######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T22:06:01.860785+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T22:06:01.860805+00:00
#META# transcription layer pk: 13026
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9476582861755017

#META#Header#End#

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0105.png)

# ایی الدین ومعرفة الخالق حل ذݣره
# (1) شهد الله أنه لا اله الاهو ، و الملشکة و اولوالعلم قایما بالقسط ،
~~لا اله
# ~~الا ههو انعزیز العکیم «ان الدین عندالله الاسلام» ترجمه : خدای تعالی
~~گواهی میدهد
# ~~که بجز او هیچ خدائی نیست ، و همچنین فرشتگان و خداوندان علم که براستی
# ~~قایماند . هیچ خدایی نیست جز او که بیهمتا و درست کارست بحقیقت . که
~~دین
# ~~بنزدیک خدای تسلیم کردن و گردن نهادنست .
# (2) فآغلم أنه لا اله الا الله . ترجمه : بدانکه جز خدای تعالی هیچ خدایی
# ~~تیست .
# (3) فاقم وجهک للدین القیم من قبل ان یاتی یوم لامرد له من الله .
# ~~ترجمه : روی راست بدین راست آور، پیش از آنکه روزی آید از جهت خدای که
# ~~هیچکس آن را باز نتواند داشت . حنیفی در مقابل صابی باشد . وصابی آن
~~بود که
# ~~متابعت رای کند، و [حنفی] آنکه از راست نگردیده باشد .
# (4) فاقم وجهک للدین حنیفا، فطرة الله آلتی فطر الناس علیها، لا تندیل
~~لخلق
# ~~الله ، ذلک الدین القیم ، ولکن اکثر الناس لا یعلمون . ترجمه : روی
~~راست
# ~~بدین] آور، آنست فطرتی که خدای مردمان را برآن فطرت آفریده است ،
# ~~آفرینش خدای را تبدیلی نباشد ، آنست دین راست ، ولیکن بیشتر مردمان
# ~~نمیدانند .

PageV01P006

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0106.png)

# (5) الله نور السموات والآرض ، مثل نوره کمشکوة، فیها مصباح ، آلمصاح
# ~~فی زجاجة، اأزرجاجة کانها کو گب دری یوقد من شجرة مبار گة زنتونة لا شر
~~قیة
# ~~ولا غربیة، یکاه زیتها یضیی، وآو لم تسه نار، نور علی نور ، یهدی الله
~~لنوره
# ~~من یشاء ، و یضرب الله الا مثال للناس ، والله بکل شیء علیم . ترجمه :
~~خدا
# ~~نور آسمانها و زمین است، مثل نور او چون چراغ گیری باشد که درو چراغی
~~بود،
# ~~و چراغ در آبگینه بود ، آن آبگینه مانند ستارهآ روشن باشد ، گوبی
~~افروخته
# ~~باشند آن را از درخت مبارک زیتون ، نه مشرقی ونه مغربی ، که روغنش
~~خواهد
# ~~که بدرقشیدی ، و اگر چه آتش بدو نرسیده باشد ، پس آن نور نوری بود ms001
~~برنوری
# ~~در آمده ، خدای نور خود کسی را دهد که خواهد هدایت کند . ومثلها میزند
~~بسوی
# ~~مردمان ، و خدا بهمه چیز دانا است .
# (6) ومن لم یجعل الله له نورا فماله من نور . ترحمه : [وهر که قرارنداد
~~خدا
# ~~برای او نوری را پس نیست مراو را هیچ نوری] (1)
# (7) کل مولود یولد علی الفطرة فابواه یهو دانه و ینضرانه و بمجسانه.
# ~~ترجمه : همهآ فرزندان برفطرت زایند، یعنی بر راه راست . ولیکن پدر
~~ومادرایشان
# ~~را جهود و ترسا و گبر میگردانند ، یعنی از آن فطرتها میبرند .
# (8) قیل یا رسول الله انین الله فی الآرض ? قال فی قلوب عاده المومنین .
# ~~ترجمه : گفتند : ای پیغمبرخدا ! خدا در زمین کجا باشد ؟ گفت در دلهای
~~بند گان
# ~~مؤمن خویش .
# (9) قال رسول الله : قال الله تعالی: آم تسعنی ارضی وسمائی و وسعنی قلب
~~عمدی
# ~~المؤمن اللین الوادع ، وقال : انا عند المنکسرة قلوبهم . ترجمه : -
~~پیغمبر گفت PageV01P007
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0107.png)

# ~~خدای تعالی میگوید : در زمین و آسمان نمی گنجم ، ودر دل نرم بسلامت
~~بندهآ مؤمن
# ~~می گنجم . و همچنین گفته است که من بنزدیک شکستهدلان باشم .
# (10) من عرف نفسه فقد عرف ربه، تفکروا فی آلاء الله ولا تتفکروا فی الله
~~.
# ~~ترجمه : هر کس نفس خود را بشناخت خدایرا بشناخت، فکر درنعمتهای خدای
# ~~کنید نه در خدای .
# (11) ألا یمان عریان و لباسه التقوی و زینته الحیاء وجماله العفة و ثمرته
# ~~العلم . ترجمه : ایمان برهنه است، وجامهآ او تقوی است ، و زینتش حیا،
~~وجمااش
# ~~عفت ، و ثمره و فایدهآ او علم .
# (12) الایمان قاند و العمل سابق، من حسن اسلام المرء تر که مالایعنیه.
# ~~ترجمه ایمان پیش رو باشد و عمل راننده ، یعنی چنانکه لشکری را از پیش
~~قایدی
# ~~بود و از پس سایق ایمان قاید است بمعاد و عمل سابق، از علامت دین یاک
~~مرد آن بود
# ~~که آنچه او را بکار نیاید ترک گیرد .
# (13) شهادة ان لا إله الا الله کلمة جعلما الله بیننا . فمن قالها من قله
# ~~فهو مؤ من، ومن ms002 قالها بلسا زه ولم یکن فی قله کان آه ما لنا و علیه ما
~~علینا و
# ~~حسابه علی الله . ترحمه : شهادت لااله الاالله کلمه ایست که خدای آنرا
~~در میان ما
# ~~آورده است، هر که آنرا ازدل بکوید او مؤمن است، وهر که آنرا از زبان
~~بگوید
# ~~و در دلش نباشد او را بود آنچه ما را بود و برو بود آنچه برما بود
~~وحسابش
# ~~برخداست .
# (14) من قال لا اله الا الله خا لصا مخلصا دخل الجنة. ترحمه : کسیکه
# ~~لااله الاالله بگوید خالص ومخلص دربهشت شود .
# (15) قال رسول الله : قال الله : لا إله الا الله حصنی فمن دخله امن من
~~عذابی .

PageV01P008

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0108.png)

# ~~ترجمه : پیغمبر گفت خدا میگوید : لااله الاالله حصن وقلعهآ من است، هر
~~که در آنجا
# ~~شود از عناب من ایمن باشد .
# (16) من قال : آنا مؤ من فهوفاسق، ومن قال : آنا عالم فهوجاهل . ترجمه :
# ~~هر که گوید: من مؤمنم فاسقباشد، وهر که گوید: من عالمم جاهل باشد، یعنی
~~اعتراف
# ~~وحمل بکار نزدیکتر از دهوی [است].
# ~~اشکال. [ ترحمه : همانا دین غریب آشکار شد، و بزودی غریب بر میگردد، پس
# ~~خوشابغریبان ، در دین اشکالی نیست].
# (18) التوحید الا تتوهمه والعدل الا تتهمه ، رأس آلدین صحة الیقین .
# ~~لرحمه : توحید آنبود که خدایرا در وهم نیاری، وعدن آن بود که او را
~~متهم نداری،
# ~~الصل دین درستی یقین بود .
# (19) من عرف المماد لم یففل عن الاستعداد. من ضیع یقینه خسر مروته.
# ~~ترجمه : هر که معاد بشناسد از استعداد آخرت غافل نباشد، مروتش باطل شود
~~آنکس را
# ~~که یقین ضایع گذارد ، یعنی بریقین عمل نکند.
# (20) الثبون من غبن دینه، و المغبوط من حسن یقینه . ترحمه : مغبون آنکس
# ~~بود که دینش بخلل بود، و مغبوط و محسود آنکس که یقینش تمام شود .
# (21) گفی من امر آلدین ان تعرف ما لا یسوغ جهله . ترجمه : تمام بود از
# ~~کار دین آنکه بشناسی آن قدر که جهل بدان روا نبود .
# (22) عرفت الله سنحانه بفسخ العزایم وتل العتود ونقض ms003 الهمم . ترجمه :
# ~~خدای را شناختم بفسخ کردن عزمها و کشادن بستهها و شکافتن قصدها .
# (23) لا تتدرعظمة الله علی تقدرعقلک فتکون من الها لکین . لرجمه : عظمت
~~PageV01P009
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0109.png)

# ~~خدایرا براندازه عقل خود مقدرمگردان ، که آنگاه از هالکان باشی .
# (24) اول الدین معرفته و کمال معرفته التصدیق به ، و کمال التصدیق به
# ~~توحیده، و کمال توحیده ألا خلاص له، و کمال الاخلاص له نفی الصفات عنه،
~~لشهادة
# ~~کل صفة أنها غیر الموصوف، و شهادة کل موصوف ازه غیر الصفة، فمن وصف
~~الله
# ~~سحانه فقد قرنه ، و من قرزه فقد ثناه ، ومن ثناه ففد جزاه ، ومن جزأه
~~فقد جهله ،
# ~~ومن اشار الیه فقدحده، و من حده فقد عده، ومنقال فیم فقد ضمته، و من
~~قال علی م
# ~~فقد اخلی منه، کاین لا عن حدث ، موجود لا عن عدم، و مع کل شیء لا
~~بمقارنة وغیر
# ~~کل شیء لا بمزایلة . ترحمه : اول دین معرفت حق سبحانه و تعالی است،
~~وکمال
# ~~معرفت او تصدیق کردنست باو، یعنی ایمان آوردن، و کمال تصدیق باو توحید
~~اوست،
# ~~یعنی یکی دانستن و کفتن، و کمال توحید اخلاصست او را، یعنی خالص بسوی
~~او
# ~~بودن، و کمال اخلاص اونفی صفاتست ازو ، از جهت آنکه هر صفتی گواهی دهد
~~که
# ~~آن صفت غیرموصوفست، و هر موصوفی گواهی دهد که او غیرصفتست، پس هر که
# ~~دو گفته باشد، وهر که اورا دو گوید متجزی کرده باشد، و هر که او را
~~متجزی کند
# ~~او را نشناخته باشد، و هر که باو اشارت کند او را محدود کرده باشد، و
~~هر که اورا
# ~~محدود کند او را بشمرده باشد و بسیار کرده ، و هر که گوید در کجاست او
~~را در
# ~~میان چیزی آورده باشد ، و هر که گویدبر کجاست جائی از او خالی گذاشته
~~باشد،
# ~~باشنده است نه از روی حدوث ، موجودیست نه از یس عدم  با همه چیزیست ته
# ~~بروجه مقارنت ، غیرهمه چیزیست نه بطریق مزایلت وجدا شدن .
### | شعر:
# کیفیة المرء ms004 لیس آلمرء یدر کها %~% فکیف کیفیة آلجتار ذی القدم
# هو الذی أنشاء آلاشیاء مبتدعا %~% فکیف پدرکه مستحدث آلنسم PageV01P010
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0110.png)

# (25) الآول بلا اول کان قله ، و الآخر بلا آخر یکون بعده ، الذی قصرت
# ~~عن رؤیته آبصار النا ظرین، و عجزت عن نعته اوهام الواصفین . ترجمه :
~~اولیست که
# ~~پیش از و اولی نبود، و آخریست که بعد ازو آخری نباشد ، آنکه از دیدن او
~~چشم
# ~~ناظران قاصرست، و از نعت کردن او اوهام واصفان عاجز .
# (26) لایحس بالحواس ولایحصی بالا نفاس، ولا تحله الحرکات والخطرات، ولا
# ~~تغرفه المقول ، ولا تخمله العلة و المعلول ، فات الاوهام وضصفه ، وسبق
~~الأفهام نغته .
# ~~ترجمه : بحسها او را احساس نکنند، و بنفسها او را در حصر و احصا
~~نتوانند آورد،
# ~~و حرکات و اندیشهها دروحلول نکنند، و عقلها او را نشناسند، و در زیر
~~بار علت و
# ~~معلول نیاید، صفت او از افهام فایت شده، ونعتش برافهام سبقت گرفته.
# (27) شدوا بعری الدین، و اعتدوا عدة المو منین، وأتعوا لنا با خسان إلی
~~ان
# ~~یندی لکم السرهان . ترجمه : دست در عروههای دین زنید، وسازی که مؤمنان
# ~~سازند ساخته کنید ، و متابعت کنید بنیکوئی، تا آنگاه که برهان شما روشن
# ~~شود .
# (28) تعالی من ان یکون مدرکا لعقله و نفسه ، ان ادراک المدرک للمدرک
# ~~یقع بمناسبة ألجن لجنسه، وهو سحاذه المنره عن المناسة لعالمی عقله
~~وحسه، اذهو
# ~~مبد ع انیس و لیس فلا یوجد فی مضمار انیسه ولیسه . ترجمه : بلندتر از
~~آنستکه
# ~~مدرک عقل و نفس که مصنوع اواند گردد، ادراک مدرک مدرک [را] از جهت
~~مناسبت
# ~~جنسی با جنسی دیگر تواند بود ، و او سبحانه از مناسبت هردو عالم [عقل]
~~و حس
# ~~منزهاست، وچون اویدیدارندهآ هستی ونیستی است یس اودرتحت هستی ونیستی
~~نیاید.
# من کلام الحکماء والدعاة
# (29) سئل واحد منهم من التوحیدفقال : هو استقامة القلب علی رفض التعطیل
~~PageV01P011
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0111.png)

# ~~و إنکار التشبیه با ثبات التنزیه، فایاک وآلغوص فی التنزیه ، فغایته
~~التعطیل ، و إیاک
# ~~والتعمق فی الإثبات فغایته التشنه، ms005 وآلنترحید کله فی کلمة واحدة: کل
~~ماخیله الوم
# ~~و صوره الفهم و جرده القول و استقر علیه الرأی ، فألحق بخلافه ومباین
~~له غیر داخل
# ~~تحته ولا مستعیر نعته . ترحجمه : از یکی ازایشان پرسیدند که توحید
~~چیست؟ گفت:
# ~~استقامت دل برفرو گذاشتن تعطیل و انکار تشبیه باثبات تنزیه، پس بپرهیز
~~از مبالغت
# ~~در تنزیه که غایتش تعطیل بود ، و حذر کن از درون درشدن در اثبات که
~~نهایتش
# ~~تشبیه باشد، و توحید همه در یک کلمه حاصل است و آن آنست که : هرچه آنرا
~~وهم
# ~~در تخیل آرد و فهم تصور کند و سخن آنرا مجرد کند و رای بر آن قرار
~~کیرد؛ حق
# ~~بخلاف آن باشد، واز آن مباین بود ، و درتحت آن داخل نباشد، وحقنعت هیچ
~~چیز
# ~~را بعاریت از آن چیز نبستاند .
# (30) الیس من اصیب بألحق اکثر ممن اصاب منه ، ومن موه عنه اکثر
# ~~ممن حقق به، علی ان الإشارة الی غیره عدول عنه، والعبارة عن معناه
~~اجتراء علیه ، کهذا
# ~~لأن الخلق إن اصحروا فی الطلب تاهوا، وإن ابحروا غرقوا ، وإن الجبلوا
~~کلوا ،
# ~~و ان اسهلوا صلوا . ترجمه : نه کسانی که از حق بینصیب ومحروم ماندهاند
~~بیشتر
# ~~از کسانیاند که ازو بهره یافتهاند، و کسانی [که] بتمویه و مغالطه دعوی
~~رسیدن باو
# ~~میکنند بیشتر از اهل تحققاند ، با آنکه اشارت بغیر اوعدول از و باشد،
~~وعبارت ازو
# ~~دلیری کردن بود برو ، این از آنستکه خلق اگر در راه طلب برصحرا میروند
# ~~سر گشته میشوند، و اگر در دریا میروند غرقه میشوند، واگردر کوه میروند
~~مانده
# ~~میشوند، وا گردر ریک نرم میروند گمراه میشوند .
# (31) غایة سعی العبد هو الاتحاد بمولاه ، و نهایة هذا السعی هو الاستفناء
# ~~عن جمیع ما هو دونه . ترجمه : غایت سعی بنده آن بود که با خداوند خود
~~متحد PageV01P012
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0112.png)

# ~~شود، و نهایت این سعی آن بود که از غیراو بی نیاز گردد .
# (32) اتصال العبد بمولاه یکون علی اربع مراتب وهی التی تسمی مقامات
# ~~و ms006 درجات : اولیها رتبة المتقین وهی من نتایج آلخوف ، وألثازیة رتبة
~~المحسنین
# ~~وهی من نتایج الرجاه ، والثالثة رتمة الآبرار وهی من نتایج  المحیة،
~~والرابعة رثة
# ~~الصالحین وهی من نتا یج آلإخلاص، ثم الاستقامة مادة کل واحدة من هذه
~~المراتب.
# ~~و انقطاع العند یکون علی اربع مساقط : وهی التی یسمی لعاین ودرکات :
# ~~فالا ول الاعراض وهو من لواحق الاستهانة، والثازی الحجاب وهو من لواحق
~~الاستخفاف،
# ~~و الثالث الطرد و هو من لواحق الانکار ، والرا بع الخسأة وهو من لواحق
~~آلسعض.
# ~~وأعوجاج الطریق مادة کل واحد من هذه ، فاذا سعد العبد بوصال مولاه علی
~~الحقیقة
# ~~فقد صارت دنیاه آخرته ، وموته حیوته ، وفقره غناه ، و مرصه صحته، ونومه
~~ثظته،
# ~~وضغفه قوته ، ونحزنه فرحه . و اذا شقی بأنتطاعه عن مولاه فقدآنقلب به
~~الامرفی کل
# ~~ما ذ کرناه الی الضد وبألعکس . ترجمه : رسیدن بنده بخداوند چهارمرتبه
~~دارد
# ~~و آن اینست که آترا مقامات و درجات خوانند :
# اول : مرتبهآ متقیان و آن از نتایج خوف بود ؛ الذین آمنوا و کانوا یتقون
~~لهم
# ~~آلمشری ، ولمن خاف مقام ربه جنتان .
# دوم : مرتبهآ محسنان و آن از نتایج رجا بود . ان الله مع آلذین اتقرا
~~والذینهم
# ~~یرجون لقاءنا .
# سیم: مرتبهآ ابرار و آن از نتایج محبت بود . و ما عند الله خیر للا برار،
~~یحبهم
# ~~و یحبونه .
# چهارم : مرتبهآ صلحا بود و آن از نتایج اخلاص باشد . و ادخلناهم فی
~~رحمتنا،
# ~~إآنهم من آلصالعین، محلصین له الدین . و راستی واستقامت ماده هریک ازین
~~مراتب PageV01P013
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0113.png)

# ~~باشد . فاستقم گما أمرت .
# و بریده شدن از خداوند بچهار مسقط بود و آنرا لعنتها و در کات خوانند .
# اول : اعراض وآن از توابع استهانت بود . ومن اغرض عن ذکری فان له
# ~~معیشة ضنکا ، ونحشره یوم القیمة اعمی، فألیوم تجزون عذاب ألهون .
# دوم : حجاب و آن از توابع استخفاف بود. انهم عن ربهم یومذ لمحجوبون،
# ~~فاستخف قومه فاطاعوه .
# سیم : طرد و آن از نواحی انکاربود . ولا تطرد آلذین یدعون رتبهم، یینکرون
# ~~یات الله.
# چهارم ms007 : خساءت و آن از توابع بغض بود . اخسوا فیها ولا تکلمون و القینا
# ~~ینهم العداوة والمفضاء .
# و کژی طریقت مادهآ هریکی از این مساقط بود . ولا تر کنوا الی الذین
~~ظلموا.
# و چون بنده نیکبخت شود بوصال خداوند خویش بحقیقت دنیای او آخرت
# ~~شود ، ومر گش حیات، و درویشی او توانگری، و بیماری او تندرستی ، و خواب
~~او
# ~~بیداری ، و ضعف او قوت ، و اندوه او شادی . و اگر بدبخت گردد بائقطاع
~~از
# ~~خداوند خویش این جمله برضد و عکس گردد .
# (33) قال عارف : قد کنت اشرب فاذ داد ظماء حتی عرفت الساری فرونیت
# ~~من غیر شرب . ترجمه : پیوسته آب میخوردم وتشنگی من میافزود ، وچون خدا
~~را
# ~~بشناختم بی آب خوردن سیراب شدم .
# (34) إنی لأحسب ان احدا لم یقف علی سر هذا العالم وغیب مافیه، ولاعجب
~~PageV01P014
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0114.png)

# ~~فان الجزء کیعجزعن الاحاطة بالکل ، ولیس العجب أنیضا من الشوق الدا ئم
~~معالعجز
# ~~آلتأم . ترجمه : میپندارم که کسی برسر این عالم و غیب آنچه در اوست
~~واقف
# ~~نشود، واین عجب نیست زیرا که جزوبکل محیط نتواند شد، پس عجب نیست، عجب
# ~~این شوق دایم است با قیام عجز .
# (35) سنحان من لم یجعل لخلقه سبیلا إلی معرفدء إلا بآلعجز عن معرفته .
# ~~ترجمه : پا کا خدائی که خلق رابمعرفت خود راهی نداده است جز بعجز از
~~معرفت او.
# (36) ما العجب ما دفع الیه طالب آلحکمة : الشوق إلی الاول یدله علی
# ~~آلحث، و البحث عنه یعجزه عن آلادراک . ترجمه : چه عجب حالتیست که طالب
# ~~حکمت را افتاده است : شوق او بمیده اول او را بربحث دلالت میکند، وبحث
~~ازو او
# ~~را از ادراک عاجز میگرداند .
# (37) هوألذی عشقه العثل، وبفضل عشق المعثل تهالکت النفس، وبفصل هذا
# ~~التهالک حب الطبیعة، وبسریان کهذه القوة حییت الاشیاء وانتظمت و دامت
~~وخلدت،
# ~~فهل لهذا اأجود غایة ، اوهل لهذا الاحسان نهایة ! ترجمه : اوست آنکس که
~~عقل
# ~~براو عاشق شد ، و از فضل عشق عقل اندوه شوق نفس پدید آمد، واز فضل
~~اندوه ms008 نفس
# ~~مهربانی طبیعت، وبسریان این قوه همه چیزها زنده و منتظم [و] جاوید و
~~دایم شد،
# ~~پس این جود را غایتی و این احسان را نهایتی تواند بود !

PageV01P015

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0115.png)

# فی النبوة والا مامة وخلوا الزمان عنه
# (1) یا آثیها الذین آمنوا اطیعوا الله وآطیعوا الرسول و اولی الآمر منکم.
~~ترجمه :
# ~~ای کسانیکه ایمان آورده اید طاعت خدا و رسول دارید و طاعت خداوندان
~~فرمان که
# ~~در میان شماست .
# (2) فلا و ربک لا یؤ منون حتی یحکموک فیما شجر بینهم، ثم لایجدوا فی
# ~~انفسهم حرجا مماقضیت و ییسلموا تسلیما . ترجمه : نه بخدا که ایمان
~~نیاورده باشند
# ~~تا آنگاه که ترا در خلافی که درمیان ایشان افتاده است تحاکم بکنند ، پس
~~درضمیر
# ~~خود هیچ حرج و تنگی نیابند از حکمی که تو بریشان کرده باشی و تسلیم
~~کنند
# ~~تسلیمی تمام .
# (3) إن الله اضطفی آدم ونوحا و آل ابراهیم و آل عمران علی العالمین،
# ~~ذریة بعضها من بعض، والله سمیع علیم . ترحجمه بحقیقت خدای بر گزیده است
~~آدم
# ~~و نوح وآل ابراهیم وآل عمرانرا برجهانیان، ایشان ذریتی اند بعضی از نسل
~~بعضی،
# ~~و خدایتعالی شنوا و داناست . و میگویند آل عمران آل ابیطالبست .
# (4) قل لا استلکم علیه الجرا الا المودة فی القربی . ترجمه : بگو از شما
# ~~هیچ اجرت نمیخواهم بر اداء رسالت مگر آنکه خویشان مرا دوست دارید .
# (5) واذ قال ابراهیم لآبیه وقومه اننی بریء مما تعبدون، إلا الذی فطرفی
# ~~فانه سیفدین، و جعلها گلمة باقیة فی عقبه لعلهم یرجعون . ترجمه : چون
~~ابراهیم PageV01P016
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0116.png)

# ~~پدر وقوم خود را گفت من بیزارم از آنچه شما میپرستید، مگراز آن خدای که
~~مرا
# ~~آفریده است، چه او مرا هدایت کند. و این سخن را خدای کلمهآ باقی
~~گردانید در
# ~~عقب و نسل او تا مکر مردمان باخدا گردند .
# (6) انما انت مندر ولکل قوم هاد، یوم یدعوا کل اناس با مایهم. ترجمه:
# ~~توبیم کنندهای، و هر گروهی را هادی باشد، روزی باشد که هر گروهیرا
~~بامام ms009 ایشان
# ~~باز خوانم .
# (7) واعتصموا بحسل الله جمیعا ولا تفرقوا. یا انآیهالذین آمنوا اتقوالله
~~و کونوا
# ~~مع الصادقین . ترجمه : همگنان دست در رسن خدا زنید ، ومتفرق مباشید .
~~ای
# ~~مؤمنان ازخدا بیرهیزید ، و با راست گویان باشد .
# (8) وآوردوه إلی اارسول و الی اولی الآمر منهم لعلمه الذین یستنبطونه
~~منهم
# ~~ترجمه : و اگر آنحه در آن فروماندهاند با نز دیک رسول و خداوندان فرمان
~~که در
# ~~میان ایشانند بردندی، آنرا کسانی که علوم استنباط می کنند ازایشان
~~دانستندی.
# (9) انی تارک فیکم آلثثلین، ما ان تمتکتم بها لن تضلوا من بعدی :
# ~~کتاب الله و عترتی اهل بیتی ، الا انهما نن بفتر قا حتی یرداعلی الحوض
~~. ترجمه :
# ~~من در میان شما میگذارم این دومتاع بزرگ را، که اگردست دریشان زنید هر
~~گز
# ~~گمراه نشوید بعد از من : کتاب [ خدا] وعترت من که اهلبیت مناند ، چه
~~ایشان
# ~~از یکدیکر جدا نشوند تا بحوض کوثر بامن رسند .
# (10) مثل الهل بیتی کمثل سفینة نوح، من تمسک بها نجا، ومن تخلف عنها
# ~~رق (1)...................
# ترحمه : علم وچشمههای حکمتایم، یار و دوستدار ما انتظار رحمت دارند،
# ~~و دشمن ما انتظار سطوت و عذاب .
# 1 - در اینجا در نسخهآ اصل یک برگی افتاد گی دارد .

PageV01P017

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0117.png)

# (11) انما الارثمة قوام الله علی خلقه و عرفاؤه علی عاده ، لایدخل الجنة
# ~~لا من عرفهم وعرفوه ، ولا یدخل النار الا من انکرهم و انکروه . ترحجمه
~~:
# ~~بدرستی که امامان قایمان خدایاند برخلق ، و سروران بربند گان او، و در
~~بهشت
# ~~نشود مگر آنکه ایشان را شناسد ، و ایشان او را شناسند ، و در دوزخ
~~نشوند مگر
# ~~کسی که ایشان را نشناسد، و ایشان او را شناسند .
# (12) فیهم گریم القرآن ، و کنوز الرحمن ، ان نطقوا صدقوا، وإن صمتوا
# ~~نم یسبقوا . ترجمه : در میان ایشانست خلاصهآ قرآن، و گنجهای خدای . اگر
# ~~سخن گویند راست گویند ، و اگر خاموش باشند کسی برایشان سبقت تگیرد .
# (13) نحن النمرقة الوسطی بها یلحق التالی و إلیها یرجع الغالی . ترجمه :
# ~~ما وسادهآ میانین ایم ms010 که باز پس مانده را در آن رسانیم ، واز حدود در
~~گذشته را بآنجا
# ~~آریم .
# (14) الان مثل آل محمد کمثل نجوم السماء، اذا حوی نجم طلع نجم .
# ~~ترجمه : مثل آل محمد چون مثل ستار گان آسمانست، چون ستارهای فرو شود
# ~~دیگری بر آید .
# (15)) ان علیا باب من دخله کان مؤ منا ، ومن خرج منه کان کافرا .
# ~~ترحجمه : علی دریست که کسی درو رود مؤمن باشد، و کسی که ازو بیرون آید
# ~~کافر باشد .
# (16) اللهم انک أیدت دینک فی کل او ان با مام اقمته علما لعیادک ومنارا
# ~~فی بلادک ، بعد ان وصلت حا، بحلک ، وجعلته الذریعة الی رضوانک، و
~~آفترضت
# ~~طاعته، و حذرت معصیته ، وأمرت بامتثال امره، والانتهاء عند نهیه، لا
~~یتقدمه متقدم،
# ~~ولا یتأخر عنه متأخر ، وهو عصمة اللا ئذین ، و کهف المومنین، وعروة
~~الممتسکین، PageV01P018
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0118.png)

# ~~و نهج العالمین . ترجمه : بارخدایا ! تو دین خویش را قوت دادهای در
~~هرروز گاری
# ~~بامامی که او را نشان کردهای در میان بند گان خود ، و موضع نور و هدایت
~~در
# ~~شهرهای خود ، بعداز آنکه رسن او در رسن خود ییوستی، و او را وسیلت رضای
# ~~خود گردانیدی، وطاعت او فریضه کردی ، و از معصیت او را حذر فرمودی ، و
# ~~بفرمان برداری او فرمان دادی ، و از نافرمانی او نهی کردی، هیچکس بر او
~~تقدم
# ~~نتواند گرفت، واز او بازیس نتواند ماند، و او باشد نگاه دارپناء گیرند
~~گان، وپناه گاه
# ~~مؤمنان، ودست آویز جویند گان ، و راه راست عالمیان .
# (17) اختر تهم لامرک، وجعلتهم حزنة علمک ، و حفظة دینک ، و خلفائک
# ~~فی ارضک، وحججک علی عبادک ، وطمرتهم من آلرجس تطهیرا باراد تک ،
~~وجعلتهم
# ~~الوسیلة الیک، والسلک إلیجنتک . ترجمه : ایشانرا بسوی امرخود اختیار
~~کردهای،
# ~~وخازنان علم وحافظان دین خود کردهای ، وخلفاء زمین ، وحجتان توبر بند
~~گانتو،
# ~~و ایشانرا از یلیدی ودنس پاک گردانیدهای بارادت خویش ، و ایشانرا و
~~سیلت معرفت
# ~~خود، و راه بهشت خود گردانیدهای .
# (18) فختم بنا جمیع من ذرا وبرا، و ms011 جعلنا شهداء علی من جحد ، و کثرنا
# ~~بمنه علی من قل . قرجمه : خدای بما ختم کرد آفرینش خود ، یعنی انتهای
~~همه بما
# ~~است ، وما را گواه گردانید بر کسانی که جحود کنند ، وما را بسیار
~~گردانید بنعمت
# ~~خویش بر کسانی که اندک باشند .
# (19) آنا سبت السبوت و دهر الدهور . نحن اناس سرمد یون وشیعتنا منا ،
# ترجمه : من سبت سبتها و دهر دهرهایم ، ما مردمی سرمدی هستم و پیروان ما
~~از
# ~~ما هستند
# (20) الله واحد احد لیس کاحاد العدد، وقد افرد بالریاسات وتد بیر جمیع
~~PageV01P019
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0119.png)

# ~~ما خلق آحادا من خلته ، قدر لهمالحکم و الامرفیما اقامهم لتدبیره، لیدل
~~بجمیع
# ~~ما خلق علی وحدانیةه وعظمته . ترحجمه : خدا یکیست ویکانه ، نه چون واحد
~~اعداد .
# ~~و بحقیقت مهتری، و تدبیر آفرینش، مردمانی یکانه، که یکی پس از یکیاند ،
~~از
# ~~خلق بر گزید، و حکم و فرمان بایشان داد، دراقامت تدبیراو، تا دلیل
~~سازند بجملگی
# ~~آفرینش بریگانگی عظمت او .
# (21) ایاک ان تقول و تعتتد انالله الهمل الخلق ، ولا ییهماهم طرفة عین من
# ~~قیام إمام من اعقاب الرسل والآیمة، یقوم بآمر الامة، فان من قال بخلاف
~~هذا فقد
# ~~اشرک . ترحجمه : بیر هیزاز آنکه گوئی یا اعتقاد کنی که خدا خلق را مهمل
~~گردانیده
# ~~است : که طرفةالعین ایشانرا از قیام امامی از عقب پیمبران و امامان که
~~مأمور امت
# ~~قائم باشند مهمل بگذارد ، وهر که بخلاف این گوید مشرک باشد .
# (22) لما کانت الدعوة الی آعل بیت النوة قانون العبادة و میزان معرفة
# ~~حقیقة الشهادة الموصلة إلی السعود الآبدی فی دار التعادة، ازم ان یعمر
~~بها المحاهد
# ~~و یدعی الیه الصادر وآلوارد. ترجمه: چون دعوت بااهلبیت نبوت قانون
~~عبادتست ،
# ~~و میزآن معرفت حقیقت شهادت ، که موصل بود بسعادتهای ابدی در سرای
~~سعادت،
# ~~لازم باشد که معاهد را بآن معمور دارند، وصادر و وارد را بآن دعوت کنند
~~.
# من کلا م الحکماه والدعاة - صاحب تخریر الفواند :
# (23) قال بعضهم فی اوصاف الآثمة : رجال طابوافی الظلال، فظهروابالاشخاص،
# ~~و ظلال کانوا ms012 عن یمین ألعرش، فتشخصوا بالرجال ، ظلال انوار فی الآول ،
~~رجال
# ~~اسرار فی الآخرة ، هم الکمالات و الغایات فی العلق الکائنات ،
~~کانواشاهدین
# ~~عند خلق الارض و السموات ، و صارو القائمین والآشهاد فی کتب المعاملات
~~. کنا
# ~~اظلة عن یمین العرش ، فسحنا فسبحت الملکة تسبیحا. ترجمه : مردمانی که
~~در PageV01P020
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0120.png)

# ~~آن وقت که اظلال بودند یاک بودند ، پس باشخاص طاهر شدند ، و ظلالی که
~~آر
# ~~راست عرش بودند ، پس رجال مشخص شدند ، طلالی که در اول انواربودند،
~~رجالی
# ~~که بآخر اسرارند، ایشانند مبادی همهآموجودات ، ایشانند کمالات و غایات
~~در آفرینش
# ~~کائنات، ایشان حاضر بودند نزدیک زمین و آسمان ، و قائم اند و کواهان در
~~نامههای
# ~~معاملات خلقان .
# (24) ان کان الخلیقة شجرة فهم ثحرتها، وإن کان الناس معادن فهم ذهبها،
# ~~وإن کانت الدنیا بستانا فهم نحلها ورمانها، وان کانت الدار الآخرة
~~حیوانا فهم انسانها،
# ~~و إن کان نوع آلانسان موالید الاباء والأمهات فهم صفوة العوالید ، و ان
~~کان العثل
# ~~والنفس کالواحد والإثنین فهم اساسالاضلین ومظهر المصدرین، وحلاصةسر
~~آلکونین
# ~~والعالمین. ترجمه : اگر آفرینش درختی بودی ایشان میوهآ آن درختند، و
~~اگر
# ~~مردمان معادناند ایشان زر و نقرهآ آن معدنهااند ، واگر دنیا بستانی است
~~ایشان
# ~~نخل و رمان آن بستاناند، واگر آخرت حیوانی است ایشان انسان آن حیوانند
~~،
# ~~واکرنوع انسان موالید آبای علوی وامهات سفلیست ایشان صفوت موالیدند،
~~واگر
# ~~عقل ونفس دو اصلاند مانند واحد واثنین آن اعداد را ، ایشان بنیاد آن دو
~~اصل و
# ~~مظهر آن دو مصدر و خلاصه سر هردو کون و هردو عالمند.
# (25) من قال: إن الدین لا یتعلق برجل ، وقوله هذا دین ، والقارئل رجل ؛
~~فقد
# ~~سلم من حیث منع ، و اقر من حیث انکر ، و اثنت من حیث نفی ؛ فمنعه تسلیم
~~،
# ~~و اقراره انکار، و نفیه اثبات . ترجمه : هر که گوید : دین بمردی تعلق
~~ندارد ، و
# ~~گوید : این سخن دین است ، و گوینده مردی باشد؛ پس تسلیم کرده از آنجا
~~که
# ~~منع کرده است، و اقرار کرده است از آنجا ms013 که انکار کرده است ، و اثبات
~~کرده از
# ~~آنجا که فی کرده است ، یس منعش تسلیمست ، واقرارش انکار ونفیش اثبات .

PageV01P021

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0121.png)

# (26) گمافی الوجود عالم یقیم شخصا ، گذالک شخص یثیم عالما؛ و کمافی
~~الوجود
# ~~زمان یتصرف فی شخص، کذلک فی آلوجود شخص یتصرف فیزمان؛ بل فی کل
# ~~آلزمان و کل المکان وکل الخلیقة . فکل الخلیقة منتادة لهم بقدرت و
~~صایرة
# ~~الی طاعتهم بعزته . ترجمه : چنانکه در وجود نوعیست که اشخاص را قایم
~~میدارد ،
# ~~وچنانکه در وجود عالمیست که شخصی را قایم میدارد؛ همچنان شخصی است که
# ~~عالم راقایم میدارد . وچنانکه در وجود زمانیست متصرف در شخصی، همچنان
~~شخصی
# ~~است متصرف درزمانی؛ بلکه درهمهآ زمان ومکان و همهآ آفرینش؛ پس همهآ خلق
~~منقاد
# ~~آن شخصاند بقدرت خدای ، و روی بطاعت او دارند بعزت خدای تعالی .
# (27) وقال بعض الحکماء: للإنسان(1) کمانان(9) : کمال طبیعی و) کمال
# ~~تطقی . فأما الکمال الطبیعی فیتحد ب طنعا، وأما الکمال النطقی فلیس
~~یفوز بة
# ~~وإلا من صدقت عنایته بنفسه فی معاناة الأمور المختارة بالذات علما و
~~عملا . وشبه
# ~~الکمال الطیعی بصورة الحیوانیة فی الدجاجة، والنطتی بصورتها فی البیضة
~~. فلهذا
# ~~أخوجوا فی الکمال النطقی إلی معونة مکمل10 من خارج حسب احتیاج البیضة
# ~~الی حاضن یسوقه نحو کماله الأخص . و کما أن الکمال متوجه الیه دا ئما ،
# ~~فالمکمل موجود داریما. ترجمه : مردم را دو نوع کمالست : یکی طبیعی و
~~دیگر
# ~~نطقی . اما کمال طبیعی هر آینه با او متحد شود از روی طبع، اما کمال
~~نطقی بدان
# ~~پیروزی نیابد ، الا کسی که عنایت او بنفس خود در مباشرت کارهایی که
~~مختار
# ~~باشد بذات خود چه عملی و چه عملی صادق باشد ، چه تشبیه کمال طبیعی
~~بصورت
# ~~حیوانی کردهاند دردجاجه ، و کمال نطقیبصورت حیوانی در بیضه . و از
~~ینجاست که PageV01P022
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0122.png)

# ~~مردمان محتاجاند در کمال نطقی بمعونت مکملی از خارج ، چنانکه در بیضه
# ~~محتاجست بمرغی که حضانت او کند تابکمال خاص خود برسد . و چنانکه همیشه
# ~~توجه خلق بکمالست ، همیشه ms014 مکمل در میان ایشان موجود باشد .
# (28) آلانسان المدنی الذی هو رئیس الرؤ ساء و سیاسة السیاسات ، لا یکون
# ~~فی کل زمان الاشخص واحد ، وهم أصحاب القوی العظیمة الفائقة . ترجمه :
~~انسان
# ~~مدنی که رئیس رؤسا باشد و تدبیرسیاست او حا کم برهمهآ تدبیرها
~~وسیاستها، در هر
# ~~روز گاری، جزیک شخص نبود ؛ و ایشان باشند خداوندان قوتهای عظیم که از
~~همهآ
# ~~قوتها بیشتر باشد .
# (29) أصحاب القوی القدسیة فی نوع البشر هم الذین عنایة الله بهم اکثر.
# ~~ترجمه : خداوندان قوت قدسی در نوع بشر کسانی باشند که عنایت خدا بایشان
# ~~بیشتر بود.
# (30) عقول البشر محتاج إلی مادة من خارج اغنی الهاما نبویا و تأییدا
# ~~الهیا ، و الطباع یحتاج الی قمع تد بیری، و الشهوات یحتاج إلی ردع
~~حکی،.
# ~~ترحمه : عقول مردمان محتاجست بمادهای از خارج یعنی الهامی نبوی یا
~~تآییدی
# ~~الهی، وطبعها محتاجست بقمعی تدبیری ، و شهوات محتاجست برادعی حکمی ،
# ~~بعنی بعد از کمال فطرت چاره نیست از مکملی و سیاستی وتدبیری از جهت او
~~.
# (31) کیف یتعطل الوجود من حق و عدل ومحق وعادل، و بهما قامت السموات
# ~~والارض ؛ ام کیف یخلوا الآرض من سلطان هو ظل الله ، ومن ظل سلطان الله.
# ترجمه : چگونه وجود معطل باشد از حق و عدلی و خداوند حقی و عادلی،
# ~~و آسمان وزمین بدین دو چیز قایم شده است ، پعنی بحکم خبر که گفته است :
~~« بألحق
# ~~والعدل قامت السموات والآرض »؛ پا زمین چگونه خالی بود از پادشاهی که
~~سایهآ PageV01P023
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0123.png)

# ~~خدا بود ، و از سایهآ حجت خدا بود .
# (32) أشخاص النوة و أشخاص الولایة قد تواصل القول بها فلم تنقطع
# ~~و تلاحق الوصل بها فلم تر تفع ، ذریة بعضها من بعض؛ فهم کلمات الله
~~التامة،
# ~~یستعاذ بهم من کل شیطان وهامة : وهم محامد الله ، وهم أسماء الله ، وهم
~~صفات
# ~~الله، وهم علم آلله وقدرته، وهم إرادة الله و مشته، وهم فصل الله و
~~رحمته، وهم
# ~~لطف الله ونعمته ، وهم سمع الله و ببصره، وهم ید الله و ms015 قوته ، وهم وجه
~~الله سنحانه.
# ~~ترجمه : اشخاص پیمبر وولایت بیکدیکر متصل باشند و منقطع نشوند ، واتصال
# ~~ایشان متلاحق بود و مرتفع نگردد ، بعضی فرزندان از بعضی . یس ایشان [
~~کلمات
# ~~تامهآ خدای تعالیاند، که از هردیوی و هر جانوری پناه ازایشان با خدا
~~میبرند،
# ~~و ایشاناند ستایشهای خدای ، و نامهای خدای، و صفات خدای؛ و ایشانند علم
# ~~خدای، و فضل و رحمت خدای، و لطف و نممت خدای، و ایشانند سمم و بصر
# ~~خدای ، و فضل و دست و قدرت خدای ، و ایشانند وجه خدای پاکا.
# (33) و کما آنتهی القصور فی نوع الیشر إلی عدیم فهم کالحمار ، کذلک
# ~~ینتهی الکمال إلی من یلوح الحعتا یق [ علیة]) من غیر أحتیاج الی فکر
~~اوحدس،
# ~~وهو صاحب آلنفس القدسة . ترجمه : چنانکه نقصان در نوع انسان بحدی میرسد
# ~~که عدیم الفهمی می باشد چون خر، کمال نیز بکسی میرسد که حقایق او را
~~مکشوف
# ~~بود بیحاجتی بفکر یاحدس ، و آن صاحب نفس قدسی بود .
### | شعر :
# قل للمرید ظلاما غیر مبتلج
### | یروم عین حیوة %~% فیة هیهات
# عین الحیوة لمن فی2 الآرض مسکنهم
### | بین الآنام فهم اهل السحوات PageV01P024
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0124.png)

# ~~اخلاق محتشمی
# ~~رجمه : بگو کسی را که طلب تاریکی میکند : آن تاریکی در روشنی نبود ، تا
# ~~چشمهآ آب حیات بدست آرد ، هیهات! یعنی: چون دور است! چشمهآ حیات
~~آناناند
# ~~که در زمین است جای ایشان میان مردم ، و ایشان از اهل آسمانهااند
~~بحقیقت .
# من الله الهدایة.

PageV01P025

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0125.png)

# فی الحب والبغض والتولی والتبری
# (1) قل لا اسکلکم علیه أجرا إنا الکودة فی القربی، ومن یقترف حسنة نزد
# ~~له فیها حسنا. ترجمه : بگو ای محمد : بر اداء رسالت از شما هیچ مزد
~~نمیخواهم
# ~~بجز دوستی خویشان من . و هر که حسنهای اکتساب کند، عنی محبت ایشان ،
# ~~بیفزائیم [ برای او در آن حسنی].
# (2) قل إن کنتم تحتونالله فاتعونی حنکم الله و یغفر لکم ذنوبکم .
# ~~ترجمه : بگو که : اگرخدا رادوست میدارید متابعت من کنید ، تا خدا
~~شمارادوست
# ~~دارد و شما را ms016 بیامرزد .
# (3) قل : یا أیهالذین هادوا ان زعمتم أنکم اولیاو لله من دون الناس
# ~~فتمنموا الموت ان کنتم صادقین . ترجمه : بگو که : اگر شما دوست خدا اید
~~بجز
# ~~خلق ، مرگ بآرزو خواهید ، اگر راست میگویید .
# (4) و من الناس من [یتخذ ] من دون الله أندادا، یحبونهم گحب الله،
# ~~والدین أمنوا آسد حتا لله . ترجمه : از مردمان کس هست که بجز خدا
~~اندادی
# ~~گرفتهاند، ایشان را دوست میدارند چنانکه خدا را ، و مؤمنان [خدا را
# ~~دوستتر دارند .
# (5) و من یتول الله و رسوله و الذرین آمنوا ، فان حزب الله هم الغالبون .

PageV01P026

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0126.png)

# ~~ترجمه : هر که خدا و رسول و مؤمنان را دوست دارد ، وبایشان تولا کند ،
~~گروه
# ~~خدا غالب باشند .
# (6) هل الدین الا ألحب فی الله والمغض فی الله . لو احب احد کم حجرا لحشر
# ~~معه . ترج   یا ]دین هست الا دوستی در راه خدا و دشمنی در راه خدا .
# ~~اگر یکی از شما سنگی را دوست دارد اورا با آن حشر کنند.
# (7) إن الله أمرنی بخب آربعة : علی و سلمان و ابی ذر رالمقداد . ترجمه :
# ~~خدا مرا فرموده است بدوستی چهار کس : علی وسلمان و ابیذر و مقداد .
# (8) یاعلی ! إن الله غفر لمحتیک ولمحب محتبک، فآنشر، فانک الآنزع البطین
~~:
# ~~مترد ع من ااشرک ، بطین من آلعلم . ترجمه : ای علی خدا دوستان تورا و
~~دوستان
# ~~دوستان تو را بیامرزید ، بشارت تو را که انزع بطینی ، انزع موی از پیش
~~سر
# ~~بشده باشد ، و بطین بزرگ شکم ، یعنی : متردعی از شرک و بطین ازعلم .
# (9) یاعلی ! لولاک لما عرف المؤ منون بعدی . إن علیا باب من دخله کان
# ~~آمنا . ترجمه؛ ای علی! اگرتو نبودی مؤمنان را بعد از من نشناختندی .
~~علی
# ~~دریست که هر که درو شود ایمن شود .
# (10) یاعلی ! إنک قسیم الجنة والنار، تقول لهذا : أدخل [الجنة « وتقول
~~لهذا :
# ~~أدخل ] النار بغیر حساب . ترجمه : ای علی ! توقسیم بهشت ودوزخی، این را
~~کویی:
# ~~در بهشت رو ، و آن را گویی : در دوزخ رو بی ms017 حساب .
# (11) آدم ومن دوزه تحت لوانی، و انت حامل لواثآی یاعلی ! ترجمه : آدم
# ~~و فرزندان او در زیر لوای من باشند ، وتو حامل لوای منی یاعلی !.
# (12) لا ییحبک الا ممو من تقی، ولا ینغضک الا منافق شقی. ترجمه: تورا
~~دوست
# ~~ندارد الا مؤمنی تقی، وتو را دشمنی ندارد الا منافق شقی .

PageV01P027

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0127.png)

# (13) حب علی ایمان و بعضه نفاق ، ا یوالی علیا الاطی الولادة ولا یعادیه
# ~~الاخبیث الولادة . ترجمه : دوستی علی ایمانست و دشمنی او نفاق، علی را
~~دوست
# ~~ندارد الا یاک ولادت ، و او را دشمن ندارد الا پلید ولادت .
# (14) اربعة آنا لهم شفیع یوم آلقیمة : المکرم لذریتی ، و القاضی اهم
# ~~حوا ئجهم ، و الساعی فی امورهم ، والمحب لهم بقله و لسانه . ترجمه :
~~چهار کس
# ~~باشند که من شفیع ایشاقم روز قیامت : کسی که فرزندان مرا گرامی دارد ،
~~و کسی
# ~~که حاجات ایشان بگذارد ، و کسی که در کارهای ایشان سعی کند ، و کسی که
~~بدل
# ~~و زبان ایشان را دوست دارد .
# (15) وقال فی حجة الوداع لجمیع المسلمین : الست اولی بکم من انفسکم
# ~~فقالوا : بلی، یارسول الله ! فقال : من کنت مولاه فهذا علی مولاه ،
~~اللهموال من والاه،
# ~~وعاد من عاداه ، وآنصر من نصره «وأخذل من خذله ، وادرالحق معه حیث ما
~~دار !
# ~~فلما نزل، قال مر لعلی: بخ بخ [لک ]یاعلی ! أصحت مولای و مولی کل مؤمن
# ~~و کل مؤ منة الی یوم القیمة ! ترجمه : درحجة الوداع گفت باجملگی
~~مسلمانان که:
# ~~من بشما اولی نیستم از نفس شما؟ گفتند : هست . گفت : هر که را من
~~خداوند اوبودم
# ~~اینک علی خداوند اوست، خدایادوستی کن با کسی که باعلی دوستی کند، و
~~دشمنی کن
# ~~با کسی که باعلی دشمنی کند، و یاری کن کسی را که او را یاری کند ، وفرو
~~گذار
# ~~کسی را که اورا فرو گذارد . وچون از منبر بزیر آمد، عمر گفت مرعلی را :
~~خنک
# ~~تو را ! خداوند همه مؤمنان شدی تا بر وز قیامت !
# (16) إن ولی محمد من ms018 اطاع الله وإن بعدت لحمته، وإن عدو محمد من عصی
# ~~الله وإن قربت قرابته . ترجمه : دوست محمد کسیست که طاعت خدادارد و اگر
~~چه PageV01P028
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0128.png)

# ~~از خویشی او دور بود ، و دشمن محمد کسیست که نافرمانی خدا کند و اگرچه
# ~~خویشی او نزدیک .
# (17) انما یحب محمد لله ، و إنما یحب آل محمد لمحمد ، فمن شاء فلیقلل
# ~~ومن شاء فلیکثر. ترجمه : محمد را بسوی خدا دوست دارند، و آل محمد
~~رابسوی
# ~~محمد، هر که خواهد اندک دوست دارد وهر که خواهد بسیار .
# (18) هلک فی آثنان : محب غال، و مغض قال ، یهلک فی رجلان : محب مصر،
# ~~وباهت مفتر . ترجمه : دو کس بسبب من هلاکشدند : دوستی غلو کننده، و
~~دشمنی
# ~~دشمتی کننده؛ و دومرد بسبب من هلاک شوند : دوستی ازحد برنده، و بهتان
~~کنندهآ
# ~~دروغ (1) گوینده .
# (19) من احبنی وجد نی عند مماته بحیت تیحب، و من انبغضنی وجدنی عند
# ~~مماته بحیث یکره . ترحجمه : هر که مرا دوست دارد در وقت وفات چنان یابد
~~که
# ~~خواهد، و هر که مرا دشمن دارد مرا نزدیک وفات چنان یابد که بخواهد
~~بکراهیت
# ~~دارد .
# (20) وقال حین اخبر بوفاة سهل بن حنیف : لو أحبنی جبل لتهافت . ترجمه :
# ~~چون خبر وفات سهل حنیف باو رسید گفت : مرا اگر کوهی دوست دارد از هم
# ~~فرو ریزد ،
# (21) من احننا اهل البیت فلیستعد للفقر جلبابا . ترجمه : هر که ما اهل
~~بیت را
# ~~دوست دارد باید که درویشی را بساز[د] چادرها، یعنی : از ما ، و درویشی
~~را
# ~~ساخته باشد .
# (22) لو ضربت خیشوم المو من بسفی هذا ، علی ان یبغضنی ما أبغضنی ؛ ولو
~~PageV01P029
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0129.png)

# ~~صسنت الدنا علی المنافق علی ان یحبنی ما احنی ؛ وذلک آنه قضی، فانقضی
~~علی
# ~~لسان النبی الأمی : انه لا یبغضک مؤمن ، ولا یحک منافق . ترجمه : اگر
~~بربینی
# ~~مؤمنی زنم این شمشیرخود را بر آنکه مرا دشمن دارد مرا دشمن ندارد؛ و
~~اگر
# ~~همهآ دنیا بر منافق ریزم بر آنکه مرا دوست دارد [ مرا دوست ندارد،] و
~~آن آنست ms019
# ~~که حکمی کردهاند و بر زمان پیمبر امی رفته است: که تو را دشمن ندارد
~~هیچمؤمن،
# ~~و تو را دوست ندارد هیچ منافق .
# (23) ان آمرنا صعب مستصع لا یحتمله الاعد امتحن الله قلیه بالانیمان ،
# ~~ولا یعی حدیثنا إلاصدور امینة واحلام رزینة . ترحمه : کار ما دشوار است
~~و دشوار
# ~~آید ، هیچ بنده احتمال آن نتوان کرد الا بندهای که خدای دل او را
~~بایمان
# ~~امتحان کرده باشد، و حدیث ما یاد نگیرد الا سینههای امین وخرد های
# ~~استوار .
# (24) لنا حق فان اعطیناه، و ألا رکنا اعجاز الا بل وإن طال السری . ترجمه
~~:
# ~~ما را حقیست اگر بما دهند ، و الا بر کوهنها برشترنشینیم واگرچه بشب
~~رفتن
# ~~دراز بود .
# (25) جعل الله الإمامة نظاما للأمة ، و الطاعة تعظیما للامامة . ترجمه :
~~خدا
# ~~امامت را سبب نظام امت گردانید ، وطاعت سبب تعظیم امامت .
# (26) من کانوا منطوین علی محبته، یرجون تجارة لن تبور فی مودته ،
# ~~والذین هجرتهم العشائر، إذاتعلقوا بعروته، و أنتفت منهم القرابات إذ
~~سکنوا
# ~~فی ظل قرابته، فلا تنس اهم . ترجمه : دعا میکند کسانی را که در دل محبت
# ~~صاحب حق دارند، امید تجارتی دارند که نیست نشود در دوستی او ، و آنانکه
# ~~خویشا[ن آنا]ن را بگذاشتند چون دست در دست او بر آوردند ، وخویشان
~~ازیشان PageV01P030
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0130.png)

# ~~ببریدند چون در ظل خویشی او ساکن شدند ، خدایا ایشان را فراموش مکن .
# (27) انما امر من یطوف بهذه الاحجار والرمة ان یاتونا فیلمونا ولایتهم
# ~~لنا . ترجمه : اهل حج را گفت : فرمودهاند کسانی را که طواف میکنند باین
# ~~سنگها و استخوانهای پوسیده، که بنزدیک ما آیند ، و از دوستی که ما را
~~میدارند
# ~~آگاه گردانند .
# 28) الحسنة کل الحسنة حتنا اهل البیت، والسیة کل السیئة بغضنا.
# ~~ترجمه : حسنه و همهآ حسنه دوستی ماست، و سیئه و همهآ سیئه [ دشمنی] ما
# ~~اهل البیت است .
# (29) ولایتی لعلی احب إلی من ولادتی منه . ترجمه : دوستی من علی را
# ~~بنزدیک من دوستتر از فرزندی من او را است .
# (30) اظهرهم و اقدرهم و ms020 نصرهم فاظفرهم ، فهم اولیاؤهم الفائزون
# ~~بالعواقب الحسنی، واعداو هم السخصوصون بألذلة والشقوة فی الآخرة
~~وألأولی . ترجمه :
# ~~ایشان را ظاهر گردانید و قدرت داد و نصرت کرد و ظفر داد ، پس ایشان و
~~دوستان
# ~~ایشان رستکاراناند ، و دشمنان ایشان مخصوص بخواری و بدبختی در هردو
# ~~جهان .
# من کلام االحکسماء والدعاة
# (31) الدین هوالتولی والتبری . اغنی تولیی الآخیار الصاد قین المحقین،
~~والتبری
# ~~عن آلا شرار الکاذبین المنطلین ، و یبنی علی هذ ین الاصلین العبادات،
~~فالعبادات
# ~~الیدذیة والمالیة کلها من باب التولی، والغزوات بالنفس والمال کلها من
~~باب التبری،
# ~~و کذلک المناکح و المعاملات من باب التولی وهو الازدواج ، و الوجود
~~انما یبقی
# ~~بألأزدواج ، ومن کل شییء خلقنا زوجین، والحدود والسیاسات من باب التبری
~~.

PageV01P031

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0131.png)

# ~~ترجمه : دین دوستی و دشمنی است، یعنی دوستی نیکان و راستان و محققان
# ~~و دشمنی بدان و دروغ زنان و مبطلان . و بنابرین دو اصل نهادهاند عبادات
~~، پس
# ~~عبادات بدیی ومالی از باب تولاست ، وجهاد وغزای بمال و تن ازباب تبرا،
~~وهمچنین
# ~~نکاح ومعاملات از باب تولا، و آن ازدواج [است]، و وجود بازدواج باقی
~~ماند ،
# ~~خدا گفت : از هر چیزی جفتی آفریدم، و در حدود و سیاسات ازباب تبری
# ~~است].
# (32) لا یمس القر آن الا مطهر ولا یخلص فی التوحید الا من هو متبریء ،
~~ولا
# ~~یوالی ولی الله الا من یعادی عدوالله ، ترجمه : قرآن نساید الا پاکی ،
~~و در توحید
# ~~خالص نباشد الاکسی که ثبرا کرده بود، و با دوست خدا دوستی نکند الاکسی
~~که با
# ~~دشمن [خدا] دشمنی کند .
# (33) کمال التسلیم والاخلاص فی الموالاة ، و کمال الزهد و الجماد
# ~~فی المعاداة . ترجمه : کمال تسلیم و اخلاص در دوستی، و کمال زهد و جهاد
~~در
# ~~دشمنی با دشمنان .
# (34) حق الحب تولجه النفس إلی من یتصوره کاملا ، والغض إعرأضها عمتن
# ~~یتصوره ناقصا . ولایتم احد کهما الا مع الآخر. فا ذا کان المحبوب
~~هوالکامل بالحقیقة
# ~~فحقیق ان تکنمل النفس بمحبته ، و إذا کان السغض هوالناقص بالحتیقة
~~فجدیر
# ~~ان ینقص ms021 النقص عن النفس ببعضته2) . ترجمه: دوستی روی نفس بکسی کردن
~~باشد
# ~~[از کسی] که او را کامل شناسد45) ، و دشمنی اعراض نفس از کسی که اورا
~~ناقص شمرد، PageV01P032
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0132.png)

# ~~ویکی بیدیگر تمام نباشد . پس چون محبوب کامل حقیقی بود ، سزاوار بود که
# ~~نفس بمحبت او کامل گردد . وچون دشمنی داشته ناقص حقیقی بود ، شاید که
~~نقصان
# ~~از نفس دورشود بدشمنی او .
# (35) إنما جعل احد شطری کلمة التوحید نفیا وألآخر إثباتا ، لیعلم أن
# ~~أحد شطری الایمان هو الموالاة والثانی المعاداة . ترجمه : یک نیمهآ
~~توحید نفی
# ~~کردهاند ، و یک نیمه اثبات، تا بدانند که یک نیمه از ایمان دوستی است و
~~یک
# ~~نیمه دشمنی .
# (36) المحنة طبیعیة کمحمة الاولاد ، و ارادتیة کمحمة الاصدقاه ، وشهویة
# ~~گمحبة الآزواج ، و نفعیة کمحتة المنعمین ، و الهیة کمحمة اهل ااخیر .
# ~~کرجمه : دوستی طبیعی باشد چون دوستی فرزندان ، وارادی چون دوستی
~~دوستان،
# ~~و شهوانی چون دوستی زنان ، و نفعی چون دوستی منعمان ، و الهی چون دوستی
# ~~اهل خیر .
# (37) لوشق قلبی ، لیری وسطه سطران قد خطا بلا کاتب : العدل و التوجید
# ~~من جانب ، وحب اهل البیت من جانب . [ ترجمه : اگر دلم را بشکافند
~~درمیان
# ~~آن دو سطر خواهند دید که بی نویسندهای در آن نوشته شده است : عدل و
~~توحید
# ~~از یکسوی ، و دوستی اهل بیت از سوی دیگر PageV01P033
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0133.png)

# فی الاتحاد والاتفاق والتوقیی من الکبر والنفاق
# (1) و اعتصموا بحنل الله جمیعا ولاتغرقوا . ترجمه : همگنان دست در رسن
# ~~خدا زنید ومتفرق مشوید .
# (2) وأن هذا صراطی مستقیما فاتبعوه، ولا تتبعوا السل فتفرق بکم عن سبیله.
# ~~ذلکم ویکم به لعلکم تتقون . ترجمه اینست راه راست من، متابعت آن کنید،
# ~~ومتابعت راههای دیگر مکنید، که شما رااز راه خدا متفرق گردابند . اینت
~~آنچه
# ~~شما را وصیت میکند تا مگر بپرهیزید .
# (3) ولا تکونوا کالذین تفرقوا واختلفوا من بعد ماجاء تهم النینات و
~~اولسنک
# ~~لهم عذاب عنلیم . ترجمه : مباشید همچون آنانکه متفرق شدند واختلاف
~~کردند،
# ~~بعد از آنکه آیات واضح بایشان آمده بود ms022 ، و ایشان واست از جهت آن تفرق
# ~~عذابی عظیم.
# (4) وکوشاء رثبک لجعل الناس أمة واحدة ، ولا یزالون مختلفین الا من رحم
# ~~ربک ولذلک خلقمم . ترجمه : اگر خدا خواستی مردمان حمه یک امت بودندی،
# ~~و همیشه مختلف خواهند بود ، مگر کسانی که خدا بریشان رحمت کرده باشد،
# ~~و ایشان را برای آن آفریده که ایشان اختلاف نکنند .
# (5) ولا تنازحوا فتفشلوا فتدهب رپحکم وأصبروا . ترجمه : ها یکدیگرنزاع
~~PageV01P034
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0134.png)

# ~~مکنید که بددل شوید، وسست گردید ، و دولت شما برود ؛ وصبر کنید .
# (6) الجماعة رحمة والفرقة عذاب ، ید الله علی الجماعة ، من فارق الجماعة
~~مات
# ~~منتة آلجاههلیة، من سره ان یسکن بحوحة الجنة فلیلرم الجماعة . ترجمه :
~~جمعیت
# ~~رحمت بود . و پرا گنده شدن عذاب ، دست رحمت خدا برسر جماعت بود ، هر که
# ~~از میان جماعت مفارقت کند مر گ او برجاهلیت بود ، هر که دربهشت مقیم
~~گردد
# ~~ملازم جماعت باشد .
# (7) من فارق الجماعة قید شبر فقدخلع رنبقة الاسلا م من عنته . ترجمه : هر
~~که
# ~~ازمیان جماعت مفارقت کند بند اسلام از گردن بیرون کرده باشد .
# (8) من فارق الجماعة و استذل الامارة ، لتی الله ولا وجه لده عنده  ترجمه
~~:
# ~~هر که از جماعت مفارقت کند و حا کم را حقیر وخوار شمرد ، آنگاه که
~~باپیش خدا
# ~~شود او را آنجا آب روی نبود .
# (9) من فارق الجماعة فاقتاوه ، لا یختلفن بکم الآهواء ، آفة الدین الهوی.
# ~~ترجمه : هر که از جماعت مفارقت کند او را بکشید ، از پسهواهای
~~مختلفمروید،
# ~~آفت دین هوی ورایست .
# (10) انما أخاف علی أمتی الأ ثمة المضلین . انی أخاف علی آمتی بعدی
~~اعمالا
# ~~ثلثة : زلة عالم، و حکنم جابر ، وهوی متبع . ترجمه برامت خود از
~~پیشروان
# ~~کمراه کننده میترسم ، و بر امت خود بعد از آنکه نباشم از سه چیز میترسم
~~:
# ~~خطای عالمان ، وحکم ظالمان، وهوی و رایی که متابعت آن کنند .
# (11) من اهان صاحب بدعة آمنه الله یوم الفزع آلا کبر . ترجمه : هر که
# ~~صاحب بدعتی را خوار گرداند خدا او را از ms023 روز ترس بزرک ایمن گرداند .

PageV01P035

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0135.png)

# ~~امنا و إیمانا . ترحمه : کورترین کوریها گمراهی بود بعد از هدایت .
~~هرکه
# ~~صاحب بدعتی را خوار گرداند خدا دل [او را] پرایمنی و ایمان کند .
# (13) من اخدث فی امرنا هذا ما لیس منه فهو رد . شر الأمور محد ثاتها.
# ~~ترحمه : هر که در کار ما چیزی محدث [ کند] که نبوده باشد رد کند .
~~بدترین
# ~~کارها محدث ترین بود .
# (14) من نزع یده من الطاعة لم یکن له یوم القیامة حجة . ترجمه : هر که
# ~~دست از فرمانده خود بیرون کشد او را بقیامت حجتی نباشد .
# (15) المسلمون ید واحدة علی من سواهم . ذوالوجهین لا یکون عند الله
# ~~وجیها . ترجمه : جملهآ کسانی که تسلیم کرده باشند یکدستاند برمخالفان
~~خود .
# ~~دو روی را بنزدیک خدا آب رویی نباشد .
# (16) لا ینبغی لذی الوجهین ان یکون امینا عندالله . ترجمه : نشاید که دو
# ~~روی را بنزدیک خدا امین شناسند .
# (17) من کان ذا اللسانین فی الدنیا، جعل له یوم القیامة لسانان من نار .
# ~~ترجمه : هر که او را درین جهان دو زبان باشد ، زوز قیامت او را از آتش
~~دو زبان
# ~~کنند .
# (18) لیس مع الخلاف ایتلاف . ازالة الجبال الرواسی أیسر من تألیف القلوب
# ~~آلتواسی . ترجمه : بامخالف الفت نتوان بود ، کوههای بلند و سخت ار جای
~~ببردن
# ~~آسانتر از تالیف دلهای سخت .
# (19) الخلاف یهد م الرأی ، القطیعة خلق لثیم . ترجمه : خلاف رایها را هدم
# ~~کند ، از یکدیگر ببریدن خلق لئیمانه بود ،
# (20) الوفاء لأهل الغدر غدر عندالله ، و الغدر لأهل الغدر وفاء عند الله
~~.

PageV01P036

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0136.png)

# قرحجمه : وفا با اهل غدر بنزدیک خدا غدر بود ، وغدرب اهل عدربتردیک
# ~~خدا وفا بود .
# (21) إنما أنتم إخوان علی دین الله ، مافرق بینکم اااخث السرائر وسوء
# ~~الضمائر ، فلا توازرون ولا تناصحون ولا تناذلون ولا توادون . ترجمه :
~~شما برادران
# ~~یکدیگرید بردین خدا ، میان شما تفرق نیفکند الاخبت باطنها وبدی ضمیرها
~~.
# ~~بایکدیگر یاری نمیکنید و بیکدیگرنیک نمیخواهید. و نصیحت و بخشش و دوستی
# ~~نمی کنید با یکدیگر .
# (22) ما اختلفت دعوتان ms024 الااحد یهما ضلالة . ترجمه : دودعوت مختلف نباشد
# ~~هر گز الا که یکی از آن هردو ضلالت بود .
# (23) یقول دعاء للمؤ منین : وألف جمعهم ودبر امرهم ، ودعاء للمنافتین:
# ~~فرق بینهم وشتهم بألفرقة والاحتشاد . ترجمه : دردعای مؤمنان میفرماید :
~~خدایا
# ~~ایشان را مجتمع و مؤتلف دار، و تدبیر کار ایشان کن ؛ و در دعای منافقان
# ~~میفرماید که . در مان ایشان مفارقت افکن، وایشان را [بر] مفارقت ثابت
~~وبجددار
# (24) الواحب علی اولیا ینا معاودة الا یتلاف ورفض الاختلاف ، فهم احق
# ~~من عمل بذلک وحافظ علنه ، الا یعلمون انهم نصوا لهدائة الخلق الی الله
~~واستنقاذهم
# ~~من المعاطب. ترحجمه : واجب بر دوستان ما آنست که الفت بعادت کنند و
~~اختلاف
# ~~فرو گذارند ، که ایشان سزاوار ترند باین از دیگران، آیا] نمیدانند که :
~~ایشان
# ~~را بسوی هدایت خلق بخداوند و رهانیدن ایشان از هالا کت نصب کردهاند ؟!
# (25) وعظناهم بالمواعظ الشافیات و الزواجر الکافیات ، وحضضناهم علی
# ~~الموافقة و الا یتلاف و رفض التنازع والخلاف . ترجمه : پند دادیم
~~ایشانرا بمواعظ
# ~~شافی و زجرهای کافی و یسندیده ، و ایشان را بر موافقت تحریص کردیم و
~~برالفت PageV01P037
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0137.png)

# ~~داشتیم و فرمودیم بفرو گذاشتن منازعت و اختلاف .
# (26) آلا بین کل من شهد الشهاد تین احوة ، فلا تنکث قوة ولا تحل
# ~~عروة آثنین یجمعهما کهده الأخوة، یخصم بهامن خاصم ویهان بها من یحرم من
~~کل
# ~~محرم فی دم و مال و محرم . ترجمه : بدانید میان کسانی که باین دو کلمهآ
~~شهادت
# ~~بگفتند برادری است ، آن تاب باز نتوان داد و دست اوبدان باز نتوان
~~گشاد، چون
# ~~باین برادری مجتمع باشند . بآن اخوت مخاصمت خصمان کنند ، خوار کنند
# ~~کسی را که سلاح بر گیرد از محرمانی که در خونی یامالی یامحرمی دست
~~درازی
# ~~کرده باشند.
# من کلام الحکماء والدعاة
# (27) الفضیلة تجمع من یحبها علی المحمة، و آلرذیلة تجمع من یحبها علی
# ~~المفض والتنافر . ترجمه : فضیلت دوستان خود را برمحبت جمع کند ، و
~~رذیلت
# ~~دوستان خود را بر دشمنی و نفرت از یکدیگر جمع ms025 کند.
# (28) العاقل یوافق العاقل، والجاههل لا یوافق العا قل ولا الجاهل، لأن
~~المستقیم
# ~~ینطبق علی کل مستقیم، والمعوج لا ینطبق علی مستقیم ما، ولا ینطبق علی
~~معرج
# ~~ما انضا . ترجمه : عاقل موافق عاقل بود ، وجاهل نه موافق عاقل بود ونه
~~موافق
# ~~جاهل، زیرا که خط راستبرهمهآ خطهای راست منطبق شود ، وخط کج برهیچ خط
# ~~مستقیم منطبق نشود، وباشد نیز که برهیچ خط معوج منطبق نگردد .
# (29) الحسد و الکنر والنفاق أتافی الذل . ترجمه : حسد وتکبر و نفاق
# ~~سه پایهآ خواریاند .
# (30) ما ثبتت الد نیا الا علی قوم متعاطفین یبر، متعلقین بأدب ، مجتمعین
# ~~علی تناصر ، حاضرین باتفاق، غایبین بلا اغتیاب؛ بمثل هؤ لاء یطول أعمار
~~الدول PageV01P038
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0138.png)

# ~~و یدعم الممالک ، ترجمه : دنیا ثبات نگیرد الا با قومی که بنیکی
~~بریکدیگر
# ~~مهربان باشند، و بادبی تعلق ساخته، و بریاری دادن یکدیگر مجتمع شده ،
# ~~چون حاضر آیند متفق باشند، و چون غایب شوند غیبت یکدیگر نکنند . بمثل
# ~~این قوم عمر دولتها دراز گردد ، و یادشاهیها استوار و ثابت شود .
# (31) ماذل قوم بعد العز حتی ضفوا، وما ضفوا حتی تفرقوا ، وما تفر قواحتی
# ~~تاغضوا، وما تماغضوا حتی تحاسدوا، وما تحاسدوا حتی استأثر بعضهم علی
~~بعض .
# ~~ترجمه : هیچ قوم بعد از عزت خوار نشوند تا ضعیف نشوند، و ضعیف نشوند تا
# ~~متفرق نشوند ، ومتفرق نشوند تا یکدیگر را دشمن ندارند، و یکدیکر را
~~دشمن
# ~~لدارند تا بریکدیگر حسد نبرند، وحسدنبرند تابعضی برون(؟) وبعضی
~~مستبدنشوند
# ~~و خویشتن را بر ایشان نکزینند .
# (32) صاحب الجماعة یدرک ارشه فی الخدشة و ألشجة ، وصاحب الفرقة یذهب
# ~~حقه فی التفس والحرمة . وآجتماع الضعیفین قوة تدفع عنهما ، و افتراق
~~القوین مهانة
# ~~تمین(1) منهما . ترحجمه : کسی که باجماعت بود حقارش خود درخراشش و
~~شکستگی
# ~~بستاند، و کسی که بافرقت بود حق او در نفس او وحرم ضایع شود . و جنعیت
~~دو
# ~~ضعیف قوتی باشد 2) که بآن ازیشان چیزی دفع شود ، ومفارقت دوقوی خواری
# ~~باشد که بآن بریشان دست یابند .
# (33) غافل الجماعة لا یضره ms026 غفلته لکثرة من یحفظه، ومتیقظ (4) الفرقة
~~لاینفهه
# ~~تیقظه لکثرة من یطه . ولم یجتمع ضناء قوم [إلا قووا، ولم یفترق أقویاء
~~قوم]
# ~~الا ضفوا(4) . ترجمه : غافلی که درمیان جماعت بود غفلت او او را زیان
~~ندارد ، زیرا
# ~~که حافظان او بسیار باشند؛ و بیداری و حازمی که با افتراق بود بیداری
~~او او را PageV01P039
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0139.png)

# ~~سود ندارد از بسیاری طالبان او . و هر گزجمع نیامدند ضعیفان قومی الا
~~که قوی
# ~~شدند، ومتفرق نشدند قویان جماعتی الا که ضعیف کشتند .
# (34) رحم الله آمرء لم یغره کثرة الناس ، فأنه یموت وحده و یحاسب
# ~~وحده . ترحجمه خدا رحمت کناد برمردی که بسیاری مردم او را مغرور نکند،
# ~~که او تنها خواهد مرد وتنها حسابش خواهند کرد .
# (35) التناصر عز و التوا کل مذلة . وجود اعوان السوء أصضر من فقد أعوان
# ~~آلصدق. ترجمه : یکدیگر را یاری دادن سبب عز بود و یکدیگر را با یکدیگر
# ~~گذاشتن سبب خواری . و وجود یاران بدمضرتر بود از عدم یاران نیک .
# (36) تقار بوا فیی المودة، ولاتتکلفوا علی القرابة . ترجمه : حکیم عرب
~~گوید
# ~~بیکدیگر نزدیکی جوئید در دوستی ، و بتکلف خویشاوندی مسازید ، یعنی
~~دوستی
# ~~از خویشی بهتر.
# (37) اغلم ان سرعة ایتلاف قلوب الأبرار حین یلتقون گسرعة اختلاط ماء
# ~~المطر بالأنهار والبحار . وبعد الفجرة من الا یتلاف وإن طالت معاشرتهم
~~کبعد البهایم
# ~~من التعاطف و إن طالت اعتلافها . ترجمه : بدانکه دلهای نیک مردان چون
~~بهم
# ~~رسند زود بایکدیگر الفت گیرند ، چنانکه آب باران با جویها و دریاها زود
~~بیامیزد.
# ~~و دلهای بد مردان ازالفت دور باشد اگرچه بسیارباهم بوده باشند ، چنانکه
~~ستوران
# ~~از مهربانی بر یکدیکر دور باشند اگرچه بسیار باهم بوده باشند و با
~~یکدیگر
# ~~علف خورده .
# (38) متی عاون السعض [بعضا ] فقد استغنی الجمیع، و متی تقاعد البعض عن
# ~~آلبعض فقد افتقر آلجمیع . ترجمه : چون بعضی بعضی را معاونت کنند همه
~~مستغنی
# ~~شوند ، وچون بعضی از بعضی تقاعد نمایند همه محتاج گردند .

PageV01P040

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0140.png)

# (39) صول البحنة علة لمصیر المتحابین معا، ms027 وخلوص المحدة علة لمصیر
# ~~المتحابین واحدا. فاذا بدؤ التحاب علة للاجتماع وتمامه علة للا تحاد .
~~ترجمه :
# ~~حصول دوستی علت آن باشد که دوستان باهم مجتمع آیند ، و خلوص دوستی علت
# ~~آن بود که دوستان مانند یک نفس شوند . پس ابتدای دوستی علت اجتماع
~~باشد، و
# ~~تمامی دوستی علت اتحاد .
# (40) بدؤ التعاون افتقار، وتمامه استغناء(1 . ترجمه : ابتدای یاری دادن
# ~~مگدیگر احتیاج بود بیکدیگر ، و تمامی آن بی نیازی از یکدیگر .

PageV01P041

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0141.png)

# ای الجهاد و بذل النفس فی سبیل الله
# (1) أیها النی جاهد الکفار والمنافقین وأغلظ علیهم، وماویهم جهنم وبش
# ~~المصیر. ترجمه : ای پیمبربا کافران ومنافقان جهاد کن، و بریشان درشتی
~~کن، که
# ~~جای ایشان دوزخست و بد باز گشتن گاهی .
# (2) و فضل الله المجاهدین علی الفاعدین درجة واجرا عظیما . ترجمه : خدا
# ~~مجاهدان را بر کسانی که درخانه نشسته باشند تفضیل داده است بمزدی عظیم
~~.
# (3) فلیقا تل فی سبیل الله الذین یشرون الحیوة الدنیا بالآخرة . و من
~~یقاتل
# ~~فی سبیل الله فیتتل او یغلب فسوف نؤ تیه اجرا عظیما. ترجمه : باید که
~~حرب کنید
# ~~در راه خدا با آنانکه حیات دنیا بآخرت بفروختهاند ، و هرکه در راه خدا
~~حرب
# ~~کند یس او را بکشند با غالب شوند او را مزد عظیم بدهیم بزودی .
# (4) إن الله اشتری من المؤ منین أنفسهم وأموالهم بآن لهم الجنة . ترجمه :
# ~~خدا تفس و مال مؤمنان ازیشان بخریده است به بهشت .
# (5) یأئهالذین آمنوا! مالکم إذا قیل لکم : أنفروا فی سبیل الله ، آثا
~~قلتم
# ~~إلی الآرض ؟! ارضیتم بالحیوة الد نیا من الآخرة9 فمامتاع الحیوة الدنیا
~~فی الآخرة إنا
# ~~قلیل . الا تنفروا یعذ بکم عذابا الیما، ویستدل قوما غیر کم ، ولا
~~تضروه شئا ،
# ~~والله علی کل شیء قدیر . ترحمه : ای مؤمنان شما را چه بوده است که چون
~~PageV01P042
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0142.png)

# ~~گویند که: بلشکر شویددر راه خدا، درنک کنید، و خویشتن رادر زمین گران
~~سازید .
# ~~آیا شما راضی شدید بحیات این جهانی از آخرت ؟ نیست این حیات الا اند کی ms028
~~.
# ~~اکر شما بلشکر نروید شما را عذاب سخت کند، و ببدل شما قومی دیکر بیارد،
# ~~و هیچ مضرت ازشما باو نرسد، و او برهمه چیزی قادر است .
# (6) قل ان کان آباؤ کم و انبناو کم واخوانکم وازواجکم وعشیر تکم
# ~~و أموال اقترفتموها و تجارة تخشون کسادها و مساکن ترضونها احب إلیکم
# ~~من الله ورسواء وجهاد فی سبله؛ فتربصوا حتی یأتی الله بأمره ، والله لا
~~یهدی النوم
# ~~آلفاسقمن . ترجمه : بگوای محمد که : اگر یدران و پسران و برادران و
~~زنان و
# ~~خویشان [ و] ملها که کسب کردهاید ، و تجارتهایی که از کساد آن میترسید
~~،
# ~~ومسکنهایی که میپسندید ، بنزدیک شما ازخدا و رسول وجهاد در راه خدا
~~دوستتر
# ~~است ؛ گوش دارید تا خدا فرمان حود امضاء کتد، و خدا فاسقان را راه
~~ننماید .
# (7) یأیهالذین آمنوا ، من یرتد منکم عن دینه ؛ فسوف رأتن الله بتوم
# ~~وحبهم و یحبوزه، أذلة علی آلمؤ منین أعزة علی الکافرین ، یجاهدون فی
~~سبیل الله
# ~~ولا نیخافون لومة لا یم ترحیمه : ای جماعت مؤمنان، هر که ازشمابر گردد
~~ازدین
# ~~خود ، خدا بیارد قومی را که ایشان را دوست دارد ، و ایشان او را دوست
~~دارند،
# ~~برمؤمنان رام ، و بر کافران سخت ، تا در راء خدا جهاد کنند ، و از
~~ملامت هیچ
# ~~ملامت کننده نترسند .
# (8) یا أتیها النبی حرض آلمو منین علی القتال، وجاهدوا فی الله حق جهاده
~~.
# ~~ترحبمه : ای پیغمبر مؤمنان را برقتال تحریص کن تا درراه خدا جهاد کنند
~~چنانکه
# ~~جهاد باید کرد در راه او .
# (8) وذلک بآنهم لا یصیبهم ظماء ولانصب ولا مخمصة فی سبیل الله ولا یطثون
~~PageV01P043
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0143.png)

# ~~موطما یغیظ الکفار، ولا ینالون من عدو نیلا ، الاکتب لهم به عمل صالح ،
~~إن الله
# ~~لا یضیع اجر المحسنین ؛ ولا ینفقون نفتة صغیرة ولا کبیرة ولا یقطعون
~~وادیا، إلا
# ~~کتب لهم . ترجمه : آن از آنست که بمجاهدان نرسد هیچ تشنگی و کرسنگی و
# ~~ماندگی در راه خدا، و نروند برهیچ راهی که کفار را از آن خشم ms029 آید ، و
~~هیچ رنج
# ~~از دشمن بایشان نرسد ، الا که ایشان را بآن عسلی صالح بنویسند ، که خدا
~~رنج
# ~~محسنان ضایع نکند ؛ و هیچ نفقه نکنند نه اندک و نه بسیار ، وهیچ وادیی
~~قطع
# ~~نکنند ، الا که برحسنات ایشان نو بسند .
# (10) کم من فیة قلیلة غلمت فیة کثیرة با ذن الله، والله مع الصا برین .
~~ترجمه.
# ~~بسا لشکر اندک که لشکر بسیار را غلبه کند ، و خدا باصابران بود.
# (11) علیک بالجهاد فا زه رنهبانیة أمتی ، الجنة تحت ظلال السیوف . ترجمه
~~:
# ~~برتو باد جهاد که آن زهد امت منست ، بهشت در زیر سایهآ شمشیرها است .
# (12) خیر آلناس رجل ممسک بعنان فرسه فی سبیل الله کلما سمع نقیقة طار
# ~~الیها، ورجل فی شعفة فی غنیمات له حتی تأتیه آلموت . ترجمه : بهترین
~~مردمان
# ~~مردیست که عنان اسب گرفته است در راه خدای ، تا از هرجایی که آوازی
# ~~شنود بدانسوی شتابد، یا مردی که دربن کوهی گوسپندی چندی چراند ، تا
# ~~وفاتش رسد .
# (13) إن الله کتب الغیرة علی النساء والجعاد علی آلرجال ، فهن صبر منهم
# ~~احتسابا کان له آجر شید. ترجمه : خداغیرت برزنان نوشته است و جهاد
~~برمردان،
# ~~هر که ازیشان صبر کند از برای خدا، خدا او را مزد شهیدان دهد .
# (14) إن الشطان قعد لابن آدم بطریق ، فتعد له بطریق آلاسلام، فقال :
# ~~أتسلم وتذر دینک و دین آبارنک ؟! فعصاه فاسلم . ثم قعد له بطریق الهجرة
~~فقال : PageV01P044
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0144.png)

# ~~آتهاجر وتذر ارضکک و سماک ب! فعصاه فهاجر. ثم قعد له بطریق الحهاد فقال
~~: أتجاهد،
# ~~وهو تنف النفس و ألمال ، فتقاتل فتتتل فتنکح نساءک وتتسم مالک 2! فعصاه
~~فجاهد.
# ~~ثمه قال علسه لسلام : فمن فعا ذلک ومات کان حقا عای الله ان ردخله
~~ازلاجنة :
# ~~ترجمه : شطان برراه فرزند آدم نشنه : اول بر راه اسلام گوید : اسلام می
~~آوری و
# ~~دین پدر و اسلاف می گذاری؟! چون فرمان او ] نبردو] درو عاصی شود و
~~اسلام
# ~~آورد ، برراه هجرت نشند، گوید : هجرت مکنی و زمیر  خود مسگذاری ؟!
# ~~چون فرمان ms030 او نبرد و هجرت کند ، برراه جهاد نشیند ، گوید : جهاد ممکنی
~~تاهم
# ~~نفس تو هلاک شود وهم مالتو ، تورا بکشند و زنت را دیکری بخواهد ومالت
~~قسمت
# ~~کنند ؟! چون فرمان او نبرد و جهاد کند، و اجب باشد برخدای که او را در
~~بهشت جای
# ~~دهد و بسعادت سرمدی برساند .
# (15) ان الغزاة إذا هموا بألغرو کتب النه اهم براءة من ألنار؛ فا ذا
~~تجهزوا
# ~~لغزوهم، باهی الله بهم الملئکة ؛ فاذا ودعهم اهلوهم، بکت علیهم الحیطان
~~والبیوت
# ~~ویخرجون من ذنوبهم کما تحزج الحنة من سلخها . فان استشهد ،فول الله
~~تعالی : أنا
# ~~خلیفته فی افاه ، من ارضاهم فقد أرضانی ومن أسخطهم فقداسخطنی ترجمه :
~~مجاهدان
# ~~چون قصد جهاد کنند خدا بسوی ایشان خط بیزاری بنویسد از دوزخ ، چون
# ~~ساختکی جنگ کنند خدا بایشان بافریشتگان مباهات کند ، چون اهل را وداع
# ~~کنند دیوار خانهها برایشان بگرید ، واز گناهان بیرون آیند چون مار که
~~ازپوست
# ~~بیرون آید . پ اگرشهادت یابند خدا گوید : من خلیفهآ اویم در اهل و ولد
~~او ،
# ~~هر که ایشان را خشنود کند مرا خشنود کرده است ، وهر که ایشان را
~~برنجاند مرا
# ~~بخشم آورده باشد .

PageV01P045

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0145.png)

# (16) الجهاد باب من ابواب الجنة، فتح الله لخاصة اولیاث، ، وهو لناس
~~التقوی،
# ~~ودرع الله الحصینة وجنتء الوثیتة . فن تر ک، [رفة ] السسه الله ثوب
~~الذل و شملة
# ~~آلیلاء، ود بث بالصغار والفماء . وضرب علی قله با لاسهار، وآدیل الحق
~~منه بتضیع
# ~~الجهاد، وسیم الحسف، و منع النصف17 . ترحمه : جهاد دریست از درهای بهشت
~~که
# ~~خدا بر خواص اولیای خود گشاده است، و آن لباس تقوی است و زره حصین خدا
~~و
# ~~سیر استوار ، و هر که ترک جهاد کند خدا او را لباس خواری بپوشد ، و او
~~را ذلیل و
# ~~فرومایه کند ، و بیخوابی بردل او گمارد، و حق ازو بگرداند بضایع کردن
~~جهاد ،
# ~~و او را در بلا افکند ، و انصاف ازو منع کند .
# 17) اف ! آتد ستنمت عتابکم ! ارضتم بآلحیوة الدز) من الآحرة ms031 عوضا ،
# ~~و بالذل من العز حلفا . اذا دغوتکم الی جهاد عدو کم دارت اغینکم کانکم
# ~~ون الموت فی غمرة، ومن الذهول فی سکرة، یرتج علیکم حواری فتعهون ، و
~~کان
# ~~قلو بکم مالوسة و انتم اا تغتاون . ترجمه : اف ! سیر بر آمدم از
~~بازخواست شما ،
# ~~بدنیا خشنود شدید و بسنده کردید از آخرت بعوض، و بذل از عز بسنده کردید
~~،
# ~~چون شما را بجهاد دشمنان میخوانیم چشمهای شما میگردد ، و گویی در گرداب
# ~~مرگاید ، و در مستی غفلت، از حوار درمیمانید ، وسر گشته میشوید ، گویی
# ~~دلهای شما بی خرد است وعقل ندارید .
# (18) الجهاد ألجهاد ! الاوانتی معسکر فی یومی هذا، فن اراد الرواح
# ~~الی الله فلیخرج . ترجمه : بجهاد آیید ، و بدانید که امروزلشگر گاه
~~میزنیم بوی
# ~~جهاد ، هر که از شما میخواهد که بنزدیک خدا آید گو بیرون آی !
# (19) واعمری ماعلی من قتال من خالف الحق، وخابط الغی من إدکهان ولا
~~ایهان، PageV01P046
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0146.png)

# ~~فاتقوا الله عادالله، وفروا إلی الله من الله ، وآمضوا فی الذی نهجه
~~لکم، وقوموا بما
# ~~عصه بکم ! فعلی ضامن لفلجکم آجلا ، ان نم تمنخوه عاجلا . ترجمه : بجان
# ~~من که نیست در من از حرب مخالفان حق هیچ میل و سستی، نترسید
# ~~ای بند گان خدا و با خدا گریزید ازخدا، و بروید در راهی که بسوی شما
~~نهاده است،
# ~~و بایستید بکاری که بشما باز بسته است ! که علی ضامن است بر آنکه اگر
~~بتعجیل
# ~~ظفر بیابید، عاقبت هم ظفر شما را بود .
# (20) انی لا اری الموت الا سعادة ، والحیوة مع الظالمین الا برما . ترجمه
~~:
# ~~من نمی بینم مر ک را الا سعادت ، و حیوة باظالمان الا ستوه شدن .
# (21) اللهم ! وأییما غاز غزأهم من اهل ملتک ، او مجاهد جاهد هم من اتباع
# ~~سنتک ، لکون دینک الاعلی ، وحز بک ألا قوی ، و حظک الاوفی ، فالقه
~~الیر،
# ~~وهبی، له آلامر : و توا بالنجح ، و تخیر له الأصحاب من اهل الفضل و
~~الألیاب ،
# ~~و أستقوله الظهر ، و اسسغ علنه النفقة ، ومتع، ms032 بالنسشاط ، واطفیء عنه
~~حرارة الشوق،
# ~~وأجره من غم  اوحشة ، و انسء ذکر الاهل وأاولد ، واݣرم ا، حسن آلنیة ،
~~وتوله
# ~~الریاء ، وخاصضه من السمعة ، وآعفه من الجبن، والهمه الجرءة ، و أرزقه
~~الشدة ،
# ~~و أیده بألنصر، و اجعل فکره و ذ کره و ظغنه و اقامته فیک ولک3) . ترجمه
~~:
# ~~خدایا ! هرغازیی که با دشمنان تو غزا کند ، از اهل دین تو، تا دین تو
~~قوت یابد،
# ~~او را آسانی رسان، وکار او ساخته کن، و بمقصودش برسان ، و او را یاران
~~فاضل
# ~~عاقل گزین ده، و پشت او قوی کر ، و روزی او فراخ کن ، و بنشاط
~~برخورداریده،
# ~~و حرارت شوق از دل او منشان ، و از غم وحشتش زینهار ده ، و ذکر اهل و
~~ولد PageV01P047
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0147.png)

# ~~بر دل او فراموش کردان ، و نیت نیکو اززانی دار ، وعاقبت و سلامت بخش
~~او (
# ~~و راه راست بیاموز ، واو را از ریا دور دار ، و ازبددلی عافیت ده ، و
~~دلیری وسختی
# ~~و یاری ده، و فکر و ذ کر و سفر و مقام او خالص بسوی خود و در راه خود
# ~~گردان .
# (22) کل عین ساهرة یوم القیمة الا ثلث عیون : عین سهرت فی سبیل الله
# ~~وعین غضت عن محارم آلله ، وعین فاضت من خشیة الله . ترجمه : همهآ چشمها
# ~~بی خواب بود روز قیامت مگر سه چشم : چشمی که در راه خدا بیخوابی برده
# ~~باشد ، و چشمی که از حرامها قفا کرده باشد ، و چشمی که از خوف خدا آب
# ~~ریخته باشد،
# (3) نحن الممتعضین للمسلمین من ذلة المشر کین، وآلذا بین عنهم اجمعین
# ~~قیاما الله یحته، و حمایة لدینه، إذ حزبه الغالب وسهمه الصانب لکل عدو
~~ومناصب.
# ~~ترجمه : ماییم خشم گرفتگان ازجهت مسلمانان ، و سبب خواری مشر کان ، و
~~دفع
# ~~کنند گان از مسلمانان ، تا بحق خدا قیام کنیم، و دین او نگاه داریم، که
~~لشکر
# ~~اوست غالب ، وتیر او برهدف هردشمنی وناصبی .
# (24) الا یتسع لکم الدار لنصرة فما ییضیق بکم آلارض عن هجرة، ms033 فتاسوا
# ~~بألسلف الصالح منکم ، و بآلاسرة ألتی واست بنفوسها امامها ، والعوالی
~~مشتجرة ،
# ~~والمنایا للاقدار منتظرة و السیوف فی النفوس مؤ تمرة ، فان آلاولی
~~بآلطف من آل
# ~~هاشم ، تأسوا فثنوا بألکرام التاسا . فان واسی اولنک امامهم فی حومة
~~الوغی علی
# ~~هول المماة ، والنفوس تخشی مابین التراقی واللهات ، افلا تواسون انتم
~~إمامکم
# ~~علی ماید عوکم إلیه فی الد زیا من العز الرفیع وفی الاخری من فوز
~~آلنعیم . ترجمه :
# ~~اگرسرای بر شمافراخ نیست تانصرت کنید، زمین برشماتنک نیست تاهجرت کنید،
~~PageV01P048
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0148.png)

# ~~پس لقتدا بسلف صالح خود، وبان جماعت که بنفوس خود با امام خود عمواسات
# ~~کردفد، در وقتی که تیرها بهم درشده بود ، ومر کها منتظر تقدیر ایستاده
~~، وفرمان
# ~~شمشیرها در تنها روان، که آنان که در طف کربلا بودند از آل هاشم صبر
~~کردند ،
# ~~و بصبر فرمودن سنت کریمان گردانیدند . اگرایشان با امام خود مواسات
~~کردند در
# ~~میان کارزار برهول مرگ ، وجانها میان گردن و گلو ایستاده بود ، چرا شما
~~باامام
# ~~خود مواسات نمی کنید با آنچه شما را بیان دعوت می کنند لز عز بلند در
~~دنیا و
# ~~فوز بنعیم. والله ولی التوفیق.
# من کلام الحکماء والدعاة، روی لمولانا علی علیه السلام، وهو الآصح
# (25) الجهاد علی آربع شع : امر بالمعروف ، ونهی عن المنکر، وصدق
# ~~فی المواطن، وشنآن المنافقین . ترجمه : جهاد برچهارشعیه است : فرمودن
~~به نیکی،
# ~~ونهی عن المنکر ، و رلست گفتن درهمه جای، و دشمن داشتن منافقان را .
# (26) لو افردت من حمیع الناس، لجاهدت اهل الباطل فی الله حق جهاده، حتی
# ~~ابلغ من نفسی عذرا، او اقتل مقلا . ترجمه : اگر مرا از همهآ مردمان
~~تنها باز کنند،
# ~~جهاد کنم با اهل باطل در راه خدا، تا آنگاه که عذر خود ظاهر کنم، یامرا
# ~~بکشند .
# (27) لن یستعنی اللوک عن مقاتل یقاتل مع، وعن موئل یرجع الیه .
# ~~و خیر الملوک من کلن المنا تلون معه متمقین، و الموئل الذی یرجع إلیه
~~هوآلحق .
# ~~ترجمه : هیچ پادشاه مستغنی نباشد از مقاتلی که با او ms034 کارزار کند ، و از
~~مأمنی که
# ~~با آنجما میگردد . وبهترین پادشاهان کی بود که مقاتلان او متفق باشند،
~~ومرجع
# ~~لو با حق .
# (28) و قیل لبعض الملوک انما هو سیفک و درهمک، فازرع بهذا من شکرک
~~PageV01P049
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0149.png)

# ~~و آحصد بهذا من گفرک . ترجمه : پادشاهی را گفتند : شمشیر و درم بدست
~~تست ،
# ~~بدرم بکار کسی که شکر تو گوید ، و بشمشیر بدرو کسی را که ناشکر تو
# ~~گوید.
# (29) کن فیی التتال بمنزلة التاجر الکیس إن وجد ربحا، والا احتفظ برأس
# ~~آلمال ، و کن من احتیالک علی عدرک اشد حذرا من احتیال عدوک علیک .
~~ترجمه :
# ~~در جنگ چون بازر گان زیرک باش که اگرسودی باید کند، و الاسرمایه نگاه
~~دارد،
# ~~و در آن وقت که با دشمن حیلت کنی بر حذرتر باش از آن وقت که از حیلت
~~عدو
# ~~حذر کنی .
# (30) وسنل بعضهم : الجهاد افضل [ ام [سائر العادات ؟ فقال : الجهاد اأزه
# ~~نیفید حفظ التوع عاجلا و سعادة الشخص آجلا ، وسائر العنادات یفید احد
~~هما فقط
# ~~ترجمه : از بزرگی پرسیدند که : جهاد فاضلتر یا دیگر عبادات ؟ گفت :
~~جهاد ،
# ~~از آنکه جهاد حفظ توع درین جهان و سعادت شخص در آن جهان بود، و دیکر
# ~~عبادات یکی ازین دو بیش فایده ندهد .
# (31) جاهدوا فی سبیل الله ، فا نکم تموتون بآجالکم ، وتکنسون بالجهاد
# ~~شفاء العلیل، والثناء الجمیل عاجلا ، وما وعدتم من الثواب الجزیل آجلا
~~. ترجمه :
# ~~در راه خدا جهاد کنید که باجل خواهید مردن ، و بجهاد شفای دلها کسب
~~کنید ،
# ~~و ثنای نیک درین جهان، و ثواب بزرگ که11 شما را وعده دادهاند در آن
# ~~جهان .
# (32) وقال بعضهم فی حالة نزعه : لقد لقیت کذا و کذا زحفا، ومافی جسدی
# ~~موضع شبر الاوفیه ضربة اوطعنة اورمیة اصابتنی فی سبیل الله ، ثم ها انا
~~ذا اموت PageV01P050
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0150.png)

# ~~علی فراسی حتف انفی ، کمایموت العیر، فلا نامت اعین الجناء ترجمه : یکی
~~از
# ~~بزر گان درحالت نزع گفت : بچندین جنگ رسیدم بالشکرهایی که بیکبار بروی
# ~~دشمن رفته بودیم، و ms035 برهمهآ تن من موضعی نماند که برو زخم شمشیری یا
~~نیزهای یا
# ~~تیری نیست که در راه خدا برمن آمده است . واینک برجای میمیرم چنانکه
~~خردشتی
# ~~میرد ، پس [ نخوابد ] بخوف2 ما چشمهای بددلار!
# (33) لأزه لا کرم) کذل الننس ، ولاحسة کعنظ البنضة ، واا ربح
# ~~کثواب الله . ترجمه : هیچ کرم چون بذل نف نبود ، و هیچ حمیت چون محافظت
# ~~بیضه نبود ، وهیچ سود چون ثواب خدا نبود .
# (34) آلشهادة درجة قرنت ردرجة النبوة، وا ییوصل الیها الا بألجهاد ، و
~~لنوة
# ~~عطیة خص الله من شاء من عباده، وأاجهاه کرامة شاملمة لمن وفت فی
~~طلالوسلة الیر به
# ~~و أبتغاء مرضاته . ترجمه : شهادت درجهایست که با درحهآ پیغمبری مقارن
~~کردهاند،
# ~~وبشهادت نتوان رسید الا بجهاد ، و پیغامبری عطاثی [است] که خدا بدان
~~مخصوص
# ~~گردانیده است کسی را که خواسته است از بند گان خود، و جهاد کرامتی شامل
# ~~است کسانی را که توفیق طلب نزدیکی بدو داده باشند یا رضای او میجویند.
# (35) آلجهاد کمال الشریعة ، لأن الشریعة لا تتم ولا تظهر إلا به، وآلدین
~~هو
# ~~کمال الشریعة ، لأن الغرض من اقامة الشریعة هرالتدین بدین الحق ،
~~فالجهاد هو
# ~~من ألدین . ترجمه : جهاد کمال شریعت بود ، چه شریعتتمام وظاهرنشود
~~الابجهاد ،
# ~~و دین کمال شریعت است . چه غرض از اقامت شریعت آنست که دین حق گیرند پس
# ~~جهاد از دین باشد .
# (36) قیل لبعضهم : لم تلقی نفسک فی المهالک ? فقال ، إن لم آت الموت
# ~~مسترسلا اتانی مستعجلا . إنی است آتی الموت من حته انماآتیه من بغضه ،
~~وانما PageV01P051
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0151.png)

# ~~اختار الفناء إیثار ألبقاء، تم تمثل ،
### | شعر
# تاخرت استقی الحیوة فلم اجد %~% نفسی حیوتا مثل ان اتقدما
# ~~ترجمه : یکی را از مجاهدان گفتند : چرا نفس خود را در مهالک میافکنی ؟
# ~~گفت : اگر بآهستکی بمر ک نیایم مرگ بتعجیل بمن آید ، من طلب مرگ
# ~~نمی کنم از دوستی مرگ، بلکه ازدشمنی مرک باومی آیم ، وفنا بسوی
~~بقااختیار
# ~~میکنم . پس این بیت بگفت که معنیش اینست که : باز ایستادم در طلب بقای ms036
~~حیات ،
# ~~و نیافتم هیچ حیات مانند آنکه فرا پیش شوم در مصاف .
# (37) الزهد هوالا عراض عن آلدنیا بالتدریج، والجهاد هو الاعراض عنها
~~دفعة،
# ~~والعادة هی طلب ما عند الله بالتأنی، والجهاد هو طلب ذلک و اإقبال علنه
~~دفحة،
# ~~والسخاء هوبذل الآموال، وألجهاد هو بذل النفوس ، والصبر هو الصنر علی
~~المکاره ،
# ~~والجهاد هو الصر علی الموت. وعلی هذا إذا تفحصت عن الفضا ئل کلها، وجدت
~~الجهاد
# ~~ثمرة کل فضیلة وغایة کل مرتة . ترجمه : زهد اعراض است از دنیا بتدریج،
# ~~وجهاد اعراض است از دنیا بیکبار ، وعبادت طلب آن چیز است که بنزدیک
~~خدای
# ~~هست بآهستگی ، و جهاد طلب آنست و روی فراخدای کردن بیکباو، وسخا بذل
~~اموال
# ~~است، وجهاد بذل جانها ، صبر صبر برمکروهات است ، و جهاد صبر برمر ک است
~~.
# ~~و همچنین اگراز همهآ فضیلتها تفحص کنی [جهاد] را ثمرهآ همه
~~فضایل[یابی]، وغایت
# ~~همه مراتب است .
# (38) نظام امور المدن یخمس طوایف : الماوک، والعلماء ، والمالیون التجار،
# ~~وألمجاهدون . ففصیلة الملوک هی التعاون بالآراء، وفضیلة العلماء هی
~~التعاون بألآداب،
# ~~و فضیلة التجار هی التعاون با اموال ، وفضیلة الزراع هی التعارن با
~~اعمال 0 وفضیلة PageV01P052
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0152.png)

# ~~المجابهدین هی التماون بالنفوس، وهی اتم جمیعها ؛ تم هم جمیعا یتعاونون
~~علی عمارة
# ~~المدن بالخیرات والفضا ئل . ترحجمه : نظام کارهای شهرها به پنج صنف
~~تمام بود :
# ~~یادشاهان ، و عالمان . و مالداران ، و برز گران ، و مجاهدان . فضیلت
~~پادشاهان
# ~~در آن بود که برایها مدد دهند ، وفضیلت علما در آنکه بادبها مدد دهند ،
~~و فضیلت
# ~~بازار گانان در آنکه بمالهامدد دهند ، و فضیلت برز گران در آنکه بعملها
~~مدددهند،
# ~~و فضیلت مجاهدان در آنکه بجانها مدد دهند ، و این تمامترین همه است ،
~~پس همه
# ~~حاحت همدیکر را یاری ومدد میدهند بر عمارت شهرها بخیرات وفضایل .
# فان تکن الدنیا تعد نفیسة %~% فدار تواب الله اعلی و انبل
# و إن تکن الأرزاق قسما مقدرا %~% فقلة حرص المرء فی الکسب اجمل
# وإن تکن الا موال للترک جمعها %~% فما بال متروک به ms037 الحر یبخل
# وإن تکن آلا نبدان للموت أنشأت %~% فقتل أمریء فی الله بالسیف افضل
# و تدعوا گریما من یجود بماه %~% ومن جاد بالنفس النفیسة اکمرم
~~PageV01P053
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0153.png)

# قی العقل والعلم وشرفهما
# الآیات : (1) ان شر الدواب عندالله ألصم الکم الذرین لا یعقلون . ترجمه :
# ~~بدترین بند گان بنزد یک خدا آناناند که کرو گنگاند و تعقل نمیکنند .
# (2) وتلک ألا مثال نصر بها للناس، وما یعتلها الا العالمون . ترجمه : این
~~[مثلها]
# ~~مردمان را میزنیم، و تعقل آن نکند الاعلما .
# (3) یرفع الله الذین آمنوا منکم و الذین اوتوالعلم درجات . ترحمه :
# ~~خدای درجهآ کسانی که ایمان آورند ازشما و کسانی را که ایشان را علم
~~داده باشد
# ~~بلند گرداند .
# (4) هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون ، إنما یتذ کر اولو الألباب
# ~~ترجمه : چگونه یکسان باشند کسانی که دانند و کسانی که ندانند ، بحقیقت
~~اهل
# ~~خرد یاد توانند کرد .
# (5) اول ما خلق الله العثل فقال له : اقبل ، فاقیل ؛ ثم قال له : اد بر،
~~فادبر .
# ~~فقال : و عزرتی و جلالی لا اخلق خلقا اکرم علی منک ، بک آخذ ، و بک
~~اعطی ،
# ~~وبک اثیب ، و بک اعاقب . ترجمه : اول چیزی که خدا آفرید عقل بود . گفت
~~:
# ~~فرا پیش آی ، فرا پیش آمد؛ گفت : بازیس شو ، بازپس شد . گفت : بعزت
~~وجلال
# ~~من که هیچ نیافریدم برمن کرامیتر از تو ، بتو گیرم، و بتودهم، و بتو
~~ثواب دهم ،
# ~~و بتو عقاب کنم .

PageV01P054

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0154.png)

# (6) لا دین لمن لا نتل اه . العتل ما عد ره الرحمن ، و اکتسب به الجنان .
# ~~ترجمه : دین نبود کسی را که عقل نبود ، عقل آن بود که خدا را بدان
~~پرستند، و
# ~~هشت بدان کسب کنند .
# (7) لا یعجبنکم اسلام آمریء حتی تمرفوا حتدة عقلء ، لامال اعود من لعثل .
# ~~ترجمه : عجب ندارید ازاسلام مرد تا نشناسید عقدهآ عقل او ، یعنی :
~~مقدار عقل او،
# ~~هیچ مال بافائدهتر ازعقل نیست .
# (8) طلب العلم فریضة علی کل مسام، من طلب علمأفادر که کتب اء کفلان
# ~~من الآجر ، ومن طلب علما فام ms038 یدرکه کتب اه کفل من الآجر . ترجمه : طلب
~~علم
# ~~برهمه مسلمانان واجب است ، هر که علمی طلبد و بیابد او را نصیب ازمزد
~~بدهند ،
# ~~و هر که علمی طلبد ونیابد او را یک نصیب ازمزد بدهند .
# (9) کل صاحب علم غرثان إلی علم آخر . العالم والمتعلم شریکان فی الخیر.
# ~~ترجمه : هرصاحب علمی بعلمی دیگر گرسنه باشد . عالم ومتعلم درخیر شریکند
~~.
# (10) اطلبوا العلم ولر بالصین . طوبی لمن عمل بعله، . خیر العلم مانفع.
# ~~ترجمه : علم طلب کنید اگرچه بچین باشد . خنکاکسی که با علم خود کار کند
~~.
# ~~بهترین علمی آن بود که نفع کند .
# (11) اطلوا العلم ، فازه ییو جر فیء آربعة : العالم والمتعلم والمستمع
~~والمحب
# ~~لهم . ترجمه : طلب علم کنید، که چهار کس را درعلم مزد دهند : عالم و
~~متعلم
# ~~وشنونده و دوستدار ایشان را .
# (12) ان قلیل العمل مع العلم کثیر، و کثیر العمل مع آلجهل قلیل . من لم
# ~~ینفعه علمه ضره جهله . ترجمه : عملاندک باعلم بسیار بود . وعمل بسیار
~~باجهل اندک
# ~~بود هر که علمش او را سود ندارد ، جهلش زیان دارد .

PageV01P055

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0155.png)

# (13) اللهم انی احوذ بک من علم لا ینفع . لیس من احلاق السؤ من الملق
# ~~الا فی طلب العلم . ترجمه : خدایا بتو پناه میگیرم ازعملی که سود ندارد
~~، مؤمن
# ~~چاپلوسی نکند الا درطلب علم .
# (14) ما استودع ألله عندا ثلا اا استنقذه به یوما 17) . ترجمه : خدا عقل
# ~~و دیعت ننهد بنزدیک بنده الا که روزی [او را] ببان از بلایی برهاند .
# (15) العتل حفظ التحارب ، التجارب عقل مکتسب . العا قل من رفض الیاطل.
# ~~ترجمه : عقل یاد کرفتن تجارب است ، تجربهها عقل مکتسب بود . عاقل کسی
~~بود
# ~~که باطل فرو گذارد .
# (16) العثل قرة عین، الجهل حیرة حین . العاقل بسعی فیما ینقی لء جماله
# ~~و تقی عنه وباله . ترجمه : عقل روشنی چشم بود ، وجهل حیرت هنگام . عاقل
~~سعی
# ~~در آن کند که جمالش بااو بماند و وبالش ازو ببرد .
# (17) آلعا قل من نظر لنفسه قل نزوله ، ووطا السنزل قنل حلوله . الأدب
~~صورة
# ~~آلعتل ms039 . ترجمه : عاقل کسی بود که ییش از فرود آمدن نظر بنفس خود کند .
~~ادب
# ~~صورت عقل بود .
# (18) العاقل عارف بزمازه، مقل علی شاذ،، مالک للساذ . ذو العتل لا یکون
# ~~ضا گا من غیر سبب، ولا مشاءا من غیر ادب . ترجمه : عاقل بروز گار عارف
~~بود،
# ~~و روی بکار آورده باشد ، زبان را مالک بود . خداوند عقل بی سببی نخندد،
~~و بی
# ~~حاجتی و مهمی بجایی نرود .

PageV01P056

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0156.png)

# (19) العالم وسیلة إلی کل فضیلة، الناس ثلثة : عالم ربانی ، ومتعلم علی
# ~~سبیل النجاة، وهمج رعاع . ترحمه : عالم وسیلهآ همهآ بزر گیها است .
~~مردمان سهاند :
# ~~عالمی خدای شناس ، ومتعلمی در راه نجات ، وفرومایهآ احمق .
# (20) العلم وراتة گریمة ، و الأدب لحلل حسان ، و الفکر مرآة صافیة ،
# ~~والعثل حسام قاطع ، فاستر حلل خلتک بحلمک، وقاتل هواک بعثلک . ترجمه :
~~علم
# ~~میرائی کریم است ، وادب حللهای نیکو ، وفکر آیینهآ صافی ، و عقل شمشیر
~~تیز ،
# ~~پس بیوش حلل خلق خود بحلم خود ، و کارزار کن باهوی بعقل .
# (21) الادب زنین فی المحافل ، وصاحب فی الغربة ، وعون علی المروة.
# ~~ترجمه : ادب در محفلها زینتی بود ، و در غربت یاری، وبرمروت معاونی.
# (22) آلعلم مقرون بالعمل، فمن علم عمل ، و العلم یهتف بالعمل ، فان
~~اجابه،
# ~~والا ارتحل . ترجمه : علم باعمل مقرون بود ، هر که داند عمل کند ، وعلم
~~عمل را
# ~~آواز دهد ، اگر اجابت کند ، والا خود برود .
# (13) العلم علمان : مطوع و مسموع ، ولا ینفع المسموع إذا لم یکن المطوع.
# ~~ترجمه : علم دو باشد : یکی مطبوع که در مردم آفریدند، و یکی مسموع ، و
# ~~مسموع بی مطبوع منفعتی نکند .
# (24) من لم یکتسب بالعلم مالا اکتسب به جمالا . المرو عدو ماجهله.
# ~~ترحمه : هر که بعلم مالی کسب نکند جمالی کسب کند . مردم دشمن چیزی
~~باشند
# ~~که ندانند .
# (25) کل وعاه یضیق بما جعل فیه، إلا وعاء العلم، فانه یتسع . أغنی آلغنی
# ~~العقل . ترجمه ؛ هرظرفی(1 تنگ شود بآنچه در آنجا کنند، جزظرف علم که
~~بعلم PageV01P057
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0157.png)

# ~~فراخ کردد . بهترین توانگری عقل بود .
# (26) الناس اربعة ms040 رجال : رجل یدری ویدری آزه یدری ، فهو عالم فاتبعوه ؛
# ~~و رجل ندری ولایدری انه یدری، فهو غافل فأنتبهوه ؛ و رجل لا یدری و
~~یدری
# ~~آنه لا یدری، فهو طال فارشدوه ؛ ورجل لا یدری و لایدری آنه لا یدری ،
~~فهوجاهل
# ~~وآجتنوه ! ترجمه : مردمان چهارند : مردی کهداند وداند که داند، اوعالم
~~بود متابعت
# ~~او کنید ، ومردی که داند ونداند که داند ، او غافل بود تنبیه کنید او
~~را ، ومردی که
# ~~نداند و داند که نداند ، طالب بود ارشاد کنید اورا ، و مردی که نداند ،
~~و نداند که
# ~~نداند جاهل بود ازو دور باشید .
# (27) لاداء اعیی من الجهل ، ولا مرض اضنی من قلة العثل ، لا غنی کالعتثل
~~،
# ~~ولا مرض کالجهل . ترجمه : هیچ درد بیدرمانتر ازجهل نبود ، و هیچ بیماری
# ~~نزار کنندهنر از بیعقلی، هیچ توانگری چون عقل نبود ، و هیچ بیماری
# ~~چون جهل .
# (28) العتل صدیق مقطوع ، و الهوی عدو متوع . ترجمه : عقل دوستی بریده
# ~~آست، وهوی دشمنی متابعت کرده .
# (9) آلحمد لله علی ماعرفنا من نفسه، والهینا من شکره، وفتح آنا من آبواب
# ~~العلم بر بوبیته ، ودلنا علیه من الاحلاص له فی توحیده6 . ترجمه : شکر
~~خدای را
# ~~که ما را شناسا گردانید از ذات او ، والهام داد از شکر او ، برما بگشاد
~~از درهای
# ~~علم بخداوندی خود ، و ما را بر آن دلالت کرد از اخلاص در توحید او .
# (30) فاسرار العلم عظیمة، و غوامض الحکمة کثیرة، وآقسامها متباینة ،
# ~~و حدودها متغایرة . ترحجمه : رازهای علم عظیم است ، وپوشیدههای حکمت
~~بسیار،
# ~~و اقسامش جدا جدا، وحدهایش متغایر .

PageV01P058

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0158.png)

# (31) الله موقد سراج العتل فی الجسد المظلم ، و منشیء الجوهر آلمطهر عن
# ~~شوب اللحم والدم فی الجسم المخلوق من اللحم وآلدم . ترجمه : خدای تعالی
~~فروزندةآ
# ~~چراغ عقل است درتن تاریک ، و یدید آرندهآ جوهر پاک از شایبهآ کوشت و
~~خون در
# ~~تن آفریدهآ از گوشت وخون .
# (32) و کتب فی سجل للشیخ عدالملک بن عطاش ، إشارة إلی المستجیبین :
# ~~وأن تکونوا له اولادا بررة ، وغراسا بمرضاة اما مکم الترونة ms041 برضاء الله
~~سخانه
# ~~مثمرة ، و تکونوا مزدحمین علیه بالقلوب و الآسخاص ، مثتسین من علمه
~~ماهورائد
# ~~ااخلاص ، متنافسین فی ریاض الحکمة فیمن یتنافون، منتهین إلی ما امر
~~الله حیث
# ~~یقول : کونوا ربانیین بما کنتم تعلمون الکتاب وبما کنتم تدرسون. ترحمه؛
# ~~مولانامستتصر در سجلی به شیخ عبد الملک رحمه الله نوشته بود، و
~~مستجیبان دعوت
# ~~را می فرماید که : او را بجای فرزندان نیکو کار باشید ، و مانند
~~درختانی باشید که
# ~~میوهآ خشنودی امام شما باشند که بخشنودی خدا مقرون است ، و همکنان
~~بنزدیک
# ~~او روید بدلها و تنها ، وفرا گیرید از علم از آنچه شما را بخلاص رساند
~~، رغبت کنید
# ~~در روضه های حکمت تا دیکر راغبان فرمان خدا را انقیاد نمایند، آنجا که
# ~~میگوید : خداشناسان باشید بآنچه می آموزانید از کتاب، و بآنچه میخوانید
~~از
# ~~علمها .
# (33) من لم یعقل العثل ولم یستضیء بنوره فتد صیر حجة عله، لا اء . ترجمه
# ~~هر که کار نفرماید عقل را ، و بنور او راه نبرد ؛ عقل را برو حجتی باشد
~~، و او را بر
# ~~عقل حجتی نبود .
# (34) إجالة الفکر فی نظام الخلیقة تحلی آلنف بجمال النضیلة . ترجمه :
# ~~گردانیدن فکر در بظام آفرینش نفس را بجمال فضیلت آراسته گرداند .
# (35) من شأن العثل ان یفرق بین الحسن و آلنبیح ، هو یسکن الی الحسن
~~PageV01P059
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0159.png)

# ~~وینفر من القبیح . وقد یمدح الشیء کذبا و زورا وهو غیر ممدوح ، فهناک
~~یعرض
# ~~للمقل التاقص انخداع و اعترار، و عند ذلک یمتاز المقلد من المستنصر .
~~ترحجمه : کار
# ~~عقل آن بود که میان نیک وبد تمیز کند ، ومیل به نیک کند و از زشتی
~~متنفرشود.
# ~~و گاه بود که چیزی را بدروغ و تزویر مدح کویند و آن چیز مستحق مدح
# ~~نبود ، یس آنجا عقل ناقص فریفته شود ، و عقل مقلد از عقل مستبصر جدا
# ~~گردد .
# (36) العقل متوجه أینما وج، ، و له غناء آنینما صرف ، و بعض مصارفه انفع
# ~~من بعض . فاذا صرف الی الدین الخکمه و تفقه فیه ، و اذا ms042 صرف الی الدذیا
~~اغنی
# ~~بیها و احتال فیها . فلس مستودعا () شیئا لاحفظه ، ولا مصوغا یصع الا
~~قل؛ ،
# ~~ولا متکملا (2) رشدا ولاغیا إنا تحمله . فا تیال ان تندل بو عن رشد ،
~~او تضرفه إلی
# ~~ش عامدا او متخثا ، فانک لست محکما به شیئا من امر دنیاک الا صیعت به
# ~~اݣثر منه . ترحمه : عقل روی بآن جهت کند که رویش بآنجا کنند ، و بکار
~~باز
# ~~آید، و کفایت باشد ، درهر بابی که او را در آن صرف کنند، و بعضی مصارف
~~او نافعتر
# ~~از بعضی باشد . چون او را صرف در دین کنند [ آن را استوار سازد]، و
~~بدان دانا
# ~~شود ؛ و چون صرف در دنیا کنند توانگر شود ، و در آن حیلت بجای آرد .
~~هیچ
# ~~رنگ آن چیز قبول کند ، و بر هیچ چیز راء و بی راهی ندارند الا که بر آن
~~جمله
# ~~برود . پس بیرهیز از آنکه او را از راه راست بگردانی ، و بگمراهی فرا
~~داری نه
# ~~بعمد ونه بخطا، که هیج کار دنیا بی تعقل محکم نتوانی کرد ، الا که
~~بیشتر از آن
# ~~از تو ضایع شده باشد .

PageV01P060

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0160.png)

# (37) اول آلعلم الصمت، و الاستماع ، ته الحفظ، ثم المذاکرة  ثم التعلیم،
# ~~تم النشر . ترحجعه : اول علم خاموشی1 ، و شنیدن بود، پس یاد گرفتن ، یس
~~باز
# ~~گفتن ، یس در آموختن ، پس آشکار ساختن .
# (38) تعلم قول « ا ادری » ! فا زک ان قلت : ا ادری، علموک حتی تدری ؛
# ~~وإن قلت : انی ادری، سالوک حتی لا تدری . ترجمه : بیاموز گفتن «
~~نمیدانم » !
# ~~چه] اگر گویی: نمیدانم، بتو آموزند تا بدانی، و اگر گویی: میدانم ، از
~~توسئوال
# ~~کنند تا [ نادانستن]توظاهر شود .
# (39) ا یسنعک من العام تفادم السن وآلکبر ، فا نک حتیق طله ما قدر لک
# ~~العمر، اآن العلم اکثر من اتام العمر. ترجمه : تو را ازعلم منع مکناد
~~بسیاری سال
# ~~و پیری ، که تو سزاوار آموختنی ، تا که تو را عمر روزی میباشد ، از جهت
~~آنکه
# ~~علم از ایام عمر بیشتر است .
# (40) کان ms043 سقراط یتعلم الموسیتی علی الکبر . فقیل ا، : أما تستحیی ان
~~تتعلم
# ~~علی الکبر هذا ! فقال حیائی من ان اکون جاهلا علی الکبر اکثر. ترحجمه :
# ~~سقراط در پیری موسیقی میآموخت . گفتند : شرم نداری که درییری این
~~میآموزی!
# ~~گفت : شرم من از آنکه درپیری جاهل باشم بیشتر است .
# (41) العالم طبی الدین، والمال داؤه . فا ذا رانیت الطبیب یجر الداء إلی
# ~~نفسه کیف بداوی غیره ! ترجمه : عالم طبیب دین بود، ومال درد و رنج دیت.
# ~~چون طبیب را بینی که رنج بخود میکشد، چگونه دیگری را علاج کند !
# (42) لنس لمعالم فراغ لغیر طل الخیر ، وذلک اان فراغه انما یکون فی إجمام
# ~~نفسه اذا کل خاطره وضاق ذرعه بالفکر فی استخراج د فائنالحکمة، فحینثذ
~~یروح PageV01P061
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0161.png)

# ~~قلیه ، حتی یعود نشاطه ، و ییجتمع رأیه و یصفوا فکره . ترجمه : عالم را
~~فراغت
# ~~نبود که جز بطلب خیر مشغول شود ، چه فراغت او در آسایش دادن نفس خود
# ~~بود؛ پس چون خاطرش کند شود ، و دلش تنک گردد از فکر در استخراج دفاین
# ~~حکمت، آسایش دل دهد ، تا نشاط او باز آید ، و رایش مجتمع کردد ، وفکرش
# ~~صافی شود .
# (43) رأس العلم ان تعلم آنک لا تعلم . ترجمه : سرمایهآ علم آن بود که
# ~~بدانی که نمیدانی .
# (44) سنل حکیم : هل العلماء کانوا احمد عند الاولین ام الشجعان ؟
# ~~قالوا : بلی العلماء ، لأن منفعتنا الیرم ب لمهم کمنفعة الذین کانوا
~~معهم فی زمانهم
# ~~ترجمه : از حکیمی پرسیدند که : در میان پیشینگان علما محمودتر بودهاند
~~یا
# ~~شجاعان ؟ گفت : علما ، از جهت آنکه منفعت ما امروز بعلم ایشان مانند
~~منفعت
# ~~کسانیست که با ایشان در آن روز گار بودند ، و حال شجاعان بخلاف
# ~~اینست .
# (45) لاشیء أمنع جانبا من العلم ، و ذلک أنه لا یعطیک بعضه حتی تعطیه
# ~~کلک . ترجمه : هیچ چیزمنع جانبتر ازعلم نبود ، چه علم بعضی ازخود
~~بتوندهد
# ~~تا تو همهآ خود باو ندهی .
# (46) نظر حکیم إلی رجل شیخ یح النظر فی الحمة و یستحیی ، فقال
# ~~یاهذا تستحیی ان تکون فی ms044 آخر عمرک أفغل مما کنت علیه فی اوله . ترجمه :
# ~~حکیمی به پیرمردی نکریست که میخواست از حکمت چیزی بداند وشرم میداشت.
# ~~گفت : ای فلان! شرم میداری که بآخر عمر فاضلتر و بهتر از آن باشی که
~~باول
# ~~عمر بودی ؟!

PageV01P062

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0162.png)

# (47) کما لا یستطیع المرء ان ینظر باحدی عتننه الی الماء و بألأخری
# ~~لی آلارض ، کذلک لا یستطیع ان یتصرف بذهنه فی الأمور الشریفة والدنیة
~~معا.
# ~~ترجمه : چنانکه مردم نتوانند که بیک چشم بآسمان نگرند ، و بدیگر چشم
# ~~بزمین]  همچنان نتوان که خاطر بچیز های شریف ، و خسیس مشغول دارند
# ~~بهم، یعنی هردو اندیشه دریک خاطر جمع نیاید .
# (48) یجب علی العاقل ان یخاطب الجاهل مخاطبة الطبیب للمرضی . ترجمه :
# ~~برعاقل واجب [است] که با جاهلان چنان خطاب کند که طبیب با بیماران ،
# ~~یعنی برفق .
# (49) العاقل یعرف الجاهل ، لانه کان مرة جاهلا ، والجاهل لا یعرف
# ~~العالم ، لآنه لم یکن مرة عالما . ترجمه : عالم جاهل را داند از آنکه
~~او
# ~~یکبار جاهل بوده است ، و جاهل عالم را نداند که او هر گز عالم نبوده
~~است .
# (50) خیر سلیمان بن داود بین الملک و المال و العلم ، فاختار العلم ،
~~فتعه
# ~~الملک و المال . ترجمه : سلمان داود را مخیر کردند میان ملک و مال و
# ~~علم؛ او علم اختیار کرد، ملک ومال متابعت علم کردند، تا هرسه
# ~~بیافت .
# (51) لی الاغراق فی علم واحد من شأن العلماء و الحکماء ولا السراة
# ~~و الرؤ ساء ، بل ألآخذ من کل فن؛ و انما یتفرد بعلم واحد من یحب المراء
# ~~و آلتکسب . ترجمه : مالغت بسیار در تحصیل یک علم کار حکما وعلما
# ~~نبود ، و نه کار مهتران و سروران، بلکه از هر فنی نصیبی باید؛ تفرد بیک
~~علم PageV01P063
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0163.png)

# ~~6
# ~~کسی طلب کند که کسب مال و جاه خواهد .
# هی الکنوز التی تنموا ذخا یرها %~% ولا یخاف علیها حادث الغیر
# ~~ترجمه : آن گنجهای است که اندوخته های آن میرویدو میبالد و از دیگر
# ~~دونگیهای روز گار بران ترسی ms045 نیست].

PageV01P064

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0164.png)

# فی الطاعة والعبادة والمواظبة علی الاعمال الصالحة
# الآیات : (1) قل: افغیر الله تأمر ونی اعد اییها الجاهلون ؟! ولقد اوحی
~~الیک
# ~~والی الذین من قنلک : لین اشر کت لیحبطن عملک ، و لتکوتن من الخاسرین ،
# ~~بل الله فآعد و کن من الشا کرین ؛ ترجمه : بگو که مرا میفرمایند که غیر
~~خدا
# ~~را پرستم ای جاهلان ؟! و بدرستی که وحی فرستادهاند بتو و بکسانی که پیش
~~از تو
# ~~بودند که : اگر بخدا شرک آری ، عمل تو احباط شود ، و ازخاسران باشی؛ بل
~~خدا
# ~~را یرست، و از شاکران باش ؟
# (2) و ما خلقت الجن و الا نس الا لیعیدون ، افحستم : آنما خلقناکم عبثا !
# ~~ترجمه : نیافریدم یری و آدمی را الا تا مرا عبادت کنند، مییندارید که :
~~شما را
# ~~بعبث و برای بازی آفریده اند ؟! این و حی بسبب آن آمد که محمد علیه
~~الصلوة والسلام
# ~~انگشترین بکردانید ببازی .
# (3) من عمل صالحا من ذ کر اوانتی ، وهو مؤ من ، فلنحبینه حیوة طیبة ،
# ~~ولنجزینهم اجرهم بآحسن ما گانوا یعملون . ترجمه : هر که عملی پسندیده
~~کند
# ~~از مرد یازن ، و اومؤمن بود، ما او را بحیاتی خوش زبده گردانیم ، وجزا
~~دهیم
# ~~مزد نیکوترین عملی که کرده باشد .
# (4) فآتقوا الله و اطیعونی، ولاتطیعوا امر السسرفین ! ترحمه : دعوت همهآ
~~PageV01P065
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0165.png)

# ~~پیامبری همین بوده است : از خدا پرهیز کند، و مرا طاعت دارید، و مسرفان
~~را
# ~~طاعت مداوید!
# (5) یقول الله تعالی : اطعنی ! الجعلک مثلی . انا حی لا أموت ، اجعلک حیا
# ~~لا تموت . انا مهما اشأ ا کن ، اجعلک مهما تشأ تکن . ترجمه : خدا
~~میگوید :
# ~~مرا طاعت دارید، تا تو را چون خود گردانم . من زندهام که نمیرم ، تو را
# ~~زنده کنم که نمیری . من هر گاه که خواهم باشم، تو را چنان گردانم که هر
~~گاه
# ~~خواهی باشی .
# (6) لاطاعة فی معصیة الله، لا طاءة لمخلوق فی معصیة الخاق . ترجمه : طاعت
# ~~نباید داشت در معصیت خدا، طاعت نبود مخلوق را در معصیت خالق .
# (7) ان العظم عادة الله ماییکون ms046 عائدا بمصالح عاده. لم یتعد المتعبدون لی
# ~~ثل الکاء عن خیفتی . ترجمه : بزر گترین عبادتی که خدا را کنند عبادتی
~~بود که
# ~~عایدبود بمصالح بند گان او . خدا میگوید : مرا عبادت نکردهاند عبادت
~~کنند گان
# ~~مانند گریستن ازخوف.
# (8) اولا شیوخ ر کع ، ورجال خشع، و صبیان رصضع، و بهارئم رتع
# ~~لسلطت جهنم علی اهل الدنیا. ترجمه : خدا میگوید : اگرنه ییرانی بودندی
~~رکوع
# ~~کننده، ومردانی خشوع نماینده، وچهارپایان چرا کننده، و کود کان
~~شیرخورنده127؛
# ~~دوزخ براهل دنیا مسلط کردمی .
# (9) إذا عصانی من خلقی من یعرفنی، سلطت علیهم من خلتی من لا یعرفنی .
# ~~ترجمه : خدا میفرماید : چون نافرمانی من کند کسی که مرا شناسد، برو
~~مسلط
# ~~کنم از خلق خود کسی که مرا نشناسد .

PageV01P066

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0166.png)

# (10) افضل العبادة ادخال السرور علی قلب المومن. افضل العمل ادومه
# ~~وان قل . ترحجمه : بهترین عبادتی رسانیدن شادی بدل مؤمن باشد . فاضل
~~ترین عملی
# ~~آن بود که دایمتر بود اگرچه اند کتر بود.
# (11) خیر کم من طال عمره، و حسن عماء . لا تجارة کألعمل الصالح، ولار بج
# ~~گثواب آلله . ترجمه : بهترین شما کسی بود که عمرش دراز بود، وعملش نیکو
~~.
# ~~هیچ تجارت چون عمل صالح نبود ، وهیچ سود چون ثواب خدا .
# (12) إزه لا بد نک یا قیس من قرین یدفن معک ، و هو حی و انت میت،
# ~~فان کان کریما اکرمک ، و ان کان اسما اسلمک ، ثم لا یحشر الا معک ، وا
# ~~تنعث إلا معه ، ولا تسأل الا عنه . فلاتجعله الا صالحا ! فا نه ان صلح
~~انست به، وإن
# ~~فسد ام تستوحش الا منه ، و هو عمأک . ترجمه : ای قیس ! چاره نیست تو را
~~از
# ~~قرینی که تو را با او دفن کنند ، او زنده باشد و تو مرده . اگر کریم
~~باشد تو را
# ~~گرامی دارد ، و اگر لئیم باشد تو را فرو گذارد . یس تو را بی او و او
~~را بی تو
# ~~حشرنکنند، و از تو نیرسند الا ازحال أو ، زینهار که از قرین قرین ms047 صالح
~~کزینی!
# ~~و اگر صالح باشد با او انس گیری ، و اگر فاسد باشد متوحش نشوی الا ازو
~~، و آن
# ~~عمل و عبادت تو است .
# (13) کفی بالعبادة شغلا یا اباذر . احکم السفینة! فان البحر عمیق عمیق؛
# ~~خفف ظهرک ! فان العقة کودة ؛ و اخلص العمل ! فان الناقد بصیر بصیر .
~~ترجمه :
# ~~تمام شغلی باشد عبادت یا اباذر ! کشتی استوار کن! که دریا ژرف ژرفست، و
~~پشت
# ~~سبکبار کن ! که عقبه تند تند است ، و عمل پاک و خالص کن! که ناقد بصیر
~~بصیر
# ~~است .
# (14) افضل الاعمال ما اکر هت علیه النفوس. من قضر فی العمل ابتلی بآلهم.

PageV01P067

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0167.png)

# ~~ترجمه : فاضلترین اعمال آن بود که نفس را بکراهیت بر آن دارند. هر که
~~درعمل
# ~~تقصیر کند باندوه مبتلا شود .
# (15) من تذکر بعد السفر استعد . إن انصحکم لنفسه احوعکم لریه.
# ~~ترجمه : هر که یاد کند دوری سفر را ساز راه بکند . هر که خود را
~~نیکخواه تر
# ~~خدای را مطیعتر بود .
# (16) حیوة آلمرء کالشیءآ السعار ، و تسویفه بطاعته أغترار . ترجمه : حیات
# ~~مرد چون چیزی عاریتیاست ، وطاعت خدا باز پس افکندن از مغروری .
# (17) ستنة تسؤک خیر عندالله من حسنة یعجبک . ترجمه : سیئهای که
# ~~تو را ناخوش آید بنزدیک خدا بهتر از حسنهای که تو را خوش آید و متعجب
# ~~گرداند .
# (18) لا تکن من یرجوا الآخرة بغیر عمل، وترجیء التوبة بطول الآمل .
# ~~ترجمه : از کسانی مباش که آخرت امید دارند بی عمل ، و توبه بازپس
~~افکنند از
# ~~درازی امل .
# (19) بادروا آجالکم باعمالکم، و ابتاغوا ما تقی لکم بما یزول عنکم !
# ~~ترجمه : باجل خود شتابید باعماز خود ، و بخرید آنچه باشما باقی ماند
~~بآنچه از
# ~~شما زایل شود !
# (20) إن قوما عند والله رة ، فتلک عبادة التجار ؛ و إن قوما عدوالله رهة
~~،
# ~~فتلک عبادة العسد ؛ و إن قوما عبد و الله شکرا، فتلک عبادة الاحرار .
~~ترجمه :
# ~~گروهی خدا را عبادت میکنند از روی رغبت در ثواب و بهشت، و آن عبادت
# ~~بازر گانانست ؛ و گروهی عبادت میکنند ms048 از روی خوف و ترس از عقاب و ترس
~~دوزخ،
# ~~و آن عبادت بند گانست؛ و گروهی عبادت خدا میکنند از روی شکر نعمت او ،
~~و PageV01P068
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0168.png)

# ~~آن عبادت آزاد مردانست .
# (21) لآنسین الاسلام نسمة لم ینسبها احد قیلی : الاسلام هو التسلیم
# ~~والتسلیم هوالیقین، والیقین هوالتصدیق، والتصدیق هو الإقرار ، والاقرار
~~هو الأداء،
# ~~و الأداء هوالعمل1. ترجمه : اسلام را نسبت کنم که پیش ازمن کسینکرده
~~باشد:
# ~~اسلام تسلیم کردنست ، و تسلیم کردن بیقین بودن ، و بیقین بودن باور
~~داشتن، وباور
# ~~داشتن اقرار کردن، و اقرار کردن گذاردن آنچه برتو واجب باشد، و گذاردن
# ~~عمل کردن،
# (22) اللهم ثبت فی طاعتک نیتی ، و آحکم فی عباد تک بصیرتی، و وفقنی
# ~~من الآعمال لما تفسل بز دنس آلخطایاعنی2 . ترجمه : یا خدا! نیت من
~~درطاعت
# ~~خود ثابت گردان ، وبصیرت من درعبادت خود محکم کردان ، ومرا تو فیق
~~اعمال ده
# ~~که بآن شوخ خطاها از من شسته گردانی .
# (23) إن الله خما ثلثة اشیاء : خمأ رضاه فی طاعته ، فلا تحترن من الطاءعة
~~شبئا !
# ~~فلعل رضاه فیه؛ وخأ سخطه فی معصیته ، فلا تحقرن من المعصیة شیئا، فلعل
~~سخطه
# ~~فیه؛ وخرا أولیاءه فی خلقه، فلا تحترن احدا! فلعل ذلک الولی . ترجمه :
~~خداوند
# ~~سه چیز در سه چیز ینهان گردانیده است : رضای خود درطاعت ، پ هیچ طاعترا
# ~~حقر مدار! که تواند بود که رضای او در آن بود؛ و خشم خود در معصیت ،
# ~~یس ] هیچ معصیت را خوار مدان ! که تواند [ بود ] که خشم او در آن
# ~~بود؛ و دوستان خود را در میان خلق، پس هیچک را خوار مدار! که باشد که
# ~~آنکس ولی بود .
# (24) اما لسن اطعتمو نا، ولم تضیعوا مایحق لنا علیکم من المفترض الواجب؛
# ~~لتکونن من هذا آلامر کجلدة ما بین الحاج، و بمکان الآنامل من الرواجب .

PageV01P069

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0169.png)

# ~~ترجمه : اگر شما ما را طاعت دارید ، وحقی که بر شما واجب است ضایع
~~مگذارید؛
# ~~ازین کار مانند پوست ابرو باشید، وبجای بند سرانگشت .
# (25) ان امرا من ms049 اجله فرشت الآرض، وبنیت السنع الطباق، ومن قله تعاقت
# ~~الاغساق و الاضباح ، و لا قامته أنشیت الأشخاص و الاشبا ح ، و
~~للاستقامة علیه نفحت
# ~~ألا نبدان [فیی ]) الارواح ؛ لامر یحق توفیر خالصة الهمم علی ایضاح
~~منهاجه، و [أن]
# ~~یحشد حشود الاجتهاد الی اذ کاء سراجه ؛ و هو عبادة الله ألتی خلق آلجن
~~و الانس
# ~~من اجلها، و ارسل رسلا ممشرین و مندرین لایضاح سلها و نظم شملها .
~~ترجمه :
# ~~بحقیقت کاری که زمین بسوی آن گستردهاند ، وهفت آسمان بناکرده ، و صبح
~~[و]
# ~~تاریکی از قبل آن متعاقب میآید، و برای اقامت [ آن] اشخاص و اشباح
~~آفریدهاند،
# ~~و از جهت استقامت آن جانها در تنها دمید[هاند]؛ کاری باشد که سزاوار
~~بود بآن
# ~~که جملگی همتهای خالص در آن صرف کنند ، تا راه آن کار واضح گردانند ، و
# ~~جملگی اجتهاد و جهد را جمع کنند، تا چراغ آن برافروزند؛ و آن عبادت
# ~~خدایست که یری و آدمی را بسوی آن آفریده است، و ییمبران بشارت دهنده و
# ~~انذار کننده فرستاده ، تا آن راه واضح کنند، و آن را منظوم گردانند .
# من کلام الحکماء و الدعاة
# (26) البطالة حلوة الاضل مرة الثمرة ، و التعب فی العمل مر الآضصل لحلوة
# ~~التمرة . ترجمه : راحت بیکاری را اصل شیرین بود ومیوه تلخ ، ورنج عمل
~~را اصل
# ~~تلخ بود ومیوه شیرین .
# (7(کن عاملا بماتعلم ، تصر عالما بمالا تعلم . من صفی صفی آ،، ومن خلط
# ~~خلط علیه . ترجمه : عمل کن بآنچه دانی! تا عالم شوی بآنچهندانی . هر که
~~صافی شود،
# ~~برای او صافی کنند؛ و هر که تخلیط کند کار نیک وبد، کاربرو آشفته کنند
~~.

PageV01P070

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0170.png)

# (28) لا شیء انفس من الحیوة ، ولا غبن اعظم من إنفادها لغیر حیوة الآبد.
# ~~ترجمه : هیچ چیز نفیستر از حیات نیست ، وهیچ غبن عظیمتر از انفاد حیات
~~در
# ~~غیر طلب حیات ابد نیست .
# (29) المخلص من یکتم حسناته کما یکتم سینا ته . طو ببی لمن صحت له
# ~~خطوة واحدة لا یرید بها الا وجه الله ms050 . ترحجمه : مخلص آنست که
~~نیکوییهای خود
# ~~بیوشد . خنک کسی که یک گام بر گیرد که بآن جزخدا را نخواهد .
# (30) من خلصت نیته ، کفاه الله ما بینه وبین آلناس . ألعلم بذر ، والعمل
~~زرع،
# ~~وماءه الاخلاص . ترجمه : هر که نت او خالص بود ، خدا آنچه میان او و
~~مردم
# ~~بود کفایت کند . علم تخمیست، وعمل کشتی، و آبش اخلاص .
# (31) اذا انغض الله صندا؛ اطاه ثلثا و منعه ثلثا : العطاه صحة الصالحین ،
~~و
# ~~منعه القول منهم؛ و اعطاه العمل الصالح، ومنعه الإخلاص فیه؛ و اعطاه
~~الحکمة،
# ~~ومنعه الصدق فیها . ترجمه چون خدا بند [ را ] دشمن گیرد، سه چیز باو
~~دهد و سه
# ~~چیز ازو منع کند : صحبت صالحان بدهد، وقبول آن بنزدیک ایشان از ومنع
~~کند؛
# ~~و او را عمل صالح بدهد ، و اخلاص در آن ازو منع کند؛ و او را حکمت
~~بدهد، و
# ~~براستی باز گفتن ازو منع کند .
# (32) آلا مر کله یرجع الی اضلین : فعل من الله بک ، و فعل منک له . فا ذا
# ~~رضیت فیما یفعل، واخلصت فیما تفعل؛ سعدت بهذین، وفزت فی الدارین. ترجمه
~~:
# ~~همه کارها راجع بدو اصل است : فعلی که خدا باتو کند ، و فعلی که تو
~~برای او
# ~~کنی . چون بآنچه او کند راضی باشی ، و آنچه تو کنی باخلاص مقرون کنی؛
~~بهردو
# ~~نیکبخت شوی، و در هردو سرای فیروزی یابی.
# (33) آلاخلاص فی العادة ان یکون سکون العند و حر کته لله . ترجمه :
# ~~اخلاص در عبادت آن بود که سکون و حرکت بنده خالص خدا را بود .

PageV01P071

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0171.png)

# (34) سثل عالم (1) : أی شیو اشد علی آلنفس ؟ فقیل : الإخلاص لله فی
~~طاعته،
# ~~واذ لیس لها فیه نصیب . ترجمه : از عالمی پرسیدند که چه کار برنفس
~~سختتر ؟
# ~~گفت : اخلاص درطاعت خدا، چه نفس را در آن نصیبی نبود .
# (35) الناس ثلثة : رجل شغله معاشه من معاده ، فهو من الهالکین ؛ و رجل
# ~~شغله معاده عن معاشه ، فهو من الفا نزین ؛ ورجل مشتغل بهما ، فهو من
~~المخاطرین .
# ~~قرججمه : مردمان سه ms051 صنفاند : مردی که معاش او او را از معادش باز دارد
~~، او از
# ~~اهل هلاکت بود؛ و مردی که معاد او او را از معاش باز دارد ، و او از
~~رستگاران
# ~~بود؛ و مردی که بهردو مشغول بود ، و او از اهل خطر باشد .
# (36) العلم مقلوب من العمل ، فان العلم فعل القلب، و العمل فعل الجارحة،
# ~~وهو یبرز عن فعل القلب الذی هو العلم ، و ینقلب منه . ترجمه : علم
~~مقلوب ازعمل
# ~~بود ، چه علم فعل دل وعمل فعل جوارح [بود ، وعمل ازفعل دل، یعنی: علم،
~~بیرون
# ~~آید، وازو صادر شود ،
# (37) آلإنیتان هو اذعان النفس للحق علی سبیل التصدیق له بآلیتین ؛ و متی
# ~~صار ملکة للنفس، فا نه سیؤ دیه إلی العمل الصالح الموافق. ترجمه :
~~ایمان گردن
# ~~نهادن نفس بود حق را بر سبیل تصدیق، و باور داشتن او را بیقین؛ پس
# ~~چون این حال نفس را ملکه شود، مؤدی باشد بعمل صالح که موافق
# ~~حق بود .
# (38) من اراد ان یسکن فی هذا العالم ، فلیتقرب إلی رب العالمین بملازمة
# ~~الخذمة له . ترجمه : هر که خواهد که درین عالم ساکن باشد، باید که
~~بخداوند عالم
# ~~نزدیکی جوید بملازمت خدمت او .

PageV01P072

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0172.png)

# (39) اذمامن شیء ابلغ و اعم نفعا فی العودیة من ترک المرء حظه فیجمیع
# ~~مایباسره . ترجمه ؛ هیج چیز کاملتر ونافعتر نباشد در بندگی از آنکه
~~مردم ترک
# ~~حظ خود کند .
# (40) ان العند متی اخلص لیولاه العبودیة و الطاعة ، فقد حظی بألقرب منه .
# ~~ترجمه : چون بنده بند گی خداوند خود باخلاص کند، بقربت او بهرهمند
# ~~گردد .
# (41) و تأدیة الطاعة الحسنة لا بتم إنا بأربعة أمور : الخوف و الرجاء
# ~~و آلح والیقین . ترجمه : طاعت نیکو نتوان گذارد ، الا بچهار چیز : خوف
~~ورجا
# ~~و دوستی و یقین .
# (42) بالتوحید تصح المعرفة ، و بالمعرفة یزر کو العمل، و بالعمل ینال
# ~~آلدرجات و ییملک المتامات ، و بألدرجات و المقامات یستمتع بالباقیات
~~الصالحات .
# ~~ترجمه : بتوحید معرفت تمام باشد، و بمعرفت عمل پاک باشد ، و بعمل درجات
# ~~حاصل کنند ms052 ، و مقامات کسب کنند ، و بدرجات ومقامات ازباقیات صالحات،
~~یعنی
# ~~از ثواب و سعادت آن جهانی ، برخورداری یابند .
# (43) قیل لسقراط : بم حظیت من آلحکمة ? قال : بآن فعلت ما وجب علی
# ~~آختیارآ. ترجمه : سقراط را گفتند : از حکمت بچه بهره مند شدی ؟ گفت :
~~بآنکه
# ~~آنچه برمن واجب بود باختیار بکردم .
# (44) العلم روح، والعمل جسد ؛ و کما ان الجسد بغیر روح لا یثبت، کذلک
# ~~الروح بغیر جسد لا ئیوجد . ترجمه : علم جانیست وعمل تنی؛ وچنانکه تن بی
~~روح
# ~~بنماند همچنان روح بی تن بنماند .

PageV01P073

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0173.png)

### | شعر :
# ~~لناس همهم الحیوة ولا اری
# #  %~% لول الحیوة زید غیر خیال
# ~~و إذا افتقرت إلی الذخائر لم تجد
# #  %~% خرا یکون کصالح الآعمال PageV01P074
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0174.png)

# لدعاء والصدقة وفوائد هما
# آلآیات : (1) أمن یجیب المصطر اذا دعاه و یکشف السوء و یجعلکم
# ~~خلفاء آلآرض، أ اله مع الله ؟ قلیلا ما تذ کرون ! ترجمه : گفت آنکس که
~~مضطررا
# ~~اجابت کند، چون او را بخواند ، و بدی بگرداند ، و شما را خلیفهآ زمین
~~گرداند ،
# ~~هیچ خدا هست باخدا ؟ اندک یاد میکنید شما آنچه بکار میآید !
# (2) و قال ربکم: ادحونی استجب لکم ! إنالدین یستککرون عن عبادتی
# ~~سیدخلون جهنم داخرین . ترجمه : خدا گفت : مرا بخوانید تا شما را اجابت
~~کنم!
# ~~و کسانی که از عبادت من استکبار میکنند زود بود که در دوزخ شوند .
# (3) إن تندوا الصد قات فنعماهی؛ وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء، فهو خیرلکم،
# ~~و کیکفر عنکم من سیا تکم . ترجمه : اگر صدقه ظاهر و آشکارا بدهید نیکو
# ~~باشد، و اگر پوشیده بدرویشان رسانید شما را بهتر بود، وسیآت شما مکفر
# ~~گردانیم .
# (4) الذین نفقون اموالهم باللیل و النهار سرا و علا نیة ، فلهم اجرهم عند
# ~~ربهم ولا خوف علیهم ولا یحزنون . ترحجمه : آنانکه مالهای خود بشب و روز
# ~~آشکارا و پنهان در وجوه خیرصرف میکنند، مزد ایشان برخداست ، نه ترس
~~باشد
# ~~ایشان را و نه اندوهگین شوند .

PageV01P075

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0175.png)

### | ظا صطلی ب
# (5) لا تطلوا صد قاتکم بالمن والآذی ، کألذی ینفق ماله رناء ms053 الناس ولا
# ~~یؤ من بألله و الیوم آلآخر . ترجمه : صدقههای خود بمنت ورنجانیدن باطل
~~مکنید،
# ~~مانند کسی که مال برای ریا نفقهآ مردم کند ، و بخدا و قیامت ایمان
~~نیاورد .
# (6) ان المصد قین و المصدقات ، و اقرضوا الله قرضا حسنا ؛ یضاعف لهم و
# ~~لهم اجر گریم. ترجمه : مردان وزنان صدقه دهنده، و آنانکه چیزی بخدا قرض
# ~~میدهند قرض حسنه دادنی، نیک مضاعف کند برای ایشان، و ایشان را باشد
# ~~مزدی تمام .
# (7) الدعاء هو العبادة ، الدعاء سلاح ألمؤ من ، لسس شیء اکرم علی الله
# ~~من الدعاء. ترجمه : دعاعبادت بود ، دعاسلاح مؤمناست ، هیچ چیز برخدا گر
~~امیتر
# ~~از دعا نیست .
# (8) لا یرد البلاء الا الدعاء، اعدوا للیلاء الدعاء ، الدعاه عماد الدین
~~. ترجمه
# ~~بلا را باز ندارد الا دعا، بلا را ساخته باشید بدعا، دعا ستون دین است
~~.
# (9) ان الله یستخیی ان یرفع العند إلیه ید یه فیردهما خاثبین . ترجمه :
~~خداشرم
# ~~دارد که بنده دست بدعا بردارد ، و آن را باز گرداند نومید دعای او
~~اجابت
# ~~ناکرده .
# (10) ثلث دعوات مستجابات ناتشک فیهن : دعوة المظلوم، و دعوة المسافر ،
# ~~ودعوة الوالد لولده . ترحمه : سه دعا مستجاب باشد : دعای مظلوم، ودعای
~~مسافر،
# ~~و دعایی که پدر و مادر فرزند را کنند.
# (11) داووا مرضا کم بالصدقة، واستقلو البلاء بألدعاء . الصدقة تمنع میتة
~~السوء.
# ~~ترجمه : بیماران را بصدقه مداوا کنید ، و پیش بلا بدعا باز رویدا صدقه
~~مر گ را
# ~~باز دارد .

PageV01P076

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0176.png)

# (12) صدقة السر تطفیء غضب الرب ، الصدقة تطفیء الخطینة کما یطفیء
# ~~آلماء النار. ترجمه : صدقهآ یوشیده خشم خدا بنشاند، صدقه گناه بنشاند
~~چنانکه
# ~~آب آتش [را ].
# (13) خنر الصدقة ما کان عن ظهر غنی . من کنوز البر کثمان المصائب و
# ~~الا مراض و آلصد قة . ترجمه : بهترین صدقه آن بود که از توانگری باشد ،
~~یعنی
# ~~عیال را محتاج نگرداند . از گنجهای نیکی و نیک مردی است یوشیده داشتن
# ~~مصیبتها و بیماریها و صدقه .
# (14) مازتص مال من صدقة . المو من فی ظل صد قته حتی یقضی بین ms054 الناس.
# ~~ترجمه ، هیچ مال از صدقه نقصان نپذیرد . مؤمن در سایهآ صدقهآ خود بود
~~تا میان
# ~~مردم حکم کنند ، یعنی : آخرت .
# (15) فی کل گید حرئ اجر . المتعدی1) فی الصدقة کمانعها . استنزلوا
# ~~آلر زق بآلصد قة . ترحجمه : درهرجگری تشنه مزدی است، یعنی : بآب دادن .
~~کسی
# ~~که صدقه از حد ببرد چون کسی بود که ندهد ، یعنی : عیال محروم کند .
~~روزی
# ~~بصدقه فرود آورند .
# (16) هدیة الله الی المؤ من السائل علی بابه . للسائل حق ولوجاء علی فرس.
# ~~ترحجمه : هدیهآ خدا درویش مؤمن بود که بدر او شود2) . خواهنده را حقی
~~باشد و
# ~~اگر بمثل براسبی آید .
# (17) اللهم عجل کا منفق خلفا، و کل ممسک تلفا ! افضل الصد قة ان تعین
# ~~بجاهک من لاجاه اه . ترجمه . خدایا زود عوض نفقه کننده باز ده ، و مال
~~ممسک PageV01P077
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0177.png)

# ~~تلف کن ! بهترین صدقه آن بود که بجاه خود یاری دهی کسی را که جاه ندارد
~~.
# ~~همیشه امت من بخیر باشند تا که امانت بغنیمت ندارند ، و صدقه بغرامت
~~نشمرند .
# (19) ألدعاء مفتاح الرحمة و مصباح الظلمة . ما المتلی الذی قد آشتد به
# ~~اللاء باحوج إلی الدعاء ، من المعافی الذی لا یأ من الیلاء . ترجمه :
~~دعا کلیدرحمت
# ~~است وچراغ تاریکی . مبتلایی که بلای سخت باو نازل باشد محتاجتر نیست
~~بدعا ،
# ~~از کسی که در عافیت بود و از بلا ایمن نبود .
# (20) لا تکن ممن [ان] اصابه بلاء دعاه مضطرا ، و ان ناله رخاء اعرض
# ~~مغترآ . ترجمه : از آنان مباش که چون بلا بایشان رسد باضطرار دعا کنند،
~~وچون
# ~~آسانی یابند مغرور شوند و اعراض کنند .
# (21) تستطیءآ الدعاء بالاجابة ، و قد سددت طرینه بألذنوب . ترجمه :
# ~~اجابت دعا بدیر میداری، و راهش بگناهان دربستهای .
# (22) الصدقة دواء منجح . إذا آملقتم فتاجرو إلی الله بآلصدقة ! ترحجمه :
# ~~صدقه دارویی است منجح . چون درویششوید27 با خدا بازر گانی کنید بصدقه !
# (23) اللهم و إنی اجد سل المطال الیک مشرعة ، و مناهل الرجاء النک
# ~~مترعة ، و ابواب الدعاء لمن دعاک مفتوحة . ترجمه : خدایا من ms055 راههای
~~مطالب بتو
# ~~گشاده میبینم . و آبشخورهای امید بتو یر آب، و درهای دعای کسانی را که
~~تو را
# ~~میخوانند گشاده .
# (24) بابک مفتوح للراغبین، وجودک مباح للسائلین، و إغاثتک قریبة
# ~~من المستغیثین . ترجمه : در تو گشاده است راغبان را ، وجودت مباح است
~~سایلان PageV01P078
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0178.png)

# ~~را، و فریاد رسیدن تو نزدیک بفریاد خواهند گان .
# (25) و اجعل ما سمحت به من العفو عنهم ، و ترعت به من آلصدقة علیهم
# ~~فی از کی صدقات المتصد قین ، و اعلی صلات المتقربین7 . ترجمه ؛ خدایا
~~عفوی
# ~~که از بند گان تو کردهام ، یا سدقهای که به تبرع [دادهام]، در پا کترین
# ~~صدقات صدقه دهند گان ، و بلندترین وسیلتهای قربت جویند گان گردان .
# (26) ینبغی ل لمن] آراد ان یجاب دعوته ان یعمل صالحا، و یرضی الله به ،
# ~~و یجتنب معاصیه و ما یسخطه ، و یخلص له ولاولیایثه بنیة، ثم یدعوا .
~~ترجمه :
# ~~باید کسی که خواهد دعای او اجابت کنند : کاری شایسته کند ، وخدا را بآن
~~خشنود
# ~~گرداند ، و از معاصی اجتناب کند و از آنچه خدا را از آن کراهیت آید ، و
~~نیت با
# ~~خدا و بند گان او خالص دارد، یس دعا کند .
# (27) تادب بادب الله! اذ قال : خذمن اموالهم صدقة تطهرهم بها وتز کیهم
# ~~بها . ترجمه : بادب خدا مؤدب باش آنجا که گفته است : از مالها ازیشان
~~صدقه
# ~~بستان که ایشان را بآن پاک گردانی .
# من کلام الحکماء و الدعاة
# (28) الدعاء یرد البلاء ، و یفید الإخلاص ، و یزید الیقین، ویتم الثقة ،
# ~~ویوسع الرزق ، و یدفع کید الظلمة . ترجمه : دعا بلا بازدارد ، و اخلاص
~~را فایده
# ~~دهد ، ویقین بیفزاید، [ وثقه را تمام کند ،] و ووزی فراخ گرداند ، و
~~مکرظالمان
# ~~دفع کند .
# (29) آلإلحاح مذموم إلا فی الدعاء، والسئوال مدموم إآلا علی الله . ترجمه
~~:
# ~~الحاح مذموم است الا در دعا ، و سیوال مذموم است الا برخدا .

PageV01P079

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0179.png)

# (30) دخل عالم علی مریض فقال له : إن الله ذ کرک فاذ کره ، و اقالک
# ~~فاسکره . ترجمه : عالمی تزدیک بیماری ms056 شد گفت : خدا تو رایا یاد میدهد ،
~~او را
# ~~یاد کن ، و از سر گناه تو در میگذر او را شکر کن!
# (31) سل واهب العقل اضاءة العتثل ، سل من لا یفقره الیدل ! ترجمه : از
# ~~بخشندهآ عقل روشن کردن عقل خواه، از کسی خواه که بذل او را درویش
# ~~نکند.
# (32) من تصدق بصدقة بین الناس فاجبه نظرهم إلیه، یکون ذلک علیه
# ~~لاله . ترجمه : هر که درپیش مردمان صدقه بدهد و او را خوش آید که
~~مردمان
# ~~می بینند، آن صدقه او را نباشد .
# (33) قیل لحکیم : متی یکون بدل الکشثیر اقتصادا، و بذل القلیل اسرافا؟
# ~~فقال : بدل القلیل فی الاطل اسراف ، و بدل الکثیر فی آلحق اقتصاد .
~~ترجمه:
# ~~از حکیمی پرسیدند که : کجا باشد که بسیار دادن اقتصاد بود ، واندک دادن
~~اسراف ؟
# ~~گفت : چون اندک دادن در باطل صرف کنند اسراف بود ، و بسیار که بحق دهند
# ~~اقتصاد.
# (34) من حس الدراهم کان لها، ومن تصدق بها کانت اه . ترجمه : هر که
# ~~درم نگاه دارد او درم را باشد ، وهر که بصدقه بدهد درم او را باشد .
# (35) إن لک فی مالک شریکین: الحد ثان والوارث ، فان اخست ان لا تکون
# ~~آخس الشر کاء فتصدق . ترجمه : تو را درمال دوشریک است : حوادث و وارث ،
# ~~اگر خواهی که خسیس ترین شریکان نباشی صدقه بده !

PageV01P080

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0180.png)

# (36) السماحة حب السائل ، و بذل النائل . ترجمه : جوانمردی
# ~~دوست داشتن خواهنده را ، و عطا دادن توانگر را بود .
# (37) سمع الاحنف رحلا بشکوعلة به الی آخر ، فقال: اما
# ~~انک تشکو من پرحمک الی من لا یرحمک. ترجمه : احنف شنید که مردی
# ~~شکایت رنجی که داشت با دیگری میکرد ، گفت : شکایت میکنی از کسی که
# ~~رحمت برتو هیچکس جز او نکند ، یعنی : خدا ، باکسی که رحمت برتو نخواهد
# ~~کرد ، یعنی : خلق.
# (38) قال بعض الحکماء : المحتاجون دو والفاقة صنوف : فمنهم
# ~~الملحون ، و بنبغی ان لا تعطیهم، ولا تبذل لهم علی الحاحیهم شیئا،
# ~~5-
# ~~لینزیجروا عنه : اللهم إلا اذا علم انهم صادقوا الحاحة الی ms057 الشیء
# ~~الضروری . ومنهم الکاذیون فیما بدعونه من الفاقة، و ینبعی ان
# # و=3- -ه-وه %~% -د 5
# ~~نمیز بینهم ، فان کان تعمدهم الکذب بضرب من التدیر فلیکن
# # و-صو -5 %~% 5و
# ~~معاملتک معهم فی المواساة وسطا من غیر منع ولا بدل تام . و منهم
# ~~الضعفاء الصادقون فیما یبدونه من الحاحة ، او الذین لا یبدون الحاجة،
### | وه وه
# ~~و لکن عرف فی وجوهیهم انهم محتاجون ، فینبغی ان تو اسیهم بغابة
# ~~ما امکنک 1) . ترجمه : حکیمی کفته است : محتاجان و درویشان اصنافند :
# ~~بعضی الحاح کنند ، وایشان را چیزی نباید داد ، وبالحاح ایشان التفات
~~نباید نمود، PageV01P081
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0181.png)

# # 82 %~% الباب الثامن
# ~~تا باشد که از آن باز ایستند ، و الحاح بکنند ، یعنی : تادیب ایشان را
~~، مگر که
# ~~دانند که راست میگویند و محتاجند . آنگاه بقدر ضرورت بایشان بایدداد و
~~صنف دیگر
# ~~کسانیاند که چیزی خواهند بدروغ ، پسمیان ایشان تمیزباید کرد ، تا راست
~~گوی
# ~~از درو غزن باز دانند . وچون معلوم شود که دروغ بسبب حسلت و تدبیر
~~معیشت
# ~~میگویند و محتاجند ، با ایشان مواسات باید کرد بیمنعی(11 تمام و بخششی
~~تمام .
# ~~و صنف سیم ضعیفان محتاج که براستی احتیاج خود فرا نمایند، با فرا
~~ننمایند و
# ~~اثر حاجت بر روی ایشان ظاهر بود ، باید که با ایشان مواسات کنند
~~چندانکه در
# ~~وسع امکان باشد . المه تعالی و نفدس .

PageV01P082

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0182.png)

# الباب االثاسع
# می التقوی والزهد وحسنه
# ~~لآبات (1) نا ابها الذین آمنوا ! اتفوا الله حق تقاته ، ولا تموتن
# ~~لا وانتم مسلمون ! ترجمه : ایمؤمنان! ازخدا بپرهیزید حق پرهیزیدن او،
# ~~و سمیرید الا درحال تسلیم کردن و گردن نهادن !
# ~~(2) آلذین آمنوا و کانوا یتقون ، لهم البشری فی الحیوة الدنیا
# ~~فی الاخرة . ترحجمه : آنانکه ایمان آورده باشند و متقی باشند ، ایشان
~~راست
# ~~بشارت در زند گانی دنیا و در آخرت .
# 5- %~% و.5- %~% ده و*وه -ه و-ه
# ~~(3) ومن یتق الله ، جعل له مخرجا ، ویرزقه من حیث لا حتسب
# ~~ترجمه : هر که از خدا ترسد ، و متقی باشد ؛ خدا کار او را مخرجیسازد ،
# ~~و او را ms058 روزی دهد از آنجا که ظن نبرد .
# 4) ان آݣرمکم عندالله اتقیکم. اتقوا الله ان کنتم مؤمنین!
# ~~ترحمه : گرامی ترین شما بنزدیک خدا ، متقیترین شما است . از خدا
# ~~پرهیزید، اگر مؤمناید !
# ~~(5) ان الله مع الذین اتقوا، والذین هم محسنون. ترجمه : خدا
# ~~با کسانی است که تقوی کنند و نیکو کار باشند .

PageV01P083

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0183.png)

# 6) انما خشی الله من عباده العلمو، وخافوین ان کنتم مؤمنین!
# ترجمه : حقیقت ازخدا علما ترسند از همهآ بند گان او ، از من بترسیداگر
# ~~مؤمناید!
# (7) الذین یبلغون رسالات الله و یخشو نه ، ولا خشون احدا
# ~~الا الله . ترجمه : آنها که پیامهان خدا میگذارند ، و ازو میترسند ،
~~ازهیچکس
# ~~نترسند جزاز خدا .
# (8) ذلک لمن خشی ر به . ترجمه : بعد از وصف بهشت و رضای خود
# ~~فرمود که : آن کسی را بود که از خدا بترسد .
# (9) اوصیک بتقوی الله ، فانه راس امرک . اوثق العری کلمة
# ~~التقوی . ترجمه : تورا وصیت میکنم بیرهیز از خدای! که آنست اصل کارتو .
# ~~استوار ترین دست آویزها کلمهآ تقوی است .
# (10) احب العباد الی الله الاتقیاء ، ان الله بحب الا برار الآ تقیاء
# ~~الا خفیاء . ترجمه : دوست ترین بند گان بنزدیک خدا متقیان پوشیده
~~باشند،
# ~~خدا دوست دارد نیکمردان متقی پوشیده را .
# ده..
# (11) من احب ان بکون آݣرم الناس، فلیتق الله ! الکرم التقوی.
# ~~ترجمه : هر که خواهد که گرامی ترین مردمان باشد ، باید که از خدا
~~بیرهیزد .
# ~~کرم تقوی است .
# (12) من زهد فی الدنیا ، هانت علیه المصیبات . ازهد فی الدنیا !

PageV01P084

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0184.png)

# ~~بحبک الله . ترجمه : هر که رغبت از دنیا بگرداند مصیبات بنزدیک او حقیر
~~باشد.
# ~~از دنیا رغبت بگردان! تا خدا تو را دوست دارد .
# (13) الزهد فی الدنیا یریح القلب والبدن، والرغبه فی الدنیا
# ~~تکثر الهم والحزن . ترجمه : ترک دنیا تازه گرداند دل و بدن را ، ورغبت
~~در
# ~~دنیا اندوه و اندیشه بسیار گرداند .
# (14) ازهد فیما (فی) ایدی الناس! حبک الناس . ما تقرب
# ~~الی عبدی المؤمن بمثل الزهد فی الدنیا . ترجمه : رغبت بگردان از آنچه
# ~~در دست مردم ms059 بود ! تا تورا دوست دارند . خدای میگوید : هیچ بندهای بمن
~~تقرب
# ~~نکرده است بچیزی مانند زهد در دنیا .
# (15) خشیة الله رأس امرک. آتمکم عقلا اشد کم لله من الله خوفا .
# ~~ترجمه : ترسیدن از خدا اصل کار تو است . تمام عقل ترین شما کسی است که
~~از
# ~~برای خدا از خدا بیشتر ترسد .
# (16) بقول الله : وعزتی وجلالی! لا اجمع علی عبدی خوفین
# ~~.   ء- وصو -ه
# ~~ولا اجمع له امنین؛ فان امنی فی الد نیا اخفته بوم القیامة ، و ان
~~خافنی
# ~~فی الدنیا آمنته یوم القیمة . ترجمه : خدایی میگوید : بعزت وجلال من !
# ~~که بربندهآ خود دوخوف جمع نکنم ، و او را دو امن [جمع نکنم]؛ اگر از من
# ~~دردنیا ایمن بود روز قیامتش بترسانم ، و اگر در دنیا ازمن خایف بود روز
~~قیامتش
# ~~ایمن کنم.

PageV01P085

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0185.png)

# (17) من خاف الله ، خوف الله(1) منه کل شییء؛ ومن لم یخف الله،
# ~~خوفه الله من کا شیء. ترجمه : هر که از خدا بترسد ، خداهمه چیز را ازو
# ~~بترساند ؛ و هر که ازخدا نترسد ، خدا او را از همه چیز بترساند .
# 18) لووزن خوف المؤمن و رجاؤه لاعتد لا . لا بلج النار
# ~~احد کی من خشیة الله، حتی یعود االمبن فی الضرع . ترجمه : اگر
# ~~خوف و رجای مؤمن وزن کنند هم سنگ یابند . در دوزخ نشود و درنیاید در
~~آتش
# ~~کسی که ازخوفخدا گریسته باشد مگرشیر بایستان شود ، یعنی : هر گزنشود .
# (19) ما من فطرة احب الی الله من قطرة دمع اریفت من خشیة الله
# ~~داشتهتر از قطرهآ اشک نبود که ازخوف خدا ریخته باشد ، یا قطرهآ خون که
~~در راه
# ~~خدا ریخته باشد .
# (20) اتقو الله الذی ان قلتم سمع ، وان اضمرتم علم! واحدروا
# ~~الموت الذی ان اقمتم اخذ کم، و ان هربتم آدر ککم2) ! ترجمه :
# ~~بپرهیزید از خدای که اگر بگویید بشنود ، و اگر درضمیر آرید بداند . و
~~حذز
# ~~کنید از مرگی که اگر مقام کنید شما را بگیرید ، و اگر بگریزید در شما
~~رسد!
# (21) التقی رئیس الاخلاق ms060 . التجاة فی ثلاث : الهدی، والتقی،
# ~~و ترک الهوی. ترحجمه : پرهیز کاری سروراخلاق بود . نجات در سه چیز است:
~~PageV01P086
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0186.png)

# ~~راه راست ، و یرهیز کاری ، و ترک هوای نفس .
# 220) لا کرم کالتقوی ، لا کرم اعز من التقی ، ولا معقل احصن
# ~~من الورع . ترجمه : هیچ کرم مانند پرهیز کاری نیست ، هیچ کرم عزیزتر از
# ~~پرهیز کاری نیست ، و هیچ حصار منیهتر از ورع نیست .
# (3،) انتقوا الله تقاة من شمر تجریدا، وجد تشمیرا ، و آنکمش
# ~~فی مهل، و بادر عن وجل و نظر فی کرة الموئل وعاقبة المصدر ومغبة
# ~~المرجع ترجمه : پپرهیز [ید] ازخدا پرهیزیدن کسی[که] وشکرده(2) شود،
# ~~و بجد بایستد ، و بتانی در کار شود ، و از خوف حذر کند ، ودرحال باز
~~گشت کند،
# ~~و عاقبت کار ومرجع خود نظر کند.
# (24) اوثق العری کلمة التقوی. الزهد ثروة، والورع جنة . افضل
# ~~الزهد اخفاء الزهد() . ترجمه : استوار ترین دست آویزها پرهیز کاریست.
# ~~زهد توانگریست ، و ورع سپر از عقوبت . بهترین زهد ها پوشیده داشتن زهد
~~بود .
# (25) احود الناس من زهد فی الدنیا ، ووهبها لغیرها . ازهد
# ~~فی الدنیا! ببصرک الله عوارها (4) . ولا تغفل! فلست بمغفول (5) عنک.

PageV01P087

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0187.png)

# ~~نرجمه : بهترین مردمان کسی بود که رغبت از دنیا بگرداند ، و بدیگران
~~بخشد
# ~~آن را . دردنیا رغبت مکن ! تا برعیب (1) او تورا خدا واقف کند ؛ و غافل
~~مباش !
# ~~که از تو غافل نسستند .
# (26) الزهادة قصرالا ملی(2)، والشکر عند النعم، والورع
# ~~عن المحارم 137 . ترجمه : زهد کوتاهی امل بود ، وشکر کردن برنعمتها ،
# ~~ویرهیز کاری از آنچه تو را منع کنند .
# (27) الر باء شرک ، والعمل لغیر الله هباء ، واخلاص العمل ایمان،
# ~~و خوف الله یقین . ترجمه : ریا شرک بود ، وعمل بسوی غیزخدا هبا ،
~~واخلاص
# ~~در عمل ایمان ، وخوف خدا یقین محض بود .
# (28) لا ترج الا ربک، ولا تخش الاذنبک! ترجمه : امید مداربجز
# ~~خدای ، و مترس الا از گناه !
# (29) آللهم انطقنی بالهدی ، و آلهمنی التقوی، و وفقنی للتی
# ~~هی آزکی، واستعملنی بما هو ارضی(4]! ترجمه : خدایا مرابهدایتسخن
# ~~گوی گردان ms061 ، والهام تقوی ده، وتوفیق ده بر آنچه پاکتر ، وبر کاری دار
~~که مرضی
# ~~تو بود !
# (30) فقد بری باالهی! فیض دمعی من خوفک، ووجیب قلبی
# ~~من خشیتک ، وانتفاض جوارحی من هیبتک، کل ذلک حیاء منک ، PageV01P088
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0188.png)

# ~~اجلاق حتشمی
# ~~لسوء عملی. ترجمه : می بینی ای خدای من! ریختن اشک من از ترس تو . و
# ~~اضطراب دل من ازخشیت وخوفتو، ولرزهآ جوارح من ازهیبت تو، این همه از
~~شرمی
# ~~که میدارم از عمل بد خویش .
# 31) و ارغبوا الیه ، جل حلاله ، فی عمارة قلو بکم لطاعته،
# ~~و اسکان صدور کم غابة خشیته ! ترجمه : رغبت کنید بخدای! تا دلهای
# ~~شما بطاعت خود معمور کند ، و درسینه های شما خوف خود ساکن کند .
# (32) فانظر فی امرک ، وزد فی الاعمال الصالحة والا فعال
# ~~الحسنة ، و تحل بلباس التقوی ووقار اولی النهی. ترجمه : در کار خود
# ~~نظر کن ، و در عملهای صالح خود و فعلهای نیکو بیفزای ، و بلباس تقوی و
~~وقار
# ~~اهل خرد متحلی شو!
# (33) ان من اشد عری الدین، و اقوی اسباب الیقین ، نفوی
# ~~الله الذی بعلم السر والجهر وخائنة1 الاعین وما تخفی الصدور .
# ~~ترحمه : از استوار ترین دست آویزهای دین، و قوی ترین اسباب یقین ، تقوی
# ~~خدایی است که نهان و آشکارا و خیانت چشمها و راز سینهها بداند .
# (34) لکل مسلم مرتبته2 فی دننه واجتهاده ، و الی الله معاده،
# ~~5- سر*و-
# ~~و عنده کتانه ، و علیه حسائه(2) . ترحجمه : هرمردی مسلمان را که
~~بکاردین PageV01P089
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0189.png)

# ~~خود مشغول باشد ، اجتهاد او سود دارد ، ومعادش با خدا بود ، و کتاب
~~وحساب2.
# بن کلام الحکماء والدعاة
# (35) التقوی هوقمع الهوی، اذادام التقوی، وقوی التصدیق؛
# ~~تیسر الصبر . ترجمه : پرهیز کاری شکستن هوای نفس بود . چون پرهیز کاری
# ~~دایم شود ، و تصدیق قوی گردد ؛ صبر آسان باشد .
# (36) ستدل علی تقوی المرء بثلث : حسن التو کل فیما لم ینل:
# ~~وحسن الرضاء فیما قدنال ، وحسن الصبر فیما قد فات . ترحمه :
# ~~بسه چیز پرهیز کاری مرد دلیلتوان ساخت : تو کلنیک در آنکه نیافته باشد
~~، و ms062 رضا
# ~~دادن نیک بآنچه باو رسیده باشد ، و صبر نیک بآنچه ازو در گذشته باشد .
# (37) قال بودرحمهر؛ ما ظفر الناس ملو کهم و سوقتهم بشیی،
# # 5 %~% -سوه-ه-و
# ~~هم به احظی و اسعد ، ولا هو لهم ازین و اجمل، من التقوی لله ،
# ~~والتعظیم له ، والتصغیر لا نفسهم(1 . ترجمه : بزرجمهر گفت : مردمان
# ~~چه پادشاه و چه فرومایه ظفر نیافتهاند برچیزی که ایشان را بافایدهتر ،
~~ونیکبخت
# ~~کننده و زینت و جمال دهنده تر باشد ، از پرهیز کاری خدا ، و نعظیم او
~~،[و
# ~~تصغیر نفس خود .
# (38) قال بعض الدعاة الی الله : انی لا ستحیی من الله ان یرانی
# ~~مشغولا عنه و هو مقبل علی ترحجمه : یکی از داعیان فرموده است : که من
~~PageV01P090
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0190.png)

# ~~از خدا شرم دارم که مرا از خود مشغول بیند ، و او برمن اقبال فرموده .
# (35) قال واحد لبعضهم : اوصنی! فقال : اوصیک ان تکون
# ~~ملکا فی الدنیا و الاخرة . فقال الرجل: کیف اکون ملکا؟ ! قال
# ~~ازهد فی الدنیا. ترجمه : یکی بزرگی را گفت : مرا وصیت کن !گفت : تورا
# ~~وصیت میکنم که در دنیا و آخرت پادشاه باشی . آن مرد گفت : چگونه پادشاه
# ~~توانم بود ؟! گفت : چنانکه رغبت از دنیا بگردانی .
# (40) و سئل : من الناس ؛ فقال : العلماء . قیل : فمن الملواء
# ~~قال : الزهاد. قیل: فمن الاشراف؛ قال : المتقون . فیل : فمن الغوغاء
# ~~قال : القصاص . قیل : فمن السفلة()! قال : الظلمة. ترجمه :
# ~~پرسیدند از بزرگی که مردمان کیستند ؛ گفت : [داایان. گفتند : پادشاهان
# ~~کیستند؟ گفت :  زاهدانی که بدنیا التفات ننمایند . گفتند : شریفان
~~کیستند؟ گفت :
# ~~پرهیز کاران . گفتند : غوغا کیستند ؛ گفت : حکایت گویان و قصه خوانان .
~~گفتند :
# ~~نا کسان کیستند ؛ گفت : ظالمان .
# (41) وروی ان المسیح قال: ما زهدفی الدنیامن جزع من المصائب
# ~~فیها . ترجمه : روایت کنند که عیسی علیه السلام گفت : در دنیا زاهد
~~نباشد ، کسی
# ~~که از مصیبتهای ذنیا جزع کند .

PageV01P091

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0191.png)

# (42) و لما حضرت عبد الملک بن مروان الوفاة ، قال : لیتنی
# ~~کنت غسالا اعیش بما اکسب بوما بیوم! فبنغ ابا حازم الناسک
# ~~قوله ، فقال : الحمد ms063 لله الذی جعلهم عند الموت تمنون ما نحن فیه ،
# ~~ولا نتمنی عند الموت ماهم فیه (11 . ترجمه : چون عبدالملک مروان را
# ~~وفات نزدیک آمد ، گفت : کاشکی من بمثل غسالی بودمی که قوت من روز بروز
# ~~بودی ! این سخن بابوحازم زاهد رسید ، گفت : شکر خدا را که ایشان در مرگ
# ~~آنچه تمنا میکنند ما در آنیم، و ما بر در مرگ آنچه ایشان در آنند بآرزو
# ~~نمیخواهیم .
# (43) علامات الزهاد ان تکو نوا قلیلی الطعم متغیری الآلوان،
# ~~طائری القلوب ، و حلین خائفین ، منتظرین لا مر الله . ترحمه : علامات
# ~~کسانی که بدنیا رغبت نکنند ، آنست که اندک خوار باشند ، گونه بگردیده ،
# ~~دل برخواسته ، با ترس و خوف ، منتظر آنکه فرمان خدای بایشان رسد .
# (44) اقتن الزهد ! فان فیه راحة للبدن من النصب ، و اعتاقا
# ~~للنفس من العبودیة ، [و] قطعا للحسرة ، واذها با للندامة ، و تحقیقا
# ~~للتناء . ترجمه : زهد کسب کن !که در زهد راحت تنبود از رنج ، و آزادی
~~نفس
# ~~ازبند گی ، وقطع حسرت ، وبردن ندامت ، وبدرمت کردن تنا ومدح راست .
# (45) کفی بنا ذنبا ان الله یزهد نا(2) فی الدنیا، ونحن نرغب فیها.

PageV01P092

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0192.png)

# ~~ترحجمه : تمام گناهی است ما را که خدای میفرماید : رغبت مکنید بدنیا ،
~~و ما
# ~~رغبت میکنیم .
# (46) اذا صار اهل الحنة الی بابها ، جعل البوابون بقولون :
# ~~و عزة ربنا ! لا بدخلها احد فبل الزاهدین فی الدنیا . ترجمه : چون
# ~~اهل بهشت بدر بهشت رسند ، دربانان گویند : بعزت خدای! که پیش از کسانی
~~که
# ~~بدنیا رغبت ننموده باشند کسی در بهشت نشود .
# (47) قال بعض الائمة لاصحابه: انکم اکش اعمالا و احتهادا
# ~~ممن کانوا قبلکم، لکنهم کانوا خیرا منکم، و قیل: ولم ذال؛
# ~~قال : لا نهم کا نوا ازهد منکم فی الدنیا . ترجمه : یکی از امامان
~~اصحاب
# ~~خود را گفت : شما از کسانی که پیش ازشما بودند بعمل وجهد زیادت اید ،
~~ولیکن
# ~~ایشان از شما بهتر بودند . گفتند : چرا چنین است ؟ گفت : زیرا که ایشان
~~بدنیا
# ~~رغبت از شما کمتر میکردند .
# (48) من شغل ms064 بنفسه ، شغل عن الناس ، [وهدا مقام العاملین .
# ~~--ه-
# ~~و من شغل بالله ، شغل عن نفسه ،] وهذا مقام الزاهدین. ترجمه : هر که
# ~~بنفس خود مشغول شود ، از مردمان فارغ شود ؛ و این درجهآ عاملان بود .
~~وهر که
# ~~بخدای مشغول شود ، از خود فارغ شود : و این درجهآ زاهدان بود :
# (49) اذا تعلق الا یمان بظاهر القلب؛ احب الدنیا والاخرة
# ~~جمیعا ، وعمل لهما . و اذا بطن الا مان فی سویداء القلب ، و باشره؛
~~PageV01P093
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0193.png)

# ~~ابغض الدنیا ، ولم یعمل لها. و اذا صار الا مان حیث لا یتمیز
# ~~من القلب؛ ابغضهما جمیعا ، و لم یعمل الا لله . ترحمه : چون ایمان
~~بظاهر
# ~~دل تعلق گیرد ؛ مرد دنیا و آخرت دوست دارد ، و بجهت هردو عمل کند . پس
~~چون
# ~~ایمان بدل رسد ، و بآن بر آمیزد ؛ دنیا را دشمن گیرد ، و بجهت دنیا عمل
~~نکند .
# ~~یس چون ایمان بدان حد رسد که میان او و دل تمیز ننماید : هردو را دشمن
~~گیرد ،
# ~~و عمل جزبرای خدای نکند .
# (.5) الخوف سوط الله سوق به عباده الی المواظبة علی العلم
# ~~والعمل ، لینالئوا بهما رنبة القرب منه . ترجمه : خوفتازیانهآ خدایست
~~که
# ~~بند گان را بآن میراند بمواظبت برعلم وعمل ، تا مرتبهآ قربت ازو بیابند
~~بعلم وعمل .
# (51) علامة السعادة خشیة الله ، لا نها زمام بین الله وعبده ؛ فاذا
# ~~انقطع زمامه ، هلک مع الهالکین . ترجمه : نشان سعادت خوف خدای تعالی
# ~~هالاکت هلاک گردد .
# (52) قال بعض اهل الدنیا لعالم : کیف نصنع بمجالس اقوام
# ~~و- .-
# ~~خوفوننا، حتی تکاد قلو بنا تطیر؟ فقال له العالم : انک، والله! ان
# ~~-5---5 و.
# ~~نصحت قوما بخوفونک حتی یدر کک الامن، خیر لک من ان تصحب
# ~~قوما یؤمنو نک حتی بدر کک الخوف . ترجمه : یکی از اهل دنیا عالمی را
~~PageV01P094
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0194.png)

# ~~گفت : چه میکنیم در مجلس کسانی که ما را میترسانند تا بحدی که دلهای ما
# ~~بخواهد رفت از بیم؟ عالم گفت : بخدای ! که تو اگر باقومی نشینی که تو
~~را
# ~~می ترسانند تا آنگاه که [ امن کلی بتورسد ms065 ، بهترست تورا تا اینکه با
~~قومی نشینی
# ~~که تو را ایمن دارند تا آنگاه که ] خوف کلی بتو رسد.
# (53) لیس الخوف بکثرة الذنوب ، بل صفاء القلوب . ترجمه :
# ~~خوف نه(1) از بسیاری گناه بود ، بل که از صفای دلها باشد .
# (54) اذا اقشعر فلمب المؤمن من خشیة الله تحاتت عنه خطایاه
# ~~کما بتحات من الشجر ورفها . ترحجمه : چون مؤمن ازخوف بترسد، گناهان
# ~~او بریزد ، چنانکه از درختان بر گ فرو ریزد .
# (55) خف الله خوفا تری انک لو اتیته بحسنات اهل الارض
# ~~5--5-
# ~~غفرها لک . ولذلک(2) قیل: لووزن خوف المؤمن و رجاؤه لاعتدلا
# ترحجمه : از خدا بترس ترسیدنی که چنان دانی که اگر حسنات اهل زمین
# ~~را تو میبری از تو قبول نخواهند کرد ، و امید دار امید داشتنی که چنان
~~دانی که
# ~~اگرسیئات اهل زمین تو می بری ترا بخواهند آمرزید . و ازین [جا] گفتهاند
~~: اگر
# ~~خوف و رجای مؤمن وزن کنند یکسان یابند.

PageV01P095

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0195.png)

# (56) المؤمن لا بخلومن الخوف ، لقوله تعالی : فلا بامن مکر الله
# ~~الا القوم الخاسرون؛ ولا بخلو من الرجاء، لقو له تعالی ؛ انه لا ییاس
# ~~ن روح الله الا القوم الکافرون. ترجمه : مؤمن از خوف خالی نبود، زیرا
# ~~که خدا میگوید : ایمن نباشند از عذاب خدا الا گروه زیان کاران؛ و از
~~رجا
# ~~خالی نبود، زیرا که خدا میگوید : ناامید نشود از رحمت خدای تعالی الا
# ~~بروه کافران .

PageV01P096

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0196.png)

# فی الشکر و الصبر
# الابات (1) و من شکر ، فانما بشکر لنفسه؛ ومن کفر، فان
# ~~3-و
# ~~دبی غنی کریم . ترحجمه : هر که شکر کند ، بسوی نفس خود کرده باشد ،
~~یعنی:
# ~~ثمره او را بود ؛ وهر که کفران کند ، خدا بی نیاز و کریم است .
# (2) واشکروا نعمة الله ! ان کنتم ایاه تعبدون . قتل الا نسان!
# ~~ما آکفره ! ترجمه : شکر نعمت خدا کنید! اگر او را مییرستید. بکشند مردم
# ~~را ! چه ناسپاس کسیست !
# (3) واذکرونی ! اذ کرکم، و اشکروالی ، ولا تکفرون !
# ~~نا ابها الذین آمنوا استعینوا بالصبر والصلوة ! ان الله مع الصابرین.
# ~~ترحمه ms066 : مرا یاد کنید ! تا شما را یاد کنم ، وشکر من کنید ، و کفران
~~مکنید !
# ~~ای مؤمنان بصبر و دعا یاری خواهید ! که خدا با صابران باشد .
# .....
# (4) و لمن صبر وعفر ، ان ذلک من عزم الامور . انما[ یوفی]
# ~~الصابرون اجرهم بغیر حساب . ترجمه : هر که صبر وعفو کند، آن کارهای
# ~~بزر گوارباشد . مزد صابران بتمامت بدهند بی حساب .

PageV01P097

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0197.png)

# 5) الا بمان نصفان : نصف صبر، و نصف شکر(ا] . التحدث
# ~~با لنعم شکر. ترجمه : ایمان دونیمه است : یک نیمه صبردرمحنت ، و یکنمه
# ~~شکر در نعمت . [باز گفتن نعمتها شکراست].
# 9) الطاعم الشاکر منزلة الصائم الصابر . من یشکر القلیل
# ~~لم یشکرالکثیر. ترحمه : طعام خورندهآ شکر کننده همچون روزهدارصبر کننده
# ~~بود . هر که شکر اندک نکمد شکر بسیار نکند .
# 7) اوحی الی داود: انی رضیت با لشکر، مکافاة لی من او لیائی.
# ~~ترحجمه : بداود وحی آمد که : من بشکر راضی شدم، که دوستان من مکافات
~~نعمت
# ~~من بجای آرند ،
# 8) ان اشکر الناس للناس، اشکرهم لله . لم یشکر الله من لم
# ~~بشکر الناس . ترجمه : هر که شککر مردم بیشتر کند ، شکرخدا بیشتر کند .
# ~~خدا را شکر نکند هر که شکر مردم نکند.
# (9) من او لی معروفا فلیکا فیء نه، فان لم یستطع فلید کره،
# ~~فان ذ کره فقد شکر . ترجمه : هر که با او نیکویی کنند ، باید که مکافات
# ~~کند ، اگر نتواند باز گوید ، که چون نیکویی باز گوید شکر آن کرده باشد
~~.
# (10) الصبر نصف الا مان، والیقین الایمان کله . انتظار الفرج
# ~~بالصبر عبادة . ترحجمه : صبر یک نیمه از ایمان است ، ویقین همهآ ایمان
~~است .
# ~~انتظار فرج داشتن بصبر عبادت بود
# 1 - اوصاف الاشراق ص 44 .

PageV01P098

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0198.png)

# (11) ما رزق العبد رزقا اوسع علیه من الصبرههم عده.
# ~~ترحبمه : بنده را هیچ روزی فراختر ازصبر روزی نکردهاند . بعد از صبر
~~هیچ اندوه
# ~~نبود ، یعنی : هر که صبر ملکه کند از افدوه متاثرنشود .
# (12) ان الصبر باتی العبد من الله علی قدر المصیبة . لا ابمان
# ~~کا لحیاء والصبر. ترجمه : صبر ms067 از خدا ببنده فرود آید برقدر مصیبتی که
~~بدو
# ~~رسد . هیچ ایمان مانند حیا وصبر نباشد ، یعنی : از دلایل ایمان بود .
# ) اذا وجهت الی عبد من عبیدی ، مصیبة فی بدنه او ماله او
# ~~و لده ، ثم استقبل صبر حمیل؛ استحییت منه بوم القیمة ان انصب له
# ~~میز انا، او انشر له دیوانا . ترجمه : خدا مگوید : چون مصیبتی به بنده
# ~~فروفرستم در تن او یا درمال او یا درفرزند او ، پس پیش آن مصیبت باز
~~آید بصبری
# ~~نیک ؛ شرم دارم که اورا در آخرت ترازویینهم، یا دیوانی باز گسترانم ؛
~~یعنی: هر که
# ~~برمصیبت صبر کند او را حساب نکنند .
# (14) الشکر عصمة من التفقمة، الشکر زینة الغنی ، والعفاف
# ~~زینة الفقر. ترجمه : شکر نگاهدارنده بود از عذاب ، شکر زینت توانگری
~~بود،
# ~~و عفت زینت درویشی .
# (15) من حمد الله (1) علی ابادیه السایغة ، وشکره علی نعمه
# ~~السایقة ، استوجب المزید . ترجمه : هر که شکرخدا گذارد بر نعمتهای فراخ
~~PageV01P099
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0199.png)

# ~~و پیشی گیرندهٔ‌ (1) او، یعنی : آنچه پیش ازشکر کرده است، مستوجب مزید
# ~~تعمت بود .
# 13) شک الله نعمة سابقه بقتضی نعمه مستأنفة . آشکر الناس
# ~~5وو
# ~~اقنعهم ، و اݣفرهم اطمعهم (2). ترجمه: شکرخداهم نعمتی [است ]گذشته
# ~~که اقتضای نعمت آینده کند . شکر کننده ترین مردم قانع ترین بود ، و
~~ناسپاسترین
# ~~طامع تر.
# (17) لولم یتوعد الله علی معصیة، لکان بجب ان لا بعصی شکرا
# ~~لنعمته . ترجمه : اگر خدای برمعصیت وعید نکردی ، بایستی که مردم معصیت
# ~~نکردندی شکر نعمت او را .
# 18) ان الصبر علی محارم الله ابسر من الصبر علی عذاب الله .
# ~~الجزع اتعب من الصبر . ترجمه : صبر از آنچه خدا را از آن نهی کرده است
# ~~آسانتر از صبر برعذاب خدا ، جزع از صبر سختتر .
# (19) الصبر علی المصیبة مصیبة علی الشامت بها، الصبر
# ~~حنة من الا فه . ترجمه : صبربرمصیبت ، مصیبت شمانت کننده بود ، صبرسپری
# ~~بود از آفت .
# (20) الصسر مطعة لاتکیو، والقناعة سیف لا نبو. الصبر بناضل
# ~~الحدثان ، والجز ع من اعوان الزمان . ترجمه : صبر ستوری بود که بسر
~~PageV01P100
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0200.png) ms068

# ~~درنیاید ، و قناعت شمشیری که کند نشود ، یعنی : در رنج بیفزاید ؛
~~[صبربا حواد
# ~~نبرد میکند : و جزع از یاران روز گار است
# (21) الجزع عند البلاء تمام المحنة . اصبر صبر الا کارم ،
# ~~و تسل سلو البهائم! ترجمه : جزع نزدک بلا تمامی محنت است . صبر کن
# ~~چنانکه کریمان کنند ! و اگرنه چون بهایم تسلی یابی.
# -
# (22) من صبر صبر الاحرار ، و الا سلاسلو الاغمار . الصبر
# ~~5..   - -سره- و- -
# ~~صبران : صبر علی ماتکره ، و صبر عماتحب . ترجمه : هر که صبر کند
# ~~چون آزاد مردان ، والا تسلی یابد چون نادانان . صبر دوصبر بود : یکی
~~برمکروه .
# ~~و یکی از محبوب .
# (23) الحمد لله الذی لوحبس عن عباده معرفة حمده علی ما اولاهم
# ~~من مننه المتتابعة ، و اسبغ علیهم من نعمه المتظاهرة ؛ لتصرفوا
# 5 -ه - وو--2
# ~~فی مننه، فلم یحمدوه؛ و نوسعوا فی رزقه، فلم یشکروه؛ ولو کانوا
# ~~کذلک، لخرجوا من حدودالا نسانیة، ولدخلوا فی حریم البهیمیة1).
# ~~ترجمه : شکر آن خدای را که اگر شناختن شکر از بند گان باز داشتی بر
~~آنچه
# ~~میدهد از نعمتهای پیایی و فراخ ، و شامل مگرداند از کرامتهای متواتر ،
~~تا در
# ~~در میان نعمت او میگردیدندی بی شگر او ، و بروزی اوفراخ دستی مینمودندی
~~،
# ~~بی آنکه آن را حقی گزارند بشکر و سپاس داری؛ مردم از حد مردمی بیرون
# ~~شدندی ، و درحیز بهیمی آمدندی .

PageV01P101

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0201.png)

# (24) وهب لنا الصبر الجمیل عند حلول الرزابا ، و امنن علینا
# ~~حسن الا ستعداد لتزول البلابا . ترجمه : ما را صبر نیکو بخش بنزدیک
# ~~فرود آمدن مصیبتها ، و برما نعمت کن باستعداد نیک وقت نزول بلا ! یعنی
~~: بتوفیق
# ~~صبر کردن .
# (25) مات لمولاناعلبی زین العا بدین ابن ، فلم یرمنه جزع، فسئل
# ~~عن ذلک، فقال : آمر کنا نتوقعه(1، فلما وقع لم ننکره . ترجمه : مولانا
# ~~زین العابدین را پسری وفات یافت ؛ هیچ جزع ازو ظاهر نشد، پرسیدند که :
~~این
# ~~حال چگونه است : فرمود که : کاری که توقع آن میداشتیم ، چون واقع شد ،
~~چرا
# ~~آن را منکر شویم.
# (26) احمدوا الله علی ما اولاکم، و اشکروه ms069 علی ماخو لکم!
# ~~فلیصبروا ثبتهم الله، لکان ماهو کائن قد کان، وما هو زائلی لم یکن
# ~~ترجمه : شکر خدا گذارید بر نعمت که با شما کرد ، و سپاس او دارید بر
~~خوشی
# ~~عیشی که بشما داد! باید که مؤمنان صبر کنند ، خدا ایشان را ثابت قدم
~~دارد ! که
# ~~هر بودنی است چون گویی بود(2) و هرچه فانی است گویی نبود .
# (27) الشکر ضمین الدوام والز بادة ، والحمد قرین الیمن
# ~~و السعادة، وقد اثنی الله علی خلیله ابراهیم ، فقال : ان ابراهیم کان
# ~~امة قانتأ لله حنیفا، ولم یکن من المشر کین، شاکرا لا نعمه . ترجمه :
~~PageV01P102
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0202.png)

# ~~شکرضامن دوام و زیادتی نعمت است ، و سپاس قرین یمن و سعادت ، وخدا ثنا
~~گفت
# ~~دوست خود ابراهیم را آنجا که گفت : ابراهیم امامی بود خدا پرست، از
~~باطل
# ~~بجنبیده (1) ، و از مشرکان نبود ، بلکه شکر گذارندهآ نعمتهای خدا بود .
# من کلام الحکماء والدعاة
# 28) قال بعضهم : الشکر هو الاعتراف بنعمة المنعم علی وحه
# ~~الخضوع. وقال آخر: الشکر هوالثناء علی المحسن بذ کر احسانه .
# ~~و قال آخر ؛ الشکر أن لا تری نفسک اهلا للنعمة . ترجمه : در حقیقت
# ~~شکر اختلاف کردهاند : بعضی گفتهاند : شکر اعتراف بنعمت منعم باشد بر
~~وجه
# ~~خضوع . وبهری گفتند : ثنای محسن بود بذ کراحسان او ، و نشرنعمت او .
~~وبعضی
# ~~گفتند : شکر آنست که خود را مستحق نعمت نشمری(2) ، که اگر نعمت حق خود
# ~~دانی ناسپاسی باشد .
# (29) حیاء العبد من نتابع نعم الله علیه شکر . تلقی النعم بحسن
# ~~القبول ، واستعظام صغیرها شکر. ترجمه : شرم بنده از تواترنعمتهای خدا
# ~~برو شکر باشد . پیش نعمت باز آمدن بحسن قبول ، و بزرگ داشتن نعمت خورد،
# ~~شکر بود .
# (30) رای واحد انسا نا لا تاکل الفالوذج، فقال له: لم لم تأکه؟

PageV01P103

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0203.png)

# ~~قال، اخاف ان لا اؤدی شکره . فقال : وهل تؤدی شکر الماء البارد؟!
# ~~ترجمه : حکیمی یکی را دید که پالوده نمیخورد ، گفت : چرا نمیخوری ؟ گفت
~~:
# ~~ترسم که شکرش نتوانم گذارد . گفت : شکر آب سردی که میخوری میگذاری ms070
# ~~و میتوانی؟!
# 31) قالی داود : بارب کیف اشکرک، و انا للا استطیع ان
# ~~آشکرک الا بنعمة ثانیة . وفی لفظ آخر: و شکری لک نعمة آخری
# ~~منک توجب الشکر . فاوحی الله الیه : اذا عرفت هذا ، فقد عرفتنی
# ~~و شکرتنی . و قیل فی معناه ،
### | شعر :
# # اذا کان شکری نعمة الله نعمة %~% علی له فی مثلها یجب الشکر
# # فکیف بلوغ الشکر الا بفضله %~% وان طالت الا یام واتصل العمر
# ~~ترحجمه : داود گفت : یارب چگونه شکر تو گذارم ، و من نتوانم که شکر کنم
~~الا
# ~~بنعمتی دیگر . و بلفظی دیگر : پس آن شکر که خواهم کرد نعمتی دیگر خواهد
# ~~بود ، و بر آن شکری دیگرلازم . وحی آمد که : چون تو این مایه بشناسی از
~~احسان
# ~~من و عجز خود ، مرا شناخته باشی و هم شکر من گذارده . و شاعر این معنی
~~بنظم
# ~~آورده است .
### | شعر
# گر همی شکر او فزون گویی %~% شکر توفیق شکر چون گویی PageV01P104
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0204.png)

# (32) الشکر افضل من الصبر ، فان الصبر حبس النفس علی مساهله
# ~~البلاء، والشکر ان لا تلتفت الی البلاء، بل تراه من النعماء . فمن صبر
# ~~فقدترک1) اظهار الجز ع ، ومن شکرفقد تجاوز(1 الی اظهار السرور
# ~~بما جزع له الصابر . و ابضا الصبر ترک العمل السییء، [والشکر]
# ~~را بدان بداری که با بلا انس(3) گیرد، و شکر آنست که ببلا التفات نکنی
~~، بلکه
# ~~آن را از نعمت شمری . پس هر که صبر کند ترک اظهار جزع کرده باشد ، و هر
~~که
# ~~شکر کند ازین مقام در گذشته باشد و با آن مقام بهم شادی نموده بر آنچه
~~صابر از
# ~~آن جزع خواست کرد . و دیگر که صبر ترک عملی بد است ، و شکر اظهار فعلی
# ~~نیک.
# (33) الصبر ثبات باعث الدین، فی مقابلة باعث الشهوة . و قیل:
# ~~الصبر حبس النفس عن المیل . ترجمه : صبر ثبات باعث دین بود ، دربرابری
# ~~باعث شهوت . و گفتهاند : صبر بازداشتن نفس بود از میل بهوی.
# (34) الصبر صبران : صبر فی المصیبات ، وصبر عن الشهوات ،
# ~~والثانی افضل و ms071 احسن4). ترحمه : صبر دو باشد : صبری درمصیبتها، و
# ~~صبری از شهوات ، دوم فاضلتر و نیکوتر باشد .

PageV01P105

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0205.png)

# 35) من کمال الصبر ، کتمان المرص والفقر وسائر المصائب.
# ~~الکرام اصبر نفوسا ، واللئام اصبر احسادا(1) . ترجمه : از کمال صبر آن
# ~~بود که بیماری و درویشی و مصیبتها پوشیده دارند . کریمان بنفس صابرتر،
~~ولئیمان
# ~~بجسد صابرتر، چه کریم تحمل زیادت کند ، و لئیم طاقت کار سخت زیادت دارد
~~.
# (36) الصبر اربعة اشیاء : تبات ، وکف ، واحتمال ، و اقدام .
# ~~ترجمه : صبرچهارچیزبود : ثبات، یعنی : برطاعت ؛ و بازایستادن ، یعنی
~~ازمعصیت؛
# ~~و احتمال ، یعنی : از دوستان؛ و اقدام ، یعنی : بردشمنان .
# (37) الصبر من الشکر ، والشکر من الفضیلة ؛ وههو2) نوعان
# ~~-5*
# ~~صبر علی طاعة الله، وصبر عن معصیته ؛ فالصبر علی طاعته ، اداء ما
# ~~امرک به؛ والصبر عن معصیته ، اجتناب ما نهاک عنه . ترجمه : صبر از
# ~~شکر بود ، و شکر ازفضیلت؛ وآن دو نوع است : صبر بر طاعت ، و صبراز
~~معصیت؛
# ~~صبر بر طاعت آن بود که آنچه فرمودهاند بگذاری، و صبر از معصیت آن بود
~~که آنچه
# ~~نفرماید از آن باز ایستی .

PageV01P106

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0206.png)

# الباب المحادی عشر
# فی الرضا والتسلیم
# الابات (1) قل لن یصیبنا الاما کتب الله ننا ، هو مولا نا وعلی الله
# ~~فلیتو کل المؤمنون . ترحمه : بگو که بما نرمد مگر آنچه خدا برما نبشته
# ~~است ، اوست خداوند ما ، و برخدا تو کل باید کرد .
# (2) لکیلا تأسوا علی ما فاتکم، ولا تفرحوا ما آتیکم . ومن
# ~~5- و-5-.
# ~~احسن ممن اسلم وحهه لله . ترجمه : تا اندوهگین نشوید بدانچه از شما
# ~~در گذرد! و شادی مکنید بدانچه بشما رسد ! کیست نیکودین تر از کسی که
~~خویشتن
# ~~را در راه خدا تسلیم کند !
# (3) ان نصبهم حسنة نقو لوا : هده من عندالله ، وان نصبهم سیئة
# ~~تقو لوا : هده من عندک . قل کل من عند الله. ترجمه : اگر نیکویی بایشان
# ~~رسد گویند : این از نزدیک خدا است ؛ و اگر بدی بدیشان رسد گویند : این
~~از
# ~~نزدیک تو است . بکو : همه از خدا است .
# (4) و لما رای المؤمنون الاحزاب ms072 ، قالوا . هدا ما وعدنا الله و
# ~~و وو...
# ~~رسوله، وصدق الله ورسوله . ومازادهم الا امانا و نسلیما . من المؤمنین
~~PageV01P107
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0207.png)

# ~~رجال صدقوا ماعاهدوا الله علیه، فمنهم من قضی تحبه، ومنهم من یر.
# ~~ترحمه : چون مؤمنان بدیدند لشکرها را گفتند : اینست که خدا و رسول ما
~~را وعده
# ~~داده است ، و راست گفت خدا و رسول ، و وعده براست کردند . و نیفزود
~~ایشان را
# ~~الا ایمان وتسلیم . از مؤمنان مردانی هستند که عهدی که باخدا کردهاند
~~باتم
# ~~میرسانند : بعضی از ایشان در گذشتهاند ، و بعضی منتظر فرمان حق نشسته .
# (5) رضی الله عنهم و رضوا عنه . ترجمه : درصفت مؤمنان بچند هوضه
# ~~آمده است که : هم خدا ازیشان خشنود باشد ، وهم ایشان از تقدیر او راضی
# (6) سأل علیه السلام طائفة من اصحابه : ما انتم؟ فقالآوا :
# ~~مؤمنون. فقال: ما علامة ایما نکم؟ فقالوا : نصبر علی البلاء ونشکر
# ~~عند الرضاء، و نرضی بمواضع القضاء . فقال : مؤمنون و رب الکعبة.
# ~~ترججمه : پیمبر پرسد ازقومی از اصحاب خود که : شما چیستید ؟ گفتند :
~~مؤمنانیم
# ~~گفت : نشان ایمان شما چیست : گفتند : بر بلاصبر کنیم، ودر آسانی شکر
~~کنیم،
# ~~و بمواضع قضا راضی باشیم . گفت : مؤمنانید بخدای کعبه.
# (7) من لم یصبر علی بلائی، ولم یشکر لنعمائی ، ولم یرض
# ~~بقضائی؛ فلیطلب ربا سوای . ترحمه : خدا میگوید : هر که بر بلای من
# ~~و بر آزمایش من صبرنکند . وشکر نعمت من نگذارد ، و بقضای من راضی نشود
~~:
# ~~باید که غیرمن خدایی طلبد .

PageV01P108

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0208.png)

# (8) من رضی من الله بالقلیل |من الرزق ، رضی الله منه بالقلیل
# ~~من العمل . ترحجمه : هر که باندک روزیی ازخدا راضی باشد ، خدا باندک
~~عملی ازو
# ~~خشنود گردد .
# (9) اذا احب الله عبدا ابتلاه، فان صبر اجتباه ، وان رضی اصطفاه.
# ~~ترجمه : چون خدا بنده را دوست دارد، او را آزمایش کند ، و در بلا افکند
~~؛
# ~~اگرصبر کند ، او را بر گزیند؛ و اگر رضا دهد ، او را از صفوت دوستان
~~خالص
# ~~خود گرداند .
# (10) من احب ان بعلم حاله عند الله ms073 فلینظر ما لله عنده . ترحجمه :
# ~~هر که خواهد که بداند که حال او بنزدیک خدا چگونه باشد ، باید که نگاه
~~کند تا
# ~~حال او با خدا، بعنی در رضادادن بقضای او ، چگونه است .
# (11) قال داود : بارب! دلنی علی امر فیه رضااء ! قال الله تعالی:
# ~~رضائی فی رضاک بقضائی . ترجمه : داود گفت : یارب! مرا بر کاری دلالت
# ~~کن که رضای تو در آن بود! خدا گفت : رضای من در آنست که بقضای من
# ~~رضا دهی.
# (12) احفظ الله حفظک ، احفظ الله تحده امامک ، تعرف الی الله
# ~~قی الرخاء یعر فک فی الشدة . ترجمه : خدا رانگاهدار تا خدا
~~تورانگاهدارد.
# ~~خدارا لاهدار تا او را درپیش خود یابی ، یعنی کارساز توباشد . در آسانی
~~بنزدیک
# ~~خدا وسیلتی ثابت کن. تا درسختی تو را دست گیرد.

PageV01P109

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0209.png)

# ~~(13) اعلم ان ما اصایک لم یکن لیخطئک، وان ما اخطآک لم یکن
# ~~لیصیبک . واعلم ان الخلائق لواجتعوا علی ان بعطوک شیئا لم یردالله
# ~~ان بعطیک لم یقدروا علیه ، او بصرفوا عنک شیئا ارادالله ان بصیبک
# ~~نه لم یقدروا علیه . فاذا سألت فاسأ ل الله ، و اذا استعنت فاستغث
# ~~بالله1) . ترجمه : بدانکه آنچه بتو رسد از تو درنخواهد گذشت، و آنچه از
~~تو
# ~~در گذرد بتو نخواهد رسید . و بدانکه اگرهمهآ خلق جمع شوند تا توراچیزی
~~دهند
# ~~که خدا نخواسته باشد که بتو دهند نتوانند ، یا چیزی از تو بگردانند که
~~خدا
# ~~خواسته باشد بتو رسد نتوانند . پس چون چیزی خواهی از خدا خواه، واگر
# ~~معاونتی طلبی از خدا طلب .
# (14) اذا ارادالله امضاء قضائه وقدره ، سلب ذوی العقول عقولهم
# ~~-تن   م
# ~~حتی بنفد فیهم فضاؤ ه و قدره . ترجمه : چون خدا خواهد که قضا و قدر
# ~~خود را امضا کند ، از عاقلان عقلهای ایشان بستاند . تا قضا و قدر او
~~بریشان نفان
# ~~یابد ، یعنی : اذا حاء القضاء عمی البصر .
# 1) من آثر محبة الله علی محبة الناس کفاه الله مؤنة الناس .
# ~~ترجمه : هر که محبت خدا برمحبت مردمان اختیار کند ms074 ؛ خدا مؤنت مردمان ،
~~او
# ~~را کفایت کند.
# (16) لن یستکمل العبد حقیقة الا بمان، حتی یعلم : ان ما اصایه
# 1 - اصل : به الل .

PageV01P110

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0210.png)

# ~~م یکن لیخطئه، وما اخطاه لم یکن لیصیبه. ترجمه : بنده بکمالایما
# ~~نرسد تا بداند که آنچه باو رسید ازو در نخواهد گذشت ، و آنچه ازو در
~~گذشت باو
# ~~نخواهد رسید .
# (17) المصائب بالسویة معسومه بین البریة . من رضی برزق الله
# ~~لم یحزن علی مافاته. ترحمه : مصیبتها میان خلایق بسویت قسمت کردهاند .
# ~~هر که بروزی خدا راضی باشد ، بر آنچه ازو فوت شود اندره نبرد .
# 18) من اصبح علی الدنیا حزینا فقد اصبح لقضاء الله ساخطا .
# ~~ترحجمه : هر که در بامداد آید اندوهگین بجهت دنیا ، در بامداد آمده
~~باشد ناخشنود
# ~~از حکم خدا .
# (19) من اصبح بشکوا مصیبه نزلته ، فانما بشکوا ربه. احری
# ~~الناس بالر ضاء من وثق بالقضاء. ترجمه : هر که شکایت مصیبتی کند که باو
# ~~رسد ، شکایت خدا کرده باشد . سزاوارترین مردمان برضا کسی باشد که بقضا
~~واثق
# ~~باشد.
# 20) لا تحزن علی فقد محبوب ، ولا تیأس من درکآ مطلوب .
# ~~اندوه مبر برنا یافتن محبوبی ، و نومید مباش بریافتن مطلوبی.
# (21) ان العبد لیفرح بالشیء الذی لم یکن لیفوته، و بحزن
# ~~علی الشیء الذی لم یکن لیصیبه. فلیکن سرورک بما قدمت، واسفک
# ~~علی ما خلفت . ترحمه : بنده شادی میکند بچیزی که ازو درخواهد گذشت ،
~~PageV01P111
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0211.png)

# ~~و اندوه میخورد بچیزی که باو نخواهد رسید ، و این هردو بی فایده الل پس
~~باید
# ~~که شادمانی بچیزی کنی که ازپیش بفرستاده باشی ، یعنی : عمل صالح ، و
~~افدوهٔ‌
# ~~چیزی خوری که باز پس خواهی گذاشت .
# أسئل من الله التوفیق، حتی اتعرف من نفسی روح الرضاء
# ~~و طما نبنة الیقین منی فیما حدث فی حال الخوف والامن والرضاء
# ~~و السخط والضر والنفع . ترجمه : ازخدا توفیق میخواهم(1) تا بشناسم[2)
# ~~از نفس خود آسایش رضا و آرام نفس بآ نچه حادث شود در حال خوف و ایمنی
~~وخشم
# ~~و خوشنودی وسود و زیان .
# (23) دخل مولا نا ms075 الباقر علی جابر بن عبدالله صاحب رسول الله ،
# ~~فقال : کیف اصحبت؟ با حا بر! فقال : اصحبت والموت احب
# ~~من الحیوة، والفقراحب الی من الغنی، والمرض احب الی من الصحة.
# ~~فقال الباقر : لو قلت انا لقلت : ان فدرت لی الحیوة فهی احب الی،
# - و-   وحین یقدر الموت   فا لموت| آحب الی، وان قدر لی الفقر %~% فألفقر
# # احب الی، و ان فد رلی %~% الغنی فهو احب الی، وان فدر لی المرض
# ~~و...
# ~~فهو احب الی، و ان قدرت الصحة فهی احب الی . فقام جابر ، و فبل
# ~~-ه--5
# ~~ین عینیه ، و قال : اشهد : انک وارث النبوة و باقر العلم حفا .

PageV01P112

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0212.png)

# ~~ترجمه : مولانا باقرلذکره السلام بنزدیک جابربن عبدالله که یار رسول
~~بود
# ~~در رفت و گفت : در بامداد چگونه آمدی : جابر گفت : در بامداد آمدم در
~~حالی که مرگ
# ~~از زند گانی دوست [تر] میدارم ، و درویشی از توانگری ، و بیماری از
~~تندرستی .
# ~~باقر گفت : اگر من گفتمی گفتمی : اگر مرا حیات تقدبر کرده حیات دوستتر
# ~~دارم، وچون مرگ تقدیر کنند [ مرگ دوستتر دارم ، و اگر درویشی تقدیر
# ~~کنند ] درویشی دوستتر دارم ، و اگر توانگری تقدبر کنند توانگری دوستتر
# ~~دارم ، اگر بیماری تقدیر کنند یاتندرستی همچنین . جابر برخاست و بوسه
~~برمیان
# ~~دو چشم مولا باقر داد و گفت : گواهی دهم که وارث نبوت و شکافندهآ علم
~~بحقیقت
# ~~تویی
# (24) ان الله حعل لکل شیء قدرا ، ولکل زمان حکما ، ولکل
# ~~حکم رسما ، و لکل اجل کتابا، و لکل اثر سببا . والزم الامة فی
# ~~جمبع ذلک، علی تصرف الاحوال بهم فیه، وتلون الا وقات بهم فی تباینه
# ~~و تنافیه ، الا عتصام بالرضاء والتسلیم لامر اولیائه ائمة الهدی .
# ~~ترحجمه : خدای هرچیزی را اندازه کرده است ، و هر روز گاری را حکمی ، و
~~هر
# ~~حکمی را نشانی ، وهر اجلی را کتابی ، و هر اثری را سببی. و در گردن
~~امتلازم
# ~~کردست درهمهآ اوقات مختلف و اوقات متلون ، که دست در رضای او زنند و
~~تسلیم
# ~~کنند فرمان اولیای ms076 او را که امامان هدیاند .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (25) آول سعادة المرء رضاه عن الله . استشعر الرضاء والتسلیم PageV01P113
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0213.png)

# ~~لما قد حدث . ترجمه : اصل سعادت مردم رضا دادن بود بحکم خدا . در دل
~~کیر
# ~~رضا و تسلیم بآنچه حادث شود .
# 23) لا تثقن شیء فی عالم الکون والفساد اصلا . ترجمه :
# ~~بهیچ چیز وثوق منمای در عالم کون و فساد البته .
# 27) خمسة اشیاء من سجابا العلماء : لا باسون علی ما فاتهم ،
# ~~و لا حزنون لما بصیبهم ، ولا یرجون ما لا یحوز لهم فیه الرحاء ،
# ~~ولا ستکینون ، ولا یفشلون فی الشدة ، ولا یبطرون فی الرخاء.
# ~~ترحجمه : پنج چیز ازعلما عادت بوده : اتدوهکین نشوند بدانچه ازیشان
~~فایت شود ،
# ~~و دلتنگی ننمایند بر بلایی که بایشان رسد ، و امید چیزی ندارند که امید
~~آن نشاید
# ~~داشت ، و فروتنی ننمایند ، و بد دلی نکنند در سختی ، . و بطر گرفته و
~~مغرور
# ~~تباشند در آسایش
# (28) لیس من شریطة العقل ان بتعجل الا نسان غمال1) لم یصبه
# ~~نفسه الغموم . ترجمه : از شرط عقل نیست که مردم غم چیزی که نیامده است
# ~~پیش از رسیدن میخورد ، تا ساعت شادی نیز بغم گذارند ، و ساعت آسایش در
~~رنج
# ~~بسرآرد ، وبدان غم و رنج برخود مضاعف گرداند .
# (29) فی ادعیة الصالحین : اللهم انی لا استطیع ان آخذ الا PageV01P114
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0214.png)

# ~~ما اعطیتنی ، و ان اسیغ الا ما رزفتنی ، فارزقنی الرضاء بما فسمت
# ، والتسلیم لما حکمت علی. ترجمه : دردعای صالحان آمده است که :
# ~~خدایا من نتوانم که فرا گبرم چیزی مگر آنچه تو بمن دهی . * یا گوارنده
~~کنم
# ~~چیزی مگر آنچه تو مرا روزی کنی ، [ پس روزی کن] بخشودی بقسمتی که مرا
# ~~کرده باشی ، و تسلیم کردن حکمی را که برمن فرموده باشی.
# 3) کان فی الوحی القدیم : با ابن آدم ! ترید و آرند ، و انما
# ~~بکون ما ارید . فان سلمت ما ارید کفتیک ماترید ، وان لم تسلم
# ~~لما ارید ابقیتک فیما ترید ، ثم لا بکون الا ما ارید. ترجمه :
# ~~در وحی پیمبران ms077 پیشین آمده است که : ای فرزند ادم! تو چیزی میخواهی و
~~من
# ~~چیزی 0 م آن باشد که من خواهم . پس اگر تسلیم کنی خواست مرا ، من تو را
# ~~کفایت کنم آنچه تو خواهی ، و اگر تسلیم نکنی خواست مرا ، تو را باخواست
~~تو
# ~~گذارم ، وخود جز آن نبود که من خواهم ، پس تو را از خواست تو جز رنج و
~~تعب
# ~~فابده نباشد.
# (31) قال احد رجال الا ئمة : انی صاحبت مولای عشر سنین، فما
# ~~-هو و
# ~~سمعته قول لشیء فعلته : لم فعلته ، ولا لشیء لم افعله : هلا1
# ~~فعلته! ولا قال فی شی ء کان: لبته لم یکن! ولا قال فی شیء لم یکن:
# ~~لیته کان! ترجمه : یکی از رجال ایمه مگوید : مصاحبت خداوند خود کردم
# ~~ده سار، هر گزنشنید، که چیزی که کرده(2) باشم گوید که : چرا کر دی ؟
~~ویا کاری PageV01P115
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0215.png)

# ~~ه ترده بودم گوید : چرا نکردی ! و نه هر گز گفت چیزیی را که حادث شده
# ~~بود که : کاشکی نبودی ! یاچیزی را که نبوده بود که : کاشکی بودی !
# ~~(32) لا تکثر همک ، ما یقدر یکن ، وماترزق بأتک . ترحجمه :
# ~~غم [و] اندوه بسیار مخور، که آنچه تقدیر کرده باشند بباشد ، و آنچه تو
~~را روزی
# # نهاده باشند بتو رسد . %~% للشاعر :
# # العبد لا حظی %~% تغیر دلائل
### | والله لا یرضی بغیر وسائل
# # فمن الدلائل   ان %~% براه راضیا
### | تملیکه(2) فی ݣل حکم (نازل
# من الدلائل ان تراه مسلما
### | کل الامور الی الملیک العادل PageV01P116
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0216.png)

# الباب االثائی عشر
# فی التوکل والانقطاع الی الله
# ~~1) ومن بتو کل علی الله فهوحسبه، ان الله بالغ امره، قد جعل
# ~~کل شیء قدر ا . ترحجمه : هر که برخدا توکل کند خدا او را بس
# ~~ود ، خدا کار او باتمام رساند . چه خدا هرچیزی را تقدیری کرده است .
# ~~2) وعلی الله فلیتو کل المؤمنون ! ان کنتم آمنتم بالله فعلیه
# ~~و کلوا ! ترجمه : باید که مؤمنان برخدا تو کل کنند . اگر ایمان
~~آوردهاید
# ~~برو تو کل کنید !
# # (3) فاذا عزمت ms078 فتو کل علی الله ! %~% ان الله %~% بحب المتو کلین.
# ~~ترجمه : چون عزم کردی برخدا تو کل کن! خدا متو کلان را دوست دارد .
# -ست
# ~~(5) ومن بتو کل علی الله، فان الله عزیز حکیم . الیس الله بکاف
# ~~45
# ~~عبده ! ترجمه : هر که بر خدا تو کل کند ، خدا بیهمتا و درست کار است .
~~آیا
# ~~نه خدا کفایت باشد بنده را (1) .

PageV01P117

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0217.png)

# (5) لو انکم تتو کلون علی الله حق تو کله لرزقکم کما یرزق
# ~~الطیر بغدوا خماصا و یروح بطانا . ترجمه : اگرشما برخدا تو کل کنبد
# ~~چنانکه تو کل باید کرد ، شما را روزی دهد ، چنانکه مرغ را میدهد ، که
~~بامداد
# ~~شکم تهی بیرون آید و شبانگاه پر باخانه شود .
# (6) من انقطع الی الله کفاه الله کل مؤنة، ورزقه من حیث لا یحتسب.
# ~~ومن انقطع الی الدنیا و کله الیها . ترجمه : هر که امید از خلق ببرید،
# ~~و روی باخدا کرد ، همهآ مؤنتهای او را (1) کفایت کند ، و او را روزی
~~دهد از آنجا
# ~~که امید ندارد . و هر که روی با دنیا کند ، خدا او را با دنیا گذارد .
# (7) من کان لله کان الله له ، من سره ان بکون اغنی الناس
# ~~ه-
# ~~فلیکن بما عندالله اوثق منه بما فی یده. ترجمه : هر که خدا را باشد خدا
# ~~او را باشد. هر که خواهد که توانگرترین مردمان باشد ، باید که [ به]
~~آنچه
# ~~بنزدیک خدا باشد واثقتر از آن بود که در دست او بود .
# (8) ما من عبد یعتصم بی دون [ الخلق ]، فیکیده (2) السموات
# ~~والا رض، الاحعلت له مخرجا. ترجمه : خدا میگوید : هیچ بندهای دست در
# ~~من نزند ، و از خلق دوری نجوید ، الاکه اکر آسمان و زمین بکید او
~~برخیزند ،
# ~~من او را مخرجی سازم.
# (9) الذین یدخلون الجنة بغیر حساب ، هم الذین یتو کلون علی
# ~~ربهم . ترجمه : کسانی که دربهشت شوند حساب نا کرده ، آنان باشند که
~~برخدا
# ~~تو کل کنند .

PageV01P118

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0218.png)

# ابی الله آن یرزق عبده المؤمن الاحیث لا یعلم. ms079 لم یتوکل
# ~~من استر قی وا کتوی . ترحمه : خدا روزی بندهآ مؤمن نرساند ، الا از
~~آنجا که
# ~~او نداند . تو کل نکرده باشد کسی که طلب رقیه و داغ (1) کند.
# لا ترضین احدا بسخط الله، ولاتحمدن احدا علی فضل الله،
# ~~ولا تدمن احدا علی مالم یؤتک الله ! فان رزق الله لا یسوقه الیک
# # حرص حریص، ولا   بصرفه عنک %~% کراهه کاره. ترحمه : هیچکس را
# ~~بخشم خدا خشنود(2) مکن ، وهیچکس را بر فضلی که خدا با تو کند محمدت
~~مکن،
# ~~و هیچکس را بر آنچه خدا بتو ندهد مذمت مگوی ! که روزی خدا (3)
~~بتونرساند
# ~~حرص هیچ حریص ، و از توبنگرداند کراهیت هیچ کاره.
# (12) الرزق بطلب العبد کما بطلبه . ان روح القدس نقث
# ~~فی روعی: ان نفسا لن تموت حتی تستکمل رزقه . الا فاتقوا الله و
# ~~احملوا فی الطلب . ترجمه : روزی بنده را میطلبد چنانکه بنده او را
# ~~می طلبد . روح القدس دردل من داده که : هیچ تن نمیرد تا روزی خود تمام
~~بنستاند .
# ~~پس از خدا بپرهیزید ، و بخوبی طلب روزی کنید ، یعنی : بی حرص.
# کن بما فی یدالله اوثق منک بما فی ید الناس . لا یرجون
# ~~احد منکم الا ربه ، ولا خافن الا ذنبه . ترجمه : بآنچه دردست خدابود
~~PageV01P119
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0219.png)

# ~~واثق تر از آن باش که در دست تو . از هیچ امید مدار جزازخدا ، و از
~~هیچکس مترس
# ~~جز از گناه خود .
# (14) ما احسن تواضع الاغنیاء للفقراء طلبا لما عندالله، واحسن
# ~~منه تیه الفقراء علی الا غنیاء اتکالا علی الله ! ترحمه : چون نیکو
~~باشد
# ~~تواضع توانگران درویشان را از برای طلب ثواب و رضای خدا ! و از آن
~~نیکوتر
# ~~باشد تکبر درویشان برتوانگران از روی تو کل و و ثوقی که باخدا داشته
~~باشد!
# (15) الرزق رزقان : رزق تطلبه ، و رزق بطلبک، فان لم تاته
# # اتاک . فلا تحمل هم سنتک علی هم یومک . کفاک کل یوم %~%
# ~~ما اتی فیه . و ان تکن السنة من عمرک فان الله سیؤتیک فی کل غد
# ~~حدید ms080 ما قسم لک . وان لم تکن السنة من عمرک فما تصنع بالهم
# ~~لما لیس لک. ولن یسبقک الی رزقک طالب ، ولن بغلب علیه غالب،
# ~~ولن یبطیء عندک ما قد قدر لک1). ترجمه : رزق دو است : یکی آنکه تو
# ~~او را میطلبی، و یکی آنکه او تو را میطلبد ، اگر تو بنزدیک او نیایی او
~~بنزدیک
# ~~تو آید - پس غم یکساله برسرغم یکروزه منه ، که هر روزی در آن قدر که در
~~آن
# ~~روز آید تمام باشد . اگر آن سال از عمر توخواهد بود هر روزی که نو شود
~~قسمت
# ~~آن روز بیاید ، و اگرنه غم افزونی و آنچه تو را نخواهد بود چه میکنی! .
~~هیچ
# ~~طالب روزی بر روزی تو ییش از تو ظفر نتواند یافت، وهیچ غالب بر آن غلبه
~~نتواند
# ~~گرفت ، و آنچه تو را تقدیر کرده باشند دیرتر از وقت خویش بتو نرسد .

PageV01P120

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0220.png)

# (16) جعل لکل ذی روح منهم فوتأمقسوما من رزقه، لا نقص منهم
# ~~من زاده ناقص ، ولا یزید من نقص منهم . ترجمه : خدای هر جانوری را
# ~~قوتی مقسوم نهاده است . از روزی اوهر کرازیادت کرده است هیچکس نتواند
~~کاست ،
# ~~و هر کرا بکاسته است در نتواند افزود .
# (17) ثق بالله، وتو کل علیه، ولا بخامرک شک فی حسن اختیاره
# ~~لنا و لکم کافة اولیائه . ترجمه : واثق باش باخدا، وبرو تو کل کن ، و
~~در
# ~~دل میاور شکی در اختیار نیکویی [که] خدا ما را و شمارا دوستان خود
~~گرداند.
# من کلام الحکماء والدعاة
# (18) توق کل التوقی ولا حارس من الاجل، و تو کل کل
# ~~التو کل ولا عدر فی التوانی، واطلب کل الطلب ولا تتسخط علی
# ~~ما جلب القدر . ترحجمه : احتیاط کن احتیاطی هرچه تمامتر، و ازاجل خود
~~کسی
# ~~تو را نگاه ندارد . تو کل کن تو کلی تمام ، و درسستی آهستگی کن که
~~معذرت ندارند،
# ~~و طلب کن طلبی تمام ، و آنچه تقدیر بتو رساند آن را اندک مشمر !
# (19) اذا طالبتک نفسک برزق غد ms081 ، فقل لها : هاتی کفیلا الیوم.
# ~~ترحبمه : چون نفس تو را بروزی فردا مطالبه کند ، تو امروز ضمانی خواه
~~ببقای
# ~~امروز .
# 20) کفاک ایها الا نسان ضلالا ان لا تثق بالله . من انقطع الی
~~PageV01P121
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0221.png)

# ~~غیر الله و کله الله الیه. ترحجمه : تو را این ضلالت بس ای مردم که
~~برخدا
# ~~اعتماد نداری ، و طلب فضله میکنی ! هر که روی بغیر خدا کند ، خدا اورا
~~با آنکس
# ~~گذارد.
# 21) من تو کل علی الله حق تو کله لم حب ان یکون فی حال
# ون حال . ترحمه : هر که برخدا تو کل کند چنانکه باید کرد ، نخواهد
# ~~که درحالی بود که دون حالی باشد ، بلکه همهآ احوال او را یکی بود.
# لقی حکیم حماعه من البطالین، فقال : من انتم؛ فقالوا :
# ~~ه
# ~~نحن المتو کلون. فقال : انتم المستأ کلون. الا اخر کم بالمتو کلین:
# ~~و
# ~~من القی حبه فی بطن الا رص ، وتو کل علی الله . ترجمه : حکیمی گروه
# ~~بیکاران را دید ، گفت : شما کیستید : گفتند : ما متو کلانیم . گفت : نه
~~که شمامال
# ~~مردم بی فایده میخورید . شما را خبر دهم که متو کلان که باشند ، کسانی
~~که تخم
# ~~در زمین افکنند و برخدا تو کل کنند .
# (23) التو کا ثلث درجات1): التو کل، تم التسلیم، تم التفویض.
# ~~فالمتو کل سکن الی وعده ، والمسلم یکفی بعلمه ، والمفوض
# ~~یرضی بحکمه . ترجمه : توکل را سه درجه باشد : توکل ، یس تسلیم ، پس
# ~~تفویض . متو کل بوعدهآ خدا دلش قرار گرفته باشد، و تسلیم کننده بعلم
~~خدا کفایت
# ~~کرده ، و تفویض کننده بحکم او رضا داده .

PageV01P122

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0222.png)

# (24) المتو کلون جری ارزاقهم علی ابدی العباد بلا تع منهم،
# ~~-5و5 -ه و م-
# ~~و غیرهم مشخولون مکدودون . ترجمه : روزی متو کلان بر دست بند گان
# ~~خدا بایشان میرساند بی رنجی . و دیگر مردمان مشغول و رنجور میباشند .
# 2) وقال عصهم : لا ابالی اصبحت غنیا او فقیرا ، فلا ادری
# ~~4
# ~~اییمما خیر لی. ترجمه : از بزر گان گفتهاند : من باک ندارم که توانگر ms082
~~باشم یا
# ~~درویش ، که من ندانم که کدام بهتر است .
# (26) التو کل علی التجریة شک . فقیل لقائله (1) : فما الحیلة؟
# ~~قال : الحیلة یرک الحیلة . ترجمه : یکی ازیشان گفت : تو کل کردن بر
# ~~تجربه [شک] باشد . گفتند : پس حیلت [ چنست ؟ گفت : حیلت] آنست که ترک
# ~~حیلت کنی ، چه تو کل خود عین ترک تدبیر و حیلت باشد .
# 27) فی الوحیی القدم : ان الرب قال : منی الداء، وعنی
# ~~الد[و]اء والشفاء. فسأ له نبی من انبیائه : فما صنع الاطباء? قال:
# ~~*
# ~~بأ کلون ارزاقهم، ویطیبون نفوسعبادی ، حتی یأتی شفائی اوقیضی.
# ~~ترحجمه : در وحی پیمبران پیشین آمده است که : خدا گفت : درد از منست ،
~~ودرمان
# ~~و شفا هم از من . آن پیمبر گفت : پس طبیبان در چه کازند ؟ خدا گفت :
~~روزی
# ~~خویش میخورنه ، و دل بند گان من خوش میکنند ، تا آنگاه که من شفا فرستم
# ~~یا قبض روح کنم .

PageV01P123

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0223.png)

# (28) سئل بعقوب النبی علیه السلام : ما الذی اذهب بصرک؟
# ~~فقال : مر الزمان ، وطول الاحزان . فأوحی الیه : تفزعت بشکوای
# ~~ال عبادی ! فقال : بارب اتبت . ترحمه : از یعقوب پیمبر علیه[ السلام
# ~~پرسیدند که : نورچشم نو از چه سبب برفت ؟ گفت : گردش روز گار ، و اندوه
# ~~بی پایان . وحی آمد باو که : شکایت من بر بند گان پرداختی! گفت : یارب
~~توبه
# ~~کردم.
# (29) سمع الاحنف حکیم العرب رجلا بقول : ما بت البارحة
# ~~5-   -
# ~~من وجع ضرسی، وجعل بکثر . فقال الاحنف : کم تکش ؟! فوالله
# وهو
# ~~لقد ذهبت عینی مند ثلثین سنة ، فما قلت لاحد حتی الان . ترجمه :
# ~~احنف حکیم عرب از مردی شنید که میگفت : دوش نخفتم از درد دندان ، و
~~آنرا
# ~~بسیار میگفت . احنف گفت : چند گویی ؟ ابخدا که نور یک چشم من از مدت سی
# ~~سال باز برفته است ، و این معنی باهیچکس نگفتهام تا این ساعت . چنین
~~گویند که:
# ~~بدین معلوم شد که او اعور است .
# (30) لا بشغلک المضمون الیک من الرزق عن المفروض علیک
# ~~من العمل، فیضیع امر آخرتک ، ولا تنارمن الدنیا الا ما کتب لک.
# ~~ترجمه ms083 : باید که طلب روزی که تو را ضمان کردهاند که بتو رسانند ، تو را
~~ازعملی
# ~~که بتو فرض کردهاند ، باز مدارد ، که آنگاه آخرت ضایع کنی ، و از دنیای
~~خود
# ~~بتو نرسید الا آنچه برتو نوشته باشد .

PageV01P124

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0224.png)

# ~~(31) سئل بعض المتو کلین من این تأ کل؟ فقال: لیس هذا العلم
# ~~عندی ، ولکن سل ربی من بطعمنی. ترجمه : از متو کلی پرسیدند که : از
# ~~کجا میخوری ، و وجه معاش تو از کجا است ؟ گفت : این علم نزد من نیست ،
~~از
# ~~خدای من بپرس که مرا از کجا روزی میدهد .
# ~~(32) لا یصح ایمان الرجل حتی یصح تو کله . ترجمه : ایمان مرد
# ~~درست نیست تا تو کل او درست نبود .
# ~~33) متی رضیث بالله وکیلا ، وجدت الی کل خیر سبیلا .
# ~~ترجمه : هر گاه که بو کالت و کاردانی خدا خشنود شوی بهمهآ چیزها راه
~~یافته باشی .
# ~~یعنی : هم بخیر دنیا رسی که غم از تو بازافتد ، وهم بخیر آخرت رسی که
~~روی باخدا
# ~~کرده باشی .
# ~~(34) و قال بعضهم :
# جری قلم القضاء بما تکون
### | فسیان الحرک و السکون
# و و
# جنون منک ان تسعی لرزق
### | فیرزق فی غشاوته الجنین
# ولو کانت الا رزاق تجری علی الحجی
### | هلکن اذا من جهلهن البهائم PageV01P125
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0225.png)

# فی فعل الخیر والتوفی عن الشر
# الابات (1) ان الله بأمر بالعدل والاحسان و ابتاء ذی القربی،
# ~~5..
# ~~و بنهی عن الفحشاء والمنکر والبغی؛ عظکم، لعلکم تد کرن.
# ~~ترحجمه : خدا بعدل واحسان وعطا دادن خویشان می فرماید ، و از زشتی و
~~ناشایستی
# ~~و ستم نهی میکند ، تا مگر شما یاد کنید .
# -5-5---5چ.-و--5
# (2) فمن بعمل مثقال ذرة خیرا یره ، و من بعمل مثقال ذرة شرا
# ~~-
# ~~بره . ترحمه : هر که مثقال ذرهای نیکویی کند باز بیند ، و هر که مثقال
~~ذرهای
# ~~بدی کند باز بیند .
# (3) واتبع فیما آتیک الله الدار الاخرة ! ولا تنس نصیبک
# ~~من الدنیا ! واحسن کما احسن الله الیک! ولا تبغ الفساد فی الارض !
# ~~ان الله لا بحب المفسدین. ترجمه : طلب کن بمال ms084 دنیا سرای آخرت ! ونصیب
# ~~خود از دنیا فراموش مکن ! و نیکویی کن چنانکه خدا با تو نیکویی کرده
~~است !
# ~~در زمین فساد و تباهی مکن ! که خدا اهل فساد و تباهی را دوست ندارد.
# (4) واعبدوا رنکم ! وافعلوا الخیر ! لعلکم تفلحون . ترحمه : PageV01P126
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0226.png)

# ~~خدای خویش را پرستید! و خیر کنید ! تا مگر رستگاری یابید .
# (5) من تحرالخیر بعطه ، ومن بوق الشر بوفه . ترجرحضتب
# ~~خیر کند او را خیر دهند، و هر که از شر دوری جوید او را از آن نگاه
~~دارند .
# ~~المعروف تقی مصارع السوء. ترجمه : اهل نیکویی در دنیا هم اهل نیکویی
# ~~باشند در آخرت ، یعنی : ثواب یابند . فعلهای نیک از آفات وقایع باز
~~دارد .
# (7) اصنع المعروف الی اهله والی من لیس باهله. فان اصبت
# ~~5 - و -و
# ~~اهله فهو اهله ، وان لم تصب اهله فانت اهله . ترجمه : نیکویی کن
# ~~با اهل آن و با غیر اهلش ، اگر اهل را یافتی خود او اهل آنست که باو
~~نیکی کنی،
# ~~اگر اهل نیکی را نیابی تو اهل آنی که نیکی کنی.
# (8) استتمام المعروف خیر من ابتدائه. خیر کم خیر کم لا هله.
# ~~ترحجمه : با تمام رسانیدن نیکی بهتر از ابتدای آن. بهترین شما کسی بود
~~که بااهل
# ~~خود بهتر باشد .
# 5-ه. ه- وه .ه--- ه- هس-5
# (9) من یزرع خیرا حصد رغبة ، ومن یزرع شرا حصد ندامة.
# ~~ترجمه : هر که نیکی کارد رغبت و منفعت درود ، و هر که بدی کارد پشیمانی
# ~~درود
# (10) الخیرعادة، و الشر لجاحة . اطلبوا الخیر عند حسان الوجوه .
# ~~ترحجمه : خیرعادت باشد ، وشر ستیزند گی ، یعنی : طبیعت نیک آن را بعادت
~~نکند.

PageV01P127

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0227.png)

# ~~خیر از نکو رویان طلب کنید .
# 11) من مات علی خیر عمله ، فارجوا له خیرا ؛ ومن مات علی
# ~~شر عمله ، فخافوا علیه ، ولا تیا سوا . ترجمه : هر که [بر] بهترین عمل
# ~~خود رود ، او را امید خیر دارید؛ و هر که بربدترین کار خود رود ، برو
~~بترسید،
# ~~و از خدا نومید مباشید .
### | وو
# (12) طوبی لمن شغله عیبه عن ms085 عیوب الناس ، ورحم اهل الذل
# ~~والمسکنة ، وخالط اهل العفة والحکمة ! طوبی لمن آذل نفسه،
# ~~---
# ~~و حسن خلیقته ، و اصلح سریرته ، وعزل عن الناس شره ! ترجمه :
# ~~خنک آنکس که او را عیب اوازعیب دیگران باز دارد ، وبر اهل(1] مذلت و
~~درویشی
# ~~رحمت کند ، و با اهل عفت و حکمت مخالطت کند! خنک آنکس که خود را
# ~~خوار(2) دارد ، و خلق خود نیکو کند ، و سر خود باصلاح آورد ، و شر خود
~~از
# ~~مردمان باز دارد (3) .
# 13) لیاخذ العبد من نفسه لنفسه ، ومن دنیاه لاخرته ، ومن
# ~~الشیبة قبل الکبر، ومن الحیوة قبل الموت. والذی نفس محمد بیده:
# ~~ما بعد الموت من مستغیث ، وما بعد الدنیا من دار الا الجنة او النار .
# ~~ترجمه : باید که بنده از نفس خود ذخیره بر گیرد هم برای نفس خود ، و از
~~دنیا
# ~~برای آخرت ، و از جوانی برای پیری ، و از حیات برای مرگ . بدان خدای که
# ~~حان محمد بفرمان او است که پس ازمر ک جای عذر خواستن نباشد ، و بعد
~~ازدنیا
# ~~جز بهشت یا دوزخ سرایی دیگرنبود .

PageV01P128

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0228.png)

# (14) ثلث منجیات ، وثلث مهلکات . اما المنحیات : فخشیة الله
# ~~فی السر والعلانیة، والقصد فی الفقرو الغنی، والعدل فی الغضب والرضاء.
# ~~واما المهلکات : فشح مطاع، وهوی متبع ، واعجاب المرء بنفسه.
# ~~ترجمه : سه چیزنجات دهنده است ، وسه چیز هلاک کننده . اما نجات دهنده :
~~ترس
# ~~خدای است درنهان و آشکارا ، و میانه زیستن درحال درویشی و توانگری ، و
~~عدل
# ~~کردن درحال خشم و خشنودی . و اما هلاک کننده : بخل طبیعی که آن را
~~اطاعت
# ~~دارند ، وهوای نفس که متابعت آن کنند ، و معجب شدن مردم بخود .
# 15) لا ستکمل العبد حقیقة الا یمان حتی تکون فیه ثلث .
# ~~خصال : الا نفاق مع الا قتار)، والا نصاف من نفسه، وتدل السلام .
# ~~ترحجمه : بنده بحقیقت ایمان نرسد تا دروسه خصلت نباشد : نفقه کردن
~~باوجود تنگ
# ~~عیشی ، وانصاف از خود بدادن ، وسلام فاش داشتن .
# -   5---.وو..-5 و و
# کم بین عمل قد ذهب بعبه . و یقی ms086 اجره ، و بین  عمل
# و....ه.
# ~~قد ذهبت لذ ته و بقیت تعته . ترجمه : چند تفاوت است میان کاری که
# ~~رنجش برود ومزدش بماند ، ومیان کاری که لذتش برود وتبعهٔ‌ آن بماند .
# (17) المحسن معان ، والمسییء مهان . لا تفعل الخیر ریاء ولا
# ~~تدعه حیاء . ترحجمه : نیکو کارتوفیق داده باشد ، وبد کردار خوار کرده .
~~نیکی
# ~~بریای خلق مکن ، و از جهت حیا دست از آن بمدار!

PageV01P129

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0229.png)

# (18) لن بفوز بالخیر الاعامله ، ولا یجزی جزاء السوء الا فاعله.
# ~~نمام الاخلاص تجنب المعاصی . ترجمه : بخیرظقر نیابد الاعامل خیر ، و
# ~~چزای بد ندهد مگر فاعل بدیرا . و اخلاص دوری از گناهها بود .
# (19) اعقل الخیر اذا سمعته عقل رعایة ، لا عقل روایة؛ فان رواة
# ~~العلم کثیر، ورعاته قلیل . ترجمه : خیر را بدان چون بشنوی ، دانستن
~~تگاه
# ~~داشتن ، نهدانستن روایت کردن و باز گفتن؛ که راویان علم بسیارند، و
~~نگاه دارند گان
# ~~اندکی
# (20) ماظفر من ظفر بالاثم وآلحوب . وکل غالب بالشر فهو
# ~~مغلوب . ترجمه : ظفر نیافت کسی که ظفر یافت بگناه و بزه . وهرغالبی که
~~بشر
# ~~غلبه کند در حقیقت مغلوب باشد.
# (21) اخر الشر! فانک اذا شئت استعجلته . الشر جامع لمساوی
# ~~العیوب . ترجمه : یدی بازپس افکن که هر کاه خواهی فراییش توان داشت .
~~تر
# ~~مجمع همهآ عیبها و خصلتهای تباه بود.
# انا کم و محقرات الذنوب ، فان الصغیر منها بدعوا الی
# ~~الکبیر . ترجمه : از گناههای حقیر و خورد پیرهیزید، که گناء خورد بر
~~گناه
# ~~بزرک [وا] دارد.
# لذا رأیت فی رجل خلة رائعة من خیر اوشر فانتظر PageV01P130
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0230.png)

# ~~اصرق محتشمی
# ~~اخواتها . ترجمه : چون در مردی خصلتی عجب بینی ازخیر یا شر، اخوات ان
# ~~ازو توقع دار .
# (24) وففنا لاستعمال الخیر و هجران الشر و شکر النعمة
# ~~واتباء السنن ومجانبة البدع والا مر بالمعروف والنهی عن المنکر11.
# ترجمه : ما را توفیق ده بر استعمال خیر، وترک شر، و شکرنعمتها ، ومتابعت
# ~~سنتها ، و دوری از بدعتها ، وفرمودن بنیکی ، ونهی کردن از زشتی .
# 25) لا بکون المعروف معروفا الا باستصغاره و ms087 تعجیله
# ~~و کتمانه. ترجمه : نیکویی نیکویی نباشد الا بعد از آنکه آن را خورد
~~شمری،
# ~~و زود بجای آوری ، و پوشیده داری .
### | .--ه- سو-ه
# (26) الی الله الرغبه فی ان جری بنا وعلی ابدینا کل خیر یقترن
# ~~به صلاح عبادم و بلاده . ترجمه : امید از خدای میداریم که بما و بردست
# ~~ما  همهآ خیراتی راند که مقارن صلاح عباد و بلاد او بود .
# (27) الصلاح والاصلاح بین الناس اصلح ، والفساد بین العباد
# ~~وهم5-
# ~~مستفبح . ترجمه : صلاح و اصلاح میان مردم [شایستهتر بلشد ، و فاد میان
# ~~بند گان] زشت باشد .

PageV01P131

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0231.png)

### | الباب اسالت ر
# من کلام الحکماء و الدعاة
# (28) سئل حکیم : هل مکن ان نفعل الخیر دائما فی گل وقت؟
# ~~فقال : نعم ، لا ن الیر الفاضل هو شکر الله دائما ، وحفظ الفکر
# ~~من الخطیئة ؛ وهدان الشیئان مکن للانسان فعلهما فی کل وفت.
# ~~و سئل : ای جود تمکن لکل الناس ان جود به؟ فقال : ان حب
# ~~الناس الخیر . وسئل : هل یمکن للانسان ان بعیش آمنا ؟ فقال :
# -1
# ~~اذا لم یفعل شرا ، ولم یحزن لشیی، هو واقع به لا محالة؛ فهو
# ~~آمن. وسئل : ای شیء اضر الا شیاء علی الا نسان ؟ فقال : ان ستقل
# ~~وو-و-
# ~~عیو به و حتفرها . ترجمه : از حکیمی پرسیدند که ممکن باشد که پیوسته
# ~~نسکی کنیم در همهآ اوقات ؟ گفت : باشد ، چه نیکی که ازهمهآ نیکها بهتر
~~است شکر
# ~~خدایست همیشه ، ونگاه داشتن اندیشه از خطا ؛ و این دو چیز ممکن بود که
~~پیوسته
# ~~مردم بجای می آورد . و پرسیدند که کدام جوانمردی باشد که همه کس تواند
~~که
# ~~بجای آرد ؟ گفت : آنکه بمردمان خیرخواهد . و پرسیدند که مردم تواند(1)
~~که
# ~~پیوسته ایمن باشد ؟ گفت : اگربدی نکند و بچیزی که بهمه حلل باو رسد
~~اندوهگین
# ~~نشود ایمن باشد . و پرسیدند که چه چیزباشد که ضرر آن بیشتر بود بر مردم
~~؟ گفت
# ~~آنکه عیبهای خود را خورد شمرد و آن را حقیرداند . و این کلمات ازجوامع
~~حکمت
# ~~و لطایف سخنهاست .

PageV01P132

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0232.png)

# (29) ستم حکیما ms088 بعض السفهاء. فقال : لو کنت تحسن شیئا
# ~~من الخیر للمتک علی ما فعلته من الشر . ترحجمه : حکیمی را سفیهی دشنام
# ~~داد . گفت : اگر خیری بتوانستی کرد ، تو را برین شر که کردی ملامت
~~کردمی.
# (30) وقیل : ان عیسی علیه السلام مر ببعض السفهاء، فشتموه
# ~~-- - - و8
# ~~و آذوه ، وهو تلطف بهم و مدحهم . فر آه بعض اصحابه وسأله
# ~~عن ذلک . فقال : کل بنفق مما عنده. و قدقیل فی المثل : کل اناء
# ~~بترشح مافیه. ترجمه : گویند عیسی علیه الله ببعضی سفها بگذشت ، او
~~رادشنام
# ~~دادند و بر نجانیدند ، و او با ایشان تلطف مکرد و ایشان را مدح گفت .
~~یکی از
# ~~اصحاب او را در آن حال بدید ، از و پرسید که این چه حال است؛ گفت : هر
~~کسی
# ~~از ما آنچه دارد نفقه میکند . و نزدیکست بدین آنچه گویند :
# از کوزه همان برون تراود که دروست .
# (31) سبب الخیر کله ، ما قیل وما لم یقل ، العقل؛ وسبب الشر
# ~~کله ، ما قیل ومالم یقل ، الجهل. ترحجمه : سبب همهآ خیرات ، آنچه
~~گفتهاند
# ~~و آنچه نگفتهاند . عقل است ؛ وسبب همه شرها ، آنچه گفتهاند و آنچه
~~نگفتهاند ،
# ~~جهل است .
### | -و-- %~% و- -5-. %~% - نه و
# (32) من رای   از   محسن فهو مسییء، ومن رای انه مسیء
# ~~،و- وه
# ~~فهو محسن . ترجمه : هر که خود را محسن داند مسیء باشد ، و هر که خود را
# ~~مسیء داند محسن باشد .

PageV01P133

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0233.png)

# (22) ان آحببث تفسکعر جعل لها فی الا ساءة نصیبا. ترجمه :
# ~~اگر خود را دوست داری دربدی کردن هیچ خود را نصیب مکن .
# (34) الساعی اقرب الی الوفوع فی الشر ممن سعی نه. وقیل
# ~~فی المثل : من حعر بئرأ لا خیه وفع فیه. ترجمه : کسی که سعایت کند
# ~~که شری بکسی رسد آنکس زودتر در آن شر افتد از آنکه قصد او کرده باشد .
# ~~و در مثل گویند : هر که بسوی مردمان چاه کند خود در آنجا افتد.
# 35) لا تنتظر لفعل الخیر الی مستحقه ان سالک ، بل ابداه.
# ~~ترحجمه : در فعل خیر با اهل آن ms089 ، انتظار مدار که او از تو درخواهد ،
~~بلکه برسبیل
# ~~ابتدا بکن .
# (36) من فکر فی الشر لغیره، فقد قبل الشر فی نفسه. ترحمه :
# ~~هر که در بدی رسانیدن بغیری اندیشه کند ، أول شر و بدی را او قبول کرده
~~باشد .
# (37) شعر :
# وکل امره یؤتی الجمال محبب (1
### | و کل مکان ینبت العز طیب PageV01P134
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0234.png)

# البأب الرابع عشر
# فی الاجتناب من البغی والظلم
# لابات (1) ولا تحسمن الله غافلا عما یعمل الظالمون ، انما
# ~~3وده
# ~~بوخرهم لیوم نشخص فیه الا صار . ترجمه : مپندار که خدا غافل است
# ~~از آنچه ظالمان میکنند ، بحقیقت ایشان را بازپس میداریم تا روزی که
~~چشمها
# ~~باز جهد .
### | به .-6- سسرو
# (2) وسکنتم فی مساکن الذین ظلموا انفسهم، وفد نبین لکم
# ~~سره..-5
# ~~کیف فعلنا بهم، وضر بنا لکم الا مثال . ترجمه : ساکن شدند در مسکنهای
# ~~کسانی که برخود ظلم کرده بودند ، و شما را روشن شده است که با ایشان چه
# ~~کردیم، و شما را مثلها زدهایم .
# (3) ولوان لکل نفس ظلمت مافی الارض لافتدت به، واسروا
# ~~الندامة لما راو العذاب . ترجمه : اگر هر نفس ظالم را هرچه بر روی زمین
# ~~هست دست دادی خویشتنرا بدان خواستی که بازخرد . و پشیمانی در دل آرند
~~چون
# ~~عذاب بینند .

PageV01P135

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0235.png)

# 4) الا لعنة الله علی الظالمین ! ولا تر کنوا الی الذین ظلموا
# ~~فتمسکم النار . ترحجمه : لعنت خدا برظالمان است . ومیل نکنید بسوی
~~ظالمان
# ~~که عذاب بشما نیز رسد .
# (5) انما السبیل علی الذین بظلمون الناس ، ویبغون فی الا رض
# ~~بغیر الحق ، اولئک لهم عداب الیم . ترجمه : راه فرا کسانی باشد حاکمرا
# ~~که بر مردمان ظلم میکنند، و در زمین ستم میکنند بناحق ، ایشان را باشد
# ~~عذاب الیم .
# (6) ذلک جز یناهم ببغیهم، و انا لصادقون . قل: انما حرم ربی
# ~~الفواحش ماظهرمنها وما بطن، والاثم والبغی بغیر الحق . ترجمه :
# ~~آنست که جزای ستم ایشان کرده ایم، وما راست گویانیم . بگو که : خداوند
~~من آن
# ~~حرام کرده است زشتیها را چه آشکارا و چه پوشیده ، و کناه و ms090 ستم بناحق .
# (7) الظلم ظلمات یوم القیمة . دعوة المظلوم لا ترد . ترجمه :
# ~~ظلم تاریکیهای روز قیامت باشد . دعای مظلوم رد لکنند .
# (8) لیس اسرع عفویة من البغی . ترجمه : عقوبت هیچ چیز زودتر
# ~~ازستم نرسد ، هیچ کار که بنافرمانآی خدا تعلق دارد زود عقوبت تر از ستم
~~نباشد .
# (9) لو بغی جبل علی جبل ، لدل الباغی . حسن الملیکة نماء،
# ~~و سوء الملیکة شؤم . ترجمه : اگر کوهی بر کوهی ستم کند ، ستمکارخوار
# ~~شود . نیک داشتن زیردستان سبب نما و زیادتی بود ، و بدداشتن شوم بود .

PageV01P136

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0236.png)

# لا بدخل الجنة سییء الملیکة . انصر اخاک ظالما
# ~~اومظلوما ! فقیل : کیف انصر ظالما؟ قال : امنعه عن الظام ! ترجمه :
# ~~کسی که زیر دست را بد دارد در بهشت نشود . یاری کن برادرت را اگرطالم
~~بود و
# ~~گر مظلوم! گفتند : ظالم را چگونه یاری کنیم : گفت : از ظلمش باز دارید
~~!
# (11) السلطان ظل الله فی الارص ، یاوی الیه کل مظلوم
# ~~من عباده. فاذا عدل کان له الاجر ، وعلی الرعیة الشکر؛ و اذا جار،
# ~~کان علیه الاصر ، وعلی الرعیة الصبر(2). ترجمه : پادشاهسایهآ خدا است
# ~~برزمین ، که مظلومان از بند گان او یناه باو میبرند . اگر عدل کند ، او
~~را ثواب
# ~~بود، و بر رعیت او واجب بود شکر ؛ واگر ظلم کند ، او را بود وبال ، و
~~بر رعیت
# ~~بود صبر(3) کردن.
# (12) اذا حارت الولاة قحطت السماء . اللهم انی اعوذ بک من
# ~~ان اضل او اضل، او اذل او أذل ، او اظلم او بظلم علی . ترجمه :
# ~~چون والیان جور کنند باران [نبارد) و خشک سال بود . خدایا پناه بتو
~~میکنیم
# ~~از آنکه گمراه شوم یا مرا گمراه گیرند، یاخوار(4) گرشوم یا خوار(4)
~~کنند مرا،
# ~~یا ظلم کنم یا برمن ظلم کنند .

PageV01P137

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0237.png)

# (13) الظلم بدعو النقم ویطرد النعم . یوم المظاوم علی الظالم
# ~~اشد من یوم الظالم علی المظلوم . ترجمه : ظلم کینههاآرد ، ونعمتهانیست
# ~~کند . روز مظلوم برظالم سختتر از روز ظالم برمظلوم باشد .
# (14) المظلوم حسن الظن بالا یام ، والظالم وجل من الانتقام.
# ~~لا ظفر ms091 مع البغی. ترجمه : مظلوم نیکوظن بود بروز گار که توقع داد ستدن
# ~~میدارد ، و ظالم ترسیده باشد از انتقام . با ستم ظفر نبود .
# (15) من سل سیف البغی قتل به . البغی سائق الی الحین . الفاحشة
# ~~کاسمها . ترحمه : هر که شمشیر ستم بر کشد او را بآن بکشند . ستم بهلاکت
# ~~رساند . زشتی چون نام خود زشت بود.
# (16) من ترک القصد جار، ومن اتبع هواه جار(1) . العاقل بذکر
# ~~انقصاء اللذات وبقاء الشعات . ترجمه : هر که میانه زیستن رها کند ستم
# ~~کرده باشد ، وهر کد متابعت هوی کند ستم کرده باشد . عاقل داند که لذات
~~بگذرد
# ~~و تبعهها بماند ، ظلم نکند .
# (17) البغی والزور یوقعان المرء فی دینه ودنیاه . لا تکترن
# ~~---
# ~~ستم مرد را در دین و دنیا هلاک کند . بزرگ مشمر ظلم کسی که برتو ظلم
~~کند ،
# ~~که او سعی در مضرت خود ومنفعت تو میکتد بحقیقت .

PageV01P138

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0238.png)

# 18) بامن لا خفی علیه انباء المتظلمین ، و بامن لا حتاج
# ~~فی فصصهم الی شهادات الشاهدین، ویامن فریت نصرته من المظلومین،
# ~~.5-و
# ~~و بامن بعد عونه عن الظا لمین (1)! ترجمه : ای آنکه اخبار متظلمان برتو
# ~~پوشیده نیست ، و در قصه های ایشان بگواهی گواهان احتیاج نداری ، و ای
~~آنکه
# ~~نصرت تو بمظلومان نزدیکست ، ومعاونت تو از ظالمان دور است !
# 19) بعدا وسحقا لمن ظلم نفسه وعدا طوره . ترحمه : دوری و
# ~~هلاکت بادا کسی را که برخود ظلم کند ، و از حد خود در گذرد !
# (20) ان کان المطلب انما هو الدنیا الفانیة، فأمور الدنیا حتمل
# ~~التحاسد والبغی والظلم ، ولیس هذا من اخلاق المؤمنین ، ولا
# ~~مما بشبههم . ترجمه : اگرمقصود دنیای فانی است ، امور دنیا احتمال
~~حسدبردن
# ~~بر یکدیگر دارد و ستم و ظلم کند ، و این از اخلاق مؤمنان نباشد ، و با
~~ایشان
# ~~ننماید .
# ~~واصرع الباغی! و الا کنت صریعه . ترجمه : حظ خود ازدین بچیزی که
# ~~نشاید که آن را بخری نفروش (3)! و ستمکار را بیفکن ! والا او تورا
~~بیفکند .

PageV01P139

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0239.png)

# من کلام الحکماء والدعاة
# (22) عجبت لمن ظلم ms092 غیره کیف بنصف من نفسه ! وعجبت لمن
# ~~35
# ~~انصف من نفسه کیف ظلم غیره. ترجمه : عجب میدارم از کسی که برغیر
# ~~خود ظلم کند : تا چگونه انصاف از نفس خود بدهد! و عجب میدارم از کسی که
# ~~انصاف از خود بدهد : تا چگونه بر غیرخود ظلم کند!
# (23) لا ترج السلامة لنفسک حتی یسلم الناس من جورک . ترجمه :
# ~~خویشتن را امید سلامت مدار ، تا آنگاه که دانی که مردمان از جور و ستم
~~توسلامت
# ~~ویافتند :
# (24) اختر ان تکون مغلو با و انت منصف ، و ان لا(1) تکون
# ~~غالبا و انت ظالم . ترجمه : اختیارکن آنکه مغلوب باشی وانصاف بداده ،
# ~~بر آنکه غالب باشی وظالم .
# 25) ان الذی(2) لا یؤذیه نفسه لا یؤذبه غیره. ترجمه : کسی
# ~~که نفس او او را نرنجاند ، غیر او نیز او را نرنجاند ، یعنی : ظلم نکند
~~و بقضا رضا
# ~~دهد، ازهیچ ترنجد .
# (26) احق الناس ان حدر : العدو الفاجر ، والصد یق الغادر ،
# ~~و السلطان الجابر . ترجمه : سزاوارترین مردمان بآنکه ازو حذر کنند :
~~دشمن PageV01P140
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0240.png)

# ~~بی باک ، و دوست [ فریبنده ] وغدار ، و یادشاه ستمکار بود .
# کماء المتاخر ین
# 27) الظلمة ثلتة : الظالم الا عظم، وهوالذی لا یقبل الناموس
# ~~لا لهی، ولا بأتمر کذلک ؛ والظالم الاوسط، وهو الذی لا بطیع
# ~~لحاکم، ویؤثر الشقاق؛ والظالم الاصغر، وهو الذی لا ننصف من نفسه،
# ~~فیاخذ منافع الناس ، ولا عطیهم منفعة . فعلی هدا مبادیء العدل،
# ~~والسیاسة ثلثة : الناموس والحا کم ، والمیزان؛ وبعبارة اخری : القلم
# ~~والکتاب ، والسیف ، والمیزان . وصدقه الکتاب الا لیی فی فو له
# ~~تعالی : ولقد ارسلنا رسلنا بالبینات ، و انز لنا معهم الکتاب ، و
# ~~المیزان ، لیقوم الناس بالقسط ، و انزلنا الحدبد ، فیه أس شدید ،
# ~~و منافع للناس . ترجمه : حکما گفتهاند : ظالمان سهصنفاند: ظالم بزر
~~کترین
# ~~آنست که فرمان خدای را قبول نکند ، و طاعت کسی را که از قبل خدا فرمان
~~ده
# ~~باشد ندارد ؛ و ظالم میانه آنست که مطاوعت حاکم نکند ، و مخالفت جماعت
~~اختیار
# ~~کند؛ و ظالم فروتر آنست که از خود انصاف ms093 بندهد ، منافع مردمان میگیرد ،
# ~~و عوض از خود باز ندهد ، یعنی بخود بهتر خواهد که بدیکران . چون برین
~~تقدیر
# ~~مبادی عدل وسیاست سه چیز بود : فرمانخدا ، و حاکم ، وترازو . و بعبارتی
~~دیکر :
# ~~قلم و شمشیر و ترازو، ویا کتاب و شمشیر و قرازو. و این موافق آیتی است
~~که در قرآن PageV01P141
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0241.png)

# ~~آمده است . معنی آن آیت اینست که : بحقیقت پیمبران ورسولان خود
~~رابفرستادیم ،
# ~~تا حجتهاروشن کنند ، و با ایشان بفرستاد بم کتاب وترازو، تا مردمان
~~براستی و داد
# ~~قیام کنند، و بفرستادیم آهن که درو باسی وشدتی عظیم است و منافع بسیار
~~مردمان
# 28) اسباب الاضرار اربعة : الشرارة ، والشهوة ، و الخطاء ،
# ~~و الشقوة . ترجمه : حکما گفتهاند که : اسبابضرر رسانیدن چهاراست :
~~شریری،
# ~~و آن طبیعت کسی باشد که خواهد که شری بکسی رسد بی آنکه او را در آن
~~فایده ای
# ~~صورت افتد ؛ وشهوت ، وآن باعث باشد برضرر رسانیدن بغیری ، ولیکن حاجتش
# ~~را مطلوب فایده ولذت خود باشد : و خطا ، و آن چنان بود که ضرر بقصد
~~نرساند
# ~~بکسی ، ولیکن از فعل او بیاختیار او ضرری بغیری رسد ، چنانکه تیری
~~بمرغی
# ~~افکند بر مردی آید ؛ و شقاوت ، و آن چنان بود که بی اختیار در راه گذر
~~ضررغیری
# ~~افتد ، مثلا باد او را بردیگری افکند و او بمیرد . و فرق میان شقاوت و
~~خطا آنست
# ~~که در خطا مبده فعل باختیار او بود ، اما قصد او نه ضرر غیراو باشد . و
~~شفاوت آن
# ~~بود که مبدء فعل باختیار او نباشد .

PageV01P142

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0242.png)

# الباب الخامس عسر
### | الی مدمه الدنیا
# الابات (1) اعلموا انما الحیوة الدنیا لعب ولهو و زینة وتفاخر
# ~~5- سوه
# ~~بینکم و تکاثر فی الا موال والا ولاد ، کمثل غیث اعجب الکفار
# ~~. وو   و*-   و
# ~~نباته، ثم یهیج ، فتراه مصفرا، تم یکون حطاما ، وفی الاخرة
# ~~عذاب شد بد . ترجمه : بدانید که حیات این جهان بازی ، ومشغولیت ،
~~وآرایش
# ~~و مفاخرت بایکدیگر ، و مباهات ببسیاری اموال ، و فرزندان؛ مانند بارانی
~~که
# ~~برزیگران را خوش ms094 آید رستن گیاه از آن ، پس خشک شود ، و آن را زرد بینی
~~،
# ~~پیس گیاه ریزه گردد ، و از چشم ناییدا شود ، چون بآخرت رسد عذابی سخت
~~از آن
# ~~بماند.
# (2) انما مثل الحیوة الدنیا کماء انز لناه من السماء ، فاختلط به
# ~~نبات الا رض مما نأ کل الناس و الا نعام ؛ حتی اذا اخدت الارض
# ~~ده و.. سه 5.. -و.-سد
# ~~زخرفها ، وازینت ، وظن اهلها انهم قادرون علیها؛ اتیها امرنا لیلا
# ~~5
# ~~او نهارا ، فجعلناها حصیدا ، کان لم تغن بالا مس. کذلک نفصل الا بات
# ~~قوم یتفکرون. ترحمه: بحقیقت مثال زند گانی این جهان چون آبیست که
~~PageV01P143
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0243.png)

# ~~آن را از ابر فرو فرستادیم، تا با نبات زمین بیامیخت از آنچه مردم و
~~چهارپای
# ~~بخورد ، و زمین آرایش و زینت گرفت بدان، و خداوندان زمینها پندارند که
~~آن
# ~~کشتها بایشان خواهد رسید ؛ ناگاه فرمان بان رسدبشب یا بروز، آن را
~~مانند کشت
# ~~دروده کند که گویی دمی بود . چنان آیات روشن میکنیم کسانی را که تفکر
# ~~کننید
# و اضرب لهم مثل الحیوة الدنیا کماء انز لناه من السماء،
# ~~فاختلط به نبات الارض، فاصبح هشیما تذروه الر یاح . وکان الله
# ~~-
# ~~علی کل شیء مفتدرآ . ترجمه : بزن برای ایشان مثل زند گانی این جهان
# ~~مانند آبی که از آسمان فرو فرستیم آن را ، تا [با] نبات زمین بیامیزد ،
~~و بعد از آن
# ~~گیاه ریزهآ خشک شود که باد آن را می کالد . و خدای بر همه چیزی قادر
~~است .
# (5) اولم یسیروا فی الارص ، فینظرواکیف کان عاقبة الذین
### | -
# ~~من هبلهم، کانوا اشد منهم فوة ، و اثاروا الارض، وعمروها آکثر
# ~~مما عمرو ها . ترجمه : نمیروند در زمین، تا بنگرند که عاقبت آنانکه پیش
~~ازیشان
# ~~بودند چگونه شد ، چه ایشان پیشقوت ازیشان بیشداشتند ، وزمین را
~~بشورانیدند،
# ~~و عمارت کردند پیش از آنکه ایشان عمارت میکنند .
# (5) ان الله لم یخلق خلقا ابغض الیه من الدنیا : و انه مند خلقها
# ~~بم ینظر الیها . ترحمه : خدا نیافرید هیچ خلق ms095 بنزدیک او دشمن داشتهتر
~~از
# ~~دنیا ، و تا دنیا را بیافرید نظر برو نیفکند .

PageV01P144

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0244.png)

# 6) لو کانت الدنیا تزن عندالله جناح بعوضة؛ فماسقی کافرا
# ~~شر بة ماء . ترحجمه : اگر دنیا بنزدیک خدا در مقابل بال پشهای آمدی ،
~~کافری
# ~~را شربتی آب ندادی .
# (7) قیل لعیسی علیه السلام : لا تتخذن الدنیا ریا ، فیتخذک
# ~~را به بند [گی] نگیرد .
# (8) و قیل لنوح : با اطول الا نبیاء عمرا! کیف وجدت الدنیا؟
# ~~قال : کدار لها بابان ، دخلت من احدهما وخرجت من الاخر .
# ~~ترجمه : از نوح پرسیدند که دراز عمرترین پیغمبران تویی ، دنیا را چگونه
# ~~یافتی؟ گفت : چون سرایی که او را دو در باشد، از یکی در آمدم و از
~~دیگری
# ~~بیرون شدم .
# -   -0 %~%  %~% ...   (9) ومرموسی برجل وهو یبکی، ورجع [ و %~% هو یبکی،
~~فقال
# ~~موسی: بارب ! عبکک یبکی من مخافتک. فقال: یا ابن عمران! لونزل
# ~~دوو.- و   -5-5   ....
# # دماغه مع دموع عینیه ، ورفع بدبه [حتی %~% تسقطا ؛ لم اغفر له ،
# ~~= و-
# ~~و هو یحب الدنیا . ترجمه : موسی علیه السلام بمردی بگذشت که میگریست ،
# ~~و چون مراجعت کرد هم گریان دید ، گفت : خدایا ! این بندهآ تو از خوف
~~تومیگرید.

PageV01P145

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0245.png)

# ~~وحی آمد که : ای موسی! اگر مغز سر او با اشک فرود آید، و چندان دست
~~بردارد
# ~~بدعا که دست او بیفتد؛ او را نیامرزم (1) ، تا محبت دنیا در دل او بود
~~،
# (10) قال : وسئل بعض الا نبیاء : ما محبة الدنیا؟ فقال : اذا
# -ه --ه
# ~~فرحت حین اقبلت علیک ، وحزنت حین ادبرت منک، واستبشرت
# ~~بالبشر منها [ و تلهفت بفوتک ، وآثرت نفسک علی غیرک ؛ فقد
# ~~احببتها اشد حبا . ترحجمه : از پیمبری پرسیدند که محبت دنیا چیست ؟
~~گفت:
# ~~چون شادمان شوی بآنکه دنیا برتو اقبال کند ، و اندوهناک شوی که از تو
~~بر گردد ،
# ~~و شادمانی کنی باندک مالی که بتو رسد ، وتاسف خوری باندک مالی که از تو
~~فوت
# ~~شود ، و خود را برغیر خود اختیار کنی : دنیا را دوست داشته باشی سخت
~~ترین
# ~~دوستی .
# 11) قال الله . با دنیای اخدمی ms096 من خدمنی، واتعب من خدمک!
# ~~ته.-و3
# ~~با دنیای مری علی اولیائی ، ولا تحلوا الی مداقهم] ! فتفتنهم.
# ~~ترجمه : ای دنیا خدمت کن کسی را که مرا خدمت کند، و برنج آور کسی را که
# ~~تو را خدمت کند! ای دنیا تلخ شو بربند گان من ، وشیرین مباش درمذاق
~~ایشان !
# ~~تا در فتنه نیفکنی ایشان را . پیمبر گفت : این سخن خداست .
# (12) اذا احب الله عبدا احماه الدنیا کما حمی احد کمم سقیمه
# ~~الماء. ترجمه : چونخدا بندهییرا دوست دارد او را ازدنیا احتما فرماید ،
~~چنانچه
# ~~شما بیمار خود را از آب احتما فرمایید .

PageV01P146

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0246.png)

# (13) مثل الدنبا مثل توب شق من اوله الی آخره ، فبفی متعلقا
# ~~بخیط فی آخره ، فیوشک ذلک الخیط ان بنقطع . ترجمه : مثل دنیا
# ~~چون مثل جامهایست که بشکافند از اول تا بآخر، و بیک ریسمان آویخته
~~بمانددر
# ~~آخر ، نزدیک باشد که آن ریسمان بگسلد .
# (14) قال عیسی علیه السلام : حق اقول لکم: کما بنظر المریض
# ~~الی طعام ولا بلتذ   به ، ولا بجد حلاوته من شدة المرض ؛ کذلک
# ~~صاحب الدنیا لا بلتد| بالعبادة ، ولا بجد حلاوتها مع ما جد
# ~~من حب الدنیا . ترحجمه : عیسی علیه السلام گفت : من میگویم شما را :
~~چنانکه
# ~~بیماربطعام مینگرد ، و از آن لذت نیابد ، وحلاوت آن در نمییابد از شدت
~~بیماری؛
# ~~همچنان صاحب دنیا از عبادت لذت نابد ، و حلاوت آن نمیداند ، با دوستی
~~دنیا که
# ~~در دل اوست ، همچون بیماری .
# (15) مثل صاحب الد نیا کمثل الماشی فی الماء انلایبتل قدماه.
# ~~ترجمه : مثل صاحب دنیا چون مثل روندهآ در آبست هیچ تواند بود که قدم او
~~تر
# ~~نشود، یعنی : محبت دنیا در دل لامحاله اثر کند ، و از آخرت باز دارد .
# (16) کن فی الدنیا کآنک غریب ، آو کآنک عابر سبیل (2)،
# ~~و
# ~~وعد من اصحاب القبور! ترجمه : در دنیا مانند غریبی باش، یا چون کسی که
# ~~راه گذری بود ، و خود را از اصحاب کورها شمر!

PageV01P147

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0247.png)

# (17) حب الدنیا رأس گل خطیئة. ترجمه : دوستی دنیا سر ms097 همه
# ~~گناهان است .
# (18) من اصبح والدنیا آکبر همه ؛ فلیس من الله، و آلزم الله
# ~~5-و
# ~~قلبه اربع خصال : هما لا ینقطع عنه ایدا ، وشغلا لا بتفرغ منه
# # ابدا ، وفقرا لا یبلغ غنی %~% ابدا %~% ،و املا لا یبلغ منتهاه ایدا.
# ~~ترجمه : هر که دربامداد آمد و بزر گتراز اندیشهٔ‌ او دنیا باشد؛ او از
~~خدا دوربود ،
# ~~و خدا او را چهارچیز ملازم گرداند : غمی که هر گز تبرد ، و شغلی که هر
~~گزاز آن
# ~~فراغتی نباشد ، و درویشی که هر گز بتوانگری نرسد ، و املی که آن را هر
~~کز
# ~~نهایتی نباشد .
# ~~لا عقل له. ترحجمه : دنیا سرای کسیاست که اورا سرایی نبود ، ومال کسی
~~است که
# ~~او را مالی نبود ، و بسوی دنیا کسی عمل کند که او را عقل تبود.
# (20) مثل الدنیا کمثل الحیة : لین مسها، قاتل سمها1. ترجمه :
# ~~مثل دنیا چون مار است : بسودن نرم ، و زهرش کشنده است .
# (21) وسئل عن الدنیا، فقال : هی تخلق الا بدان ، وتجد دالامال،
# ~~و
# ~~و تقرب المنیه ، و تبعد الامنیة ، من ظفر بها تعب ومن فاتته نصب .

PageV01P148

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0248.png)

# ~~ترحمه : ازمولانا علی علیه السلام پرسیدند از دنسا ، فرمود که : تنها
~~را کهنه میکند،
# ~~واملها را تازه میدارد ، ومر گ نزدیک میگرداند ، و آرزوها دورمیگرداند؛
~~هر که
# ~~برو ظفر یابد در رنج افتد ، و هر که دنیا ازو فوت شود رنجور گردد .
# (22) الدنیا دار ممر لا دار مهر ، والناس فیها رحلان : رجل
# ~~باع   فیها نفسه فاویقها ، و رحل ابتاع نفسه فاعتقها (1). ترجمه :
# ~~دنیا گذر گاهی است نه قرار گاهی، و مردم دنیا دو مردند : مردی که خود
~~را
# ~~بفروخت وهلاک کرد ، ومردی که خود را بازخرید و آزاد کرد .
# (23) الدنیا ظا ممدود الی اجل معدود ، الدنیا دار منی لها
# ~~القناء و لا هله البلاء. ترجمه : دنا سایه [ایست) کشیده تا اجلی شمرده
~~،
# ~~دنیا سرایی است که او را فنا تقدیر کردهاند و اهلش را بلا .
# (24) الدنیا تغر وتضر وتمر، ان الله لم یرضیها ms098 توابا لا ولیائه،
# ~~ولا عقا با لا عدائه(2) . ترجمه : دنیا بفریبد و گزند کند و بگذرد ،
~~خدا او را PageV01P149
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0249.png)

# ~~قه بثواب دوستان پسندید و نه بعقاب دشمنان .
# (25) الدنیا رنق مشربها ، رد غ مشرعها بونق منظرها ، ویوبق
# ~~ه -و
# ~~مخبرها ، غرورها حائل، وضوئها آفل، وظل زائل ، وسناد مائل،
# ~~حلالها حساب ، وحرامها عقاب(1) ، آولها عناء و آخرها فناء، من
### | --- -5و %~% -
# ~~استعنی فیها2) فتن ، ومن افتقر فیها حزن ، ومن اتیها فاتته ، و من
### | 5 %~% - %~% -5-5و- -ه-*---
# ~~قعد عنها دانته3، ومن ابصر الیها اعمته، ومن ابصربها بصرته، اذا
# ~~اقبلت غرت، و اذا ادبرت فرت(4 . ترجمه : آبشخور دنیا تیره است ،
# ~~وجای در آب شدن او وحل ناک(5) ، منظرشخوش ، ومخبرش هلاک کننده ، فریبی
# ~~است گردنده ، و روشنی او فروشونده ، و سایهآ او زایل ، و مسند او مایل
~~، یا ناقهای
# ~~که در رفتن کج رود - چه سناد(1) ناقه را گویند - برحلالش حساب است ، و
~~بر
# ~~حرامش عقاب ، اولش رنج ، و آخرش نیستی ، هر که از وی بی نیازی نماید در
~~فتنه
# ~~افتد ، وهر که باومحتاج شود اندوه ناک شود ، وهر که رو باو نهد دنیا
~~ازو فوت شود،
# ~~و هر که ازو اعراض کند او را مساعدت نماید ، هر که درو نگرد او را کور
~~کند ،
# ~~وهر که باو نگرد ، یعنی : با او اعتبار گیرد ، او را بینا کند ، چون
~~اقبال کند بفریبد
# ~~وچون بر گردد بگریزد .

PageV01P150

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0250.png)

# (26) الدنیا دار بالبلاء معروفة (1) ، بالغدر موصوفة ، لا تدوم
# ~~احوالها ، ولا تسلم نزالها ، حالاتها مختلفة ، و تاراتها متصر فة ،
# ~~العیش فیها موهوم(2)، والامان عنها معدوم ، و انما اهلها فیها اغراض
# ~~ده
# ~~مستهدفه ، ترمیهم بسهامها ، و نقنییهم بحمامها1. ترجمه : دنیا سرابی
# ~~است ببلا معروف ، و بغدر موصوف ، احوالش ناپاینده ، و میهمانان او از
~~سلامت
# ~~دور ، حالهای اومختلف ، ونوبتهای او گردان ، عیش دروموهوم ، و امان
~~ازومعدوم،
# ~~و اهل دنیا در دنیا نشانهای تیراند که تیر بایشان میافکند ، و ایشان را
~~بمرک نیست
# ~~میکشد (4).
### | و-=-
# (27) الدنیا حلوة خضرة ، تصبح منتضرة ، ونمسی متنکرة(5)،
# ~~حفت ms099 بالشهوات والامال ، و تزینت بالغرور ، اذا اعدودب11 منها
# ~~حانب واحلو لی(7) امر حانب فاوبی(8) ، سلطانها دول ، وعیشها
# -5و      موو- %~% -
# ~~رنق، وعد بها آجاج ، وحلوها صبر ، و غذائهة سمام ، و اسبا بها
# # رمام (9)، ملکها مسلوب، وعزها(10) منلوب، وجارها محروب 6 %~% ).

PageV01P151

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0251.png)

### | الباب الخامس عشر
# ~~ترحبمه : دنیا شیرین و سبز است ، بامداد تازه باشد و شبانگاه زشت ،
~~شهوات و آمال
# ~~گرد او در آمده ، بفریب آراسته ، چون جایی ازو خوش و شیرین آید جایی
~~تلخ
# ~~و بد گوار وهلاک کننده. سلطنت او نوبت نوبت است ، وعیش او تیره ،
~~وابخوش
# ~~او شور ، وشیرین او تلخ ، وغذاء او زهر، و رسنهای او پوسیده ، ملکش
~~ربوده ،
# ~~عزش غلبه کرده ، همسایهآ او غارت کرده .
# (28) الدهر یومان : بوم لک ، ویوم علیک . فاذا کان لک فلا
# ~~تبطر ، و اذا کان علیک فاصبر . ترحجمه : روزگار دو روز است : روزی تو
# ~~را ، وروزی برتو . چون تو را باشد بطر مشو! یعنی : گرفته . و چون بر تو
~~باشد
# ~~صبر کن!
### | -ه-
# نالدنیا کلها بد ، الا ما سد جوعة ، او ستر عورة.
# ~~ترجمه : از همهآ دنیا گزیر است : الا آنچه گرسنگی بنشاند و عورت بپوشد
~~.
# اهل الدنیا کرکب ساربهم وهم نیام . ترجمه : مردمان در
# ~~دنیا شتر سواران اند که ایشان را می برند وایشان خفتهاند .
# 31) المرء ماعاش فی تکذیب ، وطول الحیوة له تعدیب .
# ~~ترجمه : مردم تا زنده است در تکذیب اجل است ، و درازی عمر او را عذاب
~~است .
# ~~32) وانز ع من قلبی حب دنیا دنیة ، تنهی عما عندک ، و بصد عن
# ~~ابتغاء الوسیلة الیک، و تدهل عن التقرب منک (1) . ترجمه : خدایا ازدل
~~PageV01P152
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0252.png)

# ~~من دوستیدنیای دون بیرون بر ، که مرا از توبازمیدارد ، و از طلب وسیلت
~~وتقرب
# ~~بتو مشغون میاند.
# 1) اذا اقبلت الدنیا علی احد اعطته محاسن غیره ، و اذا
# ~~5..   --
# ~~اعرضت عنه سلسته محاسن نفسه. ترجمه : چون دنا بر کسی اقبال کند
# ~~نیکوییهای د گران باو دهد . و چون ازو بر گردد نیکوییهای او نیزبستاند
~~.
# (34) ومن او له ندبته : یا نفس ms100 ! حتام الی الحیوة سکونک، وإلی
# ~~الدنیا وعمارتها ر کونک؛ ! اما اعتبرت من مضی من اسلافک ، ومن
# ~~وارته الا رص من آلافک، ومن فجعت به من اخوانک ،  ومن  نقل
# ~~الی دار السلی من اقرانک(1)؟! ترجمه : ای نفس ! تاکی باحیات دنیا آرام
# ~~گری ، و بدنسا و عمارت کرد او میا کنی؟! اعتبار نکردی باسلاف تو که
~~بگذشتند،
# ~~و با اها الفت خود که درخاک پوسیده شدند ، و برادرانی که وصیت ایشان
~~بتو
# ~~رسانیدند ، و بیارانی که ایشان را بحضور تو بزیرخاک و جای پوشیده نقل
~~کردند ؟!
# (35) ان الله قد بین (2] لکم قدر الدنیا ومدتها ، وتعی %~%
# -5 -.
# ~~غضارتها وبهجتها ، و آعلمکم انها منزلة السحاب الحائل و بمثایة
# ~~الظل الزائل، فقال سبحانه : اعلموا انما الحیهة الدنیا |الخ ترجمه :
~~PageV01P153
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0253.png)

# ~~خدا شما را قدر دنیا و مدت او بیان کرده است، وخبر نیستی ناز کی/1) و
~~بر نایی او
# ~~بازداده ، و شما را بیا گاهانیده که دنیا بجای میغی [ است کذرنده، و
~~سایهای
# ~~زایل شونده . حق سبحانه در کلام خود میفرماید : «اعلموا: انما الحیوة
~~الدنیا»
# ~~تا بآخر .
# (36) کن بالدنیا عروفا و عن حطامها غروفا . ترجمه : بدنیاشناسا
# ~~باش ، و از حطام او دور ومحترز .
# (37) کانت الدنیا ولم آکن فیها ، و تدهب ولا آکون فیها :
# ~~فلا اسکن الیها ، فان عیشها نکد ، وصفوها کدر ، و اهلها منها
# ~~علی وجل : اما بنعمة زائلة ، او نلیة نازلة، او منیة قاضیة () ترجمه :
# ~~دنیا بود و من تبودم ، و باشد و من نباشم ؛ پس با او آرام نمیگیرم که
~~عیش او ناخوش
# ~~است ، و صافیش تیره ، واهلش پرترس : یا از زوال نعمتی ، یا از نزول
~~بلایی ، یا از
# ~~رسیدن مرگی .
# (38) من عیب الدنیا انها لا تعطی احدا ما ستحق ، لکنها اما
# ~~ان تزید و اما ان تنقص ( . ترجمه : از عیب دنیا یکی آنست که هیچکس
# ~~را بقدر استحقاق ندهد ، بل بیشتر از آن دهد یا کمتر .
# (39) ذم الدنیا عند حکیم ، فقال : اسکتوا عن ذݣرها ، و لولا
# ~~مو قعها من قلو بکم ms101 ما آکثرتم من ذکرها ، الا من احب شیئا آکشر
~~PageV01P154
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0254.png)

# ~~ذݣره(1). ترحمه : در پیش حکیمی مذمت دنیا گفتند ، گفت : خاموش باشید
# ~~که اگر او را درییش دل شما وقعی نبودی، از و بسیار نگفتی ، بآنکه هر که
~~چیزی
# ~~را دوست دارد بسیار ذکر او کند .
# 40) من هوان الدنیا علی الله انه لا بعصی الا فیها ، ولا ینال
# ~~ما عنده الا بتر کها . ترحجمه : از خواری دنیا بنزدبک خدا آنست که
~~معصیت
# ~~خدا جز در دنیا نکنند ، و رضای او جز ترک دنیا نباشد .
# (41) و قال بعض النساک : لوان [الدنیا %~% حذافیرها عرضت
# ~~-*
# ~~علی حلالا لا احاسب بها فی الاخرة ، لکنت اقذرها کما تقذر
# ~~احد کم الجیفة اذا مر بها ان بصیب ثوبه . ترجمه : یکی از زهاد گفت :
# ~~اگردنیا را و آنچه در آنست از وجه حلال بمن دهند ، ومرا بآن حساب
~~نکنند؛ من
# ~~آن را بکراهیت دارم ، چنانکه یکی از شما از مرداری کراهیت دارد ، و
~~احتراز
# ~~کند از آنکه جامهآ او بآن مردار باز آید .
# (42) رای ملک حکیما قد اتی علیه مائة سنة ، فقال له : کیف
# # - %~% 5و --ه *-
# ~~وجدت الدنیا؟ قال : سنیات بلاه ، وسنیات رخاء، یوم فیوم ، ولیلة
# 55* و -و   فلیلة ، یولد ولد   و %~% یهلک هالک فلولا المولود لباد 2)
~~الخلق،
# او   لا الها لک ضاقت الا رض  بمن فیها. قال له الملک: سل ما PageV01P155
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0255.png)

# # شئت! قال، عمر مضی فترد[ه %~% ،اواجل حضر فتدفعه . قال : لا املک
# ~~ذلک . قال : فلا حاجة لی الیک (1) . ترجمه : پادشاهی حکیم صدسالهایرا
# ~~دید ، گفت : دنیا را چگونه یافتی ؟ گفت : سالهایی بلا و سالهایی آسانی
~~، روزبروز،
# ~~و شببشب ، میزادند فرزندی ، و می مردند زندهای، که اگر آن فرزند نزادی
~~خلق
# ~~نیست شدی ، و اگر آن زنده هلاک نشدی زمین برخلق تنگ شدی . پادشاه گفت :
# ~~بخواه آنچه میخواهی ! گفت؛ یا عمر گذشتد باز آر ، یا اجل آینده بازدار
~~! گفت :
# ~~نتوانم . کفت : مرا بتوحاجتی دیگر نیست .
# 43) لا خرج نفس ابن آدم الا بحسرات ثلث : انه لم یشبع ms102
# ~~---
# ~~مما جمع ، ولم یدرک ما امل، ولم یحسن الزاد لما قدم علیه . ترجمه :
# ~~نفس فرزند آدم بیرون نیاید الا با سه حسرت بهم : آنکه از جمع مال
~~سیرنشده باشد،
# ~~و آنکه بامل خود نرسیده ، و آنکه زاد آخرت خود نیکو ننهاده بود .
# (44) الدنیا تبغض الینا نفسها ونحن نحبها ، فکیف لو احبت
# ~~الینا . ترجمه : دنیا خود را در چشم ما دشمن میگرداند مصایب و بلیت ، و
~~ما
# ~~او را دوست میداریم ، چون بودی اگر خود را در چشم ما دوست کردی.
# (45) قالآی سقراط: الدنیا تطلب لثلثه اشیاء : للغنی و العز و
### | 5..
# ~~الراحة ، فمن زهد فیها عز، ومن قنع استغنی، ومن قل سعیه استراح .

PageV01P156

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0256.png)

# ~~ترحجمه : سقراط گفت : دنیا بسوی سه چیز [طلب کنند : بینیازی وعزف
~~وراخت.
# ~~پس هر کس آن را] طلب نکند عزیز شود ، و هر که قانه گردد مستغنی شود ، و
# ~~هر که سعی کمتر کند راحت یابد . یعنی : هرسه بترک دنیا حاصل شود نه
~~بدنیا.
# (46) الد نیا ار بعة اشیاء : البناء والنساء والطلاء والغناء
# ~~ترجمه : دنیا چهار چیز است : بنا و زنان و شراب و توانگری (2).
# ~~فان اصبت حاحتک منها وانت مخطی ، وادبرت عنک و انت مصبب،
# ~~فلا ستحقنک ذلک الی معادلتها ومحانبة الصواب . ترجمه : دنیا بسیار
# ~~بود که بی حزم رای و فضل [ در ](3) دین بدست آید . پس اگر حاجت خود از
# ~~دنیا بیابی و مخطی باشی ، و از تو بر گردد و تو مصیبب باشی : باید که
~~تو را آن
# ~~صلاحیت دنیا و مجانبت صواب نگرداند(4) .
# (48) من سال الله الدنیا فانما ساله طول الوقوف . مافاتک
# ~~من الدنیا فهو غنیمه . ترحمه : هر که ازخدا دنیا خواهد حساب دراز
~~خواسته
# ~~باشد . هرچه از دنیا فوت شود غنیمتی باشد
# (49) فی الوحی القدیم : اذا احب العالم5 الدنیا ، نزعت لذة PageV01P157
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0257.png)

# ~~مناجاتی من فلبه . ترجمه : در وحی قدیم آمده است که : چون عالم
~~دنیادوست
# ~~دارد ، لذت مناجات خود از دل او ببرم .
# (50) مر واحد برجل واقف بین مقبرة ومزبلة ms103 ، فقال له : ان
### | و5
# ~~عندک کنزین من کنوز الدنیا بینهما معتبر : کنز الاموال ، و کنز
# ~~الر حال (2) . ترحجمه : یکی بمردی بگذشت که در میان گورستان وسر گیندان
# ~~بود ، گفت : نزدیک تو دو گنجست از گنجهای دنیا که از آن هردو اعتبار
~~میتوان
# ~~کرد : گنج مالها ، و گنج مردان .
# 51) دخل حکیم علی ملک، وقال : لئن اصبحت الدنیا بک
# ~~مشغولة لتمسین منک فارغة . ترجمه : حکیمی بنزدیک پادشاهیشد ، گفت :
# ~~اگرچه دنیا [ امروز] بتو مشغول است، فردا از تو فارغ خواهد بود .
# (52) الدنیا جیفه ، فان رضیت بها فاصبر علی مقارنة الکلاب
# ~~فیها . ترجمه : دنیا مرداریست، اگر باو خشنود شوی بر مقانت سگان صبر
~~باید
# ~~کرد.
# (53) قیل لفیلسوف : لم لاتحاول الولابات ؟ قال : لا نی
# ~~اشرف ریح المسالمة علی خطر المحاربة . ترجمه : فیلسوفی را گفتند :
# ~~چرا طلب ولایت نمیکنی ؟ گفت من صلح برخطر محاربت اختیار کردم .

PageV01P158

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0258.png)

# ~~(54) الهالک فی الدنیا رحلان : رجل نافس فی عزها ، ورجل
# ~~انف من ذلها . ترجمه : فیلسوفی را گفتند : اهل هلاکت در دنیا دو کساند:
# ~~کسی که در دنیا و یا عزت او رغبت کند ، و کسی که از مذلت او ننگ دارد .
# ~~(55) انما الدنیا بلاء لیس فی الدنیا ثبوت
# انما الدنیا کبیت نسجته العنکبوت(1) PageV01P159
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0259.png)

# الیاب کافستانن خر
# فی الاعراض عن الدنیا والاقبال علی الاخرة
# الابات (1) من کان یرید حرث الا خرة نزدله فیحرثه، ومن کان
# ~~برید حرت الدنیا نؤته منها ، وماله فی الاخرة من نصیب ترجمه:
# ~~هر که کشت آخرت خواهد ما در کشت او بیفزاییم ، و هر که کشت این جهانی
# ~~خواهد او را از آن نصیبی بدهیم، و در آخرت او را هیچ نصیبی نباشد .
# (2) من کان یرید العاحلة ، عجلنا له فیها مانشاء لمن نرید ،
# ~~”5.ه..و...ه..-55
# ~~نم جعلنا له حهنم یصلیها مدموما مدحورا . ومن اراد الاخرة ، وسعی
# ~~لها سعیها، وهومؤمن، فاولئک کان سعیهم مشکورا. ترجمه : هرکه
# ~~این جهان خواهد آنچه خواهیم بآنکس دهیم درین جهان ، و پس در آن جهان او
~~را
# ~~در آتش دوزخ افکنیم ms104 خوار و دور کرده . و هر که آن جهان خواهد ، و در
~~طلب آن
# ~~سعی کند ، و او مؤمن باشد ؛ سعی او مشکور باشد ، و بمقصد برسد .
# (3) المال والبنون زینة الحیوة الدنیا ، والباقیات الصالحات
# ~~خبر عند ربک توایا وخیر املا . ترجمه : مال وپسران آرایش حیات این
# ~~جهانیاند ، وعملهای باقی و شایسته بثواب بهتر باشد بنزدیک خدای تعالی ،
~~و بامل
# ~~و دوستی شایستهتر و بهتر .

PageV01P160

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0260.png)

# (4) وما هده الحیوة الدنیا الا لعب و لهو، وان الدار الاخرة
# ~~هی الحیوان لو کانوا علمون . ترجمه : نیستحیات دنیا الابازی و مشغولی
# ~~و سرای آخرت است زند گانی جاودانی اگر بدانندی .
# (5) فاما من طغی، وآثر الحیوة الدنیا، فان الححیم هی المأوی؛
# ~~و اما من خاف مقام ربه . و نهی النفس عن الهوی ، فان الجنة هی
# ~~الماوی. ترجمه : هر که تجاوز کند ، و حیات این جهان اختیار کند ، دوزخ
# ~~جای او است ؛ وهر که از دوزخ بترسد ، و نفس ازهوا و مراد باز دارد ،
~~بهشت جای
# ~~او باشد ،
### | -5-- --- --4
# (6) من احب دنیاه اضر بآخرته، ومن احب آخرته اضر
# ~~5
# ~~ندنیاه ، فآثروا ما(1) یبقی علی ما نفنی . ترجمه : هر که دنیا دوستدارد
# ~~آخرتش را زیان دارد ، وهر که آخرت دوست دارد بدنیا ضرر رساند، پس باقی
~~بر
# ~~فانی اختیار کنید .
# (7) الدنیا حر ام علی اهل الاخرة ، والاخره حر ام علی اهل
# ~~الدنیا، وهما حرامان علی اهل الله2) . ترحجمه : دنیا براهل آخرت حرامست
~~،
# ~~و آخرت بر اهل دنیا حرامست ، وهر دو بر اهل خدا حرامست .
# (8) ا عجبا للمصدق بدار الخلود ، وهو سعی لدار الغرور .

PageV01P161

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0261.png)

# ~~ترجمه : عجب دارم از کسی که بسرای خلود ، بعنی : جهان ابدی ، تصدیق
~~داشته
# ~~باشد ، و او سعی کند برای سرای غروز.
# (9) الدنیا طالبه ومطلو به ، فطالب الاخرة تطببه الدنیا حتی
# ~~30
# ~~ستکمل فیها ررقه، و طالب الدنیا لا تطله الا خرة حتی بجیء
# ~~الموت فیاخد بعنقه . ترحجعه : دنیا هم طالباست وهم مطلوب. اما طالب
~~اخرت
# ~~را دنیا طلب کند تا روزی ms105 او تمامت باو رسد ، و طالب دنیا را آخرت طلب
~~نکند ، تا
# ~~آنگاه که مر گ در رسد و حلق او بگیرد .
# قال عیسی علسه السلام : لا ستقیم حب الدنبا والاخرة
# ~~فی قلب مومن، کما لا یستفیم النار والماء فی اناء واحد . ترجمه :
# ~~گفت عیسی علیه السلام : دوستی دنیا و آخرت در دل مؤمن راست نیاید ،
~~چنانکه
# ~~آتش و آب در یک جای جمع نیاید.
# (11) قال عیسی علیه السلام : الدنیا والاخرة ضرتان : فیقدر
# ~~ماترضی احدیهما تسخط الا خری . ترجمه : گفت عیسی علیه السلام : دنا
# ~~و آخرت دوهم زنند ، بقدر آنکه یکی را خشنود کنی دیگریرا خشم گیرد.
# (12) من انقطع الی الله ، کفاه الله کل مؤنة، و رزقه من حیث
# ~~لا حتسب . و من انقطع الی الدنیا ، و کله الله الیها . ترجمه : هرکه
# ~~طمع ندارد . و هر که روی بدنیا آرد ، خدا او را با دنیا گذارد .

PageV01P162

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0262.png)

# ~~اخلرقی محتشمی
# (13) فضوح الدنیا اهون من فضوح الاخرة . من احب لقاءالله
# ~~احب الله اقا ه ، ومن کره لقاء الله کره الله لقاءه. ترجمه : رسوایی
~~دنیا
# ~~از رسوایی آخرت آسان تر باشد . هر که رسیدن بخداخواهد ، خدا او را دوست
~~دارد،
# ~~و هر که رسیدن بخدا نخواهد ، خدا او را دشمن دارد .
# (14) الارب نفس طاعمة ناعمة فی الدنیا حائعة عاریة بوم القیامة،
# ~~ورب نفس جائعة عاربة فی الدنیا طاعمه ناعمه بوم القیمة() . ترجمه :
# ~~نسا نفس سیر و خوش عیش در دنیا که او گرسنه و برهنه باشد روز قیامت ، و
~~بسا
# ~~نف گرسنه و برهنه در دنیا که سیر و خوش باشد ب خرت .
# (15) الکیس من ذلل (2) نفسه وعمل لما بعد الموت، والعاحز
# ~~من اتبع نفسه هواها و تمنی علی الله الامانی . ترحجمه : زیرک کسی بود
~~که
# ~~نفس را زیر دست کند ، و عمل برای(3) پس مرک کند ؛ و عاجز کسی بود که از
~~پس
# ~~هوای نفس شود ، واز خدا آرزهها میخواهد .
# (16) ما الدنیا فی الاخرة الا مثل ما جعل احدکم اصبعة (4)
# ~~السبایة ms106 فی الیم، فلینظر بم یرجع ! ترجمه : دنیا درجنب آخرت بیش از
# ~~آن نیست که کسی انگشت در دریا زند . پس نگاه کند با آنچه با انگشت او
~~بندد
# ~~از دریاچه باشد !

PageV01P163

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0263.png)

# ~~لقبر اول منزل من منازل الا خرة . ترجمه : هر که طلب دنیا کرد بعمل
# ~~آخرت ، او را در آخرت هیچ نصیب نیست . گور اول منزل بود از منازل آخرت
~~.
# (18) الدنیا خلقت لغبرها ، ولم یخلق لها . ترجمه : دنیا را برای
# ~~غیر دنیا آفریدهاند ، برای خود نیافریدهاند ، یعنی : سوی آخرت
~~آفریدهاند .
# (19) الدنیا والاخرة عدوان متفاوتان ، و سببان مختلقان. قمن
# ~~احب الدنیا وتولاها ، ایغض الاخرة وعاداها . وهما منز لة المشرق
# # والمغرب، وماش بینهما کلما قرب %~% من %~% واحد بعد من الاخر ؛
# ~~و هما ضرتان . ترجمه : دنیا و آخرت دو دشمن مختلفاند ، و دو سبب متباین
~~.
# ~~هر که دنیا را دوست دارد ، و روی باو کند ، دشمن داشته باشد اخرت را ،
~~و با او
# ~~دشمنی کرده . و هردو ، یعنی : دنیا و آخرت ، چون مشرق و مغرباند ، و
~~کسی که
# ~~در میانه بود چندانکه بیکی نزدیک میشود ازدیگر دور میشود . و هردو هم
~~زناند .
# (20) رای واحدا تدم الدنیا، فقال : الدنیا دار صدق لمن صدفها،
# ~~--و.
# ~~و دار تجاة لمن فهم عنها ، و دار غنی لمن تز ود منها (1) ، مهبط
# ~~وحی الله ، و مصلی ملا ئکته ، و مسجد انبیائه ، و متجر اولیائه ،
# ~~ربحوا فیها الرحمة، واکتسبوا الجنة . فیا ابها الذام للدنیا ، المعلل
# ~~نفسه ! متی خدعتک الدنیا، ام متی استدمت الیک؟! امصار ع PageV01P164
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0264.png)

# ~~بائک فی البلی، ام یمضاجع امهاتک فی الثری؟! کم( مرضت
# ~~*-5   -
# ~~بید بک ، وعللت کفیک، تطلب له الشفاء ، وتستوصف له الاطباء،
# ~~غداة لا بغنی عنه داؤک، ولا بنفعه کاوک (؟! ترجمه : مولانا علی
# ~~شخصیرا دید که منمت دنیامیگفت ، فرمود : که دنیا سرای راستی است کسی[
~~را
# ~~که او را راست گوید . و سرای نجات است کسی را] که از و فهم کند سخن او،
~~سرای
# ~~توانگر [ی] است کسی را که ms107 درو زاد آخرت باشد ، مهبط وحی خدا است ، و
# ~~عبادت گاه دوستان او ، که رحمت سود میکنند ، و بهشت کسب میکنند درو ؛
~~یس
# ~~ای مذمت کنندهٔ‌ دنیا ! بهانه آورده ای باخود ، دنیا تو را کی بفریفت!
~~یا (3) که
# ~~سزاوار ملامت شد باتو، بآنکه پدران تو را بیفکند و بیوسانید ، یا بآنکه
~~مادران تو
# ~~را در خاک خوابانید ؟! چندانکه بدست خود بیمار داری(4) کردی ، و علاج
~~علتها
# ~~کردی ، و برای بیماری طلب شفا کردی ، و از طبیبان صفت آن رنج خواستی ،
~~در
# ~~روزی که درمان توسود نمیداشت ، و گریستن تو فایده نمیکرد ، وعبرت
~~نگرفتی؟!
# (21) الدنیا امد ، والاخرة ابد (5) ، فلا بشغلنک خیر مدبر عن
# ~~عز باق . ترحجمه : دنیا غایتی است . و آخرت همیشگی ، پس باید که
~~توراچیزی
# ~~پشت بکردانیده (6) از چیزی باقی باز ندارد.
# (22) من خیر عاجل الخسیس ضیع آجل النفیس . ترجمه : هر که PageV01P165
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0265.png)

# ~~عاجل خسیس اختیار کند ، آجل نفیس ضایع گرداند.
# 23) من قال : قبح الله الدنیا، قال له الد نیا : قبح الله اعصا نالر به.
# ~~ترجمه : هر که گوید خدا دنیارا خیرمدهاد ، دنیا گوید او را : و کسی را
~~خیرمدهاد
# ~~که نافرمان تریم مر او را .
# (24) اسأ لک ان تسلی نفسی عن الدنیا تمخافتک ، و ان نثیبنی
# ~~بالکثیر من کرامتک! ترجمه : خدایا از تو میخواهم که نفس مرا تسلی دهی
# ~~بخوف خود ، و مرا بآخرت ثواب بسیار دهی از کرامت خود !
# (25) ومن ندیته : حتام ترفع بدننک دنیاک ، و تر کب فی
# ~~غیک هواک! انی لا واک ضعیف الیقین ، با راقع  الدنیا بالدین!
### | شعر :
# تخرب ما یبقی و تعمر فانیا %~% فلاذاک معمور ولا ذاک عامر
# ترجمه : تا کیدنیا درست کنی بشکستگی وپاره کردن دین ، و در راه ضلالت
# ~~بر مر کب هوای نفس نشینی ؟! و من تو راضعیف یقین میبینم ، ای رقعت(2)
~~دهنده
# ~~در دنیا از دین ! خراب میکنی باقی را و عمارت میکنی فانی را ، تا نه
~~این معمور
# ~~داری و نه آن !
# (26) لا بکن قصدک الی عرض الدنیا، ms108 فتعطی الفضل من کان
# -ه- صو -5-ه- ه- و
# ~~ذلک بیده ، و تمنعه من لیس عنده، فتکون قدبعت الدین بالدنیا.

PageV01P166

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0266.png)

# ترجمه : مبادا که قصد تو در دنیای فانی باشد! تا مال خود بکسی دهی که
# ~~مال دار بود ، و از کسی بازداری که درویش بود ، و آنگاه دین بدنیا
~~بفروخته باشی
# من کلام الحکماء والدعاة
# 27) رحم الله آقواما کانت الدنیا عندهم ودیعة ، قادوها الی
# ~~من ائتمنهم[1) علیها ، ثم راحوا خفافا! ترجمه : خدا بر آنان رحمت کناد
# ~~که دنیا بنزدیک ایشان ودیعتی بود ، تا بصاحبش سپارند ، وسبکبار بروند!
# (28) من نافسک (2) فی دینک، فنافسه! ومن نافسک(2) فی دنیاک،
# ~~فالقها فی نحره(2]! ترجمه : هر که در دین باتورغبت کند ، با او منافست
~~کن:
# ~~و اگر در دتیا منافست کند ، دنیا با او افکن !
# (29) لو کانت الدنیا من ذهب بفنی، والا حرة من خزف ببفی،
# ~~لکان (1) بنبغی لنا ان نختار خزفا ببقی علی ذهب فنی؛ فکیف
# ~~.   .-...   ه
# ~~وهده مع انها اخس من خزف نهنی، و تلک مع انها اشرف من ذهب
# ~~تبهی . ترجمه : اگر دنیا از زر بودی و فانی خواستی شد ، و آخرت از سفال
# ~~بودی و باقی خواست ماند ، بایستی که ماسفال باقی برزر فانی اختیار
~~کردیمی؛ PageV01P167
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0267.png)

# ~~پس چگونه باید که دنیا با آنکه از سفال خسیس تراست و فانی خواهد شد ، و
~~آخرت
# ~~با آنکه از زر شریفتر است و باقی خواهد ماند .
# 30) ان الله جعل الدنیا ثلتة احزاء : حزء للمؤمن1) ، وجزءا
# ~~للکافر، وجزءا للمنافق. فالمؤمن یتزود، والمنافق یتزین، والکافر
# ~~---1
# ~~تتمتع . ترجمه : [ همانا خداوند دنا را سه جزء کرد : جزئی برای مؤمن، و
# ~~جزئی برای کافر ، و جزئی برای منافق . پس مؤمن زاد و توشه برمیدارد ،
~~ومنافق
# ~~خود را میآراید ، و کافر بهره برمیدارد
# قیل لحکیم : قد نلت الغنی! فقال : انما نال الغنی منعتق
# ~~من دق الدنیا2   . ترجمه : حکیمی را گفتند : توانگری یافتی ؟ گفت :
# ~~توانگری کسی یابد که از بند گی آزاد باشد.
# (32) سئل عالم : الدنیا لمن هی؟ قال ms109 : لمن تر کها . فقیل :
# ~~الا خرة لمن هی؟ قال : لمن طلبها. ترجمه : ازعالمی پرسیدند که دنیا کرا
# ~~باشد؟ گفت : کسی را که ترک او گوید . گفتند : آخرت کرا باشد ؟ گفت :
~~کسی
# ~~را که طلب او کرد .
### | -5-3 %~% 5--5 و -ه -5
# (33) الدنیا خراب ، واخرب منها قلب من بعمرها . والجنة دار PageV01P168
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0268.png)

# ~~عمران ، و اعمر منها قلب من طلبها . ترجمه : دنیا خراب است ، و از آن
# ~~خراب تردل کسی که عمارت دنیا کند . و بهشت سرای عمارت است ، و از آن
~~معمورتر
# ~~دل کسی که طلب آخرت کند .
# (34) سآل حکیم رجلا ، فقال : ادرهم فی المنام احب الیک ام
# ~~دننار فی الیقظة؟ فقال : دینار فی الیقظة. فقال : کذبت ، لان الذی
# ~~تحبه فی الدنیا کا نک فی المنام ، والذی تحبه فی الاخرة کا نک
# ~~تحبه فی الیقظة . ترجمه : حکیمی مردی را دید ، گفت : درهمی درخواب
# ~~دوستتر داری یا دیناری در بیداری؟ گفت دیناری در بیداری. گفت : دروغ
# ~~میگویی، زیرا که آن چیزی که دوست میداری آن را در دنیا مثل آنست که در
# ~~خواب دوست میداری ، و آن چیزی که دوست میداری آن را در آخرت مشل آنست
# ~~که در بیداری دوست میداری .
# و لیکن   مبادر تکم %~% الی الخروج من الدنیا
# ~~گمبادر تکم   الی الخروج من الولیمة الی اهالیکم . ترجمه :
# ~~شتافتن شما بخروج از دنیا ، باید که چون شتافتن شما باشد بخروج از سرای
~~مهمانی
# ~~با خانههای خود.
# (36) الدار دار نجاة وربح ، فالویل لمن تزود منها الخسار
# ~~و الهلا کة . ترجمه : دنیا سرای نجات و سودست، وای [بر] آنکس که ازدنیا
# ~~هلاکت و خسارت بزاد بردارد .

PageV01P169

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0269.png)

# 37) شغی للمرء ان تکون فی دنیاه کالمدعو الی و لیمة، فان
# ~~اتاه فتناول بالکاس تناولها ، وان حاوزه لم یرصدها ولم نقصد
# ~~لطلسها ، و اذا اخذ حظه مما بلیه لم یطلب مزیدآ ترجمه : باید که
# ~~مرد در دنیا چون کسی باشد که او را بمهمانی خوانند ، اگر کاسه بدودهند
~~ستاند،
# ~~واگر ازو در گذرد انتظار ms110 آن نکشد و قصد طلب نکند ، و چون چیزی پیش او
~~نهند
# ~~بر آن مزیدی نطلبد.
# (38) کما ان الحنین فی الرحم لا بحب الخروج منه %~%
# ~~اذا خرج ورای النور وروح النسیم ، فضله علی ما کان فیه ؛
# ~~کذلک الناس ما کانوا فی هده الدنیا لا یحبون الخروج منها ، فاذا
# ~~-
# ~~خرجوا و افضوا الی الاخرة ، عرفوا فضلها . ترجمه : چنانکه کودکدر
# ~~شکم مادر نخواهد که در دنیا آید ، و چون بیاید و روشنی ببند و باد خوش
~~احساس
# ~~کند ، آن را بر حالت اول تفضیل نهد؛ و همچنین مردم درین دنیا نخواهد که
~~بآن
# ~~جهان شود ، [و چون ببرون شود ] و بآخرت رسد ، فضل آن بردنبا بشناسد .
# (39) اذا سعد العبد بوصال مولاه، فقدصار دنیاه آخرته . ترجمه :
# ~~چون بنده نیکبخت گردد بوصال خداوند خویش ، دنیای او آخرت گردد .
# (40) الدنیا دول، فما کان لک منها آتیک علی ضعفک، وما کان
# ~~- -
# ~~علیک لم تدفعه قوتک ، والتخلص منها قبل التشبث بها اهون من PageV01P170
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0270.png)

# ~~رفضها بعد ملا ستها . ترحجمه : دنیا دولتها است ، آنچه تو را خواهد بود
~~با
# ~~ضعف تو بتو رسد ، وآنچه برتو خواهد بود بقوت خود آن را دفه نتوانی کرد
~~، و
# ~~خلاص جستن از آن پیش [ ازین ] که بتو باز گردد آسانتر از فرو گذاشتن
~~بعد از
# ~~مالابست.
# (41) اعمل للدنیا کانک اعطیت الامان من الموت! و اسع
# ~~لا خر تک کآنک تموت غدا ! ترحجمه : عمل دنیا کن چنانکه گویی از مرگ
# ~~امان یافتهای، و عمل آخرت کن چنانکه گویی فردا بخوامی مرد !
# (42) الدنیا عین یبصر بها الاخرة ، فا یصر بها ، ولا تنظر الیها؛
# ~~لا تمل الی ما (1) تبید و بکون نفاده(2) قریبا . ترجمه : دنیاچشمیست
# ~~که بآن آخرت بینند ، پس بآن چشم بنگر ، و درو منگر ، و میل مکن بآ نچه
# ~~هلاک شود و زود برسد.
# (43) نظرت فی العلوم کتها(2) ، فام ار (4) فی امر الاخرة
# ~~ابلغر من الزهد فی الدنیا . ترجمه : در همهآ علمها نظر کردم . درکار
~~آخرت
# ~~هیچ چیز با فایدهتر از ترک ms111 دنیا ندیدم .
# (44) فاذا فکرت فی الدنیا لم تجدها اهلا لان تکر مها بهوان
# ~~الاخرة ، ان الدنیا دار هوان ومنزل قنقلة . ترجمه : چون دردنیا اندیشه
# ~~کنی ، دنیا را اهلیت آن ندانی که آن را مکرم گردانی بچیزی که خواری
~~آخرت PageV01P171
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0271.png)

# ~~اقتضا کند ، که دنیا سرای بلا و منزل رحیل است .
# (45) من ایقن بشرف الحکمة، ثم شاهد حماعة لیسوا من اهلها
# ~~اغبط عیشا فی هذه الدنیاممن(1) هومن اهلمها ، فقد اضطره الرای الی
# ~~ان یوحب الشرف والغبطة فی الدار الا خری . تم اذا کره) الموت
# ~~الذی هو المعبر الی نیل تلک الغبطة، فکأنه کره تلک الرفعة،
# ~~خصوصا اذا علم ان نعیم الدنیا شواغل عنها  . ترجمه : کسی که
# ~~شرف حکمت بیقین داند ، پس جماعتی را بیند که از اهل حکمت نباشد ، و در
~~دنیا
# ~~از اهل [ حکمت]خوش عیشتر باشد، لامحاله بیقین داند که شرفی وغبطتی دیگر
# ~~خواهد بود در سرای [دیگر]. یس چون مرگ نخواهد [ که ] معبر(4) بجای
# ~~آن غبطت و شادی است ، همچنان باشد که آن رفعت نخواسته باشد ، خاصه چون
# ~~داند که نعیم دنیا از آن نعمت مشغول دارد.
# (46) لیکن ذکر المعاد ووجوب العقاب منک علی بال ! استهن
# ~~بالدنیا مع المعاد . ترجمه : ذکر معاد ووجوب عقاب باید که پیوسته
~~برخاطر
# ~~تو باشد! با بزر گواری معاد دنیا خوار شمر(5).
# (47) سئل حکیم : ما نهایة العقل الا نسانی ؟ فقال : استصغار
# ~~الدنیا وقدرها عند ما بعاین من نفیس1 امر الاخرة و رفض ما فیها
~~PageV01P172
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0272.png)

# ~~من الخدع باللذات التی لا بامن فیها من التبعات . ترجمه : از حکیمی
# ~~یرسیدند که نهایت عقل مردم چیست؟ گفت : خوار داشتن دنیا و قدر دنیا در
~~جنب
# ~~نفایس آخرت ، و فرو گذاشتن آنچه در دنیا بود از فریب (1) بلذات که با
~~آن از
# ~~تبعات دنیاوی ایمن نباشد .
# (48) اعمل لندنیا (2) علی قدر ملبثک (3) فیها ، وللآحرة
# ~~کذلک! لک من دنیاک ما انففته لا خرتک(4) . ترجمه : بسوی دنیا عمل
# ~~کن بقدر مقام خود درو ، و بسوی آخرت همچنین ! توراست از ms112 (5) دنیا آن
~~قدر که
# ~~بر آخرت نفقه کنی (6) .
# (49) ترک الدنیا شدید ، وترک الاخرة اشد منها ، ومهر الاخرة
# ~~تزک الدنیا . ترجمه : ترک دنیا سخت بود ، وترک آخرت سختتر از آن ، و
~~مهر
# ~~آخرت ترک دنیا باشد .
# (50) را بنا من أعطی الدنیا بعمل الاخرة ، وما راینا من اعطی
# ~~الا خرة بعمل الدنیا . ترجمه : میبینیم کسانیرا که دنیا میدهند بعمل
~~آخرت ،
# ~~و نمی بینیم که آخرت میدهند بعمل دنیا .
# 51) لیس بک غنی من نصییک فی الدنیا و انت الی نصیبک
# ~~فی الاخرة افقر . ترجمه : از نصیب خود در دنیا بینیاز نیستی ، و بنصیب
~~خود PageV01P173
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0273.png)

# ~~در آخرت درویشتری (1) .
# (52) من ازداد فی العلم رشدا ، ولم یزدد فی الدنیا زهدا، ازداد
# ~~من الله بعدا . ترجمه : هر که رشد او درعلم بیفزاید ، و زهد او در دنیا
~~بنیفزاید،
# ~~از خدا دورتر افتاده باشد .
# 53) ان الله امر نا طلب الاخرة ، وضمن لنا مؤنة الدنیا . لیته
# ~~ضمن الا خرة ، و امر نا طلب الدنیا ! ترجمه : خدا ما را بطلب آخرت
# ~~فرموده ، ومؤنت دنیا ضمان کرده است . کاشکی آخرت ضمان کرده بودی ،
~~وبطلب
# ~~دنیا فرموده !
# ~~عن دائمة ! وما اهداه الی کل ما یردیه ، واغفله (2) عن کا ما ننجیه !
# ~~بغذی بدنه ( الذی هولحم وعظم لیقوی به علی اللذات والغلبة ،
# ~~ولا بغدی نفسه التی هی جوهرشریف(14 لینجیه بوم الفاقة والمخافة!
# ~~5
# ~~بختار الوان الغداء لبدنه ، ولا بختار لونا واحدا لغذاء نفسه! قد
# ~~-ه-
# ~~استبصر فی تدبر حیوته الفاسدة بفنون آلات وصناعات لتدوم ،
# ~~ولا ستبصر لحیوته الدائمة بصناعة(2) واحدة ! خلقوا احرارا ،
# ~~واختاروا ان تکونوا عبیدا! بتضاحکون من معائب [البدن ، وهم PageV01P174
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0274.png)

# ~~عنی معائب   النفس! اسفا علی الا نسان لا بدری ما صلحه ، وله
# ~~النفس العلامة ! و ضاع مفتاح العقول واستبهم القلق! ترجمه : چهسخت
# ~~حریص است مردم بر دنیا ، و آمهسته و گران از طلب سرای دایم باقی ! و چه
# ~~راه برست(1) بآنچه موجب هلاک او باشد ، وغافل از آنچه مقتضی نجات او
~~بود ! تنیرا
# ~~که از گوشت و استخوانست میپرورد ، تا ms113 برلذت و غلبه توانا باشد ، و نفس
~~را که
# ~~جوهری شریف أست نمیپرورد ، تا از فاقه و محنت برهد! غذای گونا گون بسوی
# ~~نن اختیارمکند ، و یک لون غذا بسوی تفس اختیار نمیکند ! در تدبیر
~~خیالات فاسد
# ~~بفنون آلات و صناعات مستبصر شده است ، تا باو رساند ، و برای حیات دائم
~~باقی
# ~~بسک صناعت مستبصر نمیشود ! ایشان را آزاد گان آفریدیاند ، بندگی بر آن
~~اختیار
# ~~میکنند! بریکدیگر میخندند از معایب بدن ، و برمعایب نفساند ! وای برین
# ~~مردم که نمی شناسند که مصلحت او در چیست ، با (2) این نفس دانا که او
~~دارد!
# ~~کلید عقلها ضایع شده است، وکللید دان دربند آمده !

PageV01P175

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0275.png)

# الیاب السابع عشر
# فی معائب جمع المال
# لایات (1) باآتها الذین آمنوا لاتلهکم اموالکم ولا اولاد کم
# ~~عن ذکر الله و من فعل ذلک فأولئک هم الخاسرون . ترحمه : ای مؤمنان!
# ~~مال شما و فرزندان شما شما را مشغول بنگرداند ! که هر که چنین کند از
~~زیان کاران
# ~~باشد .
# (2) انما اموالکم و اولاد کم فتنة ، و ان الله عنده اجر عظیم .
# * دسر
# ~~انما اموالآکم واولاد کم عدو لکم . ترجمه : مالها وفرزندان شماسبب فتنه
# ~~و آزمایشاند، و بنزدیک خدا مزدی بزر گست . مالها و فرزندان شما دشمنان
# ~~شما اند .
### | 5د * %~% -5
# (3) قل بفضل الله وبرحمته، فیدلک فلیرحوا، هوخیرمما جمعون.
# ~~ترحمه : بگو که : بفضل و رحمت خدا، شادان باشید ! که بهتر از مالی که
~~جمه
# ~~میاتتد .
### | -ه- و-- سو -ه-- و سرد* -ده-
# (4) الذی جمع مالا وعدده، حسب ان ماله اخلده ، کلا لینبدن
# ~~فی الحطمة . ترجمه : آنکس که مال جمع میکند ، و آن را نیک مشمرد ،
# ~~میپندارد که مال او را جاودانه خواهد گردانید ، حقا که در دوزخش افکنند
~~.

PageV01P176

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0276.png)

# با ایها الذین آمنوا ! لا تا کلوا اموالکم بینکم بالباطل!
# ~~ترحمه : ای مومنان ! مالهای خود بباطل بایکدیگر مخورید!
# 6) وما أو تیتم من شی ،، فمتاع الحیوة الدنیا و زینتها . وما
# ~~عند الله خیر و ابقی، افلا تعقلون؟! ترحجمه : آنچه بشما دادهاند ، از
~~متاع
# ~~حیات دنیا ms114 و آرایش این جهانی است؛ و آنچه بنزدیک خدا است بهتر و پا
~~کیزهتر،
# ~~اکر عقل دارید!
# (7) حب المال والشرف ینبتان النفاق ، کما ینبت الماء البقل.
# ~~ترجمه : دوستی مال و جاه نفاق رویاند ، چنانکه آب تره رویاند .
# (8) ما ذئبان ضاریان فی زریبة غنم، باسرع فسادا ، من حب
# ~~المال والشرف، فی دین المرء المسلم(1). ترجمه : هیچ دو گرگ آغالنده،
~~PageV01P177
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0277.png)

# ~~در گلهآ گوسیندان فاد و تباهی نکنند ، که دوستی مال و جاه در دین
~~مسلمانان .
# (9) سیاتی بعدی قوم یا کلون اطائب الدنیا والوانها، وینکحون
# ~~احمل التساء والوانها ، و بلبسون آلین التیاب و الوانها ، ویر کبون
# ~~فره(1) الخبل والوانها . لهم بطون من القلیل لا تشبع ، و انهس
# ~~با لکشر لاتقنع ، عا کفین علی الدنیا، بغدون ویروحون الیها. اتخذوها
# ~~الها دون الههم و ربا دون ربهم ، الی امرهم یننهون ، وهواهم
# ~~--
# ~~تعون . فعز یمه من محمد بن عبد الله ] لازمة لمن آدر که ذلک الزمان
# ~~من عفب عقبکم وخلف خلفکم ، الا سلم علیهم، ولا بعود مرضاهم،
# ~~ولا یتیع حنائزهم، ولا بوقر کبارهم2. فمن فعل ذلک فقد اعان PageV01P178
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0278.png)

# ~~علی هدم دین الحق . ترجمه : بعد از من قومی آیند که نعیم دنیا میخورند
# ~~گونا گون ، و زنان نیکو میخواهند از هر لونی ، و جامههای نرم از هرجنسی
# ~~مییوشند ، و براسبان راهوار از هرنوعی می نشینند . ایشان را شکمهایی
~~بود که از
# ~~اندک سیرنشود ، و نفسهایی بود که از بسیار قانع نگردد ، بر طلب دنیا
~~مقیم شده ،
# ~~بامداد و شبانگاه بطلب دنیا بسرمی آرند . دنیا را بخدایی گرفته باشند ،
~~و خدا را
# ~~بگذاشته ، همه باز گشت ایشان با دنیا بود ، متابعت هوای نفس کنند .
~~حکمی جزم
# ~~است از محمدبن عبدالله بر کسی که بآن روز گار رسد از شما و فرزندان
~~شما، که
# ~~بر ایشان سلام نکنند ، وبیماران ایشان را عیادت نکنند ، و تتبع جنازه
~~های ایشان
# ~~نکنند ، وپیران ایشان را حرمت ندارند ، که هر که چنین کند بر خراب کردن
~~دین
# ~~حق یاری ms115 داده باشد .
# (10) یقول ابن آدم : ما لی مالی. هل لک من مالک الا ما تصدقت
# ~~--5-
# ~~فامضیت ، او آ کلت فافنیت ، او لبست فابلیت ؟! . ترجمه : فرزند
# ~~آدم گوید : مال من مال من . آیا تو را از مال تو چیست ، جز آنکه بصدقه
~~بدهی
# ~~و پیش از خود بفرستی ، یا بخوری و آن را نیست کنی، یا بپوشی و آن را
# ~~کهنه کنی .
# (11) و قال له رجل : بارسول الله! مالی لا احب الموت ؟! فقال :
# ~~هل معک من مال ؟ قال نعم . قال : قدم مالک ! فان قلب المرء مع
### | ه- -و %~% و
# ~~ماله ، ان قدمه (1) آحب ان بلحقه : وان اخره احب ان یتخلف معه (2)
~~PageV01P179
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0279.png)

# ~~نرجمه : یکی گفت : ای رسولخدای ! چرا مرگ دوست نمیدارم؟! کفت : هیچ
# ~~مال داری ؟ گفت : دارم. گفت : مال پیش بفرست تا مر گ را دوست داری ، که
# ~~دل مرد همیشه با مال بود ، اگر از پیش بفرستد خواهد که برعقب برود
~~بزودی ،
# ~~و اگر باز گیرد خواهد که خود نیز بایستد .
# 12) اذا مات العبد ، قالت الملئکة : ما قدم ؟ وقال الناس : ما
# ~~اخر ؟(1) ترجمه : چون بنده بمیرد فرشتگان گویند : چه از پیش بفرستاد؟
# ~~و مردمان کویند : چه بازپس گذاشت ؟
# (13) تعس عبد الد ینار، تعس عبد الدرهم، نعس ، ولا بنتعش
# ~~ترجمه : هلاک بادا بندهآ دینار ، هلاک بادا بندهآ درم ، هلاک بادا ، و
~~هر گزش انتعاش
# ~~مبادا !
# (14) المال مادة الشهوات ، العلم خیر من المال، لان العلم حاکم
# ~~والمال محکوم علیه . ترجمه : مال مادة آرزوها است ، علم از مال بهتر ،
~~که
# ~~علم حاکم است و مال محکوم علیه است .
# (15) العلم یحرسک ، وانت تحرس المال ، المال تنقصه النفقة،
# ~~والعلم یز کوا علی الا نفاق . ترجمه : علم تورا نگاه دارد ، و تو مال
~~[را)
# ~~نگاه داری ، مال از نفقه کردن کم شود ، وعلم از نفقه کردن زیادت شود .
# 16) من کرم علیه نفسه ، هان علیه ماله . حسن التدبیر مع PageV01P180
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0280.png)

# ~~الکفاف ، خیر من طلب الکثیر فی الا سراف. ترجمه : هر که نفس او بر او
# ~~گرامی ms116 بود ، مالش برو خوار(1) بود . تدبیرنیک با کفاف ، بهتر از طلب
~~بسیار بجهت
# ~~اسراف .
# (17) قلیل کاف، خیرمن کثیر (2) غیرشاف. با صفراء اصفری ،
# ~~..-5
# ~~و با بیضاء ابیضی! غرا غیری ! ترجمه : اندکی با کفایت و قناعت ، به از
# ~~بسیاری که حرص بننشاند . ای زر زرد شو ، و ای نقره سپید شو! غیر مرا
~~فریبید !
# ~~که من بشما فریفته نشوم .
# (18) ما کسبت فوق قوتک ، فانت فیه خازن لغیرک . ومر
# ~~-5
# ~~بمز بلة ، فقال : هذا ما بخل به الباخلون. ترحجمه : آنچه زیادت از قوت
# ~~تو باشد ، تو در آن خزانهدار غیرخود باشی . بمزبلهای بگذشت ، فرمود که
~~: این
# ~~آنست که باین بخیلی میکردند بخیلان .
# 19) یا بن آدم ! کن وصی نفسک ، واعمل فی مالک ماتؤثر ان
# ~~-0--
# ~~بعمل فیه من بعدک . ترجمه : ای فرزند آدم! وصی خود خود باش ، و در مال
# ~~خود آنچه میخواهی که دیگری بعد ازتو بکند ، توخود بکن !
# (20) و امح من قلوبهم خطرات المال (2) الفتون 4) ! ترجمه :
# ~~در دعاهای نیکان میفرماید که : خدایا ! اندیشههای مال که در فتنه افکند
~~از دل ایشان
# ~~محو کن !

PageV01P181

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0281.png)

# 21) واحجبنی السرف والازدباد ، وقونی بالبدل والا قتصاد!
# ~~ترجمه : هم در دعای خود میفرماید که : مرا از اسراف و طلب زیادت بازدار
~~، و بر
# ~~بخشش و میانه زیستن بدار!
# (22) اذا توهمتم احتیالنا علی کسب الاموال، والرغبة فی الدنیا،
# ~~فاستیقنوا فساد ذلک ، و   نحن لا نرغب فیها ، لا نکم ترون زهدنا
# ~~فیها ، ما بذلنا انفسنا لنصر دین الله فی الحر والقر والحل
# ~~والترحال (1) باقاصی الرمال مرة ، وشواهق الجبال تارة ، ومضال
# ~~القفار آونة ، مخلفا بیوت الاموال والجواهر ، و نفیس الذخائر ،
# ~~و آخر متغر با عن دار الملک ومستقر العز . ترجمه : چون در خاطر شما
# ~~آید که مگر حیلتی میکنیم تا مالی بدست آریم، یابدنیا رغبتی داریم ،
~~یقین بدانید
# ~~که آن اندیشه تباه است ، و ما را بآن رغبتی نیست ، چه میبینید که نفس
~~بذل
# ~~میکنیم در نصرت دین خدا در سرما و گرما ، و فرود آمدن و بر گرفتن ، در ms117
~~کنار
# ~~کهستانها (2) یکبار ، و در کوههای بلند یکبار ، و در بیابانهای گمراه
~~کننده وقتی،
# ~~و بیتالمال [و]جواهر وذخایر بگذاشتهایم، واز دارالملک و مقر عز غربت
# ~~اختیار کرده.

PageV01P182

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0282.png)

# من کلام الحکماء والدعاة
# 23) قیل : ان اول ما ضرب الدینار والدرهم ، رفعهما ابلیس،
# ~~*--و.   -
# ~~نم و ضعهما علی جبهته ، تم فبلهما ، وقال : من احبکما فهو عبدی
# ~~حتقا. ترجمه : گویند چون اولبار دینار و درم بزدند ، ابلیس بر گرفت ، و
~~بر
# ~~پیشانی نهاد ، و بوسه داد ، گفت : هر که از شما تو را دوست دارد ، اوست
~~بندهآ من
# ~~بحقیقت .
# (24) ان الدنانیر والدراهم ازمة المنافقین ، بقادون بها الی
# ~~النار(1) . ترجمه : دینار و درم مهار منافقان باشد، که ایشان را بآن
~~بدوزخ
# ~~بکشند.
# (25) اصاب بعض العلماء ما لا کثیرا، فقیل له : لو ادخرته لولدک
# ~~من بعدک ! قال : لا ، و لکنی ادخره لنفسی عند ربی ، وادخر ربی
# ~~لولدی . ترجمه : یکی از علما مالی بدست آورد ، با او گفتند : اگر بعضی
~~ازین
# ~~بجهت فرزندان خود بنهی ، تا بعد از تو باشد ! گفت : من این مال جهت خود
# ~~بذخیره بخواهم نهاد بنزدیک خدای ، و خدا را بجهت ایشان ذخیره گذاشت .

PageV01P183

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0283.png)

# ~~قی ما له عند موته (1) . یؤخذ منه کله ، و بسأل عنه کله . ترجمه : دو
# ~~مصیبت است که اولین و آخرین مانند آن نشنیدهاند ، و آن مردم راست در
~~مال و
# ~~نزدیک وفاتش : یکی آنکه همهآ مال او ازو بازمیگیرند ، و بغیری میدهند؛
~~و دیگر
# ~~آنکه حساب آن همه ازو میخواهند .
# (27) سوأة  لمن اعطی الحکمة فجزع لفقدالذهب والفضة.
# ~~ترحجمه : بدعیبی باشد کسی را که حکمت و علم بداده باشند ، از جهت
~~نایافتن زر
# ~~و سیم دلتنگ شود .
# (28) قیل لسقراط : ما بالک لا تحزن؟ قال : لا ن %~% فتنی
# ~~ما یحز ننی فقده . ترحجمه : سقراط را گفتند : چرا تو اندو هگین نشوی هر
~~گز؟!
# ~~گفت : زیرا که هیچ کسب نکنم که از فقدان آن اندوهگینم باید شد .
# و لعل الشاعر اخد منه :
# ---*د -5
# فمن سره ان لا ms118 یری ما سوءه
### | فلا بتخد (5) شیئا تخاف له فقدا()
# هر که خواهد که هرچه نخواهد نبیند ، باید که هر [ گز چیزی بدوستی
# ~~نگیرد که از عدم وفقد آن بترسد .
# (29) و قیل له :   لم %~% لا تقتنی العقار !! فقال : لا نی استحیی
~~PageV01P184
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0284.png)

# ~~ممن له الا رض کلها ، ان انازعه فی بقعه منها ، وهوعلی متفضل و الی
# ~~محسن . ترجمه : هم از سقراط پرسیدند که : تو چرا ملکی وضیاعی نمیسازی؟!
# ~~گفت : من شرم دارم از کسی که همهآ زمین از آن اوباشد ، که با او در
~~بقعهای از زمین
# ~~منازعت کنم و گویم : این از آن منست ، با آنکه او در حق من تفضل
~~میفرماید ، و
# ~~با من احسان میکند .
### | --
# (30) الر جال اربعة : جواد ، و بخیل، ومسرف ، و مهتصد .
# 5-   5-
# ~~فالجواد من رد نصیب دنیاه وآخرته الی آخرته، والبخیل الذی
# لا بعطی کل واحدة منهما نصیبه ، والمسرف الذی] یجمعهما لدنیاه،
# ~~والمقتصد الذی تعطی کل واحد منهما نصیبه(1) . ترجمه : مردان چهارند:
# ~~جوانمرد ، و بخیل ، ومسرف ، ومقتصد . جوانمرد کسی بود که دنیا و آخرت
~~همه
# ~~بآخرت دهد ، و بخیل کسی بود که هردو را بی نصیب کند ، و مسرف کسی بود
~~که
# ~~دنیا وآخرت هردو بدنیا دهد ، و مقتصد کسی بود که هریکی را نصیب او بدهد
~~.
# (31) العالم طبیب الدین، المال داؤه . فاذا رایت الطبیب یجر
# ~~الداء الی نفسه ، کیف بداوی غیره(2)!! ترجمه : عالم طبیب دین است ،
# ~~ومال درد دین . چونطبیب را بینی که درد و رنج بخود میکشد ، چگونه ازو
~~توقع
# ~~مداوات دارند ؟!

PageV01P185

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0285.png)

# (32) لیکن غایتک فی طلب الآموال، الا فضال بها علی الاخوان،
# ~~فان الشریف الهمة لا بطلب الصید لیا کله، او لیسدبه فورة حوعه،
# ~~لکن لیتحف به اصدقاءه . ترحجمه : باید که غایت همت تودرطلب مالها، آن
# ~~بود که با برادران نیکویی میکنی ، که بلند همت آن نکند که خود بخورد ،
~~یا
# ~~گرسنگی خود بنشاند ، بلکه بجهت تحفهآ دوستان صید کند .
# (33) مثل الا نسان وشغفه بهدا الحجر، عنی : الذهب،و %~% سائر
# ~~الا عراض ms119 الدنیاویة : کرکب فی سفینة الی افضل بلد، فانتهی بهم
# ~~الر کب الی جزیرة ذات اسودو اساود ، فأمروا بالخروج لیتهیئوا
# ~~للطهارة، و ان کونوا علی حدر ، فر اوحجرا مروجا، وزهرا منورا،
# ~~فاعحهم ذلک ، وشغفوا بها ، فتباعدوا عن المرکب ، وسوا مفصدهم
# ~~-*به
# ~~و مر لبهم ، فبهوا لا هین ، حتی سارت السفینة، فتارت علیهم الاسود
# # 50 %~% -5 و5 - - و*ه - -ه
# ~~فرسهم، والا ساود تنهشهم، فلم یعن عنهم حجرهم وزهرهم ! فصاروا
# ~~کما قال تعالی حکایة عمن هده حاله : ما اغنی عنی مالیه ، هلک عنی
# ~~سلطا نیه . ترجمه : مثل مردم و حرص او ابر طلب زر و دیگر نفایس و اعراض
# ~~دنیاوی چنانست که : جماعتی در کشتی نشسته باشند ، نا ببهترین شهر روند
~~، چون
# ~~در میان دریا بجزیره ای رسند که شیران و ماران سیاه بسیار باشند . کشتی
~~بان ابشان
# ~~را گوید : درین جزیره شوید! وطهارتی کنید! و بر حذر باشید از موذیان! و
~~زود PageV01P186
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0286.png)

# ~~با کشتی آیید ! ایشان چون در جزیره شوند سنگهای منقش (1) و شکوفههای
~~آراسته
# ~~یابند ، ایشان را خوش آید ، و بدان شیفته شوند ، در طلب آن بروند ، تا
~~از کشتی
# ~~دور افتند ، ومقصد و راه فراموش کنند ، و مشغول شوند ، تا کشتی برود .
~~پس شیران
# ~~قصد ابشان کنند ، تا ایشان را هلاک کنند ، و ماران ایشان را بگزند . نه
~~سنگ
# ~~ازیشان چیزی بازدارد ، و نه شکوفه! پس چنان شوند که خدای تعالی فرموده
~~است :
# ~~مال او ازو باز نداشت چیزی ، و از زبان اهل شقاوت میگوید : مال من از
~~من باز
# ~~نداشت ، حجت من از دست من بشد .
# (34) لاتتوهمن : ان تقریق الاموال فی وجوه المنافع خسران ،
# ~~بل الخسران امساکها عنها . قرجمه : گمان مبر که متفرق کردن مالها در
# ~~وجوه منافع زیان بود ، بل زیان بازداشتن مال بود از منافع .
### | شعر :
# # وما المال والاهلون الا ودیعة %~% و لا ید نوما ان ترد الودائع
# # قد جمع المال غیر آکله %~% و تا کل المال غبر من حمعا
# # لا تحقرن الفقیر علک ان ms120 %~% ر کع یوما والدهر قد رفعه
# و اقبل من الدهر ما اتاک به %~% من ور عینا لعیشه نفعه PageV01P187
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0287.png)

# اجایه لالنان عل
# فی آفات الحرص والطمع
# الا بات (1) ولا تیمموا الخبیث منه تنفقون ، و لستم بآخذیه
# ~~لا ان تغمضوا فیه ، واعلموا ان الله غنی حمید ! ترجمه : قصد پلید
# ~~نکنید! یعنی : حرام ، تا از آن نفقه کنید ، که شما آن را فرو نتوانید
~~گرفت ، الا
# ~~که در آن چشم فراز کنید ، و بدانید که خدای توانگر وستوده است !
# (2) ولا تتمنوا ما فضل الله تعضکم علی بعض! للر جال نصیب
# ~~مما اکتسبوا ، وللنساء نصیب مما اکتسبن . واسآلوا الله من فضله .
# ترجمه : بآرزو مخواهید آنچه خدای بعضی را بآن بر بعضی تفضیل دادهاست
# ~~از دنیا ، که مردان را نصیبی بود از کسب خود ، [ و زنان را نصیبی بود
~~از کسب
# ~~خود .] ازخدای بخواهید ! تابفضل خود کار شما نیکو کند .
# (3) ویل للمطففین ! الذین اذا اکتالوا علی الناس بستوفون ،
# ~~واذا کالوهم اووز نوهم یخسرون. ترحمه : وای بر آنانکه تراز و کم دارند
# ~~و کم دهند ! آنانکه چون از مردمان بستانند بکیل تمام بستانند ، و چون
~~بکیل یا
# ~~بوزن بایشان دهند کم باز پس دهند .

PageV01P188

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0288.png)

# (4) ویا قوم! اوفوا المکیال والمیزان بالقسط ، ولا تبخسوا
# ~~الناس اشیاءهم ، ولا تعثوا فی الارض مفسدین ! بقیة الله خیر لکم،
# ~~ان گنتم مؤمنین . ترجمه : ای قوم! ترازو و پیمانه براستی و تمامی بدهید
~~،
# ~~و حق مردمان کم مدهید و در زمین فساد مکنید! که برکات وخیری که خدادهد،
# ~~شما را بهتر از آن باشد ، اگرمؤمنید .
# (5) من مشی منکم الی طمع فلیمش رویدا ! تقرغوا من هموم
# ~~الدنیا ما (1) استطعتم . ترجمه : هر که از شما بطمعی میرود گو آهسته
~~تررو !
# ~~که از غمهای دنیا فراغت طلبید چندانکه توانید .
# (6) انظروا الی من هو اسفل منکم ، ولا تنظروا الی من هو
# ~~فوقکم ! فانه احدر ان لا تزدروا نعمة الله علیکم . ترجمه : بکسی
# ~~نگرید که فروتر شما بود ، بکسی منگرید که بالاترشمابود! چه این ms121 نوع
~~سزاوارتر،
# ~~[ که ] با نعمت خدای برخود عیب مکنید و ناقص شمرید .
# (7) اجملوا فی طلب الدنیا ! فان کلا میسر لما خلق له.
# ~~کآد الفقر ان تکون کفرا. ترجمه : طلب دنیا بروجه احسن کنید! که هریک
# ~~از شما ساختهآ آن باشد که او را بسوی آن آفریدهاند . درویشی خواست که
~~از
# ~~ناسپاسی کفر شود .

PageV01P189

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0289.png)

# (8) استعف من السئوال ما استطعت! ان المسألة لا بحل
# ~~لفقر مدقع او غرم مفطع . ترجمه : از سیوال دوری کن چندانکه توانی!
# ~~سیوال حلال نشود الا[ با] درویشی سخت یا غرامتی صعب .
# 9) ما فتح امرؤ علی نفسه باب مسالة الا فتح الله علیه سبعین
# ~~با بأ من الفقر . ترجمه : هیچ مرد در سؤال برخود نگشاید الاکه خدای
~~هفتاد
# ~~در از درویشی برو بگشاید.
# (10) مایز ال المسئلة با لعبد حتی یلقی الله وما فی وجهه مرعة.
# ~~ترجمه : همیشه بنده سئوال میکند تا بخدای رسد وبر روی او کوشت نمانده
~~باشد .
# (11) مسألة الغنی نار، ومطل الغنی ظلم. خیار المؤمنین القانع ،
# ~~و شرارهم الطامع . ترجمه : سؤال توانگر دوزخ بود ، و دفع دادن او درقرض
# ~~ظلم . بهترین مؤمنان قانعترین بود ، و بدترین طامعتر .
# (12) استعیدو1 بالله من طمع ییمدی الی طبع) . الغنی الیاس
# ~~عما فی ایدی الناس(3). ترجمه : پناه گیریداز طمعی که ادا کند بزنگار
~~گرفتن
# ~~دل . توانگری نومیدی بود از آنچه در دست مردمان باشد .
# 13) الارب مکرم لنفسه وهو لها مهین ، الارب میهین لنفسه PageV01P190
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0290.png)

# ~~و هو لها مکرم . ترجمه : بسا عزیز کنندهآ نفس که بحقیقت خوار کرده باشد
# ~~و بسا خوار کنندهٔ‌ نفس خود را که عزیز کرده باشد.
# 14) لو کان لاین آدم اوادیان من ذهب، لا بتغی وراءهما
# # ثالثا : ولا بملاء حوف ابن آدم، %~% الا التراب ؛ و بتوب الله علی
# ~~من تاب (1) . ترجمه : اگر دو وادی زر بفرزند آدم دهند ، وادی دیگر طلبد
~~؛
# ~~و شکم فرزند آدم را جزخاک سیرنکند ؛ و خدا توبه دهد کسی را که توبه کند
~~.
# (15) ابن آدم! عنداء ما بکفیک ، وانت تطلب ما ms122 بطغیک !
# ~~ترجمه : ای پسر آدم! کفاف داری ، وطلب چیزی میکنی که تو را طاغی گرداند
~~.
# (16) ابن آدم! لا یقلیل تقنع ، ولاعن کثیر تشبع ، ایاک والطمع!
# ~~فانه فقر حاضر . ترجمه : ای پسر آدم! نه باندکقانعی ، و نه از بسیار
~~سیر میشوی،
# ~~از طمع بپرهیز ! که آن درویشی حاضر بود.
# (17) من مشی الی طعام لم تدع الیه، فهد دخل سارقا ، وخرج
# ~~مغیرا . ترجمه : هر که بطعامی شود ناخوانده ، دزد باشد در وقت رفتن، و
~~غارت
# ~~کننده در وقت بیرون آمدن .

PageV01P191

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0291.png)

# 18) تبنون مالا تسکنون ، وتجمعون ما لا تا کلون ، و تاملون
# ~~ما لا تدر کگون . ترحمه : بنا میکنید آنچه در آنجا نمینشینید ، وجمع
~~میکنید
# ~~آنچه نخواهید خوردن ، و امید میدارید آنچه بدان نخواهید رسید .
# (19) اقتریت الساعة ، ولایزداد الناس علی الدنیا اللاحرصا ، ولا
# ~~ص5
# ~~یزداد منهم الا بعدا . ترجمه : قیامت نزدیک آمد، وحرص مردمان بر دنیا
~~در
# ~~زیادت ، و دنیا ازیشان هرروز دورتر .
# (20) ان الصفاة الزلاء التی لا تثبت علیها قدم العلماء الطمع .
# ~~ترحجمه : آن سنگ سخت نسو که قدم علما بر آن نایستد طمع است .
# -*-
# (21) عز من قنع ، وذل من طمع . الرغبة مفتاح النصب، ومطیة
# ~~التعب. ترجمه : عزیزشد کسی که قناعت کرد ، وخوار شد طامع ، رغبت کلید
# ~~رتج ، و بار گیر تعب است .
# (22) الطامع فی وثاق الدل ، الحریص بشغله طلب ما امل عین
# ~~التمتع بما حول . ترجمه : طامع در بند خواری بود ، حریص را طلب مامول
# ~~از تمتع آنچه دارد باز دارد .
# (23) ان الطمع مورد غیر مصدر، وضامن غیر وفی. وربما شرق
# ~~شارب الماء قبل ربه . و کلما عظم قدر الشیء المتنافس فیه، عظمت
# ~~الرزیة لفقده. والامانی تعمی اعین البصائر ، والحظ بأتی من لایاتیه.

PageV01P192

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0292.png)

# ~~ترجمه : طمع بآب برود و بازپس نیارد ، وضمان کند ولیکن وفا نکند .
~~وبسیار
# ~~بود که کسی آب میخورد در گلو گیرد پیش از آنکه سیراب شود . و چندانکه
~~آن چیز
# ~~که در و رغبت کنند بزرگ قدر تربود ، مصیبت بنایافتن آن عظیمتر بود .
~~آرزوها
# ~~چشمها ms123 کور کند ، و بخت کسی را بود که آرزو نخواهد .
# (24) وسئل عن قوله تعالی «فلنحیینه حیوة طیبه» ، قال هی
# ~~القناعة. ترحجمه : از مولانا علی پرسیدند معنی این آیت که « او را
~~حیاتی خوش
# ~~دهیم» ، گفت : باین قناعت خواسته شد .
# (25) اما بعد فان الدنیا مشغلة عن غیرها ، ولم یصب صاحبها منها
# ~~شیئا الا فتحت له حرصا علیها ، و لهجا بها ، ولن ستغنی صاحبها
# ~~ما نال فیها عما لم یبلغه منها، ومن وراء ذلک فراق ماجمع و نفض
# # ما ابرم! ولواعتبرت بما %~% مصی %~% ، حفظت مایقی . والسلام1).
# ~~ترجمه : بدانکه دنیا از چیزهای دیگر باز دارد ، و هیچ از دنیا بکسی
~~نرسد الا
# ~~که دری از حرص برو بگشاید ، و صاحب دنیا بآنچه یابد از آنچه بآن خواهد
~~رسید
# ~~مستغنینشود ، وبرعقب است تفرق و ا یراکندن] آنچه جمع کرده است ،
~~وشکافتن
# ~~آنچه استوار کرده است ، و اگر بآنچه گذشت اعتبار گیری در مستقبل نگاه
~~داری .
# اکثر مصارع العقول نحت بروق الاطماع . الطمع رق
# ~~.
# ~~مؤبد . ترجمه : بیشتر افتادن گاه عقلها در زیر برقهای طمع بود . طمع
~~بند کی
# ~~همیشه باشد .

PageV01P193

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0293.png)

# (27) فامنعنا بعزک من عبادک ، واغنناعن غیرک بار فادک، واسلک
# ~~بنا سبیل الحق بارشادا (آ] . ترجمه : خدایا ما را بعزت خود از بندگان
# ~~بازدار ، از غیرخود توانگر کردان بعطای خود ، و راه حق بما نمای بارشاد
~~خود !
# من کلام الحکماء والدعاة
# (28) ونظر الی سائل یبکی، فقال : لو ان الدنیا کانت فی ید
# ~~هدا ، ثم سقطت منه ، ما کان بنبغی ان سکی علیها . ترجمه : بسایلی
# ~~نگریست که مسگریست ، گفت : اگرهمهآ دنیا در دست این شخص بودی واز دست
# ~~او بیفتادی ، نبایستی که بسبب آن بگریستی.
# 29) لا تزالآی العز قلقا حتی یاتی دارا قد استشعر اهلها الیاس
# ~~مما فی ابدی الناس فیوطنها . ترجمه : همیشه عزت مضطرب بود ، تا بسرایی
# ~~رسد که اهل آن سرای نومید باشند از آنچه در دست مردمان بود ، پس عزت
~~آنجا
# ~~وطن سازد .
# 30) لا تو قف نفسک موقف احتیاح الی غیرک! ترحمه ms124 : خویشتن
# ~~را مدار درموضع احتیاج بغیر خود .
# 1- صحیفه کامله (دعاوه لنفسه و اهل ولایته س 46) PageV01P194
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0294.png)

# ~~اخار محتشمی
# (31) لیکن تفتک بالله جل اسمه اقوی من نفتک تعیره ، واذ کر
# ~~نعمته علیک اذ اغناک عمن لو استعنته لم تغن عنک شیئا . ترجمه :
# ~~باید که اعتماد تو برخدای تعالی بیشتر بود از اعتماد توبرغیر او ! ویاد
~~کن(1) نعمت
# ~~او برتو ! که تورا بی نیاز کرد از کسانی که اگر ازیشان استعانت کنی ،
~~هیچ از تو
# ~~باز ندارند .
# (32) الحریص ان وجد لم یسترح ، وان استفاد لم ینفق، فیجتمع
# ~~فی الحریص التعب والشره والبخل . ترحمه : حریص اگرمال یابدراحت
# ~~نیابد ، و اگر چیزی بدست آرد خرج نکند ، پس در حریص رنج وشره و بخل
# ~~اشد (2)
# (33) من خضع لغنی فوضع (] نفسه عنده طمعا فیه ، فیدهب
# ~~ثلثا مروته. ترجمه : هر که توانگری را خضوع کند و تواضه نماید بجهت
# ~~طمعی باو ، ده بهر از مروت او رفته باشد.
# (34) وشکا رحا الی بعضهم حاحه و بکی ، فقال له : والله
# ~~ما الدنیا کلها عوضا من بکائک ، هب الجوع نوعا من انواع المرض
# ~~الذی بموت منها الا نسان ، فمت ! ترجمه : مردی با بزر گی از حاجتی و
# ~~درویشی شکایت میکرد و بگریست ، آن بزرگ گفت : والله که این دنیا همه
~~عوض PageV01P195
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0295.png)

# ~~19
# ~~گریستن تو نتواند بود ، پندار که گرسنگی نوعی بیماریست که مردم از آن
~~بمیرد،
# ~~وصبر کن تا بمیری ! این جزع چیست !
# (35) وکتب بعض الملوک الی ناسک بامره برفع حوائجه آلیه.
# ~~فکتب الناسک الیه : رفعت حوائجی الی مولای ، فما اعطانی منها
# ~~قبلت ، وما امسک عنی قنعت . ترجمه : پادشاهی بزاهدی نبشت که حاجتها
# ~~بمن بردار! زاهد بنوشت که : حاجتها بخداوند خود برداشتهام ، آنچه بداد
~~قبول
# ~~کردم ، و آنچه بازداشت قانع شدم
# 36) أطول الناس غما الحسود ، و اهناء هم عیشا آلقنع ، و
# ~~5- و ده
# ~~اصبرهم علی الاذی الطامع ، واخفضهم عبشأ ارفضهم الدنیا .
# ~~ترجمه : از همهآ مردمان حسود پرغمتر بود ، و قانع گوارنده عیشتر ، و
~~طامع رنج
# ~~کشندهقر ، وکسی ms125 که دنیا فرو گذارد خوش عیشتر .
# (37) و سئل بعضهم : ما بدهب العلوم من قلوب العلماء بعد
# ~~اذوعوها وعقلوها ؟ فقال : الطمع وشره النفس وطلب الحوائج
# ~~من اهل الدنیا . ترحمه : از بزرگی پرسیدند که : چیست آنکه علوم از
~~دلهای
# ~~علما ببرد بعد از آنکه حفظ کرده باشد و دریافته ؟ گفت : طمع و شره نفس
~~و طلب
# ~~حاجت از اهل دنیا .
# (38) من عجیب امر الا نسان انه لو نودی بدوام البقاء فی ایام PageV01P196
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0296.png)

# ~~الدنیا ، لم یکن فی قوی خلقته من الحرص الی الجمع اکتر مما قد
# ~~-0- - د-
# ~~استعمنه مع فصر مدة التمتع و توفع الزوال . ترجمه : از عجایب کار
# ~~مردم آنست که اگر او را گفتندی : همیشه باقی خواهد بود در دنیا، بیش
~~ازین
# ~~حرص نتوانستی نمود بر جمع مال که مینماید ، با آنکه میداند که مدت تمتع
~~او
# ~~چون اندک است ، و بزودی زوال خواهد گرفت .
### | ه-5.-
# 39) وحدث الدنیا شیئین : شییء هولی، فلن اعجله قبل احله،
# ~~ولوطلبته بفوة السموات والارض؛ وشی ءهو لغیری ، فذلک لم انله
# ~~فیما مضی ولا ارجوه فیما یفی . یمنع الذی  لغیری منی کما یمنع
# ~~آلذی   ی من غیری ، ففی طلب ای هذین افنی عمری ! ترجمه : دنیا را
# ~~از دو چیز یافتم : بکی (1) آنچه مرا است. وآن را پیش از وقت بخود
~~نتوانم
# ~~رسانید ، و اگرچه بقوت آسمانها و زمین آن را طلب کنم ؛ ویکی آنچه غیر
~~مرا
# ~~است ، وان را در گذشته نیافتهام ، و در آینده امید نمیدارم . چه از من
~~باز دارد نصیب
# ~~غیر من چنانکه نصیب من از غیر باز دارد (2] ، پس درطلب چه عمر ضایع
~~کنم!
# (40) استغن عمن شئت ! فانت نظیره ، واحتج الی من شتت :
# ~~فانت اسیره ، و احسن الی من شئت ! فانت امیره. ترجعه : از هر که
# ~~خواهی بی نیاز باش ! تا همچو او باشی، و بهر که خواهی محتاج شو ! تا
~~اسیر او
# ~~باشی ، و با هر که خواهی نیکویی کن! تا امیر او باشی .

PageV01P197

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0297.png)

# (41) الشره طمع النفس فی هدا وفی ms126 هذا ، حتی تحب ان لایفوتها
# ~~شیء ، وهو ان کون لک الی هدا حاحة والی هدا حاحه . فاذا
# ~~قضیها لک حزم انفک، وقادک حیث شاء، واستمکن منک ، وخضعت
# ~~له . فمن حتک للدنیا سلمت علیه اذا مررت به ، وعدته اذا مرض .
# ~~لم تسلم علیه لله ، ولم تعده لله . ولو لم تکن الیه حاجة کان خیرا
# ~~لک ، و اقرب الی بقاء عزک . ترجمه : شره طمع نفس بود باین وبان تاخواهد
# ~~که همچ ازو فایت نشود ، و آن چنان بود که باین حاجتی دارد و بآن حاجتی.
~~چون
# ~~حاجت او بر آورند مهاری در بینی او کنند ، و او را بهر کجا که خواهند
~~کشند ، و
# ~~از و تمکن یابند، تا تواضع ایشان میکند . پس از دوستی دنیا بر ایشان
~~سلام کند
# ~~چون برایشان بگذرد، وعیادت ایشان میکند چون بیمار شوند . نه سلام
~~بسویخدا
# ~~کند . و نه بسوی عبادت بسوی خدا . پس ا گردر اصل بدو احتیاج ننماید
~~بهتربود،
# ~~و عزت نفس او بهتر بماند .
# (42) لو قیل للطمع : من ابوک ? لقال : الشک فی المقدور .
# ~~ولو قیل : ما [مهنتک؟ لقال : اکتساب الدل. ولو قیل : ماغا بتک!
# ~~لقال : الحرمان . ترحمه : اگر طمع را گویند : پدرت کیست؛ گوید : شک
# ~~در تقدیر خدا . گویند : پیشهآ تو چیست گوید : کسب مذلت. گویند : نهایت
# ~~کار تو چیست ؟ گوید : حرمان.

PageV01P198

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0298.png)

### | شعر :
# ~~فدشاب زاسی وراق الحرص لم یشب
# ~~ان الحر یص علی الدنیا لفی تعب
# ~~احبس عنانک لا بجمع به طلب
### | فلا و ربک ما الآرزاق بالطلب
# ~~النفس   راغبة اذا رغبتها
### | ذا ترد الی قلیل تقنع PageV01P199
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0299.png)

# لباب التاسع هشر
# می فضل الفقر علی الغنی
# لا بات (1) ان الا نسان لیطغی ان رآه استغنی. اذهبتم طیبا تکم
### | -
# ~~فی حیاتکم الدنیا ، واستمتعتم بها ، فالیوم تجزون عذاب الهون.
# ~~ترجمه : مردم از حد در گذرند چون توانگر شوند . و در آخرت گویند : شما
# ~~لذتهای خود در حیات دنیا ببردهاید ، و ازان تمتع کرفته ، امروز عذاب و
~~خواری
# ~~جزای شما است .
# (2) اذا انعمنا ms127 علی الا نسان ، واعرض ونا جانیه ؛ و اذا مسه
# ~~الشر، فذودعاء عریض . ترجمه : چون برمردم نعمتی کنم ، روی بگرداند از
# ~~آنچه او را سود دارد؛ و چون شری باو رسد ، دعا بسیار کند .
# (3) ولو بسط الله الرزق لعباده ، لبغوا فی الارض ، و لکن
# ~~د- سو
# ~~ینزل نقدر ما بشاء، انه بعباده خبیر بصیر . ترجمه : اگرخدای روزی بر
# ~~بندگان فراخ گردانیدی، در زمین ستم کردندی ، ولیکن باندازه می فرستد
~~چندانکه
# ~~میخواهد ، او ببند گان خود دانا و بینا است .
# (4) اما من استغنی ، فانت له تصدی، وما علیک الا یز کی .
### | و.- %~% -05
# ~~اما من جاءک بسعی ، وهو یخشی ، فانت عنه تلهی . ترجمه : PageV01P200
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0300.png)

# ~~اماکسی که توانگر است، توییش او می آیی ، و توچه دانی که او ز کوة
~~ندهد(1)،
# ~~و باک نباشد . وکسی که بتو می آید دوان و ترسیده ، تو ازو مشغولی . تا
~~بر معنی
# ~~بازخواست میکند .
# (5) لنفقراء الذین احصروا فی سبیل الله ، لا ستطیعون ضر با
# ~~فی الارض ، حسبهم الجاهل اغنیاء من التعقف ، تعرفهم سیماهم ،
# ~~لا سآلآون الناس الحافا . ترجمه : درویشانی که ایشان را در راه خدا باز
# ~~داشتهاند ، نمیتوانند که رحلت کنند ، جاهل ایشان را توانگر پندارد از
~~آنکه نیاز
# ~~یوشیده دارند، ایشان را بسیما بشناسند ، ازمردمان بالحاح چیزی نخواهند
~~. درمدح
# ~~درویشان فرموده است .
### | ---ه-5 --3
# (6) الفقر فخری . شرارامتی غذوا بالنعیم ، ونبتت علیه اجسامهم.
# ~~ترحبمه : درویشی فخر مناست . بدترین امت کسانی باشند که در نعمت و ناز
~~پرورده
# ~~باشند . و بر نعمت تنهای ایشان رسته باشد .
# (7) من اسف علی دنیا مافاتتة ، اقتر ب من النار مسیرة سنة2).
# ~~ترجمه : هر که اندوه خورد برچیزی دنیاوی که ازوفوت شود، بعذاب مقدار
~~یکساله
# ~~راه نزدیک شود .
### | 55
# (8) غنیمة الصد بقین مافاتهم من الدنیا ، و نهمتهم ما زوی عنهم
~~PageV01P201
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0301.png)

# ~~منها . ترجمه : غنیمت صدیقان آن بود که ازیشان فوت شود از دنیا ، و
~~آرزوی
# ~~ایشان چیزی که ازیشان درنوردند ازین جهان .
# 9) من اجترا علی الشبهات ، اوشک ان یقع فی الحرام . ترحجمه :
# ~~هر ms128 که بر شبهات دلیری کند ، نزدیک بود که درحرام افتد .
# (10) رابت الجنة فاریت 1) الفقراء بدخلو نها سعیا ، ولم اراحدا
# ~~من الا غنیاء بدخلها معهم الا فلانا - وسمی رجلا من اصحابه - رابته
# ~~5و و.-.وه
# ~~بدخلها ممهم حبوا . ترجمه : بهشت دیدم که درویشان در آنجا میدویدند ،
# ~~و هیچ توانگر را ندیدم با ایشان مگر فلان را - و نام مردی برد از یاران
~~خود - او
# ~~را دیدم که با ایشان میغیژید (2) .
# أوحی الی : اترید با محمد ! ان اجعل لک بطحاء مکة
# ~~ذهبا ؟ فهلت : لا ، بل اجوع یوما فاسالک ، و اشبع یوما فاحمدک .
# ~~ترحمه : بمن و حی آمد که ای محمد میخواهی که بطحای مکه بجهت توزر
~~گردانیم؟
# ~~گفتم : نه ، بلکه میخواهم روزی گرسنه باشم تا از تو میخواهم ، و روزی
~~سیر باشم
# ~~تا شکر تومیگذارم .
# (12) ما سرنی ان لی مثل احد %~% (5) فألهته %~% فی سبیل الله ،
# 50-
# ~~اموت یوم اموت و اترک منه فیراطین . فیل : او فنطارین . قال :
~~PageV01P202
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0302.png)

# ~~لا، بل قیر اطین . ثم قال : انتم تریدون الا کثرو انا، ارید الآقل .
# ~~ترجمه : من نمیخواهم که مرا مانند کوه احد زر باشد ، و آن همه در راه
~~خذا
# ~~صرف کردمی ، و آن روز که بمردمی از من دو قیراط بیش نمانده بودی .
~~گفتند :
# ~~یا]دو قنطار ، یعنی : دو پوست گاو پرزر گفت : نه ، دو قیراط . پس گفت :
~~شما
# ~~بیشتر میخواهید و من کمتر .
# 13) یؤنی برجل یوم القیمة ، وجمع مالا من حرام ، و انفقه،
# ~~فی حرام، فیقال(1) : اذهبوا به الی النار! ویؤتی برجل، وقد جمع
# ~~مالا من حلال، وانفقه فی حرام ، فیقال : اذهبوا به الی النار! ویؤبی
# ~~برجل جمع مالا من حرام ، و انفقه فی حلال، فیقال : اذهبوا به الی
# ~~النار ! ویؤتی برحل جمع مالا من حلال، وانفقه فی حلال، فیقال له :
# ~~قف ! لعلک اضررت فی طلب هذا بشییء مما فرضت علیک، اوفرطت
# ~~فی شیی، من عبادتی . فقال : لا بارب ! کسبت من حلال، و انفقته
# ~~فی حلال، ولم اضیع شیئا مما فرضت . فیقال : لعلک اختلت فی ms129 هذا
# ~~المال فی شییء من مر کب او توب باهیت به. فیقول : لا بارب 1
# ~~لم اختل ولم اباه فی شییء. فیقال له : لعلک منعت حق احد من الفقراء.
# ~~فیقول : لا بارب ! ما ضیعت حقا امرتنی ان اعطیه . قال : ویجیء
~~PageV01P203
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0303.png)

# ~~اولئک خاصمونه فی ذلک، فان کان اعطاهم، فیقال : قف الآن،
# ~~هات شکر نعمة انعمتها علیک من آ ݣلة او شربة او لذة! وهکذا
# ~~یزال بسآلآ . هذه حال الآغنیاء. ترجمه : مردی را بیاوردند روز قیامت
# ~~که مالی از حرام کسب کرده باشد ، و در وجهی که صرف کردن در آن حرام بود
# ~~صرف کرده ، گویند : او را بدوزخ برید ! ومردی را بیاوردند که مالی از
~~حلال کسب
# ~~کرده باشد ، و درحرام صرف کرده ، گویند : او را نیز بدوخ برید ! ومردی
~~بیاوردند
# ~~که مال از حرام کسب کرده ، و درحلال صرف کرده ، گویند : او را نیز
~~بدوزخ
# ~~برید ! و مردی را بیاوردند که مالی از حلال کسب کرده باشد . و در حلال
~~صرف
# ~~کرده ، گویند او را که : بایست! تواند بود که در اکتساب این مال بفرضی
~~[زیان
# ~~کرده باشی یا ازعبادتی باز مانده . گوید : خدایا ! ازحلال کسب کردهام ،
~~و درحلال
# ~~صرف کردم ، و در عبادت و اداء واجبات تقصیر نکردم . گویند : تواند بود
~~که تو
# ~~باین مال تکبر کرده باشی یا بجامه یا بمر کبی مباهات نموده . گوید :
~~خدایا ! باین
# ~~مال تکبر و مباهات نکردم . گویند : تواند بود که حقی از آن درویشان منه
~~کرده
# ~~باشی . گوید : نکردم . یس درویشان بیایند و برو دعوی کنند ، اگر
~~ازعهدهآ دعوی
# ~~ایشان ودیگر سؤالها بیرون آید و حساب تمام شود ، گویند : اکنون بیار تا
~~چه شکر
# ~~گذاردهای بر هر خوردنی یا آشامیدنی یا نعمتی یالذتی که یافتهای؟! هم
~~برین جمله
# (14) من اتی غنیا فتواضع لغناه ، ذهب ثلثادینه . آلغنی قله PageV01P204
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0304.png)

# ~~قله أمنیتک(1) ، والرضاء بما تکفیک . ترجمه : هر که توانگری را
# ~~تواضع کند برای توانگری او ، دوبهر از دین او برود . توانگری ms130 آنست که
~~آرزو
# ~~کمتر خواهی ، و بکفاف راضی شوی .
# (15) فرض الله فی اموال الأ غنیاء آقوات الفقراء، فما جاع فقیر
# ~~الا بما منع غنی ، وعلی الله ان سالهم ذلک . ترجمه : خدا در مالهای
# ~~توانگران قوت درویشان مقدر کرده است ، پس هیچ درویش گرسنه نباشد الا که
~~از
# ~~جهت منع توانگری بود ، و خدا سؤال این جمله از توانگران کند بهمه حال .
# (16) قال له رجل : اوصنی ! فقال : لا تحدث نفسک بققر ولا
# ~~طول عمر . ترحمه : مردی مولانا علی را گفت : مرا وصیت کن! گفت :
~~اندیشهآ
# ~~درویشی و دراز عمری مکن!
# (17) ان لک عند الله رزقا ، وله علیک اجلا . فاذا وفاک مالک
# ~~علیه ، اخذ ماله علیک . ترجمه : تورا برخدای روزیست ، و اورا برتواجلی.
# ~~چون آنچه تو را بروست بتمامی بتو رساند، آنچه (2) او را برتست بستاند.
# (18) لا ادری ایهما امر : موت الغنی ، ام عیش الفقیر ؟ ترجمه :
# ~~ندانم کدام تلختر است : مرگ توانگر ، یا عیش فقیر ؟
# (19) ما نلت من الدنیا ، فلا تکثر له فرحا ؛ وما فاتک ، فلا PageV01P205
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0305.png)

# ~~تأس عانیه .جزعا ! ترجمه : آنچه از دنیا بیابی، بر آن شادمانی بسیار
~~مکن : و
# ~~آنچه ازتو فوت شود ، بر آن اندوهگین مشو، و جزع مکن !
# (20) اعلم ان امامک عقبة کنودا ، المخفف فیها احسن حالا
# ~~من المثقل ، والمبطیء(1) علیها أقبح امرا من المسرع . ترحجمه :
# ~~بدانکه در پیش تو عقبهآ سخت است که سبکبار در آن عقبه نیکوحالتر از
~~کران بار
# ~~بود ، وگران رو را کلز تباهتر بود از سبکرو.
# (21) وحبب(2) الی صحبة الفقراء، واعنی علی صحبتهم بحسن
# -.
# ~~الصبر، وما زویت عنی من متاع الدنیا الفانیة، فادخر لی فی خزانتک
# ~~الباقیة ، واحعل ماخولتنی من حطامها ، وعجلت لی من متاعها ،
# ~~بلغة الی جوارک، ووصلة الی فربک! ترجمه : خدایا[3)! مصاحبت درویشان
# ~~نزدیک منخوش گردان ، و مرا بر آن یاری ده ، تا با ایشان صبر نیکو کنم ،
~~و آنچه
# ~~از من بازداری از متاع دنیای فانی ، مرا ذخیره ساز در خزانهآ باقی تو،
~~وآنچه
# ~~بمن دادهای از حطام دنیا ms131 ، و زودتر بمن رسانیده ای آن رالرکا سبب
~~رسانیدن بجوارتو
# ~~و وسیلت قربت تو[ ساز]!
# (22) عاریا من کل نقیصة، دون نقیصة الا عسار ، التی لیس علی PageV01P206
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0306.png)

# ~~صاحبها مع الغناء فی دینه و یقینه من عار . ترجمه : درصف میح حبد الللل
# ~~عطاش فرموده است که : او از همهآ نقصانها عاری است ، بجز نقصان درویشی،
# ~~بردرویش و توانگر دین و یقین ، از هیچ عار نبود از درویشی.
# من کلام الحکماء والدعاة
# 23) الفقیر الصابر عند المصائب ، افضل من الغنی الشاکر عند
# ~~المواهب . ترجمه : درویشی صابر برمصیبتها ، فاضاتر از توانگر شاکر بر
~~نعمتها
# ~~باشد.
# 24) ربما کان الفقر نوعا من آداب الله ، وخیرة فی العواقب .
# ~~والحظوظ لها اوقات، فلا تعحل علی تمرة لم تدرک ! فانک تنالها
# ~~یاوانها عدنه، والمدبر لک اعلم بالوفت الذی بصلح فیه لما
# ~~تو ما، فتق خیرته فی امورک! ترجمه : بسیار بود که درویشی نوعی بود از
# ~~ادبهانی خدا ، و خیرت عاقیت . و بختها را وقتهایی بود که در آن وقتها
~~یابند، پ
# ~~بر میوهآ نارسیده تعجیل مکن ! که چون برسد در وقت خود خوش بود . و آنکه
# ~~تدبیر کار تو میکند بهتر داند که امل تو کدام وقت بهتر که بتو رسد ، پس
~~براختیار
# ~~او اعتماد کن در کارها !
# (25) مسکین ابن آدم ! لو خاف من النار کما خاف من الفقر
# ~~لجا نبهما جمیعا ، ولورغب فی الجنة کما یرغب فی الغنی لوصل الیهما
~~PageV01P207
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0307.png)

# ~~حمیعا . ترجمه : بیچاره فرزند آدم! اگر از عذاب خدای چندان ترسیدی که
~~از
# ~~درویشی، ازهردو اجتناب نمودی و نجات یافتی؛ واگررغبت کردی ببهشت
~~چندانکه
# ~~بتوافکری، بهردو رسیدی .
# (26) اختار الفقراء ثلثة اشیاء، واختار الاغنیاء ثلثآة اشیاء :
# ~~اما الفقراء فاختاروا الیقین و فراغ القلب وخفة الحساب ، و اما
# ~~الا غنیاء فاختاروا تعب (2) النفس وشغل القلب وشدة الحساب .
# ~~ترحجمه : درویشان سه چیز اختیار کردهاند ، و توانگران سه چیز : اما
~~درویشان
# ~~یقین و فراغت دل و سبکی حساب، اما توانگران رنج تن و دل مشغولی و سختی
# ~~حساب اختیار ms132 کردهاند .
# (27) عیش فی الامین مع الفقر ، أمثل من العیش فی الغنی
# ~~مع الخوف . ترجمه : عیش در امن با درویشی بهتر از عیش توانگری باخوف .
# (28) ان من العصمة ان لا تجد . ترجمه : ازاسباب عصمت و نکاهداشتن
# ~~از گناهان ، یکی آن بود که دست نرسد بگناه.
# انی رایت المؤثر للغن %~% له %~% سرور ممزوج بالتنعیص،
# ~~--5-و-هو-
# ~~فتنفحر عنه انواع الهموم ، وفنون المعاصی، فیعود فرحه ترحأ، لم
# -5 سو وه-
# ~~لم یبق له دنیاه ، ولم یسلم له دنه ، خسرالدنیا والاخرة ، ذلک هو
# ~~الخسران المبین . ترجمه : چنین دیدم که هر که توانگری اختیار میکند
~~شادی PageV01P208
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0308.png)

# ~~او بناخوش عیشی آمیخته است ، و از جوانب انواع اندوههای گونا گون و
~~معصیتها
# ~~روی باو مینهد ، تا شادی اوباندوه میگردد ، و نه دنیا باومیماند ، و نه
~~دینش سلامت
# ~~میماند ، تا هم زیان دنیا و زیان آخرت مییابد ، که زیان ظاهر آن زیان
~~باشد .
# ) کان العلماء الاخیار اذا اقبلت الدنیا علیهم حزنوا ،
# 5
# ~~و قالوا : دنب عجلت عقو بته من الله . و اذا راو الفقر مفیلا قائوا :
# ~~مرحبا بشعار الصالحین ! وکانوا اذا سلک بهم سبیل الرجاء حزنوا
# ~~و اشفقوا ، و قالآوا : مالنا و للدنیا ، وما یراد نا؟! فکانهم علی
# ~~جناح طائر خوفا . و اذا سلک بهم سبیل البلاء، فرحوا واستبشروا
# ~~وقالوا : الآن (1) تعاهد نا ربنا ، ونظر(2) الینا . ترجمه : پیش ازین
~~علما
# ~~و نیک مردان چنان بودهاند که چون دنیا روی بایشان نهادی اندوه کین
~~شدندی ،
# ~~و گفتندی : گناهی کردهایم که عقوبت آن بزودی درین جهان بما میفرستد . و
# ~~چون درویشی روی بایشان نهادی گفتند : مرحبا شعار صالحان است ! و چون
~~آسانی
# ~~روی بایشان نهادی اندوه گین شدندی و بترسیدندی و گفتندی : ما را با
~~دنیا چه کار
# ~~است و از ما چه میخواهند !؟ ازخوف چنان بودندی که گویی ایشان را بر بال
~~مرغی
# ~~نهادهاند . چون بلا روی بایشان نهادی شادمان و مستبشر شدندی و گفتندی :
~~خدای
# ~~ما اکنون تعهد میکند ، و بما نظررحمت میفرماید .
# (31) الغنی حدث الزهو، لانه وقود(3) الطبیعة ms133 . والفقر یحدث PageV01P209
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0309.png)

# ~~لحلم ، لا نهکور آلس. کرجة. توانگری مجر ودریرکه توانگری
# ~~آتش افروز طبیعت بود . درویشی حلم آرد ، زیرا که فقر نور نفس بود.
### | شعر
# ~~لا انما الدنیا علی المرء فتنة
### | نلی ݣل حال اقبلت ام تولت PageV01P210
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0310.png)

# الباب العشرون
# فی الامانة والاحتراز من الخیانة
# الابات (1) فان امن تعضکم بعضا ، فلیؤد الذی اؤ تمن امانته
# ~~5
# ~~و لیتق الله ربه ! ترجمه : اگر بعضی از شما بعضی را امین سازد ، امانت
~~بازسیارد،
# ~~و از خدای بترسد!
# 2) ان الله تأمر کم ان تؤدوا الامانات الی اهلها . ترجمه : درصفت
# ~~مؤمنان گوید : آنانکه امانتها وعهدها نگاه دارند ، خدای شما میفرماید
~~که : امانتها
# ~~با خداوند سپارید .
# (3) ولا تجادل عن الذین ختانون انفسهم ! ان الله لا بحب من
# ~~کان خوانا اثیما . ستخفون من الناس ، ولا یستخفون من الله، وهو
# ~~معهم . ترجمه : پیکار مکن از کسانی که خیانت میکنند با نفس خود ! که
~~خدا
# ~~خاین بزه کار را دوست ندارد . از مردمان پنهان میکنند خیانت ، و از خدا
~~پنهان
# ~~میی کنند ، وخدا با ایشان است .
# (4) ولا تکن للخائنین خصیما ! ان الله لا حب الخائنین . ترجمه :
# ~~پیکار خاینان مکن! که خدا خاینان را دوست ندارد .

PageV01P211

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0311.png)

# (5) الاما نة تجر الرزق ، والخیانة تجر الفقر . ترجمه : امانت روزی
# ~~کشد ، و خیانت درویشی گشاد گرداند.
# (6) الا مانه غنی ، المجالس بالامانات . ترجمه : امانت توانگری
# ~~باشد ، مجلسها بامانت بود .
# (7) علی الید ما آخدت حتی تردها . الغلول من جمر جهنم .
# ~~ترجمه : بر دست بود آنچه فرا گیرد ، تا باز رساند . خیانت در غنیمت از
~~آتش
# ~~دوزخ است .
# (8) ما خالطت الصدقة مالا الا أهلکه، ان اول ما تققدون
# ~~من دینکم الامانة . ترجمه : صدقه باهیچ مال نیامیزد الا که آن را نیست
~~کند،
# ~~اول چیزی که از دین خویش گم کنند امانت بود .
# (9) شر المآ کل مال الیتیم ، وشر المکاسب کسب الر با.
# ~~عز المومن استغناوه عن الناس . ترجمه : بدترین خورشها مال یتیم بود ، و
# ~~بدترین کسبها کسب ربا . عزت مؤمن در ms134 بینیازی او بود از مردمان .
# (10) ان اشقی الاشقیاء من اجتمع علیه فقر الد نیاوعداب الاخرة.
# ~~ترجمه : بدبخت ترین بدبختان کسی باشد که بدنیا درویش بود ، و بآخرت
~~معذب،
# ~~یعنی : با درویشی خاین بود و بی دین .
# ~~-5---
# ~~حنث او ندم . ترجمه : گواه دروغ زن را روز قیامت برانگیرند زبان بیرون
~~PageV01P212
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0312.png)

# ~~کشیده در آتش . سو گند (1) با بزه بود و[ یا] پشیمانی آرد ، یعنی : [
~~سوقد]
# ~~دروغ با بزه بود ، و راست ندامت آرد .
# (12) الیمین الکاذیة منفقة للسلعة ممحفه للبر کة . الیی
# ~~الفاحرة تدع الد یار بلاقع . ترجمه: سوکند بدروغ متاع را رواکند ، و
# ~~بر کت نیست کند . سو گند بدروغ سرایها را بیابانها گرداند .
# # (13) ان روح القدس   رهمث %~% فی روعی : ان نفسا لن بموت حتی
# ~~تستکمل رزقها، الا فأتقوا الله ، واجملوا فی الطلب ! ترجمه : روح القدس
# ~~دردل من داد که : هیچ نفس نمیرد تا روزی خود بتمامت بنستاند ، از خدا
~~بپرهیزید
# ~~و طلب نیکویی کنید !
# (14) الامانة غنی وامان ، والخیانة سبب الخزیی والهوان .
# ~~ترجمه : امانت توانگری و ایمنی بود از عذاب ، و خیانت سبب رسوایی
~~وخواری .
# (15) الامانة ان لابیخالف سریرة علانیة ، السلامه مع الاستقامة.
# ~~ترجمه : امانت آن بود که ینهان و آشکارا یکسان بود ، سلامت با (2)
~~راستی بود .
# (16) ظن العاقل کهانة ، وراس السخاء تادیة الامانة . ترحمه :
# ~~ظن عاقل کهانت بود ، و سرجوانمردی امانت بوده .
# (17) لاتخن من خانک ، ولا تدع سرمن اذاع سرک ، ولا تطلب
# ~~.
# ~~مجازاة اخیک ، و ان خسا ترابا بفیک ! ترجمه : خیانت مکن با آنکس که
~~PageV01P213
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0313.png)

# ~~باتو خیانت کند ، و سر کسی(1) آشکارا مکن که سرتو آشکارا کند ، وطلب
~~جزا
# ~~دادن برادر خود مکن ، اگرچه خاک در دهن تو کند !
# (18) الحلف بنفق السلعة ، و محق البر کة . والتاجر فاجر ،
# ~~الا من اخد الحق واعطاه . ترجمه : سوکند متاع را روا کند ، وبر کتببرد.
# ~~و بازرگان فاسق است ، سگر بحق دهد و ستاند .
# (19) الناس عبید المال ، والدین لغو علی السنتهم، حوطونه
# ~~ماد   رت به معا یشهم، فاذا محضوا للابتلاء قل ms135 الدیانون. ترحجمه :
# ~~مردمان بند گان مالند ، و دین بر زبانهای ایشان بلغو است ، آن را نگاه
~~میدارند تا
# ~~در معیشت خود فایده یابند ، چون روز گار ابتلا و امتحان در آید بر در
~~دیانت کم
# ~~کسی ماند .
# 20) و رعنی عن المحارم ، ولا تجر ئنی علی المعاصی ، واجعل
# ~~هوای فیما عندک ، ررضای فیما یرد علی منک[1! ترجمه : مرا پرهیزان
# ~~آنچه از تو بمن رسد !
# (21) ان الداعی الی الحق ، والمتوسم بالارشاد الی الخیر ،
# ~~فتفر الی اخذ نفسه(12 بالتصون والنزاهة والخشوع والاستکانة،
~~PageV01P214
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0314.png)

# ~~واستعمن اققیق تعن اومواند بانة، فانه من سلک هده الطریقة
# ~~----5--------5
# ~~نفع وانتفع وسعد و اسعد . ترجمه : کسی که با حق دعوت کند، و نامزد
# ~~باشد بارشاد سوی خیر ، محتاج بود بخویشتن داری و پاکی و تواضع و
~~تذلل(1) ،
# ~~و استعمال آنچه لایق صلاح [و دیانت بود . چون چنین باشد او را و دیگران
~~را سود
# ~~دارد ، و سبب نیکبختی او و دیگران شود .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (22) سئل : ما الشییء الذی لا ستغنی عنه فی حال من الاحوال؛
# ~~فقال : الا مانة . ترجمه : پرسیدند از بزرگی که: چیست آنچه از آن
~~مستغنی
# ~~نباشند در هیچ حال ؟ گفت : امانت .
# (23) ار بعة بسودن العبد : الصدق ، والادب، والفقه ، والامانة .
# ~~ترجمه : چهار چیز است که بنده را مهتر گرداند : راست گفتن ، وادب ، و
~~علم ،
# ~~و امانت داری .
# (24) من حزم الرجل الا خاد ع احدا ، و کمال عقله الا خدعه
# ~~احد . ترجمه : از حزم مرد باشد که هیچکس را نفریبد ، و کمال عقل آن بود
~~که
# ~~کسی او را نفریبد .
# 25) کفاک خیانة ان تکون امینا للخونة . من عامل الاخوان PageV01P215
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0315.png)

# ~~بالکبر کافوه بالغدر . ترجمه : تمام خیانتی باشد که امین خاینان باشی .
# ~~هر که با برادران مکر کند بغدرش مکافات کنند .
# (26) ما عرضت الا نصاف علی رجل فقبله الاهبته، ولاآباه الاطمعت
# ~~فیه . ترجمه : انصاف بر هیچکس عرضه نکردم ، که او آنرا قبول نکرد ،
~~الاکه
# ~~ازو بترسیدم؛ و اگر قبول نکرد ، درو طمع کردم .
# (27) الخائن ms136 خائف ، لا امانة لبخیل ، من استکفی الأمناء ربح
# ~~التهمة . ترجمه : خاین ترسنده باشد ، بخیل امین نبود . هر که از امینان
~~کفایت
# ~~خواهد از تهمت برهد.
# (28) آطول الناس نصیبا : الحریص اذا طمع ، والحفود اذا منع .
# ~~ترجمه : دراز رنج ترین مردمان : حریص بود چون طمع کند ، و حقود بود چون
~~از
# ~~مطلوب منع کنند.
# (29) شر المال مالزمک اثم مکسه ، وحرمت لذة انفاقه.
# ~~ترجمه : بدترین مالها مالی بود که بزه کسب تو را بود ، و لذت انفاق
~~دیگران را .
# (30) الا نصاف راحة ، والا لجاح قحة، والصحة یضاعة، والخیانة
# ~~وضاعة ، والحرص مفقرة ، والد نائة محهرة ، والبخل غل ، والفقر
# ~~ذل، والسخاء قربه، والدومغر به، والادب ریاسة، والحزم کیاسة.
# ~~ترجمه : انصاف راحت آرد ، والحاج بی شرمی ، و تندرستی بضاعتی بود ،
~~وخیانت PageV01P216
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0316.png)

# ~~فرومایگی، و لئیمی وحرص سبب درویشی ، ودولی سبب حقارت ، وبخیلی بند وغل
~~،
# ~~ودرویشی مذلت (1) و خواری ، و سخاوت سبب نزدیکی بدلها ، ولئیمی سبب
~~تنهایی
# ~~وغربت، وادب مهتری و سروری ، وحزم زیر کی و کیاست .
# 31) انعم الناس عیشا من تحلی بالعفاف ، ورضی بالکفاف ،
# ~~.....
# ~~و تجاوز ما خاف الی مالا یخاف . ترجمه : خوش عیش ترین مردمان کسی
# ~~بود که پرهیز کاری میکند ، و بکفاف راضی باشد ، و از چیزی که عاقبت آن
~~مخوف
# ~~باشد در گذرد ، و بوجهی که از عاقبت آن ایمن باشد قناعت نماید .
# تعفف فان بنات الرجاء %~% تحل العزیز محل الذلیل
# 0.
# وان لیس مستغنیا بالکثیر %~% من لیس مستغنیا بالقلیل PageV01P217
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0317.png)

# الباب الحادی والعشرون
# فی صدق الحدث والتحرز من الکذب
# الایات (1) قال الله تعالی: هدا یوم ینفع الصادقین صدفهم، لهم
# ~~جنات تجری من حتها الا نهار خالدین فیها ابدا ، رضی الله عنهم
# ~~-
# ~~و رضوا عنه ، ذلک لمن خشی ربه . ترجمه : خدای تعالی گفت : امروز آن
# ~~روز است که راست گویان را راست گفتن ایشان سود دارد ، یعنی : بقیامت،
~~ایشان
# ~~را بهشتهایی بود با آب روان ، که آنجا جاوید باشند ، خدا ازیشان خشنود
~~و ایشان
# ~~ازو خشنود.
# (2) اتقوا الله وکونوا مع الصادقین . ترجمه ms137 : از خدا بترسید ، وبا
# ~~راست گویان باشید.
# (3) الصابرین ، والصادقین ، والقانتین، والمنفقین ، والمستعقرین
# ~~بآلا سحار . ترحجمه : در وصف مؤمنان میفرماید که : صابران باشند ،
~~وراست
# ~~گویان ، و دعا کنان ، و مال نفقه کنند گان ، ودرسحر گاهها آمرزش خواهند
~~گان!
# (4) قتل الخراصون ! ویل لکل افاک اثیم ! سیعلمون غدا من
# ~~الکذاب الاشر ! ترجمه : بکشند دروغ زنان را! وای برهر دروغ زنی بابکار
~~!

PageV01P218

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0318.png)

# ~~فردا بدانند که دروغ زن بطر گرفته کیست !
# (5) انظر کیف بفترون علی الله الکذب ، و کفی به اثما مبینا.
# ~~.-5-   *
# ~~ومن اظلم ممن کذب علی الله . ترجمه : بنگر که چگونه دروغ برخدا افترا
# ~~میکنند ، و تمام بزه باشد آن بظاهر . کیست ظالم تر از آنکه برخدا دروغ
~~گوید .
# 6) علیکم بالصدق ، فانه مع البر ، وهما فی الجنة . الصدق
# ~~طما نینة ، والکذب ریه . ترجمه : برشما باد براست گفتن ، که آن بانیکو
# ~~کاری بهم در بهشت بود . راست گفتن آرام دل باشد ، و دروغ گفتن سبب تهمت
~~.
# (7) اوصیک بتقوی الله ، وصدق الحدیث ، ووفاء العهد ، وبدل
# ~~السلام ، و خفض الجناح . ترحبمه : وصیت کنم تو را بیرهیز ازخدا ، و سخن
# ~~راست گفتن ، و بعهد وفاکردن ، وسلام فاش داشتن ، و تواضع نمودن .
# (8) ان الله عند لسان کل قائل . افضل الجهاد کلمة الحق عند
# ~~امیر جا بر . ترجمه : خدا بنزدیک زبان هر گوینده است ، یعنی : هرچه
~~کوید
# ~~جواب شنون . بهترین جهاد سخن حق بود بنزدیک پادشاه ظالم .
# ابا کم والظن ! فان الظن اکذب الحدیث . آفة الحدیث
# ~~الکذب . ترجمه : از گمان بپرهیزید ، که آن دروغ زن ترین سخنی بود . آفت
# ~~سخن دروغ است .
# 10) بئس مطیة الرجل «زعموا» . ان من اعظم الخطا یا اللسان PageV01P219
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0319.png)

# ~~الکذوب . ترجمه : بدبار گمریست مرد را لفظ «زعموا»، یعنی؛ «چنین
~~گفتند»،
# ~~وحواله با دیگران کغد . بزر گترین خطاهای زبان دروغ بود .
# 11) کبرت الخیانة ان تحدث اخاک بما هو لک مصدق وانت
# ~~له کتاذب (1)! ترجمه : تمام و بزرگ خیانتی باشد که با برادر خود حدیش
# ~~گویی ] که او تو را باور میدارد و تو با ms138 او دروغ میگویی!
# 12) ایا کم والکذب ! فانه مع الفجور ، وهما فی النار .
# ~~الکذب باب من انواب النفاق () . ترحمه : از دروغ بیرهیزید؟ که دروغ
# ~~با نابکاری بود در دوزخ . دروغ دری است از درهای نفاق .
# (13) لا یزال العبد بکذب ، ویتحری الکذب، حتی یکتب
# ~~عند الله کذا بآ[3) . ترحمه : بنده دروغ میگوید ودروغ میگزیند ، تابا
~~نجارسد
# ~~که او را بنزدیک خدا «کذاب» گویند ، یعنی دروغ او را ملکه شود، آنگاه
~~از آن
# ~~باز نتواند ایستاد .
# (14) الکذب بنقص الرزق . ویل للدی حدث فیکذب لیضحک
# ~~به القوم ، ویل له ، ویل له (1)! ترجمه : دروع روزی بکاماند ، وای بر
~~آنکه
# ~~حدیث دروغ میگوید ، تا قومی را بخنده آورد ، وای برو ، وای برو !

PageV01P220

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0320.png)

# 15) ان التجارهم الفجار. قیل : الیس قد احل الله البیع  قال:
# ~~مد
# ~~نعم ، ولکنهم یحلفون فیاثمون ، و بحد تون فیکذبون . ترجمه :
# ~~بدرستی که بازرگانان فاسقاناند . گفتند : نه خدا بیه حلال کرده ؛ گفت :
~~آری ،
# ~~ولیکن ایشان سو کند خورند و بزه کار شوند ، و در حدیت دروغ گویند .
# (16) ماحلف حالف بالله ، فادخل فیها مثل جناح بعوضة کذیا،
# ~~الا کانت فی قلبه نکتة الی یوم القیامة(1. ترجمه : هیچکسو کند
# ~~نخورد بخدا، و در آن سخن که سو کندبدان میخورد مانند بال پشهای درو غ
~~در اورده
# ~~باشد ، الاکه در دن او نشان ساه بود تا روز قیامت.
# (17) سئل هل یزنی المؤمن ? قال : نعم ، قدیکون ذلک. فقیل :
# ~~فهل یکنذب؟ قال: لا، تم قرءا : انما یفتری الکذب الذین لا یؤمنون
# ~~بالله 1) . ترجمه : پرسیدند که مؤمنزنا کند ؟ گفت : آری باشد که افتد .
~~گفتند:
# ~~دروغ ؟ گفت : نه ، یس این آیت بخواند که : بحقیقت درو غ کسانی گویند که
~~بخدا
# ~~اممان نیاورده باشند .
# (18) ثلیة لا مکلمهم الله، ولا بنظر الیهم، ولا یز کیهم، ولهم
# ~~عذاب الیم : شیخ زان ، وملک کذاب ، و عائل مستکبر . ترجمه :
# ~~سه کس اند که خدا با ایشان سخن نگوید ، و با ایشان ننگرد ، و ایشان را
~~پاک PageV01P221
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0321.png)

# ~~نکند ، و عذابی سخت کند : پیرمرد زناکننده ms139 ، و پادشاه دروغ زن ، و عیال
~~دار
# ~~درویش متکبر.
# ان للشیطان کحلا، وزنوقا ، ونشوقا: فاما کحله فالنوم(1)،
# ~~واما لعوقه فالکذب، واما نشوقه فالغضب . ترجمه : دیورا سرمهای باشد،
# ~~و لعوقی ، وآن چیزی بود که بلیساند ، ونشوقی ، و آن چیزی بود که
~~بیاشامند؛
# ~~اما سرمهآ او خواب بود ، و اما لعوق او دروغ ، و اما نشوق او خشم .
# (20) علی کل خضلة بطبع علیها المؤمن، الا الخبانة والکذب().
# ~~ترجمه : مؤمن را برهمهآ خصلت بینند ، مگر برخیانت و دروغ ، که این
~~دوخصلت
# ~~با ایمان جمع نیامد.
# (21) الصدق امانة، والکذب خیانة. الصدق بنجی، والکذب
# ~~یردی . ترجمه : راست گفتن امانت بود، و دروغ گفتن خیانت . راست گفتن
# ~~نجات دهد، و دروغ هلاک کند .
# (22) خیر المقال ما صدقه(3) الفعال. الوفاء توام الصدق . ترحجمه :
# ~~بهتریز سخن آن بود که فعل او [ را ] بدرست گرداند ، یعنی : چون بگوید
~~بآن
# ~~وفا کند . وفا هم شکم راست بود ، یعنی : هردو بهم باشند .

PageV01P222

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0322.png)

# 23) حقیق علی من ازهر بقول ان (11 بشمر بفعل . لاعار اقبح
# ~~من الکذب . ترجمه : سزاوار بود بر کسی که بسخن شکوفه آورد ، که بکردن
# ~~میوه آورد ، یعنی : چون بکوید بکند . هیچ عار زشتتر از دروغ نست .
# رب[ قول انفد من صول(2) . دع القول فیما (3) لا تعرف،
# ~~و الخطاب فیما لا تکلف . ترجمه : سا سخناآن] که از حمله نافذتر . بگذار
# ~~سخن گفتن در آنچه نشناسی ، و خطاب با نچه تو را تکلمیف نکردهاند .
# (25) زلة المتوقی اشد زلة ، وعلة الکذوب اقبح علة . ان الله
# ~~اعان علی الکذابین بالنسیان . ترجمه : زلت کسی که احتیاط کند سخت
# ~~زلتی بود ، وعلت دروغ زن زشتتر علتی . خدا دروغ زنان را یاری بدهاد بر
~~دروغ
# ~~بفراموشی ، یعنی : خدای را فراموش کنند.
# (26) اعنی علی صالح الفعل، ومرضی القول(4)، وانطق حمدک
# ~~و ذ کرک وحسن الثناء علیک بلسانی! ترجمه : خدایا مرا یاری ده بر کار
# ~~نیک وسخن یسندیده ، و مرا بسخن آور بذکر و حمد خود [ و نیکو ستودن تو
# ~~با زبانم].
# (27) من صدق لسانه زکی ms140 عمله ، ومن حسنت نیته زید فی رزقه،
# ~~-5-و
# ~~ومن حسن بره باهل بیته زید فی عمره . ترجمه : هر که زبان او راست گویا-
~~PageV01P223
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0323.png)

# ~~عمل او پاک بود ، وهر که نیت او نیکو بود روزی او بیفزاید . هر که نیکو
~~مردی
# ~~او تمام بود با اهل بیت خود ، یعنی : صلت رحم ، در عمر آو بیفزاید.
### | 
# 28) کن مؤمنا عا بدا صادقا ! الکذب منیهی عنه حرام ، ومن
# ~~* -
# ~~فعله فینبغی ان لا بعود الیه ویستغفر(1) الله عز وجل . ترجمه : مؤمن
# ~~عبادت کنندهآ راست گوی باش! از دروغ نهی کردهاند و حرام است . وهر که
~~دروغ
# ~~گفته باشد ، باید که دیگرباره معاودت نکند ، و استغفار کند .
# من کلام الحکماء والدعاة
# کل شییء لیستعار لیتحمل نه، سوی التسان، فانه لا بعار:
# ~~فاصلحوا السنتکم بالصدق! ترحمه : همه چیزی بعاریت خواهند تا بآن
# ~~آراسته شوند ، جز زبان که آن عاریت نتوان خواست ، پس هر کسی را [است
~~که]
# ~~زبان خود براست گفتن و ادب بصلاح آورند .
# (30) قیل لحکیم : الکلام الذی کلمت به لم یکن مقبولا.
# قال : انی لا اغتم لا نه لم یکن مقبولا %~% و لکن اغتم لولم یکن
# ~~احسنت القول فیه . ترجمه : حکیمی را گفتندی : سخنی را که گفتی قبول
# ~~نکردند . گفت : من از آن غمگین نیستم که قبول نکردند، غمگین از آن باشم
~~که
# ~~من نیک نگویم ، یا راست نگویم.

PageV01P224

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0324.png)

# (31) لسان د کر به الله، لا بنبغی ان د کر به الرفث . ترجمه :
# ~~زبانی که بآن ذکرخدا گویند ، نشاید که بآن فحش گویند .
# 32) البلیغ %~% لم یخلط بصدقه کدیا ، والجواد من لم
# ~~4
# ~~بقصر بعطیته عن الاغنیاء . ترجمه : مردم فصیح و با بلاغت کسی بود که
~~همه
# ~~راست گوید ، و دروغ بآن آمیخته نکند . و جوانمرد آن بود که عطای او
~~چنانکه
# ~~بدرویشان رسد بتوانکران رسد .
# (33) انما شرف الا. نسان علی حمیع الحیوان بالنطق والفهم ،
# ~~و ان سکت ولم یفهم عاد بهیمه . ترجمه : شرف انسان برحیوانات دیگر
# ~~بسخن گفتن و فهم کردن باشد ، چون ms141 خاموش شود و فهم نکند چهارپای باشد .
# (34) الکذب فضاح ، والکاذب بستشهد ابدا بالحلف ، لسأن
# ~~العلم الصدق . ترجمه : دروغ رسوا کننده بود، و دروغ زن پیوسته بسو کند
# ~~استشهاد کند تا سخن او باور دارند : زبان علم راست گفتن است .
# (35) احتنب الحلف فی حال الصدق ! فاما الکذب فاجتنبه اصلا!
# ~~ترجمه : از سو گند بپرهیز درحالراست گفتن ! اما دروغ البته خود مگوی
~~درهیچ
# ~~حال!
# (36) البلغة الحلافة ، تدل علی کذب اصحابها . لا تحدث PageV01P225
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0325.png)

### | لباب الحادی والعشرون
### | س.
# ~~الکذوب بالصدق فیشک فیه . ترجمه : گفتی که در آن گفته سو گند بسبار
# ~~خورند ، دلیل بود بر آنکه اهل آن گفت درو غزن باشند . با دروغزن راست
~~مگوی
# ~~کیه در شک افتد.
# (37) من عذب لسأنه کثر اخوانه ، من لم یکن کلامه موافقا
# ~~لفعله فا نما یوبخ نفسه . ترحجمه : هر که خوش زبان بود ، او را دوستان
# ~~بسیار باشند . هر که سخن او موافق فعز او نبود خود را سرزتن کرده باشد
~~.
# ~~حرف واحد من الحکمة ، انفع من الصدقة بجمیع ما فی الدنیا .
# ~~ترحجمه : بهترین سخن آن بود که با آن سخن دیگر احتیاج نیفتد ، یعنی :
~~تمام
# ~~بود در باب خود . و صدقه بیک حرف از حکمت نافعتر [ است] از هرچه در
~~دنیا
# ~~باشد .
### | .. %~% 5--8- %~% و- -5
# (39) العالم لا بعیبه شییء ، لا نه یصمت فیسلم، ویخاطب فیفهم،
# ~~--ه   و-
# ~~و نطق فیههم . ترجمه : برعالم هیچ چیز عیب نبود، زیرا که عالم خاموش
# ~~بود تا سلامت یابد . و چون با او سخن گویند فهم کند  وچون سخن گوید
~~فهم[2)
# ~~کنند.
# .5..--ه ه مر
# (40) لیس من تکام فاحسن قدر ان سکت فیحسن ،( ولیس
# ~~-م-ر----5   --س-
# ~~من سکت فاحسن  قدر ان بتالم فیحسن . ترجمه : نههر که سخن نبکو
~~PageV01P226
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0326.png)

# ~~گوید خاموشی(1) نیک تواند کرد ، و نه هر که خاموشی(1) نیک کند سخن نیمن
# ~~تواند گفت ، یعنی : باشد که بریکی قادر بود و بر دیگر یک نبود .
# (41) لیس شییء ادنی منزلة من الکذب ، ولا خیر فی المرء
# ~~الکذاب . ترجمه : هیچ چیز فرومایهتر ms142 از دروغ نیست ، در دروغ زن هیچ چیز
# ~~تباشد .
# (42) فکر مرارا ، ثم تکلم، ثم افعل! من اشتغل بتفقد(2) اللحن
# ~~وطلب السجمع ، نسی الحجة . ترجمه : بارها اندیشه کن ، پس بگوی ، [پس
# ~~بکن!] هر که بطلب آواز خوش سجع باهم افکندن مشغول شود ، حجت فراموش
# ~~کند:
# (43) اباک و الکذب ! فان الکذب لا بکون الا من مهانة
# ~~النفس، وسخافة الرای، وحهالة العواقب. ومضرة الکذب علی صاحبه.
# ~~ترحمه : ازدروغ بپرهیز ! که دروغ نبود الا از خواری ، وفرومایکی رای ،
~~وجهل
# ~~بعواقب . ومضرت دروغ برصاحبش [ است].
# (44) قال احنف بن قیس : سهرت لیلة فی کلمة لیرضی به السلطان
# ~~ولا سخط الرب ، فما وجدتها . ترجمه : احنفبن قیس گفت : شبی بیخوابی
# ~~بردم تاسخنی بدست آرم که پادشاه ازمن خشنود شود ، وخدا خشم نگیرد ،
~~نیافتم
# ~~چنان سخنی .

PageV01P227

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0327.png)

# #  %~% الباب الحادی والعشرون
# 45) الکلمة اذا اخرجت من اللسان لم تجاوز الا ذان. ترجمه :
# ~~سخن چون از زبان بیرون [ آید ، ] از گوش درنگذرد .
# من صفات العاقل ان لا بتحدث بما ستطاع تکذیبه .
# ~~برجمه : از صفات عاقل بود که حدیثی نگوید که او را در آن تکذیب توان
~~کرد .

PageV01P228

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0328.png)

# الباب الثافی والعشرون
# لی فوائد الصمت وحفظ اللسان
# لابات (1) و اذا قریء القر آن فاستمعوا له و انصتوا! لعلکم
# ~~- و
# ~~رحمون . ترجمه : چون قرآن خوانند بشنوید وخاموش(1) باشید ! تا بر شما
# ~~رحمت کنند .
# (2) ان الذین بغضون اصواتهم عند رسول الله اولئک الذین
# ~~--
# ~~امتحن الله قلوبهم للتقوی . ترجمه : کسانی که آواز آهسته دارند بنزدیک
# ~~رسول خدای ، کسانی باشند که دل ایشان را خدای بتقوی آزموده باشد .
# 3) و کنا نخوض مع الخائضین . ترجمه : درصفت کفارمیگوید که :
# ~~ایشان گویند بقیامت که : ما با هر کسی در سخن خوض میکردیم .
# (4) واغضض من صوتک . ترجمه : در حکمت لقمان میگوید که :
# ~~آواز آهسته دار!
# (5) من صممت نجا . الصمت حکمة ، وقلیل فاعله (1) . ترحمه :
# ~~هر که خاموش(1) بلشد بجات یابد . خاموشی(3) حکمتی است ، و کم کسی این
# ~~حکمت میکند .

PageV01P229

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0329.png)

# (6) البذاء من الجفاء اخزن لسانک) الا من خیر ، فانک ms143
# ~~بذلک تغلب الشیطان . ترجمه : سیار کفتن از جفا بود ، زبان نگاهدار الا
~~از
# ~~چیزی که نتیجه دهد ، که بخاموشی برشیطان غالب شوی.
# (7) قیل : با رسول الله ! فیم النجاة ؟ قال : املک علیک لسانک،
# ~~وایک علی خطیئتک2. ترحمه : گفتند : ای پیغمبرخدا! نجات در چیست ؛
# ~~گفتند : زبان نگاهدار ، و بر گناه خود پشیمانی نمای .
# (8) سال معاذبن جبل رسول الله ، فقال : انؤخذ بما نقول ? فقال
# ~~علیه السلام: تکلتک امک با بن جبل ! وهل کب الناس علی مناخرهم
# ~~الا حصائد آلسنتهم(؟) . ترجمه : معاذ جبل از پیغمبر پرسید که ما را
~~بآنچه
# ~~میگوییم مؤاخدت خواهند کرد ؟ فرمود : که مادر بمر گ تو بنشیناد ای پسر
~~جبل!
# ~~خود هیچ چیز مردم را بر روی نه افکند الا غوایل زبانهای ایشان .
# (9) وساله واحد ، فقال : ما اخوف ما یخاف علی؟ فاخذ بلسانه،
# ~~و قال : هدا . ترجمه : و یکی هم پرسید که : ازچه برخویشتن میباید
~~ترسیدن؟
# ~~زبان بگرفت و گفت : ازین .
# 10) وساله معاذ : با رسول الله ! ای الاعمال افضل؟ فاخرج
# ~~علیه السلام لسانه ، ثم وضع علیه اصبعه . ترجمه : و هم معاذ پرسید که:
~~PageV01P230
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0330.png)

# ~~ای پیمبر خدا ! کدام عسل فاضاتر : حضرت علیه السلام زبان بیرون کرد ، و
~~انگشت
# ~~برو بهاد ، یعنی خاموشی(1) فاضاتر.
# (11) لا بستقیم ایمان عبد حتی یستقیم قلبه ، ولا نستقیم فله
# ~~حتی بستهیم لسانه/12. ترحمه : ایسان هیچ بندهای مستقیم نشود تاداش
~~مستقیم
# ~~نشود ، و دنش مستقیم نشود تا زبانش مستقیم نگردد .
# لیس شیء من الجسد ، الا بشکوا اللسان الی الله علی
# ~~حدته . ترجمه : هیچ عضوی نباشد از تن مردم ، الا که از زبان شکایتی کند
# ~~جداگانه با خدای تعالی.
# (13) من سرد ان سلم ، فلیلزم الصمت(2) . ترجمه : هر کهخواهد
# ~~که سلامت پابد ، باید که خاموشی(1) را ملازمت نماید .
# (14) اذا اصسح ابن آدم اصبحت الاعضاء کلها تذکر التسان
# ~~یان تقول : اتق الله فینا! فانک ان استقمت استهمنا ، وان اعوججت
# ~~اعوجحنا . ترجمه : چون فرزند آدم در بامداد آید ، همهآ اعضاها زبان را
~~با باد
# ~~میدهد که : از خدای بترس درحق ms144 ما! که اگر تو استقامت کنی ما مستقیم
~~باشیم ،
# ~~و اگر تو کژ شوی ما نیز کژ شویم.
# (15) آلا اخیر کم با سر العبادات و اهونها ! الصمت وحسن PageV01P231
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0331.png)

# ~~الخلق . ترجمه : شما را آگاه کنم از آسان ترین عبادتها ! و آن خاموشی
~~(1) و
# ~~خوش خویی است .
# 16) من کان یؤمن بالله والیوم الآخر ، فلیقل خیرا ولیصمت .
# ~~ترجمه : هر که بخدا و روز قبامت ایمان داشته باشد ، باید که خیر گوید
~~یا خاموش
# ~~باشد.
# 17) رحم الله عبدا قال فغنم ، او(2) سکت فسلم . نحن معاشر
# ~~لآ نبیاء   فینا   کو ، ای : قله کلام(3) . ترجمه : خدای بربنده رحمت
# ~~کناد که سخنی گوید که غنیمتی یابد ، یا خاموش(4) باشد تا سلامت ماند .
~~ما
# ~~پیغمبران اندک سخن باشیم .
# (18) قال سلیمان بن داود : ان [کان] الکلام من فضة ،
# ~~از نقره است ، خاموشی از زر است .
# 19) اذا رابتم المؤمن صموتا و قورا ، فادنوا منه ! فانه یلقن
# ~~الحکمة(5) . ترجمه : چون مؤمنرا خاموش وبا وقاربینید، باو ازدیکی
~~جویید!
# ~~که حکمت فرا دل او دهند .
# (20) کثرة الضحک تمیت القلب. من اکثر کلامه کثر خطائه،.
# # ه ست و-  ودسده دد دو %~% - -5سوه ود
# ~~و من کثر خطائه کثرت دنوبه ، ومن کثرت ذنوبه کان النار اولی به .

PageV01P232

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0332.png)

# ~~ترجمه : بسیار خنده کردن دل بمیراند . و هر که بسیار گوید خطای او
~~بسیار بود ،
# ~~و هر که خطا بسیار کند گناه او بسیار بود ، و هر که گناه او بسیار بود
~~بدوزخ
# ~~اولی بود .
# 21) رای ابن مسعود علی الصفا بقول : بالسانی! قل خیرا تغنم،
# ~~واصمت اسلم من فبل ان تندم . قیل له : هذا شییء تقوله او سمعته
# ~~من النیی؟ قال : لا ، یل سمعته ، علیه السلام، نقول : ان آکثر خطا یا
# ~~ابن آدم من لسانه1) . ترجمه : عبدالله مسعود را دیدند بر کوه صفا میگفت
~~:
# ~~ای زبان خیر گوی تا غنیمت یابی، یا خاموش (2) باش تا سلامت یابی ییش از
~~آنکه
# ~~یشیمان شوی. گفتند : این از خود میگویی یا از پیغمبر شنیدهای  گفت : از
~~پیغمس
# ~~شنیده ms145 ام که : بیشتر گناههای فرزند آدم از زبان او باشد .
# (22) افضل العبادة الصمت ، وانتظار الفرج . هانت علیه نفسه
# ~~5..
# ~~من امر علیه لسانه . ترجمه : بهترین عبادتها خاموشی(3) بود ، و انتظار
~~فرج
# ~~داشتن . نفس آنکس برو خوار بود که زبانش برو مسلط باشد .
# (23) لسان المرء من خدم عقله. قلب الاحمق فی لسانه ، ولسان
# ~~العاقل فی قلبه (1 . ترجمه : زبان مردم از خادمان عقل است . دل احمق در
# ~~زبانش بود ، و زبان عاقل در دلش.
# (24) لسان العاقل وراء قلبه ، وقلب الاحمق وراء لسانه.

PageV01P233

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0333.png)

# ~~المرء مخبوء تحت لسانه . ترجمه : زبان عاقل درپس دل او بود ، و دل احمق
# ~~در پس زبان او . مرد در زیر زبان پوشیده باشد ، تا سخن نگوید او را
~~نشناسند .
# (25) الکلام فی و ثاقک مالم تتکلم به ، فاذا تکلمت به صرت
# ~~فی و ثاقه(1). ترجمه : سخن در بند تو باشد تا نگفته باشی، چون بگفتی
~~تودر
# ~~بند او باشد .
# 26) من کثر کلامه کنر خطؤه، ومنن کنر خطؤه قل حیاؤه،
# ~~--5   -وو--ه--- رو-
# ~~دخل النار(2) . ترجمه : هر که سخن او بسیاربود خطای او بسیار بود، و هر
~~که
# ~~خطای اوبسیار بود شرم اواندک باشد ، وهر که شرم اواندک باشد ورع و
~~پرهیز کاری
# ~~او اندک بود ، و چون چنین بود دلش بمیرد ، و هر که دلش بمیرد بدوزخ شود
~~.
# (27) من علم ان کلامه من عمله، قل کلامه الا فیما بعنیه .
# ~~ترجمه : هر که داند که سخن او ازاعمال اوست . کم گوید مگر آنچه او را
~~بکار آید .
# (28) صمت کاف خبر من کلام شاف . ترجمه : خاموشی کفاف
# ~~کننده بهتر از سخن شفادهنده .
# (29) اذا تم العقل نقص الکلام. لا خیر فی الصمت عن الحکمة(3)،
# ~~کما لا خیر فی القول مع الجهل . ترجمه : چون عقل تمام باشد سخنش اندک
~~PageV01P234
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0334.png)

# ~~بود . خاموشی(1) از حکمت بکار نیاید ، چنانکه سخن گفتن با جهذ
~~بکارنیاید.
# اتوب الیک من کل ما خالف ارادتک او زالی عن محبتک .
# ~~ترجمه : توبه میکنم خدایا از آنچه مخالف خواست تو باشد ms146 ، یا خلاف محبت
~~تو
# 31) من خطرات قلبی، ولحظات عینی و حکا بات لسانی12.
# ~~ترجمه : دور افکن اندیشههای دل من ، و نگرستنهای چشم من، و سخنهای
# ~~زبان من .
# (32) غضوا العیون ، و کفوا الآسنة ! اغمدوا آلسنتکم ! فانها
# ~~امضی من السیوف علی اعناقکم. ترجمه : چشمها خوابانده دارید ، وزبانها
# ~~از گفتن باز دارید ! زبانها در نیام کنید ! که زبان بر گردن شما از
~~شمشیر گذرانتر
# ~~باشد .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (33) عیب سقراط نقلة الکلام ، فقال : ان الله خلق لی اذنین
### | 3 %~% سخ503
# ~~و لسانا لا سمع ضعهی ما آقول، وانتم تتکلمون با کثر مما تسمعون.
# ~~ترحجمه : سقراط را باندک سخنی عیب کردند . گفت : خدای مرا دو گوش و یک
# ~~زبان بداده است ، تا دوبلر چندانکه بگویم بشنوم ، و شما بیش از آنکه
~~میشنوید
# ~~میگویید .

PageV01P235

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0335.png)

# 34) الا فة تعرض لغیر الا نسان من الحیوانات نعدمه الکلام ،
# ~~و تعرض الا نسان من کثرة الکلام . ترجمه : آفت دیگر حیوانات از
# ~~آنست که سخن گوی نیستند ، و آفت مردم از آنست که بسیار میگویند .
# 35) لو سکت من لا علم ، لسفط الاختلاف . الصمت منام
# ~~العقل، و المنطق بهظته . ترجمه : اگر کی ندانستی و خاموش بودی ،
# ~~خلاف از میان برخاستی . خاموشی خواب عقل بود ، وسخن گفتن بیداری او .
# (36) خساسة الا نسان تعرف بشیئین : بان بکثر کلامه فیما
# ~~لا تنتفع نه ، ویخبر ما لا سال عنه . ترحبمه: خساست مردم بدوچیز
# ~~بشناسند : آنچه بسیار گوید در آنچه او را نفع نبود ، و بآنکه خبر دهد
~~از چیزی
# ~~که ازو نپرسند .
# (37) اذا اردت ان تنظر هل بضبط الا نسان شهواته ، فانظر
# ~~کیف ضبطه لنطقه . ترحمه : چون خواهی که بدانی که مردمی که شهوتهای
# ~~خود در ضبط دارد ، بنگر تا سخن خود را ضبط دارد یا نه .
# (38) لا تحرص بافتتاح الکلام فی المجالس فبلی کل احد.
# ~~رب کلمة بقول : دعنی! ترجمه : حریص مباش بافتتاح سخن درمحفلها پیش
# ~~از دیگران ! بسا سخنها که میگوید دست از من بدار .
# 39) انما حمد الناس السکوت ، لا نه ms147 وعاء الاختیار . ترحمه :
# ~~مردمان خاموشی را از آن میشناسند که وعاء اختیار باشد .

PageV01P236

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0336.png)

# 40) حدث هوم هی محنس الاوزاعی ، ومعهم اعرابی من بنی
# ~~عمیم لابت، فقا لوا له : حق ما سمیتم «خرس العرب». فقال:
# ~~ان حظ المر، فح اذنه، وحظ غبره فی لسانه(12. ترجمه : گروهی در
# ~~مجلس اء زاعی سخن مسگفتند ، و اعرابی از قبیله بنی علیم درمیان ایشان
~~بود هیچ
# ~~سخن نمکفت ، گفتند : بحق (3) نما را «گنگان عرب » گفتند . آن اعرابی
# ~~گفت حه .. د در گوش اوست ، و حظ غیر او در زبان. وحکما خود همین معنی
# ~~گفته اند
# 410) اقوة الناس من غلب الهوی وقدر %~% علی %~% السکوت.
# ~~ترحجمه : قوی ترین مردمان کسی بود که برهوای نفس غلبه کند ، و بر خاموش
# ~~قادر بود.
# (42) نبغی للعاقل ان نفر = بما لم ینطق به من الخطاء مثل
# ~~فرحه بما لم یسکت عنه من الصواب . ترجمه : عاقل میباید که بسخنی
# ~~که خطا نگفته باشد ، هم چندان شادی کند که بسخن صواب که گفته باشد.
# (43) لسان المرء من (4) خدم الفؤاد . ترجمه : زبان سرد از خادمان
# ~~ثل است .
# و بارب آلسنة کا لسیو %~% ف تقطع اعناق اصحابها
# و کم دهی المر، من نفسه %~% فلا تو کلن بانیا بها PageV01P237
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0337.png)

# الیاب الثالث والعشرول
# ~~می مضرة هفوات اللسان
# لابات (1) با ابها الذین آمنوا! لا سخر قوم من قوم؛ عسی
### | و* -5* هو *
# ~~أن یکونوا خیرا منهم، ولا نساء من نساء! عسی ان ککن خیرا منهن ،
# ~~ولا تلمزو انفسکم! ولا تنابزوا بالآلقاب ! نئس الاسم الفسوق
# ~~بعد الا بمان ومن لم یتب فأولئک هم الظالمون . با ابها الذین
# ~~آمنوا احتنبوا کثیرا من الظن! ان بعض الظن إثم، فلا تجسسوا ، ولا
# ~~-5- ه -* و سروه
# ~~نغتب بعضگم بعضا! ابحب احد کم ان بأکل لحم اخیه میتا؟!
# ~~فکرهتموه ، واتقو الله ! ان الله تواب رحیم . ترحجمه : ای مؤمنان گروهی
# ~~بر گروهی باید که مسخرگی نکنید ! که شاید ایشان بهتر ازیشان باشند ،
~~ونه نیز
# ~~زنان برزنان ! که [شاید] ازین که سخره میکنند بهترباشد ms148 ، و بد گویی
~~مکنید
# ~~یکدیگر را، و یکدیگر را بلقبهای بد مخوانید ! که بدنامی باشد فسق بعد
~~از
# ~~ایمان . و هر که ازین افعال با خدا نگردد ظالم باشد . ای مؤمنان از
~~بیشتر گمانها
# ~~اجتناب کنید! که بعضی از گمانها بزه بود و دروغ باشد ، و تجسس حال
~~یکدیکر
# ~~مکنید ، ویکدیگررا غیبت مکنید ! میخواهید که گوشت برادر خود را خورید
~~در PageV01P238
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0338.png)

# ~~آن حال که مردار باشد ! و شما او را بکراهیت دارید ازو، یعنی : غیبت
~~همین حدم
# ~~دارد ، و از خدا بترسید ! که خدا آمرزنده ورحمت کننده است .
# 1) اذ تلقونه بالسنتکم، و تقولون بافواهکم مالیس لکم به
# ~~علم ، و تحسبوته هینا ، وهو عندالله عظیم . ترجمه : سخن دروغ بزبانها
# ~~فرامیگیرید ، و بدهانها میگویید آنچه نمیدانید ، ومییندارید که آن سهل
~~باشد ، و
# ~~بنزدیک خدای کناهی عظیم است .
# 3) ومن تکنسب خطیئة او اثما ، ثم یرم به بریئا ، فقد احتمل
# ~~بهتا نأ و اثما مبینا . ترجمه : هر که خطایی یا گناهی کند ، و آن را
~~حواله با
# ~~بی کناهی کند ، گناهی بزر گ و بزهی روشن تحمل کرده باشد .
# (4) البلاء موکل بالمنطق. ومن وفی شرقبقبه وذیدبه ولقلقه
# ~~فقد وقی من کل شر(1) . ترجمه : بلامو کل است برسخن گفتن . هر کرا از
# ~~شرشکم و فرج و زبان نگاه دارند ، از همهآ شرها نگاه داشته باشند ،
# 5) اعظم الناس خطایا بوم القیمة آکثرهم خوضا فی الباطل .
# ~~ترجمه : بزر گترین گناه کاران روز قیامت کسانی باشند که در باطل خوض
~~بیشتر
# ~~کرده باشند .
# (6) لا تکونوا عیا بین ولا مداحین ولا طعا نین ولا متماوتین2)!

PageV01P239

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0339.png)

# ~~ترجمه : مباشید عیب کنند گان ، ونه مدح گویند گان ، ونه طعنه زنند گان
~~، و نه
# ~~وقار نمایند گان بدروغ !
# الا أخیر م باحبکم إلی واقر بکم مجالس منی یوم القیمة
# ~~احاسنکم اخلاقا ، الموطمون آکتافا ، الذین بالفون و نؤلفون . الا
# ~~و
# ~~اخیر گم با بغضکم الی، وابعد کم منی محالس یوم القیمة؟ اساو ئکم
# ~~اخلاقا ، الثرثارون المتفیقهون (1 . ترجمه : شما را ms149 خبر دهم بکسانی که
# ~~ایشان را دوست تردارم ، [و روز قیامت بمن نزدیکترباشند ؟ کسانی که خوش
~~خوی
# ~~باشخد ، و تحمل زیادت کنند ، و هم ایشان با مردم الفت گیرند ، وهم مردم
~~با ایشان
# ~~الفت گیرند . شما را خبر دهم بکسانی که ایشان را دشمنتر دارم و بقیامت
~~از من
# ~~دورتر باشند ؟ بدخوی تران شما باشند ، و بسیار گویان ، و فراخ دهنان ،
~~که هرچه
# ~~در دل آرند گویند .
# (8) طوبی لمن انفق الفضل من ماله ، و امسک الفضل من مقاله
# ~~ترجمه : خنک کسی که افزونی مال بدهد ، وافزونی سخن نگاه دارد .
# 9) لا تحاسدوا ، ولا تباغضوا، لا بغتب بعضکم بعضا.
# ~~ترجمه : بر یکدیگر حسد مبرید، و با یکدیگر دشمنی مکنید ، و یکدیگر را
# ~~غیبت مکنید!
# (10) اباک والغیبة! فان الغیبة اشد من الزنا . ان الرحل قدیزنی،
# ~~-و
# ~~فیتوب الله علیه؛ وان صاحب الغیبة لا بغفر له ، حتی یغفر له صاحبه.

PageV01P240

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0340.png)

# ~~ترجمه : ازغیبت بیرهیزید ! که غیبت از زنابدتر، چه مرد باشد کهزنا کند
~~، و خدا
# ~~او را توبه دهد ؛ و صاحب غیبت را نیامرزد ، تا صاحبش ازو خشنود نشود .
# ~~لقو له بعالی : هماز هشاء نمیم ، مناع للخیر ، معتد ، اثیم ، عتل ،
# ~~بعد ذلک زنیم . ترجمه : هر که سخن نپوشد ، و سخزچنی کند ، دال آن
# ~~باشد که او از ولدالزنا است ، برای آنکه خدای میگوید در وصف ایشان که :
~~بد
# ~~گویان ، سخن چینان ، جفا کننده ، بعد از همه حرام زاده .
# ~~بین الاخوان. ترجمه : خدادشمنتر کسی را دارد از شما، که سخن چینی کند ،
# ~~تامیان دوستان و برادران از یکدیگر جدا کند.
# ان ابن عمران رفع بده ، وسال ربه ، فقال : یارب ! این
# ~~ذهبت اوذی . فاوحی الله الیه : باموسی! ان فی عسکرک غمازا .
# ~~فقال : بارب ! دلنی علیه ! فقال : انی ایغض الغماز، فکیف اغمز؟!
# ~~ترحمه : موسی عمران دست برداشت ، و از خدای تعالی بخواست ، گفت : ای
~~خدا!
# ~~هرجا که میروم مرا میرنجانند . وحی آمد باو که : ای موسی! در لشکر تو
~~غمازی
# ~~است که از شومی او میرنجی ms150 ، گفت : بارب! مرا برو دلالت کن! گفت خداوند
~~که :
# ~~ای موسی ! من غماز را دشمن دارم ، چگونه غمز او کنم ؟ !
# (14) الساعی ظالم لمن سعی به، خائن لمن سعی الیه. ما آدرک PageV01P241
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0341.png)

# ~~النمام ثارا ، ولا محا عارا . ترجمه : کسی که سعایت کند بر آنکس که [
~~باو
# ~~سعایت کند ] ظالم باشد ، و با آنکس که بنزدیک او سعایت کند خاین . سخن
~~چین
# ~~نه کینه بازخواهد ، ونه هیچ عارمحو کند .
# (15) ازدحام الکلام مشغلة الا فهام . مااضمر احد شیئا الا
# ~~ظهر فی فلتات لسانه اوصفحات وجهه . ترحجمه : سخن بسیار فهمها را از
# ~~ادراک باز دارد . در ضمیر نیارد کسی از شما چیزی ، الا برسخنهای نا گاه
~~و کنارهای
# ~~روی او پیدا شود .
# (16) اللسان سبع ، ان خلی منه عقر . لسانی سبع ، ان ارسلته
# ~~کلنی . ترجمه : زبان من سبعی است اگر او را بگذارم در گذد (1) . زبان
~~من
# ~~سبعیست که اگر او را فرو گذارم مرا بخورد .
### | 0.6----
# (17) رب کلمة سلبت نعمة وجلبت نقمة . المزاح تا کل الهیبة.
# ~~ترجه4 : بسا سخنانی که نعمتی ببرد ، و کینه بیاورد . و مزاح کردن هیبت
~~مردم
# ~~ببرد
# (18) المزاح یورث الضغائن ، و نظهر الدفائن ، ما مزح امرو
# ~~مزحة الا مج من عقله مجه . ترجمه : مزاح کینهها آورد ، و پوشیدهها
~~ازدلها
# ~~ظاهر گرداند . هیچکس مزاح نکند الا که قدری از عقل بیفکنده باشد .

PageV01P242

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0342.png)

# 19) واجعل ما آجری علی لسانی من لفظة وحش اوهجر اوشتم
# ~~عرض او شهادة باطل او اغتیاب غائب اوسب حاضر وما اشبه ذلک
# ~~نطقا بالحمد لک و اغراقا فی الثناء علیک (1). ترجمه : خدایا چیزی که
# ~~برزبان من خواهد رفت از لفظی فحش ، با بیهوده ، یا دشنام عرض، با گواهی
~~باطلی،
# ~~یا غیبتی ، یا دشنام حاضری ، یا آنچه بدین ماند ، آن را باشکرخود گردان
~~، و یا
# ~~آنکه بجای آن درثنای تو مبالغت کنم.
# ابا کم والغیبة ! فانها (2) ادام کلاب الناس . وفی نسخة:
# ~~لعوق کلاب النار . ترجمه : از غبت بپرهیز ! که آن نان خورش سگان مردم
# ~~بود ، یعنی : مردم ms151 سگ طبع . و در نسخهای : از آن سگان دوزخ .
# 21) متی نسب الی عامة آل رسول الله ، فضلا عن خاصتهم؛ او
# ~~الی خاصتهم، فضلا عن ائمتهم وسادتهم ؛ السفه والخنی(3) والبذاء
# ~~وخفة الحلوم ؟! ترجمه : کی باعوام آل پیغمبر حواله کردند ، تا بخواص
~~ایشان
# ~~چه رسد ؛ با بخواص حواله کردند ، تا بائمه و سادات ایشان چه رسد؛ سفاهت
~~و
# ~~فحش بسیار گفتن و سبکساری ؟! یعنی : در بند گان ایشان این خصلتها نباشد
~~.
# (22) توبه المفتری ان بکذب نفسه ، و بذکر ذلک لنناس ، PageV01P243
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0343.png)

# ~~لیعلم آنه کان کاذیا. ترجمه : توبهآ دروغ زن آن بود که خود راتکذی کند
# ~~و با مردمان گوید ، تا رسوا شود ، و مردم بداتند که او در* غ زن بوده
~~است.
# من کلام الحکماء والدعاة
# 23) مر فیثاغورس برجل عریض عبیث ، فشتمه و افحش
# ~~--5
# ~~علیه ، فاعرض عنه . فقیل له : لم لا تمتعض من کلامه؛ فقال : لا نی
# ~~لا اتوقع ان اسمع من الغراب هدیر الحمام ولا من الکر کیی تغرید
# ~~القمری . ترجمه : فثاغورس بمردی بگذشت فراخ سخن بازی گر ، و آن مرد
# ~~او را دسنام داد ، و فحش گفت ، حکیم ازو اعراض نمود . گفتند : چرا از
~~سخن او
# ~~خشم نگرفتی؟ گفت : زیرا که من از کلاغ بانک کبوتر ، واز کلنگ آواز قمری
# ~~توقع ندارم.
# (24) دخل ارسطاطالیس علی افلاطن یوما ، فر آه مغضبا، فقال له:
# ~~ما بغضبک(2) آبها المعلم؟ فقال : شییء اخبر نی به التقه عنک.
# ~~فقال : التقة لا ینم . ترجمه : ارسظاطالیس درییش افلاطون شد ، و او را
~~درخشم
# ~~بافت ، گفت : ای معلم! چه چیزتو را بخشم آورده است : گفت : چیزی که
~~معتمدی از
# ~~تو مرا خبردادهاست . گفت : ای معلم! معتمد سخن چینی نکند .
# (25) کفی بالسعابة عیبا ، ان احسن الاشیاء ، وهوالصدق ، PageV01P244
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0344.png)

# ~~فبح فیها . ترحمه : تمام عیبی است در غمز و سعایت ، آنکه نیکوترین چیز
~~ها
# ~~که آن راست گفتن است ، دو آن معنی زشت میباشد .
# 26) حاء رحل الی ابن عباس، وهوعامل البصرة، سعایة شخص.
# ~~فقال ابن عباس : اتیتنا بحدیث ms152 ان اردت نتفحتص عنه : فان صدفت
# ~~ابغضناک ، و ان کذیت عد بناک . وان اردت اقلناک بشرط ان لاتعاود
# ~~الی عبد الله . ترخجمه : آمد مردی بسوی ابنعباس ، که او عامل بصره بود
~~، از
# ~~قبل مولانا علی ، و کسی را غمز کرد - عبدالله گفت : حدیثی آوردی ، اگر
~~میخواهی
# ~~تفحص کنیم : اگر راست گفته باشی تو را دشمی باشیم ، و اگر دروغ گفته
~~باشی تو
# ~~را عذاب کنیم . واگر خواهی از سراین گناه برخیزیم بشرط آنکه چنین نکنی
~~.
# ~~گفت : بلکه میخواهم که عفو کنی وسلامت یابم .
# (27) مقتل الرجل بین فکیه . بهلک الناس فی شیئین : فضول
# ~~المقال، و فضول الآموال . ترجمه : موضع قتل مردم میان دو کام اوست ،
~~یعنی:
# ~~زبان . مردم بدوچیز هلاک میشوند : سخن افزوتی ، ومال افزونی .
# (28) و سئل بعضهم : متی یدم الصدق! فقال : اذا کان غیبه .
# -   ه
# ~~قیل : ومتی یحمد الکذب ؟ فقال ، اذا قرب بین المتقاطعین . ترجمه :
# ~~از بزرگی پرسیدند که : راست کفتن کجا مذموم بود ؟ گفت : آنجا که غیبت
~~کسی
# ~~باشد . گفتند . درو غ گفتن کجا محمود بود؟ گفت : آنجا که دو برادر که
~~از یکدیگر
# ~~بریده باشند بدان صلح دهند .

PageV01P245

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0345.png)

# (29) سعی ساع الی الا سکندر برجل من اصحابه . فقال
# ~~الا سکندر : تحب ان بقبل قولک فیه، وقوله فیک؟ قال : لا . قال :
# ~~فکف عن الشر! لیکف الشر (1) عنک . ترجمه : یکی سعایت شخصی از
# ~~کسان اسکندریشزدیک او آورد . اسکندر گفت : ممخواهی که سخنتو بر او
~~بشنوم،
# ~~و سخر او بر تو ؟ گفت : نه . پ گفت : دست از شر بدار ! تا شردست از
~~توبدارد .
### | -.5.. %~% 5 موو--.0-
# (30) حاء منه ایضا رحل، فجعل یثلب صاحبا ، ویهتکه، ویسعی
# ~~به. فاصغی الیه للاستماع بأدن واحدة. فقال له : ابها الملک! تسمع
# ~~بأدن واحدة ؟! فقال : تر کت الاأخری لا سمع بهامن خصمک . فعلم
# ~~الساعی ان خصمه ان جاء سمع منه، فکف . ترحجمه : مردی بنزدیک اسکندر
# ~~آمد ، و یکی را از اصحاب او عیب میگفت ، و بدی او ظاهرمیکرد . اسکندر
~~یک
# ~~گوش بگرفت و بدیگر گوش آن میشنید . گفت ms153 : ای پادشاه! بیک گوش میشنوی ؟!
# ~~گفت : دیگر گوش بگذاشتم تا سخن او نیز درحق تو بشنوم . آن مرد بدانست
~~که
# ~~اگر خصم او همین خواهد گفت بخواهد شنید ، از آن باز ایستاد .
# 31) و قیل ایضا منه : فلان ببفضک و بثلبک ، ویعیبک ، فلو
# ~~--5=و
# ~~عاقبته علی ذلک ! قال هو بعد ذلک العقاب اعذر فی بغضی وثلیبی .
# ~~ترحجمه : و هم اسکندر را گفتند : فلانی تو را دشمن میدارد ، وعیب تو
~~میکند ،
# ~~اگر بر آن عقوبت کنی باز ایستد ، واعتبار دیگران بود . گفت : آگر بعد
~~از عقوبت PageV01P246
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0346.png)

# ~~گوید معذورتر باشد در دشمنی و عیب من .
# (32) لا تعد الملک الکاذب ملکا، ولا الناسک المخاد ع ناسکا،
# ~~لا الاخ الخاذل اخا ! ترجمه : پادشاه دروغ زن بپادشاه مدار، و
~~زاهدفریبنده
# ~~زا زاهد سشناس . و برادری که تو را فرو گذارد برادر مشمر !

PageV01P247

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0347.png)

# الیاب الرابع والعشرون
# فی حسن الخلق ومکارم الاخلاق
# الا بات (11) ولا ستوی الحسنة ولا السیئة، ادفع بآلتی هی احسن!
# ...* سی.
# ~~فاذا الذی بینک و بینه عداوة کانه ولی حمیم ، وما بلقیها الا ذو
# ~~حظ عظیم . ترجمه : و یکمان نباشد نیکی و بدی ، دفع بوجه احسن کن! تا
# ~~آنکس که دشمن تو باشد مانند دوستی شود خویشاوند ، و توفیق ندهد درین جز
# ~~صابران را وخداوندان بهرهآ تمام را .
### | 5... %~% -5
# (2) قول معروف ومغفرة خبر من صدقة بتبعها اذی ، و انک لعلی
# ~~خلق عظیم. ترجمه : سخن نیکو و آمرزش گناهی ، بهتر ازصدقه [ایست] که
# ~~رنجانیدنی درعقب او باشد ، و تو ای محمد خلق بزر. گوار داری .
# (3) الذین بجتنبون کبائر الاثم والفواحش ، و اذا ما غضبواهم
# ~~بغفرون . ترحمه : در وصف مؤمنان میفرماید : و آنکسانی که از گناههای
# ~~بزرگ و زشتیها اجتناب کنند ، چون درخشم شوند عفو کنند.
# (4) و بذرون بالحسنة السسئه ، ومما رزقناهم ینفقون . و اذا
# ~~سمعوا اللفو اعرضوا عنه ، وقالوا : لنا اعمالنا ولکم اعمالکم ،
~~PageV01P248
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0348.png)

# ~~سلام علیکم ! ترجمه : و دفع میکنند بنیکی بدی را، و از آنچه ایشان را
# ~~روزی داده ایم ms154 نفقه میکنند . و چون نافر جام شنوند(1) از آن اعراض
~~کنند، و گویند (2).
# ~~ما راست عمل ما و شما را عمل شما ، سلامت بادشما را ! یعنی : بخوش خویی
~~از آن
# ~~در کذرند (3)
# (5) حسن الخلق نماء. لاحسب کحسن الخلق. ان احسن الحسن
# ~~الخلق الحسن ، البر حسن الخلق . من سعادة المرء حسن الخلق. ترجمه :
# ~~خوی خوش سبب فزودن باشد . هیچ حسب وهنرچون خوی خوش نبود . بهترین
# ~~چیزی خوی خوش بود . نیگویی خوش خویی است . از نیکویی مرد باشد خوش
# ~~خویی او.
# (6) تخلقوا باخلاق الله ! ان آݣثر الناس %~% مدخلون %~% الجنة
# ~~بتقوی(4) الله وحسن الخلق(5) . ترجمه : خلقخدا گیرید در کارها! بیشترین
# ~~مردم را که در بهشت برد پرهیز کاریست و خوش خویی.
# (7) قال الله تعالی: هدا دین ارتضیته لنفسی ، ولا تصلحه الا
# ~~السخاء وحسن الخلق، فا کرموه بهما ما صحبتموه(6) ! ترجمه : خدای
# ~~میگوید : این دینی است که برای خود [7) اختیار کردهام ، و آن را اصلاح
~~نیاورد
# ~~دین باشید !

PageV01P249

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0349.png)

# (8) انما بعثت لا تعم مکارم الآخلاق. ان تسعوا الناس باموالکم
# ~~فسعوهم باخلا قکم! ترجمه : مرا فرستادهاند تا مکارم اخلاق باتمام
~~رسانم، و
# ~~آن را بکمال برم . شما نتوانید که با مردمان بمالها نیکوئی کنید، پس
~~بایشان
# ~~نیکویی کنید باخلاق خویش !
# (9) لا تحلسوا علی ظهور الطرق ، فان ابیتم فغضوا الا یصار ،
# ~~و ردوا السلام ، واهدو الضالة ، و اعینوا الضعیف! ترجمه : بر راهها
# ~~منشینید، اگرلابد خواهید نشست چشم نگاه دارید ، وجواب سلام دهید ، و
~~گمراه
# ~~را راه نمایید ، و ضعیفان را یاری کنسد !
# 10) ان الله جواد ، بحب معالی الاخلاق ، و بکݣره سفسافها.
# ~~ترجمه : خدای جواد است ، و جوانمرد را دوست دارد ، وخویهای لئیم و دنی
~~را
# ~~دشمن دارد (1).
# 11) ان لله2) وجوها من خلقه لحوائج الناس ، برغبون
# ~~فی الاجر، یعدون الجود مجدا . والله حب مکارم الاخلاق . ترجمه :
# ~~ترجه».: خدای را رویهایی است از خلق، یعنی : مردانی که برای بر آوردن
~~حاجات
# ~~باشند ، رغبت کنند در مزد (4) ، و جوانمردی را از بزر گواری شمرند .
~~وخدامکارم
# ~~اخلاق را دوست ms155 دارد.
# (12) من رغب فی المکارم عف عن المحارم . فی سعة الا خلاق PageV01P250
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0350.png)

# ~~کنوز الا رزاق . ترجمه : هر که در مکارم راغب بود از محارم پرهیز کند .
~~در
# ~~خوش خویی کنجهای روزی بود.
# 13) سوء الخلق بفسد العمل ، کما نفسد الصبر العسل . تعم
# ~~التخلق الکرم . ترجمه : خوی بد عمل را تباه کند ، چنانکه صبرعسل را
~~تباه
# ~~کند . نیک خویی باشد کرم.
# (10) حسن الخلق خیر فرین، والا دب خیر معین . آݣرم الحسب
# ~~هو
# ~~حسن الخلق. علیکم بمکارم الاخلاق ! فانها رفعه. و انا کم و
# ~~الا خلاق الدنیة! فانها بضع الشرف، و یهدم المجد . ترحبمه :[نیکخویی
# ~~بهترین همدم است ، و ادب بهترین یاری کننده . گرامیترین هنر نیکخویی
~~است
# ~~برشما باد بمکارم اخلاق ! که آن بزر گواری و رفعت باشد . و بپرهیزید از
~~اخلاق
# ~~فرومایه و دنی ! که آن شرف را نیست کنند ، ومجد را خراب .
# کفی بالقناعة ملکا ، و بحسن الا خلاق نعیما . من ظن
# رک   خبرا ، فصدق (1) ظنه ! ترجمه : تمام ملکی باشد [قناعت، وتمام
# ~~نعمتی خوش خویی . هر که بتو ظن نیک برد ، او را تصدیق کن ، و ظن او
~~راست
# ~~گردان !
# (16) اساءة الکریم إحسان اللئیم ، لان الکریم إذا اساء منع
# ~~اذاه ، واللئیم اذا احسن کف اذاه . ترحجمه : بدی کریم احسان لئیم بود ،
~~PageV01P251
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0351.png)

# ~~چه کریم که بد بود آن بود که بدی نکند و این از و کفایت نبو پس بد
~~کردهباسد،
# ~~و غایت نیکو کاری لئیم نیز همان بود که بدی نکند .
# قدر الرجل علی قدر همته ، وصدفه علی قدر مرونه ، و
# ~~-
# ~~شحاعته علی قدر انفته ، و عفته علی قدر غرته . ترحمه : قدر واندازهآ
~~مرد
# ~~بر قدر همت (1) او بود وصدق او برقدر مروت او ، و شجاعت او برقدر حمیت
~~او،
# ~~و پرهیز کاری [او] برقدر غیرت او.
# (18) لومیزت الآشیاء ، لعلمت : ان الکذب مع الجبین ، والصدق
# ~~مع الشجاعة ، والراحة مع الیاس ، والتعب مع الطمع، والحرمان
# ~~مع الحرص، والدل مع الدین؛ و تکثرة الصمت نکون الهیبة،
# ~~و بالنصفة بکثر ms156 الواصلون، و بالا فضال بعظم الا قدار ، و بالتواضع
# ~~بتم النعمه ، و باحتمال المؤنة حب التودد ، و بالسیرة العادلة یفهر
# ~~المناویء ، و بالحلم عن السفیه بکثر الا نصار علیه . ترجمه : اگر
# ~~میان چیزها تمیز کنی ، بدایی که دروغ با بددلی باشد ، و راست گفتن با
~~شجاعت ،
# ~~و راحت با نومیدی ، و رنج باطمع ، وحرمان با حرص ، وخواری با وام : و
~~هیبت
# ~~بخاموشی(2) بسیار باشد ، وبانصاف مردمان بکسی پیوندد ، و بافضال
~~اندازههابزرگ
# ~~گردد ، وبتواضع نعمت تمام شود ، و بتحمد مؤنت دوستی واج گردد، و بسیرت
# ~~عادل خصمان و دشمنان را قهر توان کرد ، و بحلم نمودن از بیخردان باوران
~~بسیار
# ~~جمع شوند و تو را برو یاوری کنند .
### | 2 اصل : خواموشی.

PageV01P252

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0352.png)

# ) کان لی فیما مضی اخ فی الله ، وکان بعظمه فی عبنی صغر
# ~~الدنیا فی عینه، وکان خارجا من سلطان بطنه ، فلا یشتهی مالا بجد ،
# ~~ولا بکثر اذا وحد، و کان آݣثر دهره صامتا ، فان قال بد القائلین،
# ~~و نفع غلیل السائلین، و کان ضعیفا مستضعفا ، فان حاء الحد فهو
# # لیث غاد(1) وصل واد، و %~% لا یدلی بحجة حتی یاتی قاضیا، وکان
# ~~لا بلوم احدأ علی ما جد العذر فی مثله ، حتی سمع اعتذاره ،
# ~~وکان لا بشکو وحعا الاعند برئه ، و کان نقول ما بفعل ، و کان ولا
# ~~نهول ما لایفعل ، و کان ان غلب علی الکلام لم یغلب علی السکوت،
# 5-5.--5 %~% د. %~% 5--سم
# ~~و کان علی ان سمع احرص منه علی ان بتکلم ، وکان اذا بدهه
# *هو و - ود
# ~~امران بنظر ابهما آقرب الی الهوی فخالفه . فعلیکم بهده الخلائق،
# ~~فالزموها ، و تنافسوا فیها ! فان لم تستطیعوها ، فاعلموا : ان اخذ
# ~~القلیل خیر من ترک الکثیر (2) ! ترجمه : پیشازین مرا برادری بود در راد
# ~~خدای ، که او را درچشم من قدر و بزرگی از آن بود که دنیا در چشم او
~~خوار و
# ~~خورد بود ، و از تحت تصرف (3) و تسلط شکم بیرون آمده بود ، وآرزو
~~نخواستی
# ~~چیزی که حاضر نبودی ms157 و نیافتی، وچون بیافتی بسیار نخوری ، و در بیشتر
~~احوال
# ~~خاموش(2) بودی ، اما چون دز سخن آمدی بردیگر گویند گان غلبه کردی ، و
~~PageV01P253
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0353.png)

# ~~تشنگی سایلان بردی ، و ایشان را بجواب سیراب گردانیدی ، و بظاهر خویشتن
~~را
# ~~ضعیف نمودی ، وچون کاری بجد درپیش آمدی شیر [ی] بود آسوده که بامداد
# ~~برخیزد درطلب فریسه ، ماریقتال که دروادی باشد ، هیچ حجت نیاوردی
~~تاحکومت
# ~~گذارده نکردی ، و ملامت نکردی کسی را بر آنچه در امتثال آن عذری نباشد
~~،
# ~~مگر آنکه عذر خواستن او بشنیده بودی ، و حجت او منقطع شده ، و شکایت
~~رنج
# ~~نکردی مگر بعد از آنکه بهتر شده بودی ، و آن گفتی که بکردی ، و آن
~~نگفتی
# ~~که نکردی ، و اگر سخنی برو غالب شدی بسخن بودی ، یعنی : سخن ازو بیشتر
# ~~گفته ، اما بخاموشی بر و غالب نبودندی، که بیشتر ازو کسی خاموش نبودی،
~~وشنیدن
# ~~از گفتن دوستتر داشتی ، و چون دو کار او را پیش آمدی آن کردی که مخالب
# ~~هوای او بودی . برشما باد که این خلقها فرا گیرید ، و بران ملازمت
~~نمائید ، و در
# ~~آن راغب باشید ! اگر نترانید. بدانید که : اگر اند کی فرا گیرند بهتر
~~از آنکه همه
# ~~فرو گذارند.
# (20) نافسوا فی المکارم ، و سارعوا فی المغانم ، ولا تحتسبوا
# ~~-5*   3 و.
# ~~معروف لم تعجلوه ، واکتسبوا الحمد بالنجح ، ولا تکتسبوا بالمطل
# ~~ذما ! ترحمه : رغبت کنید در مکارم ، و بشتابید بنعمتها ! و نیکویی که
~~تعجیل
# ~~نکرده باشید درشمار میارید ، حمد و مدح اکتساب کنید بآنکه حاجات بر
~~آورید ،
# ~~و بدفع دادن مذمت(1) کسب نکنید !
# (21) اللهم إنی اعوذ بک من هیجان الحرص ، وسورة الغضب، PageV01P254
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0354.png)

# ~~وغلبة الحسد، وضعف الصبر ، و قلة القناعة ، و شکاسة1 الخلق،
# ~~و الحاح الشهوة ، وملکة الحمیة، ومتابعة الهوی ، و مخالفة الهدی،
# ~~وسنة الغفلة، وتعاطی انلکلفة ، و ابثار الباطل علی الحق ، والاصرار
# ~~علی المآثم ، واستکثار الطاعة ، واستقلال المعصیة ، و مباهاة
# ~~المکثرین ، والازراء علی المقلین ، وسوء الولابة لمن تحت ابدینا ،
# ~~و ترک الشکر لمن اصطنع ms158 العارفه عندنا ، وان نعضد ظالما ، او ان
# ~~ه و- -   نخذل ملهوفا او نروم مالیس لنا بحق ؛ او نقول فی العلم بغیر
# علم %~% )
# ~~ترجمه : خداوندا بتو میپناهیم از انگیخته شدن حرص، وسورت خشم ، و غلبهآ
# ~~حسد ، وضعف صبر، واند کی قناعت، و زشت خویی ، وشهوت الحاح کننده ،
~~وغلبهآ
# ~~حمیت مذموم ، ومتابعت هوی ، ومخالفت راه راست ، [وخواب غفلت] ، وفرا
~~گرفتن
# ~~کلفت ، وباطل برحق گزیدن ، وبر گناهها اصرار نمودن ، وطاعت را بسیار
~~شمردن،
# ~~و معصت را اندک داشتن ، و با مال داران مباهات کردن ، و درویشان را عیب
~~کردن
# ~~بر درویشی ، و بد داشتن زیردستان را ، و شکرنا گذاردن کسی را [که ] با
~~ما
# ~~نیکو کاری کرده باشد ، و از آنکه ظالمیرا یاری کنیم، ویا مظلومی رافرو
~~گذاریم،
# ~~و یا چیزی که حق ما نباشد طلب کنیم، یا در چیزی که ندانیم از علوم سخن
# ~~گوییم.

PageV01P255

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0355.png)

# ~~عند نا عمل عامل ولا اجتهاد ناصح . ترحبمه : حرمتها بنزدیک ما محفوظ
# ~~باشد ، وعهد نگاهداشته . عمل عاملی را ضایع نکنیم ، و نه جهد نکخواهی
~~را.
# (23) لنعفون(2) سیئات الخلف حسنات(3) السلف، و لتحد ننا
# ~~--5سه
# ~~علیکم اعطف و بکم الطف من غبرنا(4) . ترجمه : بدیهای فرزندان
# ~~بنیکیهای پدران و گذشتگان بخشیم ، و ما را برخود مهر بانتر ولطف
~~کنندهتر از
# ~~دیگران یابید (5).
# من کلام الحکماء والدعاة
# 24) ذللو اخلا قکم (6) للمحاسن . وقودوها الی المحامد ،
# # وعلمو   المکارم ، وعودوا %~% ه %~% الجمیل ، واصبروا علی
# ~~لا بشا   انفسکم فیما تحمدون غبه ، ولا تداقوا الناس
# ~~وزنا نوزن ، وتکرموا بالغنی عن الاستقصاء ، وعظموا آقدارکم
# ~~با لتغافل عن دنی الأمور(8! ترجمه : اخلاق خود را رام کنید درطلب
~~کارهای
# ~~نیکو ، و آن را بچیزهائی کشید که محمدت نتیجه دهد . و مکارم بیاموزید
~~(9) ، PageV01P256
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0356.png)

# ~~اخلاق محتشمی
# ~~و نیکویی بعادت کنید(1) ، ونفس خود را براختیار کارهایی که عاقبت آن
~~محمود
# ~~باسد بدارید ، و با مردمان باریک فرو مگیرید [در] کارها، وکریمی
~~نمایید(2)
# ~~بآ نکه استقصا نکنید(3) ، و قدر خود را بلند گردانید بآنکه از کارهای
~~دنی تغافل
# ~~کنید ms159 (4)!
# 25) اعلم بان الفرائض فی الا موال آقل منها فی الاخلاق ، و
# ~~انما تدراء بالعال ما صحبک و کان لک ، و حاهک ف اخلاقک غیر
# ~~زائل ولا مغصوب منک(5) ، والمال بتلفه الزمان لامحالة، و الفضیلة
# ~~لا ببلی بهجته . ترجمه : بداناه حقوق و فرائض در مالها کمتر از آن بود
~~که
# ~~در اخلاق ، و بمال چیزی دریابی که باتو باشد و تو را باشد ، و جاهی که
~~باخلاق
# ~~کسب کنی زایل نشود و کسی ازتو غصب نکند، و مال را روز گار تلف گرداند
# ~~لامحاله، و تازگی فضیلت هر گز کهنه نشود .
# (26) الفضیلة سوق (6) النفس الی کما لها الاحص بها عن النقص
# ~~العارض لها ، وکمال النفس الحکمة ومکارم الاخلاق . ترجمه:
# ~~فضیلت راندن نفس بود از نقصان که او را عارض شده بکمال خاص او ، یا
~~آرزوی PageV01P257
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0357.png)

# ~~نفس(1) آن کمال را . و کمال نفس حکمت بود و مکارم اخلاق .
# (27) من امتنع علیه ابراز فعله الخاص به ، فقد صار وجوده
# ~~مضاهیا لعدمه() . ترحمه : هر که ازاظهار فعل خاصخود امتناء کند ، وجود
# ~~او مقابل(3) عدم او باشد .
# (28) احق الناس بالمعاشرة من وافقک علی الا خلاق الحمیدة.
# ~~ترجمه : سزاوارترین مردمان بمعاشرت ، کسی بود که باتو براخلاق ستوده
~~موافقت
# ~~کند
# 29) حافظ علی احسن ماعرفت به عند اهل العقل والمعرفة ،
# ~~وتزید فیه ! واباک ان تتعرص لا مرمذموم بدالة ماسبق لک الی الناس
# # من عمل محمود، و   لا %~% نظن ان حسناتک تستغرق سیئاتک ! فان
# ~~القلیل من الاساءة یمحق کثیرا من الحسنات . ترجمه : ببهتر کاری که: و
# ~~را بآن شناسند اهل عقل و تمیز مواغابت کن ، و در آن کوش که آن در زیادت
~~باشد!
# ~~و بپرهیز از تعرض کاری مذموم بدلیری عملی محمود که مزدمان از تو
~~بدانسته باشند!
# ~~و مپندار که سیئات تو در حسنات مستغرق شود ! که اندک کاری بد ، بسیار
~~حسنات
# ~~را نیست کند .
# (30) الحکمة باسرها وقدها وکثرها وصاعها و مدها و PageV01P258
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0358.png)

# ~~ضحضاحها (1) وعدها (2) ، فی الاخلاق وقویمها و بعدیلها و نفی
# ~~الشوائب ms160 والروائب عنها . واصحا بنا قد ا کتفوا منها بشییءمن المتطق،
# ~~4
# ~~وهو آلة لا حکنمة ؛ و بشیی. من حدیث الطبیعة ، وهو شد (3) لا
# # اتجار (؟)؛   و بشییء من اوائل علم التوحید ، %~% و بهو تشکک
# ~~لا استیقان . ترجمه : حکمت بتمامت یا اندک و بسیار آن و خطیر و حقیر آن
~~و
# ~~کم وبیش آن ، آنست که اخلاق را است ومهذب داری ، و شوایب و تهمتها را
~~از آن
# ~~دور کنی (4) . و یاران ما براند کی از منطق اقتصار کردهاند ، و آن آلتی
~~است نه
# ~~حکمت؛ و برچیزی از حدیث علم طبیعت ، و آن اندک علمی است سحر(؟) و دور
# ~~درشدن (؟) در آن علم ممکن نیست ؛ و براند کی از اوائل علم وحید ، یعنی
~~: علم
# ~~الهی (5) ، و آن در شک افتادن است نه بیقین رسیدن
# (31) حسن الخلق عشرة اشیاء : قلة الخلاف ، وحسن الا نصاف،
# ~~وترک طلب العثرات ، وتحسین ما یبدو من السیئات ، والتماس المعدرة،
# ~~واحتمال الا ذی ، والرجوع بالعلامة علی نفسه ، والتفرد تمعرفة
# ~~عیوب نفسه دون عیوب غیره ، وطلاقة الوجه للصغیر77) والکییر ،
~~PageV01P259
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0359.png)

# ~~و لطف الکلام لمن1) دونه وفوقه2. ترجمه : خوش خویی ده چیز بود:
# ~~خلاف کم کردن ، وانصاف بدادن ، و عیب ناطلبیدن ، و گناه مردمان بوجهی
~~نیکو
# ~~بر گرفتن ، وطلب عذر کردن ، و تحمل رنج کردن ، و ملامت راجه با خود
~~کردن ،
# ~~و عیب خود جستن نه عیب مردم ، وخوش رویی با همه کس ، و سخن لطیف کفتن
~~با
# ~~کم از خود یا بیشتر از خود . شعر :
# هی النفس ان تهمل تلازم خساسة
### | ان تنبعث نحو الفضائل تلهج PageV01P260
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0360.png)

# الباب الخامس ز االعشرون
# فی الحلم والعفو و کنظم الغیط
# الابات (1) والکاظمین الغیظ ، والعافین عن الناس ، و الله بحب
# ~~المحسنین . ترحجمه : در وصف مؤمنان گوید که : خشم فروخورند گان ، و از
# ~~مردمان عفو کنند گان ، وخدا نیکو کاران را دوست دارد.
# (2) خذ العهو، و امر بالمعروف ، واعرض عن الحاهلین ، ولیعفوا
# ~~50
# ~~ولیصهحوا . ترجمه : عفو کن ، وبنیای فرمای ، واز نادان اعراض کن ms161 ، باید
~~که
# ~~عفو کنند(1) و از حرام در گذرند
# (3) و ان تعفوا آقرب للتقوی ، ولا تنسوا الفضل بینکم ! و اذا
# ~~خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما . ترجمه : اگر عفو کنید بتقوی نزدیکتر
# ~~باشد ، وفضل درمیان خود فراموش مکنید! چون جاهلان با ایشان خطاب
~~کنندسلام
# ~~گویند، یعنی حلم را کار فرمایتد .
# (4) فیما رحمة من الله لنت لهم، ولو کنت فظا غلیظ القلب
# ~~لا نفضوا من حولک . ترحجمه : برحمتی ازخدایست که توچنین باحلم و وقاری
~~، PageV01P261
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0361.png)

# ~~و اگر تو درشت و سطبردل بودی مردم از گردا گردتو بیرا کندی.
# 5) العلم بالتعلم ، والحلم بالتحلم . اطلبوا العلم ، واطلبوا
# ~~مع العذم السکینة والحلم 1) ترجمه : علم بآموختن حاصل آید، حلم بآنکه
# ~~حلم فرا خود آورند . علم طلب کنید ، و بعلم سکینه وحلم !
# (6) اللهم لا بدر کنی ولا ادر که : زمان لا یتبعون فیه العلیم ولا
# ~~3
# ~~ستحیون فیه من الحلیم . ترجمه : خدایا منما مرا که دریابد [ و دریابم]
~~:
# ~~روز گاری [ را ] که در آن روز گار متابعت عالم نکنند و از حلیم شرم
~~ندارند !
# (7) خلقان حبهما الله : الحلم والا ناة . ان الله حب الحلیم
# ~~الحیی ] الغنی المتعفف (2) . ترحمه : دو خلق باشد که خدا دوست دارد :
# ~~حلم و آهستگی [ را . خدا دوست دارد مردی حلیم شرمگین توانگر پر هیز کار
~~را .
# (8) من یکظم غیظه باحره الله ، من یغفر(3) بغهر الله له ، ومن
# ~~بعف بعف الله عنه . ترحمه : مرد عفونکند ازمظلمهآ غیری الاکه که خدا
~~عزت
# ~~او بیفزاید (4).
# (9) ما اعز الله جهل قط ، ولا آذل حلم قط . من کظم غیظا PageV01P262
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0362.png)

# ~~و-
# ~~وهو یقدر علی انفاذه ، ملا ء الله قلبه امنا و ایما نا . ترحمه :
~~خداهیچکس
# ~~را بجهل عزیز نکرده است ، وبحلم خوار نکرده است . هر که خشمی که
~~بتواندراند
# ~~فرو خورد ، خدا دل او پرایمنی و ایمان گرداند .
# (10) العفو لا یزید العبد الا عزا ، فاعفوا ! بعز کم الله1 . ترجمه :
# ~~عفو نیفزاید بنده را الا عزت، پس عفو کنید ! که خدا شما را عزیز گرداند
~~.
# (11) ثلث من لم تکن ms162 فیه واحدة ، فلا عتدن بشیی ، من عمله :
# ~~و و رو-*
# ~~نقوی حجزه عن معاصی الله، وحلم یکف نه السفه2)، و خلق بعیش
# ~~ه فی الناب . ترحمه : هر که بکی ازسه چیز دروموجود نبود باید که هیچ
~~عمل
# ~~خود را در حساب نیاورد : پرهیز کاری که بدان از معاصی باز ایستد، و حلم
# ~~که سفاهت را از خود باز درد ، و خلقی نیکو که بان در میان] مردم) زند
~~گانی
# ~~کند.
# (12) من دعا علی من ظلمه ، فقد انتصر . با معشر المو حدین .
### | 0-
# ~~ان الله عفا عنکم، فلیعف بعضکم عن بعض ! ترجمه : هر که برظالم خود
# ~~دعا کند ، داد خود بستده باشد . ای جماعت موحدان ! خدا از شما عفومیگند
~~، شما
# ~~از یکدیگر عفو کنید!
# (13) الحلم عز ، والحکمة کنز . الحلیم من غفر العیظیم . الحلم
# ~~فدام السفیه(2) . ترجمه : حلم عزی بود، و حکمت گنجی حلیم کسی بود که
~~PageV01P263
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0363.png)

# ~~گناه بزر گ بیامرزد . حلم دهن بند بیخرد باشد .
# (14) الحلم والا ناة تو امان بنتجهما علوالهمه. السخط عار
# ~~و الغضب نار . ترجمه : حلم و آمستگی دوهم شکماند ، که از علو همتزایند
~~.
# ~~ناخشتودی عار بود ، وخشم سبب عذاب.
# 15) الحدة نوع من الجنون ، لان صاحبها بندم ، وان لم یندم
# و وو وه صه
# ~~فجنو نه مستحکم . ترجمه : تیزی نوعی از دیوانگی باشد ، از جهت آناه
# ~~صاحبش پشیمان شود ، یس اگر پشیمان نشود دیوانگی [ او  مستحکم باشد.
# (16) الحلم1) عشیرة ، الحلم عطاء ساتر . لاشیی ، امقت
# ~~من الغضب. ترجمه : حلم بجای خویش وعشیرت بود ، حلم یوشندهآ عیبها بود
# ~~هیچ مردم را دشمن روی نگرداند مگرخشم .
# (17) آول عوض الحلیم من حلمه ان الناس انصاره علی الحاهل.
# ~~نرجمه : اول عوض حلیم از حلم او آن بود که مردمان یاری او کنند برجاهل
~~.
# (18) العفو زکوة الظفر . اذا قدرت علی عدوک ، فاجعل العفو
# ~~شکرا لقدرتک ! ترجمه : عفو ز کوة ظفر است . چون بر دشمن طفریابی ، عفو
# ~~را شکر قدرت خود کن !
# (19) الجود حارس الاعراض، والسلو غرضک ممن غدر، والاستشارة
# ~~عین الهدابة . ترحجمه : جود ms163 پاسبان عرضها بود ، و تسلی غرض تو از آنکه
~~غدر
# ~~کنند ، و مشاورت عین راه راست یافتن .

PageV01P264

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0364.png)

# 20) عفوک عن المسییء افضل ، والاخذ بالجمیل اجمل . اولی
# ~~الناس بالعفو اقدرهم علی العقوبة . ترجمه : عفو از بدکردار فاضلتر ،
~~وکار
# ~~با مجاملت نیکوتر . کسی که برعقوبت قادرتر بود بعفو اولیتر.
# 21) بلغ الحسن علیه السلام ان معاویة علیه اللعنة والعذاب
# ~~قال : تنبغی ان تکون ألهاشمی جوادا، والمخزومی تیاها، والزبیری
# ~~شجاعا ، والاموی حلیما ؛ و الا لم یتشبهوا قومهم . فقال علیه السلام :
# ~~ما احسن ما نظر لقومه ، اراد ان جود بنوهاشم باموالهم فیفتقروا،
# ~~-ه و-و-5
# ~~..ه و-و و.ه--و-*3
# ~~ویحلم بنوامیة فیحبب و بسود1 . ترجمه : بحسن علی علیه السلام رسید که
# ~~معاویه (علیه اللعن) کفته است که : باید که هاشمی جوایمرد بود ، و
~~مخزومی
# ~~متکبر ، و زبیری دلیر ، و اموی حلیم؛ و اگرنه باقوم خود مشابهت نکرده
~~باشند .
# ~~حسن علیه السلام گفت : چون نیکو نظری(2) استکه خود قوم خود را کرده
~~است،
# ~~میخواهد که بنیهاشم را تحریص کند برجود تادرویششوند ، و بنی مخزوم را
~~بر کبر
# ~~تا ایشان را دشمن دارند ، و بنی الزبیر را برشجاعت تا کشته شوند و نیست
~~کردند ،
# ~~و بنوامیه را بر حلم تا ایشان را بدوستی گیرند و ایشان مهتری کنند .

PageV01P265

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0365.png)

# (22) ان الحلم زینة ، والوفاء مروة ، والصلة نعمه ، والاستکبار
# ~~صلف، والعحلة سفه ، والسفه ضعف(، والعلو ورطة، ومجالسة(2
# اهل (الد ناءة شر ، ومحالسة اهل الفسق ریبه . ترجمه : حلم زینتبود،
# ~~و وفا مروت ، وصلت رحم نعمت ، و تکبر لاف زدن ، و تعجیل بیخردی ، و
~~سفاهت
# ~~ضع -، وبلندی مرتبه وزطه مخوف ، ومجالست دونان شر ، و مجالست فاسقان
~~سبب
# ~~تهمت .
# (23) اللهم حلنی بحلیة الصالحین، و البسنی زینة المتقین: فی بسط
# ~~العفو، وکظم الغیظ، واطفاء النائرة ، ولین العریکة، وخفض الجناح،
# ~~وحسن السیرة، وسکون الریح، وطیب المخالفة، والسبق الی الفضیلة3).
# ~~ترحمه : خدایا مرا بحلیت صالحان آراسته کن ، و زینت متقیان پوشان در
~~عفو
# ~~گستردن ، وخشم فرو خوردن ، وبنشاندن فتنه ، و نرمی جانب ، و مدارا با ms164
~~مردم ،
# ~~و نیکو سیرتی ، و لاف نزدن[4) ، ومجالست نیک ، وسبق بردن بفضیلتها
# (24) والله ما منعنی حهلکم من الحلم عنکم و تغمد زلا تکم
# ~~وهفواتکم والرافة بکم والعفو عنکم. فان شکرتم ، و الا فان الله
# ~~لا بضیع احر المحسنین . ترحمه : بخدا که مرا جهل شما باز ندارد از حلم
~~با
# ~~شما ، وپوشیدن گناه شما ، ومهربانی برشما ، و عفو از شما . اگر شکر این
~~بگذارید، PageV01P266
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0366.png)

# ~~و الا خدا مزد نیکو کاران ضایع نگذارد .
# من کلام الحکماء والدعاة
# 25) قبا لحکیم : کیف حتال الا نسان لئلا بغضب؟ فقال :
# ~~لیکن ذا کرا فی کل وفت : انه لیس بجب ان خدم فقط بل وان
# -- %~% و-5وه -- %~% 4
# بخدم ، و انه لیس بحب ان حتمل بل و ان %~% بحتمل ، و انه لیس
# ره - ---ه
# ~~جب ان صبر علیه بل و ان بصر هو ابضا من الناس ؛ و ان بعام :
# ~~ان الله یراه دائما : فانه اذا فعا ذلک حقائقها لم یغضب . ترحجمه :
# ~~حکیمی را گفتند : چه حیلت کند (1) [ انسان]تا خشم بر و مستولی نشود ؛
~~گفت :
# ~~باید که پیوسته برخاطر او باشد که : واجب نیست که پیوسته خدمت او کنند
~~[2)
# ~~بلکه او را نیز خدمت باید کرد ، و واجب نیست که همه ک طاعت او دارند
~~بلکه
# ~~او را نیز طاعتی میباید داشت ، و واجب نیست که پیوسته ازو تحمل کنند
~~بلکه او
# ~~را نیز تحمل باید کرد ، و واجب نیست که بر بدخویی او صبر کنند بلکه او
~~را نیز
# ~~با دیگران صبر باید کرد ، و باید داند که پیوسته خدا او را میبیند : که
~~چون این
# ~~معانی بحقیقت نزدیک او مقرر شود خشم نگیرد (3) .
### | د-
# (26) بالمقدرة بمتحن الناس و تعرف همهم : فمن کف اذاه PageV01P267
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0367.png)

# ~~عن الناس ، وهو علی ذلک قادر ، فهو الموصوف بکبر الهمة والقدر
# ~~فی نفسه . ترجمه : مردمان را بقدرت امتحان کنند، و همتهای ایشان بهن
# ~~شناسند (1) . هر که رنج خود از مردمان باز دارد ، و او قادر باشد ،
~~موصوف بود
# ~~ببزرگی همت ، و ms165 بلندی قدر درنفس خود ،
# (27) اباک وعزة الغضب فانها مفضیه بک الی ذل الاعتدار.
# ~~ترجمه : بیرهیز از عرت خشم که آن [تو را ] بمذلت عذر خواستن [ میکشاند
~~و
# ~~لا محاله خواری باید نمود.
# (28) دعا فیثاغورس حماعه من اصدقائه الی طعامه ، فصادف
# ~~خادمه قد تهاون بالامر، ولم یعد شیئا مما حتاج إلیه، وحضرالقوم،
# ~~فلم یغضب الحکیم، ولکنه ضحک وقال : لقد استفدنا ألیوم ماهو
# ~~افضل مما اجمعنا له، وهو کظم الغیظ ، و ملک الغضب ، والظفر
# ~~بالصبر ، والتحصن بالحلم . ترجمه : فیثاغورس قومی [از] دوستان را
# ~~بمهمانی خواند ، تا ایشان را طعامی دهد . چون وقت آن رسید که ایشان جمع
~~آمدند،
# ~~خدمتکاری که داشت غفلت کرده بود ، وطعام نساخته ، ومیهمانان بخانهآ
~~اوحمع آمده
# ~~بودند . حکیم خشم بگرفت ، وبنزدیک میهمانان آمد و خندان ، و با ایشان
~~گفت :
# ~~امروز چیزی فایده گرفتم بهتر از آنچه بجهت آن جمع آمده بودیم ، و آن
~~خشم
# ~~نمودن .

PageV01P268

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0368.png)

# (29) سئل حکیم : من ادنی الناس؟ فقال : من لا بثق %~% باحصد،
# ~~ولا شق به احد . فیل : ومن آلئم الناس ? فقال من سئل العفو ،
# ~~فلم یعف . ترحجمه : از حکیمی پرسیدند که از مردمان که دنیتر باشد ؟ گفت
~~:
# ~~کسی که بهیچ کس وایق نبود ، و هیچکس باو واثق نباشد. گفتند که : از
~~مردمان
# ~~که لئیم [تر]: گفت : کسی که ازو عفو خواهند [و] عفو نکند.
# 30) جعل لرجل جعل علی ان یشتم سفراط و بنتقصه ، فلقیه
# ~~فی ملاء من الناس ، فاغرق فی سته ، فما سمع من سفراط حوانا ، ولا
# ~~رای () منه انکارا ، ثم لقیه من غد فی طریق ، فقال له : با خلبلی!
# ~~ان کان ههنا وجه آخر تظن انک تنتفع بنافیه فلا تمتنع من ذلک.
# ~~ترجمه : مردی را بمزد گرفتند ، تا سقراط را دشنام دهد برملا و عیب او
~~گوید.
# ~~در میان مردمان باو رسید ، در دشنام مبالغت کرد . سقراط هیچ جواب نگفت
~~و هیچ
# ~~انکار نکرد . پس دیگر روز او را دید تنها، گفت : ای دوست من ! اگر وجهی
# ~~دیگر میدانی که بدان از ms166 سبب من منفعتی بتو رسد ، تا از آن امتناعی نکنم
~~. و
# ~~تفاوتی نیست .
# 31) اذا حصل عدوک فی قدرتک ، خرج من حملة اعدائک ،
# ~~و دخل فی حشمک . ترجما : چون دشمنی در تحت قدرت تو آمد ، از حساب
# ~~دشمنان بیرون شد ، و در حساب خدم وحشم آمد .

PageV01P269

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0369.png)

# ان الا سکندر لما فتح بعض المدن الح علیها بالسیف
# ~~بعد الظفر بها . فکتب الیه ارسطاطالیس : اخطات فی هدا الفعل ،
# ~~لان القوم کانوا لک اعداء فی الحرب ، فلما ظفرت بهم صاروا خولا،
# ~~و قبیح بالا نسان ان سیء بخوله ، فینبغی اذا ظفرت ان تضع
# ~~او زار الغضب مع اوزار الحرب. ترجمه : اسکندر چون شهری از شهرها
# ~~بگرفت ، بسیاری از اهل آن شهر بکشت ، بعد از آنکه بریشان ظفر بافته بود
~~.
# ~~ارسطاطالیس باو نوشت که : خطا کردی درین کار ، از جهت آنکه ایشان
~~دشمنان
# ~~تو بودند در حرب ، چون ظفر یافتی خدم و خول شدند ، و زشت باشد که مردم
~~با
# ~~زیردستان بدی کنند ، میبایست که چون ظفر یافتی با [1] وزار حرب ، یعنی
~~:
# ~~سلاح ، اوزار خشم نیز بنهادی .
# 33) ما غضبی علی من املک ، وما غضبی علی من لا املک.
# ~~چه خشم گیرم بر کسی که مالک او باشم ، و چه خشم گیرم بر کسی که مالک او
~~نباشم،
# ~~پس خشم بهیچ حال محمود نیست .
# (34) اتی الاسکندر تعدو له، قد کان متظاهرا بعداو ته وثلبه،
# ~~فعفا الا سکندر عنه . فقال بعض ندمائه : لو کنت انا انت لقتلته .
# ~~فقال الا سکندر : واذ لست انا آنت فلا اقله (2) . ترجمه : دشمنی را از
~~PageV01P270
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0370.png)

# ~~آن اسکندر که بدشمنی و بد گفتن او مشهور بود بگرفتند ، و بنزدیک او
~~آوردند،
# ~~اسکند ازو عفو کرد . بعضی ندیمان اسکندر گفتند : اگر من(1] تو بودمی او
~~را
# ~~بکشتمی . اسکندر کفت : چون من تو نیستم او را نمیکشم.
### | و-ه-4
# (35) قال خالد بن صفوان : رابت رحلا بشتم عمرو بن عبید ، فما
# ~~بق شبئا. فاما سکت ، قال له عمرو : آجرک الله علی الصواب ، وعفر ms167
# ~~لک الخطاء ! قال خالد : ما حسدت علی شییء حسدی له علی حلمه
# ~~و کلمتیه (2). ترجمه : خالدبن صفوان گوید : مردی را دیدم که عمرو
~~عبیدرا
# ~~دشنام میداد ، چنانکه هیچ باقی نگذاشت . چون خاموش شد ، عمر گفت خدا تو
~~را
# ~~در صوا مزد دهاد ، و خطای تو سامرزاد! خالد گفت : برهیچ چیز حسد نبردم
# ~~چناناه ب حلم او و آن دو کلمه که بگفت .
# (36) اذا کان الا نسان مغضبا لم یرد عنه اللسان الا الخطاء.
# ~~کما ان البحر اله یج لا سلم عنه من السفن الا الواحد بعد الواحد.
# ~~ترحمه : چون مردم خشم گرد زبان از او ادا نکند الا خطا ، چنانکه از
~~دریای
# ~~آشفته خلاص نبابد هیچ کس الا بنادر یکی بعد از یکی.
# 3) قیا : حس صدیق لدبوحانس ، فدخل علی الا سکندر
# ~~وقاا : ان کان فلان مسیئا فهب ذنبه لی6 ، وان کان بریئا ، فکن
# ~~انت اولی بتخلیته ! قال الاسکندر : بادیو جانس ! ان العفو PageV01P271
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0371.png)

# ~~محرضة (1) علی الذنب . قال : صد قت ، وکذلک العقاب مبعثة (2) علی
# ~~الضغن . قال الا سکندر : فما ذا اذن ؟ قال : عقاب ، لنآلا یوثق بالعفو،
# ~~-
# ~~و عفو ، لئلا یؤیس من الکرم . قال: احسنت ! وخلی صاحبه . تم قال
# ~~الا سکندر : لله در یونان ! محانیننا حکماء ، و عقلاؤ نا ملائکة!
# ~~و لآیس امه فی الارض لها هده الفضیله ، وعندها هده الودیعه !
# ~~ترجمه : دوستی از آن دیو جانس را حبس کردند ، بشفاعت نزدیک اسکندر شد ،
# ~~و گفت اگر این مرد گناهی کرده است یمن بخش ! و اگر نکرده است تو
~~اولیتری
# ~~باطلاق او ، گفت : ای دیو جانس عفو مردم را بر گناه احراض (3) میکند.
~~دیو-
# ~~جانس گفت : چنین است : وهمچنین نیز مردم را عقاب بر کینه و عداوت باعث
~~باشد.
# ~~اسکند رگفت . پس حملت چیست ؛ دیو جانس گفت : وقتی عقاب میکنی تا
~~بعفووایق
# ~~نشوند ، و وقتی عفومیانی تا از کرم نومید نشوند . گفت : نیکو گفتی، و
~~آن مرد
# ~~را رها کرد. پس اسکندر گفت : خدا یونان را نگاه دارد! دیوانگان ما
~~حکیمانند ،
# ~~وعاقلانما ms168 فرشته ! وهیچ گروه را بر روی زمین این فضیلت نیست ، و بنزدیک
~~ایشان
# ~~این ودیعت [نه] ، یعنی : حکمت که بنزدیک ما هست .
# تناس ذنوب فومک ان حفظ الذ
### | نوب اذا قدمن من الذنوب PageV01P272
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0372.png)

### | شعر
# ~~0..   ه-و-305
# ~~من لا بغمض عینه عن عدوه
### | وعن بعض مافیه بمت(1) وهوعائب
# ~~و من یتیع جاهدا کل عثرة
### | جدها ولا یسلم له الدهر صاحب PageV01P273
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0373.png)

# الباب السادس و للمشرول
# یآفات الحسد والحقد والعداوة
# ~~الا بات (1) ام یحسدون الناس علی ما آتیهم الله من فضله .
# ~~تا حسد میبرند برمردمان بر آنچه خدای از فضل خود بایشان داده - کفار و
~~منافقان
# ~~را گوید.
# ~~(2) ولا تتمنوا ما فضل الله بعضکم علی بعض. ترجمه : بآرزر
# ~~میخواهند بآنچه تفضل داده است بعضی را از شما بربعضی .
# ~~3) انما یرید الشیطان ان بوقع بینکم العداوة والبغضاء.
# ~~ترحسه : دیو میخواهد که دشمنی و بغض در مان شما افاند .
# ~~(4) و القینا بینکم العداوة والبغضاء ، قد بدت البغضاء من
# -4   و وووه  سرد
# ~~افواههم وما تخفی صدورهم ا کبر . ترجمه : در میان شما افکندیم عداوت
# ~~و بغض - یعنی : از آن جهودان - دشمنی و بغض از زبانهای ایشان طاهر
~~میشود ، و
# ~~آنچه در دلها پوشیده دارند بزر گتر و بیشتر است .
# ~~(5) و اذا لقو کم قالوا : آمنا . واذا خلوا عضوا علیکم الآ نامل.
### | سرره..
# ~~قل : موتوا غیظکم ، ان الله علیم بدات الصدور . ان تمسسکم حسنة
~~PageV01P274
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0374.png)

# ~~نسؤهم ، وان تصبکم سیئة فرحوابها . وان نصبروا و تتقوا،
# ~~لا بضر کم کیدهم شیئا . ترجمه : منافقان را مگوید : چون بشما رسند
# ~~گویند که ایمان آوردیم، و چون بایکدیگر خالی باشند از خشم خدا انگشت
# ~~بدندان میگزند. که میرید از خشم که برشما مستولی است ، خدا آگاهست
~~بآنچه
# ~~در دلها و سینه ها باشد . اگر نیکی بشما رسد ایشان را ناخوش آید ، و
~~اگر رنجی
# ~~بشما رسد شادمان شوند . و اکر صبر کنید و بپرهیزید ، مکر ایشان شما را
~~زیان
# ~~ندارد ، و بشما گزند نتواند رسانید .
# ) کاد الحسد ms169 ان بغلب القدر . ان الحسد لیا کل الحسنات
# ~~کما تا کل النار الحطب (1) . ترجمه : میخواهد حسد که برتقدیری که
# ~~کردماند غلبه کند ، پعنی : آنچه تقدیر دیگری را باشد حاسد خود را
~~خواهد(2).
# ~~حسد حسنات را نیست کند چنانکه آتش هیزم را .
# (7) و قال : قال الله : الحاسد عدو لنعمتی، متسخط لقضائی
# ~~غیر راض بفسمتی التی قسمت بین عبادی . ترجمه : پیمبر گفت که گفت
# ~~خدای تعالی : حاسد [دشمن ] نعمت من است ، و از قضای من خشم گرفته است ،
# ~~بقسمت من راضی نیست که در بند کان خود کردهام .
# (8) وقال : ان لنعم الله اعداءا . قیل : ومن هم ؟ قال : الذین
# ~~5
# ~~حسدون علی ما آتیهم الله من فضله . ترجمه : گفت : بحقیقت نعمتهای
~~PageV01P275
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0375.png)

# ~~خدا را دشمنان اند . گفتند : ایشان کیستند ؟ گفت : آنانکه بر مردمان
~~حسدمیبرند
# ~~بچیزهایی که خدا از فضل خود بایشان داده است .
# 9) سیصیب امتی داء الامم . قالوا : وما داء الامم؟ قال :
# ~~الآشر والبطر والتکاثر والتنافس والتباعد والتحاسد ، حتی یکون
# ~~البغی تم الهزج . ترحمه : زود باشد که بامت من همان علت رسد که بدیگر
# ~~امتان رسید . گفتند : علت دیگر امتان چه بوده است ؟ گفت : بطر ، ومغرور
~~شدن ،
# ~~وبمال مفاخرت کردن ، و دردنیا رغبت نمودن ، و از یکدیگر دوری جستن ، و
~~حسد
# ~~و دشمنی با یکدیگر ، تا بغی کنند ، پس مزح و مزاح حادث تود .
# (10) دب(1) الیکم داء الأمم من قبلکم: الحسد و البعضاء ، و
# ~~الذی نفس محمد بیده! لا تدخلون الجنة حتی تؤمنوا، ولن تؤمنوا
# ~~حتی تحابوا/12. ترجمه : بشما سرایت کرد همان علت که بدیگر امتان رسید
# ~~پیش از این ، وآن حسد و بغض است ، بخدای که جان محمد بفرمان او است که
~~در
# ~~بهشت نشویدتا ایمان نیاورید ، وایمان نیاورده باشید تابایکدیگر دوستی و
~~نیکخواهی
# ~~نکنید .
# 11) لا تقاطعوا ، ولا تحاسدوا ، ولا تدابروا، ولا تباغضوا،
# ~~و کونوا عباد الله اخوانا ! ترجمه : ازیکدیگر مبرید ، و بر یکدیگر حسد
# ~~مبرید . و دشمنی ومخالفت مکنید ، ای بند کگان خدا برادران یکدیگر باشید
~~!

PageV01P276

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0376.png)

# ) لا تظهر ms170 الشماتة باخیک ، فیعا فیه الله و یبتلبک . لا راحة
# ~~مع الحسد . ترحبمه : اظها. شماتت مکن بر برادر خود ، که خدا او را
~~عافیت دهد
# ~~و تو را مبتلا کند . با حسد راحت نبود.
# 18) ستة بدخلون النار فبل الحساب ستة : الأمراء بالجور ،
# ~~والعرب بالعصبیه ، والدهاقین بالتکبر ، والتجار بالخیانة ، واهل
# ~~الرستاق بالجهالة، والعلماء بالحسد. ترجمه : شش کس در دوزخ شوند
# ~~پیش از حساب بشش چیز : امیران بجور وستم ، وعرب به تعصب ، و دهاقین و
~~رؤسا
# ~~به تکبر ، و تجار بخیانت ، و اهل روستا بجهل و نادانی ، و عالمان بحسد
~~بردن .
### | ه... %~% 35
# (14) الا اخبر کم بشرارکم : من آکل وحده ، ومنع رفده
# ~~...
# ~~و ضرب عبده . الا اخر کم بشر من ذلکم : من لا یقبل عثرة)
# ~~و لا یقبل معذرة ، ولا تغفر ذنبا . الا اخبر کم یشر من ذلکم : من
# ~~5-
# ~~یبغض الناس و یبغضونه . ترحجمه : شما را آگاه کنم از بدترین شما: کسی
# ~~بود که تنها خورد ، و عطا ندهد ، و بنده را بزند . شما را خبر دهم بکسی
~~که ازینان
# ~~بدتر بود : کسی بود که عفو نکند ، و عذر قبولنکند ، و گناه نیامرزد .
~~شما راخبر
# ~~دهم بکسی که ازینان بدتربود : آنکسی بود که مردمان را دشمن دارد ،
~~ومردمان
# ~~او را دشمن دارند .
# (15) الحسد منشهء الکمد ، ومنبت ادواء الجسد . لا راحة PageV01P277
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0377.png)

# ~~لحسود، ولا وفا ء لملوک. ترجمه : حسدرنج واندوه ورد ، وعلتها درتن پدید
# ~~کند . حسود را راحت نبود ، و ملوک وفا نکنند (1) .
# 10) لا یرضی عنک الحاسد حتی یموت احد کما . العجب لغفلة
# ~~الحساد عن سلامة الا جساد . ترجمه : حاسد از توخشنود نشود تا از در یکی
# ~~بنمیرید . عجب است تا حاسدان از تندرستی مردمان چرا غافلند .
# (17) الحرص والکبر والحسد دواع الی التقحم فی الذنوب،
# ~~الشر حامع لمساوی العیوب . ترحجمه : حرص وتکبر و حسد داعی بسیاری
# ~~گناهان اند ، شر جامع همهآ عیبهای بداست .
# (18) لله در الحسد ، ما اعدله ! بقتل (2) الحاسد قبل ان بصل
# ~~الی المحسود . العداوة بشغل القلب. ترجمه : خدا یار حسد باد ms171 ، چگونه
# ~~عادل است (3) ! نگاه میدارد حسد [ کننده] را در رنج پیش از آنکه بمحسود
~~رسد،
# ~~یعنتی : بمقصود خود . دشمنی دل را مشغول میدارد .
# اکبر الآعداء اخفاهم مکیدة ، الحاسد بظهر وده فی اللقاء
# ~~درد
# ~~و بغضه فی المغیب . ترحجمه : بزر گترین دشمنان کسی بود که مکراو
~~یوشیدهتر
# ~~بود . حاسد دوستی نماید بروی و دشمنی کند در غیبت .
# من عاد [ی] الناس لم یخل %~% من عداوة عاقل او حاهل،
# ~~فلیحدر حیلة العاقل، ولیجتنب شر الجاهل . ترجمه : هر که با مردمان
~~PageV01P278
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0378.png)

# ~~دشمنی کند خالی نباشد از عدوت عاقلی یا جاهلی ، پس باید که از حیلت
~~عاقل
# ~~حذر کند ، و از شر جاهل بپرهیزد .
# (21) صحة الجسد من قلة الحسد ، عقوبة الحاسد من نفسه . الحاسد
# ~~5
# ~~بغتاظ علی من لا ذنب له . ترجمه : تندرستیاز کم حسدی بود، یعنی : حسود
# ~~رنجور بود ، و بی حسد از آن رنج ایمن . عقوبت حاسد هم از نفس اوست ،
~~حاسد
# ~~بر بی گناه خشم گرفته باشد.
# (22) حسد الصدیق من سفم المودة . من نظر فی عیب نفسه ،
# ~~اشتغل عن عیوب غیره . ترجمه : حسد دوستان را از بیماری دوستی بود (1).
# ~~هر که در عیب خود نظر کند ، از عیب دیگران باز ماند .
# (23) وارز قنی سلامة الصدر(2) من الحسد ، حتی لا احسد احدا
# ~~من خلقک . ترحمه : مرا سلامت سینه ازحسد روزی کن ، تا بر هیچاس از خلق
# ~~تو حسد نبرم.
# (24) اللهم ایدلآنی من بغضة اهل الشنآن المحبة ، ومن حسد
# ~~اهل البغی المودة(3 ! ترجمه : خدایا مرا از بغض اهل عداوت دوستی بدل ده
~~،
# ~~و از حسد اهل ستم سودت عوض بخش !

PageV01P279

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0379.png)

# 2) اباک ومعادات الر جال ! فانها لن بعدمک مکر حیلم او
# ~~مفاحاة لئیم . ترحجمه : از دشمنی مردمان پیرهیز ! که با وجود دشمنی از
~~مکر
# # حلیعی یا از ناگاه قصدی که لئیمی کند [ ایمن نمانی %~% 1
# 26) اربعه اشیاء القنیل منها کثیر : النار ، والعداوة ، و الفقر،
# ~~والمرض . ترجمه : چهار چیزاست که اندک او بسیار بود : آتش ، و دشمنی ،
~~و
# ~~درویشی، و بیماری. ms172
# ) امور الدنیا حتمل التحاسد والتباغض ، و لیس ذلک من
# ~~شان (1) المؤمن . ترحمه : کارهای دتیا محتمل حسد بردن بر(2) یکدبکر ،
# ~~و دشمنی کردن با یکدیگر باشد ، و آن نه کار مؤمنان است .
# من کلام الحکماء والدعاة
# 28) اذا رات (3) العامة منازل (4) ااخاصة حسدتها و تمنت
# ~~5-
# ~~امثالها ، واذا رات مصارعها بدالها . کان القائل اخذ ذلک من القر آن
# ~~قوله تعالی فی فصه قارون : «قال الذین یریدون الحیوة الدنیا :
# ~~بالیت لنا مثل ما اویی قارون ، انه لذو حظ عظیم . وقال الذین
# ~~أو نوا العلم: ویلکم ثواب الله خیر ، الی فوله تعالی: واصبح الذین
~~PageV01P280
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0380.png)

# ~~تمنوا مکانه بالا مس یقولون : « و یکان الله یبسط الرزق لمن بشاء
# ~~و بقدر من عباده ، لولا ان من الله علینا لخسف بنا .» ترجمه : چون عوام
# ~~منازل خواص بینند برایشان حسد برند ، و امثال آن بآرزو خواهند ، و چون
~~آفات
# ~~و مصارع منزلها بینند از آن حسد پشیمان شوند . مگراین سخن از قرآن
~~گرفتهاند
# ~~که در وصف قارون میگوید که : « چون قارون با زینت برقوم بگذشتی اهل
~~دنیا
# ~~گفتی : کاشکی ما را همین دادند که قارون را ، که او بختی(1) عظیم دارد
~~. و اهل
# ~~علم گفتند : وای برشما ! ثواب خدا بهتر. تا آنجا که : چون قارون بزمین
~~فرو شد آن
# ~~قوم که برو حسد می بردند گفتند : خدای روزی فراخ و تنگ میدارد چنانکه
# ~~میخواهد ، اگر خدای برما نعمت نکردی بتنگی ما را نیز بزمین فرو بردی
~~چون
# ~~قارون.»
# 29) ما سار ع الحسد الی احد مسارعته الی اصحاب البخت .
# ~~ترحمه : حسد بهیچکس چنان را [ه] نیابد بزودی ، چنانکه بخداوندان بخت
# ~~راه یابد.
# (30) عذب حسادک بالا حسان الییهم ! آعل القلوب قلب الحاسد.
# ~~ترجمه : حاسدان را باحسانی که با ایشان کنی عذاب کن! بیمارترین دلها دل
# ~~حاسد بود.
# 31) وسئل حکیم : ما بال الحسدة حزنون دائما؟ قال :
# لا نهم لایحز نون   لما ینزل بهم من الشدة فقط، بل ولما ینآل الناس
~~PageV01P281
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0381.png)

# ~~من الخیر ، ولا بخلوا العالم ممن انعم الله علیه ms173 . ترجبمه : از حکیمی
# ~~پرسیدند که چرا حاسدان پیوسته اندوهگین باشند : گفت : زیرا که ایشان
~~اندوه
# ~~نه تنها بررنجی برند که بایشان رسد. بلکه بهر چیزی که بمردمان رسداند و
~~هگین (1)
# ~~شوند ، وهر گز عالم از اهل خیر و نعمت خالی نبود .
# 32) و سئل حکیم ای شیء اعون للحسود علی ترک الحسدب
# ~~فقال : ان بعلم ان ذلک اذی حمله علی نفسه ، وانه لا ححة له
# ~~فی نقله نعمة عن موضعها ، و انه لا بنتقص حسده الا نفسه . فیل :
# ~~فهلا بقدر الحاسد ان بضر بالمحسود؟ قال : کنف بقدر علی ذلک،
# ~~و هو لا صل الی ذلک الا یشر بصل الی نفسه ، و ان زالت نعمة
# ~~المحسود لم یصا البه. ترجمه : از حایمی پرسیدند که چه چیز حسود را
# ~~یاری بیش دهد بر ترک حسد ؟ گفت : آننه بداند که حسد رنجی است که او
~~تحمل
# ~~آن میند و بخود میرساند کد بیفایده [ است]، و او را بر زایل کردن نعمتی
~~از
# ~~اهل آن هیچ دست و حجت نخواهد بود ، و بحسد او نقصان جز بنف او راه
~~نخواهد
# ~~یافت. گفتند : حاسد تواند که بآناس که برو حسد میبرد رنجی رساند ؛ گفت
~~:
# ~~چگونه تواند ، که او با دل رنج بخود میرساند ، ومحسود بیخبر ، و اکر
~~نعمت از
# ~~محسود زایل شود او را سودی نخواهد داشت . یعنی : در همه احوال حاسد را
~~رنج
# ~~خواهد ود بی راحت.

PageV01P282

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0382.png)

# (33) انفص الناس عیشا الحسود . لا ستطیع ان بتق الله من یبفض
# ~~الناس . ترحجمه : ناخوشترین عیش مردم حسود بود . نتواند که ازخدای
~~بپرهیزد
# ~~کسی که مردمان را دشمن دارد .
# 34) لیس صلاح العدو مما بوثق به العدو اذا صالحته ، فاحترز
# و
# ~~منه ، کما تحترز من الحیة اذا حملتها فی کمک . ترجمه : برصلاح دشمن
# ~~اعتماد نتوان کرد ، وبسبب صلاح ازو ایمن نتوان بود . چون بادشمن صلح
~~کنی ازو
# ~~احتراز کن ، چنانکه ازمار احتراز کنی، اگرچه او را در آستین نهاده باشی
~~.
# ~~والدین الیسیر ، والعدو الحقیر ، والحرص القلیل . ترجمه : چهار ms174 چیز
# ~~است که اندک آن خورد (1) نتوان شمرد ، و از آن احتراز باید کرد : گناه
~~خورد
# ~~که خورد شمردن گناه گناهی بزر گ بود ، و قرض که از اندک همان مذلت لازم
# ~~آید که از بزرگ ، و دشمن حقیر که بوقت فرصت همان نکایت کند که دشمن
~~بزرک ،
# ~~و حرص اندک که چون رخصت آن داده شود سیفزاید .
# (36) لا ینبغی للعاقل ان یزرع العداوة اتکالا علی قوته ، کما
# ~~لا حب لصاحب التریاق ان یشرب السم اتکالا علی تریاقه. ترجمه :
# ~~نشاید که عاقلدشمنی کارد باعتمادی که برقوت خود کرده باشد ، چنانکه
~~نشاید که
# ~~کسی تریاق داشته باشد زهر خورد از روی اعتماد بر تریاق.
# (37) المحبة والبغضة تعدلان بالفکر عن الاصایة . الجاهل PageV01P283
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0383.png)

# ~~د وی
# ~~عدو نفسه ، فکیف بکون صدیقا لغیره! ترجمه : دوستی و دشمنی فار
# ~~مردم را ازراست دیدن بازدارد ، چنانه ویند.حبک الشبیء بعمی ویصم».
# ~~جاهل عدو خود بود ، دوست دیگری چون تواند بودن !
# ~~(38) الغضب اذا کان ابتداء کان منه الغیظ ، والحقد هو غضب
# ~~یبهی فی النفس. ترجمه : خشم چون ابتدا کند غیظ حاصل آید ، اما حقد خشمی
# ~~بود که در نفس مانده باشد .
### | شعر :
# ~~تلک المساعی اذا ما اخرت رجلا
### | احب: للناس عیبا کالذی عابه
# کذاا (1) من کان هدم المجد عادته
### | فانه لبناة المجد عیابة
### | شعر :
# 3
# ~~اصیرعلی شر العدو (2) فان صبرک آکله
# النارتأ کل نفسها ان(3) لم تجد ما تا کله PageV01P284
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0384.png)

# لیاب السابع والعشرون
# فی الحث10 علی التواضع وخفض الجناح
# الایات (1) واخفض جناحک لمن اتبعک من المؤمنین . ترجمه :
# ~~مراعات ومدارات کن با متابعان خویش از مؤمنان .
# (2) و عباد الرحمن الذین بمشون علی الارض هونا . ترجمه :
# ~~بند گان خدا آنان اند که برزمین آهسته روند - استعارهآ تواضع است وخضوع
~~.
# (3) ولا تصعر خدک للناس ، ولا تمش فی الآ رص مرحا ! ان الله
# ~~لا حب کل مختال فخور . واقصد فی مشیک ، واغضض من صوتک!
# ~~ان انکرالا صوات لصوت الحمیر . ترجمه : روی بمگردان بتکبر از مردم،
# ~~و برزمین بنشاط و ms175 تکبر مرو! که خدا متکبر فخر کننده را دوست ندارد . و
~~میانه
# ~~میرو ، و آواز خوابانیده میدار ! که زشتترین بانگها بانگ خر باشد.
# (4) تلک الدار الا خرة، نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض
# ~~ولا فسادا ، والعاقیة للمتقین . ترجمه : آن سرای آخرت است، که برای
# ~~کساغی ساخته ایم که درزمین بلندی و جاه نطلبندونه تباهی، و عاقبت نیک
~~پرهیز کاران را
# ~~باشد .

PageV01P285

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0385.png)

# (5) التواضع لا یزید العبد الارفعة، فتواضعوا ! یرفعکم الله.
# ~~ترجمه : تواضع نیفزاید بنده را الا بلندی ، یس تواضه کنید! تاخدا شما
~~را بلند
# ~~گرداند.
# (6) من تواضع لله رفعه الله ، ومن تکبر وضعه الله . من حمل
# -
# ~~سلعته فهد بریء من الکبر . ترجمه : هر که بسویخدا تواضع کند خدا او را
# ~~بلند گرداند ، وهر که تکبر کند خدا او را وضیع (2) گرداند . هر که بار
~~خود
# ~~بر گیرد از تکبر بیزار شده باشد .
# (7) طوبی لمن بواضع فی غیر منقصة ، وذل فی نفسه من غبر
# ~~مسکنة . ترحمه : خنک آنکس که تواضع کند بینقصان و بیعیبی و حاجتی ، و
# ~~خویش را رام و خوار دارد بی احتیاجی.
# (8) الا آدلکم علی اهلی الجنة ! کل ضعیف متضعف لو اقسم علی
# ~~«   --*
# # ربه لا بره . الا آدلکم علی اهل النار؟ کل متکتو خوات3 %~% .
# ~~ترجمه : شما را دلالت کنم ر اهل بهشت ؟ هرضعیفی باشد ضعیف نماینده ،
~~یعنی :
# ~~متواضع ، که اگر سو گند بر خدای دهد حاجت او را بر آورد . شما را دلالت
~~کنم
# ~~بر اهل دورخ ؛ هرمتکبری باشد متکبر بدخوی.
### | -5.
# (9) المؤمنون هینون لینون، بدرون من یحرم علی النار: کل هین PageV01P286
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0386.png)

# ~~لین سهل وریب . ترحمه : مؤمنان نرم جانب باشند ، میدانند که کیست
~~بردوزخ
# ~~حرام : هر نرمی آسان جانبی که رضای او نزدیک باشد .
# (10) الر فق من ، والخرق شؤم . اذا احب الله عبدا الهمه
# ~~التواضع وحفض الجناح . ترجمه : رفق مبارک بود ، و احمقی شوم . چون
# ~~خدا بندهای را دوست دارد او را تواضع و نرمی جانب الهام دهد .
# (11) التواضع سلم الشرف ، نعم القرین الرفق ، و ms176 بس القرین
# ~~الخرق . ترجمه : تواضع نردبان و وسیلت شرف باشد ، نیک قرینی بود چرب و
# ~~نرمی، و بدقرینی بود حماقت .
# (12) اشتری بالکوفة تمرا فحمله فی طرف ردائه ، فتبادره
# ~~الناس ، و قالوا : با امبر المؤمنین! نحمأ عنک . فقال علیه السلام :
# ~~رب ااعیال احق . ترجمه : مولابا علی علیه السلامخرما خریده و بر ردا
~~کرد و
# ~~بر گرفت ، مردمان بتعجیل بشتافتند تا ازو بستانند ، گفت : صاحب عیال
~~اولیتر
# ~~آنکه بار خود بر گیرد . و آن از غایت تواضه او بود .
# (13) لو رخص الله فی الکبر لاحد من عباده لرخص فیه لخاصه
# ~~انبیاثه ، و لکنه سحانه کره الیهم التکبر و رضی لهم التواضع ،
# ~~فالصقوا بالارض خدودهم وعفروا فی التراب وجوههم و خفضوا
# ~~للمؤمنین اجنحتهم . ترجمه : اگرخدا رخصت دادی در کبر بندهای ازبند گان
~~PageV01P287
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0387.png)

# ~~خود رخصت پیمبران را دادی ، ولیکن او از دوستان خود تکبر نپسندیده است.
# ~~پس ایشان روی بر زمین مینهند ، و در خال میمالند در پیش معبود خود ، و
# ~~با مؤ منان مدارات و تواضع میکنند.
### | هو و
# (14) و قال فی صفة المتقین 1) : بعده عمن تباعد عنه زهد ،
# و نزا   ، و دنوه ممن دنا منه لین و رحمه ، لیس تباعده کبر
# ~~و عظمة، ولا دنوه بمکر وخد بعة(2) . ترجمه : در صفت متقیان فرمود که
# ~~او بهر که نزدیکی جوید نرمی و رحمت بود . نه دوری او از تکبر و عظمت
~~باشد ،
# ~~و نه نزدیلی او بمکر و فریب ،
# (15) و قال ، وقد لقیه عند مسیره الی الشام دهاقین الا نبار ،
# ~~ه..
# ~~فترجلوا له ، واشتدوا بین بدبه ، فقال : ما هذا الذی صنعتموه؟ فقالوا
# ~~خلق منا نعظم به(33) آمراء نا . فقال والله ما بنتفه بهدا امراهآ کم
# انکم لتشفون به علی انفسکم %~% فی دنیا کم %~% ، و تشهون به
# ~~فی آخرتکم . وما اخسر (4) المشقه وراءها العقاب ، و اربح الدعة
# ~~معها الامان من النار (5) . ترحمه : در آن وقت که مولانا علی بشام
~~میشددهفانان
# ~~انبار - یعنی : رئیسان، که در آن وقت دهقان را رئیس گفتندی - پیش ms177 او
~~آمدند ،
# ~~پیاده شدند ، و در پیش اسب او میدویدند ، فرمود که : این چرا مکنید؛
~~گفتند : PageV01P288
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0388.png)

# ~~عادت اهل این ولایت چنین بود که برین وجه تعظیم پادشاهان کنند . گفتند
~~: بخدا
# ~~که امیران شما را درین منفعتی نیست ، و شما را رنج میرسد در دنیا ، و
~~زیان میدارد
# ~~در آخرت ، وچه زیان مند بود مشقتی که بعد از آن عذاب کنند ، و چگونه
~~سودمند
# ~~یاشد آسایشی تا (1) بعد از آن امان باشد از عذاب !
# (16) اللهم لا ترفعنی فی الناس درحة الا حططتنی عند نفسی
# ~~مثنها ، ولا تحدد(2) لی عزا ظاهرا الا احدثت لی ذلة باطنة [عند
# ~~نفسی] بقدرها ). ترحجمه : خدایا مرا در میان مردمان درجه بلند مکن الا
# ~~که بنزدیک نفس من هم چندان فروتر آورده باشی ، و هیچ عز بتاز گی ظاهر
~~مکن
# ~~الا ذلی بقدر آن در باطن من آورده باشی!
### | *
# 17) لا ستعلین مسلم علی مسلم، ولا عترضن علیه فی دینه
# ~~و عفیدته14 . ترجمه : باید که هیچ مسلمان برهیچ مسلمان بلندی نجوید ، و
# ~~بردین و اعتقاد او اعتراض نکند .
# (18) ومن سجلاته : ولما امر لذ کره السلام برفع تقبیل الا رض
# ~~والر کاب والید وحظره وکتب سحلا فی ذلک فذ کر فیه : ان
# ~~امیرا لمؤمنین بنهیکم ایها الناس! حمیعا عن تقبیل التراب وغیره عند
# ~~المتناول(2) بالحضرة ، والتعرض لر کاب اوید فی مواکب الخلافة ،
~~PageV01P289
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0389.png)

# ~~او التخلق باخلاق الشرک فی الا نحناء والا بماء الی الارض ، وامر ان
# ~~یرفض تقبیل الا رص والر کاب والید ، فان ذلک من سیماء الجبارین
# ~~واخلاق المتکبرین . ترجمه : چون مولانا حاکم شد اشارت فرمود بآنکه
# ~~بوسه دادن بزمین و رکاب و دست(1) بر گیرند ، و حرام کرد آن را ، و در ن
~~باب
# ~~سجل فرمود نبشتن ، نبشت که : امیرالمومنین ، یعنی : مولانا لذکره
~~السلام ، شما را
# ~~ای مردمان ! نهی میکند از بوسه دادن خاک و غیرخاک ، در آن وقت که بحضرت
~~او
# ~~میرسید (2) ، یابوسه در رکاب او دهید درمو کب خلافت ، تا عادت اهل ms178 شرک
~~گرید،
# ~~در پشت خم دادن و بزمین اشارت کردن، و آن معالی از میان بر گرفت ، که
~~این
# ~~اخلاق جباران و گردن کشان و متکبران بود (3).
# من کلام الحکماء والدعاة
# (19) التواضع یفر بک الی ربک، و بدهب عنک حسد الناس ،
# ~~نزدیک گرداند، و حسد مردمان از تو دور کند ، و دوستی و شفقت ایشان تو
~~را
# ~~حاصل کند .
# (20) التواضع حط الا نساین نفسه الی منزلة دون منزلته لغیر PageV01P290
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0390.png)

# ~~شهوة ولا نقیصة ، والصلف وصفه نفسه بمنزلة لا ستحقها . ترجمه :
# ~~تواضع آن بود که مردم خود را بمنزلتی فرود آورد دون منزلتی که دارد بی
~~احتیاجی
# ~~و نقصانی ، و لاف زدن آن بود که نفس را بمنزلتی فرود آوری که مستحق آن
# ~~نباشی.
# (21) التواضع هورضاءالا نسان منزلة دون ما یستحقه بفضله1)
# ~~ومنزلته . ترجمه : تواضع آن بود که مردم خشنود شود بمنزلتی، دون آنچه
~~مستحق
# ~~آن بود بفضل ومنزلت خود .
# 22) قیل لبزرجمهر : هل تعرف نعمة لا حسد صاحبها علیها،
# ~~--*
# ~~و بلاء لا رحم صاحبه علیه ؟ فقال : نعم ، اما التعمة فالتواضع ، واما
# ~~البلاء فالکبر (2) . ترجمه : از بزرجمهر پرسیدند که : هیچ نعمت میشناسی
# ~~که بر صاحب آن [نعمت حسد نبرند ، و هیچ بلا که برصاحب آن ] بلا که بدان
# ~~مبتلا باشد رحمت ثکنند ؛ گفت : آن نعمت تواضه بود ، و آن دلا تکیر.
# (23) التواضع مع الجهل والبخل احمد عند الحکماء من التکبر
# ~~مع الادب والسخاء . ترحمه : تواضع باجهل و بخل بنزدیک حکما بهتردارند
# ~~از تکبر باسخاوت و ادب.
# (24) کان جعفر ألبرمکی دون الفصل اخیه فی السخاء، و کان
# ~~مع ذلک احب الی الناس و اکثر صیتا وذݣرا ، وذلک لتواضع PageV01P291
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0391.png)

# ~~کان فیه و تکبر کان فی اخیه. ترجمه : جعفر برمکی از برادر خود فضل در
# ~~سخا کمتر بودی ، ومردمان او را دوستتر داشتندی . وصیت و ذکر او بیش ، و
~~آن
# ~~از جهت تواضع او بود و تلبر فضل .
# (25) کن متواضعا ! لیفرح لک بالخیر . التکبر علی الآغنیاء
# ~~تواضع . ترجمه : متواضع باش اتا بخیر ms179 تو شادمان شوند . تکبر بر
~~توانگران
# ~~تواضه بود .
# 26) قیل لا نوشروان : ما القناعة ، وما التواضع ؟ قال : اما
# ~~القناعة فالرضاء بالقسم ، وسخاء النفس عما لا بنبغی الرغبة فیه . واما
# ~~التواضع فاحتمال الآ ذی من کل احد، ولین الحانب لمن(1) هودونه.
# ~~قیل : وما ثمرتهما؟ قال : تمرة القناعة الراحه ، وثمرة التواضع محبه
# ~~الناس . قیل : وما العجب ، وما الر باء قال : العجب ان یظن المرء
# ~~ینفسه مالیس عنده ، والریاء ان بتصنع للناس و بظهر لهم الصلاح
# ~~- و-5و
# ~~وهو خلو منه . فیل : فا بهما اشد اضرارا؟ قال : اما علی نفسه فالعجب
# ~~و اما علی غیره فالر باء). ترجمه : ازانو شیروان پرسیدند که قناعت
~~چیست؟
# ~~و تواضع چیست؟ گفت: قناعت رضادادن باشد بقسمت ، و سخاوت نفس در آنچه
~~بدان رغبت
# ~~نباید کرد . فاما تواضع تحمل رنج بود از همه کس و نر می جانب کسی را که
~~از تو فروتر PageV01P292
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0392.png)

# ~~باشد . گفتند : ثمرهآ هردوچیست ؟ گفت : ثمرهآ قناعت راحت ، و ثمرهآ
~~تواضع آنکه
# ~~مردمان صاحبش را دوستدارند. گفتند : عجب وریا چیست؛ گفت : عجب آن بود
~~که
# ~~مردم در خود صورتی کنند که نباشد ، وریا آن بود که حیلت کنند بامردمان
~~و صلاحی
# ~~که درو نباشد فرا نماید . گفتند : کدام زیان کارتر ؟ گفت : آنکس را که
~~در نفس
# ~~خود باشد عجب ، و مردمان را ربا .
# (27) اصحب السلطان بالحذر ، والصدیق بالتواضع . والعدو
# ~~بالحجة ، والعامة بالبشر الحسن ، و نفسک برفض الهوی ، و ربک
# ~~بالا ستسلام ! ترجمه : با پادشاه مصاحبت کن بآ نکه ازو حذر کنی ، و با
~~دوست
# ~~بتواضع ، و با دشمن بحجت ، و باعوام بکشاده رویی ، و با خود بفرو
~~گذاشتن هوای
# ~~نفس ، و با خداوند خود بگردن نهادن فرمان او را .
# (28) المنظر محتاح الی القبول، والحسب محتاج الی الادب ،
# ~~والسرور محتاج إلی الا من ، والقربی محتاح الی المودة ، والمعرفة
# ~~محتاج الی التجارب ، والشرف محتاج انه التواضع. ترجمه : منظر (1)
# ~~نکومحتاج بود بقبول ازدلها ، ونسب بلند محتاج بود بادب نفس، وشادمانی
~~محتاج
# ~~بود بامن ، وخویشی محتاج بود بدوستی ms180 ، وشناخت چیزها محتاج بتجارب ،
~~وشرف
# ~~و رفعت محتاج بود بتواضع ، یعنی : بی این شرایط بگمال نرسند.
# 29) قیل للاسکندر : بم نلت هذه الدرجه ؟ قال : بتعظیمی
# ~~گ   8-2-   5وو   فل من حیسبته ارفع درجه منی، و بتواضعی لکل من حسبته
~~کفوا PageV01P293
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0393.png)

### | الباب السابع والعشرون
# -
# ~~ی، و بشفقتی علی کل من حسبته دونی . ترجمه : اسکندر را گفتند:
# ~~بچه بافتی این درجه؟ گفت : بآنکه هر کرا از خود بلندتر یافتم در درجه،
~~تعظیم
# ~~او کردم ، وهر که را مانند خود یافتم با او تواضع نمودم ، وهر کرا
~~فروتر یافتم برو
# ~~شفقت داشتم .
# (30) المتواضع (1) من طلاب العلم آکتثرهم علما، کما ان المکان
# ~~المنخفض آݣثر البقاع ماءا . ترجمه : متواضه از طالبان علم ، علم بیشتر
# ~~حاصل کند ، چنانکه جای درشیب از بقعه ها ، آب بیشتر میگیرد .
# 31) قیل لحکیم من القدماء : بای شیء تفتخر؟ فقال : بدوام
# ~~التعلم . فروی هدا عند ابی سلیمان المنطقی ، و قیل له : هدا حتمل
# ~~ضرو با من الحواب ، فبما ذا تفتخر انت ! قال : نقولی فی الله ما اعلم،
# ~~و سکوتی عنه فیما لا اعلم . ثم قیل لا بی النفیس(2) : فانت بای
# ~~شیی، تفتخر؟ فقال : باغماضی عن زهرة الحیوة الدنیا ، واطلاعی
# ~~علی ما وراءها من الکرامة والزلفی . وقیل لا خر : بای شیی،
# ~~نفتخر؟ فقال : مفری (14 من الهیولی بقدر الطاقة ، واتصالی بالصورة
# ~~باحسن اللباقة . وقیل لا بی ز کریا : فانت بای شییء تفتخر ؟

PageV01P294

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0394.png)

# ~~فقال : تسلیطی الفکر علی العلم ، واستعانتی بالعلم علی العمل، و
# ~~شوهی الی من فیض2 لی هذه الحال، واهلنی لهذا الفضل والکمال.
# ~~م قیل للنوش   ای   و قد اعجب بهد ه الفقر ، و کان متواضعا :
# # فما تقول انت ! فقال : و انی %~% لی المقال ؟! قیل : لا تحر منا فضل
# ~~علمک بقرط تواضعک! فقال : اما اذا ابیتم ، فانی افتخر فی هده
# ~~فی الاجلة بانی (5) کنت لا افتخر فی العاحلة . ترجمه : حکیمی را از
# ~~ییشینگان گفتند : بچه فخر کنی ؟ گفت : بآنکه پیوسته علم آموزم (6) .
~~این سخن
# ~~در پیش ابو سلیمان منطقی گفتند ، و ms181 او را گفتند : این سوال محتمل
~~جوابهای
# ~~بسیار است ، تو بچه فخر کنی ؟ گفت بآنکه در توحید آن گویم که دانم ، و
~~از آنچه
# ~~ندانم خاموش باشم . پس ابوالنفیس را گفتند : تو بچه فخر کنی ؟ گفت :
~~بآنکه
# ~~چشم از لذات دنیا فرا کردهام ، و بر انچه بعد از دنیا خواهد بود از
~~کرامت و قربت
# ~~اطلاع یافتهام . حایمی دیگر را گفتند : تو بچه فخر کنی ؟ گفت : بآنکه
~~بقدر
# ~~طاقت از هیولی میگریزم ، و [با] نیکوترین اشتیاقی 7) بصورت میپیوندم .
~~از
# ~~بوزکریا پرسیدند که : تو بچه فخر کنی؛ گفت : بآنکه فکربر تحصیل علوم
~~مسلط
# ~~کردهام ، و بعلم برعمل استعانت میکنم ، و بآرزو و شوقی که مرا هست
~~بآنکس] که PageV01P295
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0395.png)

### | الباب السابع والعشرون
# ~~مرا باین حال انگیخته گردانیده است ، و اهل این فضیلت و کمال (1) کرده
~~. ی
# ~~این سخنها در پیش نوشجانی گفتند ، و اوحکیمی متواضع بود ، و او را این
~~سخنهای
# ~~نیکوخوش آمد، او را گفتند : بچه فخر کنی: گفت : مرا سخن از کجا رسید(2)
~~؟!
# ~~گفتند ما [را] از فضل وعلم بفرط تواضه خود محروم مگردان! گفت : چون دست
# ~~ازمن نمیدارید ، من در دنیا فخر بآن کنم که بدنیا واهل دنیا هر گز
~~فخرنکردهام ،
# ~~و در آخرت فخربان کنم که هر گز در دنیا فخر نکردهام .
# لمولانا علی لذکره السلام :
# # اجعل فؤادک للتواضع منزلا %~% ان التواضع بالشریف جمیل
# # و إذا ما الشریف لم یتواضع %~% اللآخلاء فهوعین الوضیع PageV01P296
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0396.png)

# الباب الثامن والعشراون
# می ذم التکبر والتجبر والافتخار
# لا بات (1) آلیس فی جهنم مثوی للمتکیرین ، فبس مثوی
# ~~المتکبرین . ترجمه : آیا (1) نه در دوزخ است جای متکبران؟ بدمقام گاهی
# ~~که متکبران را باشد !
# (2) کذلک بطبع الله علی کل قلب متکبر جبار . وخاب کل
# ~~جمارعنید . ترحجمه : همچنین خدای مهر برنهد بردل هر متکبر گردنکش .
~~خایب
# ~~باشد هرجباری ستیزه کش .
# 3) ان فی صدورهم الاکبر ماهم ببالغیه ، انه لا بحب
# ~~المستکرین . ترحجمه : نیست درسینههای ایشان الا بزرگی که بآن(2) نرسند،
# ~~خدا گردنکشان را دوست ندارد. ms182
# الا حبار (4) قال الله تعالی: الکبریاء ردائی، والعظمة ازاری،
# ~~فمن نازعنی بواحد منهما القتیه فی النار . ترحجمه : خدامیگوید : بزر
~~گواری
# ~~ردای من است ، وعظمت ازار من است ، هر که با من درین دو از یکی منازعت
~~کند
# ~~او را در دوزخ افکنم.

PageV01P297

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0397.png)

# (5) انما هلا الناس باتباع الهوی وحب الثناء . لا وحدة
# ~~وحش من العجب ، ولا حسب کالتواضع . ترجمه : هلاک مردمان بمتابعت
# ~~هوا و دوستی ثنا بود . هیچ وحدت وتنهایی مستوحشتر ازعجب نباشد ، وهیچ
~~حسب
# ~~وهنر مانند تواضه نبود .
# 6) آفةه الجمال الخیلاء ، و آفة الحسب الفخر . ترجمه : آفت
# ~~نیویی تکبر بود ، و آفت حسب فخر بود .
# (7) اباک والمخیلة ! قبل : با رسول الله ! وما المخیلة؟ قال :
# ~~سبل الا زار11 . ترجمه : پیمبر گفتند: پرهیزید از تکبر! گفتند : ای
~~رسولخدا!
# ~~تکبر چیست ؛ گفت : آنکه کنده آزار فرو گذاری هم ازتکبر بود .
# (8) من تعظم فی نفسه، واختال فی مشیه لقی الله وهوغضبان.
# ~~ترحبمه : هر که خود را بزرگ نماید ، و در رفتن تکبر نماید، یعنی :
~~میخرامد که
# ~~میرود ، چون بخدا رسد خدا با او بخشم بزد .
# -* و -ه-
# (9) من سره ان مثل له عبادالله قیام فلیتتوء مفعده من النار .

PageV01P298

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0398.png)

# ~~ترجمه : هر که خواهد که بند گان خدای درییش او برپای بایستند ، گو جای
~~خود
# ~~آتش دوزخ را ساخته کن !
# لولم تدنبوا لخشیت( علیکم اشد من ذلک : العحب
# ~~العجب   فرجمه : اگر گناه نکنید من میترسم برشما از چیزی بتر از
# ~~گناه ، وآن عجب بود عجب .
# (11) آولی من بدخل النار امبر مسلط لم یعدل ، ودو ثروة
# ~~من المال لم یعط المال حقه، و فقیر فخور . ترجمه : اول کسی که در دوزخ
# ~~شود پادشاهی مسلط بود که عدل نکند ، ، و توانگر که حق مال خود بندهد ،
~~و
# ~~درویشی که با درویشی فخر کند .
# (12) عجبت (3) للمتکبر الذی کان بالا مس نطفة و تکون غدا
# ~~جیفة (4) . ترحمه : عجب دارم از متکبری که دیروز نطفه (5) بود و فردا
~~جیفه
# ~~خواهد بود.
# (13) او له نطفة هذرة ، و اوسطه حمالة ms183 عدرة ، و آخره حیفة PageV01P299
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0399.png)

# ~~قذرة(1) . ترحجمه : اولیش نطفهآ ناخوش بوی است ، ودر میانه حمالی پلید
~~، و
# ~~بآخر جیفهای متنفر ، پس تکبر چگونه کند !
# 14) من اعجب برا به فقد ضل ، ومن استغنی بعقله زل ، ومن
# ~~تکبر علی الناس ذل . ترجمه : هر که برای خود معجب باشد گمراه شود ، و
# ~~هر که بعقل خود بینیازی نماید بلغزد ، وهر که برمردمان تکبر نماید
~~خوارشود .
# لا تفاخروا بالا باء ، ولاتنا بزوا بالا لقاب ، ولا تمادحوا،
# ~~ولا تمازحوا ، ولا تباغضوا! ترحجمه : بریدران مفاخرت مکنید ، ویکدیگر
# ~~را بلقببد مخوانید ، ویکدیگررا مدح مگویید ، ومزاح بسیار مکند ،
~~ویکدیگر
# ~~را دشمن مگیرید !
# (16) الاعجاب ضد الصواب ، و آفة الآلباب . ترجمه : عجب ضد
# ~~صواب(2) بود . و آفت عقلها باشد .
# 17) لا تفتنی بالبطر ، و اعزنی، ولا تبتلینی بالکبر، وعبدینی
# ~~لک، ولا تفسد عبادیتی بالعجب ، و اجر للناس علی یدی الخیر ، ولا
# ~~50م
# ~~تمحقه بالمن ، وهب لی معالی الاخلاق ، واعصمنی من الفخر
# ~~ترجمه : خدایا مرا[ به] بطر در فتنه میفکن ، [ وعزیزم کردان،] و بتکبر
~~مبتلا
# ~~مگردان ، ومرا به بند گی خود گیر و رام گردان ، و عبادت مرا مجب تباه
~~مکن ، PageV01P300
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0400.png)

# ~~و بردست من خیر بمردمان رسانیدن تقدیر کن ، و آن را بمنت که برایشان
~~نهم باطل
# ~~مکن ، ومرا اخلاق بلند بخش ، و از فخر کردن نگاه دار !
# 17) من سح %~% ولا نا الحا %~% : ان احق ما اعتمده
# ~~فی سیرة عدله وفضیة فصله(2) محانبة ما بدرعه ملوک العصرمن سرابیل
# ~~التکبر ، والتبری الی الله عز وحل مما یستشعرونه من التعظم
# ~~و التجبر . ترحجمه : درسجلی که مولانا حاکم فرموده است نبشتن: بهترین
~~چیزی
# ~~که مولانا بر آن اعتماد فرموده است در سیرت عدل و قضیت فصل(4) خود ،
~~آنست
# ~~که اجتناب مینماید از آنچه پادشاهان روز گار می پوشند از جامهآ تکبر ،
~~و بیزار
# ~~میشود باخدای از آنچه ایشان در دل گرفتهاید از بزر گی نمودن و جباری .
# ~~رستگاری نیابد .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (20) الکبر یضع، کما ان التواضع یرفع ، وهومجلبة(5) للمعصیة
# ~~و ms184 اللائمة والمقت . ترجمه : تکبر خوار کند ، چنانکه تواضع عزیز کند ،
# ~~و تکبر معصیت خدا باشد ، و سبب ملامت مردم و دشمنی رویی.
# 21) رای حکیم حدثا جاهلا معجبا بنفسه عظیم الکبر ، فقال
# 5 - آصل : مجبده.

PageV01P301

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0401.png)

# ~~له : وددت انی بالحقیقة مثلک فی ظنک ، وان اعدائی مثلک فی الحقیقة.
# ~~ترحجمه : حکیمی جوانی جاهل معجب را دید که تکبر بسیار میکرد ، و کفت من
# ~~خواستمی که بحقیقت در آن منزلت بودمی که تو میپنداری کد هستی ، و
~~دشمنان
# ~~من همچون تو بودندی در حقیقت ، یعنی : از فضیلت خالی و بعجب مغرور .
# (22) قال الا سکندر حضرة معلمه : من رفع نفسه فوق قدره
# ~~استجلب مقت الناس الی نفسه. فقال معلمه : من رفع نفسه فوق قدره
# ~~رده الناس الی قدره . ترجمه : اسکندر روزی بامعلم خود گفت : هر که خود
# ~~را از اندازهآ خود بزر گتر شمرد ، مردمان او را دشمن دارند . معلمش گفت
~~: هر که
# ~~خود را از اندازهآ خود بزر گتر شمرد ، مردمان او را بقهر با اندازهآ او
~~نشانند .
# (23) خیرالناس من نفع الناس، وشر الناس من باهی1) علی الناس.
# ~~ترحبمه : بهترین مردمان کسی بود که نفعی بمردم رساند ، و بدترین کسی
~~بود که
# ~~برایشان تکبر کند .
# 24) اݣثر الناس غما من طلب رثبة فوق رتبته . الکبر من صغر
# ~~القدر ، والغدر1 من صغر آلقدر . ترحمه : از مردمان بیشتر غم کی بود
# ~~که مرتبهای طلبد بالای مرتبهآ خود تکبر و غدر از خردی قدر و قیمت باشد
~~.
# (25) اعسر العیوب صلاحا العجب واللجاجة. ترجمه : ازعیبها دورتر
# ~~از صلاح عجب و لجاج بود .

PageV01P302

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0402.png)

# 26) اباک و الفخر ! لعلمک بالذی کنت منه، و معرفتک بالذی
# ~~الیه تصیر . ترجمه : ازفخر پرهیز ! چون میدانی که چه بودهای ، یعنی :
~~نطفه ،
# ~~و میشناسی که چه خواهی شدن ، یعنی مردار.
# 27) رای حکیم غنبا نفاخر ثرائه وزینته ، فقال له : ان
# ~~افتخرت بآ بائک الفاضلین ، فالفضل لهم دونک ، والفضیلة کانت
# ~~فیهم لا فیک؛ وان افتخرت بثیایک الجمیلة و ز بنتک الرائعة،
# ~~فالحسن( لها لا لک ms185 : وان افتخرت نفرسک، فالفراهة فیه لافیک.
# ~~ولو استردت هده الا شیاء محاسنها ، وقالت هده محاسننا دو نک، فانت
# ~~من !؟   ترحجمه : حکیمیتوانگری را دید که بتوانگری وزینت خودمفاخرت
# ~~میکرد ، گفت : اگر افتخار بیدران فاضل خود میکنی ، فضل ایشان را بوده
~~است
# ~~نه تورا ؛ واگر بجامهها و لباس نکو و پا کیزه میکنی ، نکویی و پا کیز
~~گی در
# ~~جامه است نه در تو : واگر باسب رهوار خود میکنی ، رهواری زاسب است نه
~~درتو.
# ~~یس اگراین چیزها فضل و حسن وهنر خود از تو باز خواهند ، و گویند : این
# ~~هنرها ونیکوییهای ما است نه از ان تو ، پس تو که باشی ، و تو را بخودی
~~خود چه
# ~~فخر و هنر باشد!

PageV01P303

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0403.png)

# (28) انت معدور اذا غلطت فی غیرک ، لبعد ما بینک و بینه
# ~~بالشکل والخلقة والسن والعادة والبلد والصناعة والسیرة و
# ~~الطریقة، فای عدر لک اذا(1) غلطت فی نفسک! ترجمه : تو معذوری
# ~~چون در غیری غلط کنی ، زیرا که از او دور بودهای هم در شکل و هم در
~~آفرینش
# ~~وهم درسال وهم در عادت وهم درشهر وهم در پیشه وهم درسیرت ، وهم در
~~طریقت،
# ~~اما چه عذر داری چون درخود غلط کنی ! چون تکبر کنی! چه متکبر در خود
# ~~بغلط بود ، و همچنین معجب .
# (29) وخرج عضهم الی عید فی اطمار رثة ، فقال له بعض
# ~~5
# ~~من حضر هناک : این الز بنة ؟ فقال : انا اجل الزینة عن ملا بسة
# ~~الطینة ، و احقر الطینة عن مظاهرة الزینة ، اما تعلم ان زینة النفس
# ~~فوق زینة اللبس . ترجمه : بعضی از بزر گان بعید گاه رفت با جامههای
~~کهنه و
# ~~خلق، یکی ازحاضران گفت : زینت تو کجا است ؟ گفت : من زینت را از آن بزر
~~گتر
# ~~میدارم که بطینت بدخواه آمیخته کنم ، و طینت خود را حقیرتر از آن
~~میدانم که
# ~~زینتی برو بندم ، تو نمیدانی که زینت نفس از زینت لباس بزر گتر و
~~بلندتربود !
# (30) المفتخرون بآ بائهم فی بلدانهم کالدراهم المضروبة
# ~~بطابع بعض ms186 الملوک، و کانت تنفد فی دار مملکته ، و بتعامل نها
# ~~3
# ~~رعیته . فلما خرجت من سلطا نه ، وجاوزت طرفا من اطرافه ، صارت
~~PageV01P304
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0404.png)

# ~~بهرجة لا تجوز ، وزائفة لا تقبل . هکذا المفتخرون بآبائهم إذا
# ~~سافروا الی البلدان النائیة ، وعاشروا الامم الحاهلة بفضل آیائهم،
# ~~بقوا صفارا من الفخر ، وعراة من الشرف، فتحیروا ، کآن الفخر سرق
# ~~*وه -5
# ~~منهم او تخلف ، فی الرحال(1) عنهم . ترجمه : کسانی که بر یدران خود
# ~~فخر کردند در شهرهای خود ، مانند درمها باشند که بمهر بعضی از پادشاهان
~~زده
# ~~باشند ، تا که در آن مملکت روان باشند(2)، و رعیت بآن با یکدیگر معاملت
# ~~میکنند ؛ وچون از آن ملک بیرون شوند ، و بطرفی از اطراف افتند ،
~~نبهره(3) باشند
# ~~و روایی نیابند (4) و ناسره شمرند . همچنین اهل فخر بپدران چون بشهرهای
~~دور.
# ~~شوند ، وبا کسان معاشرت کنند کهنه فضل (5) یدران ایشان بشناسند ، از
~~فخرخالی
# ~~باز مانند ، و از شرف عاری شوند . پس متحیر بمانند ، گویی فخر ایشان
~~ازیشان
# ~~بدزدیدند ، یا شرف درمنزل گاه باز گذاشتند .
# (31) تمرة الکبر البعض الی الناس، و ثمرة العجب السخط،
# ~~و تمرة الحقد التعب . ترجمه : میوهآ کبر دشمن رویی بود بنزدیک(2) مردم
~~،
# ~~و تمرهآ عجب اندک شمردن چیزها ، و تمرهآ حقد رنج بود .
# (32) وقال حکیم لرجل مدل یشرف ، لعمری انک اول ، ولکن
# ~~لیس لاولک آخر . ترجمه : حکیمی مردی را گفت که بشرفی ناز میکرد
~~PageV01P305
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0405.png)

# ~~که : بجان من که تو اولی که آن اول را آخری نیست ، یعنی: پدران تو که
~~از سلف
# ~~نیکاند ، و تو خلف بد ایشان را .
# (33) سئل حکیم : ما بال الآغنیاء بتیهون ویتکرون، والعلماء
# ~~لا یفعلون ذلک؟! و قال : لمعرفة العلماء بان ذلک لایلیق بهم ، وان
# ~~العلم الذی به بانوا1) منتهاهم فیه الی الله ، والله لا بماحد ولا
~~بفاخر
# ~~ولا یجاود ولا یکاثر . ترجمه : از حکیمی پرسیدند که : چرا تواتگران
# ~~تکبر کنند و عالمان تکبر نکنند: ! گفت : زیرا که عالمان دانند که آن
~~لایق
# ~~ایشان نیست ، و آن علم که ms187 ایشان بآن متمیزاند نهایت ایشان بآن علم با
~~خدا بود ،
# ~~و خدا از آن بزر گتر است که با او بزرگی کنند و مفاخرت کنند و بجود (2)
~~نورد
# ~~کنند ، و بمال مباهات کنند . پس چون نهایت کار ایشان با کسیست که ازین
~~شوایب
# ~~و نقصانها منزه باشد ، ایشان ازین معایب اجتناب نمایند.
### | شعر:
# الناس من جهة التمثال اکفاء
### |  %~% و
### | ابوهم %~% دم والآم حواء
# فان تکن لهم فی اصلهم شرف
### | یفاخرون به فالطین والماء PageV01P306
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0406.png)

# ~~الفخر الا لا هل العلم انهم
### | علی الهدی لمن استهدی ادلاء
# ~~ایمة المرء ما قد کان بحسنه PageV01P307
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0407.png)

# الباب التاسع والعشرون
# فی فضائل انسخاء والکرم والابثار
# لابات (1) ولا تأتل اولو ألفضل منکم والسعة ان یؤتوا اولی
# ~~خداوندان فضل و توانگری ، در آنکه خویشان و درویشان و کسانی را که در
~~راه
# ~~خدا هجرت کرده باشند ، مال دهید(1) !
# (2) ما تنفقوا من خیر فلا نفسکم، وما تنفقون الا ابتغاء وحه الله.
# ~~ترجمه : هرمالی که نفقه میکنید بجهت خود میکنید ، وبدان رضای خدا
~~اکتساب
# ~~میکنید .
# 3) ویؤترون علی انفسهم ولوکان بهم خصاصه . و آتوهم
# ~~من مال الله الذی آ تیکم ! ترجمه : ایثار کنند مؤمنان و درویشان را
~~برخود
# ~~اگرچه محتاج باشند . بدهید ایشان را از مالی که خدا داده است شما را !
# (4) وما تنفقوا من خیر یوف الیکم و انتم لا تظلمون . ومما
# ~~--65
# ~~رزقتاهم ینفقون . ترجمه : هر مالی که خرج میگند عوض آن تمامی با شما
# ~~دهند و بر شما طلم نکنند. در وصف مؤمنان میگوید که : از آنچه روزی
~~ایشان
# ~~کرده ایم نفقه میکنند .

PageV01P308

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0408.png)

# (5) ما جبل الله ولبا له الا علی السخاء، وحسن الخلق . الجنة
# ~~دار الا سخیاء . ترجمه : خدا هیچ دوست نیافرییده الابرجوانمردی و
~~خوشخویی.
# ~~بهشت سرای جوانمردان بود ..
# (6) سئل ای اللا بمان افضل؟ قال : الصبر والسماحة . السخاء
# ~~خلق الله الا عظم . ترجمه : از پیمبر پرسیدند که کدام ایمان بهتر ؛ گفت
~~: صبر
# ~~و جوانمردی . [ جوانمردی  بزر گوارترین خلق خدای است .
# (7) خلقان حبهما الله ms188 ، وخلقان ببغضهما الله . فاما الذان یحبهما
# ~~الله فحسن الخلق و السخاء ، و اما الذان ببغضهما الله فسوء الخلق
# ~~و البخل . ترجمه : خدای دو خلق را دوست دارد و دو خلق را دشمن . اما آن
~~دو
# ~~خلقرا که دوست دارد خوش خویی وسخاوت بود ، و دوخلق را که دشمن دارد
~~بدخوبی
# ~~و بخلی باشد.
# (8) تجافوا عن ذنب (1) السخی! فان الله آخد بیده کلما عثر .
# ~~اسمح ! سمح لک (12 . ترجمه : از گناه سخی در گذرید ! که خدا دست او
# ~~بگیرد چون بسر در آید . جوانمردی کن! تا باتو چنان کنند .
# (9) طعام الجواد دواء وطعام البخیل داء . من ایقن بالخلف حاد
# ~~بالطبیعة . ترجمه : طعام جوانمرد دارو و شفا بود ، وطعام بخیل درد و
~~رنج .
# ~~هر که بیفیل داند کهخدا طوض بارخواهد داد، خا بنف’ یخمی.داک ر فدیق
# ~~کرده باشد .

PageV01P309

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0409.png)

# (10) الید العلیا خیر من الید السفلی . ان الله بحب السماحة ولو
# ~~علی تمرة . ترحجمه : دست دهنده بهتر از دست ستاننده . خدای جوانمردی
~~دوست
# ~~دارد اگر هم(1) بخرمایی بود .
# (11) السخاء ان تکون بمالک متبر عا ، وعن مال غیرک متورعا.
# ~~الکرم اعطف من الرحم . ترجمه : سخا آن بود که مال خود بتبرع بدهی ، و
# ~~از مال دیگران پرهیز کنی . کرم از خویشاوندی مهربانتر .
# (12) الکریم لا باخذ علی معروفه ثمنا . العقل بامرک بالا نفع ،
# ~~و المروة تأمرک بالا جمل . ترجمه : کریم برنیکویی خود بها نستاند . عقل
# ~~بسودمندتر فرماید ، و مروت بنیکوتر .
# (13) الجود حارس الاعراض ، البخل عار ، والجین منقصه ،
# ~~السخاء فطنة، و اللوم تغافل . ترجمه : جود عرضها را نگاهدارد، بخیلیعار
# ~~بود ، وبددلیعیب ، سخا زیر کیباشد ، ولؤم (2) غفلت نمودن ، یعنی : لئیم
~~ازاصحاب
# ~~حاحات غفلت نماید .
# (14) السخاء ما کان ابتداءا ، فاما ما کان عن مسالة فحیاء
# ~~---5
# ~~و ندمم . ترجمه : سخاآن بود که برسبیل ابتدا باشد ، اما آ نچه بعد از
~~سئوال دهند
# ~~از شرم و دفع مذمت دهند .
# (15) من الکرم منع الحرم ، ومن الکرم صلة الرحم، و من PageV01P310
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0410.png)

# ~~الکرم الوفاء بالذمم. ترجمه : ازکرم باشد حفظ ms189 حرمتها ، و از کرم باشد
# ~~صلت رحم ، و از کرم باشد وفای بعهدها.
# (16) سادة الناس فی الدنیا الاسخیاء ، وفی الاخرة الآتقیاء.
# ~~5د د
# ~~منع الموجود سوء الظن بالمعبود . ترجمه : مهتران خلق دردنیا اسخیاباشند
# ~~و در آخرت متقیان . منع آنچه باشد از سبب بد کمانی بود بخدای .
# (17) قوت الا جساد الطعام ، وقوت الآ رواح الاطعام . احدر
# ~~صولة الکریم إذا جاع ، واللئیم إذا شبع . ترجمه : قوت تنها طعامبود ،
# ~~و قوت جانها طعام دادن . ازخشم کریم حذر کن چون کرسنه باشد ، و از
~~شرلئیم
# ~~حذر کن چون سیر باشد .
# (18) صاحب السؤال لم یکرم وحهه عن سئوالک ، فاکرم
# ~~-5---5-
# ~~وجهک عن رده. ترجمه : کسی که از تو چیزی خواهد روی خود را گرامی
# ~~نکرد از سئوال تو ، تو روی خود را گرامی دار از رد او .
# وفقنا لان نصل ارحامنا بالبر والصلة ، و ان نتعاهد
# ~~جیراننا بالا فضال والعطیة ، وان نخلص اموالنا من التبعات ، وان
# ~~نطهر ها باخراج الز کوة [1)! ترجمه : خدایا مارا توفیقده! برانکه
~~برحمها
# ~~پیوندیم بنیکو کاری و عطا دادن ، و تعهد همسایگان کنیم بفضل رسانیدن
~~بایشان و
# ~~عطا ، ومالهای خود (2) یاک کنسم از تبعات بآنکه صدقه ار آن بیرون کنیم
~~.

PageV01P311

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0411.png)

# ) نحن ایها الناس ! لا نبخل علیکم الکثبر الخطیر ،
# ~~افنرضی باحتجان القلیل قدرا العظیم وزرا، من احباسکم وصدقاتکم
# ~~-.
# ~~واوساخ ایدنکم! ولولم یحرمها حدنا رسول الله علینا وعلی موالینا ،
# ~~أما کان فی الا نفة و بعد الهمة وسعة الملک ، بحمد الله ، ما نع من ذلک
# ~~حائل دونه؟! ترجمه : ما ای مردمان ! با شما بخیلی نمیکنیم بمال بسیار ،
# ~~چگونه راضی شویم بطلب آنچه مقدار آن اندک بود و وبال آن بسیار ، ازین
~~صدقات
# ~~وچرک دستهای شما[1)، یعنی : بیتالمال ! واگر جد ما محمد برماحرام
~~نکردهبودی
# ~~و بردوستان ما ، آخر در رحمت وبلندهمتی و فراخی ملک ، بحمدالله ، مانعی
~~نبودی
# ~~مارا از آن!
# من کلام الحکماء والدعاة
# (21) السخاء بذل ما حتاج الیه عند الحاحة إلیه، وان یوصل
# ~~ذلک الی المستحق بقدر الطاقة ، وطرفاه نفصیر () و تبدبر. ms190
# ~~والکرم هواحتمال الذنب الذی لا بکون علی غیر تعمد ، فی وفت
# ~~لا یفسد علیه الرغبة . ولا تنقض السنة . وطرفاه مدمومان ، فالسخاء
# ~~فضیلة القوة الشهوانیة ، والکرم فضیلة  القوة ] الغضبیة ، و بحسن
~~PageV01P312
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0412.png)

# ~~تد بیرهما بتم سائر الفضائل، وتصلح امور الملک والرعبة1). ترجمه :
# ~~سخا بخشیدن چیزی بود که بدان حاجت بود در وقت حاجت ، و رسیدن بمستحق
# ~~بقدر طاقت . و دوطرف سخا تقتیر [2) باشد و تلف کردن . و کرم تحمل کناهی
~~بود
# ~~که نه از سرصدق کرده باشند ، دروقتی که رغبت را تباه نگرداند ، وسنت
~~منقوض (3)
# ~~نشود . و دوطرف آن مذموم بود . پس سخا فضیلت [قوت ] شهوانی بود ، وکرم
# ~~فضیلت قوت غضبی ، و بحسن تدبیر هردو دیگر فضایل تمام شود ، وکار ملک
~~ورعیت
# ~~باصلاح آید .
# ابوعلی سینا گوید : الجود افاضة ما بنبغی لا لعوض
# 22) من شکر کم علی غیر معروف او بر فعاحلوه بهما! والا
# ~~عکس (5) ذلک الحمد ذما (1) . ترحمه : هر که بی نیکویی یا کاری ستوده
# ~~شما را شکر گوید زود خیر باو رسانید! و اگرنه آن شکر بامذمت گردد .

PageV01P313

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0413.png)

# لا یکونن لجائزتک حد ! فان ذلک اتسط للامل فیک .
# ~~ترحجمه : عطای خود را حد پدید مکن ! تا امل مردمان بتو فراختر باشد .
# (24) قیل لبعضهم : من احب الناس الیک ؟ قال من کثرتابادی
# ~~عنده . ترحجمه : از بزرگی پرسیدند که از بزر گان کرا دوستتر داری ؟ گفت
~~:
# ~~کسی را که نعمت من برو بیشتر بود.
# (25) عجبت لمن بشتری الممالیک بماله ، ولا یشتری الآحرار
# ~~نواله ! ترجمه : عجب میدارم از کسی که بند گان میخرد بمال خود، چرا
~~آزادان
# ~~بنخرد بنیکویی خود و بعطای خود !
# (26) بذل المجهود فی بدل الموجود غایة الجود . ترجمه : جهد
# ~~تمام کردن در بخشش آنچه بدست آید ، غایت جود بود .
# (27) اذا الرجل امکننی من نفسه حتی اضع معروفی1 عنده،
# ~~فیده عندی مثل بدی عنده . ترجمه : چون مرا کسی تمکین دهد تا با او
# ~~نیکویی کنم ، حق نعمت او برمن همچند حق نعمت من برو باشد .
# (28) اذا اصطنعت فانسه فی ms191 الحال ! و اذا اصطنع الیک فلا
# ~~تنسه ما بقیت ! ترجمه : چون تو نیکویی کنی درحال فراموش کن! وچون باتو
# ~~نیکویی کنند او را فراموش مکن !
# (29) کن جوادا ! لتکن للخیر اهلا، وکن شکورا! تستوجب PageV01P314
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0414.png)

# ~~لز بادة . ترجمه : جوانمرد باش! تا اهل خیر باشی، وسپاس و شکرفدار ؛ تا
# ~~مستوجب زیادتی نعمت باشی .
# 30) سئل انوشروان : مامحض الکرم؟ فقال : الوفاء بالدمم.
# ~~قیل : فما محض اللیوم ؟ قال : التجنی الفاحش . وتمثل فقال :
# ~~کا لذئب(2) الذی هم با کل السخلة (3) لعامها (4)، فقال لها : انت
# ~~شتمتنی عاما (5) آول () . ترجمه : از انوشیروان پرسیدند که : محض کرم
# ~~چست ؟ گفت : وفای بعهدها . گفتند محض لئیمی چیست ؛ گفت : تجنی نهادن
# ~~زشت . یس بطریق مثل گفت : گرگی قصد بچهآ گوسفند کند که او را هنوز سالی
# ~~نباشد ، گوید : مرا پارسال دشنام دادهای ، قصد تو از آن میکنم
# (31) الا بادی ثلثة : بد بیضاء ، وهی الا بتداء بالمعروف ؛
# ~~5ه
# ~~و بد خضراء وهی المکافاة ؛ و بدسوداء، وهی المن بالمعروف .
# ~~ترجمه : دست نعمتها سه باشد : دست نعمتیسپید ، و آن ابتدا کردن باشد
~~بنیکویی؛
# ~~و دست سبز ، و آن توقع مکافات بود برنیکویی؛ و دست سیاء ، و آن منت
~~برنهادن
# ~~بود بنیکویی.
# (32) الجور مهانة، والجود مهایة. السخی شجاع القل، والبخیل
# ~~شجاع الوجه . ترجمه : ستم سبب خواری بود ، وجود سبب هیبت . سخی بدل
~~PageV01P315
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0415.png)

# ~~شجاع بود که مال بدهد با سانی ، و بخسل شجاع بود بروی که منع کند
~~بوقاحت .
# 33) ثلث لایتم المعروف الا بهن : تعجیله ، واستقلا له وان کان
# ~~کثیر ا، و ترک الا متنان به. ترحجمه : سه چیز بود که نیکویی بی آن تمام
# ~~نشود : تعجیل نمودن در آن ، و خرد شمردن آن را اگرچه بزرگ بود، و ترک
# ~~منت بر آن .
# (34) تمثل رجل عند عبد الله بن جعفر الطیار المعروف بالجواد
# ~~بهدیین البیتمن.
### | شعر
# ان الصنیعة لا تکون صنیعة
### | حتی بصاب بها طریق المصنع
# فاذا اصطنعت صنیعة فاعمد بها
### | بالله او لذوی القرایة، اودع
# فقال عبدالله : ان هذین البیتین لیبخلان الناس ، ولکن ms192 امطر
# ~~المعروف مطرا ! فان اصاب الکرام کان له اهلا ، وان اصاب اللئام
# ~~کنت له اهلا . ترجمه : مردی پیش عبدالله جواد پسر جعفرطیار برادر
~~زادهٔ‌
# ~~مولانا علی لذ کره السلام این دو بیت بگفت که معنی آن این است : «
~~نیکویی
# ~~نیکویی نباشد ، تا طریق نیکویی باز بیابند . پس چون نیکویی کنی برای
~~خدای
# ~~کن ، یا برای خویشان ، یا دست بدار!» عبدالله گفت : « این دوبیت مردمان
~~را PageV01P316
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0416.png)

# ~~بخیل میکند ، صواب آنت که نیکویی مانند باران میباری . اگر بکریمان رسد
# ~~اهار آن باشند ، و اگر نه تو اهل آن باشی.» و این معنی آن خبر است که :
# ~~«اصطنع المعروف الی اهله ، والی من لیس باهله » الی آخره ،
# ~~چنانکد در پیش بیامد.
# ~~36) وقال بعض الا فاضلی فی هذین البیتین :
# 2
# فتی یشتری حسن الثناء ماله
### | 5
### | و بعلم ان الدائرات بدور
# لیس یعطیک للرحاء(11) وللخوف
### | و لکن بلذ طعم العطاء
# ~~فقال : الآول هو الجود علی سبیل المتاحرة، والثانی هو الجود
# ~~المحض . ترجمه : بعضی افاضل در معنی این دوبیت که اول اینست : « ]
~~جوانی
# ~~که نیکنامی را با مالخویش میخرد . ومداند که چرخ حادثهها میگردد » و
~~دوم
# ~~این است کد : «عطا نه بسبب رجا دهند ، یا بسبب خوفی ، ولیان طعم عطا
~~دادن
# ~~خوش میآید او را » آن فاضل گفته است : اول جودی است که با بازر گانی
~~ماند ، و
# ~~دوم جود محض.
# ~~(36) شعر :
# لا تبخلن بدنیا وهی مقبلة
### | فلیس بنقصها التبذیر والسرف PageV01P317
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0417.png)

# وان تولت فاحری (1) آن تجود بها
### | فالحمد منها اذا ما ادبرت خلف
# ~~ترجمه : بخلی مکن بدنیا چون روی بتو دارد ، که چون دنیا رو بکسی کند از
# ~~اسراف و اتلاف کم نشود، و اگر بر گردد شاید که جوانمردی کنی(2) ، که
~~چون
# ~~هیچ نخواهد ماند ، مدح وثنا بماند .

PageV01P318

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0418.png)

# الباب الثلثون
# فی رذائل البخل والشح والامساک
# لابات (1) ولا حسن الذین بخلون بما آتیهم الله من فضله
# ~~..5 سو
# ~~هو خبرا لهم ، بل هو شر لهم ، سیطوفون ما بخلوا به ms193 بوم القیمة .
# ~~ترجمه : مپندارند(1) کسانی که بخیلی میکنند بآیچه خدای بایشان داده است
~~از
# ~~فضل خود که : آن بهتر است ایشان را ، بلکه آن بدتر است ایشانرا . زود
~~باشد که
# ~~آنچه بآن بخیلی میکنند ، طوقی گردانند در گردن ایشان با خرت.
# (2) والذین یکنزون الذهب والفضة، ولا نفقونها فی سبیل الله،
# ~~..53م
# ~~فبشرهم عداب الیم! بوم یحمی علیها فی نار جهنم ، فتکوی بها
# - و وه- و و ووه و * وو
# ~~جباههم وجنوبهم وظهورهم ، هدا ما کنزتم لا نفسکم! فذوقوا
# ~~ما کنتم تکنزون ! ترجمه : آنانکه زر و سیم بگنج مینهند، و در راه خدا
# ~~نفقه نمیکنند، ایشان را بعذابی الم بشارت ده ! روزی باشد که آن را در
~~اتش دوزخ
# ~~گرم کنند ، و بآن پیشانی و پهلو و یشت ایشان داغ کنند ، و گویند :
~~اینست که
# ~~یرای خود گنج نهاده اید! بچشید آنچه نهاده اید !
# (3) الذین یبخلون ویامرون الناس بالبخل ویکتمون ما آتیهم الله
~~PageV01P319
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0419.png)

# ~~من فضله . ترجمه : آنانکه بخیلی میکنند ، و مردمان را ببخل میفرمایند ،
~~و
# ~~مالی که خدا بایشان داده است میپوشانند .
# (4) ومن یوق شح نفسه، فأو لئک هم المفلحون . ترحمه : هر که
# ~~از بخل نفس خود نگاه دارد ، ازجملهآ رستگاران باشد .
# (5) شرما فی الرجل شح ها لع وجبن خالع0 . ترجمه : بدترین
# ~~چیزی که درمردم بود ، بخیلی بود که بآن جزع کند از شدت آن ، و بددلی که
~~بر
# ~~دل استیلا کند ، چنانکه گویی دل ازو برخواهد آمد .
# (6) خصلتان لا تجتمعان فی مؤمن : البخل ، وسوء الخلق .
# ~~ترجمه : دو خصلت در مؤمن جمه نیاید : بخیلی و بدخویی.
# (7) ان الله مبغض ثلثة : الشیخ الزانی ، و البخیل المنان ،
# ~~و المعیل المحتال(2 . ترجمه : خدا سه کس را دشمن دارد : پیر زنا کننده
~~، و
# ~~بخیل منت نهنده ، وصاحب عیال حیلت کننده.
# (8) ایاکم والشح ! فانه اهلک من کان قبلکم ، حملهم علی
# ~~ان سفکوا دمائهم و بستحلوا(2) محارمهم . ترجمه : بپرهیزید از بخیلی!
# ~~که بخل کسی را که پیش از شما بود هلاک کرد . ایشان را بر آن ms194 داشت که
~~خون
# ~~یکدیگر بریختند ، و بحرم بکدیگر قصد کردند .

PageV01P320

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0420.png)

# لا بدخل الجنة بخیل ، ولاخب ، ولا خائن ، ولا سییء
# ~~الملکة ، ولا جبار1 ، ولا منان . ترجمه : در بهشت نشود بخیل ، ونه
# ~~حیلت آور ، و نه خاین ، و نه کسی که زیردست را بد دارد ، و نه متکبر ،
~~و نه
# ~~منت نهنده .
# (10) البخل شجرة تنبت فی النار ، فلا یلج فی النار الا بخیل.
# ~~ای داء ادوی من البخل. ترجمه : بخل درختی است از دوزخ رسته ، پس در
# ~~دوزخ نشود الا بخیل . کدام درد سختتر از بخل .
# (11) السخی الجهول احب الی الله من العالم البخیل . لا جتمع
# ~~الشح والا بمان فی قلب عبد . ترجمه : سخی نادان بنزدیک خدا ازعالم بخیل
# ~~دوست داشتهتر بود . بخل و ایمان در دل یک بنده جمع نیاید.
# (12) لا تنبغی للممؤمن ان بکون بخیلا ، ولا جبانا. ترحمه :
# ~~نشاید که مؤمن بخیل بود ، ونه بد دل.
# (13) قتل رجل علی عهد رسول الله، فقالت(2) باکیة تبکیه(3):
# ~~واشهیداه ! فقال النیی علیه السلام : وما بدریک انه شهید ? فلعله
# ~~قد کان بتکلم فیما لا بعنیه ، او یبخل بما لا بنقصه . ترجمه : در عهد
# ~~پیمبر مردی زا بکشتند ، زنی برو میگریست و میگفت : وا شهیداه ! پیمبر
~~گفت : PageV01P321
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0421.png)

# ~~تو چه دانی که او شهید است ؟ تواند بود که او سخن در چیزی کفته باشد که
~~او را
# ~~بکار نیامده ، یابخلی کرده باشد با نچه از او کم نخواسته شد ، پس چگونه
~~شهید بود !
# (14) ان الله لیبغض البخیل فی حیونه ، السخی عند مونه .
# ~~ترجمه : خدا دشمن دارد بخیل را که درحال حیات بخلی کند ، و بنزدیک مر ک
# ~~سخاوت کند ، ومستحق را محروم گرداند .
# (15) البخل حامع لمساوی العیوب ، وهو زمام یقاد به الی کل
# ~~سوء(1) . ترجمه : بخیلی جمع کنندهآ همهآ عیبها است ، وبخل مهاری بود که
~~بهمهآ
# ~~بدیها میکشد.
# (16) البخیل مستعجل الفقر ، بعیش فی الدنبا عیش الفقراء،
# ~~و حاسب فی الاخرة حساب الاغنیاء. ترجمه : بخیل (2) درویشی بخود
# ~~میکشد بتعجیا، و در (3) دنیا [] به ms195 ] عیش درویشان زید ، و بآ خرت حاب
# ~~توانگرانش کنند
# (17) خیر خصال النساء شر خصال الرحال ، وهی الزهو ، والجبن
# ~~و البخل . ترحمه : بهترین خصال زنان بدترین خصال مردان باشد ، و ان
~~تلبر
# ~~بود  و بددلی . و بخیلی ، چه این سه خصلت دز زنان محمود بود.
# (18) النظر الی البخیل بقسی القلب . بشر مال البخیل بحادت
# ~~او وارث ! ترجمه : در بخیا نگریستن دل سخت کند . بشارت ده مال بخیل را
~~PageV01P322
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0422.png)

# ~~بحادثهای که بدان تلف شود ، یا وارثی که آن را بر گیرد .
# 19) عجبت للبخیل ستمجل آلفقر الذی منه هرب ، ویفوته
# ~~الغنی الذی اباه طلب1)، فیعش فی الدنیا عیش الفقراء ، و بحاسب
# ~~فی الاخرة حساب الا غنیاء. ترجمه : عجب میدارم از بخیلی که درویشی بخود
# ~~مکشد و از آن میگریزد ، و توانگری ازو فوت میشود و آن میطلبد ، تا در
~~دنیا
# ~~چون درویشان باشد ، و در آخرت حساب توانگرانش (2) کنند .
# (20) اباک و مصادقة البخیل ! فانه بقعد عنک احوج ماتکون
# ~~الیه (2). کثرة التعلل آیة البخل . ترجمه : بپرهزید از دوست بخیل !
# ~~که درحالی که تو باومحتاجتر باشی ، از تو تحاشی کند . بهانه بسیار
~~آوردن ، نشان
# ~~بخل ابود.
# (21) سئل علیه السلام عن البخا، فقال : هو ان یری الرحا ما
# ~~ده.. و..
# ~~انفقه تلفا، وما امسکهشرفا . ترحمه : ازوعلیه السلام پرسیدند ازبخل،
~~گفتند :
# ~~بخل آن بود که مرد آنچه نفقه کند تل شمرد ، و آنچه نگاه دارد شرف را
~~سبب
# ~~داند.
# جاد ساد ، ومن بخل رذل . ان اجود الناس من اعطی
# ~~5--5و
# ~~من لا یرجوه ، و ان اعفی الناس من عفا عند قدرته . ترجمه : هر که
# ~~جوانمردی کند مهتر شود . و هر که بخیلی کند فرومایه گردد . جوانمرد
~~ترین PageV01P323
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0423.png)

# ~~مردمان کسی بود که عطا دهد کسی را که ازو امیدی ندارد ، و عفو کننده
~~ترین
# ~~کسی باشد که بنزدیک قدرت عفو کند .
# (23) وازوعنی(1) من المال ما حدث لی مخیلة ، او اتعدی به
### | اتعقب منه طغیانا . ترجمه : خدایا ازمن درنوردان
# ~~مالی که مرا بآن تکبری حاصل ms196 آید ، یا بان در دریغی(4) افتم ، یا طغیانی
~~بر عقب
# ~~آن باشد .
# (24) البخیل حارس نعمته ، و خازن ورثته. ترجمه : بخیل نگاه-
# ~~دارندهآ نعمت خود بود ، وخازن وارثان خویش .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (25) البخیل ، عفوه عن عظیم الجرم ، اسهل علیه من المکافاة
# ~~علی صغیر الاحسان . ترحجمه : بخیل را ، عفو کردن از گناه بزرگ ، آسانتر
# ~~باشد از مکافات کردن بر احسان خورد .
# (26) الحرص طلب المرء ما لیس هوله، والشح ضنه بماهوله.
# ~~ترجمه : حرص آن بود که مرد چیزی طلبد که او را نبود ، وبخل آن بود که
~~چیزی
# ~~نگاه دارد که او را بود .

PageV01P324

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0424.png)

# (27) سئل حکیم : من آلم الناس کلهم؟ فقال : الکثیر همومه
# ~~فیما جمعه لغیره. ترحبمه : از حکیمی پرسیدند که : از مردمان که رنجورتر
# ~~باشد ؟ گفت : کسی که اندیشه و غم او بسیار بود در جمع مال بسوی غیر خود
~~.
# (28) اذا اراد الله بقوم شرا، امرعلیهم شرارهم ، وجمل ارزاقهم
# ~~فی ابدی خلائهم . ترجمه : چون خدا بقومی شر خواهد . شرار ایشان را بر
# ~~ایشان امیر کند ، و روزی ایشان در دست بخیلان نهد .
# (29) الشح اشد البخل ، لان الشحیح هوالذی یشح بما
# و   بدی غیره، حتی یاخده ، ویشح لما فی ید به ، فیمسکه؛ و
# ~~البخیل هوالذی یبخل بما فی یدبه . ترجمه : شح از بخل سختتر، چه
# ~~شحیح آن بود که بخل کند بچیزی که در دست دیگران بود ، و بخل کند[بچیزی]
# ~~که در دست او بود ، و امساک آن کند ؛ و بخیل آن بود که بخل کند بچیزی
~~که در
# ~~دست او بود .
# 30) قال بعضهم فی تقسیر قوله تعالی « انا جعلنا فی اعناقهم
# ~~اغلالا » : یرید به البخل . ترجمه : در تفسیر این آیت گفتهاند که اهل
~~شقاوت
# ~~را میگوید « اغلال بر گردن نهادهایم» : غل بخل است .
# (31) ورد علی انوشروان حکیم من الهند، وفیلسوف من الروم
# ~~فقال للهندی : تکلم ! فقال : خبر الناس من الفی سخیا، وعند PageV01P325
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0425.png)

# ~~الغصب و قورا ، وعند القول متانیا ، وفی الرفعة متواضعا ، وعلی
# ~~کل ذی رحم مشفقا . ثم قال ms197 للرومی : تکلم : فقال : من کان بخیلا
# ~~ورت عدوه ماله ، ومن قل شکره لم ینل النجح ، و اهل الکذب
# # -* وو %~% -5-5-5 %~% 5
# ~~مدمومون ، واهل النمیمة فقراء، ومن لم یرحم سلط علیه من لا یرحمه.
# ~~ترجمه : بنزدیک انوشیروان آمد حکیمی ازهند ، وفیلسوفی از روم . هندی را
# ~~گفت : سخن گوی! گفت : بهترین مردمان کسی بود که او را سخی یابند ، ودر
# ~~وقت خشم با وقار بود ، و در وقت سخن بتأنی کوید ، و در حرمت و رفعت
~~متواضع
# ~~بود ، و بر خویشان مشفق . پس رومی را گفت : سخن گوی! گفت : هر که بخیل
# ~~بود مال خویشتن را میراث گذارد ، وهر که اندک شکر بود شادی نبیند ، و
~~اهل دروغ
# ~~نکوهیده باشد ، وسخن چینان درویش میرند ، وهر که رحمت نکند برو مسلط
~~کند
# ~~کسی را که برو رحمت نکند .
# (32) سئل عن بعضهم : کیف رات فلانا ؟ فقال لقد صعر فیعینی
# ~~العظم الدنیا فی عینه، و کآنما پری السائل اذا رآه ملک الموت اذا
# ~~اتاه . ترحمه : از بعضی از فضلا پرسیدند که : فلان را چون دیدی؛ گفت :
~~در
# ~~چشم من خورد آمد ، از آنکه دنیا در چشم او بزرگ بود ، وچون سایل رامی
~~بیند
# ~~گویی ملک الموت است که بدو آمده .
# تابی القلب للاسخیاء الا حبا ولو کانوا فجارا ، وللبخلاء
# ~~الا بغضا ولو کانوا ابرارا. ترحمه : دل جز دوستی اسخیا نخواهد اگر چه
~~PageV01P326
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0426.png)

# ~~فاجر باشند ، و دشمنی بخیلان نخواهد اگرچه نیکو کار باشنه.
# 34) ابخل الناس بماله اجودهم بعرضه ، و اجودهم بما
# ~~-5- و
# ~~ابخلهم بعرضه . ترجمه : هر که مال بخیلتر بود بعرض سخیتربود ، و هر که
# ~~بمال سخیتر بود بعرض بخیلتر بود.
# قیل : سال حیی بن ز کریا ابلیس : من احب الناس
# ~~الیک، ومن ابغضهم الیک؛ فقال : احبهم الی المؤمن البخیل ، و
# ~~ابغضهم الی الفاسق السخی ، اخاف ان تقبل الله عثرته لسخائه1.
# ~~ترجمه : ازیحیبن ز کریا روایت است که از ابلیس سئوال کردند(2) که از
~~مردمان
# ~~کرا دوستتر داری و کرا دشمنتر ؟ گفت : مؤمن بخیل ms198 را دوست دارم ، و فاسق
# ~~سخیرا دشمن . گفتند : چرا : گفت زیرا که بخیل را بخل او شغل مرا
~~کفایتاست،
# ~~اما از فاسق سخی میترسم که خدا ازسر گناه او در گذرد بسبب سخاوت او .
# (36) البخل ثلثة اضرب : بخل الا نسان ماله ، و بخله بمال
# ~~غیره ، و بخله (2) بمال غیره علی نفسه ، وهو اقبح الثلثة . والباخل
# ~~بما فی یده فی الحقیقه ابضا باخل بمال غبره علی نفسه، اذالمال عاریة
# ~~وه --
# ~~مستردة ، فلا احد اجهل ممن لا بنقد نفسه من العداب العاجل والاجل
# ~~بمال غبره . ترجمه : بخل بر سه نوع است : بخیلی بمال خود ، و بخیلی
~~بمال PageV01P327
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0427.png)

# ~~دیگران ، [ و بخیلی بمال دیگران ] برخود ، و این از هرسه تباهتر است .
~~و آنکه
# ~~بخیل بود بمال خود بحققت بخیل (1) بود بمال دیگران برخود ، چه مال در
~~دست
# ~~او عاریتی است که باز خواهند ستد ، پس هیچگس جاهلتر از آن نباشد که
~~درعاجل
# ~~و آجل خود را بمال دیگران از عذاب بنرهاند .
# (37) سئل انوشروان : ما الشره ، وما البخل ، وابهما اعظم
# ~~ضررا ؟ فقال : الشره طلب العمد غبر حقه، والبخل منعه الحق (11 عن
# ~~اهله ، والشره اضرهما ، لا نه اصلم الشر ومعدن الظلم ، ومن الشره
# ~~البخل . ترجمه : از انوشروان پرسیدند که : شره چیست ، و بخل چیست ،
# ~~وضرر ددام بیشتر است: گفت : شره آن بود. که بنده طلب حق دیگران کند ،
~~وبخل
# ~~آن بود که حق خود از اهل آن من کند ، و شره بدتر ، که آن اصل ومعدن بخل
# ~~است ، و بخل نیز ازشره باشد .
# (38) قالت حکماء الهند : ثلثة بجنون علی انفسهم ، ویؤلمون
# ~~هه-
# ~~ابدانهم : الذی باتی القتال بغیر حنة ، و یقدف نفسه بین الصفوف ،
# ~~و یفول : لن بصیبنی الا ما قضی علی ، فلا خلوا من طعنة ، اوضربة
# ~~او رمیة ، و ربما قتا : والشیخ الکر الفانی بنکح المراة الشایة
# ~~الجمیلة ، فلا تزال تسبه و تتمتع بکا شاب اجمل ، و ربما سعت
~~PageV01P328
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0428.png)

# # فی هلا که : والرجل الموسر الذی لا ولد له فیقتر %~% علی نفسه،
# # و ms199 رما قتل لماله(2)، و ان عاش عاش[ فی ضر و تؤس %~% . ترحبمه :
# ~~حکمای هند گفتهاند : سه ک برنف خود جنایت (4) مکنند ، و خویشتن را الم
# ~~میرسانند : کسی که بیسپر بکارزار شود ، وخویشتن را درمیان صفها افاند ،
~~و گوید:
# ~~جز آنکه بر من نوشتهاند بمن نرسد ، و ناچاره طعنهای یا ضربتی یا زخمی
~~از تیر بدو
# ~~رسد ، وباشد که هلاک شود ؛ و پیرمردی که زن جوان نیکو خواهد ، تا او را
~~دشنام
# ~~همیدهد ، و از هرجوانی نیگو تمته میگیرد . وباشد که در هلاک آن پیرسعی
~~کند؛
# ~~و توانگری که فرزند ندارد ، و برخود تنگ فرا گرفته باشد ، و بسیار بود
~~که او را
# ~~جهت مال بکشند ، و اگر عمر بود درسختی و تنگی بود .
# (39) الحریص ان (3) وجد لم یستر = ، و ان استفاد لم ینفق ،
# ~~5
# ~~فیجتمع فی الحریص التعب والشره والبخل . ترجمه : حریص کسی باسد
# ~~که اگر مال یابد از رنج آسایش نیابد ، و اگر چیزی بدست آرد خرج نکند .
~~یس
# ~~سه خصلت در حریص جمع شود : رنج و شره و بخل (6) . خدای تبارک و تعالی
~~نگاه
# ~~دارد بند گان را ازین خصلتهای نا محمود .

PageV01P329

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0429.png)

# الباب الحادی و الثلثون
# ای الشجاعة والنجدة و ثبات القدم
# لابات (1) ان الله حب الذین بقاتلون فی سبیله صفا کاآنهم
# ~~5 د -5و
# ~~بنیان مرصوص . ترجمه : خدا دوست دارد کسانی را که در راه او حرب میکنند
# ~~صف صف ایستاده . گویی بناییاند چست دربر یکدیگر ، واستوار بر آورده ،
~~یعنی:
# ~~ثابت قدم و یکدل .
# (2) ولا تهنوا فی ابتغاء القوم ! ان تکونوا تألمون، فانهم
# ~~-5-و
# ~~بالمون کما تالمون . و ترجون من الله مالایرجون. ترجمه : سستی مکنید
# ~~در طلب دشمنان! اگر شما را رنج میرسد ایشان را نیز همچنان [رنج ] میرسد
~~،
# ~~و شما امید میدارید از خدای تعالی که ایشان [ امید ] ندارند ، پس شما
~~بتحمل رنج
# ~~اولیتر باشید.
# (3) ولا تهنوا ، ولا تحز نوا ! و انتم الا علون ان کنتم مؤمنین.
# ~~ترجمه : سستی مکنید ، و اندوهگین مباشید! که ms200 شما غالب آیید اگر مؤمناند
~~.
# (4) ما ابها الذین آمنوا ! اصبروا، وصابروا ، ورا بطوا !
# ~~یاایها الذین آمنوا اذا ضر بتم فی سبیل الله فتبینوا ! ترجمه : ای
~~مؤمنان!

PageV01P330

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0430.png)

# ~~صبر کنید ، و با یکدیگر بصبر نورد کنید ، و در راه خدای جهاد کنید ،
~~ثبات
# ~~نمائید !
# اذا لقیتم فئة فاثبتوا ! و ثبت اقدامنا ، وانصر ناعلی القوم
# ~~الکافرین ! ترجمه : چون گروهی را بینید از دشمنان ثبات نمایید! در دعا
# ~~مؤمنان را میآموزاند که بگویید که : «ما را ثبات قدم ده، و بر کافران
~~یاری کن!»
# ~~تا بداتید که نصرت برثبات قدم موقوف است .
# (6) ان الله حب الشجاعة ولو علی فتل حیة . ترجمه : خدا شجاعت
# ~~دوست دارد اگرچه کشتن ماری باشد .
# (7) ان الله حب النکل علی النکل . قیل : بارسول الله ! وما
# ~~النکل علی النکل ؟ قال : الرجل القوی المجرب علی الفرس القوی
# ~~المجرب المبدی المعید. ترجمه : فرمود که خدا «نکل» بر « نکل » را
# ~~دوست دارد . گفتند : پارسول الله! « نکل » بر « نکل » چه باشد ؟ گفت :
~~مردی
# ~~قوی آزموده براسبی قوی آزموده که بدو هرچه آغاز کند با خر تواند رسانید
~~.
# (8) اذا اراد الله بعبد خیرا حعل صنائعه فی اهل الحفاظ . ترجمه :
# ~~چونخدای به بنده خیرخواهد ، ترتیب افعال ستودهآ او را با اهل محافظت و
~~شجاعت
# ~~مصروف کند .
# (9) وذکر الخیل عند النبی علیه السلام، %~% فقال : %~% بطونها
~~PageV01P331
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0431.png)

# ~~-5*
# ~~نز، وظهورها حرز(1). الخیر معقود ننواصی الخیل27) . ترجمه : ذکر
# ~~اسبان کودند در پیش پیمبر علیهالسلام . گفت : شکمهای ایشان گنجست ،
~~وپشتهای
# ~~ایشان حصار ، خیر بناصیهآ ایشان باز بسته است ، یعنی : بدیشان جهاد
~~کنند .
# 10) ثستوا آجالکم بین ابصارکم، وقصروا من الاهل ،
# ~~5
# ~~و استحیوا من الله حق الحیاء ! ترجمه : اجلهای خود را در پیش چشم دارید
~~،
# ~~و امل کوتاه کنید ، و از خدا شرم دارید چنانکه باید شرم داشت!
# )اللهم انی اعوذ بک من دنیا تمنع الاخرة، و اعود بک
# ~~5--   -5- و.ه
# ~~من حیوة تمنع خیر المماة . ترجمه : خدایا بتو پناه میگیرم از دنیایی که
# ~~خیر آخرت منه کند ، و ازحیاتی که ms201 از وفات خیر باز دارد ، یعنی : حیات
~~با بددلی
# ~~وموت شهدا.
# 12) قال لا بنه محمد : تزول الجبال ، ولا تزل ! عض علی
# ~~ناجذک ، اعر الله حمجمتک ، تد فی الارض قدمک ، ارم ببصرک
# ~~أقصی القوم ، وغض بصرک ، واعلم ان النصر من عندالله(3)!
# ~~ترحیمه : با پسر خود محمد حنفیه فرمود که : کوهها زائل شود ، و تو زایل
~~مشو!

PageV01P332

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0432.png)

# ~~دندان بفشار ، کاسه سر بعاریت بخدا ده ، پای میخی کن در زمین ، چشم
~~بردوردرین
# ~~قوم افکن ، و سر درپیش افکن ، و نصرت از خدا دان !
# و کان درعه صدرا لا ظهر لها ، فقیل له : الا تخاف
# ~~ان توتی قبل ظهرک؟! فقال : اذا آمکنت عدوی من ظهری ، فلا
# ~~ابقی الله علبه ! ان ایقی علی . ترجمه : زره او علسه السلام پشت نداشتی
~~،
# ~~ییشی بیش نبودی. گفتندی : نمیترسی که از پس پشت تو در آیند؟! فرمود :
~~اگر
# ~~دشمن را از پس پشت تمکین دهد ، خدا برو ابقا مکناد! اگر او مرا ابقا
~~کند .
# (14) و قیل له فی بعض حرو به : ان جالت الخیل ، فاین نطلبک؟
# # فقال : حیث تر کتمونی. %~% ترجمه : او را گفتند اگر در بعضی حربها
# ~~سواران جولان کنند ، تو را کجا طلبیم ؛ گفت : آنجا که بگذاشته باشید .
~~یعنی :
# ~~ازجای بنروم از ثبات.
# 15) ابها الناس ! الا تقتلوا ، تموتوا . والله لا لف ضربة بالسیف
# ~~علی راس(1) علی بن ابی طالب ، اهون من میتة فی الفراش . ترجمه :
# ~~ای مردمان ! اگر شما را بنکشند ، بمیرید . بخدای که هزار ضربت برسر پسر
# ~~ابوطالب ، آسانتر از یک مرگ بر فراش .
# (16) و الله لا بن ابی طالب آنس بالموت من الطفل بثدی امه .
# ~~ترجمه : بخدا که پسر ابوطالب بمرگ انس بیش از آن دارد ، که طفل به
# ~~یستان مادر.

PageV01P333

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0433.png)

# 17) من لم یبال متی حتفه علیه ساقط، فجنانه فی الملمات
# ~~را بط . ترحجمه : هر که باک ندارد که مرگ او کی برو افتد ، دل او در
~~حوادث
# ~~بقوت و ثابت بود.
# (18) من آکثر فکره فی العواقب، لم یشجع . المنیة ولا ms202 الدنیة
# ~~ترحجمه : هر که در عواقب نظر بسیار کند ، دلیری نکند . مر گ و احتراز
~~از عار
# ~~و دنائت بهتر .
# (19) اذا هبت امرا ، فقع فیه! فان شدة توقیه اعظم مما تخاف
# ~~منه . ترجمه : چون از کاری ترسی ، خویشتن درو (2) افکن ! که سختی
~~احتیاط
# ~~و خوف بیشتر از آن چیز بود که ازو میترسی.
### | --
# (20) والله لا ابالی وفعت علی الموت ، او یفع الموت علی .
# ~~ترجمه : بخدا که باک ندارم که من بر مرگ افتم، یا مرگ برمن افتد .
# (21) قال : دعاء للمجاهدین : واعفه من الجبن ، والهمه الجرءة،
# ~~وارزقه الشدة ، وابده بالنصر ! فان ختمت له بانسعادة ، فبعد
# ~~ان جتاح (3) عدوک بالقتل(4) . ترجمه : در دعای مجامداز فرماید که:
# ~~ایشان را ازبددلی عافیت ده ، ودلاوری الهام ده ، وسختی و ثبات روزی کن،
~~وبنصرت PageV01P334
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0434.png)

# ~~قوتده ؛ و اگر ختم کار او برسعادت شهادت خواهد بود ، بعد از آن کن که
~~دشمن را
# ~~بقتل نیست کرده باشد !
# 22) امر الله بالثبات عند اللقاء، والصبر ، والطاعة لولی الامر،
# ~~و ترک التناز ع وذ کر الله . و وعد من فعل ذلک ان بکون معه ، ومن
# ~~کان معه فلا غالب له . ترحجمه : خدا بثبات فرمود در جنک، وصبر وطاعت
# ~~خداوند گار ، و نرک تنازع ، و یاد خداکردن . و وعده داد کسی را که چنین
~~کند
# ~~بدانکه خدا با او باشد، و هر که خدا با او بود برو غلبه نکنند.
# (23) تثبتوا ! تسلموا . ولا تعجلوا ! فتندموا . ترجمه : ثبات نمایید!
# ~~تا سلامت یابید . و تعجیل مکنید ! که پشیمان شوید.
# (64) انواع الشجاعة خمسة : سبعیه ، کمن اقدم لثوران غضبه:
# ~~بهیمیة ، کمن اقدم فی طلب مشتهاه؛ و تجر بیة ، کمن حارب
# ~~مرارا، فظفر ، فاقدم و ثوقا الظفر ؛ وحهادیة ، کمن اقدم ذما
# ~~عن الدین : و حکمیه ، وهی ما بکون علی الوجه الذی بنبغی .
# ~~--
# ~~متوسطا بین طرفی الا فراط والتفریط . ترجمه : انواع شجاعت پنجست :
# ~~سبعی ، چنانکه کسی در جوشش غض اقدام نماید؛ و بهیمی ، چنانکه کسی درطلب
# ~~عتماد کند بر آن ، واقدام کند . وجهادی، چنانکه کسی بجهت ms203 دفه دشمنان از
~~دین
# ~~بتهور ، ونه مایل ببددلی ، بل میان هردو .

PageV01P335

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0435.png)

# (25) الشجاعة علی نوعین : شجاع عند ورود الا فة ، و نزول
### | -5
# ~~البلیة ؛ وشجاع فی المباطشة . فان احتمعا فی الملک ، فهو اهیب
# # فیهما ؛ وان عدم نوع المباطشة ، %~% ففی النوع الا خر کفایة.
# ~~ترجمه : شجاعت دونوع است : یکی آنکه بنزدیک رسیدن آفت و حادثه بود ، و
~~در
# ~~وقت نزول بلا؛ و دیگر آنچه مباطشه و مصارعت باشد . یس اگر هردو [در]
~~پادشاه
# ~~جمع (2) آید ، درهر دو صاحب هیبت بود : و اگر نوع مباطشه نداشته باشد ،
~~نوع
# ~~دبگر او را کفایت بود در کارها .
# (26) سئل حکبم : ای شیی، ازین بالناس ؟ قال : اما العلماء ،
# ~~فلزوم السیرة المرتضاة ؛ واما الشجاع ، فالظفر ، والعفو بعد الظفر .
# ~~ترحجمه : از حکیمی پرسیدند که : چه چیز مردم را آراسته دارد ؛ گفت :
~~علما را
# ~~برسیرت پسندیده رفتن ، وشجاعان را ظفر و عفو بعد ازظفر .
# (27) الملک بطلب خلاص الکل ، لا خلاص نفسه ؛ والمحارب
# ~~بطلب بقاء نفسه ، لا بقاءالکل . ترجمه : پادشاه خواهد که همه خلاص
# ~~یابند، تا خود را خلاص دهد ؛ و مبارز خواهد که بقایابد تا بسبب او
~~دیگران بقا
# ~~یابند . درین تفضیل شجاعت است برملک .

PageV01P336

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0436.png)

# (28) لا بنبغی ان یشوب النجدة بغی ، ولا الحلم حقد . لا تخافوا
# ~~الموت ! فان مرارته فی خوفه . ترحمه : باید که با دلیری ستم نیامیزد ،
~~و
# ~~با حلم کینه . از مرگ مترسید ! که تلخی او در ترس اوست .
# 29) ننیت الدنیا علی اربعة آر کان ، تصلح بأمور اربعة :
# ~~-
# ~~بنیت علی الرغبة ، والشهوة ، والغداء ، ومنع البیضة ؛ فتستصلح
# ~~الرغبة بالقصد ، والشهوة بالعفة ، والغداء بالمسکنة ، ومنع البیضة
# ~~با لنجدة . ترجمه : دنیا را بر چهار رکن نهادهاند ، و این چهار بچهار
~~چیز باصلاح
# ~~آید : بر رغبت ، و شهوت ، وغذا ، و منع کردن از بیضه ، یعنی : از حریم
~~ملک ؛
# ~~و رغبت بمیانه زیستن باصلاح آید ، وشهوت بعفت ، و غذا بدرویشی ، یعنی
~~که اگر
# ~~احتیاج بیکدیگر نبودی غذا مهیا نشدی ، و منع از بیضه و حریم بدلیری و
# ~~شجاعت .
# (30) قیل ms204 لفیلسوف : ان ابنک قتل فی حرب کذا . فقال : ذاک
# ~~لنسبة منی. فاتی   آخر وقال : لم یهتل(2) ، ولکنه سبی .
# ~~فقال : ذاک (3) لنسبة الی امه . ترجمه : حکیمی را گفتند : پسرت را در
# ~~فلان حرب بکشتند . گفت : آن از نسبت است که بمن داشت . یکی دیگر بیامد
# ~~گفت : نکشتند ، دستگیر کردند . گفت : آن از نسبت است که از مادر داشت .

PageV01P337

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0437.png)

# (31) اجمع فی شجاعتک بین بدار لا(1) حدة فیه، وریث
# ~~غفلة معه ! تفز منها بالحظ الا وفر . ترجمه : درشجاعت جمع کن میان
~~شتابی
# ~~بی حدت و تهور ، و میان درنگی بیغفلت و تهاون ! تا حظ وافرتر یافته
~~باشی از
# ~~شجاعت.
# (32) قال الا شکندر لقواده : اذا ظهرتم علی اعدائکم . فنادوا
# ~~رجالکم، باحسن اسمائهم! فقد رابت رجلا فی وقعة «دار1(2)» ،
# ~~و فی بده سیف فصیر ، ههلت نه : با اسوار ! ما بال سیفک قصیرا ؟!
# ~~فقال : ان کان سیفی قصیرا، فان قلبی طویل ، و نشاطی علی مایری
# ~~انملک . وشد عند ذلک علی العدو ، فاثر فییهم اثرا عجیبا ، و نکی
# ~~نکایة بالغة . ورایت آخر اسمه « آندرئیا(3)» ای : «شجاء »
# ~~فقلت له : باشحاء ! کن کاسمک فی فعلک! فشد علی العدو ، وهو
# ~~نقول : انا شجاع کاسی، فما زال بنکی حتی کشف العدو. ورایت
# ~~رحلا قصیرا اسمه «فهد» ، فهلت له : با فهد ! لتظهر نحدتک
# ~~لا صحابک ! فاستقر(4)، وهاح ، و شد علی القوم، و نکی. فکان
# ~~هؤلاء الثلاثة اصحاب الفتح واسباب النصر . ترجمه : اسکندر سرهنگان
~~PageV01P338
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0438.png)

# ~~را گفت : چون محاربت دشمنان روی دهد ، مردمان خود را بنامهای نیکوتر
# ~~خوانید ! که من مردی را دیدم در حرب « دارا» که شمشیر کوتاه در دستداشت
~~،
# ~~گفتم : ای سوار! چرا شمشیر تو کوتاهست ؟! گفت : اگر شمشیر من کوتاهست ،
# ~~همت من دراز است ، ونشاط بر آنچه ملک فرماید . پس حمله برد ، و اثری
~~عظیم
# ~~بکرد ، و نکابتی تمام با دشمنان نمود . دیگری را دیدم نام او « آندرئا
~~(1)» بزبان
# ~~یونانی یعنی : شجاع ، گفتم : ای شجاع ، چون نام خودباش! حمله بردشمن
~~برد(2) ،
# ~~و گفت : منم شجاع چوننام خود ms205 ، و نکایتی کرد چنانکه صف دشمن بدرید .
~~مردی
# ~~دیکر کوتاه دیدم ، که او را « یوز » خواندندی ، گفتم : ای یوز! دلیری
~~خود
# ~~بر یاران ظاهر کن! از جای خود برآمد ، و حمله برد(3) ، و نکایتی تمام
~~بکرد .
# ~~پس اصحاب فتح و اسباب نصرت این سهشخص بودند .
# و مانند اینست آنچه معویه گفت : تا که در صفین هزیمت میشدم ، چون این
# ~~سه بیت در خاطر من آمد ، ثبات کردم تا کار بحکمین رسید.
### | شعر :
# ایت لی عفتی و ابی بلائی
### | و اخذی الحمد بالثمن الربیح
# و اقدامی علی المکروه نفسی
### | و ضربی هامة البطل المشیح PageV01P339
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0439.png)

# فولی کلما جشات وجاشت
### | مکانک تحمدی او تستر یحیی
# ~~ورفی اأجبن عار وفی الا قدام مکرمة
### | و من بفر فلا ینجوا من القدر
# ~~2- آین سه بیت در تسمهماپر اس ارتو از روی شرح نهج البلاغه ابن
# ~~برزبانآی چاپ قاهره 1354 ص 204 هم آمده است .

PageV01P340

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0440.png)

# الباب الثانی وافسول
# فی العقة و قمع الشهوات
# الا بات (1) زین للناس حب الشهوات من النساء و البنین و
# ~~القناطیر المقنطرة من الذهب والفضة والخیل المسومة والا نعام
# ~~والحرث ، ذلک متاع الحیوة الدنیا ، والله عنده حسن المآب .
# ~~ترجمه : در دل مردمان آراسته گردانیدهاند از زنان و پسران وستوران و
~~کشتزارها،
# ~~اینست متاع زند گانی دنیا ، و بنزدیک خدای است باز گشتن نیک .
### | سروه
# (2) والله یرید ان بتوب علیکم ویرید الذین بتبعون الشهوات
# ~~ان تمسلوا میلا عظیما . ترجمه : خدای خواهد که شما را توبه دهد ، و
~~کسانآی
# ~~که متابعت شهوات و آرزوها میکنند میخواهند که از راه بجنبید و بآن میل
# ~~کنید
# (3) فخلف من بعدهم خلف (1) أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوات،
# ~~-
# ~~فسوف بلقون غیا . ترحجمه : از بعد ایشان مردمانی پدید آمدند که نماز
~~ضایع
# ~~کردند [ و در یی شهوتها برفتند]، زود باشد که بدوزخ شوند .

PageV01P341

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0441.png)

# (4) الذین کفروا بتمتعون و بأکلون کما تا ل آه تعهم
# ~~و النار مثوی لهم . ترحبمه : کفار از دنیا تمتع میگیرند و میخورند
~~چنانکه ms206
# ~~چهارپایان خورند ، آتش جایگاه ایشانست.
### | -
# (5) ذرهم بأکلوا و یتمتعوا و بلههم الامل فسوف علمون .
# ~~ترجمه : دست ازیشان بدارتابخورند وتمتع گیرند ، و امل ایشان را مشغول
~~گرداند،
# ~~و زود باشد که بدانند .
# الاخبار (6) ان الله حب البصر النافذ عند مجییء الشهوات ،
# ~~و العقل الکامل عند نزول الشبهات . ترحجمه : خدا دوست دارد بصری نافذ
# ~~را بنزدیک شهوتها ، و عقلی کامل را نزدیک پدید آمدن شبههها .
# (7) قال عیسی : اجیعوا اکباد کم ، و اعرو احساد کم ، لعل
# # قلو کم تری الله تعالی. %~% ترحمه :  عیسی علیه السلام گفت : جگرهای
~~تان
# ~~گرسنه دارید ، و تنهای  تان را برهنه! تا باشد که دلهای شما خدا را
~~بیند .
# (8) ما ترک عبد اکلة تشتهیها الا کانت له درجه فی الجنة.
# ~~ترجمه : هیچ بنده خورشی که او را آرزوی آن بود دست بندارد الا که او را
~~در
# ~~بهشت درجهای باشد .
# (9) الؤمن با کل فی معاء واحد ، والکافر بأکل فی سبعة
# ~~امعاء . ترحمه : مؤمن در یک روده خورد ، و کافر در هفت روده ، یعنی :
~~مؤمن
# ~~قانه بود ، وکافر حریص.

PageV01P342

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0442.png)

# 10) التساء حائل الشیطان . ما ترکت بعدی فتنة اضر علی
# ~~الرحال من النساء . ترجمه : زنانهامداهول(1) دیوان باشند . هیچ فتنهای
~~بعد
# ~~از من بدتراز فتنهآ زنان نیست .
# 11) من وقی ما بین لحییه وما بین رجلبه دخل الجنة . ترجمه :
# ~~هر که را از شر دهن و فرج نگاه دارند (2) در بهشت شود .
# (12) زناء العیون النظر . ترجمه : زتای چشمها نظر بود .
# (13) من وفی شر فبقه وذید به ولقلقه فقد وفی من کل شر
# ~~ترحیمه : هر که را از شر شکم و فرج و زبان نگاه دارند از همهآ شرها
~~نگاه داشته
# ~~باشند.
# (14) حفت الجنة بالمکاره ، و حفت النار بالشهوات . ترجمه :
# ~~بهشت محفوف است بمکاره ، و دوزخ محفوف است بشهوات و آرزوها .
# 15) تلث اخافهن علی امتی من بعدی : الضلالة بعد المعرفة ،
# ~~و مضلات الفتن، وشهوة البطن و الفرج . ترجمه : سه چیز است که
# ~~برامت خود از آن میترسم : ضلالت بعدازمعرفت ، و فتنههای گمراه کننده ms207 ،
~~و شهوت
# ~~شکم و فرج .
# لا شی   ابغض الی الله من بطن ملان . ترجعه : خدا هیچ
# ~~دشمن تر از شکم پر ندارد .

PageV01P343

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0443.png)

# (17) من عشق فعف فکتم فمات فهو شهید . ترحجمه : هر که عاشق
# ~~شود و عفت نماید و بپوشد تا بمیرد شهید باشد .
# 18) من کلامه : عبد الشهوة آذل من عبد الرق . ترجمه : بندهآ
# ~~شهوت از بندهآ بند گی خوارتر بود .
# ~~نفس وآرزوها یابند .
# (20) الهوی عدو العقل . ترجمه : هوای نفس دشمن عقل بود.
# (21) العقل وزیر ناصح ، والهوی وکیل فاضح . ترجمه : عقل
# ~~وزیر نیکخواه بود ، و هوای نفس و کیلی رسوا کننده .
# (22) العقل صدیق مقطوع ، والهوی عدو متبوع . ترجمه :
# ~~عقل دوستی است ازو ببریده ، وهوای نفس دشمنی متابعت کننده .
# (23) ومن کتاب له : الا و ان امامکم قد اکتفی من دنیاه
# و * -5-
# ~~بطمریه ، و بشد فورة جوعه بقرصیه . الا و انکم لا تقدرون علی
# ~~ذلک، و لکن اعینو نی بورع واحتهاد ! فوالله ما کنزت من دنیا کم
# ~~تبرا، ولا ادخرت من غنا ئمها وفرا، ولا اعددت لبالی ثویی طمرا . ولو
# ~~شئت لاهتدیت الطریق الی مصفی هدا العسل، و لباب هدا القمح
# ~~ونسائج هذا القز . ولکن هیهات ان بغلبنی هوای، ویقودیی جشعی
~~PageV01P344
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0444.png)

# ~~لی تخیر الاطعمه، ولعل بالححاز او بالیمامة من لاطمع له فی القرص،
# ~~ولا عهد له بالشبع ؛ او ابیت مبطانا(1) وحولی بطون غرتی و اکباد
# ~~حری ، فا کون کما قال القائل:
# و حسبک داء ان تبیت سطنة
### | و حولک اکباد تحن الی القد
# -5
# اقنع من نفسی بان بقال : امیر المؤمنین، ولا اشار کهم فی مکاره
# ~~الدهر ؟! أوا کون اسوة لهم فی جشوبة(2) العیش، فما خلقت لیشغلنی
# ~~کل الطیبات کا لبهیمة المر بوطة ، همها علفها ، او المرسلة شغلها
# ~~تقممها ، تکترش (3) من اعلا فها ، و تلهوا عما یراد بها . وایم الله
# ~~مینا استثنی فیها مشیئة الله لا روضن نفسی ریاضه تهش معها الی
# ~~القرص اذا قدرت علیه مطعوما ، و تقنع بالملح مادوما ! اتمتلی ،
# ~~السائمة من رعیها فتبرک ، و تشبع الربیضة ms208 من عشبها فتر ض ،
# ~~و ا کل علی من زاده فیهجم ؟! قرت اذا عینه اذا اقتدی
# ~~بعد السنین المتطاولة بالبهیمة الهاملة والسائمة المرعیة(4) !

PageV01P345

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0445.png)

# ~~ترحجمه : بمولانا و سیدنا و مقتداناعلی علیه السلام رسید که : سها حنیف
~~که عمل
# ~~او بود در بصره بمهمانی رفته است . او را ملامتها نوشت . فصلی از آن
~~نامه اینست :
# ~~بدانکه امام شما بدو خلقان از دنیا کفایت کرده است ، وسختی گرسنکی خود
~~را بدو
# ~~قرص علاج میکند . بدانید که : شما بدین قادر نباشید ، لیان مرا باری
~~دهید
# ~~بیرهیز کاری و مجاهدت کردن ، که بخدا که از دنیای شما زر ساوی[1) در
~~گنج
# ~~ننهادهام ، و از غنیمتهای دنیا مال بسیار بذخیره ننهادهام ، و این
~~جامهآ کهنهآ خود را
# ~~پاره ساختهام که بر آنجا دوزم . و لیکن هیهات که هوی برمن غالب شود ، و
~~حرص
# ~~مرا براختیار طعامها دارد ، و باشد که در حجاز ویمامه درویشی بهد گرسنه
~~که اورا
# ~~طمع آن باشد که قرصی باو رسد ، با یاد ندارد که سیر خورده است یا نه !
~~یعنی : در
# ~~ملک من درویشی بود گرسنه . یا چگونه شب گذارم با شامی یر و حوالی من
# ~~شگمهای گرسنه و جگرهای تشنه ، تا چنان باشم که شاعر گوید : «تمام
~~لئیمیباشد
# ~~که شب گذاری با شکمی یر ، و حوالی تو شکمهایی باشد آرزومند یارهٔ‌ یوست
# ~~ناییراسته 5 . من بدین قانع شوم که مرا «امیر المؤمنی ، خوانند ، وبا
~~مؤمنان
# ~~مشار کت نکنم در مکاره بروز گار ، تا ایشان را نشانی و پیشوایی نباشم
~~در درشت عیشی؟!
# ~~یعنی : چون مرا درین حال بینند بدان حالخوشدلشوند ، مرا نیافریدهاند
~~تابخوردن
# ~~خورشهای خوش مشغول شوم ، چون چهارپای فرو بسته که همهآ قصد و همت او
~~بعلف
# ~~او باشد ، یا چون چهارپای فرو گذاشته که کار او خاصه رفتن باشد که شش
~~از علف
# ~~یرمیکند ، و از آنچد او را برای آن دارند مشغول و غافل . سوگند میخورم
~~بخدا
# ~~سو گندی که در آن بمشیت خدا استشنا ms209 میکنم ! یعنی : بخدا که اگر خدا
~~خواهد : PageV01P346
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0446.png)

# ~~نفس خود را ریاضتی فرمایم که چنان شود که اگر قرصی یابد خوشدل گردد چون
# ~~خود را بر آد قادریابد ، ودرباب نان خورش بنمکی قانع باشد . سیر بخورد
~~چهاریای
# ~~چریده از چریدن خود ، یس فرو خسبد، و گوسفند در مرغزار شکم پر کند پس
# ~~یخفتد ، و علی از زاد خود چون ایشان بخورد و بخسبد؟! روشن باد چشم او
~~اکر
# ~~بعد از سالهای دراز بچهارپابان فرو گذاشته و ستوران سر بداده اقتدا
~~خواهد کرد !
# (24) واکسر شهویی عن کل محرم وازو حرصی عن کل ماثم.
# ~~ترحمه : شهوت مرا بشکن از آنچه منه کرده باشی ، و حرص مرا درنوردان از
# ~~هروبالی وبزه.
# (25) قد الهاهم سماع المغنیات(2) واتباع الشهوات، وجعلوا
# ~~مکان السهر فی الجهاد والکون علی متون الجباد المنام
# ~~علی المهاد . ترجمه : در صفت اهلدنیا ونفاق میگوید که؛ شنیدن آواز
~~مطربان
# ~~و متابعت شهوات ایشان را مشغول گردانیده است . و بجای بی خوابی در جهاد
~~، و
# ~~بودن برپشت اسبان ، در مهدهای خوش میخسبند و غافل روز گار میگذرانند .
# (26) استهینوا بالموت کیلا تموتوا ، و امیتو الشهوات تخلدوا،
# ~~ما بتمیرید ، و بمیرانید سهو تهارا ل فمیسه بمییدو مالارمت عدل کمید تا
~~نجات
# ~~یابید PageV01P347
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0447.png)

# 27) داوا الغضب بالصمت ، وداوا الشهوة بالغضب! فان من
# ~~غضب علی نفسه من تناول المساوی شغل عنها(1) . ترجمه : خشم را
# ~~بخاموشی مداوا کنید .[ وشهوت را بخشم]! که هر که برنفس خود خشم گیرد از
# ~~تناول کارهای بد ، از آن مشغول شود ، و بدان التفات تنماید .
# (28) لیس العجب ممن طفئت(2) عنه الشهوات ان بصیر فاضلا،
# ~~ولکن العجب ممن نجاذ بته الشهوات وهو فاضل . ترجمه : عجب نیست
# ~~از کسی که از شهوات معترض (؟) نباشد و فاضل گردد ، عجب از کسیست که
~~شهوات
# ~~او را از جهات مختلف میکشد و او فاضل شود ، یعنی : فضایل حاصل کند .
# (29) احدر الشهوات ! فانها مذهلة لعقلک ، مهجنه لرایک ،
# ~~شانئة لعرضک ، شاغلة لک عن عظیم امرک . ترجمه : از شهوات حذر ms210 کن
# ~~که آن عقل تو را مشغول کند ، و رای را فرومایه و رکیک گرداند، و عرض را
# ~~معیوب کند ، و تو را از کار مهتر باز گرداند .
# (30) قال حکماء انهند : اثنان من الناس بنغی ان بتباعد منهما :
# ~~-
# ~~احدهما الذی بقول : لا ثواب ولا عقاب ولا معاد ولا بر ولا اثم ؛
### | 8---و
# ~~والاخر الذی لایملک شهوته ، ولا ستطیع ان بصرف قلبه و نصره
# ~~عن شهو ته() . ترجمه : حکمای هند گفتهاند : از دو ک دور باید بود : یکی
~~PageV01P348
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0448.png)

# ~~آنکه بثواب و عقاب ایمان ندارد ، و بمعاد بنگوید ، و نیکوکار « بزه کار
~~را یکسان
# ~~شمرد . و دیگر آنکه مالک شهوت خود نباشد . و دل و چشم خهد را از آرزوی
~~خود
# ~~بنتواند گردانید
# (31) اذا اتسعت القدرة فلت الشهوة . ترحمه : چون قدرت دست دهد
# ~~شهوت با کم آید .
# 32) ما اصعب علی %~% کثیر %~% الشهوات ان بکون فاضلا !
# ~~ترجمه : کسی که بسیار شهوت بود دشوار بفضایل رسد !
# (33) من کانت همته ما بدخا فی بطنه، فقبمته ما خرج من بطنه.
# ~~ترحمه : هر که همت او آن بود که در شکم او شود ، قیمت او آن بود که از
~~شگمش
# ~~بیرون آید.
# (34) قیل لسقراط فی مرضه : الا نذبح لک طائرا! فقال : قلوب
# ~~المغر قین فی المعرفة بالحقائق . منابر الملائکة ؛ و بطون المتلذ ذین
# ~~بالشهوات ، مقابر الحیوانات الهالکة. ترجمه : سقراط را در بیماری
# ~~گفتند : بسوی تو مرغی بکشیم ؛ گفت دلهای کسانی که درباب معرفت حقایق
~~غرقه
# ~~باشد ، و در معرفت مبالغت کنند ، منبرهای فرشتگان بود ؛ و شکم کسانی که
~~از
# ~~شهوات لذت طلبند، گورستان حیوانات هلاک شده باشد .
# 35) اذا ابصرت العین الشهوة ، عمی القلب عن الاختیار.
# ~~ترجمه : چون چشم شهوت ببیند ، دل کور شود و از اختیار باز ماند .

PageV01P349

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0449.png)

# 36) شهوات الدنیا تتحرک بقدر . ترجمه : شهوات دنیا بحکم و
# ~~و تقدیرش در حر کت آید.
# 37) اذا اقبلت الحکمة خدمت الشهوات العقول، و اذا ادبرت
# ~~خدمت العقول الشهوات . ترجمه : چون حکمت روی نماید شهوات خدمت
# ~~عقلها ms211 کند ، وچون پشت بگرداند عقلها خدمت شهوات کند.
# 38) انما بعدت الا نفس من الباری تعالی ، من احل ابثارها
# ~~الشهوات ، و وقوعها فی الخطایا . ترحمه : دوری نفسها از خدای تعالی از
~~آن
# ~~بود که شهوات و لذات را ایثار کنند ، و از آن سبب در خطا و گناهان
~~افتند .
# (39) ان الله لم یخلق الا نسان للقناء ولا للبقاء ، ولکن خلقه
# ~~--
# ~~وخلق العقل له لیستعمله فی (1) فضائل النفس او شهوات البدن. فمن
# ~~اختار شهوات البدن ناله تغیر البدن ، ومن اختار فضائل النفس نال
# ~~البقاء والخلود . ترجمه : خدای تعالی خلق را برای فنا نیافریده است و
~~نه برای
# ~~بقا ، ولیکن مردم را بیافرید وعقلش بداد تا آنرا درجای طلب فضایل نفس
~~بکاردارد
# ~~یا در دفع شهوات ازبدن . پس کسی که اختیار کند شهوات بدنی را آسیب
~~تغیربدن
# ~~بدو رسد ، و هر که فضایل نفس اختیار کند ببقای جاودانه رسد .

PageV01P350

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0450.png)

### | شعر :
# ~~-
# ~~مت اذا اعطیت بطنک سؤله
### | فرجک نالا منتهی الشر اجمعا PageV01P351
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0451.png)

# فی الخلة والصدالفه
# ات (1) و اذکروا نعمة الله علیکم، اذکنتم اعداء، فالف
# ~~5- وو سرده-ه-5
# ~~بین قلو بکم ، فاصحتم بنعمته اخوانا . ترجمه : یاد کنیدنعمت خدا بر
~~شما،
# ~~که شما دشمنان بودید ، میان دلهای شما تالیف داد ، تابنعمت او برادران
~~گشتید .
# (2) الا خلاء بومتد بعضهم لبعض عدو الا المتقین . ترجمه :
# ~~دوستان روز قیامت دشمن یکدیگر شوند ، الامتقیان که دوستی ایشان بماند .
# (3) انما المؤمنون اخوة . ترحبمه : مؤمنان برادران یکدیگرند.
# 4) و نزعنا ما فی صدورهم من غا، اخوانا علی سرر متقا بلین .
# ~~ترجبمه : در آخرت کینه از دلهای ایشان ببریم ، برادرانی باشند برتختها
~~دشسته
# ~~مقابل یکدیگر.
# 5) ولا تجعل فی قلوبنا غلا للذین آمنوا . ترحجمه : خدایا دردلهای
# ~~ما کینهآ مؤمنان مگذا..
# (6) ان الذین آمنوا وعملوا الصالحات سیجعل لهم الرحمن ودا.
# ~~برجمه : کسانی که ایمان آوردهاند و عمل صالح کنند خدا ایشان را عمل
~~صالح دهد .

PageV01P352

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0452.png)

# الا خبار (7) المؤمن مالفة ، ولا خبر فیمن لا بألف ولا یؤلف.
# ~~ترجمه : مؤمن الف گیرنده بود ، و ms212 خیر نباشد در کسی که ألف نگیرد و با
~~او ألف
# ~~نگیرند .
# (8) المؤمن اخو المؤمن . ترجمه : مؤمن برادر مؤمن بود.
# (9) قال الله : وجبت محبتی للمتحابین فی ، والمتجالسین فی ،
# ~~و المتباذلین فی ، والمتزاورین فی . ترجمه : خدای کفت : واجب شددوستی
# ~~من کسانی را که برای من بایکدیگر دوستی کنند ، و برای من بایکدیگر
~~مجالست
# ~~کنند . و یکدیکر را عطا دهند ، و بزیارت یکدیگر روند .
# 10) وسمع واحدا تقول فی دعائه : اللهم لا تحوجنی الی احد
### | -5-
# ~~من خلقک ! فقال له : مهلا ! ان الله خلق الخلق ، ولم یغن بعضهم
# ~~9د
# ~~عن بعض . ترجمه : پیغمبر علیه السلام از یکی شنید که میگفت : خدایا مرا
# ~~بهیچکس محتاج مکن از خلق خود ! فرمود که : آهسته باش! و درنگ کن ! که
# ~~خدا خلق را بیافرید، و از یکدیگر بی نیازی نداد .
# 11) رأس العقل بعد الا مان ، التودد الی الناس . ترجمه : اصل
# ~~عقل بعد از ایمان بخدای ، دوستی نمودن با مردمان بود.
# (12) المرء مع من احب ، المرزء علی دین خلیله . ترجمه : مرد با
# ~~کسی بود که دوست او بود ، مرد بردین دوست بود .

PageV01P353

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0453.png)

# ~~13) حبک الشیء بعمی و بصم . ترجمه : دوستی تو چیزی را کوری
# ~~و کری آورد ، تا معایب او نشنوی و نبینی .
# ~~(14) المؤمن مرآة المؤمن1 . ترجمه : مؤمن آیینه مؤمن بود.
# الا رواح جنود مجندة ، فما تعارف منها ائتلف ، وما
# ~~تنا کر منها اختلف (2) . ترجمه : جانها لشکرهاییبودهاند گروه گروه،
~~هرچه
# ~~یکدیگر میشناسند ألف میگیرند ، وهرچه باز نمیشناسند مختلف میشوند .
# ~~(16) القلوب تتشاهد . ترجمه : دلها بر یکدیگر گواهی دهند .
# ~~(17) افضل الصدقة اصلاح ذات البین . ترجمه : بهترین صدقهها
# ~~یاصلاح آوردن میان مردمان بود .
# ~~(18) مداراة الناس صدقة . ترحجمه : مدارا با مردمان صدقه بود .
# ~~19) ان من موجبات المغفرة ادخال (3) السرور علی قلب اخیک
# ~~المؤمن. ترجمه : از چیزهایی که آمرزش واجب کند شادی بدل برادر مؤمن
# ~~رسانیدن بود .
# ~~20) المو من للمومن کالبنیان یشد بعضه بعضا . ترجمه : مؤمن
# ~~مر مؤمن را چون بنا است که بعضی ببعضی استوار شود .
# ~~(21) لا حل لمسلم ان یهجر اخاه ms213 فوق ثلث . ترجمه : حلال نیست
~~PageV01P354
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0454.png)

# ~~که مسلمان از برادر زیادت از سه روز هجرت کند .
# 22) اذا احب احد کم اخاه فلیعلمه . ترجمه : چون یندی از شما
# ~~برادر مؤمن را دوست دارید باید که او را آگاه کنید.
# (23) الحب بتوارث والبغض بتوارت. ترحمه : دوستی میراث است،
# ~~و دشمنی میراث است که بفرزندان رسد .
# (24) احب حبیبک هونا ما ، عسی ان تکون بغیضک1) بومأ
# ما؛ وابغض بغیضک هونأما ، عسی ان تکون حبیبک %~% بوما ما
# ~~ترحمه : آهسته باش در دوستی دوست که شاید روزی دشمن شود ، و آهسته باش
~~در
# ~~دشمنی دشمن که شاید روزی دوست گردد .
# (25) احبب من احببت، فانک مفارقه. ترجمه : هر که را خواهی
# ~~دوست دار ، که بآخر مفارقت خواهی کرد .
# (26) آکثر من الاخوان ، تعش فی آݣنا فهم . ترجمه : برادران
# ~~بسیار گیرید، تا در حمایت ایشان بتوان زیستن .
# ~~-5-*-ه -*
# ~~و اعجز منه من ضیع من ظفر به منهم . ترحمه : عاجز ترین مردم کسیود
# ~~که از اکتساب برادران عاجز بود ، و عاجزتر ازو کسی بود که چون دوستی
~~بدست
# ~~آرد ضایع گرداند .

PageV01P355

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0455.png)

### | - %~% 
# (28) من لانت کملمته ، وجبت محبته . ترجمه : هر که سخن اوخوش
# ~~بود ، واجب بود محبتاو.
# (29) البشاشه مخ المودة . ترجمه : خوش رویی محض دوستی بود.
# (30) سئل عن الندالة ، فقال : الجرءة علی الصدیق والنکول
# ~~علی العدو . ترجمه : پرسیدند که نا کسی چیست ، گفت : دلیری نمودن
~~بردوستان
# ~~و روی بگردانیدن از دشمنان.
# (31) ثلثة لا عرف الا فی ثلثة مواضع : لا عرف الشجاع الا
# ~~فی الحرب ، ولا الحلیم الاعنا الغضب ، ولا العمدیق إلا عند الحاجة.
# ~~ترجمه : سه کس را نتوان شناخت الا در سه موضع : شجاع را الا در حرب ،
~~وحلیم
# ~~را الا در وقت غضب ، و دوست را الا بوقت حجت .
# 32) و تمثل فی صدیق له قوله :
# فتی کان بدنیه الغنی من صدیقه
### | اذا ما هو استغنی و یبعده الفقر
# ~~ترجمه : در دوستی این بیت تمثل آورد که : او جوانی است که توانگری او
~~را
# ~~بدوست نزدیک کند چون توانگر ms214 شود ، و چون درویش شود دور شود از دوست .
# (33) بالصد پنقض محکم الود . ترجمه : دوستی محکم بهجران
# ~~باطل شود .

PageV01P356

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0456.png)

# ~~(34) الصدود آبة المقت . ترجمه : ازدوست بگشتن نشان دشمنی بود .
# ~~(35) الیشاشة حبالة المودة . ترجمه : تازه رویی دام دوستی بود .
# ~~(36) من اطاع التوانی ضیع الحقوق ، ومن اطاع الواشی ضیع
# ~~الصدیق . ترجمه : هر که سستی کند حقها ضایع گذارد ، و هر که سخن ساعی
# ~~بشنود دوست ضایع گذارد .
# ~~(37) عدو صد یقک. عدوک. ترجمه : دشمن دوست [تو] دشمن توبود .
# ~~(38) من استقصی قل صدبقه ، ومن سهل اعشب طریفه . ترجمه :
# ~~هر که در کارها استقصا کند دوست او اندک باشد ، و هر که آسان فرا گیرد
~~در
# ~~راحت بود .
# -بب و5
# ~~(39) المودة قرابه مستفادة . ترجمه . دوستی خویشی مستفاد باشد .
# ~~(-4) صداقه الا باء قرایة الا بناء . ترجمه : دوستی پدران خویشی
# ~~یسران بود .
# ~~(41) من احبک نهاک ، ومن ابغضک اغراک . ترحمه : دوست تورا
# ~~نهی کند از بدی ، و دشمن تو را تحریص کند .
# ~~(42) کثرة الوفاق نفاق و کثرة الخلاف شقاق . ترجمه : بسیاری
# ~~موافقت نفاق بود ، و بسیاری مخالفت خصومت .
# ~~(43) حسن الو فاء عقد الاخاء . ترجمه : از وفای نیک عقد برادری
# ~~بسته شود .

PageV01P357

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0457.png)

# (44) علامة الصدیق اذا اراد ان بهجرک ان یؤخر الجواب ،
# ~~ولا سستدیء بالکتاب . ترجمه : نشان دوست که از تو خواهد برید آن بود
# ~~که جواب نامه دیر نویسد ، و بابتدا نامه ننویسد .
# (45) فقد الاخوان هد(1) الآر کان. ترجمه : نا یافتن دوستان
# ~~شکستن ار کان بود .
# (46) کثرة العتاب یورث الضغینة و یولد البفضة . ترجمه :
# ~~عتاب بسیار کینه آورد ، و دشمنی از آن تولد کند .
# (47) آول القطیعة التحنی . ترحمه : اول بریدن تجنی(2) بود.
# (48) لا تصرم اخاک علی ارتیاب ، ولا تقطعه دون استعتاب !
# (49) لا تضیع حق اخیک اتکالا علی ما بینک و بینه ، فانه
# ~~لیس باخ لک من ضیعت حهه . ترجمه : حق برادر خود ضایع مکردان از
# ~~روی تکیه بر آنچه میان تو و اواست : که برادر نبود کسی که حق اوضایع
~~گذاری .
# لا بکون الصدیق (3) صدیقا حتی ms215 یحفظ اخاه فی ثلث :
# ~~نکبته : و غیبته ، و وفاته . ترجمه : دوست دوست نبود تا تو را در سه
~~حال
# ~~نکاه ندارد : در نکبت ، و در غیبت ، و بعد از وفات .

PageV01P358

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0458.png)

# 51) و اجعل لنا فی صدور المؤمنین ودا ، ولا تجعل الحیوة
# ~~9-
# ~~علینا کدا . ترجمه : خدایا ما را در دلهای مؤمنان دوستی افکن ، وحیات
~~برما
# ~~سبب رنج مگردان .
# الذین انعم الله علیهم هم المؤمنون الفائزون المتآخون
# ~~فی الله ، لقوله تعالی : فاصبحتم بنعمته اخوانا . ترجمه : آنانکه خدا
# ~~بریشان نعمت کرده است مؤمنان رستگارند که در راه خدا برادری کنند ، چه
~~خدای
# ~~گفته است : بنعمت او برادران شدید .
# (53) اداب(1) نفسک فی استصلاح حال اخوانک، حتی یؤلف الله
# ~~الکلمة بک و بجمعها(2) علی مایرضیه . ترجمه : برنج آور (3) خود را
# ~~در اصلاح حال برادران ، تا خدا بتو کلمهآ ایشان جمع کند برا نچه سبب
~~خشنودی
# ~~او باشد .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (54) صد یقک آخر هو انت ، الا انه غبرک بالشخص. ترجمه :
# ~~دوست تو مردی دیگر بود . الا آنکه غیر تو باشد بشخص ، که او بحقیقت
~~توباشی .

PageV01P359

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0459.png)

# ~~فی غیر جسمک . ترجمه : دوست تو کسی بود که دل او تو را همان خواهد [ که
# ~~دل تو ]، الا آنکه آن دل در تنی دیگر بود .
# 56) لا تکن مودتکم مستحینة مختلفة کاختلاف ضوء القمر !
# ~~و کونوا کالشمس التی نورها فیها دائم لا یزید ولا بنقص. ترحمه:
# ~~دوستی شما گردنده ومختلف مبادا! چون اختلاف نور ماه ، بلکه چون
~~آفتابباشد،
# ~~که نور او همیشه یکسان باشد ، نه بیفزاید و نه بکاهد .
# 57) نبغی ان تکون سیرتک مع اصدقائک سیرة لا تحوجک
# ~~الی حاکم ومع اعدائک سیرة تفلح فی الحکم . ترجمه : باید که
# ~~سیرت تو با دوستان سیرتی بود که بحکم حا کم محتاج نباشد، و با دشمنان
~~سیرتی
# ~~که اگر بحاکم شوی ظفر تو را بود .
# (58) اذا آردت ان تواخی انسانا ، فأغضبه قبل ذلک ، ثم عامله !
# ~~فإن انصفک ، و الا فاحدر! ترجمه : چون خواهی که با مردی برادری کنی، ms216
# ~~اول او را بخشم آور ، پس با او معاملت کن ! اگر در هردو جانب انصاف تو
~~بدهد ،
# ~~و اگر نه ازو حذر کن .
# (59) سئل انوشروان عن رجل بلی بقطیعة اخوانه : ماعلة ذاک؟
# قال : قد بکون[ من قلة وفائه وترک اجابه لهم ما1 او جبوه له، PageV01P360
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0460.png)

# ~~اخلاق محتشمی
# ~~وقد تکون من قلة احتماله دالة(1) اخوانه . ترجمه : از انوشروان
# ~~پرسیدند که : مردی بهجر دوستان مبتلا شده است ، علت آن چه تواند بود ؟
~~گفت :
# ~~یا از آن (2) بود که وفا نکند با ایشان، و خود تحمل آن نکند ازیشان که
~~ایشان
# ~~از و تحمل کنند؛ و یا از آن بود که وثوق و اعتماد ایشان را احتمال نکند
~~.
# 60) ما کتمته من عدوک فلا(2) تظهر علیه صدیقک . ترجمه :
# ~~آنچه از دشمن بپوشی بردوست ظاهر مکن .
# (61) لا تثقن بمودة آتتکث بغتة. ترجمه : بردوستی که نا گاه خیزد
# ~~اعتماد مکن .
# (62) الضرب من صد بقک خیر لک من القبلة من عدوک . ترجمه :
# ~~زدن دوست تو را بهتر از بوسه دادن دشمن .
# (63) لیس تحسر العاقل علی الصدیق، لا نه %~% ان %~% کان فاضلا
# ~~-1
# ~~یزین به، و ان کان جاهلا راض حلمه من جهله . ترجمه : عاقل هر گز
# ~~بردوست زیان نکند ، از جهت آنکه اگردوست فاضل بود بدو آراسته شود ،
~~واگر
# ~~جاهل بود حلم او بجهل او مرتاض میشود.
# (64) و انما(4) نظر فیثاغورس الی رجلین لا بکادان بفترقان،
# ~~فقال : ای قرایة (5) بینهما ؟! قیل له لیس بینهما قرایة ، و لکنهما(6
# # متصاقبان . قال : فلم صار احدهما فقیرا والا خر غنیا 7) %~% 160
~~PageV01P361
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0461.png)

# عجبت لبعض الفانمخ وده
### | و یمنع ما ضمت علیه الا صابع
# ذا انا اعطیت الخلیل مودنی
### | فلیس لمالی بعد ذلک مانع
# د
# و بصدق ذلک قول مولانا الباقر لذݣره السلام : ابدخل
# ~~- وسن
# ~~احد کم یده فی کم صاحبه(1) فیاخذ حاحته من الدراهم والدنانیر؟
# ~~قالوا : لا . قال : فلستم اذا باخوان . ترجمه : فیثاغورس بدو شخص
# ~~نگریست که از یکدیگر جدا نمیشدند ، گفت : میان ایشان چه (2) خویشی است
~~؟!
# ~~گفتند ms217 : میان ایشان خویشی نیست ، ولیکن دوست یکدیگرند . گفت : یس چرا
# ~~یکی درویش است و یکی توانگر ؟! یعنی : اگردوستاند بمال چرا مضایقت
~~میکنند .
# ~~و شاعر درین معنی گفته است : عجب دارم از بعضی مردمان که دوستی کنند
# ~~و مال از یکدیگر منع کنند! من باری چون دوستی کنم مال منه نکنم.
# و مولانا باقر علیه السلام فرمودهاند که : شما چنان هستید که از شما یکی
~~در
# ~~جیب دوست خود دست کند (3) ، و آنچه او را باید بر گیرد از زر و سیم ؟
~~گفتند :
# ~~نه . گفت : پس شما دوست یکدیگر نیستید .
# وبروایتی دیگر مولانا صادق فرمودند با اصحابخود ، بعد از آنکه در حضور
~~PageV01P362
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0462.png)

# ~~اویکدیکر را دوست خواقده بودند حتدما چمان مسمیدارییرابچیری
# ~~احتیاج بود بخانهآ دیگری شود ، او را حاضرنیابد ، با اهل سرای ار گوید
~~: کیسهآ او
# ~~بیرون دهید ؟ کیسهآ او بیاورند (1) ، آنچه خواهد بردارد ، و باقی
~~بایشان دهد .
# ~~چون خداوند سرای باز آید و این حال بشنود او را خوش آید ؟ گفتند : ما
~~چنین
# ~~نیستیم. گفت : پس دعوی دوستی یکدیگر مکنید .
# ~~(65) تکثر من الاخوان ماکان فیهم
### | عمادا اذا استنجد نهم و ظهور
# ~~و ما نکثیر آلف خل و صاحب
### | ان عدوا واحدا لکثیر
### | الغیره :
# مضی اخوک ولا تلقی له خلفا
### | و المال بعد ذهاب المال یکتسب PageV01P363
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0463.png)

# الباب الرابع ولالثلثون
# فی مجالسة العلماء والاخیار
# الا بات (1) واصیر نفسک مع الذین بدعون ربهم بالغداة
# 5- و---9و-
# ~~والعشیی یریدون وجهه ، ولا تعد عیناک عنهم ترید زینة الحیوة الدنیا .
# ~~ترجمه : و نفس خود را با آنانکه خدای را میخوانند بامداد وشبانگاه ، و
~~رضای او
# ~~میخواهند بدار، یعنی : با ایشان مخالطت کن ، و چشم ازیشان در مگذران
~~برای آرایش
# ~~زند گانی این جهان .
# (2) با ابها الذین آمنوا اتقوا الله و کونوا مع الصادقین. ترجمه :
# ~~ای مؤمنان از خدا بترسید ، و با راست گویان باشید !
# (3) الا نبیاء سادة ، والفقهاء قادة ، ومجالستهم زیادة 1) . ترجمه :
# ~~ییمبران مهتران خلقاند ، واهل علم سرهنگان وپیشروان ، و مجالست با
~~ایشان
# ~~سبب زیادتی ms218 علم .
# (4) مثل الجلیس(1) الصالح مثل الدا %~% ل %~% ی ان لم نجدک
# ~~من عطره علقک من ریحه . ومثل الحلیس(2) السوء مثل صاحب الکیران
~~PageV01P364
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0464.png)

# ~~ان لم یحر فک من شرار ناره علفک من نتنه . ترجمه : مثل همنشینیک
# ~~مثل عطار بود ، اگر تو را عطر ندهد بوی خوش اه بتو باز گیرد . و مثل
~~همنشین بد
# ~~مثل آهنگر بود ، اگر آتش او تو را نسوزد بوی ناخوش [ او ] درتو گیرد.
# 5) اطلبوا الفصل عند الرحماء من امتی ، نعیشو فی آکنافهم .
# ~~ترجمه : فضل از رحمان امت من طلبید ، تا در پناه ایشان زند گانی کنید.
# 6) اذا احب الله عبدا ، القیی محبته فی الماء ، فلا بشر به احد
# ~~الا احبه . و اذا ابغض عبدا ، آلقی بغضه فی الماء ، فلا بشر به احد
# ~~الا ابغضه . ترجمه : چون خدای بندهای را دوست دارد ، دوستی او در آب
# ~~اندازد ، هیچکس آب نخورد الا که او را دوست دارد . و چون بندهای را
~~دشمن
# ~~دارد ، دشمنی او در آب افکند ، هیچکس آب نخورد الا که او را دشمن دارد
~~.
# 7) احب للناس (1) ما تحب لنفسک تکن مؤمنا ، واحسن
# ~~.....ه...
# ~~مجاورة من حاورک تکن مسلا! ترجمه : بمردمان آن خواه که بخود
# ~~خواهی تا مؤمن باشی ، و با کسی که در جوار تو باشد نیکویی کن تا مسلمان
# ~~باشی
# (8) التمس الجار قبل شراء الدار، والرفیق قبل الطریق. ترجمه :
# ~~اول همسایه طلب کن بعد از آن سرای بخر، و اول همراه طلب کن پس راه
# ~~پیش گیر.

PageV01P365

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0465.png)

# (9) افضل الحسنات تکرمة الجلساء . ترجمه : بهترین حسنات
# ~~گرامی داشتن همنشینان بود .
# 10) من اکثر مدا کرة الملماء لم ینس ما علم ، واستفاد ما لم
# ~~5
# ~~بعلم . ترجمه : هر که با علما مذاکره بسیار کند ، آنچه داند فراموش
~~نکند ، و
# ~~آنچه نداند بیاموزد .
# اخوان الصدق زینة فی الرخاء وعدة فی البلاء . ترجمه :
# ~~برادران براستی آرایش باشند (1) در آسانی ، وعده و استظهار در بلا.
# ) ابناء الا دب آ نس بک [من] ابناء النسب . ترجمه : اهل ادب ms219
# ~~با تو مستأنستر باشند (1) از خویشان تو .
# (13) قارن اهل الخیر تکن منهم، وفارق اهل الشر تبن عنهم %~% )
# ~~ترجمه : با اهل خیرباش تا ازیشان باشی ، و ازاهل شر دور باش تا ازیشان
~~جداشوی.
# (14) تلامدة العالم یحیون آ ثاره ، و بنشرون اخباره . ترحمه :
# ~~شا گردان عالم آثار او زنده دارند ، و اخبار او نشر کنند .
# (15) واجعلنی فی فوج الفائزین ، واعمر بی2) مجالس الصالحین.
# ~~ترحجمه : خدایا مرا از گروه رستگاران گردان ، ومجال صالحان بمن معمور
~~کن .
# (16) وافقوا اهل الحق ، ولا تخالفوهم ، و اتبعوهم ، ولا PageV01P366
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0466.png)

# ~~نسا یقوهم ، و تمسکوبهم. ولا تفارقوهم، و اطیعوهم کنی لا تضلوا،
# ~~ولا تعصوهم فتزلوا . ترجمه : با اهل حق موافقت کنید ، ومخالفت ایشان
# ~~نکنید ، و متابعت ایشان کنید ، و برایشان پیشی مگیرید ، و تمسک بایشان
~~کنید ،
# ~~و از ایشان جدا مشوید ، و طاعت ایشان دارید تا گمراه نشوید ، و
~~نافرمانی ایشان
# ~~مکنید تا بنخسبید (1).
# من کلام الحکماء والدعاة
# (17) جا لس الا لباء اصدقاء کانوا او اعداء(2) ! فان العقول تلقح
# ~~العقول . ترجمه : با عاقلان نشینید اگر دوست باشند و اگر دشمن ! که
~~عقلها
# ~~از عقلها آستن شوند . یعنی : عقل از آن بیفزاید ، وبیاموزد طریق معیشت
~~، وطلب
# ~~نحات در معاد است (3)
# (18) قال حکیم (4) الفرس : رابت صلاح الاخلاق بمعاشرة
# ~~--1
# ~~و بجری علی ما ساس به 151 . ترجمه : حکیم فرس گفت : صلاح اخلاق
# ~~بمعاشرت کریمان یافتم، و فسادش از مخالطت لئیمان . و چنان یافتم که خوی
~~برود
# ~~و مستمر گردد بر آنچه صاحبش را بران دارند .

PageV01P367

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0467.png)

# 19) سئل بعضهم : ای المساعی خیر ؟ قال : صحبة العلماء و
# ~~الاخیار . ترجمه : از بزرگی پرسیدند که کدام کار بهتر؟ گفت : صحبت علما
# ~~و نیکمردان .
# وسئل ابضا عالم : ما الخصلة الواحدة الجامعة لنفی
# ~~قالة الحسدة والاعداء عن الملوک ؟ فاحاب و قال : ان تکون متعلقا
# ~~بمجالسة اهل العلم والفضل آحذا(2 محاسن افعالهم . ترجمه :
# ~~و پرسیدند هم از عالمی که : که کدام یک خصلت باشد که عیب و مذمت کفتن
# ~~حاسدان (3) و دشمنان بازدارد؛ جواب داد و ms220 گفت : آنکه مجالست اهل علم
~~وفضل کند ،
# ~~و کارهای نیک ایشان از ایشان فرا گیرد .
# (21) الفاضل بتحنب محلسه ثلثا : الدعایة ، فانها تحدث
# ~~الاحنة (4) ، و ذکر النساء، فانه سخف فی المروة؛ والا فاضة فی ذکر
# ~~الطعام ، فان صاحبها خبر عن نفسه بالرغایة . ترجمه : فاضل سه چیزاز
# ~~مجلس خود دور دارد : مزاح و بازی که از آن کینه خیزد ، و ذکر زنان که
~~آن
# ~~مروت ببرد ، و در ذکر طعام شروع بسیار کردن که کسی که چنین کند از فراخ
# ~~شکمی خود خبر دهد(5) .

PageV01P368

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0468.png)

# 22) لابد لک ان تشغل نفسک بلذة، فلیکن فی محادثة العلماء.
# ~~ترحمه : اگرلابد خواهید که نفس خود را بلذتی مشغول کنید(1) ، باید که
~~آن لذت
# ~~در حدیث گفتن با عالمان باشد .
# (23) استظهرعلی من دونک بالفضل، وعلی نظر ائک بالا نصاف،
# ~~وعلی من فوقک بالاجلال) ! وواظب علی مخالطة ذوی الفضائل،
# ~~تاخد بوثائق الامور و ازمة التدبیر . ترجمه : یاری خواه بر کسی که ازتو
# ~~فروتربود بفضل ، و برهمسران بانصاف، وبر کسانی که زبردست توباشند (3)
~~ببزرگ
# ~~داشتن ایشان . و پیوسته مخالطت با اهل فضل کن ، تا کارها استوار کرده
~~باشی ، و
# ~~تمسک بتدبیر تمام بجای آورده .
# (24) اذا اردت ان تعرف طبقتک من الناس فانظر الی من تحبه
# ~~بغیر علة . ترجمه : چون خواهی که بدانی که از [کدام] طبقهای درمیان
~~مردم،
# ~~بنگر تا کدام طبقه (4) را بی سببی و علتی دوستتر داری .
# ~~تظهر صورة النفس . ترجمه : آیینه زنک زدوده روی نیکو بنماید(5) ، و
# ~~مجاورت (6) نیک مردان صورت نفس بنماید .
# (26) لا تجالس الا من بتحفظ علیک و تستحیی منه . ترحمه :
# ~~مجالست مکن مگر با کسی که از کار توغافل نباشد و تو از و شرم داری .

PageV01P369

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0469.png)

# 22 ان شن وزد عتی امور اننام، و ازاد ان تمع منها،
# ~~او یرتأی فیها ؛ لم تگفه اذنان وعینان وجسد و نفس واحدة .
# ~~فان فمنم اخوانا ذوی ثقة اقترب() علیه طریقه ، واطلع من ادنی
# ~~امره علی بعده ، وعلم ما فی الغائب عنه مشاهدا ( له ms221 . و انی یوجد
# ~~من فیه هده الخاصیة من الاخوان ، و کیف حتفظ اذا اقتنی؟!
# ~~ترجمه : هر که کار [ها] ی عوام بنزدیک او آورند ، و خواهد که سخن ایشان
# ~~بشنود ، و بر مصلحت ایشان رای بیند ، یعنی : کسی که حا کم مردم باشد ؛
~~او را دو
# ~~چشم و دو گوش و یک تن و یک دل کفایت نبود . پس اگر او را یارانی و
~~برادرانی
# ~~با اعتمادی باشد و دست دهد؛ طریق این معنی برو آسان شود ، و از نزدیک
~~بر
# ~~کارهای دور وقوفیابد ، وبرغایب(3) اطلاع یابد چنانکه گویی مشاهده میکند
~~،
# ~~یعنی : بتوسط ایشان . ولیکن از کجا یابد این خاصیت از برادران ، یعنی :
~~دشوار
# ~~بدست آبد؛ و چگونه نگاه دارند اگر بدست آرند ، که رعایت آن بواجبی کم
# ~~میسرشود؟!

PageV01P370

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0470.png)

# الباب الخامس والثلثون
# فی الاجتناب عن مجالسة الاشرار والجهال
# لا بات (1) با ابها الذین آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونکم
# ~~لا بألونکم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من افواههم وما
# ووه خ
# ~~تخفی صدورهم اکبر . ترحجمه : ای مؤمنان دوستان خالص مکیرید ازغیراهل
# ~~دین خویش ، که چنان دوستان در فساد شما تقصیر نکنند ، و خواهند که شما
~~در
# ~~رتج افتید . دشمنی از دهانهای ایشان ظاهر میشود ، و آنچه در سینههای
~~ایشان بود
# ~~از دشمنی بدتر و بیشتر بود .
# (2) وقد نزل علیکم فی الکتاب : ان اذا سمعتم آیات الله
# ~~وسره-و   -5-5- و
# ~~بکفر بها ، و ستهز* بها ، فلا تقعدوا معهم ، حتی تخوضوا فی حدیث
# ~~غیره، انگم اذا مثلهم. ترجمه : برشما فرستادهاند در کتاب که : چون
~~شنوید
# ~~که با آیات خدا استهزاء میکنند و بآن کافر میشوند ، با ایشان منشینید ،
~~تا آنگاه
# ~~که درسخن دیگرخوض کنید ، والا شمانیز چون ایشان باشید .
# (3) با ایها الذین آمنوا لا تتخذوا الذین اتخذو دنکم هزوا
# ~~و لعبا ، من الذین اوتوالکتاب من قبلکم ، والکفار ، اولیاء ؛
~~PageV01P371
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0471.png)

# ~~و اتقوا الله ان کنتم مؤمنین ! ترجمه : ای مؤمنان کسانی که دین
~~شمابافسوس
# ~~میدارند ، و با آن بازی میکنند ms222 ، از جهودان و ترسایان و کافران ، بدوست
~~مگیرید(1)؛
# ~~و ازخدا بترسید اگر مؤمنید !
# (4) فاعرض عن من تولی عن ذݣرنا ولم یرد الا الحیوة الدنیا .
# ~~ترججمه : روی بگردان از کسی که از ذکر ما روی بگرداند ، و جز زند گانی
~~این
# ~~چهانی تخواهد.
# (5) ا ایها الذین آمنوا لا تتخذوا عدوی وعدوکم اولیاء.
# ~~ترجمه : ای مؤمنان دشمن من و دشمن خود را بدوست مدارید .
# (6) ولا تز کنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار . ترجمه : بظالمان
# ~~میل مکن که عذاب آتش بتو رسد .
# (7) و اما ننسینک الشیطان، فلا تقعد بعد الذ کر مع القوم
# ~~الظا لمین  ترحجمه : و اگر از یاد ببرد تو را شیطان و فراسوش کنی، پس
~~منشین
# ~~یس از یاد آوردن با گروه ستمکاران [(2)
# الاخبار : (8) الوحدة خیر من جلیس(3) السوء، والحلیس
# ~~الصالح خیر من الوحدة . ترجمه : تنهایی از همنشین بد بهتر، وهمنشین نیک
# ~~از تنهایی بهتر .

PageV01P372

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0472.png)

# 9) مثل الحلیس السوء مثل صاحب الکیران %~% ار %~% لم یحرقک
# ~~شرار ناره علقک من نتنه(1). ترجمه : مثل همنشین بد چون آهنگر بود ، که
# ~~اگر آتش او تو را نسوزد، بوی ناخوش او در تو گیرد .
# 10) اللهم ابنی اعوذ بک من الجار (6) السوء فی دار المقامة
# ~~فان الجار2) بتحول . ترجمه : خدایا پناه بتو میگیرم از همسایهآ بد
~~درسرای
# ~~مقام، یعنی: در آن جهان ، که همسایه زود تحویل کند .
# (11) 1 ترعبون (3) عن ذݣر الفاجر ، اذ کروه بما فیه ! حدره
# ~~الناس . ترجمه : میترسید از ذکر قاسق ، یاد کنید او را بآنچه دروست از
~~شر!
# ~~تا مردمان ازو بپرهیزند .
# 12) تغضب الرب ویهتز العرش اذا ذکر الفاسق . من تشبه
# ~~هوم فهو منهم . ترجمه : بغضب درمیآورد پرورد گار را ، و در جنبش میآورد
# ~~عرش را یاد فاسق . هر کس شبیه بقومی باشد او از آن قوم است .
# (13) لکل غادر لواء ولواؤه بقدر غدرته. ترجمه : هرغدر کنندهای
# ~~را نشانی بود ، [و نشان او] بقدر غدر او [ بود .]
# (14) قال له رحل : با رسول الله ! لی جار بنصب القدر ولا
# ~~بطعمئی . فقال : ما ms223 آمن هدا بی . ترجمه : مردی گفت : ای پیمبر خدای !

PageV01P373

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0473.png)

# ~~من همسایهای دارم که دیک بر بار مینهد و مرا نمیدهد . کفت : آنکس بمن
~~ایمان
# ~~نیاورده.
# 15) لا تواخ الفاجر ! فانه یزین لک فعله ، و بحب لوانک
# #  %~% -5-
# ~~مثله ، و حسن لک اسوء خصاله ، ومخرجه من عندک و مدخله
# ~~0-5   **-
# ~~علیک شین وعار ، ولا الاحمق ! فانه بجهد لک نفسه ولا بنفعک،
# # -*- %~% سرو ود. ه %~% وهو*-ه*
# ~~و ربما اراد ان بنفعک فضرک، فسکوته خیر من نطقه، و بعده خیر
# --5 وو-*ده-
# ~~من قر نه ، وموته خبر من حبوته؛ ولا الکذاب ! فانه لا بنفعک
# ~~--5
# ~~معه عیش ، بنقل حدبثک، و بنقل الحدیث الیک ، حتی انه لیحدث
# ~~بالصدق فلا بصدق . ترجمه: فاسقرا ببرادری مگیرید !که کار خود رابر چشم
# ~~تو آراسته کند، و خواهد که تو چون او باشی ، و خصلتهای بد خود در چشم
~~تو
# ~~نیکو فرا نماید . و آمد و شد او بنزدیک توعیبی و عاری باشد . و احمق را
~~ببرادری
# ~~مگیرید! که خود را رنج رساند و نفعی بتو نرسد ، و باشد که خواهد نفع
~~رساند
# ~~و از آن مضرت بتو رسد ، پ خاموشی او بهتر از سخنش ، و بعدش بهتر از قرب
~~،
# ~~و مر گش بهتر از حیات . و دروغ زن را ببرادری مگیر [ید]، که با او از
~~عیش
# ~~تمتعی نبود ، حدیث تو نقل کند ، وحدیث بتو آورد ، تا بجانبی که اگرراست
~~گوید
# ~~باورش ندارند.
# 16) کفر النعمة لوم ، وصحبة الاحمق شؤم . قطیعة الجاهل
# ~~تعدل صحبة العاقل . ترجمه : کفران نعمت لئیمی بود ، وصحبت احمق شوم
~~PageV01P374
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0474.png)

# ~~ود . از جاهل بریدن بجای صحبت عاقل .
# (17) صحبة الاشرار تورث سوء الظن بالا خیار . لا خیرفی معین
# ~~مهین ولا فی صدیق ضنین . ترجمه : صحبت بدان بد کمانی نیکان نتیجه دهد.
# ~~خیری نبود در یاوری خوار  و نه در دوستی بخیل .
# (18) معاداة العاقل اسلم من مواخاة الجاهل . ترحبمه : دشمنی عاقل
# ~~بهتر از برادری جاهل .
# (19) و قال علیه السلام نظما :
# من لم یردک فخله لمراده %~% ولا ms224 تحز نن لهجره و بعاده
# ~~ترجمه : هر که تو را نخواهد او را با مراد او گذار! بهجر و دوری او
~~اندوهگین
# ~~مباش !
# 20) والبس قلبی الوحشة من شرار خلقک، وهب لی الا نس
# ~~بک و باو لیائک و باهل طاعتک ، ولا تجعل لفاجز ولا کافر علی
# ~~نعمه ، ولا له عندی بدا ، ولا بی إلیهم حاجة. ترجمه : دل مرا
# ~~لباس وحشت پوش از بدان خلق خود ، و مرا انس بخش با دوستان خود و مطیعان
# ~~خود ، و هیچ آفریدهآ فاسق و کافر را بر من دست نعمتی و منتی منه ، ومرا
~~با ایشان
# ~~هیچ حاجت مکن!

PageV01P375

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0475.png)

# (21) العداوة فی الد بانة نسب لا یتصل، کما ان المودة فیها
# ~~-
# ~~سبب لا بنفصل . ترجمه : دشمنیدردیانت نسبییاشد که (نه) پیوندد ، چنانکه
# ~~دوستی در آن سببی باشد (2) که جدا نشود .
# (22) ای حظ لکم فیمن نصرف بعضکم نبعض صرف العین
# # با لورق ، و بنطوی لک وتنطوی له علی قلب متحفظ حنق %~% !
# ~~ترحمه : چه بهره یی(4) شما را در آنکس که شما را بهم بر آورده ، چنانکه
~~زر بانقره
# ~~بهم بیامیزد ، و او در دل از تو و تو ازو در دل کینه داشته باشد !
# (23) لا تصحب الشریر فان طبعک سرق من طبعه و انت
# ~~لا تدری . ترحجمه : با شریر مصاحیت مکن که طبع تو ازطبع اوخصال او
~~بدزدد
# ~~و تو از آن غافل باشی .
# (24) من لم یعرف معدن الشر لم یقدر علی النجاة منه .
# ~~ترحجمه : هر که معدن شر نشناسد از آن نجات نتواند یافت .
# (25) الشریر عدو لنفسه، فکیف تکون صدیقا لغیره . ترجمه :
# ~~شریر عدو نفس خود باشد ، چگونه دوست دیگری تواند بود .
# (26) کما (3) آن الدیاب تتبع مواضع الجرح فیبلوها PageV01P376
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0476.png)

# ~~و جتنب المواضع3 الصحیحة فلا فر بها ، کذلک الاشرار بتتبعون
# ~~معائب الناس فیبثونها (2) و بدفنون المحاسن فلا بذݣرونها.
# ~~ترحجمه : چنانکه مگس تتبه مواضع جراحت کند تا آن را رنج رساند ، و
~~ازمواضع
# ~~درست اجتناب نماید : همچنان بدان تتسع معایب مردمان کنند ، تا آن ms225 را
~~آشکارا
# ~~کنند ، و نیکی را بپوشند ، و ذکر آن نکنند .
# اعیی (3) مائکون الحکیم اذا خاطب سفیها . ترجمه :
# ~~حکیم آن، وقت در سخن درماند که با سفیهی سخن گوید.
# (28) من ذا الذی جاور النساء فلم یفتتن ، وطلب الی اللئام
# ~~3-5- و5-
# ~~فنم یهن ، و واصل الاشرار فلم یندم . ترجمه : کیست آنکس که بازنان
# ~~مجاورت کند و در فتنه نیفتد ، و حاجت بلئیمان بردارد و خوار نشود ، و
~~با بدان
# ~~مواصلت کند و پشیمان نگردد .
# (29) رب طبع صالح افسدته منادمة الآشرار وعشرة السقلة
# ~~ومعاداة اهل السخف . علی ان الجوهر بعود الی اصله اذا کان صالحا،
# و-*و
# ~~حین بنبه من غفلته ، و بعالج من درن تلک الاغراض بلطف الادب
# ~~و رقة المواعظ والرفق بالر باضة. ترجمه : بسا نفس شایسته که بمنادمت
# ~~بدان تباه شود ، و بمباشرت نا کسان از استعداد بیفتد (4) ، و بدشمنی
~~لئیمان ازحال PageV01P377
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0477.png)

# ~~بگردد با آنکه جوهر نفس با اصل خود گراید چون شایسته بوده باشد ، هر
~~گاه او
# ~~را از آن غفلت تنسه دهند ، و از چرک آن اغراض معالجه کنند ، با لطف (1)
~~ادب و
# ~~مواعظ نیک (2) و رفق در ریاضت .
# 30) قال زاهد : ان صحبت من %~% هو %~% دونی آذانی بجهله.
# # و ان صحبت من هو مثلی آذانی بحسده2، و ان صحبن %~% من هو
# ~~فوقی تکبر علی . فاشتغلت بمن لیس فی صحبته ملال ، ولا فی وصله
# ~~انقطاع ، ولا فی الأ نس به وحشه . ترجمه : زاهدی گفت که : اگر با کم
# ~~از خود مصاحبت میکنم مرا بجهل خود میرنجاند ، و اگر بهمچو خودی مصاحبت
# ~~کنم مرا بحسد آزار میکند، و اگر [ با] از خود بالاتر مصاحبت کنم بر من
~~تکبر
# ~~میکند . پس مشغول شدهام بکسی که در مصاحبت او ملالی نبود ، و وصل او هر
~~گز
# ~~منقطع نشود ، و در انس با او وحشتی درنیاید .
# (31) و قال ابن عباس : لولا مخافة الوسواس لرحلت الی بلاد
# ~~لا انیس فیها ، واقمت بها حتی القی الله، فما یفسد الناس سوی الناس.
# ~~ترجمه : عبدالله عباس ms226 گفت : اگر از وسواس نترسیدمی ، بشهرهایی رفتمی که
# ~~آنجا هیچ انیس و آشنا نبودی ، و آنجا مقیم شدمی تا آخر عمر ، که مردم
~~را هیچ
# ~~بزیان نمی آرد الا مردم .

PageV01P378

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0478.png)

# 32) لا یؤمننک شر الجاهل فرابه ولا جوار ولا الف ، فان
# ~~اخوف ما یکون حریق النار اقرب ما بکون الیها . ترجمه : ازشر جاهل
# ~~تو را ایمن مکناد خویشی او یا مجاورت او ی آشنایی و الفت او ، که از
~~آتش
# ~~چندانکه (1) نزدیکتر باشی خایفتر باشی و بسوختن اولی (1)
# (33) وقالت حکماء الهند : ثلثة ضتعون ما آتیهم الله : الرحل
# ~~الذی بلبس التیاب السریة) ویجالس الصاغة والحدادین ، والرجل
# ~~التاجر الذی بتزوج المراة الحسناء الشایة تم یغترب عنها فی اسفاره
# ~~و تجارته ، والرجل الفهم الذکی الذی حالس اصحاب الریب و
# ~~اهل المکر و الفواحش و محبی اأخداع والا ثام(3) . ترجمه : حکمای
# ~~هند گفتهاند سه کس باشند که نعمتی که خدا بایشان داده ضایع مسکنند :
~~مردی که
# ~~حامهآ فاخ نوشده است و مجالست زر گران و آهنگران کند ، و بازر گانی
~~کهزنی
# ~~نیکوروی جوان دارد و او را بگذارد و بغربت و سفرمیرود ، و مردی زیرک
~~تیز فهم
# ~~که با اصحاب تهمت و اهل مکر و فریب و خداوندان خدیعت و کارهای زشت
# ~~نشیند (4) تا ازیشان آن خصال فرا گیرد .
# و--
# 341) ستة بشتد معاشرتهم : الملک الفظ و القاضی المر نشی PageV01P379
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0479.png)

# ~~والخلیط المخاد ع والخادم الخب والمراة الورهاء والعون المحب
# ~~لنیطالة(11 . ترجمه : شش کس بود که معاشرت با ایشان سخت دشوار بود :
# ~~پادشاه درشتخوی، وقاضی رشوه ستان ، و کسی که با اومخالطت کنند و او
~~فریبنده
# ~~بود ، و خدمتکار گریزنده ، و زن احمق ، و یاوری که بطالت و کاهلی نماید
~~و دوست
# ~~دارد .
### | شعر
# عن المرء لا تسأل و ابصر قرینه
### | فان القرین بالمقارن یقتدی2 PageV01P380
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0480.png)

# (لباف السادس و الثلتون
# فی خصانل السادات وصفات اهل(1 الخیر
# ~~با بات ر نهم لا یشر کون، والذین یؤتون ما آتوا، و قلوبهم وحلة
# ~~0
# ~~نهم إلی ms227 د بهم راجعون ، اولئک بسارعون فی الخیرات وهم لها
# ~~سا یقون . ترجمه : آنانکه از خوف خدا هراسان باشند ، و بآیات او مصدق ،
~~و
# ~~بخدا شرک نارند ، و آنانکه میدهند آنچه مدهند و میکنند آنچه میکنند ، و
~~دلهای
# ~~ایشان هراسان از آنکه با نزدیک خداوند خود خواهند رسیدن ، ایشان باشند
~~که در
# ~~خرات مسارعت نموده باشند و در آن سبقت یافته .
# 2) ان بنی هاشم فضلوالناس بستة خصال : هم اعلم الناس ،
# # .وه .ه. %~% 4
# ~~وهم اسمح الناس، وهم اصبح الناس، وهم افضل الناس، وهم اشجع
# ~~الناس ، وهم احب الناس الی نسائهم . ترجمه : بنیهاشم از مردمان فاضلتر
# ~~بشش چیز : ایشان عالمتر ، وجوانمردتر ، و نیکورویتر ، و فاضلتر ، و
~~شجاعتر از
# ~~همهآ خلق باشند، و زنان ایشان را دوستتر دارند از آنکه زنان دیگر
~~دیگران را .

PageV01P381

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0481.png)

# (3) من بذل معروفه ، و کف اذاه ، فذلک السید . ترجمه : هر که
# ~~نیکویی کند، ومال بذل کند ، و رنج بازدارد ، مهتر و سید او باشد .
# (4) من عامل الناس فلم یظلمهم، وحدتهم ، فلم یکذبهم ،
# ~~3--- و5 -5وههو5   -و- هسد- 5 وو*
# ~~و وعدهم فلم یخلفهم؛ فهو ممن لملت مرونه ، وظهرت عدالته ،
# ~~-5*ور
# ~~و وجبت اخوته ، وحرمت غیبته . ترجمه : هر که با مردمان معامله کند
# ~~و در معامله ظلم نکند ، وحدیث کند و دروغ نگوید ، وبا ایشان وعده کند
~~وخلاف
# ~~نکند ؛ ازجمله کسانی بود که مروت ایشام تمام بود ، وعدالت او ظاهر ،
~~واخوت او
# ~~واجب ، وغیبتش حرام.
# (5) ان الله بسأل العبد عن حاهه ، کما بسأله عن ماله وعمره،
# ~~فیقول : حعلت لک حاها فهلا نصرت به مظلوما ، او قمعت نه ظالما،
# ~~ده --
# ~~او اعنت به مکرو با . ترجمه : خدای بنده را از جاه پرسد چنانکه از مال
# ~~و از عمر، گوید تو را جاه دادم چرا بدان مظلومی را نصرت نکردی ، یا
~~ظالمی را
# ~~دفع نکردی ، یا اندوهگینی را یاری ندادی .
# (6) خصصنا بخمس : فصاحة ، وصباحة ، وسماحة، ونجدة،
# ~~وحظوة عند النساء . ترحمه : ما را یعنی بنی هاشم را به پنج چیز مخصوص
# ~~کردهاند : فصاحت، و ms228 نیکورویی ، و جوانمردی ، و شجاعت ، و بهره مندی
~~اززنان .
# (7) انما ستحق السیادة من لا بصانع(1) ولا بخادع ولا PageV01P382
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0482.png)

# ~~ارق محتشمی
# ~~نیاورد ، وطمع او را مغرور نکند.
# (8) من ساس نفسه بالصبر علی جهل الناس ، صلح لان بکون
# ~~سا ئسا . ترجمه : هر که ببرخویشتن را نگاهدارد برجهل مردمان، شایستگی
# ~~ضبط و سیاست مردم داشته باشد .
# 9) السید من عمت بده ورجی غده . آلة الر باسة سعه الصدر،
# ~~و کتمان البر . ترجمه : سید کسی بود که نعمت اوعام بود ، و فردای او
~~امیدوار.
# ~~آلت مهتری فراخی دل و یوشیدن نیکو کاری باشد .
### | ---5 وو-5 سو-ه - و %~% -5 سه
# 10) من غلب لسا نه امره قومه . من کثرت نعم الله علیه کثرت
# ~~حوائج الناس الیه . ترجمه : هر که زبان نگاه دارد قوم او او را امیر
~~خود
# ~~کنند . هر که نعمت خدا برو بسیار بود حاجات مردم بدو بسیار بود.
# (11) الشرف بالعلم والادب ، لا بالاصل والنسب . ترجمه :
# ~~شرف بعلم و ادب بود ، نه باصل ونسب .
# (12) لا سودة مع انتقام ترجمه : مهتری باکینه کشیدن جمع نیاید .
# (13) التبرع بالمعروف والاعطاء قبل السؤال من اکبر السودد.
# ~~ترجمه : نیکویی کردن می طلب عوضی ، وعطا دادن پیش ازسئوال ، از بزر
~~گترین
# ~~مهتریها بود .

PageV01P383

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0483.png)

# (14) وفقهم لا قامة سنتک ، والا خذ محاسن ادیک ، فی ارفاق
# ~~ضعبفهم ، وسد خلتهم ، ونفقد غائبهم ، وعیادة مریضهم ، وهدابة
# ~~ه -5
# ~~مسترشدهم ، و مناصحة مستشیرهم ، و تعهد قادمهم ، و کتمان
# ~~اسرارهم ، و ستر عوراتهم، و نصرة مظلومیهم، وحسین مو اساتهم
# ~~بالماعون ، والعود علییهم بالجدة ، والافضال علیهم بالنوال ،
# ~~و اعطاء ما حب لهم قبل السؤال . واجعلنی اللهم اجزی بالاحسان
# ~~مسیئهم، واعرض بالتجاوزعن ظا لمهم، واستعمل حسن الظن فی کافتهم،
# ~~و اتولی بالبر عامتهم ، واغض نصری عنهم عفة ، و الیین جانبی
# ~~لهم تواضعا ، وارق لا هل البلاء منهم رحمة ، و اسرلهم بالغیب
# ~~=-4
# ~~مودة ، و احب بقاء النعمة عندهم نصحا ، و اوحب لهم ما اوحب
# ~~لحامتی، وارعی لهم ما ارعی لخاصتی.و] أهدی منهم من عدل عنک (1)،
# ~~و ms229 ارشد الی ولا بتک وولایة اولیائک واصفیائک و حججک علی
# ~~خلقک من ضل منهم(7). ترجمه : مولانا زین العابدین در دعائی که شیعهٔ‌
# ~~خود را کرده است جملگی خصال خیر بر میشمرد و میفرماید که : خدایا ایشان
~~را PageV01P384
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0484.png)

# ~~توفیق ده تا برسنت تو روند ، و ادبهای نیکوی تو فرا گیرند : در آنکه با
~~ضعیفان
# ~~برفق زیند ، و دوستی ایشان کفایت کنند ، و بعطا و تفقد غایب، و عیادت
~~بیمار ، و
# ~~هدایت راه راست جوینده کنند ، و نیکوخواهی مشاوره [کننده کنند ، و تعهد
# ~~کسی که از راه رسد ، و پوشیدن اسرار وعیبها ، ونصرت مظلومان ، ومواساة
~~نیکو،
# ~~و بعاریت دادن قماش ومتاع ، وپیوسته دادن عطا ، و دان پیش از سؤال بجای
~~آورند .
# ~~مرا توفیق ده تا بابد کار ایشان نیکویی کنم ، و از جرم ظالم در گذرم ،
~~وبهمه نیکو
# ~~ظن باشم، و با همه نیکویی کنم ، و چشم بعفت ازیشان بگرداتم ، و جانب
~~خود
# ~~بتواضع با ایشان نرم دارم ، وبر اهل بلا رحمت کنم ، در نهان دوست دارم
~~، و بقاء
# ~~نعمت ایشان خواهم بنیکوخواهی ، و با ایشان همان کنم که باخویشان و
~~خاصهآ
# ~~خود ، و راه نمایم کسی را که ازراه راست توبگردد ، وارشاد کنم بدوستی
~~اولیای تو،
# ~~و حجتان تو بربند گان امامان حق ، کسی را که از راه بیفتد .
# (15) من انصف من نفسه رضی حکمآ لغیره . ترجمه: هر که از
# ~~خود انصاف بدهد بحکم او دیگران رضا دهند .
# 10) انک لما ندبت (1) الوساطة، وحملت اعباء الوزارة و
# ~~الحیاطة ؛ رفضت (2) المنام ، وابقظت النوام ، وحفظت بالسیاسة
# ~~النظام ، و استنهضت فی المصالح الصوارم والاقلام . ترجمه :
# ~~مستنصر وزیرخود ابی القاسم علی بن احمد را فرموده که : توچون متوسط
~~وسرور
# ~~مردم شدی ، و تکلیف وزارت و احتیاط قبول کردی ، خواب بکذاشتی ، وخفتگان
~~PageV01P385
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0485.png)

# ~~را بیدار کردی ، و بسیاست نظام نگاهداشتی ، و شمشیرها و قلم را در
~~رعایت مصالح
# ~~خلق روان گردانیدی.
# 17) انهض نهوض من بدعوا ربه خوفا وطمعا ، و نکد نفسه
# ~~زهدا وورعا ، و ms230 تخلق الا خلاق الروحانیه ، و میت الطباع
# ~~الشهوانیة ، فیظهر فی وجهه سیماء الخیر ، و بنطق عن ظاهر شخصه
### | وو
# ~~وشکله سیماء البر ، و یؤ ی مسترشد به خفض الجناح ، ویحر ضهم
# ~~علی دواعی الصلاح والنجاح ، و بدعوا الی امام زمانه بافصح
# ~~الکیلم، ویهدی الی فرض طاعته با بلغ الحکم . ترجمه: یکی از
# ~~دعاة را میفرماید که : برخیزمانند کسی که خداوند خود را بخواند از خوف
~~وطمع،
# ~~وخویش را برنجاند از روی زهد و ورع ، واخلاق روحانی بعادت کرده ،
~~وطبایه
# ~~شهوانی را بمیراند ، تا در روی ایشان خیر ظاهر شود ، و از شکل وشخص
~~اوعلامت
# ~~بر ییدا گردد ، ونیکویی کند با مسترشدان بتواضع نمودن، و ایشان را
~~برصلاح
# ~~و نجاح تحریص کند ، و با امام روز گار دعوت کند بفصیح ترین کلمهای ، و
~~بفرض
# ~~طاعت او راه نماید ببلیغ ترین حکمتی .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (18) کتب ملک الی ملک : بم انتظمت مملکتک واستقامت (1) PageV01P386
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0486.png)

# ~~اخلاق محتشمی
# ~~لک رعیتک؟ فقال : بثمانیة خصال : لم اهزل فی امر ولا نهی
# ~~ولا اخلفت وعدا ولا وعیدا ، وعاقبت للجرم لا للحقد، وولیت
# ~~للکفایة(1) لا للهوی ، واستملت (2) قلوب الرعیة من غیر کره، و
# ~~سهلت الاذن من غیر ضعف ، وعممت بالقوت، وحسمت الفضول .
# ~~ترحمه : یادشاهی نوشت بیادشاهی که : نظام مملکت و استقامت رعیت تو بچه
~~حاصل
# ~~آمد ؟ گفت : بهشت خصلت : هیچ امر و نهی بهزل نکردم ، و هیچ وعد و وعید
~~را
# ~~خلاف نکردم ، و عقاب برجرم کردم نه بر حقد و کینه ، و ایالت بکفایت
~~بکسی
# ~~دادم نه بهوا و میل ، و استمالت دلها کردم نه با کراه، یعنی : به
~~نیکوکاری ، و بار
# ~~بسیار دادم بی آنکه قصور ضعفی باشد کسی را ، و قوتها فراخ داشتم ، و
~~اهن فضول
# ~~را از شر منع کردم .
# (19) تفقد من الحاکم اربع خصال : وهی ان بکون حییا،
# ~~--
# ~~و ان کون عالما ، وان بکون ورعا ، و کمال امره فی استغنائه
# ~~عن الرعیة . ترجمه : در حاکم چهار خصلت طلب کن : باید که ms231 شرمگین بود ،
~~و
# ~~باید که عالم بود ، و یرهیز کار بود ، و کمال امر او در آنست که از
~~رعیت مستغنی
# ~~بود .
# (20) سئل حکیم عن السؤدد . فقال : اصطناع العشیرة، و احتمال PageV01P387
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0487.png)

# ~~الجریرة . و عن الشرف . فقال : کف الاذی ، و تدل الندی . وعن
# ~~ألمحد . فقال : حمل المغارم ، وابتناء المکارم . ترجمه : از حکیمی
# ~~یرسیدند که : مهتری چیست ؟ گفت : نیکویی با قوم خود ، وتحمل گناه .
~~گفتند :
# ~~شر چیست ؟ گفت : رنج باز داشتن ، و عطا دادن. گفتند : مجد و بزر گواری
~~چیست؟
# ~~گفت : غرامت کشیدن : و کرم بنا نهادن .
# (21) اذا ملک الملک الا بدان بالقس، بنبغی ان بتخطاها
# ~~الی القگوب . ترجمه : چون پادشاه مالک ابدان شود بقهر ، باید که دلها
~~را نیز
# ~~مالک شود بنیکویی.
# (22) حر کة الا قبال بطیئة ، وحرکة الا دنار سریعة ، لا ن المقبل
# ~~کالصاعد والمدبر کا لهاوی . ترجمه : حرکت اقبال دیر بود ، و حرکت
# ~~ادبار زود ، زیرا که مقبل چون کسی بود که بر بالا شود ، و مدبر چون کسی
~~بود
# ~~که فرو افتد .
# (23) من جمع الی شرف الاصل شرف النفس ، فقد استحق
# ~~التفضیل بالآحق والححة . ومن اغفل نفسه واعتمد شرف آبائه فقد
# # *وه- سه 5 *--- %~% 4
# ~~عفهم ولم یستحق التقدم علی غیره . ترجمه : هر که با شرف اسل شرف
# ~~تفس جمع کند ، مستحق آن باشد که او را بحق و حجت تفضیل نهند بر دیگران
~~.
# ~~و هر که از اکتساب شرف نفس تغافل کند ، و برشرف یدران اعتماد کند ،
~~عقوق PageV01P388
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0488.png)

# ~~یدران کرده باشد . و استحقاق تقدم برغیر نبود او را.
# 24) سئل عالم : من السید ؟ فقال : الذلیل فی نفسه ، الاحمق
# ~~فی ماله، المعنی(1) بامرقومه، الناظر للعامة. وقد تقال: ان هذا الکلام
# ~~من الاخبار النبویة . ترجمه : از عالمی برسیدند که : سید کیست؛ گفت :
# ~~آنکه متواضع باشد بنفس خود ، و احمق نماید در مال ، یعنی درجمع آن زیر
~~کی
# ~~نبرزد ، و غم خوار کار قوم باشد ، و با همه کس نیکویی کند . و این سخن
~~در اخبار
# ~~پیامبر] نیز ms232 بیاوردهاند .
# (25) من طلب الر باسة صبر علی مضض(2) السیاسة . ترجمه :
# ~~هر که ریاست طلب کند او را بر رنج سیاست و تدبیر صبر باید کرد .
# (26) سئل بعضهم : بم ینتقم الا نسان من عدوه؟ قال : بان یزداد
# ~~فضلا فی نفسه . ترجمه : از بزرگی پرسیدند که : مردم بچه از دشمن ایتقام
# ~~کشد ؛ گفت : بآنکه خود فاضلتر شود ، تا دشمن او ازو بازیس ماند و مقهور
# ~~گردد.
# (27) الحر یرتفع جمیع من عرفه ، والنذل یرتفع ننفسه .
# ~~ترجمه : آزاد مرد چون مرتفع شود آشنایان را باخود در رفعت شرکت دهد ، و
# ~~فرومایه تنها مرتفع کردد .

PageV01P389

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0489.png)

# (28) قیل لملک حاول محاریة قوم لا تقاتد %~% فانه %~% کثیر*
# ~~فقال : من اراد ان یرؤس الکثیر فلاید له من محاریة الکثیر.
# ~~ترحیمه : پادشاهی قصد محاربت قومی کرد . او را گفتند : با ایشان کارزار
~~مکن ،
# ~~که ایشان بسیارند . گفت : هر که خواهد که قومی بسیار را سروری کند ،
~~لابد او
# ~~را با قوم بسیار کارزار باید کرد .
# (29) الملک محتاج من الناس الی کثیر منهم ، وهم محتاجون
### | -
# ~~منه الی واحد. ومن ههنا وجب ان یوازن حلسه احلامهم ، ویوازی
# ~~5 دوه -م   --5-«5و
# ~~فهمه افهامهم، وان بعمهم بعدنه و غرهم بفضله . ترحعه : پادشاه
# ~~بمردم بسیار محتاج باشد ، و مردمان را یک پادشاه کفایت بود . و
~~ازینجاست که بر
# ~~پادشاه واجب بود که حلم او با حلم همهآ رعیت ، و فهم او بافهم همهآ
~~رعیت برابری
# ~~کند ، وعدل او همه را عام بود و شامل ، و فضل او بهمه برسد .
# 30) آلملک احق باصطفاء رجاله منه باصطفاء امواله ، لا ن
# ~~گل درهم یسد مکان اخیه، وما کل رجل بسد مکان اخیه.
# ~~--
# ~~و مثله فی احتیاحه الی الکثرة ووحوب رعابة الجمیع علیه ، مثل
# ~~المسافر فی الطریق البعیدة، الذی حق علیه ان تکون عنایته بالفرس
# ~~المجنوب ، مثل عنابته بالفرس المر کوب - ترحمه : یادشاه بآتکه مردان
# ~~بر گزیند سزاوارتر است از آنکه مالها بر گزیند ، زیرا که هر درمی بجای
~~درمی PageV01P390
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0490.png)

# # اخلاق محتشمی %~% 9
# ~~بایستد ms233 ، و هر مردی بجای مردی دیگر بنایستد (1) . و مثل پادشاه در
~~احتیاج او
# ~~بکثرت و وجوب رعایت جانب همه کس برو ، چون مثل مسافری است که راه دراز
# ~~در پیش دارد ، پس عنایت او باسبی که بجنیبت میبرد ، چون عنایت او بود
~~باسبی
# ~~که برنشسته باشد : وهمچنین ملک را بکار همهآ رعیت عنایت باید داشت
~~PageV01P391
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0491.png)

# الباب السابع والثلثون
# نی الرأی والتعبیة
# لابات (1) وشاورهم فی الامر . فاذا عزمت فتو کل علی الله .
# ~~ترجمه : مشاورت کن با ایشان در کارها . چون عزم کردی بر خدا تو کل کن .
# با آبها الذین آمنوا ! اذا لقیتم فئة فاثبتوا واذ کرو الله
# ~~کثیرا لعلکم تفلحون ، و اطیعوا الله و رسوله ، ولا تنازعوا فتفشلوا
# ~~-5-هو سو
# ~~وتدهب ریحکم، واصبروا فان الله مع الصابرین . ترجمه : ای مؤمنان !
# ~~چون جماعت دشمنان را ببینید بایستید ، و خدا را یاد کنید تا رستکار
~~باشید، و
# ~~طاعت خدا و رسول دارید ، و منازعت مکنید با یکدیگر که بددل و سست شوید
~~و
# ~~دولت شما برود ، و صبر کنید که خدا باصابران است .
# با ابها النبی حرض المؤمنین علی القتال! ان تکن منکم
# ~~5و-
# ~~عشرون صابرون بغلبوا ماتبن ، وان تکن منکم مائه بغلبوا آلفا
# ~~من الذین کفروا . ترجمه : ای پیمبر مؤمنان رابرجنگ وقتال تحریص کن!
# ~~اکر از شما بیست مرد صابر بود دویست مرد را غلبه کنند ، واگرصد مرد بود
~~هزار
# ~~مرد از کافران بشکنند و غلبه کنند .

PageV01P392

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0492.png)

# و اذا کنت فیهم ، فاقمت لهم الصلوة؛ فلتقم طائفة منهم
# ~~معک ، ولیاخذوا اسلحتهم . فاذا سجدوا، فلیکونوا من ورائکم،
# ~~ولتات طائفة اخری لم یصلوا، معک، ولیاخذوا حذرهم واسلحتهم !
### | 2
# ~~ودالذین کفروا لو تغفلون عن اسلحتکم و امتمتکم ، فیمیلون
# ~~علیکم میلا عظیما . ترجمه : چون تو درمیان ایشان باشی ، وخواهی که نماز
# ~~کنی ؛ لشکر بدو نیمه کن ، یک نیمه باتو در نماز ایستند ، وسلاح بر
~~گیرند ؛ ویک
# ~~نیمه باسلاح بچنگ بایستند . تا آگر در میان نماز ایشان قصد شما کنند ،
~~آن نیمه
# ~~دفع ایشان ms234 کنند؛ بعد از آن چون آن نیمه نماز بکنند بروند ، و بجای
~~ایشان
# ~~بایستند ، و آن نیمه که نکرده باشند بیایند ، و با تو نماز کنند ، و
~~سلاح بر گیرند،
# ~~و احتیاط کنند که کفارخواهند که شما را بی سلاح یابند بیکبار قصد شما
~~کنند.
# (5) سئل النیی ، علیه السلام : ما الحزم ؟ فقال : تستشیر
# ~~اهل الرأی تم تطیعهم . ترجمه : از یبمبر علیه السلام پرسیدند کهحزم
# ~~چیست ؟ گفت : آنکه با اهل رای مشورت کنی و طاعت ایشان داری .
# (6) الحزم سوء الظن . و کان النیی اذا اراد سفرا وری الی
# ~~غیره و قال : الحرب خدعة . ترحمه : حزم بد گمانی بود و احتیاط . وپیمبر
# ~~چون بسفر رفتی آوازهآ دیگر افکندی و گفتی : حرب فریب بود .

PageV01P393

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0493.png)

# (7) الظفر بالحزم ، والحزم باحالة الرای ، والرای نحصین
# ~~الا سرار . ترجمه : ظفر بحزم بود ، و حزم بآنکه رای از همهآ رجوه
~~بگردانی ،
# ~~و رای [با] نگاهداشتن رازها و اسرار فائده دهد .
# (8) من استقبل وحجوه الا راء، عرف مواقع الخطاء . من استشار
# ~~ذوی الألباب دل علی الصواب . ترجمه : هرکه پیش هسهآ رایها باز شود ،
# ~~وجوه خطا بشناسد . هر که با عاقلان مشاورت کند ، او را برصواب دلیل
~~کنند .
# (9) آفة الحزم ترک الاستعداد ، وآفة الرای الاستبداد، رای
# ~~شیخ خیر من مشاهدة(1) الغلام . ترجمه : 2فت حزم ترک استعداد بود ، و
# ~~آفت رای استبداد بخود ، رای پیران بهتر ازمشاهدهآ کود کان بود .
# (10) نعم الموازرة المشاورة، و بیس الاستعداد الاستبداد،
# ~~الحیلة آبلغ من الوسیلة . ترحمه : نیک وزیری بود مشاوره، و بد سازی و
# ~~استعدادی بود استبداد ، حیلت از وسیلت در کارها بافایده تر .
# 11) لا رای لمن لا یطاع . الحزم سوء الظن ، وان غلب علیک
# 5-   ---5
# ~~لم یدع بینک و بین احد صلحا . ترحمه : رای کسی که طاعت او بدارند
# ~~فایده ندهد . حزم بد گمانی است، و اگر بد گمانی غالب بود میان تو و
~~هیچکس
# ~~صلح بنماند .

PageV01P394

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0494.png)

# (12) من الخرق المعاجلة قبل الامکان والآ ناة بعد الفرصة .
# ~~ترجمه : از احمقی بود تعجیل ms235 پیش از امکان ، و آهستگی بعداز فرصت .
# (13) من استبد برابه ؛ خبط العشواء، و تورط الظلماء. ترجمه :
# ~~هر که برأی خود مستبد بود حفظ عشوا کند ، یعنی مشت در تاریکی زند ، و
~~در
# ~~تار یکی خود را درعشوه افکند .
# (14) صواب الرأی بالدول ، و بدهب بدهابها . ترجمه : صواب
# ~~رای بدولتها بود  وچون دولت برود رأی صواب برود .
# (15) و قال یوم صفین : با معشر المسلمین ! تجلببوا السکینة،
# ~~واکملوا اللامة (1)، وقلقلوا السیوف فی الاغماد ، وکافحوا بالظبی،
# ~~وصلو السیوف بالخطا ، فانکم بعین الله، ومع ابن عم رسول الله،
# ~~عاودوا الکر ، واستحیوا من الفر ، فانه عار فی الآعقاب ، و نار یوم
# ~~الحساب ، وطیبوا عن الحیوة نفسا ، وسیروا الی المویت سیرا(2.
# ~~ترجمه : روز صفین فرمود که : ای مسلمانان [به] سکینه و آرام آراسته
~~باشید ،
# ~~و همت و قصد بزر ک دارید، و شمشیر در نیام جنبان دارید ، و بتیزی
~~شمشیرپیش
# ~~خصم باز شوید ، وشمشیر بگامها پیوندید ، یعنی فرا ییش شوید ، که شما در
~~محافظت
# ~~خدایید ، و با پسرعم رسول خدا . با باز کریدن معاودت کنید ، و از
~~کریختن شرم PageV01P395
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0495.png)

# ~~دارید ، که آن عار بود در (1) میان اعقاب ، وعذاب روز حساب ، و بخوشدلی
~~ازسر
# ~~حیات برخیزید، و زوی بمرگ کنید.
# 16) الهمنی معرفة الاختیار ، واجعل ذلک ذربعه الی الر ضاء
# ~~ما قضیت لنا والتسلیم لما حکمت . ترجمه : خدایا مرا معرفت اختیار
# ~~در کارها الهام ده ! و آن را وسیلتی گردان بخشنودی تو بآنچه (2) قضا
~~کرده باشی و
# ~~تسلیم بحکم تو!
# إنی لا سار ع الی حاجة عدوی خوفا %~% م %~% ان ارده
# ~~فیستغنی عنی . ترجمه : من تعجیل کنم در بر آوردن حاجات دشمن از خوف
# ~~آنکه اگر او را رد کنم از من مستغنی شود .
# (18) استعمل امورک علی مقادیر الزمان ، بصلح لک و بک
# ~~الاحوال . ترجمه : کارها بر اندازهآ روز گار کن ، تا تو را و بتو حالها
~~بصلاح
# ~~پاز آید .
# (19) ولم تزل بتدبیرک الصواب و رایک الصحیح تداوی
# ~~الا دواءو تدوؤ الاعداء(4)، وترتبط السعداء، وتستدنی(5) البعداء،
# ~~حتی ms236 صلح(6) ألفاسد، وجنح العاند، ورجع الشارد، واجتمع المارد، و
~~PageV01P396
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0496.png)

# ~~تحصنت الا عمال، وتشددت الاحوال ، وثبتت(1) الهیبة حتی امتلاءت
# ~~منه الصدور ، وانکفا (2) الزعرة حتی ضاقت علیه السهول والوعور .
# ~~ترحمه : مولانا مستنصر وزیر خود را میکوید : همیشه بتدبیر صواب و رای
~~درست
# ~~خود درمان دردها میکردی ، و دشمنان را بدرد می آوردی ، و نیکبختان را
~~نگاه
# ~~میداشتی ، و دوران را نزدیک میگردانیدی ، تا فاسد باصلاح آمد ، و اهل
~~عناد میل
# ~~بتو کردند ، و رمیده باز آمد ، و گریخته جمع شد ، واعمال استوار شد ، و
~~حالها
# ~~راست شد ، وهیبت در دلها افتاد ، و خوف برخاست ، و همه جهان ایمن شد
~~(3) .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (20) الحازم (4) فیما آشکل علیه من الرای بمنزلة من اضل
# ~~لؤلوءة فجمع ماحول مسقطها من التراب فنخله حتی وحدها،
# ~~و کذلک الحازم(6) جمع جمیع الرای فی الآمر (7) المشکل، ثم
# ~~3-   وو- و-
# ~~خلصه و حصله . ترجمه : کسی که حزم کند در رأیی که برو مشکل شده
# ~~باشد، مانند کسی بود که مرواریدی گم کرده، پس آنچه گردا گرد آن موضع
~~بود
# ~~از خاک جمع کند و ببیزد ، تا بیابد ؛ و همچنین حازم همه وجوه رای جمع
~~کند در PageV01P397
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0497.png)

# ~~کار مشکل ، پس آنچه فاسد باشد ازو دور میکند . تا برأی صایب برسد .
# (21) و سئل عالم عن الحزم . فقال : ان لا تأمن وانت تجد
# ~~للحدر موضعا . ترجمه : از عالمی پرسیدند که حزم چیست؟ گفت : آنکه در
# ~~هیچ وقت از حذر غافل نباشی .
# (22) اذا ازدحم الرای خفی الصواب . دار عدوک لامرین : اما
# ~~لصداقة(1) تؤمنک او لفرصة تمکنک . ترجمه : چون رأی بسیار شود
# ~~صواب پوشیده بماند . با دشمن مدارا کن بجهت دو کار : یا دوستی (2) تا
~~ایمن شوی
# ~~از وی ، یا فرصتی که ازو بیابی .
# (23) ثلثة اخلاق لا یوجد الا فی لبیب : التقدم فی الحزم،
# ~~فان بد، فالا جتهاد فی الاحتیال ، و ان قصر فحسن العزاء . ترجمه :
# ~~سه خلق باشد که جز در عاقل نباشد : پیش حزم بجای آوردن ، پس اکر
~~براوسبقت
# ~~یابند ms237 جهدنمودن در حیلت ، چنانکه دوماهی حازم که در کلیله ذ کرایشان
~~آمده است،
# ~~پس اگر از آن بازماند صبر نیک نمودن .
# (24) اهل المشاورة کل من یکون ذانبل، کبیر الهمة، عزیز
# ~~النفس ، ذا عقل ولب ، لا یذیع سرا . ترجمه : اهل مشاوره کسی باشد
~~PageV01P398
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0498.png)

# ~~که بزر گوار باشد ، و بزرگ همت، و عزیز نفس ، و با عقل و خرد ، ونگاه
~~دارندهٔ‌
# ~~اسراز.
# 25) قضاء حق المحین ادب للمسییء، وعهو به المسییء حسن
# ~~جزاء المحسن . ترجمه : حق گذاردن نیو کار ادب بد کردار بود ، وعقوبت
# ~~بد کردار حق گذاردن نیکو کار .
# (26) انفس ما بتبادل الناس بینهم ثلشة : المال عند الحاحة ،
# ~~والرای عند المشورة ، و بدل النفس عند الیاس . ترجمه : نفیس ترین
# ~~چیزی که مردمان بایکدیگر بذل کنند سه چیز است : مال در وقت حاجت ، ورای
# ~~در وقت مشاورت ، و بذل نفس در جهاد و سختی .
# (27) اسعد الحز مة ثمرة الحزم من جمع الی حزمه عزمأ .
# ~~الحزم حفظ ما کلفت و ترک ما کفیت . ترجمه : نیکبخت ترین حازماناز
# ~~ثمرهآ حزمخود ، کستی بود که باحزم بهم عزم جمه کند . وحزم حفظ آن چیز
~~بود که
# ~~بدان مکلف باشی ، وترک آنچه کفایت کردهای .
# (28) ان ایتلیت مجاورة عدوک فعلیک بالحدر فی عملک .
# ~~50
# ~~واملا قلبک جرعاة . و علیک ان تصادق اصدقاءه ، و تواخی
# # اخوانه ،   و تعادی اعدائه ، حتی %~% تعرف غرائز ه . ترجمه :
# ~~چون بحرب دشمن مبتلا شوی ، برتوباد که حذر کنی از کار خود . و دل پر
~~ازدلیری
# ~~داری . ول برتو باد که] با دوستان او دوستی کنی ، [ و با برادران او
~~برادری] PageV01P399
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0499.png)

# ~~و با دشمنان او دشمنی ، تا برخوی و سیرت او واقف شوی.
# 29) ان کان سلطانک علی جدة دولة ، فأریت امرا استقام
# ~~بغیز رای ، و عملا استثبت بغیر حزم ، و اعوانأ اجزاوا1 بغیر
# ~~نیل ، فلا بغرنک ذلک ، ولا تستنم(2) الیه ، فان الأمور نصیر الی
# ~~حقائقها واصولها ، وبنی منها علی غیر اصل وثیق ودعائم محکمة
# ~~اوشک ان بتداعیی (3) و بتصدع (4) . ترجمه : اگر غلبه ms238 و پادشاهی تو بر
# ~~دولت توباشد ، و کاری بینی راست بیرایی ، وعملی مستقیم که حزمی ابا آن
~~نباشد]،
# ~~و یارانی که جهد میکنند بی منفعتی ؛ بایشان (5) مغرور مشو ، و بآن آرام
~~مگیر ،
# ~~که کارها با اصل و حقیقت گراید : و آنچه نه براصلی استوار بناکرده باشد
~~، و آن
# ~~را دعایمها استوار نبود ، زود باشد که درهم افتد ، و خراب و شکافته
~~گردد ؛ یعنی :
# ~~بر آنچه مقتضی عقل باشد اعتماد نشاید کردن که بزودی زایل گردد .
# (30) سال الاسکندر حکیما بماذا بصلح الملک ، ویستقیم
# ~~امر المملکة  فقال : اذا اطاعت الرعیة ملکها ، و عمل الملک
# ~~بالسیاسة والعدل فیها ؛ فقد ستقیم المملکة ، و یصلح الملک.
# ~~ترجمه : اسکندر از حکیمی پرسید که پادشهی بچه باصلاح آید ، دامر مملات
~~PageV01P400
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0500.png)

# ~~بحه مستقیم شود؟ گفت : چون رعیت مطیع بادشاه باشد ، و پادشاه بسیاست
~~وحن
# ~~کار کند : ملک باصلاح آید ، و مملکت مستقیم شود .
# 31) سئل ابو مسنم : ما کان سبب خروج الدولة عن بنی امیة؟
# ~~فقال : ذلک لا نهم ابعدوا او لیاءهم ثقة بهم ، و ادنو اعدائهم تألفا
# ~~-50
# ~~لهم ، فلم یصر العدو بالدنو) صدیقا ، وصار الصدیق بالبعاد
# ~~عدوا . ترجمه : ابومسلم را گفتند : سبب خروج دولت از بنی امیه چه بود ؟
~~گفت:
# ~~ابشان دوستان را دور کردند ازخود از روی اعتمادی که بریشان داشتند ،
~~ودشمنان
# ~~را فزدیک داشتند تا الف گیرند ، پس دشمن بتزدیگی دوست نشد ، و دوست از
~~دور
# ~~کردن دشمن شد ، دولت بر گشت .
# 32) کان بعض قدماء الملوک اذا اراد محاریة ملک ، وجه(3)]
# # --5--ه %~% و %~% -- %~% - -5و
# ~~من یبحث عن اخباره واخبار رعیته ، فبل ان بظهر محاربته ، ویامره
### | ه---.
# ~~بالبحث عن   ثلث   خصال من امره : و هوان یبحث عما یرد علیه
# ~~من اخبار رعیته هل هی علی حقائقها او بختدعة اصحاب الاخبار عنها
# ~~- وسه
# ~~ویکذ به فیها ، ویبحث عن الغنی فی ای صنفی حاشته : فی اهل الشرف
# ~~ام فی الا ندال ، ویبحث عن المشاورة هل ستعملها فی اموره ام یمصی
# ~~الامور علی هواه . فان قالوا : ان ms239 الامور والاخبار ترد علی حقائقها ،
~~PageV01P401
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0501.png)

# ~~و ان الغنی من اهل الشرف والتکرم ، وانه ستعمل المشاورة ؛
# ~~گف عن محاربته وعن الطمع فی1) مملکته(2) . ترجمه : یکی از
# ~~پادشاهان چون خواستی که بمحاربت پادشاه دیگرشود ، کسی را بفرستادی
~~تاتفحص
# ~~اخبار او واخبار رعیت او بکند پیش ازمحاربت ، و ازسه کار بحث وتصرف
~~فرمودی :
# ~~یکی آنکه اخبار رعیت باو چگونه آنها میکنند : براستی [ و] حقیقتیا
~~بدروغ و
# ~~تلبیس او را میفریبند ، و چنانکه میخواهند بسمع او میرسانند (3) . و
~~دیگری از
# ~~آنکه توانگری با کدام سنف است از حاشیه و خدم او : با اهل شرف و بزر کی
~~یا
# ~~با فروما بگان و نا کسان ، و سیوم آنکه مشاوره استعمال میکنند در کارها
~~[ یااینکه
# ~~کارها را بخواهش و هوای خود میگذراند . یس اگر بگویند که] کارها و
~~خبرها
# ~~باو میرسانند پراستی بی تزویر و تلبیس ، و اهل شرف و کرم از حواشی و
~~خدم
# ~~توانکرانست ، و کارها بر اقتضای مشاورهٔ‌ عاقلان میکند : دست از محاربت
~~و منازعت
# ~~او بداشتی و در ملک طمع نکردی .
### | شعر
# و البیت (4) لا یبتنی الا له عبد
### | ولا عماد اذا لم ترس(5) آو تاد
# فان (6) تجمع اوتاد و اعمدة
### | وساکن بلغوا الا مر الذی کادوا7 PageV01P402
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0502.png)

# ~~ازی محتشی
# ~~یاه موز تای الرای ماصلحت
### | فان تولت فبالا شرار تنقاد(2)
# ~~لا یصلح الناس فوضی لاسراة(3) لهم
### | 1 %~% سراة اذا جهالهم سادو
### | 2ت اصل : تنفاد. %~% 2 = اصل : یقضی آلاسرآء.
# ~~- ین بیت در اتره و الاسعاد (ص 378) وخرتاد بن ابیه دانسته شده ولی
~~همهآ این
# ~~افای مبنبی میوی سپاسگزارم.

PageV01P403

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0503.png)

# الباب الثامن والثلثون
# فی طلب السعادة وذکر الخیر
# الا یات : (1) واما الذین سعدوا ففی الجنة خالدین فیها مادامت
# ~~السموات والا رض الا ماشاء ربک عطاء غیر مجذوذ . ترجمه : اماآنانکه
# ~~نیکبختان آمدهاند در بهشت باشند همیشه ، تا که آسمانها و زمینها باشد ،
~~مگر
# ~~آنچه خدا خواعد عطای نابریده .
# (2) واجعل لی لسان صدق فی الا خرین . و رفعنا لک ذکرک.
# ~~--5
# ~~و ms240 جعلناهم احادیث . ترجمه : مرا ذکری ستوده براستی بخش بر آیند گان.
# ~~بر محمد منت مینهند که : ما ذکر تو بلند کردیم . و کفار را میگوید :
~~ایشان را
# ~~حدیث کردانیدیم . یعنی نیست کردیم.
# الاخبار : (3) السعید من وعظ بغیره . السعید من سعد فی بطن
# ~~امه ، والشقی من شقی فی بطن أمه . ترجمه : نیکبخت کسی بود که
# ~~یند از دیگران گیرد . نیکبخت کسی بود که در شکم مادر [نیکبخت] شده
~~باشد،
# ~~و همچنین بدبخت . بعضی گویند : شکم مادر ، گور است ، که زمین مادر است
~~.

PageV01P404

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0504.png)

# 4) سعادة کل السعادات طول العمر فی عبادة الله . ترجمه : سعادت
# ~~همهآ سعادتها درازی عمر بود در عبادت خدای .
# 5) کفی بالمرء سعادة ان یوثق به فی امر دینه و دنیاه.
# ~~ترجمه : تمام سعادتی بود مردم را ، که در کار دین و دنیا باو واثق
~~باشند ، « او را
# ~~امین دانند .
# 6) ان الله اذا انعم علی عبد احب ان بری علیه . ترجمه : چون
# ~~خدا خواهد که بر بنده نعمتی کند ، خواهد که یرو ظاهر شود .
# (7) من کانت له سریرة صالحة اوسئة نشر الله منها علیه رداءا
# ~~5
# ~~بعرف به . ترجمه : هر کرا سری یاک بود یا پلید ، خدا آواز آن بگستراند
~~،
# ~~تا او را بآن نشناسند .
### | سو5 و و-
# (8) من سن سنة حسنة کان له اجره واجر من عمل به الی
# ~~یوم القیامة ، ومن سن سنة سیئة کان نه اثمه واثم من عمل به الی
# ~~یوم القیمة . ترجمه : هر که رسمی نیکونهد ، او را بود مزد آن و مزد هر
~~که
# ~~بآن کار کند تا بقیامت . [ و هر که رسمی بد نهد ، اورابود کیفر آن و
~~کیفر هر که
# ~~بآن کار کند تا بقیامت .
# (9) المؤمن اذا مدح فی وجهه ربا الا یمان فی قلیه . احثوا
# ~~قی وجوه المداحین التراب . ترجمه : مؤمن را در روی مدح گویند ایمان
~~PageV01P405
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0505.png)

# ~~در دلش بیفزاید ، یعنی غره نشود . در روی مداحان خاک پاشید !
# (10) السعید من خاف الوعید . نسأل الله منازل الشهداء ومعایشة
# ~~السعداء . ترجمه ms241 : نسکبخت آن بود که از وعید بترسد . از خدا میخواهم
~~منزل
# ~~شهدا ، و عیش در دنیا چون عیش نیکبختان ،
# (11) و لسان الصدق یجعله الله للمرء فی الناس خیر له من المال
# ~~دهود.
# ~~یورثه غیره . ترجمه : ذکر بخیر و راست کد خدای مردم را بارزانی دارد در
# ~~میان مردمان ، بهتر از مالی بود که بنهند تا بوارث رسد .
# (12) اصطنعوا المعروف تکسبوا الحمد . لا ثناء مع کبر.
# ~~ترجمه : نیکویی کنید تا ستایش یابید! با تکبر ثنا مقارن بود.
# (13) الثناء اکثر من الا ستحقاق ملق، والتقصیر فی الا ستحقاق
# ~~.و.5.
# ~~عی اوحسد . ترجمه : ثنا زیادت از استحقاق چاپلوسی بود ، وکم از استحقاق
# ~~یا از نقصان قدرت سخن بود یا از حسد باشد .
# (14) من آتاه الله مالا فلیصل به القرانة، ولیحسن منه الضیافة،
# ~~ولیفک به الاسیر والعانی ، ولیعط منه الفقیر والغارم ، فان الفوز
# # بهذه الخصال شرف مکارم الاخلاق %~% فی [الدنیا ودرک فضائل
# ~~الا خرة . ترجمه : هر که خدای اورا مال دهد باید که بآن صله رحم کند، و
~~میهمانی
# ~~نیکو کند ، و اسیر و درمانده را بازخرد ، و درویش را عطا دهد. چون باین
~~فضلها PageV01P406
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0506.png)

# ~~متحلی شود هم شرف مکارم دنیا یافته باشد ، بعنی ثنا و ذکر ستوده ، وهم
~~ین
# ~~آخرت ، یعنی ثواب.
### | سروه-5ه0
# (15) حا لطو الناس مخالطة ان متم معها بکوا علیکم وان عشتم
# ~~حئوا الیکم . ترجمه : با مردمان مخالطت کنید ، چنانکه اگر بمیرید برشما
# ~~بگریند ، و اگر بزیید بشما مایل شوند .
# (16) اعلموا ان المعروف مکسب حمدا ، ومعقب مجدا .
# ~~ترجمه : بدانید که نیکویی ستایش آرد ، وبزر گواری در عقب بگذارد .
# (17) بلغنی مبالغ من عنیت %~% ،فا نعمت علیه، و رضیت
# ~~-و«---5-«
# ~~عنه . و اعشته حمیدا ، و توفیته سعیدا . ترجمه : مرا بجای کسانی رسان
# ~~که معنی باشی بکار ایشان ، و تعمت کرده باشی بریشان ، و ازیشان راضی
~~شده ، پس
# ~~ستوده زند گانی داده ، وسعید وفات کرده.
# (18) کن لی کما تکون للصالحین ، وحلنی لدیک حلیة
# ~~الؤمنین ، واجعل لی لسان صدق فی الغابرین ، وذکرا نامیا ms242
# ~~نیالاخرین ! ترجمه: با من چنان باش خدایا که با صالحان باشی ، و مرا
# ~~بحلیت مؤمنان متحلی کن ، و مرا ذ کری بخیر بخش در میان مردمان که بعد
~~ازین
# ~~باشند.
# (19) فهم الفائزون بالعواقب الحسنی فی الاخرة والأولی .

PageV01P407

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0507.png)

# ~~ترحجمه : در صفت مؤمنان میفرماید که ایشانند که عاقبت نیک یاحهمادرحر
# ~~و دنیا، یعنی تنا و ثواب.
# (20) السعید من نظر وحذر، والشقی من خاطر وغرر . ترجمه :
# ~~سعید کسی بود که نظر کند و حذر کند ، و بدبخت کسی بود که خود را در
~~هلاک
# ~~افکند.
# من کلام الحکماء والدعاة
# (21) السعادة مقرونة بالعقل ، فمن رزق العقل دله علی اسباب
# ~~السعادة ، ومن رزق السعادة لم یبق له غایة بطلبها ، لآن السعادة
# ~~غایه گل مطلوب . ترحجمه : سعادت مقرون بشد بعقل ، پس هر که او را عقل
# ~~دادهاند او را بر اسباب سعادت دلالت میکند ، و هر کرا سعادت دادهاند
~~هیچ غایت
# ~~نمانده باشد که او را طلب باید کرد ، چه سعادت غایت همهآ مطالب باشد .
# (22) سئل حکیم ، ای الناس اولی بالسعادة ؟ فقال : اقلهم
# ~~ذنوبا . و قیل : من اقل ذنو بهم؟ قال : اقومهم بامر الله علی دینه
# ~~الحق ، و ابعدهم من امر الشیطان . ترحبمه : از بزرگی یرسیدند که : از
# ~~مردمان کیستند که او بسعادت اولی تر است ؟ گفت : کسی که گناه او کمتر
~~است .
# ~~گفتند : گناه که کمتر است ؟ گفت کسی که بفرمان خدا بردین حق راست
~~بایستاده
# ~~باشد ، و از فرمان دیو دورتر بود .

PageV01P408

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0508.png)

# 23) المروة کلها تبع للعقل، والرای تبع للتجربة ، والغبطة
# ~~تبع لحسن الثناء . ترحبمه : همه مروتها تبه عقل است ، و رای تبع تجربه
~~، و
# ~~غبطت تبع ثنای نیک .
# ~~استکثر قلیل الشکر من الصطنع الیه؛ فقد استوجب الثناء، و
# ~~احسن مجازاة النعم . ترجمه : هر که عطا و بزر گیهای نیگوی خود را خورد
# ~~شمرد ، وبپوشاند ، و شکر اندک را در مقابل آن ، از آن کس که با او
~~نیکویی
# ~~کرده باشد ، بزر گ شمرد : مستوجب ثنا بود ، ومجازات نعمت بنیگویی کرده ms243
# ~~باشد
# (25) من آبتدءا المعروف من غیر ان تبذل الوجوه ، او ان لم
# ~~ببدا22) به رد المعرض بماء وجهه ؛ فقد استحق الثناء . ترجمه : هر که
# ~~بنیکویی ابتدا کند بی آنکه آب روی در پیش او بریزند ، یا اگر ابتدا
~~نکند آب
# ~~رویی که ریخته باشند با جای برد ؛ مستحق ثنا شده باشد .
# (26) سئل ابوذرجمهر2) : من احق بحسن الثناء؟ فقال : من امر
# ~~بالمعروف و نهی عن المنکر. و فیل : من احق سییء الثناء؟

PageV01P409

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0509.png)

# ~~فقال : من کان سعیه فیما نفسد الناس . ترجمه : از بزرجمهر یرسیدند
# ~~که : سزاوارتر بذکر ستوده که باشد ، گفت : کسی که امر بمروف کند ، و
~~نهی
# ~~از منکر کند . و گفتند که : سزاور بذکر ناستوده که باشد : گفت : کسی که
~~سعی
# ~~در چیزی میکند [ که مردم را تباه سازد].
# (27) خیر الثناء ما کان علی آلسن الفضلاء الاخیار . ترجمه :
# ~~بهترین ثناها آن بود که برزبان فاضلان و نیک مردان باشد .
# (28) من مدح انسانا یشیء، لیس فیه فقد بالغ فی هجائه .
# ~~ترجمه : هر که مردمی را مدح بچیزی که در وی نباشد کند ، در هجو مبالغت
# ~~کرده باشد .
# (29) مجالسة الصالحین یکتسب حسن الئناء . ترحمه : بمجالست
# ~~صالحان ثنا و ذکر خیر اکتساب کنند .
# (30) السعادات کلها فی سبعة اشیاء : حسن الصورة ، وصحة PageV01P410
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0510.png)

# ~~الجسم ، وطول العمر ، وکثرة العلم ، وسعه ذات الید ، وطیب
# ~~الذ کر ، والتمکن من العدو والصدیق . فالثلث الاول طباعیة ،
# ~~والیلث الا خرجد به ، والوسطی الهیه. ترجمه : همه سعادات درهفت چیز
# ~~است : نسکویی صورت ، و صحت تن ، و درازی عمر ، و بسیاری علم و حکمت ، و
# ~~فراخ دستی ، وذ کرنیک ، و دست یافتن بردشمن ، و بهرهآ از دوست . پس
~~سهسعادت
# ~~اولی طبیعیاند ، و سهآ آخر بختی ، و میانه الهی ، یعنی علم بسیار .
# (31) الشر ف ثلثة : شرف النفس ، وشرف الحکمة ، و شرف
### | -0--
# ~~لا باء . فمن عدم شرف النفس لم ینفعه شرف الحکمة ، ومن وجد
# ~~الأ ولین لم یضره فقدان الثالث . ترجمه : شرف سه است : شرف نفس ، و
# ~~شرف حکمت ، شرف پدران ms244 . هر که شرف نفس ندارد شرف حکمت او را سودندارد،
# ~~و هر که شرف نفس وحکمت بیابد از نابودن شرف آبا او را ضرری نبود .
# 32) قالت یونان : مافنی من هی له اثر . وقالت الفرس :
# ~~المحسن طویل العمر ببقاء الذ کر . و قالت الهند : صاحب المعروف
# ~~حی و ان کان فی منازل الموتی، والمسییء میت وان تربع علی
# ~~علمی سریر الاحیاء . و قالت العرب : ان الثآناء هوالخلد ، الا تری
# # ان ناظمهم یقول ، %~% شعر :
# و کالخلدعندی ان اموت ولم الم PageV01P411
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0511.png)

# و قالت الترک : حیوة المحسن بعد وفاته اصفی، و ذݣره
# ~~علی الا فواه احلی. فاما المسیء فهومیت فی جلباب الحی ، فاذامات
# ~~فاح نتنه ، وجاش(11 حدیثه . ترجمه : یونان کفتند : نیست نباشد کسی که
# ~~او را اثری باقی باشد بنیکی . و فرس گفت : نیکو کار دراز عمر بود ببقای
~~ذکر خیر
# ~~او . و هندوان گفتند : صاحب نیکویی همیشه زنده بود اگر [چه] در منازل
~~مرد کان
# ~~باشد ، وبد کردار مرده بود اگرچه برتخت زند گانی مربع نشسته باشد . و
~~عرب
# ~~گفتند : ثناجاویدی است ، نمیبینی که شاعر ایشان میگوید : ومانند جاویدی
~~باشد
# ~~بنزدیک من آنکه بمیرم و سزاوار ملامت نشده باشم . وترک گفتند : حیات
~~نیکو کار
# ~~بعد از مرک صافیتر بود ، و ذکر او بر دهنها شیرینتر . اما بد کردار تا
~~که در
# ~~چادر زند کیست مرده است ، و چون بمیرد بوی ناخوش او بدمد ، وحدیث او
~~مانند
# ~~مردار دم گیرد ، یعنی ذکر بد او درمیان اهل عالم بعد از و ببدی باقی
~~بماند .
### | شعر :
# شر المواهب ما تجود به
### | من غیر محمدة ولا اجر
# اری الناس احدو ثة
### | فکونی حد بثا حسن
# کآن لم یزل ما اتی
### | و ما  قد قضی لم یکن PageV01P412
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0512.png)

# # اخلاق محتشمی %~% 4
### | سس
### | -
# ~~وی الثناء مقصر و مبریز
### | نب الثناء طبیعة الا نسان
# ~~صن النفس واحمله علی مایزینها
# #  %~% نعش سالما والقول فیک جمیل PageV01P413
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0513.png)

# الباب التاسم والثلثون
# الا بات : (1) و لقد صرفنا للناس فی هذا ms245 القر آن من کل مثل،
# ~~و تلک الآمثال نضر بها للناس. ترجمه : درین قر آن از همهآ مثلهای بین
# ~~مردمان بیان کردیم ، و آن مثلها بسوی مردمان زنیم.
# (2) ضرب الله مثلا رجلا فیه شر کاء متشا کسون ورجلا سلما
# ~~لرجل هل یستویان مثلا الحمدلله بل اکثرهم لا بعلمون . ترجمه :
# ~~خدای مثلی زده است : مردی که او را چند خداوند باشد همه همباز و با
~~یکدیگر
# ~~منازع ومخالف (1) ، و مردی که خالص باشد یک مرد را (2) ، هردو هر
~~گزیکسان
# ~~باشند ، شکر خدای را ، بل اکثر مردم نمیدانند - عبارت از اهل هوی است و
~~از
# ~~اهل تعلیم ، یا از اهل شهوات و اهل عقل .
# (3) ضرب الله مثلا قریة کانت آمنة مطمئنة تأتیها رزقها
# ~~رغدا من کل مکان فکفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع و
# ~~الخوف ما کانوا یصنعون . ترجمه : خدای مثلی زده است که : دیهی بود
~~PageV01P414
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0514.png)

# ~~ایمن و آرامیده ، که روزی اهل ده فراخ از هرجانبی بایشان رسیدی ، ایشان
~~ناشگری
# ~~کردند آن نعمتهای خدای را ، ایشان را جامهآ گرسنگی و خوف پوشانید از
~~فعل
# ~~ایشان.
# (4) با ابها الناس ! ضرب مثل ، فاستمعون : ان الذین بدعون
# ~~من دون الله لن یخلقوا ذیابا ولو اجتمعوا له ، و ان سلبهم الذیاب
# ~~شیئا لا ستنقدوه منه ، ضعف الطالب والمطلوب. ترجمه : ای مردمان
# ~~شما را مثلی زدهاند، بشنوید آن را بحقیقت : و آنانکه شما ایشان را
~~میخوانید بجز
# ~~از خدا هر گز مکسی نتوانند آفرید ، و اگرچه هه گرد آیند؛ و اگر مگسی
# ~~چیزی ازیشان دررباید ازو بازنتوانند ستدن ، چون ضعیف است طالب یعنی
~~مردم و
# ~~مطلوب یعنی مکس .
# (5) مثل المؤ مین مثل النخلة لا تا کل الا طیبا ولا تضع الا
# ~~طیبا . ترحمه : مثل مؤمن چون مثلزنبور انکبین است که نخورد الا پاک
~~وننهد
# ~~الا یاک .
### | *
# (6) مثل الموین مثل السنبلة حر کها الرییح فتقوم مرة و
# ~~0-
# ~~یقع اخری ، ومثل الکافر مثل الارزة لا تزالی قائمة حتی تنقعر .
# ~~ترحجمه : مثل مؤمن چون مثل خوشهآ گندم ms246 بود که باد آن را میجنباند ، تا
~~کاهی
# ~~میافتد و گاهی میخزد ؛ ومثل کافرچون درخت ناژو بود ، که بریای میباشد
~~تانا گاه
# ~~از بیخ بیفتد .

PageV01P415

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0515.png)

# (7) مثل المؤ من فی توادیم و تراحیهم متل الجسد اذا اشتکی
# ~~بعضه تداعی سائره بالسهر و الحمی11. ترحمه : مثل مؤمنان دردوستی
# ~~و رحمت بر یکدیگر مثل تن بود ، که هر گاه که بعضی از و مشتکی شود باقی
~~به
# ~~بیخوابی وتب مبتلا باشد.
# (8) ما الدنیا فی الاخرة الا کمثل ما تجعل احد کم اصبعة
# ~~السبایة فی الیم فلینظر بم یرجع . ترجمه : دنیا در جنب آخرت نیست
# ~~الا آنکه یکی از شما انگشت در دریا زند یس بنگرد تا چه قدر با انگشت او
# ~~نشسته است .
# (9) کن فی الدنیا کأنک غریب، و اعمل فیها کأنک عابر سبیل،
# ~~- و*
# ~~وعد نفسک من اصحاب القبور. ترجمه : دردنیا مانند غریبی باش و عملدنیا
# ~~کن چنانکه گویی رهگذری آیی ، و خود را از اهل گورها شمر .
# (10) نا ابن آدم لست ببالغ املک ، و بدافع اجلک ، ولا
# ~~مدفوع عن رزقک ، فبما ذا تشقی نفسک ا شفی پا شقی باشقی .
# ~~ترجمه : ای فرزند آدم ! نه بامل خود خواهی رسید ، و [نه] اجل ازخود دفع
~~توانی
# ~~کرد، و نه روزی تو از تو باز توان داشت ، پس خود را آخر بد بخت میکنی
~~ای بدبخت
# ~~ای بدبخت، ای بدبخت !
# (11) اکثروا ذکر المویت فانه هادم اللدذات. ترجمه : بسیار ذکر
# ~~مرگ کنید که او شکنندهٔ‌ لننها بود .

PageV01P416

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0516.png)

# ~~اخلاق محتشی
# المؤ من مرآة اخیه ، لقاء الا خوة(1) مسلاة . تضایقی
# ~~تنفرجی! ترجمه : مؤمن آیینه مؤمن بود ، دیدار دوستان غمگسار بود . تنگ
# ~~شو ای محنت تا کشاده شوی !
# 13) اشتدی ازمة(2) تنفرجی! قیدها و تو کل! علق سوطک
# ~~- 5و-
# ~~حیث یراه اهلک ! ترجمه : سخت شو ای بلا تا فرج پدیدآید! ببند شتر را
# ~~یس تو کل کن ! تازیانه آنجا بیاویز که مردم تو آن را بینند!
### | و--35 %~% 
# (14) نهادو تحابوا2)، زرغبا تزدد حبا ، المرء مع من احب ms247 .
# ~~ترجمه : یکدیگر را هدیه دهید تا دوست شوید ، زیارت یکروز در میان کن تا
# ~~دوستی تو بیفزاید ، مرد با کسی بود که او را (2) دوست بود.
# (15) المره کثیر باخیه، المستشار مؤتمن ، المجالس بالامانة.
# ~~ترجمه : مرد به برادر بسیار بود ، کسی که با او مشاورت کنند به امین
~~داشته باشد،
# ~~مجلسها با امانت بود .
# (16) العدة دین ، الاعمال بالنیات ، الدین النصیحة . ترجمه :
# ~~وعده وام بود ، کارها بنیات بود ، دین نیکخواهیست .
# (17) الولد مجبنة مبخلة ، دفن البنات من المکرمات ، ترجمه :
# ~~فرزند بددل و بخیل گرداند ، دفن دختران از کرامتها بود .

PageV01P417

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0517.png)

# (18) لو تکاشفتم ماتدافنتم . الناس علی دین ملو کهم . ترحجمه :
# ~~اکر بایکد کر بگویید آنچه در دل آید کینه نگیرید از یکدیگر . مردمان
~~بررسم
# ~~یادشاهان باشند.
# (19) ایدا بنفسک ثم بمن تعول . سید القوم خادمهم . ترجمه :
# ~~ابتدا بخود کن پس باسی که در عیال تست (1) . مهتر قوم کسی بود که خدمت
# ~~همه کند .
# (20) کرمة الکتاب ختمه . ملاک الامر خواتمه . اخبر تقله(2)،
# ~~قل الحق و ان کان مرا . ترجمه : بزر کواری نامه مهر اوست . اصل کارها
# ~~خاتمت آن بود . بیازمای او را تا دشمنش داری . حق بگوی اگر چه تلخ باشد
~~.
### | و من کلام الدعاة
# (21) کن فی الفتنة کابن اللبون لا ظهر فیر کب ولا ضرع
# ~~فیحلب(12 . ترجمه : در فتنه چون شتر یکساله باش ، که نه یشت دارد که
~~برو
# ~~نشینند ، ونه پستان که بدوشند .
# (22) احفظ ما فی الوعاء بسد الوکاء! بادر الفرصة قبل ان تکون
# ~~غصة . ترجمه : آنچه در وعا بود نگاه دار به بستن سربند . بفرصت مبادرت
~~کن
# ~~پیش از آنکه غصه شود .

PageV01P418

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0518.png)

# ~~آخمرق محتشمی
# اغض علی القدی(1) والا لم ترض ابدا ! اتق العثار بحسن
# ~~الا عتبار ! ترجمه : برخاشه چشم فراز کن واگر نه هر گز خشنود نشوی از
# ~~آنکه بسردرایی بترس باعتبار نیک که بر گیری .
# (24) احصد الشر من صدر غیرک قطعه من صدرک . ترجمه :
# ~~شراز سینهآ دگران بدرو بآ نکه از سینهآ خود بریده گردانی .
# کق مقدرا ولا تکن ms248 مقترا . اکفف هواک بطب مثواک
# ~~ترجمه : بتقدیر زند گانی کن و روزی تنگ فرا مگیر . از هوای نفس باز
~~ایست
# ~~تا عاقبت تو نیک بود .
# (26) اطع اخاک وان عصاک، وصله وان حفاک . ترجمه :
# ~~برادر را اطاعت دار اگرچه او طاعت ثو ندارد ، و با او پیوند کن اگر چه
~~او جفای
# ~~تو کند .
# (27) ذروا المراء والخصام ، بکن(2) لکم المروة والحرمة.
# ~~ترجمه : دست از مرا و خصومت بدارید تا مروت و حرمت شما را باشد .
# (28) تبدل ولا تشهر، و وار شخصک لا تذ کر ، امکت تسلم!
# ~~ترحبمه : جامه کهنهدار تا مشهور نشوی ، وخود را بپوش تا مذ کور نشوی،
~~خاموش
# ~~باش]تا سلامت یابی .

PageV01P419

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0519.png)

# 293)لمرء مخیوء تحت لسانه(1) . الناس ابناء ما حسنون !
# ~~ترجمه : مرد در زیر زبان یوشیده باشد . مردمان فرزندان نیکوهی باشند که
~~کنند.
# (30) قیمة کل امرء ما حسنه . الناس بزمانهم اشبه منهم
### | *ده و-
# ~~بآتائهم . من اشبه اباه فما ظلم . الغمر من رکن إلی العمر . ترجمه :
# ~~قیمت هر کسی آن بود که نیکو تواند کرد آن را . مردمان (2) بروز گار
~~بهترمانند
# ~~از آنکه با پدران . هر که به پدر تشبه کند ظلم لکرده باشد . غمر (3) کی
~~بود
# ~~که بعمر میل کند .
# (31) الظریف هوالعفیف . العاقل من رفض الباطل . ترجمه :
# ~~ظریف پارسا بود . عاقل کسی بود که باطل فرو گذارد .
# (32) القلم احد اللسانین . من طاوع () طرفه (؟) تابع حتفه .
# ~~ترجمه : قلم یکی از دو زبان بود . هر که طاعت خشم دارد هلاک شود .
# (33) من احبک نهاک، ومن ابفضک اغراک . ترجمه : هر که تو
# ~~را دوست دارد تورا از بدی بازدارد ، وهر که تورا دشمن دارد تورا اغرا
~~کند .
# (34) من نال استطال ، من کثرت نعم الله علیه کنرت حوائج
# ~~الناس الیه . ترجمه : هر که مال یابد تکبر کند ، هر که مال خدای برو
~~بمیار
# ~~بود حاجات مردم برو بسیار بود .

PageV01P420

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0520.png)

# (35) من ابدی صفحته للحق هلک . من ترک فول : «لا أدری»
# ~~اصیبت مقاتله . ترجمه : هر که روی در خصومت حق برهنه کند ms249 هلاک شود .
# ~~هر که قول« لا ادری» ترک کند هلاک شود.
# (36) من استبد برابه هلک ، من سل سیف البغی فتل نه .
# ~~ترجمه : هر که برأی خود مستبد بود هلاک شود . هر که شمشیر بغی بر کشد
~~او را
# ~~بآن کشند .
# (37) لا تکن خابط لیل وغثاء سیل . لا تنظر الی من قال ،
# ~~وانظر الی ماقال . ترحجمه : خابط شب مباش چنانکه باشد ، وخاشهآ سیل
~~مباش،
# ~~یعنی بیثبات . منگر بآنکه گفت ، بآن نگر که چه گفت .
# 38) ما عدا مما بدا . ما اسرف من اعترف. ترحمه : چه بکردانی
# ~~بآنچه با ول پدید آید(2) . اسراف نکرده باشد در گناه که اعتراف کرده
~~باشد .
# (39) المدة وان طالت قصیرة ، والماضی للمفیم عبرة ، والمیت
# ~~مدت و اگر چه دراز شود کوتاهست ، و گذشته آینده(2) را سبب اعتبار ، و
~~مرده
# ~~زنده [را] پند دهنده ، و دی باز نیاید ، و برفردا اعتماد نیست .
# (40) نفس المرء خطاه الی اجله . انما اهل الدنیا کصحیفة ،
# ~~گگما نشر بعضها طوی بعضها . ترجمه : نفس مردم گامهای اوست باجل .

PageV01P421

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0521.png)

# ~~اهل دنیا چون نامهاند که چون بعضی باز کنند بعضی درنوردند.
# (41) مسکین ابن آدم : مکتوم الا جل، مکنون العلل، محفوظ
# ~~العمل ، تؤ لمه الیقة . و تقتله الشرقة و تنتنه العرقه . ترجمه :
# ~~بیچاره فرزند آدم : اجلش یوشیده است ، و علتهای اوپنهان ، وعملهای او
~~محفوظ ،
# ~~یشه او را برنجاند ، و آبی که در گلو گیرد او را بکشد ، و از عرقی گنده
~~شود .
# (42) فی کل جرعة شرقة ، ومع کل اکلة غصة(2). ترجمه :
# ~~در هر آب خوردنی آبی در حلق گیرد ، و درهر طعامی لقمهای کلو گیرست .
# (43) انظر الی الا مم الخالیة ، والملوک الفانیة ، والقرون
# ~~الماضیة : کنف بفنیهم الأیام ، و افناهم الحمام، فانمحت من الدنیا
# ~~آثارهم ، ویقی فیها اخبارهم ، فأصبحوا رمیما فی التراب ، وأقفرت
# ~~المجا لس منهم، وعطلت المقاصیر منهم(3) . وحلوا بدار لا تزاور
# ~~-5-د*
# ~~بینهم، وانی لسکان القبور التزاور. ترجمه : بنگرباین(4) امتان گذشته ،
~~و
# ~~پادشاهان نیست شده ، و قرنهای ماضی : که چگونه روز گار ایشان را برباد ms250
~~داد ، و
# ~~مر گ ایشانرا نیست کرد ، تا آثار ایشان از دنیا سترده گشت ، واخبار
~~ایشان بماند،
# ~~تا در زیر خاک پوشیده گشتند ، و مجلسهای ایشان و کوشکهای ایشان تهی شد،
~~و PageV01P422
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0522.png)

# ~~اخارف محننعی
# ~~در سرایی فرود آمدند که بادیگر ازیارت نتوانند کرد : و از کجا بود
~~ساکنان
# ~~گور رازیارت
# ~~حه- ددد .د بصذش ززف و دهر
# (65) صلاح شان التعایش والتعاشر ماء مکیال : ثلثاه فطنة
#
# ~~و ششه تغافا . ترجمه : صلاح کار مردمان در زیستن با یکدیگر و معاشرت
# ~~م1-. است . دو بقر زیر ای ژ سیای تغافل .
# (6:) جاحظ گفت صلاح کارها جمله درین دو کلمه است : مضی امس
# ~~بما مضی ، و جاء الیوم بما اقتضی . ترجمه : دی رفت وببرد باخود [ آنچه
# ~~ازد   ، امروز آمد و آنچه بایست آورد .
# 47) ان الخطب اذا عظم اساسه اشتد مراسه . ترحمه : چون کار
# ~~را اساس او استوار[ گردد ] ممارست او سخت باشد .
# ومن کلام الحکماء والدعاة
# (48) حلد النمر لم یترک علی النمر فکیف بترک علی صاحب
# ~~السرج . ترجمه : پوست پلنگ بر پلنگ بنگذاشتند برصاحب زین چگونه
# ~~بگذارند .

PageV01P423

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0523.png)

# (49) ممل صاحب السلطان کمثل را کب الأسد یهانه الناس
# ~~د
# ~~و هو لمر کبه اهیب . ترجمه : مثل صاحب سلطان چون مثل کسی بود که
# ~~برشیر نشیند : مردمان ازو ترسند و او از مرکب خود بیشتر ترسد .
# (50) الأ سد شب بجمیع قوته علی الآرنب کما بثب علی الثور.
# ~~ترجمه : شیر بهمهآ قوت خود بر خر گوش جهد چنانکه بر گاو جهد.
# (51) الطاووس مع حسنه وزینة ظاهره و %~% تناسب صورته
# ~~یا کل الحیات و بغتذی بالحشرات ، والنسر علی عظمة وآبودة
# ~~سلاحه لا بأ کل الا المیتة . ترجمه : طاووس با حسن [خود] و زینت ظاهر
# ~~خود و تناسب صورت [خود ] مارخورد و غذا از حشرات یابد ، و گر کس
~~بانیکویی
# ~~و بزرکی سلاح [خود] جز مردار نخورد .
# (52) القردو ان سمن لم یدهب قحه . طال ماذبح السمن
# ~~و ترک المهزول . ترجمه : کنی اگرچه فربه شود زشتی او بنرود . دیریست ms251 تا
# ~~فربه را میکشند و لاغر را میگذارند.
# (53) لا تخف ممن تحذر، و لکن احدر ممن تامن ! تان من تجفوا!
# ~~فقل من یصفوا . ترجمه : مترس از کسی که ازو حذر کنی ولیکن حذر کن از
# ~~کسی که ازو ایمن باشی! آهستگی کن با کسی که جفا میکنی! که کم کسی یابی
# ~~که صافی بود از عیبها .

PageV01P424

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0524.png)

# (54) هل ضمن لک الزمان ان بنصف فلا بحبف ، او یؤمن فلا
# ~~خیف . ترحبمه : ررز گارهیچ ضمان کرده است ته .ا که هیچ انصاف بدهد وحیف
# ~~ناند ، یا ایمن گرداند چناناد نترساند.
# (55) من اشتد شرهه ظهر سهنه ، من رضی عن نقسه کر
# ~~الساخطون علیه . ترحمه : هر که شره اوسخت بود سنهت اوصهر بود ، هر (1
# ~~از خود راضی باشد بسیار ک ازء ناخشنود بود .
# (56) الا عتبار حلوا عن الیصر ظلمة الا غترار . الغنی برک المنی.
# ~~ترجمه : اعتبار تاریکی اعترار ] از [دیده بزداید . توانگری ترا آرز
~~باشد .
# (57) من ذکر المنیة نسی الا منبة. الفضائا ماشهدت به
# ~~الاعداء . ترجمه : هر که از مرک پاد کند آرزو فر اموس اند . فضیلتها آن
~~بود
# ~~که دشمنان بر آن گواهب دهند
# (58) اذا کنت فی قوم فاحیب فی از ئهم . من حرم التواضع
# ~~منع اکرم الطباتع . ترحمه : چون در میان قومی باشی در اناء ایشان شیر
# ~~ممدو هر که را از تواضه محروم گردانیده باشند از بهترین طبیعتها
~~بازداشته
# ~~باشند
# (59) دولة ااجاها عبرة للعاقل. من اکتفی بالکفاف اݣتسی
# ~~با لعفاف . ترجمه : دولت نادان عبرت دانا بود. هر که بکفاف کفایت کند
~~PageV01P425
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0525.png)

# ~~یارسایی پوشیده باشد .
# (60) رب حجة بأتی علی مهجة ، رب حرف ادی الی حتف .
# ~~ترحیمه : بسا حجتها که جانی ببرد ، بسا حرفی که بهلا کتی ادا کند .
# (61) رب فرصة تؤدی الی غصة ، کم دم سفکه فم . ترجمه :
# ~~بسا فرصت که باغصه گردد ، بسا خونی که دهانی او را بریزد.
# (62) کم من انسان آنفلکه لسان . زوال الدول باصطناع
# ~~السفل . ترحمه : بسا مردمانی که زبانی او را هلاک سازد ms252 . زوال دولتها
~~نیکی
# ~~کردن باشد با دو نان .
# (63) من اغتر بحاله قصر فی احتیاله . من زرع الاحن حصد
# ~~المحن . ترجمه : هر که بحالخود مغرورشود حیلت با [خود] کم کند . هر که
# ~~کینهها کارد محنتها درود .
# (64) رب عطب تحت طلب . الدنیا أمد والاخرة اید . ترجمه :
# ~~بسا هلا کتها [ که [در زیر طلبی باشد . دنیا غایتی و آخرت همیشگی .
# (65) لم یفت من لم یمت . عرض للکریم وصرح للمئیم !
# ~~ترجمه : فایت نشود هر که نمیرد . با کریم بتعریض گوی و با لئیم صریح !
# (66) عنی عرفت فذرفت . الخرقاء جدها ، والصناع یجدها .
# ~~ترجمه : چشم بشناخت پس آب بریخت . زن احمق ببخت خود بود ، و چرب دست
# ~~بجد در کار، PageV01P426
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0526.png)

# (67) مع کل حبرة عبرة ، مع کل فرحة ترحه . فی الجریرة
# ~~بشترک العشره(1). ترجمه : باهر شادی اشکیبود ، باهر شادی اندوهی بود .
# ~~در گناه همهآ قبیله مشار ک باشند .
# (68) اذا انتصف المظلوم لم یبق ملوم . الموت مستعجل یاتی
# ~~علی مهل . ترجمه : چون انصاف مظلوم بدهید بر کسی ملامت نرسد . مر گ
# ~~تعجیا کننده ایست که آهستد میاید .
# (69) ان الله بمهل ولا بهمل %~% بالبشر بدفع الشر . ترجمه :
# ~~خدا مهلت دهد و فرو نگزارد . بگشاده رویی دفع شر کنند.
# (70) الحق من السماء ارفع ، ومن الارض اوسع . من ترک
# ~~ما بعنبه دفع الی ما بفنیه، ومن ترک ما لا بعنیه دفع الی ما بغنیه.
# ~~ترحمه : حق از آسمان بزر گتر است و از زمین فراختر . هر که اورا آنچه
~~بکار
# ~~آید بکذارد، بهلاکترسد ؛ و هر که او را آنچه بکار نیاید ، بگدارد
~~بتوانگری
# ~~برسل.
# (71) رب حیلة انفع من قتلة. ستساق الی ما انت لاق . ترحمه :
# ~~بساحیلتها که ازهلاک کردنی سودمندتر بود . تورا زودب ن رسانند[3) که
~~خواهیدید.

PageV01P427

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0527.png)

# (72) رو بحزم (1)، فاذا مو رم طلبه القدر
# ~~لم ینجه الحذر . ترجمه : اندیشه کن بحزم تا چون کار روشن شود عزم کن .
# ~~ه. که قدر او را طلب کند حذر سود ندارد .
# (73) من اجج ضرامها صار طعامها ، من اوقد حربا کان ms253 لها
# ~~حطبا . اذا جاء القضاء ضاق الفضاء . رب اخ لک لم تلده امک . ترجمه :
# ~~هر که آتش فتنه برافروزد طمام آن آتش شود . هر که آتش حرب بیفروزد هیزم
# ~~آن شود (2). چون قضا بیاید فضا تنگ شود . بسا برادری را که از مادر تو
# ~~نزاده باشد .
# ~~و دولة الجافل کالغریب حن الی وطنه بالانتقال . ترجمه : دولت عاقل
# ~~چون نسیبی بود که آرزومند مقام خود باشد ، یعنی: با اوبماند؛ و دولت
~~جاهل چون
# ~~غریبی بود که بامقام خود خواهد رفت ، یمنی : بنماند .
# من الآیات والاشعار
# (75) اذا لم تجد بالمال جادبه الدهر (4) . مالک الا ما علیک PageV01P428
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0528.png)

# ~~مثنه . ترجمه: چون تو بمال جوانمری نکنی ، وز گار جوانمردی کند ، تو را
# ~~نسست الا آنچه که همچند آن بر تو است (1)
# ~~(76) شعر
# فی کل شیی، %~% یر تجی مخافة
# ما عش من %~% آ فته   هاؤ د
# ~~در هر چه امیدی باشد خوفی بود چند باشد که عیش کسی که آفت او ار
# ~~بقاء اء ست . یعنی : ازپیری
# ~~(77) بقدر ما تعلوا بکون الهوی - اشد الجهاد حهاد الهوی .
# ~~ترجمه : چندانکه بلند شوی بقدر آن فرهافتی سختتین جهاد جهاد هوی بهد
# ~~(78) رب حد حره التعب - اذلی الحرص اعناق الر جال. ترجمه :
# ~~بسا جد که از بازی خیزد | آز [ گردنهای مردان را خوار کند .
# ~~(79) صد الملوک خلاف صد العاتب2 . ولا خبر فی ود بکون
# ~~بشافع  ترحبمه : گشتن ملوک خلاف کشتن کسی بود که عتاب کند هسنی.
# ~~بشفاعت مکار نیاید
# ~~(80) وما کذر الذی قدقال فبلی : اذا مریوم مر بعضی. ترجمه :
~~PageV01P429
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0529.png)

# ~~دروغ نگفت کی که پیش از من بود که : چون روزی بگذرد بعضی از من
# ~~گذشته باشد .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (81) کما ان قوام البدن بالطبیعة . و قوام الطبیعة بالنفس ،
# ~~و قوام النفس بالعقل ؛ کذلک قوام المدن بالملک، و قوام المنک
# ~~بالشریعة والسیاسة ، وقوام الشریعة والسیاسة بالحکمة . فمتی
# ~~ظهریت الفاحشة فی المدبنة فارقتها الحکمة، ومتی فارقتها الحکمة
# ~~خذلت الشریعة والسیاسة ،[ و متی خذلت الشریعة والسیاسة
# ~~زالت زینة ms254 الملک ، [ و متی زالت زینة الملک [حطت الفتنة اعلام
# ~~المروة وعثرت بدوی النعم عواثر النقم . ترجمه : چنانکه قوام بدن
# ~~بطبیعت [است ]، و قوام طبیعت بنفس ، و قوام نفس بعقل ؛ همچنان قوام
~~شهرها
# ~~بملک [است) ، و قوام ملک بشریعت و سیاست ، وقوام شر بعت وسیاست بحکمت .
# ~~پس چون درشهر فاحشه ظاهر شود حکمت مفارقت کند ، و چونز حکمت مفارقت
# ~~کند شریعت وسیاست فرو گذارند ، وچون شریعت و سیاست فرو گذارند زینت ملک
# ~~برود ، و [چون زینت ملک برود ] فتنه نشانههای [مروت] بیفکند ، و خداو
~~ندان
# ~~نعمت بآفات کینهها مبتلا شوند .

PageV01P430

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0530.png)

# 82) قبل لثعلب طلبه کلب فنم باحقه : ما کان اشد عدوک
# ~~حتی فتییء الکلب ! فقال : ان الکلب بعدو باجرة ، وانا اعده
# ~~لنفسی . ترجمه : روباهی را سگ میطلبید و بدو نرسید ، گفتند : سخت
~~بدویدی
# ~~تما از سگ دور شدی ! گفت : سگ سوی مزدی میدوید ک8 از غیری بستاند و من
# ~~بجههت خود میدویدم .
# (83) الطببعة خرقاء والنفس صناء ، والعقا مستعان . والله
# ~~معشوق . فخرق الطبیعة بتلافی حدق النفس ، والاستعانة بالعقل
# ~~تمهید لمعشق . وفی العشق کمال العاشقین . ترحجمه : طبیعت احمقاست .
# ~~ونفس چرب دست ، وعقا یاری خواسته ، وخدای معشوق . پ انچه طبیعت بحماقت
# ~~بزیان آرد بزیر کی نفه دریافته شود ، و یاری خواستن از عقل گسترانیدن
~~عشق
# ~~بود . و در عشق است کمال عاشق.
# (80) فال هرمس لتلمید له. وعنده موسیقار : حرا2 صورة
# ~~الشجاعة ! افهمت ؟ قالی : نعم . قال : فلم لا اری اثر الفهم؛ قال :
# ~~و کیف ذاک؟ قال : الدلیل علی الفهم السرور ، ولست اراک
# ~~مسرور(1   . ترجمه : ه. مس شاگردی را گفت از آن خود ، و آنجا موسیقاری
# ~~بود ، که : صورت شجاعت را بجنبان 1و گفت فهم کردی ؛ گفت : آری. گفت :
# 2-ا الفلاسعه حنبت.

PageV01P431

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0531.png)

# ~~چرا بر روی تو اثر فهم نمی بینم ؟ گفت : اثر فهم چد بود ؟ گفت : شادی ،
~~و من تو
# ~~را شادمان نمیبینم ، یعنی : چون فهم کنند فرحی ظاهر شود .
# (85) الشراب جسم، والغذاء روح ، والطرب حیوة ، والعفة
# ~~فضیلة الحیوة ، لا نها هی الحافظة ms255 لهذه القوی من السورة الفادحة،
# ~~والثورة الفاضحة . ترحمه : شراب جسمی است ، وغذا روح آن جم ، و
# ~~طرب حیات او ، و عفت فضیلت آن حیات ، که عفت حافظ این قوتها بود از
~~سورت
# ~~کزاف (1) و انگیخته شدن رسوا کننده.
# (86) لو أقیم عبد فی السوق فقیل : لیس به عیب، الا ان التجارب
# ~~لا تنفعه لکان لا یشتریه احد . ترجمه : اگر بندهای را در بازار بدارند
# ~~و گویند : هیچ عیب ندارد مگر آنکه از تجارب عبرت نمیگیرد، هیچکس او
# ~~را بنخرد .
# (87) الدنیا حانوت الشیطان، فلا تسرق من حانوته شیئا، فیجیء
# ~~فیا خدک . ترجمه : دنیا دکان دیواست ، از دکان او چیزی ندزد که
~~تورابگیره .
# (88) وقال سلمان الفارسی : الناس آربعة : اسد و ذئب وثعلب
# ~~وضان . فاما الأسد فالملول(2) یفرسون و تأکلون، و اما الذثب
# ~~فالتجار | ینهبون الأموال]، واما التعلب فالقراء المخادعون ،
~~PageV01P432
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0532.png)

# ~~و اما الصان فالمو من بشتهیه(1 من رآه. ترحمه : سلمان فارسی کفت مردمان
# ~~چهارند : شیر و گر ک و روباه و میش . شیر پادشاهان باشند که مردمانرا
~~میکشند
# ~~و میخورند ، وگر گ بازر گاناناند که مال میربایند ، و روباه زاهد
~~نمایان که
# ~~مردم را میفریبند ، ومیش مؤمن که هر که باو رسد(2) طمعی میکند.
# (89) و قال آخر : لیس من الناس احد الا و فیه شبه من دانة
# ~~او شجر . فمنهم الغشوم کالاسد ، والخاطف کالذئب ، والخب
### | 5 و.
# ~~کا لثعلب ، والا بله کالحمار . ومنهم الحسن المنظر غیر محمود
# تی
# ~~المخبر کشجرة الد فلی ، ومنهم المحمود الظاهر الردی الباطن
# ~~کالثمرة الماوفة ، و منهم بالعکس کالجوزة، و منهم ألجامع لکل
# ~~ما جب کالأ ترحة الجامعة مع الحسن طیب الطعم والرائحة .
# ~~ترجمه : بزرگی گفته است : هیچ مردی نبود آلا که او را مشابهت نبود با
~~جانوری
# ~~یا نبانآی . بعضی ظالم باشند چون شیر ، بعضی رباینده چون گرک، بعضی
~~حیلت
# ~~آور چون روباه ، بعضی ابله چون خر . بعضیی نیکومنظر بدمخبر چون خرزهره
~~،
# ~~بعضی آراسته ظاهر وباطن بد چون مبوهآ علت رسیده ، و بعضی برعکس چون
~~جوز،
# ~~و ms256 بعضی جامع خصال چون ترنج که هم بوی و [ هم] طعم خوش دارد.
# 90) عیرت (3) عنز لبوءة و قالت : تلدین فی عمرک جروا PageV01P433
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0533.png)

# ~~واحدا! فقالت : نعم، الا انه اسد . ترحمه : ماده بزی مرماده شیری را
# ~~سرزنش کرد که : تو در همهآ عمر یک بچه آوردی ! گفت : ولیکن آن بچه شیر
# ~~اود
# (91) از در[دیات ذئب عظما، فطلب من یعالجه، فجاء الی الکرکتی
# ~~فجعل له اجرة علی ان خرج العظم من حلقه ، فادخل الکر کی
# ~~-9
# ~~رأسه فی فم الذئب ، فاخرج العظم بمنقاره، ثم قال للذ ئب : هات
# ~~الا جرة ! قال : انت لا ترضی ان تدخل راسک فی فم الذئب ،
# ~~ی
# ~~تم تخرجه صحیحا ، حتی تطلب الا جرة . ترجمه : گرکیرا استخوان در
# ~~حلق گرفت ، یکی را طلب کرد که معالجت او کند ، نزدیک کلنگی آمد و او را
# ~~اجرت قبول کرد . کلنگ سردر حلق او کرد و استخوان بیرون آورد ، ی گفت
# ~~اجرت بیار! گفت : باین خشنود نیستی که سر در دهن کر ک کردی و درست
# ~~بیرون آمدی ، اجرت دیگر میخواهی ؟!
# (92) صادر جل قبرة ، فقال : ماثرید ان تصنع بی؟ قال
# ~~اذبحک و آکلک . قالت : والله ما اشفی من قرم وما اشبع
# ~~05
# ~~من جوع، و لکن اعلمک ثلث خصال هی خیر لک من آݣلی. اما
# ~~واحدة فا علمک اباها و انا فی یدیک ، واما الثانیة فاذا صرت
# ~~علی الشجرة، واما الثالنة فاذا صرت علی الجبل. قال : هات الاولی !
# ~~قال لا تنهفن علی مافات ! فخلاها . فلما صارت علی الشجرة قال :
~~PageV01P434
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0534.png)

# ~~هات الثانیة ! قال : لا تصد قن بما لا بکون انه بکون! ثم طارت
# ~~فصارت علی الجبل، فقال : با شقی لود حتنی لا خرجت من حوصلتی
# ~~4*
# ~~درتین فی کل واحدة عشرون مثقالا ، قال : فعض علی شفته وتلهف
# ~~و قال : هات الثالئة ! قالت : انت قد نسیت اثنتین ، فکیف
# ~~اخبرک بالثالثة ، الم اقل لک : لا تلهفن علی مافاتک، ولا تصد قن
# ~~نما لاتکون آنه بکون ! انا ولحمی ودمی و ریشی لا یکون ms257 عشرین
# ~~مثقالا فکیف تکون فی حوصلتی درتان فی کل واحدة منهما
# ~~عشرون مثقالا ، تم طارت فذهبت . وهدا مثال لفرط طمع الادمی،
# ~~فانه بعمیه عن درک الحق حتی بقدر ما لا بکون2 . ترجمه : مردی
# ~~مرغکی خورد که آن را خول خوانند صید کرد . خول کفت : از من چه میخواهی؟
# ~~گفت : تو را بکشم و بخورم . خول گفت : خدا داند که آرزوی کوشت که کسی
~~را
# ~~بود از من شفا نیابد و از گرسنگی سیرنشود ، ولیکن تو را سه خصلت
~~بیاموزم که
# ~~تو را بهتر از خوردن من باشد : اول آنگاه بتو آموزم که در دست تو باشم
~~، دوم چون
# ~~بردرخت نشینم ، سیم چون بر کوه نشینم . گفت : اول بیاموز ! گفت آنچه
~~فوتشود
# ~~حرت مخور ! ازو دست بداشت . چون بردرخت نشست گفت : دوم بیاموز! گفت :
# ~~کسی را که چیزی نتواند بود و کوید هست باور مدار! پس بر کوه نشست (2) .

PageV01P435

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0535.png)

# ~~گفت : ای بدبخت اگر مرا بکشتی در حوصلهآ مندودانه دربود هریکی بوزن
~~بیست
# ~~مثقال . مرد از پشیمانی دندان بلب فرو برد و بغایت اندیشهمند شد ، کفت
~~: سیم
# ~~بیاموز ! گفت : تو آن دو فراموش کردی ، سیم چه میکنی ؛ ! نگفتم که
~~برفایت
# ~~حسرت مخور ، و آنچه نباشد چون کویند هست باور مدار ، من با گوشت وخون
# ~~و پر بیست مثقال نباشم ، چون در حولهآ من دو دانه در باشد هریکی بیست
~~مثقال!
# ~~پس بپرید و پرفت . این مثل بر آن زدمالد که مردم از غایت حرص و طمع سخن
# ~~محال قبول کنند تا از ادراک حق بازمانند .
# (93) امثال من کتاب اخواین الصفاء ما نقل ألفاظها مخافة
# ~~التطویل :
# در امثال هند آمده است که وقتی شخصی بستانی داشت ، بر آن میوههای
# ~~لطیف و درختان بار دار ، روزی دو شخص درویش را دید : یکی مقعد و یکی
~~نابینا،
# ~~برایشان ببخشود ، و با ایشان گفت : شما را دربوستان خود جای دهم ، تا
~~در آنجا
# ~~می باشید ، و بقدر حاجت میوه میخورید، بشرط آنکه فساد و ms258 تباهی نکنید ،
~~و مرا
# ~~نرنجانید ، و زیادتی نطلبید . ایشان گفتند : ما چه توانیم کرد ، یکی از
~~ما میبیند
# ~~و نمیتواند رفت ، و آنکه میتواند رفت نمیبیند .
# پس صاجب بستان ایشان را در بستان جای داد ، و بستازنبان را وصیت کرد
# ~~که : ایشان را دار ، و بقدر کفایت میوه بایشان ده ، و برفت . و ایشان
~~میبودند . و
# ~~بستان بان أیشان را تفقد و مراعات میکرد ، و میوه میداد ، تا میوهها در
~~رسید ، و
# ~~بغایت یخته و نیکوشد .

PageV01P436

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0536.png)

# روزی مقعد نابینا را گفت : تو پای داری ، و در بستان میوه های نیکوست
# ~~که باغبان ما را از آن نمیدعد ، چه تدبیر کنیم تا ما را از آن تمتعی
~~بود ، اکر تو
# ~~راضی شوی مرا بر کتف خود نشان، تا در بستان میگردیم ، و من هر کجا
~~میوهآ
# ~~لطیف بیتم گویم: فرا ییش رو ، و باز پس آی ، و دراز شو ، وکوتاه باش ،
~~من میوه
# ~~بازمیکنم ، وهردو میخوریم، واگر چیزی بدان دست نرسد بعصای
~~توبازمیکنم(1).
# ~~نابینا گفت : این رای نیکست . چون بستان بان بیرون شد و در استوار کرد
~~، ایشان
# ~~بدین کار مشغول شدند ، و با جای خود آمدند ، بستانبان باز آمد ، آثار
~~خلل و
# ~~فساد بدید گفت : درین بستان که رسید ؟ نابینا گفت : من نمیبینم . مقعد
~~کفت :
# ~~من خفته بودم
# هم برین وجه چند روز بآن فعل مشغول شدند . تا بستان بان بترسید ، روزی
# ~~بیرون شد ، و در استوار کرد ، و از سوراخی می نکریست تا از افعال ایشان
~~واقفشد،
# ~~و مشاهده کرده ، پس ایشان را بازخواست کرد . باول انکار کردند، چون او
~~نشانها
# ~~بازداد ، معترف شدند ، و گفتند : با صاحب بستان مگوی ، تا ما دیگرچنین
~~نکنیم،
# ~~اوقبول کرد ، وایشانرا پند داد ، و گفت : هرچه شمارا باید داد بدهم ،
~~شما این چنین
# ~~کار نکنید! گفتند : چنین کنیم .
# چون روز دیکر بود ، معاودت کردند ، و او در ملامت بیفزود . و اتفاق را
# ~~صاحب بستان در آمد ، و او حال بکفت . صاحب ms259 بستان گفت : من چه دانستم که
~~:
# ~~با ایشان نیکویی کنم ، ایشان معیشت من تباه کنند ، و ندانستم که : مقعد
~~نأبینا را
# ~~بر گیرد ، و این حیلت سازند ، و ایشان مستحق عقوبتند .

PageV01P437

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0537.png)

# # 42 %~% الباب التاسع والثلثون
# پس بفرمود تاغلامان ایشان را عقوبت کردند ، و ببردند در بیابان دور
~~بیفکند،
# ~~تا از گرسنگی و تشنگی بمیرند ، یا سبعی ایشان را بخورد ، چنانکه آدم و
~~حوا را
# ~~از بهشت بیرون کردند .
# و مراد حکما از مقعد نفس است ، و از نابینا تن ، وبستان دنیا ، و بستان
~~بان
# ~~عقل، و صاحت بستان خدای تعالی، و حال ابشان متابعت هوی و هلا کشان برین
# ~~جه (1).

PageV01P438

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0538.png)

# فی الحکابات والنوادر والنکت والنصایح
# الا بات - (1) لقد کان فی قصصهم عبرة لا ولی الألباب ترجمه:
# ~~بحقیقت در قصه های گذشتگان اعتبار عاقلان باشد .
# واتل علیهم نبأ الذی آتیناه آیاتنا ، فانسلخ منها ،
# ~~فاتبعه الشیطان فکان من الغاوین . ولو شئنا لرفعناه بها ، ولکنه
# ~~5
# ~~اخلد الی الارض ، واتبع هویه؛ فمثله کمثل الکلب ، ان حمل
# ~~--5-ه- ه ه-*وسرهو-ه
# ~~علیه بلهث ، او تتر که بلهث ؛ ذلک مثل القوم الذین کذبوا
# ~~آباتنا ، فاقصص القصص لعلهم یتفکرون . ترجمه : بر ایشان خوان
# ~~خبر آن مردی که ما آیات خود را باو داده بودیم ، پس از آن آیات بیرون
~~آمد ،
# ~~چون چیزی که از یوست بیرون آید ، و دیوان از پس او فرا شد [ند] ، تا از
~~جملهآ
# ~~گمراهان گشت . و اگر ما خواستیمی او را بآن آیات بلند گردانیدیمی ،
~~ولیکن
# ~~او در زمین اقامت خواست ، ومتابعت هوای نفس کرد . یس مثل او چون مثل
# ~~سگست که اگر بر و حمله کنی زبان بیرون کند ، و اگردست از و بازداری
~~همچنان
# ~~کند . اینست مثل کساتی که آیات ما باور نداشتند، برایشان خوان این
~~حکایات،
# ~~تا اندیشه کنند . درین اهل تفسیر گویند [ مراد] بلعام با عورست .

PageV01P439

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0539.png)

# (3) قالت أسماء بنت عمیس : کنت عند فاطمة ، اذ دخل
# ~~رسول الله ، وفی عنقها قلادة من ذهب کان ms260 علی اتی بها ین فی،
# ~~له ، فقال رسول الله : نا فاطمة ! لا بغرنک الناس ان تقولوا : ننت
# ~~د-
# ~~محمد ، وعلیک لباس الجبابرة . فقطعتها و باعتها واشترت بها
# ~~رقبة فاعتقها ، فسر رسول الله بذلک. ترجمه : اسماء بنت عمیس، که
# ~~قابلهآ حسن وحسین بود ، وبعد ازفاطمه زن مولانا علی بود . گوید روزی
~~درنزدیک
# ~~فاطمه بودم ، ییغمبر علیه السلام در آمد ، و در گردن فاطمه گردن آویزی
~~بودزرین،
# ~~که امیرالمؤمنین آورده بود از غنیمتی که باو رسیده بود . پیمبر گفت :
~~ای فاطمه
# ~~تو را مغرور مگرداناد آنچه مردمان گویند : دختر محمد لباس یادشاهان
~~دارد .
# ~~فاطمه چون آن بشنید کردن بند ببرید ، و بفروخت و بآن بندهای خرید و
~~آزاد
# ~~کرد ، و پیمبر از آن شاد شد .
# (4) قال علی علیه السلام: کنا مع النبی صلعم فی حفر الخندق،
# ~~اذ جاءت فاطمة و معها کسرة من خبز ، فدفعتها الی النبی ، فقال
# ~~النبی : ما هده الکسرة؟ قالت : قرص خبزته فجئتک منه بهذه
# ~~الکسرة . فقال با فاطمة اما انه آول طعام دخل فم ابیک منذثلث.
# ~~ترحبمه : مولانا علی علیه السلام فرمود که در روز خندق کندن با پیمبر
~~بودم،
# ~~فاطمه بیامد و پارهٔ‌ نان آورد و به پیمبر داد . گفت : چیست اید پارهٔ‌
~~نان؟ گفت :
# ~~قرصی پخته بودم برای حسن وحسین ، این پاره بوی تو بیاوردم . پیمبر کفت
~~: PageV01P440
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0540.png)

# ~~ای فاطمه ، بدان که این اول طعامی است که از سه روز باز در دهن یدر
~~تومیرسد.
# ) و روی ان رسول الله بعث ابا عبیدة الجراح ، فجاء بمال
# 5-5-1
# ~~من البحرین ، فسمعت الا نصار قدومه ، فوافوا صلوة الفجر مع
# ~~رسول الله ، فلما صلی انصرف ، فتعرضوا له، فتبسم رسول الله حین
# ~~-ب و
# ~~ر آهم ، ثم قال : آظنکم سمعتم ان ابا عبیدة قدم شیی،؟ قالوا :
# ~~اجل یارسول الله . فایشرو واأملوا ما بسر کم ! فوالله ما الفقر اخشی
# # .5 سرو.. صه. %~% --«مروه -* وه-
# ~~علیکم ، ولکن اخشی علیکم ان تبسط علیکم الدنیا کما سطت
# ~~-   -5
# ~~علی من کان قبلکم، فتنافسوها کما تنافسوها، ms261 فتهلککم کما
# ~~ه- صه
# ~~اهلکتهم . ترجمه : پیمبر علیه السلم ابوعبیدهآ چراح را به بحرین فرستاد
~~، تا
# ~~مالی از آنجا بیاورد ، وچون بمدینه رسید انصار بشنیدند که ابوعبیده
~~دررسیدهاست،
# ~~بنماز بامداد حاضر آمدند با پیمبر . چون نماز بکردند، و باز گشت ،
~~انصار ییش
# ~~پیمبر امدند . پیمبر چون ایشانرا بدید بخندید ، پس گفت : می پندارم که
~~شنیدید
# ~~که ابوعسد مالی آورده است؟ گفتند : آری ای پیمبر خدا . گفت : شاد باشید
~~. و
# ~~امید دارید چیزی که شما را شاد کند! بخدا که از درویشی نمیترسم از شما
~~، از
# ~~آن میترسم که دنیا برشما فراخ شود ، چنانکه بر کسانی که پیش از شما
~~بودند ،
# ~~پس شما مافند ایشان در دنیا رغبت کنید ، تا همچنانکه ایشان را هلاک کرد
~~شما را
# ~~فیز هلاک کند.
# و روی انه علیه السلام وعد ابا الهیثم التیهان خادما ، فأتی PageV01P441
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0541.png)

# ~~بثلث من السی، فاعطی ائنین ، و بقیت واحدة ، فجاءت فاطمة ،
# ~~وطلبت منه خادما ، وهی تقول : الا تری اثر الرحی یا رسول الله
# ~~فی یدی ؟ فذ کر موعده لا ی الهیثم، فجعل تقول : کیف بموعدی
# ~~لا بی الهیثم؛ فآ ثره بها علی فاطمة لما سبق من موعده له ، مع
# ~~انها کانت تدیر الرحی بیدها. ترجمه : روایت کردهاند که پیمبر
# ~~ابو الهیثم بن التیهان را خادمی وعده داده بود که باو بخشد . از غزوی
~~(1) او را سه
# ~~برده آوردند، دو ببخشید ، کنیز کی بماند . فاطمه بیامد وبخواست ، و دست
~~بنمود،
# ~~گفت : میبینی نشان دست آس : پیمبر را وعدهٔ‌ ابوالهیثم بایاد آمد ،
~~متردد شد ،
# ~~میگفت : با وعدهآ ابوالهیثم چه کنم ؟ اگر این کنیزکهآ را بر فاطمه
~~ایثار کنم سخن
# ~~خلاف میکنم . پس ابوالهیثم را بر فاطمه ایثار کرد ، تا وعدهآ اوخلاف
~~نشود .
# (7) و کان خوات بن جبیر جالسا الی نسوة من بنی کفب
# ~~بطریق مکة ، فاطلع علیه رسول الله فقال : با ابا عبدالله مالک
# ~~مع النسوة ؟[ قال :  یفتلن ضفیرا لجمل2) لی شرود . قال: فیضی
# ~~رسول الله لحاجته ، ثم طلع فقال : با اباعبد ms262 الله اما ترک ذاک الجمل
# ~~الشراد بعد ؟! قال : فسکت واستحییت . قال : فکنت بعد ذلک
# ~~--=و5
# ~~اتعزز منه ولما رایته حیاء منه حتی قدمت المدینة ، و بعد ما قدمت
~~PageV01P442
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0542.png)

# ~~المدبنة. حتی طلع بوما علی و انا اصلی فی المسجد ، وجلس الی،
# ~~فطو لت ، فقال : لا تطول فانی انتظرک . فاما فرغت قال :
# ~~یا اباعبدالله ، اما ترک ذاک الجمل الشر اد بعد !؟ قال : فسکت
# ~~و استحییت ، فقام ، فکنت اتعزز منه حتی لحقنی و هو علی حمار
# ~~و قد حعل رحلیه من شق واحد ، فقالی : با ابا عبد الله اما ترک ذلک
# ~~الشراد بعد؟! قال : فقلت : والذی بعثک بالحق ماشرد مند اسلمت .
# ~~قال : الله اݣبر! اللهم اهد ابا عبدالله ! قال : فحسن اسلامه .
# ~~ترجمه : خواتبن جبیر با جماعتی زنان نشسته بود از قببلهآ بنی کعب در
~~راه ماه ،
# ~~نا گاه پیمبر بایشان رسید ، خوات را گفت : ای ابوعبدالله تو را با زنان
~~چکار است !
# ~~گفت : بجهت شتری رمنده ریسمابی میتابند یس پیمبر بکاری میرفت . بعد از
~~ان
# ~~خوات گوید پیمبر بمن رسید گفت ای ابوعبدالله آن شتر هنوز رمند کی در
~~باقی
# ~~نکرد ؛! خوات گوید . من خجاشدم ، و شرم داشتم ، خاموششدم . گوید : من
~~بعداز
# ~~آن ازو جدا شدمی ، و بنهان شدمی هر گاه که او را دیدمی از شرم و خجلت ،
~~و او
# ~~هر گاه بمن رسیدی همین گفتی، تا بمدیند آمده ، روزی در مسجد بودم ،
~~نماز
# ~~میاردم ، پیمبر یدید آمد و بیامد و نزدیک من بنشست ، من نماز دراز کرده
~~،
# ~~گفت : نماز دراز مکن که من منتظر تو ام! چون نماز بکردم ، گفت : ای
~~ابوعبدالله PageV01P443
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0543.png)

# ~~هنوز آن شتر رمند گی در باقی نکرده است ! من شرم داشتم وهیچ نگفتم ،
~~وهم
# ~~برعادت از و میگریختم ، تاروزی نا گاه بمن رسید بر خری نشسته دویای از
~~یک جانب
# ~~فرو گذاشته و آویخته ، گفت : ای ابوعبد الله آن شتر هنوز رمندگی در
~~باقی نکرده
# ~~است ! ؟ من گفتم : بدان خدای که تو را به ms263 بیغمبری بخلق فرستاده که تا
~~اسلام
# ~~آورده ام رمند گی نکرده است . گفت اللهاکبر ! خدایا ابوعبدالله را
~~هدایت کن ! راوی
# ~~گوید خدای ابوعبدالله را هدایت کرد ، و از نیکمردان شد ، واین غایت لطف
~~پیمبر
# ~~بود در مناصحت و تنبه او
# (8) وکان نعیمن الا نصاری رجلا مزاحا و کان بشرب الخمر.
# ~~فیؤتی به الی النبی فیضر به بنعلیه ویامر اصحابه فیضر بونه بالنعال.
# ~~فلما کثر ذلک منه قال رجل من اصحاب النیی : لعنک الله ! فقار له
# ~~النیی علیه السلام : لا تفعل ! فانه حب الله ورسوله . ترجمه:
# ~~نعیمن الانصاری مردی بازی کن بوده است ، شراب خوردی ، و هر روزی چند
~~اورا
# ~~بنز دیک پیمبر آوردندی ؛ پیمبر او را بنعلین خود بزدی ، و بفرمودی : تا
~~اصحاب نیز
# ~~او را بنعلین خود بزدندی . چون این فعل از و بسیار شد یکی از یاران گفت
~~. لعنت
# ~~خدا برتو باد ! گفت پیمبر : مگوی چنین ! که دوستدار خدا و رسول خدا است
~~.
# (9) و قیل : ان ابلیس ظهر لیحیی فرأی علیه معالیق ، قالی :
# ~~ما هذه المعالیق ؟ قال هذه الشهوات التی أصیب بها الأمم. قال :
# ~~فهل لی فیها شییء؟ قال: ربما شیعت فتقلناک عن الطاعة والذ کر. قال:
~~PageV01P444
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0544.png)

# # هل غیر ذلک؟ قال : لا . قال : لله %~% ان لا املاء بطنی
# ~~من طعام ایدا . قال ابلیس : ولله علی ان لا انصح بنی آدم ابدا .
# ~~ترجمه : گویند که : اول بار که ابلیس بر یحیی ظاهر شد او را دید با
~~معلاقهای
# ~~بسیار از هرچیزی . یحیی گفت : ای ابلی این معلاقها چیست ؟ گفت : این
~~شهوات
# ~~و آرزوها است که بآن بر هر گروهی دست یابم . گفت برمن بکدام دست یافتی
~~:
# ~~گفت : گاه باشد که سیر بخوری و از طاعت و ذکر کاهل شوی ، برتو بسیر
~~خوردن
# ~~دست یابم . یحیی گفت : بهیچ دیگر بغیرازین دست یابی؟ گفت : نه . یحیی
~~گفت :
# ~~خدا برمن است که هر گز دیگر سیر نخورم . ابلیس گفت : خدا برمنست که
~~دیگر
# ~~با فرزند آدم راست نگویم و نیکخواهی ms264 نکنم.
# 10) قدم عامل اذر بیجان علی علی علیه السلام باموالها فی شهی
# ~~رمضان وهو بالکوفة . فلما صلی بالناس صلوة المغرب تولی بنفسه
# ~~قسمة(1) اللحم والثرید علی الفقراء وسائر اهل المسجد . وکان
# ~~* ود سروه د
# ~~بامر کل یوم بنحر جزور لذلک ، ولا یرجع الی منزله الا بعد
# ~~الفراغ من الصلوتین و فسمة جمیع ذلک بیده علیه السلام
# ~~3
# ~~علییهم .
# قال : فقال للعامل : خذ نصیبأ من هده اللحم والثرید و افطر
# ~~علیه ! فقال العامل : انا افطر عند امیر المؤمنین ، و کان فی نفسه
~~PageV01P445
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0545.png)

# ~~انه بصیب طعاما خبرا من ذلک . فلما فرغ ورجع الی المنزل
# ~~و معه العامل، اتی فرص من الخشکار و شیی، من السویق ووزع .
# ~~فقال علیه السلام للعامل : کل! واخذ هو یأکل . فقال العامل :
# ~~انی تر کت لحم الجزور والثرید طمعا فی شیی، اجود منه ! فقال
# ~~علیه السلام : اما تعلم ان المتولی لامور الناس لا نبغی ان یکون
# ~~طعامه خیرا من طمامهم . ثم قال لقنبر رضوان الله علیه : اذهب الی
# ~~الحسن، وانظر هل تجد عنده طعاما لضیفنا هذا ! قال فذهب واتی
# ~~برغیفین وشی من الثرید ، و قال : قال الحسن : ما بقی عندنا غیر
# ~~هذا، فوضع ، و آکل العامل . ثم لما اصبح علی علیه السلام علیه(?)،
# ~~القضة.   ترجمه : عامل آذربایجان تزد علی آمده بود با مالهای آن ، در
~~ماه
# ~~رمضان که او در کوفه بوده است . چون نماز شام را با مردم خواند بدست
~~خویش
# ~~گوشت و ثرید بر بیچار گان و دیگر اهل مجد قسمت کرد . او هرروزی میفرمود
# ~~تا شتری را برای این بکشند ، و خود او بخانه نمی رفت مگر پس از فراغ از
~~دونماز
# ~~و قسمت کردن همهآ آنها بدست خود .
# راوی گفت که او بعامل فرمود : بهرهآ خویش از این گوشت و ثرید بردار، و با
# ~~آن افطار کن! عامل گفت من نزد امیر مومنان روزه میگشایم ، وپیش خود
~~میینداشت
# ~~که خوردنی بهتری بهرهآ او خواهد شد . چون علی از کارخویش بیاسود و با ms265
~~عامز
# ~~بخانه بر گشت قرصی از خشکار و اند کی سویق نزدشان آوردند و بآندو دادند
~~. علی PageV01P446
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0546.png)

# ~~بعامل فرمود بخور ! و خود بخوردن آن پرداخت . ی عامل گفت : من گوشت شتر
# ~~و ثرید بطمه چیزی بهتر گذاشتهام ! علی فرمود : مگر نمیدانی که هر که
~~کارهای
# ~~مردم بدست گیرد نسزد که چیزی بهتر ازخوردنی آنها بخورد . سپس بقنبر گفت
~~:
# ~~برو پیش حسن و ببین نزد او طعامی هست که مهمان ما را بکار آید ! راوی
~~گفت که قنبر
# ~~رفت ودو گردهآ نان واند کی ثرید برای او آورد  راوی گفت که حسن فرمود :
~~نزدما
# ~~جز این نماند . پس آن را نزد عامل گذارد و او از آن بخورد . چون بامداد
~~شد علی
# ~~علیه السلام. . . تایایانداستان (1)
# 11) قال الاحنف : دخلت علی معویة ، فقدم الی من الحار
# ~~و البارد والحدو والحامض ما کثر تعجبی منه ، تم فدم لون لم ادر
# ~~ما هو، فقلت : ما هدا ! قال : مصارین البط محشوة بالمخ قد
# ~~غلی بدهن الفستق وذر علیه الطبرزد. فبکیت ، فقال : ما سکیک?
# ~~قلت : ذ کرنت علیا : بینا انا عنده و حصضر وفت افطاره ، فسالنی
# ~~المقام اذا دعا جراب مختوم . قلت : خفت علیه ان یؤخد او بخلت
# ~~به ؛ قال : لا . ولا احدهما ، لکنی خفت ان بلته الحسن او الحسین
# ~~ه.ه
# ~~بسمن او زیت . قلت : محرم هو؟ با امیر المومنین ! قال : لا ،
# # و لکن جب علی ائمه الحق ان بعدوا7 %~% انفسهم من ضعفة الناس
~~PageV01P447
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0547.png)

# ~~لئلا بطغی الفقیر فقره . فقال معویة : ذکرت من لا منکر فضله(1]
# ~~ترجمه : احنف گوید : در پیش معاویه رفتم ، خوان بنهادند و کرم و سرد و
~~شیرین
# ~~و ترش بیاوردند ، چنداننه من تعجب بسیار کردم از بیاری طعامها ، پس
~~لونی
# ~~بیاوردند که نمیدانستم که آن چیست. گفتم : این چیست؟ گفت : رودهآ بط
~~زردهآ
# ~~خایهٔ‌ مرغ درو کرده، و در نخهای ، مغز سر گنجشگ درو کرده ، و بروغن
~~یسته
# ~~بریان کرده ، و طبرزد برو پاشیده . احنف گوید : من بگریستم . معاویة
~~گفت ms266 :
# ~~چرا میگریی ؛ ! گفتم : مرا یاد آمد علی را که روزی بنزدیک او بودم .
~~وقت روزه
# ~~گشادن او بنزدیک رسید . فرمود که امشب با ما مقام میکنی ؟ گفتم : منت
~~دارم .
# ~~پس انبانی بخواست ، بیاوردند مهر برنهاده بود . گفتم : چیست در انبان:
~~گفت :
# ~~پوست جو. گفتم میترسی که چیزی از آنجا بر گیرند ، یا با آن بخل میکنی؛
~~!
# ~~گفت از هر دو هیچکدام نیست ، ولیکن میترسم که حسن یا حسین بر وغن زیت
~~یا
# ~~گاو چرب کنند . گفتم : حرام باشد : یا امیر المؤمنین! گفت نی ، ولیکن
~~واجب
# ~~بود بر امامان حق که خود را از ضعیفترینان مردم شمرند ، تا درویش از
~~درویشی
# ~~خود کمراه نشود . معاویه گفت : سخن کسی گفتی که فضل او را انکار نتوان
~~کرد .
# (12) کان لزین العایدین علیه السلام ابن عم یاتیه باللمبیل
# ~~متنکر ا فیناو له شیئ من الدنا نیر و غیرها . فیقول جزاک الله خیرا !
# ~~و لکن علی بن الحسین ما بصلنی فلا جزاه الله عنی خیرا ، وعلمی
# ~~یسمع ذلک و حتمله ولا بنقص من عطائه ولا بعرفه نفسه . فلما PageV01P448
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0548.png)

# ~~مات علیه (السلام   فقدها ، فحینئذ علم آنه کان ، فجاء الی قبره،
# ~~و بکی علیه کثبرا، و تأسف شد بدا علی قوله . ترحمه : مولانا
# ~~زین العا بدین را پسرعمی بود که مولانا بشب ناشناس بدر او شدی، و چیزی
~~از زر
# ~~یا غیر آن بدو دادی ، او گفتی : خدای جزای خیر دهاد! ولیکن علی بن
~~الحسین که
# ~~خویش من است مرا هیچ نمیدهد، خدای او را از من جزای خیر ندهاد ! مولانا
# ~~این میشنید و تحمل میکردی . و عطای او کم نکردی، وخود را بروظاهر
~~نکردی.
# ~~چون مولانا حجاب فرمود آن عطا بدو نرسید ، بدانست که اوبوده است ،
~~بنزدیک
# ~~گور او آمد و بسیار بگریست ، و بر آن سخنها تأسف خورد .
### | -و.---
# (13) مر جعفر الصادق رجل ، وهو بتغدی(1 وعنده اصحابه،
# ~~فلم یسلم ذلک الرجل علیهم ، ودعاه جعفر الی الطعام . ففیل له :
# د-
# ~~السنة ان سلم ثم یدعی، وقد ms267 ترک السلام علی عمد . فقال علیه السلام:
# ~~هذا فقه عراقی فیه خل . بعرض باهل الکوفة. ترجمه : مردی به
# ~~مولانا جعفر الصادق علیه السلام بگذشت ، و مولانا با یاران خود چیزی
~~میخورد ،
# ~~آن مرد بر ایشان سلام نکرد . مولانا او را بطعام خواند . یاران گفتند :
~~سنت
# ~~چنانست که او سلام کند تا او را بخوانند ، و او بقصد سلام نکرد .
~~مولانا گفت :
# ~~این فقهی عراقی است با بخل آمیخته. یعنی اهل کوفه نهادهاند .
# (14) وکتب بعض دعاة مولانا المعز لذکره السلام الیه یسأله PageV01P449
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0549.png)

# ~~عن الفیة فی الدعاء: ممن ینوی ، و إلی من یتضر ع العبدالداعی ویرغب
# ~~و یبتهل فی ضمیره ؟ فکتب ، لذکره السلام، الیه : الدعاء والرغبة
# ~~الی الله عز وجل . والتقرب(1) الیه بالوساطة ببنه وبین خلقه ،
# ~~قال الله تعالی : ولو انهم اذ ظلموا آنفسهم، جاؤک ، و استغفروا .
# ~~و استغفر لهم الرسول؛ لوجدوا الله توایا رحیما . ترجمه : یکیاز دعلت
# ~~مولانا معز باو نبشت و پرسید که در دعا نیت چون کنند ، و تضرع با که
~~کنند ، و
# ~~ابتهال در ضمیر چکونه نمایند . بجواب فرمود نبشتن که دعا رغبت بخدا
~~باشد وباید ،
# ~~و تقرب باو باید جست بوساطت کسانی که میان او و خلق متوسطاند. و این
~~آیه
# ~~باستشهاد آورد که : اگر ایشان برخود چون ظلم کردندی ، بنزدیک تو آمدندی
~~،
# ~~و از خدای آمرزش خواستندی ، و رسول بسوی ایشان آمرزش خواستی؛ خدا را
# ~~توبه دهنده و رحیم یافتندی .
# من کلام الحکماء والدعاة
# (15) مر دیو جانس الحکیم بجماعة من السفهاء ، فوثب علیه
# ~~-5 و
# ~~بعضهم ، فر کله، فغضب تلامذته ، فقالآوا تأذن لنا فی رکله، فقال:
# ~~اذا تشبه هولاء بالحمیر ، فلا تشبهوا انتم بها(2) ! ترجمه : دیو جانس
~~PageV01P450
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0550.png)

# ~~بجماعتی سفیهان بگذشت ، یکی ازیشان باو جست و لگدی برو زد ، شا گردان
~~او
# ~~خشم گرفتند ، گفتند : ما را دستوری ده تا لگد برو زنیم! گفت : او چون
~~بخران
# ~~مشابهت کرد شما بخران مشابهت مکنید ، یعنی چون خر شما را لگدزد شما نیز
~~او
# ~~را ms268 لکد خواهید زد .
# (16) و دعاه بعض الاغنیاء الی منزله ، فأقعده فی بیت متنحد
# ~~فد تنوق فی تنجیده ، و احتفل فی ترنیه جمیع آلاته. و کان
# ~~صاحب المنزل فدما جاهلا : فاجتمعت فی فم دیو جانس نخامة ،
# ~~540--
# ~~فتامل ما حوله ، فوجد کل شییء من الحیطان والارض والا لات
# ~~علی غابة الحسن، و رای رب البیت علی غابة النقص والجهل، فبزق
# ~~فی وجهه . فاستشاط غضبا . فقال الحکیم : انما فعلت ذلک لان
# ~~الناس انما بقصدون بالبزاق ارذل المواضع التی حولهم ، ووجدت
# ~~کل شییء مما حولی فیغایة النفاسة فی جنسه ، فلم ار شیئا مستحقا
# ~~ان جعل موضعا للبزاق ، ثم وحدتک قد اهملت تأدیب نفسک و
# ~~رباضتها و نطهرها ، حتی صرت بذلک آرذل اهل نوعک ، فرایت
# ~~وجهک موضعا للبزاق علی الاستحقاق . ترجمه : وهم دیوجانس را توانگری
# ~~بمهمانی برده ، و او را درخانهآ آراسته که تکلف بسیار بر آن بکاربرده ،
~~و آلات نیک
# ~~باهم انداخته ، بنشاند . وصاحب خانه مردی جاهل احمق بیهنر بود ، پس خدو
~~در PageV01P451
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0551.png)

# ~~دهن دیو جانس جمع شده بود ، برنگریست خابه و آلات در غایت حسن یافت ، و
# ~~خداوند خانه را درغایت نقصان و نادانی ، خدو بروی صاحخانه افکند. مرد
~~در
# ~~خشم شد . حکیم گفت : من این فعل از آن کردم که قاعده آن باشد که مردمان
# ~~خدو ببدنرین موضعی افکنند[ که بر گردا گرد آنها است ، و من آنچه] که بر
# ~~گرداگرد منست ، همه در غایت حسن یافتم ، هریکی درجنس خود شریف ترین
# ~~چیزی بود ، هیچ از آن مستحق آن نبود که خدو برو افکنند ، و تو را چنان
~~یافتم
# ~~که ترک تادبب و ریاضت و تطهر نفس [ گردهای] ، تا خسیس ترین نوع شدهای ،
# ~~یس ازهمه تو بموضع خدر اولی باشی.
# (17) واهدی ناووس البطریق الی الاشسکندر حضرة
# ~~دیو جانس هدتة ، فقال له الاسکندر : لم لا تهدی انت ایضا الینا؟
# ~~فقال : مایهدیه ناوس الیک فمنک ، ومن فواضل مالک ، وما أهدبه
# ~~الیک فمن غیر مالک ، فبین هد بتنا فرق . ترجمه : ناووسی در ییش ms269
# ~~دیوجابس هدبه ای بنزدیک اسکندر آورد . اورا گفت : چرا نیزما را هدیه ای
~~نیاوردی
# ~~بهیچ وقت ؟ دیوجانس گفت : آنچه باووسی میآورد هم از آن تو است ، و از
~~فضل
# ~~مالیست که تو باومیدهی ، و آنچه من بهدیه میآورم از مال تو نیست ، پ
~~میان هدیهآ
# ~~من وهدیهآ او فرقی تمام است . یعنی : علم و حکمت .
# (18) لما فتح الاسکندر مدینة طلب حکیما فوجده راقدا
# ~~فی ظل شجرة قد اثقله النوم، فدنا منه ، ور کله برجله، فوثب
# ~~مذهورا . و نظر الی الملک قائما علی رأسه ، فقال له : لقد روعتنی
~~PageV01P452
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0552.png)

# ~~یها الملک فمالی ومالک ؟ فقال له : قم ایها الحکیم! فقد فتحت
# ~~مدینتک . فقال له : ان فتح المدائن لیس ببدء من الملوک . و اما
# ~~ودع عنک طبیعة الحمر ! فضحک الا سکندر ، و قال : قد اسانا
# ~~الیک ، فما یرضیک عنا ؟ قال یرضینی عنک ان لا تحوج نفسک
# ~~لی قولک (1) «ما یرضیک عنا» . فقال له : ما احسن فولک ! قال : نعم
# ~~رب اساعه کانت سسب احسان، و رب احسان کان علة اساءة.
# ~~ترجمه : چون اسکندر شهری بگشاد حکیم آن شهر را طلب کرد ، او را در
~~سایهآ
# ~~درختی خفته یافت که از خواب نیک گران شده بود ، بنزدیک او شد و لگدی
~~برو
# ~~زد ، و او ازجا بجست چون خایفی ، و در پادشاه نگریست که برسر او
~~ایستاده بود ،
# ~~گفت : ای پادشاه مرا بترسانیدی ، مرا و تو را با یکدیگر چه کار! گفت :
~~برخیز
# ~~ای! حکیم که شهرتو بگرفتم . گفت کرفتن شهر ازیادشاهان غریب نبود ، اما
~~لگد
# ~~زدن کار ستوران باشد ، برتو باد ای ملک که طبیعت پادشاهان گیری و ترک
~~عمل
# ~~چهاریایان کنی! اسکندربخندید گفت: با تو بد کردیم ، تو را از ما چه
~~خشنود کند؟
# ~~گفت : من از تو بآن خشنود باشم که تو خود را بآن محتاج نکنی که با کسی
~~باید
# ~~گفت : بچه از ما خشنود شوی . گفت : نیکو گفتی . حکیم گفت : بسا بد کاری
~~که
# ~~سبب احسان شود ، و بسا ms270 احسان که علت بد کاری شود .

PageV01P453

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0553.png)

# (19) فتح الا سکندر مدینة فاجتمع علیها اهلها فسألهم
# ~~عن اولاد الملوک . فقالوا : بقی منهم رجل یسکن المقابر و بعظ
# ~~الناس . فدعا به ، فاتاه وفی یده عظام من عظام الموتی . فقال له :
# ~~مادعاک الی لزوم المقابر ، وماهذه العظام التی فی یدک !? قال
# ~~احببت ان أمیز بین عظام الملوک و بین عظام العبید ، فوجدتها
# ~~سواء . فقال له الاسکندر : هل لک ان تتبعنی ، فأحیی شرفک و
# ~~شرف آبائک ان کانت لک همة؟ قال همتی عظیمة ! قال : وما هی ؟
# ~~قال : حیوة لا موت معها، وشباب لا هرم معه ، وغنی لا فقرمعه ،
# ~~ووو
# ~~و سرور لا مکرو بتعقبه . قال : لیس هذا عندی . قال : فدعنی
# ~~التمسه ممن هوعنده ! فقال الاسکندر : ما رابت او عظ من هذا (1).
# ~~ترجفه : اسکندر شهری بگشاد ، اهل آن شهر بنزدیک اوشدند ، از اولاد
~~یلدشاهان
# ~~ایشان بیرسید ، گفتند: ازیشان- یک تن مانده است که بگورستان مینشیخد ،
~~و
# ~~مردمان را پند میدهد . او را بخواند ، بیامد و مشتی استخوان مرد گان
~~(2) دو دنت PageV01P454
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0554.png)

# ~~داشت . اسندر گفت : چرا در گورستان میباشی ، و این استخوانها چیست !
~~مرد
# ~~گفت : دیر است که میخواهم که میان استخوان یادشاهان و بند گان خدا باز
~~کنم،
# ~~هر دو را پس ازمر گ یکسان مییابم اسکندر گفت : اگر میخواهی متابعت من
~~کن
# ~~تا احیای شرف تو و شرف پدران تو کنم اگر همتی داشته باشی ! گفت همت
~~بلند
# ~~دارم. گفت : آن چیست ؟ گفت : حیوتی میخواهم که مر ک با آن نبود ، و
~~جوانی
# ~~که پیری با آن نبود ، وتوانگری که درویشی با آن نبود ، و شادی که اندوه
~~و مکروه
# ~~در عقب [ آن] نباشد . اسکندر گقت : این بنزدیک من نیابی. گفت : دست از
~~من
# ~~یدار تا آنرا از کسی طلب کنم که نزدیک او یابم. اسکندر گفت : هر گز
~~پنددهندهتر
# ~~ازین مردی ندیدهام .
# 20)  کان احد الکرماء مدحه بعض الشعراء (1) . فقال للشاعر :
# ~~والله ماعندی ما اعطیک ، ولکن قدمنی الی القاضی وادع علی
# ~~بعشرة ms271 آلاف درهم ، حتی اقر بمالک ، تم احبسنی، فان اهلی
# ~~لا یتر کوننی محبوسا . ففعل ذلک فلم یمس حتی دفعت الیه عشرة
# ~~آلاف درهم ، وخرج هو() من الحبس . ترجمه : یکی را از کریمان
# ~~شاعری (3) مدح و ثنا گفت . و[ی] گفت : بخدا که هیچ ندارم که بتو دهم
# ~~ولیکن مرا بقاضی بر ، و ده هزار درهم [4) دعوی کن برمن ، قا من اعتراف
~~کنم ،
# ~~پس مرا حبس کن که خویشان من مرا در حبس نگذارند . مرد چنان کرد ، شب
~~PageV01P455
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0555.png)

# ~~در نیامده بود که ده هزار درم بشاعر رسیده بود ، و او را از حبر[ بیرو
# ~~آوردند
# رج اس وی وجمبن بفر حجاجا، ففاتهم
# ~~آثقالهم فجاعوا وعطشوا ، فمروا بعجوز فی خباء لها ، فقالوا : هل
# ~~من شراب ؟ فقالت : نعم . فاناخوا الیها ، ولیس لها الا شویهة
# ~~فی کسر الخیمة ، فقالت : احلبوها ، وامتذقوا لبنها ! ففعلوا ذلک.
# ~~ثم قالوا لها هل من طعام ! فقالت : لا ، الا هذه الشاة، فلید یحها
# ~~احد کم حتی اهییء لکم ما تا کلون . فقام الیها احدهم فذحها
# ~~و کشطها . ثم هیأت لهم طعاما ، فاکلوا و اقاموا حتی ابردوا.
# ~~فلما ارتحلوقالوا لها : نحن نفر من قریش نرید هده الوجهة ، فإذا
# ~~رجعنا سالمین فاتی(4) بنا فإنا صانعون الیک خیرا ، ثم ارتحلوا،
# ~~و آقبل زوجها ، فاخبرته خبر القوم والشاة ، فغضب الرجل ،
# ~~و قال : ویحک تذحین شاتی لقوم لا تعرفینهم تم تقولین : نفر
# ~~من قریش .
# قال : ثم بعد مدة الجاتهما الحاجة الی دخول المدنة، فدخلاها،
# ~~و جعلا ینقلان البعر الیها، و یبیعا نه و یعیشان بثمنه . فمرت العجوز
~~PageV01P456
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0556.png)

# ~~فی بعض سکک المدننة ، فاذا الحسن بن علی جالس علی باب داره،
# ~~فعرف العجوز، وهی له منکرة، فبعث الیها غلامه فدعابها ، فقال :
# ~~با امة الله اتعر فیننی؟ قالت : لا . قال انا ضیفک بوم کذا وکذا.
# ~~قالت العجوز : بابی انت وامی ، انت هو؟ قال : تعم . بم امر
# ~~فاشتری لها من شاة الصدقة آلف شاة ، و امر لها معها بالف دینار ،
# ~~و بعث بها غلامه الی الحسین. ms272 فقال لها الحسین : کم وصلک اخی?
# ~~قالت بألف شاة و آلف دینار . فامر لها الحسین ابضا بمئل ذلک،
# ~~5
# ~~ثم بعث مع غلامه الی عبد الله بن جعفر . فقال لها : کم وصلک الحسن
# ~~والحسین؟ قالت : بالفی شاة وآلفی دینار . فامر لها عبدالله بمثل
# ~~ذلک ، وقال لها : لو بدات بی لا تعبتهما فرجعت العجوز الی زوجها
# ~~بازبعة آلاف شاة و اربعة آلاف دینار (1) . ترجمه : حسن و حسین
# ~~علیهما السلام وعبد الله بن جعفرطیار بحجمیشدند ، در راه از بنه باز
~~افتادند ، گرسنه
# ~~وتشنه شدند ، برفتند به پیرزنی رسیدند در زیر پوششی نشسته ، گفتند :
~~آبدازی؟
# ~~گفت هست شرابی که بخورید . فرود آمدند . بزکی ماده داشت در گوشهآ خیمه
# ~~بسته ، گفت : بدوشید آن بزک را وشیر او بآبی بخورید! چنان کردند . پس
~~کفتند :
# ~~هیچ طعام داری ؟ گفت : بجز این بزک هیچ ندارم ، او را بکشید! تا بسوی
~~شما PageV01P457
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0557.png)

# ~~چیزی سازم که بخوربد. بکی از ایشان بر خواست ، و آن بزک را بکشت و پوست
# ~~باز درد ، پس آن پیرزن آن گوشت را طعامی ساخت تا بخوردند پس مقام
~~ساختند
# ~~تا خنک شدند . چون رحلت کردند گفتند : ما گروهیایم از قریش ، بدین سوی
# ~~میرویم ، چون بسلامت باز کردیم بنزدیک ما آی تا بانونیکویی کنیم ، پس
~~برفتند.
# ~~شوهر آن پیرزن بیامد ، پیرزن او را بر گفت احوال ایشان و گوسفند . مرد
~~خشم
# ~~کرفت و گفت : گوسفند مرا بسوی قومی که ایشان را نمیشناسی بکشتی ، یس
# ~~میاویی : گروهی از قریش اینجا بودند .
# راوی کوید : پس از مدتی ایشان درویش حال تر شدند ، و از اضطرار بمدینه
# ~~آمدند ، و سر گین شتر میچیدند و بشهر می وردند ، و میفروختند ، و از
~~بهای آن
# ~~می زیستند . پیرزن در بعضی کویهای مدینه میگذشت . ناگاه حسن بن علی
~~علیه السلام
# ~~بردر سرای بود ، پیرزن را باز شناخت و پبرزن او .ا نمی شناخت ، غلام را
~~بفرستاد
# ~~نا او را بخواند ، گفت : ای پبرزن مرا میشناسی : گفت : نه . گقت : من ms273
~~میهمان توام
# ~~فلان روز . کفت : مادر و پدر من فدای تو باد ! تو آن مردی : گفت : آری
~~. پس
# ~~بفرمود تا از گوسفندان صدقه هزار گوسفند بخرید، و هزاز دبننر ب، آن بهم
~~به
# ~~پیرزن داد ، و غلام را به او بفرستد تا بنزدیث مولانا حسین بن علی
~~رفتند . وحان
# ~~بگفت . مولانا حسین گفت برادرم او را چه داد : غلام گفت : هزار گوسفند
~~و هزار
# ~~دینار مولانا حسین هم چندان ترنیب ساخت وبو داد . وغلام را بفرستاد ت
~~او را
# ~~بنزدیک عبدالله جعفر برد . و[ی] کفت : حسن و حسین تو را چند داد[ ند ]:
# ~~کفت دو هزاز گوسفند و دوهزار دینار . او نیز هم چندان بن پیرزن داد ،
~~گفت :
# ~~اگر اول ابتدا بمن کرده بودی من ایشانرا برنج بیاوردمی (1) پیرزن با
~~نزدیک شوهر PageV01P458
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0558.png)

# ~~شد با چهار هزار گوسفند و چهار هزار دینار (1) .
# 22) و کان اویس القرنی اذا راوه الصببان رموه بالحجارة
# ~~و هو قول : ان کان ولاید فالصغار ، کیلا تدقوا ساقی ، فتمنعو لی
# ~~عن العبادة . ترحجمه : اوپس قرنی صاحب مولانا علی را چون کود کان
~~بدیدندی
# ~~سنگ ماو اقداختندی . و او میگفتی : اگر چاره نیست بازی سنگ خورد
~~اندازید ،
# ~~تا ساق من بنکوبید ، و مرا از عبادت باز میدارید .
# (23) و مرض قیس بن سعد ، فاستبطا اخوانه . فقیل انهم
# ~~50 -5
# ~~ستحیون مما(2) لک علیهم من الدین . قال : احزی الله مالا منع
# ~~اللاخوان من الزیارة ، ثم امر منادیا فنادی : من کان لقبس علیه حق
# ~~و
# ~~فهو منه فی حل . قال : فکسرت درحته بالعشی لکثرة من عاده .
# ~~ترجمه : قیسسعد بیمار شد ، کسی بعیادت او نمیشد . گفت : چرا نمیایند
# ~~بدیدن من ؛ گفتند از وامی که تو برایشان داری شرم میدارند . گفت : خدای
~~رسوا PageV01P459
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0559.png)

# ~~کناد مالی را که برادران را از زیارت یکدیگر باز دارد! پس منادی فرمود
~~که :
# ~~هر که قیس برو حقی دارد او را بحل کرد، و مال باو بخشید . آخر روز
~~یایهٔ‌
# ~~نردبان سرای قیس بشکستند از ms274 بسیاری عیادت که بدو آمدند .
# (24) و اتی رجل صدیقا له، فدق علیه الباب . فقال : لم جئتنی?
# ~~فقال لا ر تعمائة درهم دینا . فوزن ار بعمائة درهم ، فاخرجها الیه،
# ~~-
# ~~وعاد یبکی . فقال له امراته : لم اعطیته اذ شق علیک؛ فقال انما
# ~~أنکی لا نی لم آتفقد حاله حتی احتاج الی مفاتحتی به . ترجمه :
# ~~مردی بدر خانهآ دوستی شد و در بکوفت . صاحب خانه گفت : چرا آمدهای ؛
~~گفت :
# ~~چهارصد درم وام دارم ، بجهت آن آمدم . این مرد چهارصد درم بکشید ، و
~~باو داد،
# ~~و با خانه آمد میگریست . زن با او گفت : اگر تو را دشوار آمد این زر
~~چرا باو
# ~~دادی ؟ گفت : من از آن میگریم که چرا از تفقد احوال او غافل ماندم ، تا
~~او وابطلب
# ~~این مال بایست آمدن ، چرا من پیش از اظهار او بسر آن نرسیدم .
# (25) خرج عبدالله بن جعفر الطیار الی ضیعة له ، و نزل علی
# ~~نخیل قوم ، و فیها غلام اسود تعمل فیها ، اذ اتی الغلام بقوته ،
# ~~ودخل الحائط کلب، فذنی من الغلام ، فرمی الیه بقرص، فاکله،
# ~~5
# ~~تم رمی الیه بالنانی والثالث ، فاکلهما ، وعبدالله بنظر ، ثم قال :
# ~~یا غلام ! کم قوتک کل یوم ؟ قال : ما رایت . قال : فلم آثرت
~~PageV01P460
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0560.png)

# ~~هدا الکلب؟ قال : ماهی بارض کلاب ، انه حاء من مسافة بعیده
# ~~حاثعا فکرهت رده . فال فما انت صانع الیوم ؟ قال : اطوی
# ~~ومی هذا . قال عبدالله بن جعقر : الام علی السخاء، ان هدا اسخی
# ~~منی ، فاشتری الحائط والغلام وما فیه من الا لات ، فاعتق الغلام
# ~~و وهبه منه . ترجمه : عبدالله جعفر طیار بسر اسبابی از آن خود میشد ،
# ~~بخرماستانی رسید ، فرود آمد. غلامی سیاه در آن خرماستان کار میکرد .
~~قوت غلام
# ~~بیاوردند . سگی در آن دیوار بست آمد ، و نزدیک غلام شد . قرصی بسک
~~انداخت ،
# ~~چون بخورد قرصی دیگر باوانداخت ، پس قرص سیم باو انداخت تا بخورد ،
~~وعبدالله
# ~~میدید . پس عبدالله گفت : ای غلام تو را هرروز چه قدر قوت دهند ؛ گفت :
~~آنچه
# ~~باین ms275 سگ دادم . گفت : پس چرا برین سگ ایثار کردی ؟ گفت : این موضع جای
# ~~سگان نبود ، این سک از مسافت دور آمده بود گرسنه ، نخواستم که او راباز
~~گردانم
# ~~نا امید . گفت : پس تو امروز چه کنی؟ گفت : گرسنه باشم . عبدالله گفت
~~مرا
# ~~بر سخا ملامت میکنند، واین غلام از من سخیترست . پس آن حایط وغلام
~~رابخرید
# ~~و آنچه در آن بود ، جمله بغلام بخشید و او را آزاد کرد .
# (26) و اهدی الی بعض رجال الائمة راس شاة . فقال : ان اخی
# ~~کان احوج منی الیها ، فبعث بها الیه ، فلم یزل سعث نها الواحد
# ~~الی الاخر ، حتی نداونها سبعه انیات ، نم رجعت الی الاول .
# ~~ترحجمه : سر گوسقندی به [برخی از] مردمان ائمه فرستادند ، اول گفت :
~~فلان یار PageV01P461
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0561.png)

# ~~من محتاجتر ازمن است ، آن سر باوفرستاد ، او بدیگری فرستاد ، همچنین تا
~~بهفت
# ~~خانه ببردند ، و با خانهآ آنک رسید که اول فرستاده بود.
# (27) واجتمع نتف و ثلثون نفسا فی هریة فربب الری ، ولهم
# ~~ارغفة معدودة لم تسع جمیعهم. فکسر والرغفان . و اطفاوا السراج
# ~~و جلسوا للطعام . فلما رفع اذا الطمام حاله، ولم یأکل کل
# ~~واحد منهم شیئأ ابثارا لصاحبه علی نفسه. ترجمه : سی واند نفر مردم
# ~~از نیک مردان در دبهی بنزدیک ری جمه آمدند ، و گردهای چندنان شمرده
~~داشتند
# ~~که همه را کفایت نبودی . نانها پاره کردند ، و جراغ بنشاندند ، و بطعام
~~خوردن
# ~~بنشستند . چون طعام برداشتند همچنان بقرار بود ، و هیچک از آن نخورده
~~بود ،
# ~~و هریکی بر یاران ایثار کرده بودند ، و خود گرسنگی اختیاد کرده .
# (28) و قال حذنفة العدوی : انطلقت الی یرموک ، واطل-
# ~~ابن عم لی قدم من البادبة عطشانا، ومعی شیی، من الماء، و انا آقول:
# ره دد. *
# ~~ان کان به رمق سقیته ومسحت به وجهه ، فاذا آنا به فقلت : اسقیک
# ~~ما10؟ فاشار : ای : نعم . فلما هم ان بشرب اذا رجل یقول : آه!
# ~~فاشار ابن عمی ان انطلق به الیه ! فانه اشد عطشا . فاتیته ، فاذا
# ~~-
# ~~هو رجل آخر ms276 من وفقائه، فقلت : اسقیک (1) . فسمع آخر یقول : PageV01P462
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0562.png)

# ~~آه! فاشار ان (1) انطلق به الیه ! فانه اشد عطشا . فاتیتهم فاذا هو
# ~~رحل آخر من رفقائه ، فقلت : اسفیک(2) . فسمع آخر نقول آه!
# ~~فاشار ان اتطلق به الیه ! فجتته، فاذا هو فدمات ، فرجعت الی
# ~~ابن عسی فاذا هو قدمات . ترحجمه : حذیفهآ عدوی گوید : بیرموکرفتم، و آن
# ~~دیهی بود بر کنارهآ بادیه ، که گفتند پسر عمی از آن من از بادیه تشنه
~~در رسیدهاست،
# ~~باد باو رسیدم ، گفتم آب بستان! اشاره کرد که بیار ! بردم ، خواست که
~~بیاشامد
# ~~آواز مردی شنید که میگفت : آه! اشاره کرد بمن که آب بنزدیک او بر که آن
~~مرد
# ~~تشنه تر است . چون آنجا بردم مردی بود هم ازهمراهان او ، خواستم که آب
~~باودهم
# ~~آواز دیگری بشنید که میگفت : آه! اشاره کرد که آب بر او بر . چون
~~آنجارسیدم
# ~~آن مرد مرده بود ، باز گشتم بنزدیک آن شخص ، او نیز مرده بود ، باز
~~بنزدیک
# ~~پسرعم آمدم او نیز مرده بود ، وهیچکدام آب نخوردند .
# 29) و کان رحل بغشی بعض الملوک، فیقوم بحذاء الملک
# ~~و نقول : احسن الی المحسن باحسانه ، والمسیی، سیکفیه3
# ~~مساویه .

PageV01P463

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0563.png)

# فحسده رجل علی ذلک المقام والکلام ، فسعی(1) %~% به الی
# ~~الملک ، فقال : ان هذا الذی قوم بحذائک . و بقول ، ما یقول .
# ~~زعم ان الملک ایخر . فقال له المنک : و کیف یصح ذلک عندی؟
# ~~فقال : تدعوا به الیک ، فانه اذا دنی2) منک وضع بده علی انفه
# ~~لثلا شم الریح البخر . قال له انصرف ، حتی انظر . فخرج من عند
# ~~الملک ، ودعا الرجل الی منزله و اطعمه طعاما فیه ثوم کشر .
# فخرج الرجل من عنده ، وقام بحذاء الملک ، و قال : احسن
# ~~الی المحسن باحسانه ! والمسیی ، سیکهیه مساویه . فقال : له
# ~~الملک : ادن منی! فدنا منه . ووضع بده علی انفه مخافة ان یشم
# ~~الملک منه ریح التوم.
# فقال الملک فی نفسه : ما اری فلانا الا وقد صدق . قال : وکان
# ~~الملک لا کیب بخطه الا حائزة اوصلة ، فکتب له کتایا بخطه ms277
# ~~الی عامل من عماله : اذا اتاک صاحب کتابی ، فاقتله و اسنخه
# ~~و احش جلده تبن . وابعث به الی. واخذ الکتاب، وخرج .

PageV01P464

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0564.png)

# فلقیه الرجل الذی سعی به، فقال : ما هدا الکتاب؟ فقال.
# ~~خط الملک لی بصنة. فقال هبه منی ! فقال : هولک . و اخده ، و مضی
# ~~الی العامل ، فقال العاما : فی کتابک ان اذبحک و اسلخک . قال :
# ~~ان الکتاب لیس هو لی ، الله الله فی امری ، حتی اراحع الملک.
# ~~قال : لیس لکتاب الملک مراجعه . فذبحه وسلخه وحشی جلده
# ~~نبنا ، و بعث به .
# ثم عاد الرجل الی الملک کعادته، و قال مثل قوله. فتعجب
# ~~الملک ، و قال : ما فعلت بالکتاب؟ فقال لقینی فلان و اسنوهبه
# ~~منی فوهبته له . قال الملک : انه ذکر لی انک تزعم انی ابخر.
# ~~قال : ماقلت . قال : فلم وضعت بدک علی انفک؟ قال : کان
# ~~اطعمنی طعاما فیه ثوم ، فکرهت ان تشمه . قال صدقت ، ارجع
# ~~الی مکانک ققد کفاک المسییء بمساویه.
# ترحجمه : مردی واعظ بود که بنزدیک پادشاهان آمدی و برابر بایستادی
# ~~کند.
# شخصی برو حسد برد در آن مقام و سخن که با آن ملک داشت ، او را پیش
# ~~ملک غمز کرد و گفت که : این مرد که پیش تو میایستد و این سخن میگوید
~~PageV01P465
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0565.png)

# ~~بامردمان [ز میگوید :] که این ملک را بخر است . ملک گفت : حقیقت این
~~مرا
# ~~بچه معلوم شود : گفت : او را بخوان! چون بنزدیک تو آید دست در بینی
~~نهد.
# ~~مرد را گفت : تو باز گرد ، تا من بنگرم . یس آن مرد باز گشت ، و واعظ
~~را بخانه
# ~~برد بمهمانی ، طعامی داد که سیر بسیار درو کرده بود .
# چون مرد طعام بخورد و بخدمت ملک شد تا وعظ دهد ، ملث او را بنزدیک
# ~~خود خواند که رازی با تومیگویم چون بنزدیک آمد از خوف آنکه بوی سیر
~~بملک
# ~~نرسد ، دست بربینی نهاد . ملک با خود هیچ شک نکرد که آن غماز راست گفته
# ~~است.
# و آن ملک را عادت بردی که بخط ms278 خود عضایی با صلهای بزرگ که بکسی
# ~~دادی بنوشتی بخط خود بعامل نبشت که چون موصل این نامه برممد ، او را
~~باش
# ~~و یوست او باز کن ویرکاه کن و با در گاه فرست ، تا موجب اعتباء دیگران
~~شود،
# ~~و بر یادشاهان دلیری نکنند . و نامه را سر بمهر کرد و بمرد واعظ داد و
~~گفت :
# ~~بفلان عامل بر! مرد هیچ شک نارد که عضیی است که ملک او را داده است .
# چون بیرون آمد غماز باو رسید گفت : این کاغذ چیست : گفت : عهنای من.
# ~~گفت : بمن بخش ! گفت بنو بخشیدم  و کاغذ باو داد . او کاغذ بر کرفت و
~~بر عاما
# ~~شد . عامل گفت : مرا فرمودهاند که تو را بکشم و یوست نو را بر کاه کنم
~~و بد. گنه
# ~~فرستم . مرد گفت : آن مرا نگفتهاند ، از خدا بترس در کار من ، و باملک
~~مراجعت
# ~~کن ! کفت در فرمان و مثال (1) این پادشاء کسی را مراجعت نرسد . یس او
~~را
# ~~بکرفت و بکشت و یوست او یر کاه کرد و بدر کاه فرستاد .

PageV01P466

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0566.png)

# و پیش از آن مرد با نزدیک ملک شد بر عادت ، و وعض بگفت . ملک تعج
# ~~نمود ، یس گفت نامه چه کردی ؟ گفت : فلان از من بخواست ، باو بخشیام .
~~ملک
# ~~کفت که : او میکفت : تو چنین گفتهای . گفت : نگفتهام. گفت : چرا دست
~~بربینی
# ~~نهادی چون تو را یخواندم ؟ گفت : او مرا طعامی از سیر داده بود تر سیدم
~~که بوی
# ~~بتو رسد  ملک را صورت حال معلوم شد ، گفت : برو با خانهآ خود بسلامت که
# ~~بدی | بد [ کردار شر او ازتو باز داشت و تو را کفایت کرد.
# (30) دخل سعد علی سلماز بعوده ، فحعل بکی . فقال. سعد :
# ~~ما ببکک با اباعبد الله؟ قال والله ما آنکم حزعا مرن الموت، ولا
# ~~حز نا علی الدنیا ، و لکن رسولی الله صلی الله علیه و آله عهد الینا
# ~~لیکف احد کم مثل زاد الراکب ، وهده الا ساود ms279 حولی. قال :
# ~~وما حوله الا مطهرة و اجانة وجفنة.(1) ترحجمه : سعد بعادت بنزدیک
# ~~سلمان شد ، او را دید که میگریست . سعد گفت: چرا میگریی : سلمان گفت :
# ~~بخدا که نه از خوف مرگ میگریم ، و نه از اندوه آنکه دنیا بمیباید گذاشت
~~.
# ~~ولکن پیمبر ، صلیالله علیه وسلم ، عهد برما گرفته بود که از دنا بر زاد
~~را کبی
# ~~قناعت کنیم ، واین ماران سیاه دنیا را میبینم گردا گرد خود . سعد گوید
~~بنگریستم
# ~~گردا گرد او نبود جز مطهرهای و تغاری و کاسهای .

PageV01P467

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0567.png)

# (30) و اری زجل من المدائن شيء ، فسر مسنلمان وهو امیر
# ~~بها فلم یعرفه . فقالی : احمل هذا معی یا علج ! فحمله. فکان
# ~~.ه....
# ~~من بتلثاه تقول : ارفعه الی ایها الامیر ! والرحل نعتد . وهو یقول :
# ~~لا ز الله ما بحسنه الا العج حتی بلغ منزله . ترجمه : مردی از مداین
# ~~متاعی خریده بود . بسلمان بگذشت ر او امبر مداین بود ، او را نشناخت .
~~گفت :
# ~~ای علج این بار بر کیر و مامن بیاور! سلمان بر کرفت . هر که باو میرسید
~~میکعت :
# ~~ای امیر این بار بمن ده! مرد خجل میشد و عذر میخواست ، و سلمان میکفت :
# ~~والله که این بار جز این عدج (1) برنکیرد ، تا با او بخانه برد ،
# (32) قال : ان الاحنف لم یرقط ضجرا الا مرة واحدة . فانه
# ~~اعطی خیاطا قمیصا بخیطه له ، فحبسه حولین . فاخذ الاحنف
# ~~بید ابنه بحح (؟) ، فاتی به الخیاط ، و قال : اذامت فادفع القییص
# ~~الی هذا . ترحمه : گویند احنف را هر گز هیچکس دلتنگ نیافته بود الا
# ~~یابار. و آن چنان بود که پیراهنی بدرزی داده بود تا بدوزد . درزی
~~پیراهن او
# ~~دوسال نگاه داشت . احنف دست پسرخود بخشم بگرفت ، و او را نزدیک درزی
~~برد ،
# ~~گفت : چون بمیرم این پیراهن باین بسر ده ، که وارث من است . و احنف
~~آنست که
# ~~بحلم او مثل زنند .

PageV01P468

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0568.png)

# ~~اخلاق محتشی
# قیل لاحد من اولاد الا ثآسة، وکان امه نوبیة ، فی مقالة
# ~~2
# ~~وتناز ع : با ms280 ابن السودا،! فقال : ذلک  لو نها . فقال : ذنک] القا ئل :
# ~~با ابن النوبیة ! ففال : داک حنسها . ففال : با ان الحبالة(1) ! ففال :
# ~~تلک حرفتها . ففال : با ابن الفاحرة ! فال : ان کنت صادقا فغهر الله
# ~~لها ، و ان کنت کاذبا فغفر الله لک . فقال ذلک القاءأ . با انا
# ~~کاذب والله ، ثلمث مرات .
# ~~ترجعه : یکی را از فرزندان ایمه که مادرش نوبی بود ، با یکی مقالتی و
~~منازعتی
# ~~افتاد. آنکس او را از روی سفاهت گفت : ای پسر زن سیاد : گفت : آن رنگ
~~او
# ~~بود ، و برنگ عیب نکنند . گفت . ای پسر زن نوبی ! گفت : آن جنس او بود
~~،
# ~~و جنس را مذمت نرسد. گفت : ای پسر زن تابنده (2) ! گفت : آن کار او بود
~~.
# ~~گفت : ای پسر زن فاجره ! کفت اگرراست مسگویی خدا ازو عفو کناد ، و اگر
~~نه
# ~~از تو عفو کناد ! او گفت : بخدا که د وغ گفتم ، سه بار.
# (34) و قبل اصطحب رجلان فی سفر : احدهما حکیم فقبر ،
# ~~والا خر تاحر کبیر ، و کلاهما مشهوران فی صناعتهما، فقرنا
# ~~2
# ~~من مرصد، فظل التاحر بقول : والویل لی ان عرفونی! والحکیم
# # تقول : والویل لی ان %~% لم یعر فوی ! ترجمه : دو مرد بسغری بیرون
# ~~شدند : یدی حکیمی بود درویشر ، و یکی بازار گانی بود بزرگ ، و هردو در
~~PageV01P469
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0569.png)

# ~~صناعت خود شهرتی تمام داشتند . چون از موضعی که از دزدان خوف بود و بج
# ~~مسستاندندی رسیدند بازار گان گفت : وای برمن اگر مرا باز شناسند و
~~بدانند که
# ~~من کیستم! حکیم گفت . وای برمن اگرمرا باز ندابند و نشناسند که من
~~کیستم !
# 35) قیل لاحنف بن قیس : ممن تعلمت الحلم ؟ قال : من
# ~~فیس بین عاصم . قیل : وما باغ من حنمه ؟ قال : ببنما هو جا لس
# ~~فی داره اذجاءته جاریة له بسفود علیه شواء . فسقط من یدها ، فوقع
# ~~علی ابن له فمات ، فدهشت الجاریة . فقال لأروعة1) علیک ،
# انت   حر لوجه الله . فهدا ما رایت من حلمه . ترجمه : احنف قیس
# ~~را گفتند : حلم از که ms281 آموختی : گفت : از قیسبن عاصم . گفتند حلم او تا
~~چه غایت
# ~~بود ؟ گفت (2) : روزی نشسته بود در سرای خود ، خادمهای در آمد و معلاقی
~~در
# ~~دست داشت بریانی برو بریان ازدست اوبیفتاد و بر سر یر اوامد، و پسرش
~~بمرد،
# ~~آن خادمه مدهوش شد . گفت مترس! تو آزادی برای خدای! من از خاق او این
# ~~دیدم
# (36) وشتم رجل الآحنف ، وکان بتبعه . فلما قرب من الحی
# ~~وقف و قال : ان کان قد نقی فی قلبک شییء فقلته ، کیلا سمعک
# ~~بعض سفهاء الحی فیجیبوک . ترجمه ، مردی احنف را دشنام میداد ، واز
~~PageV01P470
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0570.png)

# ~~اخلاق محتشمی
# ~~یی [أو  میدوید . چون بقبیلهٔ‌ احنف نزدیک رسید ، احنف بایستاد و گفت .
~~اگر
# ~~چیزی در دل تو مانده است بگو. که اگر فراتر روی سفیهان قبیله بشنوند
~~جواب
# ~~تو باز دهند .
# (37) و قیل لا خر ، و کان له غلام سوء : لم تمسک هذا الغلام!
# ~~قال : لان اتعلم (11) علیه الحلم . ترجمه : دیگری را گفتند . او
~~غلامیبد
# ~~داشت، که : چرا این غلام را میداری ؟! گفت : تا حلم برو بیاموزم .
# (38) ومن نظائره ما روی : ان مولانا علیا علیه السلام دعا
### | 5
# ~~غلاما فلم یجبه   تم دعاه ثا نیا فلم یجبه ، ثم دعاه ثالثأ فلم یجبه.
# ~~فقام الیه فرآه مضطجعا .
# فقال له : اما تسمع باغلام ؟ قال نعم . قال فما حملک علی
# ~~ترک جوابی؟ قال : امنت عقوبتک فتکاسلت . فقال له : امض،
# ~~فانت حر اوحه الله! ترجمه : و از امثال این حکایات آنست که روایت کنند
# ~~که مولانا علی غلامی را بخواند، جواب نداد ، دیگربار بخواند ، جواب
~~نداد ،
# ~~سیم بار بخواند . جواب نداد . برخواست و بنزدیک او شد ، او را یافت
~~خفته . گفت:
# ~~ای غلام آواز من نمی شنیدی ؟ گفت : شنیدم . گفت : چرا جواب ندادی ؛ گفت
~~: از
# ~~عقوبت تو ایمن بودم کاهلی میکردم . مولانا گفت : برو که تو را آزاد
~~کردم.

PageV01P471

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0571.png)

### | الباب الاربفون
# (39) و کان من رجالهم خاط بقعد علی دکانه ، و کان له حریف
# 4-8
# ~~.مجوسیر نستعمله فی الخیاطة . و ms282 کمان کأما خاط لذلک المجوسی حمل
# ~~انیه در اهم زیوف . وکمن الخباط باخدها منه ، ولا بخبره بدلک . ولا
# ~~بردها البه. فقضی من القضاء ان الاخیاط قام من الحانوت یوما لبعض
# ~~حاجاته ، فتقدم المجوسی الی تلمیده . فاسترجع منه ماخاطه ،
# ~~ودفع البه درهم زائف . فلما نظر الیه التنمید رده الیه . فلما عاد
# ~~الآخیاط اخبره بذلک . فقال : بیس ماعملت ! هذا المجوسی یعاملنی
# ~~بهده المعاماةه مند مدة . وانا اصبر عله . فآخد الدراهم والقیها
# ~~فی البثر تبلا یضر بها مسیما . ترجمه : یای از رجال ایشان درزی بود ،
# ~~هرروزبد کان نشستی و درری گری کردی . و اورا آشنایی بود گبر که اورا
~~درزی گری
# ~~فرمودی . و چون جامه بدوختی ، گبر درمی جند ناسره بیاوردی ، درزی بستدی
# ~~و هیچ نگفتی و باز ندادی . اتفاقا روزی درزی حاضر نبود ، و بکاری رفته
~~بود ، گبر
# ~~بسامد . و جامه از شاگرد او باز گرفت ، و سیم ناسره بداد . شا گرد چون
~~سیم
# ~~بدید ، باودان . چون درزی بیامد ، این حال با او گفت . درزی گفت : بد
~~کردی !
# ~~این مجوسی با من این معامله میکند ار مدتی باز ، ومن صبر میگنم ،
~~ومدارا
# ~~میکنم که این درمهن بستانم و بچاهی افانم ، تا دیگر را بدان نفریبد و
~~زیان
# ~~نغرماید.

PageV01P472

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0572.png)

# 40) و دعی بعضهم الی دعوة ، و کان الداعی یرید جربته.
# ~~فلما بلغ منز له قال له : لیس لی وحه هذا . فرجع هو. فلما
# ~~ذهب غیر بعید ، حاء ثانیه ، قال ترجع علی ما بوجب الوقت !
# ~~-
# ~~فلما بلغ الباب، قال له مثل مقالته الاولی، فرجع . ثم جاءالثالثة،
# ~~حتی عامل بدلک مرات وهو لم یتغیر . فقال له : انما اردت ان
# ~~اختمرک . فما احسن خلقک ! قال : الذی رایت منی خلق الکلب؛
# ~~الکلب اذا دعی اجاب، و اذا زحر انزجر. ترجمه: بکی را ازبزرگان
# ~~بدعوتی خواندند بجهت مهمانی ، وآنک میخواست که او را بیازماید . چون
~~بمنزل
# ~~او رسید ، میزبان گفت : وجهی نیست میهمان باز گشت . چون یارهای راء
~~برفت،
# ~~میزبان بانزدیک او آمد ، و کفت : اگر باز ms283 گردی و بآ نچه حاضرست بسازی!
~~میهمان
# ~~با او باز گشت . چون بدر خانه رسیدند . دیگر باره همان گفت که اول .
~~چون
# ~~باز گشت همان باز گردانید . او را چند بارهمچنین کرد ، و اومتغیر نشد .
~~پس گفت:
# ~~من میخواستم که تو را بیازمایم ، چه خلقی نیاو داری! آن مرد کفت : این
~~که تو
# ~~از من دیدی خلق (1) سگی است ؛ سگ را چون بخوانند بیاید ، و چون برانند
# ~~برژ
# (41) وخرج بعض اللا کا بر الی بعض البوادی ، فاستقبله رجل PageV01P473
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0573.png)

# ~~جندی ، فقال له : انت عبد ؟ قال نعم . قال : این العمران ؟ فقال
# ~~هی المقبرة. فاغضبه ذلک، فضرب راسه بالسوط . فشجه موضحة،
# ~~و رده الی البلد. فاستقبله اصحایه ، و قالوا : ماهذا ؟ فاخبرهم
# ~~الجندی. فقالوا : هذا فلان . فنزل الجندی عن دابته ، و قبل بدبه
# ~~و رجلیه وجعل بعتدر (2) الیه . فقیل له : لم قلت : انی عبد ؟
# ~~وال انه لم یسألنی : انت عبد من . بل قال لی : انت عبد ؟ قلت :
# ~~نعم ، لا نی عبدالله . فلما ضرب راسی، سألت الله له المنفرة . فقیل
# ~~له انه ظلمک ! قال : علمت انی اوجر علی هدا؛ فلم احب ان یکون
# ~~بصیبنی منه الخیر ، و بصیبه منی الشر . ترجمه : بزرکی بصحرا بیرون
# ~~رفت ، سیاهی باو رسید گفت : تو بندهای ؟ گفت : آری من بندهام. گفت :
~~آبادانی
# ~~کجا است ؛ اشاره بگورستان کرد و گفت : گورستان است . گفت : من آبادانی
~~آن
# ~~میگویم . در خشم شد و تازیانه برسر او زد تا استخوان پدید آمد ، واو را
~~شهر
# ~~آورد . یاران او پیش باز آمدند و گفتند : این چیت ؟ سپاهی حال بگفت .
~~ایشان
# ~~گفتند : این فلان بزر گست . سپاهی فرود آمد . و دست و یای او بوسه داد
~~، و عذر
# ~~میخواست . پس او را گفتند : چرا گفتی : من بندهام ؟ گفت : زیرا که او
~~نپرسید
# ~~که بندهٔ‌ کیستی؛ گفت : تو بندهای ؟ گفتم: آری ، زیرا که من بندهٔ‌
~~خدایام .
# ~~و چون مرا بزد ، من از خدا او را با مرزش خواستم . گفتند : او بر تو
~~طلم کرد !

PageV01P474

# ![image ms284 filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0574.png)

# ~~گفت من دایستم که مرا برفعل او ثواب دهند ، پس نخواستم که مرا ازو خیری
~~رسد ،
# ~~و او را ازمن شری رسد .
# 42) کتبت الی الاسکندر امرءة من اهله بقال لها «قالاء .
# ~~د-.
# ~~بلغنی قتل ابنی بین بدیک فی الوقیعة فسرنی واحزننی: فاما سروری
# ~~فلانه قتل فی نصیحتک وطاعتک والذب عن فومک و اعزتک ، و
# ~~اما حزنی فلانه لیس لی ابن آخر یقتل فی مثل ذلک بین بدیک . فلما
# ~~فرا الاسکندر الکتاب ، قال : اذا کان لنسائنا هدا العقل
# ~~واللطف ، وهدا الفضل والشرف ، و هذا الصبر والعزاء، و هذا
# ~~التسلیم والرضاء ، فما احری رجالنا بالنجدة والطاعة و العقل
# ~~والفضیلة . ترجمه : زنی از خویشان اسکندر باو نوشت که شنیدم که پسر مرا
# ~~در پیش تو در فلان واقعه بکشتند ، شادمان شدم بوجهی و اندوهگین شدم
~~بوجهی :
# ~~اما شادمانی من از آن بود که او را در نیکخواهی و طاعت تو و دفع از
~~گروه تو و
# ~~عزیزان تو بکشتند ، و اندوهگین از آن شدم که یسری دیگر ندارم که او
~~نیزییش
# ~~تو جان فدا کند . اسکندر گفت که بنگرید که چون زنان ما را این عقل و
~~لعلف
# ~~وفضل و شرف باشد وچنین صبر و تسلیم توانند کرد ، پس مردان ما چه سزاوار
~~باشند
# ~~بدلیری و طاعت وعقل و فضیلت .
# (43) و کتب الا سکندر الی امرءة یعز یها عن ابن لها قتل PageV01P475
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0575.png)

# ~~فی المعر کة بعد البلاء الجییل والعناء الطویل . فاجایته ام الغلام:
# ~~ایها الملک انما ربیت ابنی وبلغت به لیجاهد عن قومه ویبدل
# ~~روحه(1) لملکه ویخلف الذݣر الحسن من بعده، لم أربه للشفیق (؟)
# ~~و الدلال ومشابهة النساء والبعد من الفتوة والرجال . ترجمه :
# ~~اسکندر بزنی نوشت تعزیت نامهای که پسری از آن آن زن بکشتند بعد از جنگ
# ~~بسیار کد مکرده بود و کتایبها بنمود . آن زن بجواب نوشت که : ای ملک !
~~من اورا
# ~~بپروردم ، و بدین درجه رسانیدم ، تا در ییش تو جهاد کند، و جان خود بتو
~~بخشد، ms285
# ~~و ذکر باقی بعد ازو بماند ، من او را بسوی ناز کردن و بناز زیستن
~~نیروردم ، تا
# ~~بزنان مشابهت گیرد و از مردی و مردانگی دور باشد .
# (44) حضر مجلس الا شکندر رجل اسمه اسکندر خبیث
# ~~السیرة معروف بالزعارة . فقال له الملک : ایها الرجل انصفنی
# ~~من نفسک، اما آن تبدل اسمک و اما ان تغیر سیرتک، فلیس یحسن
# ~~ان یجمعنی واناک ما فرق بینی و بینک ، الا بعد ان نجتمع علی
# ~~ما اختلفنا علیه او نفترق عما اتفقنا فیه . فقال : ایها الملک! أبدل
# ~~سیرتی ولا أبدل اسمی ، فان الله قد آکرمنی فیه مشار کتک، ولا
# ~~أرد کرامة الله فیی ذلک . فقال الاسکندر ما احوجک الآ ن الی
~~PageV01P476
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0576.png)

# ~~فیک ! ثم خلع علبه وقدمه . ترجمه : در مجل (1) اسگندر حاضر آمد
# ~~مردی که نام اوهم اسگاندر. بود ، و ببدخویی هم معروف بود ، و بد سیرت .
~~اسکندر
# ~~گفت : ای مرد انصاف من ازخود بده : یا نام خود بکردان با سیرت خود ! که
~~نیکو
# ~~نباشد که مرا و تو را چیزی جمع کند  یعنی نام ، که همان چیر میان و تو
~~مفارقت
# ~~افکند ، و آنچه میان من و تو هست بر نخیزد الا بعد از آنه مجتمع شویم
~~هردو
# ~~برآنچه مخالفت میان ما بآبست ، یعنی خوی و سیرت را ، و متفرق شویم از
~~آنچه
# ~~برآن متفقایم ، یعنی : نام . مرد گفت : ای ملک! سیرت بگردانم ونام
~~نکردانم ، که
# ~~خدا مرا بآن گرامی کرد ، و با تومشار کت داد ، و کرامت خدا را در آن رد
~~نکنم.
# ~~اسکندر گفت : اکنون چون محتاجی بعطای ما و کرامی داشتن ما، باین قبول
~~که
# ~~مآن دلالت ساختی براستحقاق نیگویی ! پس او را خلعت داد و محترم کردانید
~~(2)
# (45) قیل للاسکندر : ما بالک تعظم معلمک آکثر مما تعظم
# ~~حیوثی الباقبة(2). وفی روایة : لان ابی سبب حیویی، ومعلمی سبب
# ~~نطقی . وقیل : هذا الکلام لبودرجمهر .
# قال ابوز کریا الصیمری : لوقیل لی: هدا ، لقلت : لان ایی PageV01P477
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0577.png)

# ~~قضی وطرا بالطبیعة فعرضت له ، ومعلمی ms286 هجر من اجلی اوطارا
# ~~حتی کملت به. وقال : ابوسلیمن المنطقی : لوقلت انا ، لقلت
# ~~لا ن ابی افادز الطبیعة التی اختلفت علی بالکون والفساد ،
# ~~ومعلمی افادنی العقل الذی به انطلقت الی مالیس فیه کون ولا فساد.
# ~~و قال النوشجانی ، لوقلت انا لقلت : لا ن ابی کوننی بالعرض،
# ~~و معلمی زیننی فی کوینی بالغرض . و قال الأ ندلیی لو قلت انا ،
# ~~لقلت لا ن ابی قیدنی واونق ، ومعلمی حل قیدی و اطلق .
# ~~ترحجمه : اسکندر را گفتند : چرا معلم را بیش از یدر تعظیم میکنی ؟ گفت
~~: زیرا
# ~~دیکر : پدر من سبب حیات من است ، ومعلم من سبب نطق من - یعنی : جنس
~~وفصل
# ~~که انسان حیوان ناطق است - و گویند : این سخن بزرجمهر گفت . ابوز کریای
# ~~صیمری حکیمی بوده است و گفت که اکر مرا] کسی] این گفتی، کفتمی : زیرا
# ~~که پدر من از روی طبیعت حاجت من ب کذارد و من عارض شدم ، و معلم من از
~~سر
# ~~بسیار چیزها و آرزوها برخواست تا من کامل شدم . ابوسلیمان منطقی گفت :
~~اگر
# ~~من گفتمی ، گفتمی : زیرا که یدر من مرا طبیعتی داد که بدان دزیر کون و
~~فساد
# ~~آمدم ، و معلم من مرا عقلی داد که بآن بجایی رسیدم که از کون و فساد
~~برستم .
# ~~نوشجانی گفت : اگرمن گفتمی، گفتمی : زیرا که پدر من مرا پدید آورد
~~بالعرض، PageV01P478
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0578.png)

# ~~یعنی [نه [ برسبیل قصد بوجود من ، ومعلم وجود مرابیاراست از روی قصد و
~~غرص
# ~~اندلسی گفت : اگر من گفتمی . گفتمی : زیرا که پدرمن مرا ببست و در
~~بندافکند.
# ~~و معلم من مرا بند بر گرفت و گشاده گردانید .
# 46) لما مات الا سکندر حمل فی تابوت من ذهب اخرحت
# # بداه منه ، لا نه اوصی بذلک(1). و %~% بدنه حکماء اهل
# ~~مشتاکته
# فقال الأول : خرجنا الی الدنیا جاهلین ، واقمنا فیها غافلین،
# ~~و فارقناها کارهین .
# و قال الثانی: هدا الا سکندر طوی الارض العریضة ، ثم طوی
# ~~منها فی دراعین ، بعنی : صندوقه.
# و قال الثالث : قد کنت لنا واعظا ms287 ، فما وعظتنا بوعظ اوعظ
# ~~من وفاتک .
# وقالی الرابع : ما سافر الا سکندر سفرا بلا احمال(2) و آلة
# ~~غیر سفره هدا .
# و قال الخامس : هذا الا سکندر کان تحکم علی الرعیة بالامس،
# ~~فصارت الرعیة حا کما علیه الیوم .

PageV01P479

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0579.png)

# ~~و قال السادس : رب هائب لک کان یفتابک من ورائک، وهو
# ~~الیوم حضرتک ولا یهایک.
# ~~وقال السابع : رب حریص علی صمتک ولا تصمت، ورب
# ~~حریص علی کلامک ولا تتکلم .
# ~~وقال الثامن کم قد امات هذا لئلا بموت فمات .
# ~~.و قال التاسع : وما ارغبنا فیما فارقت . و اغفلنا عما عابنت.
# ~~و قال العاشر : لم یؤد بنا الاکندر بکلامه کما ادینا
# ~~مسکوته.
# ~~و قال آخر : با من ساد الملوک عزا و قهرا! لقد ساویت تراب
# ~~اقدامهم ذلا ومهانة .
# ~~و قال آخر : ما ابعد شبه مکانک الذی انت به الیوم ومکانک
# ~~الذی کنت به بالا مس.
# ~~و قال آفلا طن : أیها الساعی المفتصب جمعت ما خذلک
# ~~و تولیت ما تولی عنک ، فلزمتک اوزاره وعاد علی غیره مهناه
# ~~و ثماره .
# ~~و قال ارسطاطا لیس : و اعجبا ممن بلغت السماء حکمته ،
# ~~و آقطار الا رض مملکته ، ودانت له الملوک عنوة ، اصبح نائما
~~PageV01P480
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0580.png)

# ~~لا یستیقظ، وساکتا لا یتکلم ، و محمولا علی یدی من کان لا بناله
# ~~5
# ~~عینه .
# و قالت زوجته ، ابنة دارا : ان کان هذالآکلام للشماته فقد
# ~~خلف الکأس الذی شرب منها لجماعتکم .
# و قالت امه : بابنی! قد وعظتنی فاتعظت ، وعزیتنی فصبرت،
# # ولو   انی اعلم از %~% یک لا حقة ما فعلت . فعلیک السلام حیا
# ~~ومیتا ، و تعم الحی کنت و نعم المیت انت (1) . ترجمه : چون اسکندر
# ~~را وفات رسید او را درصندوقی از زرنهادند ، ودستهای او از آنجا بیرون
~~گذاشتند،
# ~~که وصیت چنان کرده بود ، یعنی : تا مردمان بدانند که از دنیا دست تهی
~~میروم.
# ~~و حکمای اهل ملک او برو بگریستند :
# یکی گفت : بدنیا آمدیم جاهلان ، و بایستادیم غافلان ، و بکراهیت بیرون
# ~~میشویم کراهیت تمام!
# دوم گفت : اینست اسکندر که زمین فراخ درنوردید ms288 ، وامروز او را در دو گز
# ~~موضع درنوردیدند ، یعنی صندوق !
# سیوم گفت : ما را پند میدادی ، هیچ پند مؤثرتر از وفات تونیامد !

PageV01P481

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0581.png)

# ~~481
# ~~چها. م گفت : اسکندر هر گز هیچ سفر نکرد بی بار و آلت مگر این سفر!
# ~~ینجم کفت : این اسکندر است که دی بر رعیت حاکم بود ]و امروزرعیت
# ~~بز حا کمند!
# ~~ششم گفت : با کر که ازتو میترسیدند ، و غیبت تو میکردند . امروز در
# ~~حضو. از تو نیترسند !
# ~~هفتم گفت : مسا حریصا برآنکه خاموش شوی و نمیشدی ، و امروز حریص
# ~~است بر آنکه سخن گوئی و نمیگویی !
# ~~هشتم گفت : بسیار بمبرانید (1) این شخص تا نمیرد و امروز بمرد !
# ~~نهم گفت : چون راءب هستیم (2) در آنچه تو بگذاشتی ، و غافلیم از آنچه
# ~~معابند کردی !
# ~~دهم گفت : ا-ندر هر کز بخن چنان تادیب نکرد ما را که بخاموشی.
# ~~بازدهم کفت : ای آنکه مهتر همهآ پادشاهان شدی بعز و قهر، و امروز با
# ~~خاک یای ایشان برابر شدی از خواری و ذلی !
# ~~دواز دهم گفت : چون دورست [5 باهت ] مکانی که دی بود نو را از مکانی که
# ~~امرور هست (3) نورا !
# ~~افلاطون گفت : ای سعی کننده و ای غص(4) کننده ! کرد آوردی آنچه تورا
# ~~فرو گذاشت . و رو بچیزی کردی که روی از تو بکردانید ، گناه آن بتو
~~بماند و
# ~~ادت و نمرهٔ‌ آن بدیگران رسید !

PageV01P482

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0582.png)

# ارسطاطالیس گفت : عجباز کسی که حکمت اوبا سمان رسیده بود ، ومملکت
# ~~او بهمهآ زمین برسیده ، و جملهآ یادشاهان بقهر مسخر او شده ، خفتهای
~~شده که بیدار
# ~~نشود ، و خاموشی شد که سخن نگوید ، و او را بر گرفته است کسی که هر گز
# ~~چشمش بر و نیفتادی !
# زنش دختر دارا گفت : اگر این سخنها بشماتت میگویید پس بتحقیق که
# ~~آن کاس که بیاشامید بسوی شما نیز بگذاشته است !
# مادرش گفت : ای پسر! مرا پنددادی پند گرفتم، « بصبر فرمودی صبر کردم،
# ~~و اگر ندانستمی که من زمد بتو خواهم رسید ms289 چنین ناردمی . پس سلاء بر تو
~~باد
# ~~در حال حیات و بعد از وفات که نیک زنده [ بود ای و نیک مردد
# (47) ولما صحت وفاة عضد الدو لة سنة اثنتین وسبعین وثلشمائة،
# ~~اجتمع الحکماء الذین کانوا بغداد ، وذکرو1هده الحکم التی
# ~~ذذ کرت عند موت الا سکندر ، فقال بعضهم : لو نفوص محلسکم
# ~~بمثل هذه الکلمات ، لکان ذلک مناقب مؤثرة1 لکم تؤ ثر عنکم،
### |  %~% --*
# ~~و حدیثا حسنا بتهادی بعد کم ، کما تهادبتم حدیث من کان قبلک!
# ~~والا یام متشایهة. والحکم ودائع .
### | --3ه
# فقال ابو سلیمن المنطقی : ما احسن مانبهت علیه و ارشدت
# ~~الیه ! اما انا فأقتصر القول (3) فاقول : لقد وزن هدا الشخص الدنیا
~~PageV01P483
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0583.png)

# ~~بغیر مثقالها(1)، و اعطاها فوق قیمتها، اما مقترا بها ، و اما مضطرا
# ~~الیها وحسک انه طلب الربح فیها دابئا فخسر روحه علیها
# ~~عاطبا!
# و قال الصیمری : من استیقظ للدنیا فهذا نومه ، ومین حلم
### | ...9...ه
# ~~بالدنیا فهذا بقظته . وما ابعد شاو هذین علی قرب مابین هذین،
# ~~-
# ~~و کمان البعد لم یفرق بینهما قط 2) ، وحتی کان القرب لم یجمع
# ~~بینهما قط ، ذلک لآن البعد بالحد الحسی ، والقرب الحد
# ~~العقلیی !
# وقال النوشجانی : ما رات غافلا فی غفلته، ولا عاقلا فی عقله
### | دود.ه.و. د.. %~% و
# ~~مثله. لقد کان ینقض جاهدا بظن انه مبرم، ویهین نفسه وهو یحسب
# ~~-و   د.هه دو.هو.د.
# ~~انه لها مکرم ، و بغرم حیوته وهو یری انه غانم !
# و قال العروضی : اما انه لو کان معترا فی حیوته لما صار
# ~~0.0.
# ~~عبرة بعد مماته !
# وقال القو مسی : الصاعد فی درجات الدنیا الی سفل . والنازل PageV01P484
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0584.png)

# # من درجاتها الی معال . ومن7 %~% تعامی تصبرا فهو اعمی علی
# حا
# وقال غلام زحل : ما ملک هذا الشخص ما ملک ، الا بحر کات
# # الفلک ؛ ولا هلک حین هلک الا %~% بالطریق الذی سلک. نفعه
# ~~الطالع والغارب بقدر السهام التی کا [نت] له فی ذلک . وضره
# ~~التربیع والتثلیث بقدر الظلام الذی غمره بالمهالک !
# و قال ابن المقداد : من حد طالبا للدنیا هزلت به ، ومن هزله ms290
# ~~راغبا عنها جدت له. انظر الی هدا الشخص کیف انتهی اثره ،
# ~~وعلی ای خطة وقف شانه . وانی لاظن ان هدا الرحل الزاهد
# ~~الذی مات فی هده الا یام ، ودفن فی الشوتیزیة ، اخف ظهرا
# ~~و اعز ظهیرا ، من هدا الرجل [الذی ] ترک الدنیا شاغرة واغرة، و
# ~~رحل عنها بلا زاد ولا راحلة !
# و قال ابن الصلت : ما ترک هذا الشخص استظهارا لنفسه
# ~~حسن(2) نظره وقوته ، و لکن غلبه ما منه کان و نمعونته بان !
# وقال ابن شعبة : ان ماءا اطفا هذه النار لعظیم ، و ان ریحا PageV01P485
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0585.png)

# ~~زعزعت هذا الر ݣن لعصوف ، و ان غیبا محا هده الشهادة لمستور ،
# ~~و ان مظنون هذا بقبنه لحق ، و ان قدحا هذا شررد لشدید!
# و قال ابن زرعة : لقد طار عیدا ، ولکن وقع قریبا ، ولقد
# ~~سهر طویلا ، و نام سریعا ! اما ان طانب الدنیا لا بکبد (1) الا
# ~~نفسه . ولا یقلع الا آسه . ولا ببیح الا عرسه . لقد کاس من ترک
# ~~انتجارة ه.. و ربح من لم یعامل بها، فیخسر علیها.
# و قال ابو اسمعبل الخطیب الهاشمی علی المنبر یوم الجمعة
# ~~فی جامع المدینة لما نعاه : کنیف غفلت عن کند هذا الطالب لک
# ~~حتی نفذ فیک ، وهلا اتخذت دونه [جنة تصونک و تقبک ،
# ~~ما صنعت ماموالک وعبیدک و برجالک والجنود ، و حو لک العتید،
# ~~و بدهرک الشدید! هیهات ! باد ذلک کله و بدت معه !(2)، هلا
# ~~صانعت من جعلک علی السربر (2)، هلا بذلت له من القنطار الی
# ~~القطمیر ! ان فیک لمعتبرا للمعتبرین . وانک لامة للمستبصرین !
# ~~جافی الله عن جنبک التری ، و تجاوز عنک بالحسنی !

PageV01P486

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0586.png)

# قال الراوی : فما رابت مثل ذلک الیوم بکاءا و نحیبا وصیاحا
# ~~وعویا
# ~~ترجمه : چون وفات عضد الدوله در سنهآ اثنین وسبعین وثلثمائه درست شد -
~~بعد از
# ~~آنکه مدتی پوشده داشتند، حکیمان که ببغداد بودتد در خدمت او در محفلی
~~جمح
# ~~آمدند، وسخن مر گ اسکندر ، و کلماتی که حکما گفته ، در آن روز(2) یاد
~~کردند .
# یکی از حاضران گفت ms291 : اگر این مجلس مانند این کلمات متفرق شود ،
# ~~شما را فضیلتی بود که بروز گارها از شما باز گویند ، و سخنی نیکو باشد
~~که بعد از
# ~~شما بهدیه بیکدیگر فرستند ، چنانکه شما سخن پیشینگان هدیه میفرستید
# ~~بیکدیگر ، و روزها بیکدیگر متشابه است ، و حکمتها بنزدیک خلق ودایع .
# بوسلیمان منطقی گفت : نیک تنبیهی بود که ما را دادی ، و نیک ازشادی که
# ~~کردی . من درحال چیزی بگویم ، میگویم: این شخص وزن کرده است دنیا[ را
# ~~بغیر مثقال [آن]، و زیادت از قیمت باو داد ، یا حرج برخود نهاد، یا از
~~روی
# ~~لضطرار میکرد . و تو را گمانست که او در دنیا سود میطلبد همیشه ، تا
~~روح در
# ~~طلب زیان کرد و هلاک شد !
# صیمری گفت : هر که برای دنیا بیداری برد اینست خواب او ، وهر که بدنیا
# ~~در خواب شود و دنیا را درخواب بیند اینک بیداری او ، و چون دور است
~~غایت این PageV01P487
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0587.png)

# ~~دو از یکدیگر ، با آنکه بهم نزدیک آیند (1) تا بحدی که گویی دوری میان
# ~~ایشان جدا باز نکرد هر گز ، و نزدیکی هردو را جمه نیاورد هر گز! و آن
~~از
# ~~آنست که دوری بحد حسی است ، و نزدیگی بحد عقلی .
# نوشجانی گفت : ندیدم هیچ غافل(2) در حال غفلت یاهیچ عاقد (3) دروقت
# ~~عقل [مانند او] . ریسمان تاب باز(4) میداد بجهد ، ومیپنداشت که تاب.
~~برمیدهد؛
# ~~و خود را خوار میکرد ، و می پنداشت که عز یز میکند؛ وحیات خود زیان
~~میکرد ،
# ~~و میگفت که : مگرحیات (5) بغنیمت مییابد! .
# عروضی گفت : [ اگر او] درحیات خود اعتبار گرفتی، بعد از وفات عبرت
# ~~دیگران نشدی !
# قومسی گفت : صاعد (6) درجات روی بشیب دارد ، ونازل از بامهای (7) دنیا
# ~~روی ببالادارد ! هر که بینا بود و خود را در دنیا نابینانماید بهمه حال
~~کور بود .
# غلام زحل گفت : پادشاهی نیافت این شخص آن قدر که یافت [ الا] از حر کات
# ~~فلک ، و هلاک نشد آن وقت که شد الا هم از آن راه ms292 که میرفت . طالع و
~~غارب اورا
# ~~بقدر سهامی که داشت سود داد ، و تربیع و تثلیث بقدر تاریکی که [ او را
~~] درهلاک
# ~~افکند زیان رسانید !
# ابن المقداد گفت: هر که در طلب دنیا جد کند دنیا با اوهزل کند . وهر که
# ~~بادنیا هزل کند ، و رغبت از وبگرداند ؛ دنیا با اوبجد باشد ، و برای او
~~بجد بکوشد .
# ~~بنگر که این شخص را چگونه انرش بنهایت رسید ، و بر کدام غایت کار او
~~بایستاد !
# ~~و من پندارم که آن زاهد که در این روزها بمرد ، [ و ] در گورستان
~~شونیزی اورا PageV01P488
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0588.png)

# ~~دفن کردند ، سبابارتر و بسیار ا یار [تر ازین مرد است ، که دنیا را
~~خالی ، وپر
# ~~حقد وکینه و عداوت ، بگذاشت ، و بیزاد و راحله برفت !
# ابن الصلت گفت : این شخص استظهار خود بگذاشت ، وحاصل نکزد بحسب
# ~~نظر و قوت خود ، ولیکن بر و غلبه کرد آنچه از آن بود ، و بمعونت همان
~~ممتاز و
# ~~جدا شده بود !
# ابن شعبه کفت : آبی که این آتش فرو نشاند عظیم است (1) ، و بادی که این
# ~~رکن خراب کرد سخت بادیست ، و پوشیدهای کهاین آشکارا بستر دعظیم پوشیده
~~ایست،
# ~~و گمانی که این یقین اوست حق است ، و آتشی که از نشاندن او شرر بدین
~~حدرسد
# ~~سخت آتشی است !
# ابنزرعه گفت : دورتر پرید ، ولیکن نزدیک فرو افتاد : و بیخوابی دراز
# ~~کشید ، ولیکن زود بخفت . بدانید که طالب دنیا جز باخود وزر نکند ، وجز
~~بنیاد
# ~~خود خراب نکند ، وجز زن خود بشوهران ندهد . زیان کرد کسی که بدنیاتجارت
# ~~کرد ، و سود کرد کسی که بدنیا معامله نگرد ، تا زیان او نبایست کشید !
# خطیب شهر ابواسمعیل هاشمی روز جمعه بر منبر در مسجد ، بعد از آنکه
# ~~خبر وفات عضدالدوله بداد ، گفت : چگونه غافل شدی از کید این طالب که تو
~~را
# ~~جس[ت]، تا کید(2) اوبرتو روایی یافت، و چگونه بود که سیری بساختی خود
~~را که
# ~~تو را نگاه داشتی ازو ؟! چه کردی با ms293 مالها و بند کان خود ، و مردان و
~~لشکرهای
# ~~خود ، و قوت ساخته و دنیای (3) سخت خود ؟! هیهات آن همه هلاک شد و نیست
# ~~گردید و تو با آن بهم؟ ! چرا با کسی که تو را سخت برانگیخت مکر و حیلت
~~PageV01P489
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0589.png)

# ~~نکردی ؟! چرا از قنطارتا قطمیر باو ندادی ؟! واو را ازخود بازنداشتی ؟!
~~در حقیقت
# ~~در تو اعتبار کسانی است که اعتبار خواهند کرفت ، و تو حجت اعل
~~استبصاری!
# ~~خدای خاک از پهلوی تو مهربان کناد ! و بنیکویی از سر گناه تو در گذراد
~~!
# راوی گوید : که بدیدم مایند گریستن و نوحه و بانک و فریاد آنروز که
# ~~این کلمات خطیب بگفت .
# (48) اجتمع اصحاب حکیم من حکماء الا وائل علی بابه
# ~~ه
# ~~بنتظرونه، وقد ابعد الخرو ح علیهم، فقالوا : خوضوا بنافی کلمات
# ~~نرسلها(1). واذا خرج الحکیم عرضناها .
# فقال الأ ول : کفاک ایها الا نسان ضلالا ان لا تثق بالله !
# و قال الثانی : کتیف یعرف الا نسان ربه بفطرته الناقصة ، [بل
# ~~کیف انکره(2) مع شواهده الناصبة !
# و قال الثالث : وار نفسک حیا ، تحیی لک میتا!
# و قال الرابع : لا توقد نارک الکامنة، فتصیر حطبا لها ؛ ولا
# ~~تعق امک الباطنة فتعود عطبا بها !
# و قال الخامس : لا تکن کالمریسل سهمه ثم یندم!
# وقال السادس : انما عمرک نفس بعد نفس، و علیک من الله حرس
# ~~.0..
# ~~بعد حرس!

PageV01P490

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0590.png)

# و قال الساع : انی یجد(1) حیران فی امر هدا الا نسان کیف
# ~~بستفنیه البقاء و کیف ستبقیه الفناء )!
# وقال الثامن:   ما اشد %~% ما تتکلم (2 اللیل والنهار لواستمع
# ~~لیهما و فهم عنهما و قبل منهما13
# و قال التاسع : کیف تنتفع بالنصیحة وانت مقیم فی فضیحة!!
# و قال العاشر : لیتنی وقفت علی ما فات نفسی مفناها الاول ،
# ~~حتی جاءت الی ههنا تطلبه! ولما لا یوجد الشیی، فی معدنه کیف
# ~~یرجی فقدانه فیعیره!
# لما خرج الحکیم قصوا علیه القصة، فقال : لقد منحتم شریق
# ~~فلا تخسوه(4) ، و اعطیتم عزیزا فلا تخدعن عنه !
# ~~ترجمه : شاگردان حکمی از ms294 حکمای ییشین بردر سرای او جمع آمده بودند ، و
# ~~حکیم دیر بیرون می آمد ، گفتند : بیایید تا کلمهای چند مرسل بگوییم! و
~~چون
# ~~حکیم بیرون آید برو عرضه کنیم
# دویم گفت : مردم بفطرت ناقصخود چگونه خدا را بشناسند ، مل باین شواهد
# ~~روشن چگونه او را انکار کنند !

PageV01P491

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0591.png)

# ~~سیم کفت : نفس خود را بزند کی بپوشان ، تا بعد ازمرکت زنده شود !
# ~~چهار. گفت : آتشی که در اندرون تو پوشیده است بر میفروز که تو هیزم آن
# ~~باشی! و با مادر انهرونی خود نافرمانی مکن و اگرنه هلاک شوی !
# ~~پنجم گفت : مانند آنکس مباش که تیر افکند ، یس یشیمان شود
# ~~ششم کفت: عمر تو نفسی است ی از نفسی، و از خدا برتو نگاهبانی است
# ~~بعداز نگاهبانآی !
# ~~هفتم گفت : من نیک حیرانم در کار مردم که او را بقا چگونه نیست میکند ،
# ~~هشتم گفت : سخت سخن گویند این شب و روز اگر سخن ایشان شنودندی
# ~~و فهم کنندی و قبول کنندی1
# ~~نهم گفت : چگونه از نصبحت نفه کیری و تو همیشه در فضیحتی 1
# ~~دهم گفت : کاشکی میدانستم که نفس درموضه خود چه چیز کم کرد که
# ~~اینجا بطلب آمدی (1) . و چون هر چیز در معدن خود بدست نیاید، چگونه از
~~فقدان
# ~~درخبر معدن ناامد ماشند
# ~~چون حکیم بیرون آمد قصه بگفتند . گفت : شما را جوهری شریف دادهاند
# ~~آن را خوار مدارید ، و چیزی عزیز بشما دادهاند از آن فریفته مشوید ، و
~~از دست
# ~~مدهید !
### | 
# ~~اینست انتهای سخن در ابواب چهد گانه، که در فهرست مرتب کرده آمده
# ~~است، بقدرطاقت واندازهآ استطاعت ؛ چنانچه فرا خورفراغ خاطر و مساعدت
~~روز گار PageV01P492
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0592.png)

# ~~اخخلاق * حتشمی
# ~~باشد . بر داخته شد و همچناناه در صدر سخن شرط زفته است  تا مجموع این
# ~~بر نظر بزر گوار مجلس عالی شاهنشاهی ناصری قاهری شهریار ایرانی خسرو
# ~~آفاقی ، اعز الله انصاره وضاعف(1) فی الدهر آثاره ، شرفمرورنبابد ،
# ~~و بعین ارتضاملحوظ نشود ، اسم درخورآن نیفتد ، وبسمت نظام موسومنباشد ms295
~~انتظار
# ~~بمکارم اخلاق ومحاسن شیم آنست که اگر در بابی سهوی یاخطایی یا لغوی و
~~نقصانی
# ~~با طغیان قلمی یا هفوت خاطری یا ردائت بیتی یا ترجمهای با تدرار
~~بیفایدهای ین
# ~~کلمهای نه بجابگاه باشد ، بعد از آنکه تشریف ارشاد باصلاح ، و تنبیه
~~(2] بتلافی
# ~~ارزانی فرموده باشند ، ستر آن زلت و تجاوز آن خطئه (3) مبذول فرمایند .
~~ایزد ،
# ~~جل اسمه و تعالی جده ، سایهآ بزر گواراین پادشاه کامکار برسر کافهآ بنه
~~گان
# ~~ایدا گسترده داراد ! و آثار تصرف صروف از اکناف این ممالک محروس بفر
~~دولت
# ~~همایون او ، سترده1 حق الحق و رسول(4 الثقلین وعترنه الطاهرین !
# تمت هذه(؟) الکتاب بعون الموفق الوهاب علی ید افر التیفه بی صیی
# ربیه الثانی سنة 1009 بقریة فیضاباد من اعمال محولات .
# اللهم اغفرله ولوالدیه ولمن قال آمین، یاربالعالمین، PageV01P493
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0593.png)

# ~~آمرزیده باد ! که چون از نکات روان بخش
# ~~این کتاب مستفید گردند، بعداز استدعای
# ~~آمرزش مؤلف ، کانب را نیز بدعای
# ~~خیر یاد آورند ! که فی الجمله
# وجود ناسخ در حفظ مؤلف
### | دخلی دارد *.
### | 16 جزو است(1) PageV01P494
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0594.png)

# #  %~% PageV01P495
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0595.png)
~~PageV01P496
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0596.png)

# ~~ترجمة الرسالة المنسوبة الی (ابن) المقفع الموسومة
# ~~بالادب الوجیز للولد للصغیر من نفحات المولی الامام المعظم
# ~~فضل العالم قدوة العلماء الراسخین سلطان الحکماء فی
# ~~العالمین نصیر الحق والدین برهان الاسلام والمسلمین محمد
# ~~الطوسی ادام الله لیالیه و ایامه واجری فی الفوائد مزامیره
# و اقلامه [1 ر- 1 پ PageV01P497
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0597.png)

# سم الله الرحمن الرحیم
# ~~افتتاح ایراد کلام و استنجاح مراد و مرام بحمد و ذکر خداوندی سودمند
# ~~آید که ابتدای فطرت از اوست ، وانتهای نشأت باو ، نه وهم بغابت جلال او
~~رسد ،
# ~~و نه فهم نهایت کمال او را دریابد .
### | شه
# ~~.5. دد..د د.ه
# # احمده ولا اطیق حمده %~% لکننی أثنیعلی ما اسسا
# ~~و پس از حمد و ذکر آفرید گار ، نثار ثنا و آفرین سزاوار وجود خلاسهآ
# ~~موجودات و نقاوهآ کاینات محمد مصطفی باشد که از حق بمزیت کرامت مخصوص
~~است
# ~~و تختم نبوت بروی ms296 منصوص ، علیه وعلی آله السلام .
### | بیت
# # هر آدمیی که او ثنا گفت %~% هرچه آن نه ثنای او خطا گفت
# ~~اما بعد بهر وقت در ا خدمت] مجلس عالی ناصر [2 ر] الدین عبدالرحیم
# ~~ابی منصور رحمه الله ذکر آداب نفس و مکارم خلق رفتی ، و هر که بشرف
~~حضور آن
# ~~منبع کرم و مجمع محاسن شیم مستسعد بودی ، او را باقتنای (1) فضایل
~~گزیده و
# ~~اقتفای (2) شمایل پسندیده اشارت فرمودی. شر :
# یمتاز من رأیه نصر ومن بده
### | رفد و من فمه الآداب و الحکم PageV01P498
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0598.png)

# علت مساعیه عن صدر فلا انشرحت
### | عن صدر حاسده بلوی ولا غمم
# تااتفاق افتاد که یکیازخدم ، برسم واسم خدمتی(1) آن مجلس عالی که معدن
# ~~مجد و معالی است مجلدی کتاب بمحل عرض رسانید ، مشتمل بر چند رساله از
# ~~کلام عبد الله بن المقفع رحمه الله (تعالی) ، مقصور بر اداب ومواعط و
~~اخلاق و
# ~~نصایح ، چون در نظر مجل عالی مرضی آمد سوی این دعا گوی بترجمهآ آن
~~رسائل
# ~~از لغت عربی بزبان فارسی اشارتی رفت که مکر متاملان و بعضی اهل عصر را
~~از
# ~~مطالعهآ فارسی تفهم (2) معانی و اقتباس غرض آسانتر باشد . این دعا گوی
~~باقصور
# ~~بضاعت صناعت و قلت [ 2 پ پیرایهآ سرمایه و جمود قریحت و خمود ذهن برقدر
# ~~استطاعت کما تاتی (3) لا کما بنبغی انقیاد و امتثال نمود . وچون رسالهآ
~~اول از آن
# ~~مجلد که ابن المقفع آنرادرتأدیب و تعلیم یسر خودساخته است و الادب
~~الوجیز للولد
# ~~الصغیر نام نهاده تمامت ترجمت کرده[شد] ، عجالت وقت را از سواد باین
~~بیاض نقل
# ~~کرده آمد تا بخدمتش معروض گردد ، اگر بارتضای نظر مبارک مشرف باشد ،
~~وبعد
# ~~شروع نموده آید ، انشاء الله تعالی ، و هوالموفق والمعین .
# مبدء کلام و تشبیب (4) ابن المقفع در این رساله این است :
# (1) ای پسر ! چون خدای تعالی مرا بوجود تو مستبشر کردانآید و بعطای
# ~~[بقای] تو برمن منت نهاد و ترابان(5) سن و درجت و حد و مرتبت رسانید ms297 که
~~مستعد
# ~~قبولادب وقابلعدت هنر کشتی، برمن واجب است که شکر آفرید گار عزوعلا
~~براین PageV01P499
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0599.png)

# ~~موهبت هنی وعطیت سنی [3 ر] بگزارم ، وبرقضیةآ کلام ربانی که : لثن شکر
~~تم
# ~~لا زیدنکم بادای شکر مزید لستمتاع و انتفاع ببقای توطلب کنم. ونظری
~~شافی
# ~~وفکری کافی نمایم در اجتهلد بانفس خویش و بذل مجهود جهت تو ، تاتو از
~~ادب (1)
# ~~من وعظی یابی و حظی کسب کنی که بان (2) منتفع و متمتع توانی بود ، که
~~آن
# ~~حجتی باشد اشفاق ابوت مرا برتو و قضای حقی که ایزد سبحانه و تعالی از
~~وجه پدر
# ~~فرزندی ترا برمن واجب گردانیده است و در مستقبل داعیه و موجب آن گردد
~~که
# ~~تو بمجازات آن بجای من بر و احسان کنی ، و ازطریق عقوق و عدوان احتراز
~~و
# ~~اجتناب نمائی ، وحکم هل جزاء ألاحسان الا ألاحسان کار بندی ، ومرا
# ~~در امور من مساعدت نمائی . و بر آنچه سانح و عارض کردد معاوفت و مؤاتات
~~و
# ~~مساهمت(3) و مواسات دریغ نداری .
# بدانکه من هیچکس را نمیدانم، اگرچه او را بموعظت متواتر ، و نصیحت
# ~~بمبالغت ، وارشاد بیغش ، وهدایت بیغرض ، وتعلیم بشفقت ، تآدیب و تهذیب
~~کنند
# ~~3 پ] که بآن منفعت تواند گرفت ، و آن مواعظ و صایح در تخریج او نمره و
# ~~فایده دهد ، و او باقتباس(4) فواید و اغتراف موارد آن قادر تواند بود ،
~~بی آنکه
# ~~توفیق الهی او را مساعد باشد، و برقبول آن آداب دلالت کند.
### | شعر
# اذا لم یعنک الله فیما تریده
### | فلیس لمخلوق الیه سبیل PageV01P500
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0600.png)

# وان هولم یرشدک فی گل مطلب
### | ضللت ولو ان السماک دلیل
### | شعر
# # سبب هدیهآ ایادی او (1) %~% نفسرا مهتدی و هادی او(1
# # هرهدایت کهداری ای درویش %~% هدیهآ حق شمر نه کدیهآخویش
# ~~و نیز بآن (2) توفیق ایزدی و جاذبهآ فضل الهی ، معینی غریزی و معاونی
# ~~فطری ، از نفس و ذات و طبیعت و جبلت او حاصل باشد، که بآن وسیلت فضیلت
# ~~خیر بشناسد ، و میان مرغوبی که ms298 او را بر آن حث و بعث نمایند ، و محذوری
~~که
# ~~از آن نهی و زجر [4 ر] لازم شمرند ، بنظر صایب تمیز کند .
# ~~یس بدانکه اول حقی که خدای تعالی را برما و اجب است آنست که درادای
# ~~شکر او شرط تعظیم رعایت کنیم ، و در حمد و ثنای او بغایت اجتهاد برسیم،
~~که
# ~~او در هر بلست(3) که برساند محمود است ، و بر هر عطیت که دهد مشکور .
### | شعر
# ~~ولو کان ستغنی عن الشݣر ماجد
### | لعزة قدر او علو مکان
# ~~لما امر الله العباد بشکنره
### | فقال اشکر وا لی ایها الثقلان PageV01P501
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0601.png)

# پرههر چیری ارب  ر بون اون و حفظ وصیت من،
# ~~که ترا در اکتساب و ادخار آن عنایت بی ریبت و رغبت صادق میباید داشت ،
~~ودر
# ~~تتبع و طلب آن بغایت وسه ومقدرت رسید ، آنست که در کار خدای تعالی
~~اجتهاد
# ~~نمائی ، و مراقبت جانب و ایثار حق و ترجیح رضای او بر همه چیز[ی] لازم
~~دانی،
# ~~چنانهه کفتهاند : لیکن الله اول کل شنی و آخره و باطن کل شنی
# ~~و ظاهره .
### | بیت :
# خاک او باش و پادشاهی کن [4پ]
### | آن او باش و هرچه خواهی کن
# وتا ] خرد را در دل خویش راسخ کردانی ، و خدای ترسی را ملکه و شعار
# ~~خویش سازی : که رنج امروز بسبب راحت فردا اندک باشد ، ومشقت عاجل درطلب
# ~~آسایش آجل بنزدیک ارباب خرد قدری ندارد ، و کلفت فایی بتوقع نعیم باقی
~~در چشم
# ~~صاحب فطنت حقیر نماید ، وهر که از خدای تعالی بترسد ، و تقوی را کار
~~بندد ، از
# ~~عوازض و آفات محفوظ و محروس (1) ماند ، واز حوادث و بلیات آمن و مصون
# ~~باشد.
# بندهآ خاص ملک باش که با داغ ملک
### | روزها ایمنی از شحنه و شبها ز عسس PageV01P502
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0602.png)

# ~~مرجم اذب وجیز
# () ای پسر ! در(1) هربلیت که بتورسد ، و در هر رزیت که بآن مصاب
# ~~(گردی) ، وغمناک شوی(2)، بدالکه دردنیای فانی عاریتی از توباز گیرند ms299 ،
~~که [شعر] :
# و ما المال الاعاریات ودائع ، تا ایزدتعالی موهبتی که ترا عطیت داده
# ~~باشد استرداد و ارتجاع کند ، تا صبر ترا در آن بیازماید ، و عمل ترا
~~در(3] آن
# ~~مکروه [5 ر] بر محک امتحان واعتبار زند ، بصبر وتثبت(4) اعتصام نمای ،
~~و دست
# ~~در دامن تجلد و تحمل زن ، و از منهج قویم شکر و جادهآ مستقیم سپاس
~~بمضلهآ
# ~~کفران میلمنمای، ویاد دار که : و انما یوفی الصابرون اجرهم بغیر حساب
### | (بیت :)
# و عاقبة الصبر الجمیل جمیلة
### | و افضل اخلاق الر جال التفضل
# (4) ای پسر ! اگر در حالت صغر سن و عنفوان کود کی کسب ادب (5)
# ~~واجب دانی، و بتعلم آن قیام نمائی، چون بزرگ شوینتیجهآ محبوب وثمرهآ
~~مطلوب
# ~~آن بتورسد ، وبدان انتفاع یابی ، وهر کس که اورا اندیشهآ اکتساب آداب
~~دامنگیر
# ~~شود ، هر آینه درطلب آن عنایتی نماید ورنجی تحمل کند ، ومن خطب الحسناء
# ~~لم یغله المهر ، وهر که او را درباب آداب عنایتی (6) وهمتی باشد ،
~~وعزیمتی
# ~~صادق روی نماید ، تکلف تعلم آن کند ، و هر که تکلف تعلم ادب کرد ، طلب
~~او
# ~~در آن تعلم غالب گردد ، و رغبت او در آن استفادت صادق ، و هر که طلب او
~~ادب را PageV01P503
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0603.png)

# ~~غالب [5 پ] گشت، منافع آن بیابد و بثمرات آن مستمتع کرده ، پس تو ادب
~~را
# ~~غنیمت شمار ، و. حرص را از (1) اکتاب آن از سعادت بخت و مساعدت روزگار
# ~~حظی اوفر ونصیبی اکمل (2) تصور کن .
### | شعر
# دعینی(3) اظلب الدنیا فإنی
### | اری المسعود من رزق الطلا با
# و من ایقی لا جله حدیثا
### | ومن عانی(2) لعاجله اکتسایا
# تا خلفی باشی از سلفی صالح مانده ، و بسلی یسندیده از اصلی گزیده ، که
# ~~راغبی را بدولت تو رجائی تواند (5) بود ، و راهبی از صولت تو بترسد ، و
~~بخوف و
# ~~رجا در میان اقران مهیب و مأمول باشی ، که ترا در حساب کیرند ، و خول و
~~تبع
# ~~توقع منفعت تو دارند ؛ و بروز گار تو امیدوار باشند ms300 ، و بدان [6 ر] که
~~من در
# ~~ترتیب (6) و ترشیح تو و ایثار آثار (7) خیر جهت تو و بذل احسان و اشفاق
~~هیچ
# ~~جهد و سعی، فرو(8) نگذاشتهام ، و در این معانی در نصیب (9) میل ضمیر
~~بغایت
# ~~استطاعت رسیدهام ، و واجب و مفترض است برتو که در ازاء تربیت و سعی من
~~، و
# ~~جزای توفیقی که خدای عزوجل مرا در احسان بجای تو ارزانی داشت ، مکافات
~~و
# ~~مجازات من کنی ، بآنکه قبول تعلم ادب منلازم شناسی، ونصایح مرا
~~برصفایح(10) PageV01P504
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0604.png)

# ~~دل و خاطر خود نقش گردانی ، و نفس و عرض (1) خویش را از مساعی(2)
~~ومناهی،
# ~~که ترا بر اجتناب آن موعظت میدهم ، و از ارتکاب آن تحذیر مینمایم ،
~~محصون
# ~~و مصون داری .
# (5) ای پسر! با مردم دانا واهل علم حجت مگوی ، وبا حکیم ستیهند گی(3)
# ~~[6پ] مکن ، و با لجوج مجارات ومباحثتمنمای ، وبا اهل تهمت مصاحبت مجوی
~~!
### | بت(4) :
# بدان کم نشین که صحبت بد
### | مر ترا هم چو خویش گرداند (5)
# آفتاب بدان بلندی را
### | ذره ای ابر نایدید کند)
# عدوی البنید الی الجلید سریعة
### | والجمر یوضع فی الرماد ویخمد
# و باید که دوستان و یاران و فرینان و همنشینان تو ، که در امور بایشان
# ~~استعانت طلبی ، وبا ایشان طریق مخالطت ومخالصت سپری، وقاعدهآ مصادقت و
# ~~موافقت برزی (7) ، اهل عفاف ومروت و سداد وفتوت باشند ، که منهل مصافات
# ~~ایشان از شوایب مداجات مصفی باشد ، که اگر از تو منفعتی یابند ، ترا در
~~آن
# ~~مشکور دارند . و اگر نفعی از ایشان بتو رسد ، خود را بآن در ذمت تو حقی
~~ثابت
# ~~ندانند ، و منتی طوق گردن تو نگردانند، که اگر در مجازات آن از قبل
~~توتأخیری PageV01P505
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0605.png)

# ~~افتد مستزید گردند ، بل[ 7 را] دوستییی بی ریبت (1) باشد ، و محبتی (2)
~~از رابطه
# ~~و ولسطهآ طمع وغرض مبرا و معرا ، چنانکه متنبی گفته است ،
### | شصر :
# احیک با شمس الزمان و بدره
### | و ان لامنی فیک السهی والفراقد
# فذاک لان الفصل عندک باهر ms301
### | و لیس لان العیش عندک بارد
# ~~(6) ای پسر ! اگر وقتی در امور دنیاوی مغلوب گردی . باید که بهیچ حال
# ~~در کار آخرت مغلوب و مغبون نباشی ، و بدانی که آنچد روزی تست کسی آن را
~~از
# ~~تو صرف نتواند کرد ، و نقدیری که از حکم ازل بتو خواهد رسید هیچ آفریده
~~را
# ~~دفع آن از تو ممکن نگردد .
### | بیت (3) :
# ~~حجاب مینکند درع تنک حلقهٔ‌ عقل
### | چو از گشاد قضا و قدر روان شد تیر
# ~~در ا کتساب و اطلاب سعادت دنیاوی جد و جهد منمای، و یقین شناس که
# ~~رز (ق) تو ازدنیا اگر اندک است کسی زیاد نتواند کرد ، و اگر بسیار است
~~خلقی را
# ~~نقصان آن دست ندهد .

PageV01P506

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0606.png)

### | بیت(1)[7]
# بدست ما چو ازین حل وعقد چیزی نیست
### | بعیش ناخوش وخوش گر رضادهیم رواست
# که زیر گنبد خضرا چنان توان بودن
### | که اقتضای قضاهای گنید خضراست
# و هرچه از آن بتو خواهد رسید غری را من- و رفه و تبدیل وتحویل آن
# ~~ممکن نباشد ، واگر چیزی از آن از توفایت اشت رد و صرف آن ممتنع و
~~نامستطاع
# ~~تواند بود ، و الفابت لا ستدرک.
# (7) ای پسر ا جهت احراز ذخیرهٔ‌ آخرت ، واکتناز[2) سرمایهآ سعادت ،
# ~~و اصلاح آنچه مقصد و مقصود و میعاد و موعود تست ، از کار معاد که
~~همگنان را
# ~~بلوغ آن ضروری است ، و وصول آن ناگزیر ، از ایام عمر خویش اوقانی موقت
~~و
# ~~ساعتی معین کن ، تا حق و حظ خویش از زاد معاد و سعادت آخرت حاصل کنی ،
# ~~و حاجت خود را از آن بیابی ، [ که بعد از توقیت و تعیین این مدت مذ کور
~~، از
# ~~روز گار تو چندان باقی ماند ،] که در آن بحاجات [8 ر] و مصااح دنیاوی و
# ~~اصلاح وتلافی امورمعاش برسی ، چنانکه نص قرآن است ، وابتغ فیما آتاک
~~الله
# ~~الدار الاخرة ولا تنس نصیبک من الدنیا واحسن کما احسن الله
# ~~الیک!
# (8) ای پسر! تفقد کارها و مصالح خود واجب ms302 شناس ، و در مهمات اهمال(3)
~~PageV01P507
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0607.png)

# ~~جایز مدان ، و در دقیق وجلیل امور ، واتباع و استعمال محاسن ، و ترک
~~واجتناب
# ~~مساوی آن ، نظر صائب و فکر صافی لازم شمار! تا صغایر آن سیئات کبایر
~~نشود ،
# ~~و کبایر آن شیه (1) و مشهور نگردد ، که آنگاه دو خصلت نکوهیده و دو
~~حالت
# ~~مذموم منکر مجتمع شوند : یکی آنکه حسنات اندک متفرق و ناچیز (2) گردد ،
# ~~و دیگر آنکه سییات بیار از حد تلافی و تدارک تجاوز یابد.
# (9) ای پسر ! زبان خود را راست (3) گوئی عادت کن (4)، و بر آن صبر و
# ~~نبات نمای ، تا ترا ملابه گردد ، و نفس تو بآن آرام گیرد ، و تو معدن
~~صدق وسداد
# ~~گردی ، و بآن اعتبار (5) کنی . [چنانچه] صدق (6) را اگر چه بمضرت تو
# ~~سرایت [8 پ] خواهد کرد بر کذبی که بمنفعت تو راجع باشد اختیار کنی .
### | بیت :
# راست گو ای نگار مردم چشم %~% در بسیم رضا و آتش خشم
# [و] از سو گند خوردن بسیار وایمان متواتر حذرنمای ، واحتراز واجب شناس،
# ~~که کثرت سو گند بدین و دنیایتو زیان دارد ، و ترک آن مظنهٔ‌ نقصان
~~نباشد ، و
# ~~هروقت که براین طریقت استمرار نمائی، و این عادات را مستعمل و متداول
~~داری ،
# ~~امور تو مستقیم ومنتظم ماند[7) و در چشم مردمان عزیز و موقر گردی ، و
~~قدر
# ~~و وقع تو بیفزاید ، و نزدیک همگنان بصدق(8) قول وحکم (9) محمود معروف و
# ~~موصوف باشی، وموثوق ومأمون گردی ، تاسخن تورا استماع نمایند . [و] اکر
~~وقتی
### | 4خ : ده
### | - ببر اسست : PageV01P508
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0608.png)

# ~~ازتو کلمدای منگروسخنی ناوارد ولفظی مکره شنوند ، تحمل آن کنند ، واغضا
~~(1)
# ~~نمایند ، و بکراهیت (2) نشمرند.
### | بیت :
# و من ذالذی ترضی سجایاه ککها
### | فی المرء نبلا ان تعد معا بیه 9ن
# و از کذب دور باش ، و از دروغ گویان روایت و نقل مکن ، که حال تو
# ~~باین (3) عادت بد گردد ، و بخیانت و کذب مشهور شوی، و در هرسخن که گوئی
# ~~ترا مصدق ندارند (4) ، و حدیث ترا ms303 اصغا واسماع فکنند ، وبقول تو مبالات
~~والتفات
# ~~نمایند ، و در زند گانی که براین نوع باشد خیری (5) تصور نتوان کرد ، و
~~بحقیقت
# ~~آن را از عمر نتوان شمرد .
# (10) ای پسر ! خاموشی عادت کن ، و از سخن بیفایده محترز باش ، و در
# ~~کلام بیفهم شروع منمای ، که سخن نگفتن بهتر از بسیار گوئی در کاری که
~~بی آن
# ~~مسرشود ، و در آن مصلحتی ترا داخل نباشد . و یقین شناس که کم سخنی و
~~خاموشی
# ~~بحال تولایقترافتد ، وبنزدیک اقران واکفا موجب مزید کمال و وقع تو گردد
~~، و در
# ~~بقای دین و نقای عرض [تو] مفیدتر باشد . در(6) مثل است که عی (7) خبر
~~لک
# ~~من الهذر فی غیر ما بعنیک ، ومعنی (9) این مثل همان است که در صدر
# ~~این سخن گفته شد ، ودر زبان فارسی گویند : بیک سخنی [9 پا باید تا
~~ازخاموشی PageV01P509
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0609.png)

# ~~بهتر باشد . و اگرترا مال نباشد و بدنیاوی دست ندهد ، که در حق دوستان
~~و مخلصان
# ~~خویش افضال و انعام کنی ، وطریق عطا و سخا سپری ، و با کسانی که بتو
~~متوسل
# ~~و متوصل باشند احسان و مبرت نمائی . باید که (1) از پیرایهآ خلق نیکو ،
~~و حلیت
# ~~سخن خوش ، و زینت رفق ، و حسن معاشرت عاطل نباشی
### | شعر :
# لاخیل عندک تهدیها ولا مال
### | فلیسعد النطق ان لم تسعد الحال
# که هر که بزیور محاسن اخلاق متحلی باشد ، از ارباب سداد و اهل خیر
# ~~محظوظ بود ، و بنزدیک فاسقان واصحاب فجور و شر نیز محبوب ، و دوستی او
# ~~درضمایر وخواطرعموم مردمان (2) راسخ و مستحکم گردد ، و محبت او در
~~دلهای
# ~~طوایف جای کیرآید ، او را در همهآ [احوال بر] افعل [او] محمدت وثنا
~~گویند،
# ~~و زبانها (3) بذکر خیر او ناطق باشند ، و دوستان و یاران (کسب) کند ،
~~واحباب
# ~~و اخوان بدست آرد ، و ایشان را از معاشرت و مصادقت (4) [10 ر] خود شاکر
~~و
# ~~مستفید ومنتفه دارد ، چنانچه (5) در احتمال مشقات وهموم و تکفل عوارض
~~مهمات
# ~~با او ms304 مساهمت (6) و مواسات نمایند ، و غمکسار و معاون او باشند ، و
~~آنچه از او
# ~~صادر گردد تحمل کنند .
# 1 - ص : باند کی (مانند چند جای دیگر) ؛ خ : و اگر ترا مال باشد و دنیاوی
~~PageV01P510
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0610.png)

# ~~ترجم ادب وجیز
# (19) ای پسر ! از ضجرت و تنگ دلی و قلت صبر در کارها و اخلاق ذمیمه
# ~~حذر کن ، و اجتناب نمای ، که با این خصال و عادات محبت (1) هیچ دوست
~~ترا
# ~~مستقیم و پایدار نباشد ، و همهآ مردم از تو نفور گردند ، و از مخالطت
~~باتو مجانبت
# ~~نمایند ، چه خلق بد را بخار خسک تشبیه کردهاند ، که از هرجهت و طرف که
~~روی
# ~~با او کنی ترا از مواصلت خود منه کند ، وهمه کس از او نفرت یابد . و
~~همه کاری
# ~~بقناعت بر خود آسان کن ، و همه چیزی ارزان!
### | بیت :
# زان(2) تست اینکه همه چیزچنین نایابست
### | آز کم کن تو که نرخ همه ارزان گردد
# و نفس خود را بغم و هم معلق و ملقی مدار ، و اندوه و اندیشه بدل خود راه
# ~~مده، سقراط حکیم گفته است : [10پ]
# الحزن مدهشة للعقل ، مقطعة للحیلة ، فاذا ورد علیک حزن،
# ~~فاقمع الحزن بالحزم . وفر غ العقل للاحتیال . معنی سخن او این
# ~~است که اندوه عقل مردم را متحبر و متردد کند ، و موجب انقطاع حیلت و
~~تدبیر او
# ~~شود ، پس چون اندوهی بتو رسد ، بحزم و رأی صایب آنرا از خود دور کن ،
~~وعقل
# ~~خود را در تدبیر امور و طلب حیلت و سبب مصلحت فارغ و بی منازع گردان ،
~~- تا
# ~~اینجا تفسیر سخن سقراط است . و بآنچه روزی تو کردهاند و قسمت تو آمده
~~راضی
# ~~ودلخوش باش! تامعیشت تو ازشوائب ناکامی صافی ماند ، وعیش توخوش گذرد
~~(3)، PageV01P511
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0611.png)

# ~~ولذت حیات بیابی ، و از زند گافی تمتع توانی کرفت ، که درقناعت آن همه
~~چیزها
# ~~کفایت واستغناست ، القناعه کنز لا ینفد ،
### | (بیت) :
# ملک القناعة لا یخشی علیه ولا
### | حتاج فیه الی الا نصار والخول ms305
# (13) ای یسر! عاقلان وارمابن کماست را دوست دار، و اختلاط با ایشان کن،
# ~~و طریقه و سرت [11 رایشان را ملتزم و مقتدی باش ، و در احراز حظ خود از
# ~~مجالست و موانست و معاشرت و محاورت ایشان سعی نما ایی] ، که سیرت ایشان
# ~~بر قاعدهٔ‌ راستی و استقامت است ، وطریقه و طبیعت ایشان برجادة وضوح و
~~سداد ،
# ~~و خود را در میان مردم بخلاف این عادات و ضد این شمایل که ذکر رفت
~~مشهور
# ~~مکن ، و با جماعتی که مضرت ایشان ترا متوقع باشد . و بمنفعت ایشان وانق
~~و
# ~~امیدوارنتوانی بود ، موالفت وملاطفت منمای ، واختلاط وانبساط مجوی ،
~~وبدوستی
# ~~و صداقت مردم احمق و جاهل راغب مباش، و با مغرور و معجب که بحقیقت با
~~خود
# ~~در مغالطه اند(1) معاشرت مکن ، که هر که بدروغ و تزویرواثآق گشت، همچون
~~کسی
# ~~باشد که بر امید آب متابعت سراب کند ، کسراب بقیعة حسبه الظمآن
# ~~ما ء حتی إذا جاءه لم یجده شیئا ، و نفس خود را متابع و مطاوع [11 پ]
# ~~هوای او مگردان ، و بمخادعت و تلبیس او راضی مباش ، که رأی ترا ضعیف
~~ومختل
# ~~گرداند ، وترا بر آن باعث شود که در مصالح خود تقصیر کنی ، و اتباع هوی
~~واختیار PageV01P512
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0612.png)

# ~~خوش آمد جایز داری ، و در کاری که استعجال واجب باشد بتأخیر راضی شوی ،
# ~~و بداعیهآ غفلت و کسالت . مهم امروز را با فردا گذاری ، وهر کار(1) که
~~ار تو فایت
# ~~گشت و فرصت از دست بشد ، در طلب آن تعب بی فایده تحمل مکن و ترک آن
~~گیر.
# ~~و آنچه هنوز فوت نشده باشد . وعنان اختیار بدست داشته باشی ، و بانجاح
~~سعی
# ~~واثق و فسح امل ، از [ مزاولت و] تحصیل آن اجتناب منمای ، وعجز وضعف
~~بخود
# ~~راه مده !
### | (شعر) :
# بری الجبناء ان العجز حز
### | و تلک خدیعة الطبع اللئیم
# اذا ما کنت فی امر %~% مروم
### | فلا تقنع بمادون النجوم
# فطعم المویت فی امر صغیر
### | کطعم الموت فی ms306 امر عظیم
# و تصمیم عزم و تنفیذ رأی و امضای اندیشهآ خود در آن واجب دان . و راغب
# ~~مآرب [12 ر] حقیر و طالب مقاصد مستصغرمباش ، که سعی تو ضایع گردد ، وجد
# ~~و جهد تومستحق حرمان وخیبت باشد و بمنع مقصود و فوت مطلوب سزاوارباشی،
# ~~و در اخبار پیغمبر صلی الله علیه و آله (5) آمده است که : ان الله حب
~~معالی PageV01P513
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0613.png)

# ~~الأ مور و یبغض سفسافها ، یعنی: خدای تعالی کارهای با قدر و خطردوست
# ~~دارد ، و بامور بی شأن و خسیس بنظر سخط نگرد .
# (13) ای پسر ! باید که بعلت تو کل برمناقب ومواهب و مآرب و مطالبی که
# ~~یافته باشی اقتصار نکنی ، و از طلب مزید آن قاصر و فاتر نشوی ، و در
~~تحصیل امثال
# ~~و انواع آنچه حاصل شده باشد سعی مینمایی، تا ترا مادهآ اتصال آن محصول
~~و مطلوب
# ~~منقطع نشود ، و مستظهر و واثق باشی که اگر در بعضی مساعی و مباغی
~~توحرمانی
# ~~عارض شود و کاری فایت گردد بادراک و احراز دیگری امید توانی داشت ، و
~~یأس
# ~~روی ننماید که این طریقه و عادت که گفتم فعل ارباب خرد 0[12 ب] و سنت
# ~~اصحاب رأی و فطنت است ، همتت را که نام کرد است آز .
### | شعر :)
# فلا هو فی الدنیا مضیع نصیبه
# ولا عرض(1) الدنیا عن الدین شاغله
# (14) ای پسر ! چون ترا سرمایهآ رأی و ییرایهآ علمی باشد که بذات خود از
# ~~تجارب و مقاسات طلب [کسب] کرده باشی ، و بفضیلت آن شهرت و اتصاف یافته
# ~~(باشی) ، باید که همه کس را بر آن اطلاع ندهی، و آنقدر خاص نفس خود را
~~نگاه (2)
# ~~داری و مدخر گذاری، که اگر در ملمات حوادث ومهمات مصالح و متجددات روز
~~گار
# ~~وقتی که ازاعوان و اقران و اکفاء و نظرا دورمانده باشی بآن محتاج شوی
~~ترا ذخیره
# ~~و سرمایه باشد، که از جهت استفادت آن کسی را بتورغبتی تواند بود . و
~~بآن درمیان PageV01P514
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0614.png)

# ~~مردمان همیشه ms307 مطلوب و متبوع باشی، و این نوع سیرت ارباب خرد، وامعماد
# ~~اهل ادبست .
# ~~(15) ای پسر ! اگر ترا بیادشاهی حاجت باشد (1) در عرض حاجت والتماس
# ~~مطلوب الحاح منمای ، واز [13ر] وقاحت محترزباش ، ودراستطلاب
~~واستعراض(2)
# ~~آن ، مواضع طلب ، و هنگام فرصت نگاه دار ، تا وقتی مسئلت و رفه آن حاجت
# ~~کنی که پادشاه خوشدل و بنشاط باشد [ و از تو راضی و بباب تو معتنی]
### | (بیت :)
# لا تغفلن سبب الکلام ووقته
### | والکیف والکم والمکان جمیعا
# ~~تا اگر بنجح مطلوب مستسعد گردی کاری بکفایت رسانیده باشی ، و بتحصیل
# ~~مقصود محظوظ کشته ، و اگر محروم مانی و دست رد بر پیشانی :، : بند باری
~~اجتهاد
# ~~وسع خویش بجای آورده باشی ، که بنزدیک نف خود معذور توانی بود .
### | (شعر :)
# وإن علینا الجد فی طلب العلی
### | و لیس علینا ان یوافقنا الجد
# ~~و در حاجات و مطالب خود بکسی که نیک خواه و ناصح تو نباشد و بکار تو
# ~~تهاون تماید استعانت منمای .

PageV01P515

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0615.png)

### | بیت (1):
# کر گو غم عشق پیش آنکس %~% کو را ز غمت غمی نباشد
# و بکسی که استعانت کردی در حضور ومرور اوقات فرصت ، خود را برنظر
# ~~او میگذران ، [13 پ] و با یاد او میده ، و از ابرام و الحاح تحاشی نمای
~~. وچون
# ~~کی بتو حاجتی رفه کید و مسئول و مامول او را محتاح (2) باشی و برقضای
~~آن
# ~~مالک ، وبسهولت بی کافت(3) بر انجاح و انجاز قادرتوانی بود ، در اسعاف
~~آن تقمیر
# ~~و تهاون جایز مشمار ، و در جواب سؤال (4) ببذا مقصود ، کرم خلق ولطف
~~شیمت
# ~~کار بند ، و آن مطلوب را بتعجیل قضای آن ، و اسراع در نجح غرض برصاحب و
# ~~طالبش مهنا (5) دار ، و او را در طلب آن محتاج تردد و معاودت(6) مگردان
~~و در بند
# ~~انتظار مکذار، که اگر بخلاف (7) این وصایت باشی طالبان از تو ملول شوند
~~، و
# ~~راغبان اعراش نمایند ، و امل مردم از تو منقطع گردد : و اگر بر انجاح
~~آن حاجت
# ~~وبذل آن ms308 ملتمس قادر و مالک نباشی محتاج را از تعب طلب بتصریح یأس فرج
~~ده
# ~~که آلیأس احدی الراحتین ، وعذری که ترا باشد براستی از طریق رفق ، و
# ~~حسن خلق با او تقریر (کن) ، که گفتهاند : ان السراح من السماح،14ر
# ~~یعنی گسیل کردن سائل به «لا» یا « عم » بی وعدهآ مماطلت و عشوهآ مدافعت
~~از
# ~~سخاوت و سماحتت .
# (96) ای پسر ! در طلب صلاح و تحری رضای خویشان و دوستان خودمادام
# ~~که با تو بر سنن استقامت ، و قاعدهٔ‌ سلامت باشند ، و بر طریقت وفا
~~وعادت صفا
# ~~روند ، جهد وجد نمای ، و غایت مجهود مبذول دار ، وهروقت که حال ایشان
~~تغییر PageV01P516
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0616.png)

# ~~ترجمهآ ادب وجیز
# ~~یذیرفت و از تو مستزید گشتند از ایشان حذر لازم شناس ومحترز باش، که
~~دشسنی
# ~~اقارب ، زیان کازتر ، ومضرت آن زیادت از عداوت بیگانگان باشد ، و نکایت
~~دشمنی
# ~~احباب واقارب بیشتر ل و باغایلهتر ، ومعادات ایشان موثآر تر ازعداوت
~~غیرایشان ،
# ~~[ وقول ایشان درحق تو مسموعتر، چه مردم سخن خویشان] و دوستان ترا درباب
~~تو
# ~~مصدق ومقبول دارند ، که ایشان را پر اسرار وافکار ، وطاهر ومخفی اعمال
~~واحوال،
# ~~و خیرو شر مصالح و مهمات تو واقف ومطلع دانند ، [14 پ] و در باب تو
~~ازغرض
# ~~دور. یس باین قضیت عداوت دوست وخو یشاوند راهمچون سطوت سبه حریصشناس .
### | (شعر :)
# احدر عدوک مرة %~% واحدر صد بقک آلف مرة
# فلربما انقلب الزما %~% ن و کان(1) اعرف بالمضرة
# و ازمشاهیر اقوال و امثال است که : آلاب رب، والعم غم، والخال و بال،
# ~~والاخ فخ ، والولد کمد ، والا قارب، عقارب، واقرب الا قارب
# ~~اخبث العقارب .
### | (نظم :)
# لین گره را که نام کردی خویش
### | هریکی کژدمیست(2) با صد نیش
# از جفا زشت گوی پکد گرند
### | وز حسد عیبجوی یکد گرند PageV01P517
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0617.png)

# ~~همه خرد و بزرک و ماده و نر
### | آرزومند مرگ یکدیگر
# ~~خویش نزدیک همچو ریش بود
### | بیش کاویش رنج بیش بود
# ~~نه قبولش خوش ونه کردن رد
### | همچو بر روی نیک ms309 بینی بد[15 ر]
# ~~دوست جو وز برادران بگسل
### | که برادر کند یر(1) آذر دل
# ~~گر بود او بسیم وحرمت بیش
### | تیز تر باشدش ز کژدم نیش
# ~~باز اکر قوت و طرب داری
### | خواهدت ناتوان بد زاری
# ~~که بود غمز بر یدر خواند
### | مه بود بر تو خواجگی راند
# ~~تا پدر زنده ماتو بد ساز است
### | چون یدر مرد خصم وانباز است
# آنکه عم تو و آنکه خال تو اند
# همه در بند جاء و مال تو اند
# ~~و چنان باید که از اقارب و متصلان تو بنزدیک تو عریزتر و بر گزیدهتر ،
# ~~و رفیع منزلتتر . و بحمایت و عنایت تو اولی کسی باشد که در تعظیم تو
~~زیادت
# ~~کوشد ، و برضا جوئی و خیر گوئی تو مداومت نماید ، و در وصلت و قربت تو
# ~~راغب [15 پ ] تر باشد ، و طریق مصافات (2) سپرد.

PageV01P518

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0618.png)

# (17) ای پسر! بابد که اصل کار وعمدهآ استظهار درمعادات و مغالبت دشمنان
# ~~حفظ سرخود را سازی (1) ، و ازاعلان آن حذرنمائی ، وبعقل و تدبیر پیش
~~مخاصمت
# ~~اعدا باز شوی ،
### | (بیت) :
# الرأی قبل شجاعة الشجعان
### | هو آول وهی المحل الثانی
# وصیانت نفس خود از معایب واجب دانی . و در آن کوش که اعمال تو برقانون
# ~~صلاح وسداد باشد ، و اقوال وافعال برسنن صدق و صواب ، تا بر خصمان ظفر
~~یابی
# ~~و ایمن باشی از آنکه دشمن برفضیحتی از احوال تومطلع گردد ، یا برزلتی(2
~~از آن
# ~~تووقوف یابد ، وبرتو خرده ونکته گیرد ، که آنرا علت تشنیع و تهجین تو
~~سازد . و
# ~~این طریقت که یاد کردم علامت ارباب عقل و بصیرت (3) ، و عادت اصحاب خرد
~~و
# ~~کیاست است . و زینهار که دشمن خود را از حال خود غافل ندانی، و باعراض
~~(ئا او
# ~~مغرور (5) نشوی . و بخصومت او تهاون نکنی ، که ناگاه ترا در حبایل کید
~~، و
# ~~مصاید[16 ر] مکر و غدر خویش غافل گیرد ، و در کمین فرصت آن باشد که
# ~~بر فعلی منکروحر کتی قبیح از ms310 تواطلاع یابد ، یا() خللی و عیبی دراخلاق
~~وعادات
# ~~تو مشاهدت کند که بآن وسیله بر تو طفر یابد و غالب شود .
### | بیت :)
# و من بشق بمقال لا بصد قه
### | فعل ففی حسه لا عفله عاب7) PageV01P519
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0619.png)

# و با دشمن خود از خدیعت و مکیدت آن مقدار که شرط کیاست باشد رعایت
# ~~کن ، وتضرع و تواضع [را] با او عدت عداوت ، وسلاح عناد ساز، و اظهار
~~رضا از او
# ~~لازم شمار ، و طریق مجاملت مسلوک (دار) ، ومنتهز فرصت باش ، [تا] آنگاه
~~که
# ~~فرصتیابی ، و بتمکن (1) وغلبت بر او واثق گردی ، آنوقت اعلان مخاسمت
~~وافشای
# ~~کاشفت (2) کن ، تا بر او دست توانی یافت و مظنهآ قدرت و نصرت (3) باشد
~~.
### | (شعر:)
# تقول لک العقل الذی بین الهدنی
### | اذا آنت لم تدرا عدوا فداره
# وقبل بدالجانی الذی آست واصلا
# الی قطعها وانظر سقوط جداره 16پ
# و زینهار که باظهار نفرت و مجانبت و آشکارا کردن توقی و محاذرت (4) ،
# ~~دشمن را از خود تحذیر (5) نکنی ، و متشعر ومحترز نگردانی ، که اگر برین
# ~~طریق زوی ، وخصم بر عزیمت خصومت تو مطلع و واقف باشد ، معاندت و مخاصمت
# ~~ترا مستعد و متشمر گردد ، و اهبت و عدت خود بسازد ، و از تو احتیاط و
~~حذر پیش
# ~~گیرد، و بر سر حزم باشد . و یقین شناس که قبول و استعمال این مواعظ که
~~کفتم
# ~~رای تو صایبتر گرداند ، و بر نجح غرض و حصول مطلوب یاری دهد .
# (18) ای پسر ! کارهای بزرگ و تحمل اخطار در اکتساب منفعت حقیر و
# ~~خرد شمار.

PageV01P520

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0620.png)

# ~~ترجمهآ ادب وجیز
### | شعر :)
# ذرینی و اهوال الزمان اعانها
### | فاهواله العظمی تلیها رغالب
# و کارهای خرد (1) را در ارتکاب مضرت صعب و بزر گ پندار .
### | بیت :)
# ذرینی نجئنی منیتی مطمئنة (2
### | ولم اتجشم هول تلک الموارد
# و در آنچه نیل آن ممکن نباشد ، و بادراک آن طمع نتوان کرد ، توقه
# ~~مکن .[17 ر] و امید از آنچه ممکن الحصول باشد منقطع مدار ، که مرد ms311 خامل
# ~~ذ کر وضیع کم بضاعت بسار باشد. که بحصول مطلب(3) و نجاح مأرب خودرا
~~استسعاد
# ~~یابد ، و یقین شناص که انقطاع امل ومستولی گردانیدن یاس بر دل ، خود را
~~بدست
# ~~خود در هلاکت افکندنست، و لا تلقوا با ندکم الی التهلکة و روزگار
# ~~را در اقدام برخویشتن معاون و معاضد کردن ( : که نومیدی مردم را ازطلب
~~،
# ~~قاصر وعاجز وضعیف رأی گرداند ، تا از دفع نوائب زمان تقاعد کند ، پس دز
~~مزاولت
# ~~مصالح ومداخلت امور بتقویت رجای خود اعتصام نمای ، و امل فسیح دار ،
~~وهمت را
# ~~جاذبهآ (5) حصول بغیت گردان ، وبر آنچه از توفوت شد صبر جمیل کن ،
~~ولاتاسوا
# ~~علی مافات را بخاطردار ، (للمتبنی :) PageV01P521
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0621.png)

### | عر
# (لا اشرئب الی مالم یفت طمعا)
### | ولا ابیت علی مافات خسرانا
# (99) ای پسر! از حسد حذر کن، و جایز مدار، و از نفس خود راضی مباش
# ~~بآنکه (1) ترا حسد عادت گردد، و خلق (2) بد در طبیعت تو استقراریابد که
~~مضرت
# ~~این دو خصلت هم بتو[ 17 پ] سرایت کند ، وتبعهآ آن بتو عاید باشد و مؤنت
~~و رنج
# ~~و رنج آن از نفس تو (3) زایل نشود. و د. سخن حکما آمده است : « اعدل
# ~~الداء الحسد ، فانه پنتصف من الحاسد للمحسود» معنی این سخن آنست
# ~~که : عادل ترین دردها حسد است که حاسد را در آتش خشم و حقد چندان مبتلی
# ~~دارد که داد محسود ازو بستاند . و در احادیث سلف آمده است که : از حسد
~~حذر
# ~~کنید که اول گناهی که در آسمان و (در) زمین بآن درخدای عاصی شدند حسد
~~بود :
# ~~در اسمان حسد ابلیس بر آدم که بفرمان خدای از سجده کردن او را ترفه
~~نمود ،
# ~~و در زمین حسد قابیل برهابیل تا (4) او را بکشت ، فاصبح من النادمین .
# ~~و هروقت که تو بمضرت نفس خود قیام نمائی، سعی دشمن در مخاصمت خود کفایت
# ~~کرده باشی که عداوت تو با ] نفس [خود مضرتر و با غایلهتر ازدشمنی غبر
~~تو تواند
# ~~بود ms312 . و هیچکس باصلاح ذات ، و نفع نفس ، و تهذیب خلق تو از تو سزاوار
~~تر
# ~~نباشد.

PageV01P522

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0622.png)

# شعر (1) : [18 ر
# و نفسک آݣرمها فانک ان نهن
### | علبک فلن تلقی لها الدهر مکرما
# پس از [حسد و بدخویی محترز باش واجتناب نمای. ومردم عاقل خود چرا
# ~~در کاری که خیر در غیر آن متصور (3) باشد رغبت نماید . و بدانکه تو
~~بنسبت (4)
# ~~مصالح و مهمات اند کی در میان بسیار کارها افتاده ، و حقیری در معرض
~~امورعظیم
# ~~ایستاده ؛ یس باید که خلاصهٔ‌ امنیت ، و منتهای غایت ، و قصار ای لذت و
~~راحت تو
# ~~آن باشد (5) که همت را برطلب منفعت نف خویش ، و احراز حظ آن ، واعراض
# ~~از معایب و مقابح مقصورداری، تا سلف صالح خود را خلفی صادق باشی،
### | بیت :)
# لا عذر للشجر الذی طابت له
### | اعراقه ان لا بطیب حناه
# و اساس خود را در اصانت نسب ثابت و مستحکم گردانی ، که مردمان را از
# ~~تو نفعی مأمول و متوقه باشد، و بانتفاعی (6) که از تو یابند وانق
~~وامیدوار توانند
# ~~بود ، که خیر عادت است ، و بر ارباب خرد اتباع و انتجاع [18 پ آن واجب
~~.
# ~~و شر لجاج است ، و بر اصجاب رأی توقی از آن مفترض . این نصیحت و امثال
~~این
# ~~یاد گیر تا ثمرهآ تعلم و فایدهآ استعمال آن ترا حاصل شود .

PageV01P523

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0623.png)

# (20) ای پسر ! اگر بحصول اسباب مسرات دنیا چون جاه و مال و امثال این
# ~~احوال . آمال مستسعد گردی ، و بآن درجه (1) رسی که متبوع و مقدم جماعتی
# ~~شوی ، و رجای محتاجان وامید منتجعان بمنافع ومنایع (2) تو منوط ومتعلق
~~گردد ،
# ~~بابد که از تکبر و بخوت و تجبر و استطالت (3) احتراز کنی، که از عج کیر
~~(4)
# ~~و تطاول ، رونق تو و طراوت (5) کار تو تراجع گیرد ، و نقصان پذیرد ، و
~~بنزدیک
# ~~دوستان ملوم و مذموم باشی، و مقت حاصل اید.
### | (بیت :)
# اذا کنت ذا فضل فانک مرمد(6
### | عیون الوری فا کحلهم(7) بالتواضع
# ساحب ms313 شریعت فرموده است : ان التواضع لا یزید العند الا رفعة
# ~~فتواضعوا (8) ، رحمکم الله! یعنی : نواضه مردم را داعیهٔ‌ مزید رفعت
~~است ،
# ~~تواض عادت کنید که خدای [19 ر] بر شما رحمت کناد! و با زیردستان و
~~محاومان
# ~~سلوک طریق رأفت و شفقت واجب دان ، و بذل مجاملت و معدلت و طلب سلامت و
# ~~استقامت ایشان چنان ارزانی دار که خواهی و راضی باشی، که آنکه از تو
~~بزر کتر
# ~~و بالاتر است ترا همان مبذول دارد و باتو همان طریق سیرد . و باید که
~~[مبرت و
# ~~احسان و انعام و امتنان تو بموقع استحقاق و موضه استیجاب باشد .

PageV01P524

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0624.png)

### | بیت :
# ان الصنیعة لا تکون صنیعة
### | حتی بصاب بها طریق المصنع
# ~~و باید که در امساک مبالغت ننمائی و بحد بخل نرسی، و همچنان (1) در
# ~~اعطا از اسراف تحاشی نمایی ، و علی الجمله در هردو طرف از تقتیر و
~~تبذیر محترر
# ~~باشی، تا از ثمرهآ تواب وثنا [2) محروم نمانی، وعمل تو باطل وسعی
~~توضایع نباشد
# ~~و درهمهآ حالات بادای شکر بر وفق رفق طلب مزید خبرات و مبرات لازم شمار
~~. و
# ~~هر گاه که خوت وتکبری بنفس تو راه خواهد یافت ، وشیطان غرور وسلطان عجب
# ~~برتو مستولی [ 19 پ ] خواهد گشت ، دفع نخوت و تجبر و اصلاح نف ا خود
# ~~بتذ کرحالت خویش در این عالم ، و زوال و انقلاب احوال آن ، وقلت وخساست
~~آنقدر
# ~~که از دنیای فانی نصیب و قسمت تو آمده است ، واحب شناس !
### | شعر :
# ما هده الدنیا سوی(3) قحبة
### | نبرز فی الزینة للزانی
# حتی اذا اغتر %~% باقآبا لها
### | مالت لا عراض و هجران
# ~~ما هیچ و جهان هیچ و م و شادی هیچ
### | میدان که نیی هیچ دگر هیچ مگوی PageV01P525
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0625.png)

# و از متابعت هوی و استجماع رای واستعمال مکر در طنب چیزی ومداخلت
# ~~کاری که بتو نوقع نکنند (1) تجنب و تحرز واجبدان : و ازمراح وهزل [
~~ومجون]
# ~~و -خن سخف (2) در مجالن اخیار و ابرار ms314 وارباب عقل وکیاست مرحذر باش ، و
# ~~نف خود را برذیلت (3) -فاهت ملوث مدار ، و همچنین احتراز و نحاشی نمای
~~از
# ~~احادیث نا منتظم نا وارد ، و کلمات متنوع متلون که کوئی : فلان کار
~~چنین بود و
# ~~بهمان چنان باشد . و غرض تو در آن نمط آن تصور افتد که سخن [20 ر] مضحک
# ~~گونی . و آن را ازباب ظرافت و خوش سخنیشماری ، و کلام خود را سرمایهآ
~~استهزا
# ~~و استخفاف کنی ، و نام طیبت بر آن نهی ، چه این طریقت زینت و شاوه و
~~جمال
# ~~و قدر مردم را ببرد و در محافل و مجامع بهوان و مذلت سرایت کند و موجب
# ~~حرت و معقب ندامت گردد
# (41) ای پسر 1 همیشه بچشم خویس نطر بر اخیار و عقلا دار ، و بگوش خود
# ~~استماع و اصغای کلام ایشان کن : و ذهن و ضمبر خویش را ، در قبول سخن و
~~در
# ~~اقتفای سیرت (4) واقتدا بنت ایشان ، وقاد (5) وصافی کردان : و بدانکه
~~این معنی
# ~~ترا در بلوغ خیرات ، و تحصیل مرادات ، و ادراک منافع و فواید ، بهتر
~~معاونی ، و
# ~~نیکوتر معاضدی باشد . و هر کس که برمناهج خیرات استمرار نماید ، و
~~احسان و
# ~~نیکو کاری را ملتزم باشد ، از مزید توفیق و موهبت معونت، محروم وبی
~~نصیب
# ~~نماند ، که کفتهاند : ( المحسن معان) PageV01P526
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0626.png)

# ~~ترجم ادب وجیز
### | شعر :)
# من بهعل الخیر لا یعدم جوازیه
### | ن (1) بدهب العرف بین الله والناس
# (33) ای پسر ! ظن مبر و مپندار و تصور میار که سلوک ا 20 پ] طریق شر
# ~~بنزدیک بدان ، خوشتر و آسانتر و بمطلوب و مقصود ایشان مراجه (2) تر از
~~آن
# ~~باشد که التزام خیر واهتمام بر بنزدیک نیکان ، چه هر کس که بر خیر تو
~~فر نماید
# ~~و آنرا عادت گبرد بهیچ چیر دیگر جز آن التذاذ (3) و انتفاع نیابد ، و
~~در هیچ کار
# ~~غیر خیر راغب نباشد و مایل و ملتفت نگردد .
### | (بیت :)
# تر کنا لاطراف القنا کل لدذة
### | فلیس لنا الا ms315 بهن لعاب
# (23) ای پسر : درممارست ومراولت کاری که ترا سانح و عارض گردد . یا در
# ~~مغالبت دشمنی که خواهیتا بقضیت حزم براو ظفر یابی وعدت استظهار و
~~استنادی(4)
# ~~بدست آری که مظنهآ علبت وقوت تو باشد ، باید که استشا(ر) ت ارباب رأی و
~~کیاست
# ~~و اصحاب فطنت و حصافت واحب دانی، که هر که در اموری که بامضا و اتمام
~~آن
# ~~رعست نمود ، و قدم اقدام در حد اهتمام آن نهاد ، دست در مشاورت
~~خردمندان زند ،
# ~~و بنصحت ناصحان اعتصام سازد ، از سقط و غلط درحصنی حصین گریخته باشد ،
~~و PageV01P527
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0627.png)

# ~~بر کنی رکین التجا [21 ر] کرده و آمن گشته . و در ملابست فعل خویش پیش
~~از
# ~~حلولمواقه حزم واضطرار ، عنان اختیار بدست داشته ، که مشاورت اسحاب
~~تجارب
# ~~و خرد عدتی و عتادی کامل و ابهت و شوکتی تمام است . و هر کس که از تفرق
~~و
# ~~تفرد رأی (1) و خطای فعل خود حذر نکند و نیندیشد ، بتضییع سعی وابطال
~~طلب
# ~~خود رضا داده باشد . و بعبث (2) عمل خود اقرار کرده
### | (شعر:)
# خلیلی لیس الرأی فی صدر واحد
### | اشیرا علی الیوم ما تریان
# (44) ای پر  اندیشههای دنیا را چون سرعت مفارقت و عجلت تقلب آن ،
# ~~معلوم و مقرر است از خود دور کردان ، و شدت و سعوبت مشقنها و مکاره
~~دنیاوی ،
# ~~بتوقه رخا (3) و سهولت و آسایشی که برعقب آن مأمول و متیقن است تحمل
~~کن،
# ~~که زهد و قناعت را در دنیا بعد از آن عوضی نفی و اجری جزیل خواهد بود ،
# ~~[21 پ] بهنگامی که حاجت تو بیشتر از آن باشد که اکنون است (4)، ولا(5)
# ~~-0-د
# ~~تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین .
# (25) ای پسر ! چون کسی از تو سؤالی کند در جواب آن تثبت و تأنی واجب
# ~~شناس ، تا اجابت تو از سر تدبر و نصیرت باشد ، وچون تو از کسی مسئلهای
~~خواهی
# ~~پرسید ، اول نقضی که اورا برسؤال ومقال تولازم و وارد خواهد ms316 شد، درخاطر
~~آر(6) ، PageV01P528
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0628.png)

# ~~و رد و دفع (1) تقض و اعتراض او بیندیش ، تا جواب معارضه و مناقضهآ
~~[او] بفهم
# ~~خویش از پیش آماده کرده باشی، و بر وفق (2) اصابت رفته، وبمراد (3) و
~~مطلوب
# ~~خود برسی و از هفوت و عثرت آمن توانی بود .
### | بیت :)
# قد ر لرجلک قبل الخطوموضعها
### | فمن علا زلقا عن غرة زلجا
# و بدانکه هیچ وسیلت ترا در استمالت مردمان و تألف قلوب ایشان و تقریب
# ~~خواص و عوام بتدریج بمحبت و الفت تو چنان نیست که باول متابعت ایشان
~~واجب
# ~~دانی، و خود را بکلی با تحری (4) مراضی ایشان دهی ، وهوای مراد ایشان
~~[22ر]
# ~~رابرهوای مراد خود (5) ایثار کنی، تا ایشان بر سبیل اقتدای بتوهمین
~~طریقت وسنت
# ~~برزند (6) ، و از جانبین قواعد مصافات و مواخات تمفید پذیرد . و هروقت
~~که کسی
# ~~باتو نزاعی کند ، و در نجح مطلوب تو ابا نماید ، ومیل او بغیر بغیت
~~وخلاف ارادت
# ~~تو باشد ، تو نفس خود را بر اتباع عادت ولزوم طریقت او اکراه کن(7) ، و
~~بتکلف
# ~~وجهد متابعت او نمای ، تا او را برفق و تدریج از رأی وعزیمت او بگردانی
~~، و با
# ~~سمت هوی (8) ومراد خود آوری ، وبمطلوب و مقصود خویش رسی ، وعاقبت سعی
# ~~و فضیلت رآی خویش محمود و منجح یابی . و با مردمان بخلاف طریقت و عادت
# ~~ایشان مجالست و معاشرت مکن ، و بر آنچه بالای طاقت ایشان بماند (9) و
~~در استطاعت PageV01P529
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0629.png)

# ~~ایشان نیاید تکلیف منمای . التماس آن ازایشان جایزهدار کههمیسی
~~ارتوحمیسه
# ~~نفور باشد . و آنکس که بر او حملی و کلفتی نهاده باشی کهفوق طاقتش باشد
~~، و از
# ~~تحمل و تجشم او رنجور و [22 پ) کوفته (1) گردد از صحبت تو اجتناب
~~نماید،
# ~~و آیگاه از اخوان ویاران تنها مانی و ترا مونسی نباشد که بصحبت و محبت
~~او راحتی
# ~~طلبی ، و دوستی نماند که بمودت او مستأنس باشی . و هر که او را دوستان
~~و برادران
# ~~نباشد (2) مردم او را ms317 (از اهل) مروت ندانند ، و هر که او را مروت نباشد
~~در هیج
# ~~کار (3) باوامید ندارند . و درسخن حکما آمده است : «المرؤة الجمع بین
~~الدنیا
# ~~والدین، والتوقی من سخط الخالق و ذم المخلو قین » یعنی : مروت
# ~~آنست که میان مصالح دنیا و فرایض دین جمع کنی که اخلال بیکی راه ندهی ،
~~و از
# ~~خشم آفرید گار و مذمت مردمان بر حذر باشی . آوردهاند که چون بوالعینای
~~(4)
# ~~شاعر دو مدح عبدالله بن طاهر که انشاد (5) میکرد بدین دوبیت رسید .
### | (شعر :)
# یا من نؤمل ان یکون خصاله
### | کخصال عبدالله انصت واسمع
# اصدق وعف وجد و انصف واحتمل
### | واصفح و کف و دار واحلم واشجع PageV01P530
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0630.png)

# ~~فرجم ادب وجیز
# ~~[23ر]عبدالله گفت : «قد جمعت تفاریق المرؤة فی هدالبیت» :
# ~~یعنی : شعب وانواع مروت را درین بیت جمه کردهای . و علی الحقیقة این
~~است که
# ~~هر که این اوامر را که آن شاعر گفته است متمشل باشد ، و با مردمان باین
~~خصال
# ~~زند گانی کند ، او را دوستان بسیارخیزند ، و زبان طاعنان ازخود کوتاه
~~کرده باشد .
### | (شعر :)
# ~~--5-5
# ~~و من یجعل المعروف من دون عرضه
### | 5و
### | بفره ومن لا یتق الشتم بشتم
# کسی که او نظر عقل در زمانه کند
### | چنان سزد که همه کاز عاقلانه کند
# قتاعت است و مروت نشان آزادی
### | نخست خانهآ دل و قف این دو گانه کند
# ~~(26) ای پسر ! ملامتی که ناصحان ترا کنند غنیمت شمار ، و تحذیر(ی) که
# ~~ترا نمایند از آنچه مخالف حق ومباین صواب باشد آن را حظی جزیل و و عظی
~~مفید
# ~~پندار، و خوار مدار . و در هیچ کار ضجرت و تنگ دلی و قلق و بی آرامی
~~بخود
# ~~راه مده . و بمکروهی حقیر که امروز تحمل کنی مضرتی عظیم [23 پ] را که
~~فردا
# ~~محذور و متوقع باشد (1) از خویش دفع کن .
# ~~(47) ای پسر! نفس خود را رام(2) و مرتاص گردان، تااز کسی که بمرتبه
~~بالای PageV01P531
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0631.png)

# ~~تواست و تو اورا برخود فضیلتی ms318 شناسی و تفوقی دانی، رایی17) که مخالف
~~هوای توباشد
# ~~احتمال کند . و قبول این نوع احتمال نفس خویش را معتاد وملکه کن، چه تو
~~بتفوق
# ~~و فضیلت آن کس از آن روی اقرار دادهای تا در هیچ کار مخالفت او نکنی ،
~~و با او
# ~~لجاج و اصرار ننمائی ، و اگرنه از این وجه برزی (2) تو کسی (3) را بر
~~خود
# ~~رفعت وفضیلتی ندانستی . وهر ک که غیری را برخود فضلی نشناسد بحقیقت و
~~ضیع
# ~~اوست .
# (28) ای یسر! ملازمت حماعت واجب دان و مخالفت ایشان منمای ، وایشان
# ~~رابرقصد خود اعانت و تحریض (4) مکن، بآنکه مجانبت [ ایشان] اختیار کنی،
~~و از
# ~~ایشان اعراض و انقباض نمائی ، و بانفراد و استبداد کاری پیش کیری ، که
~~اگربراین
# ~~جمله روی بعداوت جماعت اقرار داده باشی، و همگنان چون بمعادات تو کمان
~~برند
# ~~ترا نشانهآ قصد خویشسازند ، [24 ر]ا ، وبرمعاندت تو مجتمع کردند ،
~~وبمخالفت تو
# ~~برخیزند .
# (29) ای پسر ! با پادشاه و کسی که ترا طاقت مقاومت و مبالغت او نباشد
~~برابری
# ~~و همسری مجوی، و طریق مکابره ومبارات مسیر.
### | (بیت :)
# اری العنقاء تکبر ان تصادا
### | فعاند من تطیق له عنادا PageV01P532
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0632.png)

# ~~ترجمهآ ادب وجیز
# و از سروثوقی که از ملاحظت(1) آثارعنایت بوقت رضای ایشان ترا حاصلشده
# ~~باشد ، و موجب غرور تو گشته با ایشان از وجه انبساط اختلاط مکن ، که
~~ملو کن
# ~~زود خشم و دیر رضا باشند . و هر که با پادشاه مکابره کند همچون کسی
~~باشد که
# ~~بر مکابرهٔ‌ موت اقدام نماید ، وهر که مکابرهآ موت جایز شناسد ذلیل
~~بحقیقت آنکس
# ~~باشد .
# (30) ای پسر ! مجالست علما و موانست حکما لازم شناس بآن شرط که با
# ~~ایشان سبیل مصادقت وموافقت مسلوک داری ، ومکاشفت [2) و مخالفت جایز
~~نشماری .
### | (بیت :)
# فدارهم ما دمت فی دارهم
### | و ارضهم ما دمت فی ارضهم
# تا بنزدیک جمهور مردم [24 پ] پسندیده باشی ، و ذکرتو درافواه قرین
# ~~محامد و مدایح گردد ، و از مکاره ( و) مکایدمتعنتان (3) سلامت باشی .
# (31) ای پسر ! اگر ms319 ترا فضیلت منزلت و علو درجتی باشد بان بر مردمان
# ~~تکبر مکن ، و استطالت منمای که در چشم ایشان حقیر و بیقدر شوی ، و
~~مستحق
# ~~ملامت و مستوجب مذمت گردی ، ومثل تو مثل کسی باشد که مردم را برخود
~~اغوا
# ~~کند و بر نشر معایب خود اعانت دهد .
# (32) ای پسر ! در معاشرت با خلق سه عادت را ملتزم باش : اول دوستی و
# ~~موافقت با اخیار وعلما ،دوم اصطبارو وقار برافعال واقوال اشباه و اکفاء
~~، [و] سوم PageV01P533
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0633.png)

# ~~اجتناب از مجالست و مخالطت اشرار و سفها ، تا از دوستی و اتفاق علما
~~آراسته و
# ~~متحلی کردی (1) . و اشباه و اکفاء چون با ایشان بمصابرت معاشرت کنی ، و
~~جادهآ
# ~~تحمل و تفضل سپری بتو مایل گردند و نفور نباشند ، و ترا اخوان واعوان
~~حاصل
# ~~و موصوف نکردی، که صحیت ایشان غرور و جهالت است ، و مقارنت (و) مقاریت
# ~~ایشان مکروه و محذور ، و مرنم هر کسی را از ابنای جنس قرینان و
~~همنشینان
# ~~او شناسند.
### | شعر:)
# عن المرء لا تسأل وابصر قرینه
### | فکل قرین(2) بالمقارن یقتدی
# منشین با قرین بد که شوی
### | همچنو (3) زشت نام و بی آزرم
# آنکه خود بد بود ندارد عار
### | گر ترا بد کند ندارد شرم
# (43) ای پسر ! چون بمجلسی که درو تنازعی و تحاکمی باشد حاضر شوی،
# ~~و بجواب آن تنازع ومقالت محتاج ومضطر گردی ، وخود یمکن که مداخلت و خوض
# ~~در آن مجارات و ممارات (4) از جملهآ مهمات و مصالح اغراض و مقاصد تو
~~باشد ،
# ~~باید که جواب آن سخن پیش (از آن) که بکوئی و اختیار از دست بدهی، بر
~~نفس
# ~~خویش عرضه کنی .

PageV01P534

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0634.png)

### | (بیت :)
# سخن تا نگوئی توانیش گفت
### | ولیکن چو گفتی نتانی نهفت [25 پ ]
# و در تتبع وجوه و خطای آن بغایت اجتهاد برسی(1) ، و معارضهآ آن قوم
# ~~انفراد خویش، نه ازروی مکابره ومعاندهآ ایشان و راه تکبر و استطالت
~~کنی، که (2)
# ~~همگنان در مخاصمت تو یکدل و یک ms320 زبان شوند ، و بر اقامت جواب سخن
~~تواتفاق
# ~~و اجماع کنند ، و بمعاضدت و مظاهرت (3) یکدیگر بتتبه حدیث واقتفای
~~معایب
# ~~واظهار مساوی تو مشغول گردند . یس تعهد کار و تحفظ نفس خویش در امثال
~~آن
# ~~مجااس از لوازم (4) شناس .
### | شعر :)
# مردم ییش بین بکار اندر %~% نه فرو ماند و نه آزارد
# دش بیمی سر همر منذیست %~% پیش بین اوه ر1 بپا آرد
# و چون با اکفای خود و کسانی که در سن و مرتبت برتو تفوق داشته باشند
# ~~مجمعی حاضر شوی ، درصدر مجل و مقام رئیه قوم «جایگاه صاحب فضیلت
# ~~جماعت ، منشین که از شکوه آن محل و مهابت آن مثابت (5) همگنان نظرها
~~برتو
# ~~گمارند ، وبمنزلهآ تصدر ترا متکفل ریاست محفل بشمارند ، و تو بجواب هر
~~کار(9)
# ~~که حاضران مجلس [26 ر] را پیش آید ، وحدیشی که در آن خوض نمایند ضمان
~~PageV01P535
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0635.png)

# ~~کرده باشی ، و خود را زعیم و صاحب عهدهآ امور آن قوم ساخته ، که اگر در
~~آن
# ~~جواب و قیام بدان سانح از تو تقصیری ظاهر شود ، عیب آن بتو عاید گردد ،
~~وبدان
# ~~مستوجب استهزا وعرضهآ استخفاف آن قوم کردی . وچون برقصور و نقصان
~~تواطلاع
# ~~یافتند، بعد از آن اگر سخنی پیوندی اصفا و استماع آن ننمایند ، وبجواب
~~حدیث
# ~~تو مبالات نکنند . و اگر اجابت تو بر قاعدهآ اصابت باشد و سخن مهدب
~~[مرتب]
# ~~گویی ، چون اول بمقام صدرمجمع درمعرض صلف (1) و استحقاق زعامت (2) خود
# ~~را جلوه کرده باشی ، از حلیهٔ‌ فضیلت احسان کلام و تحسین حاضران عاطل
~~مانی ،
# ~~و ترا سابق و مبرز ندانند ، ومع ذلک آمن نتوانی بود که در آن مجلس کسی
~~دیگر
# ~~در علم وادب نظیر و مقابل توباشد(3) ، یا از تو زیادت، و به احراز خصل
~~(4) سباق ممتاز
# ~~و فوق کیل ذی علم علیم.
### | (شعر :)
# آن خدایی [26پ] که او بکن فیکون
### | در نهاد تو آبن نهاد نهاد
# هت ممان دز (5) آنچه هست ترا
### | دیگری را از آن فزونتر داد
# و ms321 چون تو بحضور آن صاحب فضیلت در صدر محفل نشسته باشی ، و بمکان
# ~~زعامت و رباست آن طیفه تظاهر کرده از عارنقصان ، و عیب تخلف ، خجل
~~گردی؛
# ~~چه هر کس که در میان جمعی بالای [ایشان] نشست و دعوی تقدم آن قوم کرد ،
# 2- خ : رعایت . %~% 2 - خ : نباشد.4 - خ : فضل .

PageV01P536

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0636.png)

# ~~ترجمه ادب وجیز
# ~~خود را بر آن حاضران و جلسا در سن یا درعلم فضلی نهاده باشد ، و تفوقی
~~دانسته:
# ~~که مستحق فضل ، کسیتواند بود که باجماع ارباب مقام در سن یا درعلم
~~ازدیگران
# ~~زیادت باشد . پس از تقلد این منزلت و ضمان این عهدت احتراز نمای ، و
~~تظاهر
# ~~مکن بآنکه تو براسرار و اخبار و مسار و مضار اهل آن مجلس مطلع گشتهای،
~~و دقایق
# ~~احوال ایشان شناخته ای ، تا(1) اگر در آن میان عیبی و منقصتی باشد بآن
~~ملوث نگردی،
# ~~و بسلامت از آن مقام و موقف بیرون آئی . و نیز در صف نعال و بجایگاه
~~[27 ر]
# ~~سفله و اراذل منشین ، که بعجز نفس وقصور مرتبهآ خویش حکم کرده باشی، و
~~از
# ~~دنائتهمت خود خبرداده، و بهوان ومذلت راضی بوده ؛ که هر که در زمرهآ نا
~~کسان
# ~~و صف خسیسان اختسار نشستن کرد علی الحقیقة بضعف و سخف رأی خویش اقرار
# ~~داده (2) باشد . پس از عقل آن اقتضا کند ، و بخرد چنان لایق نماید که :
~~بمحافل
# ~~جلسا و نظرا[ و مجالس اقران ] و اکفاء در اختیار جایگاه خود طریق
~~اقتصاد و
# ~~توسط سیری ، ودرشناختن حد مقام ومجلس خود شرط انصاف و سویت نگاهداری .
# ~~در اخبار صاحب شریعت آمده است که : رحم الله امرء أعرف قدره ولم یتعد
# ~~طوره ، یعنی : خدای بر آنکس رحمت کناد که قدرخویش شناسد و از حدخویش
# ~~تجاوز جایز ندارد . و علی الجمله چون این دقایق نصایح و [ نکت ] مصالح
~~بدانستی
# ~~و (از) لوازم وموجبات هرمحل ومقام بشناختی(3) ، بجایی نشینی (4) که
~~بسوی (5)
# ~~خود اختیار کنی ، و بآن رضا دهی ، که قبول و ms322 استعمال [27پ] این مواعظ
~~(6) که PageV01P537
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0637.png)

# ~~گفتم در قوت رأی و متانت خرد و زینت و شکوه کار تو منافع ظاهر و فواید
~~وافر
# ~~نماید .
### | بیت :)(1)
# تا نوانی مجوی جای کسی %~% که بیایه ز تو بنندتر است
# بکلاه کیان مدار امید %~% که همه بیم مرگ و در دسراست
# طلب آن خطر چه باید کرد %~% که از وجان ومال بر (2) خطر است
# و چون درمجلسی ازغیر تو سخنی پرسند ، و نشانهآ سؤال ، دیگری باشد ،
# ~~برمسؤل در رد [سخنا سبقت مجوی ، و در جواب مبادرت منمای . چنانکه از
~~غایت
# ~~حرص بر کلام ، وفرط و لوع بجواب، ینداری غنیمتی (3) یافتهای . یا نجح
~~مطلوب
# ~~و غرضی دیدهای؛ که درین باب مسؤل حقبر وخوار داشته باشی . و در کازی که
~~غیر
# ~~تو صاحب عهدهآ جواب آنست سائل را بر اعترام «تتبه خود حث و بعث کرده،
# ~~کالباحث عن حتفه بظلفه ، و بفضوای خرد را در عشوه و عقنهای (4) که
# ~~نهایت عهده و مخل آن ندانی افانده
# فا یاک والا مر الذی ان توسعت
# موارده ضاقت علیک 28 ر المصادر PageV01P538
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0638.png)

# در سخنان فیثاغورس حکیم آمده است که : خساسهآ الا نسان تعرف
# ~~مشیئین : بان بکثر کلامه فیما لا ینتفع به ، او خیر بما لا یسئل
# ~~عنه ، معنی : آنست که نا کسی و دنائت مردم . بدو چیز توان شناخت : (یکی
# ~~آنکه در کاری که او را از آن انتفاعی نباشد سخن بسیار گوید ،) و دیگر
~~آنکه آنچه
# ~~از او نیرسند خبر دهد وحکایت کنه.
### | عر
# أن کان منطق ناطق من فضة
### | فالصمت در ز انه1) الیاقوت
# (34) ای پسر ! چون بر [2) مائدهای حاضر باشی بموضعی که طعام از آنجا
# ~~آرند (3) نظر میفکن (4) ، و بآن طرف التفات منماتی ، و در آن مقام عنان
~~تمالک
# ~~بدست دار ، و برخود مالک باش . و اول کسی مباش که دست [ بطعام برد ،
~~وسبقت
# ~~جایز مشمار ، وآخر کسی مباش که دست [ از ] نان (5) و خوان (6) بکشد ،
~~که
# ~~همه کس بشره نفس و ms323 غلبهآ حرص تو حکم کنند (7) ، و بسورت شهوت معروف و
# ~~موصوف گردی، پس در چنین مواطن و مواضع از امثال این(8) عادات و و
~~صمتها[28پ]
# ~~که باد کردم اجتناب نمای، و در تصبر و تثیت وتأنی اعتصام لازم شناس ،
~~کههر که
# ~~باندک قناعت نماید از بسیار انتفاع نیابد .

PageV01P539

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0639.png)

### | نظم :)
# ~~اقنع من افییس بالمیسور تحظ به
### | فلا خلاف لما اربی علی القوت
# ~~فوت و در سحاب امسکا رمقا
### | فما التنافس فی در و باقوت
# ~~و بحقیقت (نفس) تو آن ملکه و عادت گیرد که تو او را بر آن تکلیف کنی ،
# ~~و بآن سمت و سمت اشتهار یابد که او را بر آن معتاد و مرتاض گردابی .
### | (شعر :)
# نا صاحب النفس التی لم تزل
### | تدعو الی اللذات او نشره
# ان انت لا تکرهها (1) مانعا
### | صرت بها فی عین ما تکنره
# ~~(35) ای پسر ! عرض خود را از شوائب و معایب صیانت کن ، و آبروی خود
# ~~در مظان (2) هوان و مذلت مریز ، و نفس خود را در معرض خواری [وابتنال]
# ~~میار ، بآنکه از کسی سؤال کنی ، و دست انتجاع و استماحت بمسؤلی برداری
~~، که
# ~~اگرحاجت تو وفا نشود، و رجای تو بنجاح نرسد ، رد او بر تو عاری باشد .
~~و اکر PageV01P540
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0640.png)

# ~~امید تو روا کند، منهل عطای او ازشایبهآ [29 ر] منت صافی نماند ، وثقل
~~امتنان
# ~~او برتو دشوار آید .
### | بیت :)
# لنقل الصخر من قلل الجبال
### | احب الی من منن الر جال
# (36) ای پسر! در توانگری و تمول و یسار و تجمل ، زند گانی نیکو کن
# ~~و از حصول مال و شمول ثروت و مساعدت بخت و مسامحت روز گار، تغیر باخلاق
# ~~و عادات خویش راه مده ، وسخاوت وسماحت بعادت گیر، و بحطام زایل دنیاوی
~~بخل
# ~~منمای ، که هر که ملابست توانگری و طریقت معاش در مال داری ، نه
~~برقاعدهآ
# ~~مکارم اخلاق و نیکو کاری پیش کیرد ، در تهمک و بطالت و طرب و بطر که
~~مذموم
# ~~و ملوم ms324 جمهور خلق است افتد .
### | (بیت :)
# نعمة الله لا تعاب ولکن %~% ر بما استقبحت علی آقوام
# و از مال و یساری که در عاجل الحال بتو رسد، و از زوال وانتقال و فنا و
# ~~انقضا [ی آن] تا ببس (1) مدتی آمن نتوانی بود ، و بپایداری و دستیاری
~~آن اعتداد
# ~~و اعتماد نشاید کرد، و بدوام آن و ثوق نتوان داشت، بطروعجب بخود [29 پ]
~~راه
# ~~مده ، و باقران واکفاء [ مفاخرت و] منافرت مکن PageV01P541
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0641.png)

### | (بیت :)
# چه باید نازش و نالش ز اقبالی و ادباری
### | که تابرهم زنآی دیده ته این بینی نه آن بینی
# و مسکینان و درویشان را خوار و حقیر مدار ، تا از فیض [و] فضل الهی
# ~~مستحق و] مستوجب تمول و ثروت باشی وهم چنین در در ویشی و حالت دست
~~تنگی(1)
# ~~[طرایق حسن] معیشت ، بتجلد (2) مسلوک دار ، بآنکه صیانت [ نفس] خود از
# ~~خساست و دنائت واجب دانی ، و عرض خویش را از ذل سؤال و استماحت ارذال
# ~~منزه داری.
### | (شعر :)
# خلقان لا ارضاهما لفتی: %~% بطر الغنی و مذلة الفقر
# و بآنچه خدای تعالی ترا روزی کرده باشد قناعت نمای ، گه زند کانی نامرضی
# ~~[و احتمال ] واختیار مذلت تضرع و تخشع ، و اظهارضعف و انکسار در
~~فقروفاقت،
# ~~شرف مردم را باطل ومضمحل گرداند ، و بخمول ذکرعاید باشد ، و موجب
~~عیبوعار
# ~~گردد . و در سخن امیرالمؤمنین علی علیه [30ر] السلام آمده است :
# ما احسن تواضع الآغنیاء للمفقراء طلبا لما عندالله ، و احسن
# ~~منه تیه (3) الفقراء علی الاغنیاء تو کلا علی الله . تفسیرش آنست(2) که
# ~~ازطریق تعجب فرموده است که : چون(5] نیکو است تواضع توانگران درویشان و
# ~~مساکین (6) را ، که بآن طلب ثواب و رضای خدای تعالی کنند ، و نیکوتر
~~است از PageV01P542
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0642.png)

# ~~آن سیرت تکبر درویشان بر توانگران بآنکه تو کل همه بر آفرید گار عز وجل
# ~~دارند ، و (ر) جای خویش جز بحضرت صمدیت او رفع نکنند ، و بنفع و ضر(ر)
# ~~از غیر او مبالات ننمایند ms325 ، وعلی الحقیقة پیرایهآ همهآ آداب مرضیه و
~~سرمایهآ معایش
# ~~حمیده باجمال ، در این کلام شریف داخل است ، و بقبول این یک موعظت (1)
~~، از
# ~~نصایح و آداب دیگر که ذکر رفت استغنا حاصل .
### | شعر
# اذا قالت حدام فصد فوها
### | فان القول ما قالت حذام
# (27) ای پسر ! چون در مصاحبت جماعتی رفقا و مرافقت [30 پ] قومی
# ~~اصحاب بسفر[ی] روی آری ، و (رأی) و عزیمت طرفیداری ، باید که خود را
~~بامر
# ~~و نهی و تقلد مصالح طریق از کمترین آن قوم همراهان ، اولی نشناسی؛ که
~~درحسن
# ~~مصاحبت وشرط مرافقت ، خامل ذکر و نازل مرتبه را همان حق است که رفیع
~~قدر
# ~~وبلند درجه را . واز این وجه گفتهاند : الرفیق تم الطریق ، یعنی : اول
~~مرافق
# ~~وموافق بدست باید آورد، پساز آن پای عزیمت در راه نهاد . و نیز خاموشی
~~راواجب
# ~~شناس که در میان آن مصاحبان غیر تو کسی باشد که سخن مصلحت بگوید ، و آن
# ~~مهم از تو کفایت کند . و باین قضیت اگر آن قوم را خیر [ی] ومنفعتی
~~حاصلشود،
# ~~تو بهیچ حال از احراز حظی و ادراک نصیبی از آن محروم ومهجور نمانی .
~~واگر
# ~~مکروهی پیش آید و محذوری واقع گردد ، تو بسلامت باشی ، ومستحق ملامت و
~~PageV01P543
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0643.png)

# ~~مذمت همراهان وعرضهآ(1) عتاب وانکار رفقای خود نشوی ، که : من صمت نجی
~~.
### | بیت :)
# خامشی را حصن ملک [31 ر] انزوا کن ور بطبع
# خوش نیاید نفس را گوزهرخند وخون گری
# و نیز از آن تبعت (2) مضرتی بتو نرسد (3) که آن محض نحوست و عین شوم
# ~~شمرند.
# (38) ای پسر ! چون در شهر (ی) غریب و ببقعهآ بیگانهای رسی که ترا با
# ~~اهل آن موضع سابقهآ معرفت و و سیلتی نباشد ، و بکسی از آن زمره اتصالی
~~نداشته
# ~~باشی ، روی بمحفلی آر ، و قصد جایی کن ، که اجتماع و التقای اهالی شهر
~~را معین
# ~~باشد، و درحاضران مجلس تأما کین، و نظراعتبار و اختیار بر اعیان آن
~~مکان گمار،
# ~~هر کسرا که بحن ms326 صورت وزی پندیده و سمت (4) ارباب خرد و تمیز ، متحلی
# ~~ومتوشح بینی ، و او را بنردیک اهر ان مقام قبولی بابی ، باو توسل نمای
~~، و دست
# ~~انتساب بدامن مخالصت او زن ، و در حوائج و مهمات خویش با او استعانت کن
~~، و
# ~~مادام که آنجا باشی مجالست و مجاورت او لازم دان ، که بهیچ حال آن مجلس
~~و
# ~~مقام را از طالب اجر و ثوابی ، ی راغ [ به ] مدح [31 پ] و تنایی خالی و
~~عاطل
# ~~نیابی ، که بداعیهآ یکی ازین دو خصلت از تحیت او بتحیت (5) [و] ترحیب و
~~تقریب
# ~~تو میل کند، وترا بر نجح مطلوب و درک مقصود تو معونت دهد .
# (39) ای پسر ! عذر مخواه از کسی که خواهان آن نباشد که ترا معذرتی
~~PageV01P544
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0644.png)

# ~~ماند ، (1) و صحیفهآ تنصل (2) و اعتذار مخوان پیش آنکه از استماع تقریر
~~حال تو
# ~~اعراض نماید (3)، که آنجا سخن تو نامفید باشد .
### | شعر :
# من لم یکن للوصال اهلا %~% فکل احسانه ذنوب
# واستعانت و استمداد منمای از کسی که نخواهد و راغ آن نساشد که اسعاف
# ~~حاجت و انجاح طلبت ترا از قبل رأی و تلقای نفس خویش یا بتوسط و تشفع
~~غیری
# ~~وجهی اندیشد و وسیلتی سازد .
### | (شعر :)
# درد دل خویشتن چرا باید گفت
### | در پیش جماعتی که درمان نکنند
# (40) ای پسر ! چون منعمی درحق(4) تواحسانی کرده باشد ، وحق اصطناع
# ~~وتربیت او در ذمهآ تو متوجه گشته کفران جایزمدار ، [2 ر] فالکفر مخبثة
### | *سر
# ~~لنفس المنعم . و بآن صنیعت ونعمت اهانت منمای ؛ الا لعن الرحمن من لفر
# ~~النعم ، وآنرا بقلت ثنا وشکر مقابد مگردان، که بقبول عطای آن منعم اورا
~~برخود
# ~~حق انعام و مکرمت ثابت کردهای، و آنرا طوق گردن خود ساختهای ، و چون تو
# ~~بجای کسی احسانی کنی و انعامی نمایی ترتیب آن صناعت (5) و ترشیح غرس(6)
# ~~آن مبرت(7) واجب دانی، بآنکه بدان منت بسیارننهی ، و هروقت اعادت ذکر
~~آن PageV01P545
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0645.png)

# ~~نکنی ، که موجب خجلت و سبب شر ms327 مساری آنکس باشد ، تا در سخاوت و کرم
# ~~چنان باشی که گفتهاند :
### | (بیت :)
# مستان بادهٔ‌ صلتت را فدید کس
### | کز رنج منت تو ببخشش خمار کرد
# اذا الجود لم یرزق خلاصا من الآ ذی
### | فلا الحمد مکسو بآ ولا المال ناقبا
# چه این طر [1] یق وعادات که ذکر رفت اخلاق ترا مهذب گرداند ، و ترا
# ~~در نظر نظر او بمجالس [32 پ] اکفاء آراسته (1) و موقر کند.
# (41) ای پسر! نفس خود را حلم(2) و سکون و وقار و تبات ، عادت و ملکه
# ~~گردان ، چنانچه (3) در وقتخشم ، غلبهآ غضب توبآن حدنرسد که حجابعقل
~~ورأی
# ~~تو شود ، و ترا از سنی (4) اخلاق حمیدهآ تو باطراف خلاف عادت مألوف برد
~~. و از
# ~~توابع مذموم و نتایج نامرضی غضب احتراز نمای .
# در سخن حکیم سقراط آمده است که : اذا غضب الا نسان لم یؤد
# ~~عنه (5) اللسان الا الخطا . و کما أن السکران لا یعرف قبح سکره
# ~~الا اذا رآه من غیره ، کذلک الغضبان لا یعرف قبح غضبه الا
# ~~ما یری من اثره ، یعنی : هر کس که خشم براوغالب شود زبان او جز از سخن
~~PageV01P546
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0646.png)

# ~~خطا عبارت نکند ، و چنانکه مردم مست زشتی حالت سکرنداند تا آن اثر
~~ازمستی
# ~~دیگر مشاهدت نکند ؛ (همچنین) مردم خشمناک قبح غضب نشناسد تا بندامت (1)
# ~~عاقبت ونتیجهآ نامرضی آن میتلی نگردد - تا اینجا تفسیر(2) سخن حکیم است
~~- ودر
# ~~حالت (3) سورت خشم و فورت [33 ر] غضب عقوبت جایز مدار ، که بعد از آن
# ~~اگر برو(4) ندامتی آرد . بر تلافی و تدارک آن تمکن واقتدارنتوانی داشت
~~. وبسیار
# ~~باشد که در حالت غلبهآ خشم برعقوبت کسی که مستوجب عقاب و عذاب نباشد ،
~~و بر
# ~~تعریک و مالش او رأی و ارادت تبود اقدام افتد، که در عقب آن عقوبت
~~بعاجل مضرتهارا
# ~~توقع باید داشت ، و در عاجل تبعت و کناه آن باقنی ماند ، و تو بآن
~~طبیعت و عادت
# ~~در میان مردم بخفت و تهتک منسوب گردی، و از این ms328 روی گفتهاند : ملکت
# ~~فاسجح ، یعنی : بر کسی چون مالک باشی ازو عفو کن ، ومؤاخذت منمای .
### | بیت) : (5)
# خشم و شهوت جمال حیوان است
### | علم و حکمت کمال انسان است
# تا تو از خشم و آرزو مستی
### | بخدا گر تو آدمی هستی
# خشم و شهوت بزیر یای در آر
### | تا مگر آدمی شوی یکبار [33 پ
# (44) ای پسر ! تحرز و تجنب واجب شناس از آنکه در میان مردم ببد گوئی
~~PageV01P547
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0647.png)

# ~~و نمامی والفاظ مفحت (1) و کلمات موحش مشهور و مذکور شوی ، [و کذب و
# ~~افتعال ] و دروغ و احتیال را با مردم وسیلت حاجات و واسطهآ (2) مطالب و
~~مرادات
# ~~خویش مساز ، که بآن عیب و رذیلت (3) معروف و موصوف کردی . خبر صاحب
# ~~شریعت است علیه الصلوة والسلم (4) که : الکذب مجانب الا بمان. و در
# ~~سخن سو کند بسیار (خوردن] روا مدار، وذکر خدای (را) بقسم، متداول زبان
~~و
# ~~مستعجل (5) بیان خویش مگردان ، که دین ترا تخلل کند ، و وقع و قدر و
~~ذکر
# ~~خیر تو درمیان (خلق) از آن نقصان یذیرد ، و رجای ارباب حوائج که از تو
~~توقه
# ~~خیر و طمع بر دارند منقطع شود .
# (43) ای پسر ! بر چیزی که از تو فوت شود تحسر منمای ، و غم و اندوه
# ~~بخود راه مده ، که از سرمایهآ نواب بی بهره گردی، و دست ادراک تو از
~~دامن مطلوب
# ~~و مقصود قاصر ماند ، و از خیر و مبرتی که بتو رسد و امنیتی که بنجاح
~~[34 ر]
# ~~پیوندد بسیار شادی منمای ، و در فرح و مرح (6) افراط جایز مشمار ، که
~~از ادای
# ~~شکر باری تعالی بر آن عطیت بازمانی ، و مستحق مزید نعمت و موهبت آفرید
~~گار
# ~~نباشی . و در همه حال بر آنچه خدای تعالی روزی کند، و از خزانهآ مقادیر
~~ارزاق
# ~~خلایق نصیب (به) تو رسد، که : وگل شییء عنده بمقدار ، شکر گزار ؛
# ~~و در ازای آلاء وتعماء ایزدی و جزای صنایع و منایح یزدانی . همیشه
~~بادای حمد(7)
# ~~وشکر ms329 متوجه حضرت صمدیت او باش .

PageV01P548

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0648.png)

### | (بیت :)
# لا فاشکر لربک کل وقت
### | علی الآ لاء والنعم الجسیم
### | شعر:)
# شکر کن از پی زیادت را %~% عالم الغیب والشهادت را
# آدمی سوی حق همی پوید %~% آن نکوتر که شکر حق گوید
# (44) ای پسر ! چون عزیمت خیری کنی مبادرت و مسارعت در آن کارغنیمت
# ~~شمار ، و تعجیل نمای ، که خیر اندک چون در اتمام و تحصیل آن تعجیل
~~نمائی بسیار
# ~~باشد ، بادر الی الخیرات فبل فواتها . وشر را که در نظر تو اندک نماید
# ~~حقیر مدان ، و بدان مبالات نمای ، که اندک آن داعیه بسیار گردد ، و
~~موجب استمرار
# ~~شرور شود ، [34 پ] خلالی ستونی کند روز گار. و چون کسی ترا (1)
~~امیندانست،
# ~~و برتو اعتماد کرد، در ادای امانت او جهد تمای ، وخیانت روا مدار ، و
~~نص
# ~~« ان تؤدوا2) الا مانات الی اهلها» را ممثل باش، چه آنکس ترا موثوق و
# ~~مؤتمن دانسته است ، و بحسن الظن [3) و رأی خوب در حق توطریق احسان
~~سپرده ،
# ~~و جهت خود ، ترا در امانت و عدالت عدیل نفس و وکیل مصلحت خویش شناخته ،
# ~~و کنجور مستودع نفس خود ساخته ، تو جهد نمای تا بر آن خلق نیکو که او
~~را
# ~~به باب تو بوده است راجح [ آیی] ، و توقعی که اورا از تو بوده بوفا رسد
~~، و کمان PageV01P549
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0649.png)

# ~~خویش خطا نشود . که این معنی بنزدیک خدا و خلق لایقتر و جمیلتر و باخاس
# ~~و عام مرضیتر و محمودتر . و چون کسی در خزانهٔ‌ اسرار خود برتو بگشاید
~~، و در
# ~~مخفی داشتن سخن یا کاری [طمع]در تو بندد ، و بر سداد و امانت ترا در آن
# ~~مصلحت معول کند ؛ در کتمان و اخفای آن جهد لازم شناس، و از اعلان و
~~افشای
# ~~آن سر اجتناب و تحاشی نمای ، و بی اتفاق و اجازت آنکس اظهار کار و فاش
~~کردن
# ~~35 را راز او جایز مدان (1) ، که او ترا امین و حافظ حدیث خویش ms330 دانسته
~~است،
# ~~و استکتام مصلحتی که بآن اهتمام داشته است نموده ، ومکنون ضمیر و مخزون
~~سینه
# ~~و مضمون خاطر خود از طریق وثوق و اعتماد برتو آشکارا داشته ، و طمع و
~~توقع
# ~~بمعونت و عنایت (2) تو منوط و متعلق کردانیده ، و امید داشته که در
~~تحمل و
# ~~تکفل آیچه او بتنهائی از احتمال آن عاجز بوده (3) ، با او مساعدت کنی ،
~~واعانت
# ~~دریغ نداری، و یقین شناس که اعتیاد این عادت و تخلق باین سنت (4) و
~~سلوکاین
# ~~طریقت که مگفتم ، موجب کثرت و تعاون و تعاضد دوستان و برادران و مظاهرت
~~و
# ~~موافقت اکفاء و اشباه کردد ، که همه را برتو اعتماد حاصل آید، و دلهای
~~همگنان
# ~~بر الفت وصداقت تو قرار گیرد ، و ازایشان اسباب انتفاع (تو) مهیا
~~[ومواد استمتاع
# ~~مهنا] گردد ، چه هیچ نعمت در دنیا چون دوست یکدل و یار بیریا نیست ،
### | (بیت :)
# و ما کثیر آلف خل وصاحب
### | و ان عدوا واحدا لکثیر PageV01P550
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0650.png)

# ~~تر جسادب وجیز
# 45) ای پسر ! اگر کسی از دوستی بتو سخن مکروه نقل[30 پ] کند
# ~~که موجب رنجید کی خاطر و تقسیم (1) ضمیر تو گردد و خلاف توقع تو باشد ،
# ~~بآن سخن تهاون نمای . و از آن نقل اعراض واجب دان ، و التفات مکن ، و
~~سخن
# ~~ناقل و نمام را بتکذیب مقابل کردان ، و آنکس را که سعایت و نمیمت میان
~~احباب
# ~~و اخوان عادت دارد خوارتر از همه کس دار ، و در استحقاد و استصغار او
~~سعی نمای،
# ~~چد اکر ناقل صادق باشد آن شخص که ازو مکروهی بتو نقل کردهاند ، یا از
~~تو
# ~~خائف بوده است یاشرم مانع او گشته ، که آن سخن درمواجهه و مشافههآ
~~توبگفتی،
# ~~و بآن تقریر باتو مکاشفت (2) کردی ، و ناقل و ساعی که آن عبارت با تو
~~میگوید
# ~~شاتم تو بحقیقت اوست ، و رنجید کی از او لازمتر . در امثال آمده است که
~~:
# ~~انما سبک من بلغک ، معنی : مثل همین است که ذکر رفت .
# در ms331 تواریخ آورده اند که روزی سلیمان بن عبد الملک با یکی از خواص خود
# ~~عتابی مینمود و میگفت : تو در معایب و مثالب من شروعی پیوسته و
~~خوضی[36ر]
# ~~نمودهای ! آن شخص در تمهید معذرت و برائت ساحت خود از آن ریبت (3)
~~وتهمت
# ~~تقریری میکرد ، سلیمان گفت : این سخن از توثقتی صادق قول (4) بمن لقل
~~کرده
# ~~است . آن مرد گفت : کسی که ثقت باشد نقل و نمیمت (5) نکند . سلیمان عذر
~~او
# ~~قبول کرد ، وباین سخن برو محمدت گفت .
# احنف قیس (6) گفته است : نمام از همه کس سزاوارتر است که در حق او
~~PageV01P551
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0651.png)

# ~~چه بد فعلی(1) و خصلت نامرضی آنکس که نمام حوالت با او میکند ، در حجاب
# ~~ارتیا ومحل اشتیاء باشد، و در تمیمت وسعایت نمام که منمومتر خصلتی و
~~نامحمودتر
# ~~عادتی است ، هیچ شک و شبهت نمانده(2) ، و یقین گشته . و شاعر این معنی
~~در
# ~~عبارت آورده است :
### | وشعر :]
# فان کنت قد ملعت متی خیانة
### | فمبلغک الواشی اغش وآکذب
# (46) ای پر !عیش خود را بقلت صبر و عجلت طبع منغص مدار ، و مشرب
# ~~امور خود را بتتبع و ممایلت (3) و تألف کسی که بتو التفات نکند و
~~مبالات بنماید
# ~~[36 پ] مکدر مگردان . ولا خیر فیود بکون شافع ، که صبر
# ~~نمودن و وقار ورزیدن بر مکروهی یسیر(4) و [ بلیتی] حقیر ، بهنر وبعقل
~~لایقتر
# ~~از طلب خلاص و نجات از ضرری عظیم و خطری بزر ک.
### | (بیت :)
# الصبر آوله مر مذاقه (5)
### | لکن آخره احلی من العسل
# و بدانکه هر کس که راه سخن مردم بر مسامع خویش گشاد [0 دارد] و ناقلان
# ~~را بنزدیک خود تمکین و تقریب دهد ، و سعایت مضربان و مخلطان (6) را
~~اصفا PageV01P552
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0652.png)

# ~~و تصدیق نماید . خل خود را آشیان غضب و آتشدان حقد و حسد گردانیده
~~(باشد)،
# ~~که اکثر اوقات او [را] از استماع تقریرات و تزویرات ساعیان و ناقلان
~~رنجور دل
# ~~باید بود (1)، وبیشتر حالات از تفکر و تدبردر آن ، کوفته خاطرومنقسم ms332
~~(2) ضمیر،
# ~~و بغیظ وغضب وحقد ، مبتلی وملقی، و جهالت برنفس اومستولی شود ، وآینهآ
~~دل
# ~~او زنگ رذیلت گیرد ، و ابواب فراغت خاطر و رغادت (3) عیش براو بسته
~~ماند ،
# ~~[37 ر] و بسمت طبیعت عجز متوسم باشد ، و د آء الجهل لیس له دو!ء .
# ~~یس باید که تونفس خود را ازا نچه مظنهآ عار نادانی دارد صیانت کنی ، و
~~از رذالت
# ~~جهالت تجنب و تحرز نمائی ، و یقین شناسی ، که : قیمة کل امریء ما حسنه،
# ~~یعنی : قدر و قیمت مرد بدانشی است که نیکو شناخته [7) باشد.
### | (شعر :)
# آلعلم تاج للفتی %~% والعقل طوق من ذهب
### | (بیت :)
# ادب آموز گرت میباید %~% که زمانه ترا ادب نکند
# (47) ای پسر ! باید که حرص و ولوع (8) تو برمخالطت ومخالصت (9) ثقات
# ~~و اهل اعتماد باشد ، که ایشان را از میان امثال و ابنای [جنس] خود
~~اختیار کرده PageV01P553
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0653.png)

# ~~کرده باشی ، و بدوستی و الفت ایشان رغبت نموده ، [ و] جد و سعی در
~~اکتساب
# ~~آداب پیوندی ، که منفعت آن ترا شامل و ثمرهآ اقتنای آن مهنا باشد ، و
~~با اخوان
# ~~صالح و دوستان ناصح معاشرت و مجاورت(1) کنی ، تا بمجالست و مؤانست
~~ایشان
# ~~متحلی و متمتع توانی بود. و چون درخیری شروع خواهی ممود. و عزیمت
# ~~کن در آن مسابقت ومسارعت نمای، و اتمام آن [37 پ ] اغتنام شمار،
~~وبرهوای
# ~~نفس خود مبادرت طلب ، که نباید ترا از آن خیر مانع و وازع (2) آید . و
~~چون
# ~~بر شری بداعیهآ ضرورت اقدام خواهد افتاد ، در آن بقدر امکان تأنی و
~~تثبت واجب
# ~~شناس ، و با هوای نفس خود حیلت و مغالبت کن ، و در تسکین فورت و
~~کسرسورت
# ~~جهد کن، که صاحب شریعت آنرا، اعدی عدوک، خوانده است.
### | (شعر :)
# الهی لا تکلنی لمح طرف
### | الی نفس عذ بنی هواها
# تا در عزائم و مقاصد بنجاح مستسعد گردی ، و بحصول اغراض و آمال فائز
# ~~باشی . و بفضیلت و عدالت معروف و موصوف . و بسداد و رشاد مشهور و مشکور ms333
# ~~گردی ، و بدانکه هیچ درویشی و احتیاج . چون فقر عقل نیست . که درویش
# ~~بحقیقت آنست که از ثروت خرد بی بهره است ، و از حلیت دانش بی زیور . و
~~هیچ
# ~~نوانگری و استغنا چون بی نیازی و توانگری نفس نیست ، [که] توانگر و
~~صاحب (3)
# ~~یسار بحقیقت کسی باشد که نفس او را از تتبع مطامع فاسد . استغنا حاصل
~~[38.

PageV01P554

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0654.png)

# ~~آید ، صاحب شریعت عله السلام فرموده است : ما خلق الله خلقا اکرم
# ~~علیه1) من العقل، یعنی : از مخلوقات بر آفرید گار هیچ مخلوقی کرامیتر
# ~~از عقل نیست ، که آدمی بییرایهآ عقل ، شرف خلافت آفرید گار یافت.
### | (بیت:)(2)
# # مرد چون عقل را پناه کند %~% مر سها را بعقل ماه کند
# # پادشاهی بود زمایهآ عقل %~% آفتابی شود ز سایهآ عقل
# # پدر و مادری که ناز آرند %~% حکما عقل و نفس را دارند
# # هر که با عقل آشنا باشد %~% از همه عییها جدا باشد
# ~~(48) ای پسر ! قناعت را عادت گیر (3) ، وبا نچه خدای تعالی ترا روزی
~~کرده
# ~~است و قسمت تو (4) ، راضی و خوشدل باش ، و نفس خود را از آنچه غیر ترا
~~باشد
# ~~بینیاز و منقطع طمع دار.
### | (بیت :)
# # هر آنگه که پوئی سوی راه آز %~% شود کار گیتیت یکسر دراز
# ~~(49) ای پسر ! اگر ترا بکسی میلی (5) باشد ، و بباب(6) اوعنایتی ، و از
~~راه
# ~~حسن الظن وثوقی حاصل آمده ، پیش از اختیار واعتبار احوال وعادات
~~وامتحان
# ~~سرایر وطبایع مخفی او، و امعان نظر بی غرض در امور و اخلاق او ، زینهار
~~تا در
# ~~حمد و ثنا و مدح و اطرای [38 پ ] او مبالغت نکنی .

PageV01P555

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0655.png)

### | شعر :)
# ل تحمدن امرءا حتی تجر به
### | ولا تذمنه من غیر تجریب
# ~~اکر در ستایش او نه از سر انصاف و بصیرت ، افراطی نموده باشی ، که بعد
# ~~از امتحان و آزمایش با خلاف آن نمط رجوع باید کرد ، تو(1) بملامت و
~~مذمت
# ~~از آن ملوم مستحقتر باشی ، که پیش از علم یقین و اعتبار صادق ms334 باو ملتفت
~~گشته ،
# ~~و نه باتفاق و تحقیق میل کرده و واثق شده ، [ که] دلهای مردم منقلب است
~~وعادات
# ~~متفاوت. وهر کسی(2) (را) طبیعتیغالب ، وݣل امری، میسر لما خلق له ،
### | شعر :
# ~~فلو کانت الا خلاق تحوی ورائة (3)
### | ولو کانت الآهواء لا تتشعب
# ~~لا صبح کل الناس قد ضمهم هوی
### | کما ان کل الناس قد ضمهم اب
# ~~و لکنها (4) الا قدار ، کل میسر
### | ما هو مخلوق له و مقرب
# ~~پس باید که در امتحان ، اجتهاد (5) مدخر نداری ، و بی وقوف و تحقق در
~~PageV01P556
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0656.png)

# ~~محمدت و مذمت و تحسین و تهجین کسی خوض نپیوندی .
# ~~(50) ای پسر ! بدانکه هر که درویش شود ناصحان اورا متهم فخعدروومنن
# ~~[واهل عنایت ] را ظن در حق او بدشود ، و کناه و جریمت او مستور و مخفی
# ~~ندارند ، که درویش محل تهمت وسوء [39 ر] الظن باشد ، و مردمان شجاعت
# ~~درویش را بحماقت نام برند ، و سخاوت او را بر افساد و بی تدبیری (1)
~~حمل کنند،
# ~~و حلم او را ضعف پندارند، و وقار و ثبات او را بلادت شمارند ، و فصاحت
~~و ذلاقت
# ~~اورا هذر وهذیان خوانند ، و کم سخنی وخاموشی [او] را گنگی و بسته زبانی
~~دانند،
### | (شعر :)
# -
# ~~وما احد عن (2) ألسن الناس سالما
### | وتو انه ذاک النبی المطهر
# ~~فان کان مقداما تقولون: اهوج3
### | و ان کان مفضالا بقال: مبدر
# ~~وان کان سکتیتا تقو لون: آبکم
### | وان کان منطیق تقو لون : مهدر
# ~~و ان کان صواما و باللیل قائما
### | 5ی
### | یقولون : زراق یرائی و یمکر PageV01P557
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0657.png)

# فلا تحتفل بالناس فی الحمد(1) وااثنا
### | ولا تخش غیر الله قالله اکبر
# اینست خاتمهآ کلام عبدالله بن المقفع (2) رحمه الله در این رساله.
# دعا گوی [مخلص ] از (3) عرض این [نقد نبهره درین ] کلمات ناخوش
# ~~و مترجمات مشوش و سخن رکیک [39 پ ] و عبارت (4) واهی بر (5) نظر مجلس
# ~~(شریف) عالی [بزر گوار شاهنشاهی ] که محک عیار دانش است ، معرض تشویر
# ~~و خجلت میتواند بود ، چه نقدهایی بر ms335 نفایه است این . و ناقد ب بصبر(6)
~~،
# ~~اما المأمور معذور . امید بکرم بزر گوار است که عیب و عوار آن بستر
~~اغضا و
# ~~تجاوزمستورماند . واکراین نموداربشرفارتضا پیوندد ، وروز گارعادت
~~سجاحت[7)
# ~~وسماحت ورزد ، و از سر مضایقت و معاوقت برخیزد ، و توفیق رفیق باشد ،
~~بعد(8) PageV01P558
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0658.png)

# ~~ازین در ترجمهآ [ دیگر ] رسائل که در صدر این ترجمه ذکر رفته است خوض
# ~~یوسته شود . انشاء الله تعالی انه ولی التیسیر ومنه المعونة .
### | ب مرز
# ~~فرغ من هذه الرسالة النفیسة التی الفها سند اعاظم حکماء المدققین
# ~~نصیر الملة و الدین محمدالطوسی ، علی ید افقر خلق الله
# المحتاج الی رحمة ربه الباری ، سلیمان ابن محمدابن
# سلیمان ابن محمدابن محمد الجابری القاری PageV01P559
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0659.png)
~~PageV01P560
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0660.png)

# ~~وسملله دد تیله لوبرا PageV01P561
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0661.png)

# الحمد لله رب العالمین وصلواته علی سید نا محمد وآله الطاهرین .
# هر که خواهد دین دار باشد ، او را از دو چیز چاره نبود : یکی تولا و دیگر
# ~~تبرا ، چنانکه فرمودهاند : الدین هوالحت فی الله والبغض [ فی الله ]1)
~~، یعنی : دین
# ~~دوستی است در راه خدا ودشمنی در راه خدا . و چون برادردینی نجیب الدین
~~حمن ،
# ~~وفقه الله لما یرضیه ، ازین ضعیف محمد طوسی التماس کرد که درین باب
~~شرحی
# ~~بنویسد ، و تأکید فرمود ، چاره ندید از آنکه کلمه ای چند از سخن
~~پیشوایان دین
# ~~ومعلمان اهل یقین، خصوصا معلم وقت یادشاربزر گوار «ناصر الدنیا والدین
~~شهریار
# ~~ایران عبد الرحیم بن ابی منصور » اعلی الله امره ، وحرس ظله المبارک!
~~جهت آن
# ~~برادر دینی ثبت کرد .
# اکنون گوییم مردم را دو قوت است که آن دو قوت دروی از فروع وشاخهای
# ~~نفس بهیمی است ، و آن شهوت و غضب است ، یعنی : آرزو و خشم ، که در دیگر
# ~~جانوران نیز این دو قوت موجود است ، و بایست و نبایست عبارت ازین دو
~~قوت
# ~~است . ولکن مردم را نفسی دیگر است ، که دیگر جانوران را نیست ، و آن را
# ~~« نفس ناطقه ، خوانند ، یعنی : نف گویا ، و عقلی ms336 است که آن را بپارسی
~~خرد»
# ~~خوانند . و میباید که نف بهیمی که آرزو و خشم از قوتهای آنست ، در
~~فرمان
# ~~نفس کویای انسانی باشد ، و نفس کویا در فرمان عقل ، و عقل در فرمان
~~فرمان ده PageV01P562
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0662.png)

# ~~حقیقت ، که او را « معلم دین » خواتند ، تا حرکت براستقامت بود . و اگر
~~بخلاف
# ~~این باشد حرکت منکوس و نگوسار بود ، یعنی : خرد در فرمان نفس گویا بود
~~،
# ~~و نفس گویا در فرمان نفس بهیمی ، تا بریی آرزو و خشم شود ، و بهاویه ،
~~یعنی :
# ~~بدوزخ بود ، نعوذ بالله منه .
# یس هر گاه نفس بهیمی درفرمان نفس گویا آید ، آن شهوت و غضب از آنچه
# ~~بودهاند لطیفتر شوند ، شهوت از شهوتی فراترآید ، و بدرجهآ شوقی برسد ،
~~وغضب
# ~~از غضبی فراتر آید ، و بدرجهآ اعراض رسد . یس در آنکس که نفس گویای او
~~بر نفس
# ~~بهیمی غالب شود ، بجای شهوت و غضب، شوق واعراض بود . و چون نفس گویادر
# ~~فرمان عقل باشد ، آن شوق و اعراض لطیفتر و کاملتر شود ، بارادت و کراهت
# ~~بدل شود . وهمچنین چون عقل درفرمان فرمان ده حقیقت آید ، آن ارادت و
~~کراهت
# ~~به تولا و تبرا بدل شود.
# و حقیقت تولا روی فرا کسی کردن است ، و حقیقت [تبرا از جز او بیزار
# ~~شد] ن (1) . و او آنگاه باشد که آرزو و خشم او بدوستیمؤدی و روی فرا او
~~کردن ،
# ~~و د [شمنی و از هر چه جز اوست بیزار شدن مبدل شو] د(2).
# و اگر نه چنین باشد چون نفس گویا تبع نفس بهیمی شود ، یا آرزو و خشم
# ~~دو [چیز دیگر با آن اضافت شو]د، هم (3) از آن باب یکی حب مال و دیگر
# ~~حب جاه . وچون خرد تبع نفس گویا شود ، دو چیز دیگر با آن اضافت شود :
~~یکی
# ~~حرص ، و دیگر کبر . و دیگر اخلاق بد ازین اخلاق برخیزد ، تا مردم را
~~بجایی PageV01P563
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0663.png)

# ~~رساند که هیچ خلق بد در و جود نباشد ms337 الا که درو موجود باشد ، و آنگاه
~~بهلاکت
# ~~ابدی انجامد . نعوذ بالله منه .
# اما آنکس که حرکت او مستقیم بود ، اگر نفس بهیمی او فرا شهوت دارد،
# ~~نف گویا چون برو غالب بود ، آن شهوت را با عفت بدل کند . عفت یعنی :
~~یاک
# ~~نفسی . وچون او را فرا غضب دارد ، نفس کویا آن غضب را با حلم بدل کند ،
~~یعنی
# ~~مداراة و سکون . وچون نفس کویا او را فرا حب مال داره ، عقل آن را
~~بایثار بدل
# ~~کند ، یعنی : دیگران را برخود بر گزیدن . و چون نفس گویا او را فرا حب
~~جاء
# ~~دارد ، عقل آنرا با عزلت و انقطاع ، یعنی : از خلق ببریدن بدل کند . و
~~چون او را
# ~~فرا حرص دارد ، امر آمر آن حرص را با قناعت بدل کند . وچون او را فرا
~~کبر
# ~~دارد ، آمر آن را با تواضع بدل کند . و این اخلاق ستوده اصول دیگر
~~اخلاق شوند ،
# ~~تا هر خلق نیک که درمردم ممکن بود در و حاصل شود ، و آنگاه بسعادت ابدی
~~رسد.
# ~~ان شاء مولانا.
# و تولا و تبرا را ظاهری است و باطنی . تولا را ظاهر آنست که روی فرانیکان
# ~~کنند . و تبرا را ظاهر آنکه از بدان بیزار شوند . و تولا را باطن آنکه
~~روی فرا
# ~~مرد خدا کنند ، یعنی : محقق یگانه که اصل همه نیکیها اوست . و تبرا را
~~باطن
# ~~آنکه از هرچه جز اوست بیزاز شوند .
# و تولا بدوچیز ممکن شود : بمعرفت ومحبت ، چه تا مردم خدا را بشناسند
# ~~و او را دوست ندارند، روی فرا او تکنند. و معرفت شناخت است، و محیت
# ~~دوستی .
# و تبرا بدو چیز ممکن شود : هجرت و جهاد . هجوت از غیر او ببریهن است،
~~PageV01P564
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0664.png)

# ~~و جهاد کوشش کردن ، چه تا از غیر اونبرند ، و با دشمنان او کوشش نکنند
~~، تبرا
# ~~تمام نشود.
# و این چهار چیز که تولا و تبرا بی آن تمام نیست ، یعنی : معرفت و محبت
# ~~و هجرت ms338 و جهاد ، هریکی را ظاهری و باطنی باشد .
# ظاهر معرفت آنست که خدا را بشناسد ، و باطنش آنکه جز او را نشناسد ،
# و ظاهر محیت آنکه او را دوست دارند ، و باطنش آنکه جز او را دوست
# ~~تدارند .
# وظاهر هحرت آنکه از دشمنان او ببرند . و باطنش آنکه از هرچه جز اوست
# ~~خاصه از خود و هوای خود ببرند .
# و ظاهر جهاد آنکه با دشمنان او کوشش کنند ، و مال و جاه و زن و فرزند
# ~~در راه او بذل کنند ، و شهوت وغضب و حب مال و حب جاه و بایست و نبایست
~~در
# ~~راه او نیست کردانند .
# و چون این جمله کرده باشند ، شرط تولا و تبرا بجای آورده باشتد ، بعد از
# ~~آن کمال دین داری در رضا و تسلیم باشد .
# و رضا و تسلیم بعد از آن حاصل آید ، که تولا و تبرا یکی شده باشد و آن
# ~~چنان بود که تبرا درتولا مستغرق گردانند . همچنانکه اضافت در حقیقت، و
~~مستأنف
# ~~در مفروغ ، و شریعت در قیامت ، تا تولای صرف حاصل شود ، که آن تولا و
~~تبرا
# ~~که در اول داشت درین تولا [ و تبرا ]ی آخر حاصل باشد . و این آنگاه
~~میسر شود
# ~~که بایست و نبایست (1) هر دو یکی شوند ، نبایست در بایست مستغرق کردد ،
~~و PageV01P565
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0665.png)

# ~~محبت و معرفت هر دو یکی شود ، محبت در معرفت مستغرق گردد ، مرد جز او
~~را
# ~~نبیند ، از که تبرا کند ! و جز او را نشناسد نخواست او چه چیز را !
# و چون چنین باشد ، همهآ حالات دنیا او را یکسان شود ، بهرچه آید راضی
# ~~باشد ، بهیچ شادی خوش دل نگردد ، از هیچ اندوه دل تنگ نشود ، برهیچ
~~گذشته
# ~~حسرت نخورد ، بهیچ آینده امید ندارد . و چون چنین باشد درجهآ رضا که آن
~~درجهآ
# ~~خوشنودی باشد بیافته باشد ، یعنی : بآنجه آید خرسند و راضی باشد ، و از
~~خدای
# ~~تعالی خوشنود ، و آنگاه از خدای تعالی نیز امیدوار ms339 باشد ، که از .
~~خوشنود [158]
# ~~شود .
# و تشان رضا سهچیز بود :
# یکی آنکه بدانچه بدو رسد از خیر بشاشت ننماید ، و آنچه بدو رسد از شر
# ~~بدان دلتنگ نشود ،
# و دیگر آنکه هرچه او را فرا دارند فرا ایستد و اعتراض نکند و دلتنگ
# ~~تشود ، اگر بخیرش فرا دارند یا بشر - چون دانند که فرمان فرمان ده
~~حقیقی است در
# ~~خوبشتن تفاوتی نیارد ، وبیک، طرف میل زیادت از آن نکند که بطرف دیگر ،
~~مثلا
# ~~اگر گویند : راحتی بکسی رسان ! یا گویند : رنجی بکسی رسان! در خود
~~تفاوتی
# ~~نیأبد .
# و سیم آنکه برهیچ آفریده ای از خود اعتراض نیارد و نفرت نکند ، و نگوید :
# ~~« فلان نیکست و فلان بد . وفلان خیر وفلان شریر » . بل اگر چیزی فرا
~~زفان
# ~~او دهند یا فرا دل او ، چون از قبل معلم دین باشد ، فرا گیرد ، و بخردی
~~خود در
# ~~هیچ کار نایستد . پس هر کاه که این نشانها در خود بیافت ، بدرجهآ رضا
~~رسیده
# ~~باشد .

PageV01P566

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0666.png)

# بماند تسلیم ، وتلیم باز سپردن باشد . و باز سیردن آنست که هر آنچه داند
# ~~که با او بآن جهان نخواهد آمد ، هم درین جهان باز سپارد ، یعنی : دل در
~~آن
# ~~نبندد ، و آن را در دست خود عاریتی و مجازی شمرد . مثلا چون چشم و گوش
~~و
# ~~زبان ودست و پای ، بل که تن و آرزو و هوا و خشم و بایست و نبایست ،
~~وهمچنین
# ~~قوتهای الدوونی چون وهم و دانش و بینش ، این همه و آنچه توابع این باشد
~~چون
# ~~مال و جاه و حرمت وحشمت و غیر آن ، تا بجان و زند گانی جمله عاریتی
~~شمرد ،
# ~~چمتانکه کسی با امانتی از آن غیری درمانده باشد ، و در آرزوی آن بود که
~~آن
# ~~امانت ازو باز گیرند ، و بآن خوش دل باشد ، و چنان داند که باری ازدل
~~او برخاست،
# ~~و از زیر أندوهی عظیم بیرون آمد ، و از عهدهٔ‌ تکلیفی فارغ شد .
# پس هر کاه که ms340 باین درجه رسید که این جمله بنزدیک او ناچیز باشد ، ودل
# ~~در آن نبندد ، بدرجهآ تسلیم رسیده باشد .
# و چون تولا و تبرا و رضا و تسلیم حاصل آمد ، ایمان حاصل آمده باشد ،
# ~~والا اسم مؤمن برو واقع نشود ، چنانکه فرموده است : « فلا و ربک
~~لایؤمنون حتی
# ~~یحکموک فیما شجر بینهم تم لایجدوا فی انفسهم حرجا مما قضیت ویسلموا
~~تسلیما»
# ~~یعتی : نه بحق خداوند تو که این مردم ایمان دار نباشند ، تا ترا برخود
~~تحا کم
# ~~نکئتد « در هر اختلاف که ایشان را میافتد ، یعنی : در هرحال گردنده که
~~قراپیش
# ~~ایشان میآید . پس چنان شوند که از هرحکم و قضا که تو بریشان کنی در دل
~~خود
# ~~اندوهی و دلتنگی نیابند ، و باز سپارند آنچه بازسیردنی است باز سپردنی
~~تمام (2) .
# اکتون اینجا مؤمنرا سه شرط نهاده است : یکی تحکیم یعنی : او را برخود
# ~~تحاکم کردن، و آن تولااست، که تولا وتبرا هردو درو جمع باشند . و دوم و
~~سیم رضا
# ~~و تسلیم . و چون حال باین در جه رسد مرد مؤمن باشد ، بعد از آن باید که
~~موقن شود[1) ، PageV01P567
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0667.png)

# ~~چه نسبت مؤمن با دنیا چون نسبت موقن باشد با آخرت چنانکه میفرماید :
# ~~« یؤمنون بالغیب و بالاخرة هم یوقنون » یعنی : ایمان آوردهاند بآنچه از
~~یشان غایب
# ~~است ، و بآخرت موقن باشند .
# و ایمان باور داشتن است ، و ایقان بیقین شدن . باور داشتن کاه بود که با
# ~~ظن بود ، و یقین با ظن نبود ، وظن حال دنیاست ، و یقین حال آخرت ،
~~چنانک در
# ~~کلام مقدس بچند جای بیان فرموده است .
# ویقین آنست که آخرت را چنان شناخته باشد ، که گوئی : بمعاینه همی بیند ،
# ~~و این آنگاه بود که نیستی دنیا و حالات دنیا معاینه بدیده باشد . چه هر
~~که دنیا را
# ~~هست بند نظر او معکوس بود لامحاله آخرت را نیست بیند ، و چون آخرت را
# ~~هست بیند دنیا را نیست بیند ، و این [دو] لازم یکدیگرند . پس مرد یقین ms341
~~آنکس
# ~~بود که دنیا و حالات دنیا را نیست بیند ، و چندانکه نظر او از دنیا و
~~حالات دنیا
# ~~بریدمتر باشد ، برحال آخرت یقینش زیادت باشد .
# و یقین را سه مرتبه است : یکی را «حق الیقین » خوانند ، یعنی : درسنی
# ~~یقین . و دیگر را «علم الیقین» ، یعنی : دانستن یقین . وسیم را « عین
~~الیقین ، یعنی:
# ~~ذات یقین و حقیقت یقین
# و حق الیقین درجهآ مؤمنانی باشد ، که از دنیا روی فرا آخرت کرده باشند .
# و علم الیقین درجهآ مؤمنانی باشد ، که بکمال آخرت رسیده باشند .
# و عین الیقین درجه کسانی باشد ، که از آخرت بگذرند . و آنها که از آخرت
# ~~بگنرند اهل وحدت باشند ، چه فرمودماند که : دنیا بر اهل آخرت حرامست ،
~~و
# ~~آخرت بر اهل دنیا حرامست ، و دنیا و آخرت بر اهل خدا حرامست (1) .

PageV01P568

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0668.png)

# ومرد بدرجهآ وحدت بعد از آن تواند رسیدن که هستی و نیستی بخود در بارد،
# ~~و نظرش ازین دو مرتبه بگذرد . و تا مادام که میان هستی و نیستی متردد
~~بود ، یا
# ~~مرد دنیا بود یا مرد آخرت . اگر هستی مجازی و نیستی حقیقی خواهد ، مرد
~~دنیا
# ~~است و اخرت برو حرامست . و اکر هستی حقیقی و نیستی مجازی خواهد ، مرد
# ~~آخرت است و دنیا برو حرامست . و اکر نه هستی خواهد و نه نیستی خود ،
~~بلکه
# ~~نه خود خواهد و نه بیخودی خود ، و نه این هردو داند ، و نه این هردو
~~بیند؛ مرد
# ~~خدا باشد ، و دنیا و آخرت هردو بروی حرام باشد . یعنی : اگر بدنیا یا
~~بآخرت
# ~~نظر کند ، از کمال آن درجه بیفتد و معکوس شود ؛ چه مادام که مرد را
~~آخرت و
# ~~بهشت و ثواب و سعادت باید ، کمال خود خواسته باشد ، و کمال خود بسوی
~~خود
# ~~خواسته باشد ، پس خود را خواسته باشد نه خدا را . و چون چنین بود ؛ مرد
~~کثرت
# ~~بود ، نه مرد وحدت . چنانکه فرمودهاند :
# هرچه بینی جز خدا آن بت بود درهم شکن
# یس ms342 جز خدا خواستن بت پرستی بود ، و آخرت و بهشت و رضا و جوار خدا
# ~~جز خداست ، وازین وجه نشاید که طالب وحدت را بهیچ ازین التفاتی ومیلی
~~باشد ،
# ~~یا هیچ خود ازین جمله شناسد و داند و بیند ، چه هر که خدا را شناسد ،
~~نشانش
# ~~آن بود که جز خدا نخواهد ، و این خدا را شناختن ، و خدا را خواستن هنوز
~~از
# ~~کثرت است . چه در وحدت شناسنده وشناخته نباشد ، خواست و خواسته نباشد ،
# ~~همه خدا باشد و بس . پس آنکس همد خدا بیند و بس ، طالب وحدت باشد. اگر
# ~~خدای تعالی حجاب هستی و نیستی از پیش بر کیرد ، باین مرتبه برسد .

PageV01P569

# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0669.png)

# و این مرتبه آنت که در عبارت هیج آفریده ای نیاید. و هرچه در عبارت آرند
# ~~از کفر و شر کی خالی نبود . یس مرد مجتهد را جهد باید کرد ، در آن هرچه
~~جز
# ~~خداست از پیش خودبر گیرد ، تا بخودی خود بخودی خود برسد ، ان شاء الله
~~تعالی .
### | علقه لتفسه PageV01P570
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0670.png)
~~PageV01P571
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0671.png)

# هذه مقالة فی فضائل امر المؤمنین علی علیه السلام
# من فوائد المولی الاعظم نصیر الحق والدین الطوسی قدس الله روحه
# عن محمد بن یعقوب، وعن محمد بن حسین، عن الحسین النیسا بوری ،
# ~~عن ابراهیم بن احمد بن عبد الرحمن بن سعید الملکی ، عن الحسیین بن
# ~~سلیمان المازنی، عن ابی الحسن موسی بن جعفر ، عن ابیه ، عن جده
# ~~باسناده عن رسول الله صلعهم قال : « اذا کان یوم القیمة کان علی
# ~~عرش الله عزوجل اربعة من الآولین و أربعة من الاخرین . فاما
# ~~الآربعة الذین هم من الاولین فنوح ، و ابراهیم، وموسی، وعیسی.
### | -* %~% .و
# ~~و الاربعة الذین هم من الاخرین محمد ، وعلی ، والحسن ،
# ~~و الحسین».
# پس بنا براین مقدمه ، و قیاس بر این اصل ، بی هیچ شکی ، از اولینان
# ~~بهترین خلائق پیغمبران بوذهاند ، و از پیغمبران بهترین، شش پیغمبر مرسل
~~بوذهاند:
# ~~نوح و ابراهیم و سلیمان و ایوب و موسی و عیسی ms343 که حق تعالی در قر آن
~~ایشانرا
# ~~یاد کرده است ، و امیرالمؤمنین علی را با ایشان برابر کرده . نوح را
~~گفت :
# ~~« انه کان عبدا شکورا » ، علی را گفت : « و کان سعیکم مشکورا».
# ~~ابراهیم را گفت : « و ابراهیم الذی و فی» ، علی را گفت : « یوفون
~~PageV01P572
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0672.png)

# ~~بالندر و خافون بوما کان شره مستطیرا »؛ سلیمان را گفت:
# ~~« و آ تیناه ملکا عظیما » ، علی را گفت : «و اذا رابت ثم رایت
# ~~نعیما و ملکا کبیرا » ؛ ایوب را گفت : « انا وحدناه صابرا» . علی
# ~~8 پ «و هدبنا هما الصراط المستقیم » ، علیرا گفت : «انا هدبناه
# ~~السبیل اما شاکرا و اما کفورا»؛ عیسی را گفت: « و اوصانی
# ~~بالصلوة والز کوة ما دمت حبا » ، علی را گفت : « فیمون الصلوة
# ~~و بؤتون الز کوة وهم را کعون» . و بنفس با مصطفی علیه السلام برابر کرد
# ~~وبعزت باخود ومصطفی برابر کرد : «ولله العزة و لرسو له وللمؤمنین» «
~~وانفسنا
# ~~و انفسکم » ؛ و یخوف . با ملائکه برابر کرد ، ایشانرا گفت : « خافون
~~ربهم
# 5- - ه-و-وه
# ~~من فوفهم ویفعلون ما یؤمرون » ، علی را گفت : « انا نخاف من ر بنا
# ~~یوما عبوسا قمطریرأ » ، و حق تعالی خود را گفت : « و هو بطعم ولا
# ~~بطعم» علی را گفت : «و بطعمون الطعام علی حته مسکینا و بتیما
# ~~و اسیرا».
# و از آخرینان بهترین خلایق امت محمد بودند ، و ازامت بهترین صحابه، واز
# ~~صحابه بهترین علی؛ آنکه هر خصلتی از خصال که کسی بدان مستحق فضیلت و
~~تقدیم
# ~~گردذ درهمهآ صحابه متفرق بوذ ، و درعلی مجتمع ؛ با آنکه اقوال پیغمبر
~~علیه السلام PageV01P573
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0673.png)

# ~~در فضائل او نامحصور است . و از درجات فضل : اول درجهآ سیقت است در
~~ایمان1
# ~~دوم درجهآ قرابت با پیغمبر ، سیم درجهآ علم بکتاب خدای تعالی ، چهارم
~~علم بحلال و
# ~~حرام ، ینجم درجة علم بمعرفت احکام . ششم درجهآ مجاهدان ، هفتم درجهآ
~~انفاق در
# ~~راه خدای ، هشتم درجهآ ورع ، نهم درجهآ زهد ، دهم درجهآ حلم (1).
# اما سابق در ایمان اول امیرالمؤمنین علی بود ، یس ms344 زیدبن الحارث ، و عمار
~~،
# ~~وابوذر ، وعبدالله [9 ر] بن مسعود ، و سعیدبن زید ، وخباب بن الارت ، و
~~ابوبکر ، و
# ~~عثمان، وطلحه، و زبیر، وسعد، وسعید، وعبدالرحمن، وعمر؛ پسایتان صهیب،
# ~~وبلال ، و زیدبن ثابت . وبذین آیت تمسک کنند : «و السابقون السایقون
# ~~أولئک المقربون فی جنات النعیم ».
# و اما درجهآ قرابت امیرالمؤمنین علی را بوذ ، وجمفر بن ابی طالب را ،
~~وحمزء ،
# ~~و عقیل ، وحسن ، و حسین ، و عباس ، و عبدالله بن عباس، وعبیدة بن
~~الحارث، و
# ~~براذرش ابوسفیان . و بذین آیت تمسک کنند : « قل لا اسا لکم علیه اجرا
# ~~الا المودة فی القربی»؛ ودیکر : «واعلموا ان ما غنمتم من شیی ،
# ~~فان لله خمسه وللرسول ولذی القربی».
# و درجهآ علم بکتاب خدای ، امیرالمؤمنین علی را بوذ، و عثمان بن آعفان، و]
# ~~عبدالله بن مسعود ، و زیدبن ثابت ، و زیدبن عبدالله ، و ابوموسی
~~الاشعری . بذین آیت
# ~~تمسک کنند : « فاسیلوا اهل الذ کر ان کنتم لا تعلمون»، و بذین آیت که :
~~PageV01P574
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0674.png)

# ~~«بتلمو نه حق تلاوته » ودیگر : «لعلمه الذین ستنبطونه».
# و درجهآ علم بحلال وحرام ، امیرالمومنین علی را بوذ ، وعبدانله بن مسخرو،
# ~~و معاذبن جبل، و عمر ، و سلمان ، و جابربن عبدالله ، وحذیفةبن الیمانی
~~. و بذین
# ~~آیه تمسک کنند : «قل هل ستوی الذین علمون والذین لا بعلمون
# ~~انما بتذ کر اولو الألباب». و دیکر : « بل هو آیات بینات فی صدور
# ~~الذین اوتوا العلم» ، ودیکر : «وما بعقلها الا العالمون» ، و دیکر :
# ~~« انما خشی الله من عباده العلماء» [9پ] و دیکر : « یرفع الله الذین
# ~~آمنوا منکم والذین اوتوا العلم درجات » .
# و درجهآ علم بمعرفت احکام ، أمیرالمؤمنین علی را بوذ ، وعبدالله بن مسعود
~~، و
# ~~ابوبار ، و عمر ، و معاذبن جبل ، وابوموسی اشعری . و بدین آیت تمسک
~~کنند :
# ~~«بحگم به ذوا عدل منکم» . ودیگر : « حکم بها النبیون الذین
# ~~اسل واء الذین هادوا والر با نیون والاحبار» ، و دیکر : « ان احکم
# ~~5-0
# ~~بینهم بما انزل الله».
# و درجهآ مجاهدان امیرالمؤمنین علی را بوذ ، وحمزه ، وعقیل ، وجعفر ، و
# ~~عبیدة بن ms345 الحارث ، و زبیر ، وطلحه ، وابودجانهآ انصاری ، ومحمدبن مسلمه
~~، و
# ~~سعدبن ابی وقاص ، والبراء بن عازب ، و سعدبن معاذ ، و بذین آیت تمسک
~~کنند :
### | و*- مه- حو
# ~~« ان الله اشتری من المؤمنین انفسمم واموالهم بان لهم الجنة یقاتلون
# ~~فی سبیل الله فیقتلون و بقتلون » ، ودیگر : «لا یستوی القاعدون
~~PageV01P575
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0675.png)

# ~~من المومنین غیر اولی الضرر والمجاهدون فی سبیل الله » ، و دیکر :
# ~~« فضل الله المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما».
# و درجهآ انفاق در راه خدایتعالی ، امیرالمؤمنین علی را بوذ ، و عبدالرحمن
~~بن
# ~~عوف ، و ابوبکر ، وعثمان . و بذین آیت تمسک کنند . « و آنفقوا مما
# ~~رزقنا کم من قبل ان تاتی احد کم الموت » ، و دیگر : «من ذاالذی
# ~~یقرض الله قرضا حسنا فیضاعفه اضعافا کثیرة» . دیگر : «ها انتم
# ~~هؤ لاء بدعون لینفقوا فی سبیل الله فمنکم من یبخل ومن یبخل فانما
# ~~9-
# ~~یبخل عن نفسه ».
# ودرجهآ ورع امیر المؤمنین علی را [10 ر] بوذ ، وعبدالله بن مسعود ، و
~~ابوبکر، و
# ~~عمر، و ابوذر ، و سلمان ، ومقداد ، وعمار ، وعبدالله ین عمر، و بذین
~~آیت تمسک کنند :
# ~~«قد افلح المؤمنون - الی قوله - اولئک هم الوارثون » ، و دیگر :
# ~~رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذݣر الله » .
# و درجه زهد امیر المؤمنین علی را بود، و عمر، و عثمان بن مطعون ، وابوذر،
# ~~و سلمان ، و مقداد ، و عمار . و تمسک بذین آیت کنند : « انما الحیاة
~~الدنیا
# ~~کماء آنزلناه من السماء فاختلط نه نبات الا رض مما بأکل الناس
### | و
# ~~و الا نعام » ، و دیکر : «انما الحیوة الدنیا لعب و لهوو زینة و تفأخر
# ~~-ه- سده
# ~~بینکم و تکاثر فی الاموال والا ولاد » ، و دیگر : « ولا یغر نکم
~~PageV01P576
# ![image filename](./0672NasirDinTusi.AkhlaqMuhtashami_0676.png)

# ~~الحیوة الدنیا ولا یغر نکم بالله الغرور»
# ~~پس هر که باین درجات که درهمه پرا کنده بوذ دراوجمع بوذ افضل المومنین
# ~~همهآ فضائل با صحابه شریکست ، و ایشان هریک در یک فضیلت یا دو فضیلت با
~~او
# ~~شریک اند، پس علی بهترین صحابه بود .
# زبان ناطقه لالست در بیان علی
### | زلال ms346 خضر روانست در بیان علی
# ~~و الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وعترته الطاهرین .

PageV01P577 ms347