# ~~هشت بار فعولن است و خلیل [ رحمة الله (علیه)] ازین جزو هیج بحر دییکر
~~تخریج
# ~~نکرده است و از وی برسیذند کی جراسبب فعولن بر وتد تقدیم نکردند و بحری
~~بروزن
# ~~فاعلن فاعلن بیرون نیاوردند جواب داذ کی از بهر آن کی ابتدا بایذ کی
~~(قوی تر) ازانتها
# ~~باشد و جون ارکان این بحر وتدی و سببی بیش نیست کراهیت داشتند کی
~~ابتدارا
# ~~ضعیف کردانند و بحری برعکس ترکیب متقارب تخربج کنند کی آنکه سبب مفرد
# ~~را دروتد مفرد تقدیم کرده باشند ، ولکن بعضی متأخران این تصرف کرده
~~اندوبر عکس
# ~~بناء متقارب بحری بیرون آورده [(اند)
# ~~اجزای آن هشت (بار) فاعلن ونام آن بحر
# ~~متدارک نهاذه ، و دایره متقارب را دایرةآ مثفته خوانند ، از بهر آنک
~~اجزای آن درترکیب
# ~~و ترتیب متفق اند و متقارب را از بهر آن متقارب خوانند19 کی اوتاد و
~~اسباب آن بهم
# ~~نزدیک اند، هر وتدی بر عقب سببی و هر سببی بر عقب و تدی ، و هم ازین
~~معنی آن
# ~~55
# ~~1- ذ_ باشد 2- م- حقیقت؟ 4- ذ نشانند 4- آ_- آید: ms068 نسخه چایی اخلاف ه- ذ
~~- همه
# ~~9- ذ- مقدم داشتند 7- ذ_ افروده، بیش 8 - ذه م" افروده : پس
# ~~9- ذ = مقدم دارند
# ~~10- ذ "م- آن 19- ذ - بابتدا آنرا 12- نسخه چایی : کند
# ~~13- آ- ذ -ع - (اند)
# ~~نداود
# ~~14- ذ - افزوده : و 15- 0.- خواندند PageV00P079
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_80.png)

# ~~بحر مستحدث را متدارک نام کردند1 کی اسباپ آن اوتاد آنرا در یافته است
~~وبحضی آنرا
# ~~بحر متسق خوانند، وبعضی بحرمتدانی واین همه (ا) نامهاای) است امتقارب
~~المعنی،
# ~~صل
# ~~و] أما سبب آنک هرجنس را از اجناس شعر بحری خوانند آنست2 کی هر
# ~~بک در اشتمال (بر) اوزان مختلف و انواع متفاوت سعتی و کثرتی دارذ چی
# ~~تحت هر یک بواسطه از احیفی کی باجزاء آن لاحق می کردد انواع شعرستا،
# ~~و اصل بعر در لغت عرب شکافتن است و دریا را از آن جهت بحر خوانند1 کی
# ~~شکافی است فراخ در زمین مشتمل بر آب بسیار و انواع مکونات آبی ، و
~~کویندفلان
# ~~کس بحریست در علم و بحری است در کرم و مروت یعنی تو سعی دارذ در فنون
~~علوم
# ~~و مخصوص است بانواع مکارم عادات ، بس هر جنس از اجناس شعر طرفیست از
# ~~کلام منظوم مشتمل بر انواع اوزان ، و اما علت آنک جملهآ بحور را بربنج
~~دایرهآ
# ~~مختلف نهاذند آنست کی ازین بحور بعضی بوذ [ کی] اجزاء آن بتقدیم و
~~تأخیرارکان
# ~~از جند بحر دیکر بیرون می آمذ و بعضی بوذ کی اجزاء آن از یک بحر بیش
# ~~بیرون نمی آمد و بعضی بوذ کی ترکیب اجزاء آن با ترکیب اجزاء دیکر بحور
~~مناسبتی
# ~~نداشت و ازین جهت اجزاء آن از هیج بحر دیکر مخرج نمی شد ، بس طویل و
~~مدید
# ~~و بسیط را کی در اختلاف اجزا و ترکیب ارکان متفق و موافق بوذند و بذین
~~سبب
# ~~اجزاء هریک ازدیکری بیرون می آمذ در دایرهی نهاذند ، ووافر و کامل را
~~کی ترکیب
# ~~هر دو از وتدی (4) و فاصله ی بوذ قسمی دیکر ساختند و در دایره ی دیکر
~~نهاذ
# ~~و ms069 هزج و رجز و رمل (را) کی ترکیب هرسه از دو سبب و وتدی مقرون بوذ قسمی
# ~~دیکر ساختند و در دایره ی نهاذ وسریع و اخواتش را کی ترکیب هریک از
# ~~دوازده سبب خفیف وجهار وتد مقرون و دو وتد مفروق بوذ در دایرهآ دیکر
~~نهاد
# ~~1- ذ - نهادند 2 حم حمشتق خواندند - آ- خواندند 2 - م - خواند بدان
~~نسبت؟ آخواندند
# ~~4- آ، ذ م"ع - در تنشی - آ- کلمه (بر) ندارد
# ~~*م - متقارت؟
# ~~6د= ازاحیف
# ~~7- ذ-میشود 8- ذ - از بهر آن 9- آ- خواندند
# ~~10- م - اصبا
# ~~1- تمام نسع
# ~~طرف ست و ظاهرا چنانکه از سیاق عبارت معطوم میشود (ظرفی است) صحیح است
# ~~2ذ،
# ~~4،ع ینج قسم
# ~~ان(2)
# ~~14_ ذ نهادند 15_ذ_ دائرمدیگری نهادند 16_ ذ-اغروده
# ~~بجای اخواتش، و منسرح و خفیف ومضارع ومقتضب ومجتث را  17 -م- ترتیب
~~18_د - بودند PageV00P080
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_81.png)

# ~~و متقارب را جون اجزاء آن موافق اجزاء هیج یک از بحور متقدم نبوذ قسم
~~خامس
# ~~کردانیدند و در دایره ی علی حدة نهاذ1 ، وآما فایدهٔ‌ آنک داهره را از
~~میان دیکر اشکال
# ~~هندسی بر کریدند و موضع بحور کردانیذ2 آنست کی فگ اجزاء بحور ازیک دیکر
~~در
# ~~دایره2 آسان تراز آن دست دهذ کی در دیکر اشکال وفگ آنست کی اجزاء بحر
~~طویل وا
# ~~عثلا از وزن بحر مدید بیرون آری و اجزاه مدید را از وزن بحر طویل
# ~~بیرون آری] و این معنی صورت نبندذ الا بنقل جزوی یا رکنی از اول یک وزن
# ~~بآخر آن یا رد جیزی از آخر باول [ آن] ، و شکل دایره خطی است متشابه
~~الاجزا
# ~~هر نقطه کی از آن فرض کنی آنرا هم سر دایره توان کفت و هم پایان دایره
~~" شایذ
# ~~دانست ، و ازین جهت جون بیتی بر محیط [آن] نویسی در خواندن آن از هر
# ~~حرف کی آغاز کنی بدور بهمان حرف باز توان رسیذ بی نقل چیزی از اول آن
~~بآخر
# ~~یا رد چیزی(408) از آخر [ آن] باول ، وفایدهٔ‌ فک بحور از یکدیکر ms070 آنست
~~کی مبتدی
# ~~را معلوم کردذ کی این بحر از همان (ارکان) مرگبست کی أخت او ، و اکر
~~سایلی
# ~~کویذ جون مقصود از وضع بحور در دو ایرآنست کی اجزاء بحری از بحری کی
~~اخت او
# ~~باشد مفکوک شوذ و متقارب را در دایره هیج اخت نیست کی از آن مفکوک
~~تواند شد
# ~~بس جرا اورا در دایره ی علی حدة نهاذند کوئیم اکرجه بحر متقارب در اصل
~~اشعار
# ~~عرب اختی ندارذ لکن ازترکیب و تدی و سببی بطبع1 جنسی دیکر بر عکس این
~~ترتیب
# ~~ممکن است بس آنرا در دایره جذا کانه نهاذند تامبتدی را محقق11 شوذ کی
~~ازین ترکیب
# ~~جنسی دیکر تخریج1، میتوان کرد اکرجه عرب را بر آن وزن شعری نیافته اند
~~،
# ~~صل
# ~~بو] جون این مقدمات معلوم شذ بدانک عجم را بر بنج بحر ازین بحور
# ~~بانزده کانه 13 شعر عذب نیست و آن طویل است و مدید و بسیط و وافر و
~~کامل15 وما
# ~~1- ذ نعادند 2 ذ- کردانیدند 2 - ذ- دوائر 4 - ذ- توان داشت 5 حم -بی
~~تفل ؟
# ~~6- م - سائل 7- ذ - که چون 8 - ذ - کردد 9_ در حاشیه نسخه
~~ذافروده" وبایستی که
# ~~10- م - تقطیع
# ~~11- ذ - معلوم میشود
# ~~دائره نبودی مکر متدارک باوی ضم کردندی
# ~~12-م - تخرج 13_ ذ_ شانزده کاه 1- در نسخه - ذ - دراین موضع افروده
~~" بکرشمه
# ~~چه شود که بر من بی نوا نظری کنی بنوازشی ز دو ساعدم ... بحر کاملست و
~~بخایت هذوبت PageV00P081
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_82.png)

# ~~بیتی جند از اشعار قدما کی در نظم آن تقیل 1 بشعراه عرب کرده اند و
~~برای اظهار
# ~~مهارت خویش در علم عروض گفته بیاریم تا ثقل آن معلوم کردذ و دوری آن از
~~طبع
# ~~سلیم روشن شوذ،
# ~~ابیات طویل بیت مقبوض عروض سالم ضرب کی درین بحر تمامترین اشعار
# ~~عربست * (48)
# ~~بکاری جرا کوشی2 کران کار مرترا
# ~~همی عاقبت خواهذ رسیذن بشیمانی
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن مفاعلن
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن
# ~~بیت مقبوض ضرب و عروض
# ~~بذین عاشقی ms071 هر کو دهذبند مرمرا
# ~~همی گو زبر کنبد فشاند بابلهی
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن مفاعلن
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن مفاعلن
# ~~بیت مقبوض "محذوف"
# ~~بکاری کجا همتا بخومی ندانمش
# ~~جکویی کرا باشد بعشقش صبوری
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن مفاعلن
# ~~فعولن مفاعیلن فعولن فعولن
# ~~ابیات مدید
# ~~یت مسدس سالم کی اتم اشعار عربست درین بحر
# ~~غالیه زلفی سمن عارضینی
# ~~سرو بالاثی و زنجیر موئی
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلن
# ~~فاعلاتن
# ~~بیت] محذوف عروض مقصور ضرب
# ~~وندکانی تلخ 10 کردی مرا
# ~~زندکانی بی تو ناید بکار
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلن  فاعلن
# ~~فاعلاتن فاعلن
# ~~فاعلان
# ~~48
# ~~-م تقلید 2- م - وزن - آ- کلمه (بحر) را ندارد 3 - ذ - گیری
# ~~1- م = بشا*
# ~~5- م - مفاعلن و آن سهو است 6 - ذ ، ن - عروض محذوف ضرب 7 - م -
~~مفاعیلن و آن
# ~~نیز سهو است 8 - اصل نسغه عوض (فعولن) (مفا) یعنی (مفاعیلن) دارد ولی
~~غلطی است واضح
# ~~چنانچه از شرح معیار الاشعار ص 94 معلوم میشود * سغه - آ، ذ" م ،
~~د ،ع - مطابق تصحیح
# ~~شده است 9- م - عارضی ؟ 10- فی الاصل وفی - آ- طلخ PageV00P082
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_83.png)

# ~~"بیت مخبون1 *
# ~~جون زمن سیرشدی جکنم من
# ~~باسخم جون نکنی بزم تن
# ~~فاعلاتن
# ~~فعلن
# ~~فعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~فعلن
# ~~فعلاتن
# ~~(قلا) بیت مشکول
# ~~طمع از وفاء او نبریم
# ~~م جفاء ، او نخوریم
# ~~فعلات فاعلن فعلان
# ~~فاعلات
# ~~فاعلن فعلان
# ~~یات بسیط
# ~~یت مخبون و این اتم اشعار عرب است درین بحر
# ~~روزم سیاه جرا کر توسیاه خطی
# ~~اشکم عقیق جرا کر توعقیق لبی
# ~~مستفعلن فعلن مستفعلن فعلن
# ~~مستفعلن فعلن مستفعلن فعلن
# ~~لیت مجزوء
# ~~از مردمان دل مخواه ای سعتری
# ~~جون دل ببردی مکن (این) داوری
# ~~مستفعلن فاعلن
# ~~مستفعلن
# ~~مستفعلن
# ~~فاعلن
# ~~مستفعلن
# ~~بیت مخبول [ مخبون 8
# ~~جه بوفا بسری جه بسزا صنمی
# ~~فعلتن فعلن فعلتن فعلن
# ~~کی بزبان ناوری که (تو) جرابغمی
# ~~فعلتن فاعلن فعلتن فعلن
# ~~ابیات وافر
# ~~بیت مقطوف و این اتم اشعار عرب است درین بحر
# ~~جوبر کذری همی نکری برویم
# ~~مفاعلتن مفاعلتن فعولن
# ~~جرا نکنی یکی نکرش بکارم
# ~~مفاعلتن مفاعلتن فعولن ms072
# ~~59
# ~~1- ذ - بیت سالم صدرین محبون عروض و ضرب و حشو 2- م - خون بکنی نزنم 3
~~- ذ -
# ~~افزوده : صدرین سالم حشوین مخبون مقصور عروض و ضرب 4- م - ببریم 5 - ذ
~~- غم بر
# ~~جفاه - ن - که غم 9- ذ ، ن - فعلات 7 - ن - از دلبری چون بزدی مکن این
~~داوری ؟
# ~~مصراع ثانی ناقص است و مطابق وزن نیست و سعتری بمعنی مرد شوخ و بیباک
~~است و لریم شجاع
# ~~را نیز کویند 8 - آ، ذ ، ع - [مخبون] ندارد و در - م - کلیه مخبول را
~~ندارد
# ~~9 - در اصل نسخه (جو بکذری) که مخالف وزن است * رجوع کنید بشرح معیار
~~الاشعارص 109 PageV00P083
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_84.png)

# ~~انکاه لام و نون [ از این مفاعیلن] حنف کنند مفاعی بماند فعولن بجای آن
~~بنهند ،
# ~~وقطف  آن است که لام مفاعلتن را سا کن کردانند و مفاعیلن بجای آن نهند
# ~~و فعولن چون از مفاعلتن منشعب باشد آنرا مقطوف خوانند و قطف میوه چیدن
# ~~است، و بسبب آنکه بدین زحاف [ از این جزو] دو حرف و دو حرکت "
~~افتاده
# ~~است " آنرا بقطف (ثمار) تشبیه کردند
# ~~نکارینا بصحرا شو که عالم
# ~~بیت معصوب مقطوف
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~چوروی خوب تو کشتست خرم
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعوان
# ~~وعصب1} آنست کی لام مفاعلتن را ساکن کردانندا1 ومفاعیلن بجای آن بنهندو
# ~~1 مفاعیلن جون از مفاعلتن " منشعب (ق4) باشد ، آنر امعصوب خوانند
~~وعصب بستن
# ~~باشد و عصابه سربند ورک بند بوذ و بسبب آنک لام مفاعلتن را بذین زحاف
~~از حرکت
# ~~بازداشته اند آنرا بعصب تشبیه کردند و این وزن مانند هزج محذوف است ،
~~وخسرو1
# ~~شیرین نظامی کنجهآ و ویس [و] رامین فخری کرکانی بر این وزن است ،
~~وجماعتی
# ~~انرا از این (بحر) پندارند و چون هیج جزو از[ این] وزن مفاعلتن نتواند
~~بود و
# ~~کر بیارند مستثقل 11 واز طبع دور [ باشد] چنانکه کفتهاند
# ~~نکارینا بکن نکرش بکارم
# ~~مت *
# ~~مفاعیلن مفاعلتن فعولن
# ~~چو میدانی که من زغمت فکارم
# ~~مفاعیلن مفاعلتن ms073 فعولن
# ~~(پس ان [وزن] را [ از] مسدس هزج محذوف نهادن اولی تر ازانکه ازوافر
# ~~6
# ~~1- ذه م - بنهند 2 - م وچون فعولن 2- ا" مع - مفاعیلن و ان سهو
~~است 1- ذ
# ~~افزوده : از درخت 5 - آ،م- سه حرف و آن نیز سهو است 9 - ذ - ساقط شده
~~7-
# ~~م- معصوف ؟ 8- ذ - رو 9- ذحخورم- م حعالم (9) 10_ این کلمات از  آن است
# ~~تا.. وعب از نسخهاصل ساقط شده وتمام نسخ خضی موافق تصحیح شدهاست 11- م
~~- کردانید
# ~~12_ ذ- خبزد 13 -م - و خسرو و شیرین 14- م بر آن 15- ذ - در وی نیست
# ~~19_و - افروده: شود 17-ذ - شعر PageV00P084
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_85.png)

# ~~مزاحف)
# ~~بیت منقوص
# ~~ر یار مرا باز نوازه
# ~~م با غم سوداش بسازد
# ~~مفاعیل مفاعیل فعولن
# ~~مفاعیلن مفاعیل فعولن
# ~~و نقص آن است که از مفاعیلن معصوب نون بیندازی مفاعیل بماند بضم لام ،
~~و
# ~~مفاعیل چون " از 1 مفاعلتن " منشعب باشد انرا منقوص خوانند
# ~~بیات کامل بیت سالم [آن]
# ~~چه کندشمن چوجداشودشمن ازصنم
# ~~بجز انکه روز وشبان نشسته بودبغم
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~بیت مقطوع
# ~~صنمی که فرقت او همی بکشد مرا
# ~~همه ساله من ز فراق او بفغانم
# ~~متفاعلن متفاعلن  متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلن
# ~~فعلاتن
# ~~قطع در متفاعلن متفاعل باشد بسکون لام فعلاتن بجای ان نهند ، و فعلاتن
# ~~چون از متفاعلن منشعب باشد انرا مقطوع خوانند
# ~~بیت موقوص
# ~~ازان دو چشمکان پر فریب او
# ~~عجب نباشد که برد شکیب او
# ~~مفاعلن مفاعلن مفاعلن
# ~~مفاعلن مفتعلن
# ~~مفاعلن
# ~~و وقص آن است که "دوم فاصله را بیفکنند مفاعلن ماند " و
~~مفاعلن چون از
# ~~متفاعلن منشعب باشد آیرا موقوص خوانند یعنی کردن کوتاه و چون از سه
~~متحرک
# ~~فاصله بدین زحاف یکی ساقط میشود انرا بکوتاهی کردن تشبیه کردند
# ~~بیت مضمر
# ~~ای معتری کزمهتران خوذ بهتری
# ~~وز بهتری همه کر بیابذ مهتری
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~9
# ~~و اضمار آنست کی دوم فاصله را سا کن کردانند متفاعلن شوذ بسکون تاه
# ~~1- ذ - ازمقاعیان که فرع متفاعلن است ms074 2- ذ - افروده: ضرب 2-م - بنانم
~~9-و0م-
# ~~افروده: و ه- ذ - تا متفاعلن بیفکنند مفاعلن بساند6- ذ - می کنند 7-
~~این کلیات از
# ~~(از حرکت - تا - تشبیه کردند) از نسخه اصل افتاده است 8 - م - نیامد
~~(2) 9 م - مستفعلن (2)
# ~~مستفعلن متفاعلن مستفعلن PageV00P085
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_86.png)

# ~~مستفعلن بجای آن بنهند
# ~~بیت مجزوه مرفل
# ~~سمری شذ (م) بجهان1 در
# ~~زفراق آن سفری نکارم
# ~~متفاعل
# ~~فعلاتن
# ~~متفاعلن
# ~~متفاعلاتن
# ~~وآن بینتا (کی) بربنج متحرک و سا کنی کفتهاند و بندارم عنصری کفته
# ~~است از این ، بحرست و قایل آن سا کن فاصله را حنف کرده است یعنی اسقاط
# ~~حرف جهارم [را] در متفاعلن طی خوانده و خطا کرده [ است] از بهرآنک طی
# ~~از زحاف اسباب است نه از زحاف فواصل [ و بیت این است
# ~~شکرک از ان دولبک توبجنم اکر تویله کنی
# ~~متفیلن
# ~~متفیلن
# ~~متفیلن
# ~~بسرک تو کی بزنمت ببذر اکر تو کله کنی
# ~~متقیلن
# ~~متفیلن
# ~~متفعلن
# ~~متفیلن
# ~~تقیلن
# ~~و اما سبب ثقل طویل و مدید و بسیط در اشعار عجم آنست کی (46) اجزاء
# ~~آن مختلفست و نظم اسباب آن [نا] متناسب برای آنک بناء11 هر یک [ ازین
~~بحور]
# ~~برجزوی خماسی وجزوی سباعی است نطم طویل بروتدی وسببی ووتدی ودوسبب و
# ~~ظم مدید بر سببی ووتدی
# ~~ودوسبب و وتدی ونظم بسیط بر دو سبب و وتدی و
# ~~سببی ووتدی] و عدد و ترتیب اسباب هیج یک متناسب نیست، و در اشعار بارسی
~~تناسب
# ~~جزا و ارکان از " لوازم عذوبت   اشعارست " تا اکر مثلاشاعری
~~در بحر هزج کویذ
# ~~نکار من اکر با من بسازذی نکو بوذی
# ~~بر وزن]
# ~~مفاعلن مفاعیلن مفاعلن مفاعیلن
# ~~-62
# ~~1- در نسخه چایی بجهار در 2- در نسخه چایی منفاعلن 3 - م - ومنمارم ؟ 4
~~- ذ - واین
# ~~6-وح
# ~~بیت که عنصری کفته است و بنج متحرکی وسا کنی در این م - در این 5 - * -
~~این
# ~~افروده : و پنداشته که این طی است و فرق نکرده مبانه متفاعلن و مستفعلن
~~7- در تمام نسخ عوض
# ~~(متفاعلن) (مستفعلن) دارد و آن ms075 غلط است 8 - آ، ذ، م خوانند 9- از نسخه
~~مطبوعه ساقط
# ~~شده است 10_ن - بچشم اکرتونکه کنی 11-ذ بناهای 12- در نسخه - ذ - درین
~~السطور
# ~~روی این جمله نوشته شده (ضولن مفاعیلن فمولن مفاعیلن) 12- و در بالای
~~این جمله نوشته شده
# ~~(فاعلاتن فاعلن فاعلاتن فاعلن) 14- ودر بالای این جمله نوشته شده
~~مستفعلن فاعلن مستفطن فاعلن
# ~~10- ذ - لوازم است و عذوبت بدانست - م -عذوب ؟

PageV00P086

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_87.png)

# ~~جزوی سداسی و جزوی سباعی یا در بحر رجز کویذ
# ~~بروزن
# ~~دلدار من اکر مرا در هجر خوذرها کند ،
# ~~جزوی سالم سباعی و جزوی مخبون سداسی جون اجزای آن مختلفست البته
# ~~مستفعلن مفاعلن مستفعلن مفاعلن
# ~~ذوق شعر ندهذ و طبع قبول نکند و اکر در1 هزج کویذ
# ~~بر وزن]
# ~~مرا غم تو ای دوست ز خان و مان بر اورد
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعلن مفاعیل
# ~~هردو جزو سداسی یکی مقبوض و یکی مکفوف یا مقصور و در بحررجزکویذ
# ~~بر من خسته ای صنم
# ~~بر وزن
# ~~جند کنی جنین ستم
# ~~مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن
# ~~جزوی مطوی و جزوی مخبون جون اجزا[ی آن] موافق یکدیکرند مقبول
# ~~طباع آیذ، و هم ازین جهتست کی (ثد2) برسوالم هیج یک از بحور دایره
~~مشتبهه شعر
# ~~بارسی4 [ البته] خوش نیایذجی [هم در] ترکیب اجزاء مختلف اند و هم در
# ~~بظم ارکان نامتناسب 1[ بس] اکر سایلی کویذ جه کوئی در هزج اخرب [جنانک]
# ~~کر یار نکارینم در من نکران استی
# ~~بر وزن
# ~~مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن
# ~~و در مضارع (اخرب) جنانک
# ~~63
# ~~1- د - افزونه : بحر 2 - د - افزوده : بیت3 - 1 - چندین ودر حاشیه بها
~~چنینا تصحیح
# ~~شده است 4 - ذ بیتی شعر فارسی و در نسخه چایی در شعر یارسی
# ~~5-ذ- که 6- ذ - در
# ~~حاشیه افروده برخلاف وافر و کامل و هزج و رجز و رمل و متقارب که اول شش
~~بار مفاهلتن و
# ~~پان ماغر ولو وعل واله و ملما هرو مفهتن وراج برابار مقلیصل* و
~~ملمسخرعثلر بلا طقدن
# ~~و سادس هشت بار فعولن ms076 است PageV00P087
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_88.png)

# ~~دی گفت هلبر من کز دام من بجستی،
# ~~ک هریک با[ااختلاف اجزاء خماسی و سباعی وزنی مقبول و شعری مطبوعست،
# ~~مفعول فاع لاتن مفعول فاع لاتن
# ~~جواب کوئیم (کی) اکرجه هر یک ازین دو وزن در تجزیت مختلف است لکن در
# ~~بظم ارکان متناسب است ، برای آنک نظم هزج1 بر دوسبب وفاصلهی و دوسبب
~~است
# ~~و نظم مضارع1 بر دو سبب و دو وتد و سببی است ، و تناسب نظم بر همه اوزا
# ~~موجب عذوبتا و علت قبول طبعست و تفاوت نظم با عدم تناسب اجزا سبب کرانی
~~شعر
# ~~و موجب نبوت ذوقست تا اکر درین [ دو] وزن کی کفتیم اکر بجای خرب خرم
# ~~استعمال کنند و در هزج کویند
# ~~بر وزن]
# ~~کر روزی نکارینم در حالم نکه کردی
# ~~مفعولن مفاعیلن مفعولن مفاعیلن
# ~~و در مضارع کویند
# ~~کر کویذ دلبر من کز دامم جون بجستی
# ~~بر وزن
# ~~مفعولن فاع لاتن مفعولن فاع لاتن
# ~~با آنک (؟4) سداسی بسباعی نزدیکتر از خماسی است جون نظم ارکان آن
~~نامتناسب
# ~~می بوذ ناخوش و تقیل می آیذ ، جی نظم هزج اخرم بر سه  سبب و وتدی و
~~دوسبب
# ~~می شوذ، و نظم مضارع بر جهار سبب و وتدی وسببی می شوذ و تفاوت نظم
~~ارکان
# ~~و ترادف اسباب موجب اختلال شعر باشد ، و أما ثقل وافر و کامل از آن جهت
~~است
# ~~کی ترکیب آن بروتدی و فاصلهی است، ومتحر کات این10 ترکیب برسواکن آن
~~زایدست
# ~~ریادتی خارج از اعتدال برای آنک بناء (آن) بر بنج متحرک (است) و دو سا
~~کن
# ~~برون]
# ~~69
# ~~- ذ افروده : اخرب 2- آ، ذ- در هه 3- ذ - کوید 4- ذ-م= کوید 5 -م -
# ~~آ،م - میشود - ذ - می شنود ؟ 7-م - به 8- آ، ذ، م"ع - می آید
# ~~جب
# ~~10 - م - باین 11_ذ - م- آ- افروده : است PageV00P088
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_89.png)

# ~~و میان بنج و دو نسبت ضعفست و زیادت نصفی یعنی بنج دو بار و نیم جند دو
~~است و
# ~~غایت " آنج اشعار ms077 بارسی1 ، از زیادتی متحرکات برسواکر "
~~احتمال کنند ، نسبت
# ~~ضعفست کی صحیح ترین نسب است و آنرا در علم موسیقی الذی بالکل خوانند
# ~~و مضاعف ثنوی نیز کویند و نسبت بنج و دو کی نسبت ضعف و ریادت نصفی است
# ~~آنرا المضاعف الثنوی والزاید [جزأ] خوانند وآن دورست از تألیف اعدادا
~~در
# ~~موسیقی جنانک در بحر رمل کویند (مصراع)
# ~~ته تو کفتی ار بکفتی من ازین خبر ندارم ،
# ~~بروزن]
# ~~فعلأت فاعلاتن فعلات فاعلاتن
# ~~و در بحر مجتث کویند
# ~~کر مرا غم عشقت بکام دل برساند ،
# ~~بروزن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~کی هر دووزن مرگبست از هشت متحرک (قوأ) و جهار سا کن و نسیت هشت
# ~~و جهار نسبت ضعف است لاجرم اوزان مطبوع و اشعار مستعذب است: بس مسبر
# ~~و امتحان معلوم شود کی اختلاف اجزا و عدم تناسب نظم ارکان وافزونی
~~متحرکات
# ~~اوزان بر سواکن آن زیادتی خارج از اعتدال موجب [ کرانی * اشعار است
~~و[سبب
# ~~نبوت طبع از آن ودوران که موجب غلبه ظن است کواهی میدهد (و) در جمیع
~~صور
# ~~اوزان آتفاق اجزا و تناسب نظم ارکان و تعادل متحرکات و سوا کن آن علت
~~عذوبت
# ~~(شعرست) ، اما علت آنک این اختلافات در اشعار تازی متحقل است وموجب
# ~~-65-
# ~~1- ذ- انکه شعر فارسی2- ذ - تحمل کند -م - کند 3 - نسخه چایی ونسخه آوذ
~~- الذی
# ~~بالکل است و در نسخه م - الزاید بالکل و بقرینه بعد که (الزاید جزأ)
~~دارد ظاهرا الذی بالکل
# ~~طط والزاید بالکل صحیح است 4 - ذ - بادو 5 -م - مضاهف بدون الف ولام 6
~~= نسخه
# ~~حامصرادرستاو آن غلط است 7- ذییت آ- ندارد 8 - آ، ذ،ع - ارگویی م از
~~یکوئی
# ~~9- ذ - افروده ، بیت 10- م - مطبوه را اشعار 11- آ - سبر - سبر بعنی
~~امتحان و اختبار
# ~~است و در نسخه چایی صیر با یاه حطی است و آن غلط است 12- م - منظوم (2)
# ~~12-ذ
# ~~فعر 19- سطر مابین } از نسخهچایی افتاده 15- ذ - افروده ، و 16- کلمه
~~(شعر
# ~~است) را نسخه - آ- ندارد
# ~~17-م - مستحمل (؟) 18- ذ - موجب ms078 PageV00P089
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_90.png)

# ~~ثانی شعر نمی شود و در اشعار بارسی متحقل نیست و [سبب] کرانی [شعر]
# ~~بی کردذ عالم السر و الخفیات داند   و همانا هیچ آفریذه را بر سر آن
~~وقوف تتواند
# ~~وذ
# ~~والله اعلم بالصواب]
# ~~صل
# ~~یجون این قواعد معلوم شد [ بدانک] در آن ده بحر کی مدار اشعار عجم
# ~~بر آنست مدعیان علم عروض از جنس تسمیات بارد و تقسیمات باطل و استخراج
~~بحور
# ~~مستبدع مستثقل و اوزان مستقبح مستهجن نجندان خلط و خبط کرده (اندکی)
# ~~شرح توان داد و من درین تالیف از هر یک طرفی بکویم و آنج صوابست در
~~تقریربحور
# ~~وثبت دوائر بیان کنم [ انشاءالله9] ، اول[آنک] هزج را سه بحر نهاذه اند
~~بحرسالم
# ~~و بحر مگفوف و بعر اخرب و رجز را دو بحر نهاذه اند بعرحالم و بعر مطوی
~~و رمل را دو
# ~~بحر " کرده اند سالم و مغبون ، و سوالم هر سه [ بحر]را (4) در
~~دایره ی نهاذهاند
# ~~* و نام آن" دایره مؤتلفه
# ~~کرده و مزاحفات آنرا در دایرهی دیکر نهاذه و نام آن
# ~~ملیو محتلیه12 کرده، و الحق این استاذئی12 [سخت] جاهلانه است و تصرفی
~~[نیک
# ~~فاسدانه برای آنک بحراسم جنسی است از کلام منظوم کی تحت آن انواع
~~اوزانست
# ~~و هر نوع را بصفتی معرف کردانیده اند تا بذان وصف از یک دیکر ممتاز
~~باشند جون
# ~~هزج مکفوف وهزج اخرب و رجز مطوی و رمل مخبون و مضارع اخرب و مجتث
# ~~مخبون و مانند آن ، بس هرنوع را که از جنس منبعث وبر آن متفرع باشد اسم
~~جنس
# ~~نهاذن ودر دائره علی حده آوردن وجهی ندارذ، و آن   جماعت جون دیذه اند
~~کی
# ~~مز احفات بحور از سوالم مفکوک نمی شوذ بنداشته اند کی همجنانک سوالم
~~بحور را
# ~~دوایر لازمست مزاحفات را نیز دوایر بایذ 11 و درین هم غلط کرده اند از
~~بهر آنک
# ~~هزج مکفوف و هزج اخرب را دریک دایره جمع کرده اند و همانا ندانسته اند ms079
# ~~یممجنانک سوالم از مزاحفات بیرون نیایذ مزاحفات نیزجون در تزحیف
~~بیکدیکر 18
# ~~66
# ~~1- ذ- بسی کردد 2- ذ -شعر قارسی 2- م- مستعمل ؟ 4- ذ - کران 5- ذ -
~~میداند
# ~~9 - ذ - نداده اند 7- کلمه (علم) ازنسخه چایی افتاده 8 - آ - افزوده :
~~العزیز-م - افروده "
# ~~و تعالی 9- ذ - نهادهاند بحر سالم و بحر مخبون 10_ ذ- و آنرا 11- ذ -
~~افروده " نام
# ~~12_-م- مختلفه 13_- م - ان استادی 14_ آ، م - فاسد _- ذ - افروده، از
~~15_ آ، ذ-
# ~~1- ذ - و این 17- ذ- لازم آید 18- م - یکدیکر
# ~~چنی PageV00P090
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_91.png)

# ~~فبت ندارتد از یکدیکر مفکوک نشود ، بس هزج مکفوف کی اجزای آن مفاعیل
# ~~مفاعیل باشد از هزج اخرب کی اجزاء آن مفعول مفاعیلن باشد جکونه بیرون
~~آیذ ،
# ~~بلی اکر متحرکی [را] سا کن کردانی و سا کنی را حرکت دهی و حرفی از جزوی
# ~~مدیکر نقل کنی فگ ممکن باشد جنانک در فگ (42) اخرب از مکفوف کوئی
# ~~فاعیل مفاعیلم تامفعول مفاعیلن بجای آن بنهی [ ودر فک مکفوف ازاخرب
~~کوئی
# ~~مفاعیل نمفعول تامفاعیل مفاعیل بجای آن بنهی] و آنکه نه تخریج جزوی از
~~جزوی
# ~~باشد بل کی تغییر ارکان عروض بوذ ، و فک در عروض آنست کی اجزای بحری از
# ~~اجزای بحری بیرون آری جنانک هیج تغییر باسباب و اوتاد و فواصل هیج یکی
# ~~راه نیابذ، اعنی10 متحر کات وسواکن آن ازاصل خویش[متحول11] و متبدل
~~نشود
# ~~جنانک در فصل فک بیان کرده آیذ، واین کس مکر فک بحری از بحری (هم)
~~ندانسته
# ~~است ، دیکر آنک جون از بحور دایره مشتبهه در اشعار عجم بعضی مثمن
~~الاجزا میآیذ
# ~~و بعضی مسدس الاجزا وازین جهت آنرا دودایره لازم بوذ ایشان درین نیز
~~مبالغی
# ~~خبط کردهاند ، اول آنک منسرح (را) دوبحر نهاذه [اند]13 مثمن آنرا منسرح
~~کبیر
# ~~خوانده[اند] و مسدس آنرا14 منرح صغیر و خفیف را دو بحر نهاذه اند مثمن
~~آنرا
# ~~خفیف صغیر خوانده [اند] و مسدس را خفیف کبیر بر عکس تسمیت منسرح، وعذر
# ~~خواسته کی خفیف در دایرهآ مثمن مربع می آیذ15 و دردایرهآ ms080 مسدس تمام[
~~مستعمل
# ~~است] و مربع بنسبت با مسدس صغیر باشد ، و ندانستهاند کی جون بحری در
~~اصل دایره
# ~~مثتن الاجزا باشد مسدس 16 آنرا مجزوه خوانند و مربع آنرا مشطور و جون
~~اربحر
# ~~خفیف علی الحالات کلها بیت مثمن (8و4) خوش آینده و مستعمل نیست آنرا
~~خوددر
# ~~دایرهآ مسدس بایذنهاذ و مربع آنرا مجزوء " آن شمرذ 11 ، و هر بحر
~~کی مثمن آن
# ~~خوش آینده و مستعملست در دایرهآ مثتنات بایذ آورد و مسدس آنرا مجزوه آن
~~دانست
# ~~تا بذین تطویلات خنک و تکلفات ناخوش احتیاج نیفتد ، واما آنج مقتضب را
~~در دایرهآ
# ~~67
# ~~1- آحذحنشوند 2- م - مفاعیل؟ 2- ذ بود 4- ذ م - بدیکری *-ذ - مفاهلتن ؟
# ~~6- م - مفاعلتم ؟ 7- آ، ذ، م60 - دیکری 8- ذ - افروده ، آن 9- م - یک
# ~~10- ذ -یعنی
# ~~-ذ،م، آ - متغیر 12- در نسخه چایی و - آ- : مبالغ 13_ذ - افرودمه و
# ~~10-م - مدس را 15-ذ - مستعبلست 19_ ذ - م -مدسات 17- ذ مدس شمرد
# ~~نه مشطور مشمن PageV00P091
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_92.png)

# ~~مثثمنات آوردهاند و ازان جز مربع مستعمل نیست آنرا وجهی می توان نهاذ
~~برای آنک
# ~~مقتضب از جزو دوم منسرح مفکوکست و اکردر تثمین آن سجع نکاه دارندازروی
# ~~مشابهت بتربیع جندان مستثقل نیایذ ، و نیز جون برین بحر هم در تازی و
~~هم در
# ~~مارسی شعر بسیار نیست و آنج نقل کرده [ اند] نیک نادر و اندکست بذان
~~التفاتی
# ~~نکردند و آنرا بموضع فک خویش ملحق کردانیذ، و دیکر آنک بحر مضارع را در
~~تثمین
# ~~و تسدیس دو بحر ساخته اند و مثمن اخرب و مکفوف [ دریک دایره نهاذه و
~~مسدس
# ~~آخرب و مکفوف در دیکری و ما کفتیم کی اخرب و مکفوف] از یکدیکر مفکوک
# ~~نگردند بی آنک تغییری بمتحر کات و سوا کن ارکان هریک راه یابذ و اکر
~~شایستی کی
# ~~دو نوع شعر را در دایرئی نهند کرهیج یک از قرین خویش مفکوک نکردذ بس در
# ~~وجود دایره هیج فائده نبوذی .
# ~~لصل
# ~~[بحکم آنک بحور دایرهآ مشتبهه مختلفة الافاعیل است ms081 و در هر بحر جهار
# ~~وتد مجموع و دو وتد(48) مفروق است از تصریف ارکان آن اجناس بسیار تخریج
# ~~می توان کرد و اکرجه خلیل [(رحمه الله)] اغلب آن بر شمرده است و بهریک
~~اشارت
# ~~کرده و بعلتی واضح وجه اهمال2 آن باز نموذه جماعتی متأآخران بخیال
~~مهارتی کی
# ~~خوذرا در علم عروض تصور کرده اند در آن سعیهای باطل نموذه اند و
~~بحرهائی تخریج
# ~~کرده کی تا این غایت هیج صاحب طبع بر آن اوزان شعر نکفته است و بعد
~~ازین نیز
# ~~نخواهد11 کفت، و بیشتر آن از بحور قدیم بیرون میتوان آورد لکن بسبب
~~کثرت
# ~~ازاحیف و دوری [آن] از طبع مهمل مانده است ، و آن جماعت در تقطیع آن
~~غلط
# ~~کردهاند و آنرا بحری مستبدع بنداشته و متقدمان شعراء عجم درین باب
~~مبالغت زیادت
# ~~نموذه اند و استخراج بحور ثقیل بیشتر کرده لاجرم سی و اند بحر ازین
~~دایره بیرون
# ~~اوردهاند و هریک (را) بر سبدل عمیاه او کخابطر خبط عشواه نامی نهاذه
~~جون
# ~~8
# ~~1-ذ- مشمن - م- در نیه 2- ذ -نکه 3-م- درپصر 4- م- حاصل 5-1- ذ-
# ~~غیبری - نسغه چایی - تغییر - م - متعرکات 9 - ذ - خود 7- ذ - افزوده ،
~~وهیه بحوررا دریک
# ~~دائره نعادندی 8 _ذ اشارتی 9- ذ -اسیاه در حاشیه اهیال آورده است 10_ذ
~~مافروده، و
# ~~- کحائط خبط اعشو؟ و عشواء مؤنث اعشی است
# ~~11- ذ - نخواهند 12-ذ- ولیکن
# ~~و بسعنی شب کور وآنکه شب و روز کم بیند و ناینا وهویخبط خبط عشواه مثل
~~است از برای کسی که انجام
# ~~دهد کاریرا بر غیر بصیرت 14- ذ - نهاده اند PageV00P092
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_93.png)

# ~~بحر أصم وبحراخرس و بحرابکم و بحر صریم وبحر سلیم و آنرا در جهار دایره
~~آورده
# ~~نام یکی منغلطه و یکی منقلبه و یکی منعکسه و یکی منعلقه و بحقیقت کمال
~~جهل
# ~~یشان بیش از آنک اشعار ناخوش این بحور شنوند از تسمیات بحور و دوایر
~~تفرس می
# ~~توان کرد ، و همانا بنداشته اند کی هر ترکیب کی از افاعیل عروضی ممکن
~~کردد ms082
# ~~شعر باشد یا چنان دانستهاند که خلیل (را) (قلهأ) (رحمه الله) در تسمیت
~~طویل و مدید
# ~~و رچز و رمل و منسرح و خفیف و در تلقیب دوایر جون مختلفه و مؤتلفه
~~ومشتبهه
# ~~جز تعریف مجرد هیج مقصود نبوذه است و هیج معنی مناسب درین تسمیات
# ~~تصور نکرده ، و اکرنه هیج عاقل وزن شعر را ابکم و اخرس نام ننهد و
~~دوایر آنرا
# ~~منغلطه و منعلقه
# ~~نخواند، و من جون از اصول دوایر و بحور قدیم فارغ شوم
# ~~اجناس [ انجاس
# ~~یک دایره ازین دوایر شرح دهم تا اهل خبرت 10 از سخافت
# ~~عقل و رکاکت طبع ایشان عبرت کیرند 11 و از جهل مرگب و بندار دانش بخذا
~~12
# ~~بناهند و آنج حالرا درین موضع بیان خواهم کرد سه بحرست کی آنرا از
~~جملهآ[بحور]
# ~~دایرهآ سریع مینهند یکی مستخرج11 از سبب دوم آن بر تفعلن مس تفعلن
~~مفعولات1)
# ~~مس تا فاعلاتن فاعلاتن مر تفع لن بیرون آمذ10 و آنرا بحر غریب و جدید
~~نام کردند
# ~~و دیکری از و تد همین جزو برعلن مستف علن مفعولات مستف تخریج کردندتا
~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن فاع لاتن بیرون آمذ وآنرا بحر قریب خواندند و دیکری ازوند
~~مفروق مفعولات
# ~~تخریج کردند برلات مستفعلن مستفعلن مفعو تا فاع لاتن[ مفاعیلن مفاعیلن
~~بیرون آمذ
# ~~و آنرا بحر اخیر وبحر مشا کل نام نهاذند ، و بحر قریب از جزو سوم بحر
~~مضارع مفکوک
# ~~می شوذ و بحر مشاکل از جزو(یه4) دوم آن ،
# ~~صل
# ~~و جون بذین مقدمات بر بعضی از تصرفات فاسد این جماعت در تقریر بحورو
# ~~ببت دوایر وهوف اقتاد و تفصیل حبط و غلط ایشان درین فن معلوم شد صواب
~~آنست کی
# ~~1-ذ اورده اندام متقلهمحا- منغلقهدهروض 1- ندارد
# ~~9- ذح نداشته ات 7-م - مناسبات
# ~~8-م -نمند ؟ 9- آ- انحاس
# ~~10- ذ - افروده : را ؟
# ~~اذح کیرد 12- نبخدای تعالی 13_ذ- اغروده "است حم = از-
# ~~11- م - مفعولاتن؟
# ~~10- ذ - آید PageV00P093
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_94.png)

# ~~درین ابواب بتقسیمات باطل وتطویلات بی حاصل ایشان التفات بنمائیم وجمله
~~بحوراشعار
# ~~عجم را در ms083 جهار دایره نهیم هزج و رجز ورمل دریک دایره و جملکی مفترعات
~~و منشعبات
# ~~هریک بأصول آن ملحق کردانیم ، وجون بعلت بی التظامی ارکان بحور دایرهٔ‌
~~مشتبهه
# ~~جنانک بیش ازین تقریر رفته است در هیج یک از آن بحور بر اجزاه سالمه
~~شعری
# ~~مستعذب نیست از هریک وزنی خوش2 کی اوزان دیکر بحور بی اختلال ارکان از
~~آن
# ~~مفکوک شوذ اصل دایره سازیم و منسرح مطوی و مضارع مکفوف و مقتضب مطوی و
# ~~مجتت مخبون (را) بسبب تثمین اجزا در دایرهی نهیم و مستسات و مزاحفات
~~هریک
# ~~باصول آن ملحق داریم وسربع مطوی وغریب مخبون وقریب مکفوف وخفیف مخبون
# ~~و مشاکل مکفوف را بعلت تسدیس اجزا در دایره دیکر آریم، و متقارب و
~~متدارک را
# ~~در دایرهآ {دیکر ، و اسامی دوائر همچنانکه بعضی متقدمان نهادهاند
~~[دایرهآ]هزج
# ~~را ببب ایتلاف اجزا درترتیب و ترکیب دایرهآ مؤتلفه [(نامیم)]2 ، ودایره
~~ی منسرح
# ~~را بجهت اختلاف ارکان (7ه4) دایرهآ مغتلفه و دایرهآ سریع را بحکم آنک
~~بحور آن از دایرهآ
# ~~منسرح انتزاع کرده اند دایرةآ منتزعه، ودایرهآ متقارب را برقرار
~~دوائرعرب دایرة متفقه
# ~~و ترتیب بحور برین نسق [(است1)]
# ~~هزج " و رجز، ورمل ،
# ~~منسرح، و مضارع، و مقتضب، و مجتث،
# ~~سریم، و غریب ، و قریب ، و خفیف و مشاکل ،
# ~~متقارب، و متدارک ،
# ~~و صورت دوایر برین مثال (است12)
# ~~1- در چند مورد این کتاب مفترعات بجای متفرعات استعمال شده و چون موارد
~~آن متعدد و در تمام
# ~~تسخ مفترهات است یقین شد که مصنف تعبدا و هیدا آنرا استعمال کرده باین
~~جهت در متن آنرا تغییز
# ~~دادیم اگرچه باین معنی استعمال غلطی است 2 - م - بی انتظام 3 - م - وزن
~~خوشی
# ~~- درنسخت آ-م کلیه (را) افتاده است ه-م - اخروده، و 6 - کلیات بین ) از
~~نسغه چایی
# ~~قتاده است 7- این کلیه در آ، م - "ع نیست PageV00P094
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_95.png)

# ~~771
# ~~جون از تعدید بحور و نقش دوایر بر نهج صواب و طریق مستقیم فارغ شذیم
# ~~صلی ms084 در ذکر تقطیع شعر و دقابقی کی در این باب رعایت بایذ کرد بنوبسیم
~~بدانک
# ~~تقطیع شعر آنست کی بیت را از هم فرو کشایند و بر اسباب و اوتاد و فواصل
~~قسمت
# ~~کنند تا هر جزوی دروزن برابر جزوی شوذ از افاعیل بحری کراین بیت از آن
~~منبعث
# ~~صل
# ~~1- م - بجای مفتعلن مستفعان دارد وان صهو است 2 - م - بجای بازبنازه3آ
~~-م - بجای فاعلات
# ~~مفاعیل مفاعیل فاطاتن مفاهل و آد نیز سهواست 4 -نسخه آ(دائره مؤتلفه -
~~دائره مختلفه - دائره
# ~~منتره- دائره متنقه ندارد  * - مقدار یک ورق [ از مفاهیلن مفاهیلن تا
~~این موضع] از نسخه ذ-
# ~~صاقط شده است 9-م - تعدیل ؟ 7- م افروده : دیکر
# ~~8 - م - آد
# ~~9- ذ - منشعب PageV00P095
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_96.png)

# ~~باشد جنانک اسباب[ این] در مقابل اسباب آن افتد و اوتاد در مقابل اوتاد
~~و
# ~~فواصل در مقابل فواصل و درین باب اعتبار ملفوظ شعر را باشد نه مکتوب
~~"آنرا،
# ~~اعنی1" تفرحرف کی درلفظ نیایذ اکرجه در کتابتا باشد [ در تقطیع
~~آنرا اعتبار[ی
# ~~تنهند ، و هرجه در لفظ آیذ اکرجه در کتابتا نباشد در تقطیع بحرفی محسوب
~~بوذ ،
# ~~جون الف [ آمن] وآهو و آتش و آسمان " و مانند آن
# ~~کی درین کلمات [اکرجه]
# ~~بک الف بیش ننویسند جون [بحکم] اشباع همزه الفی "درلفظ ظاهر
~~" میشودآنرا
# ~~بحرفی سا کن محسوب دارند، وهمجنین 9 تشدید ، بحرفی محسوب باشد جنانک ،
# ~~ای بهمت بر شذه تا9 آسمان هفتمین ،
# ~~و اما آنج در کتابت باشد و در لفظ نیایذ هفت حرفست واو و هاء و یاء
~~ونون و
# ~~تاء وباء و دال ، آما واو غیر ملفوظ سه نوعست واوعطف و واو بیان ضتمه
~~(قه2) و
# ~~واو اشمام ضمه ، [ اما] واو عطف جنانک دلدار و دل و نیک و بد ودشمن و
~~دوست
# ~~کی این واوات در لفظ نیارند و فتحهآ آنرا بضمه بدل کنند و بماقبل آن
~~دهند مکر
# ~~جایی کی بتحقیق آن احتیاج افتد جنانک
# ~~رفتی و اکر باز نیائی جکنم ،
# ~~و جنانک ms085 رودکی کفته است : -
# ~~سبیذ برف بر آمذ بکوهسار سیاه
# ~~وجون درو نشدە1آ آن سروبوستان آرای
# ~~وآن کجابکواریذ15 نا کوار شدست
# ~~و آن کجا نکزایست کشت زوذ کزای
# ~~وتصریح آن برین وجه " مهجور الاستعمال است1" نزدیک متأخران
~~شعراه و
# ~~و اما واو بیان ضمه جون واو تو و دو کی در صحیح لغت دری ملفوظ نیست
~~جنانک:_
# ~~مرا تو مرد دو شهری، بروزن مفاعلن فعلاتن مکر کی ضرورت وقف را در آخر
~~شعر
# ~~حرفی ساکن محسوب دارند جنانک :
# ~~12
# ~~- ذ- افزوده : افتد 2- ذ - را یعنی 3- ذ- دارند
# ~~4- ذ- وغیره * مذ- باشباع
# ~~9 -ذ ملفوظ 7م- آ - هر تشدید - ذ- هر تشدیدیرا 8 - ذ - بر 9 - ذ -
~~افروده : بر
# ~~وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلات 10- ذ - واو حاطفه از همه افتاده
~~است 11 - ذ - حاطقه
# ~~11- ذ - نیاید 13- ذ افزوده ، مفاهیل (ظ مفعول) مفاعیل مفاعیل ضل 15- ذ
~~- دران شد
# ~~15_ف نکرانست (مصرع صوم در این نسخه مقدم برمصرع دوم است) 16_م رودکرای
~~- ذ افزوده:
# ~~بر وزن مفاعلن فلاتن مفاعلن ضلان 17- ذه که رودکی کفته است مهجور
~~الاحتعمال است غیر مصراع اول PageV00P096
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_97.png)

# ~~همه سرها بر آستانهآ تو
# ~~بروزن فعلاتن مفاعلن فعلن کی واوتودرین شعر بجای نون فعلن باشذو همجنین
# ~~وآوجو وهمجو اکرجه در کتابت باشد جون از لفظ ساقط بوذ1 در تقطیع نیایذ
~~جنانک :
# ~~و اما واو اشمام ضته جون واو خوارزم و خواسته و خواب و خواجه و
# ~~ای قد تو همجو تیر وقدم جو کمان ،
# ~~مانند آن کی کوئی حرکت ماقبل این واوات فتحه بوذه است و بسبب واو آنرا
# ~~بوئی از ضمه داده اند " و بسبب آنک ملفوظ نیست
# ~~(قه4)[و] اما هاء غیر ملفوظ جون خنده و کریه وآهسته و پیوسته و نامه
~~وجامه
# ~~" از تقطیع ساقط دارند ،
# ~~و مایند آن] حکم [(آن)] همانست کی در واوات کفتیم، [ و هم جنین] یا آت
# ~~غیر ملفوظ جون نی و کی و جی اکر بیا نویسند حکم (آن) " همانست کی
~~در هآت
# ~~کفتیم " ms086 و آما بون غیر ملفوظ هر نون کی ما قبل [آن] ساکن باشد [ و
~~در شعر
# ~~بتحقیق آن احتیاج نبوذ در تقطیع] (ساقط آید6) جنانک :
# ~~جون نکارین روی او در شهر نیست ،
# ~~کی نون جون ونکارین از تقطیع ساقطند10 واما تاهر تا11 کی ما قبل آن
~~ساکن
# ~~ماشد جون 11 مست و دست و باخت و تاخت اکر درمیان شعر افتد هر آینه
~~بحرفی
# ~~متحرک محسوب باشد16 جنانک:
# ~~بر وزن فاعلاتن فاعلاتن کی تاه15 دست درین وزن بجای عین علا میافتد و
# ~~من بمهرت دست بردم،
# ~~آن متحر کست ، و اکر در آخر بیت افتد و بر وزن فعل 19 زاید نباشد [ هر
~~آینه]
# ~~1-د - است 2- ذ - هیچو - وافروده - بر وزن مفعول مفاعل (ظ مفاطن) فولن
~~فلان و این
# ~~مصراع را بر وزد رباهی تقطیع توان کرد چنایک مفعول مفاهطن مفاعیل فعول
~~3 - نسخه چایی، خوار
# ~~4- ذحچون ملفوض نیستند *حذ- افروده ههاء 9 -ذه افزوده: وخامه و نامه را
~~7- ذح واوات
# ~~و یاآت دارند و بتحقیق در تقطیع حاجت نبود 8- آ،ع، م - نیاید - ذ-
~~ملفوط نکردد 9 حذ
# ~~اخروده، فاعلاتن فاعلاتن فاعلان 10_ ذحاقط است 11_ ذ_ واما تاات که 12_
~~ذ اغروده،
# ~~اه
# ~~12_ ذحویت 19_ذ_ بود 15_م - افروده، بردست و آن سهواست 16 حذ- افاعیل
~~PageV00P097
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_98.png)

# ~~حرفی (ساکن) 1 محسوب باشد جنانک :
# ~~بزوزن مغعول مفاعلن مفاعیل واکربر وزن افاعیل اصلی زاید باشذ لیکن
~~باسباغ2
# ~~ای نرکس بر خمار تو مست ،
# ~~یا باذالت آنرا بر وزن زیادت توان کرد هم ساقط نشوذ جنانک :
# ~~بر وزن فاعلاتن 2 مفاعلن فعلیان4 که اکرجه حرف تا درین شعربر [ اصل
# ~~اوبجشم امیرسخت عزیزست ،
# ~~نعلاتن زیادتسب اما جون باسباغ (ه4) سا کنی برین رکن زبادت می توان کرد
# ~~ز تقطیع ساقط [نیست و اکر بروزن فعل جیزی زیادت نتوان کرد البته در
~~تقطیع
# ~~ساقطباشد جنانک :
# ~~ز سر مهر تو دلم بر خاست ،
# ~~بر وزن فاعلاتن مفاعلن فعلان10 کی حرف تادرین شعر [بروزن] فعلان زیادت
# ~~است وفعلان10" ms087 خود مسبغ و بر اسباغ جیزی زیادت 21" بتوان کرد
~~لاجرم بهمه حال
# ~~ار تقطیع ساقطست 12، و تاء سا کن کی بیش از [آن] دوسا کن دیکر باشد اکر
~~درمیان
# ~~بیت افتد و درلفظ توان آورد " البته باماقبل خویش در تقدیر حرکت
~~باشد و بدوحرف
# ~~متحرک محسوب 13، جنانک :
# ~~باخت دل5 با تو مهر
# ~~بر وزن مفتعلن فاعلان "کی خا وتا در (ین) شعر بجای تاوعین مفتعلن
~~است
# ~~و بذین سبب1، آنراحرکتی
# ~~مختلس دهندو اکر در لفظ نتوان آورد جنانک .
# ~~میکوست رخت جفا نه نیکوست مکن
# ~~بت
# ~~وان لایق دشمن است بادوست مکن
# ~~-7
# ~~-2- ندارد 2- ذ- ولبکن باشاع - م - باشباع یا اذالت 4 - ذ - ضلان و آن
~~سهو احت
# ~~4- آ- فعلاتن و آن نیز سهواست * - م، آ- فاعلاتن * 9- ذ ، م- اشباع 7-
~~ذ حجزو
# ~~8- م - توان 9-م - از 10- ذ_ ضلان : 11_- ذ - اصلم مشعث بدو اشباعی
~~دیکر
# ~~12- ذ- ساقط کرقد 12- ذ - از این سواکن ثلاثه ساکن اول ساکنی محوب باشد
~~و دوم
# ~~14- ذ - دلم - م - باخت دل با مهر تو
# ~~بستحرکی محسوب باشد و سوم از تقطیع ساقط بود
# ~~10- ذ - که الف باخت بجای فاه مفتعلن است وخاه بجای تاه مفتعلن وتاه از
~~تقطیع ساقط باشدچنانله
# ~~16-م - حرکت 17- آ- ندارد 18- ذ -افروده : بر وزن مفعول مغاطن مفاعیل
~~ضله PageV00P098
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_99.png)

# ~~جون تاه نیکوست و دوست درین شعر از لفظ ساقطند در تقطیع نیاید1 ، و
# ~~کر بآخر بیت افتد و بر وزن فعل 1 زیادت نباشد جنانک :
# ~~مرا تا غم عشق دلبر بجاست 3 ،
# ~~بر وزن فعولن فعولن فعولن فعول4 البته 9 ما قبل تا را حرکت باید داذ که
# ~~سیندرین شعر لهدأ) بجای لام فعول است واکر بر وزن افاعیل زیادت باشدهر
# ~~ینه ساقط تواند بوذ جنانک کفتیم [ از بهر آنک التقاه سا کنین در آخر
~~اشعار ممکن
# ~~است و] التقاء ثلث سواکن محال ، واما باء ودال غیر ملفوظ حکم ( آ(ن)
~~هماآنست
# ~~ی در [تاء] باخت12 و ساخت کفتیم جنانک :
# ~~کارد برداشت کار او بکزار[د
# ~~و جنانک12 :
# ~~جو ms088 کشتاسب را داذ لهراسب تخت "4
# ~~بی دال و باه [ از ]کارد و کزارد و کشتاسب و لهر اسب درین اشعار از
~~تقطیع
# ~~ساقطند [ و] درلفظ نبز مختلس [ می] بایذ آورد تاوزن درست آیذ و [
~~همجنینی]
# ~~بیرون ارین حروف کی بر شمردیم هر حرف کی در خلال شعر یا در آخر آن در
~~لفظ
# ~~نتوان آورد10 ، از تقطیع ساقط باشد 16 جنابک کفتهاند 17 :
# ~~مشتاب جندبن ای بری زاذ،
# ~~بر کشتن عاشق ببیداذ ،
# ~~بر وزن مستفعلن مستفعلاتن کی حرف ذال [ درین شعر] بر مستفعلاتن زیادت
# ~~است و یکی از متکلفان 18 بر ترفیل سا کنی 10 زیادت کرده است و آنرا
~~تطویل نام
# ~~نهاذه و تقطیع این بیت بر مستفعلن مستفعلاتان " آورده1 است "
~~و این تکلفی بارد
# ~~است 21 و برای تصحیح شعری 9 نادرست 11 ، ونظمی بی ذوق کی متعثتی
# ~~کیفته
# ~~75
# ~~باشد قواعد عروض برانداختن از مقاییس (قههٔ‌) مطرد 29 آن عدول کردن
~~وجهی ندارد
# ~~9-م، ذ نیایند 2-ذه افاهیل 4 -ن ، ا" م - بجاست ودر نسخه چایی
~~بغاست 9- آ - فولن ؟
# ~~5- ذ - افروده : سین 6 - در تمام نسخ بجز نسخه ذ - فولن و آد سهو است
~~7- آ - م - فعل
# ~~8-م - شعر 9 - ذ- اربع ؟
# ~~10 ذ = افروده وات
# ~~10- ذ "م - افروده" باخت
# ~~12- ذحاغروده ، بروزن فاطلائن مفاطن ضلان 13-ذ - و ایضا 1- ذ - اغروده
~~، فعولن
# ~~صولن ضولن ضول 10_ذ - نیاید 16_ م- باعند 17_ذ- دراین ییت 18- م -
~~مقیمان
# ~~10_ذه ساکن 20_ ذ - کرده 21-م - بازداشت 22- ذ- بارد
# ~~23- م = منعنتی ؟
# ~~24- ذ - مطرفه PageV00P099
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_100.png)

# ~~و غرض ازین اطناب آن بوذ تا معلوم کردد کی در اصول ارکان عروضی بسیب
~~متوسط
# ~~و وتد مجتمع حاجت نیست و آنج آن عروضی نادان کفته است اسباب سه [است] و
# ~~وتاد سه و فواصل سه1 بطلان آن محقق شود ، و جون شرح تقطیع کرده شد و
# ~~مبتدی را بر قوانین آن وقوف داذه آمذ در تقریر بحور و ایراد ابیات سالم
~~و مزاحف
# ~~و عذب و ثقیل ms089 و قدیم وحدیث آن خوض کنیم ، بعون الله و توفیقه
# ~~دائره اول کی آنرا دایرهٔ‌ مؤتلفه خوانند بحور آن سه است هزج و رجز
~~ورمل ،
# ~~حر هزج
# ~~اجزاه آن جهار بار مفاعیلن مفاعیلن است و از احیفی  کی درین بحر افتد
~~بانزده
# ~~است قبض و کف و خرم و تخنیق و خرب و حذف و قصر و شتر و هتم و جب وزلل
# ~~و بتر و اسباغ و معاقبت و مراقبت ، و اجزائی کی بذین از احیف از افاعیل
~~آن منشعب
# ~~شود دوازده است
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلن
# ~~مفعولن
# ~~مفاعیلان
# ~~مقبوض
# ~~مکفوف
# ~~مقصور
# ~~اشتر
# ~~اخرم ومختق
# ~~مستع
# ~~فعولن
# ~~فعول
# ~~مفعول
# ~~فعل
# ~~محذوف
# ~~هتم
# ~~اخرب 8
# ~~جبوب
# ~~زل
# ~~ابر
# ~~ابیات سوالم آن ، بیت مثمن سالم (ه2)
# ~~نکارینا بصحراشو کی بستان حله می بوشد  بشاذی ارغوان با کل شراب وصل می
~~نوشد
# ~~تقطیعش
# ~~لکارینا . بصحراشو . کبستاحل . لمی بوشد     بشاذی ار . غوابا کل.
~~شرابی وص . لمی بوشد
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~76
# ~~4-م - داده امد 5-
# ~~- ذ- افزوده : است 2- ذ- است 2 - ذ- افروده " افانین
# ~~4 - بجای خوض کنیم یاد کنیم نسخه چایی د بعون الله و توفیقه * ندارد و
~~در نسخ - آ، م ،ع -
# ~~موجود ودر نسخه - ذ - بعون الله تعالی 6 -م - و از احیف 7- نسخ - آ، م،
~~ع - *یازده*
# ~~دارد و آن غلط است 8- نخه اصل ونسخ آه م"ع_ " مخنق مقصور
~~" دارد و حضرت علامه
# ~~آقای قزوینی آمرا غلط پنداشته و * اخرب " تصحیح نسوده اند و ظاهرا
~~د مخنق مقصور * صحیح
# ~~و فرع آن مفعول * بسکون لام ، است نه مفعول دبضم لام * و یک فرع از
~~فروع مفاعیلن که همفعول
# ~~اخرب * باشد از تیام نسخ خطی افتاده است و ینایراین جله فروهی که از
~~مفاعیلن غیزد سیزده است
# ~~ه دوازده * رجوع شود بحاشیه صفحه * 4 همین کتاب * PageV00P100
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_101.png)

# ~~بیت مسدس سالم
# ~~کارینا جرا با من نمی سازی
# ~~حسن خوذجر اجندین همی نازی
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن ms090
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~بیت مر بع سالم
# ~~ذکر کردی روا باشد
# ~~دلم غمکین جرا باشد
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~مثتن مقصور
# ~~تکارینا اکر با من نداری در دل آزار
# ~~بقول دشمنان از من جه کردی خیره بیزار
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل
# ~~مسدس مقصور
# ~~کر در حیز کیتی کمالست
# ~~ز آثار کمال الدین خالست
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل
# ~~مسدس محذوف
# ~~صبا و ابر مروارید کستر
# ~~تو بنداری کی نقاشند و زرکر
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~و این وزن خسرو و شیرین نظامی و ویس (و) رامین فخری کرکانی است
# ~~(جنانکه بیش ازین در بحر وافر کفته ایم) (ه4) و خوشترین اوزان
~~فهلویاتست
# ~~ی ملحونات آنرا اورامنان خوانند جنانک :
# ~~جمن جشمی کنی خواوش بکیتی
# ~~جمن دل کد بری لاوش بکیتی
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~چوبنداری هران مهری کشان کشت
# ~~بمن واریجهست اآوش بکیتی
# ~~مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~وبحری دیکر مستحدث هست بر فاعلاتن مفاعیلن مفاعیلن کی آنرا بحر مشاکل
# ~~-
# ~~خوانند جنانک بموضع خویش آورده شود و بر نوع ( محذوف این) بحر نیز
~~فهلویات
# ~~1- م - اقزوده : ییت 2 - م - چه میکردی تو بیزار
# ~~حاتست ؟ 4-م= مردارید ؟
# ~~9- نسخه - آ- کرکانی ندارد 6- این جمله در نسخه آه ه" م نیست 7- م
~~- مران PageV00P101
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_102.png)

# ~~فته اند1 جنانک:
# ~~رکری مون خواری اج که ترسی
# ~~ورکشی مون ساری اج که ترسی
# ~~لاعلاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~عولن
# ~~ع لاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~لعولن
# ~~وینیمه دلی نترسم
# ~~ج
# ~~ای کهان دل ته داری اج که ترسی
# ~~فاع لاتن مفاعیلن فعولن
# ~~ماعلاتن مفاعیلن
# ~~معولن
# ~~و اهل همذان و زنکان را در نظم این نوع از شعر دو غلط صریح افتاده است
# ~~هکی آنک این هردو بحررا درهم می آمیزند و در فهلویات مصراعی بر مفاعیلن
~~مفاعیلن
# ~~لعولن کی محذوف بحر هزجست و مصراعی بر فاع لاتن مفاعیلن فعولن کی محذوف
# ~~بحر مشاکلست (له4) بهم می کویند جنانک در بحر مشاکل بیان کنیم، و ms091 بسبب
~~آنک
# ~~هردو بحر در دو جزو آخر موافق و متفق اند و اختلاف سا کن و متحرک آن در
~~آغاز
# ~~جزو افتاذهاست بر اختلاف اجزا آن شعور نمی یابند ، و دیکر آنک جون این
~~غلطدر
# ~~خاطر ایشان متمگن شد و طبع ایشان با تبدیل و ند مجموع مفاعیلن بوتد
~~مفروق فاع لاتن
# ~~نس کرفت ساکنی بر وتد مفروق بیفزوذند و فاع لاتن را فاعی لاتن کردندیا
~~مفاعیلن
# ~~را مافاعیلن کردند و مفعولاتن بجای (آن) بنهاذند و مصراعی ازین نوع بر
~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن [فعولن] می کوبند و مصراعی بر مفعولاتن مفاعیلن فعولن"]
~~جنانک کفتهاند،
# ~~دل در دیتم [ای] شوشا2 اواکر
# ~~ای روحم دست کیر وبا اواکر
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~مفعولاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~معولن
# ~~راهی کم بذبته کوهین اویران
# ~~انادومی
# ~~مکر اوآاواکر
# ~~مفعولاتن مفاعیان فعولن
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~بختم باهیذه تانم دور آجونی
# ~~مکر مگرد بختم را اواکر
# ~~مفعولاتن مفاعیلن فعولن (2ه4)
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~-78
# ~~1- م - کفته آید 2 - آ،م - ارکری چون خواری اج که ترسی  ورکشی چون
~~نیاری اج که
# ~~ترسی (احتمال دارد "بزاری * باشد بقرینهآ رباعیات باباطاهر مطبوع
~~*کشی مون اربزاری از که ترسی*
# ~~3- آ- ای بنییه 4- آ،م- مفاعیل ه - آ - تا 6-م حومصراع 7- مقدار یکورق
~~از
# ~~دائرهاول تا - مفاعیلن ضولن] از نسخه ذح ساقط شدهاست 8 - ذ_ دل دروینم
~~ای سوشا اواکر-م
# ~~ل دردینم 9- آ، ذ ، ع ، م - انارزمی 10 - م - مفاعیلن PageV00P102
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_103.png)

# ~~زین [کین] بخت کوری وینشی ده
# ~~ووین کی خته و ویا اواکر
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلمن
# ~~عولن
# ~~شر ودوری ته یبرد بکردیم
# ~~بوینشتی امن وزنا اواکر
# ~~مفاعبلن مفاعیلن مفاعیل
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~لعولن
# ~~و باشذ کی مفاعیلن و فاع لاتن و مفعولاتن بهم جمع کنند جنانک : -
# ~~دل بکیان کندنی هرشود کتی
# ~~ومی او کننده شی بدرود کتی
# ~~فاع لاتن
# ~~مفاعیلن فعولن
# ~~لاع لاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~دوای درد اهرو واسری شذ
# ~~ان کس تو بستهه
# ~~تبود کتی
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~مفعولاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~و این خطا فاحش ms092 تر از آن اولین است از بهر آنک هر جندفاع لاتن بجای
~~مفاعیلن
# ~~(نهاذن) وجهی ندارد اما آخر فاع لاتن بنفس خویش در افاعیل عروضی اصلی
~~است
# ~~علی حده و مفعولاتن در هیج عروض نه در اصول افاعیل و نه در فروع آن
~~باول هیج
# ~~وزن مستعمل نیست ، و اکر کسی خواهذکی بجهد و تکلف این وزن را تصحیح کند
# ~~بیش از آن 12 ممکن نیست کی آنرا بر مفعولن فاعلاتن فاعلاتن تقطیع کند
~~13 وآنکه
# ~~مسدس رمل مشعت13 باشد و تشعیث آنست کی ازوتد فاعلاتن متحر کی
# ~~کم کنند
# ~~و مفعولن بجای آن بنهند و این وزن بهزار فرسنک (42) از مفاعیلن مفاعیلن
~~فعولن
# ~~دورست ، والعجب کی بعضی از ارباب هنرو اصحاب طبع کی قصاید غرا و
~~رباعیات لطیف
# ~~می کویند و در اشعار خویش زحافی کی جمله متقدمان و متأ خران جایز
~~شمردهاند
# ~~روا نمی ذارند تا حدی کی بکی از شعراء عراق بر سبیل دق بر انوری * می
~~کفت2*
# ~~ی او کفته است
# ~~79
# ~~- ذ، م - وزین کی خسته و ریا 2- ذ - شروه دوری ته بیرد بکردیم - م -
~~شرو دوری نه بیمزد
# ~~نگردیم
# ~~3 - تقطبع این بیت از نسخه اصل و نسخه آافتاده است 1 - م - فعوان و
~~ظاهر اسهو
# ~~حت 5- آ، ذ-م - می کنند 6- آ - کند هرشود کتی - ذ کندنی هرصود کبتی
# ~~م - تو می او کندشی - ذ - بدرو وکبتی 8 - ذ - مفاعلاتن؟ 9- ذ -
~~مفعولاتن ؟ 10_ذ_
# ~~دوای درد هر رو - م - دوا دردا 11- م، آ- تو بستها بتود کتی - ذ - کش
~~تو بسما ببود کیتی
# ~~صحیح این ابیات بهیجوجه مکن نشد و فقط اختلاف نسغ را آوردیم 12- ذ- از
~~این
# ~~-13
# ~~ذ- کنند 1_ م - منشعت 15_ نسخه چایی متحرک
# ~~16- ذ - کرفته است 17- ذ -
# ~~افروده" شعر PageV00P103
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_104.png)

# ~~و آن کریمی کافراط اصطناع کفت 1
# ~~بذان کشید کی کان همجو بحرناله کند
# ~~رامفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن "و در مصراع اول مفعولن بجای فعلاتن
~~آورده
# ~~است" و همجنین در قصیدهی دیکر ms093 کی بناء آن بر مفعول فاع لاتن مفعول
~~فاع لاتن
# ~~هاذه * [ است جنانک
# ~~ای خنجر مظفر تو یشت ملک عالم
# ~~وی کوهر مطقر تو روی نسل آدم
# ~~بیتی بر مفعول فاعلات مفاعیل فاعلاتن آورده است جنانک می کویذ
# ~~در ازدهای رایت تو باذ حملهآ تو
# ~~روح الله است کویی در آستین مریم
# ~~و کفت من باری این نیارم کرد و هر کز این زحف بشعر خویش نبسندم و در
# ~~هلویات زحفی بذان ناخوشی و تصرفی بذان دوری می بسندند [(والله
~~المرشد)]*
# ~~بیات مزاحف ، مثمن مکفوف مقصور
# ~~زهی حسن وزهی روی زهی نوروزهی نار
# ~~زهی خط وزهی زلف زهی موروزهی ماز
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعیل مفاعیل
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعیل مفاعیل
# ~~(قها) مثمن10 مکفوف محذوف
# ~~مرا عشق دوتا کرد بهنکام جوانی
# ~~جرا بازنبرسی توزحالم جوندانی
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعیل فعولن
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعیل فعولن
# ~~مثمن]1 مقبوض [ مکفوف] مقصور
# ~~مرا غم تو ای دوست زخان و مان برآورد
# ~~مرا فراقت ای ماه زمال وجان بر آورد
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعلن مفاعیل مفاعلن مفاعیل مفاعلن مفاعیل
# ~~مسدس مکفوف مقصور
# ~~85
# ~~1 - ذ - افزوده : مفاعلن مفعولنم فاعلن فعلن 2- در نسخه - ذ - بجای این
~~یک سطر این عبارت
# ~~را بخط الحاقی دارد - در مصراع اول عین فاعلاتن را ساکن کردانیده است و
~~مفعولن بجای آن نهاده
# ~~این مستبعد نیست زیرا که در بعضی بحور آمده است 3 - م - مفعولا ؟ 4- ذ
~~حافروده : و
# ~~کفته شعر 5- ذ - افروده : مفعول فاعلات مفاهیل فاعلاتن مفعول فاعلات
~~مفاهیل فاطلاین 6 - ذ -
# ~~افروده : شعر 7ذ - افزوده " مفعول فاعلاین (ظ فاعلات) مفاهیل
~~فاعلاتن مفول فاعلاتن مفعول فاطلاتن
# ~~8 - در نسخه آ- ذه ع - ندارد 9 - ذ - هزج مشن مکفوف در عروض و ضرب. 10
~~- د -
# ~~فروده: هزج 11- ذ - افروده : مقصور PageV00P104
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_105.png)

# ~~بتا خیز(و) بیار آن می خوش جوی
# ~~همرنک پوذ باکل خود روی
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مسدس مکفوف محذوف
# ~~سیه جشم و سیه زلف غلامی
# ~~ه کرد دلم را بسلامی
# ~~مفاعیل
# ~~مفلعیل ms094
# ~~فعولن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فمعولن
# ~~مربع محذوف مکقوف
# ~~جرا باز نیائی
# ~~عذابم جه نمائه
# ~~مفاعیل فعولن
# ~~مفاعیل فعولن
# ~~و مثمن اخرب
# ~~کر یار نکارینم در من نکرانستی
# ~~بار غم عشق او برمن نه کرانستی
# ~~مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن
# ~~مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن
# ~~" مثمن اخرب مکفوف سالم عروض و ضرب ،
# ~~ثآی کی جنان کوذک من کس بجهان بینذ
# ~~هم جابک وهم زیرک وهم نیکو وهم بخرذ
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیلن
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیلن
# ~~(قهأ) "مثمن اخرب مکفوف مقصور
# ~~ی ملک مهین رکن ترا کلک وزیرست
# ~~ککی کی فلک قدرت و ایام مسپرست
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل
# ~~مثمن اخرب مکفوف محذوف
# ~~ای ملک ترا عرصهآ عالم سر کوئی
# ~~وز ملک تو تاملک سلیمان سرموئی
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
# ~~مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
# ~~" مسدس اخرب مقبوض صحیح عروض وضرب
# ~~دلدار ز حال من نمی برسذ
# ~~از آه سحر مکر نمی ترسذ
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلن
# ~~لا-ذ افرودهة هزع 7- م - خاهیان29 -د- هزم شن اغرب صدرین سالم ضربین
# ~~1-م- تو ه- ذ - هرج شن اخرب صدرین مککوف حشوین سالم ضربین 9 - ذ - هزج
~~اخرب
# ~~کنوف مقصور انووی کوید 2- ذحسچاره 8 - ذ - افروفه : انوری کوید 9 -ذ-
~~از
# ~~10- ذ - هزج مدس اخرب صدرین مقبوض حشوین سالم ضربین
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلن PageV00P105
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_106.png)

# ~~مسدس آخرم اشتر صحیح ضرب و عروض *
# ~~لدارم حال من نمی داند
# ~~وز رویم قصه بر نمی خواند
# ~~مفعولن فاعلن مفاعیلن
# ~~مفعولن
# ~~فاعلن مفاعیلن
# ~~مسدس اخرب مقبوض محذوف ،
# ~~ای جان و جهان من کجائی
# ~~وی راحت جان من کجائی
# ~~مفعول
# ~~مفاعلن فعولن
# ~~مفعول
# ~~مفاعلن فعولن
# ~~مسدس اخرب مکفوف محذوف "
# ~~سروست بر و ماه منقش
# ~~ماهست برو مشک معقد
# ~~مفعول مفاعیل فعولن
# ~~مفعول مفاعیل فعولن
# ~~مسدس اخرب مقبوض مسبغ ،(282)
# ~~نرکس ز نشاط ماه فروردین
# ~~مر دست نهاذ ساغر زوین
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلان
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلان
# ~~ربع اخرب
# ~~ی شمع همه لشکر
# ~~شاذشت بتو جاکر
# ~~مفعول
# ~~مفاعیلن
# ~~مفعول
# ~~مفاعیلن
# ~~ربع مقصور
# ~~من بی ms095 تو چنین زار
# ~~او از دور همی خند
# ~~مفعول
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~مر بع محذوف
# ~~یا جانا کجایی
# ~~جرا زی ما نیایی
# ~~مفاعیلن فعولن
# ~~1- ذ - هزج مسدس اخرم صدرین اشتر حشوین سالم ضربین2 - ذ - هزج مسدس
~~اخرب صدرین
# ~~مقیوض حشوین محذوف ضربین 3- م - مفعولن ؟ 4 - ذ - هزج اخرب صدرین مکفوف
~~حشوین
# ~~معنوف ضریین انوری کوید 5 - ذحهزج اغرب صدرین مقبوض حشوین مسبغ ضربین
~~6- ذ-
# ~~افزوده : هزج 7- نسخه ذ با نسخ دیکر در تقدیم و تأخیر امثله متفاوت است
~~8- ذ - اخروده :
# ~~اخرب 9- ذ - مفاعیلن در هردو موضع - ودر حاشیه به (مقعول و مفاعیل)
~~تصحیع شده 10 - م .
# ~~چرا زی می نعالآی
# ~~مفاعیلن فعولن PageV00P106
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_107.png)

# ~~و در بحر هزج معاقبتست میان یا و نون مفاعیلن [و البته نشایذ کی یا و
# ~~کون هردو بیفکنند از بهر آنک مفاعل بماند بضم لام و بعد ازو مفا می
~~آیذجهار متحرک
# ~~متوالی بدیذ آیذ و بیش ازین کفته ایم کی فاصلهآ کبری جز از مستفعلن
~~نخیزذ ، و
# ~~همجنین معاقبتست میان نون مفاعیلن و میم مفاعیلن کی از بس آن آیذ از
~~بهر آنک اکر
# ~~از مفاعیلن اول نون بیفتد و از مفاعیلن دوم میم بیفتد مفاعیل فاعیلن
~~بماند و آن بحر
# ~~طویل باشد بر وزن فعولن مفاعیلن و بیش ازین کفته ایم در بحر طویل شعر
~~بارسی
# ~~خوش نیایذ ، و در مسدس اخرب این بحر مراقبتست میان یا و نون مفاعیلن
~~وبعد از
# ~~مفعول مفاعلن آیذ(قه.4) بسقوط یا (و) یا مفاعیل  بسقوط نون و مفاعیلن
~~صحیح بعد
# ~~از مفعول نیایذ الأکی بعد از جزو صحیح اخربی دیکر آیذ جنانک مفعول
~~مفاعیلن
# ~~مفعول مفاعیلن و ابن نتواند بوذ الا مثمن یا مربع ، و همجنین مراقبتست
~~میان نون
# ~~مفاعیلن اول و میم مفاعیلن کی از بس آن آیذ در هزج اخرم [و] بهیج حال
~~بعد از
# ~~مفعولن باثبات نون مفاعیلن نیایذ باثبات میم و بعد از جزو اخرم یا جزوی
~~اخرم آید
# ~~یا جزوی اخرب یا جزوی ms096 اشتر، وضروب هزج متبدل نشود مکر فعولن کو بجای
# ~~مفعولن شایذ کی هردو از قوافی متواترند و در وزن دوییتی فعول بجای فاع
~~شایدکی
# ~~هردو از قوافی مترادفند
# ~~صل
# ~~و یکی از متقدمان شعراه عجم و بندارم روذکی والله اعلم ، از نوع اخرم و
# ~~اخرب این بحر وزنی تخریج کرده است کی آنرا وزن رباعی خوانند ، و الحق
~~وزنی
# ~~مقبول و شعری مستلد و معلبوعست و ازین جهت اغلاب نفوس نفیس را بذان
~~رغبتست
# ~~و بیشتر طباع سلیم را بذان میل، و کویند سبب استخراج این وزن آن بوذه
~~است کی روزی
# ~~ز ایام اعیاد بر سبیل تماشا در بعض از متنزهات غزنین [بر] می کشت [ و
~~بهر
# ~~وع از اجناس مردم بر میکذشت و] طایفهی اهل (قو4) طبع را دیذ کرد ملعبهآ
~~جمعی
# ~~وددن ایستاذه و دیده بنظارهآ کوز بازی کوذکی نهاذه ازانجا کی شطارت
~~جوانان
# ~~-8
# ~~1- ذ اغروده: که 2- م - نیفکنند ؟ 2 - ذ_ افروده، اید 1- ذ- افزوده، و
~~5- م -
# ~~جای یا- با در هر سه موضع  6- ذ - و رودکی از مقدمان شعرای
# ~~-م - وزن
# ~~8- ذ- بضی 9-م - لبه 10_ذ برامده 11_ذ - کودکان -م - کودک
# ~~12- شطارت
# ~~شوخی و بیباکی PageV00P107
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_108.png)

# ~~شاعر و بطالت شاعران شاطر باشد قدم هر نهاذ و سر بمیان ایشان بر آورد
# ~~کوذکی
# ~~دیذ ده پانزده ساله بازلف و عارضی جون سنبل بیرامن لاه
# ~~بقد جو سرو بلند و برخ جو بدر منیر
# ~~بخلق روح مجیم بعلق مشک و عبیر
# ~~منظری دلکشای و مخبری جان فزای کفتاری ملیح و زبانی فصیح طبعی موزون
# ~~و حرکاتی مطبوع مردم " درجمال و کمالش ، حیران مانده و او بلطف
~~طبع آن نقش
# ~~باز خوانده بهر کرشمه صد دل می خست و بهر نکته ده بذله در می نشاتد
~~بشیوه
# ~~ری جان شکری می کرد و در کوز بازی اسجاع متوازن و متوازی می کفت هر آمذ
# ~~و10] شذ تمایلی می کرد و در کفت [(و)]11 شنوذ شمایلی می نموذ کردکانی
~~جند ms097
# ~~از کف بکوی می انداخت و در خفض ورفع خوذ را از اشارات مردم غافل می
~~ساخت
# ~~شاعر در آن لباقت 14 خلق وذلاقت 15 نطق حیران مانده و انکشت تعجب
~~دردندان
# ~~کرفته بر آن تناسب اعضا آفرین و تحسین می کرد و برآن صورت زیبا معو
~~ذتین16 و
# ~~یسین می خواند ، تا یکباری در انداختن کردکانی11 از کو کوز بیرون افتاذ
~~و
# ~~فهقری 0
# ~~هم بجایکاه باز غلطید کوذک از سر ذکای (قو2) طبع و صفای قریحت
# ~~کفت
# ~~غلتان غلتان همی روذ تا بن کو
# ~~شاعر13 را این کلمات وزنی مقبول و نظمی مطبوع آمذ 12 بقوانین عروض
# ~~مراجعت 22 کرد، و آنرا از مفترعات 11 بحر هزج بیرون آورد و بواسطه آن
~~کوذک
# ~~برین شعرشعور یافت ، و از عظم 15 محل و لطف موقع آن بنزدیک او در نظم
~~هر قطعه
# ~~بر هو بیت اقتصار
# ~~کرد بیتی مصرع وبیتی مقفی ، (و) بحکم آنک منشد و منشی و
# ~~بادی وبانی
# ~~آنوزن "کوذکی بوذ نیک 11، موزون و دلبر و [جوانی] سخت کازه
# ~~-8
# ~~1=م= افزوده: و
# ~~2-م - و عارض 2 - ذ - افروده ، میاد و 4-ذح افروده : بیت
# ~~5-م- و حرکات 9- ذ - در کمال جبالش 7- ذ - بدره * 8-م - در مینگاه
# ~~9
# ~~5 - جان سیری ؟ 10- آ، ذ، م0ع - درآمد شد (بدون اقحام الواو بینهما -)
# ~~11-آ
# ~~4- کفت شنود بدون واو 12_م- شمائل ؟ 12_ذ رودکی 14 - م - لیاقت -
~~ولباقت ببای
# ~~موخده زیرکی ومهارت وچرب زبانی است
# ~~15م- ولاقت * وذلافت بیعنی نصاحت وتیززبانی است
# ~~1- موذتین ده صوره آخر قرآنست
# ~~1- ذ حیک چیذ
# ~~8-م - و
# ~~قصقرقه
# ~~نوهی از باز گشتن است 19- ذ -اخرودم بلغلتیدن جوز تمایل کنان کفت مصرع
~~20 - ذاغرودمة
# ~~مفسولن فاعلن مفاعیل فل 28- ذ- نیود 22- م = مزاحتها. 23- ذح مفرعات
~~29ح
# ~~- وان عظم
# ~~20=م- اختیار
# ~~م - و مانی ؟ 27- ذ - کودک بود و او نیک PageV00P108
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_109.png)

# ~~وتر 1 آنزا ترانه نام نهاذ ومایه فتنهی بزرک را سر بجهان در داذ و
~~همانا طالع ابداء
# ~~ین وزن برج میزان بوذه است ms098 ماه وزهره وعطاردهر وسطالسما، 2 افتاب و
~~مشتری از
# ~~عثلیث ناظر،2 زحل و مریخ از تسدیس متصل ، کی خاص وعام3 مفتون این 4 نوع
~~شذه اند
# ~~عالم و عامی مشعوف این شعر کشته زاهد و فاسق را در آن نصیب9 صالح وطالح
~~(را)
# ~~پذان رغبت کژ طبعانی کی نظم از شر نشناسند و از وزن و ضرب خبر ندارند
~~ببهانهآ
# ~~ترانهآ در رقص آیند مرده دلانی که میان لحن موسیقار2 و نهیق حمار 7 فرق
~~نکنند و
# ~~از لذت بانک جنک بهزار فرسنک ( دور2) باشند بر دوبیتی جان بدهند ، بسا
~~دختر
# ~~خانه کی (أه4) برهوس ترانه درو دیوار خانهآ عصمت "خوذدر هم
~~شکست10، بساستی11
# ~~کی بر عشق2 دو بیتی تار و بوذ بیراهن عفت خویش برهم کسست11 و بحقیقت
~~هیج
# ~~وزن از اوزان مبتدع و اشعار مخترع " کی بعد از خلیل19" احداث
~~کرده اند بدل نزدیکتر
# ~~و دو طبع اویزنده تر ازین نیست، و بحکم آنک ارباب10 صناعت موسیقی برین
~~وزن
# ~~الحان شریف ساخته اند و طرق لطیف تالیف کرده 16 و عادت جنان رفته است
~~کی هرجه
# ~~از آن جنس برابیات تازی سازند 17 آنرا قؤل خوانند ، و هرجه بر مقطعات
~~بارسی
# ~~ماشد آنرا غزل خوانند ، اهل 16 دانش ملحونات این10 وزن را ترانه [ نام
~~کردند
# ~~و شعر مجرد آنرا دو بیتی "خواندند، برای آنک 11" بناه آن بر
~~دو بیت بیش نیست
# ~~و مستعربه آنرا رباعی خوانند11 ازبهر آنک بحر هزج دراشعار عرب12 مر بع
~~الاجزا
# ~~آمنه 4
# ~~است]بس هر بیت ازین وزن دو بیت عربو باشد ، لکن بحکم آنک زحافی
# ~~کی درین وزن مستعمل است در اشعار عرب نبوذه است1 در قدیم برین وزن
~~شعرتازی
# ~~نکفته اقد واکنون محدثان 11 ارباب طبع بر آن اقبالی
# ~~تمام کرده اند و رباعیات
# ~~تازی در همه بلاد عرب شایع و (اد4) متداول کشته است [ وجون این مقدمات
~~معلوم
# ~~85
# ~~1= ذ - اقرودهة بود
# ~~1- ذ - افروده" و 2- ذ - اغروده: بدین سان ms099
# ~~محل
# ~~5- ذ- افروده، و 6- م - موسبقیقاره 7- نهیق حیار - باگ و آواز خر
# ~~-آ،م0ع
# ~~ندارد 9- م - هوحی؟
# ~~1- ذ- خودرا درهم شکته 11- م- سی1 12_ ذ برهوس
# ~~12حذ کسته 19- ذ- که پیش از خلیل وبعد از او
# ~~-م - ارتابا
# ~~16- ذح افروده"
# ~~ند 17- ذ - بیارند 19_ ذ - فارسی
# ~~19- ذ - برای آن اهل
# ~~2-م - آد
# ~~و- نلم کردند چون 22- ذ - خواندند
# ~~2- ذ_ تازی
# ~~2- ذ - آید 25-م - زحاف
# ~~2- ذ - محدثات
# ~~27 - م - اقبال PageV00P109
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_110.png)

# ~~شد بدانک ابتداء مصاریع دوبیتی یا مفعول باشد کی آنرا اخرب خوانند یا
~~مفعولن
# ~~باشد کی آنرا اخرم کویند " و جون جزو" صدر مفعول بوذ جزو دوم
~~مفاعیلن سالم
# ~~ایذ یا مفاعلن مقبوض یامفاعیل مکفوف و جون جزوصدر مفعولن باشد جزودوم
~~مفعولن
# ~~یذیا مفعول یا فاعلن 1 کی آنرا اشترخوانند و جون جزو دوم مفاعیلن آیذ
~~یامفعولن
# ~~باشد جزو سوم مفعولن آیذ یا مفعول وجون جزو دوم مفاعلن یا فاعلن یا
~~مفعول آیذ
# ~~جزو سوم مفاعیلن آیذ یا مفاعیل و قافیت مفاعیلن و مفعولن فع آیذ کی
~~آنرا ابتر
# ~~خوانند یا فاع آیذکی آنرا ازل کویند و قافیت مفاعیل و مفعول فعول آیذ
~~کی آنرااهتم
# ~~خوانند یا فعل (کی) آنرا مجبوب کویند ، بس از احیفی کی خاص بذین وزن
# ~~تعلق دارذ جهارست هتم و زلل و جب و بتر، و برین دو صدر و جهار قافیت
~~اوزان
# ~~دوبیتی بیستا وجهار نوع شوذ دوازده برصدر اخرب و دوازده برصدراخرم) و
~~خواجه
# ~~امام حسن قطان کی یکی از ایمهآ خراسان بوذه است مختصری در علم عروض
~~ساخته
# ~~است و اوزان دوبیتی رابر(ه4) دوشجره نهاذه من درین تألیف همان صورت نقش
# ~~کردم و بر هرنوع مصراعی شعر نوشت واز احیف هریک باز نموذ تا بفهم
~~نزدیکتر
# ~~باشد و مبتدی بر کیفیت 11 انشعاب آن زوذتر واقف شود 11 ان شا الله
~~العزیز
# ~~وصورت آن 11 دو شجره اینست که براین دو صفحه
# ~~(است والله اعلم)]
# ~~86
# ~~=م - با مفعولن با فاعلن؟ 2-م - مفاعیلن ؟ 3- م- کویند 4 - م - مخبون ms100
~~خوانند
# ~~م- ازاحیف ؟ 6 - ذ - افزوده = یکی اخرب و یکی اخرم اماشجره اخرب که صدر
~~آن مفعول
# ~~بود جزو دوم آن یامفاعیلن سالم بود یا مفاعلن مقبوض یا مفاعیل مکفوف ،
~~و چون جزو دوم مفاعیلن
# ~~سالم بودجزو سوم مفعول اخرب یامفعولن مخنق بود ، واکر جزو دوم مه علن
~~مقبوض یامفاعیل مکفوف
# ~~بود جزوسیم مفاعیلن سالم یا مفاعیل مکقوف آید ، و چون جزو سیم مفاعیلن
~~سالم یامفعولن مخنق باشد
# ~~قافیت آن فاع ازل یافع ابتر باشد ، و اکر جزو سیم مفعول اخرب یامفاهیل
~~مکفوف بود قافیهآ آن فعول
# ~~اهتمر یا فعل مجبوب آید ، اما شجره اخرم که صدر ان مفعولن بود جزو دوم
~~آن یا مفعولن مخنق
# ~~بود یامفعول اخرب یافاعلن اشتر ، و چون جزو دوم مفعولن بود جزو سیم
~~مفعولن مخنق آید یامفحول
# ~~اخرب، واکر جزو دوم مفعول اخرب ، یا فاعلن اشتر بود ، چزوسیم مفاعیلن
~~سالم یا مفاعیل مکفوف
# ~~آید ، و اکر جزو صیم مفعولن مخنق یا مفاعیلن سالم بود ، قافیت آن فاع
~~ازل یافح ابتر آید " و اکر
# ~~جزو سیم مفعول اخرب یا مفاعیل مکفوف آید قافیت آن ضول اهتم یاضل مجبوب
~~آید ، والله اعلم یس
# ~~7- ذ افروده : دو شجره 8- ذ - شجره 9 ذ- نوشتم 10- ذ - نیودم 11_ذ -
~~کیفیت
# ~~آن و انشعاب - م - کیفیتی انشعاب 12_ ذ - کردد
# ~~-م - این
# ~~10- ذ - افزوده
# ~~وشته میشود و هنه مهما نمودار
# ~~سع - ثبت کرده آمد PageV00P110
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_111.png)

# ~~8
# ~~1
# ~~ممد
# ~~هرما
# ~~مفعول
# ~~اغرب
# ~~ه استانه مقد سهآ رضو
# ~~5
# ~~ی ومننناقایمولوی
# ~~لشنمنحوممدل وسراست
# ~~وم ملول
# ~~(ه4- سزاوهن PageV00P111
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_112.png)

# ~~88
# ~~4
# ~~4
# ~~شر
# ~~اخره
# ~~5 م - مشو
# ~~5 PageV00P112
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_113.png)

# ~~8
# ~~خره
# ~~ول - مفجولن
# ~~ایاره
# ~~دوهدا
# ~~علین
# ~~م
# ~~و
# ~~4
# ~~باره
# ~~وبروذ
# ~~عول
# ~~ناعلن
# ~~جبه
# ~~فم
# ~~وش
# ~~عبزل
# ~~فاره
# ~~ق-
# ~~ول
# ~~الک - مقهیولن
# ~~با
# ~~وواخم مطایق شخال
# ~~ای دکاء اللک
# ~~هر
# ~~5
# ~~6
# ~~5
# ~~فی PageV00P113
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_114.png)

# ~~اخرب
# ~~# ~~ول
# ~~که
# ~~اسشو
# ~~فلعلن
# ~~ف
# ~~انی
# ~~فتمکه
# ~~مفجود
# ~~رافات
# ~~1
# ~~ضاعی
# ~~ملی
# ~~نوا
# ~~قالف
# ~~*
# ~~عشفو
# ~~ماعیل
# ~~490 ms101
# ~~احفمطابی خاقی دنو ل PageV00P114
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_115.png)

# ~~و ازین اوزان هرجه متناسب تر واسباب و اوتاد آن متعادلثر خوش آینده ثر
# ~~و هرجه اسباب آن بیشتر تقیلتر ، و فی الجمله اوزان شجره خرب مطبوع تر
~~از
# ~~وزان شجرهآ خرم است برای آنک " در شجرهآ خرب ، اوتاد متعادل ترست
~~و ثقیل
# ~~ترین اوزان شجرهآ خرب مفعول مفاعیلن مفعولن فع است از بهر آنک درین وزن
# ~~شش سبب متوالی است و ثقیل ترین اوزان شجرهآ خرم مفعولن مفعولن مفعولن
~~فع است از
# ~~بهر آنکه جمله اسبابست و هر آینه در خلط این اجزا از دقیقهآ تناسب
~~ارکانغ فل
# ~~نبایذ بوذ و وزنی خفیف (را) با وزنی ثقیل نبایذ آمیخت تا ناخوش آینده
~~نبوذجنانک
# ~~کفته اند
# ~~فعر
# ~~کفتم کی دهان نداری ای مسکینک
# ~~کفتا دارم کفتم کو کفت اینک
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلن فع
# ~~مفعولن مفعولن مفعولن
# ~~و خفیف ترین اوزان شجرهآ خرب را با ثقیل ترین [اوزان] شجرهآ خرم
# ~~جمع کرده و جون لازمست کی بیت نخستین این وزن مصرع باشد نشایذ کی سه
~~قافیت
# ~~ان متغیر شود یعنی فعل بجای فعول نشایذ وفاع بجای فع نشایذولکن فاع
~~بجای
# ~~تعول باشد 10 از بهر آنک هر دو از قوافی مترادفت و فع و فعل اکر جه یکی
# ~~بتواتر [ ودیکری1
# ~~متدار کست بهم شاید و [در] مصراع سوم
# ~~ای آنرا خصی
# ~~می خوانند اکر تصریع نکاه ندارند فاع بجای فع و فعل بجای فعول 14 شایذ
~~(ق15)
# ~~و بعضی شعرا برین وزن مقطعات 15 کفتهاند جنانک ابوطاهر خاتونی کفته است
~~،
# ~~شعر
# ~~استاذ مبر کمان کی دل ریش نیم
# ~~واز فعل تو و از16 توبذ اندیش نیم
# ~~در کیش تو آیین نکو کاری نیست
# ~~ایزذ داند کی من بران کیش نیم
# ~~91
# ~~-آ" ذ، م - و اوتاد آن - نسخه چایی (آن) ندارد 2- ذ - اخرب 2 - ذ
~~- حروف شجره
# ~~اخرب را
# ~~9-ذ - اخرم
# ~~5 - آ،ه، م ، ذه افزروده : از بهر آنکه جمله اسباب است و نسخه ms102
# ~~جایی ندارد 6 -ذ- و وزد 7 - در نسخه چایی (شعر) ندارد در سایر نسخهست 8
~~- ذ - ومطبوه
# ~~9- درنسخه چایی (آن) ندارددر سایر نسخ هست 10-آ،ع، ذ ، م -شاید 11-آ،ه،
~~ذ ، م-
# ~~ویکی
# ~~م= صیوم -ذه حیم
# ~~1- بر وزن وصن چه دراصل بععنی خصیه دور کرده باشد و
# ~~هون این هم بسب نبودد قافیه گویا عضو آخرش بریده است لهذا آنر اخصی
~~نامند (شرح معیار الاشعارص
# ~~1- ذ - افروده، آورند 15_ ذ- قصیده 16- ذ - وز فعل تو من با تو
~~PageV00P115
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_116.png)

# ~~باهمجوخوفی بوفمراخویشی وبس
# ~~کاهٔ‌ طبع خویش وا خویش نیم
# ~~در نیکی و هر بذی نیم همر تو
# ~~ب خار نیم ولیک با فیش نیم
# ~~کفتی کی جرا دوانی و باز بسی
# ~~وان بازبسم کی جون تو دربیش نیم
# ~~و فرخی قصیدهی کفته است بر وزن دو بیتی و جند جایکاه تصریع نکاه داشته
# ~~جنانک جند رباعی ازان برمی توان داشت و اؤل آن اینست1
# ~~سر وی کر سر و ماه دارذ بر سر
# ~~ماهی کر ماه مشک دارذ و عنبر
# ~~ماهت با مشک سیم دارذ هم بر
# ~~سروت همه را ز لاله دارذ زیور
# ~~شکر داری جنانک داری لؤلؤ
# ~~روزی بر من ببوسه باری شکر
# ~~یکجند ز داغ عشق زاری دیذم
# ~~زاری دیذم جنانک خواری بی مر
# ~~واما ابیات ثقیل "کی درین بحر قدما کفته اند 6:-
# ~~مثمن اشتر مقبوض
# ~~جرا همی نکارینم همیشه نزد من نایذ
# ~~مرا نبایذ زار نالیذن بدرد دل
# ~~مفاعلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~فاعلن مفاعیلن مفاعیلان مفاعیلن
# ~~مثمن اخرم
# ~~مرمارا نکارا داذ خواهی درد و بیماری
# ~~هم اکنون کردمان بایذ زکار عشق بیزاری
# ~~مفعولن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مفاعیان مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~(لوا) مثمن مقبوض محذوف حشو
# ~~تروغ جام باذه بدآلت نور داذه
# ~~بلان شاه11 زاذه تراجو برده دارا
# ~~مفاعلن فعولن مفاعلن فعولن
# ~~مفاعلن فعولن مفاعلن فعولن
# ~~مثمن اخرب اشتر محذوف
# ~~ای آنک بدو عارض جون ماه سمائی
# ~~بندهرا نوازش کن کربار12 خدائی
# ~~مفعول مفاعیلن مفعول فعولن
# ~~فاعلن مفاعیلن مفعول ms103 فعولن
# ~~4
# ~~1- ذه افروده: شعر 2حم - که 2-ذ - ماهی کز مشک ناب دارد چنبر 4 سذه
~~م0ه-
# ~~صروت مه را
# ~~5- ذ- که قدما در بحر هزج کفهاند چندی بکویم
# ~~9-م= نیاید 7-ذه
# ~~اخوده : صدر 8 -م0ذ، آ، م - و تیماری 9 - ذ - کردمی 10 - ذ افروده :
~~وعروض
# ~~ضرب 11- م حبدان 12م- یار PageV00P116
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_117.png)

# ~~مثین مقبوض مگفوف مقصور عروض محذوف ضرب
# ~~عمیشه شافمانا باش [(و)
# ~~بکام دوستان باش
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~و جاوذان جوان باش
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~عدوت خاگسا را
# ~~بفاطن
# ~~مثثمن اخرم الصحدرین
# ~~فعولن
# ~~بر فردوس رضوان کرنعرخسارت دلیلستی
# ~~مفعولن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مردم را سوی نادیذه دیذن کی سبیلستی
# ~~مفعولن مفاعیلن
# ~~مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مثمن اخرب مقبوض مکفوف سالم عروض و ضرب
# ~~آن سرو سهی که بار خرشید روان دارد  همواره ستاره از دو جشم من روان
~~دارذ
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیل مفاعیلن
# ~~مثمن اخرب مسبغ
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلن9 مفاعیلن
# ~~ای من رهی ان دیدار کز حسرت او هموار
# ~~کبک دری از کهسارزی باختر7 آووداست
# ~~مفول مفاعیلان مفعول مفاعیلان مفعول مفاعیلان مفعول مفاعیلان
# ~~مشمن اخرم اخرب اشتر
# ~~کر دانی که من بی توتا جند بلادیدم
# ~~مفمولن1 مفاعیلنی مفعول مفاعیلن
# ~~سوی من کرائیدی جون بتوە کرائیدم
# ~~فاعلمن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن
# ~~مثمآن اخرب مقبوض مکفوف محذوف
# ~~غماز بمطبق 11
# ~~به و بدخواه بدوزخ
# ~~مفعوله مفاعیل1) (مفاعیل) فعولن
# ~~من با تونشسته روی برروی بهاده
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیل فعولن
# ~~1-هرتتعذ - این مشال یسن از مثال اخرم السدرین واخرب مقبوض ات 2 -
~~بدوده واو درتسلم نسخ
# ~~هسم - مناعیلنه 1- ذ- مغاط *- مقدار یکورق ازین موضح از نسضجایی ساقط
~~شده اذح ایه
# ~~بر وهی 7- ذهم - زی ماحثر * - ذ- اغروده، حالم مروض وضرب9- ذ - ع -
~~بیتیه
# ~~90- م -مضوله وآن سحواست و صیح مضولن احت 11- طبق
# ~~و کو بله هولنت
# ~~زندانی وا کویت که دوزیو ذمی ساته باوند 14- ذ - بارویه 13-
# ~~**م - (مظاعیلن)
# ~~للود و آن فظط است وننه - ذ - متاعیل ونسخه آح ملعیل مغی را نصارد
~~PageV00P117
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_118.png)

# ~~مسدس مقبوض مسبغ
# ~~ی نامه آفتاب ms104 زی کیوان
# ~~هرام سخا و مشثری عنوان
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلان
# ~~مفعول مفاعلن مفاعیلان
# ~~مسدس اخرب مقبوض اخرم اهتم
# ~~جان ازطرب و دل از نشاط
# ~~لا بتوانی باز1 مدار
# ~~مفعول مفاعلن فعول
# ~~مفعولن مفعول فعول
# ~~مسدس مجبوب
# ~~از ادمیان همچون پری
# ~~چون بر کذری دل می بری
# ~~مفعول
# ~~مفاعیلن فعل
# ~~مفعول مفاعیلن1
# ~~فعل
# ~~مربع اشتر مقبوض عروض ابتر ضرب
# ~~کر بخواهدی بیا
# ~~یدی پیشش خور
# ~~فاعلن
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعیلن
# ~~و موجب ناخوشی این اوزان اختلاف نظم اجزاست و عدم تناسب ارکان9 و
# ~~بندار رازی را این اختلاف بسیارافتاده است لاجرم الفاظ عذب و معانی
~~لطیف خویش
# ~~را باوزان مستهجن و ازاحیف مختلف نامطبوع کردانیده است چنانکه کفته است
# ~~شعر)
# ~~مشکین کلکی سروین بالائی
# ~~رادو1 چشم شهلا و چه شهلائی
# ~~مفعول
# ~~مفاعیلن مفعولن
# ~~فاعلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیلن
# ~~4
# ~~مذح افروده : اخرب 2- م - تابنوازی باز 2 - درنسخه آه ه" م -
~~(مفعول مفعول فعل)
# ~~دارد وصحیح چنانکه از تقطیع مصراع و کلمات اخرب و اهتم معلوم میشود
~~مفعولن مفعول تول
# ~~است که مطابق بانسخه - ذ- نیز میباشد *- ذ - کر 5 -م - دل بری 6-م-
~~مفاعیل جای
# ~~مفاهیلن واکربیت (دل بیری) باشد چنانک در نسخه م است تقطیع آن بر
~~مفاهیل نیز صحیح هت
# ~~7- در حاشیه نسخه - ذ - اغروده کر بخواهدی بیایدی پیشش خوریک مصراع مشن
~~الاجراء است واکر
# ~~مربع باشد کلیه بیایدی بدونیه باشد هر نیمه در مصراهی
# ~~8- ذ  در حاشیه افروده : که کفتم
# ~~* در این بحور قدما شعر کفته اند و این اشعار ایشاد است این زمان مهجور
~~الاستعال است .
# ~~56م - ندارد
# ~~1م - داد و چشم PageV00P118
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_119.png)

# ~~و در این شعر خرب وشتر بهم جمع کرده است و (چنانکه 1) کفته است
# ~~شعر)
# ~~دیم من ودیم دوست ان اشایه این اج درد
# ~~مفعول مفاعلن مفاعلن مفاعیلان مفعول مفاعیلن مفعوان مفاعیلان
# ~~چونان کل دودیمه نیمی سرخ ونیمی زرد
# ~~و در این شعر خرب وقبض و تخنیق و اشباع* جمع کرده است
# ~~و چنانکه کفته است
# ~~شعر2)
# ~~یا خو ms105 نکوئی که منی را
# ~~ولم واتو دوا اواح یاسه.
# ~~مفعول مفاعیل فعولن
# ~~مفعولن مفاعیلن فعولن
# ~~و در این بیت کف و خرم و خرب و حذف آورده است پیش از این کفته ایم
# ~~له در این بحر مراقبت است میان نون جزو اخرم و میم مفاعیلن که از پس آن
~~آید و
# ~~نشاید که یس 13 از مفعولن مفاعیلن آید و در این شعر مراقبت بجای
~~نیاورده استا
# ~~جزو اخرم راباجز وسالم بهم آورده است لاجرم ناخوش و بی ذوق آمده است
~~[(والله اعلم)
# ~~وو2) بحر رجر
# ~~جزای آن جهار بار مستفعلن مستفعلن است و از احیفی14 که درین بحرافتد
~~بنج است.
# ~~خبن ، و طی ، و قطع ، و اذالت ، و ترفیل ،
# ~~و اجزائی کی ارین از احیف خیزد هفت است
# ~~مفاعلن مفتعلن مفعولن مستفعلان
# ~~مفتعلان
# ~~مفاعلان مستفعلاتن5
# ~~مخبون مطوی مقطوع مذال
# ~~مطوی مذال مخبون مذال مرآقل
# ~~ابیات سوالم 16 آن ، بیت مثمن
# ~~ای ساربان منزل مکن جزبردیار یارمن
# ~~تایک زمان راری کنم بر ربع و اطلال و دمن
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~9
# ~~1- ذ - ودیکر کفتهاست 2 - آ -60_م- ندارد 2 - آن استانه اراح درد 9 -
~~م- چون نان
# ~~*ذح روبه
# ~~6- ذ_ مفاعیلاد ؟ 7 - ذ مفعول مفاعیلن
# ~~=ذ ، م - اسباغ
# ~~9- م تایاخو -ذ - که چی راتو
# ~~ذح
# ~~*ه باشد م - بوکم و اتودما
# ~~واج باشد 11- ذ - مضولن و آن سهو است
# ~~-آ،ه - ضول و آد نیز سهو است
# ~~11- ذهم- ه بجد 14_ آ، ذ، م مع - واز احیفی ونسخه مطبوه "وزحاف
~~1-0- مفتلاتن
# ~~1-ذ- حالم 17- م- در دیار PageV00P119
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_120.png)

# ~~بیت مسئس 1 کی آنرا حجزو خوانند
# ~~دل جر کرفت از من بتم یکبارگی
# ~~جاویذماندم من درین  بیجارکی
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفطن
# ~~بیت مربع کی آنرا مشطور خوانند
# ~~ای بهتر از هر داوری ، بکشای کارم را دری
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~مسدس مقطوع
# ~~عاشق شذم بر دلبری عیاری
# ~~کرلبی سیمین بری خون خواری
# ~~مستفعلن مستفعلن مفعولن
# ~~مستفعلن مستفعلن مفعولن
# ~~مز ms106 احفات آن ، بیت مثمن مطوی
# ~~دست کسی بر برسذ بشاخ هویت تو
# ~~قارک انیت او ز بیخ و بن برنکنی
# ~~مقتعلن مفتعلن مفاعلن مفتعلن
# ~~مفتعلن مفتعلن مفاعلن مفتعلن
# ~~بیت مثمن مخبون (قو2)
# ~~بیام کردست بمن بلهوسی طنطننی
# ~~کی توبمدح ملکان نه ازقیاس جومنی
# ~~مفاعلن مفتعلن مفتحل مفتعلن
# ~~مفاعلن مقتعلن مفاعلن مفتعلن
# ~~" مثقن مطوی مخبون
# ~~بر شوم از نشاط دلوقت سحر بمنظره
# ~~بشت بسوی در کنم روی بسوی بنجره
# ~~مفتعلن مفاعلن مقتعلن مفاعلن
# ~~مفتعلن مقاعلن مقتملن خاعلن
# ~~و بایذکی در خبن و طی تناسب اجزا رعایت کنند تا مصاریع مختلف نیایذ
~~"و
# ~~فوق * شعر مغتل نکردو * جنانک کفتهاند 10"
# ~~بس چوتوئی نکار من وز دوجهان بیزارم
# ~~بکارمن کن نظری وکرنه دل بردارم
# ~~مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفعولن
# ~~مفاعلن مفتعلین مفاعمن مقعون
# ~~1- ذ - اغزوده: صالم 2- ممی ا- ذپرلین *- د ساغروده : مخمون
# ~~حقرایعه
# ~~مفتعلن) دارد و صحیح مفاعلن باست 9 - ذ - اقروده " مطوی
# ~~حد - تا صدن
# ~~8- ذ_ ییت مشن مطوی صدرین و منبود ضرچن 9 سذ - افروم ، بینی جزوی هیکر
~~غاسه عیای
# ~~هردو نیارند تاذوق10- ذ - چنانکه متکلفی کفت است شعر PageV00P120
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_121.png)

# ~~مسدس مطوی مقطوع
# ~~این دل من هست بدرد ارزانی
# ~~نکند
# ~~باردکر
# ~~نادانی
# ~~مفتعلن
# ~~مقتعلن
# ~~مفعولن
# ~~مفتعلن
# ~~مفتعلن
# ~~مفعولن
# ~~مسدس مضبوا
# ~~کنون کی کردذ از بهار خوش هوا
# ~~لمزون شود بهر هل اندرون هوی
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعلن
# ~~حفاعلن
# ~~مفاعلن
# ~~عفاعلن
# ~~مفاعلن
# ~~مطوی مخبون
# ~~بر من خسته جان مکن [جنین]ستم
# ~~مفتعلن
# ~~ین هلم از بی تو شد جنین بغم
# ~~مفاعلن
# ~~لفاعلن
# ~~مفتعلن
# ~~مفاعلن
# ~~فاعلن
# ~~مربع مطویآ [مقطوع
# ~~عالیه زلفی و برخ
# ~~سرختر از کلناری
# ~~مفتعلن
# ~~مفتعلن
# ~~مفتعلن
# ~~مفعولن
# ~~(1) وضروب " رجز اکر مستفعلن باشد یا ، مفعولن متبدل نشوذاما
~~مفاعلن
# ~~بجای مفتعلن شایذو همجنین در اعاریض [ مستفعلن] متبدل نشوذ
# ~~و از ابیات قدما] ، مسئس مقطوع ضرب
# ~~دلبربتی
# ~~شگرلبی سیمین بری
# ~~ممدا همی خواهذ دلم بربوذن
# ~~مستفلن مستفعلن مستفعلن
# ~~مستفعلن متفعلن مفعولن
# ~~مسدس مذال
# ~~هجران او چانم بتیر غم بخست
# ~~بر من در آرامش و شاذی ms107 ببست
# ~~مستفعلن مستفعلن حستفعلان
# ~~مستفملن مستفعلن مستفعلان
# ~~و مسدس مطوی مذال "
# ~~تا غمت اندر دل من کشت بدیذ
# ~~شی مرا با لب بر خنده تدچذ
# ~~مفتعلن مفتعلن مفتعلان
# ~~مفاعلن مفتعلن مفتعلان
# ~~-9
# ~~1- ن = نیست ؟ 2 - تعام نسخ السجم مفاعلن است و آن سهو است وصحیع
~~مفتعلن است جنانک
# ~~و نخه میزلن للاوزان است 2 - ذ - اصل متن کتاب (هوا) بوده و بعد بخط
~~الحاقی (هوسم)
# ~~ومه حذ مم طوی صدرمغبود عروض 5 - ذهم - بر من وخحبان من مکن ستم
# ~~6- دونته آ( مقطوه) نسارد و- ذ- اخروده : ضرب 4-م - مفطن " ه حذ-
~~وجروه
# ~~مصتفکن بلاعد
# ~~ه حف حطوی مفود لبتنا منال هروض وخرب PageV00P121
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_122.png)

# ~~مخبون مذال
# ~~عاشق شذن جز بتو بر غرامتست
# ~~هرجند بر من ز غمتا قیامتست
# ~~مستفعلن مفتعلن مفاعلان
# ~~مستفعلن مفتعلن مفاعلان
# ~~مخبون مذال عروض ،
# ~~جنانک بخل تو ز تو مبعدا
# ~~زمین مبعد نبوذ از آسمان
# ~~مفاعلن مفتعان مفاعلان
# ~~مفاعلن مفتعلن مفاعلن
# ~~و شایذ کی نون را از لفظ ساقط کردانند و عروض را مخبون غیر مذال داند
# ~~" مسدس مرقل "
# ~~ای لعبتی کز لعبتان مختار کشتی
# ~~باز ز خوبی فتنهٔ‌ بازار کشتی
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلاتن
# ~~مفتعلن مستفعلن مستفعلاتن
# ~~(4) مربع مرقل
# ~~من ذره ام تو آفتابی
# ~~بی تو مرا زنده نبینذ
# ~~مستفعلن مستفعلاتن
# ~~مستفعلن مستفعلاتن
# ~~و بیش ازین کفته ایم که بعضی عروضیان کران جان بر ترفیل سا کنی زیادت
# ~~کردهاند و آنرا تطویل نام نهاذه و آن [ ضرب] را مطول خوانند جنانک کفته
~~اند.
# ~~مشتاب جندین ای بری زاذ
# ~~بر کشتن عاشق ببیداذ
# ~~مستفعلاتان
# ~~مستفعلاتان
# ~~مستفعلن
# ~~مستفعلن
# ~~و این بیت مسدس است و (ضرب) وعروضش احذمقصورست یعنی وتد مستفعلن
# ~~انداختهاند آنکه سبب را قصر کرده مست بمانده فاع بجای آن بنهاذند و
~~تقطیع [این
# ~~بیتجنین است
# ~~مستفعلن مستفعلن فاع
# ~~مستفعلن مستفعلن فاع
# ~~ی4-
# ~~1- ذ - سالم صدرین مطوی حشوین مخبون مذال ضربین
# ~~-م مفتلان؟ 2 - ذ - مخبود
# ~~صدوین مطوی حشوین مضبون مذال هروض مضبون ضرب
# ~~1- ذ- مسدس مرثل مطوی ابتدا ms108
# ~~5-م - نبینند 6- ذ افروده، شعر
# ~~8
# ~~و0م-
# ~~ذهمتف : 9ذ- جاشه PageV00P122
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_123.png)

# ~~اجزا آن " جهار بار فاعلاتن فاعلاتن ، است و زحافی گی درین بحر
~~افتد جهارده
# ~~است کف، "وخین وشگل، وقضر، وحنف، و صلم، و تشعیث، و جغف، و اسباغ،
~~و ربع و معاقبت، و صدر
# ~~ومجر ، وطرقان" و اجزاء " منشعبهآ (ان) سیزده است1"
# ~~فاعلات فعلاتن فعلات
# ~~فاعلان
# ~~فاعلن
# ~~فعلن
# ~~مکفوف مخبون مشکول
# ~~مقصور محذوف مخبون محذوف
# ~~ن(فعلان) فعلآن
# ~~فعل
# ~~فاع
# ~~مفعولن
# ~~اصلم (اصلم مسبغ) مخبون مقصور
# ~~مربوع مجحوف[مجحوف مسبغ] مشعت
# ~~ابیات سالم ان ، بیت [ مثمن] صحیح ضرب وعروض(4560)
# ~~از در بوشیذ کیتی تازه و رنکین قبایی
# ~~عالمی را کرد مشکین بوی زلف آشنایی
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلا تن
# ~~فاعلائن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
# ~~بیت مسدس
# ~~ای نکارین روی دلبر زان مایی
# ~~فاعلاتن فاعلاتن  فاعلاتن
# ~~رخ مکن بنهان جو اندر جان مایی
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن  فاعلاتن
# ~~بیت مربع
# ~~من همیشه مستمندم
# ~~وز غم عشقت نژندم
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~بیت مثمن مقصور
# ~~ای باستحقاق شاه شرع را قایم مقام
# ~~وز قدیم الدهردنیا بیشوای خاص وعام
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلان
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلانا
# ~~بیت] مثمن محذوف
# ~~-98
# ~~حر رمل
# ~~1- ذ - هشت بار فاعلاتن 2 - کلیه واوهای عاطفه (از خبن تاطرفان) از
~~نسخه - ذ- افتاده است
# ~~2- ذ - منشعب آن پانزده است 2- م - منشعبه سیزده است 4- م - اصلم ؟ 5 -
~~م - اصلم
# ~~سیغ؟ 6 - درحاشیه نسخه ذ - دوجزء دیکر " (فاعلییان مسبغ) وفعلییان
~~مخبون مسبن) افروده است
# ~~و احتمال قوی است که این دو جزه از اصل نسخه نبوده و کاتب از خود
~~افروده است هر چند در
# ~~معیار الاشار این دو جزو را از متفرعات فاعلاتن در این بحردانسته است
~~7- ذح افروده : سالم
# ~~8- ذ شرق 9ذ- شاهان PageV00P123
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_124.png)

# ~~حبذا بز می کزوهر دم دگر کون زیوری
# ~~اسمانا بر عالمی بندذ زمین بر کشورمی
# ~~فاعلاتن فاعلاین فاعلاتن فاعلن
# ~~لاعلایة فاعلاتن فاطاتن فاعلن
# ~~میس مقصور
# ~~ی بکوهر تا بآدم باذشاه
# ~~در بنایه اعتقادت ملک شاه
# ~~فلعلاتن فاعلاتن ms109 فاعلان
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلان
# ~~مزاحفات (آن2) ، مثن مخبون محذوف اصلم ضرب
# ~~جرم خرشید جو اوحوت در آیذبحمل
# ~~اشهب روز کند ادهم شب وا اوجل
# ~~(فاطلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن)
# ~~(فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن)
# ~~(1) وقوافی رمل آنج فاعلاتن وفاعلن باشد متبدل نشوذ ، و فعلن و فع لن
~~بهم
# ~~شاید ، و هو اعاریض فاعلن و فاعلان بهم شایذ ، و معاقبتست درین بحر
~~میان نون
# ~~فاعلاتن والف فاعلاتن کی بیش ازو باشذ
# ~~بیت مشکول
# ~~دل من بیرد ترکی کی دلی جوسنک دارذ
# ~~ز غمش جو نای نالم جوبجنک جنک هارذ
# ~~فعلات فلعلاتن فعلات فاعلاتن
# ~~فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن
# ~~درین بیت صدرست و طرفان از بهر آنک از فاعلاتن اول نون انداخته است
# ~~بمعاقبت الف فاعلاتن هوم و از دوطرف فاعلاتن سوم و هفتم الف و نون
~~انداخته است
# ~~بمعاقبت نون ماقبل والف ما بعد آن
# ~~بیت صدس مخبون اصلم
# ~~دلم ای دوست تو داری دانی
# ~~جان ببر نیز نمی
# ~~نتوانی
# ~~فعلاتن
# ~~فلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~م لن
# ~~و دریزییت عجزست از بهر آنک  از فاعلاتن دوم وبنجم الف انداخته است
# ~~بمعاقبت نون فاعلاتن اول و جهارم و[ حذف الف] فاعلاتن اول بی معاقبتست
~~برای
# ~~انک از بیشی میج نیستا کی معاقب آن باشد
# ~~-در نسخه - آ (ظطن) دارد و آن ظط است 2- ذ- مراسنات رمل *ییت شمن
# ~~حوین مخبون حنوف هروض ضرب اصلم 3 - از نسخه - آساقط شده 4 - ذ- اثروده
~~، واحا
# ~~*حة-انرو، وهرضروب 6- ذ= المروفه : سالم ضربین *- ذ- افروه: اما ا صر
# ~~جحارهآ نه حاقبه اساخته است 4- ذح افووده: عرو
# ~~وضرب انودی گوید 9-3- بر
# ~~10- ذ- از برای آنکه 11- ذ - معاقبت بان PageV00P124
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_125.png)

# ~~بیت] مسئس [ مخبون] مقصور
# ~~ای بسردل بنه و بوسهبیار
# ~~ین همه جنک و درشتی بجه کار
# ~~فاعلاتن فعلاتن فعلان
# ~~فاعلاتن فعلاتن فعلان
# ~~فهأ) مسلس مخبون اصلم مسبغ عروض مقصور ضرب
# ~~ای بشاهی زهمه شاهان فرد
# ~~مشتری طلعت [و] مربخ نبرد
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~فعلان
# ~~اعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~فعلان
# ~~بیت]مربع مخبون
# ~~دلم آواره تو کردی
# ~~خرذم باک تو ms110 بردی
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~ابیات قدیم تقیل ، [ بیت] مثمن مشعت مجحوف ، مسعود سعدراست
# ~~راست کن طارم و آراسته کن کلشن
# ~~زه کن جانها جانا بمی روشن
# ~~فاعلاتن فعلاتن فعلاتن
# ~~فع
# ~~ماعلاتن مفعولن فعلاتن فع
# ~~و بیش ازین کفته ایم کی همجنانک در اشعار عرب سببی خفیف بر و تد
~~افزایند
# ~~و آنرا (ترفیل) خوانند بعضی عروضیان عجم سببی بر سبب آخر جزو افزوده
~~اید
# ~~و آنرا توسیع نام نهاذه و بذین سبب این بیت را کی مثمن آورده ایم
~~(ایشان) مستس
# ~~دانند و تقطیع آن برین وجه کنند
# ~~راست کن طارم و آراسته کن کلشن
# ~~ازه کن جانها جانا بمی روشن
# ~~فاعلاتن فعلاتن
# ~~فعلییاتن
# ~~ماعلاتن مفعولن
# ~~فعلییائن
# ~~و این ضرب را موسع خوانند
# ~~101
# ~~-5 بت
# ~~2- ذ - افروده : انوری کوید این مثال در نسخه - ذ- قبل از مثالییش اصد
# ~~-*- یلدشاهی 4- ذ- اغروده ، مخبون 9- م - محجوب - ذ- افروده ، ضریین
# ~~6
# ~~ذ- مسعود سعد سلیان کوید و در این نسخه پس از این بیت بلا فاصله بیت
~~(زینهار الخ) را ذکر
# ~~یکند 2- ذ_ افرایند  8 - طارم بر وزن آدم خانه ایت که از چوب سازند و
~~بعنی گنبد
# ~~بز آمه است ونیز مسجری را کویند که از چوب سازند 9- م - ضلهان"
~~10_ ذ - افوده،
# ~~و متحرکی ودوساکن برسبب آخرین افرایند و آنرا تضفیت خوایند پس این
~~دویدرامدس کردانند
# ~~تقطیم یت اول براطاتن فلاتن ضلیتاتن (ظ ضلبیاتن) کنند و تقطبع بیت دوم
~~بر ظاطاتن فاطلاتن
# ~~ظطیاطن کنند و یشطاول را موسع خوانند ویت دوم را مضفی واصل آن از
~~ضفواست بسنی تسام هدن و
# ~~وع ضلف زوهی تلم دامن باشد و ایشاد از این اصل تضبلی بیرون آورده اند و
~~بدین زحاف
# ~~لاخوش نصاده PageV00P125
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_126.png)

# ~~بیت مثمن مجحوف مسبغ
# ~~زینهار ای دل برنده ترکک من زوذ
# ~~باذه بیش آور کی غم را (باذه) دانم سوذ
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاع
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاع
# ~~و همجنین متحرکی و دو سا کن بر سبب فاعلاتن افزوذه اند ms111 و آنرا تضفیت
~~نام
# ~~نهاذه و این بیت را مسدس نهند و تقطیع آن جنین کنند (ققا)
# ~~زینهار ای دل برنده ترکک من زوذ
# ~~باذه بیش آور کی غم را باذه دانم سوذ
# ~~فاعلاتن فاعلاتن
# ~~فاعلییاتان
# ~~فاعلاتن فاعلاتن  فاعلییاتان
# ~~واین ضرب [(را)]2 مضفی خوانند ، واصل ان ازضفواست بمعنی تمام شذن
# ~~و درع ضاف زرهی تمام دامن باشد ، و ایشان ازین اصل تفعیلی بیرون آورده
~~اند
# ~~و برین زحاف ناخوش نهاذه
# ~~مسدس مجحوف
# ~~14
# ~~من ترا ای بت خربذارم
# ~~ر تو مارا ناخریذاری
# ~~فاعلاتن فاعلاتن
# ~~فاعلاتن  فاعلاتن
# ~~2 واین بیت را مربع نهند بر فاعلییاتن وآنرا ضرب موسع کویند [جنانک]
~~کفتیم2
# ~~* بیت مثمن مشعث اصلم مسبغ
# ~~سروست آن یا بالاماهست آن یاروی
# ~~زلفست آن یا جوکان خالست آن یاکوی
# ~~مفعولن مفعولن مفعولن فع لان
# ~~مفعولن مفعولن مفعولن فع لان
# ~~مثمن] مخبون مربوع
# ~~بت من کر بسزا حرمتا من داندی
# ~~نه مرا کهآ کندی خوار و کهی راندی
# ~~فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعل
# ~~فعلاتن فعلاتن فعلاتن فمل
# ~~و] مثله مقصور العروض
# ~~خرذش بایذازین بیش کی بس بی خرذست
# ~~نکشد عاشق
# ~~ج خرذ دارذی
# ~~حرس صرین فعلاتن فعلان
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن فعلاتن فعل
# ~~10
# ~~1- ذ- رمل مشمن مجحوف مسبغ معود حعد سلیان کوید2 - 1ا- بود 3 - اه م
~~(را) نداره
# ~~=م = صافه؟
# ~~4 - م = و از ایشان ؟
# ~~6 - ذ- افزوده : و ایشان
# ~~1- م = فلییانن
# ~~8= تمام سطر میان  از نسضه
# ~~افتاده 9- ذ مشن مشعه بتیامت 10- ذ- یارویش
# ~~11- ذه پاکویش 12- بجای فعلان درنسخه م ، آ- فاع است وآن غلط است ودر -
~~ذ - مفولن
# ~~13- ذ - افزوده، واین ییت از هزج اخرم مخنق است واز رجز مقطوع واز منرح
~~مقطوع مکشوف
# ~~1-م - خروش ؟

PageV00P126

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_127.png)

# ~~(قهأ) "مستس مکفوف مشعت 1"
# ~~نبری جوبین و میخ آهنین
# ~~عاشق مسکین جون بشکنذ این
# ~~فعلاتن فاعلات فاعلان
# ~~فاعلاتن
# ~~مفعولن فعلان
# ~~"مسدس مشکول مسبغ "
# ~~ای صنم نیز زمانکی وفا دار
# ~~مکذرتیز جنین براسب رهوار
# ~~فاعلاتن فعلات فاعلییان
# ~~فعلاتن فعلات فاعلییان
# ~~مسدس] مخبون محذوف عروض
# ~~بسر اکر5 تو بخواهی ms112 شفل ما
# ~~می بساریش همیذون بزمانی
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن فاعلن
# ~~فاعلاتن فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~و بسبب اختلاف اجزا از ابیات متقدم تقیل ترست و اکر9 کفتی شغل مارا بر
# ~~وزن فاعلاتن [ آمدی و] هم ناخوش بوذی بسبب عدم انتظام ارکان ،
# ~~و
# ~~مختلفه
# ~~و بحور آن [ جهار است] منسرح و مضارع و مقتضب و مجتث
# ~~حر منسرح
# ~~اجزاء آن از اصل مستفعلن مفعولات جهار بار مفتعلن ماعلات اند12 و ازا
~~حیفی کی
# ~~درین بحر افتد بازده است طی ، وخبن ، وکف ، ووقف ، وقطع ، وگشف، وعذذ1
~~و رفع ، و
# ~~بدع ، و نخر ، و اسباغ ، و اجزاء منشعبه آن از اصل مستفعلن هفت است
# ~~مفتعلن مفاعلن
# ~~مفعولن
# ~~ع لن
# ~~فع لان فاعلن
# ~~مفعولان
# ~~مطوی
# ~~مخبون
# ~~مقطوع
# ~~احذ13 احذ مسبغ مرفوع
# ~~مقطوع مسبغ
# ~~(4آ) واز اصل مفعولات نه است :
# ~~10
# ~~1- ف مخبون مکفوف مشعد مقصور 2-م - بتیر 3- ذ- مخبون ابتدا مشکول حشوین
~~مسغ ضرب
# ~~1-م - یسرک کر 5 - م - می نسازیش 9 - ذ - هم اکنود 7- ذ - افزدده ، و
~~این بیت
# ~~-آ، ذ،هم - واکر - نسخه مطبومه" اکر
# ~~م - انظا
# ~~م10-ذ - افروده : است
# ~~1- ذ- افروده : اول 12-ذ- آید - آ- (اند) ندارد
# ~~192- م. مضولان؟

PageV00P127

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_128.png)

# ~~مفاعیل
# ~~فعولان
# ~~فعولن
# ~~فاعلات
# ~~فلعلن
# ~~ان
# ~~مخبون مخبون موقوف مخبون مکشرف مطوی مطوی مکشوف *مطوی موقوف *
# ~~مفعول
# ~~رفوع مجدوع منحور
# ~~بیات آن ، " مثمن مطوی موقوف*
# ~~حیدر شرع و کرم بازو[و] احسان تست  کین در روزی کشاد وان در خیبر شکست
# ~~مفتعلن
# ~~فاعلن مفتعلن فاعلان مفتعلن فاعلان مفتعلن   فاعلان
# ~~مثمن] مطوی مخبون موقوف
# ~~شنو و نیکو شنو بغمت خنیا کران
# ~~بهلوانی سماع بخسروانی طریق
# ~~مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلان
# ~~مفاعلن فاعلان مفاعلن فاعلان
# ~~مثمن] مطوی مکشوف
# ~~ای بسر آخر بساز جاره ودرمان من
# ~~رحم کن ای دل ربای بردل وبرجان من
# ~~مفتعلن فاعلان مفتعلن فاعلن
# ~~مفتعلن فاعلان مفتعلن فاعلن
# ~~مثمن] مطوی مخبون مکشوف (فه1)
# ~~کیست کی بیغام من بشهر شروان برذ
# ~~یک سخن از من بذان مرد سخن دان برذ
# ~~مفتعلن فاعلن مفاعلن فاعلن
# ~~مفتعلن فاعلان
# ~~مفتعلن فاعلن
# ~~و ms113 بعضی شاعران این شعر را مطوی بسیط بندارند و نجنانست از بهر آنک
# ~~فاعلان در بسیط نباشد
# ~~بیتمطوی موقوف عروض مکشوف ضرب
# ~~لیصنم خوب روی صابری لز من مجوی
# ~~باغم
# ~~عجران یار کس نکند صابری
# ~~مقتعلن فاعلان مفتعلن فاعلان مفتعلن فاعلان
# ~~مفتعلن فاعلن
# ~~-149
# ~~1- ذ - مقطوع ؟ 2- م -افزوده ، و 2 ذ - یفت مشن مطوی موقوف انوری کوبد
~~* - ذ-
# ~~افروده ، ضربین 5 -م -یهلوانی ؟ 9-م - فاعلن 7- ذ - میر 8- وفیالاصل
~~و-ا،
# ~~ع - ظطلات فی السواضع و غی نسنه (م) قاعلات فی الاول و هو سهو طاهر 9 -
~~گویا حق با آنکس
# ~~احت که این شعر و همثال آن را از مطوی بسیط می شمرد و ماعراض مصنف
~~غیرولارد است چه نون
# ~~* بنان * حرتقطیع ساقط ؟است کما قدم نظیره پس برغاطن تطیع میشود نه
~~برغاطان 90 - هر این
# ~~قت نته ذبا نسعه حای ویکر در حسیم و تلخیر بشه بتطاف بسیار ددرد
~~PageV00P128
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_129.png)

# ~~ملک مصولست وحصن ملک حصینست
# ~~منت وافر خذایرا کی جنینست
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فاع
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~فا
# ~~و بیش ازین کفته ایم کی بعضی عروضیان جزو مجدوع را بر[ وتد] ما قبل
# ~~افزوذه اند و آنرا تطویل " نام کرده ، و ازین جهت این شعر را مسدس
~~نهند و
# ~~تقطیع آن بر مفتعلن فاعلات مفتعلاتان کنند
# ~~" مثمن منحور 05[معروفی (کفته است )] (ه)
# ~~این دل مسکین من اسیر هوا شذ
# ~~بیش هزاران هزار کونه بلا شذ
# ~~بندش برما برفت و حیله روا هذ
# ~~جادوکی بند کرد و حیلت بر ما
# ~~حکم قضا بوذ وین قضا بدلم بر
# ~~محکم ازان هذکی یاریار قضا شذ
# ~~هرجه بکویم زمن نکر کی نکیری
# ~~عقل جذا شد زمن کی یار جذاشذ
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فع
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فع
# ~~ومثله مع القطع
# ~~جوزا را کر بکن ببانک مغنی
# ~~بروین را رنک ده بباذهآ روشن
# ~~مفعولن فاعلات مفتعلن فع
# ~~مفمولن فاعلات مفتعلن
# ~~و شایذ کی چزو منحور را بر [ وتد] ما قبل افزایند ما مرفل ms114 شود[ و بیت
~~را
# ~~مسدس نهند] و تقطیعش 11 مفمولن فاعلات مفتلایمن کنند
# ~~مثمن منحور مجدوع
# ~~خوب تر از روی تو کمان نبرذخلق
# ~~زارتر از من گسی ببرد کمابی
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فاع
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فعر
# ~~10
# ~~مثین مجدوع
# ~~* ححتبذکرمطوی بودن نیت چه طی لمصل است درید ر وهه اریکد مطوی مستعبل
~~است
# ~~کر نادرا (شرح معیلر الاععار ص **
# ~~2- ذمعطوی وه انودی کوید -م - مجنوه:
# ~~*م قاعنه  جنافزایند هنسنواتند 6- ذه ی 7ذممطوی منجودخربین
# ~~4-و مروفی هحم مجابوکه 9-ذهم - بکنتم 10 جدر نخه - ذه پرای تام این
# ~~مهاریت مین تتطیم را مکرر کرمساست 11- آ - فی بافطم
# ~~-م مضولن : 312ذ-
# ~~افروده زبر 14- ذح مطوی مجدوع (م - مجنوع) عروض منحودضرت PageV00P129
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_130.png)

# ~~ها)مثمن]مقطوع
# ~~جزاموقوف عروض مکشوف ضرب
# ~~ورا از نیکوبی قارون کردست باز
# ~~مارا خواهذهمی کزغم قارون کند
# ~~مفعولن فاعلن مفعولن فاعلان
# ~~مفعولن فاعلن مفعولن فاعلن
# ~~مسدس مطوی
# ~~عشق بمحنت صبور دیذ مرا
# ~~رفت (و) بر آتش بخوابنیذمرا
# ~~مفتعلن فاعلات
# ~~مفتعلن
# ~~مفتعلن فاعلات  مفتعلن
# ~~مسدس مقطوع*
# ~~تازه تر از تازه برک نسرینی
# ~~دوستر از دیذه و دل و دینی
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن
# ~~مسدس] مطوی مقطوع
# ~~دل بربوذی زمن کنون جکنم
# ~~سوذ ندارذ مرا بشیمانی
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن
# ~~مر بع مطوی موقوف
# ~~حیز [و]" بیار ای نکار
# ~~باذهآ انده کسار
# ~~مفتعلن
# ~~فاعلان
# ~~مفتعلن
# ~~فاعلان
# ~~(ه4) مربع مخبون موقوف
# ~~دلبر من کجا رفت
# ~~وز بر من جرا رفت
# ~~مفتعلن
# ~~فعولان
# ~~مفتعلن
# ~~فعولان
# ~~" مربع مطوی مکشوف [(مقطوع)1]بوالحاورمزدی کویذ]
# ~~کفتم نایمت نیز هرکز بیرا منا
# ~~بیهذه کفتم من این بیهذه کویامنا
# ~~مفعولن فاعلان مفعولن فاعلن11
# ~~مفتعلن فاعلان مفتعلن فاعلن
# ~~106
# ~~1- ذح افزوده  مطوی 2- ذ - افزوده، و3 - در نسحه - ا" ع - تقطیع
~~بیت چنین است
# ~~(مفتعلن فاعلات مفتعلن فعلان) و آن سهو است - م - بجای فاعلان (فاعلن)
~~دارد و این نیزغلط
# ~~است 9- ذح مدس مطوی مقطوه ضربین 5 - ذ- افروده : ضرب 1 - ا- (مفعولن)
# ~~و آن سهو است 7- باسقاط و او عاطفه در ms115 تمام نسخ خطی 8 - م - ضولان؟ 9 -
~~ذ - مربع
# ~~مطوی صدرین مخبون موقوف ضریین  10 - ذ- ملمع من القطع والوقف والطی و
~~الکشف
# ~~17- در نسخه اصل و نسخه آمفتعلن فاعلان مفتعلن ذعلن و درنسخ مطبوعه
~~مفعولن فاطلان مفتطن
# ~~قاعطن ودر - م - مفتعلن فاعلات مفتعلن فاعلان ودر - ذ - مفعولن فاعلان
~~مفعولن فاعلن دارد وهو الظاهر
# ~~کما یظهر من تقطیع البیت PageV00P130
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_131.png)

# ~~مارا گفتی میا[ی1] بیش بذین معدنا
# ~~مارا دل سوختست عشفی وثرا دامنا
# ~~مفعولن فاعلان مفتعلن فاعلن
# ~~مفعولن فاغلان   مفتعلن فاعلن
# ~~بیات قدیم تقیل] بیت مثمن مختلف اجزا"
# ~~آنا روشنائی کی بوذ کشته نهان در زمین
# ~~آنک بمشرق رسید وزطرف او [بر]دمیذ
# ~~مستفعلن فاعلان مفتعلن فاعلان
# ~~مستفعلن فاعلان مستفعلن فاعلان
# ~~مسدس مختلف اجزا
# ~~ای دلبر جان فزا[ی] تندی مکن
# ~~باعاشقان خوش سرا[ی] تندی مکن
# ~~مستفعلن فاعلان
# ~~مستفعلن
# ~~مستفعلن فاعلان  مستفعلن (فه1)
# ~~مختلف الاجزاء"
# ~~ن11 روی آن ترک بین
# ~~وثی که ماه سماست
# ~~مستفعلن
# ~~فاعلان
# ~~مستفعلن فاعلان
# ~~* مستس احذ مسبغ 12
# ~~بیرون شذ از احتراق بهرام
# ~~وآورد زی شاه ماه
# ~~بیغام
# ~~مستفعلن فاعلات فع لان
# ~~مستفعلن فاعلات فع لان
# ~~مسدس مرفوع
# ~~رنج بی مر همی برد دل من
# ~~نیست جز غم زیار حاصل من
# ~~فاعلن
# ~~فاعلات
# ~~مفتعلن
# ~~فاعلن
# ~~فاعلات مفتعلن
# ~~وین بیر سی مبون بیرون اید بر فاعلاتن مفاعلن فعلن:
# ~~207
# ~~حم =بیا2 =ذ - مفعولن فاعلن - ا" م - مفتعلن فاعلات وصحیح مفعولن
~~فاعلان است چنانک از
# ~~قطیع یت ظاهر است و مطابق است باسخه اصل و در صورتیکه یای اخرمبای را
~~بیندازیم و (مارا
# ~~گفتی میا) بخوانیم تقطیعش بر فاعلن نیز صحیح است چنایک در نسخه - ذ -
~~است 3 - ذ - مارا
# ~~خون کشت دل تر نشدت دامنا 4 - ذ - مفعولن فاعلن -م - مفتعلن فاهلان و
~~هر دو سهو است
# ~~- در نسخه مطبوعه اشعار ابوالحسن اورمزدی بعد از مثال اول ابیات قدیم
~~تقیل آورده شده
# ~~- م - مختلف الاجزاء - ذ- افزوده : سالم صدرین مطوی موقوف ضریین 7- ذ -
~~مفتعلن و
# ~~آن سهواست 8 -م - درای 9 ms116 - م - فاعلات و آن سهواست - ذ - فاعلن 10- ذ -
~~مربع
# ~~سالم صدرین مطوی موقوف ضربین 11- م - هان 12- ذ - افزوده : و تمامت این
~~ابیات
# ~~از بسیط ورجز مستخرج میشود کاه مطوی کاه مخبون کاه مقطوه و فاعلن از
~~بسیط جزو خیاسی
# ~~سالم است و از رجز مرفوع و فاعلان از بسیط مذال باشد و از رحز هرفوع
~~مذال فرض آمکه از
# ~~اول بحر تا اینجا از بسیط ورجز بیرود آید 14 ذ - مدس حالم صدرین مطوی
~~حشوین احذ
# ~~11- م - اختراق ؟ 10 حذ- افزوده: صدرین 19- ذ - بی بر
# ~~سبغ ضریین PageV00P131
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_132.png)

# ~~سش ا مقطوع
# ~~قل بامن نماند جزوسمی
# ~~رز جان با من نماند جز بوئی
# ~~مفعولن فاعلات
# ~~مفعولن
# ~~فعولن
# ~~فاعلات مفعولن
# ~~مقطوع مبغ
# ~~بیشی از من رهی بجز خدمتا
# ~~دلرم لز تو طح بجز هیذار
# ~~مفاعلن فاعلات مفعولن
# ~~مفاعلن فاعلات مفعولان
# ~~مطوی مخبون احذ"
# ~~روی مکرهان ز من حبیبی
# ~~ی درد جان مرا طبیبی
# ~~مفتعلن فاعلات
# ~~فع لن
# ~~مفاعلن فاعلات فعلن
# ~~" مستس مقطوع احد مسبغ 8، له2)
# ~~دور شد از من قرار و آرامم
# ~~شدم از بیش آن صنم دور
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن
# ~~مفتعلن فاعلات
# ~~فع لان
# ~~مسدس مرفوع حشو
# ~~واردقدم مانند تاری قصب
# ~~ز فرقتش آن ترک  یباسلب
# ~~مستفعلن مفعول مستفعلن
# ~~مستفعلن مفعول مستفعلن
# ~~و این بیت از 9 سریع مطویآ مکشوفست  بر مستفعلن مستفعلن فاعلن ،
# ~~بیت مخبون اجزا
# ~~جرا همی نکاراتو جفا کنی
# ~~وفاکن ار نهیاری تو جفامکن
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعلن
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعلن
# ~~158
# ~~واین وذن [ از] هزج مسدس مقبوض مکفوف است
# ~~1-م = ییت 2 - ذ - افروده : مطوی حشوین 3 - ذ- افروده : واین یت از هزج
~~اخرم صدزین
# ~~اشتر حشوین حالم ضربین بیرون آیدبر مفوان غاهان مناهیلن  4 - ذ - مخبون
~~صدرین مطوی حشوین
# ~~مقطوع عروض مقطوع مسبغ ضرب * - ذ- اثروده : واین یت از هزج بدر آید
~~مقبوش صدرین
# ~~اشتر ضربین (ظ حشوین) مسبد ضرب برمفاطن فاعطن مفامیلان 6-ذ - مطوی صدر
~~و حشو
# ~~حنذ هروض مخبون ابتدا مخبول ؟ حشو حنذ ضرب 7- ذ - افروده ms117 : و این یت از
~~رجز مطوی
# ~~مرفوع مغلوع وجزه ابتدا معبون بیرون آیدبر مفتعطن ناطن ضولن و حشوثانی
~~فلن مرفوع مخبود بود
# ~~8- ذه مطوی متطوع هروض احذ مسبع ضرب 9- ذ سرج مطوی مکشوف و وهر مرفرع
~~است
# ~~1- ذ- افزوده: بتامت 11-م - باری 12- ذ - افروبه : حثو PageV00P132
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_133.png)

# ~~ربع مخبون مکشوف
# ~~حلقه شدست بشتم
# ~~همجو دو زلفکانتا
# ~~مستفعلن
# ~~فعولن
# ~~مستفعلن
# ~~فعولن
# ~~و قوافی منسرح متبدل نشود و در اعاریض آن فاعلن و فاعلان بهم [شایذ
# ~~یفعولن و فعولان بهم [ آیذ] (وفع وفاع بهم شاید4) و [بیش ازین کفته ایم
~~کی] خرشیذی
# ~~بیتی کفته است " و قطع و طی در مصراع اول بکار داشته است و طی
~~تنها در مصراع
# ~~دوم و ضرب و عروض را منحور کردانیذه (ثها) تا مصراع اولین آن بر وزن دو
~~بیتی
# ~~مذه است جنانک "
# ~~اکی کرئی ز عشق و تا کی نالی
# ~~موذ ندارد کریستن جه سکالی
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن
# ~~ع
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~و جون تاء فاعلات با مفعولن بیوندی و کوئی مفعولن فاعلا تمفعولن فع بر
# ~~109
# ~~1-م - افزوده: بیت2- در نسخه اصل و،م و، ا- (مخبون مطوی) دارد و ظاهر
~~انست
# ~~که کلیه مطوی زائد است چه علاوه برآنکه درنسخه - ذ ، و ،ع - کلمه مطوی
~~را ندارد تقطیع بیت
# ~~برتمام نسخ مستفعلن فعولن است وصعیح بودن کلمه مطوی مستلزم فلط بودن
~~مستفعلن است در جمیع
# ~~سخ ودیگر آنکه از نسخه ذ که بجای (مربع مغبون مطوی مکشوف) (مرع سالم
~~صدرین محبون مکشوف
# ~~ضربین) دارد بخوبی زائد بودن کلمه مطوی معلوم میشود چه سالم بودن صدرین
~~دلیل زاید بودن کلیه
# ~~مطوی احت و مصحح معترم در نسخه چایی کلیه مطوی را صعیح دانسته و
~~مستفعلن را به (مفتعلن) تصحیح
# ~~ودهاند 3 - نسخه - ذ - چند سطر که درذیل نگاشته میشود درمتن افزوده
~~وظاهر است که کاتب
# ~~از خود اضافه نموده واز اصل کتاب نیست و برای آنکه خالی از فائده نیست
~~ذکرشد ، (و این بیت رجز ms118
# ~~مربع مخلوع است و از مضارع اخرب بیرون آید برمفعول فاعلاتن و هر بعر که
~~مفعولات جزو آن
# ~~هاشد از بحور دیگر مستخرج شود از برای آنکه جزوسالم مفعولات درهیچ شعری
~~نیست و اگر بتکلف
# ~~بیاورند نامطبوع بود و شعر ببعوریکه مفعولات جزو آست کفته اند بیزاحفات
~~ان کفته اند و تمامت
# ~~زاحیف مفعولات از از احیف مفاعیلن و مستفعلن و فاعلاتن بیرون آید و
~~هیجیک از از احیف آن
# ~~بست که از اجزاء دیکر مستغرج نیست اما غرض و اضع عروض از جزو مفعولات
~~آنست که خواسته تا
# ~~از دائره مشتبهه شش بحر سریع و منسرح و خفیف و مضارع و مقتضب و مجتث
~~بیرون آید و اکر
# ~~مضولات نباشد این شش بحر از یک دائره بیرون نیاید و الاهیج فائده دیکر
~~از مفعولات حاصل نیست
# ~~قال الاندلسی الاجزاء التی تترکب منه الشعر سبعة جزواد خماسیان وهما
~~فعولن و فاعلن وخمسة سباعیه
# ~~و هی مفاعلتن و متفاهطن و مفاعیلن و مستفعلن و فاعلاتن و لیس مفعولات
~~منها هند الجوهری و بدانکه
# ~~توافی
# ~~4- نقط درنسخه -ذ - است 5- ذ - که از بنج بحر یک (2) مصراه اولش مستغرج
~~شود
# ~~ومصراع دوم بجز از منرح مستغرج نشود ودراون کتاب ان نموده شد وبیت این
~~است 6حم - سودی
# ~~-م چ بپیونیدی PageV00P133
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_134.png)

# ~~وزن مفعولن فاعلن مفاعیلن فع وزن دو بیتی باشد] و دیکری یک بیت کفته
~~است "که
# ~~بر هر دو بحر تقطیع می توان کرد *
# ~~دلبر اکنون عتاب داردبا من
# ~~عنبربارذ ززلف خرمن خرمن
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن
# ~~(و
# ~~و اکر بر مفعولن فاعلن مفاعیلن فع تقطیع کنی وزن دوبیتی باشد
# ~~مسعود سعد سه بیت کفته است که دوبیت " ازان بر (هر) دو بحر تقطیع
~~می
# ~~وان کرد) جنانک"
# ~~عهدی کردم کی تابر تو نایم
# ~~بوسی ندهم بران عقیقین شگر
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~فه بستانم ز می کساران ساغر
# ~~نه بنیوشم زروذ ساذان ms119 نفمت
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~حشمت بوی ترا نبویم عنبر
# ~~حرمت روی ترا نبینم لاله
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن فع
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن فع
# ~~دو بیت نخستین را (1) کر بر مفعولن فاعلن مفاعیلن فع (قه4) تقطیع کنی
~~از
# ~~بحر هزج باشد وبیت سوم جز بر منسرح تقطیع نتوان کرد لاجرم مغلطه ایست
~~کی
# ~~مردم را بذان امتحان کنند و کسی که در عروض ماهر نباشد بندارذ کی این
~~بیت نه
# ~~زان بحرست ، وفع در منسرح منحور باشد و در هزج ابتر
# ~~مضارع
# ~~اجزاه ران) از اصل مفاعیلان فاع لاتن جهار بار مقعیل ههرت ایدورحاف
# ~~110
# ~~-ذ - که هم از ینج بعر منسرح و مضارع و مجتث و رمل و هزج مستخرج شود و
~~بیت
# ~~6 - سطر بین () را ندارد
# ~~2- ذ - افروده: سلمان
# ~~این است
# ~~*- ذ - اولین آنرا از این پنج بحر استغراج توان کرد و بیت آخرین
~~منسرحست 5- م - یابر
# ~~9-ذح بدان 7-م - چشمت 8- م - آنست 9- م - و رفع ؟ 10_ ذ - افزوده ، دوم
# ~~11- در اصل نسخه در تقطیعات این بعر هرجا فاع لاتن سالم است منفصل
~~نوشته و هرجا فاع لات
# ~~مکفوف یا فاعلان مقصور یا فاع لن محذوف یافاع لبیان مسبغ است متصل
~~نوشته و صواب در آن مطلقا
# ~~انفصال است تا بفاعلاتن مرگب از وتدی مقرون بین سببین خفیفین مشتبه
~~نشود چنانکه رسم قالب کتب
# ~~هروض است ولی ما متابعت اصل نسغه را نبوده آن را تغییر ندادیتم - در
~~نسغه - ذ- نیز هیچ رطایت
# ~~مفروق الوتد نشده وتیام را متصل نوشته است بخلاف در نسخه آوع و م که
~~کلملا مراعات آن شیه
# ~~فالبا در تقطیعات اجزاه منشعبه از فاع لاتن مفروق الوتد را منفصل نوشته
~~مکر اندکی - PageV00P134
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_135.png)

# ~~ین بحر یازده استاکف و خرم و خرب و قصر و حنف و سلخ و طمس و قبض و بتر
~~و اسباغ و
# ~~براقبت و اجزاه منشعبهآ آن از اصل مفاعیلن هفت است
# ~~مفاعیل مفعولن مفعول ms120
# ~~مفعول فعولن مفاعلن
# ~~مکفوف
# ~~آخرم
# ~~اخرب مخنق مقصور محذوف مقبوض ابتر
# ~~و از اصل فاع لاتن شش است
# ~~فاعلات)
# ~~فاع لان
# ~~فاعلن فاعلییان
# ~~ع
# ~~مکفوف]
# ~~مقصور
# ~~محذوف
# ~~مسبغ
# ~~" مسلوخ مطموس
# ~~* وابیات مکفوف آن ، بیت مثمن مقصور
# ~~4
# ~~صبا دوش اوریذبمن بوی زلف یار
# ~~جهان کشت مشک بوی ززلفین آن نکار
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~(ثها) مثمن[ مکفوف (مقصور1) محذوف
# ~~بیامذ بحجره مست نکارین و در بزد
# ~~لطافت نموددوش سمن بربرون زحد
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعلن
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعلن
# ~~مسئس مکفوف مقصور
# ~~بنامیزد ای نکار بری روی
# ~~شکر لفظ لاله جهر سمن بوی
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل
# ~~مسدس محذوف
# ~~خرامیذن تو باذ خجسته
# ~~دل دشمنان جاه تو خسته
# ~~مفاعیل فاعلات فعولن
# ~~مفاعیل فاعلات فعولن
# ~~ابیات اخرب، مثمن] اخرب
# ~~ای رایت رفیعت بنیاذ نظم عالم
# ~~وی کوهر شریفت مقصود نسل آدم
# ~~مفعول فاعلاتن مفعول فاع لاتن
# ~~مفعول فاعلاتن مفعول فاع لاتن
# ~~1- در نسخه - ا- ندارد 2 - م - سلخهس 1 - ذ - مجحوف مسبغ مجحوف 4 - ذ -
~~ابیات
# ~~هنب آن بیت مکفوف مقصور  - ذ فاعلان" 5 -م - غاعلات وآن صهواست 6-
~~آ - هوض
# ~~فاطان مفاعیل دارد و آن سهو است و - م - فاعلات و آن نیز سهواست 7- ذ -
~~لفروده ، مگفوف
# ~~8- از مسدس مکفوف مقصور تا این موضع در نسخه - ذ- پس از بیت ای ماه خند
~~خندان آورده
# ~~شده است 9 - ذ - افروده صدرین سالم ضربین PageV00P135
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_136.png)

# ~~مثمن]مکفوف اخرب
# ~~ای خنجر مظفر تو بشت ملک عالم
# ~~وی کوهر مطهر تو روی نسل آدم
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلاتن
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاع لاتن
# ~~مثمن] اخرب مقصور
# ~~ی عید دین و دولت عیدت خجسته باذ
# ~~بامت از حوادث
# ~~ام رسته باذ
# ~~مفعول فاع لاتن مفعول فاعلان
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~(قه) مثتن] اخرب مکفوف محذوف
# ~~ای بارکاه صاحب عادل خوداین منم
# ~~کز قربت تو لاف زمین بوس میزنم
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل  فاعلن
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
# ~~مثمن] اخرب محذوف
# ~~مست ms121 شبانه بوذم افتاذه بی خبر
# ~~دی دراتاغ خویش کی دلبر بکوفت در
# ~~مفعول فاع لاتن مفعول فاعلن
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
# ~~اخرب مکفوف مقصور ظهیر کوید
# ~~درحق وی کمان ثبات و بقا خطاست
# ~~لیتی که اولش عدم وآخرش فناست
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~مثمن]اخرب مسبغ
# ~~رایش مه دی سرما وبرف وباران
# ~~خاصه بشهر غزنین و اطراف کابلستان
# ~~مفعول فاع لاتن مفعول فاعلییان
# ~~مفعول فاعلییان مفعول فاعلییان
# ~~* اخرب مسبغ حشو "
# ~~ای ماه خند خندان ای سرونازنازان
# ~~باروی تن درستان باچشم در دمندان
# ~~مفعول فاعلییان مفعول فاعلییان
# ~~مفعول فاعلییان مفعول فاعلییان
# ~~مسدس اخرب "مکفوف 11"
# ~~112
# ~~1
# ~~1- ذ - افزوده: سالم ضربین 2 - این تقطیع مخالف است با آنچه مصنف در
~~(ه1) گفتهاست
# ~~که بناء این قصیده بر مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن است مکریک (بیت) که
~~در آنجا مذکور است
# ~~3- ذ - اقروده : مگفوف مقصور حشو اول سالم* - ذ - افروده : سالم
~~حشومکفوف
# ~~=ذه افزوده، و- ذ* وثاق 7 این سه سطر فقطادرنسخه و اقروده است8-دح
# ~~افروده : ضرب 9_ ذ -مثله 10- اصل نسخه و-م - آسیاز یازان دارد 11- ذ -
~~افزوده:
# ~~صدرین مکفوف حشوین سالم ضربین PageV00P136
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_137.png)

# ~~ی کرده کردماه زشب خرمن
# ~~کریان زحسرت تو جو باران من
# ~~مفعول
# ~~فاعلات
# ~~مفاعیلن
# ~~مفعول فاعلات  مفاعیلن (قه1)
# ~~اخرب مکفوف محذوف 1 ،
# ~~نا جند ازین مجادله کردن
# ~~می خون من کرفته بکردن
# ~~مفعول فاعلات فعولن
# ~~مفعول فاعلات فعولن
# ~~ابیات قدیم تقیل ، مثمن اخرب مکفوف مسلوخ
# ~~عاشق شذم بران بت ناساز کار
# ~~صبرم دهاذدر غم او کرد کار
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاع
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فاع
# ~~مثمن] مطموس
# ~~آن خوب روی دلبر بیداذکر
# ~~کندرغمأنش سوخته کشتم جکر
# ~~مفعول فاع لات مفاعیل فع
# ~~مفعول فاعلات مفاعیل فع
# ~~و درین وزن اکربجای خرب خرم استعمال کنی* بروزن دو بیتی باشد
~~جنایک"
# ~~آن دلبر از بلانمی برهیزد
# ~~هرروزم فتنهی همی انکیزد
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~مفعولن فاعلات مفعولن فع
# ~~ر8 این وزن را] بر مفعولن فاعلن مفاعیلن فع تقطیع ms122 کنی ازه بحره
# ~~باشذ و فع درین بحر مطموس است [ازفاعلاتن و] در هزج ابتر[ست از
~~"مفاعیلن
# ~~" مستس مخنق11"، دختر کعب کفته [است
# ~~1
# ~~ترک از درم در آمذخندانک
# ~~آن خوب روی جابک مهمانک
# ~~مفعول فاع لاتن مفعولن
# ~~مفعول فاع لاتن مفعولن (ق18)
# ~~1و رودکی نهیه است)مستس مسیغ
# ~~9
# ~~1= ذ - اخرب صدرین مکفوف حشوین محنوف ضربین ا -د - افزوده : مهجور الا
~~ستعمال
# ~~قدماگفته اندییت 3 -ذحافروده ، اخرب مکفوف ذ - غیش بوخته [ه - آفام 6
~~-م حفاعلان"
# ~~7- ذ - از ینج بعر مضارع و منسرح و مجتث و رمل و هزج بیرود آید 8 - ذ -
~~واکر 9-
# ~~ذ- وزد رباهی 10-م - فاطن مفاه و در نسخه ذ از [اکر] دوسطر قبل تا
~~اینجا تمام قبل از مثال
# ~~12-م-
# ~~یتی (ان دلبر) آورده غده 11- و اغرب صدرین سالم حشوین مخنق ضربین
# ~~افزوده است : و رودکی کفته است و ان زائد و سهو کانب است 12- ذ - مسدس
~~اخرب صدر
# ~~مکفوف حشومسبغ هروض اخرب ابتدای حالم حشو مخنق مسبغ ضرب شعر
~~PageV00P137
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_138.png)

# ~~ل ناخوریم باده کی مستانیم
# ~~وز دست نیکوانمی بستانیم
# ~~مفعول فاعلات مفاعیلان
# ~~مفعول فاعلاتن
# ~~مفعولان
# ~~دیوانکان بیهش مان خوانند
# ~~دیوانکان نه ایم کی
# ~~مستانیم
# ~~مفعول فاع لاتن مفعولان
# ~~مفعول فاعلات مفاعیلان
# ~~و درین بحر مراقبتست میان نون فاعلاتن و میم مفاعیلن کی بعد از آن آیذ
~~و
# ~~بهمه حال یکی ازین هر دو ساقط " بایذ کرد و یکی ثابت داشت ، و
~~نشایذ کی هردو
# ~~هم جمع شوند یا هر دو بیفتند
# ~~بیت] مسدس مکفوف مطموس
# ~~دل از یار بی وفا بکش
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلات
# ~~وذ یار بی وفا نخوش
# ~~تع
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلات
# ~~مسدس مخنق مقصور ،
# ~~ترکان نغز نیکو دیذار
# ~~جابک سوارشیرین رفتار
# ~~مفعول فاعلاتن مفعول
# ~~مفعول فاع لاتن مفعول
# ~~مربع مکفوف مقصور
# ~~برا کشت بی حدید
# ~~سیه جشم بوسعید
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلان
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلان
# ~~مسدآس مقبوض
# ~~همی کنم مهربانی بجای تو
# ~~جفا مکن کر توانی بجای من
# ~~مفاعلن فاعلاتن  مفاعلن
# ~~مفاعلن فاع لاتن مفاعلن (فه2) ms123
# ~~و این وزن11 اکر مثمن کویند متناسب12 ترآید جنانک شرف الدین11 شفروه
# ~~اصفهانی کفته است 14
# ~~- ذح بل تا خوریم - نسخه مطبوعه : بد ناخوریم
# ~~4- ا- فاعلات و
# ~~1- م - فاعلان
# ~~آن سعواست * - ذ- افروده : وهکسه5- نسخه مطبوه : باید و یگی ثابت 1- ذ-
~~اخرب
# ~~صدرین سالم حشوین مغنق مقصور ضربین 7- در تمام نسخ خطی ترکان غزو در
~~نسخه مطبوه
# ~~ترکانه زفره وزفریعنی دهان 8- ذ - ابوسعید ؟ 9- ذ افروده : سالم حشوین
~~10- م- مفاعل
# ~~وآن سهواست 11- ذافزوده: را 12- ذ مناسب 12- م ، ذ افروده، الدین 14-ذ-
# ~~فرودهه بیت PageV00P138
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_139.png)

# ~~بجشمت ای روشنایی کی   بی توبس بی قرارم
# ~~مفاعلن
# ~~مفاعلن
# ~~فاع لاتن
# ~~لاعلاتن
# ~~جانت ای زندکانی
# ~~ی بی توجان
# ~~هی سبارم
# ~~مفاعلن
# ~~بفاعلن
# ~~فاع لاتن
# ~~اع لاتن
# ~~و بعضی از متقدمان] بر اجزاء اصلی این بحر ابیات کفته اند و بسبب عدم
# ~~تناسب ارکان بی ذوق است
# ~~بیت مثمن سالم
# ~~بسنبل جون مرسمن را بپوشانیدی نکوئی
# ~~بیفزوذی ای مشعوذ ز که آمختی نکوئی
# ~~مفاعیلن فاع لاتن مفاعیلن فاع لاتن
# ~~مفاعیلن فاع لاتن مفاعیلن فاع لاتن
# ~~بیت مسدس سالم
# ~~نبینذ کس جون سلیمان بن ناصر
# ~~بکیتی در از مسلمان و از کافر
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فاع لاتن  مفاعیلن
# ~~فاع لاتن
# ~~مر بع سالم
# ~~لم برد آن کلستانش
# ~~ز زلفین دلستانش
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~اع لاتن
# ~~لاتن
# ~~4 مقتضب (لها)
# ~~اجزاء آن از اصل مفعولات "مستفعلن دوبار فاعلات مفتعلن آیذ  و
~~ازاحیفی
# ~~که درین بحر افتدجهارست طی و خبن و قطع و رفع و اجزاء منشعبهآ آن از
~~اصل مفعولات
# ~~فاعلات
# ~~مفعول
# ~~سه است
# ~~مفاعیل
# ~~مخبون
# ~~مطوی
# ~~مرفوع]
# ~~مفتعلن
# ~~مفعولن
# ~~وازاصل مستفعلن دو است
# ~~115
# ~~1- نسغه مطبوه ونسغه اصل وم وا: بیوشیدی تو نکوئی ودرنسخه ذه ه -
~~بیوشانیدی 2 - نسخه
# ~~مطبوعه : آمیختی وصحیح بلاحظه وزن شعر آمختی است که مطابق نسخه ذ است
~~کذا فی الاصل وعلاوه
# ~~بر اضطراب معنی قافیهٔ‌ این بیت صحیح نیت 3 - م ، آ- و زلفین 4 - ذ
~~افروده ، صوم
# ~~5 - مستفعلن مستفعلن فاعلات مفتعطن دوبارآید
# ~~بطوی
# ~~قطوع] PageV00P139
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_140.png)

# ~~بیث مستعمل ms124 درین بحر مربع اسنتا
# ~~ارک خوب روی مرا
# ~~جرا نه خوش منشی
# ~~فاعلات
# ~~مفتعلن
# ~~علات
# ~~مفتعلن
# ~~مربع مطوی مقطوع
# ~~ز وفا جه برکردی
# ~~هون مرا سمر کردی
# ~~فاعلات
# ~~مفعولن
# ~~اعلات
# ~~مفعوان
# ~~مربع مخبون
# ~~همی دل ز من ببرد
# ~~کی کوذک سفری
# ~~مفاعیل
# ~~مفتعلن
# ~~مفاعیل
# ~~مفتعلن
# ~~مربع مطوی سالم ضرب و عروض
# ~~دست باز
# ~~دار از دلم
# ~~رنه جان زتن بکسلم
# ~~فاعلات
# ~~مستفعلن
# ~~فاعلات
# ~~مستفعلن
# ~~بیت مثمن مطوی
# ~~ای نشسته غافل و بر کف نهاذه رطل زری
# ~~هیج انده و غم آن روز باز بس نخوری
# ~~ماعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~اعلات مفتعلن فاعلات
# ~~مفتعلن
# ~~مسدس مطوی (1)
# ~~آن بزرکوار ملک فضل کرد
# ~~رکذشت2 آنج ز من دیذه بود
# ~~فاعلات مفتعلن فاعلان
# ~~فاعلات مفتعلن
# ~~فاعلان
# ~~مسدس مرفوع بر ترتیب دایرهآ عرب
# ~~ای سعتری بیهذه تاکی مرا
# ~~داری همی از جفا اندر عنا
# ~~مفعول مستفعلن مستفعلن
# ~~مفعول مستفعلن مستفعلن
# ~~قر
# ~~جتث
# ~~116
# ~~(اجزاء آن از اصل مستفعلن) فاعلاتن جهاربار مفاطن فلان آید و زحاف
# ~~- ذ- افزوده ، بیت مطوی
# ~~2 - ذ - افزوده : بیت
# ~~3- ذ افروده " صدرین مطویه خربین
# ~~-م - غوبروی
# ~~- فاعلان و آن سهواست
# ~~-نسخه چایی م - ذ - در کذاشت نسخه -
# ~~- در کنشت 7- ذ - افروده : چهارم PageV00P140
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_141.png)

# ~~من[بحر]نه است خبن و شکل و قصر و حنف و رض و جعف و اسباغ و تشید1 و صلم
# ~~و اجزاه منشعبه ان از اصل مستفع لن سه است
# ~~فاع لن
# ~~ماع لن
# ~~مفاع ل
# ~~بخبون
# ~~برفوع
# ~~مشکول
# ~~و از اصل فاعلاتن نه [است
# ~~فعلاتن
# ~~فصلات
# ~~فعلان
# ~~فعلن
# ~~علن
# ~~لان
# ~~صخبون
# ~~مشکول مخبون مقصور محذوف مخبون اصلم
# ~~اصلم مسبغ
# ~~مفعولن
# ~~اع
# ~~مشقث
# ~~مجحوف مجحوف مسبغ
# ~~ابیات عذب آن ، بیت] مثمن مقصور
# ~~اکر محول حال جقانیان نه قضاست
# ~~جرامجاری احوال برخلاف هواست
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~بیت تمام آن
# ~~سوار من بسفر شد نکار من بسفرشد
# ~~دلم که فتنه او بود باز زیر و زبرشد
# ~~5 مثمن محذوف ،
# ~~سبهر رفعت و کوه وقار وابر ms125 سخا
# ~~علاء دین کی سبهریست از علاو سنا
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (4)
# ~~* مثمن اصلم [(عروض 2)] محذوف ضرب،
# ~~بی کذاشته ام دوش درغم دلبر
# ~~بران صفت کی نه صبحش بدیذبذنه سحر
# ~~مفاعان فعلاتن مفاعلن فع لن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
# ~~" مثمن مشعث محذوف "
# ~~تو آن کریمی کافراط اصطناع کفت
# ~~بذان کشیذ11 کی کان همجوبحر ناله کند
# ~~مفاعلن مفعولن مفاعلن فعلن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
# ~~117
# ~~- تعام و اوهای عاطفه در این سطر از نسخه - ذ - ساقط شده است
# ~~4- م - هذبان
# ~~3- و - اخروده : مخبون
# ~~9 - این مثال فقط در نسخه آستانه استه - ذ- مخبون محنوف
# ~~نوری کوید 6- ذ - بحر 7-آ - کلیه [هروض] را ندارد 8 - ذ - مخبون اصلم
~~هروض
# ~~معنوف ضرب انوری کوید 9- این بیت در نسغه - آ - تقطیع ندارد 10- ذ -
~~مشعت حشو
# ~~1-م - رسید PageV00P141
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_142.png)

# ~~و] مخبون اصلم * ضرب و عروض
# ~~زهی ز عدل تو خلق خذای آسوذه
# ~~رخروان جوتوئی درزمانه نابوذه
# ~~(مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن)
# ~~و مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن
# ~~مثمن مشعث اصلم مسبغ عروض مقصور ضرب
# ~~4
# ~~بر من آمد خورشید نیکوان شبکیر
# ~~بقد جو سرو بلند و برخ جوبدر منیر
# ~~مفاعلن مفعولن مفاعلن فع لان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~مربع مخبون(فه؟)
# ~~جفا مکن
# ~~نبایذ
# ~~رهی مکش کی نشایذ
# ~~مفاعلن
# ~~علاتن
# ~~مفاعلن
# ~~فعلاتن
# ~~مربع مقصور
# ~~دلم بتو
# ~~هست شاذ
# ~~ترا زمن
# ~~نیست یاذ
# ~~مفاعلن
# ~~فاعلان
# ~~مفاعلن
# ~~فاعلان
# ~~" ابیات قدیم تقیل ، بیت مسدس مخبون
# ~~بهار بوذ بجشمم خزان ودی
# ~~ی شاذ بوذ برویم نکار من
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن
# ~~و سبب ثقل مسدس درین بحر1 آنست کی ارکان ان در مثمن منتظم بوذ بر
# ~~دو وتد و فاصلهی و سببی و دو وتد و فاصلهی و سببی و در مسدس فاصله و
~~سبب11 از
# ~~آن ساقط شد و نظم آن بر دو وتد و فاصلهی و سببی و دو وتد قرار کرفت
~~" و تناسب
# ~~ازان زایل کشت 12 و، ms126 اکر سببی برآن افزایند [یا] و تدی مفروق موقوف سبک
~~تر
# ~~نمایذ [ از بهر تناسب اسباب] جنانک درین "بیت 12 مجحوف است 4
# ~~1
# ~~اسیر محنت آن روی جون نکارم
# ~~بکرد فرقت او تلخ
# ~~روزکارم
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعر
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع
# ~~ا-د - ضربین 2- م - نبوده ؟ 2 - این بیت در نسخه اتقطیع ندارد 4 - د -
~~بیت مخیون
# ~~مشعت حشو اصلم مسبغ عروض ، مقصور ضرب انوری کوید 5 - آ، ع ، م ضلان و
~~آن سهواست
# ~~6- ذ - مخبون صدرین مقصور ضریین 7- ذ - ابیات نامطبوع که قدما کفته و
~~بواسطه بی ذوقی
# ~~مهجورالاستعمال است 8 - م - وسببه
# ~~9- ذ - افزوده : بواسطه 10- نسخه چایی : وبر
# ~~دو - واو آن زائد است و آ، ع ، م ندارد 11- ذ - و سبیی 12-ذ - و هر
~~آینه تناسب
# ~~ارکن زائل کشت 13 -م - بحر
# ~~10 ذ - بت مخبون مجحوف ضریین است
# ~~15- در نسخه اصل هه جا عوض تلخ طلخ نوشته شده است و در نسخ دیکر تلخ
~~است PageV00P142
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_143.png)

# ~~و جنانک درین بیت]" مسبغ است1 "
# ~~کاست صابری و آب دیذه بفزوذ
# ~~دل از نشاط تهی کشت و تن بفرسوذ
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فاع
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فاع لله4)
# ~~و بیش ازین کفته ایم کی بعضی عروضیان فع را بر ما قبل آن می افزایند و
~~آنرا
# ~~توسیع می خوانند و تقطبع بیت اول بر مفاعلن فعلاتن مفاع لاتن می کنند و
~~آنراضرب
# ~~موسع می خوانند [ و همجنین فاع را بر ماقبل می افزایند و آنرا تضفیت می
~~خوانند].
# ~~و تقطیع " بیت مسبغ ، بر مفاعلن فعلاتن مفاعلاتان می کنند و آنرا
~~ضرب مضفی
# ~~می خوانند
# ~~* بیت مشعث مجحوف "
# ~~سیاه جشما این دل جکونه بردی
# ~~کنون کی بردی باری بذو جه کردی
# ~~مفاعلن مفعولن مفاعلن فع
# ~~مفاعلن مفعولن مفاعلن
# ~~بیت مشکول
# ~~ترا دل من نکارا بهیج نمی کرایذ
# ~~زان جهتست یارا کی درد دام فزایذ
# ~~مفاعل فاعلاتن مفاعل فاعلاتن
# ~~مفاعل فاعلاتن مفاعل فاعلاتن
# ~~و این بیت با ms127 آنک شکل در مستفع لن از از احیف ثقبل اشعار عربست بسبب
# ~~انتظام آن بر و تدی و فاصلهی و و تدی و سببی سبک تر از ابیات متقدمست و
~~این ترکیب
# ~~وزن وافر مر بع مقطوفست بر مفاعلتن فعولن مفاعلتن فعولن و دقیقی غزلی
~~[مشکول
# ~~کفته است و بعلت بی ایتظامی ارکان و اختلاف اجزا [ در قبول طبع بدین
~~بیت
# ~~نسبتی ندارذ 10 و] غزل اینست
# ~~شب سیاه بذان زلفکان تو ماند
# ~~سبیذ روز ببا کی رخان تو ماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فع لن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فعلن (فه2)
# ~~عقیق را جو بسایند نیک سوده کران
# ~~نه آبدار بود با لبان تو ماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فعلن
# ~~9
# ~~1- ذح مخبون مجحوف مسبغ ضربین 2- ذ - بیت دوم 3 - م - مشعب؟ 4 - ذ -
~~مخبون
# ~~صدرین مشعت حشوین مجحوف ضربین 5 - ذ حبوی 9-م - مفاهطن و آن سهواست 7-م
~~-
# ~~ستفع ان؟ 8 -م - معطوف ؟ 9- آ،ع - مفاعیلن ؟ 10_ ذ - ذوقی ندارد 11 -م
~~-شبی
# ~~12- ذ - صفید روز بیاکی بدان رخان توماند PageV00P143
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_144.png)

# ~~ببوستان ملوکان هزار کشتم بیش
# ~~ال شکفته بر خسارگان تو ماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فعلن
# ~~دو جشم آهو و دو نرکس شکفته ببار
# ~~درست و راست بذان جشمکان تو ماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~مفاعلن فعلاتن فاعل فع لن
# ~~کمان بابلیان دیذم و طرازی تیر
# ~~کی بر کشیذه شوذ بابروان توماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فعلن
# ~~ثرا بسروین بالاقیاس نتوان کرد
# ~~ی سرورا قد و بالا بذان تو ماند
# ~~مفاعلن مفعولن مفاعلن فع لان
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعل فع لن
# ~~و اکر میم ماند مشدد در لفظ آرند جزو مشکول مخبون باشد جنانک
# ~~شب سیاه بذان زلفکان تو ماند
# ~~سبیذ روز ببا کی رخان تو ماند
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن
# ~~و همانا او جنین کیفته باشد اکرجه هر دوناخوش است و با ناخوشی ms128 وزن
~~بیشتر
# ~~قوافی آن شایکان است و جون صاحب طبعی خواسته است کی برین شعر راهی سازذ
# ~~ین زحاف ازان بیرون برده است تا برین نسق می خوانند ،
# ~~شب سیاه تو کوئی بزلفکان تو ماند
# ~~سبیذ روز بباکی بذان رخان تو ماند
# ~~فقیق را جو بسایند نیک سوذه کران
# ~~جونیک سوده شوذهم بذان لبان توماند (ق4)
# ~~کمان بابلیان دیذم و طرازی تیر
# ~~می بر کشیذه شوذ هم بابروان تو ماند
# ~~بر وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~بیتا مرفوعبر ترتیب اشعار عرب
# ~~ای بسر می بیار و باز بربط
# ~~مرغ مسمن بیار و باز بر بط
# ~~فاعلن فاعلاتن فاعلاتن
# ~~مفتعلن فاعلاتن فاعلاتن
# ~~1- ذ- کل شکفته بخوبی بسان توماید 2 - م - فلان و ان سهواست 3 - م
~~توراسروین
# ~~4- م - طبع 5_ ذ - عبارت این نسخه چنین است : فیر آیکه وزن ناخوش است
~~ییشتر قوافی شایکان
# ~~است و اصطلاحی بخایت بدی (کذا) اما اکر میم ماید مشدد در لفظ آید جزو
~~مشکول مخبون کردد
# ~~وزن خوشتر شود و صاحب طبعی خواسته است که راهی بدین شعر ساخته است
~~(کذا) و این زحاف
# ~~ازان برده تا بدین نسق میخوانند شعر 6- در نسخه - ذ - این تقطیع را
~~برای هردو بیت که ایراد
# ~~کرده تکرار کرده است و نسخه - م - افزوده ، مفاعطن فلاتن مفاعلن فلاتن
~~7- ذ - ای یسر می
# ~~پیاور باز بربط   مرغ فربه بیاور باز بربط -م - بجای مسمن (مشمن) دارد
~~و ان غلط است 8-
# ~~، آ، ع فاطلاتن وان نیز سهو است 9- ذ - فاعلن PageV00P144
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_145.png)

# ~~بیتی بر اصل دایره عربی کفته اند
# ~~ی لعبتی سرو قد سیم ساعد
# ~~بایذ اکر با وهی باشی مساعد
# ~~مستفع لن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~مستفع لن
# ~~فاعلاتن
# ~~فاعلاتن
# ~~دایرهآ
# ~~مو
# ~~بنتز عه
# ~~و بعضی آنرا مجتلبه خوانند و هر دو در معنی بهم نزدیک است و بحور این
# ~~دایره بنج است سریع و فریب و قریب و خغیف و مشاکل
# ~~سریع
# ~~اجزاء آن از اصل مستفعلن مستفعلن مفعولات دو بار مفتعلن ms129 مفتعطن فاعلات
~~آید
# ~~و زحاف این بحر هفت استا خبن و طی وقطع و خبل ووقف و کشف و حنذ واجزاء
~~منشعبهآ
# ~~ان از اصل مستفعان جهارست
# ~~مفتعلن
# ~~مفاعل
# ~~مفعولن
# ~~فعلتن
# ~~مطوی
# ~~مخبون
# ~~مقطوع
# ~~مخبول
# ~~و از اصل مفعولات جهارست
# ~~فاعلن
# ~~فاعلان
# ~~لعلمن
# ~~ملن
# ~~مطوی مکشوف ، مطوی موقود ، "مخبون مطوی ، مکشوف احذ
# ~~وابیات عذب آن]، بیت مطوی موقوف
# ~~نقش طبیعی سترد روزکار
# ~~نقش الهی نتواند سترد
# ~~مفتعلن مفتعلن فاعلان
# ~~مفتعلن مفتعلن فاعلان (4)
# ~~129
# ~~1 - ذ - افروده، این بیت بر تربیب اشعار هربست از اصل مستفم لن (ظ
~~مستفعلن) فاعلائن فاطلاتن
# ~~وفاعلن که در این بیت بصدر وابتدا نشسته است مرفوع است از مستفعلن که
~~دو سبب و وتدی مقرون
# ~~باشد و مستفع ان مجتث مرکب است از سببی ووتدی مفروق و سبیی و رفع در
~~جزوی جائز باشد که
# ~~دراول جزو دو سبب باشد و در این بحرجائز نباشد و مصنف این بیت دراین
~~موضع ایراد کرده است
# ~~نوشته شد - ظاهراست که این قسیت ازاصل کتاب نیست و کاتب نسخه - ذ- از
~~خود افزوده است
# ~~2- ذ- افزوده ، اول 3 - درنسغه اصل و نسخه چایی و نسخ- آیم ، ع - (ینج)
~~دارد و صحیع
# ~~هفت است که مطابق با نسعه - ذح باشد چه قطع وخبل مسلما آز از احیف این
~~بحر نیز هست و جزه
# ~~(مقطوع و مخبول) هم که از اصل مستفطن منشعب شده درتیام نسخ خطی و نسخه
~~چایی آمده است
# ~~بنابر این معلوم است که کلیه ینج غلط ودو کلمیه قطع و خبن ار تمام نسخ
~~افتاده است   - ذ - مخبول
# ~~5- ذ - حنذ و ان سهواست 6- ذحافروده " ابوری کوید 7- ذ - افروده :
~~و این بیت بعینه
# ~~وجر مطوی مذال (ظ مرفوع منال) احت PageV00P145
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_146.png)

# ~~بیت مطوی مقطوع مکشوف عروض موقوف ضرب
# ~~هر که تواند که فرشته شود
# ~~خیره جرا باشذ دیو وستور
# ~~مفتعلن
# ~~مفتعلن فاعلن
# ~~مفتعلن مفعولن فاعلان
# ~~یت]مقطوع حشو
# ~~سیم بسنک اندر بنهان بوذ
# ~~بار مرا سنک بسیم اندرست
# ~~مفتعلن مفعولن ms130 فاعلن
# ~~مفتعلن مفتعلن فاعلان
# ~~ابیات تقیل ، بیت مخبون " مکشوف "
# ~~دو غمزه جون دوناجخ لشکری
# ~~همی کنی بهردوان دلبری
# ~~مفاعلن مفاعلن
# ~~فاعلن
# ~~مفاعلن مفاعلن فاعلن
# ~~* بیت احذ9"
# ~~جند خورم از تو بتا ضربت
# ~~جند زنی بردل من حربت
# ~~مفتعلن مفتعلن فع لن
# ~~مفتعلن مفتعلن فع لن
# ~~بیت مخبول مطوی مکشوف
# ~~بزنمت ببرمت جان من
# ~~بکزمت بمزمت هردو لب
# ~~فعلتن فعلتن  فاعلن
# ~~فعلتن فعلتن فاعلن
# ~~بیت مخبون مطوی مکشوف
# ~~از عشق او من درجهان سمرم
# ~~می سوزذ از هجران او جکرم
# ~~مستفعلن مستفعلن فعلن
# ~~مستفعلن مستفعلن فعلن 14
# ~~623
# ~~رسو سهو است ودر نسخه - ذ - بعد از بیت افزوده ، و این بیت رجز مطوی
~~مرفوم عروض مقطوع
# ~~حشو مرفوع مذال ضرست 4 - ذ - افزوده ، مکشوف عروض موقوف ضرب 5 - ذ -
~~افروده "
# ~~این بیت بوزن بیت اول است اما در ان بیت قطع در مصراع دوم بود در این
~~در مصراع اول است
# ~~6 - ذ - مطوی مکشوف ضربین 7- ذ - افزوده" و این یت هم رجز مخبون
~~مرفوم است و
# ~~هم هزج مقبوض اشتر 8 - ذ - مطوی حنذ ضریین 9 - ذ افزوده : این یت رجز
~~مطوی احذ
# ~~هروض و ضربست 10- م - مخبون 11_ ذ- افزوده ضربین 12- ذ_ افروده "
~~این ببته
# ~~نیز رجز مخبول مرفوع عروض و ضربست 14 - ذ - سالم صدرین وحشوین ، مخبول
~~مکشوف ضربینه
# ~~14- ذ - افروده : این بیت نیز رجز مرفوع مخبون عروض و ضربست تمامت
~~ابیات سریع از بحور
# ~~دیدر مستخرج شود چنانکه در منسرح و مقتضب نموده شد که هر بحر که
~~مفمولات جزه ان باشد از
# ~~حور دیکر مستخرج عود PageV00P146
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_147.png)

# ~~از جملهآ بحور مستحدثست و آنرا " بحر جدید 1 ، نیز خوانند و اجزاء
~~آن (ما}
# ~~بر عکس اجزاه مجتث است و درین دایره از اصل فاعلاتن فاعلاتن مستفع لن
~~دو بار
# ~~ملان فلان مفاطن آیذو بیت دایرهٔ‌ آن
# ~~مسدس مخبون
# ~~ملکا تیغ تو مر بذسکال را
# ~~بخورذ همجو غضنفر شکال را
# ~~فعلاتن فعلاتن
# ~~مفاعلن ms131
# ~~فعلاتن
# ~~فعلاتن
# ~~مفاعلن
# ~~و]مربع آن ، مر بع خفیف باشد
# ~~برین مثال]
# ~~روی داری ای سعتری
# ~~هست کوئی جون مشتری
# ~~فاعلاتن
# ~~مستفع لن
# ~~فاعلاتن
# ~~مستفع لن
# ~~* و مخبون مربع همجنین
# ~~دل من می جرا بری
# ~~جون غم من نمی خوری
# ~~فعلاتن
# ~~مفاعلن
# ~~فاعلاتن
# ~~مفاعلن
# ~~و بیتی بر اجزاء اصلی آن کفته اند
# ~~ای نکارین روی دلبر کم کن ستم
# ~~کین دل من بی(رخ) تو بر شذبغم3
# ~~فاعلاتن فاعلاتن  مستفع لن
# ~~فاعلاتن فاعلاتن مستفع لن
# ~~و این بحر یکی از متکلفان مستعربه احداث کرده است و بران جند بیتا عربی
# ~~کفته شعراء عجم درین باب تقیل بذو کرده اند و در دوایر خویش آورده
# ~~ترقریب
# ~~هم از بحور مستحدنست و اجزاه آن از اصل مفاعیلن مفاعیلن فاع لانن دو
~~بار
# ~~مفاهیل مفاعیل فاعلاتن  آیذ و زحاف این بحر هفت است قبض وکف و نصر (48)
~~و
# ~~123
# ~~ریپ
# ~~1- ذ - افزوده : دوم2- ذ- جدیدش 2- ذ_ هربد -ن - صگان ؟ 4- ذ - شغال -ن
~~-
# ~~فکار * 5 - ذ - است 6 - ذ - روی آن پارسعتری هست کوئی چون مشتری - م -
~~چومشتری
# ~~7 - ذ - فاملاتن مفاعلن فاعلاتن مفاطن و چون درنسخه - ذ - مصرع آخر چون
~~مشتری است بنابرین
# ~~تقطیع آد بر فاطاتن مفاعلن غلط و باید فاطلاتن مستفع لن باشد 8 - ذ-
~~مربع تمام مخبون 9- ذ -
# ~~بل مارا 10- ذ - چوغم ما 11- م ، ذ - فلاتن و آن صحیع است در صورتیکه
~~نون چون
# ~~را پیندازیم و بیت را چو غم من یا چوغم ما بخوانیم چنانک در نسخه ذاست
~~12- ذ - و متکلفی
# ~~یتی بر اجزای اصلی این بحر کفته است وذوقی ندارد 13 ذ - زغم و در حاشیه
~~چنین است خود.
# ~~شد ز فم 19-1- فاعلان PageV00P147
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_148.png)

# ~~خنف و خرم و خربو سلخ و اجزاه منشعبهآ آن از اصل مفاعیلن جهارست
# ~~مفاعیل
# ~~مفعول
# ~~مفاعلن
# ~~مفعولن
# ~~مکفوف
# ~~اخرب
# ~~مقبوض
# ~~خرم
# ~~و از اصل فاع لاتن سه است
# ~~لاع لان
# ~~فاعلن
# ~~مقصور
# ~~محذوف مسلو
# ~~ابیات مستعمل آن : بیت مکفوف مقصور
# ~~فغان زان سر زلفین تابدار
# ~~فروهشته ms132 ز یاقوت آبدار
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~ه مکفوف مقصور محذوف 9
# ~~غریبی ببلا مبتلا شذشت
# ~~جه باشد کی مرورا رها کنی
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلن
# ~~ببیت اخرب مکفوف صحیح ضرب و عروض ، (انوری " کفته است ")
# ~~قا ملک جهان را مدار باشذ
# ~~فرمان ده او شهریار باشذ
# ~~مفعول مفاعیل فاع لاتن
# ~~مفعول مفاعیل فاع لاتن
# ~~و روذکی کفته است"
# ~~می آرد شرف مردمی بدیذ
# ~~آزاذهآ نراد از درم خریذ
# ~~مفاعیل مفاعیل فع لان
# ~~مفعول مفاعیل فاعلان
# ~~می آزاذه بدیذ آرذ از بذاصل
# ~~فراوان هنرست اندرین نبیذ
# ~~مفاعیل مفاعیل
# ~~فاع لان
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فاع لان
# ~~هرآنکهآ کی خوری می خوش آنکهست
# ~~خاصه جو کل و یاسمن
# ~~دمیذ
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلان
# ~~مفعول
# ~~مفاعیل
# ~~باعلان
# ~~بسا حصن بلنداکه می کشاذ
# ~~با کره نوزین کی
# ~~بشکنیذ
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلان
# ~~مفاعیل مفاعیل
# ~~فاع لان
# ~~-92
# ~~1= ذ - تمام بدون واو عاطفه است 2- ذ- سلخ و ان صهواست 2- ذ- زلف 4=
# ~~از باقوت 5- ذ - بیت مکفوف مقصور عروض محذوف ضرب 6 -ذ - کوید 7 - ذ - و
~~این
# ~~قطعه مکفوف الصدرین رودکی کفته الا که جزو ابتدا بیت اول ویت سوم خرب
~~آورده 8 -ذ- نواد
# ~~از درم - م - آ - ترا از درم - نسخه چایی = ترا زدرم PageV00P148
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_149.png)

# ~~بسا دون بخیلاکی می بخورد
# ~~یمی بجهان در براکنیذ
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~فاع لان
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعیل
# ~~علان
# ~~و خسروی کفته است و صحیح و اخرب درهم آمیخته
# ~~جنان دانی کم خواستار نیست
# ~~ما شهر مرا جز تو یار نیست
# ~~مفاعیلن مفعول فاعلان
# ~~مفعول مفاعیل
# ~~فاع لان (*ا)
# ~~جنان دانی ای ماه روی دوست
# ~~کارین کی جز از تونکارنیست
# ~~مفاعیلن مفعول فاع لان
# ~~مفاعیل مفاعیل
# ~~فاع لان
# ~~مراجون تو هزاران هزار هست
# ~~ولیکن بتوبر اختیار نیست
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~دلی داذم بنموذمت صحیح
# ~~و کفتم کی مرین را عوارنیست
# ~~مفاعیلن مفعول فاعلان
# ~~مفاعیل مفاعیل (فاعلان)
# ~~بمن بازش داذی جنان خلق
# ~~مسلسل ms133 کی برو11 بوذ[و] تار نیست
# ~~مفاعیلن
# ~~مفعول
# ~~فاعلن
# ~~مفاعیل  م فاعیل فاع لان1
# ~~همی کویم برتر شو
# ~~از دلم
# ~~فرابادل من هیج
# ~~کارنیست
# ~~مفاعیلن مفعؤلن
# ~~فاعلن
# ~~مفاعیل مفاعیل
# ~~علان7]
# ~~ااخرب مکفوف مقصور ، انوری "کفته است15،
# ~~لو آصف جم کو بیا ببین
# ~~بر تخت سلیمان راستین
# ~~مفعول مفاعیل فاعلان
# ~~مفعول  مفاعیل فاع لان
# ~~دل از] ابیات تقیل تر[ین] آن اخرب مکفوف محذوف است
# ~~احم - می نخورد2- ذ بهم 2 - ذ - افزوده: فعر - فی الاصل نکار زن و در
~~نخه
# ~~،م" م ، ذ - نکارین ودر نسخه مطبوعه : نکارینا 5 - نسخه مطبوه
~~مفاعیلن؟  حم - مفاعبلن
# ~~7- در نسخه آاین سه بیت تقطیع ندارد 8- در اصل ننمودمت صحی ودر آ، و -
~~م - و6 - صحی
# ~~و در حذ - بیعیه 9 حذ مستفعلن 10-آ ذ"ع"م - فاعطن 11_ ذحبدو
~~12_ دراصل
# ~~بر رسونسخه چایی بر رس تو 12_ نسخه چایی مفعول و در م = مفعولن 14ح چون
~~در تمام
# ~~نسخ خطی این مثال وبیت انوری را بعد از ایات رودکی و خروی آورده ماهم
~~متابعت اغلب را نوده
# ~~و بر خلاف نسخه مطبوه اینجا آوردیم 15_ ذ - گوید 16- م - اغروده ، و
~~بلحن اورمزدی
# ~~کفته است و ظاهرا زائد و سهو ناسخ است ذ- افرده : بیت PageV00P149
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_150.png)

# ~~بنده بتا خیره بذشذی
# ~~س ره نشموذت کی لحوذ شذی
# ~~مفعول مفاعیل فاعلن
# ~~بفعول مفاعیل
# ~~فاعلن(48)
# ~~(و بلحسن اورمزدی1 کفته است)
# ~~ای باذ ز بهر غریب را
# ~~دروذی ببرازمن حبیب را
# ~~مفعول مفاعیل فاعلن
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلن
# ~~سرابای بتم را ببوسه کیر
# ~~همی بوس جو ترسا صلیب را
# ~~مفاعیل مفاعیل فاع لان
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلن
# ~~بیت مقبوض
# ~~من از فراق آن صنم بفغانم
# ~~همیشه با دلی حزینم زغم
# ~~مفاعلن2
# ~~مفاعلن فعلاتن
# ~~مفاعلن مفاعلن
# ~~فاعلن
# ~~و فاع لاتن درین بحر مرگبست ازوتدی مفروق و دو سبب و در ساکن و تد
~~مفروق
# ~~خبن جایز نیست و این قایل میان این فاع لاتن و ان فاعلاتن کی مرگبست از
~~دوسبب
# ~~ووتدی مجموع2 فرق ندانسته است ms134 والف این فاع لاتن را خبن کرده و این بیت
~~مخبون
# ~~بحرمجتث است بر طریق دوایر اشعار عرب
# ~~بیت اخرم اخرب
# ~~باز آمذ یارم بشاذکامی
# ~~ی باشم شاذ ارکنون نباشم
# ~~مفعولن مفعول فاع لاتن
# ~~مفعولن مفعول فاع لاتن (282)
# ~~بیت مسلوخ
# ~~وارندهآ ما خذایست
# ~~روزی ده مابجایست
# ~~مفعول مفاعلن فاع
# ~~مفعول مفاعلن فاع
# ~~خفیف
# ~~ز بحور قدیمست و اجزاء آن از اصل فاعلاتن مستفع لن فاعلاتن دو بار
# ~~268
# ~~خلاتن مفاع لن فلاتن آیذ و زحاف این بحر هفت است غبن و قصروصلم و حنف و
~~تشعیت وجف
# ~~-ذ - وابوالحسن اورمزدی گفته است بیت و نسخهم - ندارد - 2 - 1 - فاطن 4
~~- 4 -م - مفروق
# ~~آن سهواست 1-ذ - خداست : ه ذ- جاست " PageV00P150
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_151.png)

# ~~و1 اسباغ واجزاء منشعبهآ آن از اصل فاعلاتن هشت است
# ~~فعلاتن فعلن
# ~~فع لن فعلان
# ~~فع لان مفعولن
# ~~مخبون مخبود معنوف اصلم غبون مقصور ، اصلم مسبغ مشعت مجحوف جحوفت مسبغ
# ~~واز اصل مستفع لن
# ~~مفاع لن لاغیر
# ~~مبون
# ~~و]ابیات عذب آن ، بیت مخبون
# ~~صنما طاقت فراق ندارم
# ~~جز بوصل تو اتفاق ندارم
# ~~فعلاتن مفاع لن فعلاتن
# ~~فاعلاتن مفاع لن فعلاتن
# ~~(بیت) اصلم
# ~~باغ سرمایهی دکر دارذ
# ~~کان شد از بس کی سیم و زردارذ
# ~~فاعلاتن مفاع لن فع لن
# ~~فاعلاتن مفاع لن فع لن
# ~~بیت اصلم مسبغ
# ~~.ای زرای تو ملک و دین معمور
# ~~شب این روز و ماتم آن سور
# ~~فاعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~فع لان
# ~~فعلاتن مفاعلن
# ~~فعلان (408)
# ~~مخبون مقصور
# ~~دوش سلطان جرخ آینه فام
# ~~آنک دستور شاه راست غلام
# ~~فاعلاتن مفاعلن فعلان
# ~~فاعلاتن مفاع لن فعلان
# ~~بیت] مخبون محذوف
# ~~روی از عاشقان نهان جکشی
# ~~قصد آزار بی دلان جکنی
# ~~فاعلاتن مفاع لن فعلن
# ~~فاعلاتن
# ~~مفاع لن فعلن
# ~~ابیات قدیم تقیل ، بیت مشقت
# ~~من بجشم امیر سخت عزیزم
# ~~جه شوذ کربجشم دشمن خوارم
# ~~فاعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~فعلاتن مفاع لن
# ~~مفعولن
# ~~بیت مجحوف
# ~~12
# ~~1- نخه ذح تسام معطوفات دراین موضع باسقاطواو عاطفه است 2 - ذ - فلاتن
~~؟ ودر حاشیه ms135 فاطلاتن
# ~~دارد 3 - ذ - انوری گویه
# ~~م - شیآ 5- م - فالاتن و آد سهواست 6- آ
# ~~* (یت .. مبغ) را ندارد PageV00P151
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_152.png)

# ~~غمزه جون تیر زلف جوناقیر
# ~~شم بر خواب زلف برتاب
# ~~فاعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~اعلاتن
# ~~باع لن
# ~~مسبغ عروض مجحوف ضرب
# ~~روی جون آینه3 [ز] خرشیذ
# ~~مته بیش نقش آزر
# ~~فاعلاتن مفاعلن فاع
# ~~اعلاتن مفاعلن
# ~~رو] روذکی [ قطعه ی مثتن] کفته است هیج نوق ندارذا
# ~~کرکند یاریی مرا بغم عشق آن صنم
# ~~تواندزدوذزین دل غمخوارهزنک غم
# ~~فاعلاتن مفاع لن فعلاتن مفاع لن
# ~~ملاتن
# ~~مفاع لن فعلاتن مفاعلن
# ~~حر مشاکل (702)
# ~~از بحور مستحدنست "و آنرا (بحر) اخیر نیز کویند1 " و بعضی
~~متکلفان
# ~~برین وزن 9 بیتی جند10 ، تازی کفته اند و اشعار فهلوی درین بحر بیش از
~~اشعار
# ~~ارسی است و اجزاء آن از اصل فاع لاتن مفاعیلن مفاعیلن دو بار فاعلاث
~~مفاعیل
# ~~مفاعیل آیذ
# ~~بیت مکفوف مقصور
# ~~ای نکار سیه جشم سیه موی
# ~~سروقد نکوروی نکوکوی
# ~~فاعلات مفاعیل مفاعیل
# ~~ماع لات مفاعیل مفاعیل
# ~~مر بع مقصور
# ~~روزکار
# ~~خزانست
# ~~اذسرد
# ~~وزانست
# ~~باعلات12 مفاعیل
# ~~باعلات
# ~~مفاعیل
# ~~و[بیتی] مثمن کفتهاند [و] تقیل تر آمذه است 14
# ~~کارجان ز غم عشقت ای نکار بسامان
# ~~هست16 جون سرزلفین دلربات بریشان
# ~~فاع لات مفاعیل فاع لات مفاعیل
# ~~فاع لات مفاعیل فاعلات مفاعیل
# ~~-9
# ~~1- ذ - افروده مو 2 - ذ - افزوده " مجحوف 3- ا - روی اینه اینه -
~~واین تکرار غلطاست
# ~~9- م - فاه و آن سهواست ه - ذ - افزوده مشن و 6- ذ - افغروده، بیت 7- م
~~- زدودزتن
# ~~21 ذ_ فاهلاتن * 9- ذ_ وآن بحر را اخیر نیز خوانند 10_ ذ_ اععار 10_ ذ-
~~شعر
# ~~1- ذ - دری
# ~~19_ ذح افروده : بیت 15_ن - نیت ؟

PageV00P152

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_153.png)

# ~~(بیت)مستس محذوف
# ~~ای بسر می بیار و باز بربط
# ~~غ فربه بیار1 وباز بربط
# ~~فاع لاتن مفاعیلن فعولن
# ~~علاتن مفاعیلن فعولن
# ~~و بعضی فهلویات صحیح برین وزنست جنانک کفته اند
# ~~ج تهوذ  کردن ووذ بردن اج من
# ~~وجته خوناوه داذن خوردن اج من
# ~~علاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~باع لاتن ms136 مفاعیلن فعولن (48)
# ~~ور بنالم
# ~~تهوانالم مکر کوش
# ~~ج ته شمشیر خوش بی کردن اج من
# ~~فاع لاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیل
# ~~فاع لاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~وباعث کلی و داعیهآ اصلی برنظم این [ وزن تقیل و] بحر مستحدث در سلک
# ~~وزان قدیم و بحور مشهور آن بوذ کی کأفهآ اهل عراق را از عالم و عامی و
~~شریف و
# ~~وضیع بانشا و انشاد [ ابیات] فهلوی مشعوف یافتم و باصغا و استماع
~~ملحونات آن مولع
# ~~دیذم بل کی هیج لحن لطیف و تألیف شریف از طرق اقوال عربی و اغزال دری و
# ~~ترانهای معجز و دستانهاء مهیج اعطاف ایشانرا (جنان) در نمی * جنبانید *
# ~~و دل و طبع ایشانرا جنان در اهتزاز نمی آورد کی
# ~~لحن اورامن و بیت بهلوی
# ~~زخمهآ روذ وسماع خسروی
# ~~و اکرجه بیشتر فهلویات بمعانی غریب آراسته است و بنغمات مرق مطرب
~~بیراسته
# ~~بواسطهآ این بحر کی درمیان خلق شهرتی ندارذ و دو جزوآن ببحر هزج می
~~مانداغلب
# ~~مقطعات آن مختلف الترکیب مختل الاجزا می افتد وبذین سبب از منهج صواب
~~وجادهآ
# ~~مستقیم منحرف می شوذ جی بیشتر " شعرا14، بحر هزج و بحر مشاکل [را]
~~درهم
# ~~می آمیزند و مصراعی ازین [و مصراعی از آن](44) برهم مییندند (جنانک
~~کفته اند)
# ~~خوری کم زهره (نی) کش سا ببوسم
# ~~ینم12 آن دست رس کش پا ببوسم
# ~~-1
# ~~1- ذه بیاور- 2 - ذ - انداج نه ذی 2- ذ - تو 4 - ذ - ورننالم بهوانالم
~~- م - ور بنالم
# ~~به انالم
# ~~5- م - آن 9_ ذ - طرف 7- ذ - و داستانهای 8 - این کلمیه را تمام نسخ
# ~~خطی ندارد 9 - ذ - جنباند 10 - اورامن نوهی از خوانندکی و کویند کی
~~باشد که آن خاصهآ
# ~~فارسیان است و شعر آن بزبان یعلوی باشد (برهان قاطع) 11- ذ - فهلوی 12-
~~ذ - وزخمه
# ~~12_- این بیت بضبط فرهنک جهانکیری ازیندار رازی است 14- ذ - فهلوی
~~کویان 15- م - با
# ~~مصراهی 16 - ذ - کش ما یوسم - م - کس شا پبوسند ؟ 17 - ذ - نیم
~~PageV00P153
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_154.png)

# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~فعولن
# ~~ع لاتن ms137
# ~~مفاعیلن
# ~~تمولن
# ~~وازیه کو کوامش
# ~~خانهایا
# ~~ش خوادا بشم آن خا ببوسم
# ~~مفاعیلن
# ~~مفاعیلن
# ~~لعولن
# ~~ماعلاتن
# ~~مفاعیلن
# ~~مولن
# ~~و مصراع عروض [ از] هر دو بیت بروزن هزج محذوفست و مصراع ضرب بر
# ~~وزن مشاکل محذوف خواستم تا جماعت فضلا و طایفهآ شعراه کی تا این غایت
~~از راه.
# ~~خفلت یا از سر فراغت بر اختلاف ترکیب کفتهای خویش وقوف نیافته اند و
~~بذان سبب
# ~~نی غلط ان دراول جزو صدرمی افتد وجه اختلال آن معلوم نکرده همجنانک
~~میدانشد
# ~~کی وزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن هزج مسدس محذوفست بدانند کی وزن فاع لاتن
# ~~مفاعیلن فعولن وزن مشاکل محذوفست (10) و بهیج سبیل دو بحر[را] دریکدیکر
# ~~نشایذ آمیخت و بر دو وزن مختلف شعر نشایذ کفت و فیما بعد فهلویات مختلف
~~ترکیب
# ~~مختلف ارکان نکویند و این عیب فظیع را بشعر خویش راه ندهند و بندار
~~زازی
# ~~برا در بعضی قصاید و مقطعات همین اختلاف افتاذه است جنانک می کویذ
# ~~ای همه فر و تایید زمانه
# ~~ولایت بتواج هروی مصفا
# ~~فاع لاتن مفاعیلن فعولن
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~و می کویذ
# ~~سنانش ددل دشمن نشینه
# ~~دی دل وگیان را درننهیا
# ~~مفاعیلن مفاعیلن فعولن
# ~~فاع لاتن مفاعیلن فعولن
# ~~والعجب کی در اشعار بارسی هیج کس را این غلط نیفتاذه است و یظامی و
~~فخری
# ~~کی خسرو[(و)]11 شیرین و ویس (و) را مین برین وزن بنظم آورده اند (هیج
~~جایکاه
# ~~ناع لاتن 12 بجای مفاعیلن نیاورده اند13) و اکر کسی کویذ
# ~~خذاوندا در توفیق بکشای
# ~~بندکان را ره تحقیق بنمای
# ~~هر کس کی ادنی طبعی دارد بداند کی مصراع دوم[این شعر] بروزن مصراع اول
# ~~14
# ~~1- ذ - کم کدامش 2- ذ - جوابش بوی ان جا بیوسم 2 - ذ- فرق
# ~~4- فافروده واند
# ~~5-م - وضیع 6- ذ- خود 7- ذ - بر 8- ذ- انروده : ییت 9_ نسوی دل وی کیان
# ~~وبنهیا 10_ذ- فارسی 11- ذ، ع" آحترو شیرین بدون واو عطف 12-ذ-
~~افروده تدا
# ~~13- قست مبان پرانتز از نسخه آستانه حاقط هده *1_ م - ادب PageV00P154
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_155.png)

# ~~میست و همانا ms138 بندار درین باب مقلد بونه است نه مستبد و متقیل بوذرهاست
~~انه مسققل
# ~~و کیف ماکان جون در خطا و غلط این خلط هیج شک و شبهت نیست و تجویز (8؟)
# ~~و تصحیح این اختلاف ترکیب را هیج وجه و محمل نه [ باطل] تباعت را نشایذ
~~و
# ~~بمبطل اقتدا درست نیایذ و اهل همذان و زنکان جون برین هر دو (بحر)
~~فهلوپات
# ~~فراوان کفته انداکربر سبیل سهو در بعضی از ان خلطی کنند و بسبب مشابهت
~~بیشتر
# ~~اجزاء آن بیکدیکر اکردر اول مصراع و تدی مجموع بوتدی مفروق بدل کنند
~~یاسا کنی
# ~~بروتد مفروق فاع لاتن "زیادت کنند ومفعولاتن ، بجای آن بنهند
~~بافظاعت این خطا
# ~~وشناعت این غلط " مغذورتر از بندار باشند " کی زبان او بلغت
~~دری نزدیکتر از
# ~~فهلوی است و او جندین قطعه وقصیده بر مفاعیلن مفاعیلن فعولن [ کفته است
# ~~و هرکز بر فاع لاتن مفاعیلن فعولن بنج بیت متوالی نکفته ندانم او را
~~این سهو
# ~~از کجا افتاذه است و جون از استعمال ازاحیف تقیل در اشعار او تفرس
~~میتوان
# ~~ردکی طرفی از عروض داسته است این اختلاف ترکیب بجه وجه روا داشته است
# ~~بو آیرا جه حجت خیال کرده و من جون درین فن شروع کردم و در تألیف کتاب
~~الکافی
# ~~فی العروضین و القوافی بدین فصل (48) رسیذم کآفهآ فضلاه و عأمهآ شعراء
~~فارس و
# ~~عراق (باتفاق) درین باب مرا خلاف کردند و بر تصویب ایشان[ و]تخطیهآ من
# ~~اصرار نموذ  وبهیج حجت شعری و علت عروضی وجه خلل این وزن درطبع ایشان
# ~~قمی نشست و زحف از بییش خاطر ایشان روشن نمی شد تا روزی کی جمعی از
~~اعیان
# ~~آن قوم ووجوه آن کروه تجتم  نموذه بوذند و برسم برسش    جمال داذه و
~~ساعتی
# ~~ز هربوع بحثی می کردیم 14 وزمانی بسماع صوفیایه تعلل می نموذ  دوستی
~~ازاهل
# ~~طبع کی در نظم ونثر دستی داشت و از عطیت یزید فی الخلق مایشاء کی در
~~بعضی ms139 تفاسیر
# ~~آنرا آواز12 خوش تاویل کردهاند نصیبی تمام جون 11 مجلس از اغیار خالی
~~دیذ و
# ~~18
# ~~مجالس را بزیور آتحاد حالی یافت بیتی جند از خسرو [(و)] شیرین نظامی
~~بلحنی
# ~~131
# ~~51ذ- برین 2- ذ - افرایند 2-م - تفصاعت ؟ 4 - ذ - معذور باشند بیسبت
~~تابندار =م-
# ~~مفرورتر ؟ 5-م - فلط؟ بجای لفت 9- ذ - فهلویات 7- ذ-افروده : کفتهاست 8
~~- ذ -
# ~~افخروده، است
# ~~1-م - تخطیه ؟ 10_ذ- نودد 11_م -می شد؟ 12-م - تعشم 13- م-
# ~~رص ؟
# ~~1 - ذ - می رفت 15- ذ - می نبودیم 16- ذ - باواز 17- در نسخه - ذح
# ~~فروده " داشت 18- ذ - باوازی PageV00P155
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_156.png)

# ~~خوش و آوازی1 دل کش بر [می] خواند و با جند ظریف آنرا ضربی خفیف می زد
# ~~من کفتم همانا از فهلویات هرجه برین  وزنست بنسبت همین لحن بر توان کفت
# ~~و در قسمت همین ضرب توان آورد1 همه با تفاق کفتند جمله فهلویات برین
~~وزنست
# ~~وهمه اورامنان بذین اصل بس من بیتی جند بهلوی بر مفاعیلن مفاعیلن فعولن
~~(48)
# ~~ازیشان باز خواستم و با ایشان بر همان سبیل کاه بیش رو شدم و کاه رسیل
~~تاطبع
# ~~ایشان بر آن لحن قرار کرفت و دست ایشان بر آن ضرب روان شد ناکاه بیتی
~~دیکر مختلف
# ~~ثرکیب القاکردم و خوذ را از اختلاف ترکیب آن غافل ساخت ایشان جون سه
~~مصراع
# ~~برضرب وصوت مألوف بر کفتند و در اول مصراع جهارم بفاع لاتن رسیذند
~~دستهاشان1
# ~~ازضرب فروماند واصوات از لحن بایستاذ 12 و از اختلاف لحن ضرب بر اختلاف
~~بحر
# ~~ووزن استدلال کردند و بخلل بعضی از (اوزان) فلهویات اعتراف آورد
# ~~دایرهآ جهارم متفقه
# ~~و بیش ازین کفته ایم کی درین دایره از بحور قدیم جز بحر متقارب نیست
~~ولکن
# ~~بعضی] عروضیان بر عکس بناه متقارب بحری بر فاعلن فاعلن تخریج کرده اند
~~و آنرا
# ~~بحر متدارک نام نهاذه14 و اکرجه بران بحر شعراهآ متقدم و متأخرهم در
~~تازی و هم
# ~~در بارسی جز بیتی جند معدود نکفته اند اما برای تمامی دایره ایراد می
~~کنند
# ~~لحر متقارب ms140
# ~~بناء آن برخماسی مجرد است و اجزاء آن جهاربار ضولن (4) فعولن و از احیف
# ~~آن شش است قبض و قصر و ثلم و ثرم و حنف و بتر و اجزاء منشعبهآ آن شش
~~است
# ~~فعول
# ~~فعول
# ~~عل
# ~~فعل
# ~~مقبوض
# ~~مقصو
# ~~محذوف
# ~~ابتر
# ~~ابیات سالم عذب ، بینتا مثقن صحیح ضرب و عروض
# ~~11
# ~~17- ذ-ادائی 2 حذحبدین 3_ ذ خواند 9 -م - آوردن 5 -ذ،م- برین 6- ذ -
~~فهلوی
# ~~7- نسخه - آ، ع - بجای مفاعیلن مفاعلتن دارد وان غلطاست 8 - ذ - کله 9
~~- ذ - افروده،
# ~~وزن 10- م - برفاع لاتن 11- م- دستهای ایشان 12- ذ- باز ایستاد 13- ذ-
# ~~وردند - ه، آ، م - افزوده  والله الهادی 14-م - کرده
# ~~15-م مجند ؟ 16 - تام این
# ~~کلیات از نسخه آستانه ومولوی ساقط شده 17_ ذ_ افرودمنانوری کوید
~~PageV00P156
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_157.png)

# ~~دو عیدست مارا ز روی دو معنی
# ~~هم از روی دین و هم از روی دنیا
# ~~عولن فعولن فعولن فعولن
# ~~لعولن فعولن فعولن فعولن
# ~~بیتمثمن محنوف1
# ~~بنام خذاوند جان وخرذ
# ~~ثزین برتر اندیشه بر نکذوذ
# ~~فعولن فعولن فعول فعل
# ~~لعولن فعولن فعولن فعل
# ~~بیت]مثمن مقصور
# ~~فریذون. فرخ فرشته نبوذ
# ~~زمشک و زعنبر سرشته نبوذ
# ~~فعولن فعولن فعولن فعول
# ~~لعولن فعولن فعولن فعول
# ~~ابیات قدیم تقیل ، مسدس سالم
# ~~بوسه نکارا جو نوشی
# ~~بباسخ جوحنظل جرایی
# ~~فعولن فعولن فعولن
# ~~عولن
# ~~فعولن فعولن
# ~~مسدس محذوف
# ~~را کویم ای مشک سر
# ~~خوبی
# ~~شذستی سمر(48)
# ~~فعولن
# ~~فعولن فعل
# ~~فعولن
# ~~فعولن
# ~~فعل
# ~~مسئس مقصور
# ~~لکارا
# ~~کجائی
# ~~بیی
# ~~غربت ازین بس مبای
# ~~مولن
# ~~فعولن
# ~~فعول
# ~~عولن فعولن فعول
# ~~مثمن اثلم
# ~~یار سمن بر دلم را ببرد
# ~~س در عنا وندامت سبرد
# ~~فعل فعولن فعولن فعول
# ~~فع لن فعولن فعولن فعول
# ~~مثمن اثرم
# ~~1- ذافروده " از شاعنامه فردوی
# ~~2- م - فعولن 3 - ذ - افروده: هم شاهنامه فردوصی
# ~~- ذ - اغروده ، بداد و دمش یافت این فرهی  توداد و دهش کن فریدون توثی
~~و در نسخه ذ
# ~~در حاشیه مقابل تقطیع بیت اول نوشته (تقطیع بیت اول است و ییت دوم
~~قافیه فعل باشد) * خح
# ~~افروده ms141 : یت 6 حنخه چایی و آوع و م ضل دارد و - ذ - ضول است و همین
~~صحیح است چنانکه
# ~~از تقطیع یت و لفظ مقصور مطوم است 7- م - اصلم ؟ ذ- افروده اثلم ابتدا
~~اثرم صدر مقصور
# ~~ضربین
# ~~8- در نسخه مطبوه و آوع -م - د - فملن و در ننه ذ فصل و صحبح فعل است
~~PageV00P157
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_158.png)

# ~~مهر توای ماه نیگو سیر
# ~~د مرا از جهان بی خیر
# ~~فعل فعولن فعولن فعل
# ~~مل فعولن فعولن فعل
# ~~مثمن ابتر
# ~~مرا با نکارم سخن باشد
# ~~ی سخنهای جون شگر
# ~~قعولن فعولن فعولن فع
# ~~ولن فعولن فعولن
# ~~و روذکی دوبیت مقبوض اثلم کفته است و سجع دران نکاه داشته  و ازان
# ~~جهت جندان ثقیل نیامذه است"
# ~~ل بهاری بت تتاری
# ~~بیذ داری جرا نیاری
# ~~فعول فعلن فعول فعلن
# ~~لعول فعلن فعول فعلن
# ~~تبیذ روشن جوابر بهمن
# ~~زد
# ~~کلشن جرا نیاری
# ~~فعول فعلن فعول فعلن
# ~~لعول فع لن فعول فعلن
# ~~و حمید کازرونی ملمعی اثلم کفته است
# ~~مذ بنث عنی
# ~~یاذا آلجةه
# ~~شیرت قلیی
# ~~یث آلبلاه 1
# ~~فع لن فعولن فعلن فعولن
# ~~ملن فعولن فعلن فعولن
# ~~درد جذائی کشتست مارا
# ~~سی را مباذا درد جذائی
# ~~فع لن فعولن فعلن فمولن
# ~~اغرقت قلبی أسقنت روجی
# ~~لن فعولن فع لن فعولن] (14)
# ~~یم سریعا7 آزیل دوائی
# ~~فع لن فعولن فعلن فعولن
# ~~ع لن فعولن فع لن فعولن
# ~~ی راحت جان بی بنده جونی
# ~~وی نور دیذه آخر کجائی
# ~~فع لن فعولن فع لن فعولن
# ~~لن فعولن فع لن فعولن
# ~~حر متدارک
# ~~اجزا آن جهاربار فاعلن فاعلن آیذ و بیت دایرهآ آن
# ~~خیز و این دفترت نزد سرهنک بر
# ~~تاخوری ازهنرهات وفرهنکبر
# ~~-13
# ~~(فاعلن فاعلن فاعلن فاعلن)
# ~~1- ذ - دوعالم خبر آحم- افزوده: است احذ والحق بدنیت بیت4 م - ملیم
~~1-د-
# ~~مذفبت عنی باذ الجفائیم - مننیت 6 -ذ ، م - البلالآی ؟ 7- آ،ع "م
~~" ذ - صریحا - نسخه مطبوعه:
# ~~لریفا 8 - ذ افروده : و 9- ذ - افروده : این است بیت 10- نسخه آع ندارد
# ~~(فاعلن فاعلن فاعلنفاعلن10) ms142 PageV00P158
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_159.png)

# ~~بیت مثمن مخبون کی آنرا رکض الخیل خوانند
# ~~جکلی صنمی کی دلم ببرد
# ~~بس ازان بعنا وبلا سبرد
# ~~معلن فعلن فعلن نعلن
# ~~فعلن فعلن فعلن فعلن
# ~~مثمن
# ~~مقطوع
# ~~اکی مارا درغم داوی
# ~~ی برما آری خواری
# ~~لن فع لن فع لن فع لن
# ~~ن فع لن فعلن فع لن
# ~~مسدس مخبون
# ~~دل من بدغا ببری
# ~~جه دغا ودغل بسری
# ~~فعلن فعلن فعلن
# ~~فعلن فعلن فعلن
# ~~مسدس مقطوع
# ~~جانا دردل کردم
# ~~ثز مهرت برکردم
# ~~من فعلن فعلن
# ~~لن فعلن فعلن
# ~~صل
# ~~و جون بیش ازین وعده " رفته است " کی بعد از تعدید بحور و
~~دوایر مشهور
# ~~و تقطیع ابیات سالم (278) و مزاحف شرح بحور یک دایره از دوایر مجهول و
~~بحور
# ~~مستحدث کی عروضیان عجم جون بهرامی سرخسی و بزرجمهر قسیمی و امثال ایشان
# ~~احداث کرده اند بیاریم " صواب آنست کی  درین موضع تمامت بحور بیست
~~و یک
# ~~کانه مستحدث در سه دایره [آن] باز نمائیم آنکه9 [ار] ابیات بحور یک
~~دابره آنج
# ~~خفیف ترست بنویسیم تا باقی ابیات بحور بران قیاس کرده آیذ و فساد تخریج
~~و بطلان
# ~~سعی آن جماعت اهل طبع را روشن کردد [ ان شاء الله العزیز
# ~~اسامی بحور مستحدث تقیل
# ~~صریم، کبیر ، بدیل ، قلیب ،حمید  صغیر ، اصم ، سلیم ، حمیم ، مصنوع ،
~~مستعمل ، اخرس
# ~~مبهم ، معکوس ، مهمل ، قاطع ، مشترک ، معثم " مستر ، معین ، باهث
~~:
# ~~و تقسیم آن در دوایر و افاعیل آن برین مثال (4)
# ~~165
# ~~1- م - ارکض ؟ 2 - در نسخه - آ- فع لن نوشته شده و نسخ آ ، ع ، م - در
~~اتصال و انفصال
# ~~افاعیل درست مطابق نسخه چایی است مکر بعضی موارد که موضع اختلاف را
~~نودیم و چون در نسخه
# ~~ذ - مراهات این قست نشده و نیودد تیام موارد اختلاف مشکل بود از اشاره
~~بدان صرف نظر کردیم
# ~~2- ذ_ افروده : یت 4- م - مارا 5- م - سیری 6 - ذ - کرده بودم 7 - ذ -
~~اکنود
# ~~8- م - آنگاه 9-م - تعالی 10 - ذ - جلیل PageV00P159
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_160.png)

# ~~136 ms143
# ~~و اما شرح [و] تقطبع بعضی از ابیات [ بحور] دایرهآ منکه که اندکی بشعر
# ~~یماند2 ، بحر اول [بحر] سریم12 اجزاء آن دوبار مفامیلن فاعلاتن ناعلاتن
~~وخفیف تربن
# ~~بیات آن "مکفوف است0"
# ~~1- م - مفاعلن : و آن سهو است چهدر افاهیل این دائره هیچ زحافی وارد
~~نشده 2- وفی الاصل
# ~~ماهلاتن 3- و فی الاصل وفی نسخه - م - مفاعیلن 4- و فی الاصل وفی - ذ -
~~متفلن و
# ~~د صهواعب چ در هریت ارین بحور بایدیت وتد مفروق باشد و نمیتواد گفت که
~~شاید رکن اول
# ~~مثلقه و نسخه آح ندارد 8 - م - مفاعلن این نیز سعواست 9- ذ-
~~افروده" سوم - و نخه]
# ~~بدارد 10- م - سازد ؟ 11-ذ_ افروده : پبان کنیم 12-ذ_ اغروده ، و 12حذ_
~~ی
# ~~اعلاتن است زیرا که درین دایره مطلقا فاع لاتن نیست و نیز کلیه جرم
~~درین دایره همجا در مقابل
# ~~وتد مفروق احت 5 - ذ - جیل 9- ذ - لفروده ، دائره اول - آندارد 7- ذ
~~اخروده " دوم
# ~~کفوف مقصور ضربین PageV00P160
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_161.png)

# ~~مخور هیج درد یار نابکار
# ~~کند یار نابکار  ل فکار
# ~~مفاعیل فاع لات فاعلان
# ~~مفاعیل فاعلات فاعلان
# ~~و این بیت از هزج مکفوف مقبوض اشتر مسبغ بیرون آیذبر مفاعیل
# ~~فاعلن مفاعلان و بسبب اختلاف اجزاء [ و عدم تناسب نظم ارکان] مهجورست .
# ~~بیت] اخرب
# ~~امروز کرد یارم قصدلشکر
# ~~تاکشت جانم از دردش برآذر
# ~~مفعول فاع لاتن فاع لاتن
# ~~مفعول فاع لاتن
# ~~فاع لاتن
# ~~و این بیت از مضارع اخرب اشتر مجحوف بیرون آیذ (بر) مفعول فاعلاتن
# ~~فاعلن فع ، بحر دوم [ بحر] کبیر اجزاه آن دوبار مفعولات مفولات مستفطن
~~* و سبک
# ~~قرین [ ابیات] آن مطوی است
# ~~آن نکار خوب جهر سیم ذقن
# ~~روی خویش درنهان نموذ بمن *
# ~~فاعلات فاعلات مفتعلن
# ~~فاعلات فاعلات
# ~~مفتعلن
# ~~و این بیت از وافر اجم معقول بیرون آیذ بر فاعلن مفاعلن مفاعلتن وجم در
# ~~و افر سقوط میم و تاء مفاعلتن باشد فاعلن بماندو آنرا اجم خوانند و شاة
~~جقماء کوسبندی
# ~~بوذ کی هردو کوش با هردو سروی او بریذه باشند 11 ms144 وجون بذین زحاف از وتد
~~و
# ~~فاصله این فعل (دو حرف آن) بریذند13 آنرا اجم (48) خواندند14 و عقل در
~~وافر
# ~~سقوط لام مفاعلتن باشد15 مفاعتن بماند مفاعلن بجای آن بنهند و آنرا
~~معقول خوانند
# ~~یعنی شکال بر نهاذه و جون بذین زحاف یک حرف16 از فاصله کم کردند
~~"همجنانست 17
# ~~امی جهار بای را "یک بای شکال کنند ، بیت [ مکفوف] مخبون مذال
# ~~13
# ~~احفح غم
# ~~2- م = مفاهلات ؟ 2 - فی الاصل فاعلات : 4 -م بعر 5 - م - اجتر 7 6-
# ~~م= مفاعیلن ؟ 7- 0 - دردیر اذر 8 - ذ - واخف 9 - ذ - روی خوب خود نهاد
~~بررخ
# ~~10- ذ،0- دوسفندی 11-م - باشد - ذ - بود 12- ذ - افزوده : (وتد و) این
# ~~کلیه از نسخ دیگر افتاده و نقط در نسخه - ذ - است و درلزوم آن جای
~~تردید نیست چه اجم سقوط
# ~~م و تاه مفاهلتن است و سقوط این دو حرف از فاصله تنها نیست بلکه سقوط
~~میم از وتد وتاه از
# ~~فاصله است بنایر این کلیه و تد لازم است که آورده شود 13-ذ- کم کردند -
~~آ"ع"م - بازبرند
# ~~10- ذحخواندد 15- ذ_ بود 16- نسخه مطبوه کلیه (حرف4) را ندارد و درنسخ
~~خطی
# ~~موجود است 17- ذ - چنان بود PageV00P161
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_162.png)

# ~~دلمبرد یکی ترک بابروان
# ~~رخم کرد زتیمار جوزعفران
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعلان
# ~~مفاعیل مفاعیل مفاعلان
# ~~واین بیتا بعینه وزن هزج مکفوف مقبوض مسبغ است ، بحرسوم1 بربدیل اجزاء
# ~~ان دو بار مستفع لن مستفع لن فاعلاتن و خفیف ترین ابیات آن [بیت] مخبون
~~است
# ~~نکار من سوار من بسفر شد
# ~~همیروذ جوسر کشان بجهان در
# ~~مفاع لن
# ~~مفاع لن فعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~مفاع لن
# ~~فعلاتن
# ~~و این بیت از کامل موقوص مقطوع بیرون آیذ بی تغییر و وقص [ در کامل
# ~~انست کی تاء متفاعلن بیندازند مفاعلن بماند آنرا موقوص خوانند یعنی
~~کردن کوتاه
# ~~و جون بذین زحاف متحرک از فاصله کم شذه است آنرا بکوتاهیآ کردن تشبیه
# ~~ردند] بحر جهارم [حر] قلبب اجزاء آن دو بار فاع لاتن فاعلاتن مفاعبلن و
~~خفیف
# ~~(ترین)] ms145 ابیات آن مکفوف مقصورست
# ~~ای صنم رهی مکش کی سزا نیست
# ~~ین جفا مکن (بتا) کی روانیست*
# ~~فاع لات
# ~~فاع لات
# ~~مفاعیل
# ~~فاعلات فاع لات  مفاعیل] (2)
# ~~و این بیت از مدید "مخبون مکفوف مسبغ11، بیرون آیذ مر فاعلات12
~~فاعلن
# ~~فعلییان ، بیت محذوف 4
# ~~مستمندم14 زاروارم نکارا
# ~~خسته15 داری جان مارا بهجران
# ~~فاع لاتن فاع لاتن فعولن
# ~~فاع لاتن فاع لاتن مفاعیل 17
# ~~{واین بیت (عینه) بحر مدید سالم است بر فاعلاتن فاعلن فاعلاتن 18، [بیت
~~مقصور
# ~~-9
# ~~11-ذ- مکفوف صدرین مغبون مسبغ ضربین 12 - م - فاعلاتن ؟ 13- ذ - افزوده
~~: عروض
# ~~ذ"ع - مستمند ونخه -م مستیندم 15_ نتخه مطبوهه، خسته" 16_ذ_
~~افزوده: بروزد
# ~~17- فی جمیع النسخ فسولن و الصحیح مفاعیل کمایظهر من تقطیع الییت 18- ذ
~~- بجای این سطر
# ~~دارد ، واین یترا مصراع وحش (کذاوالظاهراولش) مدید است بر فاطاتن فاعلن
~~فاعلاتن وضربش
# ~~1-م - سیم 2 - ذ - واخف 3 - ذ - افزوده، چنایک  * - ذ - افزوده : بر
~~وزن
# ~~5 - ذ - این جمله را افزوده ، کرده وفعلاتن قطع است از متناعلن وقطع
~~سقوط ساکن وتد بود و سکون
# ~~ماقبل آن 9 - م - متعرکی 7- ذ - تغلیب 8 - م - وخفیف آن و کلمه ترین از
~~نسغه آ، ع ،
# ~~ذحافتاده 9 - ذ - روانیست 10 - ذ - بر من این جفامکن که سزا نیست - م -
~~مکن کعروا نیست
# ~~مقصور ضرب چنانک -م- افروده : مقصورو در حاشیه همین نسخه باز افروده
~~است : زیادی است (یعنی
# ~~کلیه مقصور)درصورتیکه نون بهجران بحساب نیاید و بالعکس فبالعکس 19 نخه
~~مطبوعه آه
# ~~مسبع احت بر فاعلاتن فاعطن ضلیتان (ظ - فاطییاد) PageV00P162
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_163.png)

# ~~ی بسوزم درفراقت همیزار
# ~~ی صنم تاکی روا داری آزار
# ~~فاع لاین
# ~~فاع لاتن مفاعیل
# ~~اع لاتن فاع لاتن مفاعیل1})
# ~~و این بیت از مدید مسبغ بیرون آیذ بر فاعلاتن فاعلن فاعلییان بحر بنجم
# ~~حر حید2 و اجزاء آن دوبار مضولات مستفطن مفعولات و سبک ترینبیاتانمطو
# ~~موقوفست بیت
# ~~دوش یار کشت مرا خواستار
# ~~بوصل جان مرا شاذ کرد
# ~~فاعلات مفتعلن فاعلان
# ~~فاعلات مفتعلن فاعلان
# ~~و این وزن مستس ms146 مقتضب است بی تغییر "، [و] بیت مخبون مکشوف
# ~~همی دل برد ان نکار دلبر
# ~~رکی) تاداغ نهذبجان ودلبر
# ~~مفاعیل1 مفاعلن
# ~~فعولن
# ~~مفاعیل
# ~~مفاعلن فعولن
# ~~(واین [بیت از]هزج مکفوف مقبوض محذوفست [بی تغییر]1 بحرششم [بعر صغیر]
# ~~اجزاء آن دو بار مستفع لن فاعلاتن مستفعلن و خفیف (ترین 11) ابیات آن
~~مخبون است
# ~~بهار بوذ بجشمم خزان و دی
# ~~بی شاذ بوذبرویم
# ~~نکار من
# ~~مفاع لن فعلاتن مفاع لن
# ~~مفاعلن فعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~واین بیت مدس مجتث "است بعینه   بیت سالم
# ~~برخیزجابا بمنده آن جام می
# ~~از بور ماه را باشد روشنی
# ~~مستفع لن فاعلاتن مستفع لن
# ~~مستفع لن فاعلاتن مستفع لن (ه1)
# ~~وابن [نیز] مسدس مجتث است10 براصل دایرە6آ اعجم ، بحر هفتم بعراصم و
~~اجزا
# ~~مین یرایتز از نسخه - ا"ع" م - افتاده است وقسمت میان
~~دوقلاب [] از نسخه - ذ - ساقط
# ~~عیه 2-ذ - جمیل
# ~~3 - ذ - واخف  4 - فی الاصل و فی سغ آ، م 0ع - مغبون و فی
# ~~فخه - ذ- مطوی موقوف وهو الصعبع 5- ذ - داشت 6 - ذ - مفتعلن فاعلات
~~فاعلان ؟
# ~~7- ذ - واین بیت مقتضب مطوی مرفوع مذال است 8 - ذ - افزوده : ضربی بیت
~~9 - م
# ~~مفاهیلن ؟ 10- در نسخه آاین کلیه را ندارد 11- ذ = و اخف - آ، م ، ع -
~~وخفیف بدون
# ~~کلیه ترین 12-م - بچشمم 13- ذ. افروده : بروزن 14- ذ - افروده: است
~~(اما آچه
# ~~جم آنرا مجتث نم نهاده اند این بحراست زیرا که در دائره هرب بحر مجتث .
~~مستفعلن فاهلاتن
# ~~قاملان امده است و هجم بر مخبون ان شعر میکویند بر مفاعلن فعلاتن
~~مفاهلن فطلاتن مفاعلن خبون
# ~~است از مستقعلن نه از فاعلاتن و مخبود مجتث برطریق دوائر عرب مفاهلن
~~فلاتن فسلاتن بشد یس
# ~~نچه مجم آنرا مجتث میخوانند بقیقت این بحر صنیراست از دواثر مستحدث)
~~15- م - افروده .
# ~~مینه 19- ذ - افروده" هرب و؟

PageV00P163

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_164.png)

# ~~ن دوبار فاعلاتن مفاعیلن ناعلاتن و اخف ابیات بیت مخبونست
# ~~بمجمی ترک من برفت بقربت
# ~~زغم عشقاو جوزیر وزریرم
# ~~فعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~فصلاین مفاعلن
# ~~فعلاین
# ~~و این ms147 مسدس خفیف است بی تغییر و جون و اضع این بحود [بناه]فاع لاتن
~~درین
# ~~بحر بر وتد مفروق و دوسبب نهاذه است بایستی کی [ الف فاع لاتن را خبن
~~نکردی
# ~~ی خبن از ازاحیف اسبابست [در همه اشعار]، وبیتا مخنق
# ~~تبری جو بین میخی آهنین
# ~~عاشق مسکین جون بشکند این
# ~~فعلاتن مفعولن فاعلان
# ~~فاعلاتن مفعولن فعلان
# ~~واین بیت مسدس رمل مشعت مقصورست10 " بحر هشتم [حر سلیم] اجزاء
# ~~ان دوبار مستفعطن مفعولات مضولات و اخف ابیات " آن بیت مطوی است
~~12"
# ~~ای بتک2 ماه روی حور زاذ
# ~~باذه بمن ده برنک بامداذ
# ~~مفتعلن فاعلات فاعلان
# ~~مفتعلن فاعلات
# ~~فاعلان
# ~~و این بیت [ از] منسرح مطوی مخبون است چون جزو اوسط را کشف کنند
# ~~و جزوآخر را اذالت بر مفتعلن فاعلن مفاعلان
# ~~وبیت مطوی مکشوف
# ~~ای صنم حور زاذ نیکو رو
# ~~جنک مجو با رهیت کمترکو
# ~~1 مفتعلن فاعلات مفعولن
# ~~مفتعلن فاعلات مفعولن(اه؟)
# ~~و این وزن منسرح مطوی مقطوع است بی تغییر، بیت مخبون موقوف
# ~~مکن بتا بمن بیهذه آزار
# ~~کی مردی ام کم آزار دل آزار
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعیل
# ~~مفاعلن مفاعیل مفاعیل
# ~~145
# ~~7- ذ - بیت مخبون صدر حنف (ظ خنق) حشوین مقصور عروض سالم ابتدا مخبون
~~مقصور ضرب
# ~~8- ذ - فاعلان * 9-م -مشقب ؟ 10_ ذ - واین بیت رمل مسدس مغبون صدر
~~مشعدحشوین
# ~~مقصور عروض سالم ابتدا مخبون مقصور ضرب است بی تغییر
# ~~11- م - افزوده : و- و اچزاء
# ~~11- ذ - این بیت مطوی موقوف عروض و ضرب است بیت 13- ذ - ای پسر
# ~~15-م- کف 15- آ، ذ، ع. فاطاد ؟ 19-م- و آن 17- ذ - افروده : یت
# ~~1- ذ - کی مردی کم آزارم دل آزار و این مصراع باین صورت مناب بامورد
~~مثال نیست
# ~~1- آ،م0ع - ابیات آن ذ- واخب ان مخبون مقبوض حشواست 2 - م - بعجی؟ 3- ذ
~~- چنین
# ~~    وو     ه PageV00P164
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_165.png)

# ~~واین بیت از هزج مقبوض مکفوف مقصودست بی تغییر ، بحر نهم [جرا حیم
~~اجزاه
# ~~ن دوبار غلاتن متضلن متضلن و اخف 1 ابیات آن مخیونست
# ~~جه ماند رخان آن ms148 نکار من
# ~~کی همی تابذآن رخش جو[ن] مشتری
# ~~فعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~مفاع لن
# ~~فعلاتن
# ~~مفاع لن
# ~~مستفع آلن
# ~~و این بیت مخبون مقبوض بحر مشاکل است کی بیش ازین امذه است
# ~~یت مربع
# ~~بکردذ یار زمن
# ~~قیره کردذ برمنز من
# ~~فاعلاتن
# ~~مفتعلن
# ~~فاعلاتن
# ~~مستفع لن
# ~~و این بیت مجزو خفیف است بی تغییر ، اینست تمام نه بحر کی دردایرهآ
~~منعکسه
# ~~آورده اند و این دایره را منعکسه از بهر آن خوانده اند کی بر عکس ترکیب
~~دایرهآ
# ~~مشتبهه است کی در هر یک از بحور دایرهآ مشتبهه دو  وتد مفروق و جهار11
~~وتد
# ~~مجموعست [ودرهریک از بحور این دایره دووتد مجموع و جهاروتد مفروقست2،
# ~~و بهرامی سرخسی در کتاب غایة العروضیین آورده است کی این 2 دایره (ابو)
~~عبدالله
# ~~رشی نهاذه است :
# ~~وا مابحور آن دودایرهآ دیکر کی براجزاه مختلف تر کیب نهاذه است همجنین
~~هر
# ~~بیت کی اندکی ذوق نظم دارذ ازابیات بحور مشهور15 مخرج11 می شوذ وباقی
~~نثری
# ~~بی مزه است ، ازین جنس برین قدر اختصار کنیم جه در ذکران فایده نیست و
~~مقصود(ه4)
# ~~از ایراد این مقدار نیز آن بوذ تا 11 محقق کردذ کی درین فن بر آنج
~~مشهور و متداول
# ~~است و اهل طبع وشعراء مفلق بران 18 اشعار عذب کفته اند مزهدی نیست2 و
~~نیز
# ~~اکر متعثتی بر سبیل معایات11 و طریق امتحان بیتی ازین اوزان مستهجن
~~برخواند
# ~~و خواهذ کی اهل دانشی را بذان باز مالذ شنونده10 جون برین تقریرات واقف
~~شذه
# ~~باشد از جواب او در نماند و تفصی از آن بر وی آسان باشد
# ~~والله الموفق
# ~~1- ذ- وآخر ؟ 2 -م - افروده : شعر 3 - ذه افروده : بروزن   حذ - مفاعطن
~~چون نون
# ~~چون) از نسخه ذصاقط شده تقطیعش بر مفاعلن صحیح است 5 - ذ - یارم زمن 9
~~- ذ - مستفعلن
# ~~بواسطه آنکه در نسخه - ذ- بجای یار - یارم - دارد تقطبعش بر مستفعلن
~~صحیع است
# ~~1- ذ - بحر؟ 8- ذ - تمامی 9_ ذ خوانند 10_ ذ - چهار
# ~~1- آ،
# ~~،م ms149 - ودر هر بعر از این دائره برهکس آن جهار و تدمفروق ودو وتد محموه
~~است 13- م - ان
# ~~(1- تام نسخ جز نسخه اصل قرشی است و در اصل (فوشی
# ~~است
# ~~15- م - مشهود
# ~~1- ذ- مستخرج 17-م- که 18- م- بدان 19_ ذ - معانات 20-م - شنویده
# ~~2- ذ - بود PageV00P165
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_166.png)

# ~~و جون از تعدید بحور قدیم و حدیث و تقطیع ابیات عنب و تقیل ان فارغ
~~شدیم
# ~~قسم عروض را بر شرح فک اجزاه بحور از یکدیکر ختم کنیم بدانک فک در اصل
# ~~لفت کشاذن و جدا کردن است و در اصطلاح عروضیان آنست کی اجزاه بحری [ از
# ~~بحری] بیرون آرند و جذا کنند یعنی بیت هزج [ را مثلااز وزن بحر رجز
# ~~بر خوانند و بیت رجز را از وزن بحر هزج برخوانند و طریق فک آنست کی
~~باول
# ~~افاعیل بحری نظر کنند و سه رکن متوالی را ازان بحر بکیرند بس بنکرند تا
~~همان
# ~~سه رکن بر آن نسق در اول افاعیل این بحر از کجا یابند فک اجزاء این بحر
~~[ از
# ~~آنجا باشد ، مثال ان خواستیم تا اجزاه بحر رجز کی مستفعلن] مستفعلن است
# ~~از اجزاء بحر هزج کی [ مفاعیلن] مفاعیلن است فک کنیم باول رجز نظر
~~کردیم
# ~~سه رکن اولین آن مستفعلن بوذ کی دو سبب خفیف و و تدی مقرون بوذ باول
~~بحر
# ~~هزج "باز آمذیم و همین 10، سه (2) رکن را طلب کردیم اول عیلن
~~یافتیم کی دو
# ~~سبب خفیف بود 11 ، بعدازان مفا [بوذ] کی و تد[ی] مجموعست بدانستیم کی
~~[اجزاء
# ~~رجز] از عین عیلن منفک تواند شذبس مفا[را] اذاول مفاعیلن [(اول)]
~~باخر[اجزاء
# ~~بردیم و کفتیم عیلن مفا[عیلن مفا] تا وزن مستفعلن 11 صحیح بیرون
~~آمذمثال دیکر
# ~~خواستیم تا اجزاه بحرمجتث کی مفاعلن فعلاتن است از اجزاء بحر مضارع کی
~~مفاعیل
# ~~فاعلات است فک کنیم باول بحر مجتث نظر کردیم مفاعلن فعلایافتیم کی سهر
~~کن بوذ
# ~~دووتد 12 و فاصله ی همین سهر کن را دراول مضارع طلب کردیم از لام
~~مفاعیل ms150 یافتیم
# ~~کی لفاعلاتمفا دو وتد و فاصلهی بوذ بس مفاعی [را] از اول مفاعیل بآخر
~~اجزابردیم
# ~~و کفتیم لفاعلات مفاعی تا وزن مفاعلن فعلاتن بیرون آمذ15 ، وبر عکس
~~خواستیم تا
# ~~بحر مضارع را از بحر مجتث بیرون آریم باول بحر مضارع نظر کردیم سه رکن
~~متوالی
# ~~در اول آن مفاعیل فا یافتیم کی و تدی مقرون و و تدی مفروق و سببی خفیف
~~موذوزن
# ~~همین سه رکن را در اول اجزاه مجتث طلب کردیم ار عین فعلاتن یافتیم [
~~کی] جون
# ~~1
# ~~صل
# ~~ا- ذه افزوده: بعر 2 -م - بروزن 4- ذ- بروزن 9- ذ - نظری - م - خواستم
# ~~6- م - بحور؟ 7-م - کنیم 8- م - اواز 9- ذ - باشد م - مفروق بود 10- ذ-
# ~~ظر کردیم 11 - ذ - اولین ان مفاعیلن بود که وتدی مجبوع و دو سبب خفیف
~~باشد
# ~~افروده : مستفعلن
# ~~11- ذ - دو وتد مجوع -م - و وتد 14- م - آید PageV00P166
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_167.png)

# ~~کفتیم علأتنم فاوتدی مجموع ووتدی مفروق وسببی خفیف بوذ بس مفاعلن ف از
# ~~اول اجزاء مجتث بآخربردیم و کفتیم علاتن م فاعلن ف تا وزن مفاعیل
~~فاعلات بیرون
# ~~امذ ، اینستا حقیقتا فک اجزاء بحور ازیکدیکر وجون امثله فک و طریق
~~تخریج
# ~~آن معلوم شد از هر دایره بیتی بیاریم (ه1) تا فک (این) ابیات بحور نیز
~~از یکدیکر
# ~~محقق شود و اشتباه نماند ([ ان شاء الله])
# ~~وبیت) هزج
# ~~مایرهآ مؤقلفه
# ~~مکن زین مس نکارینا بمن بر این جفاکاری
# ~~مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مکن زین بیش نادانی مکن کزمن بیازاری
# ~~وزن رجز]
# ~~مفاعیلن مفاعیلن
# ~~مفاعبلن مفاعیلن
# ~~زین بس نکارینا بمن براین جفا کاری مکن
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~زین بیش نادانی مکن کزمن بیازاری مکن
# ~~مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن
# ~~وزن رمل
# ~~بس نکارینا بعن بر این جفاکاری مکن زین
# ~~فاعلاتن فاعلاتن
# ~~فاعلاتن فاعلاتن
# ~~بیش نادانی مکن کزمن بیازاری مکن زین
# ~~فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
# ~~بیت منسرح
# ~~دایرهآ مختلفه
# ~~بارزمن دل ربوذ یار زمن رخ نهفت   یار زمن جان بخواست " بازدل از
~~من برفت *
# ~~مفتعلن فاعلات مفتعلن فاعلات ms151 مفتعلن فاعلات مفتعلن فاعلات
# ~~1
# ~~ذحا 2-م- آید 2-م -
# ~~4- ذ حاغروده : فک 5- ذ - افزوده: اهنا
# ~~6- م - باززمن؟ 7- ذ - یار زمن دل برفت ؟

PageV00P167

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_168.png)

# ~~زن مضارع]1
# ~~زمن دل ربوذ یار زمن رخ نهفشا یار
# ~~زمن جان جخواستا "باز دل ازمن برفت4 یار
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعدرن
# ~~مفاعیل فاعلات مفاعیل فاعلان
# ~~وزن مقتضب (ه1)]
# ~~دل ربوذ یار ز من رخ نهفت یار زمن
# ~~جان بخواست "باز(دل) از من " برفت یارز من
# ~~فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
# ~~وزن مجتث
# ~~وبوذ یار ز من رخ نهفت یار ز من جان
# ~~بخواست باز دل از من برفت یار ز من دل
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
# ~~دایرهآ منتزرعه
# ~~بیت سریع
# ~~صبر ربا یذ ز دلم عشق یار
# ~~مشق ربا یذزدل من قرار
# ~~مفتعلن مفتعلن فاعلان
# ~~مفتعلن مفتعلن فاعلان
# ~~وزن بحر غریب]
# ~~رر بایذ زدلم عشق یار عشق ربا
# ~~یذزدل من قرارصب
# ~~فعلاتن فعلاتن مفاعلن
# ~~فعلاتن فعلاتن
# ~~مفاعلن
# ~~وزن بحر قریب
# ~~ربایذ ز دلم عشق یار عشق
# ~~ربایذ زدل من قرار صبر
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلان
# ~~مفاعیل مفاعیل فاعلان1
# ~~-144
# ~~وزن خفیف]
# ~~1 - ذ - افروده: فک 2 - ذ - یارزمن دل برفت 2 3 - فی الاصل فاطلات
~~والظاهر فاهلات و
# ~~نسخ آ، م ،ع - مطابق نسخه اصل است ودر هرچهار موضع (فاعلات) است وظاهرأ
~~صحیح در اول
# ~~و حوم (فاعلات) و در دوم وچعارم که عروض وضرب است (ناهلان) چنانک در
~~نسخه - ذ- احت
# ~~1- ذ- افروده : ایضا ه- ذ - بار زمن دل - آ- باز زمن دل ازمن ؟ 6 - کذا
~~فی الاصل
# ~~و - ذ، م "ع - والظاهر مفاع لن
# ~~7- فی جمیع النسخ فالات و الظاهر فاعلان  - در نخه
# ~~مطبوع و اصل و- م وع - فاعلات والظاهر فاعلان چنانک در نسخه ذاست 9 -
~~در نسخه اصل
# ~~م وآوع - غاعلات ودر - د - فاعلان وظاهر فاعلان است PageV00P168
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_169.png)

# ~~ودلم عشق یارعشق ربایذ
# ~~ز دل من قرار صبر ربایذ
# ~~لا
# ~~مفاع لن
# ~~فعلاتن
# ~~علاتن مفاع لن
# ~~فعلاتن
# ~~وزن بحر مشاکل ms152
# ~~بار عشق ربایذ زدل من قرار صبر ربایذ زد لم عشق
# ~~لات مفاعیل مفاعیل
# ~~لاع لات مفاعیل مفاعیل (له؟)
# ~~ایرهآ متفقه
# ~~یت متقارب
# ~~مکن بی وفائی مکن دلربائی
# ~~مکن تا کی آخر عذابم نمائی
# ~~عولن فعولن فعولن فعولن
# ~~عولن فعولن فعولن فعولن
# ~~زن بحر متدارک
# ~~بی وفائی مکن دلربائی مکن
# ~~کی آخر عذابم نمائی مکر
# ~~فاعان فاعلن فاعلن فاعلن
# ~~علن فاعلن فاعلن فاعلن
# ~~145
# ~~- ذ - مفاطن 2- ذ - ظطات 3 - آ- بحر 4 - ا0ع - افروده : والله اعلم
~~بالصواب PageV00P169
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_170.png)

# ~~9 در علم قافیتا و نقد شعر و آن شش بابست
# ~~ول
# ~~در ذکر معنی شعر و قافیت و حد و حقیقت آن
# ~~و
# ~~در ذکر حروف قافیتا و القاب و اشتقاق آن
# ~~در ذکر حرکات حروف قافیت و اسامی ان
# ~~] جهار
# ~~در ذکر حدود قافیت و اصناف (ان)
# ~~ب]بنجم
# ~~در ذکر عیوب قوافی واصناف نابسندیذه کی در کلام منظوم * افتد
# ~~ششم (22)
# ~~عکه
# ~~-199
# ~~در ذکر محاسن شعرو طرفی از صناعات مستحسن کی در نظم [ وتثر کلام]باشد
# ~~1 - ذ - افروده " من کتاب العجم فی معایر اشعار العجم - ا - قسم
~~اول و در حاشیه بخط الحاقی
# ~~م
# ~~2 حذ - در معرفت قوافی و طم شعر و آن مشتمل است بر عش باب
# ~~4- م - سویم
# ~~-آ-ه - اوصاف ه - ذح نظم افتد آ- منظوم باشد 6- آه ع - اقتد
~~PageV00P170
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_171.png)

# ~~در1 معنی شعر وقافیت و حد و حقیقت آن
# ~~بدانک شعر در اصل لغت دانش است و ادراک معانی بحدس صایب [(واندیشه)
# ~~و استدلال راست و از روی اصطلاح سخنی است (اندیشیده2) مرتب معنوی موزون
# ~~متگرر متساوی حروف آخرین آن بیدیکر ماننده و درین حد کفتند سخن مرتب
# ~~معنوی تا فرق باشد میان شعر و هذیان و کلام نامرتب بی معنی و کفتند
~~موزون[تا
# ~~فرق باشدمیان نظم و نثر مرتب معنوی و کفتند متکرر] تافرق باشدمیان بیتی
~~ذو مصراعین
# ~~و میان نیم بیت کی اقل شعر بیتی تمام باشد جنانک بیش ازین کفته ایم و ms153
~~کفتند
# ~~متساوی تا فرق باشد میان بیتی تمام و میان مصاریع مختلف هر یک بر وزن1
~~دیکر
# ~~* کفتند حروف آخرین ان بیکدیکر ماننده] تا فرق بوذ میان مقفی و غیر
~~مقفی کی
# ~~سخن بی قافیت را شعر نشمرند اکرجه موزون افتد
# ~~و] أما سبب انک [کلام] موزون را شعر خواندند 2 [(ابوعبدالله8)] قاسم
# ~~بن سلام بغداذی کی یکی از ایمه نحو و لغت و تاریخ بوذه است می کویذ2
~~یعرب بن
# ~~قحطان بن عابر10 بن 9 شالخ بن ار فخشد11 ، بن سام بن نوح [(صلوات الله
~~علیه لی
# ~~جهار صدسال عمر یافته بوده است و اورا یعرب ازین جهت خوانده اند کی
~~عربی کفته
# ~~است 12) و] 9 بعد از طوفان لغت عربی از و [ی] منتشر شد باسجاع و قراین
~~مشعوف
# ~~بوذه [ است و] جون در اثناء اساجیع عرب مصراعات (موزون) می افتاذ یعرب
~~بقوت
# ~~فطنت و ذکاء قریحت آنرا * دریافت و میان12 " موزون و ناموزون
~~(2ه2) [کلام]فرق
# ~~کرد و ار تجالا این دوبیت بکفت4
# ~~ما الخلق الا لاب19 و ام
# ~~خدین جهل. او خدین علم
# ~~مابین خلق رآیع 11 و یحلم
# ~~ای مررح1 طور آوطورآهم
# ~~147-
# ~~ب اول
# ~~1- ذ - افزوده : ذکر 2- ذ دانستن 2- نسخه - ا" ذهه"م- ندارد
~~4- ذ= که کفتهاند
# ~~5 - ذ - کفتیم 9 - آ - بروزن و سایر نسخ دیکر : بر دوی و ظاهر اول است
~~7 - ذ - کفتند
# ~~اد بود 8 - آ، ذ ،* (ابوعبدالله) ندارد 9- آ، ذ - افروده: که 10-م -
~~هامر 11-ذ-
# ~~فالح بن ارنحشد 12- این قست در نسخ آ، ذه 8 - نیت 13- ذ - درمی یافت و
~~میان
# ~~کلام 14- ذ، م - افروده: شعر 15 - ذ- الابام ؟ 16- ذ - خد ابن طم او
~~حذابن
# ~~طم -م - خنف جهل اخدین علم - والخدین : الصاحب والرفبق 17 حذ - حلق
~~رابع 4-م ، آ، ه -
# ~~طق زایغ 18- آ-ه - فی فرح - ذ- فی موج طورا و طورا اهم * PageV00P171
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_172.png)

# ~~و در محفلی خاس کی اکابر اقارب و اعیان خویشان اوحاضر بودند انشاد کره
# ~~ایشان [(جون هر کز سخن موزون ms154 نشنیده بودند1 )] کفتند ما هذا الثرتیل
~~الذی مه
# ~~کنا شعرنا بک [ تقوله] این جه نسق [سخن] و ترتیب کلامست کی از تو مثل
# ~~ین کفتار3 ندانسته ایم او کفت وایا4 ایضا ما شعرت به  من نفسی قبل یومی
~~هذا
# ~~من نبز تااین غایت " این سخن از خوذ6 " نیافته ام بس بسبب
~~آنک او را بی و اسطه
# ~~تعلیم1 وتعلم بکلام موزون شعور افتاذ آنرا یشعر خواندند وقایل آنرا
~~شاعر نام نهادند*
# ~~(وبعضی (میکویند) شعر اول جرهم بن قحطان کفته است9)] و بعضی از اصحاب
# ~~نواریخ اولیت شعر را بآدم [ صلوات الله علیه ] حوالت کرده اند و این
~~ابیات را در
# ~~مرئیه10 هابیل11 کی قابیل اوراکشت بوی نسبت داذه 12
# ~~تغیرت13 البلاد ومن علیها
# ~~فوجه الارض مغبر قبیح
# ~~غیر کل ذی طعم ولون
# ~~وقل بشاشة الوجه الصبیح 14
# ~~فوااسفا15 علی هابیل ابنی
# ~~قتیل قد تضمنه الضریح
# ~~و باتفاق اهل علم16لغت آدم سریانی بوذه است اکراین روایت درست است مکر
# ~~و[ صلوات الله علیه جیزی ازین جنس] بلغت سریانی کفته باشد * و بعد ازو
~~آنرا
# ~~تازی ترجمه کرده (فها) باشند 17"
# ~~و همجنین ابتدا شعر بارسی10 ببهرام کور نسبت می کنند و در قصص ملوک
# ~~عجم آورده اند کی یزدکرد12 شابور را کی بدر بهرام بوذ هر فرزند کی می
~~آمذ [هم]
# ~~در مبادی طفولیت در می کذشت جون بهرام جهار ساله شد و امیذبقاء او بدیذ
~~آمذ منجمان
# ~~زایجهآ طالع او بنهاذند و در مواضع کواکب و وجوه دلایل آن نظر "
~~کرد اقتضاء20*
# ~~ادوار فلاکی در آن میلاد21 جنان یافتند کی نشو و نماه او در غربت باشد
~~و مؤدب
# ~~و مردانه 11 خیزد و وارث ملک شوذ و سبب بقاه خاندان کردذ مر یزد کرد
~~منذربن
# ~~148
# ~~1- این قست در نسخ ا: ذع نیست 2- 1" ع - افزوده : ما 3 -م -
~~بکفتار؟ 4 - ذ -
# ~~افزوده: و(ایضا) 5- ذ - بسن 9- ذ - از سغن خویش 7- م - تعلیمی 8 - م -
~~نهاد
# ~~9- آ، ms155 ذ، ع - ندارد 10- ذ - برییه
# ~~11 -م افروده: طیه السلام 12- ذح میکنند -ذ-
# ~~- افروده : شعر 13- م - بغیرت 14- ذ - البلیح 15- ذ - اسفی 16- ذ -
~~عالم
# ~~17ذ - واین ترجبه آن بود 18- ذ - فارسی را 19- ذ - افروده، بن یعرام ین
# ~~20-و-
# ~~لردند اقتدار 21 - ذ - حالت 22 حذ - و فرزانه PageV00P172
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_173.png)

# ~~عمرو بن عدی لخمی1 راکی از "دست او بر حیره ، بادشاه بوذ بخواند و
~~بهرام
# ~~را بنو سبرد و جند مزرک را از ارکان دولت " باوی بحیره
~~فرستاذ4" تا در میان
# ~~عرب برورش بافت و فصیح و شاعر و مبارز و مردانه خاست وبعضی [می] کویند
~~ملک
# ~~حیره5 در آن وقت نعمان بن منذر بن عمروبن [ منذر بن عمرو بن ] عدی بوذ
# ~~وجون یزدکرد بهرام را بحیره فرستاذ بفرموذ تا(در) بعضی از متنزهات 8
~~حیره
# ~~ازبهر وی [واصحابوی] مسکنی جذا کانه سازند بس معماران خورنق و سدیر بنا
~~کردند
# ~~و ابن قتیبه می کویذ10" خورنق (را) درعجم خورنکاه11 نام نها فله
~~بوذآند یعنی جای
# ~~خوردن و نشستن باذشاه زاذه و عرب آنرا خورنق
# ~~کردند بتعریب و سدیر سه کنبد
# ~~بوذ متداخل یکدیکر وآنرا (قه1) سه دیر خواندندی عرب آنرا سدیر12 کردند
~~و جنین
# ~~کویند کی آن سه کنبد معبد1آ4 ایشان بوذه است و همانا در قدیم کنبد را
~~بزبان بهلوی
# ~~دیر می خوانده اند از بهر آنک در بعضی از کتب مسالک دیذهام کی منزلی کی
~~ارهطرف
# ~~اصفهان بر صوب ری10 " هست وآنرا دیر کجین11 می خوانند کنبدی
~~مجصص11 بوذه
# ~~است و حماد بن ابی لیلی 18 کی مدار [روایت] بیشتر [ اشعار عرب بروست
~~جند قطعهآ
# ~~قازی از] اشعار بهرام مشتمل * بر تفاخر و تکاثر از اهل حیره روایت می
~~کند وآنج
# ~~عجم آنرا اول اشعار بارسی نهاذه اند و بوی نسبت کرده اینست 19"
# ~~منم آن بیل دمان10 و منم آن شیریله
# ~~بام من بهرام کور کنیتم بو جبله
# ~~و در بعضی کتب فرس دیذه ام کی علماه عصر بهرام هیج ms156 جیز از " اخلاق
~~و
# ~~حوال 21 ، او مستهجن ندیذند الا قول شعربس جون نوبت باذشاهی بذو رسیذو
~~ملک
# ~~بروی قرار کرفت " آذربادین زرادستان حکیم بیش وی 11" آمذ و
~~در معرض نصیحت
# ~~29
# ~~1-ذح لحمی 2- ذ- قبل او در بعیره 4 -م - ویندین 4- ذ- با او بفرحتاد 5-
~~ذ - بحیره ؟
# ~~و در حاشیه حیره تصعیع شده 6 - ذه افروده : بن لحمی 7- ذ - اینجا 8 - م
~~- منزهات
# ~~9- ذ - بارند 10_ ذ - واین قبیله مبگویند 11- ذ- خوردگاه 12- ذ -
~~اغروده ؛ نام
# ~~13-م - و هیچنین 14- ذ - بعید ؟ 15- ذ - طرق بر صورت دهی 16 -م - کنجین
# ~~1_ جص اندوده شیه گچ 18_ ذ- افروده : کوید 19 ذ - بوده است تفاخر از
~~اهل
# ~~جزیره روایت میکنند (2) و آنچه مجم آنرا اول اشعار یارسی می نهند و
~~نسبت آنرا به بهرام کور کردهاند
# ~~61- ذ - اختلاف حال او - م - اختلاف احوال او
# ~~این است بیت
# ~~20 م - و ماقی؟
# ~~22- افربازین زرادشتان حکیم ییش او حم- اذر بادین زرادشتاد ییش او - آ-
~~آذربادین بن زرادستان
# ~~حکیم بعش وی آمد و در ننه جایی اذرباد بن زرادستا PageV00P173
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_174.png)

# ~~کفت امی باذشاه بدانک انشاه شجر از کبار معایب ملوک و دنی عادات
~~باذشاهانست ازبهر
# ~~آنک اساس آن بر کنب و زورست و بنیاذ آن بر مبالغت فاحش و غلو مفرط و
~~ازین جهت
# ~~عظماء فلاسفه ادیان از آن معرض بوذه اند و آنرا مذموم داشته و مهاجات 1
~~شعر (اء)
# ~~را از اسباب مهالک "ممالک سالفه، وامم ماضیه (ه؟) شمرده اند و از
~~مقدمات تلف اموال
# ~~و خراب دیار نهاذه وعأمهآ زنادقه و منکران نبوت را خیال مجال طعن در
~~کتابهای
# ~~منزل و انبیاه مرسل جز بواسطه نظم سخن نیفتاذه است و اندیشه معارضه
~~ایشان جز
# ~~بسبب اعتیاد اسجاع و قوافی روی ننموذه و اکرجه طایفهی از دوستداران
~~علوم
# ~~نج از آن جمله بر منهج صدق و صواب افتد و بر نصایح مرشد و حکم و امثال
# ~~نافع مشتمل باشد آنرا آیتی ارآیات دانش نهاذهاند ms157 و معجزی از معجزات
~~حکمت شمرده
# ~~و آورده اند (کی) اول آفریذهی 11 کی در زهد " و موعظت نفس
# ~~و تسبیح و
# ~~تقدیس حق شعر کفت ملکی از ملائکهآ 13 مقرب بوذه است باری اتفاق است *
~~کی
# ~~نخست آفریذه ای کی در شعر خویشتن را بستوذاه) و دران بر دیکری14 مفاخرت
~~کرد
# ~~ابلیس بوذ علیه اللعنه بهرام کور از آن باز کشت19 و " بعداز آن
~~شعر نکفت و نشنوذو فرزندان
# ~~و اقارب خویش را ازان منع کرد [و] همانا ازین افتاذه است کی بار بذجهر
~~می16 کیاستاذ
# ~~بربطی10 بوذ بناه لحون و اغانی خویش در مجلس خسروبرویزکی آنرا خسروانی
~~خوانند
# ~~با آنک سربسر مدح و آفرین خسروست برنثر نهاذه است وهیج از کلام منظوم
~~در آن بکار
# ~~نداشته ، وبعضی (می) کویند (کی) اول شعر بارسی ابوحفص حکیم ابن احوص
# ~~سفدی کفته است از سفد سمرقند و او در صناعت موسیقی دستی تمام داشته
~~است1
# ~~بونصر فارابی در کتاب خویش ذکراو آورده 21 است و صورت آلتی
# ~~موسیقاری
# ~~150
# ~~1- معاجات یکدیکرراهجو کردن وزشت کفتن2- ذ - شعرا- م - غعررا؟3- ذ لوه
# ~~نلاصفه -م- ملوک سالقه * محال 5-ذ کتب 6- م - ننوده اند 7حذ - دوستاران
# ~~8- ذ- افتاده 9- ذ - مرشده 10- ذ - شیردهاند
# ~~1-ذ-کی 12مو - ومعرفت
# ~~فس و مومظت 14-م - ملکه 19- م - نزدیکی
# ~~10- ذ - که اول آفرینه که خود را
# ~~بستود و بدان بر دیکران تفوق کرد ابلیس بود القصه بطولها اذربازین حکیم
~~بهرام کور را ازان
# ~~از داعت و او
# ~~-ذح مهر
# ~~1- ذحبربط
# ~~1-ذ- اخوص 7-م=ا
# ~~وض
# ~~1-ذهم - افروده" و- وابونصر
# ~~2- ذح خود
# ~~ذحکرفه
# ~~22ح ح الک PageV00P174
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_175.png)

# ~~ام آن شهرود که بعد از بو1 حفص هیج کر (له2) آنرا در عمل نتوانست آور
~~دبر کشیذه
# ~~ومی کویذ 2 او در سنهآ ثلثمایة 2 هجری بوذه است و شعر (ی) کی بوی نسبت
~~می
# ~~کنند اینست
# ~~اهوی کوهی در دشت جکونه دوذا4
# ~~یار ندارذ بی یار جکونه روذا
# ~~و جون این مقدمات معلوم شذ بدانک جون ابیات متکرر شذ ms158 و از بانزده و
# ~~شانزده در کذشت آنرا قصیده خوانند و هرجه ازان کمتر بوذ [ آنرا] قطعه [
~~کویند]
# ~~ودر قصاید بارسی لازمست کی بیت مطلع مصرع باشد یعنی قافیت هر دو مصراع
~~در
# ~~حروف و حرکات یکی باشند والأ آنرا قطعه خوانند هرجند از بیست [بیت] در
# ~~کذرد و هر شعر کی مقصور باشد بر فنون عشقیات از وصف زلف و خال " و
~~حکایت
# ~~وصل و هجر و تشوق بذکر ریاحین وازهار12، و ریاح و امطار و وصف دمن
~~واطلال
# ~~آنرا غزل خوانند و غزل در اصل لفت سمر دختران و حدیث ایشان است و
~~مفازلت
# ~~عشق بازی با زنان12 است و کویند رجل غزل 11 یعنی مردی عشق باز و سماع
~~دوست
# ~~و ازین جهت " شرح احوال عاشق وصفت جمال معشوق.ا غزل خواندند
~~11" و اشتقاق
# ~~قصیده از قصدست و ان توجه و روی نهاذن است بجیزی و جائی و مقصود محل
~~قصد
# ~~مردم است بطلب و تحصیل و کفتن و کردن آن بس قصیده فعیلی است بمعنی
~~مفعول
# ~~یعنی مقصود شاعرست بایراد معانی مختلف و اوصاف متفرق از مدح و هجا و
~~شکر و
# ~~شکابت و غیر آن وهاه در آخر قصیده از برای15 آنست تادلالت کند بر و حدت
~~ان1
# ~~جنانک شعیر و شعیره وذبیح وذبیحه
# ~~و أما قافیت بدانک قافیت (ثهأ) بعضی از کلمه آخرین بیت باشد بشرط آنکه
~~آن2
# ~~کلمه بعینها و معناها در آخر ابیات دیکر متکرر نشوذ بس
# ~~اکر متکرر شوذ] آنرا
# ~~ردیف خوانند و قافیت در مقبل آن باشذ جنانک
# ~~شعر
# ~~رخ تو رونق قمر دارذ
# ~~لب تو لنت شکر دارذ
# ~~151
# ~~1- ذ م = ابوحخص 2 حذ- می کویند 2 - ذ - ثلاث و مائه
# ~~4-م - رودا
# ~~حاشیة الاصل فی هذا البوضع : جو ندارد یارحاصع 9- م - دودا 7- ذ -
~~یانجده 8 -ذ-
# ~~ودر قصیده غارسی 9- ذ - باشد 10_ ذ - افروده : هم - هم در 11- ذ -
~~هجران و
# ~~وصال وذکر ریاحین و انعار 12-ذ- با ایشان 13-ذ ms159 - منازل 14- - وصف جبال
# ~~مشوق و شرح احوال عاشق را فهزل خوانند 15- آ، ذ، م = از بهر 16 - نته
~~اصل و
# ~~م0ه- وحدان و - ذ- وحدت ان 17- م - این 18- ذ - که 19- ذ- بیت
~~PageV00P175
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_176.png)

# ~~شکرست وجون ماقبل راه قمر و شکر متحرک است قافیت این شعر حرفی و حرکتی
# ~~جون کلمهآ دارذ درین متکرر آمذ1 آنرا ردیف خوایند و قافیت در کلمهآ قمر
~~و
# ~~بیش نباشذ اعنی حرف راه و حرکت ما قبل آن و اکر ماقبل حرف آخرین از
~~کلمهآ
# ~~قافیت سا کن باشد جنانک
# ~~(شعر)
# ~~ای نرکس بر خمار تو مست
# ~~قافت آن از " آخر کلمه باشد تابنخستین ، حرکتی کی بیش از سواکن آن
# ~~دلها ز غم تو رفت از دست
# ~~بوذ بس قافیت [این شعر دو حرف و حرکتی بیش نباشد وان سین و تاء است و
~~حرکت
# ~~ما قبل ان آما اکر حرف آخرین از کلمهآ قافیت] نه ازنفس کلمهآ قافیت بوذ
~~بل کی
# ~~بعلتی بذان ملحق شذه باشد جنانک
# ~~(" شعر")
# ~~برخی جشم مستشان
# ~~وان زلف همجون شتشان
# ~~کی کلمهآ اصلی در اخر این شعر مست وشست است و شان از بهر اضافت جماعت
# ~~بذان ملحق شذه است [( قافیت آن از آخر کلمه باشد تا بنخستین حرکتی که
~~بیش از
# ~~سوا کن حروف نفسر کلمه باشد 7)] بس قافیت این شعربنج حرف * و حرکتی
~~باشد"
# ~~بعنی از نون تا بحرکت ماقبل سین مست و شست و این جمله را قافیت خوانندو
~~هر
# ~~کدام10 ازحروف و حرکات قافت [(را)]11 نامی است کی بعد ازین 11 نموذه
~~شود
# ~~و هیج (4) یک از حروف (قافیت) در کل قصیده "نشایذ کی متغیر [ و
~~متبتل
# ~~شود13، الا حرف دخیل19 جنانک بعد ازین بکوئیم10 و قافیت را از بهر آن
~~قافیت
# ~~خواندند 16 کی از بس اجزاء شعر درمی آیذ و بیت بذو تمام می شود واصل ان
~~از
# ~~قفوت فلانا [است] یعنی از بس فلاتی فرا رفتم وقفیت فلانا یعنی کی را از ms160
~~بس
# ~~بلانی19 روان کردم بس این کلمه را کی بناء بیت برآن است و در کل قصیده
~~رعایت
# ~~آن لازم قافیت [می] خوانند یعنی بس رو اجزاء بیت است 16 و بیت را مقفی
~~خوانند
# ~~31
# ~~7- ذ- مکرر آمد-م - متکرر آید 2- ذ -م- بیت 3 - ذ حرفته 4 -ذ - آخرین
~~حرفی باعد
# ~~نحستین 5- آسذ باشد 6- ذ - افزوده: وهست ؟7- قست میان دو قلاب از تیام
~~نسخ
# ~~خطی سافط شده 8 - ذ - بجای و حرکتی (سه حرکت) دارد وافزوده " حرکت
~~ماقبل سین حنو است
# ~~وحرکت تا مجری و حرکت شین وصل نغاذ باشد - وظاهر آ کلمه حرکتی در متن
~~چایی غلط و صحیح
# ~~صهحرک) نسخه - ذ- است 9- ذ- هست " 10_ آ- ذ- وهریک را 11 کلیه
# ~~را) از نسخه آ، ذ، ع - افتاده است 12- م،آ،6- باز نسوده شود 13- ذ -
~~نباشد
# ~~ه متغخیر نباشد " 19_ ذ افروده : و تأحیس اکر متبدل شود روا باشد
~~و اکر لازم دارد بحن
# ~~شعر پغزاید
# ~~15- ذ - کوئیم
# ~~19- ذ - کویند 17- ذ - افروده: ققوت است کوهند
# ~~1- ذ- ظاد 19- ذ = باشد PageV00P176
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_177.png)

# ~~عنی آنرا قافیت بدیذ کرده [(والله الموفق )]
# ~~اب دوم
# ~~در ذکر حروف قافیت و اسامیآ آن [ و آن] نه است روی وردف وقید و تأسیس
# ~~و دخیل و وصل و خروج و مزید و1 نایر
# ~~بدانک] حرف اخرین کلمه قافیت جون از نفس کلمه باشد آنرا روی خوانند
# ~~حرف روی
# ~~جنانک
# ~~هی بقاه تو دوران جرخ را مفخر
# ~~(شعر)]
# ~~جون حرف راء در کلمه مفخر اصلی است روی این شعر راهست و جنانک
# ~~جون تاء (از) اصل کلمه مست است روی این شعر تامست و این لفظ
# ~~ی نرکس بر خمار تو مست
# ~~از روا کرفته اند [وروا رسنی باشد کی بذان بار برشتر بندید بس جون بناه
~~جمله ابیات
# ~~شعار برین حرفست همجنانست کی کوئی جملهآ ابیات بری حرف بسته می شود
~~آنرا
# ~~برواه شتر ماننده کردند و نامی مشتق از آن نهاذ، (2) و جون حقیقت روی
~~معلوم
# ~~شد ودانسته آمذ ms161
# ~~که هرحرف [کی] در آخر کلمه قافیت ازنفس کلمه باشد شایدکی
# ~~آنرا روی بیت سازند بدانک هر حرف کی در آخر کلمه قافیت نه از اصل1 کلمه
~~باشد
# ~~"وبعدبذان ملحق کردانیده باشند اکردر صحیح لفت دری ملفوظ نباشد
~~جون هاء خنده
# ~~و کریه و نامه و جامه 11 و یاه کی و جی و واو دو و تو نشایذ کی آنرا
~~روی سازند
# ~~و اکرهمجون حروف اصلی در [لفظ] آیذ و مشهور14 الترکیب نباشد و بکثرت
~~استعمال 19
# ~~ز نفس کلمه نماهذجون راه رنجور ومزدور 11 و دال دانشمند و خذاوند و الف
~~دایا
# ~~15
# ~~1- در نخه - ذح تیام معطوفات بدون واو هاطفه است 2 - ذ - افزوده : و
~~بزرکی این جمله را
# ~~در یک ییت جسم کرده است بیت (روی وردف و دگر قبد و بعد ازان تأسبس -
~~دخیل و وصل و خروج
# ~~ومزید با ناثر)اه و این ظاهرا از اضافات کاب است " 3 - ذ افروده،
~~است 4 - ذ - ملک
# ~~-ذح باقد 9- ذ- افروده ، بیت 7- م - ان
# ~~8- ذ- افروده : را 9- م= بدین
# ~~1=م- اند
# ~~1- م - از نفس 12_ ذ - وبعلتی بدان ملحق بود - م - وبعلتی بدان کرایند
# ~~اعد
# ~~12-ذ_ و خامه 19_ذ - و معروف 15- ذ - اغروده، ان 16- ذ - ومندور
# ~~و مندور مضتف مندیور احت ومندیور بعنی ملوک ویریشان حال واصل این لنت
~~منده یور بوده است
# ~~سنی صاحب اولادبیار بواسطه آنکه نقیر کثیر الاولاد همیشه پریشان است
~~وفمناک (فرهنک ناصری) PageV00P177
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_178.png)

# ~~وبینا شایذ کی این نوع را روی سازند و اکز3 مشهور الترکیب باشد جون الف
~~شاها
# ~~و خذاوندا و میم آمذم و رفتم وذال می آیذ ومر روذ ونون کلستان و نیستان
~~درین نوع
# ~~تفصیلی ا هست [کی] بعد ازین [ بشرح] بیان کنیم [ و] بحکم آنک قوانین
~~لفت
# ~~دری را مقیاسی درست نیست کی معرفت صحیح و فاسد آن ازو طلبند و در شرح
~~خطا
# ~~و صواب کلام بارسی3 اصلی معتمد علیه نه کی بوقت حاجت بذان مراجعت کنند
# ~~و ms162 کمسرامایکان این روزکار در باب، نقد شعر و یجوز ولایجوز قوافی خبط
~~بسیار
# ~~کردهاند و خلط فراوان روا داشته و یکبار آی علم شعر بس بشت انداخته اند
~~وروی
# ~~بنظم الفاظ نا مهذب آورده از فن شاعری بجریان در هذبان قناعت کرده و از
~~شیوهٔ‌
# ~~سخن وری بمنحول کری خرسند شذه و از منتمیان ایشان کس هست کی
# ~~قافیت جز حرف روی نشناسذ   و دران نیز میان حرف زاید و اصلی فرق نکند
# ~~* از علم عروض جز مفاعیل فاعلات (هأ) فهم نا کرده و از بحور شعر
~~جزاسامی بی معنی
# ~~نادانسته جنان مقلد طبع خویش [ و معتقد فضل خویش] است کی انوری را بجا
~~کری
# ~~نبسندذ و خاقانی را بدر بانی قبول نکند بس صواب آست کی درین فصل از
~~حروف تهجی
# ~~بر ترتیب اب ت ث12 هر آنج در لغت دری مستعمل است بر شمارم و زواید مفرد
# ~~و مرکب آنرا کی باواخر کلمات لاحق کردذ و درین لغت بمنزلت حروف تصریف و
# ~~کلمات ادوات باشد [ بیان کنم] و معنی وعلت الحاق هر یک بموضع خویش شرح
# ~~هم 15 تا اهل طبع را آنج از آن حروف روی را شایذ معلوم کردذ و اشتباه
~~نمانذ
# ~~ان شاء الله العزبز]
# ~~حرف الف
# ~~بدانک از جنس الف در اواخر کلمات هشت حرف زاید افتد
# ~~حرف فاعل وصفت
# ~~و آن الفی است کی در اواخر اصول1 معنی فاعلیت دهد10 جنانک دانا و
# ~~1
# ~~9- ذ- افروده : این 2- م- تفصیل 3- ذ - فارسی 4- م - معهد ؟ 5- م = ان
# ~~6- ذ_ افروده : را 7- ذ - ازاین 8 -ذ - بسخرگی ومنحول شعر و سحنی که
~~دیکری گفته
# ~~1- م = نشناصند ؟
# ~~بخود بر ستن 9- 1 -م - مقدماد - ذ - متقدمان 10- م - نیست
# ~~12_ ذ - افزوده ، و - واز 13-ذ - مفاهیلن فاعلاتن - م - مفاهیل فاعطاد
~~14_ ذحالف وباوتا
# ~~10- ذ - دهیم 16 - وفی الاصل -ع ، م ، آ- در اواخر اصول اواخر - ذ
~~مطابق متن است
# ~~11- آه ذه م - دهد - نسخه مطبوعه : وهند PageV00P178
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_179.png)

# ~~بیشا و شنوا و کویا ms163 و در اخر نعوت معنی اصاف دهذبذان صفت جنانک زیبا و
~~شکیبا
# ~~حرف نداء و دعا
# ~~و آن الفی است کی در اواخر اسامی معنی ندا دهذ جنانک خداوندا [و]شاها
# ~~و]جانا ودر اواخر افعال معنی دعا دهذ جنانک بیایذابروذا [و] جنانک
~~[شاعر کویذ]
# ~~بیت 9
# ~~منشینذا از نیکوان جز توکی برجای تو
# ~~کم بیندا جز من کسی آن روی شهر آرای تو
# ~~حرف تعظیم و تعجب
# ~~و ان الفی است کی در اخر بعضی نعوت فایده تعظیم و تعجب دهذ جنانک با کا
# ~~فریذکارا" بسامال کی فلان دارذ و جنانک شاعر " کویذ
# ~~1شعر"
# ~~اکر شاه غازی نکردی هنر
# ~~ور ایزد مرورا نداذی ظفر (1)
# ~~نباها کی دین محمد شذی
# ~~سیاهاکی محراب و منبربدی
# ~~حرف نسبت
# ~~و ان الفی است کی در [ او اخرە] (بعضی) نعوت فاهده نسبت دهذجنانک فراخا
# ~~و درازا و بهنا و باربکا و باشد کی نونی در افزایند11 کویند فراخنا و
~~درازنا ومعنی
# ~~آن فراخی و درازی است12 الا آنک این الفاظ عام ترست و ان خاص تر
# ~~احرف تخصیص
# ~~و آن (راه) و الفی است 12 کی در اواخر اسامی معنی تخیص دهذ جنانک
# ~~اورا و شمارا (و اسب را) و جامهرا
# ~~حرف شکل وهیأت
# ~~و ان کلمة اساست کی در اواخر (اسامی) معنی شکل وشبه دهذ جنانک
# ~~-155-
# ~~-ذ- حروفه او دها ؟ 2- ذ- ننشیندا ز نیکوان جز تو کسی بجامی تو 2- ذ-
~~افروده
# ~~1- ذح اواخر * - ذ - یا بسامالاکه ثلان دارد و چنانک عنصری - ن -
~~بسامالا 6-
# ~~ذ- ییبر
# ~~1- ذهم= عدی 8- ذحافروده : چمارم 9-م- آخر 10- نسشه مطبوه
# ~~-آ- تاریکا
# ~~1- ذ - افروده : و 12 حذ باشد 13- ذ - انروده، پنجم 19حذ
# ~~روده، مشم 10-ذ - افروده: بضی PageV00P179
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_180.png)

# ~~مرد[م] آسا و بافشاه آسا و خراسانیان کویند [فلان] مردی بآساست1 یعنی
~~با وقار
# ~~ورو] است
# ~~هرفه جمع
# ~~وآن هاء والفی است کی (در) اواخر بعضی اسامی "جمع را باشد "
# ~~جنانک زرها و کوهرها
# ~~عرف اشباع
# ~~آن الفی است کی شعراه متقدم 9 از الف اطلاق اشعار ms164 عرب کرفته اند10 کی
# ~~عرب در قافیه جمال و کمال مثلاجون وزن اقتضاه حرفی دیکر11 کند اکر لام
~~در محل
# ~~صب باشد الفربذان الحاق کنند (کوبند) جمالا و کمالا و اکر در محل رفع
~~باشد
# ~~کویند جمالو و کمالو و اکر در محل جر باشد کویند جمالی و کمالی و این
~~الفوواو
# ~~وبارا حروف اطلاق خوانند یعنی حرف رویرا بحرکت مطلق می کرداند وقیده1آ
# ~~سکون ازوی بر می دارذ15 و بحکم آنک دربارسی11 بیشتر کلمات مسکنة17
~~الاواخرست
# ~~جون وزن اقتضاء [ حرکت] روی کردی الفی بذان الحاق کردندی جنانک
# ~~شعر18*
# ~~دوش شبی بوذ خوب ورخشانا9
# ~~وآنرا الف اشباع خواندندی10 از بهرآنک تؤلد الف جزاز اشباع فتحهآ (2)
# ~~بروین بیذا و ماه تابانا
# ~~ماقبل نخیز دو متأ خران شعراء استعمال ابن الف21 را عمی فاحش "
~~شمرندو البته22"
# ~~جایز ندارند[و] جون این مقدمات معلوم شد بدایک هرجه ازین [ جمله]
~~حر[و]ف
# ~~مفرده 12 و ظاهر الترکیب [است] جون الف دعا وندا والف تعظیم و تعجب
~~والف
# ~~تسیت نشایذ کی 19 روی سازند و بناء شعر بر آن نهند جنانک بلفرج ( در
~~قافیتی الفی
# ~~گمفته است
# ~~156
# ~~1- ذ - بااحاست 2- روا: آبرو، و نیگی منظر 3 - ذ - افروده : هفتم *- ذ
~~- جر
# ~~5- ذ - الف 6- آ - (در) ندارد 7- ذ - برای جمع آورند 8 - ذ - افروده:
~~هشتم
# ~~9- ذ -ما تقدم 10- م - کفته اند 11 - درنسخه جایی افزوده : الحاق و
~~سایر نسخ - نداره
# ~~و چون غیر لازم بود آنرا ایداختیم
# ~~12- ذ- کویند 13- ذ - میکردانند -م - می کنند
# ~~19- ذ - افزوده، و ؟ 15_ ذ_ بر مبدارند 16- ذ - قارسی 17- م - متکنة ؟
# ~~18- ذ - بیت 19_-م- واخشانا 20 ذ - کفتنهی 21_-ذ- آنرا 22- ذ - شروهانه
# ~~آنرا 23- ذ - افزوده ، باشد 24- ذ - افزوده ، آنرا
# ~~25- م - الف 26-ذ -
# ~~بوالفرج کوید PageV00P180
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_181.png)

# ~~شعر"
# ~~باغها راغ کند ونج قدوم ملکان
# ~~راغها باغ کند یمن قدومت ملکا
# ~~و أماالف فاعل جون دانا و بینا بیشتر متأخران این الفات را از نفس کلمه
# ~~می نهند از بهر آنک ترکیب آن با کلمتی تام المعنی نیفتاذه ms165 است جی در
~~صحیح
# ~~لفت دری بین و دان وشنو و کوی "اوامر صحیحه نیست ، الاکی [ جیزی
~~دیکر
# ~~باول ان در آوند (جنانک) ببین و بدان و بشنو و بکو یا کویند می بین و
~~می دان
# ~~ومی شنو و جون تمام معنی این کلمات درین صورت بالف حاصل می شوذ آنرا از
# ~~فس این کلمات نهاذند و جایز داشت کی [ آنرا] روی سازند جنانک انوری
# ~~کفته است"
# ~~" شعر
# ~~کسی جه داندکین کوزبشت مینارنک
# ~~جکونه مولع آزاد مردم داناست
# ~~ه هیج عقل بر اشکال دور او واقف
# ~~نه هیج دیذه باسرار11 حکم او بیناست
# ~~و الف شیذا و بیذا[ وهویذا] (وآشکارا) [ وببشوا] و اندروا12[ ونانبا
# ~~قولا واحدأروا باشذ کی روی سازند14 والف زیبا و شکیبا[رابالف شیذا و
~~بیذا ملحق
# ~~می دارند10 در جواز از بهر آنک هردو از صیغ نعوت اند همجو شیذا و بیذا
~~و اکرجه
# ~~زیبا و شکیباظاهر الترکیب اند بسبب آنک ازین نوع بیش ازین دو کلمه
~~"نیست در
# ~~ان مساهلت کرده اند19" [و]اماالف آساومراوتراو شوربادر "هر
~~قصیده یکی جایزست
# ~~و اکر ، مکرر شود(ه1آ) [ درابیات دیکر] آنرا ایطا خوانند و ان از عیوب
~~قافیت است
# ~~جنانک] بجای خویش بیان کنیم و بعضی شعراه مرا و ترا و کرا و جرا بهم
~~جایز دارند
# ~~بخلاف مارا وشمارا از بهرآنک ما و شما کلمات تمامست و م کلمتی 10 تمام
~~نیست
# ~~بل کی اصل آن من است "نون انداختهاند 18" و را بذان بیوسته
~~بس [ کوئی] را
# ~~درین کلمه16 بجای حرفی اصلی است بخلاف1 مارا وشمارا وجون ترا و کرا و
~~جرا
# ~~157
# ~~ابن له میدانتم
# ~~نیامده است 6-ذ - در آرد 7- ذ- افروده : ومیگوی 8- م - بادل ؟ 9- ذ -
~~داشتند
# ~~1حذ هم - کود اابرارار12- ذ وانبرا12- ذه افروده : واما1م
# ~~و یدا کردانند 15_ ذ- است دران مشاهده کرده اند 16 - ذ - در هرقصیده
~~یکی جایز باشدو
# ~~اکر در ایات دیگر - ودر نته مطبوهه  در هر بیت: 17_ ذ_ و میم و تاکلیات
~~18_ذ. و ms166
# ~~تونود و واو ینداخعاند 19-ذ - کلیات 20- ذ - بخلافراء PageV00P181
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_182.png)

# ~~موصول مینویسند وواو وهاء از کتابت آن انداخته اند و رابذان الحاق کرده
~~آنرا[نیز
# ~~همجون مرا شمردند " جنانک قاینی وراق کفته است
# ~~شعر 9
# ~~همه ملاحت و آهستکی و شرم تراست
# ~~همه ملامت و دل خستکی وعشق مراست
# ~~دل من و دل تو جون دویار ساخته اند
# ~~مراست آن تو و آن من ای نکار تراست
# ~~مرا نشاط قرینست تا تو یار منی
# ~~دلا بناز قرینی به از نشاط کر است
# ~~وقیاس آنست کی اکرجنین بردنبال یکدیکر ندارند و در اثناء قصیده برا
~~کنده آرند
# ~~روا باشد [و] اما حرف جمع جنانک زرها و کوهرها] بیشتر شعراهآ] روا
~~ندارندکی
# ~~ثرا حرف روی سازند همجنانک نون مردان و زنان، و اما اسامی یائی جون بای
# ~~و جای و افعال امری جون درای و بکشای روا باشد کی برای توسیع مجال
~~قافیت یاه
# ~~ازین کلمات بیندازند و در قوافی الفی بیارند جنانک [ کفته اند]
# ~~یت
# ~~با دل کفتم کی در بلاافتادی
# ~~کم خورغم عشقش کی زیاافتاذی
# ~~و الفات ممدوده کی در محاورات بارسی آنرا مقصوره در لفظ آرند جون ضیاو
# ~~بها و دعا و ریا و الفات11 جمع تکسیر جون اعدا و اعضا و احشا شایذ کی
~~در قوافی
# ~~الفی بکار دارند ولکن11 بایذ [کی از مشهورات](18) و که در کفت و شنید
~~عجم
# ~~مستعمل باشد13" در نکذرند و الفات تنوین جنانک رایت رجلاو اشتریت
~~جملا نشایذ
# ~~کی روی سازند جی16 در اشعار عرب هم جایز نیست [ کی بناء قافیت بر آن
~~نهندو
# ~~کر ضرورت افتد [ همجون الفات جمع] بایذکی از مشهورات کی متداول بارسی
# ~~کویان است عدول نکنند جنانک حقا وعمدا و مرحبا و قطعا15 و آنج خاقانی
~~کفته است
# ~~خاقان اعظم کز شرف " آمذ سلاطین را کنف16،
# ~~باران جود از ابر کف شرقا و غربا ریخته
# ~~158
# ~~1- ذ- چون مرا شمرند و جایز دارند 2- م - فاینی دراق 2- ذ - کوید ms167 4- ذ
~~- بیت
# ~~*-م- نه آرند 9-ذ چون 7- و - الفتنها 8- و - شعر 9 - و - محدوده در
~~حافه
# ~~بسمدوده تصحیح شده 10_ ذ - آورند 11-م - والف 12_ذ- ولیکن 12_ ذ- که از
~~گفت
# ~~و شنود در عجم مستعبلست "1_ ذ - که 1- ذ - افروده: روا باشد و
~~آنچه خاقانی گفته متداول
# ~~نیست اما با او بدین قدر مضایقه نتوان کرد خاقانی راست 16_ ذ - دارد
~~جهان را در کنف PageV00P182
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_183.png)

# ~~از مستعملات نیست آما او را ازین جنس تو سعات بسیار باشد 1 "
# ~~و
# ~~بنزدیک عآمهآ شعراء [ هیج] کلمه امر و نهی در قافیت
# ~~م
# ~~جمع نشایذ کرد
# ~~(جنانک) بیا[ی] و میا[ی] بکن و مکن و اکر کسی روا دارذ آنرا وجهی می
~~توان
# ~~نهاذ4 بخلاف صیغت نفی و اثبات جنانک رفت و نرفت کی قطعا بایذ کی
~~روانباشد
# ~~جی ترکیب در آن ظاهرست از بهر آنک لفظ نه کلمتی مستقل است و در افادت
# ~~معنی بترکیبی محتاج نیست وم در مکن و مکوی بی ترکیب هیج معنی نمی دهذ
~~بس
# ~~بکن و مکن در بارسی همجنانسنتا کی درتازی افعل و لاتفعل کی لفظا و معنی
~~متغایرند
# ~~و رفت ونرفت همجنانست کی ذهب و ماذهب کی هردو در لفظ متفقاند و بذین
~~اعتبار
# ~~انوری کفته است10
# ~~کجا بماند کی اقبال تو بدست قبول
# ~~طرایف " سخن من11 ، همی نکرداند
# ~~جو بای من بوذ اندر رکاب خدمت تو
# ~~عنان مدت  من جرخ بر نکرداند
# ~~مرا اکرهنری هست 12 این دوخاصت4 1است
# ~~کی هر کرا بوذ از مردمانش کرداند
# ~~(18) تقدیر کرداند اولین10 جنانست کی نمی کرداند بطرفه کرد مردمان و
~~دوم عنان
# ~~من دهر بر نپیجاند و کرداند سوم از صیرورت و اصارت است ،
# ~~و همو
# ~~تویذ
# ~~خذای جل جلاله ز من جنین داند
# ~~می هر که نام خداوند بر زبان راند
# ~~و می کویذ
# ~~مکرهوای تواصل حیات 18 شد کی قضا
# ~~برات عمر بتوقیع او همی راند
# ~~و می کویذ
# ~~عنان بابلق ایام ده کی ms168 رایض او
# ~~سعادثی است کی در موکب تومی راند
# ~~و می کویذ
# ~~159
# ~~1- آ- م -ع - اما با او بدین قدر مضایقت نتوان کرد
# ~~1- ذ- افروده : اما 3 - ذ - نتوان
# ~~4- ذ - کفت 5- آ- م - ذ - افروده : ان - که آن و در نسخه آبجای نباشد
~~(باشد) است ودر
# ~~حاعیه تصعیع شده 6- ذ - چرا 7- آ - ذ-ظاهر تراست 8 - ذ - تر کیبی 9 - ذ
~~- ومیم
# ~~10_ ذ- افروده : شعر 11_م - ذ- صخنم را 12_ذ - قدرت ودر حاشیه مدت 13-
~~آ - م
# ~~نیست 19_ذ - خاصیت 15-ذ_م - اول 16 - کذا ظاهرا وقرائت اصل متن بدر ستی
~~ممکن
# ~~نیست 17_ذ - وهم اومیگوید 18_ذ - نشاط ؟

PageV00P183

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_184.png)

# ~~نو تا مدبر ملکی شکوه تدبیرت
# ~~ام کیتی تقدیر بذ همی راند
# ~~و همو2 کویذ
# ~~خصایصی کی هوای تراست در اقبال
# ~~خرد دران بتحیر همی فرو ماند
# ~~و می کویذ
# ~~جونام دولت اکفی الکفاة بردم کفت
# ~~کاردولت اکفی الکفاة می ماند
# ~~و می کویذ
# ~~زمانه مهره تشویش باز چید چو دید
# ~~فتنه با تو همی بازد و همی ماند
# ~~ودر قوافی الفی کجا وآنجا باهم شایذ ازبهر آنک یکی استفهامست و دیکری
# ~~اشارت و آنجا و اینجا بهم نشایذ [ و بای و جهار بای بهم شایذ] وجون
~~قسیده مردف
# ~~باشد و الفات زایده را اضافت کند جنانک دانای او بهنای او [ جانای ا] و
~~زیبای او
# ~~کفتای او] جمع میان (این) الفات روا باشد ازبهر آنک الف درین قوافی
~~(حرف
# ~~ردف است [ جنانک بعد ازین بیان کنیم] و حرف روی [ درین قوافی)]1 همزه
# ~~ملینه اضافتت
# ~~لرف بی
# ~~و از جنس ب هیج حرف زاید کی باواخر کلمات درایذ نیست الا کلمه آب
# ~~کی در بسیار مواضع متکرر22 می شوذ جنانک کلاب و دولاب و کوذاب [ و
~~سیلاب و
# ~~غرقاب و کرداب و زهاب و سراب و بناب (لها) و شوراب وبایاب وتیزاب و
~~کوراب
# ~~و زرداب و خوناب و سیماب و سبیذاب و خوشاب و دوشاب، وقطعا 13 آب و
~~کوذاب
# ~~ودولاب] و سیماب [و کوراب]" ms169 وسیبذاب14 ودوشاب" بهم شایذو آب
~~و شوراب
# ~~و تیزاب و بنیراب و سراب و بناب و زهاب و سیلاب و خوناب و زرداب بهم
~~نشایذ و
# ~~ب و جلاب بهم شاید ودر کلاب خلافی هست و بیشتر متأخران "روا می
~~دارند
# ~~165
# ~~1- در نسخه - ذح و دیواد انوری : تقدیر بد همی راند و نسخه اسلانه
~~تدییر بد همی راند و نسخه
# ~~مولوی زمام گیتی تدیر بدهمی راند نسخه مطبوعه : تدییر بد نیراند 2- آ -
~~ذ - و می گوید
# ~~2-م - در اضال 4- ذ - متحیر 5- نسخه آستانه ونسخه مطبوه : باز میچیند
~~6- م - الف
# ~~7- ذ- جائز باشد 8-م - ذ- ویکی 9-م - کنند - آ- چود دانای 10 آ- صطر
# ~~بین () راندارد 11-آ-ذ- حرف باه -م - حرف ب 12- ذ- مگرر 13- ذحوامااب
# ~~19- ذ_ ودوشاب و سفیداب 15- ذ - وآب وخلاب بهم نشاید 19- ذ - خلانیست
~~PageV00P184
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_185.png)

# ~~اب و کلاب بهم یعنی کلاب مایعی است 1 غیرآب معهود همجون دوشاب وازین
# ~~مهت انوری (می) کویذ
# ~~شعر،]
# ~~دل ز بیم آنک باذی سرد بر وی بکذرد
# ~~جود و دستت هردوهم زاذند همجون رنک و کل
# ~~وزوشب "جونانک ماهی را براندازی زآب *
# ~~و تاب (و]) برتاب بهم شایذو افتاب و ماهتاب بهم شایذ برای آنک افتاب
~~مرگب
# ~~ی توان کردن جذارنک از کل و بوی از کلاب
# ~~نیست از آف و تاب جنانک ماهتاب کی معنی آن تاب ماه است
# ~~و زواید این [جنس] دو حرفست
# ~~عرف تی
# ~~حرف] اضافت و ضمیر
# ~~و آن تائی است کی در اواخر اسماء معنی اضافت بحاضر دهذ جنانک اسبت و
# ~~غلامت و در اواخر افعال معنی ضمیر حاضر دهذ جنانک می دهذت و می کویذت
# ~~حرف رابطه و اثبات
# ~~و آن کلمه "است باشد " کی در اواخر کلممات فایده اثبات صفت
~~کند در
# ~~موصوف10 و ربط صفات کند بموصوف جنانک[فلان کر] آمذه است ونشسته است11
# ~~و این از اختصاصات لغت بارسی است و سخن در اکثر مواضع بی آن تمام نباشد
~~و روا
# ~~باشد کی در وصل11 همزهآ [آن] ms170 حذف کنند و کویند (فه1) فلان [کس] عالمست
# ~~و فلان کس توانکرست و تاه ضمیر و اضافت نشایذ کی روی سازند اما تاء
~~رابطه بحکم
# ~~آنک بعض کلمتی مفردست جایز داشته اند کی در هر قصیده یکی بیایذ13 جنانک
# ~~گفته اند
# ~~شعر"
# ~~161
# ~~1- آ-م -ع - مایعی نسخه چایی مائی 2 - ذ - بجهت آیکه مایعی است همچون
~~دوشاب
# ~~روا می دارند 3 - ذ - راست 9_ ذ- نگنرد 5 -م - هچوکه ماهی براندازی زآب
~~- آ-
# ~~براندازی زآب نسخه مطبوعه باندازی زآب ذ - چون ماهئی کورابراندازی زآب
~~9 - ذ - آ-
# ~~حرف تاه -م =حرفت 7حذ آخر 9حذ_ دمدبحاضر 9-ذایست 10-ذ - بوصوف
# ~~11- درنسخه چایی (است) ندارد 12- در نسخه آ-م -ع - [وصل] است و در نسخه
~~مطبوعه
# ~~ونسخه ذ: اصل 12- ذ بیارند PageV00P185
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_186.png)

# ~~کفتند که پار رخت بر بست
# ~~وای دلم اکر جنینست
# ~~[جنانک] سنائی کفته است
# ~~6
# ~~زخم تیر بلا سبر شکنست
# ~~چ کس خوذززخم اونبرست
# ~~واما تاه تأنیث عربی (کی) در وقف ها کردد جون حرمت ودولت و نعمت و
# ~~مثال ان بیشتر شعراه مفلق ماقبل آنرا التزام کرده اند جنانک
# ~~شعر*
# ~~خذای عزوجل جون زینده طاعت خواست
# ~~کرد اول ارزاق بندکان قسمت
# ~~رسول ا مت خوذ را جو سنتی فرموذ
# ~~هم از نخست ضمان شد شفاعت أمت
# ~~و التزام ماقبل تاه قافیت کرده است
# ~~شعر 9
# ~~جنانک سید حسن [غزنوی] کفته است
# ~~جودولت رفت بر تخت امارت
# ~~مه تاجش بذیرفت استدارت
# ~~وزیری جست جست وراداو) مقبل
# ~~می باشد در همه کارش مهارت
# ~~و حرف دخیل را بجنس خویشر نکاه داشته و این التزام بنزدیک بیشتر شعراء
# ~~نه از صنعت اعنات است [ آی آنرا لزوم مالایلزم خوایند] بل کی نکاه
~~داشتن [ ما
# ~~قبل] تاء تأبیث البته واجب دارند اکرجه ان حرف در عداد حروف قافیت
~~نباشدو
# ~~دران مدخلی ندارذ و این لزوم ارآجا کرفته اند کی درقوافی عجم ماقبل
~~جمله (قه4)
# ~~تاه ات اصلی سا کن است جنانک مست و دست و راست و خواست ms171 و بخت و رخت
# ~~و رفت و کفت ، و هر حرف ساکن که ماقبل روی افتد در شعر بارسی التزام ان
~~و اجبست
# ~~جنانک در فصل ردف بیان کنیم بس جون مألوف اشعار عجم آن بوذ کی ماقبل
~~تاهات
# ~~را رعایت کنند در الفاظ عربی نیز بر آن رفتند و ماقبل تاءات عربی را
~~التزام کرد
# ~~فکیف کی بیشتر10 شعراء عرب نیز ماقبل حروف ضمیر را درقوافی مرعی
~~داشتهاند
# ~~جنانک صمتی و عمتی و صامتی11 و قمتی و ثوابک و کستابک وذلکا و هنالکا
~~کی درین
# ~~همه ماقبل حرف12 ضمیر را التزام کرده اند و سبب و علت آن در کتاب
~~البعرب فی معاییر
# ~~162
# ~~1- ذ- ه - م - خواست - نسخه مطبوهه داشت ودر- امهردورا دارد 2- ذ - اند
~~2-ف-
# ~~افروده " است
# ~~م  اعناق ! 5-ذ- است6-م -تخت 7-م - اقزوده: و
# ~~8- ذ - کردند 9 - ربط این جمله بسا قبل درست و اضع نیست . 10 - ذ -
~~جمله
# ~~(1حدح
# ~~وسامتی
# ~~12- م - حروف PageV00P186
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_187.png)

# ~~اشعار العرب1 بیان کرده ایم1 و بعضی متأخران براصل جواز رفته اند و
~~درین1 تاءات
# ~~بر حرف روی اقتصار کرده (و) بیشترین آن در قوافی موصوله باشد [ جنانک
# ~~انوری کفته است
# ~~" شعر ،]
# ~~ی جهانرا ایمنی از نعمت طفرلتکین
# ~~طغرلتکین
# ~~جاوذان منصور باذا رایت
# ~~نور و ظلمت از حضور وغیبت خرشیذدان
# ~~امن و تشویش از حضور و غیبت طغرلتکین
# ~~[(شعر)]
# ~~و رضی نیسابوری کفته است
# ~~آنک زو هر کردنی در زیر بار منتست
# ~~سرور کیتی مجیر الدین نصیر ملتست
# ~~حاصل دور جهان نصر محمد کز کفش
# ~~مرامیذ منهزم را هردهی صذنصرتست (یه2)
# ~~و دیکری کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~آرامکاه نکبت و مأوای محنتست
# ~~دنیا سرای آفت و جای مخافتست
# ~~کنج مراداز آن سوی عالم طلب جرا
# ~~زیراکزین سویش همه رنج و مشقتست
# ~~حرف ثی 1
# ~~در بارسی دری نیست
# ~~عرف جیم
# ~~ز جیم اصلی هیج حرف زاید نیست و ازجیم اعجمی جون جیم چراغ و چاکر
# ~~حرف تصغیر 12
# ~~است و ان جیمی است موصول ms172 بهاه بیان حرکت جنانک غلامچه و باذامچه و
~~باغچه
# ~~16
# ~~و سراچه و در قافیت میان جیم اصلی و جیم اعجمی [ جمع] نشایذ کرد جنانک
~~بنج و
# ~~1- ذ - عرب (بدون الف ولام) 2- ذ - کرده ام 2 - ذ- وبرین 4- ذ- افزوده
~~، و
# ~~9- ذ- درمدت 6 - ذ - دولت 7- م - نیشابوری
# ~~8-م- زمرتست ؟ 9- م - صوه
# ~~10- ذ- صوش 11- آ- ذ- حرف ثاه - م - حرف ث 12-م - تصغیرات PageV00P187
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_188.png)

# ~~بضچ1 و خواجه وسراچه کی روی مختلف کردد و کلیچه و دریچه وبازیچه بهم
~~شایذ
# ~~و کفچه و سفچه
# ~~حمچه
# ~~هم [شالد] و لباچه و سراچه بهم [شایذ
# ~~و آلوچه و سبوچه بهم [ شایذ] وغلامچه و باذامچه [ بهم شایذ] و باغچه
~~وطاقچ
# ~~هم نشایذ از بهر آنک جیم در هردو تصغیر راست
# ~~حرفه حی
# ~~در بارسی
# ~~نیست
# ~~عرف خی1
# ~~ازین حرف 12
# ~~الا" حرف موضع نیافتم جنانک سنک لاخ بمعنی سنکستان و
# ~~دیولاخ یعنی جای دیوان و آن خانهاای) خراب و جایها(ی) نزه بسیار آب و
~~کیاه را
# ~~کویند کی در شعاب1
# ~~کوهها و مواضع15 غیر ماهول باشد
# ~~حرف دال
# ~~و زواید ان دوبیش نیست
# ~~حرف نعت
# ~~و آن میم و نون و دالی است که در اواخر صفات بمعنی نعت باشد جنانک
~~دانشمند
# ~~و حاجتمند و هنرمند و دردمند و نزدیک بذین معنی خذاوند و خویشاوند و
~~باوند
# ~~یعنی بند که بر بای نهند و آوند خنوراب10 را(قه2) کویند و همانا در اصل
~~آب وند
# ~~بوذه است و
# ~~حرف وابطه و جمع
# ~~16
# ~~و آن نون و دالی است کی در آخر صفات فایده ربط [ صفت] بجماعت دهذ جنانک
# ~~1- یخج - بفتح اول وسکون ثانی بعنی یهن ویخش است 2 - کفچه بروزن و معنی
~~چیچه است
# ~~وپیچ و تاب سرزلف را نیزگویند  3 - سفچه بروزن کفچه بمعنی صفح است که
~~خربزه نارصیده باشد
# ~~و در خراسان سیبچه گویند و شراب جوشیده نیز باشد  4 - چیچه مصغرچم است
~~و چم آبکردان
# ~~بزرگ چوبی را گویند  * - لباچه بروزن سراچه بالایوش است ودر نسخه - ذ ms173 -
~~بجای لباچه کباچه
# ~~دارد و ظاهر آ فلط است چه درکتب لفت معنی برای آن یافت نشد 6 - م -
~~باقچه " 7-آ-
# ~~6 - بهم نشاید - ذ - بهم دو دو شاید - نسخه چایی و نسخه - م - ن - بهم
~~شاید و ظاهرآ نشاید صحیع
# ~~است چه از علتی که ذکر میکند دجیم درهردو برای تصغیر است " کله
~~(چه) ردیف خواهد بود و
# ~~ماقبل چه که قاف وفین است باهم قافیه را نشاید 8 -ذ - افروده " از
~~اینها 9-1- ذ-ه -
# ~~حاه -م -ح 10-ذ- قارسی 11_1- ذ - ع - خاه - م - خ 12- غیراز 13- شغلاف
# ~~19-ذ_ وخانها 15_ درنسخ آ- ذ -م -ع - خنوراب - و غنور بضمتین ظرف مطلقا
~~از کوزه
# ~~وکاسه وخم و سبو ومانند آن وبفتح خاه نیز گفته اند و در نسخه چای
~~ختوراب و آن فطط است PageV00P188
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_189.png)

# ~~عالمند و توانکرند و در جمع کویند می آیند و می روند و رفتند و آمذند و
~~در قوافی
# ~~دالی خذاوند و خوهشاوند بهم شایذازبهرآنک مشهور الترکیب نیست و بکثرت
~~استعمال
# ~~و قلت امثال و اخوات از کلمات مفرده می نمایذو خرذمند و هنرمند بهم
~~نشایذ
# ~~و مستمند و دردمند بهم نشاید از بهر ظهور ترکیب و دانشمند و حاجتمند
~~بهم شایذ
# ~~کرجه وجه ترکیب در حاجتمند ظاهر ترست اما جون دانشمند اسم علم کشته است
# ~~عالمان را باسمی مفرد ماننده شده است و ازین جهت هردو باهم قافیت می
~~سازند[جنانک
# ~~انوری کفته است
# ~~شعر)
# ~~دمی زاذه بی کنه نبوذ
# ~~زان بکفارتست حاجتمند
# ~~شخص و دینت ودیعت ایزد
# ~~بی نیاز از طبیب و دانشمند
# ~~مرف ذال
# ~~زواید آن سه است
# ~~حرف مضارع
# ~~و آن ذالی [مفرد]ست کی در اواخر کلمات فعل را صیغت مضارع کرداند
# ~~جنانک آیذ و روذ و می کویذ و می شنوذ
# ~~حرف ضمیر
# ~~و ان یاه و ذالی است کی در آخر کلمه فایده ضمیر جماعت حاضران دهذجنانک
# ~~می اییذ ومی رویذ و ربط را نیز باشد جنایک عالمیذ و توایکریذ ms174
# ~~حرف دعا
# ~~و آن الف و ذالی است کی در اواخرافعال معنی دعا دهذ جنانک برساذ و
~~بدهاذ
# ~~و صیغت خأصهآ دعاه باذ و مباذ [ است] و در اصل (ش1) بواذ و مبواذ بوذه
~~است
# ~~واو تخفیف را" حذف کردهاند و در قوافی ذالی هفتاذ و هشتاذ بهم
~~شایذ افتاذ و
# ~~165
# ~~1- ذ ح افروده : آن 2- نسخه مطبوعه شاید و نسخ خطی : نشاید 3- آ - ذ -ع
~~- م -: و
# ~~مستیند ودردمند بهم نشاید از بهر طهورترکیب و در نسخه مطبوهه و مستند و
~~دردمند از بهر ظهور ترگیب
# ~~4- ذ- شده ه - ذ - افروده : و
# ~~9- ذ - بصینت 7-م - می آیند ؟ 8 - ذ - شاید
# ~~9- ذ - واورا جهت تخیف PageV00P189
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_190.png)

# ~~بد افتاذ بهم نشاید و کشاذ و نکشاذ بهم نشایذ اما داذ و بیداذ بهم شایذ
~~از بهر آنک
# ~~فظ] بیداذ اسم علمست ظلم را نجناتک2[لفظ] بی اسب و بی مال " و
~~مانندآن*
# ~~ای ترکیب این کلمات مشهور و معلومست وسوذ و نمکوذ بهم شایذ و بدیذو
~~تلهدیذ
# ~~هم شایذ و جمله الفاظ ماضی جون رفت و کفت و آمذ و شذ ودیذ و شنیذ و کرد
# ~~و آزرد وغیر آن شایذ کی قافیه سازند بخلاف الفاظ مضارع که صیغ ماضی
~~کلمات مفرده اند
# ~~وصیغ مستقبل مرگبند، وبدانک در صحیح لفت دری ماقبل دال مهمله الآراء
~~ساکن
# ~~جنانک "در دو مرد ، یازاه ساکن جنانک دزد[ و مزد] یانون ساکن
~~جنانک1 کمند
# ~~و کزند] نباشد و هر دال کی ما قبل آن یکی از حروف مدو لین است جنانک
# ~~باذ وشاذ و سوذ و شنوذ و دیذ و کلیذ یایکی از حروف صحیح متحر کست جنانک
~~نمد
# ~~و سبذ و دذ و امذهمه ذال معجمه اند و در زبان اهل غزنین و بلخ و ماوراء
~~النهرذال
# ~~معجمه نیست و جمله دالات مهمله در لفظ آرند جنانک [ کفته اند
# ~~شعر)
# ~~از دور جو بینی مرا بداری
# ~~بیش رخ رخشنده دست عمدا
# ~~جونونک1 شراب از1 بیاله ms175 کردد
# ~~رنک رخت از بشت دست بیدا13
# ~~و] دال و ذال بهم قافیت کرده  از بهر آنک ایشان همه دالات مهمله در لفظ
~~آرند
# ~~عرف ری*
# ~~و زواید آن ده است
# ~~حرف فاعل
# ~~و آن کاف و الف وراءست16 که در اواخر افعال معنی فاعلیت دهند17(ه؟)
# ~~169
# ~~1-آ-6- افتاد و بدافتاد بهم شاید و کشاد و بکشاد بهم شاید ونسخه - م -
~~بهمین عبارت است جزآنکه بجای
# ~~ید افتاد به افتادست ودر نسخه مطبوعه : افتاد و بد افتاد بهم و کشاد و
~~بکشاد بهم شاید ؟ وتمام سهو است
# ~~و صحیح آنست که در متن اصلاح شده ومطابق بانسخه ذاست وعبارت لسان القلم
~~دراین موضع چنین
# ~~است : وبعضی کفته اند که افتاد با نیغتاد و کشاد بانکشاد و یدید با
~~نایدید می شاید و در این سخن بحث
# ~~است از آنکه ییشتر کذشت که نقی و اثبات بهم نمی شاید واین الفاظ از
~~قبیل نفی و اثبات است و این
# ~~عبارت مؤید تصحیعی است که در متن شده است 2- ذ - کویند چنانک 3 - ذ - و
~~بی مانند
# ~~4- ذ - م - افروده : ستدو ه - ذ- دردمند ؟ 9_ذ_ افزوده : چند و 7-م -
~~افزوده
# ~~حرف 8- ذ - آید 9- ذ - از دورچه (کذا) تو مرا ببینی داری
# ~~10- ذ - دودست
# ~~11_ م - زنک 12_ ذ_درییاله 12- ذ_ رنک رخ توزیشت دستت ییدا 14- ذ =
~~افروده*
# ~~است 15- آ - حرف رای - م -ر 16ذ - ورائیست 17- ذ - دهد PageV00P190
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_191.png)

# ~~جنانک کردکار وآفریذکار و آموزکار و در اواخر اسماء [(و)] صفات معنی
~~نعت دهذ
# ~~جنانک سازکار و کامکار و آموختکار و نزدیک بذین معنی یاذکار و روزکار
# ~~و ان کاف و راءست کی در [او] اخر اسامی معنی حرفت دهذ جنانک زرکر و
# ~~حرف حرفت و صناعتا
# ~~کاسه کر و تیرکر
# ~~و ان الف و راءست کی در اواخر بعضی افعال معنی مصدری دهذ جنانک رفتار
# ~~حرف مصدر
# ~~و کفتار و کردار و در بعضی کلمات معنی صفت دهذجنانک کشتار و مردار
~~وخریدار
# ~~و کرفتار و ms176 خواستار و فروشار
# ~~و ان سین و الف و راءست کی در [او]اخر اسماء معنی تشگل و تشمه دهذ
# ~~حرف شکل وشبه
# ~~بجیزی جنانک شرمسار و نکونسار و کرز کاوسار و بمعنی موضع نیز باشد
~~جنانک
# ~~کوهسار و رخسار و شاخسار
# ~~و آن تاء و راءست2 کی در اواخر صفات معنی ترجیح [ و تفضیل] دهذجنانک
# ~~حرف تفضیل
# ~~عالم تر و توانکرتر
# ~~و ان واووالف وراءست کی در اواخر بعضی اسامی معنی لیاقت و شایستکی *
~~(جیزی)
# ~~حرف لیاقت
# ~~دهذ" جنانک کوشوار وشاه وار ونزدیک بهمین معنی حامه وار ونامهوار
~~وخانه وار
# ~~معنی باندازه جامه وخانه ولایق نامه و بمعنی مشابهت نیز باشد جنانک
~~مردوار و
# ~~بر کی و ار یعنی مانند مردان و ترکان
# ~~167-
# ~~1- ذ- وآموز گار * ذ- ورائیست 2- ذ- کفتار 4- ذ- افزوده: کلمات ه - و
# ~~یالاصل "نکوسار* وآن نبز لغةآ صحیح و مخقف نکونسار است ولی مناص
~~مقام نکونسار است نه
# ~~نکوسار کما لایخفی درنسخه آ- م - نیز نکوسار ودر - د - ذ - 6 - نکونسار
~~است 9 - گر زگاو
# ~~سار وگرزه گاوسار بعنی آرزگاو جهراست که گرز فریدون باشد 7 - ذ - بود 8
~~- ذ - دهد
# ~~حیزیرا PageV00P191
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_192.png)

# ~~عرف صحابت
# ~~و آن و او وراهست کی در او اخربعضی اسامی معنی خذاوندی جیزی دهذجنانک
~~بیشه ور
# ~~و هنرور و تاج ورو بهمین معنی رنجور ومزدور ودستور یعنی خذاوند (رنج) و
# ~~مستحقی مزدو خذاوند دست و منصب و آنج اجازت را دستوری (ه؟) خوانند ازین
~~است
# ~~بعنی اورا صاحب [(ید)] کردانیدنست (بران کار)
# ~~حرف میل و شهوت
# ~~وان باه والف و راءست موصول بهاء بیان حرکت کی در [او] اخر اسامی معنی
~~میل و
# ~~شعف دهذ بجیزی جنانک غلام باره و روسبی باره و سخن باره و جامه باره
~~یعنی پسر
# ~~وست وروسبی دوست وسخن دوست وجامه دوست
# ~~حرف مفرس و منبت
# ~~و ان زاء و الف و راءست کی در اواخر نباتها معنی اختصاص موضع دهذ بدان
~~جنانک
# ~~کشت زار و لالهزار و کلزار " و ms177 بهمین معنی ، هندبار و دریا بار
# ~~حرف صفت
# ~~و ان دال و الف و راءست کی در اواخر بعضی اسامی معنی صفت دهذجنانک
# ~~آبدار و تابدار و بایدار و همجنین "جاندار و بردهرار" و راه
~~دار
# ~~و در قوافی رائی کردکار و آمرزکار بهم [ نشایذ] و ستم کار و زیان کاره
~~[نشایذ
# ~~و مردوار و دلیروار9 نشایذ] وجامه وار ونامه وار نشایذ و رفتار و
~~کفتارو کردار
# ~~بهم نشایذ و بعضی [ کفتار و رفتار بهم] روا داشته اند از بهر آنک ازین
~~جنس مصدر
# ~~بیش ازین نیست و اطرادی ندارذ درسایر کلمات بس [ کوئی] دوسه کلمهآ
~~مفردست
# ~~بر یک وزن و راهوار و شاهوار بهم شایذ و دیذار و خریذار بهم شایذ و
~~کهسار
# ~~و رخسار شایذ] وکشت زار وکارزار 8 شایذ] و اوستوار وکوشوار شایذ وعنبر
# ~~بار و کوهربار بهم ساید و "نه رار و بنبه زار نشایذ و کوشیار و
~~هوشیار بهم شایذ و
# ~~168
# ~~حم = خداوندک خبری2- ذ - افزوده : نزدیک 2 - ازنیخه چای کلیه(کار
~~افتاده ذح
# ~~کردنست بدین کار 4- آ-6_ وصنعت ه - فقط در نسخه ذاست
# ~~6- ذ- و هم بدین معنی نزدیک 7- ذ - چایار دار و پرده دار - م -د - خانه
~~دار و پرده دار
# ~~8- ناغروده، بهم 9- کدافی الاصل وم و آوع وفر نسخه - ذ استوار 1-ذ-
~~افروده : باهم .

PageV00P192

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_193.png)

# ~~مردار و کشتار بهم شایذ و بعضی هندبار و زنکبار بهم روا داشته اند یعنی
~~هریک اسم1
# ~~ولایتی است وقیاس آنست کی روانباشذ(له4) همجنانک لاله زار و کشت زار
~~وهزاروده
# ~~هزار بهم نشایدوآبدار و بایدار بهم شایذ جون معنی مختلف باشد جنانک]
~~انوری
# ~~کفته است"
# ~~شعر"]
# ~~جون سلک معانی نظام داذم
# ~~ران تا سخنم آبدار باشذ
# ~~خرشیذ کسوف فنا نبینذ
# ~~تا قصر ترا برده دار باشذ
# ~~ملکی جوجهان بایدار یابی
# ~~خود ملک جنین بایدار باشذ
# ~~کی آبدار بمعنی طراوت و رونق است و بایدار بمعنی ثابت و دایم، و بهتر
~~وبذتر
# ~~بهم نشایذ و راهبر و بیغامبرنهم [ شایذ] و ms178 بار وبیرار بهم شایذ و بریر
~~و بس بریر نشایذ
# ~~و بکیر و کفکیر و شبکیر بهم شایذ و انجیر و بیذانجیر شایذ و زرکر و
~~خنیاکر بهم
# ~~شایذو هنرور و سخن ور4 [نشایذ] و کزیر و نا کزیر بهم نشایذ و رنجور و
~~مزدور بهم
# ~~شایذ از بهر آنک مشهور الترکیب نیست و ببذیر و دل بذیر بهم شایذ وراه
~~دار و جاندار
# ~~بهم شایذو رکابدار و سلاح دار بهم نشایذ و بکستر وداذ کستر بهم شایذ و
~~دلبر و رهبر
# ~~بهم شایذو کهتر و مهتر بهم نشایذ الاکی   یکی اسم باشد
# ~~عرف زی11
# ~~وازین جنس هیج زاید نیست الا
# ~~حرف لعب
# ~~چنانک حقه باز و عمود باز وزنک باز و جامه باز و در قوافی زایی ساز و
~~ناساز
# ~~بهم شایذو کارساز و بساز شایذو بباز و دیر باز 9 و باز و حقه باز بهم
~~شایذ  و هر
# ~~روز و امروز بهم شایذ و بعضی شعراه روز ونوروز بهم جایز2 داشته اند
~~یعنی نوروز
# ~~تام روز (ی) معین است [ونه بمعنی روز نواست] و هنر ورز و (2) کشاورز
~~بهم
# ~~169
# ~~شایذو سخن ورز و هنرورز نشایذو آمد باز و ازدی بازبهم شایذ
# ~~1- وح نام 2- م - عاید 2 حم- تابدار 4- ذ- آوید 5-ذه م - ملکت - ا= علک
# ~~1- ذ پادا
# ~~7- ذ - افروده : اما 8 - آ، ذ ،م - انزوده، بهم - ودرآ(شاید) ندارد
~~9-م-
# ~~ما* دار
# ~~م - آنگه
# ~~11-آ- حرف زای - ذ - زا - م- ز
# ~~12- ذ - زیاده
# ~~1- ذ - بهم نشایدو باز بعنی لعبو حته باز بهم نشاید 19- ذ - روا
~~PageV00P193
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_194.png)

# ~~و ازین جنس هیج زاید نیست الا
# ~~حرف شکل و هیأت
# ~~و ان دال و یاه و سین است کی در [(او)]اخر بعضی اسامی معنی شکل و شبه
# ~~دهذ چنانک مردم دیس و خایه دیس و ترنج دیس و فرخی کفته است
# ~~کی خانه کردست فرخاردیس
# ~~و] فرخار بت خانه باشد و تندیس تمثال باشد، و درقوافی سینی آس و دستاس
# ~~می بفروزد از دیذن ms179 اوروان
# ~~و خراس بهم نشایذمکر معنی مختلف باشد جنانک سید حسن کفته است
# ~~بخواه جام کی سر جرب کرد خصم ترا
# ~~1 شعر 9
# ~~موافقان را بأست نمالد وجه عجب
# ~~بشیشه تهی این آبکینه رنک خراس
# ~~در آسباه فلک سنبله نکردذ آس
# ~~یعنی آرد (نکردذ) و لفظ آس هم برآسیا 10 اطلاق کنند وهم بر آنج (آسیا)
# ~~خرد کند و دست رس و فریاذ رس بهم شایذ و هر کس و نا کس بهم شایذ
# ~~عرف ضین
# ~~و زواید آن دواست
# ~~حرف مشابهت
# ~~و ان و اوو شینی است کی در[او] اخر اسامی فایده مشابهت دهذجنانک12 ماه
# ~~وش و حوروش و باذشاهوش
# ~~حرف مصدر وضعیر
# ~~وان شینی مفردست کی در اواخر او امر معنی مصدر دهذ جنانک روش و دهش
# ~~و برورش و در اواخرافعال ضمیر غایب باشد جنانک داذش و کفتش و می بردش و
~~می
# ~~دهذش و در اواخر اسمأ معنی اضافت بغایب دهذ جنانک اسبش و مالش و غلامش،
~~و در
# ~~نواهی شینی ماه وش وحوروش بهم نشایذ وخوش وناخوش و هوش وبیهوش شایذ(؟)
# ~~170
# ~~حرف سین
# ~~-در -ذهم- آخر 2- آ - افزوده" شعر 2- ذ- کردند 4- ا - بفزود * - ذ
~~- است
# ~~-ذ = تبدیس؟
# ~~ذ- و در قافیه 8- ذ - راست 9- ذ - لطفت 10 -م افروده : هم
# ~~-ذ - بو
# ~~فزوده : چون
# ~~آ، م - آرد
# ~~19- م - شین PageV00P194
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_195.png)

# ~~ر یکی بمعنی عقل (باشد) و یکی بمعنی مغمی علیه و خویش و ازان خویش بهم
# ~~شایذاکر یکی بمعنی خویشاوند باشد و یکی بمعنی خوذ و کش و کشاکش بهم
~~شایذ و
# ~~بیش و کم بیش نشایذ (وکیش و بذکیس نشایذ ) الا کی معنی مختلف [باشد
# ~~و جوش وسرجوش بهم شایذ  و درپوش و سرپوش وشیوش بهم شاید) و بتراش
# ~~و قلم تراش بهم شایذ و برورش و دهش بهم نشایذ جنانک "کمال
~~اصفهانی" کفته
# ~~ست
# ~~(شعر)]
# ~~ای ز رایت ملک و دین در نازش و در برورش
# ~~ی شهنشاه فریدون فر اسکندر منش
# ~~تیغ حکمت ms180 آفتاب کرم رو را بی کنذ
# ~~قاب عزمت آورذخاک "زمین را در روش2
# ~~مقتبس از شعلهآ رایت شعاع آفتاب
# ~~مستعار از نفحهآ خلقت نسیم خوش دمش
# ~~بر سر آمذ کوهر تیغ تو در روز نبرد
# ~~بر سر آیذ هرکرا زآن دست باشد برورش
# ~~ودر بیشتر "ابیات این شعر " شین مصدررا روی ساخته است و
~~اکراین جایز
# ~~دارند بس] نون مصدر نیز جایز بایذ داشت جنانک3 کردن و کفتن و نموذن و
# ~~آوردن و مانشد آن واتفاق است کی این نونات را روی نشایذ ساخت و
~~اکرضرورت
# ~~افتد در هرقصیده یکی [ بیش نشایذ] جنانک انوری16 کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~ای نهان کشته در بزرکی خویش
# ~~وز بزرکی زآسمان در بیش
# ~~آفتاب این جنین بود کی تویی
# ~~آشکار ونهان ز تابش خویش (*1)
# ~~ای توانکر زتو بسیط زمین
# ~~وز نظیر تو آسمان درویش
# ~~171
# ~~1- ذ- چون 2- ذ، م - افزوده : بهم
# ~~3- آ - ندارد 4- ذ- الا بعنی ه - ذ -
# ~~خوش و صرخوش 6 - از نسخه چابی افتاده  7- آ - نشاید 9 - ذ - کمال الدین
~~اسمعیل
# ~~4- م - زمین در یرورش 10-م - خود دمش 11_ ذ- این قصیده 12- ذ - روا
# ~~13- ذ - مصدری 14_ ذ_ مثل 15- (را) از نسخه چابی افتاده 16- م - آذری ؟
# ~~17- ذ - جهان PageV00P195
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_196.png)

# ~~شاذ باش ای بمعجزات کرم
# ~~تا نگویی کی شعر مختصرست
# ~~ریمی از هزار عیسی بیش
# ~~ختصر نیسشا تا توبی معنیش
# ~~وجون در شعر باستعمال حرفی از حروف زواید احتیاج افتد هرآینه ماقبل
~~آترا
# ~~روی بایذ ساخت و آنراوصل شمرد جنانک [ کفته اند
# ~~بیت 3"
# ~~ای (دل) نشدی دشمن سوداش هنوز
# ~~هم سیر نیامذی ز غمهاش هنوز
# ~~مم می بخری عشوهآ فرداش هنوز
# ~~ما از تو بمن جها رسد باش هنوز
# ~~کی درین شعر جون ، خواست کی شین اضافت بیارذ ما قبل آنرا روی ساخت
# ~~و شین باش[را با آنک اصلی است همجون شینهاه زاید وصل کردانید و شاعر
~~جون
# ~~هرفی اصلی "بازاید استعمال کند " حرف اصلی را حکم حرف زاید
~~کنند3 جنانک
# ~~باز] نموذه ms181 آیذ
# ~~( در بارسی نیست) و از جنس
# ~~صاد وضاد وطاوظا وهین وقاف
# ~~هیج حرف زاید نیست کی با واخر کلمات ملحق باشد
# ~~ن وفاه
# ~~عرف کاف
# ~~و زواید [ آن] سه است
# ~~جنانک مردک و بسرک
# ~~حرف تصغیر
# ~~حرف بدل
# ~~172
# ~~و ان کافی است اعجمی کی در وصل بدل همزهآ ملینه در لفظ آرند 12
# ~~-م - متریسی؟ 2-ذحدر شعری 2- ذ - شعر 4 - ذ - معرم در حاشیه دشمن نوشته
# ~~4- ذ میب
# ~~- ذ - چون در شعر 7- ذ - را درمبان حروف زوائدشواهد که استصال
# ~~کند 8- ذ_ دعد 9- ذ- آمد 10- ذ"م - شود 11- ذ - را زوائه 12- ذ-
# ~~فرود : و 13- ذ - آید PageV00P196
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_197.png)

# ~~جنانک بندکک و بندکی و بندکان و دایکک و دایکی و دایکان
# ~~حرف صفت
# ~~و آن نون و الف و کافی است کی در اواخر اسما معنی نعت دهذ جنانک غمناک
# ~~و سهمناک و کویند [ این ]جامهی برزنا کست و خاکی ریک نا کست ، و در
~~قوافی
# ~~کافی میان کاف اصلی و کاف اعجمی جمع نشایذ کرد جنانک کویذ فلک و سمک و
# ~~آنکهآ کویذ رک و تک وآبناک و خاک ناک "بهم نشایذ و برزناک با مشک
~~نک (4)
# ~~بمعنی مشک دغل شایذ ، جنانک مجیر کفته است
# ~~بشام ناک ده و آفتاب راه نشین
# ~~"شعر،]
# ~~عرف لاما
# ~~و در قوافی لامی سال و امسال بهم شایذ و سال و هرسال نشایذ و بمال و
~~کوشمال
# ~~شایذو کویال ویالایال شایذ و دال و ذال [ بهم شایذ] و بی مول و مولامول
~~شایذ
# ~~و مال و بی مال نشایذ و مال واموال وحال و احوال بهم شایذ ودل و بر دل
# ~~بهم شایذ]و بل و سر بل بهم شایذ کی سر بل " شهرکی است نزدیک
~~سمرقند بر
# ~~کنارآب " جنانک کل باویکل کی از ولایت کاشان است و چال و اسب چال
~~بهم شایذ
# ~~و زواید آن سه است
# ~~هرف میم
# ~~حرف اضافت و ضمیر
# ~~1
# ~~1- ذ - بزرک باکست 2- سخه مطوعه درهردو موضع کوید ؟ و ms182 در - ذ - اوئی -
~~م ، * کویند
# ~~فلک 3 - ذ - سمک و بسک و فلک 4- ذ - با هم شاید کفت ویزرک باک و مشک
~~باک باهم شاید
# ~~اکر بمعنی مشک ذغل باشد 5 - ذ - کوید 9 - نقط در سحه - ذ - است 7 - ذ -
~~افزوده :
# ~~(
# ~~8 - ذ - وفی مولی و مولا مولی - آهم ، ن - ومی مول و مولامول - مول
~~بواو مجهول
# ~~بروزن قول مردی بیگابه که زن دیگری با او سری پبدا کند مولوی گفته
# ~~ن زنک میخواست تا با مول خویش
# ~~بر زید در پیش شوی کول خویش
# ~~دیگر بسعنی بودن و دریک و تأخیر و مول مول یعنی باش باش مولوی گفته
# ~~رای تو مهان در انتظاراند
# ~~سبکتررو چرا در مول مولی
# ~~دیگر بسعنی بازگشت و مولامول بمنی تأخیر از یی تأخیر و مولیدن یعنی درگ
~~کردن و مول یعنی
# ~~درنگ مکن نریان بشد شاد و گفتا میول و در فرهنگ بعنی ناز و غزه و بععنی
~~حرامزاده نیز
# ~~آمده (انجمن آرای ناصری) 9 - ذ - اسم موضع است 10- ذ - و بیکل 11- م -
~~مهمی؟
# ~~و ان مسی مفردست کی در اواخر اسما فایده اضافت دهذ بنفس خویش
~~PageV00P197
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_198.png)

# ~~جنانک غلامم و اسبم وبراذرم و در اواخر افعال فایده ضمیر تغیر دهذ
~~جنانک آمذمو
# ~~برفتم ومی آیم و می روم و در او اخرصفات فایده ربط صفت دهذ بنفس جنانک
~~عالمم و توانکرم
# ~~ودرجمع کویند عالمیم و توانکریم
# ~~عرفی عده
# ~~(وان) میمی مفردست کی در اواخر اعداد تتمیم عدد (متقدم) فایده دهذ
# ~~جنانک دوم و سوم و جهارم و در لغت عرب صیغت ثالث و رابع و خامس را متمم
# ~~مایلیه (من) العدد خوانند یعنی "جون کفتی ، دوم یکی کی متقدمست
~~بذین
# ~~عدد دوشد و جون کفتی سوم دو عدد کی بیش ازین است بذین سه شد و برین
# ~~فضیتا بایستی کی یکم نکفتندی * از بهر آنک بیش از یکی
# ~~هیج نیست کی یکی
# ~~متشم آن شود الا آنک جون مختص مطلق ms183 عددست این اطلاق برو[ی] روا
~~داشتهاند
# ~~عرف تلون
# ~~و ان باء والف و میمی است کی در (او) اخر الوان معنی تلون فایده دهذ
# ~~جنانک(ها) سرخ بام و سیاه بام و بعضی فاء 11 اعجمی در لفظ آرند کوبند
~~سرخ فام
# ~~وسیاه فام 11 ، ودر قوافی میمی1) نام و دشنام بهم شایذ و نام و نیک نام
~~بهم نشایذ ودم و
# ~~17
# ~~1- ذ - متکلم 2م - افزوده : خویش 3 - م - سیوم 4 -م - مایله ؟ 5 - ذ-
~~که چون
# ~~کفتی که 6- ذ - م - مقدمست برین 7- ذ_ افزوده : که 8 - ذ - بود 9 - ذ -
~~ودرین
# ~~10- ذ - که یش ازان 11- هذا هوالظاهر وفی الاصل هنه الکلیة محتبلة لان
~~تقرا ه تاه*
# ~~او " ثاه 0 12 - هذا هو الظاهر و فی الاصل: سرخ فام و سیاه غام
~~(کذا) در نسخه اصل ونسخ
# ~~چهارگانه خطی البعجم و هیچنین در نسخه خطی لسان القلم مختصر البعجم که
~~در نزد نگارنده است
# ~~نمام *فاه اعجمی و سخ فام وسیاه فام * است دراین صورت یا باید * فا* در
~~هرسه موضع در تمام
# ~~نسخ غلط و صحیح "یا * باه فارسی باشد چنایکه فاضل علامه آقای
~~قزوینی در تصحیح کتاب همین
# ~~صورت را اختیار و اعمال فرموده اند و یا آنکه کلیه * اعجمی * را لثو و
~~زائد دانسته و *فاه در
# ~~تمام مواضع صعیح باشد و این صورت ظاهرا بصحت اقربست چه حروفی که در آخر
~~الوان معنی تلون
# ~~قائده دهد آنچه در معاورات مستعمل ودر کتب لفت ضبط است یکی یام با باه
~~فارسی و دیگری فام است
# ~~و بام با باه موحده ابدا باین معنی استعمال نشده است و عبارت کستاب هم
~~که در مواضع سه کانه با باه
# ~~موحده آمده برای آنست که در رسم الغط قدیم فرقی بین با و یا فارسی
~~گذاشته نشده و هر دو بیک
# ~~صورت نوشته میشده چنانکه رسم الخط نسغه العجم آستانه مقدسه و نسخه اصل
~~نیز چنین است بناء
# ~~بر این ms184 باء موحده در هرسه موضع باء فارسی است یس از تصدیق این مقدمه
~~واضح است که عبارت
# ~~و بعضی باء اعجمی درلفظ آرند ، غلط وبی معنی است مگر آنکه (فا) را در
~~هرسه موضع بصورت
# ~~مود گذاشته و کلیه * امجبی * را زائد بدانیم و عبارت را چنین خوانیم و
~~بضی فاه در لقظ آرند
# ~~کویند سرخ فام و سیاه فام واز اینکه در بعضی از نسخ روی ه فا * در
~~مواضع سه گانه سه تقطه نهاده
# ~~فده مجتوان احتمال دیگری نیز داد که کلیه "امجیی، زائد نباشد واد
~~این است که بکوئیم فاماعجی
# ~~با سه نقطه حرفی از حروف تعجی فارسی بوده که تلفظ مخصوصی داشته و کم کم
~~تلفظش در محاورات
# ~~از بین رفته است ودر نسخه اصل هرجا فام استعبال شده سه تقطه در روی آن
~~کقاشته شنه است چتانه
# ~~" آینه فام * نیز با سه نقطه است 13-م - میم PageV00P198
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_199.png)

# ~~دمافم بهم شایذو کام و نا کام بهم شایذ اگر معنی مختلف باشد و باهم
~~ومرهم بهم شایذ
# ~~و از جنس میمات زایده در قوافی میمی یکی بیش (نشایذ ) کی در قصیده ی
~~بیارند
# ~~همجنانک سایر حروف زواید جنانک روذکی کفته است * بیت"
# ~~واجب نبوذ بکس بر افخال و کرم
# ~~واجب باشد هر آینه شکر نعم
# ~~تقصیر نکرد خواجه در ناواجب
# ~~عرف نون
# ~~من در واجب جکونه تقصیر کنم
# ~~و زواید آن هشت است
# ~~حرف صفت و جمع و تعدیت و اضافت و توقیت
# ~~و ان الف و نونی است کی در اواخر افعال معنی اتصاف دهذبصفاتی ماننده
~~افعال
# ~~جنانک خندان و کریان و افتان و خیزان و در اواخر اسماء فایده جمع دهذ
~~جنانک
# ~~مردان وزنان و اسبان و درختان و در اواخر (اوامر) صحیحه فایده تعدیت
~~دهذ
# ~~( جنانک) بخندان و بکریان و برخیزان و برسان و در صیغ اضافت فایده جمع
~~دهذ
# ~~جنانک اسبم و اسبمان اسبت و اسبتان [اسبش و اسبشان] و در ms185 اواخر اوقات
~~وازمنه
# ~~معنی توقیت دهذجنانک سحرکاهان وبامداذان و ناکاهان و بیکاهان وحرف جمع
~~جون
# ~~موصول بوذ بهاء بیان حرکت معنی لیاقت و مشابهت دهذجنانک مردانه و
~~باذشاهانه و
# ~~زرکانه
# ~~حرف ظرف
# ~~و ان دال و الف ونونی است کی در اواخر اسماء فایده ظرفیت دهذ جنانک
# ~~قلم دان و نمک دان و آب دان
# ~~حرف نسبت و تکریر اعداد (قه1)
# ~~و ان کاف و الف و نونی است کی در اواخر بعضی اسماء معنی نسبت دهذجنانک
# ~~در مکان و کروکان یعنی آنج مال شمارند (و[ آنج] کرورا شایذ) و جنانک
~~ماذرکان
# ~~و بذرکان یعنی آنج بفرزند رسیذه باشد از ماذر و بذر و خذایکان یعنی
~~کماشتهآ خذابر
# ~~غلق و رایکان دراصل راه دن بوذه است حرف هاه بهمزه ملینه بدل کرده اند
~~وبصورت
# ~~9
# ~~1- ذ- و مرهم وهم 2- آ- ندارد 2- ذ- ارند همچون 4- ذحشعر *- ا- در
# ~~صیر نکرده 6- م - افروده : و دختراد 7- کلیه چنانک از نسخه - آ- افتاده
~~0-8-
# ~~وقاف ؟ 9 - این جله از نسخه - آ- ساقط شده PageV00P199
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_200.png)

# ~~" می نویسند یعنی آنج در راه * یابند بی بنل عوضی ، و تحتل "
~~مشقت  کبی
# ~~و سعیی] و شایکان همجنین در اصل شاه کان بوذه است یعنی کاری *کی بحکم
~~" بافشاه
# ~~کنند بی مزد و منت جنانک شهید شاعر کفته است
# ~~شعر"
# ~~مفرمای درویش را شایکان
# ~~وکویند بیکار و شا کار یعنی کاربحکم و زور و بی مزد * و کنج ، شایکان
~~یعنی
# ~~منجی کی شاهان نهاذه باشند یا کنجی کی (لایق) شاهان تواند بوذ و آنج
~~رشید
# ~~گفته است
# ~~شعر
# ~~اشعار بر بدایع دوشیزه منست
# ~~می شایکان ولیک به از کنج شایکان
# ~~یعنی " بی قوافی نادرست ، کی [ حرف] روی آن اصلی نباشد و بحکم آنک
# ~~شاعر در استعمال حروف جمع جون مردان و زنان و سایر حروف زواید بجای حرف
# ~~روی جون الف ملکا و شرقا و غربا و راء رفتار و کفتار و نون آمذن و رفتن
~~و امثال
# ~~ان سعی اندیشه ms186 و رؤیتی نبرده است و بایراد آن در جمله قوافی صحیح کی
~~حرف روی
# ~~ن از اصل کلمه باشد متحکم است آن قوافی را شایکان خوایدند11 جنایک
~~ازرقی
# ~~کفته است
# ~~آن همام دولتا عالی جمال دین حق
# ~~(شعر)]12(4)
# ~~آن فخار جمع شاهان مفخر سلجوقیان
# ~~و [(جنانک)] خاقانی کفته است
# ~~"شعر 14
# ~~باران جود از ابر کف شرقا و غربا ریخته
# ~~و[جنانک] بلفرج14 کفته است
# ~~" شعر2
# ~~راغها باغ کند یمن قدومت ملکا
# ~~و [ جنانک] کمال 16 اسمعیل کفته است
# ~~3126
# ~~9 - ذ - یایند بی بدلی و عوضی - م - مییابند یی بذلی وعوضی  2- ذ -
~~مشقتی از کسی و کسی
# ~~1- ذ - که ازیرای 4- ذ- مصرع
# ~~5-م- شکار 6- ذ - وکویندکاد 7- م - کنج
# ~~8- ذ - باشد 9 - ذ - قوافی آن نادر است 10_ در نسخه چایی متعکم دلارد و
~~در تعام نس
# ~~خطی مستعکم است 11_ ذ- می خوانند 12- نسغه آ- ذ - ندارد 14-م - مصرع
# ~~19- ذ - و ابوالفرج 15- ذ - مصراع اول بیت را افروده : باغها راغ کند
~~رنج قدوم ملکاد
# ~~19- آ - ذ - کمال الدین PageV00P200
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_201.png)

# ~~شعر"
# ~~ای زرایت ملک (و) دین در نازش و در برورش
# ~~[جنانک] انوری کفته است
# ~~و شعر ه
# ~~ما نکویی کی شعر مختصرست]
# ~~مختصرنیست جون تویی معنیش
# ~~و کاف و الف و نون جون باواخر اعداد در آیذ تکریر عدد فایده دهذ جنانک
# ~~دوکان و سه کان و جهار کان بمعنی دو (دو) و سهسه و جهار جهار وهو معنی
~~قوله
# ~~قعالی مثنی وثلاث و رباعم
# ~~حرف حفظ و حراست
# ~~و ان باء و الف و نونی است کی در او اخر اسماء معنی بکاه داشتن آن جیز
~~دهذ
# ~~جنانک کلمه بان و ب غبان و دربان
# ~~حرف مصدر
# ~~وان نونی است مفرد کی در اواخر افعال ماضی معنی مصدر آرذ جنایک آمذن
# ~~ورفتن
# ~~حرف موضه
# ~~و ان سین و ته و لف ونون است کی در اواخر اسماه معنی تخصیص موضع
# ~~دهذ بذان جیز جذیک تر کستانو کوهستان و بیمارستان
# ~~حرف مشایهت ms187
# ~~و ان سین (2) و الف ونون است کی در اواخر اسماه فایده مشابهت دهذ جنانک
# ~~مردم سان و دیکرسان و هم بذین معنی دیکر کون و کندم کون
# ~~حرف تخصیص
# ~~و ان یاه و نونی ([است9]) کی در اواخر اسماه معنی تخصیص ماهیت جیزی
# ~~دهذ ببعضی از صفات "جنانک ، زرین وسیمین و امسالین و بارین و
~~بنجمین و هفتمین
# ~~و در بعضی صیغ کافی در افزایند جنانک غمکین و سهمکین و کرکین و شوخکین،
~~و در
# ~~قوافی نونی سایه بان ( و باسبان) و مهربان بهم شایذو باغبان و دشت بان
~~بهم نشایذو
# ~~177
# ~~-ذ- صدریت -م - مصدررا 2 - ذ - افزونه وکفتن 4- ذ،م - نومی
# ~~4حاوذح
# ~~است) ندارد 5 - ذ - افروده : و 6 - ذ - مثل 7- آ - این کلمه را ندارد
~~PageV00P201
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_202.png)

# ~~آب دان و ناودان و زنخدان بهم شایذ و خندان و کریان بهم شایذ و
~~آنج[بلعباس
# ~~امامی کفته است
# ~~شعر)
# ~~دو جمشک "برزبند" جشم بندان
# ~~دو یاقوتک همیشه خند خندان
# ~~یکی مر تن درستان را غم ودرد
# ~~کی را بوی درد دردمندان
# ~~حرف روی دال است و الف و نون وصل و اکر قافیت نون کرده بوذی شایکان
# ~~بوذی و بخندان و بکریان بهم نشایذ از بهر آنک حرف تعدیت بکلماتی تام
~~المعنی
# ~~* ملحق شذه است ، یعنی نخست فعلی لازم ببایذ تاجون الف و نون بذان
~~بیوندد
# ~~فعلی متعد(ی) شوذ جنابک  بخندو] بخندان وبرس و برسان و برخیز و برخیزان
# ~~بخلاف خندان و کریان کی الف و نون در آنجا بکلماتی تام 8 المعنی ملحق
~~نیست و
# ~~جند کلمه از متعدیات افعال هست کی الف و نون دران صیغ از نفس کلمه است
~~جنانک
# ~~بستان و بران و بنشان(21) و بخوان برای آنک حرف تعدیه درین کلمات بفعلی
~~لازم
# ~~در نیامذه است بس قیاس آنست کی این نونها شایذکی روی سازند همجنانک
~~خندان و
# ~~کریان و در قوافی موصول روا داشته اند کی حرف تعدیت را روی سازند
~~جنانک10
# ~~(شعر11
# ~~من ms188 خاک جنان باذم کو زلف تو جنباند
# ~~و[ جنانک] انوری کفته است
# ~~نه در وصال تو بختم بکام دل برساند
# ~~نه در فراق توعمرم12 ز خویشتن مرهاند
# ~~" و کفته است 13"
# ~~(شعر)]
# ~~همیشه تا کی زتأثیر19 جرخ وکریهآ ابر
# ~~دهان غنجه کل را صبا بخنداند
# ~~الب مراد تو از خنده هیج بسته مباذ
# ~~بی خصم را بزا خنده تو کریاند
# ~~و از بهر آن در قوافی مقید روانداشتند (کی16) حرف سا کن ضعیف باشدوجون
# ~~17
# ~~1-م - بوالعباس
# ~~1- م - بر زنندم
# ~~3 -1، م - افزوده : و جمع - ذ- افروده و خروج
# ~~1- م - حرف صفت بکلمات تمام البعنی و دراصل - ذ، آ- تمام السعنی وع -
~~تام العنی ودرحاشیه -
# ~~آ-تام 5- ذحدرآمنه احت6-ذ- حرفی" 7-م- فل 8- درحه اصل ونوم
~~"ن -
# ~~تیام و امانسخه - آستاه 9- ذ وم بخوابان - آ- بخوانان 10- ذ - افروده :
~~کفته اندمصراع
# ~~1- نسخ غطی (شعر)ا دارد 12_ ذ - چرغم 12- ذ - وهم انوری کفته -م -
~~وهمچنین
# ~~کفه است "1- ذ، م- بتاثیر 1_ذ - افروده : ایضاکوید 16_ آ- کله
~~(کی) ندارد PageV00P202
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_203.png)

# ~~حرف ووی مستند بیت است وبناء شعر بروی است نخواستند کی در وی دوضعف
~~باشد
# ~~یکی سکون وعدم حرکت و یکی آنک از کلمه قافیت اجنبی بوذ اما جون روی
~~متحرک
# ~~اشد وبعد از وساکنی بوذکی محل وقف کردد و او بذان سبب بمیان قافیت
~~نزدیکتر
# ~~افتد شایذ کی اورا قایم مقام حرفی اصلی دارند ، و در قوافی بقوت وصل
~~جندجیز
# ~~متحمل است کی بی وصل نباشد یکی استعمال حروف زواید در مواضع حروف اصلی
# ~~جنانک مثال آن در حرف تعدیت باز نموذم و مثال دیکر زیادت بیان را
~~استعمال
# ~~حروف جمع جون مردان و زنان کی در قوافی مقید آنرا عیب شمارند و ان
~~قافیت را
# ~~شایکان خوانند " و جون نون جمع بهاء بیان حرکت موصول (شد) رواباشد
~~کی
# ~~نرا روی سازند جنانک انوری "کفته است ،(40)
# ~~(شعر10)]
# ~~ایا بای از آن خطه برتر کشیذه1
# ~~بی باشد زمر دست ایشان زمابه
# ~~(قطعه
# ~~4
# ~~و درین قطعه کفته است
# ~~سماع ms189 مغنی شراب 14 مفانه
# ~~کی تاروزروشن نیوشی11 و نوشی
# ~~آمذی نانشسته
# ~~جو اندر اتاغ 15
# ~~فرو ریختی خردهآ صوفیایه
# ~~دلا اجند ازین حالت ابلهابه
# ~~کی احوال "عالم16 نوائی " ندارذ
# ~~(و] دیکر احتلاف حرکت توجیه [کی] در قوافی (مقید) روا ندارند جنانک
# ~~جاکر و کمتر و ناصر و در قوافی مطلق شایذ [جنانک] انوری " کفته
~~است 18"
# ~~(شعر 12)
# ~~ای مسلمانان فغان از دور جرخ جنبری
# ~~وز یفاق تیر و قصد ماه و صبر11 مشتری
# ~~[(شعر 12
# ~~ودر[ین]2قصیده کفته است
# ~~317
# ~~1- ذ- و دوم 2- ذ- باشد 4- م - بود 4- ذ - درارند ؟ 5- ذ- و در قافیه
~~عوت
# ~~م - و در قوافی نعوت 9 - م - حروف 7- ذ - باز سودیم و مثالی 8 - ذ - و
~~چایکه نون
# ~~جع که چون 9-م- کوید 10_ آ-ذ- بدارد 11-ذ_ برتر نهاده 12- آ،
~~ذ-"م"ه _ندارد
# ~~13- م - بنوشی 14- فی الاصل : ساه 15_ ذه وثاه؟ 16-ذه کیتی دوامی 17- ذ
~~-
# ~~و اشتر 18_ ذ - کوید 19- ذ - صیر مشتری - م - صیر ماه و قصد مشتری و در
~~دیواد
# ~~انوری : کید مشتری 20_ آ- نودر قصیده- کلیه (این)آندارد PageV00P203
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_204.png)

# ~~من نمی دانم کی این نوع1 از سخن را نام جیست
# ~~بوت می توانم کفتنش نه
# ~~صاحری
# ~~و کفته است
# ~~شعر
# ~~از حسد جون ممتلی شذمرد " روی آرذ بقذفب ،
# ~~معدهای بد مزاجان را قی افتد از بری
# ~~و] جمع کرده است میان فتحه و ضمه و کسره در حرکت ماقبل روی [متحرک
# ~~و اکر روی ساکن بوذی معیوب داشتندی ، [و] دیکر اختلاف حذو جنانک دقیقی
# ~~کفته است
# ~~شعر6)
# ~~بر افکند ای صنم ابر بهشتی
# ~~زمین را خلعت اردیبهشتی (اهد4)
# ~~زمین بر سان خونالوذ دیبا
# ~~هوابرسان نیل اندوذ مشتی
# ~~بطعم نوش کشته جشمهآ آب
# ~~برنک دیذهآ آهوی دشتی
# ~~وا کرنه حرف وصل بوذ اختلاف حرکت ماقبل شین جایز نبوذی، و کلستان و
# ~~فیستان بهم نشایذ و کلستان و بستان بهم شایذ جی هرجند11 اصل آن بوی
~~ستان بوذه
# ~~است جون اران حذفی کرده اید و آنرا اسم علم مشاجر ومغارس ms190 ریاحین
~~کردانیده کوئی
# ~~کلمهی مفردست [ و بعضی ترکتان و هندستان بهم جایز داشته اند همجنانک در
~~هندبار
# ~~و زنکبار کفتیم] و جون و بی جون بهم شایذ الأکی معنی مختلف باشد و
~~دوکان و
# ~~سهکان بهم نشایذ و غمکین و اندوهکین بهم نشایذ و رایکان و شایکان و
~~خذایکان بهم
# ~~شایذ و ماذرکان و بذرکان بهم نشایذ و کروکان و درمکان بهم شایذ از بهر
~~آنک کروکان
# ~~بکشرت استعمال اسم مرهون کشته14 است وصفت نسبت ازوی افتاذه و مرزبان و
~~میزبان
# ~~(وزمان) بهم شایذ و مهربان و باسبان بهم شایذ خون وطبر خون1 بهم شایذ
~~ایشان
# ~~وفداشان بهم شایذنا کاهان و بیکاهان بهم نشایذ16 این و جنین بهم شایذ
~~آستین و راستین
# ~~* و بوستین) بهم شایذ جنایک انوری "کفته 17 است "
# ~~(شعر
# ~~-18
# ~~1- ذ- این جنس سغن 2- ذ-نی 3- آ-ذهم -6 - ندارد 4-ذ کارش افتراحت -م-
# ~~روی آرد بعذر - و قنف متهم کردن ودشنام دادن است  - ذه افروده"
~~حرکت 6- آ-م-
# ~~ندارد 7 - هذاهو مقتضی القافیه وفی الاصل : مشستی (؟) 8- آ ، ذ- بودی 9
~~- ذ - روا
# ~~10- م - بوستان
# ~~1- م- هرچه؟
# ~~12- ذ - افروده : امام - افروده ، و 13-ذ - اما
# ~~19- ذ- شده 15- ذ، م - افروده : و 19- ذ - اغروده : و 17_ذ- کوید
~~PageV00P204
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_205.png)

# ~~لخت2 سلیمان راستین
# ~~گو آصف (جم) کوبیاببین
# ~~و گفته است
# ~~شیربست مزور ز بوستین
# ~~با کوشش او1 شیر آسمان
# ~~و کفته است
# ~~هتت او ملک آن و این
# ~~بای ملخی بیش نه بقدر
# ~~اری جو ملک باشی این جنین (489)
# ~~در ملک " زمینش زملک عار
# ~~وزرین و بارین بهم نشایذ لا1 (کی) قافیه موصول باشد جنانک کفته اند
# ~~و کی همان احمد بارینه ای
# ~~کر جه کنون بازر و زرینه ای
# ~~و بایذ کی مثل این قوافی کی جواز [ استعمال] آن بقوت حرف و صل تواند
~~بوذ در
# ~~أما نونات [ مصدر بدایک] در
# ~~قصیدهی یک دو بیش نیفتد تا شعر بی ذوق نشوذ [و
# ~~لفاظ مصدرسه صیغت هست کی درآن نون مصدر بیفتد یکی صیفت قصد جنانک خواهذ
# ~~شمذن ms191 و یکی صیغت لزوم جنانک می بایذ آمذن یکی صیغت جواز و امکان جنانک
~~[می]
# ~~و افصح و
# ~~شایذ آمذن و می تواند آمذن و نزدیک بهمین معنی می داید آمذ ([ن
# ~~یلغ نظما و شرا درین سه موضه آنست کی نون حذف کنند و کویند خواهذ آمذ و
# ~~می] بایذآمذه و می توان شد ، و می داند آمذ جنانک [شاعر] کفته است
# ~~بیت)
# ~~ز بند بلاه تو رها خواهم شد
# ~~تا ظن نبری کز تو جذا خواهم شد
# ~~بیت 16)]
# ~~و کفته است
# ~~وز بیش تو بی مراد می بایذ رفت
# ~~فسوس کی دل نزدتو 12" می بایذ ماند
# ~~کفته است8
# ~~غمت بر نمی توان آمذ
# ~~ول ز دست غمت بجان آمذ
# ~~181
# ~~1-م - بن ؟ 2- ذ -در ملک 2- م - ماکوش ارشبر ؟
# ~~حد اثروده" مفعول مقال
# ~~فاعلان 5- آ، ذ - بقدر و درنت مطبوه مقدر 6 - ذ افروده : و آفته است
~~اخرب مگفوف
# ~~مقصور از اصل مفاعیلن مفاعیلن فاطلاتن که بحر قریب است 7- م - در ملک
~~رهییش ز نیک و عار
# ~~1- آ، ذ ،5 - آمذ
# ~~8- ذ مگر 9-م - قبول ؟ 10. ذ_ افروده: شعر
# ~~14- ذ - اند
# ~~15-ذ
# ~~بدون نود 13 -ذ- وشاید آمد ومی تواند آمد - م - ومی تواند شد
# ~~- شعر - آ- ندارد 19_م- شمر آ، ذ - ندارد 17- ذ - برتو 18- م - افروده:
~~شعر PageV00P205
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_206.png)

# ~~بس اکر شاعر در قصیدهآ خویش باستعمال حرف هصدر محتاج شوذ بایذ کی ازین
# ~~صیغ احتواز کند ونونی آردکی البته در تمام معنی بذان حاجت باشد
# ~~و زواید آن دو است
# ~~حرفه واو
# ~~حرف تصغیر
# ~~و ان واویست کی بجای کاف تصغیر استعمال کنند[ جنانک شاعر کفته است
# ~~بیت"(10)
# ~~جشم خوش تو کی آفرین باذ برو
# ~~یعنی ای بسرک
# ~~بر ما نظری نمی کند ای بسرو
# ~~واو بیان ضمه
# ~~و ان واو دو و تو است کی در صحیح لغت دری ملفوظ نکردذ و در کتابت برای
# ~~دلالت ضتمه ماقیل ان نویسند و نشایذ کی آنرا روی سازند مکر کی قفیت
~~موصول ms192 باشده
# ~~جنانک [شاعر] کفته است
# ~~(شعر)
# ~~بروذ هوش و دل اکر بروی
# ~~با تو الا بدوستی نروم
# ~~هوش "ودل رفته کیر " اکر توتوی
# ~~بدل و جان و دیذه می کوشم
# ~~1 من الا بدشمنی نروی
# ~~کی بر خیزد از میانه دوی
# ~~ومعروفی کفته است
# ~~سیه جشم معشوق و ان ابروان
# ~~شعر1)]
# ~~و[آغجی شاعر] کفته است
# ~~بردند جان و دلم هردوان
# ~~" شعر 9)
# ~~کرشب از در شاذیست و باذه خسرویا
# ~~شبا بدید نیاید همی کرانهآ تو
# ~~مرا نشاط ضعیفست ودرد دل قویا
# ~~براذر غم و تیمار من مکر توبا
# ~~182
# ~~-و- تمامی 2- ذ- شعر - آ"م - ندارد 2- م - با ما 4 - ذ - افزوده،
~~و ه-
# ~~و - اند 6- آ- ندارد 7-م - برد ؟ 8- ذ - دل دارد 4 -م - دل رفته زر
# ~~9-آ-
# ~~ذحع -ندارد 10- آ-ذ -م، ع - ندارد 11_ذ - نیامد 12- ذ ، آ- داو؟

PageV00P206

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_207.png)

# ~~می کویذ
# ~~* صهر
# ~~نناه حران نیکو بسر توانم برد
# ~~مرآنکهی که تو تشبیب شعر من بویا
# ~~و در قوافی واوی چون جادو و بازوشاید که مو (و رو)[ و شو] بیاورند و
# ~~حرف یاه ازین کلمات برای توسیع مجال قوافی بیندازند
# ~~عرف هی
# ~~شخی از جمله استاذان شعراه عجم در تقسیم هاه ات اصلی و وصلی کفته است
~~کی
# ~~هاء اصلی آنست کی کلمه بی آن معنی خویش ندهذ و وصلی آنست کی کلمه رادر
~~اصل
# ~~معنی بذان احتیاج نباشد (و) این تقسیم راست مانندست امادر تفسیر آن
~~نظری (د4)
# ~~هست زیراک کفته است هاء 6 شانه و بهانه اصلی است کی اکر [ هاء] ساقط
~~کردانند.
# ~~شان و بهان ماند و هیج معنی ندهذ و همجنین هاء جامه و نامه اصلی است کی
~~اکر
# ~~هاه بیندازید [جام و نام ماند] و آن معنی کی از جامه و نامه مطلوبست
~~ندهذو
# ~~هاه کرانه و میانه و نشانه اصلی نیست [ اربهر آیک
# ~~اکرهاه بیندازند کران و میان
# ~~و نشان ماند و همان معنی اول بدهذ و این غلطست از بهر آنک بناه این
~~کلمات بر
# ~~فتح ms193 است واین هاءات درکل احوال ازلفط ساقطند و جز دلالت حرکت ماقبل
# ~~در معنی کلمه هیج مدخل ندارید بس اختلال معانی این کلمات از تسکین حرف
~~متحرک
# ~~می خیزد نه از اسقاط هاه غیر ملفوظ از کتابت بدلیل آنک اکر مبتدئی کی
~~بردقابق
# ~~علم خط وقوف ندارذ و نداسته باشد کی در خط بارسی هر کجا کلمهی مفتوح
~~الآخر
# ~~افتد 15 هائی بذان الحاق "بایذکرد 16 ، جون مثل این کلمات در قلم
~~حواهذ آورد
# ~~البته بی هاه نویذ " و درست 17، خواند زیراکسبحان و ان و کأن در
~~قرآن دیذه
# ~~باشد و خوانده و دران هیج حرف زاید ندیذه و آنج کفته است کی کران و
~~میان و نشان
# ~~همان معنی می دهذ [ کی کرانه و میانه و نشانه] (هم) غلطست از بهر آنک
~~نشانه دیکرست
# ~~و نشان دیکر همجنانک دندانه دیکر16 ست و دندان دیکر13 وزبانه دیکرست و
~~زبان
# ~~- آح م - دارد 2 - این یک سطر از سخه چایی افتاده و در تسام نسخ خطی
~~موجود است
# ~~4-م = بحال 4-ذح
# ~~6-م- شاهاه 7- ذ- شود 8-ذه م-
# ~~ساند 9ذذ- بیفتد
# ~~1-- واکر2
# ~~11-ذ - "هد 12-م - فحه 13- ذ - ساقط آید
# ~~قروده" که "
# ~~15_- باشد 19حذ کنند 17- آ- هوراحت 18- م حجدا PageV00P207
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_208.png)

# ~~دیکر بس کوییم هاه اصلی آنست کی در کل احوال ملفوظ باشد علی الخصوص
~~دراضافت
# ~~وجمع و تصغیر و نسبنتاجنانک زره من وزرهها وزرهک [(و زرهی 1)] وهاء
~~وصلی
# ~~ق40) آنست کی جز ضرورت قافیت را در لفظ نیایذ1 ودر تقطیع بحرفی محسوب
# ~~نباشد و در اضافت بهمزهی ملینه بدل شود1 و در جمع از کتابت نیز ساقط
~~شود ودر
# ~~تصغیر و نسبت بکافر اعجمی بدل شود اما در شعر و تقطیع جنانک
# ~~شعرهٔ‌ *
# ~~خسته دارم دیذه در هجرت همیشه
# ~~] هاه خسته و دیذه از تقطیع ساقطند و هاه همیشه برای ضرورت وقف
# ~~ملفوظ است و یحرفی محسوب و اما در اضافت جنانک دایهآ من وینده تو و در
~~جمع
# ~~جنانک شانها و بهانها و در ms194 تصغیر جنانک بندکک و دایکک و در نسبت جنانک
~~بندکی و
# ~~دایکی، و جون شرح هاه ات اصلی و وصلی بر نهج صواب معلوم شذ بدانک هاء
~~ات
# ~~وصلی دو نوعست نوع اول انست کی در اواخر کلمات جز دلالت حرکت ماقبل هیج
# ~~فایده ندهذو آنرا هاء سکت خوانند یعنی هائی است کی متکلم در وقف بر آن
~~خاموش
# ~~شود و این هاء در لغت عرب روشن در لفظ آیذ جنانک ماأغنی عنی مالبه هلک
~~عنی
# ~~سلطاینیه و در بارسی هاءات زایده بهیج وجه در لفظ نیارند مکر کی قافیت
~~باشد[و
# ~~بضرورت شعر آنرا بحرفی سا کن شمارند و بوشیذه در لفظ آرند جنانک
# ~~شعرآ"
# ~~ای شمع رخت را دل من بروانه
# ~~وز عشق توام بخویشتن بروا نه
# ~~و مثال هاء ات1 سکت در بارسی هاء شانه و بهانه وجامه " و نامه و
~~خانه11"
# ~~(ا) وسر که و سینه و سفره و خنده و کریه و امثال آنست و اکرجه برین
~~تفسیر جمله
# ~~هاهات وصلی هاء سکت 11 باشد اماجون درین کلمات جز دلالت حرکت ماقبل هیج
# ~~فایدهآ دیکر را متضمن نیست آنرا بذین نام خواندیم تا موافق لغت تازی13
~~باشد ، نوع
# ~~دوم آنست کی جز حرکت ماقبل معنی خاص را مستلزم باشد زاید بر اصل آن
~~کلمه و
# ~~آن جهار کونه است
# ~~18
# ~~0
# ~~-آ- ذ- م -ع ابن کلیه را ندارد 2- ذ - نیارند 2 - ذ - نشود 4 - آ-م -
~~ندارد
# ~~م - لفظ ؟ 6_ذ- من 7- ذ - افروده:ها 8_ذ- غارسی
# ~~-
# ~~015
# ~~و میان ها است ؟ 11_ذ- وخامه وخانه - م - ونامه و خامه 12 - م - که 14-
~~ذ - عرمی PageV00P208
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_209.png)

# ~~هاه تخیص
# ~~و ان هائی است کی در او اخر بعضی اسماه نوعی را از جنسی ممتاز کرداند و
~~آنرا
# ~~یص النوع من الجنس خوانند جنانک دندانه از دندان و جشمه از جشم و زبانه
~~از
# ~~زبان و بایه از بای و کوشه از کوش و دسته ازدست و ناخنه از ناخن و تنه
~~از تن ms195 وبشته
# ~~از بشت و علی هذا زرینه وسیمینه  و چوبینه وآوازه وجهله و دهه و هفته و
~~ترشه
# ~~وتلخه وبنفشه وسبزه وسیاهه و سبیذه وزرده و نشانه و کرانه و میانه و
~~آسمانه کی این
# ~~همه] هاءات بواسطهآ حرکت ماقبل خویش هر نوع را از جنس خویش فصل می کند
# ~~وهاه صفت
# ~~و ان هائی است کی در اواخر صیغ ماضی فایده أتصاف دهذ بدان فعل جنانک
# ~~آمده و رفته و نشسته و خفته و کرده و کفته و نزدیک بهمین معنی یک روزه
~~و یک
# ~~ساله و زنده و [ مرده] و کشته و افتاذه
# ~~رهاء فاعل
# ~~و ان هائی است کی در اواخر جموع [فعلی] معنی فاعلیت دهذ جنانک "
~~دانده
# ~~و کوینده ، و کننده(ثهأ)
# ~~وهاء لیاقت و نسبت
# ~~وان هائی است کی در اواخر جموع اسمی معنی لیاقت ونسبت دهذ جنانک شاهانه
# ~~و زیرکانه و مردانه و زنانه و هیج یک ازین هاهات نشایذ کی روی سازند و
~~سنائی هاهات
# ~~زایده را روی ساخته است " جنانک می کویذ
# ~~شعر
# ~~نیک نادان در اصل نیکو نه
# ~~د داة
# ~~ز نیک نادان به
# ~~های به اصلی است و های نه زاید و همو کفته [است
# ~~شعر
# ~~هر که بشنیذبخیخ اورا به
# ~~وانک نشنیذخیره 11 ماراجه
# ~~18
# ~~1 - ذ - افروده ، اول 2- ذ - کویند 3- م - سبنه ؟ و در حاشیه یشمینه
~~دارد 4- و فی
# ~~الاصل : حوسه " و فی نسخة السطبوه خوشه ؟ و فی نسحة ذ - وم و آو
~~*چوبینه  5- وفی الاصل و
# ~~-م- طلخه
# ~~9- ذ - مرنوه را
# ~~7- ذ - افروده : دوم
# ~~8 - ذ- افروده" سیم
# ~~9- ذح کوینده وبیننده 10 - ذ - افروده : چهارم
# ~~1- ذ- وگفته 12_ آ-م - بدارد
# ~~11- م - نشنید بخ بغ اورا نه 14- م - جیره PageV00P209
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_210.png)

# ~~و همو گفته است [ وهردو قافیت 1 هائی زایده کرده
# ~~شعر"
# ~~بر زبان صوت و حرف و ذوقی نه
# ~~غافل از معنیش کی از بی جه
# ~~" وهمو کفته است"
# ~~هر کجا ذکر او بوذ تو که ای ms196
# ~~جمله تسلیم (کن) بذوتوجه ای
# ~~و درین بیت [ خوذ] آنج ملفوظست از قافیت کاف و جیم است و لفظ ای خوذ
# ~~ردیف است و بتقلید او مهستی دبیره کفته است "
# ~~بیت ،]
# ~~با روی جو نوبهار و با خوی دیی
# ~~با ما جوخمار و با دکر کس جومیی
# ~~بخت بذ " ما همی کند سست پیی
# ~~ورنه توجنین سخت کمان نیزنه ای
# ~~قافیت یائی است و روی در دی و می [ویی] درست [است] ا ما [ قافیت
# ~~نه ای درست نیست
# ~~و درقوافی هائی کاه وآنکاه (و خرکاه 11) و درکاه بهم شایذ [ و آکاه و
~~ناکاه
# ~~هم شایذ و یازده(4.068) و دوازده و ده بهم شایذ] و سحرکاه و شباکاه [
~~بهم نشایذ13
# ~~و خرمن کاه و منزل13 کاه بهم نشایذ و شاه و شاهانشاه بهم نشایذ الآکی
~~یکی 14 اسم باشد
# ~~و جمهور شعراء بکاه و بیکاه بهم جایز11 ندارند و اکر کسی روا دارذ
~~" جواز
# ~~رجهی توان نهاذ 18 جی بیکاه و بکاه بمعنی دیر و زوذ مستعمل است نه
# ~~بمعنی وقت ونا وقت 11 بدلیل آنک اکر کسی حاجتی ببزرکی رفع کند و در محل
# ~~اجابت افتد اورا نکویند کی این [سخن] بکاه کفتی بل کی کویند بوقت کفتی
~~یابهنکام
# ~~کفتی و اکر کویند بکاه کفتی جنان فهم کند 20 کی زوذ کفتی و دیرتر ازین
# ~~می بایست نفت وا در دران تعویفی افکند و باسعاف مقرون ندارد ویت نیاین
# ~~189
# ~~1- مه افروده : را 2- ا-م - ندارد 2-ذ ودیکر کفته 4- کلمه (کن) را بسخه
~~ندارد
# ~~5- سخهچایی- آن 9-0_ "هتی 7- ذ - کوید 8 - م - چون ؟
# ~~9- ذ - من هی
# ~~کند - م - ما میکند این سستیئی 10_ذ ، موری
# ~~11- کلیه [خرکاه] از نسخه آستانه افتلقه
# ~~13- آ - ذ - ندارد 13- و فی الاصل : مترک
# ~~14- از نسخه چایی و م کلیه یکی افتاده
# ~~15- ذ کاه
# ~~ذ روا
# ~~10- م- دوازانرا 18- ذ- کفت 19-ذ - وی وقت
# ~~020ذ - کنند 21- م- ازان 22- ذ - نشود PageV00P210
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_211.png)

# ~~صخن بیکاه کفتی [ بل کی] کویند بی ms197 وقت کفتی یابی هنکام کفتیو اکر کویند
~~بیکاه
# ~~کفتی جنان فهم کند4 کی دیر کفتی و زوذتر ازین می بایست کفت بس معلوم شد
# ~~ی بکاه و بیکاه بمعنی زوذ و دیرست نه بمعنی با وقت وبی وقت وجون احتلاف
~~معنی
# ~~مذ بایذ کی اکر کسی هردو بهم قافیت سازد خطا نباشد و بعضی شعراه در آخر
~~برنا
# ~~ویکتا ودیبا وقبا حرف هاه در می آرند و در قوافی هائی استعمال می کنند
~~جنانک
# ~~انوری کفته [است
# ~~شعلهآ صبح از آفتاب دورنک
# ~~شعر "
# ~~درزذ اتش بآسمان دو تاه
# ~~و] دیکری کفته [است
# ~~(شعر)]
# ~~ماهست بتم اکر نهد ماه کلاه
# ~~و دیکری کفته[ است
# ~~بیشم آمذ بکاه در راهی
# ~~(شعر)
# ~~سروست اکره زیبذبرسروقباه *(فه1)
# ~~نغزمردی شکرف برناهی
# ~~حرفی 9
# ~~وزواید آن بنج است
# ~~حرف ضمیر ورابطه
# ~~و ان بائی است کی در اواخر افعال ضمیر مخاطب باشد جنانک رفتی و می روی
~~و
# ~~در اواخرصفات حرف رابطه ماشد جنانک [تو] عالمی [تو] توانکری
# ~~حرف نکره
# ~~و ان یائی است ملینه کی در[او] اخراسماء علامت نکره باشد جنانک اسبی
~~" خریذم 11
# ~~غلامی فروختم ،
# ~~حرف شرط وجزا
# ~~و ان یائی است ملینه کی در اواخر افعال معنی شرط وجزادهذ جنانک
~~اکربخواستی
# ~~187
# ~~بذاذمی اکر بفروختی بخریذمی و در صیغت تمنی نیز بیایذ12 جنانک کاش
~~بیامذی کاشکی
# ~~1-م- بی هنکاه ؟ 2- ذ- شود - ا - افتد 2- م - اختلال ؟ 4-م - باهم 9- ذ
~~-
# ~~افزوده : دوتاه 9- آ - ذ، ه"م - ندارد 7-ذ - برو یوشند قبا
# ~~*- م - برنائی
# ~~9- ذ - یاه -م=یی 10- ذ - افروده : و
# ~~11- ذ - و غلامی خریدم - م - فقط واوی بر
# ~~قلام اغروده 12- آ، ذ - بیامدی PageV00P211
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_212.png)

# ~~جنین بوذی
# ~~حرف نسبت
# ~~وان یائی است کی در اواخر اسماه فایده نسبت دهذ جنانک عراقی و خراسانی
~~و
# ~~بی و آتشنی و همجنین روشنائی و مردمی و آمستکی وهم راهی وهم شهری
# ~~حرف لیاقت [ولزوم]
# ~~و ان یائی است کی در اواخر مصادر معنی لیاقت و لزوم دهذ جنانک او دوست ms198
~~داشتنیه
# ~~است و این کار کردنی است یعنی اولایق آنست کی 1 دوست دارند و این کار
~~لازمست
# ~~کردن و خوردنی را از بهر آن خوردنی کویند کی لایق خوردن باشد و بوذنی
~~جیزی
# ~~را کویند کی بوذن آن لازم باشد
# ~~ودر قوافی بائی چون می ودی وهی و پی و پیایی شایذ و دریای و جای ودای
# ~~و رای [ شایذ] و از کلمات امری (10) جون میکشای و بنمای شایذو نی وجی
# ~~وکی جنانک اکر بهاء نویسند نشایذ کی در قوافی هائی بکار دارند اکر بیاه
~~نویسند
# ~~هم نشایذ کی در قوافی یائی استعمال کنند جی حرف هاء درسه و نه و که وجه
~~و حرف
# ~~پاه درنی و کی وجی برای دلالت کسره ماقبل [ان] نویسند و کی جون بمعنی
~~مردم
# ~~باشد بهاء نویسند جنانک که می کویذ " و هر که می آیذ کوبیا ،
~~الاکی استفهام مجرد
# ~~باشد جنانک او کیست [کی] درین موضع بیا نوبسند و یاء در لفظ ظاهر
~~کردانند و
# ~~جون بمعنی تفسیر و تحقیق باشد بیا بنویسند
# ~~جنانک کفتم کی برو و توکی فلانیه
# ~~همجنین جی جون استفهام راباشد بهاء نویسند]جنانک جه می کوئی واکر تعلیل
~~را11 یه
# ~~مساوات را باشد بیا نویسند جنانک کوئی خدای یکی است جی اکردو بوذی فساد
~~عالم لازم
# ~~آمذی [ (یعنی از بهر آنک اکردوبوذی فساد لازم آمذی 12)] و جنانک کوئی
~~مراجی
# ~~این وجیآن یعنی نزدیک 11 من هردو متساوی 10 است و جون اشارت کنندکی و
~~جی
# ~~منصل و مفرد نویسند بطرح هاه و یاه جنانک آنک می کفتی آمذ و آج آوردی
~~دیذم
# ~~و (در استفهام مجرد موصول جوبیاه نویسند و پاه در لفظ آرند جنانک آن15
~~جیست
# ~~ه1-
# ~~1- ذ - افزوده ویرا 2- آ ، ذ، م- افروده: چون 2- ذ - و دریای *- (ورای
~~مه از)
# ~~از نسعه چایی افتاده و کلیه شاید درهیچ یک از نسخ نیست - آ، ذ - مکشا-
~~م - بکشا 6- ذ-
# ~~17- م حوچه و که 8- ذ- و هر که مکوید 9- ذ - ارید ms199 10- ذ" م -
~~نویسند
# ~~برند
# ~~1- م - افروده" نویسند 12_ فت میان پرانتز در نسخه - آ، ذ- نیت
~~14- ذ - نزد
# ~~" ذ - یکسان 15-ذ - این PageV00P212
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_213.png)

# ~~(همجنین در استفهام "بهاه نویسند" جنانک "شعر1
# ~~* کفتی کزین بس کنم دوستداری
# ~~بنامیزذ الحق نکو قول یاری (4)
# ~~و در نفی[ مطلق] اکر باول کلمه "افتدنون مفردبیوسته" نویسند
~~جنانک من نکفتم
# ~~و اکر بآخر افتد بیاه نویسند جنانک مرا ازین خبر نیست و بعضی حرف ربط
~~حذف
# ~~کنند و کویند مرا خبر نی جنانک [شا کر2] بخاری کفته است
# ~~شعر 5
# ~~سردست روزکار و دل از مهر سرد نی
# ~~می سال خورده بایذ ماسال خوردنی
# ~~از صذهزار دوست یکی دوست دوست نی
# ~~وز صذ هزار مرد یکی مرد مردنی
# ~~و بعضی شعرا (آنرا) در قوافی مماله جون طوی  و دعوی و معنی استعمال
# ~~ردهاند11 [ جنانک] معزی " کفته است 512
# ~~همای کلک تو مرغیست لاغر
# ~~کی از منقاراو (شذ2) ملک فربی
# ~~هرانکس کو ترا بیند بیرسذ
# ~~کی این خرشید تابنده10 ست یانی
# ~~وادیب صابر " کفته است 12"
# ~~ز رای روشن اومانده اختران خیره
# ~~ز کلک لاغر او کشته کیسها فربی
# ~~تهمتی کی مرا ایدران جنایت نی
# ~~رفیع رای تو بر من تغیری دارذ
# ~~و بعضی متقدمان در قوافی مرفوع جون خو[ی] وبوی 10 در لفظ اوبائی
~~افزودهاند
# ~~و آنرا روی ساخته[ جنانک کفته اند] "شعر "
# ~~روذکی رفت و ماند حکمت اوی
# ~~می بریزد نریزد از می بوی
# ~~شاعرت کوکنون کی شاعررفت
# ~~نبوذ نیز جاوذانه جنوی
# ~~خون کشت آب جشم ازغم وی:
# ~~زاندهش موم کشت آهن وروی
# ~~نالهآ من نکر شکفت مدار
# ~~شوبشو19 زارزار نال بر[ا]وی
# ~~جند جوئی جنو نیابی باز
# ~~ازجنو درزمانه دست بشوی (10)
# ~~1- آ"م - ندارد 2- ذ - موصول بی ها ویانویسند 3 - نخه جایی باری ؟
~~حذ-اوفتد
# ~~نون ییوسته برمفرد 5 - ذ - افروده ، کلیه 6-م- شاهر 7- آ- م - ندارد 8
~~- ذ"م-
# ~~صال خورد بایدو 9- ذ - قافیه 10-م - طوبی 11. ذ - کنند 12- ذ - کوید -م
~~-
# ~~افروده: شعر 13- ذ - تابان
# ~~19- ذ - بین ms200 نسبتی ندارد نی آح مرا دران -ن - خیانت نی
# ~~10_ذ_ ومو 16_ ذ - چو 17ذ، م - کشت خون آب- (ذح خوناب) چشم از فم اوی
# ~~18-ذ - بثب PageV00P213
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_214.png)

# ~~و باناخوشی شعر ایطانیز کرده است و کفته جو[ن] اوی و براوی ، و بعضی
# ~~شعراه در قبا یا[ئی] در افزوذه اند و[در قوافی یائی استعمال کرده *
~~جنانک] دیلمی
# ~~گفته اسی
# ~~شعر "
# ~~هم رنک می لبانش هم رنک کل قبای
# ~~بردست می نهاذه و بر کل نهاذه بای
# ~~بوی بهار یافته از دست او نبیذ
# ~~آمذ بسان ماه و می آورد جون مهیل
# ~~بوی بهشت یافته از نور او سرای
# ~~دیذی سهیل در قدح و ماه در قبای
# ~~(ای چون خرد بدیع ولکن خردستان
# ~~ای چون روان لطیف ولکن روان ربای
# ~~(وکفته است)
# ~~کبک حریر سینه و کور سمن سرین
# ~~سرو شراب خواره و ماه غزل سرای
# ~~جزوی و کلی از دویرون نیست هرچه هست
# ~~جزوی همه تو بخشی و کلی همه خدای
# ~~من از خدا واز تو بخواهم همی کنون
# ~~نا او ترا بقا دهد و تو مرا قبای)
# ~~و اماحرف ردف
# ~~بدانک هر الف و واو و یاه کی ماقبل روی باشد آنرا ردف خوانند و آن
~~قافیت را
# ~~مردف خوانندبکون راء بشرط آنک9 ماقبل و اومضموم [باشد] و ماقبل یاه
~~مکسور
# ~~همجنانک ماقبل الف ابدا مفتوح (باشد)] و ضمه ماقبل واو در [لغت] بارسی
# ~~دوکونهبوذ11 مشبعه و ملیمه مشبعه جنانک ضمهآ حورو سورو ملینه جنانک
~~[ضمه
# ~~روز ویوز15 وهمجنین کسره ماقبل باء دو کونه باشد مشبعه و ملینه مشبعه
~~جنانک " کسره
# ~~فیل و زنجبیل و ملینه جنانک کسره دیر و پریر1، و متقدمان شعراء متحرک
~~بضمه
# ~~مشبعه را مرفوع معروف خواندهاند و [ متحرک بضمه] ملینه را (مرفوع مجهول
~~و
# ~~همجنین متحرک بکسره مشبعه را مکسور 16(4"40) معروف و[بکرهٔ‌]
~~ملینه را12)
# ~~مکسور16 مجهول و هر حرف ساکن غیر حر(و)ف مدولین کی ماقبل روی افتد آنرا
# ~~195-
# ~~1- ذه افزوده، از 2- ذ- در ms201 اورده ابد 2 - ذ- و دیلمی کوید - م - و یکی
~~کفته است
# ~~1- آ- م - ندارد 5-م- کل 6- در مجیع الفصحاء بجای نورروی است 07آ- م -
~~دراینجا
# ~~افزوده ، و کفته است شعر 8- این چهار بیت از ابیات دیلمی است که از
~~نسخهآ اصل ساقط عده و در
# ~~تمام نسخ خطی دیگر موجود است 9- ذ - بشرط آنکه ماقبل الف ایدا مفتوح
~~باشد و 10 - م
# ~~سکور ؟ 11_ ذ - است 12_ ذ افروده: اما 13- ذ"م- افروده ، نور
# ~~14ذ-
# ~~زور و بور 15_ذه ظهیر وضیر وملینه چنایکه شیر وششیر 19- ذ - مجرور 17-
~~قست
# ~~میان یرانتر از نسخه آستانه افتاده است PageV00P214
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_215.png)

# ~~عرف قید خوانند و جون ماقبل حرف قید یکی از حروف مثولین افتد حرف قیدرا
# ~~در آن موضع] ردف زاید خوانند[ و ما قبل] آنرا ردف اصلی و جون این
~~مقدمات
# ~~معلوم شد شعر مردف دو قسمست مردف بحرف ردف و مردف بکلمه ردیف
# ~~سم اول
# ~~دونوعست مردف بردف مفردو مردف بردف مرگب امامردف بردف مفردآنست کی
~~ماقبل
# ~~آن یکی از حروف مدولین ماشد و مردف مرگب آنست کی هم ردف اصلی دار ذوهم
~~ردف زاید
# ~~رجی ارداف] اصلی جزالف وواو ویاه نیست و ارداف زایده شش اندخ ر س ش ف
~~ن1 وازین
# ~~شش حرف پانزده قافیت بر خیزد [اول ]از مردف بخاءسه نوع1 یکی مفتوح
~~ماقبل جنانک
# ~~باختا و تاخت و بکی مرفوع ماقبل جنانک سوخت ودوخت و یکی مکسور ماقبل
~~جنانک بیخت
# ~~وریخت ، [دوم] از مردف براه2 دونوع بوذ4 یکی مفتوح ماقبل جنانک کار دو
~~آردو مضموم
# ~~ماقبل جنانک مورد و آنرا قرینهی دیکر نمی دانم [ درلغت دری الا انک
~~شهرکازرون
# ~~کهنه را در قدیم شهر نورد خوانده اند] و مکسور ماقبل چنانک لیرد کی 9
~~در بعضی
# ~~لفات بارسی غراره را بذبن نام خوانند " و [سوم ار] مردف بسین
~~جهارنوع بر خیزد
# ~~یکی مفتوح (10) ماقبل جنانک ماست وراست و یکی مرفوع[ ماقبل] جنانک بوست
# ~~ودوست و یکی مکور[ماقبل بکسره] مشبعه جنانک بیست و کریست ms202 و یکی
~~مکسور[ما
# ~~قبل بکسره] ملینه جنانک دویست وبأیست، و [جهارم ار] مردف بشین دونوع
~~است .
# ~~بکی مفتوح [ ماقبل] جنانک داشت وبنداشت 11 و یکی مضموم * [ ماقبل]
~~جنانک
# ~~کوشت و آنرا نظیری 11 نیست ، و [بنجم از] مردف بفاه سه نوع
# ~~یکی] مفتوح
# ~~ماقبل] جنانک یافت14 وبافت و[یکی] مضموم[ماقبل] جنانک کوفت و روفت
~~و[یکی
# ~~مکسور [ماقبل] جنانک فریفت و شیفت ، و [خشم] مردف بنون و ان الآمفتوح
~~ماقبل نتواند
# ~~بوذ جنانک ماند وراند ، و در اشعار مردفه التزام ارداف زاید [ و] اصلی
~~و اجب باشد
# ~~19
# ~~و بهیج وجه تغییر همج از آن جابز نباشد و ردف در اصل لغت آنست کی از بس
~~جیزی
# ~~1- ذ - باواو عاطفه در تیام 2- ذ - افزوده " خیزد 2- ذ - وازمردف
~~به ر4-ا "ذه
# ~~م- برخیزد 5- ذ - ویکی مرفوه 6- آ، م،6- و مکسور ماقبل چنانک لیرد - ذ
~~- و مکسور
# ~~چنانک ایرد و کلمه چنانک از نسخه چایی افتاده است ولیرد بمعنی غراره که
~~بوهی از سلاح جنک است
# ~~7- ذ - بلفت بعضی فراره باشد - م - غناره ؟ 8 - ذ - است 9- وفی الاصل
~~یست - ذ -
# ~~وبکریست 10- ذ - افروده : است م - افروده : برخیزد 11- ذ - افزوده: و
~~کاشت
# ~~12_ ذ - قرینه 12_ به ف سه نوه است 14_ ذ افزوده : و تافت PageV00P215
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_216.png)

# ~~در آینبس اکر سایلی کویذ [جون1] رهف هر جیز آنست کی از بس آن در آیذ
# ~~و حرف ردف لفظا وکتابةآ بیش از حرف روی اسنتاجرا آنرا ردف خوانند جواب
# ~~ئیم گی ردف شعر اکر جه درخط ولفظ بیش از روی است از روی حساب
# ~~و راه نظر باحوال قافیت بس از روی است برای4 آنک اصل حروف قافیت حرف
# ~~روی است کی بناه شعر بر آنست و روا باشد کی شعر از جمله حروف قوافی
~~خالی
# ~~باشد الا از حرف روی  که] شعر بی روی شعر} نباشد بس بذین سبب نظر مردم
# ~~در امور قافیت نخست برحرف روی باشد تادرست هست یا نه بعد ازان بر حروف ms203
~~دیکر
# ~~و جون نظر در حال ردف بعد از فراغتست از حال روی آنرا ردف خواندند
# ~~وأما امثلهآ ارداف [اصلی] ، مثال مردف بالف (10)
# ~~ومثال مردف بواو
# ~~می جو دریا سخی جوشیر شجاع
# ~~راست زهره کی بااین دل زصبر نفور
# ~~و مثال مردف بیاه
# ~~واما)
# ~~ی بروی تو جشم ملک قریر
# ~~مرفوع مجهول [جنانک
# ~~ی امر توجیره چون شب و روز
# ~~و مکسور مجهول [ جنانک]
# ~~دل نکردذ ز وصل جانان سیر
# ~~و بهیج حال میان مکسور معروف و مکسور مجهول در قوافی جمع نشایذ کرد از
# ~~بهر آنکیاء1 در مکسور معروف اصلی است و در مکسور مجهول کوئی منقلب است
~~از
# ~~الف و ازین جهت آنرا با کلمات مماله عربی ایراد توان کرد جنانک انوری
~~کفته است
# ~~بذین دو روزه توقف کی بوک خود نبوذ
# ~~جرا قبول کنم، از کس آنج عاقبتش13،
# ~~درین مقام فسوس و درین سرای فریب
# ~~ز خلق سر زنشم باشد از خذای عتاب
# ~~194
# ~~1-ذ افروده: که 2- ذ - افروده: چیز 2 -م - خواند 4- ذ- از برای ه- ذ -
~~قافه
# ~~9- این یک سطر از نسخه اصل ساقط شده 7- ذ - ردف 8 - م - در جلوتام
~~مصراعها (م)
# ~~علامت مصراع دارد 9-ذ دلی
# ~~1- ذ-ی 11-م - مدیر
# ~~12-ذ - و مثال
# ~~13- 5 - آنه عاقبت بجهان PageV00P216
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_217.png)

# ~~ولکن درین جنس1 بایذ کی از استعمال کلماتی کی در محاورات بارسی کویان
~~متداول
# ~~بباشد احتراز کنند تا معیب نیایذ جنانک روذکی "کفته است"
# ~~وشعر *
# ~~یاسمین سبیذ و مورد بزیب
# ~~کل صذبرک ومشک و عنبر وسیب
# ~~فزد تو ای بت ملوک فریب
# ~~ین همه پکسره تمام شنست
# ~~" شعره"]
# ~~آنکهآ کفته است
# ~~شب عاشقت لیلة القدرست
# ~~جون توبیرون کنیرخ از جلباب (1)
# ~~و امالت جلباب در محاورات دری نیایذو أما جمع میان مرفوع معروف و مرفوع
# ~~مجهول بیشتر شعراه روا داشته اند[ جنانک] انوری " کفته است"
# ~~هرک تواند کی فرشته شود
# ~~خیره جرا: باشد دیو و ستور
# ~~(قطعه10)
# ~~و درین قطعه می کویذ
# ~~خود جه تفرج بوذ ms204 اندر تنور
# ~~جیست جهان قعر تنور اثیر
# ~~11
# ~~و همو کفته [است
# ~~مویه کر کشته زهرهآ مطرب
# ~~برجهان وجهانیان مویان
# ~~روزم از دوذ آتش تقدیر
# ~~فیره جون طره سیه مویان
# ~~(قطعه 10)]
# ~~و درین قطعه می کویذ
# ~~همههم شهریان وهم کویانا
# ~~قو وسگان سدره دررتبت1
# ~~قئس الله روحه کوبان
# ~~عرش رو در خیالت آورده
# ~~شعر
# ~~و سنائی کفته [است
# ~~داذه کلکش جنانک شاه و عروس
# ~~از بقاب تنک خرد را بوس
# ~~و ارین جس احرار "ولیثر (تاشعر مطبوع ترآیذ) 6)
# ~~9
# ~~--
# ~~1-ف ازاین حس2 -ذه م - کند 2- ذ- باشد ه - ذ - کوید ودردومی م -
~~افزوده، غعر
# ~~5- آ- م-ع دارد 6- ذ - سفید -م - شنبلید 7- ذ ، م - عشاق 8ذ -صر 9- ذ -
~~چه
# ~~10-_ ذ - وکفته - م - شعر - آ - بدارد 11- م - افزوده : شعر 12- ذ -
~~افروده ، و گفته
# ~~است 13 -م - در زینت 19 - فی دیواد الابوری رخ وفی الاصل و - م، آ -
~~روی و هو
# ~~یکسر الوزد وفی - ذ ، وع : رو 15- آ - ذ - دارد 16 - مسغه آ-5 بدارد
~~PageV00P217
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_218.png)

# ~~و اماحر[وآف قید
# ~~بیش ازین کفته ایم1 کی (هر) حرف ساکن [غیر حروف مدولین] کی ماقبل
# ~~روی باشد آنرا[ حرف]قید خوانند و حروف قید ده است ب جنانک ابر و کبر خ
# ~~جنانک بخت و رخت ر جنانک سرد و زرد ز جنانک دزد و مزد س جنانک مست و
# ~~دست ش جنانک دشت و تشت غ چنانک نفز ومغز ف جنانک رفت و کفت ن جنانک
# ~~بند و کمند * جنانک مهر وجهر و اکر بناءآ قافیت بر کلمات عربی نهند و
~~بیش (از)
# ~~روی واوی مفتوح (40) ماقبل (یا یائی[ مفتوح ماقبل"]) افتد جنانک
~~اوس وقوس
# ~~و [ فردوس و جنانک ] قیس [ و کیس] واویس آن واو و یاه هم حرف قید باشد
~~و
# ~~واو مفتوح ماقبل در بارسی  جز نوک نیافتم که آن تبزی سر سنان و سر قلم
~~باشد
# ~~و یاء مفتوح ماقبل جز پیک ندیذم وبهیج حال حرف ردف [را] با حرف قید
~~نشایذ
# ~~آمیخت ms205 جنانک [ شاعر کفته است]
# ~~شعر
# ~~هر وزیر و مفتی11 و شاعر کی او طوسی بوذ
# ~~جون نظام الملک و غزالی و فردوسی بوذ
# ~~والتزام حر[و]ف) قیدبجنس خویش در کل قصیده همجون13 التزام حر[و]ف
# ~~ردف واجب باشدوهم بذین سبب آنرا (حرف14) قیدخوانده اندکی از موضع15
~~خویش
# ~~نقل نکند و بحرفی دیکر متبدل نشودالا بعذر تنکی قوافی16 جنانک منوجهری
~~کفته است
# ~~اشعر17*
# ~~نوروز در آمذ ای منوجهری
# ~~بالاله سرخ و باکل خمری
# ~~مرغان زبان کرفته را یکسر
# ~~بکشاذ زبان سوری و عبری
# ~~1
# ~~1- ذ - کفتیم 2 - ذ - پیش از 3- م - ابروگیر ؟ 4 - ذ - و تعت ه - ذ -
~~طشت
# ~~6- ذ - قند 7- نسخه آ- ع ندارد 8 - فقط در سخه - ذ ، د - است 9 - ذ -
~~نیافتم
# ~~15_ذ- حای 16-و- قافه 17-آ- ذ - 0 - ع ندارد 19- درنسخه - و - ودیوان
# ~~منوچهری (طبع طهران) ودونسخه دیوان خطی کتابحاه رضوان وقفی مرحوه مبررا
~~رضاخاد بائینی"
# ~~حمری باحاء حضی است و در نسخ آ، ع ، م - چایی ، خمری والغمری من
~~الالوان الاسود الضارب
# ~~الی العمره و * لون خمری ، یشبه لون العبر (اقرب البوارد)
# ~~10_ آ-م میدارد 11- ذ - عالم 12- آ_6 - حرف 13_ ذسچون 14- آ - بدارد
~~PageV00P218
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_219.png)

# ~~شاعر بتبدیل حرف قید محتاج شود بایذ کی 5 قرب مخارج حروف " رعایت
~~کنده
# ~~ومیان هاء و میم وباء [ در قید] جمع کرده است " ضرورت1 را و جونه
# ~~تا قبح آن کمتر نمایذ جنانک فردوسی کفته است
# ~~و شعر 9
# ~~جه کفت ان خداوند تنزیل [و] و حی
# ~~خداوند امر و خذاوند نهی
# ~~(کی) قرب مخرج حاه و هاه نکاه داشته تاعیب تبدیل [حرف] قید [را]
~~"بوشیذه
# ~~کردانیده است ، وشایذ [بوذ] کی این حرف را قید از بهر آن خواندهاند کی
~~سکون
# ~~آن لازمست همجون حروف ردف
# ~~سم دوم (4)
# ~~مردف بردیه [ست] وآنرا مردف بتشدید دال کویند و ردیف قافیت کلمهی باشد
# ~~مستقل منفصل از قافیت کی بعد از اتمام آن در لفظ [ آیذ] بروجهی کی شعر
~~را دروزن
# ~~و معنی بذان حاجت باشد و ms206 بهمان معنی در آخر [جمله] ابیات متکرر شوذ
~~جنانک
# ~~انوری کفته است
# ~~" شعر ،
# ~~ای ز یزدان تا ابد ملک سلیمان یافته
# ~~هرجه جسته جزنظیر از فضل یزدان یافته
# ~~کلمهآ یافته ردیف [این شعر]ست [کی در کل ابیات متکررست و شعر دروزن
# ~~و معنی بذان محتاج (باشد)
# ~~کی ردیف از دو کلمه و سه کلمه زیادت
# ~~افتد جنانک (کفته اند)
# ~~بیت 9
# ~~ای دوست کی دل زبنده برداشته ای
# ~~نیکوست کی دل زبنده بر داشته ای
# ~~و بعضی متقدمان کلمه ردیف را حاجب خوانده اند و بر غزوانی11لوکری دق
# ~~کرفته اند کی او کفته است
# ~~-195
# ~~1-م = ضروب را ؟ ذ - و بغایت بد است و اکر از حال ضرورت تفیبر قبد کند
~~باری 2- ذ-
# ~~نگاه دارد 2- ذ- باشد 1 - ذ - م - آ-6 - ندارد 5 - ذ - پوشانیده 6 - ذ
~~- خوانند
# ~~9- در نسخه چانی و روا باشد و در نسخه آو * اصلا آنرا ندارد و در نسخه
~~م - و - ذ - و باشد
# ~~8- ذ- آید 9- ذ - شعرآ،م - ندارد 10_ ذ - افزوده " تا بشنیدست میر
~~نکنجد دشمن در
# ~~بوست که دل ز بنده برداشتهآ 11- کدا فی الاصل (وفی آ، ذ، م50) هنا وفی
~~صنحة 233 واو در
# ~~تذکرهٔ‌ لباب الالباب للعوفی (طبع یرفسر ادوارد برون جلد دوم ص 15)
~~باسم غزالی لوکری مذکور
# ~~است و غزوانی بنظر ارجع می آید چه نسخ العجم بخایت مصخع و مضبوط و قدیم
~~است ونیز ناموی
# ~~در دو موضع درین کتاب آمده است و هردو بلفظ غزوانی PageV00P219
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_220.png)

# ~~شعر.
# ~~ساقی بده آن کلکون قرقف را
# ~~افته "از آنش کز * تف را
# ~~نزدیک امیر احمد منصور
# ~~بر کوشک بر این شعر مردف را
# ~~و گفتهاند این شعر محجوبست نه مردف وحجت آورده کی جون حرف ردف
# ~~[را] از روی حساب و راه نظر در احوال قوافی بس ازحرف روی می نهند جنانک
# ~~بیش ازین کفته ایم بس کلمه ردیف بیش از ر وی باشد و هرجه بیش از جیزی
~~باشد
# ~~باسم ms207 حاجبی لایق تر[ ازان بوذ] کی باسم ردیفی و جواب آنست کی بناء
~~شعربر درستی
# ~~(ق4) قافیت است بس نخست نظر مردم در احوال شعر بر امور قافیت افتد و
~~کلمهآ
# ~~ردیف بعد از تمام قافیت است بس باسم ردیفی * اولی باشد ، و اما حاجب
~~بنزدیک
# ~~فحول شعراه کلمهی باشد کی بیش از قافیتا متکرر شوذ جنانک مسعود سعد
~~درحق
# ~~سلطان ملک فرزند10 سلطان مسعود[ کفته استا
# ~~9
# ~~صلطان ملکست در دل سلطان نور
# ~~9هرروزبروی او کند12" سلطان سور
# ~~هر کز نرود برو و بر1 سلطان زور
# ~~جشم بذ خلق ازوو از سلطان دور
# ~~کلمه سلطان کی بیش از قافیت (درهربیت) مکرر11 می شوذ[ آنرا] حاجب
# ~~خوانند [ و همجنین امیر] معزی
# ~~در رباعی ذو قافیتین این عمل کرده است و
# ~~لحق در صنعت تقابل بهتر ازین نکفته اند
# ~~بیت 16"
# ~~ای شاه زمین بر آسمان داری تخت
# ~~ستست عدو تا تو کمان داری سخت
# ~~حمله سبک آری و کران داری رخت
# ~~بیری تو بتدبیر و جوان داری بخت
# ~~95
# ~~1- ذ- آع - بدارد 2- قرقف کجمفر و کهدهد : می 4 - ذ - او آتش و کرده 4
~~هذا
# ~~هو الظاهر البلانم للاستدلال البطایق لما سبق فی ص 26
# ~~و 227 و فی الاصل : حرف (2)
# ~~ودرنسخه آ- حرف و در نسخهم - ردف و در - ذ - حرف ردف - آ- حروف 6- ذ -
~~اتام
# ~~7- ذ- اولتر 8- ذ - مکرر کردد 9- ذ - افروده: حلیان کفته است 10-ذ- یر
# ~~11- م - افزوده : شعر 12- ذ- هرروز کند برای او
# ~~14 - هذا تصحیع قیاحی لاقامة
# ~~الوزن و فی الاصل : هرکز نرود بروور سلطان زور (2) نسخه آسع - ذ موافق
~~باتصحیح شده است
# ~~ودرنسخه م - ازو وز سلطان زور 14- ذ - مصرع متکررسم متکرر 15- ذ- معزی
~~کفاست
# ~~19- ذ، آ" م - ندارد PageV00P220
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_221.png)

# ~~کلمهآ داری کی میان هوقافیت *در هرجهار مصراع متکررسنت جون بیش از
~~قافیهآ اصلست
# ~~فرا حاجب خواننده وجون کلمئردیف در موضع خویش متمکن نیفتدیعنی شعررا از
~~روی
# ~~معنی بذان احتیاج نبوذ معیب باشد جنانک غزوانی کفته است
# ~~((شعر)]
# ~~ساقی بده ms208 آن کلکون قرقف را
# ~~نایافتهه از آتش کز " تف را
# ~~جنانک] انوری کفته است
# ~~هر آن مثال کی توقیع تو برو نبوذ
# ~~زمانه طی نکند جز برای حتارا
# ~~کی] کلمهآ را [ درین شعر] متمکن نیفتانه است برای آنک شعر " در
~~معنی
# ~~بذان محتاج ، نیست و همجنین امتزاج ردیف و قافیت مستحسن نداشته
~~اند(2718)
# ~~جنانک معزی کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~بهاری کز دو رخسارش همی شمس و قمر خیزذ
# ~~تکاری کز دو یاقوتش همی شهد و شکر خیزذ
# ~~خروش از شهر بنشاند هر آنکاهی کی بنشیند
# ~~هزار آتش بر انکیزد هر آنکاهی کبی بر خیزذ
# ~~و شکرو قمر در بیت اول قافیت کرده و خیزذ ردیف ساخته و در بیت دوم
# ~~برخیزذ هم قافیت[ست] و هم ردیف الأ آنک معزی از آن جمله هست کی درین
~~قدر
# ~~بذو اقتداتوان کرد10 لاجرم بیشتر متأخران این عمل را صنعتی11 می شمارند
~~و
# ~~لطیفهی 11 می نهند جنایک عمادی کفته است
# ~~"شعر
# ~~کر صبا با زلف تو سر داشتی
# ~~آتش اندر سنک عنبر داشتی
# ~~و کفته است
# ~~کر ستیز من نبوذی لعل تو
# ~~" و جنانک یکی از اصفهانیان کفته است
# ~~ز جهان آیین غم بر داشتی
# ~~شعر13
# ~~کرعکس روی خوب توافتد برآینه
# ~~کردذز فیض نور تو قرص خورآینه
# ~~19
# ~~1- ذ - مکرر میشود چون پیش از قافیه اصلی است حاجب است و رباعی
~~ذوقافیتین در صنعت تقابل
# ~~هتراز این نکفته اند 2- ذ - او آتش کرده 3 - ذ ، م براد بود 4- ذ -
~~حنورا 5-
# ~~و - را درمعنی براه احتیاج 9- ذ افروده امیر 7- م - ننشاند ؟ 8 - ذ -
~~افروده " است
# ~~9-ذحبرین 10- ذ - کردن 11-م - صیفتی ؟ 12_ ذ - ولطیف تر 13- در تمام
~~نسخ
# ~~خطی (شعر) ندارد 14- ذ - و کمال الدین اسماهیل راست 15 - نسخه مطبوعه،
~~کر زانکه
# ~~ک روی تو افتد بر آینه PageV00P221
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_222.png)

# ~~(شعر1)
# ~~و گفته است
# ~~اخر نتیجهی بدر آیذ هر آینه
# ~~از لفظ فحل ومعنی بکرم امیذهست
# ~~" شعر1
# ~~و هر آینه هم ms209 قافیتست و هم ردیف] و همو کفته [است
# ~~رارم بها نه می برسذ
# ~~لبرم بی بها نمی برسذ
# ~~و مثل این قوافی را معمول خوانند
# ~~و اما حرف تأسیس
# ~~(402) الفی است کی بحرفی متحرک بیش از روی باشد جنانک الف آهن ولاذن
# ~~و این الف را از بهر آن تأسیس خواندند کی در تنسیق [ شعر] آغاز و اساس
~~قافیت
# ~~ازین حرفست و هر حرف کی بیش ازین باشد در عداد قافیت نیایذ  [و] بقافیت
~~تعلق
# ~~ندارذ و بیشتر شعرآء عجم تأسیس را اعتبار نمی نهند و آیرا لازم نمی
~~دارند[جنانک]
# ~~شعر"
# ~~بلفرج رونی کفته است،
# ~~فلک در سایهآ بر حواصل
# ~~زمین رابر طوطی کرد حاصل
# ~~بس کفته است 9
# ~~کرا دانی تو اندر کل عالم
# ~~جنو فرزانهی مقبول مقبل
# ~~شعر
# ~~وخاقانی " کفته است"
# ~~نشایذ کوفت آهن جز بآهن
# ~~نشایذ بردن انده جز بانده
# ~~بس کفته است
# ~~کرشد ماذر روزی سترون
# ~~دلم آبستن خرسندی آمذ
# ~~شع
# ~~و انوری کفته است
# ~~بطبعش در کیاست را ذخایر
# ~~بکلکش در مروت را خزاین
# ~~بوذ در جنب حکمش باذ قاصر
# ~~بوذدربیش حلمش خاک عاجل
# ~~شعر
# ~~بس کفته است
# ~~مور شرع را عدلش مربی
# ~~رموز غیب را علمش مفشر
# ~~198
# ~~1- در تمام سخ خطی (شعر) ندارد 2- ذ - با حرفی 3 - ذ - خوانند * - ذ -
~~نباعد
# ~~9 -م - عجبی 9 - م حرومی 4 - ذ - و ابوالفرج رونی کوید 7- آ-ع - ندارد
~~8 -م-
# ~~افزوده ، شعر 9- ذ - کوید 10- ذ - در کفایت 11 - م - حیلش ؟

PageV00P222

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_223.png)

# ~~و اکر شاعر(ی) الف تأسیس را رعایت کند آنرا لزوم مالایلزم خوانند1
~~[جنانک
# ~~ملقابادی کفته است
# ~~* شعر ،]
# ~~تابنده دوماه از دو "بنا کوش تو " هموار
# ~~وز دو رخ رخشنده خریذار و ترازو
# ~~با ران و سرین "سارهیونانی و کوران *
# ~~با جشم کوزنانی و با کردن آهو
# ~~و[جنابک] ابوری " کفته است"
# ~~(شعر)] (47)
# ~~کرجه در بستم در مدح و غزل یکبارکی
# ~~ظن مبر کزنظم الفاظ و معانی قاصرم
# ~~بل که در هر نوع کر ms210 اقران من داند کسی
# ~~خواه جزوی کیر آنرا خواه کلی ماهرم
# ~~منطق و موسیقی و هیأت بدانم ایدکی
# ~~راستی بایذ نکویم با نصیبی وافرم
# ~~و هر حرف متحرک کی میان تأسیس و روی افتد آنرا
# ~~دخیل
# ~~خوانند از بهر آنک بمیان دو حرف لازم در آمذه است و او بجنس خویش لازم
# ~~نیست و روا باشد کی بحرفی دیکر متبدل شود و از شعرآه عجم هر کس کی الف
~~تأسیس
# ~~را] لازم دارذ آرا حرف حایل خواند از مهر آنک میان دو حرف لازم حایلست
# ~~و اما حرف وصل
# ~~آنست کی روی بوی بیوندد و آن در شعر یارسی الف است و ذال و کاف و ها و
# ~~یاو} حر[و]ف اضافت و حر[و]ف جمع و حر[و ]ف مصدر و حر[و]ف تصغیر و
# ~~حر[و]ف رابطه و شرح همه در فصل روی کفته آمذست اما درین موضع از هریک
# ~~مثالی بیارم تا معرفت آن بر مبتدی آسان ماشد
# ~~الف وصل [ جنانک
# ~~زان میش کی ارجور تو دلبندا
# ~~کویم سحر رار
# ~~خذاوندا
# ~~و]ذال وصل [جنابک]
# ~~199
# ~~من خاک جنان باذم کوزلف توجنبانذ
# ~~1- ذ - کویند 2- آ- ه - بدارد 3 - م - سا کوشی و
# ~~4 - ذ - سار هویاد و کوزنان
# ~~5- ذ- کوید 6- ذ_ راستی کویم مکویم - م -راستی ماید بکویم 7 - ذ- ار
~~مرای آیکه حم - میان
# ~~8-ذ فارسی 9- در نسحه چایی این قست را ندارد و بجای آن این عبارت (اقام
~~اثیره است چون)
# ~~را دارد 10 - سخه چایی افروده ، (وغیرها) و سح آ، ذ، م" ه - اصلا
~~این آلمیه را بداشت
# ~~و بجای آن - ذ - افروده بود ، است - و چون کلمه [وغبر ها) غیر لازم بود
~~از متن برداشته شد
# ~~11-م - راز
# ~~در آتشم ار آی کابدام ترا مانذ PageV00P223
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_224.png)

# ~~و]کاف وصل [ جنانک]
# ~~ل بغم تسلیم کردم من شذم بظارکی
# ~~مازغم سیر آیذ اویا خون شوذیکبارکی
# ~~و] هاه وصل [جنانک]
# ~~ای باغم عشق تو دلم بیوسته
# ~~هر کزباشد دلم زعشقت رسته
# ~~و] یآء وصل [جنانک ms211
# ~~جانا جه بوذی ار ز توکاری بر آمذی
# ~~با در میانه وصل و کناری بر آمذی
# ~~واز حر[وآف اضافت تاه حاضر [جنانک] (40)
# ~~ای روشنی روز ز تاب رویفتا
# ~~تاریکی شب از شکن کیسویت
# ~~[و] شین غایب [جنانک]
# ~~جو بخنده باز یامی اثی دهان تنکش
# ~~صدف کهر نماید دولب عقیق رنکش
# ~~و میم نفس 2 [ جنابک
# ~~ای بسته بعشق تو زبانم
# ~~مرآرزویت بسوخت جانم
# ~~و از حر[و]ف جمع هاء [ جنانک
# ~~ای از بنفشه ساخته برکل مثالها
# ~~بر آفتاب کرده ز عنبر هلالها
# ~~و الف [ جنانک
# ~~ای کرسنه وصل تو سیران جهان
# ~~بذدل شده در غمت دلیران جهان
# ~~و از [حروف] مضدر نون جنانک 3
# ~~تا کی دل خسته را بغم فرسوذن
# ~~تا جندجنین بروز محنت بوذن
# ~~و شین جنانک]
# ~~جون نیست مرا زوصل او آسایش
# ~~می جکنم بتهمتش آلایش
# ~~[و از] حروف تصغیر [ کاف جنانک
# ~~سیب زنخدانکی و سیمین دندانک
# ~~سیب کزی شرم نایذت ززنخدانک
# ~~[و] جیم [ جنانک
# ~~دی در فکنده بوذم شیرین بسرجهآی
# ~~نا کاه بیشم آمذ به زو دکرجهآی
# ~~605
# ~~9
# ~~1- ذ_یس عدم 2-م - افزوده : شعر 3- ذ - متکلم * - فی الاصل وفرآ، م :
~~ای از
# ~~هم تو بسته زبانم و لیتامل الوزد 5 - ذ - درازوت ؟ 6 - ذ - افروده :
~~ونون 7- دراصل
# ~~رآ، م ، ع : ای کرسنه وصل توسیران بد دل عده درفت دلیران 8- ذحهت 9 - م
~~- سیم PageV00P224
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_225.png)

# ~~واز حروف] رابطه پاه حاضر 1[ (جنانک)]
# ~~دوستاکر دوستی کر دشمنی
# ~~جان شیرین وجهان روشنی
# ~~وسین غایب [جنانک
# ~~سبیذه (دم) کی وقت تار بامست
# ~~نبیذ راوقی رسم کرامست
# ~~(188) و نون جمع [ جنانک
# ~~ترکان قتا بحسن غرقند همه
# ~~بوشیذه قبا برهنه فرقند همه
# ~~و میم نفس " [ جنانک
# ~~کرجه اکنون بر جمالت عاشقم
# ~~زوذ سیر آیم ز جورت واثقم
# ~~و یاه جماعت [جنانک]
# ~~صنما تا بکف عشوهآ عشق تو دریم
# ~~از بذونیک جهان همجوجهان بی خبریم
# ~~و جون حر(و)ف رابطه ازر و ی منفصل باشد و بتخلل الف قطع کامهآ مفردشود
# ~~ردیف کردذ جنانک ms212
# ~~تامرغ عشق را دل من آشیانه است
# ~~دل دربی سماع و شراب مفانه10 است
# ~~نون روی است وهاء وصل و است ردیف و همجنین
# ~~نها کی ملازمان کوی ما اند
# ~~بیوسته زدست محنت اندروااند
# ~~الف روی است و اند ردیف وهمجنین
# ~~ما غم عشقت آننا ایم
# ~~ارراحت جان و دل جذاایم
# ~~الف روی است و ایم ردیف
# ~~و اما حرف خروج
# ~~آنست کی حرف وصل بذو بیوندذ و آنرا از بهر آن خروج خواندند13 کی شاعر
~~از
# ~~حرف وصل بواسطهآ آن تجاوز تواند کرد و بیرون تواند کذشت 12 وجون
~~حروف14[وصل
# ~~معلومت خروج را بامثله حاجتا نباشد
# ~~-201
# ~~- ذ یاء حاضر رایطه -م = افروده، شعر 2 - ذ، م - وردشنی
# ~~1
# ~~و- ناز ه- ذ - افروده، و دال 6- لغتی است درختا که خطا نیز نویسند در
~~حاشیه نسته - ذ
# ~~این یت را چنین نوشته، ترگان بقبای حسن فرقند هیه  پوهیده تن و برهنه
~~فرقند هیه 7- ذ
# ~~افروده : متکلم 8-م - خریم ؟ 9-ذ- م افروده: شعر 10_ ذ - شبانه 11- م-
# ~~فروفه: شعر
# ~~12- ذ - خوانند 13- ذ - آمد 14 حم - افروده ، و چون- وآن صهواست
# ~~15- ذ- نیت PageV00P225
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_226.png)

# ~~و حرف مزید
# ~~آنست کی حرف خروج بذان بیوندذ و آنرا از بهر آن مزید خواندند2 کی اقصی
# ~~غایت حروف قافیت در اشعار تازی حرف خروجست و جون در قوافی عجم حرفی بر
# ~~ن زبادت شوذ آنرا مزید خوانند
# ~~وحرف نایر
# ~~آنست که (4882) حرف مزید بذان بیوندذ و اصل این اسم از نوارست بمعنی
# ~~رمیذن و آتش را بهمین معنی نار خواندند کی در التهاب مضطرب و رمنده
~~باشد و
# ~~کویند امرأة نوار زنی بارسا و رمنده از فواحش و جون این حرف از خروج کی
# ~~قصی غایتحروف] قافیت است بدو مرتبه دورتر می افتد آنرا نایر خواندند و
~~این
# ~~5 معنی ابو مسلم بشاری کی یکی از فحول شعراء عجم بوذه است روایت می کند
~~و باشذ
# ~~ی حرف نایر متکرر " کردذ و دو وسه " نایرباشد جنانک در اصناف ms213
~~قوافی بیان کنیم
# ~~-20
# ~~-ذ، م - افزوده، واما 2- ذ- خوانند 4- م - بدان 4 - در نسخه چایی و نخه
~~ا،
# ~~"ع - بجای مزیدغروج است و ان سهو است چه حرف خروج همه جا بزید
~~یوندد و مسکن نیست
# ~~بائر متصل گردد ذ ، ن - مزید 5 - ذ - نور است 6 - ذ - هم بدین
# ~~7- ذ - م - خوانند
# ~~*م - افزوده ، را ؟ 9 - ذ - شود و پدووسه برحد چله PageV00P226
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_227.png)

# ~~ب صود
# ~~در ذکر حرکات حروف قافیت و اسامی و اذ قاق هریک
# ~~وعدد آن شش است رش و اشباع و حذو و توجیه و مجری و نفاذ
# ~~حرکت ماقبل الف تأسیس است و آنالا2 فتحه نتواندبوذ جی الف جز [(از)]
# ~~اشباع فتحه نخیزد ، و رس در اصل لغت ابتدا کردن (جیزی) باشذ بر سبیل
~~بوشیذ
# ~~ی و آهستکی و ازین جهت آغاز تب و عشق را کی در تن [ و دل] مردم بدیذ
~~آیذرس
# ~~الحتی ورسیس الهوی کویند و همجنین جاه خراب قدیم را کی بوشیذه ترین
~~آثاری
# ~~باشد از عمارت رس خوانند قال الله تعالی و أصحاب الرآس ابو عبیده می
~~کویذ
# ~~بعنی اصحاب جاه قدیم بس جون این حرکت بتبعیت الف در عداد حرکات قافیت
# ~~می آیذ کوئی جنانست کی بر بوشیذکی خوذ را بر قافیت می بندد و آغاز
~~قافیت
# ~~می شوذ10 آنرا رس (45) خواندند
# ~~اشباع
# ~~حرکت دخیل است و بحکم آنک از جمله حروف قافیت آنج بیش [حرف] روی
# ~~می افقد جز تاسیس و دخیل و ردف نیست و تاسیس و ردف هردو ساکن اند ولازم
# ~~و دخیل متحرگست و متبدل بس جون مخلف صواحب  خویش آمذه است حرکت
# ~~انرا اشباع خواندند [یعنی بر حروف سا کن مزیتی دارذ] و [ حرکت دخیل را]
~~در
# ~~قوافی موصول اشباع خوانند و در قوافی مقید توجیه کویند جنانک بعد ازین
~~بکوییم
# ~~حذو
# ~~حرکت ماقبل ردفست و همجنانک هیج یک از حروف ردف نشایذ کی متبدل شوذ
# ~~حرکات ماقبل آن نیز نشایذ که متبثل ms214 شود و حرکت ما قبل قید هم حذو باشذو
# ~~20
# ~~1- ذح افروده : اما 2- ذ - جز 3 - کلیه [چبزی] رانسخه - آ- ندارد 9 - ذ
~~خوانند
# ~~5- م - آبادی، و آن سهواست 9- آ - می کویند ؟ 7- ذ افروده ، تأسیس 8 -
~~ذ- در
# ~~9- ذ - بقافیت 10_- ذ - افروده : بدین سبب 11- ذ - از روی 12- وفی
~~الاصل - آ-
# ~~صواب؟ ودر ذه ع ، م- صواحب و در نسخه جایی اخوات تصحبح شدهاست 13_ ذ -
~~بیان کنیم
# ~~1- ذ - حرکت
# ~~15- آ، ذ ، م 0ع - نشاید کی متبدل PageV00P227
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_228.png)

# ~~عمجون حرکت ماقبل ردف بجنس خویش نکاه بایذداشت جنانک انوری کفته استا
# ~~شعر
# ~~ی بهعت بر آسمانت دست
# ~~سمان با علو قدر تو بست
# ~~بهتر از کوهر تو دست قضا
# ~~بیرایه بر زمانه نبست
# ~~هیج دل با تو بذ نشد گی فلک
# ~~رزوهاش در جکر نشکست
# ~~باز در طاعت تو کبک نواز
# ~~دیو در دولت تو حرز برست
# ~~(و) تا آخر قطعه فتحهآ ماقبل سین لازم داشته است وبیش ازین کفته ایم کی
~~در
# ~~قوافی مطلق اختلاف حرکت ماقبل قید متحمل  استا بنزدیک بیشتر شعرآه
~~جنانک
# ~~خسروی کفته است
# ~~من بنگردم ز مهر چونا تو بکشتی
# ~~شتی باشد ز هر که باشد زشتی
# ~~ودقیقی کفته استا
# ~~(شعر2)]
# ~~بر افکند ای صنم ابر بهشتی
# ~~زمین را خلعت اردیبهشتی (4،4)
# ~~زمین برسان خون آلوذ دیبا
# ~~هوا برسان نیل آلوذ مشتی
# ~~بطعم نوش کشته جشمهٔ‌ آب
# ~~برنک دیدهٔ‌ آهوی دشت
# ~~وحذو [در (اصل)الغت] برابر کردن است کویندحناالنعل بالنعل حذوا[یعنی
# ~~نعلین را اندازهی کرفت راست] و جون حرکت ماقبل ردف برابر و مقابل حرکت
~~ما
# ~~قبل تأسیس است در ثبات و لزوم یعنی جنانک الف تأسیس جز از اشباع فتحهآ
~~ماقبل
# ~~می خیزد [حروف ردف جز از فتحه وضمه و کسرهآ ماقبل نمی خیزند
# ~~الف
# ~~از) اشباع فتحه و واو از اشباع ضمه و یاء از اشباع کره بس ازین جهت
~~حرکت
# ~~ماقبل ارداف را حذو خواندند
# ~~وجیه
# ~~حرکت ماقبل روری سا کن است و روی ساکن را مقید خوانند ms215 یعنی از حرکت
# ~~باز داشته جنانک
# ~~(شعر)
# ~~60
# ~~1 سذح ومچنین 2- ذحاغروده: وقید 3- ا-ع - ندارد 4 - ذ - اغروده: را 5 -
~~ذ-
# ~~معتمل است 9- از نسخه اصل بیت خروی و جیله (ودقیقی کفتهاست) افتاده است
~~ودر - ذ-
# ~~من بنکردهم ودر - آ، م : من نکردم 7 -م -حور بهشتی 8- ذ - اندود 9 - آ،
~~ذ،ع" م :
# ~~حذاالثعل بالثال حنوا 10- ذ - اقروده : در ریف نیز
# ~~-آ،م: نیخیزد 12- ذ-
# ~~افروده ، آید 12- ذ - خوانند 14-ذ - افروفه : اما PageV00P228
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_229.png)

# ~~زهی بقاء تو دوران ملک را مفخر
# ~~راه روی است و حرکت خاء توجیه و این حرکت را ار بهر آن توجیه خواندند
# ~~کی حرف روی را در دو حالت مختلف دوروی است اار مقتداست روی (1)
# ~~سوی ماقبل خویش است و اکر مطلق است روی او سوی ما معد خویش [ است] بس
# ~~حرکت ماقبل روی مقتد توجیه اوست سوی ماقبل و توجیه ر وی کردانیدن کسی
# ~~بوذ بسوی جیزی و اختلاف توجه بهیج حال جیز بباشد و بیش ارین
~~"متهانه ای
# ~~جون روی موصول بشد حرکت ماقبل آنرانوجیه بخوایندبس اختلاف آن روا
~~داشتهاند
# ~~جنایک جا کری و باصری و مشتری و ساحری
# ~~جری
# ~~حرکت روی است [ و این حرکت را از بهر آن مجری خواندند (488) کی ایتداء
# ~~جریان صوت در حرف وصل از حرکت روی است] جنانک
# ~~9 شعر *
# ~~دوستا کر دوستی کر دشمنی
# ~~که صوت باه در بن شعر الآ بحرکت بون کی روی است ظاهر نتواند شد
# ~~ماذ
# ~~حرکت وصلست جون بخروج بیوندذ و جنایک حرکت روی را مجری (خواندند
# ~~از بهر آبک جریان صوت در حرف و صد ) ازوست همحنبن حرکت وصل 10 یفاذ
# ~~خواندند از بهر آنک نفوذ صوت در حرد خروج ازوست و بذین اعتبار حرکت
# ~~((خروج و)] مزید [نیز] هم نفاذ باشد و در شعر پار سیلازم نیست کی حرف و
~~صل
# ~~متحرک باشد تابخر وج تواند بیوست و شایذ کی دوساک و سه سا کن بآخر
~~قافیت افتند و
# ~~یکی روری باشد11 یکی ms216 وصل 13 یکی خروج. اکر نایر متحرک شود حرکت آنراهم
~~نفاذ
# ~~خوانند 13 ونفاذ و یفوذ ببرون کذشتن 14 تبر از نشانه وروان شدن کار و
~~فرمان باشد5
# ~~205
# ~~1-ا- خوانند 2- ذ- افروده : خویش 2 -دح نیست 1- د -انرا - دسجا کری
# ~~و عنصری و ساحری و مشتری 9 - ذ - افروده ، اما 7- آ - 6 - ندارد 8 -
~~سخه آستانه
# ~~و نسخه مرحوم مدرس که از روی نسخه آستابه نوشته شده بهمین جا ختم و
~~بقبه آن افتاده است
# ~~-م - نقود ؟ 10_  - حروف ؟ 11_ذممافتد 12_ذ- افزوده ن(و) 12_ذ کویند
# ~~18 حذحشدن 10- درنخه ذ افروده : وبزرنی دربیشی اسامی حرکات را جمله جیع
~~کرده است و
# ~~یت این است : رس و اشباع حنو و توجیه است ماز مجری و بعد از اوست غاذ
~~حو ظاهرآ این فست
# ~~از اصل کتاب نیست PageV00P229
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_230.png)

# ~~5
# ~~در حدود قوالی واصناف آن و ذکر حروف وحرکاتی کی لابد هر قافیت باشدا
# ~~بدانک عدد قوافی در اشعار عرب سی و بنج است جنانک در کتاب معرب شرح
~~داذه
# ~~آمذه است و همه بنج قسمست کی آنرا حدود قوافی خوانند
# ~~تکاوس
# ~~و آن جهار متحرک وسا کنی است جنانک فعلتن کی از مستفعلن خیزد و این
~~فاصلهآ
# ~~کبری است و شرح آن در [ قسم] عروض داذه آمذه است و کفته [شذه] کی این
# ~~قافیتا در شعر بارسی خوش آیند [م] نباشد جنانک متکلفی کفته است
# ~~شعر)(404)
# ~~کریار من غم دلم بخورذی
# ~~و اشتقاق این لفظ از تکاوس است بمعنی انبوهی و مزاحمت و کویند تبث
# ~~زین بهترک بحال من نکرذی
# ~~متکاوس یعنی کیاهی درهم رسته " و بهم بیرون شذه" و بسبب کثرت
~~متحرکات این
# ~~قافیت و دوری [ آن] از اعتدال آنرا بتزاحم کیاه و درهم رستکی آن تشبیه
~~کردند
# ~~قراکب
# ~~و آن سه متحرک و سا کنی است جنانک
# ~~ز عشق تو من در جهان سمرم
# ~~و این فاصلهآ صغری است و در اشعار عجم در جهار افاعیل بیش نیفتد فعلن و ms217
# ~~مفتعلن ، و مفعول فعل ، و مفاعیل فعل ، و ترا کب برهم نشستن باشد و
~~بحکم آنک
# ~~سه متحرک متوالی در شعر سبک تر از جهار متحرک متوالی است10 آنرا مترا
~~کب
# ~~خواندند11 جی ترا کب در تزاحم " کمترست از تکاوس
# ~~امتدارک
# ~~و آن دو متحرک و سا کنی است جنانک
# ~~بنام خذاوند جان و خرد
# ~~(شعر)]
# ~~256
# ~~1- ذ - بود 2- ذ - داده ام 3- ذ - افروده، قسم اول 4- ذ - نکار من
# ~~5- ذح
# ~~فزوده : است 6- ذ - و درهم بیرون شده 7- ذ - نسبت کردهاند م - تشبیه
~~کرده اند 8-
# ~~ذح افروده " دوم
# ~~9- ذ= افزوده
# ~~شص
# ~~من ز هشق تودر جهان رم
# ~~ذ- بود
# ~~11_ ذ_ خوانند 12ذ- کتر از تگاوس است 13_ ذ حافزوده : ثاک PageV00P230
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_231.png)

# ~~و این وتد مقرون است و در اشعار عجم در بنج فعل بیش نیفتذفا علن ،
~~ومستفعلن
# ~~و مفاعلن ، و فعولن فعل ، و مفاعیل فع ، وآنرا از بهر آن متدارک
~~خواندند کی دو
# ~~متحرک آن یکدیکر را دریافته اند و بهم بیوسته
# ~~متواقر
# ~~و آن متحرک و سا کنی است جنانک
# ~~برانی آی غم بر دل من کماری
# ~~و این سبب خفیف است و در اشعار عجم دربازده فعل بیش نیفتد مفاعیلن ، و
# ~~فاعلأتن ، و فعلأتن ، و فعؤلن ، و مفعولن ، و فع لن ، و فاعلاتن فع ، و
~~فعلاتن
# ~~فع ، و مفاعیلن فع ، و مفتعلن فع ، ومفعولن فع ، (278) و این قافیت را
~~از بهر
# ~~آن متواتر خوایدند 1 کی متحرک آیرا سا کن بر یی است و درین قافیت تتابع
~~و توالی
# ~~حرکات نیست جنانک در قوافی متقدم از متدارک و متراکب و متکاوس ، وناقةآ
~~موائرة
# ~~بشتری باشد کی یک زانو بر زمین زند و زمانی بایستد آنکه2 دیکر زانو بر
~~زمین آرذ،
# ~~و تواتر در هر جیز اقتضاء آن کند کی میان هر دو حال فترتی باشد و اکر
~~آن فترت نباشد
# ~~متتابع و متدارک 7 کویند ، وآنج عأمهآ مترسلان کویند و نویسند بر تواتر
~~خبر فلان
# ~~یا نامهای ms218 فلان میرسد و مراد آن بوذ کی بیا بی می رسد بی انقطاع حطاست
~~و صواب
# ~~آنست کی کویند بر تتامع یا بر توالی
# ~~مترادف
# ~~و آن قافیتی1 است کی در آحر آن دو سا کن باشد جنانک
# ~~" شعر"
# ~~دی بامداذ عید کی بر صدر روزکار
# ~~و در اشعار عجم این قافیت در یازده فعل افتد مفعولان ، وفاعلان ، و
~~فعلان ، و
# ~~فع لان . وفعولان ، ومفاعیل ، و فعول ، وفاع ، و مفاعیلان ، و فاعلییان
~~، وفعلییان
# ~~و این قافیت را از بهر آن مترادف خواندند کی سواکر [ آن] بر بی
~~یکدیکرند.
# ~~یکی ردف دیکری ، و عدد قوافی اشعار عجم سی و یک است
# ~~207-
# ~~1-ذ - خوانند 2- ذ- افروده ، رابع 3 - ذ - افروده : اشعر
# ~~1- ذ_ در یازده فعل افتد
# ~~5-م - متواتره 9 - ذ- انکاه دکر 7 - ذ_ و متوالی 8- ذ - افزوده : [خامس
# ~~9-ذ-
# ~~قافیه است 10_ ذ - یکدیکر آید PageV00P231
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_232.png)

# ~~بل - دراصنافی قوا
# ~~بدانک حرف روی دو نوعست مقید و مطلق مقید آنست کی سا کن باشد و بحرف
# ~~وصل نبیوندذو مطلق آنست کی بحرف وصل بیوندذ (4108)
# ~~روی مقید
# ~~سه نوعست مقید مجرد، و مقید بردف، و مقید بحرف قید ، مقید مجرد جنانک
# ~~زهی بقاء تو دوران جرخ را مفخر
# ~~راء رویست و حرکت ماقبل آن توجیه و دربن قافیت یک حرف و یک حرکت
# ~~بیش نیست ، مقید بردف دو نوعست مقید بردف اصلی جنانک
# ~~ی بهستی داذه کیتی را کمال
# ~~لام روی است والف ردف اصلی وحرکت ماقبل الف حذو و درین قافیت دوحرف
# ~~5 و یک حرکت لازمست ، مقید بردف زاید جنانک
# ~~ار سر مهر تو دلم بر خاست
# ~~تاه روی است و سین ردف راید و الف ردف اصلی و حرکت ماقبل الف حذو و
# ~~درین قافیت سه حرف وحرکتی لازمست ، مقید بحرف قید جنانک
# ~~هستم بجمالت آرزومند
# ~~دال روی است ونون قید وحرکت میم حذو و درین قافیت دوحرف و حرکتی لازمست
~~،
# ~~و8روی مطلق
# ~~دوازده نوعست مطلق مجرد ، [و] مطلق بقید، [و] ms219 مطلق بردف ، [و] مطلق
~~بخروج،
# ~~و] مطلق بخروج و مزید ، [و] مطلق بخروج و مزیدو نابر ، [و] مطلق بقیدو
~~خروج،
# ~~و] مطلق بقیدو خروج ومزید ، [و] مطلق بقید و خروج ومزید ونایر ، [و]
~~مطلق
# ~~بردف و خروج، [و] مطلق بردف و خروج و مزید ، [و] مطلق بردف و خروج و
# ~~مزیدونایر، مطلق مجرد وآن دونوعست مطلق بحرف اطلاق1 ومطلق بحرف وصل،
# ~~1 مطلق بحرف اطلاق جنانک (4008) قدما کفتهاند
# ~~1- م - افرودم(م) علامت مصراع 2- ذ - ملک را 4 - ذ ما قبل را  4 - ذ-
~~اغروده : (شعر)
# ~~نسخهم - افزوده (م) علامت مصراع 5 -م - حد
# ~~در این
# ~~1-ذ،م - و مقید 7- ذ-
# ~~ویک حرکت 8 - ذ - و اما روی 9- ذ - و اما مطلق
# ~~ذقید * 11- ذ- ومطلق PageV00P232
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_233.png)

# ~~شعر}
# ~~ی شب [ جنین] دراز نبودی و سرمدا
# ~~ز تو بدیذ نیست به شعری نه فرقدا
# ~~جی] این الف در قافیت جز اطلاق [روی] هیج فایده ندهذو این جنس قافیت
# ~~متأ خران روا ندارند و استعمال حرف اطلاق در شعر بارسی عیب شمارند، [و]
~~مطلق
# ~~بحرف وصل [ جنایک
# ~~بوستا کر دوستی کر دشمنی
# ~~بون روی است ویاه وصل و حرکت ماقبل نون حذو و حرکت نون مجری
# ~~و درین قافیت دوحرف ودو حرات لارمست ، [و] مطلق بقید جنانک
# ~~آخر در زهد و توبه در بستم
# ~~5 روی است و میم وصل وسین 2[حرف]قید و حرکت ماقبل سین حذو
# ~~وز یند قبول این و آن رستم
# ~~و حرکت تاه مجری و درین قافیت سه حرف و دو حرکت لارمست! [و]مطلق بردف
~~دو
# ~~توعست مطلق بردف اصلی جنانک
# ~~نه کفتی کزین بس کنم دوستداری
# ~~راه روی است ویاه وصل و الف ردف اصلی و حرکت ماقبل الف حدو وحرکت
# ~~راء مجری و درین قافیت سه حرف و دوحرکت لازمست، و مطلق بردف زاید جنانک
# ~~ای هما[ی] هثتت سر بر فلک افراخته
# ~~5 روی است و هاه وصل وخاه ودف زاید و الف ردف اصلی وحرکت
# ~~ماقبل الف حذو و حرکت تاء ms220 مجری و خاه اکرجه در تقطیع محسوب است بحرفی
# ~~متحرک حرکت آنرا اعتباری نیست و اسمی ندارد و درین قافیت جهار حرف و دو
# ~~حرکت لازمست ، (404) ومطلق بخروج جنانک
# ~~حنما تا بکف عشوهآ عشق تو دریم
# ~~ر1ه روی اسب و پاه وصل و میم خروج و حرکت راه مجری و درین فافبت سه
# ~~-209
# ~~=م - ای شب چرا دراز ببودی وصدمدا-ذ- سدرا2- ذ- (ن -ی) 3 - م - افزوده
# ~~- ذ - (ت - م - س) ه-م - افروده (م) لامت مصرع و (همت) بجای همتت
# ~~9 - ذ (ه- خ) 7- ذ - بحرفی متحرک محسوب است PageV00P233
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_234.png)

# ~~حرف و یک 1 حرکت لازمست ، [و] مطلق بخروج ومزید جنانک
# ~~آنج از حق در دلستش
# ~~هرجه خواهذ حاصلستش
# ~~لام روبی است و سین وصل و تاه خروج وشین مزید و حرکت لام مجری و حرکت
# ~~ماء نفاذ ودرین قافیت جهار حرف و دوحرکت لازمست، [و] مطلق بغروج و
~~مزیدو نایر جنانک
# ~~اکی بخون دیذه ودل یروریمشان
# ~~اکی زره روند و براه آوریمشان
# ~~راه روی است] و یاه وصل و میم خروج وشین مزید و الف و نون نایر و حرکت
# ~~روی مجری وحرکت [(میم و )] شین نفاذ و درین قافیت شش حرف و دو حرکت
# ~~ازمست ، [و] مطلق بقید وخروج جنانک
# ~~تاظن نبری کی دل زمهرت رستست
# ~~یا از طلب تو فارغ و آهستست
# ~~تاه نخستین روی است و سین نخستین قید و سبن دو م وصل وتاه دوم خروج
# ~~وحرکت ماقبل قید حذو و حرکت روی مجری و درین قافیت " جهار حرف و
~~یک
# ~~5 حرکتا بیش لازم نیست، [و] مطلق بقید و خروج ومزید جنانک
# ~~جهرهآ دل بند لاله رنکستش
# ~~غمزه دل دوزجون خدنکستش
# ~~(48) کاف روی است و نون قید وسین وصل و تاء خروج و شین مزید و
# ~~حرکت ماقبل نون حذوو حرکت کاف مجری و حرکت خروج نفاذ و درین قافیت بنج
# ~~210
# ~~- نسخه چایی (دو حرکت) و در نسخه - م ، ذ - (یک حرکت) دارد و ms221 ظاهرا
~~کلیه (یک) صحی
# ~~(دو) خطاست چه حرکت ماقبل روی که توجیه است اکرچه اختلافش بهیچ حال
~~جائز نیست ورهایت
# ~~نکراران در تیام قوافی لازم است لکن در این قافیت کهروی موصول است حرکت
~~ماقبل آنرا توجیه
# ~~نخوانند و از حرکات قافیت محسوب ندارند بنابر این حرکت دال در این
~~قافیت داخل نیست و فقط
# ~~همان حرکت راه (مجری) از قافیت است (رجوع شود بکتب مختلفه هروض و قوافی
~~فارسی وصفحه
# ~~مین کتاب) 2 - ذ- و حرکت راه 3 - از تمام نسخ کلیه (میمو) افتاده است
~~4-
# ~~5 - اول  - کذافی جمیع النسخ والظاهر : دو ، چه حرکت حذو چنانک کفته شد
~~یا حرکت ماقبل ردف
# ~~است که اختلاف آن بعیچ حال روا نیست ویاحرکت ماقبل قید است دراین صورت
~~اکر روی موصول
# ~~باشد اختلاف آن جائز و تکرارش لازم نیست و قافیه این بیت از قبیل ثانی
~~است که حذو حرکت ماقبل
# ~~ید و روی ان موصول استیس تکر ارش لازم نیست و کلمه سه سهواست مکر در
~~نزد کسی که اختلاف
# ~~آنرا نیز جائز ندارد 9 - نسخه چایی و -م - (یک حرکت بیش لازم نیست) و
~~نسخه - ذ (دوح کت لازم
# ~~است) و ظاهرآ کلیه (دو) نسخه - ذ - غلط و صحیح (یک) است چه در این
~~قافیت اکر چه دو
# ~~عرکت است (حذو) و (مجری) لکن آنچه تکرار آن در این قافیت لازم است همان
~~حرکت روی
# ~~مجری) است ، و(حذو) در صورتیکه حرکت ماقبل حرف قید باشد و بواسطه حرف
~~وصل متعرک شود
# ~~اختلاف آن بنزد اکثر شعرا رواست چنانچه درهمین ببت مثال (حذو) مختلف
~~است بنابر این آنچه
# ~~کرار آن دراین قافیت لازم و اختلافش جایز نیست چهار حرف ویک حرکت است
~~(رجوع شود بصفحه
# ~~20همین کتاب وکتب مختلفه عروض وقفیه فارسی 7-ذ(ک، ت ،ش) PageV00P234
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_235.png)

# ~~حرف و سه حرکت لازمست، [و] مطلق بقید وخروج و مزیدونایر جنانک
# ~~سوداه تو از سینه فرو رفتنیست
# ~~وانکه سخن تو نیز ناکفتنیست
# ~~تاء ms222 نخستین روی [است و] فاء قید [ست و] نون وصل [و] یاء خروج [و]
# ~~سین مزید [و] تاء آخر[ین] نایر و حرکت ماقبل فاء حذو[ست] و حرکت تاء
~~مجری
# ~~و حرکت [(نون و)] پاء نفاذ و درین قافیت شش حرف و جهار  حرکت لازمست ،
# ~~و مطلق بردف وخروج دو نوعست مطلق بردف اصلی جنانک
# ~~در جهان کر هیج یاری دارمی
# ~~ر[اه] روی است و الف ردف اصلی و میم وصل و یاء خروج و حرکت ماقبل
# ~~الف حذوو حرکت ر[اء] مجری و حرکت میم نفاذ و درین قافیت جهار حرف وسه
# ~~حرکت لازمست ، [ و مطلق بردف زاید جنانک
# ~~دل داغ تو دارذ ارنه بفروختمی
# ~~در دیذه توثی وکرنه بر دوختمی
# ~~تاه روی است و خاه ردف زاید و واو ردف اصلی و میم وصل و یاء خروج و
# ~~تحرکت ماقبل واو حذواست) و حرکت روی مجری و حرکت میم نفاذ و درین قافیت
# ~~نج حرف وجهار1 حرکت لازمست، ومطلق بردف وخروج و مزید دو نوعست (1808)
# ~~مطلق بردف اصلی جنانک
# ~~جون سرخ کل شکفته رخانستش
# ~~بر سرخ کل ز مشک نشانستش
# ~~نون روی است و الف ردف اصلی و سین وصل و تاه خروج و شین مزید و
# ~~حرکت ماقبل الف حذو و حرکت نون مجری و حرکت تاء نفاذ و درین قافیت بنج
# ~~حرف و سه حرکت لازمست ، و مطلق بردف زاید جنانک
# ~~رخ جو ماه آراستتش
# ~~کیسه زان برخواستستش
# ~~تاه نخستین روی است وسین نخستین ردف زایدو الفردف اصلی و سین دوم و صل
# ~~و تاه دوم خروج وشین مزید وحرکت ماقبل الف حذوست و حرکت روی مجری و
# ~~211
# ~~1- م- افزوده "شعر 2- ذ - اول ذه افروده (اول) 4 - کذا فی جمیع
~~النسخ والظاهر : صه
# ~~چه در اینجا نیزحرکت حذو مانند مثال قبل است و تکرار آن غبرلازم است و
~~در خود بیت هم حرکت
# ~~راء و کلف که (حذو) است مختلف آمده است بنابر این باید کلمه چهار سهوو ms223
~~صحیح سه باشد 5-
# ~~م - افزوده (شعر) 6-م حتوی اکر 7 - کذا فی جمیع النسخ والظاهر : صه چه
~~حرف خاءاکرچه در
# ~~تقطیع بحرفی متحرک معوبست حرکت آنر ااعتباری نیست و اسبی ندارد بنابر
~~این سه حرکت در این قافیت
# ~~همین کتاب) 7- م - تاء نفاد ؟
# ~~بیش نیست کمالایخفی(رجوع شود بها PageV00P235
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_236.png)

# ~~حرکت خروج نفاذ و درین قافیتا شش حرف و سه حرکت لازمست و مطلق برفف
# ~~وخروج و مزید و نایر دو نوعستا مطلق بردف اصلی جنانک
# ~~کر لطف حق یارستمی
# ~~جز عشق او کارستمی
# ~~راه روی [است] و الف ردف اصلی و سین وصل و تاه خروج و میم مزید و
# ~~باء نایر و حرکت ماقبل الف حذو[ست] و حرکت راه مجری و حرکت تاه و می
# ~~ففاذ و درین قافیت شش حرف و جهار حرکت لازمست، [و] مطلق بردف
~~زاید(جنانک)
# ~~لر دل زغم یار نه برداختنیستیش
# ~~ما اوبهمه وجوه در ساختنیستیش
# ~~تاه نخستین روی [ است] و خاه ردف راید و الف ردف صلی و نون وصل ویاه
# ~~نخستینخروج و سین مزید و تاه دوم و باء و شین سه] نایرو حرکت روی
# ~~مجری وحرکت ماقبل ردف حذو و حرکت نون [ و تاء دوم] نفاذ و درین قافیت
# ~~منه حرف و سه حرکت لازمست و غایت آنج
# ~~جمع]تواند شد1 در قافیتی ان
# ~~حر[و]ف و حرکات اینست [ والله اعلم
# ~~(4
# ~~21
# ~~1-م- افزوده - شعر 2- ذ، ت - 2- م- افزوده: شعر  -ذ - یرداختنیست - در
# ~~ساختنیست 5 - ذ - و(خ) 6- ذ - و(ی) 7- ذ - و حرکت ت اول مجری 8- ذ -
# ~~هفت حرف9 - در نسخه - ذ - چون در اصل بیت (یرداختنیست و در ساختنیست]
~~آمده کلمه سه
# ~~صحیح و سه حرکت بیش دران نیست اما مطابق متن که در نسخه چایی و نسخه -
~~م - آمده است سه
# ~~مرکت سهو و ظاهرا چهار صحیح است کمالایخفی 10- ذ - بود 11 - م - والله
~~اعلم مالصواب PageV00P236
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_237.png)

# ~~در عیوب قوافی و اوصاق انابسندیدهآ کی در کلام منظوم التد
# ~~واکرجه متقدمان شعراه درین ms224 باب تدقیقات کرده اند و هر اندکمایه تفیر را
~~کی
# ~~در ترکیب الفاظ و تنشق معانی افتدعیبی شمرده و نامی نهاذه ما درین
~~تألیف برآنج
# ~~استاذان صنعت کفته اند اقتصار کنیم و آن اقواست ، واکفا ، و سناد ، و
~~ایطا
# ~~و مناقضه ، و تضمین ، و تخلیع ، وعدول ازجادهٔ‌ مستقیم [ در شعر ،
~~ماقواء اختلاف
# ~~حذو و توجیهست اما اختلاف حذو جنانک [ کیفته اند
# ~~(شعر)
# ~~هر وزیر و مفتی وشاعر کی او طوسی بوذ
# ~~جون نظام الملک و غزالی و فردوسی بوذ
# ~~واما اختلاف توجیه جنانک
# ~~(شعر)
# ~~از غضهآ هجران تو دل بر دارم
# ~~بیوسته از آن دیذه بخون تردارم
# ~~و در اشعار عرب اختلاف مجری را اقوا خوانند و در شعر یارسی11 اختلاف
# ~~مجری [را] از آن فحش تر می شمارند ای آنرا در عیوب قوافی
# ~~القبی بهند و
# ~~اقوا در اصل لغت (تاب) باز داذن ریسمان است15 و حبل مقوی رسنی باشدکی
# ~~تاب او سست شذه باشد و جون حرکت حذو یاتوجیه در قافیتی مخالف دیکر
~~قوافی
# ~~افتد آنرا اقوا خوایند ، اکفا اختلاف حرف روی است و تبدیل آن بحرفی کی
~~درمخرج
# ~~بذان نزدیک باشد جنایک [ کفته اید]
# ~~(شعر)
# ~~رو بجای15 آر اندرین کار احتیاط
# ~~زانک جز بر توندارم اعتماد
# ~~وجمع کرده میان طا ودال کی در زبان بیشتر22 عوام بهم نزدیک اند3،
~~(4815) و
# ~~دیکری کفته [است
# ~~(شعر)]
# ~~کفتی کی ما مخالف توزین سبس مرا
# ~~بوذ بهیج حالی بی امر تو حدیث
# ~~رفتی و راز (کفتی) بادشمنان من
# ~~رآنکس کی کوشدار توبوذ آن همه شنیذ
# ~~213
# ~~- ذ - اصناف ؟ و درحاشیه باوصاف اصلاح شده است 2- م = صراید کمایه ؟ 3
~~- وفی الاصل
# ~~ک ؟ و در سخه چیی (در نظم) تصحیح شده است 4 - ذ - تسیق 5 - ذ - افزوده
~~: این
# ~~6- ذ - افزوده (هشت است) 7- ذ - (است) بدارد 8 - م - مناقصه؟ 9 - ذ -
~~عالم
# ~~1- ذ - روی
# ~~11- ذ - فارصی 12-ذ - می دایند 13- ذ- افزوده (قوافی) سایر
# ~~نسخ ندارد 14- ذ - باشد 15- ذ - بجان ؟ م : بجاراز ؟ 16 - ذ - در ms225 بیشتر
~~زبابهای
# ~~17- ذ - است م " آید PageV00P237
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_238.png)

# ~~و] جمع کرده میان ثاء وذال کی در مخرج بهم نزدیک اند و اما اکر این
~~اختلاف
# ~~میان دو حرف متباعد المخرج افتد جنانک میان نون و جیم یا  میان باه و
~~دال و مانند
# ~~آن آنرا درعیوب نشمارندو آن نظم راشعر نکویند و معنی اکفا روی از مقصد
~~و مقصود
# ~~بر کردانیذن است و کویند أکفأت القوم عن وجهتهم یعنی آن قوم را از
~~آنجاکی
# ~~روی بذان آورده بوذند بر کردانیذم و جون بناه شعر بر حرفی نهند تبدیل
~~آنرا اکفا
# ~~خوانند ، سناد در شعر عرب اختلاف حذوست و اختلاف تأسیس و در شعر بارسی
# ~~شعر)
# ~~اختلاف ردفست جنانک [ کفته اند]
# ~~اکر ازما دمی دوری کزینی
# ~~کنی ناخوش بما بر زندکانی
# ~~دف قافیهآ اؤل الف (است) وردف قافیهآ دوم یاه وجون اختلاف مجری را
# ~~جنان فاحش مینهند کی آنرا در عیوب مستحق لقبی نمی شمارند[ جنانک بیش
~~ازین
# ~~حکایت کردیم]9 بهمه حال اختلاف ردف از آن قبیح ترست از بهر آنک در آن
~~اختلاف
# ~~حر کتی بیش نیست و درین هم اختلاف حرفست و هم اختلاف حرکت ماقبل آن س
# ~~بایستی کی اکر آنرا از اختلاف مجری زیادت ننهادند باری با آن برابر
~~داشتندی و
# ~~من جونا در کتب متقدمان جنین یافتم " همجنان حکایت11 کردم ، و
~~معنی سناد
# ~~اختلافست و کویند خرج آلقوم متتاندین یعنی آن کروه (108) بیرون رفتند
~~بررایهای
# ~~مختلف و اندیشهای یرا کنده ، ایطا باز کردانیدن قافیتی است دو بار و آن
~~دونوعست
# ~~(شعر)
# ~~جلی وخفی ، ایطاء جلی جنانک بوسلیک 12 کفته است
# ~~درین زمانه بتی نیست از تو نیکوتر
# ~~نه برتو بر شمنی از رهیت مشفق تر
# ~~شعر *
# ~~و دقیقی کفته است
# ~~جکونه بلائی کی بیوند تو
# ~~لجویی بدست وبجویی بتر
# ~~همی از شب داج تاریک تر
# ~~لبی بیش کردم جکونه شبی
# ~~نخواهذ شذ از تارکم راستر
# ~~درنکی14 کی کفتم کی بروین همی
# ~~شع
# ~~و همو ms226 کفته استا
# ~~-21
# ~~1- ذ - افزوده : است 2- ذ- ومیان 3 - ذ - باشد 9 - ذ - باز کردانیدم  -
~~ذ - کویند
# ~~6-ذ_فارسی 7- ذ- وردف 8 - در نسخه اصل وم - ذ - است ندارد و نسخه چایی
~~افزوده :
# ~~است 9 -م : و بهمه 10_ ذ - ننهادندی 11_ ذ - تقیبل (ظ تقیل) ایشان کردم
~~12- ذ
# ~~م : بوسلیمک 13- ذ - بوجهی 14- ذ - دو رنکی ؟ 15- ذ - بخواهد
~~PageV00P238
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_239.png)

# ~~بکیتی زآب و آتش تیز تر نیست
# ~~دو جان اند و دوسلطان ستمکر
# ~~قرا سیمرغ و تیر کز نبایذ
# ~~نه رخش جاذو و زال فسون کر
# ~~و همو کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~توآن شبرنک تازی را بمیدان جون بر انکیزی
# ~~عدورا زوذ بنوردی بذان تیغ بلا کستر
# ~~باندک روزکار ای شه دو جیزم داذ بخت تو
# ~~یکی لفظی خرد رتبت دوم طبعی سخن کستر
# ~~وبوطاهر خاتونی کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~زهجو روزه همی داشتیم و دشوار ست
# ~~بکوه کردن افطار روزه داران را
# ~~جوتاج کردد هر مدحتی کی من کویم
# ~~بتاج بر بنکارند تاج داران را
# ~~ایاز دشمنی دوستان و کینه وری
# ~~بکبین و دشمنی آورده دوستداران را
# ~~قتیدهآیست بنا کرده بر قصیدهآ تو
# ~~ای کفته بوذی عزلست کارداران را
# ~~و دیکری کفته است [ از قدماه شعر
# ~~هرکه مرا بیند کوید بژند
# ~~چند نشینی تو چنین مستمند
# ~~چونکه نیامیزی با مردمان
# ~~چون نکشائی تو زبان را ز بند
# ~~زیرا نامیزم با مردمان
# ~~کین که همی بینم نه مردمند
# ~~قدر خرد شد ز دل مردمان
# ~~سوی خرد خلق همی ننکرند
# ~~تما که دکر1 کونه شده است این جهان
# ~~جهل درست است و خرددردمند
# ~~هر که درم دارد قولش رواست
# ~~کرچه خط کوید زو2 بشنوند
# ~~وانکه ندارد چیز از قول وی
# ~~حکمت لقمان بمیانجی نهند
# ~~در چهار قافیت این شعر نون و دال جمه (کرده) است[ و صواب آن است که
# ~~دیکری (بدین قافیه) کفته است (نیک) [و یکبار کلممه مند میش استعمال
~~نکرده]
# ~~215
# ~~1 -ذ- دوخان 2 - در نسحه اصل افزوده از رقی کفته است ؟ و ms227 آن زائد است 3
~~- م - بحم بو؟
# ~~1- ذ - یکی لفطی شکر ریز ویکی طعی سغن کستر 5 - ذ - ابوطاهر 9 - ذ -
~~کوید 7- ذ-
# ~~دشغوار 8- ذ حربنکارید 9- ذ - چون بنیامیزی 10_- م - پاک دکر 11 - ذ -
~~از او PageV00P239
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_240.png)

# ~~هر
# ~~دیر زیاد آن بزرکوار خداوند
# ~~جان عزیزان بجانش اندر پیوند
# ~~دایم بر جان او بلرزم زیراک
# ~~مادر آزادکان کم آرد فرزند
# ~~در ملیکان کس (ندید) جزتوجوانی
# ~~را دوسخن (دان) و شیر مردو خردمند
# ~~کس نشناسدهمی که که شش تو چون
# ~~خلق ندایدهمی که بخشش تو چند
# ~~(ثه41) و ایطاء جلی از عیوب فاحش است در شعر الا[ کی] قصیده دراز باشد
# ~~جنانک از بیست وسی بیت کی در اشعار بارسی حد قصیده است بقول بعضی [در
# ~~کذرد] یا قصیده را دو مطلع باشد] س] شایذ ای بک دو قافیت در مطلع دوم
~~باز
# ~~کرداید1 و تکرار قافیهآ عروض را ار [ مطالع] ایطاء نشمارند ، و اما
~~ایطاء خفی
# ~~آنست کی بعضی از حروف رواید کی در فصل روی بر شمرده [ آمذه است در
~~قصیدهآی]
# ~~* مکرر کرداید [ بر وجهی ای میان هردو فرقی توان بهاذ] جنایک آب و کلاب
~~و سارکار
# ~~و کامکار و شاخ سار و کوهسار و آبدار و بایدار و ار [ آن] حفی تر جنابک
~~رنجور و
# ~~مزدور و دایا و کویا و مرزیان11 و باسبان و بیشتر شعراء در ایطاآت حفی
~~مسامحت
# ~~کرده اند جون در قطعهآی دوناسه آرند11 و بر سبیل بدرت افتد و آنج
~~رشید11 دفته است
# ~~(شعر)
# ~~منت خذایرا کی بتأیید آسمان
# ~~آمذ بمستقر جلالت خدایکان
# ~~شاهی کی حادثات زمانه بخفت14 خوش
# ~~تادر زمانه حشمت او کشت باسبان
# ~~جاسوس اختران شوذ و ناظر فلک
# ~~بر سطح اوبمدت نزدیک دیذه بان
# ~~شذ ما تنم یخدمت او فخر آشنا
# ~~شدیادلم بحشمت15 او جرخ مهربان
# ~~اشعار بر بدایع دوشیزهآ منست
# ~~می شایکان ولیک به از(کنج) شایکان
# ~~درشعر11 من نیابی مسروق و منتحل
# ~~در نظم من نبینی ایطا و شایکان
# ~~1- ذ ms228 - ازیراک 2- م - جنو حوانی - ذ - چون تو جوادی 3 - م - او 1 -15
~~سطر
# ~~از {و دیگری گفته است تا بحشش تو چند} ار نسخه اصل و چایی ساقط شده است
~~5 - ذ-
# ~~216
# ~~از ینست و سه بیت در کذرد 1 - ذ - فارسی 7- ذ - دوقافیت که درتحت مطلع
~~اول اورده باشد
# ~~در تعت مطلع دوم نیز بیاورد اما 8 - ذ - نشمرند 9 - ذ - بر شمرده ایم
~~10- ذ - افزوده : و
# ~~حاکسار 11- ذ - افزوده : و مهربان 12- ذ - آرد 13ذ- واستاد رشید الدین
~~وطواط
# ~~1 -ذ - نخفت ؟ 15- ذ - بیدحت 16- م - در نظم من نیابی - ذ - در شعر من
~~نینی PageV00P240
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_241.png)

# ~~کر عاقلی بجان بخرد مدحت مرا
# ~~رزان بود هنوزجه ارزان کی رایکان
# ~~بر در که تو بذ نبود مادحی جومن
# ~~دروقت نوبهار و بهنکام مهرکان
# ~~بیشتر آن ایطاء خفی [است] و شایکان است و او از جهت آنک " شعراه
# ~~(در آن)] (1) مسامحت ، کرده اند " از شعر خویش نفی ابطا کرده است
~~*
# ~~مطلة، و جون میشتر حر وف کی روی ساخته است از زواید و ملحقات است
~~هرآینه
# ~~شایکان باشد خصوصا نی مدرر [می] شوذ جناک باسبان و دیذهبان و مهربان و
~~مهرکان
# ~~و خذا بکان و رایکان و شایکان الا آنک او این سخ بر مذاق عا مهآ شعراء
~~کفته است
# ~~ی ببشتر ایث ن قافیهآ شایکان آیرا ونند کی الف و نون جمع در آن مستعمل
~~باشد
# ~~جدبک ازرقی افته است
# ~~(بیت)
# ~~آن هماء دولت عالی جمل دین حق
# ~~آن فخار جمع شاهان مفخر سلجوقیان
# ~~و شرح] شایکان بیش ازین دفته ایم با عادت حاجت نیست و ایطا قدم بر
# ~~جای قدمی دیکر نهاذن است در راه و مواطأة موافقت است در کاری و سخنی
~~[بس.
# ~~جون قافیهآ متقدم را برجای و فیهآی دیکر بنهند و یک قافیت را موافق
~~قافیتی دیکر
# ~~آرند در لفظ و معنی آرا ایعطا خوایند ،10 مناقضه و تناقض در شهر و سایر
~~کلام آنست ms229
# ~~ی معنی دوم مناقض و منافی معنی اول باشد جنانک [شاعر] کفته است 11
# ~~شعر9
# ~~در مش بخشم بوسه ندهذ جور کند
# ~~بدرم جامه کی بوسه نفروشد بدرم
# ~~" وجه تناقضی کی  دین، شعر [می نمایذ] آنست کی دراول ذکر بخشش
~~[درم]
# ~~کرده است و در آخر سخر بیع و شری کفته و اکرجه ناقدان عجم این ببت
~~باستشهاد
# ~~تناقض] آوردهاند " آنرا12 تصحیح " میتوان کرد بعنی [کی ] اکر
~~درم بخشم بوسه
# ~~ندهذو اکره خواهم کی بخرم بدرم ،1 " نفروشد و دیکری کفته است
~~[(شعر)
# ~~(400) هجران توبامرک برابر کنم ایراک5
# ~~از مرک بترباشد هجران تو دانی
# ~~-217
# ~~1- ذ - کفته مرا 2 - ذ - این قوافی 3 - ذ - و او از انجهت له 1 - م -
~~غعراء مساحت؟
# ~~5- ذ - در ایطاء خفی از شعر خویش نفی ایطا و شایکان کرده است 9 - م -
~~شعر 7- ذ -
# ~~فروده: چون 9 - ذ - و در سخنی 9 - ذ - قافیه 10- ذ - افروده، اقا 11- ذ
~~-
# ~~کفته اند 13- ذ - وجه تناقض در این
# ~~13_ ذ - در تناقض آنرا تصحیحی 14- ذ - بدرم
# ~~خرم هم 15- ذ- ایرا - کز مرک PageV00P241
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_242.png)

# ~~بعنی در [ مصراع] اول هجران [او] را با مرک برابر " کرده است و در
~~دوم
# ~~ز آن بتر نهاذه و آنج1 ، انوری کفته است
# ~~شعر)
# ~~ای ملک ترا عرصهآ عالم سر کویی
# ~~وزملک توتاملک سلیمان "سرمویی
# ~~بعضی از راه آنک
# ~~در اول [ بیت ]ملک اورابیش از عرصهآ عالم نهاذه [است]
# ~~و در آخر کم از ملک سلیمان [نهاده] آنرا متناقض بندارند و بعضی آنرا
~~النزول
# ~~فی المدح خوانند یعنی در آخر بیت از مرتبهآ مدح بارهآی کم کرده [است] و
~~هیج
# ~~دو نیست بل کی مراد انوری آن بوذه است کی از ملک او تا ملک سلیمان
~~" اندکی
# ~~است ، یعنی زبان مرغان دانستن و مسخر بوذن دیو و بری و این را بنسبت با
~~ملک
# ~~او اندکی2 نهاذه [است] و این از اغراق و مبالغات شاعرانست، تضمین دو ms230
~~نوعست
# ~~بوع اول آنست کی تمام معنی بیت اول ببیت دوم متعلق باشد وبر آن موقوف و
~~آن
# ~~بیت را مضمن خوانند و ضمان مال در شریعت آنست کی کسی ذمت 11 خویش را در
# ~~تعلق دین با ذمت مدیون بیوندذ و کویند در ضمان خذا باش یعنی بحفظ12[ و
~~کلاهت
# ~~خذا بیوسته باش و بحکم آنک استاذان صنعت کفته اندکی شعر جنان می بایذکی
~~هر
# ~~بیت بنفس خویش مستقل باشد و جزدر (تر) تیب معانی و تنسیق سخن بیکدیکر
~~محتاج
# ~~نباشد 11 بدین جهت تضمین را عیب شمرده اند بس هرجند این احتیاج و تعلق
~~بیشتر
# ~~بوذ14 بیت معیبتر15 باشد [ و] فی الجمله این معنی در اشعار عرب ببشتر
~~تواند بوذ14
# ~~48) برای آنک در شعر " تازی می افتد11 ، کی از یک کلمه بعضی قافیت
~~مصراع
# ~~اول می شود و بعضی اول مصراع دوم جنانک کفته اند
# ~~* شعر،
# ~~لنم ابک للاظعان ولث أم لرش
# ~~م مقفر (أوحش) منهم و درس
# ~~کلمهآ یلرسمیرا دونیمه کرده است ورس را قافیهآ درس ساخته و میم را از
~~آخر
# ~~یلر سم باول مصرلمع دوم برده 19 و شک نیست کی این جنس مضمن قبیح باشذ
~~أما
# ~~جون در اشعار بارسی11 این جنس تفریقات الا20 در نظمی کی بر سبیل هزلو
# ~~218
# ~~1- ذ - نهاده و دو دوم از مرک بتر حکیم 2 - م - بسر کوئی ؟ 3 - ذ
~~افزوده  چون 4*
# ~~ذ- التزلزل م "البزول 5 - کذافی جیع النسخ والظاهر : دورنیست  حذ
~~- اندکی تفاوت بوده است؟
# ~~7- ذ - اندک 8_ ذ -افروده: اما 9_ ذ حتمامی 10_ ذ- واین 11- م - دست
~~12-
# ~~ذ - درحفظ 13_م- باشد ؟ 19_ ذ- باشد 15_ذ- معیوبتر 16-ذ عریی تواند بود
# ~~17- ذ - لم ابک الاظعان ولت ولرس 18- ذ - آورده 19- ذ فارسی
# ~~الا
# ~~کی PageV00P242
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_243.png)

# ~~الرافت] کویند نیفتذ جنانک سوزنی 1 کفته است
# ~~(شعر)
# ~~شاذمان باذ مجلس مستو
# ~~رفی مشرق حمید دین الجو
# ~~هری آن صدر کز جواهر أل
# ~~فاظ او اهل دین ودانش و دو
# ~~لت تفاخر کنند ms231 و جای تفا
# ~~خر بوذزانک از آن جواهر طو
# ~~ق مرصع شوذ بکردن أب
# ~~نای ارباب فر و زینت و رو
# ~~نق آن طوق هرک یافت برأص
# ~~حاب دیوان و دین بوذ مستو
# ~~لی باقبال وجاه و مجلس می
# ~~مون او زانک کلک اوست صنو
# ~~بر بستان نظم و نثر و معا
# ~~ملمت ملک و دین و از هر نو
# ~~عی کی جویی دروست جمله وباءآ
# ~~ز ، بأنست    مثل او مستو
# ~~فی زهی خط وخامهآ تو مسل
# ~~صل و مشکین جوزلفلعبت نو
# ~~شاذ و نوشاذ شذ بخطآ توردی
# ~~وکوید)
# ~~ابن شاه نواینت شاذی نو
# ~~سعد دین مدح خواجهآ مستو
# ~~فی شنیذی و در دل آمذ سو
# ~~دای آن نو طریق و کردی تح
# ~~سین برآن وزن شعر وقافیه مو
# ~~(ثه4) [قوف تاکرد بهر ذکر تو خا
# ~~بطر من زان نسق مدیح تو موء
# ~~زون زهی مهتر سخی سخن
# ~~دان که ناورد سیر اختر و دو
# ~~لت مردی [و مردمی] زا کا
# ~~د[اخسیک10آنک منشأو مو
# ~~یلد 11 اسلاف و اصل کوهریا
# ~~ک تو از خطهآ ویست و زأو
# ~~الاد دهقان راغژاذ کی فر
# ~~غانیان جا کرند و بنده و مو
# ~~لاه آن کوهر شریف و تو آ
# ~~زاذه را بند کی کنند بطو
# ~~ع(و) برغبت 11 جوتربیت زتویا
# ~~بنده1آ ایشان و ما و از هر قو
# ~~می کی در عالمست و باوی15 یعل
# ~~رمیست درحق اوتو یابی تو
# ~~فیق احسان ومکرمت جهه بدس
# ~~ت جواد عطاده و جه ببتو
# ~~6
# ~~- نسضه چایی شاهری کفته است م : سوزنی کوید ذهآ سوزنی کفته است 2 ذ -
~~باش 2 - ذ- م:
# ~~بستان چایی : مستان 4 - ذ - جمله و نا -م : حمله و یا؟ 5- م : زبابست 6
~~- ذ - شاهد
# ~~7- ذ- تو در 8-ذ - شادمابی نو؟ 9- م - وهمچنین کفته است شعر 10- م -
~~اخسیکت
# ~~1-ذ - کزاسلاف ؟ م - لداسلاق؟ 12- ذ - رافشی تو که فر - م - راغراو کی
~~فر
# ~~312
# ~~حترهبت ؟ 14- ذ - زتو دریاف - تند 15- م: باری
# ~~2 PageV00P243
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_244.png)

# ~~قیع ms232 کلکت کی مشک را بر کا
# ~~ورنقش افکند جو بر رخ حو
# ~~را سر زلف حلقه حلقهآ مر
# ~~هول وزان بیش شاعران را تو
# ~~جیه زر است و سیم و اطلس وأک
# ~~سونا ودمیاطی وعتابی وتو
# ~~زی وکثان ودق وفرش وأوا
# ~~ی ودریا(ی) عیش و عمر برو
# ~~فق وترتیب و در مدیح تو فک
# ~~وت یکی کرده باعروضی ذو
# ~~یقی کی تا آفرین و مدح تو کو
# ~~بند ازبن نوع با بدیکر نو
# ~~عی کی دانند و من برین سر مز
# ~~رعه ام نثرکار و نظم یدر و
# ~~تمت القصیده "
# ~~توقیف معانی ابیات [ بر یکدیکر] جندان11 قبیح نباشد کی آنرا در معایب
# ~~شعر بایذ 13 آورد بل کی ازین جنس افتد کی سخت بدیع و نادر باشد جنانک
~~مسعود
# ~~سعد کفته 14است (47)
# ~~(شعر)]
# ~~جواد کفی عادل دلی کی در قسمت
# ~~ز ظلم و بخل نیامذ نصیب او الا
# ~~ی جام باده بساقی دهذزدست تهی
# ~~میغ سر بزند کلک را نکرده خط
# ~~و معروفی کفته است
# ~~شعر)
# ~~آواز توخوشتر بهمه رویی
# ~~نزدیک من ای لعبت فرخار
# ~~ز آواز نماند بامدادی
# ~~در کوش غمین مرد ببمار 17
# ~~1- مرفول بر وزد مقبول بیعنی ییچ و تاب باشد وزلف و کاکل خوبان را
~~نیزکوبند وقتی که آنرا
# ~~شاخ شاخ کنند و بعداز آن ییچند 2- ذ - نقش 3 - اکسون بااول مکسور بافته
~~ایست از جنس
# ~~دیبای سپاه رنک بغایت بفیس * - دمیاطی یارچه و بافته ایست که در دمیاط
~~بافند و دمیاط بالکسر
# ~~شهریست بر ساحل بیل از مضافات مصر * - عتابی بفتح عین مهمله و تشدید
~~تاء مثناة فوقیه قسمی
# ~~از تافته درعت موج داراست و آن منسوب است بعتابیه یکی از محلات غداد که
~~دران نوعی از یارچه
# ~~الوان موج دار می بافتند و هتابیه خود بیز منسوب است بیکی از اعقاب بنی
~~امیه موسوم بعتاب که دراد
# ~~محله سکنا داشته است و بعد ازان بکثرت استعبال هرجامه الوان موج دار را
~~عتای کفته ms233 اید ولوآنکه
# ~~از معله عتایه بغداد نباشد (ذیل قوامیس عرب از دزی بنقل آقای قزوینی در
~~حواشی مرزبان نامه)
# ~~6- توزی بافته ایست از جنس کتان که در توز که شهری از خوزستان و اهواز
~~بوده می بافته اند
# ~~7- دق بفتح اول و سکون ثابی نوعی ازیارچه قیمتی را کویند همچون دق مصری
~~و دق رومی و در
# ~~نسخه -م - و ردف ؟ 8_ ذ - و ذو 9- ذ -یند با یکدیکرهمی هریو 10- ذ - و
~~توقیف
# ~~-و توفیق ؟ 11- ذ - چنان 12- ذ_ در معات؟ 14-م - باشد 14_ذ. معود حعد
# ~~سلمان کوید 15 - ذ - بدست 16 - کذافی جیع النسخ والظاهر " روی
~~لاستقامة الوزن
# ~~225
# ~~ذ - مرد بیمار و در نسخه چایی و نسخه م مردم پمار وظاهرا سهو است چه
~~شعر از وزن خارج میشود PageV00P244
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_245.png)

# ~~و دیکری کفته است
# ~~(هشعره]
# ~~داست کویی کی در دل شعرا
# ~~است کویی کی در دو جشم بشر
# ~~از بی مدحت تو رست زبان
# ~~ز بی دیذن تو خاست بصر
# ~~و از جنس مضمنات آنج متکلفان شعراه متقدم فراهم نهاذه اند و آرا
~~استدراک
# ~~م کرده سخت قبیح است هم از روی تضمین 9 و هم از وجه  استدراک جنانک
# ~~متکلفی کفته است
# ~~(بیت )]
# ~~تخواهم کی باشد ترا خان و مان
# ~~له نیزت کی باشد دیه و دوذمان
# ~~جز آکنده از نعمت وسیم وزر
# ~~جز آراسته از کهان و مهان
# ~~و] دیکری کفته [است
# ~~(شعرا]
# ~~اثر خواجه نخواهم کی بماند بجهان
# ~~خواجه خواهم کی بماندبجهان دراثر [(1)]
# ~~و نوع دوم از تضمین آنست9 کی بیتی یا مصراعی از شعر دیکران در شعر
~~" خویش
# ~~درج کند ، و این نوع اکر در موضع خویش متمگن باشد و در عذوت و رونق
~~ماقبل
# ~~میفزاید آنرا یسندیذه دارندجنانک رشید کفته است و مصراع عنصری [را]
~~تضمین کرده
# ~~نمود تیغ تو آثار فتح و کفت فلک
# ~~نمعر)
# ~~جنین نمایذ شمشیر خسروان آثار
# ~~(40) و باشد کی شاعر تنبیه کند در بیت خویش کی ms234 درین شعر جیزی از کفتهآ
# ~~دیکران تضمین می کنم جنانک انوری کفته 10 است
# ~~شعر)
# ~~درین مقابله یک بیت ازرقی بشنو
# ~~نه از طریق تنحل11 بوجه استدلال
# ~~زمرد و کیه سبز هر دو هم رنک اند
# ~~ولیک زین بنکین دان کشندوزان بجوال
# ~~و همو[ کفته است و هم] شعر خویش12 تضمین کرده
# ~~شهر*
# ~~از کفتهای خویش سه 11 بیت از قصیده ی
# ~~کانجانه معتبر14 بوذاینجا نه مستعار
# ~~221
# ~~1-م-دست 2- ذ - ما تقدم 2- ذ - چه 4- ذ - و چه از راه 9-م = شعر
# ~~1
# ~~ذم : ده 7-م - اثری؟ 8- ذ - این است 9 -ذ - خود درج کنند 10- ذ - کوید
# ~~11_ تنخل شعر دیگریرا بر خود بستن 12- ذ - خود 13- م : خویش دویت - ذ -
~~بنده سه
# ~~بیت 14 - کتافی الاصل وفی دیوان الانوری و - ذ - و در نسخه م : اینجانه
~~معتبر بود آنجا PageV00P245
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_246.png)

# ~~آورده ام بصورت تضمین درین مدیح
# ~~بهر آنک بر سخنم نیست اقتدار
# ~~لکن جو سنتیست قدیمی روا بوذ
# ~~حپاه سنت شعراه بزرکوار
# ~~ای فکرت تو مشکل امروز دیذه دی
# ~~وی همت تو حاصل امسال دانه بار
# ~~قادر بحکم بر همه کس آسمان صفت
# ~~قایض بجود بر همه کس آفتاب وار
# ~~در ابر اکر زدست تویک خاصیت نهند
# ~~دست تهی برون ندمذهر کز از جنار
# ~~و اکر مثلی سایر در شعر خویش تضمین کنذ آنرا ارسال الشل خوانند جنانک
~~بلمعالی
# ~~رازی] کفته است
# ~~(شعر)
# ~~مادیذه روزکارم از آن رسم دان نیم
# ~~اری بروزکار شود مرد رسم دان (40)
# ~~و[ جنانک] عنصری "کفته استا،
# ~~شعر))
# ~~جنین نماید شمشیر خسروان آثار
# ~~جنین کنند بزرکان جوکرد بایذکار
# ~~وهمو " کفته است" [ وبیشتر مصاریع امثال است
# ~~فعل آلوده کوهر آلاید
# ~~خم سرکه سرکه بالایذ
# ~~هر کجا کوهری بذستا بذیست
# ~~بذ کهر نیک جون تواند زیست
# ~~بذ ز بذ کوهران بدیذ آیذ
# ~~هر کسی آن کند کزو زایذ
# ~~تغلیع انست کی بر بحور مستثقل و اوزان ناخوش شعر کوبند و از اختلاف
~~اجزا
# ~~و تفاوت نظم ارکان ms235 احتراز نکنند جنانک [یکی از قدما] کفته است
# ~~شعر"
# ~~آی بت من جرا همی سوزی مرا
# ~~س هر دمی (می) زنیم بی کنه
# ~~و معنی تخلیع درشرح از احیف کفته آمذه است ، عدول از جادهآ صواب در
~~شعرجند
# ~~نوعست نوع اول آنست کی شاعر برای صحت وزن یا درستی قافیت لحنی بشعر
~~خویش
# ~~در ارد وخطای لفظی یا معنوی جایز دارد و اکرجه شعرارا درین باب رخصت
~~یجوز
# ~~222
# ~~1-م - نه بهر 2-م - دست تهی برون ننمد هرکز از غیار 3 - ذ - ابوالعالی
~~* - ذ- کوید
# ~~5- ذ - کنند " 6- ذ - کفته اند 7- م - بی کهنه  ذ - یس از بیت
~~افروده : مفتعلن مفاطن
# ~~مستفطن مستفطن مفاطن مفاعطن 8- ذ - کفته ایم
# ~~9 - م - لختی؟ 10 - ذ- و خطائی PageV00P246
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_247.png)

# ~~للشاعر مالا یجوز لغیره متمشکی1 قوی است و بهانهآ ضرورت شعر مستندی و
~~طی
# ~~لکن معظم آن باشعار عرب مخصوص توانذ بوذ کی کلام منظوم را واضع اصل
~~اندوطرق
# ~~شعر را سالک اول و مقابیس لغت ایشانرا فروع بسیارست و نصرفات نحو و صرف
~~آنرا
# ~~شعب فراوان وازین جهت اکر بعضی از جفات عرب در انتهاج این طریقت
~~نامسلوک
# ~~بطرفی منحرف (406) از جادهٔ‌ صواب افتاذه باشند و در ابتداع این ترتیب
~~غریب
# ~~پای از منهج کلام قویم یکسو نهاذه آنرا برایشان نکیرند و ازیشان بعیب
~~نشمرند و با
# ~~آنک سیبویه [ رحمه الله3] می کویذ هرجه شعراء عرب در مواضع ضرورت و
~~مواقع
# ~~اضطرار از جنس حذ[و] ف و زیادات وتبدیل حروف و تغییر حرکات باشعار خویش
# ~~در آورده اند و استعمال آن جایز شمرده هریک را و جهی درست دانسته اند و
~~دروجوه
# ~~تصاریف لغت آنرا محملی10 راست تصور کرده باجماع ایمهآ این علم احداث
~~مستعربه11
# ~~و متأخران شعرا را جز درآنج صحیح اللفظ ظاهر الجواز باشد تقیل 12 ایشان
~~نشایذ
# ~~کره و بوجوه بعید ایشان تمشک نبایذ نموذ فکیف لغت دری کی موجزی است
~~ازلغات
# ~~پارسی1 ومنتخبی ازرطانات15 عجم واکر نه بی عرصکی میدان ms236 بلاغت و تنکی
~~مجال
# ~~فصاحت این لغت بوذی متمیزان عجم در سرد سخن دست دردامن عربیت نزذندی و
~~آرایش
# ~~نظم و نثر خویش ازالفاظ تازی نساخت10 بس شاعر مفلق و صاحب سخن حاذق
~~آنست
# ~~کی در نظم خویش از شیوهٔ‌ نثر بلیغ عدول ننمایذ و از کلمات تازی و
~~بارسی 2، جزآنج
# ~~در خطب و رسایل غرا و فصول و حکایات سلس کی مستعمل و متداول اهل فضل و
# ~~ارباب طبعست در (شعر) خویش بکار نبرذ و جنان سازد کی اکر نظم او را از
~~هم فرو
# ~~کشایند نثری (402) مصنوع باشد و اکر نشر اورا نظم کنند شعری مطبوع کردد
# ~~وبهیج وجه در تغییر11 حروف وتحریف کلمات و تأسیس شعر براوزان تقیل و از
~~احیف
# ~~کران تقلید قدما نکند کی میشترین آن نزدیک 10 ارباب براعت از معایب
~~شعرست و بیش
# ~~ب برت ر مرودب سر و من درین فصل طرفی از تخطر فات بار دوتصر فات
# ~~322
# ~~1-ذ - متکی 2 - الوطی ، السهل اللین 3 - نسخه چایی وطرق شعرارم - وظرف؟
~~شعر را
# ~~4- ذ- بی شیار *- ذ - از زحفات؟ ذ - نامسلوکی
# ~~7- ذ حترتیل ه- م - افزوده : علیه
# ~~9-ذ - باشند 10-م - مجملی؟
# ~~ذحافروده :است
# ~~اذهتقییل ؟ 12- ذ - فارحی
# ~~14- رطن له رطانة بالفتح وبکسر : کلیه بالاهجییه جمع رطانات 15- ذ -
~~ناختندی 16 - م -
# ~~ر تکسیر ؟
# ~~1- م - بنزدیک PageV00P247
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_248.png)

# ~~فاسد ایشان از جنس زیادات و حذوف و تغییر کلمات و حروف و صرف معانی
~~ازوجه
# ~~صواب و استعمال الفاظ نامهنب در هر باب بیان کنم و یجوز و لایجوز آنرا
~~روشن
# ~~تردانم [بعون الله و توفیقه] ، اما زیادات جنانک بهرامی کفته است
# ~~(شعر))
# ~~جکویی کر همه حزان جنو بوذست ک نیزا
# ~~نه هست اکنون ونه باشد و نه بودست هر کیزا
# ~~بکاه خشم او کوهر شوذ همرنک شونیزا
# ~~جنو خشنود باشد من کنم ز انفاس قرمیزا
# ~~در(ین) شعر بیرون از تشبیه بارد و استعارت رکیک و ترکیب نامهذب دو عیب
# ~~است یکی زیادت یاء هرکیز و قرمیز و ms237 دوم زیادت الف اشباع و معنی بیت
~~آنست کی
# ~~جون ممدوح در خشم باشد کوهر شفاف از هیبت او جون شونیز سیاه و بی
~~نورشود
# ~~وجون خشنوذ باشدمن ازشاذی روی تاریک خویش بر افروزم و سرخ کردانم وقرمز
# ~~رنکی سرخر است کی ابریشم بذان رنک (ی4) کنند و [می کویند اصل] آن کرمی
# ~~است کی در [ نواحی] ار ان با آذربیجان1 [ می] باشد ، و فیروز مشرقی
~~کفته است
# ~~(شعر))
# ~~نوحه کر کرده زبان جنک حزین از غم کل
# ~~موی بکشاده و بر روی زنان ناخونا
# ~~که قنینه 10 بسجود اوفتد از بهر دعا
# ~~نه زغم بر فکند یک دهن از دل خونا
# ~~و در ناخن واوی زیادت کرده  از بهر قافیت ، وروذکی کفته است
# ~~شعر
# ~~ارطل بر کن مکوی بیش سخون
# ~~بوذنی بوذ می بیار اکنون
# ~~و در سخن واوی افزوده است] و دیکری [ کفته است] دو اصطرلاب12
# ~~229
# ~~1- شونیز سیاه دانه که برروی نان پاشند 2- وفی الاصل رانقاس 3- ذ -
~~ودرین
# ~~1 - ذیاه
# ~~در هرکیز
# ~~*م - صقاف
# ~~6- ذ - افروده : چون قرمیز 7- ذحوآذربایجان 8ذ--م
# ~~ربان و در نسخه چایی، زمان
# ~~9-م - روی ؟ 10 - قنینه بر وزد سکینه : شیشه شراب و در اینجا
# ~~مضفف استعمال شده 11- ذ - افزوده : است 12-ذ - در اصطرلات" گفته
~~PageV00P248
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_249.png)

# ~~حره
# ~~زبان ندارد و بیذا سخن نکوید هیج
# ~~سخن وران جهان باک بیش او ابلاه
# ~~و] در ابله از ابلهی الفی [در] افزوذه است و سنائی 1 " کفته
~~است"
# ~~معر)
# ~~عام دربند هزل و تراهات
# ~~خاص در بند لذت و شهوات
# ~~کفته است "
# ~~و اصل ترهاتست بی الف وازرقی
# ~~شعر))
# ~~در مدح ناکان نکنم کهنه تن بنیز
# ~~زان باک نایذم کی بوذ کهنه بیرهن
# ~~کلمه] بنیز بمعنی هر کز استعمال کرده است و قدما این کلمه را هم بمعنی
~~نیز
# ~~و هم بمعنی هر کز استعمال کرده اند جنانک بوشکور بلخی " کفته است
~~"
# ~~"دشعر"
# ~~نه این را از آن اندهی بذ بنیز
# ~~ه ms238 آن زین بیازرد روزی بنیز
# ~~و قافیهآ اول بمعنی هر کز است و دوم بمعنی نیز و دیکری کفته است
# ~~"شعره] (1)
# ~~بسحرکاهان ناکاه بمن باد نسیم
# ~~بوی دلدار من آوردهم از سوی شمال
# ~~باء بسحر کاهان زیادتست از بهر آنک الف و نون در آخر اوقات و از منه
~~حرف تخصیص
# ~~است و کویند سحرکاهان و شبانکاهان و بامداذان یعنی بسحرکاه و بشبانکاه
~~و ببامداذو
# ~~جون الف و نون باشد بحرف با احتیاج نباشد و همجنین الف ابر وابا وکوییا
~~و
# ~~بند[ا] ریاو کفتا همه زیادات بی معنی [است] شعراء پاکیزه سخن بابذکی از
~~استعمال
# ~~ن احتراز کنند " نجنانک روذکی" کفته استا
# ~~اشعو"
# ~~ابا غلغل رعد در کوهسار
# ~~ابا برق وبا جستن صاعقه
# ~~225
# ~~1- م - و ثنائی 2 - د. در هر چهار موصع . نوید 1-د - در ترهات این الف
~~ترهات است ؟
# ~~4- وفی الاصل : از روقی 5 - فی الاصل برنبیز وفی ذ-م تن بنبز وفی نسخه
~~دیوان الازرقی فی مکتبة
# ~~الاهلیة بباریس کهنه تن سیر ؟ 6 - هذاهو الظاهر کماصیصرح به بعید هذا
~~وفی الاصل : بنیز - ذ - تن
# ~~بتبز9م - نیز حفی الاصل : یوسلور انظرلباب الالباب طبع الاستاذ برون ج2
~~ص 21 8 - ذ - نیست
# ~~9- ذ - زیادت است - م - زیاد است 10- ذ - اینها 11- ذ - و- از این جنس
~~روکدی PageV00P249
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_250.png)

# ~~وعنصری کفته است
# ~~(شعر)
# ~~می زذ زننده بعنابها
# ~~ابرزیر و بم شعر اعشی قیس
# ~~شعر
# ~~و دیکری کفته است
# ~~رشح شب1 نم بر کیا بنداریا
# ~~رلب خضرآب حیوان میجکد
# ~~و دیکری کفته است
# ~~شعر
# ~~کوییا با شیر خوردم عشق تو
# ~~رتنم بی جان نمی کردذ جدا
# ~~اشعر"
# ~~و دیکر[ی] کفته است
# ~~فتا اکرم نمی رسد تا نکشم
# ~~و از جمله زیادات قبیح تشدید مخقف است علی الخصوص کی " در کلمات
~~تازی
# ~~افتد جی دلالت کننده باشد 2" برآنک شاعر اصل آن ( کلمه) ندانسته
~~است [جنانک
# ~~"خاقانی کفته است 4"
# ~~شعر)]
# ~~ازان عقل بدو کفت کی ای عمرعثمان
# ~~هم عتر خیامی هم ms239 عتر خطاب
# ~~" وسنائی کفته است "
# ~~بود مر شرع را بدر عثر
# ~~بیش دین بود جون سیر عمر
# ~~9 و در کلمات بارسی جنانک رو ذکی کفته است ،
# ~~شعر
# ~~ملکا جشن مهرکان آمذ
# ~~جشن شاهان وخسروان آمذ
# ~~بدل باغ و بوستان آمذ
# ~~خز بجای ملحم6 و خرکاه
# ~~مورد بعجای سوسن آمد باز
# ~~می بجای ارغوان آمذ
# ~~توجوانمرد و دولت توجوان
# ~~بی ببخت1 تو جوان آمذ
# ~~شعر
# ~~وهمو کوبد
# ~~1- این بیت منسوب بینوچهری است ومصنف در اینجا بعنصری نسبت داده و در
~~دیوان منوجهری
# ~~چنین ضبط است : بزیر وبم شعرا هشی قیس زننده همی زد بمضرابها ودر نسخه
~~م یس از بیت (رشح
# ~~شب) آورده شده 2 - وفی الاصل : ست ذ- رشحه ش در کیا پندارپا 3 - ذ - در
~~کلماتی افتد
# ~~له دلالت کند 4- ذ- وخاقانی کوید * م - هم عنر 1- م - و ثنائی ا کفته
~~است ذه و
# ~~صنائی کوید 7-م - سر 1- ذه م - بود در شرع راهبر هثر 8- ذحوتشدید در
~~نلمات عرسی
# ~~226
# ~~رودکی کوید 9 - ملعم ککرم توعی از جامه است که تارآن ابریشم باشد  1-
~~وفی اصل سغت PageV00P250
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_251.png)

# ~~رر خواهی و ترنج اینک (ازین) دورخ من
# ~~و جون تشدید جز از ادغام حرفی در حرفی نخیزذ جنانک
# ~~می خواهی و کل و نرکس از آن دورخ جوی
# ~~هم مخور ای دوست کین جهان بنماند
# ~~اشعره
# ~~و جنانک
# ~~" شعر،
# ~~بایذکی هر حرف کی مشدد کردانند در [ آن] شایبهآ ادغامی تصور توان کرد و
~~آن
# ~~ب بر لب یار سیم بر بایستی
# ~~در سه موضع باشد یکی در حرف راء کی مکرر در لفظ می آیذ و بذان سبب کویی
~~دو
# ~~حرفسنتا بس تشدید برحرف راه ناخوش نیایذ جنانک
# ~~شعر
# ~~فلک در سایهآ بر حواصل
# ~~زمین رابر طوطی کرد حاصل؟
# ~~و یکی در کلماتی کی آخر آن حرفی غیر ملفوظ باشد جون دو و توونی وکی و
~~سه
# ~~و] بسته و رسته و مانند آن کی حرکات ما قبل ms240 این واو و یاه و ها را بما
~~بعد آن
# ~~بیوندند تا تشدید[ی] متولد شوذ و آن بدل این حروف باشد جنانک
# ~~دو ماه شذ ای دوست [که] تو هجر کزیدی
# ~~اشعر"
# ~~و یکی در عطف یا در اضافت جنانک
# ~~شعر
# ~~من و توایم نکارا کی عشق وخوبی را
# ~~ز نعت لیلی و مجنون برون بریم همی
# ~~کی جون و او عطف صریح در لفظ نمی آرند ماقبل آنرا مضموم می کردانند و
~~در
# ~~(40) مابعد آن می ییوندند اکر درین موضع تشدیدی آرند هم شایبهآ ادغامی
~~باشد و
# ~~در اضافت جنانک
# ~~شعر 9
# ~~در ظلال جاه تو آرایشی دارد بشر
# ~~در جمال عدل تو آسایشی داردجهان
# ~~برای آنک صیغت اضافت در لغت بارسی جزبتحریک آخر کلمهآ مضاف درستا نیایذ
# ~~چنانک یار من ودردوست ، وهر همه کی منحرک الآخر باشد درین لغت مستلزم
~~حرفی
# ~~22
# ~~-و فی الاصل حری ؟ ذ خری 2- ذ - این یت از ابوالفرج رونی است 4 - ذ- م:
~~پیوندد
# ~~- م - من وتویم 5 - ذ - فارسی PageV00P251
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_252.png)

# ~~سا کن است اکر درلفظ آیذواکر نیایذ جنانک در تو و دو و نه و سه [و]
~~کفته و رسته
# ~~باز نمودیم بس بذین سبب میان کلمهآ مضاف و کلمهآ مضاف الیه شایبهآ
~~ادغامی بدیذ آیذ
# ~~و ازین جهت تشدید در اول کلمهآ مضاف الیه تاخوش نمی آیذ و جز درین سه
~~موضع
# ~~مشدد کردانیدن حروف نابسندیذه است ، و همجنین اظهار واو دو وتو از
~~زیادات شعر
# ~~است جی در صحیح لغت دری آن واوات ملفوظ نیست و کسائی [ شاعر] آنرا روی
# ~~ساخته است [ جنانک می] کوید
# ~~"شعر")
# ~~نان سیاه و خوردی بی چربو
# ~~ونکاه مه بمه بوذ این هردو
# ~~و معزی نیز کفته است
# ~~9 شعر4
# ~~دو جشم تو هستند فتان و جاذو
# ~~دل و دین نکه داشت بایذ ز هر دو
# ~~که شعر مداح خوش کو منم من
# ~~که بوسه معشوق خوش لب تویی تو
# ~~تا دیکر شعرا تقیل ایشان ms241 کرده اند و قاضی منصور فرغانی می کوید
# ~~شعر)
# ~~بر خیز کی شمعست و شرابست و من وتو
# ~~وآواز خروس سحری خاست زهرسو
# ~~و شمس طبسی [می] کویذ
# ~~(شعر)]
# ~~آی زلف شب انکیز ورخ روز نمایت
# ~~جون عنبرو کافور بهم ساخته هردو
# ~~(ثمد4) و اثیر اخسیکشی [می] کویذ
# ~~شعر))
# ~~دلی کی بستهآ این بیرزال جاذو نیست
# ~~همیشه خستهآ زخم جهان بدخو نیست
# ~~کر دو عالمش از لطف در کنار نهی
# ~~عجب نباشد([اکر]) مستحق هردونیست
# ~~و همجنین زیادات دیکر هست کی هر یک را استشهاد[ی] آوردن دشوار باشد
# ~~28
# ~~1- ذ - یدید آمد 2-ذ - و گوید 3 - خوردی بیعنی مأکولات و اطعمه است و
~~چربو بسعنی
# ~~چربی است و ونگاه مرادف و آنگاه است م - وانکاه 4 - ذ - تقییل؟  - برای
~~بقیهآ این قصیدهٔ‌
# ~~ملیعه رجوع کنید بلباب الألباب لنورالدین محمه العوفی طبع یرفسر ادوارد
~~برون جلد اول ص 195-
# ~~6 - و فی الاصل - ذ ، م و رساله قافیه زیار تکاهی  7 - برای بقیهآ این
~~قصیده که بوازنهآ
# ~~قصیدهآ قاضی منصور است رجوع کنیدبلباب الالباب جلد دوم ص 309-310 8- در
~~نسخه خطی
# ~~دیوان اثیراخسیکتی کتابغانه رضوان (آستان) و نسخه - ذ - بجای اکرهنی *
~~م : عجب نبانه مستحق*
# ~~9- ذ - تطویل بلاطائل باشد PageV00P252
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_253.png)

# ~~جنانک ناکاهیان بمعنی ناکاهان و فرداذ بمعنی فردا و همجنین دیباه و
~~برناه و دوتاه
# ~~و آسیاب و دریاب2 [ جنانک] خاقانی کفته است
# ~~هست ببیرامنش طوف کنان آسمان
# ~~شعرم
# ~~آری بر کرد قطب جرخ زند آسیاب
# ~~و کفته اند آسیاب اصلش آس آب بوذه است پاء در افزوذه اند و بکثرت
~~استعمال
# ~~بآه طرح کرده و آسیا می کویند و برین وجه4 آسیای باذ و دست آسیا کفتن
~~خطا باشد
# ~~(ازبهر آنک همجنان باشد) کی کویی آس آب باذ و آس آب دست و بایذ کفت آس
~~باذ
# ~~وآس دست و دست آس همجنانک می کویند خرآس و نکویند خرآسیا و همجنین
~~دریااصل
# ~~ن درآب بوذه است یعنی دریذهآ آب و بکثرت ms242 استعمال دریا کردهاند بس
~~متقدمان دریاب
# ~~بر آن وجه کفته اند،
# ~~واما حذوف جون تخفیف حرکات مشدد جنانک سنایی کفته است
# ~~مصطفی را ز حال کرد آکاه
# ~~فعر)
# ~~یلمزون المطؤعین ناکاه
# ~~وطاء مطؤعین مشددست او بجهت شعر مخفف آورده است ورربنجنی کفته است
# ~~شهر"
# ~~جون خواجه ابوالعباس10 آمذ
# ~~کارت همه نیک شد سراسر
# ~~و دیکر [ی] کفته است
# ~~(شعر)
# ~~متصل باذا ترا امداد لطف ایزدی
# ~~مادت عمر تو در آخر اوایل یافته
# ~~و مادت مشدد بایذ و همانا مدت [ عمر تو در اخر اوایل یافته کفته باشد12
~~و
# ~~229
# ~~- ذ حمثل 2 -ذ ، م دریاب و نسخه چایی دویاب - و دریاب بمعنی دریاست 3 -
~~ذ - و خاقانی
# ~~کوید 4- م - جهت 5- ذ - دس 6 - فی الاصل : بعضی - ذ- و بعضی دریده آب
~~کفته اند
# ~~-م - یعنی دریده آب 7 - در نسخه چایی (کفته است) مکرر شده 8 - ذ - وزد
~~9- و
# ~~فهی الاصل : ریجی - ذ ، م - رسجی و مقصود بلاشک همان ابوالعباس الفضل
~~بن العباس ااربنجنی از
# ~~شعراه سامانیه است که ترجیهاش در لباب الالباب (جلد دوم ص 9-10) مذکور
~~است واین کلیهآ مشگوکة
# ~~القرامة را ملامةآ مستشرق دخویه باین هیأت یعنی ربنجنی تصحبع نموده است
~~و هواقرب الاحتمالات
# ~~الی الواقع 10_ دراصل نسغه بالای این دوکلیه بخط خفی نوشته "خف *
~~یعنی باید مغفف خوانده
# ~~شود) 11- ذ- افروده: وعباس مشدد بارا مخفف ساخته 12- ذ - افروده : وناخ
~~خطا کرده PageV00P253
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_254.png)

# ~~این بهتر از اول باشد و درست تر ، و اسقاط حرف جنانک] منصور منطقی
~~"کفته
# ~~شعر)
# ~~ت6(4)
# ~~صبر کنم صبر و هرجه باذاباذم
# ~~باز کرم دل ز تو جنانک بداذم
# ~~و در صحیح لفت دری بازکیرم بی حرف یاه مستعمل نیست و خاقانی "کفته
~~است *
# ~~فعر))
# ~~خوذ بخوذی باز داذ صیحک الله جواب
# ~~لمبل کردش سجود کفت الا انعم صباح
# ~~والا انعم صباحا بابستی وصبحک الله بالخیر [بایستی] واز بهر شعر این
~~همه
# ~~حذف کرده است جنانک سنائی کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~هرجه خواهی بکن ms243 کی فاصنع شیت
# ~~آدمی جون بداشت دست از صیت
# ~~یعنی کو هرجه خواهی بکن کی کفتهاند اذا کنم تنتخی فأضغ ماشنث و او از
~~بهر شعر
# ~~ین اختصار بارد کرده است ، وهمجنین حذ(و)ف دیکر هست جنانک خمش از خاموش
# ~~و فرموش از فراموش و جهن از جهان و نهن از نهان و شنذ از شنیذ شاعر
~~مجیدبایذ
# ~~ی ازین جمله محترز باشد و تقیل قدما درین باب جایز نشمرذ، واماتغییر
~~الفاظ از منهج
# ~~سواب [جنانک] معروفی کفته [است]
# ~~شعر)
# ~~بار خدا بعبدلی را جه بوذ
# ~~ثربس بیران سر دیوانه شد
# ~~" ابو عبدالله را بعبدلی کرده است ، وبوسلیک کفته است
# ~~شعر))
# ~~از کنیت تو خیزد وز خاندان تو
# ~~ای میر بوحمدکی همه محمدت همی
# ~~ابو محمد را بو حمد کرده است و ابو شکور کفته است
# ~~شعر)
# ~~اب انکور وآب نیلوفل
# ~~مر مرا ازعبیر ومشک بدل
# ~~265
# ~~1- ذ - کوید 2- ذ- و اواز 2- ذ، م - کفته اند و در نسخه چایی کنته آمد
~~*- ذ-
# ~~و تقییل ؟ 5 - ذ - افروده : کرده است و 9- در حاشیهآ اصل بطور نسخهآ
~~بدل نوشته "ببرانه *
# ~~و در هرصورت وزن تأمل شوده ذ- یبرانه -م -ییراد 7-م - ابوهبداله بعبدلی
~~را کفته است ؟

PageV00P254

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_255.png)

# ~~نیلوفر را بجهت قافیهآ بدل نیلوفل کرده است "" ومسعود سعد
~~کفته است*
# ~~کمانم از بی آن تیر وار قامت تو
# ~~(شعر)]
# ~~وزومراهمه در دوغمست قسمت و تیر
# ~~مرا نشانهآ تیر فراق کرد و هکرز
# ~~کسی شنیذ کی باشد کمان نشانهآ تیر
# ~~و در صحیح لغت دری هکرز (نیست) و مستعمل هر کزست و دیکری کفته است
# ~~ایذون دانی کی رستم از غم تو من
# ~~شعر)
# ~~کاش جنان بوذمی کجا تو بری ظن
# ~~(40) یعنی کاش جنان بودمی که تو ظن می بری و لفظ کجا بمعنی حرف صله
# ~~مستعمل قدماست و همجنین بمعنی هر کجا جنانک کفته اند
# ~~شهر"
# ~~لجا زر باشذم آنجا امیرم
# ~~کجاخوش باشدم آنجاست جایم
# ~~ریعنی هر کجا] و همجنین کرا بمعنی هر ms244 کرا کفته اند [ جنانک9
# ~~کرا خرما نسازذ خار سازذ
# ~~(شعر))
# ~~کرا منبر نسازذ دار سازذ
# ~~یعنی هر کرا] و [ همجنین] اکر بمعنی یا کی حرف تردیدست استعمال کرده
# ~~اند جنانک انوری "کفته است ،
# ~~ننکست بر تو سکنی کیتی11 ز کبریا
# ~~(شعر)]
# ~~در جنب کبریای تو خوداین جه مسکنست
# ~~وین طرفه ترکی هست بر اعدات نیز تنک
# ~~باس جاه یوسفست اکر جاه بیژنست
# ~~یعنی بس جاه یوسفست یا جاه بیژن و] انوری سرخسی بوذه است و حرف شک
# ~~بمعنی حرف تردید استعمال (کردن) لغت سرخسیان است: و از جمله مفیرات
~~هنیز
# ~~بمعنی هنوز و غنویذن بمعنی غنوذن و شنویذن بمعنی شنوذن و خفتیدن و
~~خسبیذن
# ~~بمعنی خفتن و رساندن و رهاندن بمعنی رسانیدن و رهانیدن و شستن بمعنی
~~نشستن و
# ~~امثال این بسیارست شاعر دری کوی بایذ کی درین ابواب تقلید قدما نکند و
~~در آنج
# ~~239
# ~~1_ذ-راه نیلوفر را به لام بدل کرده بسبب قافیه 2- ذ - و مسعود سعد
~~سلیان کوید 3- ذ او
# ~~4- تیرهحصه و نصیب ه - م- ودر هبچ لفت 9 - و فی الاصل : جنانک
# ~~م - طن ؟
# ~~هذ- جانم 9-م - چنانک کفتهاد 10_ ذ - کوید
# ~~1- م
# ~~12-م - ان PageV00P255
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_256.png)

# ~~ویذ از جادهٔ‌ دری مشهور متداول "عدول جایز نشمرد * واماخطاما(ی)
~~معنوی جنانک
# ~~رافعی کفته استا
# ~~(شعر)
# ~~معطی نشوذ مردم ممسک بتعاطی
# ~~احور نشوذ دیذهآ ازرق بتکحل
# ~~و همانا بنداشته استاکی تعاطی تفاعل است از اعطا یعنی مردم باراءت اعطا
~~و
# ~~تکلف بخشند کی بخشنده نشوذ جنانک خذاوند دیذهآ ازرق بتگلف سرمه سیه جشم
~~نکردد
# ~~و تعاطی در لغت عرب جرأت واقدام است (10) و از اعطا مشتق نیست وبدان
~~تعلقی
# ~~ندارد و اکر کفتی معطی نشود مردم ممسک بتسخی راست بودی ولکن او خواسته
~~است
# ~~کی مجایست معطی و تعاطی بجای آرد و همو کویذ
# ~~شهر
# ~~ای اخترسخا کی زسیر نوال خویش
# ~~هر روز در سبهر تفاخر کنی قران
# ~~اکر کفتی بانجوم تفاخر کنی قران راست بوذی ار بهر آنک قران کوکب ms245 با
~~کوکب
# ~~باشد و بی تعیین مقارنی نکویند کی ستاره در فلک قران کرد و بلفرج کفته
~~است
# ~~شعر)
# ~~دیذار خواست جشم زمانه ز قدرتو
# ~~در کوش او نهذ قضا لن ترانیا
# ~~جون جواب زمانه (نه) قدر او می دهذ لن ترانی درست نباشد الا آنک تصحیح
# ~~نرا وجهی توان کفت یعنی قضا زمابه را از عدم امکان (آن) دیذار بذین
~~عبارت
# ~~اعلام داذ کی موافق لفظ قرآن بوذ و درزیان عوام هست کی جون از کسی جیزی
~~طلبند
# ~~تا بنکرند و آنکر ضنت کند و کویذ نمی توان دیذ کویند آیت لن ترانی (می)
~~خواند
# ~~و منوجهری کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~همی نازد بعدل شاه مسعود
# ~~جو بیغمبر بنوشروان عادل
# ~~و نشایذ کفت کی بیغامبر صلوات2 الله علیه و آله بکافری بنازید و اکر
~~تمسک [بذین
# ~~حدیث [کرده است کی] ؤلدت یفیز من ملک عادل سغامبر [صلوات الرحمن
# ~~1- ذ - عدول جایز ندارد - م - عدول یکند 2 - ذ - کفته است 3 - ذ -
~~وابوالفرج کوید
# ~~9- ذ - از دیدار  - در دیوان منوچهری چاب طهران و نسخ خطی کتابخانه
~~رضوان این مصره
# ~~هنین است ، همی نازد بعهد میر مسعود 9 ، وفی الاصل : بیغامبر 7- م -
~~صلی الله طیه ذ -
# ~~بحدیث 9 - ذ - اللک العطدل 10 - م - یخبر صلی الله علیه PageV00P256
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_257.png)

# ~~علیه]این سخن درمعرض (شکر) فضل "کردکار تعالی و تقدس ا" کفته
~~باشد [ در
# ~~حق خویش] یعنی سرشت وطینت مرا بمحض لطف خویش از رذایل و نقایص جنان
# ~~ماک آفرید کی ولادتم نیز در زمان عدل [ وایام دولت باذشاهی عادل] (40)
~~تقدیر
# ~~کرد و جون او [صلی الله علیه و سلم] بسیادت کل اولاد آدم [(صلوات الله
~~علیه)]
# ~~ننازید کی أنا سید ولد آدم ولا نخر جکونه بماکی کافرفخر کند ، و از جنس
~~زیادات
# ~~و حذوف بعضی هست کی مشهور و متداول کشته است و بذین سبب در نظم و
~~نشرجایز
# ~~و سایغ است . جنانک کر و اکر و مانا و همانا و می و ms246 همی و کنون و اکنون
~~و
# ~~درون و اندرون و برون و بیرون و فغان وافغان و جار وجهار و دکر و دیکر
~~و بتروبذتر
# ~~وجای و جایکاه و جنان و جونان و خامش و خاموش و شاه و شه و ماه و مه
~~وراه
# ~~و ره و کوتاه و کوته ولکن بعضی کلمات باشد کی بسبب تعادل متحر کات و
~~سواکن
# ~~فصیح تر آیذ جنانک دامن از دامان فصیح تر و بیرهن از بیراهن خوش ، تر و
~~نا کهان
# ~~از نا کاهان بهتر و آکهی از آکاهی بلیغ تر (و همجنین) شکوه از شکه و
~~کروه از کره
# ~~اولوتر 8 ، و اما امیر و میر جون دربارسی1 لفظ امیر معنی مفرد ندارذ و
~~تفسیر روی
# ~~راست آن کار فرمای است برسبیل مبالغت10 و معنیش خذاوند فرمان است و لفظ
# ~~میر موجز و مفیدست بس کویی بارسی کویان آنرا مختصرتر کرده اند و همزه
~~از آن
# ~~انداخته بس اکر شاعر خواهذ کی از افظ امیر همزه بیندازد وضرورت12 وزن
~~را
# ~~میر بیارذ عیب کمتر باشد 11 و نجنان [بوذ کی] (بو) عبدالله را بعبدلی
~~خواندو امثال
# ~~آن ، وأما لکن ولاک وولی
# ~~کی هرسه مستعمل است لکن با تفاق لعظی تازی است و
# ~~در اصل] نون لکن مشدد [ست] و تخفیف را سا کن در لفظ می آرند و ضرورت
# ~~شعر را نیز و نون را اسقاط(41) می کنند ولاک میکویند جنانک
# ~~ولاکی آشقنی اد کان ماؤک ذافنلا
# ~~1- ذ- حق تعالی 2- م - و تفاضل ؟ 3 - م- افروده : واله 4-م - فغر نکند؟
~~5-
# ~~ذ - و شایع است 9- ذ - افزوده ، و خموش 7- م - خموش تر ؟ 8 - ذ - بلیغ
~~تر آید
# ~~9- ذح فرسی
# ~~10- ذ - افروده : است 11- م  افروده : شعرو 12- فی الاصل باشد
# ~~-ذ- باشداقا 13- ذ_ وولی - نسخه چایی ونسخه - م - ولی (بدود واو) 14- ذ
~~- افزوده
# ~~ون اد 15- ذ - بوزد نیز2 م - نون نیز 16 - م - و افضل ؟

PageV00P257

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_258.png)

# ~~بمعنی و لکن أسقنی و در بارسی قدیم بمعنی1 ms247 لکن بیک استعمال کرده
~~اندبأمالت
# ~~سرهآ باه و اکنون آن لعظ اززبانها افتاده است و مهجور الاستعمال شذه و
~~بارا بلام
# ~~بدل کودهاند ولیک می کویند وباشد کی کاف نیز حذف کنند ولی [ تنها]
~~کویند
# ~~و غلبا این لفظ بی واو ابتدا مستعمل ندارند جنانک
# ~~(شعر)
# ~~بنیک و بذ سر آیذ زندکانی
# ~~ولی بی تو نباشد شاذمانی
# ~~بس در لفظ لکن کی تازی محض است بهیج سبیل نشایذ کی یاه نویسند اما
# ~~لیک جون بدل بیک است در بارسی می یاء و بلام الف نشایذ نوشت ، و اما
~~لفظ ایمن
# ~~و ایمنی اکر جه اصل آن از آمن است ولعظ آمن تازی محض است بحکم آنک آمن
# ~~را در بارسی معنی مفرد نیست و تفسیر آمن بی بیم  شذن است و این لفظ
~~مستعمل نیست
# ~~بس کویی ایمنی بارسی شذه است بکثرت استعمال اکر لفظ ایمن و ایمنی بیاه
~~نویسند
# ~~تا بقاعدهآ کتابت بارسی نزدیکتر باشد خطا نباشد بخلاف لفظ کتاب و حساب
~~وعتاب
# ~~و امثال آن کی هرجند در استعمال بارسی این کلمات البته مماله در لفظ
~~آرند(أما)
# ~~جون الف اصلی خویش دارذ در آن تغییر جایز باشد و جون در ایمن و ایمنی
~~جون بر
# ~~نسق تازی نویسند دوالف عادت نیست اکر در بارسی یائی بدل الفی دیکر
~~بنویسند بر
# ~~آن " دقی نبایذ کرفت ،، و اما کلمات الفی جون دانا وزیبا و زرها
~~جون اضافت
# ~~کنند پائی بنویسند جنانک دانای دهر و زیبای شهر و مالهای فلان ازیهر
~~انک علامت
# ~~اضافت درین لغت کسرهآ آخر کلیهآ مضافست جون مال من و حال (48) روزکار و
# ~~جون حرف آخرین کلمهآ مضاف الف باشد و الف قابل حرکت نیست هر آینه
~~همزهییا
# ~~یائی بابذ کی محل حرکت اضافت شود بس هر11 کلمه کی حرف آخرین آن هائی
~~زیاده2
# ~~باشد جون بنده و آینده و رونده یا حرفی از حروف مد ولین باشد جنانک
~~دانا و بینا
# ~~و جنانک کذو و ms248 بازو و جنانک سی و باری  جون اضافت کنند[ البته] حرفی در
# ~~لفظ آیذ مکسور میان همزه و باء و ازین جهت آنرا همزهآ ملینه خوانده ام
~~جی مستمع
# ~~-و فی الاصل : معنیی
# ~~1- م - با2 4- فی الاصل ولیکن - ذ، م - ولیک - ن - لیاه
# ~~1- ذ- و ولی 5 - ذدراورند 6_ ذ- افروده : و تفسیران 7- م - بی
# ~~8حوح
# ~~ارسی 9- ذ- کرفتنی نیست 10_ذ-وزرهای مهر 11_ ذ_یس درهر 12ح - زائده
# ~~باشد -ذ باشد زائده 13_ ذ - بینی و بازی - م سسی وتازی *1- ذح خوانندم
~~- خواندهاند PageV00P258
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_259.png)

# ~~ان بهمزه نزدیکترست کی بیاء و در کلمات تازی جون ممدوده باشد جون علآء
~~و بهاه
# ~~علامت اضافت را اکر بر مدی اقتصار کنند بصواب نزدیکتر باشد از بهر آنک
~~در کلمات
# ~~ممدوده خوذ همزهآصلی هست و آنراحرکت می توان داذ جنانک علاء دین وبهآء
~~دولت
# ~~ما در کلمات مقصوره جون قفا و عصا اکر بر همان قاعدهٔ‌ اول یائی
~~بنویسند تا محل
# ~~حرکت کردذ خطاء محض نباشد ، و همجنین کلمهٔ‌ اولی تر کی جماعتی
~~بندارندکی
# ~~(جون) [ در کلمهٔ‌] اولی معنی4 تفضیل و ترجیح هست [ لفظ] تر با آن ضمآ
~~کردن
# ~~خطا باشد و نجنانست غایة ما فی الباب * آن باشد کی مبالغتی بوذ بر
~~مبالغت و جون
# ~~در بارسی می کویند به وبهتر و کلمهآ به خوذمتضمن معنی رجحان و اولویت
~~است جنانک
# ~~کویند این به از آنست وبهتر از آنست جرا نشایذ کی کویند " جنان
~~اولیتر ، الاکی
# ~~نسق کلام تازی باشد جنانک کویند طریق اولی " اینست جی درین موضع
~~نکویند "
# ~~کی طریق اولیتر اینست وجون کلمهآ أولی بآخر افتد هر آینه آنرا رابطه می
~~(و41) باید
# ~~تا سخن تمام شود جنانک کویند اولی اینست یا این اولی است با این اولی
~~باشد و مانند
# ~~آن و اکر کویند جنین اولی و سخن قطع کنند9 [ سخن] بارسی تمام نباشد
~~جنانک
# ~~در تازی کویند فلان علم و فلان غنی اکر در بارسی کویند فلانی عالم و ms249
~~فلانی توانکر
# ~~سخن تمام نباشد الاکی کویند فلانی عالمست و فلانی تو انکرست و جون در
~~بارسی
# ~~توینداین اولی تر بکلمهآ رابطه احتیاج نباشد11کی لفظ تردرین موضع
~~" مجوز سقوط 12"
# ~~حرف ربط است اکر کسی11 در نظم و نثر کویذجنان14 اولیتر خطاء محض نباشد
# ~~ع دوم
# ~~آنست کی ترکیبات ناخوش و استعارات بارد و تقدیم [و] تأخیرات نادل بسندو
~~معانی
# ~~واهی در شعر بکار برد جنانک کفته اند
# ~~(شعر)
# ~~باز مجلس و بیش من آر جام نبیذ
# ~~هلاکی دوست بنا کاهیان فراز رسیذ
# ~~و اکر کفتی هلاجو دوست بهتر بوذی از بهر آنک استعمال کاف صله بعد از
~~هلا
# ~~هلاک دوست ماندو دیکری کفته است
# ~~235
# ~~1-م- نو دیکر است ؟ 2- ذ - در کلهه 2 ذ - جمعی؟
# ~~4- ذ-اولی را معنی-م-
# ~~اولی بعنی 5- ذ - غایتش 9- ذ حچناد اولی یاچنان اولی تر - م - اد
~~اولیتر 7 - ذ -
# ~~اینت نشاید کفتن 8_- م - وقطع سغن کنند 9 - ذ - فلان 10- ذ - فارحی 11
~~- ذه نیقتد
# ~~9- م - قائم مقام
# ~~12- ذ - واکرکسی
# ~~و فی الاصل ، جنانک 15 - یعنی از انواع
# ~~صدول از جادة صواب در شعر( PageV00P259
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_260.png)

# ~~خرمن ز مرغ1 کرسنه خالی کجا بوذ
# ~~ما مرغکان کرسنه ایم و تو خرمنی
# ~~لفظ (تو) خرمنی ممدوح را لفظا او معنی  استعارتی رکیک است و ترکیبی
# ~~زشتا و دیکری "کفته است*
# ~~هوا جودریاماهی جومرغ کشتی پر
# ~~شعر))
# ~~شناورانش سیه زاغکان غرقه نفوس
# ~~جون کفت هو اجو دریا بایستی کی کفتی مرغ جو ماهی نه ماهی جومرغ واکر
# ~~توییم کی غلط از نشاخ افتاذه باشد واو [ جنین] کفته [است (کی)] هوا جو
# ~~دریا ماهیش مرغ کشتی پردرست باشد اما لفظ و معنی سیه زاغکان غرقه نفوس
~~ژاژیست
# ~~هیج خر نخایذ و بلفرج کفته است
# ~~شعر)) (17)
# ~~همت بلند باید کردن کی توهنوز
# ~~ممدوح را بر بایهآ نخستین و بایهآ بلندترین کفتن شایذ اما ذکر نردبان و
~~ممدوح
# ~~بر بایهآ نخستین از نردبانیا
# ~~را بر نردبان کفتن زشت است، و [از] تقدیم [ و] ms250 تأخیرات ناخوش معزی کفته
~~است
# ~~شاعر خذایکانا از کفتن مدیحتا
# ~~شعر))
# ~~بر عنبرست و کوهر بیش توهردهانی
# ~~و ازین زشتر فرید عطار * می کویذ
# ~~شاه خوارزم تکش زاد محمد سلطان
# ~~فمعر)
# ~~کی ز دل زهرهٔ‌ مردان بحذر می آرذ
# ~~و از تبیین نادرست اثیر  کفته است
# ~~طینت آبست و خاک ذات شریف تو لیک
# ~~شعر)
# ~~خاک نسیم انحراک11 باذ اثیر التهاب
# ~~جون طینت را آب و خاک کفت بایستی کی [ در] نبیین آن ذکر آب و خاک کردی
# ~~نه صفت خاک و باذ و اکر غلط بنشاخ حوالت کنیم هم نیک نیست جی آب را
~~بالتهاب
# ~~2
# ~~1 - فی الاصل و در دیوان فرخی مصحح بتصحیع آقای عبدالرسولی : مرغکان
~~والوزن منکسر فاسد
# ~~2 ذ - ممدوح را کفتن لفظا ومعنی - م - مدوح را لفظا ومعنی 3- ذ - کوید
~~4 -م - کفتی
# ~~"سم - افروده : است ؟ 9-ذ- شتر 7- ذ - و ابوالفرج 08 ذ- باشد 9 -
~~ذ - کفته
# ~~است 10- م - تأثیر
# ~~11- انحراک از ماده حرکت در لفت نیامده است PageV00P260
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_261.png)

# ~~صفت نکبند و اکر نیزجایز دارندجه مدح باشد کی طینت ممدوح را بآب جوشان
~~تشبیه
# ~~کند1 وازرقی "کفته است "
# ~~(شعر)]
# ~~آب حیات خورد سنان عدوی تو
# ~~هر کس کی خور دضربت او ماندجاودان
# ~~یعنی عجز و جبن عدو تا حدی است کی زخم سنان او قاتل نیست و بذین عبارت
# ~~می کویذکی هر[ کس] کی سنان او خورد جاوذان بماند و این بمدح عدو لابق
# ~~ترست کی بذم و نیز ازآب حیات خوردن سنان لازم نیایذکی هر کس (کو) آن
~~سنان
# ~~خورد جاوذان بماند بس بهمه و جوه هم ترکیب [بیت] سست است و هم معنی
~~نادرست
# ~~و انوری " کفته است"
# ~~شعر)) (48)
# ~~همیشه تا که بوذ نعتا زلف در اشعار
# ~~همیشه تا کی بوذ وصف خال درامثال
# ~~و در امثال وصف خال و غیر آن از اوصاف شعرا نباشد مکر کی ذکر خال بر
~~سبیل
# ~~ایهام آورده است و مراد از خال ابر داشته ms251 کی عرب را در ابر وباران
~~امثال بسیارست
# ~~و همو" کفته است"
# ~~(شعر)]
# ~~ایامدایح تو نقش کشته بر اوهام
# ~~و یا محامد تو وقف کشته براقوال
# ~~بایستی کی کفتی اقوال وقف کشته است بر محامد تو تا همه اقوال بذان
~~مصروف
# ~~بوذی نه آنک محامد او وقف باشد بر اقوال تا جز بقول محمدت او نکویند
~~مکرلفظ
# ~~وقف هم بر سبیل ایهام آورده باشد کی وقف در لغت عرب دستینهآ عاجین باشد
~~کی
# ~~زنان در دست کنند یعنی محامد (تو) لارم اقوال کشته است همجنایک دستینه
~~لازم دست
# ~~باشد و تقدی کلام جنان باشد کی ای محامد تو دستینهی کشته بر ساعد اقوال
~~(یعنی
# ~~ملازم اقوال کشته) و سنائی کفته است
# ~~ذهره اندر حضیض نا بیذا
# ~~(شعر))
# ~~کشته از نورخویش جملمه جذا
# ~~و زهره از نور خویش جذا نشوذ و منوجهری "کفته است"
# ~~23
# ~~1- موافق نسخه ذاست و درنسخه اصل وم: ممدوح باب جوشان بود 2- ذ- کوید
~~3- م -
# ~~خورد
# ~~-م - ممدوح ؟ 5 - ذ - نعت زلف درابیات - م= نعت شعردر اشعار 6- م -
~~نکنند
# ~~7- ذ - اج 8 - و فی الاصل ، بلازم PageV00P261
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_262.png)

# ~~ویی ظل خذا و نور خالص
# ~~کیتی کس شنیدست این مسایل
# ~~و گفته است
# ~~کشاذم هردوزا[نو] بندش از بای
# ~~جوهرغی کش کشایند از حبایل
# ~~جرس دستان کونا کون همیزذ
# ~~سان عندلیبی از عنادل
# ~~این [همه] جموع حشو و بی معنی است و ذکر عندلیبی از عنادل تخصیصی
~~نامعلوم
# ~~بی فایده
# ~~2
# ~~آنست که در بعضی از اوصاف مدح و هجا وغیر آن جندان غلو کند که بحد
~~استحالت
# ~~عقلی رسد یا ترک ادبی ({41) شرعی را مستلزم بود جنابک انوری کفته است
# ~~اکر فنا در هستی بکل بر اندایذ
# ~~بر)
# ~~ترا جه باک نه ذات تو مستعد فناست
# ~~وکر بقا نبوذ در جهان ترا جه زیان
# ~~بقا بذات تو ماقی نهذات توببقاست
# ~~درین مسثآله میان عقلا خلافست کی باری تعالی باقی بذاتست یا باقی ببقا
~~و او
# ~~کفته است " بقا ms252 بذات تو باقی [است] نه ذات تو ببقا [ باقی] است و
~~غضایری
# ~~کفته است
# ~~صواب کردکی بیذا نکردهر دوجهان
# ~~بکابه ایزد داذار می نظیر و همال
# ~~و کرنه هردو ببخشیذیی بکاه عطا
# ~~میذ بنده نماندی بایزد متعال
# ~~و دیکری کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~ثیر از جشم نابینا سبیذه باک بردارذ
# ~~ی نه دیذه بیازارذ نه نابینا خبر دارذ
# ~~وجمال (محمد) عبد الرآزاق کفته است
# ~~هر
# ~~از سر لا اله بر کیرذ
# ~~23
# ~~کفرست وکرنه دست جود تو
# ~~1-م- هردو زاد؟ بندش 2- ذ0 م- صیم 2-م- ادب 1 - ذ- حکما 5 - ذه کوید
# ~~9 - م - افزوده : شعر 7- و فی الاصل : ببخشبدنی - م ، ذ - بغشیدئی و
~~معتمل است نیز که
# ~~* بیخشیذتی " خوانده شود برسم بعضی از متقدمین از جمله شیخ عطار
~~در تذکرة الاولیاء که درمورد
# ~~شرطبهآ ماضی بجای کردی * کردتی " استعیال میکرده اند (رجوع کنید
~~بقدمهآ جلد اول از تذکرة
# ~~الاولیاء طبع مستر نیکلسون س کآ - کب) 8 - وفی الاصل مجمال - ذ - و
~~جمال الدین
# ~~حبدالرزاق کوید PageV00P262
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_263.png)

# ~~جون نفی این لا بجود و بخل تعلقی ندارد مبالغتی زشتست و مدحی قاصر و در
# ~~کلمهآ شهادت بربن کلمه وقف کردن ناشایست و جون کفت دست جود تو معنی
~~آنکه
# ~~درست بوذی کی در نفی آن لا اثبات جودی تصور شایستی کرد و این جنس
~~اطلاقات
# ~~خوذ نزدیک ارباب براعت نابسندیذه است جنانک عیب کرده اند بر کثیر عزه
~~کی
# ~~کیفته است
# ~~شعر
# ~~یقر بشی ما یقر بنیها
# ~~یعنی هرجه عزه بذان خوش دل و جشم روشن شوذ من بذان خوش دل و جشم
# ~~دوشن شوم و کفته اید او دوست دارذ کوماوی (و41) مجامعت کنند س بایذکی
# ~~کثیر همان معنی بخویشتن بسندد و همجنین 9 عیب آرده ایدیر متنبی 9 کی
~~کفته
# ~~است
# ~~شعر)
# ~~لو آختطف رکنث آثاس گنهه
# ~~لی سعد نن عبدأله بغرایا
# ~~یعنی اکر تواستمی جمله مردمان را شتر ساختمی و بر نشسته بخدمت سعبد
# ~~بعبدالله رفتمی و کفته اید اکر ms253 متنبی راضی است کی بر ماذر خویش نشیند و
~~بخدمت
# ~~ممدوح روذ و ممدوح راضی بباشد کی متنبی مر زن وی شیند وبیش (وی) روذ
# ~~و انوری " کفته است"
# ~~(شعر)]
# ~~ای کمالی کی بس ار دات خدا
# ~~جز کمال ثو همه بقصاست
# ~~و کفته است تجاور الله عنه [ واستغفر الله من کتماته و قراهته
# ~~بزرکواری کندر کمال قدرت خویش
# ~~نه ایزدست و جوایزد بزرک و بی همتاست
# ~~و] هموه کیفته است
# ~~1شعر)
# ~~زهی بتقویت دین نهاذه صدایگشت
# ~~مآثر ید بیضات دست موسی وا
# ~~بخاک بای توصذبار طعنه بیش زذست
# ~~سبهر نخت سلیمان و تاج کسری را
# ~~
# ~~جنینی و ترا جنبن است و کر 12 فلان بیغامبر11 جنان کرد تو جنین کردی
~~جنانک
# ~~239
# ~~1حو فی الاصل: ول م- واز کلیه - ذه کلمیه (در) بدارد 2- ذه بر آثیر که
~~بحبت هره دفةه
# ~~مت - م - کثیر هرنی
# ~~4- - (م) هلامت مصره جی شعر 4 - ذ - عره بجای (او)
# ~~5- ذ - هیب متنیی کرده اسد 6-م - شر ؟ 7- ذ - رشتی م- و شته 8- ذ- خود
# ~~9- م- نبود 10_ ذ - کوید 11- م- ییغبر 12-م - واگر PageV00P263
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_264.png)

# ~~9شعر
# ~~زرقی کفته است1
# ~~کر تخت سلیمان را همی صرصر خذاوندا
# ~~کشید اندر هوا بران بنام قادر داور
# ~~تو آتش طبع کردونی همی در زیر ران داری
# ~~ی اندردست او ابرست و ایدربای اوصرصر(4)
# ~~وکر خضر بیمبر را مباح آمد کی بی کشتی
# ~~لذارذ کام را بر موج دریاهای بی معبر
# ~~نو از بولاذ مینا رنک دریایی بکف داری
# ~~ی صذدریای خون دارذروان ارآب وز کوهر
# ~~(شعر)
# ~~و خاقابی کفته است در مدح بذر خویش علی نجار
# ~~ز هنر دم زنند بر در امکان او
# ~~یوسف نجار کیست نوح دروکر که بوذ
# ~~قنطره بستی بعلم بر سر طوفان او
# ~~نوح نه بس علم داشت کر بذرمن مذی
# ~~و معزی کفته است
# ~~(شعر ا)
# ~~اینت فرخ شذن و اینت بهنکام سفر
# ~~رمضان شذ جو غریبان سفر بار دکر
# ~~سفری را بتوان داشت مقیمی بحضر
# ~~بوذ ms254 شایسته ولکن جتوان کرد جورفت
# ~~عذر تقصیر توان خواست از و سال دکر
# ~~کرجه در حق وی امال مقصر بوذیم
# ~~زوذ بکذشت ورهی دور کرفت اندر بر
# ~~دیر ننشست و سبک باری و تخفیف نموذ
# ~~نالهآ عاشق می یار همانا بشنوذ
# ~~بر دل مطرب بی کار ببخشود مکر
# ~~خشک داریدلب و تافته دارند جکر
# ~~(د4) نبسندند کرین بیش جهانی زن ومرد
# ~~آنک این طاعت فرموذ حققت داست
# ~~کی ازین میش دمادم نتوان برد بسر
# ~~عید بکشاذ دری را کی مه روزه ببست
# ~~فرخ آیکس کی زند دست درین حلقه ودر
# ~~نوبت مسجدو تسبیح و تراویح کذشت
# ~~نوبت مجلس بزمست و می و رامشکر
# ~~صبر کردیم کی در روزه جنان می بایست
# ~~رطل خواهیم کی در عید جنین نیکوتر
# ~~و هموه کیفتهاست
# ~~*شعره]
# ~~240
# ~~1- ذ- و ازرقی کوید 2 - و فی الاصل : ببامبر
# ~~1-ذ - م - در دریای بی معبر 4 - م -
# ~~و هروسان ؟ 5 - فی الاصل سبک بازی PageV00P264
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_265.png)

# ~~جون هوا سردی بذرذجای ماگاشانه به
# ~~مصحف ما ساغر ومحراب مامی خانه به
# ~~و این جمله ناشایست است و دلیری بر شریعت و دلیل کننده بر بی اعتقادی
~~شاعر
# ~~و فتور قوت صدق او در دین نعوذ بالله صن الضلال بعد الهدی
# ~~آنست کی درابتداء و مطالع قصیده لفظی مستکره و سخنی ناخوش آینده آرذ و
~~در
# ~~هارم
# ~~سؤال واستعطاف طریق ادب مرعی ندارذ و از نسیب و تشبیب بآنج مقصودست بر
~~وجهی
# ~~جمیل و شیوهی مناسب نقل نکند ، أما مطلع نایسندیذه جذنک [ شاعر کفته
~~است
# ~~نیست ترا در زمانه هیج نظیر
# ~~شعر"(402)
# ~~و کلمهآ نیست و نباشد و نماند و امثال آن ابتداه قصابد را نشابد"
~~و آنج کمال اسمعیل
# ~~هست بروی توجشم خلق قریر
# ~~اصفهانی در مطلع سوکند نامهی با جندآ آن لطایف کفته است *
# ~~امیذلذت عیش از مدار جرخ مدار
# ~~اگر جه خطاب با خویشتن می کند سخت نا پسندیذه باشد مواجهت ممدوح بذین
# ~~مطلع کی امیذ لذت عیش ms255 مدار و جون درین قصیده اجتدا و استعطاف خواهذ کرد
# ~~جون توان گفت
# ~~وبااین همه اکر (در) تخلص بر وجه تدارک عذری تمهید کردی سهل تر نموذی
# ~~ی در دیار کرم نیست ز آدمی دیار
# ~~اجنانک سید حسن10 در قصیدهآ کرم ردیف [ کی ] می کویذ
# ~~فانه کشت سکماره داستان کرم
# ~~نهر)
# ~~بتخلص 12 کفته است 13
# ~~بربذه شذ می حاجت زآستان11 کرم
# ~~زحدببردم14 نی نی هنوز سرمست است
# ~~زجام جود وسخا طبع شاذمان کرم
# ~~-24
# ~~1- در حاشیه نسخه ذه (یسمایه) بجای میده نوشته 2- :- درین ؟ ذ- و نعوذ
~~3  ذ* قصاید
# ~~9- م - نسبت ؟ 5 - م ماچند ؟ 6 - ذ - وبا وجود چندان لطائف و خیلات
~~در سوکند نامه
# ~~کمان الدین اصبعیل کفته - م - مطابق متن چایی است وافروده شعر 7- ذ-
~~افزوده : که در دیار
# ~~910-ه- م علامت مصره
# ~~کرم نیت زادمی دور 8 - سثوان اردن و عضا خواستن - م - اب
# ~~افروده است 10- ذ - افروده، غزنوی 11-م - بر آستان 12-م- و در تعلص 13-
~~ذ-
# ~~افروده : شعر 14- م - ز حد هردم ؟

PageV00P265

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_266.png)

# ~~و جنانک انوری کفته است
# ~~شعر)
# ~~خراب کرد بیکباره بخل کشور جود
# ~~لماند در صدف مکرمات کوهرجود
# ~~و در تخلص اززبان معشوق می کویذا
# ~~بخشم کفت کی جندین برسم می ادبان
# ~~شهر"
# ~~کوی مرئیهآ جود در برابر جود
# ~~وآنج رضی نیسابوری کفته است
# ~~کجاست نوبت احسان وروزکار کرم
# ~~فعر"
# ~~41
# ~~غبار بخل زصحن زمین بجرخ رسیذ
# ~~جی وقت می شکفد بار نوبهار کرم
# ~~نه مرغ همت کس راست بر وبال سخا
# ~~کجاست آخر یک ابر سیل بار کرم
# ~~ه شاخ دولت کس راست برک و بار کرم
# ~~نیامذآخر یک کل ز غنجهآ احسان
# ~~" آنکه بوجه تخأص می اویذ "
# ~~نماند آخر یک طفل از تبار کرم
# ~~نعوذ بالله اکر صدر شرق خود نبدی
# ~~مدحی ناقص است و تخلصی رکیک از بهر آنک نخست نفی فضیلتی از فضایل
~~انسانی
# ~~لی خواست بوذ دکر در همه دیار کرم
# ~~کرد علی الاطلاق کی کلی از غنجهآ احان و ms256 طفلی از تبار
# ~~در ممدوح باز آورد و این قصور ممدوح باشد کی [تا] در جهان کرم نماند *
~~کرم او بدیذ
# ~~کرم نماند آنکه اثری
# ~~نیامذ ، و این جنس تخلصات لایق [آن] بوذ کر در نزول وقایع بزرک و حلول
~~حوادث
# ~~عظام استعمال کنند کی درین و اقعه نعوذ بالله اکرنه فلان بوذی دفع آن
~~که توانستی کرد
# ~~و رستکاری خلق از آن بواسطهآ که بوذی وازین جهت تخلص انوری (بهتر)2 از
~~تخلص
# ~~سید حسن است کی انوری خوذرا غافل ساخته است از جود ممدوح تا قایلی او
~~را
# ~~کاهی می دهذ کی مکوی مرنیهآ جود در برابر جود و سید حسن کفته است نینی
# ~~هنوز شمهی(و40) از کرم مانده است و ازین نیز قصور ممدوح درین خصله11آ
~~شریفه
# ~~لازم آیذ و از جنس ابتدا آت" آنج بمطالع  لطیف انوری ماند 13
~~اینست" 14
# ~~24
# ~~-د - افزوده ، وعذر است 2-م - می شفکد ؟ 2- ذ ایکه عذر خواهد بوجه تخلص
~~بعبار
# ~~ناخوش وکوید 1- ذ- این مدحی ه - م -ناز؟ 6- ذ - تاکره اویدید آید 7- ذ-
~~به از
# ~~8- و فی الاصل : عادل 9- م - مرتبه " 10- ذ- نه نه11- ذ= حلیه -م
~~- حله
# ~~1- م - بمطالته ؟
# ~~13- و فی الاصل : نوری ناند 14 - ذ - و مطالع لطبف این احت
# ~~* انوری کوید PageV00P266
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_267.png)

# ~~ی ترا کرده خداوند خذای متعال
# ~~و اما تخلص قببح آنست کی از غزل و تشبیب بمدح ممدوح جنان نقل کند
# ~~ی کویی استعانت می کند بذو در ادراک مراد از معشوق جنانک [ شاعر کوبذ
# ~~نمی برم امیذ از وصلزیرا و اثفم کزتو
# ~~شعر"
# ~~و غضایری کفته است "
# ~~(ثعر)]
# ~~بتوفیق شهنشاهی مراد خویش بردارم
# ~~کنم خدمت ب ذشا تا کند
# ~~مرا بر " تو بره باذشا باذشا
# ~~و این سهل ترست یعنی جندان مال دهد کی بذان * بر تو * باذشا شوم [وظهیر
# ~~گفته است*
# ~~بارها در دلم آمذ* کی من این مظلمه را
# ~~در صفدر آفق برم یکباری
# ~~واکر ازین جنس تخلصات " آزیر نیست  باری جنانک ms257 انوری " کفته
~~است "
# ~~اله دره
# ~~ما فلک یارمشو11 دربذ من
# ~~ای بهر نیکوینی 12 ا زانی
# ~~کی جواز حد ببری فش کنم
# ~~قصهآ درد ز بی درمانی
# ~~نا ترا از سر من باز کند
# ~~مجد دین بلحسن عمرانی
# ~~و ازین جنس تخلصات بارد عمادی کفته است
# ~~1
# ~~بازم رهان زعشوهآ بسیار جون مرا
# ~~دهخذا حدیث تو بسیار هی روذ
# ~~و اما ترک ادب در سؤال و استعطاف آنست کی ار ممدوح بالحاح و ابرام جیزی
# ~~طلبذ 14 و خویشتن را بفنون آداب و انواع هنر بستایذ واستحقاق خویش
~~الواع
# ~~عواطف (و10) و اصذف عوارف [را] باز نماید آکه1 تقصیر در رعایت حق واداه
~~فضل
# ~~و17 بممدوح نسبت کنده1آ جنانک [شاعر کفت
# ~~24
# ~~1-م-م (طلامت مه) بجای شعر 2 -م - واما از تخلصی 4- م - افر ده : و
# ~~3
# ~~5 - استفتنی 5- ذ - عنصری کوید 6- ذ - بر بتم 7- ذ - کوید 9-ذ - آید 9-
# ~~ذ کویند بجای (کزیر نیت) 10_ افزوده - ذ: بیت - م ، شعر 11- ذ - شوی
# ~~12
# ~~" ای بهر نیک و بدی ارزانی
# ~~14- ذ - بیت
# ~~11- ذهم - طلبند 15- ذ - بانواه
# ~~1- ذ - وانکه 17- ذ - خود 18- م - کنند PageV00P267
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_268.png)

# ~~1
# ~~جو من صاحب هنر در خدمت تو
# ~~عرا بایذ کی باشد ضایع و خوار
# ~~و ازین زشت تر دیکری کفته است
# ~~ر)
# ~~جو من کسی بر تو کرنه مال و جاه بوذ
# ~~جرا کذارذ عمر وجرا کشد خواری
# ~~و یا ار1 مخدوم جیزی معین جون غلامی با اسبی یا جیزی [ دیکر کی مخدوم
# ~~را بذان التفتی بیشتر] تواند] بوذ [ بخواهذ] جنانک [ شاعر] کوید
# ~~عیدی و نو روزی از شه هیج نستانم مکر
# ~~شهر)
# ~~بار کیر خاص و ترکی درج کوهر برمیان
# ~~و این جنس سؤال دلیل وقاحت شاعر و تهتک طبع اوباشد و درین باب شکایت
# ~~لطیف و استعطاف خوش جنان باشد کی ظهیر کفته است
# ~~در عهد جون تو شاهی کز فضلهآ سخات
# ~~شعر)
# ~~شایذ کی بعد خدمت یک ساله در عراق ms258
# ~~هر روز جرخ راتب دریا و کانن دهذ
# ~~ثانم هنوز خسرو مازندران دهذ
# ~~24
# ~~- ذح و یا ار ممدوح -م - و یا ان مخدوه 2- ذ - افزوده : خواهد 2- ذ -
~~مدوح
# ~~9-ذ_ کفته اید 5- ذ- واازین جنس 6- ذ - شعر 7- ذ - افروده: آینده
# ~~2 - کذا فی جمیع النسخ و فی لباب الالباب لنور الدین معة ه العوفی فی
~~ترجمة طهیر الدین الفاریامی (طبع
# ~~لاستاذ برون ج 2 ص 307) ولکن فی تاریخ طبرستان لمعتد بن اصفندیار
~~"ده ساله * (اظر
# ~~رجمة التاریخ البذکور بالایکلیزیة للاستاذ برود ص 73) PageV00P268
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_269.png)

# ~~در ذکر محاسن شعر وطرفی ازصناعات مستحسن کی در نظم ونثر بکاردارند2
# ~~و اکرجه درین باب نیز متکلفان شعرآء اطناب کرده اند و تدقیقات نموذه ما
# ~~درین تالیف بر آنج مشهور و متداول (10) متأخران ارباب طبع
# ~~است ولبر
# ~~بج]فحول شعراه و سخنوران ماهر آنرا اعتبار کرده اید اقتصار کنیم تفویف
~~، و
# ~~مرصبع ، و تجنیس ، و تکریر ، و مطابفه ، و تشبیه ، و جمع و فربق ، و
~~ایهام ، و ایغل ، وتکمبل
# ~~وافراق، واستعارت ، وتمثبل ، و ارداف ، وتبیی وتفسبر ، وتقسیم ،
~~وتوسیم، وتسهبم ، و تفریع
# ~~و استطراد ، وتلمیع ، وایجاز ، ومساوات ، و سط ، واعتراض ، و البفت ،
~~وتدارک ، و تقابل 3،
# ~~وتأ کیدالمدح بما یشبه الده ، واعنت، و ذوقافیتی ، و تسبق صفت ، وسباقة
~~الاهداد ، و یوشبح ، و سمیط
# ~~وترجیع ، و حسن مصلعو:) مقطم ، و لطف تعنس ، وادب طل ، وبعد ارآن فصلی
~~در ذکر بعضی
# ~~از اجناس شعر وابواع بظم کی در مراولت این فن و تعطی این شبوه ممعرفت
~~آناحتیاج
# ~~افتد جون سبب ، و شبب ، و غرل ، و رباعی، و مزدوح ، و مصرع، و مققی ، و
~~معدود ، و
# ~~مجع ، وبیت فصبده ، و لغر ، و معتی، و مکنف ، و مطوع ، ردیف ین باب
~~سارنم ارکه
# ~~کتاب را یخ تمهی مشتمل برجنداشارت مرشد و تنبیه هادی کی در افتتاح این
~~صناعت
# ~~و اکتداح 12 این مضاعت ار آن جاره بباشد بآخر رسانیم( ان شاء الله
~~(تعلی)
# ~~ویف
# ~~آنست آی بناء شعر بروزنی خوش ولعظی شیرین و ms259 عبارتی متبن 11 وقوافی درست
# ~~و ترکیبی سهل و معانی لطیف نهندجنایک . فهام بزدیک باشد و در115.ر
~~اکواستخراج
# ~~آن باندیشهآ سیار و امعان فکر احتیاج نیفتد و ار استعارات بعید و
~~مجارات11 شاد و
# ~~تشبیهات کانب و تجنیات13 متارر (415) حلی باشد وهر میت در لفظ ومعنی
~~بنفس
# ~~خود 18 قابم بود و جز ارروی معابی و تنسبق کلام مدیکری [محتاج ومر آن]
~~موقوف
# ~~نباشد ، و الدظ و قوافی در مواضع خویش متمگن ماشد و جملهآ قصیده یک طرز
~~و یک
# ~~شیوه بوذ و عبارت کاه بلند و کاه مست نشود و معانی کاه متسق و کاه
~~مضطرب نکردد
# ~~-245-
# ~~اب ششما
# ~~- ذ - صیوم 2- ذ - آرمد 3 - 0- تدفیة ت 2 1 - ذ - بداچه - سحه چایی
~~(متاخران
# ~~ارباب طع) را دارد 9 - ذ - حرف عاطفه (واو) در تماء معطوفات اقتده 7-
~~ذ- تفریع ؟
# ~~8- ذ - مقیله 9- ذ-اعت ب ؟ 10_ ذ= افروده: حسن 11-0- مجیع ؟ 12حاکتداح
# ~~کب کردن
# ~~12- ذ - تصفیف ؟ 14- م- متن ؟ 15ذ- و بادراک
# ~~16-م- محادات؟
# ~~11- م - و تحسنات ؟ 18- ذ-خویش 19- و فی الاصل : شود PageV00P269
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_270.png)

# ~~و مجاورت الفاظ و لیاقت آن بیکدیکر مرعی باشد واز غرایب الفاظ و
~~مهجورات لفهآ
# ~~الفرس در آن مستعمل نباشد بل کی از صحیح و مشهور لفت دری و مستعملات
~~القاظ
# ~~عربی کی در محاورات و مراسلات بارسی کویان فاضل متداول باشد مرگب بوذ
~~جنانک
# ~~انوری گفته است
# ~~فهر)
# ~~ای درضمان عدل تو معمور بحرو بر
# ~~وی در مسیر کلک تو اسرار نفع و ضر
# ~~ای روزکار عادل و ایام فتنه سوز
# ~~وی2 آسمان ثابت و خورشید سایه ور
# ~~در روزگار عدل ثو با جبر خاصیت
# ~~بیجاده از تعرض کاهست بر حذر
# ~~قدر تو گسوتیست کی خیاط فطرتش
# ~~مر دوختست ز ابرهآ افلاک آستر
# ~~کردون بر نتایج طبعت  بود عقیم
# ~~دریا بر لطایف طبعت بود شمر
# ~~ی جرخ استمالث و مریخ ایتقام
# ~~ای آفتاب خاطر و ای مشتری نظر
# ~~حرص 1 و شوق جمال مبارکت
# ~~کر در قوای نامیه بیدا کند اثر
# ~~این در ms260 زبان خامش سوسن نهد کلام
# ~~و آن در طباق دیدهآ نرکس نهد بصر
# ~~از عشق نقش خاتم تست آنک طبع موم
# ~~با انکبین همی نبرد دوستی بسر
# ~~نشکفت اکر نکین ثرا در قبول مهر
# ~~جون موم نرم سجدهآ طامت بردحجر(قده4)
# ~~نکذاره ار بجرخ رسد باد قهر تو
# ~~آثار حسن عاریتی بر رخ قمر
# ~~ور سایهآ تغیر تو بر جهان فتذ
# ~~در طبع کوکنار مرگب شود سهر
# ~~بیند فلک نظیر تو لکن بشرط آیک
# ~~هم سوی تو بدیدهآ احول کند نظر
# ~~نا تربیت دهند سه. فرزند کون را
# ~~ترکیب چار ماذر و تأثیر نه پدر
# ~~از طوق و داغ کردن این چار نرم دار
# ~~وز مای قدر تارک آن نه فرو حیر
# ~~تاواحدست اصل شمار (و) نه در شمار
# ~~دوران بی شمار بشاذی همی شمر
# ~~بر مرکر مراد تو ائیام را مدار
# ~~چرخ را مدار بود کرد این مدر
# ~~و جنانک رشید کفته است
# ~~اشعره
# ~~ی در کف عزیمت تو خنجر صواب
# ~~جان عدو سؤال حسام ترا جواب
# ~~1- ذه افروده : از مضارع اخرب بروزد مفسول فاعلات مفاعیل قاطن 2 - ذ -
~~طدم 4 - م - ای
# ~~4- ذ - فکرتش 5 - و فی دیواد الانوری المطبوع بتبریز * کلکت *
# ~~9-- علقت
# ~~فخرش 8- فی الاصل وم : کنند 9-م - مصر
# ~~10- نه فرا
# ~~11م - افروفه : وطواط PageV00P270
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_271.png)

# ~~کتجیست خاطر تو یر از کوهر هنر
# ~~چرخیست فکرت تویر از اخترصواب
# ~~بیرایهآ روان شده مهر تو جون خرد
# ~~سرمایهآ طرب شده پاد تو چون شراب
# ~~بام بی طراوت اقبال تو دؤم
# ~~وآفاق بی عمارت انصاف تو خراب
# ~~از راه بر و لطف توثی مالک القلوب
# ~~وزروی امر و نهی توثی مالک الرقاب
# ~~دولت کریده بر در معمور تو مقام
# ~~نصرت کشیذه بر سر میمون توقباب
# ~~صدرتو همچوخلد و چوانفاس اهل خلد
# ~~امداد بخشش تو برون رفته از حساب
# ~~حاکی کی باد خلق جمیلت برووزید
# ~~یابذ ضیاء آتش و کیرد صفاه آب
# ~~تا از حجاب چهرهٔ‌ ملکت نشد پدید
# ~~پنهان نکشت چهرهآ ms261 احداث در حجاب
# ~~قأیید را برایت و رای تو انتما
# ~~اقبال را بنامه و نام تو انتساب
# ~~دوزخ زتفآ کوشش تو کمترین شرار
# ~~کوثر زآب بخشش تو کمترین حباب
# ~~در خشک سال حادثه کشت امیذخلق
# ~~از فیض نعمت تو رسیده بفتح باب
# ~~(4) از خواب برنخیزدالأبنفخ صور
# ~~هر دشمنی کی بیند شمشیر ثو بخواب
# ~~کر شعلهآی ز خشم تو بر بحر مکذرد
# ~~دود سیه بر آید از بحر پر عباب
# ~~از تو بدیع نیست هنرچون زمی نشاط
# ~~وز تو غریب نیست کرم چون زکل کلاب
# ~~بر دشمنان مخنجر و بر دوستان بجود
# ~~هم مرسل عقابی هم منزل ثواب
# ~~روزی که نیزه را بود از سینها غلاف
# ~~جایی کی نیغ را بود از فرقها یقراب
# ~~تردد کشاده چهرهٔ‌ آجال را قناع
# ~~کردد کسسته خمهٔ‌ آمال را طناب
# ~~سر ها پر از خمار کند باذهآ یطعان
# ~~دلها بر از شرار کند آتش یضراب
# ~~همچون زمین ساکن کردون در اتظار
# ~~همچون سپهر کردان هامون در اضطراب
# ~~از خون تازه پشت زمین چون رخ تذرو
# ~~وز کرد تیره روی هوا چون یر غراب
# ~~شیران حرب را و دلیران رزم را
# ~~جان عرضهآ نهیب و روان طعمهآ نهاب
# ~~بر جان بد سکال ثو از صفحهآ اجل
# ~~خواید زبان خنجر تو آیت عذاب
# ~~کردد جو خک زیر سم مرکبان تو
# ~~آنکس کی کرده باشد کین توا کتساب
# ~~با قوت تو زمرهٔ‌ کفار را چه قدر
# ~~شیطان چه پای دارد باحملهآ شهاب
# ~~247
# ~~9- قیاب جع قیه بنائی که سقف ان کرد باشد ، کنبد 2 - ذه انغاس 4 - و-
~~وزه
# ~~1
# ~~صفا زآب 5- ذح سراب 9- قباب بالضم پایاب و جائی که آب ببارجع باشد 7 -
~~قراب
# ~~الکسر: ظاف 8- ذ - زخاک 9- م - جله " PageV00P271
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_272.png)

# ~~از آهوان تپاید کاری جز از گریز
# ~~هون شیر شرزه نعره زند از میان غاب
# ~~از کوهسار سیل شتابان رود ولیک
# ~~ریا چو پیشش آیذ کم کرددش شتاب
# ~~و " جنانک ظهیر کفته است1 *
# ~~ر)) ms262
# ~~کیتی ز فر دولت فرمان ده جهان
# ~~ماند بعرصهآ حرم و روضهآ جنان
# ~~بر هر طرف کی چشم زنی جلوهٔ‌ ظفر
# ~~وزهر جهت کی کوش کنی مژدهآ امان
# ~~آرام یافت در حرم امن وحش و طیر
# ~~وآسوده کشت در کنف عدل انس وجانا
# ~~کردون فرو کشاد کمند از میان تیغ
# ~~و ایام بر کرفت زه از گردن کمان
# ~~(40) ملاکی چنین مقرر و حکمی چنین روان دیریست تا زمانه نداد از کسی
~~نشان
# ~~منسوخ کشت قصهآ کاوس و کیقباد
# ~~افانه شد حکایت دارا و اردوان
# ~~بالید ار آن نشاط تن تخت بر زمین
# ~~بکذشت ازین نوید سرتاج[1]ز آسمان
# ~~زین غشه خون کرفت چومی ظلم راجکر
# ~~وز خنده باز ماند چو کل عدل را دهان
# ~~شاید کی بکذرد [ر] پی فر خی همای
# ~~زین پس بزیر سایهآ چتر خدایکان
# ~~سلطان شرق و غرب قزل ارسلان کی نیست
# ~~صدمت رکابش ایام وا توان
# ~~آن شاه شیر حمله کی شاهین همتش
# ~~دارد فراز کنکرهٔ‌ سدره آشیان
# ~~وقت طرب چودست سوی جام می برد
# ~~برهم زند ذخیرهٔ‌ بحر و دفین کان
# ~~هنکام کین جونیزه فراز آرد از کتف
# ~~مریخ را خطر بود از صدمت سنان
# ~~وقتی کی کم شودز سر سرکشان خرد
# ~~روزی کی بکسلد ز تن می دلان روان
# ~~لودر میان لشکرچون موروچون ملخ
# ~~هر یک چو مور بسته بفرمان تو میان
# ~~در تازی از کرانه چوشیران جنک جوی
# ~~کویال بر زمین زنی و بنک بر زهان
# ~~آن لحظه کس ندارد پای تو جز رکاب
# ~~وان روز کص نکیرد دست تو جز عنان
# ~~بدخواه ملک را زنهیب تو آن نفس
# ~~خون "رجکر بجوشد و مغزاندر استخوان
# ~~ای خسروی کی تیغ فنا را قضاء بد
# ~~بر دشمنان دولت تو کرد امتحان
# ~~کیتی طمع نداشت که تو سر در آوری
# ~~قا سایه بر سرت فکند افسر کیان
# ~~1-ذح طهیر فاریای راست 2- ذحارم 2- ذحنهی 4- ذ ملم ه-ذ - بالید
# ~~از این م - نالبد از آن 9- ذ - از ضه ms263 7- ذ - بر افرازد 8- ذ - ضربت
~~9-ذ-
# ~~صروران 10- ذح بی عدد 11- ذ - آد زمان 12- م - نجوعد PageV00P272
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_273.png)

# ~~ن هم تواضعی است کی کردی و کرنه چرخ
# ~~دادد کی مشتری بننازذ بطیلسان
# ~~مصتاج نینست طلعت زیبای تو بتاج
# ~~شمشیر صبح را نبود حاجت فسان
# ~~بسترد بدست صبا دایهآ بهار
# ~~کرد از جببن لاله و رخسار ارغوان
# ~~کلزار دولت تو کی دارد نسیم خلد
# ~~سوده باذ تا ابد از آفت خزان
# ~~(ی4) جاه توسرفراز و قبول تو دستکیر
# ~~ملک تو پایدار و بقاء تو جاوذان
# ~~1 و جنانک رضی الدین نیسابوری کفته است
# ~~(4
# ~~ای پسر نیک ز حد می ببری کار جمال
# ~~با جنان حسن زتوصبر کنم اینت محال
# ~~چشم دارم کی سخن کویی بامن اکنون
# ~~ای چو طوطی شکرت کشت زمرد پروبال
# ~~اروی بیار بود لیک نه چونین بفروغ
# ~~حسن سیاربود ایک نه چندین بکمال
# ~~شهر خواهی که نیاشوبد برتو سهلست
# ~~لاله بر سرو مبر غالیه بر ماه ممال
# ~~خان خوبان تویی و عشق خاص تو منم
# ~~اشک از بن معنی چون حاصکیان دارم آل
# ~~ای همه کاز دل بنده چو زلفت سر کم
# ~~چندباشیم بر آتش زرخ تو چون خال
# ~~ما خبالی شده از عشق تو و باز ترا
# ~~جای در دیده همی کن زعزبزی چوخیال
# ~~وصلت از سال ندانم بکجا افتد باز
# ~~کی کنون ماری از ماه فتادست بسال
# ~~نه مرا مکنت صبر و نه ترا عادت رحم
# ~~نه مرا طاقت "جر و نه ترابرک وصال
# ~~خون یک شهر ترا ریختنی از غمزه
# ~~فرصت رحم کجا یابی با این اشفال
# ~~دل بسی کویدچون آب تو از سر بکذشت
# ~~روی بر خاک نه از جور وی و زار بنال
# ~~لیک ظلمت برخ خاک بسودن پس ارآیک
# ~~مرکب خاص خداوند بودش بنعال
# ~~سرور شرع مجیر الدین مخدوم جهان
# ~~کی دلش جمله سماحست و کفش جمله نوال
# ~~ای خداوند کی همجون تونیاید دکری
# ~~ورچه بسیار کشد خامهآ فکرت اشکال
# ~~هرکرا دست دهی ms264 پای نهد بر افلاک
# ~~هر گجا پای نهی سر نهد آنجا اقبال
# ~~از ثناه تورهی عز وشرف می طلبد
# ~~249
# ~~1 ذحان هم
# ~~3- ذ - رضی الدین نیابوری کفته است در بهر رمل مضبون مقصور
# ~~3- ذ - اینت ؟ 4- ذ - بیاشوبد " ه - آل بعنی سرخ نیم رنک است و در
~~نسته م هلال *
# ~~است و آن رنک حرخ است فرخی کوید: آن تازه کل لال که در ماغ خندد در باغ
~~مکوتر تکری چمشم شودلال
# ~~=فی الاصل : باشم
# ~~1- ذ - جای در دیده خود کرده ز حرة چو خبال 8- ذ * هجراد
# ~~-م - از بناه؟
# ~~چه محل داردسیم و زرواین جنس آخال PageV00P273
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_274.png)

# ~~بنده ازجود تو یرچشم چنان شدکی همی
# ~~ننکش آیدکی کندمدح براقافیه مال
# ~~بیشتر ابیات این قصاید مفوفست و شرایط این صنعت را جامع و تفویف
~~(قحههٔ‌)
# ~~تخطیط جامه است بخطوط ملون و کویند ثوب مفؤف یعنی جامهآ باریک و انکفت
# ~~آن
# ~~است]و مخطط بخطوطی دل کشای جنانک " هیج تفاوت در غزل و نسح
# ~~نباشد و اول و آخر آن یکسان بوذ
# ~~جواهر درنشاندن است و درصناعت سخن کلمات10 را مسجع کردانیدن والفاظ را
# ~~در وزن و حروف خوانیم متساوی داشتن [ ترصیع خوانند] جنانک در قرآن
~~مجید[ست]
# ~~ان آلابرار لفینیم. وإن الفجار لفی جییم. و در شعر جنانکرشید وطواط
~~گفته است
# ~~شعر)]
# ~~ای منور بتو نجوم جلال
# ~~وی مقرر بتو رسوم کمال
# ~~آسمانیست قدر تو ز جلال
# ~~بوستانیست صدر تو ز نعیم
# ~~خدمت تو معول دولت
# ~~حضرت تو مقبل اقبال
# ~~در کرامت ثرا نبوده نظیر
# ~~در شهامت ترا نبوده همال
# ~~خیره پیش شمایل تو شمال
# ~~تیره بیش فضایل تو نجوم
# ~~ملکرا از تو منتظم احوال
# ~~شرک را از تو منهدم ارکان
# ~~همچو اسکندری بیمن لقا
# ~~همجوبیغمبری بحسن خصال
# ~~بخشش توبرون شده ز بیان
# ~~کوشش تو فزون شده زمقال
# ~~رزمکاه تو مجمع اهوال
# ~~بزمکاه تو منبع لذات
# ~~ته ملک راز طاعت تو ملام
# ~~نه فلک را زخدمت تو ملال
# ~~25
# ~~= ذحخشم ms265 ؟ ا حذح ننکش آید که کندقافیه مدح تومال ا- ذه مصفوف ات 1- ذ -
~~تفیف
# ~~5- ذ - مصفوف 9- کذافی الاصل (2) واگر فرض کنیم که مقصود "هنگفت *
~~است معنی قاسد
# ~~ی شود چه مفؤف جامه ایت باریک و نازک درصورتی که "منگفت"
~~یارچهآ کلفت وسطبر و ضحیم را
# ~~ویند پعنی درست ضد معنی مفؤف احت بخط مستقیم - شاید از (باریکر جامه)
~~مقصود باریکی ورقت
# ~~عطوط ملونه آن باشد چنانک در لنت هم آمیه است (الفوف من البرود الذی
~~فیه خطوطایش) و از
# ~~صطبری و ضغامت کلفتی یارچه آن و دراین صورت معنی صحیح خواهد بود 7- ذ -
~~مخطوطی ؟
# ~~8- ذ- کشایش در غول و مدح 9- ذ- باشد 10_ ذ- کلیاتی 11- ذ - م وطواط)
# ~~بارد نسخه جایی این کلبه را ندارد
# ~~فی الاصل : یخامیری PageV00P274
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_275.png)

# ~~وهمجنین تا آخر قسیده [جمله ابیات] مرصع [کفته] است و [چست) مصم
# ~~کفته اسنت
# ~~(شعر)
# ~~برسخاوت اونیل1 را بخیل شمار
# ~~برشجاعت او پبل  را ذلیل انکار
# ~~(40) و آنج در حروف خواتیم متفق نباشد آنرا
# ~~وازفه
# ~~خوایند جنانک در قرآن عظیم است و آتیناهما الکتاب المستبین و هد ینأهما
# ~~الشراط المستقیم و در شعر [جنانک] مسعود سعد [ کفته است]
# ~~لعر))
# ~~شاهی کی رخش اورا دولت بوذ دلیل
# ~~شاهی کی نیغ اورا بصرت بوذ فسان
# ~~اندر بی کمانش زه بکلذ یقین
# ~~و ندر بی یقینش ره کم کند کمان
# ~~[جنانک] رشید "کفته است "
# ~~(شعر)]
# ~~آنک مال خزاین کیتی
# ~~نیست با جود دست او بسیار
# ~~وانک کشف سرایر کردون
# ~~نیست در بیش طبع او دشواز
# ~~90 و جنانک دیکری کیفته است
# ~~فعر ")
# ~~ببزم ورزم تو ماند همی خزان و بهار
# ~~بتبغ و کلک تو ماند همی قضا و قدر
# ~~الفاظ بیگدیکر مانند استعمال کردن است و آن "جند نوع باشد "
~~تام ، و ناقص
# ~~و زاید، ومرگب،، ومزدوج، ومطرف ، وتجنیس خطآ ، وهمه پسندیده ومستحسن
# ~~باشد در نظم و شر و رونق سخن بیفراید و آنرا دلیل فصاحت و کواه اقتدار
~~مردشمارند
# ~~بر تنسیق سخن [والکن ms266 بشرط آنک بسیار نکردد و برهم افتاذه نباشد و
~~دربیتی دولفظ
# ~~یاجهار لفظ بیش نیایذ بتقیمی  مستوی
# ~~آنست کی دو کلمهآ مثفق اللفظ مختلف المعنی بکار دارذجنانک خاقانی
~~"کیفته11 است"
# ~~هر)
# ~~مفخر خاقانیت مدح توتادرجهان
# ~~صبح برد آب ماه میوه برذ ماه آب
# ~~-9
# ~~1-ذ - کوید 7 - فی الاصل نیک- بیک 2- م - نشان 4- ذ - راست 5- ذ بجای
# ~~و چنانک دیکری کفه است) لنبره 6-م بهار و خزان 7- ذ - وآن هنت احت 8-
~~از
# ~~عه ذواوهای اطهه افاده 9- ذ - وهم 10- ذ= افروده: متحسن 11- ذه کوید
~~PageV00P275
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_276.png)

# ~~و دیکری کفته است
# ~~شعر)
# ~~ی جراغ همه بتان خطا
# ~~ور بوذن ز روی تست خطا
# ~~دیکری "کفته است "
# ~~(شعر))
# ~~ر4) ابا غزال سرای و غزل سرای بدیع
# ~~کیر جنک بجنک ابدر و غرل بسرای
# ~~و دربن بیت هم تجنیس تام است و هم [ تجنیس] زاید ، و دیکری کفته است
# ~~شعر))
# ~~بیمین تو جرخ داذه یسار
# ~~میسار تو ملک خورده یمین
# ~~و درین بیت " صنعتی (دیکر) هست کی آنرا
# ~~ک الصدر الی العجز
# ~~حواند "، [ و جون ( آج) در آخر بیت آمذه باشد در اول دیکری
~~بازآرید آنرا
# ~~ردالعجز الی الصدر
# ~~ویند :] و مثال "رد صدر " بی تجنیس جنایک غضایری کفته است
# ~~شعر)
# ~~عصا بر کرفتن نه معجز بوذ
# ~~همی ازدها کرد بایذ عصا
# ~~و رشید را برین نسق قصیدهآی هست [ جنانک
# ~~شعر))
# ~~قرار از دل من ربوذ آن نکار
# ~~بذان عنبرین طرهآ بی قرار
# ~~نکارست رخسارهآ من بخون
# ~~ز هجران رخسارهآ آن نکار
# ~~خمارست در سر مرا می شراب
# ~~درایدوه آن نرکس بر خمار
# ~~ورد العجز الی الصدر دیکری کفته است10
# ~~هر
# ~~-4
# ~~قوام دولت و دین روزکار فضل و هنر
# ~~نظام ملت و ملکی عجب نباشد اکر
# ~~1 1-م = ایا عزل ؟ 4- ذ . فیر تجنیس رد العجز الی الصدراست 4- م -
# ~~خوانند * - ذ - ردالعجرالی الصدر - م - ردالصدر 6 - ذ - عنصری 7 حفی
~~الاصل بالزای
# ~~السقوطه بنقصة واحدة 8_ ذ - بدین 9- ذ - افروده : بمضی ms267 ازاد این است 10
~~سذ - بجای
# ~~تیام این جبله دارد: و لغیره
# ~~1-5- ملک
# ~~از فضل وافر تو یافت زیب و فر ونظام
# ~~برونق است دری روزکار کلک11 وحسام PageV00P276
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_277.png)

# ~~مام وکلک توکرهمد کام اعباکم
# ~~روا و رای تو بردند از زمانه ظلام
# ~~لام باذ شب و روز دشمن جاهت
# ~~کم باذ همه کار دوستانت مدام
# ~~مطیع باد ترا دولت و سبهر غلام
# ~~مدام ما کی بوذ کردش فلک بر جای
# ~~آنست کی کلمات متجان در حروف متفق باشند و در حرکات مختلف جنانک قطران
# ~~کفته است"
# ~~(شعر)]
# ~~(405) بیاده شوددشس از اسب دولت
# ~~جو باشی بر اسب سعادت سوار
# ~~بدست اندرون از سعادت سوار
# ~~بر اسب سعادت سواری وداری
# ~~جنیس زاید
# ~~آنست کی کلمهآ متجانر از دیکری بحرفی زیادت باشد جنایک [ کفتهاند]
# ~~یت)1
# ~~ر ناله جو بال کشتم ازمویه جوموی
# ~~در حسرت رخسار تو ای زیبا روی
# ~~نیس مرکب
# ~~آنست کی الفاظ متجانس یک کلمتی  مفرد باشد و دیکر[ی از دو ] کلمه مرگب
# ~~بوذ]جنانک شاعر "کفته است" [(شعر)]
# ~~آفت دلعاست و ندر دیذکان زآن آفت آب
# ~~سروبالائی کی دارذ بر سر سرو آفتاب
# ~~و دیکری " کفته است "
# ~~(شعر)]
# ~~ناشده نشذ بیش تو تا بنده نشذ
# ~~خورشید کی نور دیذهٔ‌ آفاق است
# ~~(شمر)]
# ~~و دیکری کفته است
# ~~در راه تو تازنده ام
# ~~بربوی تو قا زندهام
# ~~و
# ~~انست کی کلمات متجانس مترادف [بکدیکر] افتند جنایکه معزی کفته 11
# ~~است
# ~~(شعر)
# ~~بیست کر را نزد آن یاقوت تگوبلو بلو
# ~~-2
# ~~هست شگر بار یاقوت تو ای عیاریار
# ~~9-و - کار 2- ذ - کوید 2 - ذ - چو باضی تو براسب دولت موار - م - چو
~~باشی براسب
# ~~صلوت صولرا 1- م - چوارا 5- ذه ازان دیکر 9-م= شعر 7- ذ- ألمیة 8-
# ~~ذ- میکوید 9-_ ذ - اغروده : و مکرر نیز میکویند  10- ذ،م - افتد 11 -ذ-
~~امچ
# ~~موی گوید مری کوید PageV00P277
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_278.png)

# ~~سال سرتاسر جوکلزارستا خرم عارضت
# ~~جون عل من صددل اندرعشق آن کلزارزار
# ~~بیمهآ دینار ماند آن دهان تنک تو ms268
# ~~در دل تنکم فکند آن نیمهآ دینار نار
# ~~ایبت شیزین لبان تاجند ازین کفتار تلخ
# ~~روزمن جون شب مداراز تلخی کفتارتار
# ~~دوستی و مهربانی کار تو بنداشتم
# ~~(ثهه4) و باشد گی متواتر باشد جنانک"
# ~~بی کمان بردم کی داری کینه و بیکارکار
# ~~افتاذ مرا با دل مگار تو کار
# ~~وافکند درین دلم دو کلنار تو نار
# ~~من مانده خجل ببیش کلزار تو زار
# ~~مااین همه در دوجشم خون خوار تو خوار
# ~~و جنانک " معزی کفتهاست "
# ~~(بیت
# ~~ای گوی زنخ سخن زکویت * کویم
# ~~وی موی میان زعشق مویت مویم
# ~~ر آب شوم کذر بجویت جویم
# ~~ور سرو شوم ببیش رویت رویم
# ~~و دیکری " گفته است "
# ~~(شعر)]
# ~~از خاک کسی عنبر خوش بوی نبویذ
# ~~وز خار خسک لالهآ خوذ روی نرویذ
# ~~و این جنس را مکرر و مردد خوانند
# ~~و تکریر
# ~~خوذ بنفس خویش صنعتی است جنانک " رشید کفته است "
# ~~زهی مخالفت امر تو خطاه 11 خطا
# ~~هر))
# ~~رهی موافقت رای توصواب صواب
# ~~و دیکری "کفته است "
# ~~(شعر)
# ~~جهان از دولت سلطان اعظم
# ~~هار ایدر بهار اندر بهارست
# ~~و باشد کی تکریر لعظ از جهت معنی مستأیف  افتد جنانک [شاعر کوید
# ~~بیش شمال امرت بای شمال در کل
# ~~هر)
# ~~بیش سحاب دستت دست سحاب برهم
# ~~ای روزکاردولت [(و)]دوات بتومشرف
# ~~وی حق کرار ملن [(و)] ملت بتومکرم
# ~~مریرات متکلف عجدی "کفته است "
# ~~-46
# ~~1- فی الاصل : طلغ - طلغی ؟ 2- ذ - وشاید که متواتر باشد یعنی در میان
~~حائلی افتد 3-
# ~~-شعر 1 - ذ - امیر معزی کوید 5 - م مویت ؟ 9 - ذ - کوید 7- فی الاصل حک
# ~~8- ذ - افروده، نیز 9- م - خود 10- ذ- رعیدالدین کوید
# ~~-و- خطای خطا
# ~~09م- متایف : 13- ذ - وی
# ~~14-م - ودر تکریرات PageV00P278
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_279.png)

# ~~باوان قطره قطره همی بارم ابر وار
# ~~زان قطره قطره قطرهآ باران شده خجل
# ~~هر روز خیره خیره ازین جشم 9 سیل بار1"
# ~~ران خیره خیره خیره "دل وجان من فکار *
# ~~آنست کی متجانسان در جملهآ ms269 حروف متفق باشند الا(4(4) درحرف [ طرف یعنی
# ~~نیس مطرفی
# ~~حرف] آخزین کلمه جنانک معزی " کفته است *
# ~~از شرار تیغ بودی * باذ ساران را شراب "
# ~~شعر))
# ~~و جون هردو کلمه متقارب باشد در ترکیب آنرا
# ~~وز طعان رمح بودی خاکاران را طعام
# ~~و اقتصاب خوانند جنانک کفته اند
# ~~شتقاق
# ~~نوای نو ای خوب جهر نو آیین
# ~~شعر)
# ~~رهی کوی خوش ورنه بر راهوی زن
# ~~در آورد در کار من بی نوایی
# ~~ز وصفت رسیذست شاعر -بشعری
# ~~کی هرکز مباذم زعشقت رهایی
# ~~نعتت گرفتست راوی روایی
# ~~جنانک شاعر کویذ
# ~~نیه
# ~~همان خوشتر کی نوشی اندرین مدت می صافی
# ~~اشعر
# ~~و] رشید " کفته است
# ~~همان بهتر کی بوشی اندرین موسم خز ادکن
# ~~در دولت ثو اسب معالی بتاختیم
# ~~(شعر)]
# ~~وز نعمت تو نرد امانی بباختیم
# ~~(شعر)]
# ~~65
# ~~ودیکری "کفته است "
# ~~1-م - اشکبار 2* ذحدل من شده فکار 2- ذ- کوید
# ~~ذح باده صاران را رار
# ~~5 - کقا فی جیع النسخ و لعله "اقتضاب* بالطادالمجة 6 - ذ - یت 7-
~~ذ - بتاختم سیاختم PageV00P279
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_280.png)

# ~~و مشکین خال ومن جنین مسکین حال
# ~~جون سرو تو می بال و من از غم جون مال
# ~~در. اصل لفت مقابلهآ جیزی است بمثل آن و طهاق الخیل آنست کی اسب در
~~رفتار
# ~~بای بجای دست نهذ و در صنعت سخن مقابلهآ اشیاه متضاد را مطابقه خوایشد
~~از آن
# ~~روی کی [ضد ان] مثلان اند در ضدیت و مثال آن مسعود سعد2[ کویذ
# ~~ای سرد و کرم دهر کشیذه
# ~~شیرین و تلغ جرخ جشینه
# ~~شعر)]
# ~~و بلفرج می کویذ
# ~~(10) ظلم کوتاه دست کشت {بدانج
# ~~اردعدلش برفق پای دراز
# ~~وابوالفرج کوید
# ~~بشکستن آن درست میدانستم
# ~~من عهد تو سخت سست میدانستم
# ~~آخر کردی نخست میدانستم}
# ~~این دشمنی ای دون که توکردی بامن
# ~~و نطنزی کفته است و در آن هشت مطایق [ آورده]
# ~~فعر)
# ~~بزم و رزمش ورد و خار و عفو و خشمش نور و بار
# ~~امن و بیمش تخت ms270 و دار و عهر و کینش فخر و عار
# ~~و رشید در جهار طبع کفته است و الحق سخت لطیف افتاذه است]
# ~~از آبدار خنجر آتش لهیب تو
# ~~جون باذ کشت دشمن ملک توخاکیار
# ~~و درین باب13 ازین لطیف تر دوبیتی نکفته اند
# ~~غم با لطف تو شاذمانی کردذ
# ~~عمر از نظرتوجاوذانی کردذ 19
# ~~ا-م -مسکین حالم 2- و فی الاصل " فتار 2 -ذه افروقه : سلیان - فی
~~الاصل طلخ
# ~~5- م - دست درد 9- از بدایخ تاآخر یت از نسغهآ اساس یعنی نسخآبریتیش
~~میوزیم بواسط صحافی
# ~~ریده شده است و نسخهآ خدا بغش اصلا این یید را ندارد سذ- پای درازی 7-
~~درمجع النحاه
# ~~این دشمنی ای دوست که بامن ز جنا 8 - این ربامی که بابوالفرج منوبت نقط
~~در نسفه - ذ-
# ~~بوجود و از دو نسخه اصل و- م - مفقود است ودر مجع الفصحاء ج اص 94ه
~~بسهتی کنجنبت
# ~~داده شده است 9-م و نظیری 10- م - مطابق نکاه داعته - و در نفه - ذ-
~~مهستی کوید
# ~~1- ذ- بیت
# ~~-فی جیع النسغ : نهیب 13- ینی دو جمار طیع 19-م - صر
# ~~1- ذ افروده - مظفری کویده PageV00P280
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_281.png)

# ~~رباذ بدوزخ برذ از کوی توخاک
# ~~ش همه آب زندکای کرهذ
# ~~جیزی بجیزی ماننده کردن است و هرین باب از معنیی مشترک میان مشبه و
# ~~مشبه به جاره نبوذ [و چون چند معنی بیکدیکر ایتدو تشببه همه را شامل
~~شودپسندیده
# ~~ربود1)] و تشبیه کامل تر باشد2[ و بهترین تشبیهات آن بوذ] کی ممکوس
~~توان
# ~~برد [ یعنی مشبه و مشبه به را بیکدیکر تشبیه توان کرد] جنانک شب را
~~بزلف و زلف
# ~~وا بشب و نعل را بهلال و هلال را بنعل و ناقص ترین تشبیهات آنستا کی [
~~وهمی بوذ
# ~~و آنرا در خارج مثالی تصور نتوان کرد جنانک] بعضی متعشفان    تنورهآ
~~آتش را
# ~~بدریابی بر از مشک تشبیه کرده است و] در خشیدن آتش از میان انکشت سیاه
~~بموج
# ~~زر مایع مابنده کرده و[ از شعرا ازرقی مذین صنعت مولع تر بوذه است و ms271
~~تشببهات
# ~~نیک و بذ بسیار کرده ، وجون این مقدمه معلوم شذ بدایک ]تشبیه بر
~~انواعست [تشبیه
# ~~صریح ، و [ تشبیه] کنایت، و [تشبیه] مشروط ، [ وتشبیه معکوس]، و
~~[تشبیه]
# ~~مضمر ، و [تشبیه](40) تسوبت، و [ تشبیه] تفضیل " [(اما)]
# ~~آنست کی بعضی از کلمات تشبیه درو مستعمل باشد جنایک [ کویند این
~~همجناست
# ~~یابدان می ماند [و] جنایک از رقی کفته است
# ~~(5
# ~~بیجیذن افعی بکمندت ماید
# ~~ش بسنان دیو بندت ماند
# ~~ابدیشه برفتن سمندت ماید
# ~~خرشیذ بهمت بلندت ماند
# ~~* ومعزی کفته است "
# ~~(شعر))
# ~~بیار آن می کی بنداری روان یاقوت نابستی
# ~~"و بلفرج کفته است*
# ~~ریا جون برگشیذه تیغ بیش آفتابستی
# ~~(بیت7)]
# ~~سیب سیمین سلب جوکوی بلور
# ~~با جو نو خاسته بر حورست
# ~~25
# ~~1 این یک سطر در دو نسفه -م " ذ موجود و در ننه جایی شقود است 2
~~حذح آن باشد
# ~~2-م - مصور: 4-م - متصنان  ه-ذ- تشبیه کرفهاند 6-ذ 0م -درآن 7-م حشعر
# ~~8-ف خورهید 9-ذ - مو رات ؟ 10- م ین PageV00P281
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_282.png)

# ~~اخ امروذ کویی و امروذ
# ~~کرجه تشبیه سبب بگوی بلور درست نیست و تخصیص حور را معنی نیستا و
# ~~مسته و
# ~~کردنای طنبورمت
# ~~ز بهر قافیت آورده است [و] ازرقی " کفته است "
# ~~هوا جو بیشهآ الماس کردذازشمشیر
# ~~شعر)
# ~~و] همو کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~زمین جو ییکر مفلوج کرده اززلزال
# ~~برک جون دینار زر ابدوذ شذ بر شاخ سیب
# ~~و کسائی نیکو کفته است هم استعارت و هم تشبیه
# ~~ب جون سوهان سیم اندوذ شد در آبدا
# ~~روز آمذ و علامت مصقول بر کشیذ
# ~~(فعر))
# ~~وز آسمان شمامهٔ‌ کافور بر دمیذ
# ~~کوبی کی دوست قرطهآ [شعر]2 کبودخویش
# ~~جایکاه ناف بعمدا فرو دریذ
# ~~32
# ~~
# ~~فاضل علامه آقای قزوینی دراین موضع و چندین صفحهآ بعد در ترجیع بند
~~جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی
# ~~کلیه قرطه * مه قرطه پرنبان زده چاک " را ه ه فوطه " تبدیل و
~~تصحیع نمودهاد با آنکه قرطه
# ~~انسب بیقام است و فوطه نیز در ms272 هبچبک از دو موضع مناسب بست خصوصا در ییت
~~کسائی که فرو
# ~~دریدن تا ناف مناسب پبراهن و امثال آنست نه فوطه و لنک و استعمال کلیه
~~قرطه هم ظاهرا صحیح
# ~~و خالی از اشکال است چه نسخ سه کاه السجم بسبار قدیسی و بغایت صحیح و
~~مضبوط است و در
# ~~دوموضع هم این کلیه بهیین صورت آمده است و نبزدردیوان خطی جمال الدین
~~عبدالرزاق کتابخانه رضوان
# ~~آستانه) قرطه است و معلوم است که شس قیس خود هیدا این دو ییت را بهمین
~~صورت که مطابق
# ~~گفته هاهر بوده اختیار و نقل کرده است و خود او از اشخاصمر است که در
~~نقل اشعار اعتاد کامل
# ~~بدو میتوان نسود و اگر روایت شعر فوطه یا کرته بود تبدیل و تغییر آنرا
~~بهبچ وجه جایز نیداشت و
# ~~اکر هم در کلیه قرطه اشکالی بود البته از اشاره بدان خود داری نیگرد
~~بعلاوه جحی از صاحبان
# ~~رهنک مایند صاحب برهان قاطع وکشف اللغات و شس اللغات تصریع نسوده اند
~~که قرطه معرب کرته
# ~~است و دفته این چیاهت با شواهد بسیاری نه اراشعار شعراهیر از کسانی و
~~چان دیدین ه شعرعال
# ~~مورد بحد است مانند فرضی و خاقانی و کال الدین اصحیل وازرفی و کفی تفر
~~ای قیل
# ~~کتابخانه رضوان (یشه) 3 -ذ- بید * - ذ هم تشبیه هم اصتعارت و افزوده ،
~~دیکری کوید هذ-
# ~~منصوره9- صیامه - آچه را بویند ازبویهای خوش 7- فی الاصل قرطه سعرحذحم
~~قرطه شعر
# ~~افی برصحت این کلیه تواندبود فرخی راست ، چوچین قرطه بهم برشکه جد شکن
~~چو حلقهای PageV00P282
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_283.png)

# ~~هرشید [با سهیل عروسی کند همی
# ~~: بامداذ کلهآ 1 مصقول بر کتیذ
# ~~18) و آن عکس آفتاب نکه کن علم عل
# ~~زره بر زده دو زلف سیاه ، (مجع النصحاء ج 1- دیوان فرخی چاب هدایت - سه
~~نسخه خطی دیوان
# ~~و خاقانی گوید : قرطه فستقی فلک چاک زند چو فندفش
# ~~فرخی کتابخانه رضوان * آستانه *)
# ~~نسخ خطی دیواد خاقانی کتابخانهآ رضوان که در دو نسخه ms273 قرطه و دریک نخه
~~کرته است و در حاشبه
# ~~دیوان قصاید خاقانی کتاخانه رضوان از شس اللغات بقل کرده که ه قرطه بضم
~~کرته است یعنی یبراهن
# ~~و این معرب است")
# ~~و کمال الدین اسعبل را استعمال این کلیه مکرر دست داده که از جیله این
~~بیث است، چو آفتاب
# ~~طباشبر فره اش رادید زرشک قرطه کحلی خویش بر بدرید (دیوان کمال الدین
~~اسعیل چاب ببئی
# ~~صنحهآ 107) و همچنین در اشعار از رقی این الممه سبار آمده است از جیله
~~این بیت است : دهت
# ~~باز حریر حبز یوشید قرطهآ پر عنبر آستیش پرمشک بادبان (مجع الفصحاء ج 1
~~چاب طهران ص
# ~~190 و نسخه خطی دیواد از رقی کتابخانه رضوان " آستانه *) و کافی
~~طفر همدانی راست
# ~~با قرطه رومی هیه چون بدر منبراند بر مرکب تازی همه چون بار یرانند
~~(لباب الالباب ج 3
# ~~طبع برون 211 - و مجمع الفصحاء ج 1 چاپ طهران صفحه 480) و آگر کی تتبع
~~بیشتری در
# ~~دواوین شعرا بنماید مسلما موارد بسیاری از شعر شعرای دیکر وشواهد
~~بیشماری از برای استعمال
# ~~این کلیه خواهد یافت و کلمه ای که این اندازه متداول درمبان شعرا و
~~ادبا باشد بدون دلیلی قاطع
# ~~نبتواد آد را فطط ینداشت بلکه این کثرت استعمال دلبل صحث آن احت و آنچه
~~بحضی از فضلاه
# ~~فرموده اند که " معرب کرته قرطق است و قرطه اشتباه است * دلیل بر
~~ظط بودن قرطه نیز نتواند
# ~~بود چه بودن قرطق معرب کرته دلیل آن نیست که قرطه معرب آن نباشد از جهت
~~آرکه کلما ات بباری
# ~~است که دو و سه لفظ معزب دارد و میکن است کرته هم از آجیله باشد که
~~معرب آن هم فرطق و
# ~~هم قرطه آمده باشد و طاهرآ قاهنهآ هم برای تعریب کلیات اعجچه جز آنچه
~~برای شناختن آنما در بعضی
# ~~ازکتب ادیه آمده استدر دست نیت که با تطبیق با آن قواعد صعبح و فلط آن ms274
~~متعین کرددیس حکم
# ~~بخلط بودن آن مطوم نیست از روی چه میزانی است واکر عدم ایراد در مسجیات
~~لفت هرب وقلت استعمال
# ~~هرب آنرا دراین معنی موجب تردیددرصحت آن باشد با کثرت تداول آن در میان
~~شعرای پارسی زبان
# ~~که خود مصدا واعبارقان مه فمدبه ادباه است چای شاک وعیعه در صحت آن
~~دریارسی نیث وامثال
# ~~و نظائر آن در غارسی بسیار است 8 - و فی الاصل : حوش
# ~~9- وفی الاصل: کله 2- ذ - مقصوره 3 - ذ - بلازود * حاین مصرع دراصل
~~بکلی محو
# ~~همه احت ودر ننهآ خداخش اصلا این اییات موجود نیت
# ~~-78
# ~~توئی بلا جورد می سرخ بر چکیذ PageV00P283
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_284.png)

# ~~بر بنففه زار کل و بار سایه کره
# ~~آتش شعاع ز مشرق فرو غتند
# ~~با برک لاله زار همی بر جکد بخویذ
# ~~بام کبوذ و سرخ نبیذ آر2 کآسمان
# ~~ما برنیان لعل کسی باز کستریذ
# ~~جام کبوذ و سرخ نبیذ و شماع زرد
# ~~ویی کی جامهای کبونست بر نبیذ
# ~~و دیکری گفته است
# ~~گویی شقایقست و بنفشت و شنبلیذ
# ~~(شعر)]
# ~~بیراهنم از خون وآب دیذه
# ~~جون تور کمانست و من کمانم
# ~~وانوری " کفته است
# ~~اله بر شاخ زمرد بمثل
# ~~(شعر)]
# ~~وز ملاقات صبا روی غدیر
# ~~قدحی از شبه و مرجانست
# ~~بیه کنایت
# ~~راست جون آژدهآ سوهانست
# ~~نست کی خالی باشد2 از حروف تشبیه جنانک عنصری " کفته است "
# ~~کاه بر ماه دوهفته کرد مشک آری بدیذ
# ~~شعر))
# ~~و ازرقی کفته است "
# ~~کاه مرخور شیدرا در غالیه بنهان کنی
# ~~(شعر)]
# ~~روزی کی آب وآنش خندو1 ززخم تیغ
# ~~شنگرف بارذ از دم13 زنکار جهره تیغ
# ~~این لاله قطره کرددو آن ارغوان دخان12
# ~~بیجانه ریزدە1آ از سر بیرور کون سنان
# ~~1- خوید عطف سبز چو که باسبان دهند ومطلق فله زاراست 2- فی الاصل وم -
~~با آتشی شدست
# ~~ ی  برلاد وثیر
# ~~وزین اسب برای استحکام انها کشند و آن برنک زرد و بقوت مایند ابریشم
~~است 6-ذ- کوید
# ~~ونک است 8- ذ - بود ms275 9- غالیه بوی خوشی است مرکب از مشک و عنبر و جران
~~سیاهرنه
# ~~* موی را بوی خضاب کنند حاها بذلک سلیان بن مبداللک 10- ذ - دیکری گوید
~~19- کن
# ~~یاهصل : وفی لباب الالباب لنورادین محد الحوفی طبع اه حد برون (ع2 ص
~~19) میزد.
# ~~لطه هوالضواب 12- نعه جابی : رخاد مجم التححاذم- دخان 12-م - از دم
# ~~1= فی الاصل : ود( کفنا) و فی لباب الالباب" روید ودو مبم القصاء
~~ومم ه ذ- رود
# ~~7-م - آزده - و اژده رامها و گودیهای روی صوهادرا گویند و نغه چایی
~~آزده 9 است که بعنی PageV00P284
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_285.png)

# ~~و ویگری کفته اسعا
# ~~(بیت)
# ~~نمش دیذی کی باشدش آب نقاب
# ~~یمن شده آب از آتش وآتش ازآب
# ~~بنکر تو بذین باذه وآن جام شراب
# ~~بیه مهروط
# ~~آب فسرده بینی و آتش ناب
# ~~آنست کی حرف شرط در آن بکار دارند(قه"1) جنایک عمعق بخاری"
~~کفته است *
# ~~کر موری سخن کویذ و کرمویی روان دارد
# ~~شعر)
# ~~و[دیکری کفته استا
# ~~من آن مور سخن کویم من آن مویم کی جان دارد
# ~~شعر)]
# ~~کر ماهی سخن کویذتو آن ماه سخن کویی
# ~~وکر سروی قبا دارد تو آن سرو قباداری
# ~~و انوری "کفته است*
# ~~(شعر)]
# ~~کر دل و دست بحر و کان باشد
# ~~یه1 معکوس
# ~~دل و دست خذایکان باشد
# ~~آنست کی جیزی بجیزی تشبیه کند  بعداز آن * مشبه به را بوجهی باؤل تشبیه
# ~~دند جنایک عنصری کفته است 9
# ~~(شعر)]
# ~~ز سم ستوران و کرد سباه
# ~~زمین ماه روی وزمین روی ماه
# ~~روی زمین را از نشان نعل ستوران بماه تشبیه کردهستباز روی ماه را از
# ~~کثرتغباربزمین تشبیه کرده و رشید [(همین معنی12)] ملاحظه کرده [است
# ~~و کفته
# ~~شعر)]
# ~~بشت زمین جوروی فلک کشته از سلاح
# ~~روی فلک جوبشت زمین کتته ارغبار
# ~~از سم مرکبان شذه مایند غار کوه
# ~~و ازرقی کفته 12 است *
# ~~وزشخص کشتکان شذه مایند کوه غار
# ~~ما حلم او زمین کران جون هواسبک
# ~~(ثعر)
# ~~باطبع او هواه سبک جون زمین کران
# ~~-7
# ~~1-م =شر ms276 2-ذ- کوید 2-م- موی ؟ 4- م - مورم ؟ 9= م - ابوری افته ات
# ~~6- ذ- و کرحروی قبابوشد تو آن سرو قبا یوشی نسحه جایی : و کرروی
~~قبابندد 7-م - دیکری
# ~~8- این بیت در نسخه م قبل از بیت (اکر ماهی سحن ...) است 9- م - مشبه ؟
~~10_ ذ"م-
# ~~کنند 11_- ذ - مشبه به را بشبه تشییه کنند مثال عنصری بوید 12- ذ_ این
~~ملاحظه 14-
# ~~ذ- انوری کوید PageV00P285
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_286.png)

# ~~فست کی شاعر در بعضی از اوصاف خقپش تشبیهی مضمر کرداند، ومراد [او
# ~~ز آن معنی آن تشبیه "باشد جنانک منجیک ترمدی ("1) کفته است *
# ~~هر)).
# ~~وریاسمین بری تو بدل جونک آهنی
# ~~کر انکبین لبی سخن تو جراست تلخ
# ~~" و معزی گفته است ،
# ~~(بیت2)]
# ~~کر نور مه و روشنی شمع تراست
# ~~بس کاهش وسوزش من از بهر جراست
# ~~ور ماه تویی مرا جرا بایذ کاست
# ~~ثر شمع تویی مرا جرا بایذ سوخت
# ~~و مقصود شاعر ازین معانی تشبیه لب دوست است بعسل و بر او بیاسمین
# ~~و روی او بماه و شمع (است)
# ~~شبیه تسویت12
# ~~آنست کی جیزی را در بعضی [از] اوصاف باجیزی برابر ومساوی کند 12 جنانک
# ~~شاعر "کفته است 14"
# ~~شعر
# ~~کفتم ز دل خویش دهان سازمت ای ماه
# ~~کفتا نتوان ساخت زیک نقطه دهانی
# ~~شفتم زتن خویش میان سازمت ای دوست
# ~~کفتا نتوان ساخت زیک 11 موی میانی
# ~~دل ومیان خویش را با موی و نقطه11 متساوی کرده است ودیکری کفته است
# ~~هر)
# ~~زلفست آن یا جوکان خالست آن یاکوی
# ~~صروست آن یا بالا ماهست آن یاروی
# ~~و تشبیه خال بمطلق کوی [ تشبیهی] درست نیست
# ~~شبیه تفضیل
# ~~آنست کی بعد از تشبیه جیزی بجیزی وجه تفضیل3 مشبه به "بیان
~~کند19" جنانک
# ~~رخی [سجزی
# ~~" کفتهاست 11" [(شعر)]
# ~~329
# ~~1- ذ - کرده است 2 - ذ - این 3 - م - این 9 - ذ - باشد مثال این معنی 5
~~- فی الاصل
# ~~طلخ 6- ذ - بدل از چه چو آهنی 7- ذ = منجیک ترمدی کوید؟ 8 - م - شعر
~~9-ذ-
# ~~من آخیر زکجاست 10- م - باکبین 11_ م -یاسین 12_ذ ms277 سمتساوی 12_ ذ
~~حومتاوی
# ~~کنند م * ومساوی کنند 14-م - کوید 15_ ذحییت 16-م - بیی 17- م - باقطه
# ~~19- ذ - بان کنند؟
# ~~20- م - سعری کوید ؟
# ~~18- م - افروده : مشبه بر
# ~~موی
# ~~2- ذ کوید PageV00P286
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_287.png)

# ~~بقد تو کویی سرویست در میان قبا
# ~~(فا) جوماه بودو جوسروو نه ماه بودو نه سرو
# ~~وی کفتی1 ماهیست بر نهاذه کلاه
# ~~مر نبندذ سرو[و
# ~~کله ندارد ماه
# ~~و] دیکری "کفته است1*
# ~~وی اوماهست نه نه ماه کی دارذ کلاه
# ~~قی او سروست نینی سروکی بندذ قبا
# ~~و] انوری "کفته است"
# ~~خواستم کفتن کی دست و طبع اوابرست و کان
# ~~عقل کفت این مدح باشد نیز با من هم بلاس
# ~~دست اورا ابر جون خوانی و آنجا صاعقه
# ~~وابیات اول را صنعت
# ~~لبع او را کان جراکویی و آنجا احتباس
# ~~خوانند و بیت انوری [ را] تشبیه تفضیل  برای آنک ایشان بذکر کلاه
~~وقبافرق
# ~~مع و تفریق
# ~~میان روی و قد دوست و میان ماه و سرو ظاهر کردانیذه11 اند و انوری وجه
~~مزیت
# ~~و تفضیل دست و طبع [ ممدوح] بر ابر و کان باز نموذه
# ~~بکمان افکندن است و این صنعت جنان بود کی [لفظی] ذو معنیین بکار دارد
~~یکی
# ~~ریب 13 یکی غریب تاخاطر سامع[ نخست] بمعنی قریب روذ و مراد قایل12 معنی
# ~~ریب1 باشد جنانک عنصری " کفته 3 است ، [ در مدح سلطان معمود]
# ~~تو آن شاهی کی اندر شرق و در غرب
# ~~همی کویند در تسبیح و تهلیل
# ~~جهوذ و کبر و ترسا و مسلمان
# ~~ویا دیکری" کفته است"
# ~~(شعر)
# ~~ی یارب عاقبت محمود کردان
# ~~2
# ~~ا- ذ- کولی
# ~~2- ذ - چو ماه باشد و چون سرو نه نه ماه و نه صرو و دردیوان فرخی این
~~بیت
# ~~چنین ثبت است چو سرو بود و چو ماه و نه ماه بود ونه سرو قبانپوشد سرو و
~~کله ندارد ماه 2 - ذ - کوید
# ~~1- ذ- نی نی
# ~~5 - م - افروده: شعر 6- پلاس مکر و حیله و صاحب انجمن آرای ناصری
# ~~همین بیت ms278 انوری را شاهد برای این معنی آوردهاست  7 حذ-خوانی که آن
~~باصاعته 9- احتباس
# ~~باز ایستادن 9 - ذ بجای خوانند آورده (نیز جمع است) 10- ذ - افروده :
~~است و بس
# ~~1_ ذ کرده 12-ذ. دارند 13-ذ - ویکی 11_ ذ - خود 19-م = قریب
~~PageV00P287
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_288.png)

# ~~فهرأ) جزروی تو در وجه دلم می نشود
# ~~و (دبکری) " کفته است
# ~~جز قد تو راست نیست بر کار دلم
# ~~جز [ز] آینه رویهم دمی نتوان دیذ
# ~~و شرف شفروه کفته است
# ~~و شعر
# ~~زو نیز جه فایده جودم نتوان زد
# ~~اندر نیام از پی تجهیز دشمنان
# ~~دار دسرافکنی که بجوهر مر صع است
# ~~وهمو کفته است
# ~~شعر
# ~~جز حلقهآ خلخال و یسوار دستت
# ~~بای تو که دار دوزبر دست تو کیست
# ~~آنست کی شاعر معنی خویش نمام بکویذ و جون بقافیت رسد لفظی بیازد کی
~~معنی
# ~~بیت بذان مؤگدتر و تمامتر کردذ جنانک کفته اند
# ~~نک بدرفشد جو مصقول آینه در آفتاب
# ~~نعر)4
# ~~و شک نیست کیلمعان آینهآ مصقول در آفتاب بیشتر و تمامتر باشد ولکن معنی
~~بیت
# ~~بذکر آفتاب احتیاج ندارذ کی تشبیه او آن مشبه را درروشنی و در خشیذن
~~بآینهآ مصقول
# ~~تمامست و آنج دیکری کفته [است
# ~~نک بدرفشذ جو تیغی نوزدوذه بی نیام
# ~~هر)
# ~~لفظ بی نیام لغوست جی آنرا در در فشندکی مدخلی نیست ، واین [جنس
# ~~زیادات بی فایده را در عیوب شعر
# ~~لغا
# ~~خوانند یعنی لغو و باطل آوردن11، و معنی ایغال دور برفتن در شهرها باشد
~~واین
# ~~صنعت را از بهرآن بدین نام تعریف کردند کی دور رفتن است بمعنی [و] مؤگد
~~کردانیدن
# ~~بر وجه افزونی، وجون شاعر معنیی بکویذو بر اثر آن معنیی دیکر بیارد کی
~~معنی
# ~~اول را تمامتر کرداند آنرا
# ~~2
# ~~1- ذ- کوید 2- تجهیز ساختن لشکر و مرده و مسافر و فازی و مانند آن 3 -
~~سوار بکسر
# ~~دست بند زناد 4- ذ - مصرع - م -ع (طامت مصرع) 5- ذ - بدرغشد 6 - ذ -
~~شیه
# ~~9- زدودن زنک از چیزی دور ms279 کردد و جلادادن باشد 8 - ذ- اخفی است 9- ذ
~~حرخشیدن
# ~~1- ذ - زیادة
# ~~=م - آورده اند 12د - بروجهی PageV00P288
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_289.png)

# ~~کعیل
# ~~خوانند [ جنانک] بلفرج کفته است 1
# ~~شد ممگن درجهان هر کوبساطش بوسه داذ
# ~~شعر))
# ~~وآن دهذبوسه بساطش کز در تمکین بوذ
# ~~در مصراع اول معنی بزرکی ممدوح تمام کفت کی هرکس کی بساط (4) او[(را)]
# ~~بوسه دهد ممگن شود درجهان و در مصراع دوم کمال آن بزرکی باز نموذ و کفت
~~کسانی
# ~~بحضرت او توانند رسید و شرف تقبیل بساط او یافت کی استحقاق تمکین و
~~احترام
# ~~دارند و این سعادت هرکس را مسلم نباشد
# ~~غراق
# ~~بر(در) کشیذن کمان است و در صنعت سخن آست کی در اوصاف مدح و هجا
# ~~و غیر آن غلو کنند و مبالفت نمایند و وجوه مدایح بحسب تفاوت درجات
~~ممدوحان
# ~~مبختلف است [و] بر موجب اختلاف احوال ایشان در ارتفاع و اتضاع متفاوت و
# ~~از عیوب مدح یکی آنست کی از حد جنس ممدوح بطر فی افراط و تفریط بیرون
# ~~برند جنانک انوری " کفته است"
# ~~(شعر9)
# ~~زهی دست تو بر سر آفرینش
# ~~وجود تو سر دفتر آفرینش
# ~~قضا خطبها کرده در ملک وملت
# ~~بنام تو بر منبر آفرینش
# ~~جهل سال مشاطهٔ‌ کون کرده
# ~~رسوم ترا زیور آفرینش
# ~~کر فضلهآ کوهر تو نبوذی
# ~~حقیر آمذی کوهر آفرینش
# ~~و این نوع مدیح جز بیغامبر را [ صلوات الله علیه و آله] نشایذ و بیرون
~~ازودر
# ~~حق هرکس کی کویند تجاوز باشد از حد مدح ، و جنانک دیکری کفته است
# ~~شه11 فرشته صفت خواجهآ محتد خلق
# ~~بعره
# ~~وحیددهر ملک بودلف12 کریم جهان
# ~~1-ذ - وابوالفرج 2 - ذ - افروده ، توانند 3 - ذ - بزور کشیدن م :
~~یرکشیدن 1- ذ -
# ~~مدیح 5- اتضاع دود مرتبه عدن 9 - ذ - بطرف 7- ذ - کوید 8 - ذسیت
# ~~9-م
# ~~جر پیغبرم نشاید 10- ذ - بود
# ~~1-م - شهی
# ~~ا- ذ- یوسف ؟

PageV00P289

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_290.png)

# ~~وجتس ملوک را خواجه و وحید دهر، مدحی قاصر باشد وجنس خواجکان را
# ~~شه وملک نالایق: وجون این مقدمات معلوم شد ms280 بدانک خلال وخالی کی مردم را
# ~~بذان بستاینذ بسیارست و حصر اسباب آن متعذر(ثه4) الآآنک عمدهآ مدایح
~~حقیقی در
# ~~مدح مردان صفتی تواند بود که بفضایل نفسانی باز: کردد جون عقل و علم و
~~جود و
# ~~علم ورای و شجاعت وعدل وعفت و اکر جه جمال و صباحت1 را در وجوه
# ~~مدایح مدخلی تمام است و منظر انیق و وجه جمیل درهیبت و حشمت صاحب 2
# ~~منصب بیفزاید و عرب بذان تیمن کرده [اند] و از دلایل خصال 8 حمیده
~~شمرده 1
# ~~جی در احادیث آمذه است کی [ أطلبوا] الخیر بعند رحسان ألوجوه10 و قبح
# ~~منظر ودمامت 11 صورت موجب سقوط هیبت و دلیل خلال مذهوم دانسته لکن
# ~~بایذکی
# ~~در وجوه مدایح رجال معول برذکر طراوت خلق و جمال صورت نکنند14
# ~~و آنرا جز بتبعیت بعضی از فضایل نفسانی بکار ندارند ودر مدایح 14 خلفا
~~وسلاطین
# ~~وکبار " اعتماد"] برذکر16 سخا و شجاعت هم بسندیده نداشته
~~اند17 از بهر آنک بذل
# ~~مال خوذ از ضرورات باذشاهی است و کسی19 را کی جندین هزار مرد و زن نان
~~خوار
# ~~باشند16 و همه را علی اختلاف طبقاتهم مکفی المؤنه ببایذ داشت جکونه
~~بسخاومروت
# ~~وصف توان کرد و مبارزت و حفظ نواحی مملکت نصیبهآ بندکان دولت و اعیان
~~عساکر
# ~~باشد و خلفا و سلاطین بزرک قهارمهآ عالمندو مستعملان ارباب شجاعت ،
~~بذین دوخصلت
# ~~در مدح 21 عبید و موالی ایشان اکر مبالغتی روذ آن هم ببزرکی قدر ابشان
~~باز کردد
# ~~و اکر کسی خواهذکی لابد ایشان را بذین و جوه بستایذبر و جهی [بایذ] کی
~~غیر ایشان
# ~~را لایق نیفتد جنانک روذکی کفته است
# ~~ععر)
# ~~همی بکشتی تا در عدو نماند شجاع
# ~~همی بدادی تا در ولی نماند فقیر
# ~~و در مدح حوانی منو  و سرطین ذکر جمال و خوش خویی نبایذ کرد ودر
# ~~1-م = وحیدالدهر 2- ذ - است 2 - ذ - حلال ؟ 4- ذ - در حق 5-م - و حکم
# ~~9-م- وصاحب؟ 7-م- حاج : 8- ذ- خصائل 9حذ - شردهاند 10- م - اطلب ms281
# ~~الغیر عند حسان الوجه 11- ذ - ذمامت ؟ و دمامت بعنی زشت روئی است 12حم
~~= ماندکی
# ~~12-م - نکند 14- وحمدح 15-م - اعتبار 16- ذحبذکر 17-م - بداشته اند *
# ~~18_ ذ- چه کسی را 19_ ذ= باشد 20- ذ - باید
# ~~م حمدی
# ~~2- وفی الاصل:
# ~~بالغی
# ~~23- ذ- گوید
# ~~29- ذ - و ملوک ؟

PageV00P290

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_291.png)

# ~~رم وسخاوت مبالغت نبایذنموذ و لفظ عفت را در مدیح 1 ایشان بعصمت بدل
~~بایذ
# ~~رد، واز اغراق در مدح ملوک مختاری 2 کفته است
# ~~ز کنه رفعت او وهم را بریزذ بال
# ~~و شوق مدحت او طبع را بر آیذبر
# ~~در آفرینش برنده بود خنجر او
# ~~فه تربیت زفسان یافت نه زآهنکر
# ~~نخست بارکی برکان او کذشت فلک4
# ~~برینه یافت شب وروزرا ز یکدیکر
# ~~نعوذ بالله اکر نام اوبرد یأجوج
# ~~بریذه کردذ صدجای سد اسکندر
# ~~همی بدفتر بردم صفات رزم ترا
# ~~بذو رسیذم خون شد مدادبر دفتر
# ~~و معزی کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~قوتی دارد ز رایش زآن بلند آمذ فلک
# ~~نسبتی دارذ بلفظش زآن عزیز آمد کهر
# ~~متتش در راستی کویی دلیلست از قضا
# ~~قدرتش در جیرکی کویی و کیلست از قدر
# ~~با لقاه او بصر تفضیل دارذ بر زبان
# ~~با ثناه او زیان ترجبح دارد مر بصر
# ~~آب دریاقطره قطره لؤلؤ مکنون شذی
# ~~کر بدریا بر خیال همتش کردی کذر
# ~~باغ را هرکر نبوذی آفت از باذ خزان
# ~~کر ز ابر جود او بر باغ باریذی مطر
# ~~و همو کوید
# ~~(شعر)]
# ~~نخست جیز کند آرزوی خدمت او
# ~~جو در بدن متحرک شود جنان جنین
# ~~ز حرص خدمت و دیذاراوعجب نبوذ
# ~~بی قرار شود نطفه در قرار مکین
# ~~[و] ازرقی1" کفته است 512
# ~~شعر)) (ث4)
# ~~بشمشیر او باز بستست کیتی
# ~~عرض باز بستست لابد بجوهر
# ~~ار از باختر بر کشد تیغ هندی
# ~~رسذم وج خون درزمان تابخاور
# ~~کسی کو ندیذست مر ناو کش را
# ~~ز آتش مرگب ندینست صرصر
# ~~-297-
# ~~1- ذ - مدح 2 - م - بخاری 4 - فسان سنکی که شمشیر و کارد و غیره ر
~~ابدادن تیز ms282 کند
# ~~9- ذ - نضت بارکه بکذشت بر سرارکان *- ذ حوخون 6- ذ- دلیلست 7- م-
~~تفضیل
# ~~8- نسخه چایی وم -: مگر 9 - ذ - دیکرنی کوید 10- کذا فی الاصل : یعنی
~~"که بی *
# ~~14- م - انوری این ایات از از رقی است و نسخه - م - که بانوری نسبت
~~داده غلط است ودردیوان
# ~~ازرقی نخه خطی کتابخانه رضوان (آستانه) و مجمع الفصحاء ج1 بنام از رقی
~~ثبت است 12 ذ - کوید PageV00P291
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_292.png)

# ~~با شهریاری کی با هتتا تو
# ~~اهراض زایل شمارند کوهر
# ~~زتف سنان تو نازاده دشمن
# ~~و بیم سنان تو نایذ بمحشر
# ~~جونام تو خاطب زمنبر بخواند
# ~~سخن کوی کردد بمدح تومنبر
# ~~شعاع درفش تو بر هرکه تابذ
# ~~نوایذ ز اولاد آن دونه دختر
# ~~تو آنی کی شیر ژبان روز هیجا
# ~~همی بر سنان تو افسر کند سر
# ~~بلنک ازنهیب سنانت بخواهذ
# ~~بخواهش کری بال و براز کبوتر
# ~~کر آب تیغ تو در رفتن آیذ
# ~~درو هفت دریا بوذ هفت فرغر
# ~~ز خنجر کنی جامهآ زندکانی
# ~~کر نام خوذ بر نویسی بخنجر
# ~~بنام خلاف تو کر کل نشانند
# ~~سنان جکردوز و خنجر دهذبر
# ~~باندیشه اندر نکنجد مدیحت
# ~~ی مدحت تمامست و اندیشه ابتر
# ~~و] معزی کویذ
# ~~(شعر))
# ~~ایا مراد تو مقصود آسمان زمدار
# ~~و یا رضاه تومطلوب اختران زمسیر
# ~~خیال مور ببینذ ضریر در شب تار
# ~~اکر ضمیر تونورافکند بجشم ضریر
# ~~وکرز عدل تو نخجیر بهرهی یابذ
# ~~بدوستی نکرد شیر شرزه در نخجیر
# ~~وکر موافقت تورسد بآتش و آب
# ~~شوندهر دوبهم ساز کارجون می وشیر
# ~~و] انوری کویذ
# ~~(شعر)]
# ~~سیم نطف تو با باذ اکر سخن کویذ
# ~~حیات ونطق بذیرد ازو عظام رمیم
# ~~(48) سموم قهر توباآب اکرعتاب کند
# ~~بشیزه داغ شود بر مام ماهی شیم
# ~~و [نیز] انوری10 کویذ  [در صفت اسب
# ~~- و فی الاصل: اغراض 2 - نسخه چایی : ترابد 2 - م - ار بهی سنانت
~~نخواهد؟ - ذ -
# ~~از نهیب تو افسر بخواهد   - بفتح اول و ثالث جوی خشکی که از آن آب رفته
~~و اندکی برجای
# ~~مانده باشد ms283 ودر فرهنک ناصری همین بیت را شاهد آورده 5 - م - کفته است 9
~~- ضریر نایینا
# ~~7- استغوان پوسیده 8 - ذ- باد 9 - یشیز ویشیزه بعنی یول کوچک و نازکی
~~است که از مس
# ~~صازند وفلس ماهیرا بجمت شباهتش باین یول یشیز ویشیزه کویند 10- و فی
~~الاصل "فضایری*
# ~~ولی این آلمیه بخطی جدید نوشته شده ودر اصل *انوری" بوده و معو
~~شده و آثار آن باقی است،
# ~~اگر محول حال جعانیان نه قضاحت
# ~~و این ابیات از قصیدهٔ‌ انوری است که مطلعش این است
# ~~هرا مجاری احوال بر خلاف رضاست  و درجیع نسخ دیوان انوری موجود است و
~~در نخه - م -
# ~~بیت فضائری را که اندکی بعد ذکر شده در اینجا آورده است و بعد از ان
~~این ایات (تبارک الله)
# ~~است که بخود انوری نسبت داده است و در نسخه حذحبجای و نیز انوری کوید
~~(وهوراست) است PageV00P292
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_293.png)

# ~~تبارک الله از آن آب سیر آتش فعل
# ~~ی بارکاب توخاکست و باعنانت هواسنتد
# ~~بوقترفتن وطی کردن مسالک ملک
# ~~هواش فدفد و دریاسراب و که صحراست
# ~~جهان بوردی کامروزش اربرانکیزی
# ~~بعالمیت رساند کی اندرو فرداست
# ~~و] کمال (اسمعیل) [کفته است
# ~~شعر))
# ~~تکاوری کی بیک حمله زیر بای آرذ
# ~~کر از درازی اومیذآ باشذش میدان
# ~~و غضایری * کویذ
# ~~(شعر)
# ~~درنک از امن تو آموختست خاک زمین
# ~~شتاب ازاسب تو آموختست باذشمال
# ~~و مبالغت در وصف صباحت و ملاحت معشوق عنصری کویذ
# ~~(شعر)]
# ~~جون دورخ او کر قمرستی بفلک بر
# ~~خرشیذ یکی ذره زنور قمرستی
# ~~جون دولب او کر شکرستی بجهان در
# ~~صذ بدرهآ زر قیمت یک من شکرستی.
# ~~واغراق در وصف  نازکی [تن] معشوق {بغایت لطف چنانک ظهیر کوید
# ~~ای روی تو از لطافت آبینه روح
# ~~خواهم که قدمهای خیالت بصبوح
# ~~در دیده کشم ولی ز خار مزه ام
# ~~فرسم که شودپای خیالت مجروح
# ~~دیکری کویذ]
# ~~(شعر)]
# ~~از باد سر دو زلف عنبر بویت
# ~~زرده شود همی کل خوذرویت.
# ~~ز انگشت نمای هرکسی در ms284 کویت
# ~~رسم کی نشان بماند اندر رویت
# ~~وبلفرج  کویذ[ در مبالغت عدل
# ~~فعر
# ~~آموخته زایذ بجهآ شیر ز ماذر
# ~~از عدل تودر بنجه نهان کردن جنکال
# ~~رو کوید
# ~~-269
# ~~1- ذ حنعل 2م - که بارکابت 2 - کذافی دیوان الانوری وهوالظاهر وفی
~~الاصل وم - فرقد
# ~~-ذ- فدند و ششد وشت ات و در لباب الالباب ، فرفر
# ~~9- ذه اکر درازی امید *-ذ
# ~~عنصری 1- ذ- انروده : چنانک 7- ذ - صنت ه - این دوییت ظمیر نقعادر نسخه
~~ذحاحت
# ~~9- ذ- دیکری کوید 10 ذ - ابواللرج کوبد PageV00P293
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_294.png)

# ~~1
# ~~خیال تیغ تو اندر میان صلب پذر
# ~~عدوی دولت اودین رامیان زنذبدونیم
# ~~شعرء](4)
# ~~ومعزی کویذ
# ~~کر دشمنت در آب جوماهی وطن کند
# ~~ور حاسدت جوسنک در آمن کند حصار
# ~~آن کردذ از نهیب تو در آب سوخته
# ~~وین کردذ از خلاف تو درسنک خاکسار
# ~~و مبالفت در هجو یوسف عروضی کویذ
# ~~شعر)
# ~~ای خواجه قصد من بهجا مر ترا نبوذ
# ~~جزطبع خویش برتونمی کردم آزمون
# ~~همجون نخست برسک تیغ آزمون کنند
# ~~باشذ بنیکی وبذی خلق رهنمون
# ~~ولامعی کویذ در بخل
# ~~(شعر)]
# ~~ماه رمضان کرجه شریفست و مبارک
# ~~سیروزفزون نوبت او نیست بهرسال9
# ~~در خانهآ اوسال سراسر رمضانست
# ~~لما حشر نبینند عیالانش
# ~~شؤال
# ~~و جنانک دیکری کفته است]
# ~~خواجه بزر کست [و]مال دارذ و نعمت
# ~~بعمت و مالی کی کس نپابذاز آن کام
# ~~شوخ بکرمابه بان و موی بحجام
# ~~بخلش جایی رسید کو نکذارذ
# ~~در فرومایکی بکمال
# ~~و] انوری کفته است
# ~~ترا هجا نکنذ ابوری معاذ الله
# ~~*او کی ارشعراه کس ترا14" هجانکند
# ~~نه از بزرکی تو*زآنک در19" معایب تو
# ~~جه جای هجو کی اندیشه هم کرانکند
# ~~ستعارت 16
# ~~نوعی ازمجازست11 ومجاز ضدحقیقت است وحقیقت آنست کی لفظرا بر معنیی
# ~~225
# ~~1- استخوان یشت که دارای نقراتی است واز بالاتا یائین کشیده شده و
~~بسعنی یشت است و در مجمع
# ~~الفصحاء : بجای صلب ه پشت  است 2 مذ- هی 2- ذ - ور حاسدت بسنک چو آمن
~~کند
# ~~حصار 4- ذ - کر 5 - و فی الاصل : جر ms285 طبع خویش بر تو همی کردم آزمون - م
~~- جز طبع
# ~~خویش بر تو همی کردم آزمون - ذ= حرطین خویش تر توهمی 6 - فی الاصل
~~میچود بحست
# ~~برسکه ؟ - ذ - همچون نضست تیغ بستک 7- کذا فی الاصل ؟ 8 - ذ - کفته است
# ~~9- نسخه چایی و م : سی روز بود نوبتوقت او هرسال ؟ 1_وفی الاصل هیلانش
~~11- ذ -
# ~~حت ومالی که کس نشانش نیابد 12- ذ- بخل بجائی
# ~~14-ذ - میجکس
# ~~14- ذ - کوید
# ~~1- ذ - بلک از 16- ذ- مجازه 17-ذ - مجازات ؟

PageV00P294

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_295.png)

# ~~اطلاق کنند کی واضع لغت در اصل وضع آن لفظ بازاء [آن] معنی 1 نهافه
~~باشد
# ~~جنانک کویی دست بشمشیر برد[ و] بای فرا بیش نهاذ [کی لفظ دست و بای در
~~اصل
# ~~وضع بمعنی این دو جارحت مخصوص نهاذه اند،] و مجاز آنست کی از حقیقت در
~~کذرند
# ~~و لفظ را بر معنیی دیکر اطلاق کنند کی در اصل وضع نه برای (قدرهٔ‌) آن
~~نهاذه باشند
# ~~لکن با حقیقت آن لفظ وجه علاقتی دارذ3 کی بذان مناسبت مراد متکلم از آن
~~اطلاق
# ~~فهم توان کرد جنانک کویی فلان را بر تو دستی نیست و در دوستی تو بای
~~ندارذ یعنی
# ~~اورا بر تو قدرتی و نعمتی نیست و در دوستی تو ثبات ننمایذ و دست و بای
~~دراصل وضع
# ~~بمعنی قدرت و نعمت و ثبات و دوام ننهاذه اند الا آنک جون ملازمتی میان
~~دست و
# ~~قدرت وبای و ثیات هست 6 ازین استعمال بقرینهآ ترکیب این الفاظ معنی
~~قدرت و
# ~~نبات معلوم شوذ، و مجاز برانواعست و آنج از] آن جمله باسم استعارت
~~مخصوص است
# ~~لنست کی اطلاق اسمی کنند بر1 جیزی کی مشابه 8 حقیقت آن اسم باشد در
~~صفتی
# ~~مشترک جنانک [مرد] شجاع را شیر خوانند بسبب دلیری و اقدامی کی مشترک
~~است میان
# ~~نهردو و مردم کند طبع نادان را خر خوانند بواسطهآ بلادتی کی مشترک است
~~میان
# ~~هردو و این صنعت با سایر مجازات دیکر در جمله لفات مستعمل است و ms286 در نظم
~~و نثر
# ~~اصناف مردم متداول و آنج از وجوه استعارات مطبوع و دل بسند11 افتد و در
~~موضع
# ~~استعمال مقارب و مشابه معنی اصلی آیذ در عذوبت سخن و رونق کلام
~~بیفزایذودلیل
# ~~بلاغت و فصاحت مرد باشد و در دلالت معنی مقصود از استعمال حقیقت بلیغ
~~تر بوذ جنانک
# ~~تویی باذشاه دست ظلمه ازاموال مسلمانان کوتاه کردانیذوبای کفره12(4) از
~~یلاد
# ~~اسلام منقطع کردهٔ‌ 1 در مبالغت بیش از آن باشد که کویی تصرف ظلمه 19
~~از اموال مسلمانان
# ~~باز داشت و آمد شد کفره از بلاد اسلام منع کرد ، و از استعارات لطیف [
~~جنانک]
# ~~عمادی " کفته است 16 "
# ~~(شعر))
# ~~با حملهآ باز هیبت او
# ~~شاهین قضا کبوتر آمذ
# ~~271
# ~~9- معانی 2_ذ کنرد 3- ذ - وجه علاتی باشد - م - وجه لامتی دارد *- ذ -
~~مناسب تر
# ~~9- ذه مناحبتی 1- ذ - افزوده - در اصل وضع بسعنی ؟ 7- ذ - و بر 8 - ذ -
~~مشابهت
# ~~9- ذ = بسبب 10_ذ - افروده : است 11_ذ - دلیذیر
# ~~12-ذ - ظلمرا 13- ذ - کفر
# ~~1
# ~~1- ذ - کردانید 15- ذ - ظلم 19- ذ - کوید PageV00P295
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_296.png)

# ~~و همو کویذ *
# ~~فمزهآ تو سبزه آهوی جان
# ~~ه تو تلهآ روباه تن
# ~~کرجه لفظ تله خوش نیست] و بلفرج
# ~~کفته است
# ~~کاو دوشای عمر بذخواهت
# ~~رهآ خوان شیر کردون باذ
# ~~و] انوری 3[ کفته است
# ~~شعر)
# ~~مسند تست بحق باز ز مجموع وجود
# ~~آن دکر[(ها)] همه ترقین عدمرا تفصیل*
# ~~و کمال اسمعیل اصفهانی را در سو کند نامه و غیر آن استعارات لطیف و
~~ایهامات
# ~~خوش است جنانک می کویذ
# ~~(شعر)
# ~~حسود برطبق عرضم آن عراضه نهاد
# ~~بی شاخ خاطرم آن جنس میوه نارذبار
# ~~و می کویذ
# ~~شا
# ~~مهابت تو اکر بانک بر زمانه زند
# ~~طار هفتهآ ائیام بکسلند مهار
# ~~و می کویذ
# ~~شعر)]
# ~~همای رایت قدر تو نسر طایر را
# ~~هاذ نور سعادت بزقه در منقار
# ~~و اکر توانستی کی کفتی دانهآ سعادت حق تقابل مرعی تر و استعارت
~~"قریب تر
# ~~بوذی و کفته است و درین هم ms287 استعارت لطیف است و (هم) ایهام خوش
# ~~شمعر*
# ~~بجشم آب کی آشفته کردداز خاشاک
# ~~یغ کوه کی از نم برآورذ زتکار
# ~~مروری دماغ و ویاست اعضا
# ~~باحترام زبان و وجاهت وخسار
# ~~و کفته است و درین مطابقهآ نیکوست
# ~~شعر)) ال2)
# ~~خشک مغزی خاک وبآب تر دامن
# ~~سردی دم باذ و بیشت کرمی نار
# ~~و کفته است
# ~~شعر)
# ~~بیارنامه کی درسر کرفته انداشجار
# ~~بتابخانه کی دروی نشسته اند انجم
# ~~1- فه ابوالفرع 2- ذح انوری ؟ 2- ذ- کمال ؟  - در نسعه - ذ- این ییت
~~چنین نیه
# ~~احت " مسندتست بحق باروی جود واندکرهاهیه ترقین هدم    - هراضه
~~بالضم راه آورداز طعام
# ~~وجز آن 6- ذ - توانستی کفتن که
# ~~7- ذ - قرب تربودی و استعاره ایهام همو کفع است ایخاله
# ~~8- ذ- بفشک مثری آب و بخاک؟

PageV00P296

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_297.png)

# ~~و از استعارات بابسندینه [(جنانک)] فرخی [کفته است
# ~~ما مرغکان کرسنه ایم و تو خرمنی
# ~~خرمن زمرغ2 کرسنه خالی کجابوذ
# ~~و از سایر انواع مجازات آنج باوصاف شعرا مخصوص ترست و جز در کلام منظوم
# ~~قداولی بیشتر ندارذ مکالمهآ جمادات و حیوانات غیر ناطق است جون مناظرات
~~تیغ و
# ~~قلم و شمع وجراغ و کل و بلبل و مخاطبات اطلال و دمن و ریاح و کواکب
~~وغیران
# ~~جنانک کافی ظفر همذانی کفته است
# ~~شعر)
# ~~کزکل خبری هست ترا4 کفتاهست
# ~~برسید بباغ بلبل از نرکس مست
# ~~از کله برون آمذ ودر مهدنشست
# ~~کل مهد زمردین بکلبن بربست
# ~~وآن هم از جملهآ استعاراتست "الآ آنک این نوع استعارتی"
~~(است) بطریق
# ~~مثال یعنی (جون) شاعر خواهذکی بمعنیی اشارتی کند لفظی جند کی دلالت بر
# ~~معنیی دیکر کند بیارذ و آنرا مثال معنی مقصود سازذ و از معنی خویش بذان
~~مثال
# ~~عبارت کند و این صنعت خوش تر از استعارت مجرد باشد [ جنانک کفته اند
# ~~هعر)
# ~~ثرا خرما نسازد خار سازذ
# ~~کرا منبر نسازذ دار سازد
# ~~جون خواست تا بکوید کی هر دشمن کی بمراعات و استمالت دوست نکردذ و
# ~~بمدارا[ت] و مجاملت عادیهآ عداوت او کم نشوذ ms288 درمان آن جز دوری
~~نباشد(406) و
# ~~وجه خلاص ازو الا1 بقهر و قمع ممکن نکردذ ازین معانی بدان دو مثال
~~عبارت کرد
# ~~و این همان معنی است کی دیکری کوید
# ~~حر)
# ~~هر کجا داغ بایذت فرموذ
# ~~جون تو هرهم نهی ندارذ سوذ
# ~~6
# ~~1- ذ - و استعارت 2 - دراصل و دردیوان فرخی طبع عبدالرسولی : مرفکان؟ و
~~لیتامل الوزن
# ~~3 - فی الاصل . وعوال 2 ذ - عال 4- ذ - بکو 5 - کیله بکسر پرده تنک و
~~هریرده که مثل
# ~~خانه بسازند 6- ذ حوالاانک ازنوه استطارات - م - استعارت 7- م - اشارت
~~8 - ذ - یت
# ~~9- ذ- و جر 10- ذ - از این معانی دو مثال را بعبارت آورد و بهمین معنی
~~دیکری کفته است
# ~~-م - مطابق با متن جزآنکه بجای کوید" (میکوید) است PageV00P297
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_298.png)

# ~~و جنانک ازرقی1 گفته است
# ~~ولیک زین بنکین دان کشند وزآن بجوال
# ~~ومردوکیه سبز هردو همرنک اند
# ~~ب صدر یا دو براذر کی یکی ببعضی از فضایل
# ~~چون خواست کی میان دوط
# ~~فسانی مخصوص بوذ و دیکری از شرف تحلی بذان محروم فرق کویذ بمثال زمرد
# ~~و کیاه و عزت آن و رخص این از آن عبارت کرد
# ~~داف
# ~~و آنا از جملهآ کنایات است و کنایت آنست کی جون متکلم خواهذکی معنی از
# ~~معانی بکویذ9 معنی دیکر (کی) ارتوابع و لوازم معنی اول باشد بیارذ و
~~ازین [یذان]
# ~~معنی اشارت کندو این صنعت در جمله لغات مستعملست و بنزدیک خاص و عام
~~متداول
# ~~جنانک عوام کویند در سرای فلان کسی بسته نبیند و دیک2[ او] از آتش دان
~~فرو
# ~~کمی آیذ یعنی مردم بخدمت او بسیار [می] روند و مهمانی بسیار می کندجی
~~در سرای
# ~~نابستن از لوازم کثرت تردد واختلاف مردم است ودیک از بار فرو نا کرفتن
~~اولوازم
# ~~لعام "بسیارست و جنانک شاعر کفته است در حق طبیبی بیمارکش
# ~~فه
# ~~ازهیبت کشکاب توخون می ریزند
# ~~آنها کی زتیر و تیغ می نکریزند
# ~~بیمار همی شوند وبر می خیزند
# ~~نورفته بروستا1 وشهری ms289 بمراد
# ~~و دیکری کفته است در بلندی قدر ممدوح
# ~~ه
# ~~خواهذکی بای قدر توبوسدبراوج11 خویش
# ~~40) کرسی بزیر بای نهذآفتاب اکر
# ~~(و ظهیر کوید
# ~~ابوسه بررکاب غزل ارسلان دهد12
# ~~نه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
# ~~بن وتفسیر
# ~~انست کی شاعر جند صفت مجمل بر شمارد [ آنکه
# ~~در بیت دیکر [ با در
# ~~-6
# ~~ا1 - و فی الاصل محاری (4) ذ، م - مختاری ومتن اصلی بلاشبعه خطیاست چه
~~این بیت از قصیدهآ
# ~~معروف از رقی است که مطلعش این است " ز نور قبهآ زر ین آینه تثال
~~زمین تفته فرویوشد آتشین سربال
# ~~و بسیاری از ابیات این قصیده را مصتف درهیین باب باستشماد آورده است 2-
~~ذ - نعند ازان
# ~~جوال -م - برند و زان بجوال 2- م - فرق کند 9حم - کردد ه - ذ - افروده:
~~و
# ~~6 - ذ - قلانی 7- ذ- ودیک یایه 8 - ذ - بسیار است و شاهری هجو طبییی
~~کرده است و این
# ~~سنعت را رعایت کرفه است 9 -نسخه چایی: می میزند 10- ذ حروستاق 11- م -
~~دراوج
# ~~19- این بیت نقط در نسغه (ذ) است PageV00P298
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_299.png)

# ~~مصراع دیکر بیان آن بیارد و] تفسیر آن بکند جنانک عنصری کفته است
# ~~با ببندذ یا کشایذ یا ستاند یا دهذ3
# ~~شعر))
# ~~ج بستاند ولایت آنج بدهذ خواسته
# ~~باجهان بربای باشد شاه را این باذکار*
# ~~نج بندذ بای دشمن آنج بکشایذ حصار
# ~~و] معزی [ کفته است و تفسیر کرده
# ~~در معرکه بستاند و در بزم ببخشذ
# ~~شعر))
# ~~ملکی بسواری و جهانی بسؤالی
# ~~[و] ازرقی "کفته است2 [ و بیان کرده
# ~~با هیبت تو بریزد اندر که جنک
# ~~با جود تو زی کف تو دارذ آهنک
# ~~تیزی ز سنان زه زکمان برزخذنک
# ~~و] معزی کفته است [و تفسیر کرده
# ~~بیروزه ز کان در زصدف لعل زسنک
# ~~اندرین مدت کی بوذستم ز دیذار تو دور
# ~~بیت)
# ~~جفت بوذم با رباب و با کباب وبا شراب
# ~~بوذ اشکم جون شراب لعل در زرین قدح
# ~~(ثو4) [و] همو" کفته است 2 [ و بیان کرده ms290
# ~~باله جون زیر رباب و دل بر آتش جون کباب
# ~~مخالفان ترا از جهار کوهرهست
# ~~شعر))
# ~~ز نار کرمی جسم وز باذ سردی دم
# ~~جهار طبع نصیب جهار جیز مدام
# ~~و] متکلفی کفته است
# ~~زآب تری جشم وزخاک خشکی کام
# ~~اندر برم و بریزم ای طرفهآ ری
# ~~(شعر)]
# ~~در خانه ترا ودر قدح بیش تومی
# ~~ازبای تو موزهوز بنا کوش توخوی
# ~~275
# ~~بیرون کشم و باک کنم اندر بی
# ~~1-ذ- کند 2- ذ - کوید 2 - درهر ههار موضع تابجای با است 4- ذ- کاریاد-
~~م-
# ~~بادگار 5-م خ شر 6- ذ - صف 7- نسبنت بودم باشراب وبارباب وبا کبابم -
~~باشراب
# ~~با کباب و با رباب 8 - ذ - جام PageV00P299
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_300.png)

# ~~و آن جنان باشد1 کی [شاعر] معنیی بکویذ " و تفاصیل آنرا *
# ~~بیان کندجنانک
# ~~هیج قسم از اقسام آن مهمل نکذارد جنانک کفته اند
# ~~ل احوال او بنامیزذ
# ~~همه از یکدکر شکرفترست
# ~~خفته ابدر عبادتست و جو باز
# ~~کشت بیذار ناشر هنرست
# ~~ایستاذه نماز راست
# ~~مقیم
# ~~شسته در ذکر حی داذکرست
# ~~جون بکویذ تکویذ الا خیر
# ~~خأمش اندر عجایب فکرست
# ~~نیستی راست صابری شاکر
# ~~در خدادانه حاتمی دکرست
# ~~زنده مر خلق راست راهنمای
# ~~مرده هم سفت1 سیدبشرست
# ~~و]دیکری "کفته است
# ~~شعر"
# ~~درازی عمر مردم شصت سالست
# ~~شبست12 نیمی و شب خفتن حلالست
# ~~بمانذ سی و زآن سی بانزده نیز
# ~~حساب طفلی و حد کمالست
# ~~بمانذ بانزده زآن بانزده ده
# ~~هم دنیا و فرزند و عیالست
# ~~بماند بنج و آن بنجستا عمرت
# ~~نرا ای شصت ساله بنج سالست
# ~~جوعمراینست از آن پس مرتراخود
# ~~درین دنیات دل بستن محالست)
# ~~دە) و آنج دیکری کفته است  (شعر)]
# ~~رخان و عارض و زلفین آن بت دلبر
# ~~یکی کلست و دوم سوسن وسوم عنبر
# ~~هم ازین قبیل است
# ~~آنست کی بناه قافیت بر حرفی نهذ کی نام ممدوح یا آنج مقصود شاعرست در
~~آن
# ~~منسیق0 کردد جنانک انوری " کفته است 17"
# ~~2
# ~~1- ذح باید ا حذح وتفسیران کاح ذح بنوهیکه = ذه نیاند ms291 ه- م سچنانکه
~~شاهر کوید
# ~~6-م - بیامیزد ؟ 7- نسخه چابی : نازارست ؟
# ~~8- ذ- راستی مست 9- م - خاتی؟
# ~~10_ بضم اول وسکون ثانی بعنی دوش احت 11- ذ- کوید 12- کدا فی الاصل و
~~نسخه
# ~~-م - ولیتأمل الوزن . ونسخهآ خدا بخش اصلا این ایات را ندارد و نسخه
~~-ذ- وزاد نیمی بشب شتن
# ~~حلال است 13- فی الاصل ینج 14_ذ - هم از قبیل جع و تقسبم است 1- نعه
~~چایی ه
# ~~شعر 19-ذ - تبیین -م - متسق 17- ذ، م - کوبد PageV00P300
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_301.png)

# ~~ای سر از کبر بر فلک برده
# ~~مته کردان جوانجم فلکی
# ~~بعقابی وسیذه از مکسی
# ~~سما کی رسیذه از سمکی
# ~~بس بس اکنون کی بیش ازین نرسد1
# ~~اش لله دیورا ملکی
# ~~با آنجاکی "کفت1*
# ~~خواجه هستی جرا نیاموزی
# ~~خواجکی کردن از شهاب زکی
# ~~جون خواسته است تا شهاب زکی در قافیت بیارذ بناء شعر بر کاف و یاه نهاذ
~~و
# ~~فرف الدین شفروه5 کفته است
# ~~ای جو دریا سخی جوشیر شجاع
# ~~جوان )اقضاحاکم و جوجرخ مطاع
# ~~تا آنجا کی "کفت92]
# ~~ثر نکردم وداع معذورم
# ~~نیست بر مگیان طواف وداع
# ~~جون خواسته است " کی عذر خویش در تخلف وداع مخدوم بخواهذ بناه
# ~~قافیت بر عین نهاذ و این صنعت را از بهر آن توسیم خواندند کی شاعر اثری
~~از مقصود
# ~~خویش در قافیتا باز نموذه است و وسم داغ و نشان کردن است
# ~~آنست که شاعر نسق شعر بر وجهی نهذ کی بعضی از آن بر بعضی (48) دلالت
~~کند
# ~~و جون صاحب طبعی یک مصراع از آن بشنودبداند که مابعد آن جه تواند
~~بودجنانک
# ~~شاعر کفته است
# ~~شعر)]
# ~~خون عاشق مباح داشت بتم
# ~~باز وصلش حرام داشت مدام
# ~~نه مباحست آنج داشت مباح
# ~~ه حرامست آنچ کرد حرام
# ~~جون شاعر بشنوذ1
# ~~فه مباحست انی داشت مباح
# ~~277
# ~~ا- فی الاصل کرند وفی نسختی - م ، ذ - ونسته دیواک الانوری الطبوع
~~بتبریر ص 416 هکردان *
# ~~1-م= برصد؟ 3-م -... کفته است شعر 9- ذ - نهاده و شرف الدین - م -
~~نعاده است
# ~~و عرف الدین و ms292 نسخه جابی الدین ندارد 5 - و فی الاصل : شفره 9- ذ - و
~~چون خواست
# ~~7- ذ- خوانند -م - خواند 8- ننه جایی: طبع 9- در نسخهم - داشت به دکرد
~~* تصحیح
# ~~عمه 10_ذ - داشت 11_ چون شاهر و صاحب طبع شبوندکی - ذ - چون مرد فاضل
~~بشنودکی PageV00P301
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_302.png)

# ~~هر آینه دریابذکی تمامی آن آن باشد1 کی *
# ~~حرامست آ
# ~~رد حرام
# ~~و. همجنین آنج برقافیت دلالت کندهم ارین قبیل باشد جنانک "2 عمادی
~~کفته
# ~~ست
# ~~شعر
# ~~کنار بایستی
# ~~بر غم یار یار بایستی
# ~~ندرین بوستان کی عیش منست
# ~~ل طمع نیست خار بایستی
# ~~و این صنعت را از آن جهت تسهیم خواندند کی شاعر دیکری را در دانستن
~~بعضی
# ~~ز آنج نظم خواهذ کرد مساهم و مشارک کردابیذه است
# ~~ستطراد
# ~~آنست کی شاعر و صفی بر یک نسق می راند تا جون بآخر رساند آنج مقصود
~~باشد
# ~~از آن شعر بذان بیوندذ و بذان اشارتی کند جنانک عمادی کفته است
# ~~هر
# ~~با جند ز صحبت مجازی
# ~~ی سخنان نا نمازی
# ~~(تا آنجا کی کفت )]
# ~~خوذ قول بوذ بذین دروغی
# ~~خوذ عشوه بوذبذین درازی
# ~~کنون باری شکر فراخست
# ~~بعنی لب لعل الب غازی
# ~~و منجیک ترمذی کفته است (شعر)
# ~~وکرد سرخ خواست زمن سبز من بری
# ~~مروز اکر نیافتمی روی زردمی
# ~~کفتم کی نیک بود که کو کردسرخ خواست
# ~~کرنان خواجه خواستی از من چه کردمی
# ~~(40) آنست کی شاعر وصفی آغاز کند بصیغت نفی [و] کویذ نیست فلان جیزکی
# ~~جنین و جنین است [و نیست فلان جیز کی جنین و جنین است بهتر از فلان
~~یا10 بیشتر
# ~~278
# ~~از فلان و این صنعت در اشعار عرب بسیارست و اما در اشعار عجم جنان باشد
~~کی
# ~~1 - جای تعام جله در نسخه - ذ- داندکه نمصراع ذیکراین که -م - دریابند
~~که تنامی آنت که
# ~~2- و فی الاصل : نه جنانک این هبارت در- ذ - چنین است ، و آنچه بر
~~قوافی دلالت کند ازاین
# ~~قبیل است که 3 - ذه از بهران 4- م - خوایند 5_ ms293 و دراصل : می آیذ ونسخه
~~جابی "می آرد
# ~~9- م - بینمازی 7- م - افروده : تا آنجا که کفت 8 - درتیام نسخ کوکود
~~است و ازییت بد
# ~~که کلیه کو کردداردظاهر است کهدر این موضع هم صواب کو کرد استن* کو کود
~~9- درنسخهٔ‌ اساس
# ~~عالب کلیات محوشیه اسشودر نسنهآ خدا بخش اصلا این دوییت موجودنیست 10-
~~م - ویوهتر PageV00P302
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_303.png)

# ~~صیفت نفی در تشبیه تفضیل بکار دارند جنانک کفته اید
# ~~سبز دریا کی برآشوبذ و برخیزدموج
# ~~به عطابخش تراز خواجه کر خشنوذ[ه]بوذ
# ~~ی ز بیم غرقش خلق بوند اندروا
# ~~و این صنعت در شعر بارسی رونقی ندارذ
# ~~ان وزیر ملک مشرق تاج الأمرا
# ~~آنست کی الفاظ اندک بر معانی بسیار دلالت کند و لمح جستن برق باشدو
~~لمحه
# ~~بک نظر بوذ و جون شاعر جنان سازذ کی الفاظ اندک [او] بر معانی بسیار
~~دلالت کند
# ~~آنرا تلمیح خوانند و این صنعت بنزدیک بلغا بسندیذه تر از اطنابست ، و
~~معنی بلاغت
# ~~آنست کی آنج در ضمیر باشد بلفظی اندک بی آنک بتمام معنی آن اخلالی راه
~~یابذ بیان
# ~~کند و در آنج ببسط سخن احتیاج افتد از قدر حاجت در نکذرانده [وبحد ملال
~~نرساند
# ~~و اهل نقد کفته اند بلاغت لفظ نیکوست با سخت معنی و فصاحت با و کیزکی
~~سخن
# ~~است از دشواری، و بلاغت در سه نوع سخن بیدا شود ایجاز و مساوات و بسط
# ~~آنست کی لفظ(ثه4) اندک بود و معنی [(آن)] بسیار جنانک سنائی کفته است
# ~~فا بحشرای دل ار ثنا کفتی
# ~~حر
# ~~همه کفتی جومصطفی کفتی
# ~~و جنانک] انوری کفته است
# ~~" شعر
# ~~بی تو رفتست ورنه در زنبور
# ~~وهمو کفته است1)
# ~~در بی نوش کی فتاذی نیش
# ~~من جه کردم آنج آن آیذ ز من
# ~~(شعر))
# ~~آن بوذ کی لفظ و معنی برابر باشد جنانک [شاعر] کفته "است "
# ~~و مساوات
# ~~توجه کن آنج از تو آیذ والسلام
# ~~سؤال رفتی بیش عطا همیشه کنون
# ~~فعر) 11
# ~~-279
# ~~1- ذ- داود2-م - ترا ms294 شوید
# ~~2- اندروا سر کفته و حیران
# ~~4- م - ملع
# ~~5- م - در نکنرانند 6-م - نرحانند 7- ذ - فضل ه- ذ کوید 9- ذ - بجای
~~(وهو
# ~~کف احت) ایضاله 10_ ذ- اند 11- ذ حییت 12- استقبال و پیشباز کسی رفتن
~~است و
# ~~فرهنک ناصری میین فت را شاهد آورده و آنرا نسبت بعنصری داده است
# ~~همی عطای توآیذبذیره بیش سؤال PageV00P303
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_304.png)

# ~~نست کی معنی را بالفاظ بسیار شرح کند و بجند وجه آنرا مؤگد کرداند
~~جنانک
# ~~کر لفظی مشترک المعنی باشد بیان مراد خویش از آن بکند و اکر بتفسیر(ی)
~~احتیاج
# ~~افتد در رفغ التباس اشباعی بجای آرذ بس استعارات و تشبیهات جمله ازباب
~~ایجازست
# ~~و ایغال، و تکمیل ، و تبیین ، و تفسیر، و تقسیم، و استطراد ، و تفربع ،
~~و هرجه
# ~~زین صناعات 3 از بهر زیادت بیانی یا رفع اشتباهی استعمال کنند همه از
~~قبیل
# ~~* بسط سخن است " و جنانک کفتیم در ایجاز و مساوات بایذ کی از
~~اخلال معنی
# ~~محترز باشد دربسطنزبایذکی از اطناب بی فایده و استعمال الفاظ غیر محتاج
# ~~الیه اجتناب واجب داند جنانک " در امثلهآ ایغال و تکمیل و تبیین و
~~غیر آن ایراد افتاذه
# ~~است" و مثال بسط7 نابسندیذهنانک شاعر کفتهاست
# ~~فعر)
# ~~من وتوایم11 من وتو کی درجهان نبوذ
# ~~تراض
# ~~من وترا بهنرجزمن وتویار وقرین
# ~~آنستا کی شاعر در اثنای بیت لفظی برای تمامی 11 شعر بیارد کی معنی بذان
# ~~محتاج نباشد و آنرا حشو خوانند [ یعنی انبارش بیت 14] و آن 25 سه نوع
~~(40)
# ~~ست 6
# ~~آحشو] ملیح ، و[حشوا متوسط ، و[ حشو] قبیح
# ~~لمو ملیح
# ~~آنست کی هرجند شعر در معنی بذان محتاج نباشد در عذوبت [آن] بیفزاید و
~~آنرا
# ~~رونقی "دیکر دهذ " چنانک رشید کفته است
# ~~در محنت این زمانهٔ‌ بی فریاذ
# ~~دور از توجنانم کی بذ اندیش مباذە
# ~~لفظ دوراز تو حشو[ی] ملیح است [و] هموه کفته است3"
# ~~فعر)
# ~~خبالات تیغت کی برنده باف(ا)
# ~~منازل در ارواح اعدا کرفته
# ~~285
# ~~1- ف ایجازات 2- ذ - و اکال 3- ذ ms295 - انروده : باشد که * - ذ - زیادتی
# ~~5-ذ
# ~~بسیط است در سخن؟ 6 - ذ - از اخلال 7- ذ - بسیط 8- ذ- ییش از این ایراد
~~کرده
# ~~شد 9 - ذ- افروده ، این 10- ذ- بیت 11-م- من وتوهم 12_ ذ - اتام -م -
~~تمام
# ~~12- ذ - معنی آن بدو -م - معنی او بدان 14- م - یمنی انبارش نیست 15 -
~~ذ - و این
# ~~19_ذحهست 17_ذ توباد 18-ذ. راست PageV00P304
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_305.png)

# ~~و اکر توانستی کی کفتی منازل در دماغ اعدا کرفت بهتر بودی کی جای خیال
# ~~هاع است
# ~~متوسط
# ~~(شعر)
# ~~جنانک [شاعر کفته است
# ~~ثر خیره مرا زیر و زبر خواهی کرد
# ~~ازعمر خوذ ای دوست " جه بر خواهی خورد
# ~~لفظ ای دوست حشو متوسط است جی هرجند در عذوبت و رونقی شعر مدخل
# ~~بدارذعیبی بلفظ و معنی آن لاحق نمی کرداند
# ~~جنانک کفته "است*
# ~~(شعر)
# ~~زیرا رمد جشم وصداع سرم است
# ~~کر می نرسم بخدمتت معذورم
# ~~ذکر سر و جشم با ذکر رمد و صداع قبیح[ است] و " من کل وجه ،
~~مستغنی
# ~~شه جورمد بی جشم نبوذ و صداع بی سر نباشد
# ~~قفات
# ~~آنست کی جون شاعر از معنی خویش فارغ شد در تمام1) بیت اشارت بمعنیی
~~دیکر
# ~~کند [کی] هرجند بنفس خویش مستقل باشد [ اما هم] بمعنی اول تعلقی دارذ
# ~~جنانک منجیک ترمذی کفته است
# ~~هر))
# ~~مارا جکر بتیر فراق تو خسته شد
# ~~ای صبردر فراق بتان بیک جوشنی
# ~~(10)[و دیکری کفته است
# ~~(شربا]
# ~~دریغا کجا توانم رستن
# ~~کاش من از تو برستمی بسلامت
# ~~وای
# ~~و دیکری " کفته است
# ~~کشتی زبیم هجر دل و جان من فکار
# ~~هر که کی از فراق تو اندیشه کردمی
# ~~کنون تو دوری از من و من بی توزنده ام
# ~~281
# ~~1- ققط در نستهآ غدایخش2- ذحییت 2 - ذه ای دوست ز هر خود *-ذ- مدغلی
# ~~ه_ذ حم - افروده، نیز 6-ذ- ملیح " 7- ذ- اند 8- ذ - و من کل
~~الوجوه 9- ذ -
# ~~افروده " است 10- م = باشد ؟ 11- ذ - تبامت 12- ذ - هم تعلقی
~~داشته باشد - م.
# ~~سلت هارد 12_ذ کود 14_ذ- نیک خوعی ms296 10-م- وی 1-ذ- که من ودر
# ~~لباب الالباب کریله نضر 17_ این دوییت از قصیده معرون هعق بخاریست که
~~مطلعش این است "
# ~~خیز ایی بت *شتی و ان جام می ییار  کاردیهشت کرد جهان را بهششوار
# ~~سختا کی آدمیست براحداث روزگار PageV00P305
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_306.png)

# ~~راه
# ~~نست کی معنیی از معانی بنفی مطلق یا باثبات صریح مخصوص کرداند آنکه
# ~~آنرا] بوجهی از وجوه تدارک کند و شرطی در میان آرذ کی آن صفت بذان شرط
# ~~متبدل تواند شذ جنانک [شاعر] کفته است
# ~~(فعر))
# ~~کجا توانم مالیذ کعبتین عدو
# ~~بلی اکر تودهی مر مرا بحق یاری
# ~~(شعر)
# ~~ودیکری کفته است
# ~~مکر کی وصلت مرا ز غم برهاند]
# ~~وای دریغا کی مردم از غم تو من
# ~~ونزدیک بهمین معنی آنست کی شاعر در مدح [ خویش] حرفی از حروف استثناء
# ~~بیارذ جنانک مردم بندارند کی بعد از آن ذمی خواهذ کرد و آنکه صفتی دیکر
# ~~مدحی بکویذ و آنرا
# ~~اکید المدح بمایشیه الذقم
# ~~خوانند جنانک [شاعر کفته است (شعر)]
# ~~همی بعز تو نازند دوستان لیکن
# ~~ببی نظیری تو دشمنان دهند اقرار
# ~~(شعر)
# ~~و دیکری کفته است]
# ~~کفت می کند بر خزاین ستم
# ~~قرا بیشه عدلست لکن بجود
# ~~(شعر))
# ~~و دیکری کفته است
# ~~بزلف کثر مژلکن بقد وقامت راست  بتن درست ولکن بجشمکان بیمار]
# ~~جنانک شاعر "کفته است "
# ~~و در تأ کید ذم نیز کویند
# ~~شعر)
# ~~مأنشان نه کند مین وسخنشان درشت لیک کاه عطاترش رو[ی]و در وعده کاذبند(
# ~~(
# ~~انست کی [شاعر] اسماء متلازم متقابل [ در شعر خویش] بیارد جنانکه بلفرج
# ~~گفته است "
# ~~شعر)
# ~~خم دهی حرص را ببخشش پشت
# ~~بر کنی آز را ببنل شکم
# ~~282
# ~~1- ذه بود 2- ذ - اند 3- ذ - هیین معنی است 4- ذ- انبات- م - استتا 5-
~~ذ- تفی
# ~~9- ذ- بصفتی 7- ذ - یشتبه 8- ذ- بیت 9- ذ - لیکن 10-م -لوید 11- ذ-
# ~~کاه تند 12- ذ - متقابل 13 - فه ابوالقرج کوید PageV00P306
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_307.png)

# ~~و بطنزی "کفته است"
# ~~وشمرا
# ~~شاه کیوان کین هر مزد اختربهرام رزم
# ~~مهر چهر ثیر ثیر زهره طبع مه ms297 نشان
# ~~و بلفرج کفته است"
# ~~(شعر)]
# ~~صلح و جنک تو شاذی آمذ وغم
# ~~مم و خشم تو تیهو آمذ و باز
# ~~وظهیر کفته است
# ~~شعر)
# ~~کفتار تلخ از آن لب شیرین نه در خورست
# ~~حوش کن عبارتت کی خطت هرجه خوشترست
# ~~درین ابیات یشت و شکم و خم دهی و بر کنی و خصم و خشم و کین و رزم و
~~اختر
# ~~و تیر و چهر و طبع وخط وعبارت تقابل است وصلح و جنک و شاذی [ و غم]
~~وتلغ
# ~~و شیرین از باب مطابقه وتیهوو باز و کیوان و بهرام از صنعتی است هم
~~نزدیک بذین
# ~~عنی کی آنرا
# ~~راعات النظیر
# ~~خجوانند جنانک بلمعالی رازی کویذ [(شعر)
# ~~از مشک همی تیرزند نرکس جشمت
# ~~زان لالهآ روی تو زره ساخت زعنبر
# ~~و رشیذ کویذ
# ~~بیت )
# ~~جون فندق مهر تو زبانم بر بست
# ~~بار غم تو جو کوز   بشتم بشکست
# ~~هر تیرکی از جشم جوباذام توجست
# ~~درخسته دلم جو مغز دربسته نشست
# ~~که] مشک و عنبر نظیر یکدیکر ونرکس و لاله وتیر و زره نظیر یکدیکر
# ~~(قیههٔ‌) و فندق وکوز و باذام و بسته نظایر یکدیکر و زبان و یشت و جشم
~~ودل
# ~~ازباب تقابل است و نزدیک بهمین (معنی) صنعت سؤال و جواب (است ) جنانک
# ~~معزی کویذ
# ~~(شعر)]
# ~~بیام داذم نزدیک آن بت کشمیر
# ~~کی زیر حلقهآ زلفت دلم جراست اسیر
# ~~جواب داذ کی دیوانه شددل توزعشق
# ~~بره نیارذ دیوانه را مکر زنجیر
# ~~28
# ~~1-ذ_ کوید 2- ذ - مهر چهر پیر تیر
# ~~-ذ- ابوالفرج کوید
# ~~4 - فی الاصل : طلخ
# ~~5-ذ- اقروده، است 6- ذ- ابوالعالی 7-م- شعر 8-ذ- دربست 9- ذ جوز
# ~~10_ذ_ اغروده . اند 11- فی الاصل و- م - سیروفی نسخه - ذ ه زره * 12- ذ
~~هین PageV00P307
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_308.png)

# ~~و همو کویذ *
# ~~(شعر
# ~~کفتم مرا سه بوسه ده ای ماه دلستان
# ~~فتاکی ماه بوسه کرا داذ در جهان
# ~~کفتم فروغ روی تو افزون بوذ بشب
# ~~فتا بشب فروغ دهذ ماه آسمان
# ~~ل5
# ~~انست کی شاعر حرفی یا کلمهی کی التزام ms298 آن واجب نباشد التزام کند و در
~~هر
# ~~بیت یا مصراع مکرر کرداندو شعراه عجم آنرا لزوم مالایلزم خوانند و
~~اعنات1 در کاری
# ~~دشوار افکندن باشد جنانک سیفی نیسابوری در هر مصراع این قسیده التزام
~~سنک و
# ~~فعر)
# ~~سیم کرده [است
# ~~ای نکار سنک دل ای لعبت سیمین عذار
# ~~دردل من مهر تو جون سیم در سنکین حصار
# ~~سنک دل یاری و سیمین بر نکار و مهر تست
# ~~همجو نقش سیم و سنک اندر دل من بایدار
# ~~18
# ~~من جوسنکم صلب درعهدوتو چون سیمی دوروی
# ~~زآن جو سیم از سنک ناکاهم  برفتی از کنار
# ~~تا من ای سنکین دل سیمین بر نا مهربان
# ~~همجو شیمم با تو صافی همجو سنکم بردبار
# ~~کاه بر سنکم زنی جون زر و جویی نقش سیم
# ~~ه زنی سنک و مرا جون سیم و زرکیری عیاو
# ~~4) رحم کن منکر ببی سنکی و بی سیمی من
# ~~رآنک سنک آنرا بود کزسیم وزردارد یسار
# ~~التزام
# ~~و ازین جنس امیر محمود قمری را دو بیتی است در هر مصراع آن
# ~~11
# ~~سنک و زر و سیم کرده
# ~~تا دلبر سنک دل زر و سیمم خواست
# ~~از سنک زروسیم قراشم جب وراست
# ~~ی سنکی ما زبی زر و سیمی ماست
# ~~-28
# ~~باسنک دلان بسیم وزو شایذ زبست
# ~~-ذ- ایضا له 2- ذ- اعتاب؟ 3- ذ_ وی 4 - ذ - دودل تو مهر من 5- و
# ~~حافیة نسخة الاصل : درسنء استوار
# ~~6-م- مهرتو 7- ذ- احتوار
# ~~-و صن
# ~~- ذ- سیم 10_ ذ - ناکامم 11-م - بیار ؟ 12- فی الاصل و-م - قیر -
~~و-ذهقیری
# ~~12-م - ازان 14_ م - شعر 15- ذ - از سنک تراشم زر و سیم از 19- ذ -
~~باید PageV00P308
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_309.png)

# ~~و جنانک فخرالدین 1 مبار کشاه غوری [ کفته است و] در هر بیت التزام
~~آقتاب
# ~~وفره کرهه1
# ~~شعر،
# ~~بر آفتاب زلف تو تا سایه کسترستا
# ~~این دل کی هست ذر مزعشقت برآفرست
# ~~در زلف سایه وار تو بر آفتاب روی
# ~~دلها جوذرهای "ذریره معطرست "
# ~~ذر مست این دل و رخ رخشانت آفتاب ms299
# ~~عشق جنان وخی بجنین دل جه دو خورستا
# ~~در تیغ آفتاب زذ این دل جو ذره دستا
# ~~ری دلم بدولت عشقت دلاورست
# ~~ماندم عجب ز صورت جون آفتاب تو
# ~~کندر دلی جوفره جکونه مصورست
# ~~در بیش آفتاب جمال تو بی شمار
# ~~مانند فره ازدل سرکشته لشکرست
# ~~و همجنین تا آخر قصیده " نکاه داشته ، است و جنانک رشید [ کفته
~~است و
# ~~التزام دو قافینتا کرده
# ~~هره
# ~~(48
# ~~ای از مکارم تو شده در جهان خبر
# ~~افکنده از سباست تو آسمان سیر
# ~~صاحب قران ملکی و برتخت خسروی
# ~~هرکر نبوده مثل توصاحب قران دکر
# ~~بارای پیر و بخت جوانی وکردهاند
# ~~اندر بناه جاه تو پیر وجوان مقر
# ~~کیتی زبان کشاذه بعدح تو و فلک
# ~~بسته ز بهر خدمت تو برمیان کمر
# ~~با موکب سیادت تو هم کتف شرف
# ~~سیق صفات
# ~~لا مرکب سعادت تو هم عنان ظفر
# ~~آنست کی شاعر جند وصف مختلف بر بی یکدیکر دارذ و یک جیز را جند صفت
# ~~مختلف کند جنانک مسعود " سعد کفته است
# ~~شعر" 8
# ~~جعان کیر شاهی عدو بند شیری
# ~~صف آرای کردی سبه گش سواری
# ~~و عنصری کفته است
# ~~(شعر 8)
# ~~شاه کیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن
# ~~سایهآ یزدان شه کشورده کیتی ستان
# ~~28
# ~~1- ذ- فخردین 2- ذ- افروده : ات 2- ذ- م - سایه دار 4- ذ- زرین مصفر
~~است
# ~~5- ذ - دلم
# ~~9- ذ- رفته 7 ذ- افروده ، است 8- ذ- بیت 9- ذ - جوان؟
# ~~10_ ذ- صد سلیان کوید 11 - نخ اصل : شاه کبتی خسرو لشکر شکن
# ~~سایه یزدان
# ~~شه کشور ده کیتی ستان - م - شاه کیتی خرو لشکر شکن سایه یردان شه کشور
~~ستان و متن مطابق
# ~~نسته ذح تصحیع شد PageV00P309
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_310.png)

# ~~689
# ~~او جنانک دیکری گفته است
# ~~لییت)]
# ~~وی من بسلام آمذ آن شمسهآ عالم
# ~~زمشک.. براکنده بکرد کل بر بار
# ~~استه و تازه و شاذ وخوش وخرم
# ~~و آنج] عبدالواسع جبلی" کفته است
# ~~ج وکره و حلقجه وسلسله وخم
# ~~که دارذ جون تو معشوقی نکار و جابک و دلبر
# ~~فعره
# ~~نفشه موی ms300 ونرکس جشم ولاله روی ونسرین بر
# ~~هم ازین قبیل است و نزدیک بذین معنی صنعتی استا کی آنرا
# ~~خوانند و آن] جنان باشد کی شاعر جندجیز از اسماه مفرده بر شمارد و
~~آنکه]
# ~~یاقة الاعداد
# ~~جمله (را [یا) یک یکرا] وصف کند جنانک "زینتی کفته است6*
# ~~اسب و کهر و تیغ بذو کیرد قیمت
# ~~و آنج] ادیب صابر " کفته است *
# ~~تخت [و] سپه وتاج ازو یابذ مقدار
# ~~بمن نمود رخ و جشم و زلف آن دلبر
# ~~عقیق ونرکس و عنبرش بستذند از من
# ~~یکی عقیق و دوم نرکس و سوم عنبر
# ~~حیات وقوت وبیکرسه مایه بود مرا
# ~~یکی حیات و دوم قوت و سوم بیکر
# ~~ضعیف وقاصر و لاغرشود بمحنت عشق
# ~~یکی ضعیف و دوم قاصر وسوم لاغر
# ~~سیاقة الاعدادست و[هم] تکریر و[هم] تقسیم و[آنج]لؤلؤی کفته است
# ~~یکی سبهر و دوم کوکب وسوم کوهر
# ~~سه چیز ثو از سه چیز دایم بعذاب
# ~~لعر))
# ~~سه جیز من ازسه جیز بیوسته خراب
# ~~روی از خط وخطززلف وزلفت اوقاب
# ~~هم سیاقة الاعدادست وهم تبیین (و) تفسیر [همجنانک]12 قوامی کنجهی کفته
# ~~جان از دل ودل زدیذه و دیذه زآب
# ~~4 - د - وانچه هبدالواسع جبلی کفته از این قییل است 2 -م- غعر - و فی
~~الاصل " صله
# ~~-ذ- راست *-ذ - زلف 6-و=
# ~~کوید ؟ 7_ ذ - یت 8- ذ - پدو 9_ف
# ~~کوید 10- ذ - اند 11- ذ - افروده، این شعر 12- این بیت از نسخه جایی
~~مققود ودر
# ~~دونسغه - م ، ذ - موجود است 14- ذ - و قوامی PageV00P310
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_311.png)

# ~~است
# ~~*شعر
# ~~و عکس روی ولب وعارضش1 برندصفا
# ~~می سهیل و دوم زهره و سوم جوزا
# ~~سهیل و زهره و جوزا زیور اوشنه اند
# ~~فوند و واله وشیذا شوند بیش رخت
# ~~کی نژند و دوم واله و سوم شیذا.
# ~~کی بری و هوم لعبت و سوم حورا
# ~~آنست کی بناه ابیات قسیده بر بنچ مصراع متفق القوافی نهند و مصراع ششم
~~را
# ~~قافیه مخالف قوافی اول آرند کی بنای شعر برآن باشد ms301 جنالک منوجهری کفته
~~است
# ~~خیزیذو خز آریذ کی هنکام خزانست
# ~~باذ خنک ازجانب خوارزم وزانست
# ~~آن برک رزان بین کی برآن شاخ رزانست
# ~~دهقان بتعجب سر انکشت کزانت
# ~~کویی کی یکی بیرهن ونک رزانست
# ~~کندر جمن [(و)] باغ نه کل ماندنه کلزار
# ~~و لامعی [کرکانی] " کفته است ثه
# ~~شعر)] (ه4)
# ~~مرغ آبی بسرای اندر جون نای سرای
# ~~ما شگونه بدهان باز کرفته سرنای
# ~~اثر بایش کویی کی بفرمان خذای
# ~~بر زمین برک جنارست جو بردار ذبای
# ~~بر تن از حله قبا دارذ و در زیر قبای
# ~~آب کون پیرهنی جیب وی از سبز حریر
# ~~و باشد کی در عدد مصاریع بیفزایند جنانک] " کفته است *
# ~~ایا ساقی المدام مرا بانه ده مدام
# ~~سمن بوی لاله فام کی تامن درین مقام
# ~~زنم یک نفس بکام کی کسرازخاص وعام
# ~~درین منزل ای غلام امیذقرارنیست
# ~~واین مسقط (را)[ اکر] بسبب رعایت قوافی از مربع مضارع دارند بناه آن بر
# ~~مشت مصراع باشد و اکر [ از] مثمن مسجع نهند بناء آن بر جهار مصراع باشد
~~وآنج
# ~~28
# ~~9- ذ - عارضت 2- ذه م - رخش 4 - ذح افزوده : و معزی کفته است، برولب
~~ورخ دلبند
# ~~من نود مرا یگی لطیف و دوم دلبر و سبوم (کذا) زیبا  لطبف و دلبر و زیبا
~~جویار من نبود
# ~~یکی یری و دوم یوسف و سیوم (کدا) حورا  پری و یوسف و حورا چو او نداشته
~~اند یکی
# ~~رفت و دوم سیرت وسیوم(کدا) سییا (چون احتبال میرفت که این ابیات از اصل
~~کتاب نباشد
# ~~و کاب نسخه ذاز خود افروده باشد باین ملاحظه در متن کتاب آورده نشد) -
~~م - متفق اللفظ
# ~~5- ذ - افروده: مصراع 09 ذ- آورند 7- ذ- بدان 8- ذ- کوید 9- یعنی
~~وازکونه
# ~~ذ- بازکونه 10_ ذ- مه ؟ 11- ذ - هبدالواصع راست 12_ ذ - تعام 13_ ذ -
~~آورند PageV00P311
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_312.png)

# ~~بعزی کفته است
# ~~"شعر
# ~~ای ساربان منزل مکن جز بر دیار یار من
# ~~ایکزمان زاری کنم بر ربع واطلال [و]دمن
# ~~ربع از دلم برخون کنم اطلالرا ms302 جیحون کشم
# ~~خاک دمن کلکون کنم از آب جشم خویشتن
# ~~نرا؟ مسجع خوانند [و] مسقط جزجنان نیست کی کفتیم و تسمیط در رشته کشیذن
# ~~مهرهاست و این شعررا از بهر آن مستط خوانند کی جند بیت را در سلک یک
~~قافیت
# ~~کشیذه اید
# ~~آنستا کی بناء شعر بر جند بخش مختلف الوزنا نهند کی جملهآ آن (یک)
~~قصیده
# ~~اشد و جون هربخش را جذا کانه [بر] خوانی قصیدهآ دیکر بروزنی دیکر
~~[ابیرون)]
# ~~مآید جنانک رشید [ی] سمرقندی کفته است
# ~~فعر*
# ~~ای کف راذ تو در جود به از ابر بهار
# ~~علق را با کف تو ابر بهاری بجه کار
# ~~ا) عالمی را دل از افشاندن باران کیفت
# ~~خوش وخرم شذ و آراسته جون باغ بهار
# ~~بیش از اندازهٔ‌ این طایفه بربند[ه)نهاذ
# ~~جود تو باراراد ز آن دو کف کوهر بار
# ~~دیکرانند جو من بنده و من بنده زشکر
# ~~عاجزم جوددکران وز خجلی کشته فکار
# ~~عجز یکسو نه و انکار کی کردستم جرم
# ~~سوی عفوت تکرآن ماندهود بر تیمار
# ~~و خذاوندی احسان کن و این جرم بفضل
# ~~ز در عفو بوذ هر که بتقصیر و بجرم
# ~~زین رهی در کنران ز آیک توبی جرم کذار
# ~~کرد در پیش ولی نعمت زیبا اقرار
# ~~ای تو ابری کی زجود توشود دی نوروز
# ~~ای تو شمسی کی ز نور تو شوذ لیل نهار
# ~~ابرکی خوانمت ای خواجه جوشد ابر مطیر
# ~~شمس کی خوانمت ایخواجه جوشد شس منبر
# ~~نزدتوحیران در دست تو سر کشته و خوار
# ~~یش تو بنهاد وزروی تو آسیمه و زار
# ~~هست دربخشش و دربینش و دردانش وانضل
# ~~آن دل باکت بحری کی ورا نیست کذار
# ~~-28
# ~~1- در نسخهذ - قبل از ابیات امیرمعزی اییاتی از خواجو و این ققیهی (کاب
~~نسخه) موجود است
# ~~هون معلوم بود که از اصل کتاب نیست حنف شد 2- ذ - این را 3- ذ - چندین
~~9- نساست
# ~~5- ذ یت 6- ذ - م - وان 7- ذحوی 9_- مطیر باران بار 9_ ذ - چود ودرمجم ms303
# ~~لفصحاءج ارکی کویت 10-م - کنار PageV00P312
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_313.png)

# ~~بل کی أو وشک کف وآن دل جون بر فیر
# ~~کشت بی باباد اندوه ول جمله بحار
# ~~چون توخواهذ کی بوفخسیتا تواند بوذ
# ~~مر ترا هرکز هر هیچ هنر نایذ یار
# ~~هست هر جیز ترا الا متا و نظیر
# ~~هرصه کیمان وین خلق نداند هموار
# ~~از کف تو همه محتاجان آسوفه شدند
# ~~باکف راذت وین خلق به آیذ ز احرار
# ~~از نوازیذ بسیار تو از شنل حقیر
# ~~شاهران یکسان وستند ز عیش دشوار
# ~~در بناه کف احسان تو منصور شنیم
# ~~بر مراد دل همواره همه دولتیار
# ~~قولت و نصرت و بیروزی ویزدانتنصیر
# ~~قیهٔ‌) باد جاویدان کزجاه تویی برخوردار
# ~~مام نیکو نتوان یافتن الا بدو جیز
# ~~دانش و جوذ وزین 9 کیرذ مردم مقدار
# ~~قودرین هردو جنانی کی کسی نیست جوتو
# ~~اجرم نام تو شذ بیذا در جمله دیار
# ~~ین نکو نامی وین راذی فرخنده کناذ
# ~~بر تو مولی و بداراذ ترا در زنهار
# ~~بسلامت بسلام آمذ ای صعد البلک
# ~~عید اضحی حق او را بسیادت بکزار
# ~~شاذمانی کن وخرم زی [و] آنکس کی بعید
# ~~مح تو کفت برو کستر از اکرام شعار
# ~~شعر ما هست بهنکام تو بر رفته زجاه
# ~~تا بشعری که شکیبذ کی بکویذ اشعار
# ~~تا شود جفت طرب هر که در آیذ بشراب
# ~~تا بوذ یار خمار آنک برون شذ ز عقار
# ~~نیک خواهان تو باذند همه جفت طرب
# ~~بذ سکالان تو باذند همه یار خمار
# ~~جملهآ قصیده از بحر " رملست ، وآنج درحیز اول بسرخی نوشته (است) .
# ~~رجون جذا بر خوانی این] دو بیتی است
# ~~ی5)
# ~~بر بنده نهاذ جود تو بار کران
# ~~من بندهز شکر عاجزم جون دکران
# ~~قردستم جرم سوی عفوت نکران
# ~~این جرم بفضل زین رهی در کذران
# ~~و حیز دوم این قطعه است ازبحر هزج مسدس مسبغ11 بر9 مفعول مفاعلن
# ~~مفاعیلان
# ~~68
# ~~1- ذح اغروده: و 2= در مجح النحاء این بیت چنین روایت شده " از ms304 لف
~~توهیه رنجوران
# ~~آسوده شدند که کفت مسجر عییاحت جهانی بیار 3- ذ - در اشعار؟ 9 - ذ -
~~بدین
# ~~4-ذ- این * 6- م حاشاره 7حذ اصل 8- ذ حانزوده ، رمل مغبون است بر
~~فاطاتن
# ~~فلاتن فلاتن فلان 9- ذ - نبشته 10 - هرچه در نسخهآ اصل درین قصیده
~~بسرخی نوشته شده
# ~~-ذ - و آنچه درحیز دوم بسرخی نوشته
# ~~بود درمتن مطبوع خطی فوقانی برزبر آن رسم نبوده ایم
# ~~بر هزج اخرب مقبوض مسدس مسبغ است بر وزن PageV00P313
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_314.png)

# ~~690
# ~~شد ابر مطیر تزد بو حیران
# ~~شد شمس مثیر بیش ثو بنهان
# ~~در داش و فضل آنا ل باگ
# ~~چون بحر قسیر کشت بی پایان
# ~~لواند بوذ مر ترا هرگز
# ~~همتا و نظیر هر همه کیهان
# ~~ا) آسوهه شدند با کف رادت
# ~~از شغل حقیر شاعران یکان
# ~~منصور شذیم بر مراد دل
# ~~بزدات صیر باذ جاویذان
# ~~و حیز سوم " این قطعه استا ، بر مفعول مفاعلن فعولن
# ~~فرخنده کناذ بر تو مولی
# ~~ای سعد الملک عید اضحی
# ~~وآنکس کی بعید مدح تو کفت
# ~~ر رفته زجاه تا بشعری
# ~~و این نوع را مو شح محیز خوانند از بهر آنک از هر حیزی از آن وزنی بی
~~هورذ
# ~~و باشد کی درهر مصراع حرفی یا کلمهآ نکاه دارند کی جون جمع کنی اسمی
~~باشعری
# ~~پا دعائی باشد جنانک رشید رباعی کفته اسنتا و در اول (هر) مصراع حرفی
~~نکاه داشته
# ~~ی مجموع آن [نام] محمد باشد [برین مثال
# ~~هر))
# ~~معشوقه دلم بتیر اندوه بخست
# ~~حیران شذم و کسی نمی کیرذدست
# ~~مسکین تن من زیای (محنت) شذیست
# ~~دست غم دوست بشنتاصبرم بشکست
# ~~1-و= مزج مدس اضرب مقیوش منوف آحذح مراهی ا-م حبود -دواش
# ~~دو نسخهآ اصل قسیدهٔ‌ رائیهآ رشیدی سرقندی را انیا بدون میچ سبی مگرر
~~نبوده است و ما آنرالاو
# ~~متن برداشتیم تعرزا من التکرار بلاقائدة PageV00P314
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_315.png)

# ~~چنالت دیکری گفته است
# ~~ون یخوشفی صاباده بخله
# ~~یل مان وناخ وزلف ترا
# ~~فد
# ~~وملنخترم وشاذ
# ~~الی دبنالدامدودل ومل
# ~~می ms305 اصرترا
# ~~فه وقشتهم الکه لوتأیید وجلال
# ~~مل
# ~~ست ل
# ~~صد
# ~~ولقا
# ~~شهما
# ~~روض املیلتک للعلب
# ~~فااان کنذ وهیدین اقق جنلن
# ~~المکاو
# ~~مدو
# ~~بیلصذه صفتش)بان
# ~~وصکه م کنهدل
# ~~در ملت شن بیلاة
# ~~لخلها نیم
# ~~فیانبوود
# ~~بلنارح دا
# ~~یاولالکابریا
# ~~الاناجدال
# ~~ریذون
# ~~طی شاءمدام
# ~~6
# ~~لهبیمیمیافی ماشینهتکاه
# ~~زرای طبدجی وعشرتکاه
# ~~رتکرلن نهه خانی برشاه
# ~~اکرت چند بذاغت وفروخویچاه
# ~~المنمداح
# ~~ملک العرشمهلابداالدهرنله
# ~~فودین ظل لذ
# ~~وششولنه بابلطااه
# ~~تابونو
# ~~یمون کاه
# ~~رشلی الحل لالستلفصیانی
# ~~عالم لعا سعلدشویل لینت اه
# ~~ف الهاو
# ~~فکلکاه
# ~~مللن
# ~~ماعقاکی شدلامل
# ~~ودخب
# ~~نوناراة
# ~~اتانوکندا
# ~~مازاهرا نلوروی ح ازاشبا
# ~~یهزدفاناتکتل لتاک
# ~~کاملنباه
# ~~شکرشالامللاکهادلفاه
# ~~مدضیرا(آدفحلده
# ~~بدک شه باذبدعا لاافواه
# ~~که
# ~~مل بی آک
# ~~که
# ~~1- این یت فیر مفصوم است 2 - کذا فی الاصل وبیت ناقس ومخلوط و فیر
~~مفهوم است
# ~~2
# ~~این دومصراع مظوط وفیر منهومت 9 - این قسیده را درننهآ خدابخش ونسخآ
~~ذاصلا ندارد لهنا
# ~~مضی ازمواضع آن نامصتح حاند 5- م - تار 6- م - دا 7_ م زیبدکر دز7 8 -
~~م - اد
# ~~م -خود پیرمدح نیکناهت 10_ م باز 11_* شد؟ 12_ م سواصنش 12- م- ردشد
~~PageV00P315
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_316.png)

# ~~حروف آخر مصاریع اوک اینت
# ~~مذا البناء جناء الجد والکرم
# ~~و حروف اول مصاریع دوم اینست
# ~~(وکلمات میان مصاریع اول تا آغاز) مربع مستطیل اینست
# ~~ازال مرتفعا فی العز و الفعم
# ~~و کلمات میان مصاریع دوم اینست
# ~~لی وصف قصر الملک دام ملکه
# ~~و کلمات کی بر محیط مربع ایمن است دو بیتی است2]
# ~~ی مدح الملک عز نصره ابدا
# ~~است اینست
# ~~بردو ضلعین
# ~~توبی " همه حال خلدناز" آمذ ناز
# ~~بز خلد بجز ناز نشد بیذا راز
# ~~ین فرخ قصر خلد نقد3 آمذ باز
# ~~[آنج] بر ضلع یسار[ست] اینست
# ~~کز خلد بسی نکوترش آمذ ساز
# ~~و کلمات کی بر محیط مربع ایسرست دو بیتی دیکرست آنج بر دو ضلع یمین
# ~~است اینسنتا
# ~~مهر ملک اصل عز وجاهست مرا
# ~~و بر ضلع یسار1 اینست
# ~~فخر همه عمر مدح شاهست مرا
# ~~دل با طربست [و] نازکاهست مرا ms306
# ~~و سه کلمهآ دیکر 9 کی در میان مصاریع اولست اینست
# ~~وز بخت بفر مدح راهست مرا
# ~~و آنج در میان مصاریع دوم است اینست
# ~~صفت کوهیح اینست
# ~~واز اصناف موشح آنچه بر صورت درختی نهند آنر امشجر خوانند چنانکه شاعر
# ~~شال موشح اینست
# ~~گفته است "ومثال این است"
# ~~ه
# ~~1-م - افروده" و کلمات میان مصاریع اول با آخاز 2- م- و آنچه بردو
~~- ذ - و آنچه از دو
# ~~3- ذ - که همی زخلد باز 4 - ذ - غز 5 - ذ - وآنچه 9- م - اخروده : است
~~7- م-
# ~~افروده : این است 8 - م - افروده : در آخر قصیده 9 - م - بر این مثال
~~PageV00P316
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_317.png)

# ~~و آنچ بر شکل مرغی نهند آنرا مطیر خوانند و آنچ بر شکل دلیرهآ نهند
~~آنرا مدور
# ~~خوانند، و آنچ بر شکل کرهی از اشکال هندسی نهند آنرا معقد خوانند چنانک
~~متکلفی
# ~~دیکر قطعهآ درین شکل درج کرده است و در هر حیز از احیاز تقاطع خطوط
~~کلماتی نکاه داشته
# ~~است کی چون جمع کنند یک بیت باشد و شکل اینست [( که برآن صفحهآ
~~دیکرست)]
# ~~-ذه صی 2- م - درباغ نیان 2-م - و کنار 4- م = ازان لعبت 5- ذ =م -
# ~~ساله 6-ذ- خنساد وبین ا-م - اودبر -تنی 8-م = افروده : نند49-
# ~~و این
# ~~10-م - کند 11- ذ - ان PageV00P317
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_318.png)

# ~~-29
# ~~(4) و قطعه اینست
# ~~فخر منست آنک هست مفخر دنیا
# ~~اجب بیروز بخت سید والا
# ~~نصرت یابذ ز کردکار بهر وقت
# ~~کس کش کار شد ز نصر مهیا
# ~~راست جو با قرش آشنایی جویذ
# ~~می و روشنایی آیذ بیذا
# ~~هتت او کویی آتشی است بکوهر
# ~~انک جو آتش همیشه جوینبالا
# ~~ملکت باحاجب جلیل امین نصر
# ~~زذ کز بخت اوست تازه وبرنا
# ~~از هنر اوست بایداری ملکت
# ~~کرم اوستا روشنایی دنیا
# ~~و خدایی کزو بزرکی جویذ
# ~~ستش با حاجب امین دل یکتا
# ~~آنکس کر مهر بخت او اثری یافت
# ~~خت بر آرفش از ثری بثریا
# ~~ماواشافی [بذو] فزایذ کز بخت
# ~~دارد اقبال10 آشنایی با ما
# ~~ول قطته
# ~~خرقطعه
# ~~1= ذه این ms307 شکل را نصارد و درم مقنم برمفجر است 2 - ذ- انروده ازر مشر
~~مطوکه
# ~~منحوربر مفتطن فاطات مفتملن ض 3- صاحب 4- م = والا  ذ - صاحب جلیلم -
~~حابت
# ~~لیل 6_م -بازد 9- ذ- جویند 8-م - حاحت 9-ذ - 10_ذ- الروده تو
~~PageV00P318
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_319.png)

# ~~دولت چویذ هر آنک مهرش چویذ
# ~~فولک رامصر اوست مکن وماویه
# ~~ختش جاویذ باذ و عمرش جاویذ
# ~~شاذ بذو اولیا و سوخته اعدا
# ~~وآن1 کلمات کی برخی نوشته اسنتا جون جمع کنی این بیت باشد
# ~~انکس کی زبخت روشنایی جویذ
# ~~با حاجب صر آشنایی جویذ
# ~~واین نوع توشیح [را] مطرف[مضله
# ~~ویند ،
# ~~وفرقت آن هلبر من دایم بیمارم
# ~~وآنج براضلاع شکلی بهند جنانل
# ~~لولا و عرضا بر توان خواند آنرا مض
# ~~دلبر کزعشقش با
# ~~و
# ~~وبیذارم
# ~~(مربع)] خوانند برین مثال]
# ~~ن دایم
# ~~با در
# ~~باموبعا
# ~~رجیع
# ~~نست کی قصیده را بر جند قطعه تقسیم کند همه دروزن متفق و در قوافی
~~مختلف
# ~~و شعرا هر قطعه را از آن خانهی خوانند آنکه فاصله میان دو خانه بیتی
~~مفرد سازد
# ~~و آن [بیت] را ترجیع بندخوانند بس اکر خواهذ همان بیت را ترجیع بندهمه
# ~~خانها سازذ و در آخر هر قطعه [ و اول ما بعد آن] بنویسذ [ و اکر
~~خواهذهر خانه
# ~~را ترجیع بندی علی حدة کوید] و اکر خواهذ(40) ترجیع بندها بریک قافیت
~~(بنا)
# ~~هد تا قطعهآ مفرد باشد و جمال (الدین محقد) عبدالرز اق  را] در نعت
~~" بیغامبر
# ~~صلوات الله علیه وآله " قصیدهی ترجیع هست11 و الحق سخت
# ~~نیگو آمذه اسع
# ~~وبیشتر ابیات آن لفظأ و معنی] عنب و مطبوع افتاذه12 تبرک [ثناه آن حضرت
# ~~مقتس] را درین تألیف آورده شد (هعر)]
# ~~ای از بر سدره شاه راهت
# ~~وی قبهآ 14 عرش تکیه کاهت
# ~~ای طاق نهم رواق بالا
# ~~مشکسته زکوشهآ کلاهت
# ~~هم عقل دویده در رکابتا
# ~~ام شرع خزیده15 دربناهت
# ~~این جرخ کبود زیده دلقی
# ~~ر کردن پیر خانقاهت
# ~~مه طاسک کردن سمندت
# ~~شب طرهآ برجم سباهت
# ~~یمارموبیدارم وبی یارم) وغمخواوم ms308
# ~~1- ذ- و این 2- متصود آن کلیاتی است که درهشت مربع صنیر در زوایای
~~شایهآ شکل هندی
# ~~مزبور واق است و در طبع بسیاهی طبع شدمات  سهحاجت 4- ذ- نوه را ه-
~~ذ-خوانند
# ~~9- فسکننه 9 ذحیارند 8- ذ- افزوده و یند 9-م خواهی؟ اذ - رحول صلراله
# ~~طیه وسلم - م - یشبر صلوات ال طیه و آله وصلم 11_ ذ - کفه 12- ذ بخایت
~~13- ذه
# ~~ت
# ~~19- دردیوان جبال الدن مبد الرزاق : فه 15- ذ - خریفه "
~~PageV00P319
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_320.png)

# ~~جرخ ارجه رفیع خاک بایت
# ~~عبریل مقیم
# ~~احتات
# ~~عقل ارجه بزرک طفل راهت
# ~~و اقلاک حریم بارکامت
# ~~خوردست قدر زروی معظیم
# ~~سوکند بروی همجو ماهت
# ~~یزذکی رقیب " جان خردکرد
# ~~تو ردیف نام خود کرد
# ~~ای نام تو دستکیر آدم
# ~~وی خلق تو بایمرد عالم
# ~~قراش درت کلیم عمران
# ~~ر نام محقدست میمی
# ~~جاوش رهنتا مسیح مریم
# ~~حلقه شده این بلند طارم
# ~~قو در عدم و کرفته قدرت
# ~~طاع وجود زیر خاتم
# ~~در خدمتت انبیا مشرف
# ~~وز حرمتت آدمی مکرم
# ~~ز سعی مبارک تو رفته
# ~~بابوده بوقتا خلوت تو
# ~~هم باسر حرفهآ خود آدم (2)
# ~~لهعرش و نه جبرئیل محرم
# ~~مایافته عز التفاتی
# ~~ونین نوالهی ز جودت
# ~~بیش تو زمین و آسمان هم
# ~~فلاک طفیلی وجودت
# ~~روح الله باتو خر سواری
# ~~از مطبخ تو سبهر دودی
# ~~وح القدست وکابداری
# ~~در موکب تو زمین غباری
# ~~در شرح رموز غیب کویت
# ~~عفوت زکناه عذر خواهی
# ~~بر ساخته عقل کار و باری
# ~~جودت ز سؤال شرمساری
# ~~ین کیسهآ هر نیازمندی
# ~~وان عدت هر کناه کاری
# ~~بر بوی شفاعت تو ماندست
# ~~کاری جه شود اکر بشوید
# ~~بلیس جنان امیدواری
# ~~الطف تو کلیم خاکساری
# ~~بی خردکیست نا امیدی
# ~~جا کی ز تو نواله بیجند
# ~~در عهد جو تو بزرکواری
# ~~هفت وشض وبنم وجارهیجند
# ~~1- ذ - این ذکر که رفت دیوان جال الدین عبد الرزاق " ایزد جو 2-
~~ذ- اولیا ممف
# ~~رقه 4- ذ - صده -م - صدهآ 5 - دیوان جمال الدین عبدالرزاق : آن کبه
~~PageV00P320
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_321.png)

# ~~ی مسند بو ورای افلاک
# ~~صدر تو ms309 وخاک توده حاشالا
# ~~هو راه تو زخم محش مرهم
# ~~بریاد تو زهر عین تریالک
# ~~طغرای جلال تو لعمرک
# ~~منشور ولایت تو لولاک
# ~~به حقه وهفت مهره بیشت
# ~~دست تو و دامن تو زان باک
# ~~هرج آن سمت حدوث داره
# ~~در قیدهآ هتت تو خاشاک
# ~~در عهد نبوت تو آدم
# ~~بوشیده هنوز خرقهآ خاک 1(فه1)
# ~~تو کرده اشارت از سرانکشت
# ~~مه قرطه پرنیان زده جاک
# ~~تقش صفحات رایت تو
# ~~لؤلاک لما خلقت الافلاک
# ~~ی کرده بزیر بای کونین
# ~~بکذشته ز حد قاب قوسین
# ~~ای آرزوی قدر لقایت
# ~~وی قبلهآ آسمان سرایت
# ~~در عالم نطق هیج ناطق
# ~~کفته سزای تو ثنایت
# ~~هرجای کی خواجه ی غلامت
# ~~هم تابش اختران ز رویت
# ~~هرجای کی خسروی کدایت
# ~~هم جنبش آسمان برایت
# ~~جان داروی عاشقان حدیثت
# ~~اندوختهآ سیهر و انجم
# ~~قفل دل کمرهان دعایت
# ~~رنامده ده یک عطایت
# ~~بر شهبر جبرئیل نه زین
# ~~لاف زند ز کبریایت
# ~~ر دیدهآ آسمان قدم نه
# ~~نا سرمه کشد ز خاک بایت
# ~~حواب تو ولا
# ~~بنام قلبی
# ~~خوان تو أبیت عند ر بی
# ~~ای از نفس تو صبح زاده
# ~~آهت درر آسمان کشاده
# ~~-297
# ~~علم تو فضول جهل برده
# ~~- اضاره بحدیث کنت نییا و ادم بین الماء والطین"- درهره ننه
~~المعجم ودر دیوان حی
# ~~بن الدین هبدالرزاق *قرطه * دارد و استاد ملامه آقای قزوینی "فوطه
~~* تصحیح نسوده اند لکن
# ~~بنظر نگارنده انب (قرطه) است 3 - در نستآ خطی دیواد جیال الدین
~~هبدالرزاق (کتاخانه
# ~~1-ودر
# ~~رضواد) این فت بجای بند (ای خواب تو) آورده شده و آن بیت بند در اینجا
# ~~دیوان جبال الدین " کویا  - درانت اصل زیر این کله بطور نت بدل
~~نوشته : آسیان
# ~~ودر نسته - ذ - و در دیوان خطی : آساد و در نسخه جایی و-م - اختران
# ~~حلم تو غرور کفر داده PageV00P321
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_322.png)

# ~~هر حشرت قدس مسند کو
# ~~وم ز مشیمهآ عدم مام
# ~~ر فروهآ لامکن بهاده
# ~~وحجره تبؤت1 تمو زاده*
# ~~عموکرده جوجان فلک سواری
# ~~خورشید فلک ms310 جوسایه درآب
# ~~کرد
# ~~ثو اببیا بیاده
# ~~از لطف و زعنفت آب وآتش
# ~~دربیش تو برسر ایستاده (1)
# ~~اندر عرق وتب اوفتاده
# ~~این بر در ساوه غوطه خورده
# ~~نخاک قدم تو اهل عالم
# ~~وآنا دردل پارس جان بداده
# ~~زیر علم تو نسل آدم
# ~~ای حجرهآ دل بتو منور
# ~~ای شخص تو عسمت مجشم
# ~~وی عالم جان زتو معطر
# ~~وی ذات تو رحمت مصؤر
# ~~بی باد تو ذکرها مزور
# ~~خاک تو نشان شاخ طوبی
# ~~ی نام تو وردها مبثآر
# ~~دست توزهاب حوض کوثر
# ~~ای از نفس نسیم خلقت
# ~~نه کوی فلک جوکوی عنبر
# ~~از یعصمک الله اینت جوشن
# ~~وز ینصرک الله اینت مغفر
# ~~تو ایمنی ازحدوث کوباش
# ~~عالم همه خشک یا همه تر
# ~~تو فارغی از وجود کو شو
# ~~بطحا همه سنک یا همهزر
# ~~طاوس ملایکه بریدت
# ~~ای دست کش تواین مقؤس
# ~~سر خیل مقربان مریدت
# ~~وی دست خوش تواین مقرنس
# ~~ای خاشکدانت سقف ازرق
# ~~وی شاد روانت چرخ اطلس
# ~~چون روح زعیبها منزه
# ~~جون عقل زنقصها مقدس
# ~~ف2-
# ~~از بنکه تو کمینه شش طاق
# ~~- ذ - نبوتت نهاده " و این ظاهرا فلط است چه قافیه مکرر میشود
# ~~=م = سیاری
# ~~1حم -
# ~~در ذکر ؟ 4- نسخه جایی و ز عتبت ه - کذا فی نسخة خدا بخش و - م - و فی
~~الاصل : حناه
# ~~جان بداده و فیذح سناصجای داده 9-م - منور ؟ 7- م - فعاب ؟ 8 - نخه
~~دیوان خطی
# ~~جمال الدین : مجبر
# ~~این جرم معلق متس PageV00P322
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_323.png)

# ~~شذ شهر روان بفونامت
# ~~دو مدح تو هر جماد ناطق
# ~~ین فلس مکلر مطلس
# ~~تروصف کوهرفیح اخرس (قهها)
# ~~از عصد تو تا بدور آوم
# ~~فوخیل تو هرجه زانبیا کس
# ~~هم کوس نبوت تو در بیش
# ~~هم چتر وسالت تو ازیس
# ~~ج ندب بقیت و حدی
# ~~عل در
# ~~بعدی
# ~~ای امر توچیره چون شب وروز
# ~~وی خیل تو بر ستاره بیروز
# ~~ای عقل کره کشای مفتی
# ~~در حلقهآ درس تو بو آموز
# ~~ای تیغ تو کفر را کفن باف
# ~~ای ملتها و ms311 مبعد تو
# ~~تعلین تو عرش را کله دوز
# ~~جون مکتبها بعید بوروز
# ~~از موی تو رنک کسوت شب
# ~~حلم تو شکرف دوزخ آشام
# ~~وز روی قو نور چهرهآ روز
# ~~خشم تو عظیم آسمانا سوز
# ~~ماه سر خیمهآ جلالت
# ~~در عالم علو مجلس افروز
# ~~بنمونه نشان روی فردا
# ~~بینهآ معجز تو امروز
# ~~ی کفته صریح و کرده تصریح
# ~~در دست ثو سنک ریزه تسبیح
# ~~ای سایه ز خاک بر کرفته
# ~~وی روی تو نور خور کرفته
# ~~ای بال کشانه باز چترت
# ~~عالم همه زیر پر کرفته
# ~~طوطی شکر نثار نطقت
# ~~جانها همه در شکر کرفته
# ~~افکنده وجود را بس بشت
# ~~س فقر فکنده بر کرفته
# ~~آدم سخن تو در گرفته
# ~~69
# ~~از بهر قبول مجلس خویش
# ~~9- در نسخه - م - شهر روا بدون نون است و ههر رواد یعنی زرو سیم حره و
~~رایج ورواد در
# ~~فعره * شعرروا * بحنف نود و *شعرواه بحنف احدی الرائین ونون نیز گویند
~~صعدی گوید
# ~~که در دیار فرییش بهبچ نستانند
# ~~بررک زادهآ نادان بشهرواماند
# ~~و شهر رون با نود از مرهنکها فوت شده است . وفرض شاعر از ظس مکلس مطلس
~~قرص آفتابست
# ~~ودر دیواد جبال الدین عبدالرزاق : این ظس بنهره مطلس 2- کذافی الاصل
~~وفی -ذ- ظح
# ~~و ظج بعنی زنجیر و کلید آن دراست و ندب مطوم نشد مراد از آن چیست 3- و
~~در دیواد خطی
# ~~بر الدین هبدالرزاق کتابخانه رضواد " ای شرع  4 - و در دیواد خطی
~~، صنی PageV00P323
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_324.png)

# ~~60
# ~~جا که جنیبت بو رفرف
# ~~آنجا کی نشیمن تو طوبی
# ~~پسی دم لاشه خرکرقته لاها)
# ~~در مکتب جان زشوق نامت
# ~~سی وه طور بر کرفته
# ~~حصن ثو
# ~~حنکبوتست
# ~~أدنی زسر کرفته
# ~~بر آدمیی کی او ثنا کفت
# ~~و هن چه کی احسن البیوتست
# ~~خوذخاطر شاعری جه سنجذ
# ~~هرج آن نه ثناه توخطا کفت
# ~~نعت تو سزای تو خذا کفت
# ~~رچه نه سزای حضرت تست
# ~~هرچند فول کوی مردی است
# ~~بیذیر هر آنج این کدا ms312 کفت
# ~~آخر نه ثناه مصطفی کفته
# ~~در عمر هرآنچ کفت یا کرد
# ~~بادانی کرد و ناسزا کفتا
# ~~زان کفته و کرده کربیرسند
# ~~کز بهر چه کردیاچراکفت
# ~~ین خواهذ بوذ عنت او
# ~~کفارت هرجه کرد یا کفت
# ~~او محو کن از جریدهآ او
# ~~جون نیست بضاعتی زطاعت
# ~~هرهرزه کی از سر هوی کفت
# ~~هسن مطلع و مقطع و لطف تخلص و ادب طلب
# ~~ز ما کنه و ز تو شفاعت
# ~~حسن مطلع آنست کی [(شاعر مطلع هر شعری لایق مقصود خویش نهد و)
# ~~ابتدا بکلمات مستکره نکند الا که مرنیه یا هجو باشد و در آن نیز آنج
~~بنسبت با آن
# ~~(حال) جمیلتر ومستورتر 9 بوذ ، مطلع سازذ و در غزل و تشبیب قصاید مدحی
# ~~ام غلامی یا زنی نبرذ الاکی معلوم باشد کی ممدوح را بذان اسم تعلقی
~~نیست و مطالع
# ~~اغزال 2] از الفاظ عذب رایق سازد جنانک سید اشرف کوید
# ~~هر نسیمی کی بمن بوی خراسان آرد
# ~~4) ااشعر))
# ~~و عمادی کفته استا
# ~~جون دم عیسی در کالبدم جان آرذ
# ~~(شعر)]
# ~~1- و در دیوان جبال الدین : تو بررفت 2 - فی نسخة السطبوه : در مرکب ؟
~~4- ودر دیواد
# ~~جمال الدین : احن چه که اوهن البیوت است 7 4- و فی الاصل : مصطقا
# ~~5 - و = اثروده
# ~~ماعد و پسندیده تر 9 - وفی نسخة السطبوعة : متعلقی  7 - کذا فی الاصل
~~PageV00P324
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_325.png)

# ~~هو عالمی کی عثق تراکار می روذ
# ~~دیشه وا معامله دشوار می روذ
# ~~اوری "کفته است
# ~~شعر)
# ~~صبا بسبزه بیاراست دار فنیا را
# ~~مونه کشت زمین مرغزار عقبی را
# ~~و کمال [ اسمعیل اصفهانی
# ~~کفته است*
# ~~هر)
# ~~زهی بنور جمال توجشم جان روشن
# ~~ماه جهرهٔ‌ تو عذر عاشقانا روشن
# ~~و [ از مطالع مدح] انوری کویذ
# ~~ای رایت رفیعت بنیاذ نظم عالم
# ~~ی کوهر شریفت مقصود نسل آدم
# ~~وهموکویذ
# ~~(شعر)]
# ~~زهی بقاء تو دوران جرخ را مفخر
# ~~فهی لقاه تو بستان عدل را زیور
# ~~واز ابتد(ا) آت نا بسندیذه بلفرج راست
# ~~ای سر افراز (عالم) ms313 ای منصور
# ~~ی بصدر تو اختلاف صدور
# ~~ممدوح را بنام خوانده است بصیغت ندا و نشایذ کی ممدوح را کویند ای فلان
# ~~مکر در جیزی کی در آن صفت مدحی باشد جنانک ای بانشاه عالم و ای صدر
~~جهان
# ~~و مانند آن] و از مقاطع لطیف انوری کوید
# ~~(فعر))
# ~~تا محل همه جیز از شرف او باشد
# ~~جاوذان برهمه جیزیت شرف باذومحل
# ~~در کهت مقصدار کان و در وبار و حجاب
# ~~مجلست منشأاعیان و درو مدح وغزل
# ~~بای اقبال جهان سوی بذاندیش تولنک
# ~~دست آسیب فلک سوی نکوخواه توشل
# ~~روزبذرفته وروزت همه فرخنده وعید
# ~~وزقضا بستذه با دخل ازل وجه امل
# ~~(4)[واز] مقاطع نابسندیده ازرقی کفته است
# ~~همیشه تا نبود صذ فزون تر ارسیصذ
# ~~همیشه تا نبود بنج برتر از بنجاه
# ~~بدست و طبع تو نازنده باذ جام وادب
# ~~بفر و نام تو باینده باذ افسر و کاه
# ~~مباذ دست تو بی جام باذه ماه بماه
# ~~601
# ~~مباذ کوش تو بی بانک روذ سال بسال
# ~~1ح ذهکوید م - میگوید 2- م - روی 2- ذ- کوید 4- ذ افروده: در مدح 5
# ~~د- ابوالفرج کوید
# ~~- صفدر؟ 7- م - خیزیت ؟ 8 - ذ - چو هید 9 - ذ - مقطع
# ~~1-م - باک؟

PageV00P325

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_326.png)

# ~~بون دعا هو عیب است یکی معثوی یکی
# ~~مشوی أنست کی کقتهلت
# ~~ممیفه دربطالت باش و هرکر ه مباذ کنیر
# ~~د * وبی گاری [مشنول) باشی وجقاک
# ~~وجوه مدایح بایذکی بجیزی از فخایل فانی باشد عمدهٔ‌ اهعیهآ ممدوح بایذ
~~کی بر حصول
# ~~سعادات نفسانی بوذ وعیب لفظی آنست کی کفته است مباذ کوش بو و مباذ دست
~~تو و
# ~~این جنس سخت نا بسندیذه است وبایذ گی شاعر مجید و گاتب فاضل نظم و شر
# ~~خویش را از الفاظ نوات وجهین کی جون آنرا از قرینه جذا کنی قبیح باشد
~~با
# ~~دارذ و اکر ازین جنس ضرورت افتد میان لفظ دعا و ذکر ممدوح فاصلهی درآرذ
~~جنانک
# ~~کویذ مجلست بی می مباذ و کوشت می سماع مباذ و ms314 مرا در خدمت باذشاه سعید
~~اتابک
# ~~سعد تفمده الله بغفرانه والبسه حلل رضوانه وقتی ازین نوع بادرهٔ‌ افتاد
~~(ف40) کی باجماعت
# ~~حجاب و امرا در خدمتش نشسته بودیم و از هر جنس سخن می رفت من بر حالی
# ~~کی دیکری می کفت از سر بی خویشتنی کفتم تا دشمن خناوند اتابک کور شود
~~اتابک
# ~~"[ خذاش غریق رحمت کرداناذ] تیز در من "نکرست و تبشمی بکرذ
~~" من از آن
# ~~نظر (او) منتبه شنم و جنان از دست در افتاذم کی از خجالت خواستم کی
~~بزمین
# ~~فروشذمی و تا یک ماه شرم می داشتم کی نیک بروی مبارک او نکاه کنم [مکر]
~~او
# ~~رحمة الله علیه رحمة واسعة] اثر [آن] خجالت دربشرهٔ‌ من مشاهده "
~~می فرموذآ *
# ~~بعد از جند روز تشریفی [ خوب] و استری [نیکو] و مهری زر فرستاذ تا
~~بلطایف
# ~~سخن و لواطف غریب بوازی مرا در کار آورد و خدشهآ آن تشویر گی بروی ل من
# ~~مانده بوذمندمل11 کردانید " واز(ین) جنس تخلصات مستحسن"
~~عمادی کفته است
# ~~ندیشهآ تو مرا مبارک
# ~~فر
# ~~جون عیدشه مظقر آمذ
# ~~و انوری کفته است)
# ~~(شعر)]
# ~~هر نماز دکری بر افق از قوس قزح
# ~~در کهی بینی افراشته تا اوج زحل
# ~~بمثالی کی بجیزیش مثل نتوان زد
# ~~جز بعالی در دستور جهان صدراجل
# ~~و از تخلصات نادر بلیغ مختاری کفته است
# ~~1-م - ویکی
# ~~ذه مباداکه نه درهزل 2-م = سعن **م - خود ه-ذ - بوهم 9-
# ~~4- خدایش 7- ذ - نکریت و تبسی کرد -م - نکریت و تبی بکرد
# ~~8=م=ه
# ~~-ذ- کرد 10-م - برروی 11- اندمل الجرح به شد ونیکو کردید 12_ ذ - وتخلص
~~خوب PageV00P326
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_327.png)

# ~~ی باز هو تگر آنم اکی بافرا
# ~~تاب ستبل سمن آوای توجه کار
# ~~کر نیز کره زلف تو کرهذ بسوزمش
# ~~واز (ناسات بذکر) خیام و جمال دیکری کویذ
# ~~ز وصف آنش سر شمشیر شهریار
# ~~ر9
# ~~بیش آمذم باغی خرم برجتر وخرکاه و خیم
# ~~کاخیمها کاه نشان چون برجها بر آسمانا
# ~~از طبل ms315 و منجوق وعلم جون در که جمشیدیل
# ~~ومعزی کفته است (
# ~~بون ثور وجوزا زآن میان اخر بشتهآ شیخ دول
# ~~((شعر)]
# ~~ای ساربان منزل مکن جز بر دیار یار من
# ~~قا یک زمان زاری کنم بر ربع و اطلال و دمن
# ~~و گفته است
# ~~* هایل هیولی دیودو اندک خور بسیاررو
# ~~(شعر)
# ~~ز3 آهوان برده کرودر بویه و در تاختن
# ~~بر پشت او مرقد مرا درکام او سوده مرا
# ~~و از تخلصات زشت ازرقی کفته است
# ~~ر
# ~~قاصد و مقصد مرا در کاه صدر انجمن
# ~~(هعر))
# ~~کر تو تیغ جفا را دلم نشانه کنی
# ~~بجان خواجهآ فاضل نکویمت کی مزن
# ~~و أما ادب طلب و حسن سؤال [ از ممدوح جنانک] بوشکور (بلخی) کفته
# ~~است
# ~~ادب مکیر و فصاحت مکیر و شعر مکیر
# ~~(شعر)]
# ~~له من غریبم و شاه جهان غریب نواز
# ~~9 و بلمعالی رازی کفته است"
# ~~(شعر)]
# ~~1-م - کمه 2- در نته مطبوه : کا 2- در نته - م - شهریار باز؟ 4- م
~~=غتم؟
# ~~5- فی الاصل وفی-م زیک : 1- فی الاصل دوک ؟ 7- م میول دیوذ - میون تیز
~~هیون
# ~~شتر جبازه که برفتار تیز و تند باشد 8 حم - وز 9- م - احود؟ 10- - من؟
~~11_ذ-
# ~~ابو شکور 12_ ذ- و ابوالحالی رازی گوید این اییات را صاحب مجبع النصحاء
~~نست بابوالحالی
# ~~نخای اصفهانی دافه احت PageV00P327
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_328.png)

# ~~وای من همه همجون1 زمانه باشذ ازآنک
# ~~می نکرهذ ازو کار من رهی بثوا
# ~~هه جیز باشد از آن خوبترکی هتتاتو
# ~~یگدکر برهاند زمانه را و فرا
# ~~و ابوری "گفته است
# ~~شعر)
# ~~غایت کرم تست یا ز خامی من
# ~~بااکناه جنان منکرم امینعطاست
# ~~وجون از ذکر بیشتر معایب و محاسن شعر فارغ شدیم و اغلب اوصاف بذ و
# ~~میک آن بر شمرد درین فصل بعضی ازاجناس شعرکی مصطلح ومتداول عأمهآشعراست
# ~~بیانا کنیم
# ~~مبیه
# ~~جماعتی از ارباب براعت کفته اند کی لسیب غزلی باشذ کی شاعر علی الرسم
~~آنرأ
# ~~مقدمهآ مقصود خویش سازد تا بسبب میلی کی بیشتر نفوس را باستماع احوال
~~محت. و ms316
# ~~محبوب و اوصاف مغازلت عاشق و معشوقی باشد طبع ممدوح بشنوذن آن رغبت
~~نماپذو
# ~~حواس را از دیکر شواغل باز ستاند (ثه44 و بدین واسطه آنج مقصود قصیده
~~است
# ~~خاطری مجتمع و نفسی مطمین ادراک کندو موقع آن بنزدیک او مستحسن تر
~~افتدجنانک
# ~~وری " کفته است 6"
# ~~(شعر)]
# ~~بر من آمذخرشید بیکوان شبکیر
# ~~بقد جوسرو بلند و برخ جوبدر هنیر
# ~~هزار جان لب لعلش نهاده بر آتش
# ~~هزار دل سر زلفش کشیذه درزنجیر
# ~~کشاذه طرهآ اوبر کمین جانها دست
# ~~کشیذه غمزهٔ‌ او در کمان ابرو تیر
# ~~و تشبیب غزلی باشد4 کی صورت واقعه و حسب حال شاعر بوذ جنانک اشعار
~~شعراه
# ~~عرب جون کثیر و قیس ذریح و مجنون بنی عامر و امثال ایشان کی هریک را با
# ~~رنی تعلقی*1 قلبی بوذه است و آنج کفته اند عین واقعه وصورت حال ایشانست
~~الا آنک
# ~~بیشتر شعراء مفلق بذین فرق التفات ننموذه اند و هر غزل کی در اول قصاید
~~بر مقصود
# ~~شعر تقدیم افتد از شرح محنت ایام و شکایت (نکایت) فراق و وصف دمن و
~~اطلال
# ~~و نعت ریاح و ازهار و غیران آنرا نسیب و تشبیب خوانده اند12 و نسیب در
~~اصل لغت
# ~~صفتا جمال محبوب و شرح احوال عشق ومحبت است وحکایت حال عاشق باا1 معشوق
# ~~م
# ~~=م =
# ~~زهی ؟ 3 - ذ - کوید (در این نغه یت انوری قبل از ایات
# ~~بوالمعالی رازی است) 4-ذ - بر شردیم ه-م- کنم 6-ذ - کوید 7-ذ - کعاه
# ~~1-م = بود 9 - م - فربح
# ~~10-م - تطق 11- ذ حثواننه 12- ذ - و PageV00P328
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_329.png)

# ~~و این اسم ازباب ضل یفعل کست بنتح هین هر ماشی و کسر [آی هر مستآقبل
~~جنانک
# ~~یشد1 نسب ینسب تسیبا یعنی غزل کفت واحوال عاشقی و معشوق وآج برآن تعلق
# ~~وارذشرح داذونسبت ازباب فعل هفعل است بفتح عین هرماضی وضم  آندر مستقبل
# ~~جنانک کویند نسب پنب بنسبهآ بعنی جیزی را بجیزی باز خواند و در اصطلاح
# ~~جزاغزال را (فأ) سیب نخوانند ms317 و هر مقدمه کی در آغاز امثله و مناشیر
~~وسایر
# ~~فگتوبات متر سلان منساق بوذ بمقصودی آنرا تشبیب سخن کویند و اکرجه شعرا
~~را
# ~~هرباب نسیب هست مطلق است تا هر وصف کی خواهند از فنون عشقیات و انواع
# ~~مشوقات تقدیم کنند الا آنک رعایت ادب در جمله ابواب لازم باشد و نسیب
~~هرمدح
# ~~(هعر))
# ~~بایذ کی لایق آن افتد و آنج رضی نیسابوری کفته است
# ~~شراب حاضر ودلبر ندیم و من مخمور
# ~~جرا یشته ام از عشرت وطرب مهجور
# ~~شراب لعل مروق بده بری رویا
# ~~کی دیو رنج بلا حول باذه کردذ دور
# ~~ز تاب آتش او در هوای دی با حور
# ~~بیار از آن جولب خویش لعل تاسازیم
# ~~کناه دل بوذ ارزین سبس بوذ رنجور
# ~~جو یارهست مساعد شراب هست لطیف
# ~~کذاره کردد از سقف طارم معمور
# ~~خراب شوز شرابی کی نوک لمعهآ او
# ~~کشاذه کویم هشیار را نیم سغبه
# ~~کرنباشی سرمست کمتر از مخمور
# ~~سرور عیش صبوحی مباذ جز آفرا
# ~~کی در شراب بصبح آورذ شب دیجور
# ~~تناه آنک بوذ دور عالمش مامور
# ~~علی الخوص کی باشد سماع مجلس او
# ~~خذایکان شریعتا بزرک سیف الدین
# ~~کی جهل کشت بسیف زبان او مقهور
# ~~بناه ملت عبدالعزیز آنک شذشت
# ~~ز عز بارکهش حظ هر هنر موفور
# ~~سی را کی خذایکانا شریعت و بناه ملت خوالند بسیب مدح او بشراب ومستیو
# ~~سبوح لایق نباشد واکر آنج11 سماع مجلس را ثناه او نهاذ شرابرا بذکر
~~مناقب و
# ~~05
# ~~ا- ذ-لوید ا- ذ- م - بدان 4- کنا فی الاصل . و افرال درج قرل در کتب
~~لفت یافت نقد
# ~~4- وفی الاصل: نسبت ه_م مترسلات: 6-م - خواهده 7- این تصیده بتمامهادر
~~جلد اؤل از تذکرهآ
# ~~الباب الالباب لنورالدین محتد العوفی الباری مسطور است (طبع الاستاذ
~~برون ج اصه  2ح224)
# ~~4-دراصل وحذه درد و در -م - ودر لباب الالباب ومجع النصحاه جا بعوض
~~دردو "دیوه دارد و
# ~~صوابمان است بسناسبت "یری * و هلاحول * 9 - در مجع النصحاء ج 1
~~این ms318 بیت را دراینجا
# ~~نروده" ز رنج جرخ جه قالی که کرفه صد جرحت  جو باده داری در رنج
~~او نهآ معذور- ودر نسخ
# ~~45
# ~~لجمنیت 10- درلباب الالباب این یتراندارد 11 - کلالی الاصل: و- نحم
~~والظاهم PageV00P329
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_330.png)

# ~~معالی وشرح عوارف وا
# ~~* کرمی سهدبر پوفی، وهر فسیده کی ازحلیت
# ~~سیب عاطل باشد آنراوة
# ~~بازهاهته (سا) ازسیب ومنب بیز کوشه
# ~~بعنی باز بربده از نسیب جنان
# ~~ثر دل و دستا بحروگان باشد
# ~~عل و هست خنایگن باشد
# ~~و غزل در اصل لنت حدیث زنان و صفتا عشق بازی با ایشان و تهالک در هوستی
# ~~یشان است و مغازلت عشق بازی و ملاعبت است با زنان و کویند رجل غزل پمنی
# ~~مردی کی متشگل باشنبصورتی کی موافق طبع زنان باشد و میل ایشان بدو
~~بیشتربوهآ
# ~~بسبب شمایل شیرین و حرکات ظریفانه و سخنان مستعنب ، وبحضی اهل معنی
~~فرقه
# ~~هاذه اندمیان نسیب و غزل [و] کفته اند معنی نسیب ذکر شاعرست خلق و
# ~~خلق معشوق را و تصرف [ احوال] عشق ایشان در وی و غزل دوستی زنان است و
# ~~میل هوای دل بریشان و بافعال و اقوال ایشان و ازینجاست کی کویند جون سک
# ~~3 در صید بآهو رسد و آهوک بیجاره کردذ بانککی ضعیف بکند از ترس-
# ~~ارقتی
# ~~بیذا شوذ و از وی باز ایستد و بجیزی دیکر مشغول شوذ کوهند غزل
# ~~همانا
# ~~" آهورا غزال ازینجا " بام نهاذه اندکی (این) مغازلت را
~~شایسته است ، و بیشتر
# ~~شعراء مفلق ذکر جمال معشوق و وصف احوال عشق و تصابی را غزل
~~خوانندواغزالی
# ~~کی مقدمهآ مدحی یا شرح حالی دیکر باشد آنرا نسیب کویند و بحکم آنک
~~مقصود از
# ~~عزل ترویح خاطر وخوش آمذ نفس استا بایذ کی بناه آن بروزنی خوش مطبوع
~~والفاظی
# ~~عذب سلس و معانی رایق مروق6 نهند و درنظم آن از "کلمات مستکره
~~وسخنان*
# ~~خشن محترز باشند جنانک عمادی کویذ (40)
# ~~هعر))
# ~~دل و جالم بعشق تو سمرند
# ~~همه عالم بدین حدیث درند
# ~~زلف ms319 و روی و لبت بنامیزه
# ~~همه از یکدکر یشکرفترند
# ~~کو نه ای بار لیک در غم تو
# ~~همه آفاق یار یکدگرند
# ~~3
# ~~- ذ- کوید -م- کفت است 2 -م - باعد 2- م - بدیشان 4- م اهورا از اینجا
~~مرال
# ~~5-ذ- خوانند 9- و فی الاصل : وفی نسخ - ذ، م ، ن : مرق ؟ 7- ذ - حعتان
~~وکلیات
# ~~مستگره 8- ذح بنام ایزدم - نیامیزد PageV00P330
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_331.png)

# ~~320
# ~~ولند نه
# ~~فیزرهآ بو
# ~~ی چز از مرغرار جان مهرند
# ~~خووش طوطیان شحر باشد
# ~~لوطیان لب بو خوه شکرند
# ~~ط من کشتا حلقهی کی هرو
# ~~جان فروشند و عشوهآ تو خرید
# ~~عاشقان راجه روی با توجز آناه
# ~~لب بدوزندو در بو می نکرند
# ~~ببرند از غم بو جان بکنار
# ~~خاصه قومی که نام بوسه برند
# ~~بر هر ثو مقیم توان بوذ
# ~~هوسی می پزلد و می کذوند
# ~~مجنین رباعی کی بیش ازین درقسم مروض شرح آن کفته [آمذه استا]حکم
# ~~تک بناه آن بردوبیت بیش نیست بایذ کی ترکیب اجزاء آن درست و قوافی
~~متمکن والفاظ
# ~~عنب و معانبی لطیف باشد و از کلمات حشو وتجنیسات متکرر و تقدیم [(و)]
~~تأخیرات
# ~~لاخوش خالی بوذ و اکربا آن جیزی از صناعات مستحسن و مستبدعات مطبوع جون
# ~~مطابقهٔ‌ لطیف و تشبیهی درست " و استعارتی لطیف * و تقابلی موزون
~~و ایهامی
# ~~شیرین یارجوذ بیکوتر آید جنانک [شاعر] کفته "است ، ودر مطابقه
~~بهتر ازین دوبیتی
# ~~گفته اند
# ~~بیت4)
# ~~غم با لطف تو شافعانی کرهذ
# ~~عمر از نظر تو جاوذانی کرهذ
# ~~کر باذ بدوزخ برذ از کوی توخاک
# ~~تش همه آب زندکانی کردذ
# ~~و جنانک یکی ازفخلاه [ اصفهان کفته است (والحق] تشبیهی صحیح است10)
# ~~بیت 1
# ~~(ف4)
# ~~ای وصل ترا عمربهاجون شب وروز
# ~~هجران توره زن بقا جون شب وروز
# ~~کی بامید وصل بوهان باشم
# ~~در پی هم زهم جذا جون شب وروز
# ~~و دیکری گفته است
# ~~(بیت)
# ~~هرجند کو قالبیم یک دل داریم
# ~~جانا من و تو نمونهٔ‌ برکاریم
# ~~-م - ببر ا -م- ک 4 - م -یکبار ا -کاب ms320 نته ذه در چندموشم کتاب لاخود
# ~~رفای توده و افعاری انروده است از جیله در اینجا چند محرل از جلال
~~الدین مند و صلیان
# ~~ساوهی و حانا هیرازی و این نتیهی (کاب نسنه) از خود اضاه نسوده وخود
~~نبز صریح کرده
# ~~است که ازخود المروده است وکوید (چود مثال مصنف درسیاة الامداد و
~~تگریرو عسیم و تسیط خالی از
# ~~طف همری بود چند مثال ازخود آوردم) وما آد اشار را که براصل نسد اثروده
~~بود در هر جهار
# ~~مورد اناغتی *-ذ حومجنید 1- ذ- واستارانی نیگو 7- ذ- اند 8-ذ- فعر
# ~~-وفی الاصل کردماست 0اذ- کرده 11-ذ- م- هعر 12-م=باشیم 12حم- فمر
~~PageV00P331
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_332.png)

# ~~بر نقطهآ مهر پای اکر بفعاریم
# ~~ودطره سرزوذ بهم باز آریم
# ~~و اشرفی سمرقندی "گفته
# ~~2
# ~~شاها جو دلت درصف تدبیر آیدسه 56 اؤرا مدد از عالم قدیر آیذ
# ~~نیغ توجهان کرفت وآری شک نیست
# ~~را کی تو برکشی جهانکیر آیذ
# ~~و دیکری کفته [است
# ~~بیت
# ~~برکس جو بدوستی رقم شوان زذ
# ~~و راه یکانگی قدم تتوان زذ
# ~~رجز آینه روی هم دمی کوان دیذ
# ~~و نیز جه فایده جودم توان زذ
# ~~و کمال [اسمعیل] "کفته است1"
# ~~45
# ~~در رزم جو کوس تو بآواز آمذ
# ~~صرت با اوبطبع دم ساز آمذ
# ~~فیغ تو بقطع و فصل (کار) دشمن
# ~~هرجای کی رفت سرخ روباز آمذ
# ~~(و یکی از) صاحب طبعان نشابور گفته است "
# ~~*"
# ~~4 کی دست دهذوصل جو تو دلبندی
# ~~بهزار حیله لهر یکجندی
# ~~ای در بن هر موی من ازتو مهری
# ~~ری با سر هر موی توام بیوندی
# ~~شعریست کی بناه آن بر ابیات مستقل مصرع باشد[ و شعراء] عجم آنرا مثنوی
# ~~خوانند از بهر آنک هریک را(ف4) دوقافیت لازم است، فردوسی " کفته
~~است"
# ~~عر))
# ~~جهان را نبایذ سبردن ببد
# ~~ی بر بذکنش بی کمان بذرسد
# ~~جنین است باذافره داذکر
# ~~ی مر بذکنش را بذ آیذ بسر
# ~~کسی کو بوذباک و پزدان برست
# ~~یارد بکردار بذ هیج دست
# ~~کی هرجند بذکردناآسان بوذ ms321
# ~~فرجام ازو جان هراسان بوذ
# ~~جوبی رنج باشی و پا کیزهرای
# ~~ز آن بهره یابی بهر دو سرای
# ~~و این نوع در قصص [مطول] و حکایات دراز کی نظم آن بر قافیتی معین
~~متعذرباشد
# ~~استعمال کمند
# ~~1- ذ - کوید 2- وفی الاصل: جوزه 2- ذ- هر جا که برقت ا- د- ونیثابوری
~~ود
# ~~9- ذه خواند 6- ذح هریت را
# ~~حم - افروده " چنانک 8-م - باهاور ؟ 9- م - کوده PageV00P332
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_333.png)

# ~~بتی باشد کی هروش وضرب آن هر وزن و حروف قافیت مثفقی اند1 جنانک هبلف
# ~~لفتعلت*
# ~~بیت"2]
# ~~رتیب ملک وقاعدهآ حلم و رسم داذ
# ~~عبدالحمید احمد عبدالشمد بهاذ
# ~~ی حروف قافیت هرهو مصراع الف و ذال است ووزن هرهو فاعلان استا ازبحر
# ~~مضارع اخرب بر مفعول فاعلات مفاعیل فاعلان ، و بیش ازین کفته ایم کی در
~~قصاید
# ~~ارسی تصریع مطالع لازمست و هر قسیده کی مطلع آن مصرع بباشد اکرجه
~~هوازبوذ
# ~~نرا قطعه خوانند و اسم قسیده برآن اطلاق نکنند و [همجنین] در رباعیات
~~تصریع
# ~~بیت اول لازم داشته اند تا فرق باشد میانا آن و مقطعات دیکر و در
~~مثنویات جنانک
# ~~کفته ایم " بحکم آنک بناه آن برابیات مفرده است در جملهآ قشه
~~(10102) تصریع لازمست
# ~~و باشذ که یک قصیده را جند مطلع کنند جون از صفتی بصفتی دیکر نقل کنند
~~و از
# ~~جمله شعر اخاقانی بذین شیوه مولع [تر] بوذه است " وجند قصیدهآ
~~بسیار مطالع کفته
# ~~جنانک کفته است"
# ~~شعر))
# ~~جون آه عاشق آمذصبح آتشین معنبر
# ~~سیماب آتشین زذ در باذبان اخضر
# ~~وهم درین قصیده کفته است " [(شعر)]
# ~~در آبکون قفص بین طاووس آتشین بر
# ~~کز پر کشانن او آفاق کشت زیور
# ~~و کفته است 11*
# ~~((شعر)]
# ~~صحن ارم ندیدی درباغ شاه بنکر
# ~~حصن حرم13 ندیذی برقصر شاه بکذر
# ~~" وکفته است 4
# ~~(شعر)]
# ~~ای عندلیب جانها طاووس بسته زیور
# ~~بکشای غنجهآ لب بسرای غثه تر
# ~~و باشد کی در نقل ازنسیب بمدح11 مطلع نو17 کند جنانک انوری کفته است
# ~~59
# ~~ا-ذ - باهد م ms322 = اید 2- ذ- ابوالفرم کوید م - بلفرج کوید -م - شعر -د-
~~هرسی
# ~~4-م - اطلاع نکنه " 9ذ - کفته هد 7م اند؟ 8- ذ - وقصاید ذ ومطالع
~~کفته خاقانی
# ~~وید 9- ذ-ومطلع دیکر کوید 10_ ذ حراست 11_ ذ - و هم در نبدهٔ‌ کوید
~~مطلع سوم
# ~~14- فی الاصل وفی نسنة - م = صبح وفی ننة - ذ - ومجع النصحاء ج 1: صحن
~~کما هوالظاهر
# ~~1- فی نمة البطبوه و- م - خرم و فی ذه و نسخ خطی دیوان خاقانی: حرم
# ~~14- ذ- ومطلع
# ~~هارم کود 15-فی الاصل.ه وفر نفة الطبوه و-ذ فنه بی برا=م - فتهتر 16ح-
~~مدع ؟
# ~~11- و فی الاصل سو(4) ذه سوگند کند 7- م - نوکند PageV00P333
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_334.png)

# ~~ست شبانه بوقم .افتاف بند بخهر
# ~~خوش کی علبربکوفتهر
# ~~وبعد از وخاص لطیف کفته لستا
# ~~ای در ضمان عدل تو معمور بحروبر
# ~~ی در مسیر کلک تواسرار شع وضر
# ~~و باشد کی ابتدای قسیده بمدح گند و بر غزل ختم کند و آیرا مطلع تازه
# ~~وذ جنانک فلکی شروانی "کفته است
# ~~فعر))
# ~~سیهر مجد ومعالی محیط بقطهٔ‌ عالم
# ~~بهان جود ومعابی جراغ دوذهٔ‌ آدم
# ~~وهر آخر فسیده " گفته است"
# ~~هر))
# ~~کجا شذ آنک مرا جان بذو شذی خوش و خرم*
# ~~* تاشد اوهل وجشمم تباه شذز نم
# ~~و
# ~~آنست که ضرب وعروض آن در حروف مختلفمباشند12 جنانک رشی کیشابوری12 کفته
# ~~است
# ~~(اشعر)]
# ~~وهی سرفرازی کی " با پایکاهت
# ~~میشر نشد جرخ را هستیاری 11
# ~~کی اکرجه وزن هروض [و] ضرب این بیت 15" فعولن است حروف آن مختلف
# ~~است ، وبباید دانست کی جون بناه قافیتا شعر بر جزوی اصلی افتاذ چون
~~فعولن در
# ~~بحر متقارب و19 مفاعیلن در بحرهزج و فاعلاتن در بحر رمل و مستفعلن
~~دربحررجز
# ~~بهیج وجه در تصریع و غیر تصریع روا نباشد کی جزو اصلی متغیر شوذ جنانک
~~درین
# ~~بیت باز نموذیم 17 کی جون قافیت آن فعولن است لابد عروض آن لازم آمذ
# ~~کی
# ~~فولن باشد و در عروض و ضرب هیج بیت از ابیات این قطعه نشایذ کی جزوی
~~دیکر ms323
# ~~م
# ~~-فوکی آحفهوعد تماس مطلم دیکر اورده 3 -و- مطلی احخیاوصل وفی هساره
# ~~0-م - ملگی " 6حذ - کوید 7- فی الاصل: مالی
# ~~هو- مورم* 9- وف الاصل
# ~~کی * 10- نسفه ذ- که درفراق اوهل وچشیم تبله عد ز هم ونم و هرحاهیه
~~نسفه ذح است -
# ~~قبله شد مل و چشم ز فرقتش ز هم و نم =م - که تا عد او دل وچشم تبله شد
~~رن و فم=نسعه
# ~~مطبوعه - که باعد اوملو 11-م - باشد 12_ ولی نختی خدا بخش وم : رضی وفی
~~الاصل
# ~~وضیاله 12- ذ = بایان کلمت -م = با بابکات: 10- م - فت بلزی
# ~~1-م =أکره
# ~~ودن عروض آن یت 19- م - و در ملامین 17_  - باز نودم 18-م - آید
~~PageV00P334
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_335.png)

# ~~گفته
# ~~و دوان بیارد1 و اکر بناه قافیت بر جزوی فرعی هند جنانک همو
# ~~شعر 9
# ~~زاوصاف تو قاصر افکار من
# ~~با بافشاه شریعت کی هست
# ~~جون بناء ضرب این شعر بر فعل نهاذکی محذویف فسولن استا هر تصریع لازم
# ~~باضد  کی عروض آن هم فعل باشد و [ در] غیر تصریع روا باشد کی فول آیذ
~~چنانک
# ~~م هوین بیت کی وزن عروض آن فعولن فعولن فعولن فعول است ووزن ضرب آن
~~فمولن
# ~~صولن فعولن فعل ، ودر اشعارباوسی بناه * اتفاق و اختلاف ضروب و اعاریض
~~بر
# ~~جزاه اصلح و فرعی است و نجنانست کی در اشعار تازی کی مفاعیلن از ضروب
~~طویل
# ~~استا و نشایذکی (ا*4) جز (در) تصریع آنرا عروض سازند و فعلاتن از ضروب
# ~~کامل است و نشایذکی جز در تصریع آنرا عروض سازند و فع از ضروب متقارب
# ~~است [ و] نشایذکی جزدر تصریع آثرا عروض سازند بل کی در شعر بارسی بیشتر
~~اجزا
# ~~ی ضرب شعری تولننبوذهمان جزو عروض آن شعر تواند بوذ در تصریع و غیر
~~تصریع
# ~~و اختلاف بسیار در اعاریض جایز می دارند جنانک حفاف [شاعر] کفته است
# ~~فمعر)
# ~~هر شب بر آید از دو بناکوشش
# ~~مخرشیذ و کل کرفته در آغوشش
# ~~بر مفعول فاعلات مفاعیلن و مفاعیلن جزو اصلی ms324 این بحرست وجزو عروض وضرب
# ~~ین وزن مفاعیلن است وبنابرین نهانه [است] باز می کویذ ((هعر))
# ~~لک همی برد دوسیه بوشش
# ~~وخسار او زباغ سمن دزدید
# ~~بر مفعول فاعلات مفاعیلان و جزو سالم را با جزو مسبغ عروض ساخته است و
# ~~هعر)
# ~~هم اینجا] می کوید
# ~~با عشق اوصبوری کتواند
# ~~- م - نیارند  2= وفی الاصل میجوه 2- م =است ا- ذ- فارصی
# ~~545
# ~~بناه و و کهه دراینجا زائد وفیرلازم اسد 6- نسخه - ذ- درمتن ضولن"
~~است ودر حاهیه ض تصحیح
# ~~شده است و پس از آد افروده : که 7- کلا فی الاصل " و فی نسنة
~~خداخش" خلف 7-ذ=
# ~~وعلف حم = حاق 8-م- خورشید 9- ذ- و باز 10_ م دردمد 11_ م- کی توانده
# ~~13_ از قافیه آورمن "کوفش هرا باه آفوشش هوه سیه بوشش * ملوم
~~میشودکه ماقبل ضیرهش*
# ~~دو کلام ضیح مگور است و در حواشی لباب الالباب نیز اشارهٔ‌ بدین مطلب
~~نوده ایم بسناسبت این
# ~~ربامی که در جد اول لباب الالباب ص 277 مذکور است
# ~~دوشم هه ثب درد در افرایش بود
# ~~وید شده از مجرتووهایش بود  وین طره که بااین ممنت شبدوش بانسبت شبها
~~هب آسایش بود
# ~~باجرخ برشده که کند کوشش PageV00P335
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_336.png)

# ~~برمفعول فاطاین مضولن وچزوسالم وجرو مسبغ وجرو اخرم *
# ~~هروض ساحته
# ~~است و ازین جهت من درین تألیف تعرض ضروب واعاریض هربحر تکرده اما کرجه
# ~~بعضی عروضیان عجم هو تألیقات خویش آرده اندکی هزج را جتدین عروض است
# ~~و جندین ضرب و همجنین سایر بحور را ضروب و اهاریض تعیین کرده و همانا
~~آن
# ~~شضص ابیات هر بحر بر شمرده است و هر جزو کی (40089) در عروض بیتی دینه
~~است
# ~~آنرا عروض آن ضرب نهانه و میان ضروب و اعاریض اشعار عجم هیج فرق نیست
~~ویجوز
# ~~ولایجوزی کی در جمع میان ضربی و عروضی افتد بناه آن بر سلامت و مزاحفت
# ~~جزوست واین معنی سایر اجزاه بیت را شامل است تااکر بناه شعری براجزاه
~~سالم هند
# ~~جنانک مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن یا فاعلاتن ms325 فاعلاتن فاعلاتن دربیتهای
~~دیکر (تغییر)
# ~~هیج یک از آن اجزا روا نباشد و نشایذ کی دربیت دیکر مفاعیل مفاعیل
~~مفالهیلن یافاعلات *
# ~~فاعلات فاعلاتن بیارذ بخلاف اشعار تازی کی اکر بناء طویل بر فعولن
~~مفاعیلن فصولن
# ~~مفاعیلن بهد در بیت دیکر شایذ کی فعلن مفاعیلن فعول مفاعلن بیارذ ولکن
~~ضربها*
# ~~- این مفض ات ب اچه در ص 11 ت که چون بهسیت شعر بر جزوی اصای التاد
~~بهیع
# ~~رجه در تصریع و فیر تصریع روا باشد که جزو اصلی مشیمر شود نه درهر وض و
~~نه درضرب 2- ذ-
# ~~مود 3- م - بابیات7 14- م - جمیع؟ 5-م - با؟ 6- م - ضولن
# ~~7- درتام نسخ
# ~~لاثه مفاعلن است و فاضل علامه آقای قزوینی در تصحیح کتاب مهاطن را فلط
~~ینداشته و "مناعیلن*
# ~~نودهاید و ظاهرآ هیان مفاعلن که مطابق نسخه اصل و ذه و م - است انسب
~~است چه مقصود مصنف
# ~~در اینجا بیان دومطلب است: یکی فرق اشعار تازی ویارسی در اتفاق و
~~اختلاف اجزاه غیر هروض
# ~~ضربست که کوید "اگر در اشعار فارسی بناه آن بر اجزاه حالم نهند
~~تغییر هیچیک از اجزاه روا
# ~~باشد بخلاف اشعار تازی که اختلافش جایزاست مثلا در بحرطویل آکر بناء
~~قصیده برفولن مفاهیلن
# ~~ون مفاهیلن باعدشاید که در اییات دیکر قصیده ف لن مفاعبلن ضول مفاطن
~~آید وضولن صدر الم و
# ~~ولن حشو مقبوض عود و این اختلاف را که در هربی روا داشته اید در فارسی
~~جایز ندارند ودیکر
# ~~رق اععار تازی ویارسی دراخلاف و اتفاق جزوهروض وضربست که کوید : در شعر
~~یارسی ضروب
# ~~اعاریض یکسان اند یعنی اکرضرب صعیح است هروض لابد صحیح باشد و اکر ضرب
~~مزاف است
# ~~بروض مزاف باید و لکن در اشعار مربی اکربناه عروض آن بر جزو سالم باشد
~~دریت دیکر شاید
# ~~* تغییر یابد چنانک درجر طویل اکرهروض یت اول قصیده مفاعیلن باشد در
~~ایات دیگر هروض باید
# ~~مفاطن آید چه بحرطویل هروض آن جزدر تصریع همیشه مقبوض است یعنی اکر
~~هروض ییت ms326 اول برای تصریع
# ~~هاعیلن آید درحایر ابیات هروض آن مفاعیلن جایز نیست و باهد مفاطن باشد
~~برای آنکه بر طویل را یک
# ~~حرب پیش یست وذکر ش لن مناعیلن ضول مفاطن برای ییان این هردومتوداست
~~کهجوازاشلاف
# ~~ارکان صدر و ابتدا و حشو و اجراه هروض وضرب در اشعار تازی باعدواکر
~~مناعیلن بجای مقاطن
# ~~اشد مقصود مانی از آد بر نیاید و استدراک بد که کوید : ه و لکن ضرها
~~باید کی از متاعیلن
# ~~کردد بی مورد و با تعلیل بعد که کوید : از بهر آنکه هروض طویل مقاطن
~~ییش نیت متاب فیاهد PageV00P336
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_337.png)

# ~~بایذکی از مفاعیلن بنکرهذ از بهر آنک عروض طوبل مفاعلن بیش نیست و ضروب
# ~~طویل سه است مفاعیلن و مفاعلن و فعولن وهو شعر پارسی ضروب و اعارض
# ~~بکسانا اند یعنی اکر ضرب صحیح است عروض لابد صحیح باشد و اکر ضرب
# ~~مزاحف است عروض مزاحف بایذ، و جون مطلع شعری موهم باشد بتصریع و مققی
# ~~آیذ آنرا تجمیع خوانند و بیت را - مجتع کویند جنانک [ شاعر کفته است
# ~~5
# ~~بسحرگاهان نا کاه بمن باذ نسیم
# ~~بوی دلدار من آورد هم از سوی شمال
# ~~لی قافیهآ نسیم موهم است بذایک قافیهآ دیکر مثل نعیم و مقیم و مانند آن
~~آیذ و
# ~~جنان آمذ
# ~~16
# ~~میده
# ~~آنست کی نخست(482) شاعر را معنیی در خاطر آیذو آنرا نظم کند و بناه
~~قصیده
# ~~بر آن نهذ و ممکن باشد کی [ در] قصیده بهتر از آن بیت بسیار افتد و عا
~~مهآ شعرا
# ~~بیت القصیده آنراخوانند کی بهترین ابیات قصیده بوذ ولامشاحة فی الالقاب
~~الآ آنک قول اول
# ~~هرست ترست جنانک شرف (الدین) شفروه کفته است (شعر)
# ~~ای جو دریا سخی جو شیر شجاع
# ~~تا آنجاکی کیفت
# ~~جون قضا جیره و جو جرخ مطاع
# ~~کر نکردم وداع معذورم
# ~~نیست بر مگیان طواف وداع
# ~~جون خواسته است کی عذر تخلف 7 از وداع مخدوم بذین عبارت خواهذ کی
# ~~بیست بر مگیان ms327 طواف وداع
# ~~پناء شعر برعبن نهاذ بس بیت القصیدهآ این شعر این بیت است [(والله
~~اعلم)]
# ~~زومعماه
# ~~الغز آنست کی معنیی از معانی در کسوت عبارتی مشکل متشابه بطریق سؤال
# ~~برسند و ازین جهت در خراسان آنرا جیست آن خوانند و این صنعت جون عذب و
# ~~1= یعنی در قوافی یک قیده که بناه قافیه ان بر مفاهبلن است و الا تناقض
~~خواهد داشت باآن
# ~~میکوید که ضروب طویل سه است مفاهیلن و مفاطن و ضولن - ذ- مکردد 2 - ذ -
~~فارسی
# ~~3- م - آید 4- و فی الاصل "بین آن" انظرس225 5- م - قول او ؟
~~6-م - افروده ،
# ~~7- م - بخلف " 8- م - آن 9 - هکذا هومکتوب فی الاصل بالالف فی
~~جمیع السواضع
# ~~شعر
# ~~والواب کتابه بالیاه ای ه مصتی * 10- م - پرسند PageV00P337
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_338.png)

# ~~مطهوع افتد و اوصاف ان لاروی معتی با مقسوه مناسیتی هارد و بفو اللاط
~~هواز
# ~~تکردذ و از تشبیهات کانب و استعارات بعیددور بوذ بسندینه باشد و تشحید
~~خالطررا
# ~~بشایذ جنانک معزی " در (صفت) قلم تشبیب قسیدمی " ساخته است
~~اکرجه سنت
# ~~ظاهرست
# ~~لغز)
# ~~جه بیکرست ز تیر سبهر یافته تیر
# ~~بشکل تیروبذو ملک واست کفته جوکیر
# ~~کجا بکرید در کالبذ بخنده جان
# ~~کجا بنالذ هر آسمان بنازذ ثیر
# ~~زنادرات جواهر بشان دهنبرشک
# ~~ز مشکلات ضمایر خبر دهذ بصریر
# ~~48) هرآج طبع براندیشد او کند تألیف
# ~~هرآنج وهم فراز آرذ او کند تفسیر
# ~~وخاقابی در کبوتران برنده کفته است اکرجه سخت درازست (لخ)؟
# ~~مصور جیستا آن حصنی نگو بندیش وبه بنگر
# ~~بیذا زبام او نه بیذا بام او از در
# ~~شذه در ذات او فگرت جورای ابلهان عاجز
# ~~جنان کندر صفات او دل دانا شوه مضطر
# ~~قوکویی رزمکاهستی زهر سویی رسد فوجی
# ~~بکی لرزان زبیم جان یکی هل شاذ وبازی کر
# ~~یکی بنداری از صنعت مکر جرخیست کردنده
# ~~یکی کویی ز استاذی برون خواهذشد ازجنبر
# ~~کی را طیلسان بینی بان فرش بوقلمون
# ~~بکی از بهرمان دارذ رداه وکوت وافسر
# ~~یکی همجون وزن زابی ms328 زشرم شوی هرخجلت2"
# ~~1- تشحیذ تیز و تند کردد ذمن 2- ذ= در تشبیب قصیدهی صفت قلم 3- ذ- م =
~~شعر
# ~~4-م= تافت سر 5 - م - زبادرات ؟ 6-م - آن کند 7- وفی الاصل : ظویندلش و
~~*
# ~~بنکر . و فی نسخة خدا بغش * مصور چیست آن حسن بلندش بام و بر ییکر * و
~~در نسعهٔ‌ ذ نکو
# ~~بندیش و خوش بنکر و بخط الحاقی (*) در روی کلیه خوش نوشته شده و در
~~نسغه مطبوعه *
# ~~پیوندیش و نه ییکر 8 - م - زهر سو میرسد 9 - بهرمان نوهی از بافتآ
~~ابریشی منت رنک
# ~~بسیارلطیف (برهاد) وفی نفهٔ‌ خدا بخش " کهرمان 10-م - زد زالی
~~زعرم هوی در خباد
# ~~نعه مطوعه: ازشیات
# ~~روان کشته بهر جایی بیای اندر کشان جافر PageV00P338
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_339.png)

# ~~رقیب ابدرمی ایغان بهشیاری جوبذ مستان
# ~~کی رمحی بدست ایدو کزو بسبت کند شکر
# ~~پلند از یست بر تمازید بی ترتیب از کن کونه
# ~~عیال اختر اربینی بروز اندر هوابی مر
# ~~فروذ آیند و بر کرهند کرد عرض کاه خوذ
# ~~می جویند بی تأخیر کام هل زیکدیکر(408)
# ~~بکی نالنده  بی علت یکی در جنک بی آلت
# ~~بکی دو بند بی زگت یکی بی رود خنیاگر
# ~~یکی همجون زحل تاری هوم جون مشتری روشن
# ~~سؤم مریخ کون * ولکش جهارم زهرهٔ‌ ازهر "
# ~~هوا از صورت هریک جو دعوت خانهآ مانی
# ~~زمین از سایهآ هریک جو صنعت خانه آزر
# ~~بسا بیر و جوان بینی ازیشان خرم و شاذان
# ~~بساسیمین بران بینی ازیشان کشته سیمین بر
# ~~کشیذه یک بیک بیکر10 ز بهر نزهتا وشاذی
# ~~بیش خسرو عادل صف اندر صف پر اندر پر
# ~~و دیکری کفته است در کیان
# ~~(12)
# ~~جیست نه شلوارونه بیراهنش
# ~~هرجه خواهی می نهی در دامنش
# ~~راست کویذهرجه کویذبی زبان
# ~~ژدهایی عقربی در کردنش
# ~~و] دیکری کفته است در مقراض
# ~~جیست کندر دهان بیدندانش
# ~~-ذح درحافیه" زهفیاری 2-ذ- مسکر و هدر باتشدید ثانی سیغول یسنی
~~روباه ببر امدار و
# ~~حاریشت پررک که بقبر دوک تیرها در بین دارد ومی ms329 اندااد (برهان) 2- م -
~~خیال اختران
# ~~دی بروز اشر هوا بی حر- ذ- اختراد 4- م- هرصه کاه 5- م - نالبده 6- ذ -
~~چارم
# ~~بسان زهره ازهر * حذحایشان 4 -ذ خوزم 9 - کنافی الاصل (4) ودرنسهآ
~~خدابدش این یشرا
# ~~مارد 090م-یک یگدیکر 11_ کیاد مهو قپان که تراروی بورکی است که یه کله
~~دارد
# ~~رهان). وهینعه غدا بخش "لکن ه ذ- انرکیان 12-م- شمر 13-م - زیر
~~زیره
# ~~هر جه افتاذ ریز ریز14 گند PageV00P339
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_340.png)

# ~~جونزذی درهو جشم او انکشت
# ~~در زمان هر دو کوش تیز کند
# ~~ودیکری کفته [است] در کوزهآ آب
# ~~بتی جیست نغز و خاک مزاج
# ~~ی بآبیست از جهان خرسند
# ~~دست بر سر نهاذه بنداری
# ~~بسر خویش می خورد سوکند
# ~~و لغز در اصل لغت بر کردانیدن جیزی استا از سمتا راست و الغاز راههای
~~کز
# ~~مژست و لغیزا سوراخ موش دشتی است کی بر و ریب خانهآ اصل ببرذ وجند راه
# ~~مختلف بیرون برذ تا از مضیق طلب صیادان بسویی بیرون جهذ و این جنس سخن
~~را
# ~~از بهر آن لغز خواندند کی صرف معنی است از سمت فهم راست و بعضی مردم
~~آنراکغز
# ~~خوانند بضم لام وغین و دردیوان الادب آنرا درباب فعل آورده است بضم فا
~~وفتح عین.
# ~~و معما آنسنتا کی اسمی یا معنیی را بنوعی از غوامض حساب یا بجیزی از
~~قلب و تصحیف
# ~~و غیر آن از انواع تعمیت آنرا بوشیذه کردانند1 تا جز باندیشهآ تمام و
~~فکر بسیاربسر
# ~~آن نتوان رسیدو برحقیقت آن أطلاع نتوان یافت [جنانک در نام
# ~~مسعود گفته اند
# ~~جو نامش بیرسیذم از ناز زوذ
# ~~بدامن جو برخاست بربط بسوذ
# ~~تازی بدانستم آن رمز او
# ~~کی نامش زبربط بسوذن جه بود
# ~~(44)[و] دیکری [کفته است
# ~~اسم] بوسعیدا
# ~~(شعر))
# ~~تج از لب دلبران ستانی بستم
# ~~با روز نخست ماه شؤال بهم
# ~~جمع آوری آن " حروف راهردوبهم
# ~~این نامبت منست آن شهره صنم2
# ~~و بلفرج 14 کفته است در10 عبدالر حمن
# ~~احم = شعر 2- ذه بایست م - بابیست ms330 در 2 - ذ- م - مانند نسخه اصل دوبیت
~~را له مثال
# ~~معمی باسم بوسعبد است در اینجا آورده  - و رب چو مهیب همچوأریب کج و
~~معرف وبترکی
# ~~یقاج کویند(برهان) *- ذ - اصلی 6- م - کرداند 7_ ذ- فکرت 8 - ذ -
~~انزوده ، ودر
# ~~9-م- یار 10- ذ- را 11 ذ_ افروده: کوید 12_ م - آن حروفها را بقلم ؟
# ~~14- م - شعره صنم - این دویت را درنسخهآ اصل و (ذ و م) در ذیل امثلهآ
~~لغز بعداز لغز کوزهآ
# ~~آب نوشته بود و واضح است که مثال معتی است نه لغز لهذا ما آنرا از
~~صفحةآ سابق باینجا قل دادیم
# ~~و در نسخهآ خدا بخش اصلا این دو بیت را ندارد 14- ذ - وابوالفرج 15- م
~~حافروده " اسم PageV00P340
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_341.png)

# ~~سورتی "کندرو1 * یک آیت را
# ~~د بایذ همی بسی تکرار
# ~~خر نام تست اول آن
# ~~ی نکو سیرت نکو کردار (42)
# ~~خر نام تو ترا بدهاد
# ~~ول نام تو جو من بسیار
# ~~و دیکری [ کفته است] در [ اسم] رشید [ بطریق نسبت
# ~~مام یارم جار حرفست ای براذر
# ~~رره نسبت بکویم کر بدانی
# ~~حرف رابع خمس عشرحرف اؤل
# ~~حرف ثالث ثلک عشر حرف ثانی
# ~~و] دیکری کفته است در[ اسم] ستیک
# ~~(معما2))
# ~~م آن مه طرازی
# ~~هفتست ببارسی و تازی
# ~~"و] دیکری کفته است1 ، در (اسم) بیبیک
# ~~معما2)
# ~~نام آن بت می 7 بکویم روشنت
# ~~بر ندانی رنج من کردذ هبا
# ~~دو دوهریک بادهی ترکیب کن
# ~~تکلف (و
# ~~نکهی با بیست ضم کن جمله را
# ~~عأمهآ مردم بندارند کی شعر متکلف علی الأطلاق آن باشد کی بر وزنی مشکل
~~و
# ~~علبو
# ~~از احیف کران کفته باشند یا کلمات آن بزور بر هم بسته باشد و معانی آن
~~بدشواری
# ~~قراهم آورده و این ظن خطاست از بهر آیک جمله مصنوعات شعر و مستبدعات
~~نظم کی
# ~~در فصول متقدم بر شمردیم وآنرا از مستحسنات صنعت9 نهاذ از قبیل متکلفات
~~اشعارست
# ~~کی جز بامعان نظر و ادمان1 فکر مثل آن دست ندهذ و مانند آن میشر ms331
~~نشوذ10اما
# ~~کر شاعری التزام کند کی جند معنی مختلف در شعری اندک بیارذ (یا) جند
~~اسم
# ~~متغایر در نظمی بر شمارذیا خواهد کی شعری غریب و11 نظمی مشکل امتحان
~~طبع
# ~~خویش را یا افحام12 یکی از اهل دعوی را بکویذ و در ضمن آن جیزی از قلب
~~و
# ~~تصحیف 13 استعمال (408) [(کند [و]) ]حروف عطل یامنقوط لازم دارد هرآینه
~~از
# ~~وع تعتفی14 خالی نباشد جنانک نطنزی کفته است
# ~~61
# ~~1- ذ - راکران 2- ذ افروده ، کوید 2- م - شعر 4- ذ - چار حرفست ایبرادر
~~نام یارم
# ~~5- ذح تا بدانی -م - اربدانی
# ~~1-م- ومن کفته
# ~~7- م - من
# ~~8حهفت
# ~~9- ادمان هیواره کاریراکردن 10- ذ - افروده : و
# ~~-ذ -یا 12- افحام خاموش
# ~~کردانیدن سبت و خصومت 13_ ذ - م - افروده : و 14_ نسخه چایی: تعف - م -
~~تعیفی PageV00P341
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_342.png)

# ~~لو بر بران دین بر برحون خربر
# ~~بس در برخوذ بین خور کرهن ازبر
# ~~جون خواسته است کی جندین تجنیسات ناخوش مکرر کرداند لابد خوش بیایذ
# ~~و دیکری " کفتهاست 2"
# ~~(بیت3)
# ~~8
# ~~زین جنبش شاه جرخ فرزین رفتار
# ~~دورم چو رخ از رخ زرخ فرخ یار
# ~~دل زاسب9 طرب بیاذه و بیل غمت
# ~~شه مات بجان خواسته بر نطع قمار
# ~~جون النزام کرده است کی جمله کالای شطرنج در دو بیت بیارذ لاجرم جندین
# ~~رخ بر هم افتاذه است و نطنزی کفته است
# ~~فعر))
# ~~ما زحل را هست جون هرمزد1 وجون بهرام و ثیر
# ~~بهر و ناهید و قمر را جمله بر کردون آ بیوت
# ~~قا حمل تا ثور9 و جوزا باشد و خرجنک و شیر
# ~~خوشه و میزان و عقرب قوس وجدی و دلو و حوت
# ~~کا بهفت افلاک بر آن هفت را باشد مسیر
# ~~بوذ بر ضد ایشان این دو و ده را ثبوت
# ~~عمر باذت ثابت و نامت بنیکوئی روا
# ~~ین10 همه بیشت کننده همجو من بنده قنوت
# ~~و[ از جنس صناعات شعری] همو" کفته11 است "
# ~~شعر
# ~~تیر مژکان کمان ابرو سمن بر سنک دل
# ~~ماز ms332 سیرت کبک رفتار آب تن آتش رخان
# ~~-
# ~~فعر)
# ~~1- ددا فی الاصل (4) ذه تو بر بران دین بربر حون خربز  بس دد بر خود
~~بین خور کردون از بزه
# ~~4- نوبر بران دین برنرچون خریر پس در خور خود بین خودکردون از بر ؟  و
~~در نسغهآ خدا
# ~~بخش اصلا این یت را ندارد و تصحیح این بیت برای من بهبچ وجه میسر نشد
~~2- ذ - کوید
# ~~4-م- شر 4- م - زاسب ودرنسغه مطبومه و ذه دل راست - چون شاهر خواسته
~~است تیام
# ~~اجزای شطرنج را جیع نماید - کلیه ز اسب صعیع است ه - ذ - م چندین و در
~~نسخه مطبوعه
# ~~چند بر رخ 9- و فی الاصل : هرمز 7_ وفی الاصل :کردن 8 -م - باثور 9. ذ-
~~م-
# ~~ایشاد - نسعه مطبوه ، آن منت 10 - و فی الاصل ، وزین
# ~~1- ذ،م - کوید PageV00P342
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_343.png)

# ~~خوب ظاهر زشت باطن زهر کین بازهر مهر
# ~~لیک وعد1 بذ کنش فربه سرین لاغر میان
# ~~برق خنده برف دندان کژزلفین راست قد
# ~~مه جبین شب کیسوان حنظل سخن شیرین زبان
# ~~(ق40) جون خواسته است کی جندین صناعات مستحسن از تشبیه راست و تطابق
# ~~درست و تقابل نیکو و تنسیق صفات در [ دو] سه بیت جمه کند هر آینه مطبوع
~~تر
# ~~زین نیایذو از جنس مقلوبات همو " کفته است 1"
# ~~با خسرو نو نور سخای
# ~~باری ده (ما) مهدی وای
# ~~هر مصراع بهمان لفظ [ و معنی] مقلوب [برمی] توان خواند [و] دیکری
# ~~کفته [است
# ~~بیت1)
# ~~رامشش درمان دردش کرم یار
# ~~رای مرکش درد نامردش شمار
# ~~و هر مصراع قلب دیکری است و مقلوب نظم دیکری کفته است
# ~~مقلوب)
# ~~خرمن خرمن ز زلف بارذ عنبر
# ~~با من اکنون عتاب دارد دلبر
# ~~ومقلوبش
# ~~دلبر دارذ عتاب اکنون با من
# ~~عنبر بارذ ز زلف خرمن خرمن
# ~~و مقلوب کلمه دیکر(ی) کفته است
# ~~مقلوب1))
# ~~کنج جنکست رای یار مزن
# ~~روز زورست راز زار مکو
# ~~و مقلوب بعض کلمه رشید "کفته است 10"
# ~~(مقلوبا)
# ~~99
# ~~1-م - وهده 2 درحاشیه سخه ذه ms333 زلف کرو 2- ذ - بهتر 4- ذ- گوید - م -
~~افروده
# ~~فعر 5 - ذ افروده : را 6-م - شعر 7- و فی الاصل رامششدر مان دردش کرم
~~پار
# ~~رای مرگش رای نامردش شار  بنایراین لاوه بر آیکه این بیت هیچ معنی
~~ندارد در بکی از مصراعین
# ~~علطی است یعنییا ه دردش * در مصراع اول باید "یارش * خوانده شود
~~یا هرای * در مصراه
# ~~بوم باید "درد * خوانده شود والا فرض یعنی قلب بعمل نسی آید . و
~~در نسخهآ خدا بغش بجای
# ~~بیت متن این بیت را دارد رامش مرد کنج باری و قوت تو فوی را بجنک در
~~مشمار و در
# ~~نممولوی : رامشش در ملد درش کرم پار   ار مرگش رای نامردش شمار   دراین
~~ییت کلیه یار
# ~~مصرع ثانی لطط وو رای * باید صحیح باهد تا مثال مقلوب را شاید و متن
~~مطابق نسخه - ذ- اصلاح شد
# ~~8-م - منظم 9 ذهم - افروده : این است ودرنسخه -م - اضانه نیوده : هعر
~~10 ذ- کوید PageV00P343
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_344.png)

# ~~از آن جاذوانه هو جشم سپاه
# ~~لم جاولهابه برنج وعناست
# ~~و دیکری کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~جزوی و ککی از دوبرون نیست هرجه هست بجزوی همه توبخشی کلی همه خذای
# ~~من از خذا و از تو بخواهم همی کنون
# ~~او ثرا بقا دهذ و تو مرا قبای
# ~~و از جنس تصحیف دیکری کفته است
# ~~حر و محبتی و کلی کلبنان بدر
# ~~مرد نیکبی ونکوساز درسفر
# ~~خر و مخنشی و کلی کلتبان پدر
# ~~امرد بنکیی و نکوسار در سقر
# ~~و از جنس حروف مقطع6
# ~~بیت *7
# ~~زار وزردم ز درد آن دل دار
# ~~درد دل دار زرد دارد وزار
# ~~و از جنس حروف عطل9 مجیر (بیلقانی) کفته است 1
# ~~که کرد کار کرم مردوار در عالم
# ~~شعر
# ~~که کرد اساس ممالک ممقدو محکم
# ~~عماد عالم عدل وسوار ساعد ملک
# ~~اساس طارم اسلام و سرور عالم
# ~~ملک علو عطارد علوم مهر عطا
# ~~سماک رمح10 اسدحمله وهلالعلم
# ~~سروراهل مکارم هلاک1) عمرعدو
# ~~سرملوک و دلارام ملک واصل حکم
# ~~محتد اسم ms334 عمر عدل و کام او در دهر
# ~~ملوک12 وار در آوردرسم عدل و کرم
# ~~کلام او همه سحر حلال درهرحال
# ~~مراد او همه اعطاه مال در هر دم
# ~~دل مطقر اوهم دم کلام علوم
# ~~یو مکرم او مورد صلاح امم
# ~~رسوم عادل او کرده حکم عالم رد
# ~~سموم حملهآ اوکرده کام اعداکم
# ~~هم او وهم دل او دارعدل وامعمار
# ~~هم اووهم در (او) درددهررامرهم
# ~~هدع الع م هال
# ~~همه رسوم مکارم همه علو همم
# ~~625
# ~~1-م- شعر 2- و فی نسخه غدا بخش . تا - د - یامرد 4 - م - نیکیثی 9- م -
~~کلبتان؟
# ~~5- ذ - ننکنی - م - ننکی 6 - ذ - مقطع دیکری کوید - م - مقطع نسخه
~~مطبوه : منقطع 7-
# ~~ذح شعر 8- م - معطل 9- ذ - کوید 10-در نخه - ذ - رامع 11- نخه مطبوه:
# ~~حلهآ ملال 12 - نسخه مطبوه: هلال 13- ذ - در حافیه رسول بجای ملوک
~~آورده PageV00P344
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_345.png)

# ~~ویک کلمه عطل ویک کلمه منقوط 1
# ~~زین عالم شد او ببخشش مال
# ~~او زینت ممالک شد
# ~~و یک حرف مهمل ویک حرف منقوط
# ~~غمزهٔ‌ شوخ آن صنم
# ~~(
# ~~لسته بهجر جان من
# ~~و از متکلفات اشعار یکی آنست کی کلمات تازی کی در محاورات بارسی
~~(کویان)
# ~~غریب باشد یا کلمات فهلوی کی درلغت دری مهجور الاستعمال باشد در آن
~~بکاردارند2
# ~~جنانک منوجهری کفته است
# ~~غرابا مزن بیشتر زین نعیقا
# ~~شعر)42
# ~~له مهجور کردی مرا از عشیقا
# ~~نعیق تو بسیار و مارا عشیقی
# ~~نبایذبیک دوست جندین نعیقا
# ~~ایا رسم اطلال معشوق وافی
# ~~شدی زیر سنک زمانه سحیقا
# ~~عذیره برفت از تو وکرد منزل
# ~~مقراة یسقط اللوی وعقیقا
# ~~خوشا منزلا خرما جایکاها
# ~~کی آنجاست (آن) سر وبالارفیقا
# ~~بوذ سرو در باغ و دارذبت من
# ~~همی بر سر سرو باغی انیقا
# ~~ایا لهف نفسی کی این عشق بامن
# ~~جنین خانکی کشت وجونین عتیقا
# ~~زخواب هوی کشت بیذار هر کس
# ~~نخواهم شذن من زخوابش مفیقا
# ~~بذان شب کی معشوق (من) مرتحل شد
# ~~دلی داشتم نا صبور و قلیقا
# ~~فلک جون بیابان ومه جون مسافر ms335
# ~~منازل منازل مجره طریقا
# ~~بریذم بذان کشتی کوه لنکر
# ~~مکانی بعید و فلاتی سحیقا
# ~~و معزی " کفته است*
# ~~(شعر)]
# ~~نه درر کش ضربان کم شودز ضرب سیوف
# ~~نه بادلش خفقان ضم شود زخفقی بنود
# ~~و [ آنج ازین چنس بر] انوری* [کرفته اند اینست *
# ~~371
# ~~1=م - اغروده : دیکری کفته است 2- ذ- برند
# ~~1= وفی الاصل وفی ذ: اطلاق 4-
# ~~5 - بقراط سقط لوی". م - بقراة سقط لوی 5 - ذ- منزلا خورما - م -
~~خرها منزلا 6-
# ~~1- این مشوه 7- همن 8_- ذ - کوبد 9 -م - وآنچه برانوری کرنت اید از این
~~جنس این است PageV00P345
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_346.png)

# ~~چون اصطکاک قرع هوابر سبیل صوت
# ~~ره صماخ دماغ مرا خبر
# ~~استعمال] فهلوی غریب
# ~~بیک
# ~~4
# ~~دارذ هموکس بتا باندازهٔ‌ خویش
# ~~بر خابهآ خوذ بنده وآزاذ وخدیش
# ~~خذیش کذبانو خانه باشد ودر لغت دری غریب است ، و فی الجمله شعر مطبوع
# ~~آن باشد کی نثری بلیغ و نظمی بدیع دارد و قوافی آن درست (40) و معانی
~~لطیف و
# ~~الفاظ عنب بود و حروف [(و)] کلمات آن برهم افتاده و بلفظ کلمات او
~~مشغول نبود
# ~~و تجنیسات آن متکرر و صناعات آن متکلف نباشد و بناه آن بر مشهورات لفت
~~دری
# ~~صحیح بوذ و از غرایب لفة الفرس و مصطلحات هرولایت باک باشد و کلمات
~~عربی کی
# ~~در محاورات بارسی کویان بیایذ در آن مستعمل نبوذ " و از حروف
~~" زواید وحشو
# ~~های قبیح کی جهت انبارش بیت استعمال کنند و از تغییرات الفاظ کی
~~قدماضرورت
# ~~همر را در اشعار خویش جایز داشته اند خالی باشد تا بشنونن آسان و
~~بکفتن* دشوار
# ~~بوذ جنانک انوری در قصیده ی می کویذ
# ~~(شعر)
# ~~ای دل ار قومی نکردند از تو یاذ اندر رحیل
# ~~عیب نبوذ زآنک از اطوار نسناسند ناس
# ~~تا خذاوندی جو مجد دولت و دین بلحسن
# ~~آنک از کنه کمالش قاصرست ادراک عقل
# ~~حق شناس بندگان باشد برو او را شناس
# ~~آنک با جودش سبکساری نیایذ ز انتظار
# ~~راست جونان کز کمال ms336 عقل ادراک حواس
# ~~و آنک با بذلش کران باری نیایذ از سباس
# ~~یابذ از یک التفاتش ملک استغنا نیاز
# ~~همجنان کز کیمیا ترکیب زر یابذ بحاس
# ~~3
# ~~ا*م شعر ا-ذه مشکل
# ~~4-م - قدر حروف 4- ذ- بجهت 5-م - تکفین؟
# ~~6 - هنا هو الظاهر الشهور. وفی الاصل "نسانته " وفی ذ وفی
~~دیوان الانوری السطبوع بتبریر
# ~~نسپانند * 7- م - * هم اورا PageV00P346
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_347.png)

# ~~خواستم کفتن کی دست وطبع اوبحرست وکان
# ~~حقل (کفت) این مدح باشذلیز بامن هم بلاس
# ~~دست اورا ابر جون خوابی وآنرا1 صاعقه
# ~~للبع اورا کان جرا کویی و آنجا احتباس
# ~~دهر و دوران درنهاذ خویش از آن عالی تراند
# ~~کز سر نهمت منجمشان بییماید بطاس
# ~~هو لباس سایه و نور زمان عقلش بدیذ
# ~~لکفت با خوذ ای عجب نعم البدن بنآس اللباس
# ~~ای ندافه خرج جودت تن درین سوی شمار
# ~~وای نهانه دخل جاهت بای از آن سوی قیاس
# ~~ای برسم خدمت از آغاز دوران هافته
# ~~لمارم قدر ترا هندوی هفتم جرخ باس
# ~~عالم قدرت مجتم نیست وره باشذی
# ~~لدرون سط
# ~~او بیرو عالم را مماس
# ~~بر تو حاجت نیست کس را عرهاگردن احتیا
# ~~ز آنک باهد از همه کس التماست التماس
# ~~ختم شد بر توسخا جونانک بر هن "شاعری
# ~~وین سطن هر روی کردون هم بکویم بی هراس
# ~~دور نبوذ کین زمان بروفقی این دعوی کی رلک
# ~~در دماغش خوذ شهادت را همی کردد عطاس
# ~~شاعری دانی کذامین قوم کردند آنک بوذ
# ~~ابتداشان امرؤالقیس اتهاشان بو فراس
# ~~فی4) وانک من بنده همی بردازم اکنون ساحری است
# ~~62
# ~~-م - و اورا 2-م - التاسات ؟ 2 - ذ- شد سغن و در حافیه (عامری) تحیع
~~شده
# ~~- ذ - دردماغ مهربگغاید ههادت را مطاس و در حاشیه (در دمافش) دارد
# ~~سامری گو تا بیابد کوشمال لاماس PageV00P347
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_348.png)

# ~~ز جه خیزد در سخن حشو ازخطا بینی طبع
# ~~وزجه رویذ پرزبر جامه1 * زناجنسی لاس
# ~~ما کی باشد این سخن کالیأس احدی الراحتین
# ~~ادی اندر راحتی کانرا نباشد بیم ms337 پاس
# ~~دامن بخت تو باک از کرد آس آسمان
# ~~وز جفای آسمان خصم نو سرکردان جو آس
# ~~بی سبیذه دم شب خذلان بذ خواهت جنانک
# ~~بصبح حشر می کویذ أحاد أم سداس
# ~~رآهم برین قافیت] سید حسن [غزنوی]" کفته است "
# ~~(شعر))
# ~~زهی علو محلت برون ز حد قیاس
# ~~بناه دولت و دین را متین نهاذه اساس
# ~~کشاذه مهر تو جون ابر جشمهای امیذ
# ~~کشیذه کین توجون برق دشنهای هراس
# ~~3 مضاه رای توجون کوهر ظفر بنموذ
# ~~خرذبدیذ کی از برق جون جهدالماس
# ~~بحق کزیذ ترا روزکار بر همه خلق
# ~~غلط نکرد زهی روزکار مرد شناس
# ~~بخواه جام کی سر جرب کردخصم ترا
# ~~بشیشهآ تهی این آبکینه رنک خراس
# ~~موافقان را بأست نمالذ وجه عجب
# ~~در آسپای فلک سنبله نکردذ آس
# ~~ببیش خلق تو نرکس جه باذ بیمایذ
# ~~بذان آی بر کف سیمین نهاذ زرین طاس
# ~~ز خلق وخلق توهر لحظه مژده ی برسد
# ~~مدان7 کی فتنه بخسبذدرین زمانه ولیک
# ~~ببارکاه دل از شاه راه بنج حواس
# ~~ز عدلتست که باری شذست در فرناس
# ~~(فرناس از کلمات غریب لغة الفرس است 9)
# ~~(104) عدوجو کشت فضولی حقیرترکردد
# ~~ی تعبیه  است کمی در فزونی آماس
# ~~بزرکوارا دربند قومی افتادم
# ~~کی نقد رایج شان هست محخر افلاس
# ~~9- ذ- وز چه باشد یر ز بر دیبا 2- لاس ابریشم یاک نشده و در فرمنکه
~~انجین آرلی ناصری
# ~~همین بیت برای این معنی شاهد آورده شده 3- م - افروده : اشرف ه- ذ -
~~کوید *- و فی
# ~~الاصلر : ندیذ 6- در حاشیه نسخه ذ- ز شیشه تصحیح شده 7- م بدان 8 - م -
~~فریاس ؟
# ~~9- بعنی نیمخواب یا خواب انیاه (برهان) و درحاشیه نسخه ذ نوعته فرناس
~~غافل ولادلن طبع بود
# ~~و معنی اول در اینجا مناسب ات 10- کنا فی الاصل وفی ذ، م 11- و فی
~~الاصل ، بینه PageV00P348
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_349.png)

# ~~له باطق وهنه منطق فروش چون طوطی
# ~~ه مرهم و همه مردم جاذجون سناس
# ~~سبیدکار وهوروی وضعیف جون قرطاس
# ~~سیه کر وهوزبلنو(ر) کیک جون خامه
# ~~کناه ms338 کردن هرخس بنان همی نرسد
# ~~لی عنرخواهذوخواهذکیهر دهدرپواس
# ~~وماهتاب جهان را عوض دهد کرباس
# ~~جو مه کی توزی بکدازد و بصذ منت
# ~~توباک زاده مباذا از آن کروه نه ای
# ~~کی منع و بذل تو باشد نتیجهٔ‌ وسواس
# ~~همیشه تا که نماید قمر ز سبزهآ جرخ
# ~~کهی جوزرین خرمن کهی جوسیمین داس
# ~~دل حسود تو نالان و مضطرب باذا
# ~~و تیر حادثه مانند سینهآ برجاس
# ~~و همو" کفته است 8"
# ~~(شعر)]
# ~~دلرازطره وخط او مشک "وعنبرست"
# ~~جانرا زعارض ولب اوشیر و شگرست
# ~~هم دل (که وصال) جو باعنبرست مشک
# ~~هم جان که فراق جو درشیر شگرست
# ~~آشوب عقلم آن شبه عاج مفرش10 است
# ~~نقل امینم آن شکر پسته بیکرست
# ~~در دیذه اشک هست ولکن لبالبست
# ~~در صینه درد هست ولکن سراسرست
# ~~در موج همجوا 1دیذهآ من آشناورست
# ~~آن آشنا وشی کی خیالست نام او
# ~~جانا خوش است تحفهآ باغ بتان ولیک
# ~~لوباوهآ جمال ترا آب دیکرست
# ~~عالم نکر کی کویی خان11 منقش است
# ~~بستان نکر کی کویی خلد مصورست
# ~~آن غنجه نیست طوطی سبز شکر لبست
# ~~وان روضه نیست شاهد نفزسمن برست
# ~~لاله جومجمری که هم از مجمراست عود
# ~~ینی چوباده ی که هم از باده ساغرست
# ~~418) تابر سر خیال توجشمم کلاب ریخت
# ~~با آتش فراق دلم خوش جو مجمرست
# ~~آریرسد ولکن جون حلقه بردرست
# ~~کویم رسد بکوش تو آهم جو کوشوار
# ~~در خون من شدست یکایک دو جشم تو
# ~~لبهای تو میان من و جشم داورست
# ~~دل بردمی وقصد بجان می کنی هنوز
# ~~با این همه کی دارم این نیز در خورست
# ~~دست از جفا بدار کی در آب غرقه شد
# ~~جشم حسن کی خاک کف شاه صفدرست
# ~~آن خسروی کی روزسخاروی دولتست
# ~~حذ- نشناس؟ اح* ترصدا ک= ریواس بنی ریا وتقلق ومکر و فریب و افوس اصته
# ~~برهان)
# ~~-م - بکذارد" *-م - زماه تات
# ~~6- هنا هو الظاهر (2) و فی الاصل
# ~~اذاو فی ننة ذح هه مبادا ودر ننمهایی : نهادا 7- یعنی ms339 آماهکاه و نشاهآ
~~تیر (برهان)، 8-
# ~~ذکوید - ذ- اففراست 010م - مفرس ؟ 11- درحافی ذ- اب بجای ههجو* نوشته
# ~~شه است
# ~~12_م - جان 13_ م - نه نه واین یت درنسنه اصل موجود نیست 14- ذ. ولبکن
# ~~وان صفدری کی روز وغایشت لشکرست PageV00P349
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_350.png)

# ~~حورشید فتح وصرت محمود غازی آن
# ~~و نوردین1 وقوت شرع بیمبرست؟
# ~~والا معز دولت خسرو شه شجاع
# ~~ان شیر مرد غازی محمود دیگرست
# ~~پینه در مقابل رایش معطل است
# ~~ندیشه هر حدیقهٔ‌ مدحش معطرست
# ~~آن آب رنک تیغش هر کف جوآتش استا
# ~~وآن کومبیکر اسبش درتک جوصرصرستا
# ~~ای دل امیذبند کی در بزم حاتم است
# ~~وای جان مدار بیم کی دررزم حیدرست
# ~~از مهر او صحیفهآ جانها منقش است
# ~~جود او ذخیرآ کانها محقرستا
# ~~روی سبهر طالع او را شمر از آنک
# ~~شت و بناه شاه جهان بوالمظقرست
# ~~شتر ابیات [ این اشعار] و آنج در فصل تفویف ببشته آمذ[ه است] مطبوعست
# ~~و نیکو تألیف و باکیزه الفاظ و لطیف معانی مستوی طرز متناسب نسج خالی
~~ازعیوب
# ~~-ذ- در حاهیه دمر بجای هدین ه نوهه
# ~~4- و فی الاصل ، پبامبر
# ~~4 - ذ - افروفه این
# ~~-ذ- نوفه PageV00P350
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_351.png)

# ~~4)و]جون بأتمام این ضل ازاصل کتاب فارغ شدیم واز عهدهآ هردوقسم
# ~~عروض و قوافی که در مقدمهآ آن التزام رفته بود تفشی کرد آنرا برین
~~خاتمه کی فاتحهآ
# ~~حقیقت علم " وواسطهآ یعقد این صناعت است ختم کنیم و برین وصیت
~~مرشد بآخر
# ~~رسانیمان شاء الله تعالی
# ~~صل
# ~~بدانک شعر را ادواتبست و شاعری را مقدماتی کی بی آن هیج کس را لقب
# ~~شاعری نزیبذو بر هیج شعر نام نیک درست نیایذ اما ادوات شعر کلمات صحیح
# ~~و الفاظ عذب و عبارات بلیغ و معانی لطیف است کی جون در قالب اوزان
~~مقبول
# ~~ویزند و در سلک ابیات مطبوع کشند آنرا شعر نیک خوایند و نمام صنعت
~~جزباستکمال
# ~~لات و ادوات آن دست ندهذ و کمال شخ بی سلامت اعضاه و ابعاض آن صورت
# ~~فیندذ، و امامقدمات شاعری ms340 آنست کی مرد برم فردات لغتی کی برآن شعر
~~خواهذ کفت
# ~~وقوف یابذ و اقسام ترکیبات صحیح وفاسد آنرا مستحضر شوذ ومذاهب شعراء
~~مفلق
# ~~و امراء کلام در تأسیس مبانی شعرو سلوک مناهج نظم بشناسذ و سنآت وطریقت
~~ایشان
# ~~در نعوت وصفات وهرجات مخاطبات و فنون تعریضات و تصریحات " قوانین
~~تشبیهات
# ~~و تجنیسات و قواعد مطابقات و مفالطات و وجوه مجازات و استعارات وسایر
~~مصنوعات
# ~~کلامی بداند و بر طرفی از یحکم و امثال وشطری از تواریخ و احوال ملوک
~~متقدم
# ~~و حکماه سالف واقف کردذ و معانی لطیف ازضعیف فرق کند و برحسن مطلع ولطف
# ~~مقطع هر شهر مطلع شوذ تا هر معنی را در کسوت عبارتی لایق بر منصهٔ‌ نظم
~~نشاند و
# ~~در سرد سخن از معانی سردو تشبیهات (م48) کانب و اشارات مجهول وایما آت
~~مشکل
# ~~و ایهامات ناخوش و تجنیسات مثکرر و اوصاف غریب و استعارات بعید و
~~مجازات
# ~~ماهوست و تکلفات تقیل و تقدیم تأخیرات ناهل بسند مجتنب باشد و در همه
~~ابواب
# ~~ماتمهآ کتاب
# ~~1= و فی الاصل : وهود تسام م - وچون بتیام 2 - ذ- قد این طم 4- ذ-
~~شعررا - م-
# ~~شعرا ادواتت نفه مطبوهه ععرارا 4 - ذ - در حافیه هامر نوت شده *- ذ-
~~اثروده ،
# ~~حلیف 9- ذ- نیگو 7-م - دیدند" هم - اثروده " آن 9-م - شوند
~~10_ کفا
# ~~الاصل ای " هدیم تأخیرات * بدون اقحام الواو بین الکلتین - ذ -
~~قدیم و تاخیرات PageV00P351
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_352.png)

# ~~از قدر حاجت بطرفی افراط و تفریط بیرون نرود واز ما لابد نکاهد و در ما
~~لایعنی
# ~~یفزایذ و بیش از آنک در نظم شعر شروع کند و بدعوی شاعری میان در بندذ
~~اول
# ~~مختصری در علم عروض وقوافی برخواند تا بر بحور قدیم و حدیث واقف
~~شوذواوزان
# ~~خوش از ناخوش فرق کند و یجوز ولایجوز ازاحیف بداند و صحیح ابیات
# ~~از سقیم بشناسد و قوافی اصلی از معمول تمییز کندو آنکه سرمایهی نیک از
~~کفتهای
# ~~مطبوع و مصنوع استاذان این صنعت و با کیزه ms341 کویان این فن بدست آرذ و از
~~قصایدو
# ~~مقطعات درست ترکیب عذب الفاظ لطیف معانی نیکو مطلع بسندیذه مقطع شیرین
~~مخلص
# ~~از دواوین مشهور معروف و اشعار مستعذب مستحسن در فنون مختلف و انواع
~~متفرق
# ~~طرفی تمام یاد کیرذ و جوامع همت بر مطالعه و مذا کرهآ آن کمارذ و ببحث
~~و استقرا
# ~~بر دقایق حقایق مصنوعات آن واقف کردذ تا آن معانی در دل او رسوخ یابذ و
~~آن
# ~~الفاظ در ذهن او قرار کیرذ و آن عبارات ملکهآ زبان او شوذ و مجموع آن
~~مادهآ طبع
# ~~و مایهآ خاطر او کردذ بس جون قریحت او درکار آیذ و سکر طبع او کشاذه
~~شوذفواید
# ~~آن اشعار روی نمایذ و نتایج آن محفوظات بدیذ آیذ آنکه شعر اوجون جشمهی
~~(ث6".)
# ~~زلال باشد کی مدد از رودهای بزرک و جویهای عمیق دارد و جون معجونی خوش
~~بوی
# ~~یدکی روایح آن مشام ارواح را معطر کرداند و کس بر اخلاط آن واقف نشود و
~~بایذ
# ~~هی جون ابتداء شعری کند و آغاز نظمی نهذ نخست بثر آنرا بیش خاطر آرذو
~~معانی
# ~~ان بر صحیفهآ دل نکارذ و الفاظی لایق آن معانی ترتیب دهذ و وزنی موافق
~~آن شعر اختیار
# ~~کند و از قوافی آنج ممکن کردذ و خاطر بذان مسامحت کند بر ورقی نویذو
~~هرجه
# ~~از آن سول و درست باشد و در آن وزن جای کیر و متمکن آیذانتخاب کند و
~~شایکان و
# ~~معمول را بذان راه ندهذ و در نظم ابیات بسیاقت سخن و ترتیب معانی
~~التفات ننمایذتا
# ~~جمله قسیده را بر سبیل مسوده تعلیق زند و کیف ما اتفق بکویذ و بنویسد و
~~اکرا تفاق
# ~~افتدکی قافیتی در معنیی بکار برده باشد و ببیتی مشغول کرده بعد از آن
~~معنیی بهتر
# ~~ووی نمایذ و بیتی از آن عذب تر دست دهذ و آن قافیت درین بیت متمکن تر
~~آیذ نقل
# ~~کند بس ا کر ببیت اون حاجت باضد انرا ms342 داهیتی دیکر طلبذو اکر نه ترک آن
~~آرذ و
# ~~68
# ~~-ذه افروده " مصبول از 2-م متصرف 2- م - مطالح 4- ذ - مجنی  - م -
~~وشکرهآ
# ~~سگر بکسرسین سد و بند آب وغیر آد است 6 - ذ - کیرد PageV00P352
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_353.png)

# ~~جون ابیات بسیار شذ و معانی تمام کشت جمله را مرة بعد اخری از سر اتقان
~~باز خواند
# ~~و دو نقد و تنقیح آن مبالغت بمایذ ومیان ابیات تلفیق کند و هریک را
~~بموضع خویش
# ~~باز برذ و تقدیم تأخیر از آن زایل کرداند تا معانی از یکدیکر کسسته
~~نشوذ و ابیات
# ~~از یکدیکر بیکانه ننمایذو بهمه وجوه توافق [ ابیات و] مصاریع و تطابق
~~الفاظ و معامی
# ~~لازم دارذ جی بسیار باشد کی دوه صراع یادوبیت بایکدیکر از راه (4158)
~~معنی متناسب
# ~~نایذ و بذان سبب رونق شعر باطل کردد جنانک [ شاعر کفته است]
# ~~(
# ~~در جام اوست جشمهآ حیوان از آن کزو
# ~~دین بر قرار و قاعده ملک محکمست
# ~~و مصراع اول لابق دوم نیست و این معنی در رباعیات بیشتر افتد کی
~~شاعررامعنی
# ~~خوش در خاطر آیذو بیشتر جنان بوذ کی آنرا بیت آخر سازد " بس اولی
~~بذان الحاق
# ~~کند و در آن از تناسب لفظ و تجاوب معنی غافل باشد جنانک رضی نیسابوری
# ~~کفته احت"
# ~~15
# ~~هردم زتو دل بادم سردی بوذست
# ~~وزجام توجرعهی ومردی بوذست
# ~~معذورم اکردر دسری داذم (ا) زآنک
# ~~آن درد سرم از سر دردی بوذست
# ~~کی نخست بیت آخرین کفته است و آنکه بیت اول را بذان الحاق کرده و مصراع
# ~~دوم ازبیت اول لایق معنی بیت نیفتاذه است وعطف آن بر مصراع اول
~~نیکونیاهذه،
# ~~(شعر)
# ~~(و چنانک وزیر بونصری 11 کندری کفته است
# ~~یا کشت پریشان دل موری از ما
# ~~بی آنکه بکس رسید زوری از ما
# ~~شوریده سر زلف توشوری از ما
# ~~کاه بر آورد بدین رسوائی
# ~~که مقصود بیت دوم بوده است وبیت اول تمام شعررا بدان الحاق کرده است
~~لاجرم
# ~~تناسبی مختل دارد ms343 بجهت آنکه شوری که از سر زلف یار خیزدنه نتیجه ظلمی و
~~آزار
# ~~دلی باشد الأ آنکه مکر اندیشیده است که بی آنکه من دلی را پرا کنده
~~کردم سرزلف
# ~~نو دل مرا پرا کنده کرد و این معنی در مفازلت و عشقبازی علتیرکیک است و
# ~~329
# ~~1 - ذ ح ایقان - م - اتفاق ؟ 2- م - دهد 4 - کذا فی الاصل بدون افحام
~~الواوبین الللمتین
# ~~- ذ - و تأخیر 4 - فی الاصل و م از یکدیکر و از راه معنی ؟ و متن مطابق
~~نسخه ذ- تصحبع
# ~~عد 5-فیبت اولین 9-م - تجارب 7- ذ - ماند 8-ذ - کوید 9-م - شعر
# ~~10- کدافی الاصل وفی نسغ خدابخش -مذ 11 - کذا و الظاهز ، بونصر 12- از
~~(وجنایک
# ~~تا رکیک استنتط در نسنهٔ‌ آقای مولوی است PageV00P353
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_354.png)

# ~~در قوافی آولی جنان باشد کی نعیین آن برمعنی مقکم داره بس معنیرا بذان
~~الحاق کبند
# ~~وبر آن بندذ قامتمکن آیذوهیج کس را تغییر آن ممکن نکرهه جنانک ابوری
~~کفته است
# ~~دوش با آسمان همی کفتم
# ~~برسبیل سؤال مطلب ای
# ~~ی مدار حیات عالم کیست
# ~~روی سوی توکردو کفتاوی
# ~~أه40) کفتم این رادلیل باید کفت
# ~~هیج دانی کی می جکویی هی
# ~~میر آبست و حق همی کوید
# ~~و من المآه کل شی حی
# ~~وهیج شاعر یک قافیت را ازین شعر بدیکری مناسب تبدیل نتواند کرد و
~~اکرنظم
# ~~ابتدا کند و آنکه قافیت را بر آن بنده روا بوذ3 کی جنان متمگن نیایذ و
~~تغییر و
# ~~تبدیل آن ممکن بوذ جنانک دیکری " کفته است"
# ~~سودای ثو تا در سر من ساخت مقر
# ~~بت4
# ~~فمهای تو از تنم بنکذاشت اثر
# ~~و کنون در دل آرزو[ی] هیجم نیست
# ~~جز آرزوی روی تو ای زیبا خور
# ~~و اکر کسی خواهذ کی این قوافی را بدیکری خوشتر از آن تبدیل کنه (تواند)
# ~~جنانک کویذ
# ~~(بیت)
# ~~سودای تو تا در سر من ساخت قرار
# ~~غمهای تو از تنم بر آورد دمار
# ~~وکنون در دل آرزو[ی] هیجم نیست
# ~~جز آرزوی ms344 روی تو ای زیبا یار
# ~~و همجنین بایذ کی در الفاظ و معانی هر بیت دقایق تنوق بجای آرذ تا اکر
~~لفظی
# ~~رکیک افتدعذبی (بجای) آن بنهد و اکر معنیی قاصر یابذ تمام کند و درین
~~باب جون
# ~~بقاش جیره دست باشد کی در تقاسیم نقوش و تداویر شاخ و  برکها هر کلی بر
~~طرفی
# ~~نشانذ و هر شاخ بسویی بیرون برذ و در رنک آمیزی هرصبغ جایی خرج کند و
~~هر
# ~~رنک بکلی دهذ آنجا کی رنک سیر لائق9 آیذ نیم سیر(409) صرف نکند و آجا
~~کی صبغ
# ~~روش مایذتاریک بکار نبرد و جون جوهری استاذباشذکی بحسن تألیف و تناسب
~~ترکیب
# ~~1- در حاشیه نسخه ذ بدل این بیت را چنین نوشته کفتم این را دلیل می
~~بایدکفت دابی که می جکولآی
# ~~2- ذ - شاید 2- ذ - کوید *- ذ - بجای بت ثانی شعرحم- درهردو: شعر ه
# ~~کذاکان مکتوبا فی الاصل و-م - بعنف الالف - ذ - و اکنون 6 - (و) نقط در
~~- ذ - است
# ~~09م - صنع ؟ 8 -م - و نخه مطبوع کلیه "لاتق * را ندارد
~~PageV00P354
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_355.png)

# ~~وویق عقد خویش بیفزایذ وبتفاوت تلفیق و بی ترتیبی نظم آب مرواریذ خویش
~~ببرذ و
# ~~مایذ کی هو افانین سخن و اسالیب شعر جون نسیب و تشبیب و مدح و ذم و
~~آفرین و
# ~~فرین وشکر و شکایت و قشه و حکایت و سؤال و جواب و عتاب و استعتاب *
~~وتمنع
# ~~و تواضع و تأبی و تسامح  وذکر دیار و رسوم ووصف آسمان و نجوم و صفت از
~~هار
# ~~و اهارو شرح ریاح وامطار و تشبیه لیل ونهار و نعت اسب و سلاح و حکایت
~~جنک
# ~~و مصاف و فن تهانی و تعازی از طریق افاضل شعرا و اشاعر فخلاعدول ننمایذ
~~وهر
# ~~بقل از معنیی بمعنیی و تحویل از فئی بفنی خروجی لطیف وشروعی مستحسن
~~واجب
# ~~داند و در رعایت درجات مخاطبات و وجوه مدایح باقصی الأمکان بکوشد ملوک
~~و
# ~~سلاطین را جز باوصاف باذشاهانه جنانک در فصل ms345 اغراق بیان "کرده
~~آمنست *بستایذ
# ~~وزرا و امرارا باوابد تیغ وقلم و طبل و علم مدح کند سادات و علمارا
~~بفرف حسب و
# ~~طهارت نسب و وفور فضل وغزارت علم ونزاهت عرض و نباهت قدر ستایذز هاد و
# ~~عیاد را یتبئل و انابت و توجه حضرت عزت صفت کند اوساط الناس را بمراتب
~~بازل
# ~~حوام فرو نیارد عوام را از بایهآ خویش بسیار بر نکذرایدخطاب هریک
~~فراخور منصب
# ~~و لایق مرتبت او کند و هر معنی را(.4) در زی لفظی مطایق ولباس عبارتی
~~موافق
# ~~بیرون آرذ جی کسوت عبارات متعدد است و صور معانی (مختلف) و همجنانک زنا
# ~~صاحب جمال در بعضی ملابس خوبتر نمایذ و کنیزک بیش بها در بعضی معارض
~~خریذار
# ~~کیر )کر آیذهر معنی را الفاظی بوذ کی در آن مقبولتر افتد و عبارتی باشد
~~کی
# ~~بذان لطیف تر نمایذ و درین باب نظم و نثر یکسان است و سخن موزون و
~~ناموزون
# ~~برابر جنانک کویند یکی از خلفاه قاهر عاملی بشهری فرستاذ و اورا در
~~تیماراداشت)
# ~~شخی از معارو آن ولایت وصیت فرموذ و در آن مبالغت تمام نموذ عامل بر
~~موجب
# ~~فرمان دیوان عزیز آن شخص را احترام واجب داشت و بالتماس او بعضی از
~~ضیاع
# ~~ان مملکت بر سبیل عمل بروی نوشت و تحصیل طرفی ازاموال خزانه بوی ماز
~~کذاشت
# ~~بس بسعایت شریران و نمیمهآ بذکویان خاطرعامل از وی آزرده کشت و و حشتی
~~از جانبین
# ~~بدیذ آمذ و آن شخص بقوت استظهاری کی بعنایت دیوان داشت بذان التفات
~~ننمونو
# ~~1-م - وتتع ؟ و تواضم و تابی و تشامع " 2 - م - افروده، و" 3
~~- ذ کردیم *- ذ-
# ~~نرمت9 5 - غریدار گیریمنی مشتری گبرنده که زود بفروش رحد که هرب رایج و
~~نافته مقابل
# ~~اسده گوید (برمان) 6- ذ - بود 7- م - اغروده، وجود 8- ذ- افروده: عریز
~~PageV00P355
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_356.png)

# ~~را وزنی ننهاذ تا بمرور ایام آن ازار کینهی تمام شد وهداوتی بزرک کفت
~~عامل آن
# ~~شغل از وی فرو ms346 کشوذ و در محاسبتا او مناقشت بیش آورد روزی آن معروف
~~باعامل
# ~~در محاکات آواز بلند کرد و سخن سخت کفت هامل بتأدیب او اشارت کره از
~~اطراف
# ~~بذو دستها در از شد و مشت و جوب روان کشت و او آن ضربات مختلف یکی بر
~~مقتل
# ~~او آمذ در حال جان تسلیم کرد عامل از کرده (فه4) بشیمان کشت و از خشم
~~دیوان
# ~~ندیشمند شذ زرها در خرج انداخت و بقرابین خلیفه التجا ساخت و دست تخرع
~~در
# ~~"امن مقربان حضرت زذ و بهریک ازیشان جیزی نوشت تا باشد کی یکی
~~ازیشان بوجهی
# ~~جمیل آن حال بعقام عرض رساند و عذراودر آن اقدام تقدیم کند وغرامت آن
~~جریمت
# ~~رابر مال قرار دهذ و بعقوبت غضب دیوان عزیز مأخوذ نکردذ هیج آفریذه را
~~یارای آن
# ~~ندید کی در آن باب قدم بیش نهد و آن التماس را دست بر سینه زند و
~~همکنان متفق بونند
# ~~ی اکراین حال بمامع مبارک رسذبی شک بقتل عامل فرمان دهذ و هیج کس را
~~(مجال)
# ~~شفاعت ناشد عامل دبری فاضل و صاحب سخنی کامل داشت جون قلق و اضطراب او
# ~~مدیذ و عجز و اضطرار او مشاهده کرد کفت مخدوم را جندین اندیشه بخاطر
~~راه
# ~~نبایذداذ و این حادثه را جندین عظیم نبایذنهاذ کی من در اثناء خدمتی کی
~~بدیوان نویسیم
# ~~و در خلال تذکره ی کی بحخرت فرستیم این حال را کسوت عبارتی بوشانم وعرض
~~این
# ~~واقعه بوجهی، در قلم آرم کی بر تو هیج تاوان نباشد و در استرضاه خلیفه
~~بجندین
# ~~تکلف وتضرع احتباج نیفتد آن که قلم برداشت و مصالحی کی بوذ باز نموذ
~~جون سیاقت
# ~~سخن بذین حکابت رسید کفت واما للان فانته فأستخولثه نأدبثه فوافق الأدب
~~الأجلیعنی
# ~~حال فلان معروف جنان بوذ کی اورا امین بعضی از اموال دیوان ساختم و
~~خاین یافتم
# ~~دبش کردم تأدیب من با اجل او موافق افتاذ جون آن مکتوب بحضرت رسید و آن ms347
# ~~حال(ثه40) محل عرض یافت لذت بلاغت این عبارت ولطف موقع این عذر نکذاشت
~~کی
# ~~بهیج وجه نایرهٔ‌ غضبی درباطن خلیفه اشتعال کیرذ یا تغیر خاطری بضمیر
~~او راه یابذ
# ~~عامل سر آزاذ از آن ورطه بیرون آمذ و رایکان از آن خطر خلاص یافت ، و
~~هر شعر
# ~~زین جنس بسیار بوذه است کی بیک بیت عظایم امور ساخته شده است و رقاب
~~عقول
# ~~-و فی الاصل: نعاد 2- م - نجاست ؟ 2- م- ح
# ~~- قرابین جع قربان احت یضتم
# ~~فتح قاف وآن بمعنی جلیس و همنشین مخصوس پادشاهست
# ~~5
# ~~=م - نویه ؟
# ~~-ذحم
# ~~طبوه بروجهی PageV00P356
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_357.png)

# ~~هوربقهآ تسخیر آمذه و ضغاین موروث بمودت و محبت بدل شذه و بر عکس
~~بسیبوفه
# ~~ست کی یک بیت موجب اثارت فتنهای بزرک شذه است و سبب اراقت خوهای
# ~~خطیر کثته جنانک شاعر "کفته است *
# ~~(هعر))
# ~~ببیتی شوذ مرد با کینه نرم
# ~~بجوشنببیتی دکر خون زئن
# ~~بسادل کی کشت از بی شعررام
# ~~بسا سر کی ببریذ نظم سخن
# ~~صا
# ~~و نبایذکی هیج عاقل صاحب مروت مادح خویش [(را)]کی بطمعی شعر بوی
# ~~آورده باشد از جائزه ی محروم کذارذ و باندک و بسیار در مقابلهآ مدح
~~باوی احسانی نکند
# ~~لی از حسین [(بن)] علی ["رضی الله عنهما4"] نقل است کی روزی
~~شاعری (را) عطایی
# ~~جزیل داذ یکی از حاضران مجلس کفت سبحان آلل أنغطی رجلا ینصی9 الرخنن
~~ویقول
# ~~الیفتان ققال یا هذا خیر ما بذلک به بن قالک ما وفیت به یرضک و إن من
~~آبفاه الخبر آنقاقالثر
# ~~بعنی بهتربن بذلی کی از مال خویش کنی آن باشد کی عرض خویش را بذان از
~~بذ
# ~~کفت خلق در نکاه داشت آری و از جمله خواست و طلب به افتاذ خویش یکی
~~آنست کی
# ~~از شرور ببرهیزی (له(4) و خودرا در معرض آن نیاری ، و درین باب
~~مؤیدی1[شاعر
# ~~قطعه ی] "کفته است ،
# ~~(شعر)]
# ~~نه هر کسی سخن نثر نظم داند کرد
# ~~کی نظم شعرعطایی است از مهیمن فرد
# ~~اکر بنازد ms348 شاعر بذان شکفت مدار
# ~~کی بایکاه جنانش خذای روزی کرد
# ~~مدیح او برساند سر یکی بسها
# ~~مجآه او ز سر دیکری بر آرذ کرد
# ~~اکرجه نثر بوذ خوب خوبتر کردذ
# ~~جوشاعرش بعبارات خوش بنظم آورد
# ~~بشعر شاذ شود مرد لهو روز نشاط
# ~~بشعر فخر کند مردجنک روزنبرد2
# ~~کسی کی شاعر خطی فروه کشد بروی
# ~~زخویشتن تواند بهیج حیله سترد
# ~~بجوی تا بتوانی رضای شاعر وهیج
# ~~درو مبیج اکربخرذی وزیرک مرد
# ~~- وفی الاصل و ذه ظغاین و ضغاین جع ضفن بعنی کینه است 2- م- بیک 3-
~~اثارت - بر
# ~~انکیعتن 4- م - اراقب ؟ و ارافت ، ریختن 5- ذ - کوید 6- م- افروده :
~~سخن 7-ذ-
# ~~نعری
# ~~-م - کرم اله وجهما 9- و فی الاصل : یعطی 10 - کذا فی الاصل وفی نسختی
# ~~-م
# ~~11- ذ- خود 12- ذ - بشعر شاد شود مرد برم روز نشاط  بشعر فخر کنه مرد
# ~~رزم گله نبرد 13- ذ - کشید برو PageV00P357
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_358.png)

# ~~دیکری کفته است
# ~~بشعر کردد جاوید نام مردم نیک
# ~~بشعر در بنگوهند هرزه کاران را
# ~~که تا بنیکی رغبت نمای کردد مرد
# ~~زبد بریده شود میل هوشیارانرا}
# ~~و هم ازین جهت نبایذ کی هیج عالم خویشتن دار بر رد و عیب هر شاعر دلیری
~~کند
# ~~و در رکاکت لفظ و سخافت معنی آن با او دمزند الاکی واثق باشد بآنک آن
~~شاعر سخن
# ~~ورا محض شفقت و عین به آموزی خواهذ شناخت و از آن مستفید و مسترشد
~~خواهذ
# ~~بود جی درین عهد هیج صنعت مستحف تر وهیج حرفت مبتذل تر از شعروشاعری
# ~~نبست برای آنک هر پیشه کی از آن کهتر نباشد و هرصناعت کی از آن (ثهر4)
~~بیر
# ~~موزتر نبود تا " مرد مدتی بر مزاولت " آن مداومت نمی نمایذ و
~~در آن مهارتی
# ~~کی استاذان آن صنعت ببسندند  حاصل نمی کند بدعوی آن بیرون نمی آیذ 11 و
# ~~کرده وساختهآ خویش ممن یزید عرض نمی برذ 12 الا شعرکی هرکس کی سخن
~~موزون
# ~~از ناموزون بشناخت و قصیده ی جند کثر مژیاد کرفت و ms349 از دوسه دیوان جند
~~قصیده
# ~~در مطالعه آورد بشاعری سر بر می آرذ و خوذرا بمجر د نظمی عاری از تهذبب
~~الفاظ
# ~~و تقریب معانی شاعر می بندارذ و جون جاهلی شیفتهآ طبع خویش و معتقد شعر
~~خویش
# ~~شذ14 بهیج وجه اورا از آن اعتقاد بازنتوان آورد و عیب شعر او با او
~~تقریر نتوان کرد
# ~~وحاصل ارشاد ونصیحت او15 جزآن نباشد کی از کوینده بر نجذ و سخن اورا
~~بهانهآ بخل
# ~~و نشان حد او شمارذ " وروا باشد11
# ~~کی از آن غشه بیهوذه کفتن در آیذ و هجو
# ~~بیز آغاز نهذ 11 جنانک مرا بافقیهی افتذ کی ببخارا18 درسنهآ احدی
~~وستمایه بخدمت
# ~~من رغبت نموذ و بنج شش سال اورا نیکو بداشتم واوبیوسته شعر بذآفتی
~~(ومردم
# ~~بر وی خندیذندی) تا بعد از جندسال جون بر عزم عراق بمرورسیذم روزی بره
~~دیوار
# ~~سرایی کی آنجا  نزول کرده بوذم نوشته دیذم
# ~~- این3 سطررا نقط نسخه م دارد 2 - کذا فی سخ خداخش م - ذ - وفی الاصل :
~~به امروزی
# ~~4- ذ - شد 4- وفی الاصل : مسحفیر (کذا) و در نسخه مطبوعه مستعقرتر
~~تصحیح شده 5-
# ~~سخه مطوعه : برانک ؟ 6-م - دتر 7- کذا فی الاصل " و درسخهآ خدابخش
~~این جملهرا ندارد
# ~~8-0- مردم مدتی بر موازلت 4 - ذ - مرده 9- ذ - نایند 10_ و فی الاصل :
~~بنشدید - م-
# ~~نیندید 11- ذ - نمی کنند 12_ ذ - نمی برند 13_0- افزوده : شد 19_ م -
~~کشت
# ~~15_ ذ - افزوده " او 16_ ذ - و شاید 17_ ذ - کند 18-ذ- در بغارا
~~بسنهآ 19-
# ~~نسخه مطبوعه شعر ندارد 20 - م - دیواری ؟ حرایی که در آجا PageV00P358
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_359.png)

# ~~صننامهآ عمر خوانده کیر اخرجه
# ~~دنیا بمراد رانده کیر اخرجه
# ~~برسبیل طیبت اورا کفتم این بیت جه معنی دارذ و هآه اخرجه عاید بکیست و
~~فاعل اخرج
# ~~کیست کفت تغز کفته است وحقیقت بیان کرده است یعنی هرمراد کی داری پافته
~~کیر
# ~~28) و دیرسالهازیته کیر هم عاقبة الامر اجل در رسذ و مرد را از دنیا
~~بیرون برذ
# ~~فاعل ms350 اخرج اجل است و ضمیر عاید بمردست کی بتقدیر درین بیت لازمست و
~~تقدیر
# ~~بیت جنانست کی ای مرد دنیا بمراد رانده کیر آنکاه می کویذ اخرجه یعنی
~~اجل
# ~~میایذ و او رابیرون برذ جمعی کی حاضر بوذند برتفسیر بیت و تقریر نحو او
~~بخندیذند بس
# ~~کفت شک نیست کی اخرجه نیک ننشانده است می بایست کی فاعل آن ظاهر تر
~~ازین بوذی
# ~~من بیتی بکویم بهتر ازین ودیکر روز ببامذ و کفت بیتی سخت نیکو کفتم
~~وبیت این بوذ
# ~~شاذی ز دلم برایکان اخرجه
# ~~جون سوذی نیست بر زیان اخرجه
# ~~او سلطانست بیک زمان اخرجه
# ~~جون لشکر غم ولایت دل بکرفت
# ~~مرین بیت نیز زمانی بخندیذیم و تحسینی جند کردیم بعد از آن اتفاق افتاذ
~~کی
# ~~روز بنج شنبه روزه هی داشتم و نزدیک فروشدن3 آفتاب بر سر سجاده بذکری
~~مشغول
# ~~بوذم بیامذو کفت دو بیتی بهتراز آن در اذخلهآ و آخرجهآ کفته ام بشنو
# ~~(و بیت این بود
# ~~در دن چونبود خود کنون اد خله
# ~~عیش وطرب و نشاط چون اد خله
# ~~غم اخرج شادی فزون ادخله
# ~~صحرای دلم چو لشکر عشق کرفت
# ~~من از سر رقتی10 کی در آن وقت داشتم کفتم ای خواجه امام تو مردی سلیم
~~القلبی
# ~~1- ذحم - شعر 2 - یعنی آخرچه . چون در کتابت فارسی تا قرن هفتم و هشتم
~~فرفی مابین جیم
# ~~خارسی و هربی نمی کذاردید و هر دو را بیک بقطه می نوشتند و شاید لاتب
~~مد الف آغر را
# ~~نیز فراموش کرده بوده یا آنکه مد را نیز در آن هصر سی نوشته اند لهذا
~~بر سبیل طیبت و تمسخر
# ~~فقبه مصنف آنرا " أخرجهآ * ماضی از باب اضان از خروج خوانمه و
~~نقیه صاده لوح بز توجبهات بارد
# ~~برای فاعل ومضول اخرج نموده است 3- ذ - اخرجه 4- م - افزوده : دردل ه-
~~م- شر
# ~~9 - کنا فی الاصل و فی نسختی ذ - * و لبتآمل الوزن 7-0- هر ؟ 8 -
~~نفرورفتن 9 -
# ~~این سه سطر نقط ms351 در نحه آقای مولوی است 10- 0- وقتی ؟

PageV00P359

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_360.png)

# ~~و بر من حقوق خدمت ثابت کرده ای نمی بسندم کی تو علم شعر نادانسته شعر
~~کویی آ
# ~~می کویی نیک بیست وما و دیکران برتو میخندیم وخوذ راوبال حاصل می کنیم
~~بصیحت
# ~~من بشنو و دیکر شعر مکو برخاست و کفت هلانیک آمذ دیگر نکویم و بس از آن
~~در
# ~~مجو من آمذو با مردمانی کی داستی2 کی بامن نکویند می کفت الا آنک آن
~~جماعت
# ~~بیوسته می کفتند کی ای خواجه امام ترا مسلم است خصمان خوذرا جؤره
~~کوکرهن
# ~~من روزی (فه40) برسیذم کی این جه اصطلاح است مکر شعری کفته است و یکی
~~را
# ~~ر5 کو کرده کفتند نه اما می کویذ من با هر که مناظره کنم از من کم آیذ
~~و بدلیل و
# ~~حجت قاطع اورا خوار و ذلیل کردانم جون رکوی حیض تا در سنهآ سبع عشرة کی
# ~~بری رسیذیم اورا آنجا بکوذکی نظر افتاذ و بیوسته جیزی بوی داذی و از من
~~بجهت
# ~~وی جیزی ستذی (مکر) بعضی اشعار خویش بر سفینهآ کی بجهت او کرده بوذ می
# ~~نوشت و1 بعد از "بنج شش ماه ، در ری وفات کرد آن کوذک بطلب
~~مراعاتی کی
# ~~بیوسته بجهت خواجه امام از من یافته بوذ بیش من می آمذ روزی کفت خواجه
~~امام
# ~~حقی نعمت تو نشناخته بوذ و ترا بذ بسیار کفته [ است] و هجوها کرده و بر
~~سفینهآ من
# ~~نوشته کفتم سفینه بیار تابنکرم کفت براذری بزرک دارم آن سفینه باوی است
~~و بهمذان
# ~~رفته است اما خطکی از آن او دارم بیارم و آن کمترین هجوی است (کی کفته
~~است)
# ~~کاغذ بستذم دیذم بر آن نوشته
# ~~شعر)
# ~~شمس قیس از حسد مرا دی کفت
# ~~شعر تو نیک نیست بیش مکوی
# ~~خواستم کفتنش* کی ای خر طبع
# ~~کس جو تو نیست عیب مردم کوی
# ~~دعوی شعر می کنی و عروض
# ~~بهتر از شعر من دو بیت ms352 بکوی
# ~~ورنه بس کن ز عیب شعر کسی
# ~~کو بهجوت جنان کندجو رکوی
# ~~و در زیر ر کوی نوشته کی یعنی رکوی حیض مستحاضکان و بهتر ازین جهار
~~قافیه
# ~~وی هریک بمعنی جون توان آورد لعنت بر("40) حاسدان وجاهلان باذ من
~~جون
# ~~ین حد بدیدم بدانستم کی انج در مرو آن جماعت می کفتند ای خواجه (امام)
~~ترا
# ~~1- کلیه (شر) نقط در ذاست 2- ذ- دانت 3- م ویکی بار؟ 4- ذ- افروده،
~~وستانه
# ~~هذه اثروده، از 9-و - انروده" وخراجه امام
# ~~1- م - یا دوسال
# ~~8-م - کفتش؟
# ~~-م-که 10-ذکه PageV00P360
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_361.png)

# ~~مسلم است خصمانرا جو وکوکردن این کلمات بونه است کی بریشان خوانده است
~~و
# ~~ن سخن اصطلاح کرده کی بهر وقت بیش من می کفتند و  فایدهآ نصیحتی کی
~~ازروی
# ~~شفقت با او کفته ام این بوذ کی هجو[ و دشنام] من در عراق و خراسان بر
~~کوشهآ
# ~~سفینها مثبت مانده است و مع ذلک از روی اصاف جون انواع سخنان مردم
~~همجون
# ~~اصناف وطبقات خلق مختلف و متفاوت است بعضی نیکو بعضی زشت بعضی نیک بعضی
~~بذ
# ~~بعضی ملیح بعضی بارد وهمه در تداول خلق می آیذ و در استعمالات مردم
~~برکار می شوذ
# ~~جنانک بذلهی ناخوش و مضحکه ی سرد [ باشد کی] در مجلس بزرکی جنان برکار
# ~~نشیند و قایل آن از آن منفعتی یابذکی بسیار بذلهای خوش و مضاحک شیرین
~~ده یک
# ~~ن بخوذ نبینذ وجنانک حرارهای مخنثان کی بارگت لفظ و خشت معنی در بعضی
~~مجالس
# ~~جندان طرب در مردم بدیذمی آرذ کی بسیار قولهای بدیع و ترانهای لطیف
~~بدیذنیارد
# ~~و جون حال برین جملت است سخن کسی را رد کردن و اورا در روی (او) بر آن
# ~~سخن سرد کفتن از حزم و عقل دورست و در شرع مکارم اخلاق محظور اما اکر
# ~~کسی خواهذ کی در فن شعر بدرجهآ کمال رسد و سخن جنان آراید کی بسند
~~ارباب
# ~~طبع باشد بایذ کی جهد کند تا نثر و نظم او ms353 بالفاظ با کیزه و معانی لطیف
~~آراسته آیذو
# ~~جنانک بصور معانی بدیع در کسوت الفاظ (40) رکیک سر فرونیارذ بنقوش
~~عبارات بلیغ
# ~~بر روی معانی واهی فریفته نشوذ جی معنی بی  عبارت هیج طراوت ندارذ
~~وعبارت
# ~~معنی لطیف
# ~~ی معنی بهیج نشایذ وابوالهذیل (علاف)  جون "سخنی شنودی [ بی
# ~~-ذ - چون ؟ 2 - ذ- بجای (و) الفرض 3- ذ - افروده : و 4- ذ -
~~افروده" کاه باشد
# ~~* - کذا فی الاصل و فی نسخة ذ - حوارهای واین کلیه در تاریخ سلجوپه
~~مستی براحة الصدور
# ~~ه درحبود سنة 600 هجری یعنی اندکی قبل از این کتاب تألیف شده نز
~~استعمال شدمست ، دروقتهآ
# ~~احمد بن عطاش رئیس ملاحدهآ دز کوه که سلطان محند بن ملکشاه او را اسبر
~~کرده فرمود تا در
# ~~وچهای اسنمان تشعیر کردند و قریب صد هزار نفراز اهل شعر بتاهای او
~~ببرون آمیه کثافات و
# ~~قاذورات بر وی می افکندند کوید "... با انواع تار و خاشاک و سرگین
~~و بشکل و مخثثان حراره
# ~~کنان در یش با طبل و دهل و دف و میگفتند حراره. عطاش . عالی . جان من .
~~عطاش عالی . میان
# ~~سر هلالی. ترا بدز چکارو * (متغبات راحة الصدور بقلم یرفسور ادوارد
~~برود در روزنامهآ انجین
# ~~سایونی آحیائی منطبة لندن سنه 1902 صنە609) و از قراین معلوم میشود که
~~مقصود ازین کلیه
# ~~اشعار سخیفی ات که مستان و مسخرگان و هوائم الناس در کوچها و مجالس
~~لهوو لب خوانند و
# ~~اکنود در ایران هتصنیف * گویند . و محتمل است غراره با خاه معجیه باشدو
~~آن آوازی است که
# ~~سبب گره یافیر آن از گلو بیرون آید چه مسغرگلد و سفها اشعار سخبف خودرا
~~بدین آواز خوانند
# ~~30
# ~~2 - ذه بدین
# ~~7- ذ - مکارم الاخلاق 8- ذ - یسندیده 9- و فی الاصل ، شود
# ~~هبارت
# ~~11-وفی الاصل . حاف PageV00P361
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_362.png)

# ~~فتی * هذا
# ~~و4 قاهم
# ~~ی برسینند کی جه معنی دارذ کلام ظرغ کفت
# ~~الفاظ اوفیهآ معانی است و معانی
# ~~او بس هر سخن که درو معنیی لطیف نباشد کی
# ~~طباه ms354 اهل تمییز را "بذان میل بلودآ * نهمجنان باشد کی وعائی خالی
~~و فارغ دروی
# ~~یج متاع نبوذو بایذ کی بهیج حال دراوک وهلک بر کفته و برداختهآ خویش 4
~~اعتماد
# ~~نکند و تا آنرا مرة بعد اخری بر ناقدان سخن و دوستان فاضل مشفق عرض
~~ندارذو
# ~~خطا و صواب آن ازیشان بطریق استرشاد نشنود و ایشان بصخت نظم و قبول وزن
# ~~ودرستی قافیت و عذوبت الفاظ و لطافت معانی ان حکم نکنند" آنرا بر
~~منشهآ عرض
# ~~عا مه ننشاند و در معرض بسند و نابسند هرک نیارد و جون صاحب هنری
~~بمعرفت
# ~~شعر شهرت یافت و بنزدیک نحاریر سخن وران بنقد شعر محکوم علیه شذ و
~~مشارالیه
# ~~کشت سخن اورا در رد و قبول هرلفظ و معنی کی کویذ نشی صریح شناسد و اورا
# ~~در آن] مجتهدی مصیب داند و بهرجه کویذ از وی حجتی قاطع و علتی واضح
~~نطلبد
# ~~کی بسیار جیزها بوذ کی بذوق در توان یافت و از آن عبارت نتوان کرد
~~جنانک ابرهیم
# ~~موصلی می کویذ روزی محقد امین مرا از دو شعر بیر سیذ کی کدام بهتراست و
~~هر دو
# ~~بهم نزدیک بوذله41) الا آنک در یکی اطفی بذوق در می یافتم کی از آن
~~عبارت نمی تواستم
# ~~کرد کفتم این شعر بهترست امین کفت وجه ترجیح این برآن جیست کفتم این یک
# ~~ملطفی مخصوص است کی طبع بر آن کواهی میدهذوزبان از آن تعبیر نمی تواید
~~کفت
# ~~راست می کویی کی کاه کاه دواسب می افتد کی هر جه بشان فراهت است در
~~هردو
# ~~می یابیم و دو کنیزک می آرند کی هر جه اوصاف حسن وجمال است در هردو
~~مشاهده
# ~~میکنیم و جون آنرا بنشاس حانق می نماییم اسبی را بردیکری ترجیح می نهذو
~~کنیزکی
# ~~را بر دیکری مزیت میدهذوجون از وی  وجه رجحان ومزیت این برآن می طلبیم
# ~~نج بکثرت در بت و طول ممارست از مزاولت بیع و شراء دواب و ms355 ارقا بذوق
~~یافته است
# ~~در عبارت نمی تواند آورد، وبایذ   است کی نقد شعر و معرفت وکیک ورصین
~~وغث
# ~~و سمین ان بشعر نیک کفتن تعلق ندارد و سیار شاعر باشد کی شعر نیکو کویذ
~~و نقد شعر
# ~~ا- م - سخن بی معنی بشنیدی کفتی 2 - ذ- بشاید و میل بعلک گنند 3 -م بر
~~کرفته ؟
# ~~4- ذ- خود *- م - نصیحت : 6- م - ممنی آن نسخه مطبوه : معانی او 7- و
~~فی الاصل :
# ~~کنند 8-م - بضی 9- ذ- کرد 10_ نخه مطبوه : بشان
# ~~1- م - افروده " اسب
# ~~1- نسخه مطبوهه (وی) ندارد 14- ذ - و باید - م - پباید PageV00P362
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_363.png)

# ~~جنانک بایذ تواند و بسیار ناقد شعر باشد کی شعر نیک تواند کفت و یکی از
~~فخلا
# ~~و امرای کلام [ارا)]برسیذ ندجراشعرنمی کویی کفت از بهر آنک جنانک می
~~خواهم
# ~~کی آیذ نمی آیذ و آج [ فراز] می آبذ نمی خواهم و بیشتر شعرا بر آن
~~باشند کی نقد
# ~~شعر شاعران مجید توانند کرد و جز ایشان را نرسد کی هر ره و عیب آن سخن
~~کویذ
# ~~و این غلط است از بهر آنک مثل شاعر در نظم سخن همچون استاذ نشاج است کی
# ~~جامهای متقؤم بافد و نقوش مختلف و شاخ برکهای لطیف و کرارشهای (42)
~~دقیق
# ~~و دوالهای شیرین در آن بذیذ آرذاما قیمت آن جز سمساران و بزازان کی
~~جامهای
# ~~بیش بها از هر نوع و متاع هر ولایت بردست ایشان بسیار کذشته باشد
~~نتوانند کرد و جز
# ~~ایشان ندانند کی لایق خزانهآ باذشاه و شایستهآ کسوت هر نوع از طبقات
~~بزرکان کذام
# ~~باشد و هیج کس جولاه را نکویذکی بهای این جامه بکن و جولاه اکر بهای
~~جامهآ خویش
# ~~کند از حابریمان وابریسم و زر رشته و روزکار عمل خویش در نتواند کذشت
# ~~ولطف جامه و شیرینی و زیبائی آن نتواند دانست الاکی بزازی کرده باشد و
~~جامه شناس
# ~~شذه مسرقول او اکر بشنوند بجهت بزازی و سمساری   شنوند نه از روی
~~جولاهکی
# ~~و جامه بافی جی ms356  هرکس کی جیزی را بر هیأت اجتماعی بیند و مستعمل آن
~~برآن
# ~~هیأت بوذه باشد جودت و رداهت آن بهتر از بردارنده12آ آن داند کی بترکیب
~~مفردات
# ~~آن آنرا از قوت بفعل آورده باشد و نیز شاعر نظم سخن بشهوت طبع خویش کند
~~وشعر
# ~~بر وفق حاجت ولایق صورت واقعه1 کویذ و ناقد اختیار آن برای نیکوبی لفظ
~~و
# ~~معنی کند و فرق بسارست میان آنج بشهوت و خوش آمذ طلبند و آنج برای
~~نیکوبی
# ~~و ستوذکی خواهندو شعر فرزند شاعرست جون بیتی جند کفت هرجکونه کی آمذاکر
# ~~جه داند کی کمتر ازابیات دیکر افتاذه است از خویشتن نیابذکی کفته و
~~برداختهآ خویش
# ~~را باطل کندو بزرکان کفته اند التره نفثون بخله وشریه وآبنه یعنی مرد
~~فتنه ومفرور
# ~~1 ذ نداند 2حم - ذ - و یکی را 2 - نته مطبوه : مبل ا- دا فی الاصل. و
~~بر
# ~~رض صخت ننه وگرارش * بسنی *گرار * باید باعد وکرار بعنی نقش باریک وکم
~~رنک حاشان
# ~~و صوران است که اول می کشند بجهت اندام و اسلوب و جد از آن رنک آمیزی
~~کرده یردار
# ~~میدهندا برهان) حذکرارشها 5 - کتافی الاصل 9-وفی الاصل : ساراد 7- ذ -
~~وابریشم
# ~~8- وفی الاصل رسته - ذ - زرشه 9- م - قولش 10- وفی الاصل: ساری 11- م -
~~که
# ~~14- کقا فیالاصل وفی نختی ذح وم - ولطه: یردازنهه
# ~~-م -وفت 2 14-ذ - اغوده
# ~~خوش
# ~~10_ و در نسخه مطبوه" اختیارات خویش PageV00P363
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_364.png)

# ~~مقل خویش (*4) و شعر خویش
# ~~خویش باشد و ببسند، عقل و شعر و فرزند
# ~~خویش مبتلی بوذ اماناقد را دل نسوزد برشعر دیکهان کی نه اوخاطر
~~سوزانینه است
# ~~در نظم و ترتبب الفاظ و معانی آن بس هرجه نیکو باشد اختیار کند و هرجه
~~رکیک
# ~~باشد بکذارذ جی شاعر در نظم خویش * طالب خوش آمذ باشد " و ناقد
~~جویندهٔ‌ به
# ~~أمذ بوذ
# ~~صل
# ~~و نبایذکی شاعر با خوذ تصور کند کی شعر موضع اضطرارست و متقدمان برای
# ~~ضرورت شعر خطاها ارتکاب کرده اند و ms357 لحنها در شعر خویش بکار داشته جی
~~اقتدا
# ~~بنیکو کویان نیکو آید نه ببذ کویان و نیز بایذ کی شعر شعرارا غارت نکند
~~و معانی ایشان
# ~~بتغییر اوزان و اختلاف (الفاظ) در شعر خویش بکار نبرد کی ملک مردم
~~بتصرف فاسد
# ~~عهلک نبذبرذ و سخن دیکران بر خویشتن بستن دلالت [(بر)] فضل نکند و
~~ببایذ دانست
# ~~لی سرقات شعر جهار نوع است انتحال و سلخ والمام و نقل
# ~~ما التحال
# ~~سخن دیکری بر خویشتن بستن است و آن جنان باشد کی کی شعر دیکری را
# ~~مکابره بکیرد و شعر خویش سازد بی تغییری و تصرفی در لفظ و معنی آن یا
~~بتصرفی اندک
# ~~(جنانک) بیتی بیکانه بمیان آن در آرد یا تخلص بکرداند جنانک سنایی
~~"کفته است *
# ~~شعر))
# ~~کرد رختاصف زنست لشکر دیو وبری
# ~~ملک سلیمان تراست کم مکن انکشتری
# ~~بردهآ خوبی بساز امشب و بیرون خرام
# ~~زهرهآ زهره بسوززان رخ جون ششتری
# ~~(4) کفر ممگن شذی بامدد جزع تو
# ~~کر نزدی اعل تو موکب بیغمبری
# ~~عشق تو آورد خوی خستن بی مرهمی
# ~~هجر تو آورد رسم کشتن بی داوری
# ~~هجر تو مانند وصل هست روان بهرآنک
# ~~بر سر بازار تیز کور بوذ مشتری
# ~~عقل در دل بکوفت عشق تو کفت اندر آی
# ~~صدر سرای آن تنتا کر بحرم ننکری
# ~~6
# ~~1- م -نیسند؟ 2- وفی الاصل وفی نسخه ذه مبلا 3- ذحطلب خوش آمد کند 4 -
~~م - باشد
# ~~4- نقط م افزوده : کسی
# ~~6- ذ - کوید
# ~~1- ذهم - مشتری و در حاعیه نسنه -ذ=
# ~~ششتری * مارد 8 - و فی الاصل ، یخامبری PageV00P364
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_365.png)

# ~~خدمت خروکرین ماتوزخود برخوری
# ~~جون ز تو هل برتخورد باری بر آب کار
# ~~أنک جو بهرام هست خاک درش مشتری
# ~~خسرو خسرونب سلطان بهرامشاه
# ~~کشت سنائی بعشق بندهآ درکاه او
# ~~زایک مروراست وبس خوی ثنا بروری
# ~~* و همجنین " عمادی کفته است [ و بیتی جند برآن زیادت آورده و
~~مخلص بشاه
# ~~مازندران کرده
# ~~شعر))
# ~~ملک سلیمان تراست کم مکن ایکشتری
# ~~کرد رخت صف ms358 زدست لشکردیو وبری
# ~~زهرهآ زهره بسوز زان رخ جون ششتری
# ~~بردهآ خوبی بساز امشب و بیرون خرام
# ~~دستکه شیشه کر بایکه کازری
# ~~صلح جذا کن زجنک زانک نه نیکوبوذ
# ~~صذکس رایک کری یک کس را صذکری
# ~~عشق توهمجون فلک خرمن شاذی بداذ
# ~~(40) کفر ممکن شذی بامدد جزع تو
# ~~کر نزدی لعل تو موکب بیغمبری
# ~~عشق تو آورد راه خستن بی مرهمی
# ~~هجر تو آورد رسم کشتن بی داوری
# ~~هجر تومانند وصل هست روان بهر آنک
# ~~بر سر بازار تیز کور بوذ مشتری
# ~~عق در دل بکوفت عشق تو کفت اندر آی
# ~~صدر سرای آن تست کر بحرم ننکری
# ~~هم بخوری ای فضول هم دکران رابری
# ~~زلف تو بر دوش تو کفت بکوش دلم
# ~~کفت دل من بذو رو رو پافه مکوی
# ~~مرد بدوزخ روذ بر طمع مهتری
# ~~کرجه ز حد در کذشت در جمن باغ عشق
# ~~صبر مرا فربهی رحم ثرا لاغری
# ~~صذ کنه این سری بک نظر آن سری
# ~~باشم کستاخ وار با تو کی لاشی کند
# ~~طبع عمادی بسحر ختم کند شاعری
# ~~حن تو جاویذ [باد] تا کی زسودای تو
# ~~خدمت خسرو کزین تاتوز خوذبر خوری
# ~~جون زتوک بر نخوردباری برآب کار
# ~~خسرو مازندران مایهآ بیک اختری
# ~~شاه فرامرز راد دولت ودین را عماد
# ~~1- ذ* تو؟ 2 -وفی الاصل : تت ؟ 2- م حییله ا-م- بشعق ؟ 5 - وفی الاصل
# ~~و - ذ - سنا 9- ذ - افروده: و همین ایات باییتی چند دیکر 7- م- مشتری
~~8- در نستهآ
# ~~اصل در حاشیه مقابل این ییت وبیت بعد نوشته "زیادت * یمنی این
~~دوییت زیاد است و باید برداشته
# ~~شود و ما متن را تغیر ندادیم (مراد از زیادت آن است که صادی این دو یت
~~را از خود بر اشعار
# ~~حنائی افروده چنانک در نسخه ذ- در مقابل ایاتی که از سنائی است همکرر *
~~نوشته هده)
# ~~9- کذا فی الاصل . و محتیل است مقصود کر باشد و آن بضم کاف و تشدید راه
~~کبلی است مراهل
# ~~فراق رابرای یسانهآ جوو ms359 کندم وفیرآن 10_ وفی الاصل : وفی نسخ -
~~ذینامبری 11- مرای
# ~~1-م- یاوه 12 م- زاد PageV00P365
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_366.png)

# ~~معلوم بیست کی حابق کنامست (4) وغاصب کقام
# ~~وهرهو هریک صر بوه
# ~~(فع]
# ~~[جنانک] معزی کفته استا.
# ~~کرجه بجفا هست برآوردستی
# ~~برهارم هست تالفروذ آری هت
# ~~و رافعی ازو برده [است و کفته (هعر)
# ~~بردارم دست تا فرود آری دست
# ~~زین بس بخذاای صنم عشوه برست
# ~~و[همجنین] معزی کفته [است "شعر"
# ~~همان کند کی زمرد بدیذهآ افعی
# ~~تواتر حرگاتش بدیذهآ دشمن
# ~~دیب [صابر] ازو برده [است و کفته
# ~~هعر)
# ~~همان کندکی زمره بدیذهٔ‌ افعی
# ~~بصبر من صنما آن لب جو بشد تو
# ~~و بلفرج [رونی] کفته [است (شعر)]
# ~~کفته با زایران صریر درش
# ~~مرحبا مرحبا در آی در آی
# ~~و انوری ازو برده [(است) و کفته
# ~~هعر))
# ~~کفته با جملهآ زوار صریر در تو
# ~~مرحبابر نکذر خواجه فرودآی و درآی
# ~~(هعر)]
# ~~و فرخی کفته [است
# ~~آز نهیب خنجر خوخوار تو روز نبرد
# ~~خون برون آیذ بجای خوی عدورا از مسام
# ~~(فعر))
# ~~وظهیر ازوبرده [است و کفته
# ~~بذ اندیش را از تف قهر تو
# ~~بجای عرق خون چکد از مام
# ~~و معزی " کفته است"
# ~~(هعر))
# ~~کوهر بکان خویش نیارذ بسی بها
# ~~مردم بشهر خویش ندارذ بسی خطر
# ~~(قهه4) و انوری از وی غارت کرده [است و کفته
# ~~ااهعر)
# ~~69
# ~~بشهر خویش هرون بی خطر بوذ مردم
# ~~1حم - عشق 2 -ذ انروده: و 2- ذه م -ن - چکد ودرنته جایی عله ا- ذه کویه
# ~~ه ذه اوراحم- ازو
# ~~بکان خویش درون بی بها بوذ کوهر PageV00P366
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_367.png)

# ~~و بلفرج کفته است
# ~~(شعرما)
# ~~از خواب کران فتنه سبک بر تکنذ سر
# ~~دیذهآ حزم تو بوذ روشن و بیذار
# ~~و ظهیر ازو برده [است و کافته
# ~~ر)
# ~~جاوذان فتنه سر از خواب فنا بر نارد
# ~~در آفاق جو حزم تو بوذ بیذاری
# ~~و لما سلخ
# ~~بوست باز کردن است و در شعر این نوع سرقه جنان باشد کی معنی و [لفظ]
~~فرا
# ~~یرذ ms360 و ترکیب الفاظ [ آن] بکرداند و بروجهی دیکر ادا کند جنانک روذکی
~~" کفته
# ~~ست9
# ~~(
# ~~هر که نأمخت از کذشت روزکار
# ~~میز ناموزه ز هیج آموزکار
# ~~بوشکور ازو برده [است] و کفته
# ~~هر))
# ~~مکر بیش بنشاندت روزکار
# ~~ی به زو نیابی تو اموزکار
# ~~و روذکی کفته است
# ~~(شعر)]
# ~~ریش و سبلت همی خضاب کنی
# ~~خویشتن را همی عذاب کنی
# ~~ابوطاهر خسروانی ازو برده [(است )] و کفته افعر)
# ~~عجب آیذ مرا ز مردم میر
# ~~کی همی ریش را خضاب کند
# ~~بخضاب از اجل همی نرهذ
# ~~خویشتن راهمی عذاب کند
# ~~و معزی کفته است
# ~~([شعر]
# ~~یشتم دو تانه ازیی آن شد که عشق تو
# ~~باری برو نهاد ز اندیشه و عنا
# ~~کم شد دلم زدست وبخاک اندراوفتاد
# ~~کردم ز بهرجستن او پشت را دوتا
# ~~و دیکری ازو برده [است و کفته
# ~~شعر]
# ~~کفتی که دو تا چرا شود قامت مرد
# ~~زیرا که ز کوهر جوانی شد فرد
# ~~وافرا که بیوفتاد جیزی از دست
# ~~یشت از بی جتنش دوتا باید کرد
# ~~4ح
# ~~1- ذ- وابواقفرع ا-ذه کوید
# ~~3-ف کذفه - ذ- و ابومکور
# ~~ند
# ~~9- در اینجا از نخة اصل بهدر بک ورق سقط شفه است و آنهه دو یین دولا
# ~~اصه
# ~~از نعهآ آقای ذکاه السلک و آهای مولوی است 7- ذ - نصد یرزاندیشه 8 - ن
~~- اندرون فتلد PageV00P367
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_368.png)

# ~~و مسعود سعد (سلمان) گفته لت
# ~~هعر
# ~~کمانم از غم آن تیروار قامت تو
# ~~ونو مراهمه در دوغیست قسمنتاوتیر
# ~~مرا بشانه تیر فراق کردو هکرز
# ~~لی شنید که باشد کمان نشانه ثیر
# ~~و تابیدی رازی ازوبرده است و کفته
# ~~هعر
# ~~کردی تن من کمانا ببازی بازی
# ~~از بسکه در و توتیر مژکان سازی
# ~~ترکان همه تیر از کمان اندازند
# ~~1
# ~~س چون که تو تیردر کمان اندازی
# ~~قصد کردن و نزدیک شدنست بجیزی و در سرقات شعر آنست که معنیی فرا کیرذ
# ~~و بعبارتی دیکر و وجهی دیکر بکار آرذ جنانک ازرقی کفته است  (بیت1)]
# ~~صدف زبیم یلان ms361 در شوذ بکام نهنک
# ~~زخون برنک پواقیت رنک کرده لآل
# ~~یعنی لآلی "یاه از برای ضرورت شعر انداخته است ") و انوری از
~~و برده
# ~~است] و نیکوتر [ازو] کفته
# ~~(بیت )
# ~~لهر تو کر طلایه بدریا کشذ شوذ
# ~~در در صمیم حلق صدف دانهآ انار
# ~~و شهاب مؤآید نسفی کفته است
# ~~15
# ~~همییالیذ خون از حلقهآ تنک زره بیرون  بر آن کونه که آب نار پالائی
~~بیرویزن
# ~~ظهیر ازو برده است و (به ازو) کفته (بیت1))
# ~~توئی که برتن خصم تو درع داودی
# ~~رزخم تیغ توپرویزنی بودخون بیز
# ~~و معزی کفته است
# ~~(بیت )]
# ~~جو بنوشت بر لوح نام ترا
# ~~قرو ایستاذ از نوشتن قلم
# ~~همی کفت زین یس جه دانم نوشت
# ~~جوجزوی و کلی نوشتم بهم
# ~~انوری [(این)] معنی [را] ازو " برده است و نیکو کفته
# ~~جون زمین را شرف مولدتو حاصل شذ
# ~~آسمان راه نظیرت بزد اندر تحصیل
# ~~39
# ~~خود وجود چوتوئی باردکر ممتنع است
# ~~ا_م- شعر احم - درجهد احذه ویا انداخته است ضرورت ضررا ها- ذه م ه ن-
~~برد
# ~~5- ذح مویآد در نسخه جایی موبد ؟ 9 - م - ابتدا پالید بوده و جد پالود
~~تصحیع شده 7- ذ
# ~~وبهتر 8- ذ- م - تیر 9- ذ - کلی وچزوی 10- م - افروده : کرفه است و
~~نیکوتروجهی
# ~~بکار برده و انصاف که سفت نیکوست 11_ ذ - رای 12- م- *
# ~~ورنهنی فیض کتست ونه فئاض بخیل PageV00P368
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_369.png)

# ~~نست که {هراین باب)1 شاعر معنی [شاعری] دیکر بکیرذ و از بابی ببابی
~~دیکر
# ~~برد و در آن پرده بیرون آرذ جنانک مختاری کفته است
# ~~کجا شدآن زقبائی دریذه دوخته چتر
# ~~کنون ببایذ چترش درید و دوخت قبا
# ~~فی5
# ~~رضی نیشابوری بباب مدح برده است و کفته
# ~~بسا ملوک که ازتاج مینهند10 کمر
# ~~بعزم خدمت درکاه تو بهر طرفی
# ~~*در (باب اشکایت [از] روزگار}
# ~~و جنانک [ دیکری] کفته است
# ~~هر
# ~~کوهمجونکین ساده بوذ یاکنده
# ~~(8ا) بر تخت زرآنر انهذامروزفلک
# ~~رضی نشابوری " بباب مدح    نقل کرده (است) و کفته (شعر)
# ~~هرآنک خاتم مدح ms362 تو کرد در انکشتا
# ~~سر از دریجهآ زرین برون کند جونکین
# ~~(شعر)
# ~~و غضایری کفته است
# ~~صواب کرد کی بیذانکردهردو جهان
# ~~یکانه ایزذ داذار بی نظیر و همال
# ~~امیذ بنده نماندی بایزد متعال
# ~~وکرنه هردو ببخشیذتی بکاه عطا
# ~~رضی نشابوری آنر انقلی نیکو کرده است و ترک ادبهاو از آن بینداخته* [و
~~کفته
# ~~شعر)
# ~~مکن نکاه ومجنبان سخات را12 زنجیر
# ~~بموج بحر و بفیض سحاب و تابش ماه
# ~~ی دست رس بدو کون است واوجودرشورد
# ~~بهیج وجه بسش نایذ این متاع حقیر
# ~~295
# ~~1- از نسخه چایی افتاده 2 - م - شاهری دیکری ؟ ذ- کی دیکر
# ~~
# ~~را مکرر آورده 4 ذ - افروده ، دیگری 5 -م - شعر 9 - م - قبای 7- م -
~~افروده
# ~~الدین 8- ذ -م - بافن 9_- م- افزوده " است 10_ذ - زنند 11- ذ- اند
~~12-
# ~~م- یاکنده بود - ن - ناکنده 13-م - بدح 14- کدا فی نسبة خدا بخش و
~~هوالصواب.
# ~~و فی الأصل * بخشیدی * و استعال این هیئت یعنی *کردتی * در موقع شرطبهآ
~~معاطب درقدیم
# ~~متداول بوده احت . در تذکرة الأولیاء شیخ مطار مسطوراست (طبع متر
~~نیکلسون ص 42) " تو
# ~~اگر امروزحرب کردتی اسیرشدی ... وچود گوشت خوک بخوردتی کافرت کردندی *
~~و در موضع
# ~~دیکر گوید (س 116) * اگر دیوانه بودی طهارت نگردتی * و درجای دیگرگوید
~~(ص184) ه اگر
# ~~تو جنان بوذتی که بایستی اوترا آن تتوانستی گفت * وغیرذلک - ذ بخشیدیی
~~15 ذ - اخروده ، و
# ~~1 ذ - اورا -م - اورا انداخت 17_ فی ننه خساخش سناش و فی الاصل، سحاب
~~را وفی
# ~~ختی -ذ - و-م = سخات را 18- فی ننة خدا بخش دست اوسوفی الاصل وذحم -
~~دسشرس PageV00P369
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_370.png)

# ~~جنانک شاعری گفته استا
# ~~در عشق ثو هم واقعهآ مجنونم
# ~~می ز شمار عاقلان بیرونم
# ~~زین غشه که بامن جوالفراست نه ای
# ~~بیوسته جو واودر میان خونم
# ~~دیکری این عمل بلفظ جان نقل کرده است و کفته
# ~~از خطآ تو دیذه را کهرسای کنم
# ~~وز لفظ تو نطق را شکر خای کنم
# ~~هر حرفی را زنامهآ میمونت
# ~~مانند الف میان جان جای کنم ms363
# ~~(8ا) و از نقلهای نادر آنست آی روذکی کفته است
# ~~(فعر)
# ~~کر کل آرد بار آن رخان او نشکفت
# ~~هر آینه جوهمه می خورد کل آرفبار
# ~~دقیقی آنرا بر همان وزن و قافیه بقلی لایق کرده است [( و کفته)
# ~~شهر
# ~~کر سر2 آرد بار آن سنان او نشگفت
# ~~هر آینه جو همه خون خوردسر آردبار
# ~~و ارباب معانی کفته اند جون شاعری را معنیی دست دهد و آنرا کسوت عبارتی
# ~~ماخوش بوشاند و بلفظی رکیک ادا کند و دیکری همان معنی فرا کیرد وبلفظی
~~خوش
# ~~و عبارتی بسندیذه بیرون آرد او بذان اولی کردد و آن معنی ملک او کردد و
~~للأؤل
# ~~ضل الشبق جنابک روذکی "کفته است "
# ~~(شعر))
# ~~ما صذهزار مردم تنهایی
# ~~می صذهزار مردم تنهایی
# ~~یعنی با صذهزار مردم تو فردی بهنر و دایش در میان ایشان وبی صذ هزار
~~مردم
# ~~نو بسیاری و کویی بجای صذ هزار مردمی و اکر جه معنی نیکوست عبارتش رکیک
# ~~است و عنصری از وی برده است و کفته
# ~~شعر))
# ~~کرجه تنها باشد همه جهان با اوست
# ~~وکر جه با او باشد همه جهان تنهاست
# ~~(اه40) و بیت عنصری اکرجه در آن بسطی کرده است نیکوتر و عذب تر از بیت
# ~~روذکی [(است)] باوجازت آن بس این معنی ملک عنصری شد و روذکی را فضل سبق
# ~~ماند و همجنانک در بیت معزی و نقل انوری کفته ایم
# ~~جون زمین را شرف مولد توحاصل شد
# ~~
# ~~1- ذحم - شعر 2-0- برارد 3 - ذ - افروده ، باد 4- ذ- کوید 5 - ذ -
~~اخرودهه
# ~~است 6- م - بیارد؟

PageV00P370

# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_371.png)

# ~~کسوت عبارقی بلیغ تر و عنب تر از آن نبوشاند او دزه معنی باشد و احسان
~~اولین را
# ~~بوذ جنانک در بینتا بلقرج و انوری کفته ایم
# ~~کفته با جملهآ زوار صریر در تو
# ~~و در بیت معزی و بیت انوری کفته ایم
# ~~بشهر خویش درون بی خطر بوذ مردم
# ~~کی ابن سرقهآ محض است و ملک اولینان راست
# ~~فصل
# ~~و ms364 ببایذ دانست کی شاعر در جودت شعر خویش ببیشتر علوم وآداب محتاج باشد
# ~~و (بذین جهت) [ بایذ] کی مستطرف بوذ و از هرباب جیزکی داید تا اکر
~~بأیراد
# ~~معنمی کی فن او نباشد محتاج شود آوردن آن بروی دشوار نشود و جیزی نکویذ
~~کی
# ~~مردم استدلال کنند بذان کی او آن معنی [(است)] نداسته جنانک معزی کفته
# ~~است
# ~~(شعر))
# ~~سزد کر بشنود توحید یزدان
# ~~هر آن مؤمن کی باشداو مسلمان
# ~~کی جون باشد مسلمان مردمؤمن
# ~~دلش بکشایذ از توحید یزدان
# ~~و مؤمن نباشد کی  مسلمان نبود اما مسلمان باشد کی مؤمن نبود] کی]اکر
# ~~فرقی نهند میان ایمان و اسلام نخست ایمان باشد آنکاه اسلام جی ایمان
~~تصدیق وباور
# ~~داشتن خذا ورسول است و اسلام کردن نهاذن احکام خذا و رسول را و منه
~~قوله تعالی
# ~~قالت الاعزاب آمنا آقد لم تؤرمنوا ولکن قؤلوا أسلمنا وجنانک انوری کفته
# ~~است
# ~~(شعر))
# ~~کیوان موافقان ترا کر جکر خورذ
# ~~ومسته عبارت است از طعمهآ مرغن شکاری کی بوقت حاجت بذیشان دهندو کرکس
# ~~نسرین جرخ را جکر جدی مسته باد
# ~~نه از جملهآ شکرهآ  مسته خوارست و ازین جهت این بیت بروی کرفته اند،
~~اینست معانی
# ~~69
# ~~1- ذح بیوشاند ؟ 2-0 - افزوده: غعر 2-م- و ممنی 1- د- بود 5- م - این
# ~~9- ذ را نداد - 0- افروده : است 7- ذ - م - اوباشد 8- م - افروده ، او
~~9_ ذ -
# ~~افروده" است 10_ ذ - را بجای هاست * 11_ 4- خورش 12- ذ - صکره
~~PageV00P371
# ![page image](img/Shams-e_Qays_-_Mojam.pdf_page_372.png)

# ~~مطالعه دارذ وبهرباب کی رسذ بادانسته از سرآن در تکذرد بمدتی اندک در
~~سخن ودی تثرا
# ~~ولظما تخریجی تمام یابد وبر استعمال الفاظ ومعانی بلیغ لطیف قادر کردد
~~ان شاه الله تعالی
# ~~والحمنلله رب العالمین والصلوة
# ~~((والتلم)]هلی
# ~~1خیر خلقه و مظهر حقه)
# ~~حتد وآا
# ~~لطیبین)
# ~~الطاهرین الأکرمی
# ~~(الأخیار وسلم تسلیما
# ~~کثیرا دایما)
# ~~648
# ~~کی در فن شاعری لازم باشد دامستن و امینست کی اکر صاحب طبعی این جمع را
~~هو
# ~~-م - و صلوته 2- ذ - افروده : نهه 3 - ذ افروده : و اصحابه 4- م ms365 - اجین
~~PageV00P372 ms366