######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0002.png)


PageV01P021

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0004.png)

# وبحمده الواجب علی کل موجود لنعمة الوجود الفائضة علیهم بالجود
~~العمیم نرجو ان یجعلنا من الصادقین فی دعوا هم بقولهم «ائاک نعبد وایاک
~~نستعین1» و با لصلوة علی روح حبیبه الکریم ونبیه النبیه قدره المحمود مقامه
~~محمد صاحب الخلق العظیم نتوقع ان یهدینا الی الصراط المستقیم ،
~~الذی انعم علیه وعلی آبائه آدم وابراهیم واسماعیل وعلی اخوانه2 من الانبیاء
~~والمرسلین واهل بیته واولاده ائمة المتقین واصحابه الباذلین اموالهم
~~وانفسهم فی اعلاء کلمة الله العلیا3، ورفع اعلام الدین المبین المتمسکین
~~باذیال الرحمة الواسعة المعتصمین بالحبل المتین الذی هو العروة الوثقی
~~ألتی لاانفصام لها الموصلة الی اعلی علیین وعلی التابعین لهم
~~علی سنتهم السنیة «غیر المغضوب علیهم ولا الضالین» انعاما شاملأ
~~لظاهرهم وباطنهم ابد الآبدین.
# اما بعد فقد سنح لخاطری آبغتة یوم الاحد بعد صلاة الصبح الثانی من
~~اعتکافی فی مسجد صوفیآباد خداداد العشرالآخر من شهر رمضان سنة

PageV01P023

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0005.png)

~~عشرین وسبعمائة ان ابوب بالترتیب واهذب علی وفق الاشارة بعض
~~القدسیات الواردة علی قلبی فی الاوقات المعینة المخصوصة بها فیما یجب
~~الاعتقاد به، وما سمح1 بتقییده الوقت المصفی عن المقت فی اثناء
~~الکتابة2 ستة ابواب [1 -ر] لیسهل علی الشارع فی ابواب المعارف خاصة
~~فی مشارع ابواب القدس ومراتع اصحاب الانس الاطلاع علی مافیه الظفر
~~بمطلوبه عند مطالعته3 تیمنا بقوله، تعالی، ان ربکم الله الدی خلق السموات والآرض
~~فی بیته أیاءم ،، واسمیه «العروة لاهل الخلوة والجلوة» الموصلة لهم الی
~~المعارف الالهیه فی مذاق اهل الاذواق السلیمة جلوة لقلوب الطالبین
~~المریدین السالکین السائرین الطائرین والواصلین فی مطالعتها سلوة وعن
~~حشو المتکلفین المتعصبین خلوة فاستخرت الله العظیم شأنه العمیم
~~احسانه، الساطع برهانه القاطع سلطانه، واشتغلت بکتابتها اذوجدت
~~صدری منشرحا وقلبی مروحا جعلها الله وسیلتی الی حبیبه ونبیه، علیه
~~الصلوة والسلام، وسببا لهدایة امته المتورطین فیما لا یعینهم من الاباحة
~~والزندقه والفلاسفة والحلول والالحاد والتناسخ والاتحاد. وهو لایغنیهم
~~من الله شیئا . إذ یثبون الا الظن وال الظن لآ یعنی من الحق نثیت ms001 . وصنت هذا
~~الکتاب عن الترهات والطامات والشطحیات المحکیة عن اهل الغلبات
~~والمجذوبین والمشکلات المشککة للمبتدی والمتوسط والمنتهی الصادرة
~~عن اذهان الشطار ومن مبتدی اهل الوصول خاصة فی مقام السکر الموصل
~~للشقاشیق التی یجب الاستغفارعنها اذاردة الله الی مقام الصحووالی هذا
~~(1) آ: سع.

PageV01P024

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0006.png)

~~السر اشارخاتم النبیین وسید الاولین والآخرین من الإنبیاء والمرسلین
~~والاولیاء الملهمین والعارفین الموقنین، علیه الصلوة والسلام، فی حدیثه1
~~المشهور: إنه لیعان علی قلبی وإنتی لاشتغفر2 الله کل یؤم سبعین قرة . وفی روایة مائة مرة،
~~وکیف لایستغفر وقد امره الله تعالی به فی کتابه حیث یقول: فاغلم [1-
~~ب] آنه لا اله الأ الله واشتقر لانبک، واقتفی اثره فی هذا المقام وصیه ولی الله
~~امیرالمؤمنین وسید العارفین علی، رضی الله عنه وسلام، السلام علیه،
~~حیث قال فی خطبة الغراء: «تلک شقشقة قد رت». ای فی مقام السکر. وفمرت»
~~ای رددت5 الی مقام الصحو. ثم قرت» عند استقراری فی هذا المقام
~~ورجائی واثق6 برحمة الله التی وسعت کل شيء ان ینضر وجه دینه المرضی
~~عند، الداعی خلفه به عبده کما قال: الیزم اختلت لکم دتکم واتمنت علیکم نغتتی
~~ورضیت لکم الا شلام دینا 7 وفی آیة اخری: أذع إلی سیل ربک بالعکمة والموعظة العستة8،
~~نضارة تامة وینصر اهل الاسلام الآمرین بالمعروف والناهین عن المنکر
~~فی مشارق ألآرض ومغاربها نصرا موزرا ویقوی قلوب الطالبین رضاه
~~المر یدین وجهه آلمعرضین عما سواه من اصحاب العیان وارباب البرهان
~~بالفیوض الفائضة من الحضرة الاحدیة9 الموصلة الی الدرجة العلیة والرتبة
~~العبدیة، وینور اسرارهم بالانوار الساطعة المثمرة للبراهین القاطعة الحاصلة
~~من العلوم اللدنیه1 ؛و مروح گرداند ارواح ایشان را برفع اعلام امر معروف

PageV01P025

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0007.png)

~~ونهی منکر در دنیا، تا ظاهر گردد انوار عدل، ومتمحی شود تاریکی
~~ظالمان از روی زمین، به فضل وکرم، إن شاء الله تعالی العزیز وراما ذلک
~~علی الله بعز یزا» لاجرم مجاب گشت.
# باب اؤل درائبات وجوب وجود حق، تعالی عزه شأنه، که واجب است
~~وجود او، ازلا وابدا، وبیان ms002 وحدت او، ونزاهت او از جمیع آنچه
~~مخصوص است به مخلوقات، وبیان ذات آن حضرت، وصفات او،
~~وصادر شدن افعال [2 را] او از صفات فعلی، وظاهر شدن آثار که ممکن
~~الوجود است. به سبب آن افعال که صادر می گردد از صفات ازلی
~~وابدی، واو منزه است از آنکه صفات در او حلول کرده باشد، یا عارض
~~گردد بر وی، از آنکه این صفت مخلوق وی است که در ذل تکوین در
~~آمده، وبه قید گرفتار شده. بیت:
~~سه چیزبدان، ور نیستی2 ازتیه   هستی ویگانگی و تنزیه
# پس هرآن کس که به وجوب وجود حق، تعالی، ایمان ندارد، او
~~کافر حقیقی است، وهرکس که به وحدانیت او ایمان نیاورد، او مشرک
~~حقیقی باشد. وهرکه تنزیه به او نکند3 از جمیع نقایص وصفات
~~مخلوقات، او ظالم حقیقی باشد؛ آن ظالمی که می فرماید در کلام
~~خویش در صفت او: الآلعه الله علی الظالمین،4 وألکافرؤن هم الظالئونه. . از آنکه
~~ظلم نهادن چیزی باشد در غیر محل، که لایق او نباشد. وظلمی دیگر
~~هست که تصرف کند کسی در ملک غیر، این کفر نیست. پس بدانکه
~~در نبوت وولایت وغیبیات نیز اگر کسی ایمان نیارد، کافر گردد،

PageV01P026

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0008.png)

~~کفری پایین تر از کفر، ومشرک می گردد [به] شرکی1 دون شرک. واجب
~~است از همه احتراز کردن تا نام مؤمن بر آن کس صادق آید.
# باب دوم : درتوفیق دادن میان اقوال مختلفه که واقع گشته میان
~~خلایق درالهیات، وآنچه بدان تعلق می دارد از2 اخبار غیب.
# باب سیوم: در تقسیم اشیاء وحصر کردن موازنهآ عالم صغیر با عالم
~~کبیر، و بیان آنکه آدمی عالم کبیر است از روی معنی، اگر چه صغیر
~~است به صورت.
# باب چهارم: در بطلان اعتقاد اتحادی وحلولی وتناسخی، به برهان
~~قاطع که حاصل است از نور ساطع، [2 پ] ومنور گردانیده آن نور دیده
~~دل کسی را که نهاده سر خود را بر آستانهآ متابعت شارع شافع ms003 که مشفع
~~است در روز جامع، ورافع است علم آن صاحب شرع تا به قیامت ودر
~~قیامت رافع بی دافع ومانع.
# باب پنجم: در بیان حقیقت نبوت وولایت، ومحتاج بودن همهآ خلایق
~~به وجود ایشان، وبیان آنکه نبوت از ولایت فاضلتر است از آنکه هر
~~پیغمبری ولی است، وولی باشد کسی و پیغمبر نباشد از آنکه ولایت او
~~أز متابعت پیغمبر است، صلی الله علیه وسلم.
# باب ششم: در بیان صراط مستقیم که مبراست از غلو ومنزه از تقصیر
~~مشبه3، ومقدس است از افراط قایل به جبر، واز تفریط مایل به قدر،
~~و بیزار است از تخلیط خارجی واز تخبیط4 رافضی. هدایت کناد خدای،
~~تعالی، ایشان را به نور کتاب وسنت به راه سلوک طریقت ووصول به
~~حقیقت. واین باب مفصل است به چهار فصل تبرک را، به قول حق،

PageV01P027

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0009.png)

~~تعالی، حیث قال: قحد ازبعةآ من الظیر .
# فصل اول: در کیفیت اطلاع برصراط مستقیم، دربدایت وشرح آن.
# فصل دوم: دربیان صحت راه طریقت که مدلل است ومذلل به بدرقهآ
~~مراکب عشق وهمتهای بلند.
# فصل سیوم: دربیان آنکه شیطان القا کرد به نفس، دروقتی که از آن
~~نفس2 اطمینان استقامت می یافت بر صراط مستقیم درنهایت.
# فصل چهارم: در ارکان قصرولایت ومحبت، وبیان آنکه هر کس
~~که در احکام ومحکمی آن قصر بکوشد، چنانکه خواهیم بیان کردن،
~~حق، تعالی، تأیید دهد او را به توفیق عبور از صد مقام که به هزار باز
~~می گردد، وآن مقامات بعضی از [3ر توابع قصر ولایت است، وبعضی
~~از سوابق، وبعضی از لواحق، وبعضی دراوست، وآن ارکان ایمان است
~~وصبر وتقوی واحسان، وممکن نیست واصل شدن به مأمول دنیوی واخروی
~~والهی، وتمتع به آن یافتن در قصر کمال طالب امید را، جز به احکام این
~~چهار ارکان، وبه وسیع ساختن درهای آن، که طهارت است 3 و توکل و توبه
~~و قسط. وختم می کنم این فصل را به خاتمه ای5 تا ms004 ختام او به مشک
~~باشد. پس خوشی باد متنسمان این بوی را، وطالبان این4 راه وخوی را از
~~محقق ومقلد.
# ***

PageV01P028

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0010.png)

# درثابت کردن وجوب وجود او، ازلا وابدا، و وحدانیت ونزاهت ذات
~~او، وصفات او، وکیفیت صدور افعال از صفات فعلی او، که صفات
~~فعلی، مصادر افعال اوست، وآن افعال علت آثار اوست که ممکن الوجود
~~است .
# وبیان آنکه بسیاری از آثار ممکنه وافعال متنوعه ومصادر مختلفه
~~وصفات لطفی وقهری، وتعدد اسماءا که دلالت کننده است بر ذات
~~وصفات، هیچ وحدت ذات را مزاحم نمیشود، ونقصی وضرری به آن
~~حضرت ازاین کثرت، لاحق نمی گردد، ودر وحدانیت چه از جمیع
~~ممکنات، بعد از آن اثبات ذات وصفات او2 در وحدت ذات مطلوب
~~است تا سلسلهآ احتیاج در وجود به وی منتهی شود.
# پس بدان ای مستفید مسترشد که اگر تو طالب حقی در تصحیح :
~~معتقد، ومجادله کننده نیستی در تقلید پدر وجد که واجب است برتو اولا
~~ثابت داشتن به دلیل وجوب وجود حق، تعالی بعد ازآن یگانگی او، بعد
~~ازآن تنزیه کردن ذات وصفات او [از جمیع ممکنات، بعد از آن اثبات ذات
~~وصفات او3] که ثابت4 ودایم است مرذات او را ازلا وابدا، بعد از آن

PageV01P029

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0011.png)

~~[3 پ] بیان معانی وصفات سرمدی که مراو را ثابت است که، در تجلی
~~احدیت حق، تعالی، چگونه خلایق را موجود گردانید. بعد از آن بیان
~~کیفیت صادر شدن افعال از صفات فعلی، وآنکه صفات ذاتی را روا
~~نداری که مصادر افعال باشند. وبیان آنکه صفات فعلی واجب ذاتی مر
~~آن کسی را که صفات ذاتی دارد، همچنانکه کسی حی باشد، او را
~~محی توان گفتن. بعد از آن چگونگی ظاهر شدن افعال به سبب آثار،
~~ودانستن آنکه افعال علامات1 وعلتهای ظهور آثار است، ومعلول نزدیک
~~علت باشد البته، اما مصادر مقارن وقرین مصدور واجب نیست.
~~همچنانکه کسی نویسنده باشد، وتا ارادت نباشد، خط ننویسد، اما
~~چون خط مینویسد، ms005 مکتوب به کتابت ظاهر می شود وجایز است که اثر
~~بسیار از یک فعل ظاهر گردد، اما روا نباشد که صادرات بسیار ازیک
~~مصدر ظاهر شود، تا محتاجان از آن مصدر مراد خود می طلبند. چنانکه
~~رزق از صفت رازقی او طلب کنند، ورحمت ازصفت رحیمی. بعد از آن
~~بیان فرق کردن میان صفات واخلاق که ذاتی کدام است، وفعلی کدام،
~~ازاین هردو. بعد از آن بیان تجلیات صوری ومعنوی وذوقی.
# بعد از آن2 تحقیق حدیث صحیح [کنیم] که حق، تعالی، تجلی
~~فرماید بر اهل محشر روز قیامت. وگویند اهل محشر: هستی3 تو
~~پروردگار ما، این زمان منتظریم تا ظاهر شود بر ما پرورد گار ما، درآن
~~صورتی که ما او را شناختهایم . چون تجلی فرماید، مؤمنان همه سجده
~~کنند، وکافران نتوانند سجده کردن، از برای آنکه پشت ایشان دو تا
~~نتواند شد.
# دیگر بیان نزاهت و پاکی آن حضرت (4 ن بکنیم از تحول ونزول

PageV01P030

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0012.png)

~~واستواء وصورت که، الفاظ این جمله در کتاب وحدیث آمده است، وباز
~~نمائیم که تعلق بکدام تجلی دارد، وتحقیق کنیم که خداوند موجد
~~مصور، منزه است از جمیع آنچه مخصوص است به مخلوقات.
# در دهم1 نخست بهمین ترتیب، که گفتیم.، واین ده بحث مترتب
~~است که در دانستن این واجب است هر عاقلی را جهد کردن. ودرمیان
~~این مباحث بسی فواید دیگر هست، میباید که غافل نباشد مطالعه کنندهآ
~~این کتاب، تا قدم او نلغزد از صراط مستقیم . وهرکس بدین ترتیب که
~~گفتیم اولا به اثبات وجوب وجود حق مشغول نشود، وخواهد که
~~وحدانیت او ثابت کند، خبط کند در روش خود. همجون شتر شب کور
~~که راه گم کند، واگر پیش از اثبات وحدانیت به نزاهت آو مشغول
~~گردد، سلامتی نباشد او را از غلط وشطط . همچنین، تا آخر هر ده مرتبه
~~قیاس می کن، که اگر بدین ترتیب نداند که ذکر کردیم، درورطهآ
~~ترهات وغمرات جهل مرکب گرفتار گردد، وحکما ms006 رانیز انکار کند2
~~وواجب باشد بر طرد ورد آن کس که به خلاف این کرده باشد، تا کسی
~~مزحرف در دام3 بی نظام او نیفتد. پس یقین دانستی که چه بیان کردم،
~~گوش خود را به دلی حاضر، سوی این سخنان آور.
# و بدانکه تو وجودی داری ممکن که نبودی، و پیدا شدی، وقابل آن
~~هستی که نباشی. اما دراین وقت هیچ شک نداری که، وجودی6 داری،
~~وروانیست که وجود تو از نفس تو باشد5 ازبرای آنکه تقدم وجود تؤ بر
~~نفس تو محال است. چون تو محتاج باشی به وجودی [4 پ] مقدم از

PageV01P031

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0013.png)

~~انفس خود، وآن وجود محتاج باشد به وجود مؤخر، واین مؤخر محتاج به آن
~~مقدم. اینچنین وجود بی موجدی وجود نمی گیرد که این نوع را دور نام
~~مینهند، وآن باطل است.
# واگر از جانب آخر اعتبار کنی که، وجود تو محتاج موجودی دیگر
~~است، وآن دیگر به دیگری تا بینهایت؛ این نیز باطل است از جانب ازل
~~بی موجدی که وجود او محتاج نباشد بهیچ وجود، چه وجود اول که
~~تویی، حاصل است بضرورت متقاضی میشود به وجودی دیگر. واین نوع
~~را که بیان کردیم، که روانیست بیموجدی، تسلسل می گویند، واین
~~هر دوا یعنی دور وتسلسل باطل است، و از محالات ذهنی است که در
~~خارج وجود ندارد. پس تحقیق شد به برهان عقلی که وجود همه2 عالم
~~محتاج است به وجود صانع موجد قدیم بی نیاز، تا سلسلهآ احتیاج به وی
~~منتهی گردد. ودیگر چیزها که درحصر نمی گنجد.
# پس بدانکه این واجب الوجود، که موجد عالم وعالمیان است،
~~واجب است که یکی باشد. چه اگر تقدیری کنیم3 که دو باشند، خالی
~~نیست ازاین که، امتیاز ثابت است در دویی ایشان، یانه درکمال
~~ونقص. اگرثابت4 است، ناقص خدایی را نشاید که چنین عالمی تمام
~~بانتظام، ناقصی آفریده باشد. واگر گوییم که هردو کامل اند، پس
~~میبایستی که هریک را عالمی ms007 میبودی، ونیست چنین، بلکه عالم
~~امکان آفاق او، وانفس او، وغیبت او، وشهادت او، ونور او، وظلمت
~~او، همه لطیف وکثیف، وخیر و شر از جوهر یاتیاند که به نور نبوت مفهوم
~~ومدرک میشوند9، واز اولیاتی اند که به نورعقل میتوان در یافت . یعنی عقل

PageV01P032

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0014.png)

~~ومادون آن از عرش وکرسی وجوهر وصورت وماده و جواهر ملایکه [5را
~~و کواکب وافلاک که این همه مذکورات ودیگر مؤلفات ومرکبات وآنچه
~~عارض می شود بر آن، یک عالم است بریک ترتیب و یک نسق، که از آن
~~وقت که آفریده شده، تبدیل وتغییر بدان راه نیافته . چنانکه موافق علم
~~واضع حکیم علیم ومالک ملک وملکوت است، وبدین دلیل وسرا اشارت
~~فرموده در کلام قدیم خود بقوله، سبحانه، قا تری فی خلقر الرخمن من تفاوت2 .
~~یعنی نبینی تو ای محمد در آفرینش خدای بسیار بخش هیچ جدایی میان
~~دو چیز، یکی ازآن بر ارادتی دیگر یا ترتیبی دیگر، که غیر آن حق،
~~تعالی، آفریده، ظاهر گردد.
# اگر گوینده گوید: چرا نشاید که عالمی دیگر باشد که هریک
~~یکی داشته باشد؟
# جواب: آن گوییم که حق تعالی فرمود که: لهذا خلق الله فارفی ما ذا خلق
~~الثن من کفه یعنی این همه که دیدهاید ودانسته، آفر یدهآخدای یگانه است،
~~بنمایید ای مدعیان آنکه خدای تعالی نیافریده. ودر آیتی دیگر
~~می فرماید5: قلن کلن ینتوی الأعلی والبصر آم کل تنتوی الظلمات والنهآرام جعلوا لله شرکاء خلقوا
~~لخلقه فتتابه الخلق علنهم قلی الله لخالق کل شیء وهو ألواحد القهاه بگوی ای محمد هیچ
~~برابر باشد بینا ونابینا، وهیچ مقابل باشد تاریکیها بانور. یعنی نباشد،
~~بلکه گردانیدهاند بیگانگان از نابینایی دل وتاریکی کفرومعصیت مر
~~خداوند گاریگانه را شریکان، آن شریکان هیچ آفریدهاند مانند آفریده
~~خدای، تعالی، تا ایشان را تشبیهی وتمثیلی در آمده باشد در مخلوقات.

PageV01P033

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0015.png)

~~بگو ای محمد خدای، تعالی، آفرید گار همه مخلوقات است، واوست
~~یگانهآ قهر کننده. وجایی دیگر می فرماید: ms008 الله الذی خلقکم ثم رزقکم ثم یمیتکم
~~ت یحیکم کل [5ب] من شرکاتآکم من یقعل من ذلکم من شی سبخانه وعالی عما یشرکون .1 یعنی:
~~بگوای محمد خدای تعالی آن خدایی است که آفریده شما را به قدرت
~~خود بعد از آن روزی داد، وبعد از آن میمیراند، وبعد از آن زنده
~~می گرداند. هیچ از انبازان شما چیزی می توانند کردن؟ پاک است ومنزه
~~است خداوند یگانه از آن شرکی که می آورند مشرکان. ودرآیتی دیگر
~~می فرماید: قل ارعیم ثرکاء کم الدین تدعون ن ذفن الله آروی فاذا خلوا من ألآزض. 2یعنی بگو
~~ای محمد خبر دهید مرا ای مشرکان از آن کسانی که شما ایشان را به
~~خداوندی میخوانید، بنمایید که از روی زمین چه چیز آفریدهاند، یا
~~چه چیزایشان را شریک است در آسمانها . یعنی هیچ چیزنیست.
# پس می گویم: قولی فصل که عقل ما را الزام می کند به آنکه،
~~سلسلهآ احتیاج ما به دیگر منتهی نگردد، ودر وجود او محتاج غیری
~~نباشد. چون به یکی منتهی شد مستغنی شدیم از دوم3، واستغنا از او
~~مستلزم وموجب بطلان وجود آن دوم است . پس بحمد وفضل خدای تعالی
~~وتوفیق هدایت او، که رفیق عقل است، ثابت شد وجوب وجود او،
~~ویگانگی او، واجب شد بندگان را شکر بر نعمت وجود که داده
~~بخاصه، غیر از آن نعمتهای دیگر که در شمار نمی گنجد.
# دیگر جواب آن مدعی آن است که گفتی، : چرا جایز نباشد که
~~یکی دیگر باشد؟ همین سخن توکه گفتی5 ، جواب میشود، از آنکه

PageV01P034

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0016.png)

~~وجود حق، تعالی، واجب است وچون جایز باشد، حق نباشد.
# دیگر بدانکه وجود خالی نیست از آنکه واجب باشد، همچون وجود
~~حق، سبحانه وتعالی، یا جایز باشد، همچون وجود ممکنات از اعلی
~~تا ثری،یا ممتنع باشد، همچون معدوم حقیقی که در حیز وجود نمی آید،
~~اگر چه بر روی کاغذ [؟ ر] نوشته میشود. واین ممتنع را محال حقیقی1 ms009
~~می گویند.
# چون وجود حق تعالی و وحدانیت او بدلیل وبرهان دانستی، بدانکه
~~واجب است بر تو تنز یه آن حضرت ومقدس داشتن ذات وصفات او از
~~جمیع نقایص ومعایب، واز آن چیزی که مخصوص باشد به مخلوق، منزه
~~دانی او را؛ چه اگر چنین نباشد، موجود نتواند کردن چنین عالمی
~~کامل بر این ترتیب منتظم در احسن هیأت بی تبدیل وتغییر از وضع اول
~~که او را معلوم بود در ازل، وموجود شده. پس ثابت شد که او2 درذات
~~وصفات یگانه است و بیمانند. ودر کلام خود خبر داد از ذات خود به
~~یگانگی در این آیه که: لین کمنله شی46. یعنی: نیست مانند وی هیچ چیز.
~~ودر باقی آیات خبر داد از صفات خود که: وهو السمیع ألبصیر.4.
# دلیل دیگر در تنزیه آن است که اگرذات وصفات او پا کاومبرانبا شداز
~~ذات وصفات آفریدگان، واجب نباشد، وسلسلهآ احتیاج به وی منتهی
~~نشود، وثابت شد که وجود او واجب است نه ممکن .
# دیگر آنکه این موجود کنندهآیگانه که مقدس است ازافترای مشرکان و
~~بلندقدراست ازصفت کردن جاهلان، اوراذاتی است. وذات عبارت است ازآن

PageV01P035

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0017.png)

~~چیز که صفات به وی قایم باشد، نه ذاتی که درعبارت اهل لغت تأنیث
~~«ذوا» باشداز برای1 آنکه روا نباشد اطلاق کردن این عبارت بر خدای
~~یگانهآ منزه که سرزنش می فرماید کسانی راکه ملایکه که بندگان اویند
~~ایشان را ماده خوانند در این آیه که: ان الذین لا یولون بالاخرة لیسمون الملائکة تسمیةالا
~~نثی3 ، الی آخره. یعنی: بدرستی آن کسانی که ایمان به آخرت ندارند، نام
~~مینهند [6 پ] ملایکه را نام نهادنی ماده، ونیست ایشان رادرآن دلیلی از
~~علم به غیر از جهل، وتقلید از جاهلان، وگمان وظن4 بی نیاز نمی کند
~~هیچ چیز را از در یافتن حق.
# ودیگر دلیل آنکه چون بشارت دهند آن جماعت بیگانه را، روی او
~~از غم سیاه وتاریک گردد از خشم. پس چیزی که در ms010 حق مخلوق عیب
~~نماید، چون نسبت توان کرد به حق، تعالی، که ازهمه صفاتی پسندیده
~~وناپسندیدهآ مخلوق منزه است ومقدس؟ ویقین دانکه ذات عبارت است
~~از چیزی یگانه که قایم باشد به وجود خود، بینیاز به همهآ وجوه، از غیر
~~خود آزاد، ازلا وابدا، نه جسم باشد بدلیل آنکه جسم آن است که مؤلف
~~باشد از صورت وماده، یا مرکب باشد از عناصر، وذات حق، تعالی،
~~یگانه ومقدس از صورت وماده وعناصر وغیره [می باشد].
# وذات اورا صفات5 عرض نیست، از آنکه عرض آن است که نبوده،
~~وعارض شده، وقایم نیست به وجود خویش . وصفات او ازلی است.
~~وجوهر نیست ذات او، سبحانه، از برای آنکه جوهر اگرچه قایم است به
~~وجود خود، لما در موجود شدن محتاج است به موجد وآفریدگار که فیض

PageV01P036

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0018.png)

~~ایجاد او را وجود دهد، وفیض ابقا1 او را بقا بخشد، که اگراین دو فیض
~~نباشد، عدم صرف باشد.
# دیگر بدانکه این ذات اقدس یگانه2 است بی مثل، وزنده3 است نه
~~به روح، وشنواست4 نه به آلت گوش، وبیناست نه به آلت چشم،
~~وسخن گوی است نه به آلت زبان، وداناست نه به آلت عقل وخیال،
~~وخواهان است نه به علت هوس واحتیاج، وتواناست به قدر کاملی،
~~وحکیم است که هیچ امری وخلقی به باطل نیافریده. واین موجد ذو وجود
~~وذو سمع وذوحیات [7ر] وذو بصر وذوکلام وذو علم وذو ارادت وذو
~~قدرت وذو حکمت وذو نور است که : الله نؤر السموات والآزض.5 یعنی: این
~~واجب الوجود را، صفت6 حیات وصفت سمع وصفت بصر وصفت کلام
~~وصفت علم وصفت ارادت وصفت قدرت، وصفت نور بخشی او به همه7
~~به صفات بیچون اوست، نه چنانکه فرقهآ معطلان می گویند که ورای
~~ذات هیچ صفات نیست، وبدان حوالت می کنند.
# اما در این ده صفات که گفتیم، «وجود» و «نور» اسمی دیگر
~~ندارند، از برای آنکه نور مبدای8 ظهور است.، و وجود9 کمال ظهور. و
~~هر ms011 کسی که وجود نداشته باشد، او را زنده چون گویند. پس زنده
~~نباشد، چنانکه اگر زنده نباشد، او را دانا نتوان گفتن.
# اکنون بدانکه وجود عبارت است از چیزی که صادق آید اشارت از

PageV01P037

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0019.png)

~~بهر چیزی که حقیقی باشد1 یا معنوی، به سبب آن وجود وشيء که آن را
~~«چیز») می خوانند، آن است که صادق آید حکم به وی که، موجود
~~است آن چیز، یا معدوم است، یا ثابت است یا منفی، چنانکه به وی
~~حکم کنند، وبروی نیزحکم کنند .
# و آن چیزخالی2 نیست از آنکه3 واجب است که باشد وجود او در
~~ازل وابد، یا نه. و اگر واجب است آن چیز را حقیقی گویند، که
~~واجب الوجود است ازلا وابدا، واگر واجب نیست که همیشه بوده باشد
~~، خالی نیست از این که عدم و وجود او برابر است. یعنی جایز است که
~~باشد ، وممکن است که نباشد. اگر چنین باشد آن چیز را معنوی
~~می گوییم که ممکنات موجوده است. واگر ممکن نیست که در خارج
~~وجود داشته باشد [7 پ] اما [آنچه] برلفظ و کاغذ وجود لفظی دارد، او
~~را وجود لفظی وممتنع الوجود می گوییم که لسان قلم وقلم لسان به آن
~~جاری می گردد.
# اگر در ازل وابد هرگزوجود ندارد چنانکه درخارج، واگر در ذهن
~~وجودی داشته باشد، آن وجود را اعتباری نیست، چه ذهن همچو لوحی
~~است، و وجود ذهنی همچو مکتوب درآن لوح، وکاتب نفس وحاکم به
~~آن ذهنی، همچون مکتوب در آن لوح، وکاتب که این مکتوب، که
~~موجود است یا معدوم، یا ثابت4 است یا منفی، عقل است.
# پس وجود سه چیز باشد:
# یکی وجود باری تعالی که ازلی است وابدی، ووجود بخش است.0

PageV01P038

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0020.png)

# دوم: وجود ممکنات موجوده که ازفیض ایجاد او موجود شده [ اند].
# سیوم: وجود لفظی، همچون شریک باری ومحالات حقیقی که آن را
~~بحقیقت هیچ وجود نیست نه در خارج ونه در امکان، ms012 آنکه وجود گیرد از
~~برای آنکه ممکنات، که در خارج وجود دارند که محو می شوند به محو
~~کردن او، سبحانه وتعالی، واگرثابت می شوند به اثبات کردن آن حضرت
~~است. کما قال، سبحانه، ینخوا الله ما یشاءویثبت وعنته ام الکناب . ودر علم
~~سابق ازلی او قلم رفته به محو2 صورتها، وثابت گردانیدن معانی وحقایق،
~~تاباشد معانی وحقایق مظاهر لطف وقهر او، سبحانه، وتا شناخته شود ذات
~~وصفات وافعال او. واجب است وجود این هر سه از برای انتهای سلسلهآ
~~احتیاج به آن.
# اما فرقی هست میان صفات ذاتی وصفات فعلی وفعل حق . وروشن
~~گفته خواهد شد تا از آن غافل نباشی.
# دیگر بدانکه حق، سبحانه و تعالی، پیش از موجود گردانیدن
~~موجودات متصف بوده [8ر] به آن ده صفات ذاتی. چنانکه گفتیم.
~~وهرکس که موصوف باشد به صفات ذاتی وفعلی3، چون خواهد که فعلی
~~اظهار کند، تجلی فرماید4، چنانکه درجواب داود، علیه السلام، فرمود
~~که: گنت کنزامغفیا ، یعنی گنجی پنهان بودم . این خبردادن است ازذات
~~اولا، بعد از آن فزمود که: أخیث أن اغرف، یعنی: دوست داشتم که شناخته
~~شوم . این خبر دادن است از تجلی احدی که ارادت اوست ثانیا، وچون
~~فرمود که: خلفت الخلق ، یعنی: پس آفریدم خلایق را، این خبردادن است
~~از صفت واحدی ثالثا، که به آن صفات فعلی، که تخلیق می گویند،

PageV01P039

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0021.png)

~~تجلی فرموده، وخلایق موجود گشته [است].
~~فایدهآ این سخن از رویی تمثیل آن است که «کنت» ازگون»
~~می گیرند که مصدر اوست، و«گون» یک نقطه دارد، و راحببت»، از
~~احباب، وآن دو نقطه دارد، و(«خلقت» مصدر او خلق است، وآن سه
~~نقطه دارد. پس گوییا که ذات او به صفت ذاتی ظهور کرد، وذات
~~وصفات به صفت فعلی بر خلق ظاهر شده، تا از فیض حکمت او همه
~~ممکنات که درحیز امکان وجود بوده، موجود شوند. وترتیب آن جمله یاد
~~کنیم، ان شاء الله، درباب سیوم، چنانکه بهترا فهم کنی. ms013
# حیات او، سبحانه وتعالی، عبارت است از دوام ادراک اونفس خود
~~را. یعنی ذات خود را، ودوام ذات او ازلا وابدا2، نه آنکه حیاتی از فهم
~~وعقل خود تصور کنی . واین صفت حیات که حق را بدان صفت کردیم
~~به تجلیات، هیچ صفتی دیگر بروی مزید نمی شود. یعنی از روی تفهیم
~~وتفهم، نه از روی معنی وحقیقت که، آن صفات دیگر به معانیی چند
~~دیگر ظهور می فرماید که این صفت آن ظهور ندارد از غایت قرب او به
~~ذات. همچنانکه سمع اوعبارت است از دوام ادراک او،
~~سبحانه،[8پ] بزرگی وکمال خود را در ازل. پس چون مخلوقات را
~~آفرید، تاشناخته شود، بهمان ادراک میشنود3 سؤال محتاجان، ودرک
~~می کند تباین طبقات واختلاف لغات هریکی .
# پس اگر گوییم سمع او عبارت است از درک آن چیز که درنفس
~~متکلم است، چه اندک وچه بسیار، چه ملفوظ وچه غیر ملفوظ، چه دور
~~وچه نزدیک . این عبارت راست باشد، وتبدیل معنی و حقیقت نمیشود.
# اما به این صفت اورامی شناسیم، ومی گوییم: چون مخلوق ومسموع

PageV01P040

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0022.png)

~~موجود باشد، وهرکس که به آن معنی اول شنواست، بهمان ادراک
~~معنی ثانی می شنود1 بی تبدیلی وتجدیدی که تصور آن ممکن نیست. اگر
~~چه سایل هرگز موجود نبود، او مدرک بوده، واین زمان نیز مدرک است.
~~اما تبدیل درعبارت است نه درذات ادراک.
# و بصر او عبارت است از دوام ادراک او حسن2 وکمال جمال خود
~~را، جل جلاله، وچون خلق رابیافرید، وبیان فرمود که او بیناست به
~~بندگان؛ می گوییم که بصر او عبارت است از درک کردن همه چیز
~~درهمه وقت وجود، چه آن وجود ظاهر باشد و چه باطن، وچه دور و چه
~~نزدیک .
# وکلام او عبارت است از دوام ادراک او، سبحانه، به آنکه مستحق
~~حمد و ثناست. یعنی آن هنگام که او بود، و خلق نبود که مخاطب
~~باشند، وثنا بر خود می گفت. چنانکه رسول، صلی الله ms014 علیه وسلم،
~~خبرداد بقوله : [« احصی ثناءعلیک) گمأ آثیت علی نفیک یعنی: نمی توانم ثنای تو
~~شمردن و بیان کردن، چنانکه تو ثنا بر ذات خود گفته [ای.] ودر کلام
~~قدیم خبر می دهد: قباری الله آخعن الخالقن، قتباری الله رب العالمین1. در وقت
~~آفریدن خلق وتربیت5 ایشان، چنانچه پیش از آن ثنای خود می گفته
~~درازل. پس چون ظاهرشد [9 مخلوقات، می گوییم: کلام اوعبارت
~~است از نظم امر بیانی ، چنانکه در نفس متکلم باشد، یا در لوح نوشته
~~گردد، یا در ذهن محفوظ ماند . و واجب است بر عارف مکمل تنزیه
~~کلام حق، تعالی، از جمیع کلامی که مخصوص باشد به ممکنات،

PageV01P041

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0023.png)

~~چنانکه منزه است ذات اوازآنکه اورا کلام نباشد که به عبث سخن گوید. و
~~چون به این معنی که گفتیم، کلام اثبات کند، سلامت یابد از گرداب
~~تعطیل وتشبیه، وغرقاب ظن وشک، به کلام او که گوید پیش آز
~~مخاطب خالی1 است از حکمت. دیگر نفس اسم متکلم برکسی که او
~~را کلام باشد، جایز است، اما نه در آیت ونه درحدیث آمده که حق را،
~~سبحانه، بدین اسم متکلم خوانده باشد، همچون دیگر صفات، از آنکه
~~متکلم اسم کسی را گویند که مراو را تکلم باشد. و تکلم فعلی است
~~صادر ازصفت متکلم، چنانکه احیا فعلی است صادر از صفت محیی ، و
~~محیی نباشد مگرحی، چنانکه معلم نباشد مگرعلیم . اما محیی ومعلم
~~ومتکلم از صفات فعلی است، وحیات و کلام وعلم از2 صفات ذاتی
~~است. پس نشاید گفتن دردعا:یا متکلم، چنانکه گویی یا علیم، یا
~~محیی.
# وبیان کنیم بعد ازاین فرق میان کلام وتکلیم ومیان قول، وآن هر
~~دو، تا معلوم شود نزاهت کلام واجب الوجود از کلام ممکن الوجود. و
~~علم حق، تعالی ، عبارت است از دوام ادراک او همه ادراکات را پیش از
~~آنکه عالم غیب وشهادت موجود بوده. پس چون بیافرید خلایق را از برای
~~معرفت ذات وصفات خود، وبیان فرمود ms015 که همهآ غیب وشهادت را
~~می داند، و آنچه به زمین در میآید و بیرود می آید، و
~~آنچه فرومی آید از آسمان و عروج می کند به آسمان،3
~~حضرت رحمان همه را میداند، و دور نمیشود [9پ] از علم او مثقال
~~ذرهای4 در زمین وآسمان، ومی داند آنچه در بر و بحر است، ونمی افتد

PageV01P042

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0024.png)

~~یک برگ درخت، الا که می داند افتادن آن. پس این زمان که خلایق
~~موجود شده [اند]، علم او عبارت است از ادراک کردن ادراکات خود،
~~ومدرکاتی که مخلوق اوست، و مدرکات چه از عالم غیب
~~و چه شهادت دانستی، و جزئی و کلی بی تغیری که به علم او رسیده
~~باشد، پس چنانکه او شنوا وگویا و بینا ودانا بوده در ازل، به آن معنی که
~~گفتیم ، همچنین دروقت وجود خلایق، همان دارد که به نسبت ذات،
~~وصفات او هیچ کم وبیش نشده، اما دروقت وجود مخلوقات ظهور
~~کرده.
# وارادت حق، سبحانه وتعالی، عبارت است ازدوام ادراک او اظهار
~~کردن آنچه در علم اوست در هنگامی که لایق ظهور است.
# وحکمت الهی عبارت است از دوام ادراک او به تمام گردانیدن آنچه
~~در تقدیر مقدر بوده بر وفق افضل و اوفق، چنانکه قدرت او عبارت است از
~~تنفیذ امر ارادت که هر چه خواهد، یا خواسته، قدرت آن رابیافریند درآن
~~هنگام که لایق باشد، و ارادت بدان تعلق گرفته. اما این دوصفات،
~~که آخر گفتیم، دل به خلافت روح انسانی دارد، اما ازلی ندارد. وهمهآ
~~این صفات به خلافت1 حق روح انسانی دارد بی آلات، چنانکه نور
~~مشاهده را بی حیز و مکان از همه اطراف مساوی می بیند، چشم گرفته و
~~گشاده، و آواز تسبیح مسبحان می شنود بی گوش ظاهر، و به یک اشارت
~~غیبی، که دست غیب بجنباند، بی دست ظاهر، چند لشکر را هزیمت
~~دهد، و علی هذا از آنجا که می شنود می بیند و می ms016 داند و می خواند و
~~می راند ومی خواهد ومی تواند.
# ونور [10 ر] حق، تعالی ، که صفت ذاتی اوست2، عبارت است
~~ازآن چیزی که درمی یابد وجود ذات خود را وغیر خود را، بهمان ادراک

PageV01P043

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0025.png)

~~درک می کند خود را وغیر خود را، که پیش از مخلوق درک می کرده.
~~واطلاق می کنند نور را بر عقل از روی مجاز بهمین اعتبار بی قید ازل
~~وابد.
# وادراک عبارت است ازاحاطت وفرا رسیدن بحقیقت چیزی، ومعنی
~~آن چیز وصورت آن چیز. وروا نباشد اطلاق کردن ادراک به این معنی
~~که گفتیم، مگربرحق، تعالی، ازآنکه فرمود: لائذرکه الاتبصار وهوبدرک الآبضار1.
~~یعنی: هیچ دیده[ای]به حضرت اومحیط نشود، چنانکه تمام در یابد، واو
~~در یابد همه دیدهها را از آنکه لطیف وخبیراست، ازغایت آنکه لطیف
~~است، مدرک نمی شود. وچون خبیر است، درک می کند . و بیان کرد
~~فرا رسیدن او به حقیقت چیزها ومعنی آن وصورت چیزهای آن در کلام
~~مجید، آنکه فرمود: الا ائة بکل ثنی یعیظ2. اولا خبر می دهد از احاطت او
~~سبحانه، بحقیقت چیزها، دو یم در آن آیت که فرموده: قذ آحاظ بکل شئعله2
~~، خبر داده از فرا رسیدن او به معانی چیزها، وسیوم آنکه فرموده: اذ الله بما
~~تفعلون محیةظ، ، خبر دهنده است از احاطت او، سبحانه، بصورت چیزها.
~~بیت:
~~این ارادت رامجوی از روی حس وعقل وفهم
# کشف این می جوی «ممن عنده ام ألکتاب»5
# اما فرق میان علم و ادراک روشن ومبرهن است از آنکه در کلام
~~قدیم می فرماید: قافلم نه لا إله لا الله،، وجایی دیگر فرموده: ویتلمکم الله.

PageV01P044

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0026.png)

~~یعنی : بدان ای محمد می آموزد شما را خدای، تعالی، تا بدانید، وعلم آدم
~~الآنماءهله1، وآموخت حق، تعالی ، آدم را نام همه چیزها، علمک ما لم تکن
~~تغلم 2، وآموخت ترا ای محمد آنچه خود [10 پ] نخواستی دانست . ونفی
~~کرد ادراک از همه کس. چنانکه گفتیم درآیت، وجای دیگر ms017 فرموده: وما
~~قدزوا الله حق قذره2 ، از برای آنکه دانستن چیزها ازروی احاطت خاصه
~~حضرت اوست، از برای آنکه فرمود: وا یحنظون به علما، ، یعنی : محیط
~~نمی شوند بندگان به حق تعالی از روی علم، تابه تصور5 وعقل وخیال
~~چگونه فرا رسند به وی، وهرکس که بحقیقت چیزی و معنی و صورت آن
~~چیز محیط نگردد، نشناخته باشد حق معرفت آن چیز. و به این سر اشارت
~~فرموده حبیب او و بهترین خلق او در حدیثی که فرموده: کال الثاس فی ذات الله
~~تعالی نحنفی ، یعنی : همه مردمان در معرفت ذات او احمق اند. و همچنین
~~فرموده: تفکر کنید در نعمتهای خدای، تعالی، وتفکر مکنید درذات او،
~~سبحانه، از برای آنکه تفکر در حقیقت و چگونگی ذات او کفراست6.
~~و از این سبب پیروی کرده او را یار غار او ابو بکر صدیق، رضی آلله عنه،
~~درآن تسبیحی که می گفته : شبخان من کم یجقل سبیلا إلی تغرفته الا بالعخزعن مغرقته ،
~~یعنی: پاک است و مقدس آن خداوندی که نگردانیده راهی
~~به معرفت او، مگر عاجزی از شناخت به حقیقت ذات او7. و
~~همچنین همهآ عارفان همین گفتهاند، اما آنکه امام
~~اعظم ابوحنیفه کوفی، رحمة ألله علیه، گفته:

PageV01P045

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0027.png)

~~سبخانک لا عند لای حق عبادتک و لما شکر نای حق شکرک ولکن عرفناک حق مغرفتک،-
~~همین معنی دارد شناختن بنده حق را. حق معرفت آن است که بشناسد
~~بزرگی آن حضرت ونعمتها وعطاهای [اورا، سبحانه،] در حدی که از
~~عهدهآ بندگی او بیرون نتواند آمدن، وحق بندگی وادای شکر او1 نتواند
~~کردن . بیت:
~~گرتووصل دوست خواهی همچوخاک افکنده باش [11 را
# زانکه دردرگاه اوجزعاجزان را راه نیست
# دیگر بدانکه مدرکات، غیر معلومات است، ازآنکه مدرک دیده غیر
~~مدرک گوش است، و دیده را در مدرک گوش حظی نیست، چنانکه
~~گوش را در2 مدرک دیده نصیبی نیست، چه یکی رنگ می بیند، و یکی
~~آواز می شنود ، وهریکی را آلتی 3 ms018 معین است.
# اما علم چنین نیست، از آنکه دانستن آنکه کل از جزو بزرگتر است،
~~وعلم آنکه آدمی حیوانی سخن گوی است، وآنکه آب جسمی سرد وتر
~~است، وآتش جسمی روشن وسوزنده است، هیچ فرقی نیست علم را در
~~این دانستن، اگر چه معلومات مختلف است، ازبرای آنکه همهآ این
~~معلومات به یک صفت بازمی گردد، که آن علم است، ومحتاج نیست به
~~آلات متنوعه. پس روا باشد که نابینا بداند که آتش جسم روشن و
~~سوزنده است، اگر چه رنگ آن در نمی یابد4، و صعود آتش نمی بیند.
# اما این صفات به آلت مخلوق آفریده شده8، وخدای، تعالی ، را از
~~همهآ صفاتی که مخصوص مخلوق است، منزه دان، و آنکه حکماء

PageV01P046

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0028.png)

~~گفته اند: الواحذ لا یضدرینها الا الواحد، به آن معنی که ایشان گفتهاند، واز او
~~نفی صفات می کنند، باطل است، چنانکه بیان خواهیم کردن. اما به
~~این معنی راست می آید که موجودات از صفت موجدی او ظاهر می شود از
~~فیض وفعل ایجاد، ومخلوق از فیض تخلیق، ورزق از صفت رازقیت، و
~~فیض ترزیق تا بندگان، او را به همه نامی بخوانند، وبدانند، و به حکم:
~~وآآوا ألیوت من آنوایفا2 از در آن حاجت آن اسم خوانده باشند.
# دیگر بدانکه رواست که مخلوقات و اثرهای بی شمار از یک فعل
~~ایجاد ظاهر گردد ، [11 پ] اما صادرات متنوعه از یک مصدر ظاهر
~~نشود. چنانکه در خود می بینی که تو یک شخصی، وفعل کتابت
~~ودرودگری، که نجاری است، از یک صفت3 تو ظاهر نمی شود، بل که
~~هر یک تعلق به صفتی دیگر دارد. اما از فعل کتابت مکتوبات بسیار
~~ظاهر شود، و از نجارت منجورات بسیار، واین هر دو صفات به ذات تو
~~قایم است، وترا به سبب کتابت کاتب می گویند، و به سبب صفت
~~نجارت، نجار می خوانند، غیر از آن نام معین که داری. پس دانستی که
~~ترا ذاتی ms019 است وصفاتی . ذاتی که ازحیات1 وسمع وبصر وکلام وعلم و
~~ارادت و قدرت و حکمت است که اگر آن صفات ذاتی ترا نباشد، این
~~صفات فعلی که آن کتابت و نجارت و غیر هماست از توظاهر نگردد، و
~~وحدت ذات ترا این صفات ذاتی وصفات فعلی هیچ زیان نمی دارند،
~~بلکه کمال ذات تو به این صفات ظاهر می گردد. پس چه گمان می بری
~~به خداوند واجب الوجود که او را صفات، ورای ذات نباشد، نعوذ بالله
~~من هذا الظن، وتصدیق کن که خدای، سبحانه وتعالی، که او احدی

PageV01P047

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0029.png)

~~الذات است، وواحدی الصفات، فرداست باوجود خلایق، وقایم است 1
~~بی وجود ایشان، یگانه بود، وهست و باشد از ازل تا ابد، از برای آنکه
~~ذات مستلزم یگانگی است، واز این جهت بود که گفتیم: اسم ذات
~~اطلاق نتوان کرد بر غیر حق، تعالی، مگر از روی مجاز. و واحدی
~~الصفات است از آنکه صادر می شود از صفات فعل او اعداد بی شمار2،
~~خاصه در تجلیات اربعه که به یک عبارت یکی را از آن احادی حضرانی
~~می گوئیم که تجلی ذات است، ویکی دیگر را عشرانی [12 را
~~محاضریه می گوئیم که تجلی صفات ذات است، وسیوم [را] مأتی
~~مواطنیه3 می گوئیم که آن تجلی فعلی اوست، وچهارم [را] که آلا فی
~~موافقیه می گوئیم که آن تجلی فعلی اوست، واین تجلی که گفتیم هر
~~چهار بخاصه انسان راست، ودیگران را بتبع ووقتی می باشد که صورت
~~جسمانی وهواهای نفسانی ووساوس شیطانی از آن صاحب تجلی فانی
~~شده، ولطایف روحانی او درنور تجلی هلاک گشته، و به این دو تجلی
~~اشارت فرموده درکلام قدیم خود: یکی آنکه اول گفتیم، قوله، تعالی ،
~~کل تن علیهاقان، وتیفی وخه ربک ذو ألجلال والا کمام . واین تجلی به نسبت آن
~~تجلی که هلاک می بخشد، خاص است. یعنی فرمود که: هرکه برروی
~~زمین وهر چه بر روی زمین است، فانی ms020 شونده است، ودر هلاک
~~می فرماید که همه چیزها هلاک شونده است، مگر وجه باقی او، جل
~~ذکره.
# اکنون بدانکه آدمی چون بمیرد ازجسمانیت او، هر عنصری به مرکز
~~خود باز گردد. این نوع را فنا گویند. ماند آنکه ابلوج را در آب نهی،

PageV01P048

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0030.png)

~~صورت او مضمحل گردد، اما معنی او کم نشده باشد، وچون آفتاب بر
~~آید، و کواکب هیچ ننماید، این نوع را هلاک گویند. پس بدانکه چون
~~سالک صادق به حکم: فوئوا قنل آن تمووا ؛ یعنی بمیرید، پیش از آنکه
~~بمیرید بی اختیار از پرتو تجلی روح، ودل و نفس او را فنایی حاصل
~~گردد که تمامت هویها ومرادات از او رمیده شود، و فانی گردد. و این
~~معنی آن زمان باشد که نور ارادت حق بر روح و دل تجلی انداخته باشد،
~~و بعد از سی هزار حجاب واقع می گردد به جذبهآ حق بی سلوک.
~~[12 پ] و از این فنا نیستی کل حاصل نشود، بل که غرور به آن همراه
~~باشد. دیگر چون تجلی صفات ذات برسد، روحانیت را فنایی دیگر
~~باشد که آن فنای اول را فانی کند. وچون تجلی ذات برسد، همهآ معانی
~~وانوار وصور روحانی وجسمانی ناچیز ومحو گردد، وهلاک شود. یعنی
~~نور اوایل1 که به نور نبوت فهم می کرده، وجواهر که به نور عقل
~~می دانسته، واجسام بسیطه که به انوار حس مفهوم می شده، همه هلاک
~~شوند. واز این معنی خبر داده حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله
~~وسلم، در حدیثی که فرموده: چجابه الثور، ودر روایتی دیگر: یجابه ألثآر، الی
~~آخر الحدیث، یعنی حجاب میان بندهآ واصل به ارواح وقرب حق، تعالی ،
~~نوری است یا ناری2، که اگر بردارد آن حجاب را، بسوزد نور ذات او،
~~آنچه بصر به آن بینا شونده است، تا آنچه منتهای دیدهآ اوست، چه آدمی
~~بواسطه تربیت مربیان عالم غیب وشهادت از هفتاد هزار حجاب روحانی
~~وجسمانی بگذرد که در ms021 هر حجابی مردنی باشد، وقیامتی، وهلاک وفنا
~~ونور ونار حدیث را فهم نتوان کردن،
# صدهزاران باربایدهرد، بیش
# تادهدنرترا ازذات خویش

PageV01P049

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0031.png)

~~دیگر بدانکه خداوند1 را، جل جلاله، هیچ ضدی وندی نیست یعنی
~~مانندی ومخالفی که تغییر اوضاع او کند، یا چیزی تواند آفریدن از آن در
~~ملک وملکوت وجبروت ولاهوت، سزاوار خداوندی جز،وی کس را
~~نیست، و مستحق آن است که او را پرستند وبس، اگر چه هیچ وجود و
~~نعمت نبودی از آنکه زندگی بندگان و قیام وجود ایشان [13 را بحقیقت
~~از قدرت اوست، ونام حق گفتن، هرگاه که گویند، به این معنی است
~~که حق است به بندگی کردن بندگان او را، نه بمعنی حقی که ضد
~~باطل باشد، تا بدانی که ذات وصفات آن حضرت، جل ذکره، منزه
~~است از آنکه جاهلان ملحد او را وصف2 کنند.
# پس حق دو نوع باشد: یکی نام حق، تعالی، و دیگر حقی که در
~~مقابل باطل باشد. چنانکه گویی: آن سخن حق است، واین سخن
~~باطل.
# و باطل نیز دو نوع است: یکی باطل حقیقی و یکی باطل نسبی .2
~~پس همچنانکه کسی محروری مزاج باشد، گویی عسل که [دوایی
~~خوش است] به نسبت1 او باطل است، اما به نسبت مفلوج حق است. و
~~این حق ضد باطل نسبی باشد . اما باطل حقیقی وجود ندارد درخارج ، از
~~آنکه هرچه در آسمان وزمین است بل که ازقلم تا به تخت قدم، هیچ چیز
~~و هیچ کس را به باطل نیافریده، اما به نسبت چیزی دیگر و کسی دیگر
~~باطل می گردد. واز این معنی خبر می دهد حق، تعالی، بل تقذف بالحق علی
~~البایلا مالی آخر الایة. یعنی : چنان نیست که جاهلان می گویند، بل که

PageV01P050

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0032.png)

~~نوری از حضرت خود می انداز یم بر وجود مخلوق، تا آن وجود را محوا و
~~مخفی و محق و نیست2 بگرداند. پس باطل می نماید آن وجود به نسبت
~~آن ms022 پرتو نور که نه ذات اوست، و نه صفات او، و نه نام او، بل که پرتوی
~~است از انوار او، و حضرت رسالت، صلی اله علیه وآله وسلم، دردعا
~~می فرماید: اللهم آرنا ألحق حقا و آرزفنا آتباعه، وارنا ألباطل باطلا، و
~~آرزقن اتباعه و اجتنابه. یعنی : خداونداحق را به ما حق باز نمای3 ، و
~~روزی کن ما را متابعت آن حق، و باطل را، باطل بازنمای وروزی کن
~~ما را دوری [13 پ] از آن.
# و(محال» نیز دو نوع است: یکی محال حقیقی . مانند سیاهی
~~وسپیدی که هر دو با هم جمع نمی شود، و آنکه ذکر کردیم از بیش، تا
~~ممتنع الوجود، وهر چه حکمت در ظهور او متقاضی نمی شود، محال
~~است که ظاهر گردد1 .
# دوم: محال عقلی که در عقل محال می نماید، از آنکه فهم به آن
~~نمی رسد مانند شق قمر و بیرون آمدن ناقه از سنک وامثال این از
~~معجزات انبیا وکرامات اولیا، که ایمان بدان واجب است . ومحال ازآن
~~قسم دوم درحقیقت نیست که درآن حکمت بسیار است: یکی آنکه
~~کسی مطلع نگردد برقدرت حق، تعالی .
# دوم: آنکه فهم کند عاجزی عقل از آن چیزی که درطور اونیست5.
# سیوم: آنکه ظاهر گردد عجز غیر آن نبی از آوردن مانند آن، تا دلالت
~~کند بر صدق دعوی او. وفرقی باشد میان مدعی حق و مدعی باطل در
~~دعوت، و ساکت گرداند عقل عاری از نور نبوت و غافل از فیض اکمال

PageV01P051

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0033.png)

~~را، تا متابعت کند شرع را و شارع را که مؤید است ازحضرت عزت.
~~چهارم: آنکه اطلاع یابد به این معنی که حق، تعالی ، جوهر ماده را
~~چنان آفریده که موم، تا هر چه خواهد، در هرگاه که خواهد، از او
~~بصورت ومعنی باز نماید، که اگر محال عقلی نبودی، فرق میان معجزهآ
~~نبی و شعبدهآ ساحر ظاهر نگشتی .
# پنجم: آنکه اقرار کند عقل درمعرفت تفصیلی که کسی به ms023 آن
~~نرسیده1، وثمرهآ ذوق به آن رسیده. ذوقی حقیقی هست2 که بهترین از
~~آن وتمامترین کمالات است. و یکی از حکمتهای3 جمع کردن روح
~~انسانی باقالب او جهت در یافت این لذت بوده، وحصول این دولت ابدی
~~وسعادت سرمدی ممکن نیست، مگر به متابعت پیغمبری شارع که بتأیید
~~الهی مؤید باشد به معجزات واضحه وبراهین لایحه، چنانکه شارع را نیز
~~ممکن نیست دیوانه ای که عقل ندارد به شرع ارشاد کردن.
# پس دانستی که معرفت حق، تعالی، [14 رااز روی اجمال و
~~تفصیل، و معرفت احکام او باز بسته است به نور شرع نبوی و نور عقل
~~انسانی، چه به عقل تنها در راه رفتن هلاکت راه رونده است، از برای
~~آنکه اگر نابینای صاحب عقل را گویند، آتش جوهری است به قدر سر
~~سوزنی که عالمی می سوزد، چون ندیده، در عقل او نمی گنجد فهم آن.
~~پس چون فهم آن چیز که در زیر طور اوست، بی آلات حس نمی کند،
~~پس فهم آن چیز که در بالای طور او باشد، بی نور نبوت و نور ولایت کی4
~~تواند کردن. وآدمی هر چند عاقل باشد، محتاج است به تعلیم،

PageV01P052

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0034.png)

~~چنانکه فرموده حق، تعالی، علم لنتاد قالن ینتن ». پس ادراک خاصهآ نور
~~عقل آمده، وارشاد خاصهآ نور نبوت، وحاصل نمی شود معرفت تمام، مگر
~~به این دونور.
# دیکر بدانکه فرقی هست میان صفات ذاتی وصفات فعلی، ازآنکه
~~صفات ذاتی آن است که موقوف نیست به صفات ذاتی دیگر، تااو را
~~ثابت 3 کنیم. وصفات فعلی موقوف است به صفات ذاتی . چنانکه گفتیم
~~که حق2، اتعالی، حی وسمیع وبصیر است. پس می گوییم محیی
~~ومسمع ومبصر است. وهمچنین در اخلاقی ذاتی وفعلیفرقی هست، از
~~آنکه بعضی اخلاق، آن است که هیچ آدمی به آن متخلق نتواند شدن.
~~همچون عظمت وکبریایی و بعضی باشد که مأمور باشند به آن متخلق
~~شدن [را.] چنانکه عفو وشکر وصبر وکرم. پس آن ms024 یکی5 اول ذاتی
~~است، وفرمود که : الققعه ازری والکبریاء دائی قتن نالزعنی فیها آدخلته الثارولا ابالی ، إلی
~~آخره. یعنی: عظمت وکبر یاءخاصهآ من است، همچنانکه از ارورداء خاصهآ
~~کسی باشد که دیگری6[13 پ] در آن مدخل ندارد. پس اگر کسی آن
~~هر دو [را] از من به منازعت طلبد، در آتش در آرم اورا، وباک ندارم.
~~وآن قسم دوم اخلاق فعلی است، ودر حدیث آمده که: متخلق شوید به
~~اخلاق خداوند2.
# دیگر فرقی باشد میان صفت وخلق، از آنکه صفت فعلی مصدر فعلی
~~است که به سبب آن فعل آثاری ظاهر می گردد که آن را جواهر

PageV01P053

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0035.png)

~~می گوییم، و به نفس خود قایم اند. چنانکه موجودات روحانی وجسمانی
~~که از صفت خالقیت وموجدیت حق، تعالی ، بواسطهآ فعل تخلیق وایجاد
~~ظاهر می شود؛ وخلق مصدر فعلی است که ظاهر میشود به سبب خلق
~~فعلی حق، آثاری که به خود قایم نیست. مانند اعراض که عارض
~~می شود، وبه تفصیل خواهیم گفتن.
# ویقین دانکه صفات واخلاق حق، تعالی ، ازلی وابدی است، منزه
~~است از آنکه اعراض باشد، از آنکه این صفت که جواهر واعراض مخلوقه
~~است که نبوده، وبه امر «گن قیکوه1» موجود شده. پس اول عرض که بر
~~روی وجود کاینات عارض شده، این عرض بود که در تحت ذل تکوین
~~وقید امکان ظاهر گشت. واین نوع عرض راعرض عام گوییم که هیچ
~~مخلوق از این عرض خالی نیست. واگر اطلاق آن عرض برعام نتوان
~~کردن، بنگریم که این عرض باقی می ماند به ابقای آن جوهر که، بروی
~~عارض گشته، یا باقی نمی ماند. اگر باقی است به ابقای2 او، همچون
~~کرسی افلاک که شکل تدویر او با وجود فلک باقی است، و همچون
~~مکان جسم وحیز جوهر از آنچه مخصوص است به مؤلفات ومرگبات،
~~نه آن جوهر باقی که مدرک باشد به نور نبوت، و نه عقل که این هردورا
~~حیز ومکان نیست. واگر باقی نمی ms025 ماند به آن محل که بر اوطاری3 شود.
~~همچون زردی روی [15 ر] کسی که شرم زده4 شده، و سرخی روی
~~کسی که در خشم است، و روشنایی چراغ بر دیوار که مخصوص است
~~این5 نوع به مرگبات. واین نوع را در زمان بقا نیست، وفی الجمله هر
~~موجودی که دور می شود از حضرت وحدت، به سبب کثرت وسایط و

PageV01P054

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0036.png)

~~حجبات، یا دور می گردد از بسائط که اولیات است و مفردات، اعراض
~~او زیادت می گردد. پس چون دانستی که ذات وصفات واخلاق
~~حضرت عزت منزه است از آنکه کسی یا چیزی بر آن طاری گردد،
~~وعارض شود.
# بدانکه خداوند را، جل جلاله، تجلیات است بعضی صوری،
~~وبعضی نوری، وبعضی معنوی، وچهارم ذوقی. و1 منحصر نیست
~~تجلیات او، یعنی درشمار نمی آید که هر یکی از این چند باشد از برای
~~مظاهر مستعده.
# فاما اولا بدانکه حق، تعالی ، از صورت ونور ومعنی وذوق مبرا ومنزه
~~است . وحدیث صحیح آمد که رسول، علیه الصلوة والسلام، فرموده: «دیدم
~~پروردگار خود را [به] بهترین صورتی» . ودر جواب عایشه، رضی الله
~~عنها، فرمود که: شب معراج نوری دیدم. و گاه بودی [که] روی سوی
~~یمن کردی، و گفتی: می یابم نفس رحمان از جانب یمن. و گاه بودی
~~که فرمودی که: مرا با خداوند، تعالی، وقتی هست که در آن وقت
~~نمی گنجد در وجود من ملک مقرب و نبی مرسل.
# پس بدانکه هر تجلی که بواسطهآ فعل حق به بنده می رسد، آن را
~~صوری می گویند. همچنانکه معلم طوطی از پس آیینه ای خود را پنهان
~~می دارد از طوطی، و او2 را نطق می آموزد، و طوطی به سبب آنکه آن
~~صورت که در آیینه3 از عکس خود [15پ] می بیند، سخنگو می شود،
~~و پندارد که معلم همان صورت است، وچنان نیست، که معلم از آن
~~صورت معرا است. اما اگر آن واسطه نباشد، طوطی را ms026 قوت تلقی از معلم
~~نباشد . و آن ندایی که دز کوه طور به موسی، علیه السلام، رسید، ندایی

PageV01P055

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0037.png)

~~از حق، تعالی1، بود. اما نور و صورت شجره حجاب موسی شده بود، تا
~~ندای حق، تعالی ، تواند شنودن.
# پس دوم تجلی نوری باشد.، وتجلی صوری مبتدای وصول را
~~می باشد بواسطهآ فعل حق، وتجلی نوری متوسط را می باشد از راهگذر پرتو
~~صفات فعلی، واو را دو افق است، تا در مشاهدهآ تجلی نوری است در
~~افق بدایت است، وچون به معنوی رسید، در افق نهایت متوسط است . و
~~تجلی ذوقی حیرت2 محموده می بخشد، واز غلط وشطح وطامات خالی
~~است، از آنکه تجلی ذاتی است . چنانکه انی لا جد 3 نفس الرخامن من لجانب الیمن
~~؛ اشارت به تجلی معنوی است که از صفات ذاتی است، وواجب است
~~برهر کسی که در تربیت مرشدی کامل مکمل نبوده باشد که بعد از
~~آنکه این تجلی چهارگانه، یا یکی از این هر چهار به وی رسیده، بگوید:
~~یا مصود ألصود، یا تنور ألثو، ویا کلقی ألتغنی، ویا مذیق ألدوق تبث قدمی قالبی وقلبی فی ألغیب
~~والثهادت علی الصراط المنتقیم وانقم علی اکما انعمت علی] الثبیین والصدیقین والشهداء
~~والصا لعین «غیر التغضوب علیهم، ولا الطالین».
# اما بدانکه تجلی صوری چون تمام می شود که بعد از آن تجلی دیگر
~~نمی بیند، ختم آن برصورت خود می بیند، وفنا [16 را بخش باشد، و «آنا
~~ألحق» و«سبحانی» بی اختیار بر زبان آورد5 ، اگر محفوظ نباشد . فاما
~~تجلی نوری6، منزه باشد از لون وشکل وحیز؛ واگر یکی از این سه در
~~تجلی یابد، تجلی صوری باشد، ودر این تجلی نوری اگر محفوظ

PageV01P056

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0038.png)

~~نباشد، از1 آنکه یهود ونصارلی گفتند درحق عیسی وعزیز، علیهما
~~السلام، او را ابتلاء افتد در تجلی معنوی که علم لدنی روی نماید، تصور
~~کند کحه در کلام قدیم که برانبیا نازل شده، همین طریق بوده، و انکار
~~کتاب وستت ms027 از وی ظاهر گردد، اگر در فرمان مرشد نباشد، چه بی ارشاد
~~و همت شیخ راهنمای وقوت ولایت او از چنین مزلات وورطات خلاص
~~نتوان یافتن.
# و واجب است بر مرشد، زجر آن کس وتنبیه، تا در کفر وزندقه نیفتد،
~~و یقین داند یگانگی حق، سبحانه وتعالی، و پاکی او از ممکنات
~~ومخلوقات، ومشهور نگردد به دیوانگی، از آنکه مقصود از این ارادت
~~تسکین خاطر عشآق است، تا مستعد گرداند ایشان را به ذوق باقی
~~ابدی، چنانکه اشاره فرموده در کتاب عزیز، در احوال ابراهیم، علیه
~~السلام، در دیدن ماه وستاره وخورشید، وآن چهار مرغ گشتن. فاما در
~~دیدن هر یکی را از این معنی فهم نباید کردن، و آن مرشد واصل مکمل
~~می داند که آگر صورتی خوب بیند، وعاشق شود، تصور کند که تجلی
~~است به صورت، یا ماه وخورشید بیند، این تصور کند که
~~علامات تجلی چیزی دیگر است که آنجا شعور وجود نمی گنجد. پس
~~واجب [است] بر کسی، که آن تجلی یافته، تبرا کردن از آفلات،
~~چنانکه حضرت ابراهیم از روی تبرا کردن «لا احب الاولن2» گفت، ونیز
~~تبرا کردن از هر چه به صفات ممکنات است، وتوجه کردن به آفریدگار
~~زمین وآسمان وکون ومکان. [16پ] چنانکه حق، تعالی، از حال3
~~ابراهیم، علیه السلام، در کلام4 یاد فرمود أنی و جفت وخهی لیلآذی قطر الآسلوات

PageV01P057

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0039.png)

~~وآزض1 ، الی آخره. پس حضرت عزت، حبیب خود را فرمود، علیه
~~السلام، به متابعت جد خویش در این آیت: ان ائبع ولة ابراهیم حنیفا2 . یعنی :
~~متابعت ابراهیم کن که اوروی گرداننده3 بود از غیرما، ومتوجه شونده به
~~حضرت ما ونبود از آن کسانی که با ما کسی دیگر بیند، و به وی قرار
~~گیرد، واز برای آنکه طالب موحدان4 زمان باشد که حق را، سبحانه،
~~جمیع آنچه خاصه ممکنات است، منزه بیندوداند، واگر غیر از این
~~اعتقاد کند، در گروه گوساله پرستان حشر کنند، نعوذ بالله.
# دیگر بدانکه ms028 در حدیث نبوی آمده که: حق، سبحانه، هر شب در آخر
~~آن فرود آید به آسمان دنیا، وندا کنند که هیچ سؤال کننده [ای] هست،
~~وهیچ آمرزش خواهنده5 [ای] هست، وهیچ توبه کننده [ای] هست تا
~~مراد ایشان بدهم؟ پس واجب است بر مؤمنی که ایمان آورد بر آیات
~~واحادیث متشابه، چنانکه بر محکم . اما تحقیق داند که خدای، تعالی ،
~~از آمد شد منزه است، چنانکه از صورت ونور وغیر آن . اما این مقدار فهم
~~کن که خداوند را، جل ذکره، در دنیا وعقبی جای ومکان نیست.
# اما پادشاه را سایهآ خدای، تعالی، می توان گفت، از آنکه قهر
~~ولطف به وی ظاهر می شود. چنانکه در جای دیگر فرموده؟ حضرت
~~شیخ: قدس سره،
~~تابیارایدصفات قهرخود
# درمیان پادشاهان کین نهاد
# اکنون چنانکه دراین عالم ظاهر، پادشاه راسایهآ اومی گوبی7، واو

PageV01P058

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0040.png)

~~نباشد، سبحانه، در هر عالمی از هفت غیب او را سایه باشد که آن را
~~دلیل طالبان خود گردانیده، جهت معرفت او، و تجلیات حق، تعالی، در
~~صورت سایه بسیار است، بل که ممکن است که در جمیع صورتهای
~~مخلوقه تجلی نماید [17 را وحق، تعالی، از آن همه منزه باشد .
# وظیفهٔ‌ اهل معرفت آن است که چون نفس ودل وروح وسر وجان
~~پنهان او حظ خود گرفت، از این تجلیات هم 1 بگذرد، تا به ذوق صرف
~~زسد، وایمان غیبی او شهودی گردد، و از ظن وتخمین به حقیقت حق
~~الیقین مشرف گردد، و از دل و جان به تنز یه و یگانگی او اقرار کند که،
~~اگر گویی ندای حق نبود آنکه موسی از درخت می شنود، کفر باشد، از
~~آنکه نص کلام است . واگر گویی او درخت بود یا نار، هم کفر باشد.
# همچنین در نزول وتحول2 او بصورت ایمان آوری به آنکه، مرادحق درآن
~~بوده، نه به آنکه تو به عقل فهم کنی تا در بیابان3 تشبیه وتعطیل سرگردان
~~نشوی، از برای آنکه بزرگان ms029 دین همه اتفاق کردهاند که دین حق میان
~~غلو وتقصیر است. یعنی از غلو معطله، که خداوند را هیچ صفاتی ورای
~~ذات اثبات نمی کنند، و از تقصیر مشبه، که خداوند را به مخلوق مانند
~~می کنند دور باشی؛ از آنکه بیشتر اختلافی که واقع شده میان اهل دین
~~در هر قرنی، از این دو مزلة الاقدام بوده، و از متابعت تقلید پدران جهال و
~~تعصب از سرجهل.
# بنابراین مقد مه شروع کنیم درباب دوم، وبیان کنیم به توفیق
~~خدای، تعالی، سخنان هر یکی از اهل اختلاف، وآنچه ممکن باشد،

PageV01P059

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0041.png)

~~توفیق دهیم، وآنچه ممکن نباشد، رد کنیم، تامرصادی ودلیلی باشد طالبان حق
~~را ازمیان 1 سخنان ایشان، ان شاء الله تعالی.
# ****

PageV01P060

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0042.png)

# بدان ای طالب یقین که منشأ اختلاف اولا از تقصیر اهل اجتهاد
~~واستنباط است که در آنچه دانستند، تأمل1 نکردند [17 پ] تا محیط
~~شوند به غرض خصم ، در مخالفت سخن آن کس. وروا نباشد کسی را با
~~وجود کشف وعلم، اعتماد بر کشف وعلم خود کردن، تا به دو کفهآ قرآن
~~وخدیث وزن بکند، وعقل را نیز به تصدیق آن مدد کار گرداند، وباید که
~~اول با نفس خود3، که اعدایی است عاد، خصومت کند، وشرم ندارد از
~~آنکه حق به طرف دیگری باشد، اگر چه خصم جاهلی یا بیگانه ای
~~باشد، وانصاف دهد و ثنا گوید بر آن کس، و اقرار کند به غلط خود.
~~اما اگر او را کشفی ودلیلی علمی روی نماید که موافق کتاب وسنت
~~وعقل منور باشد به نور حق خداوند را، جل ذکره4، شکر گوید از برای
~~آنکه مطابق واقع دیده، از واردی که شیطان را مجال تکذیب آن نیست،
~~و نفس را قوت تردید نیست، وعقل مانع نمی تواند شد، واز برای تحدث
~~به نعمت حق، تعالی، وآیت: وبئ رزا م یتنفود5، آن نعمت مکاشفه را

PageV01P061

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0043.png)

~~ایثار کند بر طالبان حق که مستعد آن معنی ms030 باشند، در حالی که منت بر
~~ایشان دارد که از وی قبول کنند، نه منت بر ایشان نهد، از برای آنکه
~~منتی عظیم است که حق، تعالی ، طالبی چند مستعد بفرستد به وی ، تا
~~حامل معارف او شوند، وخلفای او باشند بعد از او، وعلم ومعرفت او کم
~~نشود درعالم، میان بنی آدم، وطالبان نیز منت دارند از این سعادت ابدی
~~که حق، تعالی، منت نهاده بر همهآ انبیا ومؤمنان بدین عطای سرمدی.
# قایل اول1 : که از غلوتنزیه ووهم تکثیر وظن ظلم گفته که: خدای،
~~تعالی، موجب بالذات است. یعنی هیچ صفاتی ورای ذات ندارد. اگر
~~چه حکما نیز این گفتهاند2، و معطله حیات ووجود وبقا می گویند
~~خدای را، وماورای ذات اثبات نمی کنند، وباطل است این سخن
~~ایشان. ولیکن [18 را اگر در طلب تنزیه ودفع نقص بوده که خدای،
~~تعالی، فرموده: ولا ربک بظلام لنعبید3، وفرموده: فن هو الله آحد . وغلط کرده .
# واجب نیست او را کافر گفتن. اما واجب است تنبیه کردن، به
~~آنکه گویند: در عین تنزیه بیفتادی از راه، و غافل شدی از این
~~معنی که چون صفات ورای ذات اثبات نکنی، لازم آید از سخن تو که
~~چیزها که موجود می شود بی ارادت حق باشد، و افعال او همچون عناصر
~~بطبع باشد، بی دانستن و بی اختیار، بر یک نهج که عادت بوده، چنانکه
~~آتش بطبع می سوزد، و آب بطبع غرق کننده است. واز این زشتتر
~~سخنی چه باشد اگر در حق کمتر کسی از آدمی گویی که: ترا هیچ علم
~~و ارادت نیست در مقام اختیار، آن کس از تو برنجد، که او را [با]

PageV01P062

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0044.png)

~~کلوخی برابر کردی، اگر از این مذهب برگشت، فهوالمراد؛ والآ واجب
~~است رد او، وشهرت دادن آن قول بد او، تا هیچ مسلمانی به نادانی در
~~دام بیان او نیفتد، از آنکه یک سخن به فهم او آمده که ده سخن حق را ms031
~~فراموش کرده، نعوذ بالله من هذا المذهب والمطلب.
# ****
# قایل دویم1: باین معنی که حق، تعالی، فاعل مختار است به دلیل
~~آیات واحادیث، وجهت رعایت ادب، تا مبتلا نشود به انکار این قول
~~حق، سبحانه، که : ققال لما یرید2، وقول دیگر« یفعل الله ما یثام» و «یغکم مایرید]»
~~، وقولی دیگر: ولوشاء الله تجعلکم اعهآ واجدةه، الی آخره. یعنی : اگر خواستی
~~خدای، تعالی، شما را همه مسلمان آفریدی، یا همه کافر آفریدی؛
~~لیکن گمراه می آفریند آن کس را [که] میخواهد، و راه می نماید آن
~~کس را که می خواهد، والبته شماسؤال کرده شوید از عملی6 که می کنید.
# واجب است تحسین این کس کردن که ادب رعایت کرده، و موافق
~~کتاب وسنت اعتقاد داشته [است ].
# قایل عارف مشاهد که می گوید از [18 پ] سر مشاهده 7 وحق
~~الیقین که حق، تعالی ، آفریده عالم را واهل عالم را، تا مظاهر لطف
~~وقهر او باشند، وقوابل فیوض وانوار ذات وصفات او که فایض می گردد
~~برایشان از صفات فعلی حق، ومسخراند در تحت امر او، ومستعمل اند در
~~آنچه مصلحت مملکت خود می داند بر وفق حکمت خود.

PageV01P063

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0045.png)

# وآن کس فارغ است از این اختلافات، از آنکه به بصیرت1 مکحل از
~~نور حق، عزوجل، می بیند که حق، سبحانه وتعالی، متصرف است در
~~ملک وملکوت، ومعمور می گرداند عالم را به ملایکه وجن وانس
~~وحیوانات، بر آن نهجی که نظام عالم در آن می داند. از برای آنکه چنین
~~کسی ناظر است از مجاری احکام به اختلاف انام واز مبدأ اقدار نظر
~~می کند به آثار، ودایما در آن نظر، خود را بر مراد محبوب می دارد، واز
~~قهر ولعن وطرد آن حضرت می ترسد، ومتضرع ومتخشع است که مستعمل
~~نگردد در مظهر بعد وحجاب، از آن حضرت ترسی با امید برابر، وانسی
~~با هیبت موافق [دارد]، از آنکه هر چه در خاتمت ظاهر می گردد، از
~~سابقه می ms032 آید واین عالم صنع را از آن فرموده که بامداد مؤمن باشد ، وشب
~~کافر گردد. واگر چه مجاری اقدار می بیند، اما به علم مقدر نمی رسد،
~~اما چون شاهد صنع است، از صنع دورتر است، و محفوظ می تواند بود از
~~آنکه ولی محفوظ است، ونبی معصوم.
# پس چنین کس را واجب است به شکر حق قیام نمودن که حق،
~~سبجانه، راه دشوار وکار پوشیدها بر وی آسان وروشن کرده، واگر
~~اختلافی بیند درخلایق ازجای دیگر بیند، ونهی منکر از دست ندهد، تا
~~مشمر مزید درجات گردد.
# قایل سیوم4: که وجود را عین ذات می گوید به آن اعتبار که ذات
~~حق دائم الوجود است، و منزه است از آنکه وجود بر او [19 را عارض

PageV01P064

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0046.png)

~~شده باشد، یا در او حلول کرده باشد. تکفیر او جایز نیست از آنکه کافر
~~گفتن کسی را خطری عظیم دارد، بل که واجب است تفهیم او کردن که
~~وجود صفت است، والبته قیام صفت به ذات می باشد، یعنی اول ذات
~~را اثبات می باید کرد، بعد از آن صفات. پس از روی سبق ذاتی ، ذات بر
~~صفت مقدم باشد از روی تفهیم وتحقیق.
# بدانکه سبقات بر هفت نوع است: یکی مقدم بودن زمانی است
~~ومکانی و رتبی1 وطبعی وعلی2 و مصدری وذاتی .
# اما ذاتی همچون ذات حق، سبحانه وتعالی، که بر صفات مقدم
~~است از روی تفهیم وتصویر بر صفات او، سبحانه.
# ومصدری همچون صفات فعلی حق که مقدم است برافعال او. واین
~~هردو تقدم ازلی است که با ذات او همیشه بود.
# وتقدم سیوم علی [همچون] فعل حق، تعالی، که علت وجود آثار
~~ست بی علت، واین تقدم را که می گوییم که در تحت ذل تکوین
~~داخل نیست، تا رعایت کرده باشیم سخن3 شیخ ابو منصور ماتریدی
~~وسخن شیخ ابوالحسن اشعری، رحمة الله علیهما، [را].
# اما تقدم طبعی همچون یکی بر دو و سه تا هزار که ms033 بطبع مقدم
~~است .
# وتقدم رتبی4، همچون معلم بر متعلم، و امام بر مأموم، وپادشاه بر
~~رعیت که بمرتبه مقدم است.
# وتقدم مکانی، همچون امام برمأموم درمکان5 و[تقدم] مجلی، که

PageV01P065

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0047.png)

~~اسپ1 پیش رانده [است]، برتالی که اسپ پس مانده است.
~~و [تقدم] زمانی، همچون پدر بر فرزند، و دیروز بر امروز. این هر
~~چهار قدیم نیست باتفاق جمهور اهل اسلام، و شک نیست در این که
~~فاعل برفعل مقدم [است] ومصدر بر صادر، و ذاتی مخلوق نیزمی باشد،
~~همچون تقدم تو که نامی داری، مقدم است آن نام ذاتی تو بر صفات علم
~~وارادت تو وغیر آن. اما فعل کتابت تو وقتی ظاهر میشود که ارادت
~~[19 پ] کتابت داری، و آن فعل تودر کتابت ظاهر می گردد، اما مقدم
~~است از روی آنکه سبب وجود کتابت است.
# و پیش از این گفته ایم که جایز است که شخصی واحد را چند
~~صفت فعلی باشد. مانند کاتبی وحایکی ونجاری، وسخاوت وبخیلی
~~وشجاعت وبد دلی، از هر صفتی ازاین جمله که مصدر است آن فعل
~~خاص ظاهر گردد. چنانکه بخل از صفت بخیلی و سخاوت از صفت
~~جوانمردی، وآن سنت الهی است تا بندگان به صفات حق راه برند.
# اکنون بدانکه تقدم ذات توبر صفات تو واجب است، وتقدم صفت
~~کاتبیت تو بر فعل کتابت تولازم است، وتقدم فعل کتابت توبر مکتوب،
~~که اثر فعل کتابت توست، ثابت است . ومی تواند بود که آن هفت نوع
~~تقدم ترا ثابت باشد، وهریک به محل خود باز گردد.
# اما فرقی است میان تقدم ذاتی وطبعی؛ می باید که فهم کنی، تا از
~~غرور زندیقان گمراه نشوی، از آنکه یک، جزو دو میباشد و نیمه دو،
~~اوذات متزه است از این که نیمهآ چیزی باشد یا پارهای2 از آن چیز.
~~واگر کسی گوید تقدم ذاتی همچون طبعی مانند است از آنکه طبع
~~حکم می کند به آنکه ذات برصفات مقدم است، مضایقه با ms034 وی مکن.

PageV01P066

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0048.png)

# اما جایز نیست که اطلاق کنی تقدم ذاتی را1 برواحد، از آنکه این
~~تقدم او به طبع است نه به ذات. وچگونه روا باشد این اعداد را مانند
~~کردن به ذات و صفات که، عدد یکی تا هزار همه به نفس خود قایم اند،
~~وصفت به خود قایم نیست، مگربه ذات.
# دیگر فرق میان تقدم صفت مصدری، که صفت فعلی است، ومیان علت
~~وجود آثار، که فعل است، ظاهر است از آنکه معلول مقارن علت است.
~~چنانکه گفتیم که مکتوب [20 ر] به کتابت ظاهر می گردد. اما
~~می تواند بود که مدتها این صفت کتابت کسی را بوده، و کتابت نکند،
~~بخلاف مکتوب وفعل کتابت که هردو با هم ظاهر می شوند.
# واگر کسی گوید که: تقدیم علی همچوتقدم مصدری است به این
~~اعتبار که از فعل کتابت مکتوب ظاهرمی گردد، می تواند بود که جایز
~~باشد. اما تقدم مصدری را برتقدم علی اطلاق نتوان کردن، بنابر آنکه
~~گفتیم معلول بی علت ظاهر نمی شود، وعلت بی معلول. امآ صفت
~~کاتبیت بی فعل می تواند بود، وکان أمر الله تفهلا2
# قایل چهارم: می گوید که: وجود نه عین ذات است، به اعتبار سبق
~~ذاتی، ونه غیر ذات است به سبب آنکه ازلی است. روا نیست اورا کافر
~~گفتن، بل که صادقتر و بهتر از هر سه اوست که، بدلیل می گوید.
~~فاما اگر بهمین اقتصار کردی که وجود ثابت است مرذات را3، وهمه
~~صفات نیزا همچنین ثابت است مرذات او را که ازلا وابدا از وی جدا
~~نبوده و نیست، و نه در او حلول کرده، ونه بر وی حادث گشته. ویقین

PageV01P067

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0049.png)

~~می دانیم که ذات را بر صفات سبقی هست، و غیر از این هیچ ازعین و
~~غیر نمیدانم، «نمی دانم» نیمهآ علم بودی او را، از برای آنکه اگر
~~کسی گوید: نمیدانم، و مطابق واقع باشد، بهتر [است] از آنکه
~~گوید: ms035 میدانم و مطابق واقع نمیشود، و مرتکب چیزی شود از سخن
~~که در عقل محال نماید.
# وبدرستی که ظاهر شده این اختلافات از عاجزی فهم مستنبطان1، و
~~اقتصار کردن آنچه بر خاطرشان آید بی موازنهآ کتاب و سنت، وعرض نا
~~کردن بر رأی عقلی که منور است به نور حق، چنانکه گفتیم. و اگر
~~نه چنین بودی کدام دانا حکم کند که این چیز [20 پ] نه عین ذات
~~است ونه غیرذات. همچنانکه مکتوب را گوید نه عین فعل کتابت است.
~~ونه غیر، وفعل کتابت نه عین صفت کاتبیت آن کاتب است2 ونه غیر.
# پس واجب است بر عاقل، اگر چه عارف نباشد، که منزه دارد
~~ذات حق را، جل جلاله، از آن صفتی که مخصوص ممکن است، وهر
~~که قیاس کند ممکن را برواجب، یا واجب را برممکن؛ سلامت نیابد از
~~غلط ودروغ و گرفتاری، و در گرداب باطل [افتدا] که هیچ منفعتی
~~ندارد، و بسیار ضرر درآن حاصل3 [آید] واندک آن باطل، ثمره دهندهآ
~~عذاب بسیار [است، وا سزاوار است که او را گویند. بیت:
~~اگرکوتهی پای چوبین ببند
# که درچشم طفلاننمایی بلند
# از آنکه آهنگران راقیاس به ملایکه کردن، خلاف عقل است، با
~~وجود امکان وجود هردو، ومقدس داند ذات وصفات او را برقیاس ومثال،

PageV01P068

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0050.png)

~~وجه تحقیق است قول او، سبحانه، فأتضربوا لله الأمثال1 یعنی تمثیل وتشبیه
~~مکنید مر خدای منزه را، بهیچ نوع مثل، از آنکه حق، تعالی، میداند،
~~وضرب مثل می فرماید، وشما نمی دانید.
# قایل پنجم: که می گوید: وجود عرض است. واجب است برمرشد،
~~تعلیم او به حسن ارشاد، وتفهیم او به خلق [نیکوا،2 تا او را از جهل به
~~تدریج بگذراند به این نوع3 که: وجود حق، تعالی، راعرض چون توان
~~گفت که ازلی است وابدی، و هرگزعارض نشد از آنکه ذات او مقدس
~~است که محل چیزی باشد ، واعتقاد این است که ذاتی که یگانه
~~باشد، وقایم به نفس ms036 خود، و بی نیاز ازغیر خود، به همه وجوه جز ذات
~~حق، تعالی، [21 ر] نیست که منزه است از شریک ومانند.
# اما ذات را اگر نسبت به مخلوقی کنند تا صفات را به وی قایم
~~دارند، از روی مجاز باشد نه از روی حقیقت. چون از او تفرس کردی
~~که سخن حق را گردن خواهد نهاد، بیان کن که حصول وجود ممکن
~~حاصل شده به سبب فعل ایجاد، در تجلی کردن حق، سبحانه، به صفت
~~واحدی. پس آن وجود اول که بی واسطه آن2 فعل ایجاد ظاهر شده،
~~اصل ممکنات گشته، و به سبب وجود شریک است وجود اول را5
~~بی واسطه مخلوقی با همه موجودات. اما به ماهیت مخصوص او، که در
~~علم حق بوده وهست، ممتازاست از غیر، وآن هیأت معلوم الهی ماهیت
~~هر موجودی است ممکن که، به وی آن ماهیت مخصوص است. یکی را

PageV01P069

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0051.png)

~~نام زید است و یکی را عمرو، تا أن ماهیت معلومه ازیکدیگرجدا
~~گردد، وصفات که مصادر افعال ایشان است، ممتاز شود.
# پس چون فهم کرده باشد1 این مقال را2، بگو وجود سه نوع است:
# یکی وجود حق که ازلی وابدی است، وهیچ کس درآن صفت
~~با وی شریک نیست. چنانکه در علم وحیات وغیر آن، نیز شر یک نیست.
# دویم: وجود مقید که حق مخلوق است، وصفت او از3 فیض ایجاد
~~آن وقت که حق خواسته، ظاهر گشته.
# سیوم: وجودی است مطلق که فعل حق، سبحانه، میگوییم آن
~~را، . و آن وجود به مقیدات ظاهر، ظاهر می شود5 .
# پس بر طریق حصر دانستی که وجود حق، تعالی ، ازلی وسرمدی
~~است، ووجود مطلق علت وجود آثار و وجود مقید اثر آن فعل [است] .
~~پس بگو او را که بسیاری آثار وانواع افعال وصفات متضاده وتعدد اسماء
~~وحدت، ذات حق را هیچ زیانی ونقصانی نمی رساند. چنانکه ترا با
~~وجود آنکه مخلوقی، صفات واسماء صفات وافعال و آثارهیچ ازیک ذات
~~[21پ1 ms037 باور شود؟ با وجود آنکه از رتبت بسائط وسده6 مفردات
~~بی واسطه دور افتاده، و از حضرت وحدت تا وجود مرکب توهیچ نسبتی
~~نمی تواند کردن.
# غرض آنکه بدانی که هر کس که دعوی می کند که وجود مطلق
~~ذات حق، تعالی وتقدس، است، غافلی بی حاصلی بی معرفت است آن

PageV01P070

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0052.png)

~~کس، که1 حق را ندانسته ونشناخته، از آنکه گمان برده که ذات حق،
~~تعالی، علت وجود آثار است. و این مقدار نیز ندانسته که وجود مطلق
~~بی افراد مقیده، که آن مخلوقات است، هیچ وجودی ندارد. پس چگونه
~~آن وجود مطلق را بر ذات او، سبحانه، اطلاق توان کردن، که اوست
~~بخشندهآ همه وجود، و اوست واجب الوجود پیش از وجود مقید.
# پس نظر کن به وجود خود که توذاتی داری، وصفت کتابت داری،
~~و نام آن صفت که ترا کاتب می گویند، و آن مکتوب که به وقت ارادت
~~تو از تو ظاهر می گردد، از فعل کتابت تو که وجود مطلق توست، آن فعل
~~کتابت توست، ومکتوب عین کتابت است، وکتابت بی مکتوب
~~نمی یابی، مگر با هم. پس بدانکه مکتوب اثر است وکتابت2 فعل،
~~وکاتب نام صفت فعل تو که مصدر آن3 فعل است که او را وجود مطلق
~~می گویند. پس می دانی که آن ذات تو و صفت کتابت تو بی فعل
~~وبی اثر وجود دارد، وآن صفت را عین وجود مطلق نمیتوان گفتن،
~~چگونه ذات تو عین مکتوب باشد. پس اگر ترا تصدیق کرد غنیمت
~~دان4 صحبت او، واگر نه اوقات خود به وی ضایع مکن5، که [انا
~~اعتقاد حق دور افتاده است.
# ****
# قایل ششم: که می گوید: وجود غیر ذات است به اعتبار سبق ذاتی
~~از آنکه صفت را به خود قیام نیست.
# روا نباشد [22 ر] تکفیر او، از آنکه موحد است، ودانا به آنکه وجود

PageV01P071

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0053.png)

~~و جمیع صفات الهی ثابت است ذات او را در ازل ms038 وابد، ومنزه از آنکه
~~چیزی در او حلول کند، ومقدس از آنکه صفات او همچون اعراض باشد
~~که آن حلول و عارض گشتن صفت مخلوقات است. ومذهب اهل
~~جماعت وسنت این است که وجود غیرذات است، اما ازلی است، وبه
~~ذات اوقایم است.
# قایل هفتم1: که می گوید: وجود عرض عام است، به این اعتبار که
~~عارض می شود برهیأت هر فردی از افراد وجود، و هر صنفی از اصناف،
~~و هر نوعی از انواع، وهر2 جنسی از اجناس، تا ممتاز گردد به آن
~~هیأت، ماهیت وجودی از وجودی دیگر. چنانکه ممتاز می گردد به
~~اسمی از اسمی دیگر، در وقت دعا وندا.
# جایز نیست تکفیر او، بلکه واجب است ارشاد او به آنکه او را
~~گویند: وجودی که اصل ممکنات است، آن مادهآ موجودات است،
~~وهیأت به حکمت موجد علیم قدیر، چنانکه در علم او بوده ماهیت
~~ممکنات. وعرض عام، آن صفت لاحق را می گوییم که وجود را به
~~صفت مقید ظاهر می گرداند، و از حضرت وحدت و وجود علمی ازلی به
~~صفت حدوث و امکان ظاهر میشود، و دور می گردد، و در عالم کثرت
~~به انواع احتیاج گرفتار می گردد.
# پس کدام عاقل روا دارد که مادهآ کاینات واصل موجودات را عرض
~~گوید، واگر3 چنانکه در مییابد، وطالب است، بگو که وجودی، که
~~ما بحث آن می کنیم، [نگرا] تا وجود حق را این تصور نکنی تقالی الله عن

PageV01P072

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0054.png)

# پس آن1 وجود ماده که اصل موجودات است، از روی مثل همچون
~~چوتب است، وآن هیأت او همچون در و لوح و کرسی و غیر آن.
~~[22 پ1 پس آن هیأت به چوب شرکت دارد در اصل مادهآ خود، فاما به
~~آن هیأت لوحی وکرسوی2 ازچوب جدا میشود، تا چون از آنجا
~~بطلبی، کسی داند که چه می طلبی، از آنکه عرض را صفت کردیم
~~که، مانند رفتن از حیوان، وخندیدن از انسان که ms039 وصفی عارضی این دو
~~چیز است. این عرض است، وعرض عام آن وجود لوحی و کرسویرا
~~تگویند که در وقت آنکه قطع کرده نجار آن هیأت لوحی3 را به ماهیتی
~~مخصوص وصفتی که به وی لاحق گشته اولا از بریدن؛ [وثانیأا از
~~مسمار خوردن، وبرهم نشاندن؛ وثالثا آن هیأت را بر مراد ساختن . پس
~~چنانکه حرکت تابع ذات حیوان است از روی ذهن وازروی حس، این
~~عرض نیزتابع وجود خشبی دان.
# ****
# قایل هشتم : که می گوید حق، تعالی، منزه است از ماهیت و
~~مائیت، تا به آن ممتاز گردد از غیر. چنانکه از مخلوق گفتیم.
# روا نیست تشنیع کردن بر وی، از آنکه توبا وجود آنکه مخلوقی،
~~محتاج در صفت خود. مثل درود گری به چندین آلات وادوات و مزدورو
~~شریک، هیچ احتیاجی نداری به هیأتی وماهیتی که از آثارخود، که آن
~~لوح و کرسی ودر است، جدا گردی، به سبب آن فعل ترا نجار
~~می گویند ومی دانند به سبب آن صفت، تا از کاتب5 جدا شوی نه از

PageV01P073

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0055.png)

~~نجار. اما آن صفت، ماهیت تونیست. پس اولی باشد که آن خداوند
~~بی آلت وبی پیوند وبی احتیاج در آفریدن جمیع خلایق از اولیات
~~بی واسطه واز اضافیات ومؤلفات ومرکبات وغیرها که محتاج نباشند به
~~ماهیتی، که ممتاز گردد از آثارخود، به سبب افعالی که صادر است،
~~از صفات ثابته ذات است او را ازلا و ابدا، [23 ر] و چگونه تصور توان
~~کردن درحق او، تعالی، این احتیاج مخصوص به مخلوق [را]، چون آن
~~حضرت به جمیع وجوه از احتیاج مستغنی ومنزه است.
# ***
# قایل نهم1: که می گوید: خداوند را ماهیتی هست، وگمان می برد
~~که آن ذات حق است به صفت وجود موصوف بودن، وچاره نیست صفت
~~را از چیزی که به وی قایم باشد. پس آن چیزرا ماهیت نام کرده2.
# روا نیست تعنیف او، از آنکه در عبارت غلط کرده. بل که واجب
~~است تفهیم ms040 او، که در اسامی حق، تعالی، خود را به آن نام نخوانده، یا
~~پیغامبر، صلی الله علیه وسلم، او را به آن نام یاد نکرده، یا بدلالت
~~آیتی وحدیثی که تقاضای آن اسم کند، نبوده؛ روا نیست او را به آن نام
~~یاد کردن، که بدعت است و بی ادبی، و واجب است از آن احتراز
~~کردن.
# پس ماهیت حق ممکن الوجود [است]، وآن ازروی وجوب شرعی
~~وعقلی، تابه این سخن باز نگردد3، و در باطل ستیزه نکند. و در حدیث
~~صحیح آمده که: کلمه حکمت گم شدهآ مؤمن است که دانسته بوده در
~~عالم غیب، وجهت تعلق خاطر بهر چیز فراموش کرده. پس هر جا که
~~بیابد، واز هر کس که بیابد، قبول کردن او اولی باشد آن کلمه را.

PageV01P074

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0056.png)

~~بدرستی که بزرگان مشایخ از طفلان و دیوانگان فایدهآ خود گرفتهاند.
# ****
# قایل دهم1: که گفت که: معدوم چیزی میتواند بودن، به اعتبار
~~قول حق، تعالی، که فرموده: إن زازآلة الساعة شيء عظیم2 . روا نیست تجهیل
~~کردن او، و بگو که: معنی آیه این است که چیزی بزرگ است، چون
~~ظاهر گردد.
# و اگر گوید: موجود لفظی و کتابی آن معدوم حقیقی باشد؛ مجادله
~~با او مکن، وبه آن حصری که ما در اول کتاب قسمت کردهایم، وجود
~~را به او برفق، بیان کن از آنکه [23 پ] معدوم حقیقی هیچ وجود ندارد.
# ****
# قایل یازدهم3: که می گوید که: معدوم هیچ [چیزی] نیست، بدلیل
~~قول حق، تعالی، که فرموده: وقد خلقتک من قبل ولم تک شیة2
# واجب است تصدیق کردن او، از آنکه مراد او از این معدوم، که
~~وجود ندارد، معدوم حقیقی است که، آن ممتنع الوجود است، وازچیز،
~~چیزی میخواهد که حقیقی باشد. همچون وجود حق، یا معنوی باشد،
~~مانند وجود مخلوق که هر دو را «چیز» گویند، نه آن چیز که در قلم
~~آورند، یا به زبان، ودر خارج و واقع وجود نداشته باشد که، ms041 آن را چیزی
~~نتوان گفتن بحقیقت، مگربه مجاز.
# وقول فصل این است که چیزی، که ظاهرنگشته درعالم شهادت،

PageV01P075

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0057.png)

~~روا است که بگویند: چیزی نیست. همچون وجود زکریا1، علیه
~~السلام، که پیش از آنکه به عالم شهادت، وجود مرکب جسمانی او
~~ظاهر گردد، هیچ نبود که در عالم شهادت آن چیز را نشان توانستی داد.
~~اما رواست که در عالم غیب چیزی مشارالیه باشد، وچون ظاهر شود در
~~هر دو عالم چیزی بزرگ باشد، چنانکه درقیامت گفتیم «بقوله: اذ ززلة
~~الساعه ثن عظیم2.] والله اعلم.
# ****
# قایل دوازدهم3: که می گوید: خداوند را، جل جلاله، هیچ صفات
~~نیست. ونظر به مخلوقات کرده که کسی را صفتی نبوده، وظاهر شده
~~است، ، یا توهم کرده که آن جهودان وترسایان به آنکه5 دو گفتند، یا
~~سه، کافرشدند. پس تغییر باشد یا تکثیر. وهیچ یک روا نیست.
# جایز نیست تکفیر او، چون طالب یگانگی حق است. اما واجب
~~است او را تنبیه کردن به خلق نیکو که خدای، تعالی، در کلام قدیم خود
~~فرموده: لیی گیله شی .یعنی: نیست مانند او هیچ چیز، وقوالسمیع البصیرء، واو
~~شنوا وبیناست.
# اکنون باورداری کلام او را؟ اگر تصدیق می کنی، چون روا باشد
~~که به گمان [24 ر] ووهم شیطانی، نفی صفات حق کنی! وهمچنین
~~فرموده در کلام: لد الطن لا یفتی من العقتیتا ، یعنی: ظن، هیچ چیزرا وهیچ

PageV01P076

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0058.png)

~~کس را مستغنی نمی گرداند از دریافتن حق1 . وفرموده که: اولم
~~یکفهم2، الی آخره. یعنی: کفایت3 نیست بندگان را کتابی که ما به تو
~~فرستادیم، ای محمد! توبا ایشان می خوانی، وخوانده می شود برایشان، تا
~~از تو کلام ما را بدانند، وبشناسند. اگر قبول کرد از زمرهآ ما باشد، و
~~اگر قبول نکرد، واجب است دور کردن او از دیار مسلمانان4.
# ****
# قایل سیزدهم5 : [آن است که معتقد است] به تشبیه، از آنکه نظر
~~کرده به سخن سالکان، که در تجلیات صوری ونوری که دیده ظلال ms042
~~حق را، ودم آز آن زده، در مستی وغلبات. ودیگر نظر کرده به آیات
~~متشابه که نام دست وروی وایستادن وآمدن وامثال این الفاظ آمده،
~~واحتراز کرده از تأویل، که حق، تعالی، آن کس را سیاهآ دل خوانده در
~~قرآن و فرموده که: آن کس که در دل او زیغی است یعنی سیاهآ دلی، در
~~آیات متشابه متابعت تأو یل می کند، وفتنه2 میخواهد درآن تأویل.
# روا نیست تکفیر او، از برای آنکه تصدیق کرده به آنچه کتاب و
~~حدیث به آن ناطق است بر وفق ارادت حق سبحانه و یقین میداند که
~~حق تعالی منزه است از هر صفتی که لایق8 کمال او نیست.

PageV01P077

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0059.png)

~~اما قول فصل در این مسئله آن است1 که مالک گفته رحمه الله از
~~آنکه از او سؤال کردند که استوی چه معنی دارد؟ فرموده در جواب که
~~لفظ استوی معلوم است که درقرآن آمده، و چگونگی آن معلوم نیست،
~~و سؤال از آن بدعت است. و من آن می گویم در این مسئله که حق،
~~تعالی، فرموده: سبخان رب السموات والارض رب العرشی عما یصوذیعنی پاک است و
~~منزه پروردگار آسمانها وزمین و پروردگار عرش از آنچه او را صفت
~~می کنند.
# ****
# قایل چهاردهم [24 پ] [جبریهاند که معتقداند] به جبر محض به
~~عقل وفهم خود، تا گریخته باشد از شرک، ودر دایرهآ مجوس داخل نشده
~~باشد1 که ایشان شر را آفریدهآ حق نمی دانند، ونظر به این آیت که
~~فرموده: فل کل من عیند الله، بگو ای محمد ایشان را که بدو نیک همه
~~آفریده6آ خداست، واز نزد اوست.
# و دیگر نظر به آن حدیث کرده که: نیکبخت آن است که در شکم
~~مادر به تقدیر حق نیکبخت آمده، و بدبخت همچنین آن است که در
~~شکم مادر بدبخت بودازقلم تقدیر. و نظربه این آیت که: قایدلا القول لدیآ! یعنی:
~~در حضرت من هیچ سخن مبدل نمی گردد. و دیگر آیتها ms043 که فرمود، و

PageV01P078

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0060.png)

~~احادیث که به این معنی دلالت می کند.
# چون طالب توحید است، روا نیست تکفیر او، واما واجب است
~~ارشاد او، تا در سخن آن ادب نگاه دارد که خدای تعالی حبیب خود را،
~~علیه الصلوة والسلام، به آن تأدب فرموده در این آیت بقوله: قا آصابک من حتته
~~فین الله1، الآیة. یعنی: آنچه به تو می رسد از نیکویی، از فضل خدای
~~است، وآنچه می زسد به تو از بدی وتنگی، از راه گذر نفس تست. از
~~برای آنکه خدای، تعالی، نهی فرمود از غلو کردن دردین دربیان توحید،
~~و تقصیر کردن در تنزیه. این هر دو ناپسندیده است تا شیطان ونفس به
~~این بهانه او را از مجاهده2 باز ندارند3 که هدایت به آن مجاهده حاصل
~~می شود در راه حق . چنانکه در آیت: واذین جما هدوا فیا4، فرموده. واگر در
~~آن اعتقاد بماند، کاهلی وغفلت او را از هدایت دور اندازد.
# ***
# قایل پانزدهم5 : [آن است که معتقد است] به قدر، اگر بجهت
~~تأدب می گوید که: خیر از خدای، تعالی، وشر از نفس ما [ست]
~~چنانکه در آیت [پیشین] گفتیم، و متمسک به این حدیث [می شود] که
~~از اهل بیت روایت است که: الغیر کله بیدیک والشرلیت الیک . در حالی که پاک
~~می داند [25 ر] ذات حق را از شر، وشرموجبات6 ظلم .
# روا نیست او را کافر گفتن از برای آنکه ابراهیم، علیه السلام،

PageV01P079

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0061.png)

~~گفت: واذا مرضث فهویففین1 . مرض را به خود حوالت کرد، وشفا [را] به
~~حق، تعالی . ودر حدیث آمده: اللهم انی اغوذبک من شرنفسی . وحق، تعالی،
~~فرمود: قل ان فللت2، الآیة. بگوای محمد اگر گمراه میشوم3، لیکن
~~گمراه میشوم من بر نفس خود، نفس را گمراهی عجب نیست8 ، و
~~اگر راه مییابم، از وحی وهدایت حق مییابم .
# اما باید که در این سخن عارف ومحقق باشد از برای آنکه حق،
~~تعالی، شر محض نیافریده، بل ms044 که شر نسبی میباشد، وخیر نیز نسبی.
~~پس هیچ شری وفسادی از شیطان ونفس زیادت نیست. اما به نسبت
~~آنکه مردمان بدانند، و فرمان آن هر دو نبرند، نیکوی است از آنکه به
~~سیاهی وظلمت، نور را میتوان دانست. و هیچ خیر از خیر البشر، صلی
~~الله علیه وسلم، بهتر ومهتر نبود، ونیست، اما به نسبت کافران، که به
~~حکم وفرمان مال ایشان می گیرد، وسر ایشان از تن جدا می کند5 ،
~~ایشان راشر مینماید. وحکیم ازلی هرگزترک شر قلیل نکند از برای
~~خیر کثیر. چنانچه شاعر می گوید:
~~فرشته ای که بود آن امیرلشکرباد
# چه غم خورد که بمیردچراغ بیوه زنی
# باران که رحمت و سبب فراخی نعمت است به نسبت کاروانی که
~~بارشیشه دارد، شرمی نماید.
# فاما اگر به آن معنی می گوید که: کسی را با خداوند، تعالی،
~~شریک می دارد در آفریدن، نعوذ بالله من ذلک الشر. پس میباید که

PageV01P080

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0062.png)

~~طالب حق در مقام توحید شر وخیر همه از خدای، تعالی، بیند، وداند.
~~اما در مقام عمل کردن و مجاهده با نفس و شیطان از راهگذر نفس
~~وشیطان داند خلافی که بر وی ظاهر می شود، [25 پ] تا نه جبری باشد
~~ونه قدری، که رسول خدای فرمود، صلی الله علیه وسلم، قدریه،
~~مجوس این امتاند.
# ****
# قایل شانزدهم1 : که می گوید: نه جبر است ونه قدر، و نه تشبیه
~~است و نه تعطیل . از برای آنکه افراط و تفریط باتفاق و اجماع اهل عقل
~~و بصیرت ممنوع ومذموم است. این قایل راسترهمه گروه بوده، وهست،
~~ونزدیکتر است به حق وصدق، از آنکه حق، تعالی، به صفت خود که
~~فرموده: یخلق طا یتاء ویختار2 . فیضی از آن به بنده کرامت فرموده که به قدر
~~اختیاری دار یم، وثواب وعقاب به آن سبب معین ومبین شده. پس بنده
~~را در میان اختیاری عطا داده، و از وی حق آن می طلبد. چنانکه مال
~~داده ، وحق آن ms045 می طلبد، وبه قرض میخواهد، با وجود آنکه مال
~~ومالدار همه آفریدهآ اوست تا ادب به بندگان آموزد.
# [و این قایل] امتی میانه باشد خیرالامم، وصراط مستقیم به آن باز
~~یابند. پس دلیل محکم این فرقه دارند که می گویند: قدر نیست به
~~نسبت آنکه انتهای همه به قدرت اوست، وجبرنیست بدان نسبت که4
~~مادر خود اختیار نشستن و برخاستن و گفتن وخاموشی وغیر آن میبینیم،

PageV01P081

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0063.png)

~~قایل هفدهم1: که می گوید: عقل اول موجودات است، به آن
~~اعتبار که حدیث آمده که: اول چیزی که حق، تعالی، آفرید، عقل
~~بود! او را گفت: پیش آی، پیش آمد. گفت: بازپس رو، بازپس
~~رفت. فرمود حق، تعالی، به عزت و جلال من که از تو عز یزتر چیزی
~~نیافریدهام، به توثواب دهم، وبه تو عقوبت کنم.3 پس چون در مرتبهآ
~~جوهریت وقابلیت فیض حق او را اول دیده، واو را اول بسائط
~~می گوید، روا نیست تشنیع بر وی کردن.
# ****
# قایل هجدهم،: که می گوید: عقل [29 را آخر بسائط حقیقی وفیض
~~دهندهآ بسائط نسبی است.
# واجب است تحسین برقول او، از برای آنکه او پیرو کتاب وسنت
~~است، و مشاهده کرده وجود قلم [را] به نور ایمان شهودی، ودیده است
~~دوات نور محمدی ومداد سر احمدی [را]، و آن حروف را در غیب
~~بی عیب آز پوتو نور تجلی خوانده، ودیده که عقل همچون الفی است که
~~از چهار نقطه الف شده5 . پس بجهت آنکه آخر نقطههاست، آخر
~~است6، ومدرک جوهریات مابعد خود است، ومفیض آن به قدرت

PageV01P082

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0064.png)

~~خدای، تعالی، وهوالمستعان جل ذکره.
# اما قول1 فصل در بیان آن است که بداند طالب حق بیقین که: وجود
~~ممکن آن است که وجود و عدم هر دو، او را برابر باشد، یعنی امکان آن
~~دارد که موجود باشد، و قابل آن هست که «نیست» گردد. پس از قلم
~~تا به قدم همه این ممکن است. و بطریق حصر ms046 مشروح بیان کنیم بسائط
~~حقیقی وبسائط نسبی ومؤلفات ومرکبات [را] که این همه جواهراند،
~~و اعراض [را] نیز شرح دهیم، که چند قسم است تا این نوباوه را نیک
~~فهم کنی، وغنیمت دانی فهم کردن این که از فکر انسی نیست، بل که
~~از نور قدسی است، وثمره دهنده است حیات طیبه حقیقی2 [را]، ان شاء
~~الله تعالی.
# قایل نوزدهم3: که می گویند اصلح واجب است برحق، تعالی، به
~~اعتبار آنکه حکیم وتوانا و سزاوار نیکویی است. پس واجب آنکه اصلح
~~باشد، وبهتر بود، وموافق تر به معموری مملکت او آن بکند، چون هیچ
~~منازعی ومخالفی4 ندارد.
# روا نیست او را کافر گفتن به این بی ادبی که کرده، از آنکه حق،
~~تعالی، در کلام مجید فرموده: کتب ربکم علی نفیه الرختة5. یعنی: خود واجب
~~گردانیدم از کرم بر ذات خود، رحمت. وآین آیت که فرموده: [26 پ]

PageV01P083

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0065.png)

~~قل کل یغتل علی ثاکلته1 ، بگوای محمد همهآ خلایق عمل می کنند بر آن به
~~خلقی وخویی، که حق را ثابت است. وخلق وشاکلهآ او آن است که هر
~~چه آفریده، همه اصلح آفریده، اگرچه دریافتن آن حقیقت2 به همه
~~کس نداده. چه آفریدن همهآ عالم از برای اهل معرفت است، از برای
~~آنکه خداوند را، جل ذکره، سبق ورحمت است . اکنون دو قسم3 باشند
~~همهآ مخلوقات، یکی مطلوب لنفسه، ویکی مطلوب لغیره، تا مظهر لطف
~~وقهر هر دو پر شود به حکم وعده و تقدیر. نگاه کن که کدام یک اصلح
~~نیافریده.
# اما واجب گفتن روا نیست، از آنکه او را واجب کنندهای نیست4،
~~وما واجب از آن می گوییم که کسی دیگر برما واجب کرده. حق،
~~تعالی، از این منزه است ومقدس است.
# قایل بیستم5 : به آنکه هیچ چیز برخدای، تعالی، واجب نیست، تا
~~احتراز کرده باشد از بی ادبی، و دور شده باشد از جمله غضب قهاری
~~حق، تعالی، او سالک راه حق است از آنکه به ms047 ادب، دولت وصال وقرب
~~می توان یافتن.
# اما قول فصل در این مسأله آن است1 که بدانی که: این عالم وآن
~~عالم چون دو سرای است، وبنا کنندهآ این هر دو سرای حضرت عزت

PageV01P084

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0066.png)

~~است، چنانکه فرموده: جعل لکم الآزض فراشاوالسماءبناء. پس بنا کننده، که در
~~همه وصفی کامل باشد، و بر همه چیزی قادر، چون چیزی آفریند که
~~نیکوتر نباشد، و بهتر از آن ممکن باشد؟ پنج انگشت خود نگاه کن،
~~ودندانها و روی و موی وهمه اعضا وجوارح خود [بنگرا که کم و بیش از
~~آن میتوان کردن، مگر به عیب از آن باز می گردد، از آنکه حق،
~~تعالی، هیچ چیز به عبث خلق نکرده2 ، و به باطل در عالم به وجود .
~~[27ر] نیاورده، وچگونه غیر این تواند که، تو با وجود آنکه عاجزی،
~~ممکن الوجودی، و در بیشترین چیزها نادان، ومحتاج به تعلیم، و به
~~شریکان وبه آلات وادوات خانه می سازی از برای خود، بعد از آن یک
~~خلوتی خاصه از برای خود ترتیب می کنی و رواقی وصفهای از برای
~~اصحاب خود و ندیمان3، و حجره ای از برای حرم خود، وخزینه ای از
~~برای جواهر نفیسه وجامههای فاخره، وخانه از برای بویهای خوش
~~وطعامهای لذیذ وشربتهای موافق؛ وخانهآ دیگر از برای داروهای تلخ که
~~طبع از آن و از بوی آن4 متنفر است، و مطبخی از برای آتش و دود، و
~~مستحمی از برای غسل، و مبرزی از برای دفع فضلات؛ تا هر یکی از
~~برای مصلحتی5 به کارداری، و این همه را به جهت مصالح مقصودهآ خود
~~تمام کرده باشی، وچون هریکی را طلب کنی، نام آن معین گردد، و
~~آن صفت که می خواهی به آن نام باز طلبی . پس هیچ کس بر تو
~~اعتراض تواند کرد، که چرا همه را بریک صفت نساختی؟ اگر چنانکه
~~اعتراض کند بر نادانی، تو بر بی عقلی [وی] می خندی، از آنکه ms048 هر

PageV01P085

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0067.png)

~~یکی را از برای محل آنکه لایق است، ساخته ای1، وغلامان و نوکران و
~~ندیمان خاص ومحرم خود را هر یک بر آن محل که لایق است، مقرر
~~کردهای2 . گاه باشد که غلامی که فراش ومقرب است به کناسی3 باز
~~داری، وکناس را مقرب خود گردانی، تا به آن تأدیب دیگران را عبرت
~~وزجر وتأدیب باشد. پس از این سبب فرموده، صلی الله علیه وسلم،
~~««هر کس که نفس خود را نشناخته، پروردگار خود را نشناخته.))
~~وهمچنین فرمود: «ما گروه انبیا مأموریم که سخن با مردمان به قدر
~~[27پ] عقل ایشان بگوییم» . در خبر آمده که: حق سبحانه وتعالی،
~~بنی اسرائیل را فرمود در تورات که خداوند را، جل جلاله، قرض حسنه
~~بدهید. یک کاه فروش ساده عقل در آن روزگار در پس هر نمازی
~~می گفت: الهی اگر ترا خری یا گاوی هست، بفرست تا او را کاه
~~دهم، که همین دارم . این سخن را به موسیی، علیه السلام، رسانیدند، او
~~را زجر و منع کرد ازاین سخن بی ادبانه. جبرئیل، علیه السلام، فرود آمد،
~~وگفت: یا موسی حق، سبحانه وتعالی، می فرماید که آن شخص5 را منع
~~مکن، که من که خداوندم به قدر عقل بندگان، ایشان را جزا و مکافات
~~می کنم.
# غرض که چون رحمت او را فراخ ومحیط و بیش دانستی از همه،
~~تنگ مگردان رحمت او را بخلاف واقع، ومیل مکن به نادانی، بر
~~آنکه همه را بیشتر از اهل عذاب تصور کنی، و به عقل عقال در کارخانهآ
~~ازل تصرف مکن، از برای آنکه اگر بغفلت یا بسهویا بارادت یا بحهل

PageV01P086

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0068.png)

~~کفری گفته باشد، و از آن همه پشیمان1 شده، مغفور گردد به حکم
~~آیت: لا تفتطو امن رخمه الله2 ، الی آخر الآیة. که فرموده در کلام خود: ای
~~کسانی که بر نفس خود اسراف کردهاید، از رحمت ما قطعا باید که نومید
~~نشوید، که حق، تعالی، همه ms049 گناهان شما را بیامرزد همه به یکبار.
# اگر چنانچه کسی ترا گوید که او غفار است، ولی قهار وعذاب
~~کننده نیز هست. بگو: فاما قهور نیست، وغفور هست. پس بی شکی
~~اوست عفو غفور3 رؤف عطوف که، این صفات همه را صیغهآ مبالغه علما
~~می گویند. و در حدیث طویل آمده که: ای بندگان اگر شما گناه
~~نکنید، بیافریند خدای، تعالی، خلقی دیگر تا گناه کنند، ومظهر
~~آمرزش ورحمت او شوند.
# قایل بیست [وایکم4 : آنکه نفی رؤیت حق می کند تعالی و تقدس.
~~[28ر] در حالی که تنزیه می طلبد، وحق راه، سبحانه، از مشابهت
~~مخلوق یگانه ومقدس اعتقاد کرده، و این آیت [را] تمسک می سازد که:
~~7 ثذرکه الابضار6، وآیت: تنتانی7، نیز دلیل می آورد، ومی گوید که: دیده
~~را چاره نیست از آنکه چیزی از برابر خود بیند، وآن تقاضای8 جهت
~~کند، و خداوند، تعالی، از جهت منزه است. وآن سخن که عایشه

PageV01P087

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0069.png)

~~صدیقه، رضی الله عنها، گفته: هر کس که بگوید شب معراج پیغمبر
~~خدای، خداوند را دیده، دروغ گوباشد. و آن حدیث را آورده که بیان
~~کردیم . روا نیست اورا کافر گفتن، چون معنی ندانسته وندیده.
~~قایل بیست ودوم : که اثبات رؤیت می کند به اعتبار تجلیاتی که
~~دیده، ومشاهده کرده. در این معنی نیکو گفته شاعر:
# روزی که جمال یار من دیده شود
# اعضای وجود من همه دیده شود
# خواهم به هزار دیده در وی نگرم
# ورنه به دو دیده دوست کی دیده شود
# چنانکه بیان کردیم، واقتدا کرده [اند] با ما اهل سنت و جماعت
~~و تمسک کرده به این آیت: وجره یومت ناضرة، الی رزبها ناظره3. یعنی: روی ها در
~~آن روز تازه باشد، نظر کننده به پروردگار خود،. و دیگر تمسک کرده به
~~این حدیث که فرموده: بدرستی که شما زود باشد که پروردگار خود را
~~ببینید، چنانکه ماه چهارده را. یعنی در دیدن یکی یکی حجاب نشود به ms050
~~آنکه حق، تعالی، بر صورت ماه باشد.
# و حدیثی دیگر که عبدالله عباس گفته رضی الله عنهما: بدرستی
~~که بدید رسول خدای، صلی الله علیه وسلم، حضرت عزت را شب
~~معراج.
# و حدیث دیگر که فرموده: دیدم پروردگار خود را در نیکوترین

PageV01P088

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0070.png)

~~صورتی ، یعنی بهترین صفتی .
# روا نباشد این چنین کس را تجهیل کردن، از برای آنکه متبع
~~پیغمبر است نه مبدع1 ، بل که واجب است تصدیق [28پ] او،به دلیل
~~آنکه ما می دانیم ذات حق را، جل جلاله، وصفات او[را]، وعلم ما
~~هیچ تقاضای جهت نمی کند، با وجود آن که علم ما حادث، وذات او
~~[تعالی] قدیم [است.] اگر دیده حادث را نیز صفتی بخشد که بی جهت
~~حق را ببیند، چه زیان دارد.
# اما فرق است میان رؤیت ونظر وابصار، وما دریک آیت به طریق
~~اختصار با تو بگوییم . حق، تعالی، در کلام قدیم خویش فرموده: وتربهم
~~ینظرون الیک وهم لا ینصرو2 . یعنی: تو می بینی ای محمد به دیدهآ حقیقت
~~صورت ایشان را که ایشان نظر3 به تومی کنند به دیدهآ صورت، ونمی بینند
~~به دیدهآ باطن . وحقیقت رؤیت را اضافت به بصیرت او، صلی الله علیه
~~وآله و سلم، [کرده]، ونظر را نسبت کرده به کافران که تعلق به صورت
~~میدارد. وابصار، که از دیدهآ باطن است، نفی کرد از آن کفار. از آنکه
~~رؤیت را به علم، نیز تفسیر می کنند، وخاصهآ عقل می گویند، و ابصار
~~از خاصهٔ‌ نور ایمان می گویند، و نظر از خاصهآ حیوان. پس تناقض
~~نباشد، یعنی میان این سخن، که ما گفتیم: ابصار تعلق به باطن دارد، و
~~آنکه گفتیم: ابصار او را ادراک نکند، از برای آنکه ادارک محیط شدن
~~باشد به چیزی. پس دیدهآ حقیقت بین بیند، اما محیط نگردد به وی، و
~~نظر نیز باشد که حقیقت بین شود در تجلیات صوری و معنوی و نوری و
~~رؤیت در تجلی معنوی.

PageV01P089

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0071.png) ms051

~~اما بنابر حدیث عایشه، رضی الله عنها، معراج1 بدنی بوده، از آنکه
~~گفته: جسد پیغمبر را من گم کردم در آن شب. و آن حدیث عبدالله
~~عباس، رضی الله عنهما، در معراج یکی بوده که به جسد رفته تا
~~بیت المقدس. چنانکه نص کلام به آن ناطق است دراین آیت که فرمود:
~~سبخان الذی انری بعبده لیا من 29 ر] المنجد ألحرام للی] المنجد الاقضا الذی بارکنا حوله
~~لیریه من آایا2، وآیت: ثم دنا فتدلی2.
# اکنون بدانکه عظمت خداوندی، جل ذکره، این اقتضا می کند که
~~بتدریج بنده را بدان درگاه آشنائی پیدا شود. اگر تحقیق این سخن
~~می خواهی، نگاه کن به ترتیمی که حبیب خود را فرموده در مقام دعوت،
~~تا خلق را به حق راه نماید، ومرتبهآ او نیز به آن بیفزاید که، در اول حال
~~می فرموده: بیم کن ای محمد خویشان نزدیکترخود را، بقوله:
~~وأندزعثیرتک الآقربین.4 دیگرفرموده: یتنذرام الفرلی
~~وتن حولها5 یعنی: تا بیم کنی مکه را، وگردا گرد آن [را] . ودر آخر فرموده
~~که: نفرستادیم ترا ای محمد مگر از برای همهآ خلایق، که هم بشارت
~~دهنده باشی، وهم بیم کتنده. کما قال: وها آنتآنالک لا لکماقة لناسء الآیة . و
~~همچنین در بدایت فرمان چنین بود که: بگوای محمد با شما سربسر
~~کنیم که شما دین خود را، وما دین خود را، جنگی نداریم، ومالی
~~نمی ستانیم . بعد از آن فرمود: قتان کنید ایشان را، ومال ایشان را
~~بگیرید، مگر در مسجد حرام، بقوله: ولا تقیوهم عیة التنجه الخرام7. دیگر

PageV01P090

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0072.png)

~~فرمود: وقتلوهم حیث وجد تهوهم1. یعنی: بکشید آن کافران را هر جا که بیابید.
# واین تفاوت ازجهت تربیت وقوت حال وتقویت اهل کمال است،
~~نه آنکه پشیمانی و فراموشی باشد یا عجز، از آنکه قدرت آو، سبحانه، بر
~~همهآ ایشان از اولین وآخرین هست که به یک چشم زدن همه را نیست
~~کند، یا راه نماید، چنانکه خواهد. پس تجلی صوری جهت ms052 تربیت
~~مبتدیان اسبت، ونوری جهت متوسطان و معنوی و ذوقی جهت منتهیان.
~~اما معنوی را دو افق است: یکی به متوسط تعلق دارد، ودیگر به منتهی.
~~واما ذوقی مقام تکمیل2 است، وبس. [29 پ]
# ****
# قایل بیست وسیوم3: که می گویند نسخ جایزنیست. یعنی در کلام4
~~ناسخ ومنسوخ نیامده5 . ومذهب اهل حق6 این است که رواست. پس
~~آن کس که روا نمی دارد از آنکه نظر بر کمال علم حق می کند، و
~~می گوید که قول او چون دگرگون شود ؟ روا نیست تکفیر کردن او،
~~چون منزه است.

PageV01P091

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0073.png)

~~تمسک به خبر دادن علیم حکیم می کند، چنانکه فرمود فی قوله: ما نشتخ من
~~اله آولشیهانات بعنرقنها اومثها . یعنی آنچه ما منسوخ می کنیم از آیتی ، یا برتو
~~فراموش می کنیم آیتی دیگر که بهتر از آن منسوخ باشد،2 به حسب
~~استعداد تو بهتر شده بیاوریم، وآنچه برتو فراموش کرده ایم، مانند آن
~~آیتی دیگر بیاوریم تا در علمی که از ما تلقی کردهای3 ، عجز خود را
~~می بینی، و به آن علم لدنی خود حق را ببینی . پس باید که بدانی
~~تبدیل وتغیر، ونسیانی وجهل از اوصاف مخلوقات است، ومؤمن هرگز
~~اعتقاد نکند صفات نقصان را به حق، تعالی . اما دلیل وحجت بر همه
~~کس روشن نمیشود. جواب آن کس که نسخ را روا نمی دارد، همین
~~است که گفتیم*.
# ودیگر آنکه چون میخواست که خمر وقمار حرام کند، براین امت
~~در بار اول آیت فرستاد بقوله: یثأ لونک عن الغنروالعییرة ، الی آخره. سؤال
~~می کنند ای محمد ترا از خمر وقمار باختن، بگو که در آن گناه بزرگ
~~است که مست شوند، ونزاع کنند، یا جهت کم وبیش وجه قمار،
~~وحشت وخصومت حاصل شود، ومنفعتی نیز هست، ولی حرام است از
~~آنکه وجهی از قمار حاصل شود، وجوانمردی وتنگدلی، وغیبتی از خمر
~~پیدا شود7 . بعد از آن فرمان آمد کما قال: ولا تقربوا الصلوة وانتم سکارل8 ،
~~الآیة. ms053 یعنی نزدیک مشوید به نماز در حالی که مست باشید، تا وقتی که
~~3،1ر] بدانید آنچه می گویید. دیگر فرمان آمد: [یما الخنروالعنیروالاتنصاب

PageV01P092

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0074.png)

~~والازلام رجس من عتل التیطان قاجسیوه لعلکم تفیعون1 . یعنی جز این نیست که خمر
~~وقمار وبتان، که میپرستید، وآزلام که نوعی دیگر است از قمار، پلید
~~است، و از عمل شیطان است، از او دور باشید، تا رستگاری یابید.
~~نگاه کن به این تربیت2 وعنایت درهدایت. ودر حجة الوداع [این] آیت
~~فرود آمد: الیوم اکتلت لکم دتکم و اتمنت علیکم نفمتی ورضیت لکم الإسام دئا3
~~امیرالمؤمنین ابوبکر صدیق بگریست. عربان گفتند: این پیر را چه
~~میشود که مقام شادی است، چون دین تمام شد، و نعمت به کمال
~~رسید. ابوبکر، رضی الله عنه، گفت: شما چه می دانید از معنی [این]
~~آیت، مرا این روی نموده که استعداد پیغمبر، صلی الله علیه وسلم، در
~~دعوت بکمال رسید4، و آخر امر او خواهد بود. مفسر می گوید که
~~هشتاد روز بعد از این آیت وفات کردند، وهیچ آیتی دیگر فرود نیامد، از
~~آنکه زیادت [نه] بر کمال [بل که] بر نقصان است وغیر حق خسران.
~~کما قال: قماذا بغد5 الحق الا الضان3.
# اما قول فصل در این مسأله آن است که بشناسی که: نسخ عبارت از
~~انتهای امری محکم وقضای مبرم است که در علم آلهی بود، ومکنون
~~ومخفی است از ما، آن هنگام که خواسته ظاهر شدن آن، به آن هنگام
~~لایق ظاهر شده.
# پس آز این نسخ هیچ نقصی لازم نمی آید، از برای آنکه حق،
~~تعالی، داناست به علم ازلی، همه چیزی را، آنچه بود و آنچه خواهد
~~بود، دانسته به یک دفعه7، چون وقت هرچیزی که معلوم او بوده، دررسد

PageV01P093

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0075.png)

~~به مرادی که خواسته، به تقدیر حکیم و لایق اهل آن زمان باشد، ظاهر
~~گردد امر مخصوص بر وفق ارادت او، به قدرت نافذهآ منفذه امر ارادت را
~~بر انگیزد ms054 به حکم علیم قدیم. چنانکه لایق حکمت بالغه او [30پ]
~~باشد که محکم کنندهآ همهآ مقدورات وی است، سبحانه، و رساننده
~~است به منتهای درجات و درکات، هر کدام مظهر را که می خواهد از این
~~هر دو که قهر و لطف است، از آنکه پشیمانی وفراموشی خاصهآ انسان
~~است، و او را ناس از این جهت میخوانند که ندانسته و دانا شده.
~~چنانکه فرمودهآ ««وعلمک مالم تکن تغلم1») دلیل است2 براین، ومحتاج است
~~به چند آلات وادوات، تا چیزی بداند، وکاری بکند.
# فاما حضرت عزت، جل قدرته، از آن همه منزه و مبراست، و دانسته
~~که دنیا معمور نمی شود، مگر به اهل آن. و آدمی3 را، که بهترین
~~ترکیبی وصورتی دارد، از برای معموری دنیا، وحاصل کردن عقبی آفریده،
~~از زمان آدم تا آخر عالم.
# اما عمارات دنیا بیشتر از اهل غفلت حاصل میشود. چنانکه فرموده
~~درحق آن جماعت: واشتعرکم فیها 4 وعمارت آخرت ازاهل حضور [برآید]،
~~ودنیا نیزدر ضمن آن حاصل می شود، چنانکه فرمود: یغلم الله]ما فی قلویهم5،
~~الی آخره. یعنی: دانسته بود خدای، تعالی، صدق واخلاص ونیت خیر آن
~~یاران جانباز [را]، لاجرم نور سکینه با ایشان6 فرستاد، وفتح مکه داد،
~~وغنیمت از هر طرف روان کرد7ا، وهمه کلیسیا وصوامع وکنشت ترسایان

PageV01P094

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0076.png)

~~و جهودان به مسجد و مدرسه و خانقاه مبدل گردانید. پس دعوت کننده
~~بحقیقت هم جدا می کند اهل لطف را، وهم اهل قهر را، چنانکه به
~~خلافت آن حضرت، صلی الله علیه وسلم اولیا وعلمای او نیز
~~همین خاصیت دارند. هر که فرمان ایشان برد دولت یافت، ومظهر لطف
~~گشت؛ وهر که روی گردانید، مدبر آبد گشت. واز این سبب بود که
~~حضرت رسول، صلی الله علیه وسلم، فرمود درحق آن خلیفه [که]
~~دل1 او مقابل دل آن حضرت افتاده [31ر] بی واسطه و حجاب رفع
~~گشته، یعنی امیرالمؤمنین علی، رضی الله عنه وارضاه وعلیه سلام الله،
~~انت متی بعنله ms055 هارون عن موشی، ولکن لا نبی بغدی . ای علی تو بر من2 بقربیت بمنزلهآ
~~هارونی بر موسی3، اما این است که پیغمبر نیستی. و در حجة الوداع به
~~حضور مهاجر وانصار به وی فرمود: «هرکس که من مولای او یم ، علی
~~مولای اوست، خداوندا دوست دار هر که او را دوست دارد، و دشمن دار
~~هر که او را دشمن دارد.» و این سخنان از حدیث صحیح متفق علیه نوشته
~~شده، و به این معنی که گفتیم، سید صدیقان بعد الانبیاء والمرسلین،
~~که ابو بکر است وخلیفهآ بحق. وامیرالمؤمنین ابوبکر، رضی الله عنه و
~~ازضاه، اشارت کرد در وقتی که ابوعبیده جراح را به وی فرستاد از
~~برای مشورت، تاحاضرشود. گفت: ای ابوعبیده ترابه کسی می فرستم که در
~~مرتبه آن کسی است که او را بصورت کم کردهایم، میباید که به حسن
~~ادب سخن گویی با او، یعنی با امیرالمؤمنین علی، علیه التحیة
~~والسلام،5، که دروقت وفات، حضرت نبوی او را می خواست.

PageV01P095

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0077.png)

~~اکنون بدانکه در دنیا این معنی می دانیم که حاکم وقت یکی را به1
~~مملکتی می فرستد، وبا او مقرر کرده که آن قوم را دعوت کن به اسلام،
~~اولا به رفق ونیکو خویی، اگر سرباز زنند با ایشان جنگی کن، وخانهآ
~~ایشان بسوز، ودرخت ایشان برکن. دیگر اگر دعوت قبول
~~کردند غارتها بازده، و ایشان را ایمن گردان از قهر خود. دانستی که2
~~سه حکم مختلف است که سلطان به یک دفعه دانسته، وهمچنین کسی که
~~در علم تجاربی حساب نجوم می گوید: آفتاب درفلان روز وفلان ماه
~~وفلان سال وفلان ساعت [31پ] ازنور باز ایستد، در آن وقت که واقع
~~شد آن منجم را هیچ علمی مجدد حاصل نشده،
~~بل که همان علم اول است که به موجب آن ظاهر
~~شد. وقدقال الله، تعالی، ما آصاب من مصیبة فی الآزض ولا
~~فی الساء3، الی آخر الآیة . معنی آیه: نرسید هیچ مصیبتی در ms056 زمین ونه در
~~آسمان4، مگر آنکه نقش رفته بود حکم آن در کتاب قدیم، پیش از آنکه
~~آن مصیبت بیافرینم . وحضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~[فرمود]: قلم باز ایستاده ازنوشتن، آنکه توخواهی دید. خرمی باد کسی
~~را که دنیا را مزرعهآ آخرت خود گردانید. چنانکه هم تمتع دنیا به او
~~رسید وهم ثواب آخرت، واسعد السعداء گشت، واز خیالات بیهوده فارغ
~~گشت. الهم اجعلنا منهم.

PageV01P096

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0078.png)

~~به جزئیایت. و می گوید از فکر تاریک خود که او داناست به جزئیات در
~~ضمن کلیات.
# روا نیست تعجیل کردن در تکفیر او، از برای آنکه جویندهآ کمال
~~حق، تعالی وتقدس، است. اما واجب است تنبیه او تا قیاس نکند1 علم
~~واجب الوجود قدیم را به علم ممکن الوجود، که جهل بروی سابق بوده،
~~وایمن نیست ازآنکه آنچه دانسته، فراموش کند. حالی که ملایکه مقرب
~~با وجود قرب، واطلاع ایشان بر لوح محفوظ، وعالم غیب می گویند که:
~~شبخاتک لآعلم لنا الأطا علنثنا »». وانبیا مأموراند به گفتن «ربنا لا تواخدنا إن
~~نسینا آو آخطانا3 » الآیة . چون کسی به فکر خود چیزی گوید که هیچ
~~آیت وحدیث وعقل ونقل بدان دلالت نکند.
# قایل بیست وششم، : که می گوید حق، تعالی، داناست به کلیات و
~~جزئیات، ومطلع است بر همهآ نهانها5 از خواطر، آنچه در آمده، وآنچه
~~درآید، از آنکه مثقال ذرهای در آسمان وزمین از علم او پوشیده نیست.
~~[32 ر می داند نرم رفتن مور [را] بر سنگ سیاه در شب تاریک، چنانکه
~~می بیند ودانسته همه چیزی را [ازا جزئی و کلی وظاهر شدن آن [را] در
~~هنگام لایق به یک دفعه، چون هنگام ظهور بر حسب ارادت وتنفیذ
~~قدرت وموافق علم برسد. اما رساننده معلوم را به موجب علم آن چیزظاهر
~~گرداند.

PageV01P097

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0079.png)

~~این معتقد سنتی پاک اعتقاد کاملترین1 همه است از روی عرفان،
~~وقوی تر همه از روی ایمان وتمامتر همه از روی ایقان، وعارفتر از2 ms057
~~همه به قرآن، ودورتر از همه کس که متحیراند درتیه ظن وحسبان3؛ چه
~~حق، سبحانه وتعالی، خبر داد از جمعی کفار که جوارح ایشان با ایشان
~~سخن گویند چون به زبان در قیامت انکار کنند. بعد از آن گویند به
~~دست وپای خود، چرا بر ما گواهی دادید؟ گویند: ما را نطق داد
~~خداوندی4 که همه چیز را نطق بخشیده. بعد از آن حق، تعالی، فرماید
~~که شما از این معنی بر حسب استعداد فطری محجوب نبودید که، ندانید
~~این مقدار که، گواهی بدهند بر شما، جوارح به قدرت مختار، لیکن
~~گمان بد بردید5 به عقل محجوب ومعیوب [و] به هوی وهوس از روی ظن
~~و گمان، آنچه خدای، تعالی، همه افعال شما میداند، و چیزی بسیار
~~از وی پوشیده نمیماند2 . پس آن گمان [و] وهمی که شما را بوده،
~~سبب هلاکت شما، وخسران شما گشت، از آنکه ظن وشک و وهم هیچ
~~چیز، وهیچ کس را بی نیاز نمی کند درمراد. واین همه دام شیطان است
~~که به این اسباب القا می کند به عقل هوی پرستان، ونفس را با خود یار
~~می کند در آن.
# پس [به] تحقیق بدانکه در توحید واعتقاد جز صرف یقین نجات
~~دهنده نیست، وما حصر کنیم همه را [تا] پوشیده نماند مرطالب7 را .
# پس می گوییم: اعتقاداز این خالی نیست که صاحب آن ثابت قدم

PageV01P098

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0080.png)

~~باشد در آن [32 پ] معتقد خود، یا نباشد. اگر نباشد، بنگریم که در
~~بودن و نابودن آن چیز برابر است، آن را شک است، و اگر چنانکه بی
~~[آن] که در خاطر او آمده یا نه، اگر برابر است، آن شک است، واگر
~~چنانکه جانب حق غالب است، اما هنوز دغدغه دارد که یقین نیست بر
~~آن، آن ظن و گمان است، واگر جانب باطل غالب است، وجانب
~~حق نیز تقاضا می کند چیزی، اما ضعیف است، [آن] وهم است.
# و اگرثابت قدم است، بنگریم ms058 که آن اعتقاد او از سرعلم1 و برهان
~~دین ومطابق واقع است یا نه، اگرچنین باشد، آن علم الیقین است که
~~به حجت دانسته، و[از] اثر محض تقلید وجهل خلاص شده، واین مقام
~~علمای دین واهل اصول است.
# پس نگاه کنیم که آن معتقد به مشاهدهآ نور تمکین است یا به برهان
~~علمی. اگر به مشاهده است، آن علم انبیای حق مبین و خلفای ایشان
~~است از اولیا در هر قرنی از قرون، جهت احکام دین، وآن نیزسه مرتبه
~~دارد: یکی عین الیقین، دو یم حق الیقین، سیوم حقیقت حق الیقین، و
~~چنانکه هیچ کس نمی تواند که ترا ازآراه بگرداند که تو، تونیستی، به
~~اغلوطه وهذیان، اگر چه هزار برهان آرد. همچنین شیطان قادر نیست
~~برگردانیدن این سه طایفه. واهل علم الیقین نیز در اعتقاد خود ثابت اند،
~~اما این جماعت را زیوری دیگر هست که سزواراند به آن که گویند:
~~بشناختیم حق مطابق واقع رابه وارداتی که عاجزاست شیطان لعین از تکذیب
~~آن، وعقل دوربین ازتشکیک، ونفس ازتردید3 آن. واگرشهودی نیست
~~کشفی گویند آن را، و بدایتی دارد آن کشفی و وسطی و نهایتی دارد، و

PageV01P099

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0081.png)

~~قطب نهایت هریکیا از این هرسه، چون به مرتبه آن رسد، یقین او به
~~رؤیت2 رسیده باشد. چنانکه فرموده: کلا لوتعدون [33 را علم القین، تترود البحنة،
~~ثم کتروها عین الیقیز.3
~~پس این علم کشفی، که مثمررؤیت است، خالی نیست ازاین که
~~بر این کس کشف شده، یا از دیگری گرفته. اگر بی دیگری بر وی
~~کشف شده، این علم الیقین به مرتبهآ قطب مقام کشف رسیده، و اگراز
~~چیزی یا از کسی گرفته، بنگریم که آن کس استدلال کرده واستنباط
~~نموده یا نه. اگر اجتهاد کرده، بنگریم که مستقل، است ومکمل در
~~آن، یا نه، اگر هست درجهآ منتهی دارد در مقام کشف علمی، و اگر
~~مستقل نیست، بل که مطیع است برآن اجتهاد واستنباط از روی علم او ms059 از
~~خواص مقلدان است. مثل علمای درس وفتوی؛ و اگر به علم اطلاع
~~ندارد، اما دل او آرام گرفته به سخن امامان مجتهد مستنبط، وچنان
~~محکم است برآن که5 اگرمال و جان او ازوی میستانند، فدا می کند
~~مال وجان را، وترک آن معتقد خود نمی گوید، او ازعوام مقلدان است
~~که ثابت است بر آنکه از امام مقلد به زبان علما به وی رسیده، واین
~~مقلد زا نیز سه درجه است6، اما. کمترین آن است که گفتیم. واز این
~~جهت استاد طریقت شیخ ابوالقاسم جنید بغدادی، قدس الله سره، گفته
~~است: 7 لؤلا العظاهات لآدعی کل الناس شلولک القریة. یعنی اگر علامات مقامات
~~نبودی که به آن یقین می شود که به جایی رسیده، یا نه؛ هریکی به زبان

PageV01P100

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0082.png)

# قایل بیست وهفتم1: به این که می گوید که ایمان مقلد معتبر
~~نیست، باعتبار آنکه تا هر بادی میجنبد، همچون طوطی که اگر
~~صاحب او قرآن می خواند او نیز به تلقف بر زبان میراند، و نمی داند به
~~قوت دل، آن معتقد خود را، از آنکه اگر عالمی دیگر سخن دیگر
~~گفت، آن نیز باورمی کند، بخلاف آنکه اعتقاد [33 پ] کرده [باشد
~~که] راست است، می گوید که معتبرنیست.
# و روا نباشد تشنیع کردن بر این قایل از برای آنکه اعتقادی که آن
~~معتقد را رستگاری دهد، آن است که ثابت وجازم باشد بر آنکه مطابق
~~واقع است.
# قایل بیست وهشتم2: که می گوید که ایمان مقلد معتبر است،
~~باعتبار آنکه خدای، تعالی، کافران را فرموده که: ایشان نمی شنوند،
~~وتعقل ندارند، و از چهار پای بتراند، بقوله: آم تختب ان اکترهم یشتعون ،
~~الآیة. وجای دیگر می فرماید: إن هم لاکالاتفاء بل هم آضل2 . وجای دیگر
~~فرموده از زبان کافران: لو کنا نسمع آو نغقل ما کتا فی آضحاب السعیر4 . یعنی:
~~گویند کافران، اگر ما شنوده بودمانی بتقلید یا تعقل کرده بود مانی،

PageV01P101

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0083.png)

~~بتحقیق ms060 از اهل دوزخ نبوده مانی . راست می گوید این قایل، از آنکه
~~شنیدن تعلق به مقلد دارد، وتعقل به محقق.
~~ومقلد آن است که به تعلیم از دانایی یاد گرفته، وعلامت صدق آن
~~نیز تعلق به نورایمان دارد.
# ومحقق آن است که صاحب دل است. و در حدیث صحیح آمده
~~که: مردمان دو گروهاند: یکی دانا که هرچه کند از روی علم کند1 .
~~دوم متعلم که هرچه کند به سخن عالم کند، وباقی مردمان همچون
~~خرمگسی اند که هیچ منفعتی در ایشان نیست. وحق، تعالی، در کلام
~~فرموده: بدرستی که در این قرآن پند ونصیحت کسی راست که او
~~صاحب دل است که به نور حق در مییابد، یا صاحب هوش و گوش
~~است که از درد طلب می آموزد، و گوش می دارد به حضور وجمعیت
~~خاطر، برآن سخن که از عالم شنیده، و متابعت کرده اثراین حدیث را.
~~ووصی2 آن حضرت سید العارفین من الاولیاءعلی بن ابی طالب، رضی
~~الله عنه وکرم الله وجهه، دروصیتی که مرید خود را، کمیل بن زیاد
~~[را]، می کرده، و گفته [است:] [34ر] مردمان دانایان اند یا کسانی
~~که طلب کند دوای جهل خود به تعلیم از علما، و باقی همچون
~~مگساند که به هر اشارتی3 و آوازی متغیر4 میشوند، و به هیچ رکنی
~~محکم نمی شوند، بل که هر بادی که می وزد، [بدان] میل کنند. تا آخر
~~وصیت که فرموده.
# پس صریح دانستی از کلام وحدیث وآثار که اهل ذکر و تذکیر، یا
~~صاحب قلب است، یا طالب دل. وهر کس که از آن دو دایره بیرون

PageV01P102

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0084.png)

~~است، از حیوان گمراهتر است. از برای آنکه این دو قوت واستعداد را
~~ضایع کرده، که به این هر دو از حیوان ممتاز است، و حیوانیت را از
~~استعداد خود کم نکرده.
# قایل بیست ونهم: که می گوید: کفر کافر به ارادت حق، تعالی،
~~نیست. در حالی که حذرمی کند از ms061 طریان و هم ظلم در آنکه، عقوبت
~~کند کسی را به آنچه خود خواسته به وی.
# روا نیست تکفیر او، چون در مقام تنزیه1 وطلب کمال صفات
~~است، اما واجب است تنبیه [اوا که حضرت عزت ظلم کننده نیست بر
~~هیچ بنده، از برای آنکه ظلم دو معنی دارد:
# یکی آنکه چیز در محلی بنهد که محل آن چیز نباشد.
# دوم آنکه تصرفی کند در ملک دیگری به ناحق. و معلوم است که از
~~اول2 قلم تا به آخر قدم، وهرچه در میان زمین وآسمان است، همه ملک
~~و آفریدهآ اوست، و هر کس را که آفریده، از برای آنکه آنچه لایق
~~استعداد اوست، در محل خود آن چیز وآن کس3 آفریده، از آنکه حکیم
~~وعلیم است. چنانکه صلاح معموزی مملکت خود میداند، ومظهر لطف
~~وقهر خود را می خواهد که تمام کند برچسب ارادت ازلی، دروقت معین
~~ظاهر می گردد به قدرت8 بالغه او، جلت قدرته، واز این فرمود: لا ینالاه
~~عما یفعلا وهم ینالون5 . یعنی: کسی سؤال نتواند کرد از حق، تعالی، که این
~~چرا کردی، وآن چرا نکردی؟ از آنکه بندگان (34پ] محل این

PageV01P103

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0085.png)

~~سؤال اند، و او، تعالی، متصرف است در مملکت خود بروفق حکمت به
~~آنچه لایق ترا دانسته هریکی را و هرچیزی را، به قدر استعداد جبلی
~~ایشان.
~~اما از بندگان سؤال کند که آن کاراز برای رضای خدا کرده، یا
~~بموافقت هوی . چنانکه خواجه، غلامی بد خوی دارد، و میخواهد تا
~~بدخویی او ظاهر گردد بر آن غلام ودیگران، وحجبت عذاب بروی قایم
~~گردد. پس می گوید: برو، اسب را زین کن. و میداند که نخواهد
~~کرد، و میخواهد که آن صفت جبلی او ظاهر گردد. چون بی فرمانی
~~کرد، او را از مقام قرب وخطاب به مقام بعد وعقوبت حجاب، مبتلا
~~می گرداند. این معنی خلاف حکمت وظلم نیست، بل که عین مصلحت
~~ومراد است، تا هر یکی را به ms062 مقامی ومحل خودنوازش وگذارش2 فرماید،
~~چون به هر کس دانا و بیناست، وسهوی وغلطی نکرده که نیک مرد را بد
~~داندیا به عکس، جل قدرته.3
# قایل سی اما : که می گوید کفر کافر و اسلام مسلم ومؤمن به ارادت-
~~حق، تعالی، است. در حالی که ثابت کننده است کمال اورا [تعالی.]
~~واجب است تحسین او در آن قول، از آنکه او چنگ زده به این آیت: قتن
~~ئرد الله الن یهدیه5، الآیة. یعنی هر آن کس را که خدای، تعالی، می خواهد
~~هدایت او، سینهآ او را به نورهدایت خود فراخ می گرداند، تا تسلیم امراو
~~میشود، واز بلای او به تنگ نمی رسد، و آن کس را که میخواهد تا

PageV01P104

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0086.png)

~~گمراه کند، می گرداند سینهآ او [را] تنگ، که هیچ خوی نیک وهیچ نور
~~معرفت به آنجا نمی رسد. چنانکه چیزی گران را به ریسمانی باریک به
~~بالا می کشی، ومیل به زمین دارد، و به بالا نمیرود. جای دیگر
~~می فرماید در کلام: ومن یید الله فشته1، الآیة . یعنی: هر که را خدای؛
~~تعالی، بلا وفتنهآ [35 را او می خواهد، ای محمد متصرف نمی توانی شدن
~~که آن فتنه را از او بگردانی. آن گروهی باشند که خدای، تعالی،
~~نمی خواهد که دل ایشان پاک گردد، ایشان را در دنیا رسوایی است و در
~~آخرت عذاب بزر گ. و با وجود این فرموده: وقا الله یرید لما للغباد2 . یعنی:
~~خدای، تعالی، نمی خواهد هیچ ظلم را از برای همهآ عالم که خود بکند بر
~~ایشان، چنانکه گفتیم . این فایده خاصهآ شیخ الاسلام است، قدس.
~~سره، که از سر مشاهده فرموده3.
# أما قول فصل در این مسأله4 آن است که بدانی که همهآ فرایض به
~~امر او وارادت او ورضای لازم و متعدی اوست. یعنی هم از ارادت خود
~~راضی آست در این صورت اول، وهم از مراد، که آن فرایض است، و
~~اهل رحمت ومعاصی وکفر ms063 به ارادت اوست وحکمت او، اما به رضای
~~متعدی او نیست. یعنی کفر کافر ومعصیت عاصی را دوست نمی دارد، از
~~آنکه ذات حق، سبحانه، تفاضای رحمت می کند، و کفراز رحمت دور
~~است. همچنانکه معصیت وظلم ونور با هم جمع نمیشوند5 . و از این
~~معنی قرموده در کلام: ولآتزظی لعباده الکفر. دیگر از آن امری، که ضد نهی
~~است، راضی است، مگر که امری باشد برسبیل استخفاف، مانند زافتلوا

PageV01P105

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0087.png)

~~نا شتم.1 یعنی: بکنید آنچه مراد و تمتع چند روزهآ اندک شماست که به
~~عمل شما بیناییم.
# اما در این آیه که فرموده: واذا اردنا آن نفل قزیه2 ، الآیة . مفسران
~~اختلاف کردهاند. مجاهد به تشدید2 میخواند: امر نا أی سلطنا . پس
~~امر نباشد. وحسن بصری وقتاده به «مد» می خوانند: آمرنا . یعنی بسیار
~~گردانیم. و گفتهاند به این معنی نیز که: بگردانیم ایشان را، یعنی
~~چون ما میخواهیم هلاک شهری یا دیهی را، مسلط گردانیم بدان4
~~ایشان را که، به نعمت تن خود پرورده باشند، یابسیار گردانیم آن بدان را، یا
~~ایشان را [35پ] امیر گردانیم. نه آنکه این بمعنی فعل باشد، از آنکه
~~خدای، تعالی، امرنمی کند به آنکه کسی کاربد کند و منکر، چنانکه
~~فرموده در کلام خود که: ال الله لا یأمربلقحشا * والمتکروالبعیء .
# واتفاق همهآ مفسران بر اینست که هلاک شهر وفسق آن بدان، به
~~ارادت حق است. ومی گوییم که تقصیر نکردهاند مفسران در این تأویل
~~وتحقیق، وما همه ایمان داریم به نزاهت حق، تعالی، ازاین که کسی
~~را کار بد فرماید که بکن، که دراین هیچ حکمت نیست، اما در خرابی
~~شهر وفسق آن مترفان مسرف حکمت بسیار است، تا آنچه ارادت او بود،
~~ظاهر گردد. بعضی زیند7 از بینات8 کلام، وبعضی بمیرند، همچون
~~عنکبوت در دام. پس این امر در قراءت دیگر قاریان بمعنی فرمان

PageV01P106

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0088.png)

~~باشد. یعنی حکم کنیم بر وفق تقدیر ازلی از آنکه امری باشد بمعنی ضد
~~نهی، ms064 چنانکه فرموده: آلی اقرالله1 . یعنی: آمد حکم خدای، تعالی، قاذاجاء
~~اقرا2، ای حکمنا، وقوله: لله الآآفرمن قبل وهن بغد، ای الحکم . اما آن امری که3 بمعنی
~~ضد نهی است، همچنانکه: اشجدوالآم 4 . ونهی که ضد امر است،
~~همچنانکه فرموده: ولا تقربا لهذه الشجرةه .
# و یقین میدانیم که خداوند را، جل ذکره، رضای لازم هست، و
~~رضای متعدی هست که اگر چنین نبودی، لازم آمدی که اومجبوراست،
~~و هیچ اختیاری ندارد، تعالی الله وتقدس عن ذلک. پس رضایتی که لازم
~~ذات آن حضرت است، جل قدره، وامری که بمعنی فرمان است، این هر
~~دو قرین ارادت میباشد که ارادت او به سبب آن حکم ورضا باعث
~~میشود، ورضای متعدی وامری که بمعنی ضد نهی [است]، رواست که
~~قرین ارادت باشد، و رواست که قرین نباشد. همچنانکه [36ر در
~~کفر ومعصیت گفتیم، ودر آیت: اغملوا ما شتم6. وقول الله، تعالی، رضی الله عنهم1،
~~ورضیت لکم ألإشلام دینا8
# پس بدانکه9 خدای، تعالی، امر فرمود فرشتگان را به سجدهآ آدم،
~~علیه آلسلام، ومی خواست ظهور مقتضای امر از ایشان10. واز ابلیس [نیز
~~همین] می خواست پس سجده کردند فرشتگان، و سرباز زد ابلیس از

PageV01P107

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0089.png)

~~سجده کردن1 ، و راضی شد حق2، تعالی، از ملایکه، وراضی نبود از
~~کفر ابلیس وبی فرمانی او، اگر چه در علم قدیم او بود که ابلیس از
~~کافران است، اما می خواست که کفر او ظاهر شود بر ابلیس و بر ملایکه
~~دروقت معین . چنانکه مقتضای حکمت اوست.
# اکنون ظاهر شد به این سر طاعت ملایکه ومعصیت ابلیس، که کفر
~~پنهان داشت، واز غرور خود را بهتر3 پنداشت. پس او را بردار لعنت
~~برکشید، واز درگاه خود براند، و به عالمیان باز نمود، تا اساس سلطنت
~~و مملکت داری به خلق آموزد. پس او را مقدم و مربی سکان قهر خود
~~ساخت، چنانکه ملایکه [را] مر بی ومرشد مظاهر لطف خود گردانید تا هر دو
~~مظهر پر گردد، ms065 وهر دو سرای قهر ولطف معمور شود، و هریک4 بر وفق
~~ارادت ازلی او که بر آن آفریده شدهاند از برای استعداد مظهر یت عمل
~~می کنند، از آنکه هیچ چیز در عالم امکان ظاهر نمی شود، مگر به
~~ارادت او که5، موافق قانون حکمت محکم اوست، تا همه مقدورات را
~~احکام وانتظام می دهد از آنکه قدرت حق، تعالی، به هیچ چیز تعلق
~~نگیرد که از حکمت خالی باشد6، وبه این معنی که گفتیم که حق،
~~تعالی، خبر داد که چون ملایکه ملاحظه صورت آدم کردند که مقتضای
~~مخالفت است، و نظر بر عبادت و تسبیح خود کردند که مقتضای
~~[36پ] رضا7 وطاعت است، بر زبان ایشان روان شد، این معنی که:
~~کسی را خلیفه می سازی که از او فساد و خون ناحق ظاهر گردد. چون از

PageV01P108

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0090.png)

~~ایشان علم اسماء ومعنی مسمی طلب کرد، عاجز شدند از دانستن آنکه
~~مجموعه عالم غیب وشهادت آدم بود ، علیه السلام، وهر دو مظهر از او
~~حاصل می شد، لاجرم آدم، علیه السلام، دانست سراسماء1 هرچیز[را]
~~که اصل همه با او همراه بود، وقابلیت تجلی همه [را] داشت، وایشان
~~ندانستند که هریکی را از فرشتگان مقامی معلوم بیش نبود، پس گفته:
~~سبحانک لا علم لنا إلأما علمتئا إنک انت العلیم الحکیم.
# غرض از این تقریر آن است که طالب حق را یقین باشد که حق،
~~سبحانه وتعالی، هیچ عملی به عبث نمی کند، و هیچ چیز را به باطل
~~نمی آفریند، چنانکه بیان کرذیم به آیت و دلیل معقول. و آنکه در آخر
~~آیت فرمود: فقنا عداب النار2 . یعنی: نگاهدار ما را از عذاب جهل که
~~حکمت آفرینش تو ندانسته باشیم، و ما را آن باطل نماید.
# اکنون [بدان] چنانکه امر را بمعنی فرمان وضد نهی واستخفاف
~~گفتیم، بمعنی مشورت نیز می آید. کقوله، تعالی، افرهم شون، . وجای
~~دیگر می فرماید: علی آفرلجامع، . و به معنی شأن می آید، چنانکه ms066 فرموده:
~~فاد قطی أما،ء یحازعن بنهمآنترهن 7. وامثال این بسیار آمده، یکی دیگر بمعنی
~~غیب آمده، چنانکه فرمود: الاته القلق قلاثمر، قل الروح من آمرربیا،ای من
~~غیب ربی.10 و یکی دیگر بمعنی فرشتگان، کقوله، تعالی، من کل آنر

PageV01P109

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0091.png)

~~تلام1، ای من کل ملک. شاید که در این نیز مراد غیب باشد والله اعلم . و
~~بحمد الله تصدیق داریم به آنچه مراد خدای، تعالی، در آن است، تا
~~اگر کسی گوید: امر چه معنی دارد؟ [37ر] بگو: کدام امر
~~می خواهی تا جواب موافق سؤال باشد. و هر کس که در قبر قالب مانده
~~باشد، او را امربی2 اختیاری نرسیده که حیاتی ابدی داشته باشد، ما3
~~شنوا کننده اونمی توانیم بود که حق، تعالی، چنین فرمود به حبیب خود،
~~صلی الله علیه وسلم، که زبدهآ کونین است: اینک لآتفدن من آحتیت4 . وجای
~~دیگر: وها انت بمسمع مآن فی الفبود.
# ****
# قایل سی ویکم : که می گوید: استطاعت پیش از فعل است.
~~یعنی آن توانایی که بنده را بقدر آن وسع تکلیف می کنند، و آن آفریدهآ
~~حق است، وپیش از فعل است، باعتبار [آن] که نظر کرده به آلات
~~وادوات که دست وپای و انگشتان و قلم و دوات وغیر آن است. روا
~~نیست تجهیل او.
# ****
# قایل سی ودوم7 : که می گوید: استطاعت بعد از فعل است، باعتبار
~~نظر او به فعل حقیقی، که آن امری8 غیب است که صادر میشود از

PageV01P110

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0092.png)

~~صفتی، که قایم است به شخص زید فاعل . چنانکه چون ارادت او
~~تقاضا کند که چیزی بنو یسد، قلم و آنگشتان همه در فرمان درآیند1 ، به
~~سبب آن قوتی که او را حاصل شده از لقمه، وبدل ما یتحلل او شده.
# روا نیست تشنیع کردن به وی، که به این اعتبار او نیز راست
~~می گوید، از آن جهت که قوت حادثه و انگشتان و قلم و دوات و مداد را
~~هم استطاعتی می داند که مستعمل ms067 آن امرغیب است، و صادر شده آن
~~امر کتابت از صفت کاتبیت او که در خارج هیچ وجود ندارد آن امر.
~~چنانکه گفتیم در فعل حقیقی، مگر این مقدار که می گویند2: زید
~~شخصی است که، او را صفتی است که، ازآن صفات کاتبیت او فعل
~~کتابت صادر میشود، واز آن فعل مکتوب که اثراست، ظاهر می گردد.
# وهمچنین هر صفتی و فعلی که هست، اسمی خاص دارد [37پ]
~~تا از3 دیگر صفت جدا گردد به آن اسم. پس آن چیز که در بحث
~~آنیم، از این خالی نیست که قیام او به خود است، یا نیست. اگرقیام او
~~به خود است از روی ظاهر آن چیز را ذات می گوییم، و اگرقیام او به
~~خود نیست، بنگریم که مصدر افعال می شود یا نه. اگر مصدر افعال
~~می شود آن را4 صفات فعلی می گوییم. و اگر مصدر افعال نمیشود،
~~آن صفات ذاتی است.
# و اگر مصدر نیست و صفت نیست، بنگریم که علت ظهور آثار
~~است یا نه. اگرهست، آن فعل است، واگر علت نیزنیست، چنانکه
~~ذات وصفت نیست، آن را اثرمی گوییم، و معلول می گوییم. پس
~~آنچه در خارج وجود دارد از این همه، ذات است، و اثرباقی در خارج

PageV01P111

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0093.png)

~~وجود ندارد.
~~اکنون در عالم حقیقت همچنین بدانکه، جمیع1 مخلوقات، که
~~موجود میشوند، محتاجاند به فیض ایجاد حق، که فعل حق است که از
~~صفت موجدی حق صادر گشته، که آن صفت همیشه ثابت2 بود، ازلا
~~وابدا، ذات حق را، سبحانه، و آن موجود در بقای خود محتاج است به
~~فیض ابقای حق، ودر وجود همچنان محتاج است به فیض موجد که، اگر
~~آن فیض ایجاد نباشد، هرگز ظاهر نشود، واگرآن فیض ابقا نباشد، وجود
~~وعدم او برابر باشد.
# پس ازاینجا معلوم کن که، ازهمه موجودات هیچ مخلوقی نیست که
~~مظهر ذات وصفات ذاتی وصفات فعلی باشد، وفعل او، اثر را علت
~~گردد، مگر ms068 آدمی که خلیفهآ حق است در روی زمین، وقابلیت جمیع
~~فیوض4 صفاتی وذاتی دارد، وموالید ثلاثه را، که آن معدن ونبات و
~~حیوان است، بعضی مستقر آن آدمی ساخته، وبعضی مرکب و بعضی
~~قوت او، وچهارپایان [از] جهت او، واین دنیا را مزرعه آخرت او
~~گردانیده، و سرای کسب وعمل او ساخته، و حامل امانت و مشرف به
~~تعلیم اسماء5 گردانیده، [38 ر] و پدر او را مسجود ملایکه [گردانیده.]
~~اکنون فرشتگان مقرب اگرچه پاک و مطیع وآثار رحمت الهی اند، اما
~~از حلیه ارادتی که موروث فعل اختیاری باشد، که از خاصیت آن ترقی
~~حاصل گردد، عاریاند، از آنکه هیچ منازعتی در وجود ایشان نیافریده
~~که آن را رها کنند، و این چیز دیگر اختیار کنند، بل که مجبوراند بر

PageV01P112

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0094.png)

~~طاعت حق، تعالی، چنانکه فرمود: وهم بآفره یغتلود1 . وهر یکی به امری
~~معین وبه طاعتی مقرر مشغول است، چنانکه خبر داده در کلام: وما منا
~~الأله مقام مغلوم2. ونیست از ما کسی، مگر آنکه او را مقام معلوم است، که
~~از آن تجاوز نمی تواند کرد به مقامی3 دیگر. وجواهر مفرده که آن قلم
~~است ودوات ومداد ولوح، ایشان را نیز4 ارادتی نیست، با وجود آنکه
~~فیض رسانندهاند به امر حق، تعالی، ومی دانند نفس خود را و موجد خود
~~را، و می دانند که ایشان وسایط اجسام و جوهر دیگراند. اما از حیات
~~معزول اند، واز صفت علم همچنین عاری اند. و شیاطین نیز مجبول اند بر
~~ضلالت و اضلال وتسفل به درکات5. و حیوانات از عقل عاری اند و
~~عاطل اند.
# پس چون این دانستی، بدانکه فرق میان عقل، که فیض می رساند،
~~و میان آتش، که نور از او شعله میزند، در سوختن هیزم، آن است که
~~عقل به نفس خود داناست، یعنی میداند که إو را وجودی هست، و
~~می داند که فیضی دارد که به امر حق، تعالی، آن فیض را میرساند؛ ms069 و
~~آتش در سوختن و روشنی دادن هیچ علمی ندارد، از آنکه سوختن او بطبع
~~است. اکنون زید را که ذات وصفاتی وفعلی واثری، چنانکه که یاد
~~کردهایم، دادهاند؛ فعل او به این اعتبارپیش از استطاعت باشد، از آنکه
~~آن امرغیبی پیش از آلات وقوت [38 پ] در او موجود بوده [است].

PageV01P113

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0095.png)

~~آن قوت حادثه که از بدل مایتحلل حاصل می گردد، و صدور فعل با او
~~معا ظاهر می شود، وتمسک او به قول حق، تعالی ، [است] در آن آیه که
~~فرمود: خلقکم وما تعملون1 ، و مشاهده کرده در هرچشم زدنی2 قوتی نو
~~که از بدل مایتحلل حاصل می گردد، و امری نو نیز به استعمال آن
~~آفرینش نو، و آن قوت نوظاهر می گردد، چنانکه میخواهد.
# پس گمان میبرد این قایل که استطاعت آن قوت نواست3، وفعل
~~آن امر نو که روی نموده به نوشتن یا تراشیدن یا آنچه میخواهد که
~~بکند، او [را] نیز مبدع نباید گفتن.
# اما حقیقت این مسأله کسی نداند تا پرده ازروی هریک برنداریم،
~~واین هرسه [را] روشن بیان نکنیم.
# بدانکه فعل عبارت است از آن چیز که صادر می شود از صفت فعلی
~~تو، و به اثرآن ظاهر می گردد. و استطاعت عبارت، از آلات و ادوات
~~فعاله تست که قابل است ترا در صورت. ومعنی توانایی آن هم چون
~~انگشتان دست تو که مفلوچ نباشند5 در معنی، اگر چه در صورت
~~هست، یا در صورت نیز بریده باشند ، وقلم که در صورت شکسته، و
~~الوحی که قابل سیاهی باشد که به وی بنویسند، و مداد که روان شود
~~در نوشتن، همچو عنین که درمعنی، آلت ندارد، و مجبوب که در صورت
~~ندارد.7
# پس دانستی که معنی فعل چیزی دیگر است، ومعنی استطاعت

PageV01P114

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0096.png)

~~چیزی دیگر، بدانکه اختلافی که واقع شده در این سه قول، باز
~~می گردد به اعتبارات واقعه از عاجزی فهم هریکی، که حقیقت معنی در ms070
~~نیافتهاند، و طالب معنی باید که التفات نکند به غواشی الفاظ، [39ر
~~در تحقیق کردن معانی، تا مبتلانشودبه این قول که: فعل عین مفعول
~~است، نظر به قول نحویان که می گویند: مفعول مطلق فعل است. یا
~~گوید: اسم عین مسمی است. [وا نظر به قول فقها که می گویند که:
~~اگر کسی گوید طلاق دادم زوجهآ خود را، ریبت1 واقع شود، وواجب
~~باشد جدایی میان ایشان از آنچه نحویان در درست کردن لفظ
~~می کوشند، و فقیهان درپیدا کردن حکم حلال وحرام، وهیچ یک از این
~~هر دو مدخل ندارد در تحقیق معانی.
# و اگر این دو طایفه نظر از حکم و لفظ بردارند، و به تحقیق معانی
~~مشغول شوند، الفاظ و احکام معطل گردد، و هیچ کس نداند که کدام لفظ
~~قرآن و حدیث اعرابی درست است، و کدام درست نیست. وهمچنین در
~~احکام ندانند که کدام حلال است وکدام حرام. همچنانکه دهقان
~~جمع می کند همه دانههای متفرق را به دهقنت، ازآب دادن و کشتن و
~~درودن وخرد2 کردن، ودرخت جوز ولوز را به کمال ثمره رسانیدن، و میوه
~~از او گرفتن، به جذب قوای ارضی ومائی. پس اگر نظر کند دهقان به3
~~عصار که آن جوز ولوز ودانههای بذر5 و کنجد و کاژزیره6 را همه پوست
~~ومغز تفرقه می کند، و خلاص روغن از او می گیرد، باطل گردد دهقنت
~~او. و همچنین عصار اگر نظر به دهقان کند که، هر چه او تفرقه

PageV01P115

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0097.png)

~~می کند، و حشو میداند، دهقان آن را جمع می گرداند، باطل شود
~~عصارت او، و روغن مطلوب حاصل نشود که خانهآ خواجه و پادشاه را به
~~آن نور دهد، و هریکی در مقام خود، و در کار خود میباید. پس اگر
~~چنانکه منکر همدیگر شوند، از آن میباشد که تجربه ندارند، ودر جمیع
~~امور [39 پ] وعلوم، ماهر واستاد نشده [اندا].
# اما آنکه خبیر و بصیر است، می شناسد ms071 جهل هر دو طایفه [را]، و
~~اگر ایشان قول دانا وبینای روزگار دیده، وحقیقتها در یافته و بشنوند،
~~اختلاف از میان برخیزد، ودانند که هر دو طایفه مدد همدیگرمی کنند،
~~از برای آنکه اگردهقان دانه تربیت نکند، و به دکآن عصارنرسد، عصار
~~بیکار گردد، وبی فایده ماند. و اگر عصار دانه به خرج نکند، قیمت
~~دانهآ او بازدید نگردد، و فایده از آن فروختن به وی نرسد. اکنون بدانکه
~~دهقان در آن زمان که دانه میپاشید، متفرق مجموعات است، و در آن
~~زمان که حاصل گردا [کرد]، جامع متفرقات است. وعصار تفرقه
~~کننده مجموعات است.
# پس دانستی که اختلافی که میان علمای مدرس ومفتی و میان
~~سالکان راه تحقیق واقع می گردد، از این جهت میباشد، از آنکه فقیه
~~مدرس مفتی یا بیان احکام می کند یا2 بیان تصحیح الفاظ، بطریق درس
~~و تکرار. ومحقق واصل آنچه ضرورت است از احکام، دانسته، و تلقی
~~می کند از خدای، تعالی، به الهام، از حضرت ملک علام، تا به نور آن
~~الهام، که نتیجهآ ذکر است، خارو خاشاک طبیعت، که در راه او حجاب
~~گشته وتأو یلات صفات حیوانی وجسمانی که سد راه او شده، دریابد،
~~وچون مکمل شد، مریدان را ذکر میآموزد. یعنی نفی واثبات و

PageV01P116

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0098.png)

~~تحریض می کند بر ترک تعلقات ظاهر و باطن، اگرچه آن تعلق علم
~~باشد یا زهد؛ وعالم آن را منکر می داند به نسبت حال خود، و زاهد و
~~خایف نیز که آن دو مقام سد راه ایشان شده، و به مقام عشق ومعرفت
~~نرسیدهاند، منکر می شوند مانع خود را از ترک آن.
# پس مراد ما از ایراد این1 [40 را تطویل، ارشاد آن مسترشدی است
~~که او طالب حق است، نه از انکار مردم. زبان خود را نگاهدارد در
~~حالی که علم او محیط نشده به همه مرادات ایشان، و وقت خود را به
~~بیهوده پریشان نکند که پیش علما رسوا ms072 گردد، و از وصول به مأمول
~~محروم ماند که، آن دانستن چیزی است مطابق واقع ازجمیع وجوه، واز
~~این سبب دان که اگر نظر کند متابع سلطان ابو یزید بسطامی را2، قدس
~~سره، در آن سخن که گفته: مقام جمع بهتراست و بلندتر از مقام تفرقه؛
~~و مجادله کند با متابع سلطان شبلی، قدس روحه، که گفته: مقام تفرقه
~~اعلاست از مقام جمع، هر آینه بی آنکه به3 تحقیق داند از هر دو مقام
~~محروم شود از دانستن حقیقت جمع وتفرقه، ودرجات آنکه مبتدی ومتوسط
~~و منتهی را هر یکی در مقام خود جمع وتفرقه میباشد. این شخص مقلد
~~شیخ خود است، ندانسته که تفرقه مقام وصول از جمع که مبتدی دارد در
~~مقام سلوک، اعلاست، وجمع که در مقام وصول باشد، از تفرقه مطلقا
~~بهتر است.
# پس باید که همت مبتدی طالب در بدایت آن باشد که متوجه گردد
~~به قبلهآ توحید مطلب، چنانکه غم او باشد که به حق، تعالی، مقرب و
~~واصل گردد، وهیچ غم اموال واملاک واسباب ظاهر از ازواج واولاد، و
~~فکر آرزوهای باطل نیز نداشته باشد، از آنکه او را کسرا نفسی بوده

PageV01P117

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0099.png)

~~باشد، یا اعتقادی موافق طبع وهوی به خاطر آورد، ودر آن محکم و راسخ
~~باشد به تقلید محض، بی آنکه تحقیق کرده [باشد.] پس در این حالت
~~جمع او را بهتر از تفرقه [است] ، به آنکه ««لااله الا الله» به نفی واثبات و
~~حرکت تمام می گوید به این معنی که [40 پ] به «رلا» نفی ماسوی
~~کند، وبه «الأ») اثبات ارادت ومحبت حق،تعالی. وازاین جهت است
~~که در بدایت مبتدی را به یک ذکر می دارند، و به نماز و روزه زیادتی و
~~قرآن خواندن مشغول1 نمی کنند، تا خاطر او متفرق نشود. یعنی در آن2
~~حالی که به کمال نرسیده. اما منتهی را قرآن خواندن واستعمال
~~سلاحهای اذکار مختلفه کردن، از برای دفع خصومت خواطر و نواظر ms073 ارفع
~~است از روی درجه و قرب که حقایق آن از غشاوهآ الفاظ مجرد مییابد3،
~~واز هر اشارتی فهمی خاص، او. را ظاهر میشود. پس بدین معنی که
~~گفتیم تفرقه منتهی را اعلی مرتبه ایست، وجمع مبتدی را اعلی وادیی4 ،
~~تا قول این دو بزرگوار را رد نکنی که یکی از بدایت خبرداده، ودیگری
~~از نهایت. وچگونه چنین نباشد که ما گفتیم، از آنکه روح در عالم
~~روحانی تفرقه نداشته، به هیچ علایق و دفع هیچ عوایق او را به عالم
~~جسمانیت، که اسفل سافلین است، از اعلای علیین فرود آوردند، تا
~~معارف تفصیلی حاصل کند درمقام تفرقه، وقرب او زیاده گردد.
# و بدانکه صاحب جمع مبتدی، صاحب معارف اجمالی است، و
~~صاحب تفرقه منتهی، صاحب معارف تفصیلی است. ودر مابین این
~~مراتب بسیار است، از آنکه هر یکی از مبتدی و متوسط ومنتهی جمع
~~دارند، وتفرقه. پس جمع متوسط از جمع مبتدی افضل است

PageV01P118

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0100.png)

~~چنانکه جمع منتهی از جمع هر دوی ایشان1 افضل [است]، ولیکن این
~~وقتی باشد که مبتدی مجذو بی باشد که سلوک نکرده به ترتیب، فاما اگر
~~متوسط ومبتدی در جمیع مراتب سلوک و درجات با هم برابر باشد، آن
~~کسی که در مقام [41 را تفرقه متغیر نمی شود2 [درا اعلای مرتبه است،
~~از آنکه متغیر می شود.
# ودیده ورنشود کسی بر اسرار مقامات، مگر کسی که سلوک کرده، و
~~طی مقامات از بدایات تا نهایات کرده، نه یکبار، بل که بارهای بسیار،
~~وچشیده تلخ وشیرین هرمقامی، ودانسته به توفیق الهی نفع وضرر3 آن.
# پس واجب است طالب حق را ترک دادن مشغولی به عیب مردمان،
~~که کمترین ضرری، آن باشد که از عیب نفس خود غافل گردد، و [به]
~~این سبب حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، فرموده: «خوشی
~~باد کسی را که مشغول کرده او را دیدن عیب خود از دیدن عیب
~~مردمان.») وچه نیکو است قول امیرالمؤمنین عمر، رضی ms074 الله عنه، که
~~گفته: «رحمت خدای، تعالی، بر مردی باد که عیب مرا به هدیه آورد به
~~من .» واتفاق کردهاند بزرگان مشایخ، قدس الله ارواحهم، که عارف
~~ترین مردمان کسی است که به نفس خود شناساتر است، و موکد و مؤید
~~این سخنان حدیشی مروی است از نبی امی، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~که فرموده: «هر کس شناخت نفس خود را مجرد قصور وعیب واحتیاج
~~ونقصان، بدرستی که بشناخت پرورد گار خود را به قدرت و نزاهت و
~~کمال و استغنا4 .

PageV01P119

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0101.png)

~~قایل سی وچهارم 1: که گفته: اسم عین مسماست به اعتبارآنکه نظر
~~کند به اسم خدای، تعالی، که آن قدیم است، و موضوع نیست، و
~~همچنین اسماءوصفات او [را] ازلی دانسته که در ازل به آن نامها ثنابر
~~ذات خود فرموده، پیش از آنکه عالمی وآدمی باشد. بعد2 از آن بعضی
~~اسماءرابه ملایکه آموخته، وهمه را به آدم تعلیم داده، تابشناسداورا به آن
~~نامها وصفتها، وبدانند [41 پ] که همهآ امور او برنشاء نامهای او مرتب
~~است.
# روا نیست تکفیر او، بل که واجب است تفهیم او، تا اوا معنی اسم
~~بشناسد که، آن اسم ممکن است یا واجب، وقیاس نکند3 واجب الوجود
~~را به ممکن الوجود، از آنکه نام ممکن الوجود نبوده، بعد از [آن] وجود بر
~~وی مترتب شده، تا ممتاز گردد از دیگری ممکن. پس آن قیاس غلط
~~اورا، چنانکه در مسأله طلاق گفتیم، باز نماید تا از آن غلط
~~باز آید، از آنکه ممنوع است در شرع نامی نهادن برخدای، تعالی، که در
~~کتاب وحدیث نیامده، چه بظاهر وچه به دلالت باطن همه ممنوع
~~است.
# قایل سی وپنجم، : که می گوید: اسم غیر مسمی است، به اعتبار
~~نظر او به حروف مقطعه5 که از مخارج بیرون آید، واسم از آن الفاظ
~~مرکب است.
# روا نیست تکفیر او کردن6، از آنکه حق را منزه می داند7 عقلا و

PageV01P120

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0102.png)

~~نقلا، از آنکه نامهایی ms075 که به آن ثنا گفته برخود، و بندگان پناه می برند
~~و حاجت می خواهند به آن نامهای نیکوتر قدیم که، عین ذات او باشد، از
~~آنکه سبق ذاتی بر صفات و اسماءدر فهم ودرک محقق است.
~~قایل سی وششم1 : که گفتهاند: اسم نه عین مسماست و نه غیر
~~مسمی، به اعتبار آنکه هر دو نظر، که از پیش رفت، چنانکه بعضی
~~متکلمان گفته[اند] در صفات حق، تعالی، که نه عین ذات است ونه
~~غیرذات. و در بدایت یاد کردیم.
# روانیست او راخجالت دادن، بل که به حسن خلق او را ارشاد میباید
~~کردن، به آنکه حق مطلق ومطابق واقع باشد.
# وحق در این مسأله آن است که بدانی مسمی، شخص تست، و
~~مسمی پدر تو که نام تو نهاده، و تسمیه آن فعلی که صادر می گردد از
~~این صفت عارضی شخص تو که، قایم است آن صفت با آن شخص تو،
~~اسم آن اثر ظاهر [است] به سبب فعلی [42 ر] که صادر شده2 از آن
~~صفت عارضی.
# پس چگونه روا دارد هیچ عاقل که گوید: اثرعین فعل است وقتی
~~که فعل عین صفت نمی تواند بود، و صفت عین ذات نمی باشد، اثر را
~~چون گوید عین ذات است؟ یا نه عین است ونه غیر که، این سخنان نه
~~موافق نقل است ونه [مطابق] عقل .
# ونیکوترین قولی آن است3 عاقل را، اگرعارف نباشد، که اقرار کند
~~که خدای، تعالی، از محض کرم و رحمت خود بیان کرده نامهای

PageV01P121

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0103.png)

~~برگزیدهآ خود [را]، در کتاب کریم؛ و آسان کرده، جاری کردن آن
~~نامها را بر زبان پیغمبران خود ودوستان دیگر، تا به آن نهج که در کلام
~~قدیم، خود را به آن وصف خوانده، او را به آن نام وصفت بخوانند، و
~~بشناسند مصادر افعال، وایمان آورند که نامهای بزرگ او موضوع نیست،
~~وقدیم است. چنانکه فرموده در کلام، در حالت1 حمد وثنا: آلخمدآ لله رت
~~العالمن، ms076 الرحمن الرحیم، مالک یوم الدین 2، و درحدیث: آنا القلک الدیان، انا الرآحیم الرحمن،
~~انا لمافلی الآززاق وغافر الذنوب، آنا قابل التوب کاشف الکروب.
# پس عاقل را هیچ چارهای به از آن نیست که مشغول نشود بدین
~~بدعت سیئه که، اسم عین مسمی است یا غیر مسمی، یا عین است ونه
~~غیر، تا محفوظ از تخلیط وتخبیط3 وغلط وشطط [بماند.] اما عارف
~~اسماء را به تجلیات مسمیات می شناسد، و از این تخیلات9 موهمه فارغ
~~است.
# قایل سی [و]هفتم5: که می گوید که این قرآن که مکتوب است در
~~مصاحف ما، وخوانده شده بر زبان ما، و مثبت گشته در لوح علوی
~~وسفلی، کلام خداست، وسخن مخلوق نیست، بدین اعتبار که قایل
~~دروغگو نیست، و هیچ محدث و جنب او را نتواند بر دست گرفتن، و
~~حق، تعالی، درنص قرآن سهو[42 پ] الفاظ را کلام خوانده: آنجا6 که
~~فرموده: قاجزه حتی یتشمق کلام الله7 ، [به]اتفاق همه علمامرادهمین کلام بود.

PageV01P122

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0104.png)

# واجب است تصدیق او، وروا نیست تبدیع، از آن [که] او متبع1
~~است، نه مبتدع .
~~قایل سی وهشتم2: که می گوید قرآن محدث است در حالی که
~~تمسک به این آیت کرده که: قایأنیم من ذکرمن ربهم مخلب3، الآیة.
# روا نیست تکفیر او، بل که واجب است تفهیم او کردن، تا بداند که
~~محدث صفت ذکر است، وذکر وانزال و اسماع واستماع همه مخلوق
~~است، از آنکه یاد کردن و فرو فرستادن و شنیدن و شنوانیدن کلام به
~~نسبت کلام قدیم او، آن است که مفهوم می شود از این الفاظ مرکبه،
~~ودر آن پیش و پس نیست که صفت قدیم ازلی است. اکنون [بدانکه]
~~نزول تورات بعد از صحف ابراهیم بود، وانجیل بعد از تورات، و قرآن
~~بعد از انجیل . وذکر چندین کافر در قرآن است، ذکر ایشان وایشان
~~چگونه قدیم باشند، چون ذات ایشان قدیم نبود.
# ***
# قایل سی ونهم5: که گفته مدلول آن الفاظ کلام حق است، ازبرای ms077
~~آنکه این الفاظ ربانی و کلمات مرکبه از حروف که بیرون می آید از
~~مخارج مخلوقی، ومدادی که مرکب است از زاج ومازو، و کاغذی که
~~ساختهاند از کهنه های پنبه و کتان، همه بی شک مخلوق است، اما
~~دلالات و علامات است برصفت ذاتی. حق، تعالی، راست می گوید
~~به حق وصدق، از آنکه6، منزه میدارد کلام قدیم ازلی را ازصفات

PageV01P123

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0105.png)

~~محدثه مخلوقه که از میان دو جرم به تنگی هوا آوازی از حروف ظاهر
~~گردد. و متابعت وصی1 نبی کرده این شخص در صورت ومعنی، آنجا
~~که گفته در خطبه بلیغه خود این لفظ [را:] وکمال الإخلاص [43 ر] نفی
~~ألصفات عنه لثهادة کل صفة انها غیر الموصوف وشهادة کل موصوف انها غیر الصفة . یعنی
~~کمال اخلاص بنده آن است که دور کند صفات مخلوقات [را] از حق،
~~تعالی، از آنکههر صفتی مخلوقه که هست، به صفت مخلوقی خود
~~گواه است که او غیر موصوف است، و موصوف غیر صفت. پس
~~چگونه اثر فعل حق، ذات او یا صفت او باشد.
# بعد از آن مدح کرده ملایکه را که توهم نمی کنند ایشان پروردگار
~~خود را بصورت، تا دفع مشبهه باشد، و جاری نمی گردانند بر وی،
~~صفات مصنوعات [را]ا، تا کسرا اعتقاد معطله باشد، ونصرت اهل سنت و
~~جماعت. و این معنی نزدیک اهل معرفت محقق است که اگر کسی
~~ایمان آورد به وجوب وجود حق، تعالی، ووحدانیت او، ونزاهت او از
~~هرچه به ممکنات مخصوص است. و در این اعتقاد چنان یقینی داشته
~~باشد که به نفس دارد که اوچه نام دارد، وپسرکیست، و هیچ شبههای
~~بخاطر او درنیاید، باتفاق از اهل نجات است، واگر به دلیل و برهان و
~~مشاهده در مقام احسان دانست، ازاهل درجات است.
# قایل چهل گانه3: که می گوید این قرآن که مکتوب است، در
~~مصاحف ما، خوانده شده بر زبان ما، ومحفوظ است درقوهآ حافظهآ ما، و
~~مکتوب ms078 است بر لوح محفوظ4 علوی بر همین ترتیب، اما در نورانیت

PageV01P124

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0106.png)

~~صرف . و جبرئیل، علیه السلام، ادا کرده به وحی، هرنوبتی نجمی از
~~آن [را] در مدت بیست و سه سال، چنانکه لایق هروقتی و هرهنگامی
~~بوده، تا بیان آن امر و نهی و اخبار و غیر آن کرده باشد در هر وقتی به
~~هنگام آن، چناکه لایق به استعداد اهل آن زمان باشد، تمسک به این
~~آیت که فرموده: وقرانا فرثاه1 43 پ] الآیة. یعنی: فرو فرستادیم قرآنی که
~~جدا کردیم فرستادن آن و احکام آن، تا تو بخوانی بر مردمان به روزگاری
~~دراز به تأنی و تأمل2، وبتدریج فهم کنی، وبه خلق برسانی، چنانکه
~~مصلحت معاد ومعاش ایشان در آن باشد، قوت استعداد فهم آن داشته
~~باشند، و تحریض کنی ایشان را بر رعایت سه امر ضروری که آن
~~سیاست وطهارت وعبادت است.
# راست گفته این عارف، و واجب است تحسین کردن برقول او، که
~~از هر سه بهتر دانسته، و نزدیک تراست سخن او به حق مطابق واقع، به آن
~~اعتبار که حق، تعالی، این کلام را به قلم قدسی، که پنهان است از
~~چشم عقل و فهم حس، نوشته به مداد نور، که دردوات روح است جمیع
~~آنچه می خواسته، ظهور آن در عالم امکان. چنانکه دانسته در ازل،
~~نوشته بر لوح عقل، چنانکه بار3 دوم نوشته بر لوح دل. ویقین دانسته این
~~قایل که صفت ازذاتحقجدا نمی گردد، اما می داند که دلالت کلام
~~ازلی است، چنانکه حق، تعالی، فرموده. و رسول او نیز، علیه الصلوة
~~والسلام، گفته.
# همچنین قرآن را کلام گفته تا بندگان، حرمت وسایط نگاه دارند،
~~و بی وضو دست بر آن دراز نکنند. و از این ادب و حرمت به دولت مراد
~~رسند، چه همه بلغاء و فصحای عرب با وجود حسادت وعداوت ودعوی
~~بلاغت، نتوانستند یک آیه مثل این آوردن. پس هر که در طهارت کوچک
~~ادب نگاه ms079 دارد، به قدر استعداد از آن بهره مند شود، و اگر در طهارت

PageV01P125

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0107.png)

~~میانه ادب نگاه دارد که آن پاک داشتن ذات الصدور است به ذکر
~~تلقینی از شرک پنهان، ودفع کردن خاطرهای نفس وشیطان [44 را
~~مکرم1 گردد خوانندهآ آن صاحب طهارت از الفاظ قرآن، [وا به حقایق آن
~~بدیده پنهان [رسیده،] واز سر هر آیتی بی غواشی الفاظ هدایتی روی
~~نماید که جان جان را حیات ابدی بخشد، وارکان را اخلاق2 الهی
~~آموزد. و اگر در طهارت گیری3 ادبی خاص دیگر نگاه دارد، آن
~~کاملی مکمل که واقف است بر ظهر قرآن و بطن آن و حد و مطلع آن در
~~مقام احسان، و مشرف است به تجلیات معنوی و ذوقی که مخصوص
~~است به کرامات برهانی، وهیچ کس را از نفس شیطان به القای شک
~~وشبهه در آن مجال نیست که، صباحب این وقت را به انکاری یا اغتراری
~~از راه ببرد، به آن معنی که لطیفهآ انانیت خود را پاک کرده باشد از لوث
~~ظلمت5 وجود به انوار شهود، وازآب قدم شسته باشد زنگ حدوث و رقم،
~~به آن معنی که التفاوت سراو به غیرحق، تعالی، نباشد سرا وجهرا، وهر
~~چه بیند وداند و شنود از غلبهآ نور علی نور مفهوم و معلوم او شده باشد به
~~حکم بی یشتع ویی یضر . وبه موجب حدیث: قأنآه ینظر بثور الله . لاجرم این نتیجه
~~دهد که فرموده در حدیث قدسی: ان اویائی ها اعطیه ان اقذف من نودی فی قلوبهم
~~فیجزون عنی کما أخبرعنهم . الحدیث. یعنی :حق، تعالی، فرموده در حدیشی دراز
~~که هیچ کس می داند که چه دهم اولیا6 را؟ اول چیزی که دهم ایشان
~~را آن باشد که نوری در دل ایشان اندازم، تا خبر از پنهانیهای اسرار من
~~می دهند، چنانکه من از آن بندگان خبرمی دهم.
# پس بدانکه اختلافات واقعه در کلام حق، که آن قدیم است یا
~~حلیث، وآنکه این ms080 قرآن خوانده شده محفوظ ، (44 پ] کلام اوست، یا

PageV01P126

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0108.png)

~~دلالت کنند بر کلام، از عاجزی فهم مردمان است که، اولا معنی کلام
~~ندانسته اند. دو یم آنکه کلام مخلوق از کلام خالق تمییزنکردهاند.
# پس بدانکه کلام سه قسم بیان می کنیم:
# یکی آنکه خاص به واجب الوجود قدیم تعلق داشته باشد، وممکن
~~الوجود را هیچ مدخل در آن نباشد اصلا، و آن عبارت است ازدوام ادراک
~~او، تعالی، که مستحق حمد وثنا [ست]، و در باب اول مشروح
~~گفته ایم.
# و قسمی دیگر، آن است که خاص است به ممکن الوجود، و منزه
~~است ذات واجب الوجود از آن، و آن عبارت است از نظم امربیانی که
~~متمکن است درقوت ناطقه.
~~وقسم سیوم آن است که، رواست اطلاق آن برواچب الوجود، چون
~~گردد. واطلاق میتوان کرد این قسم سیوم را نیز بر ممکن الوجود، و آن
~~عبارت است از امر بیانی منتظم، چه در نفس متکلم ثابت باشد، یا در
~~لوح محفوظ علوی، که آن عقل است، یا در لوح محفوظ سفلی، که آن
~~قوت حافظه است و مخزونه در دماغ، یا در لوح صوری از چوب و کاغذ و
~~غیر آن.
~~غیریرا قجله انفقیی و فو ق سمییالأ لحلام وقوله خحأهر است آز انکه تول
~~محتاج است به مقول، و کلام محتاج نیست، از آنکه گفتیم: کلام
~~عبارت است4 از امر بیانی منظم، که ثابت است در نفس متکلم و غیر
~~آن. و مثال این که گفتیم در نص قرآن آمده، آنجا که مریم، علیها5

PageV01P127

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0109.png)

~~السلام، گفته: لتی ندرت لرخمن عزا فلن1 [ 4 را اکله التوم لنبما 2 یعنی:
~~عیسی، علبه الیلام، به مادر خود گفتن بگو که من نذر کراوام روزه
~~بگفت، ونذراو را هیچ نقصان نبودو و حانث نشد ازاین که گفت، از
~~آنکه هیچ در باطن خود نظم نکرده بود که بیان آن امر بکند، و این سخن
~~که برزبان راند، سخن ms081 منظوم او نبود، بل که کلام [بود] . خبر می دهد3
~~که او این سخن از امر حق گفت، یا از امر عیسی، پس اول مقول را
~~گفته، باشد، نه امر منتظم ثابت را بیان کرده باشد یا مخاطبی، از این
~~سبب می باشد که شاعر گفته: «شعر»
~~ان الکلام لفی الفوادوانما
# جعل اللسان علی الفؤاددلیلا
# یعنی کلام آن است که در دل ثابت باشد، و زبان دلیل باشد بر آن
~~مثبت. پس کلام عبارت است از آن معنی که در جنان5 است. و قول
~~عبارت است از آنکه برء زبان است، وتکلیم همچنین مانند قول است.
~~اما فرق همین است که قول به دشمن ودوست وخاص و عام همه دلالت
~~می کند. چنانکه در قرآن لفظ قول در حق همه کس آمده، اما تکلیم،
~~خاص به نأم پغمبران آمده و اولیا، چنانکه فرموده: وکلم الله اهولی اتکلیما
# و رواست که بگویند: فلان کس گفت حکایت فلان، اما روا
~~نباشد که بگویند که فلان کس کلام او گفت. و تکلیم فعلی است
~~صادر از صفتی که دلالت می کند بر آن صفت اسم متکلم، و چنانکه

PageV01P128

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0110.png)

~~یاد کردیم، اطلاق میتوان کردن1 اسم متکلم را بر هر کسی که او را
~~کلامی بالشد از روی مجاز، مگربر حق، تعالی، از برای آنکه نیامده این
~~نام در کلام وحدیث، چنانکه آمده حی2 وسمیع وبصیر.
# دیگر فرق در میان قرآن و کلام ظاهر است، از آنکه قرآن عبارت
~~است [45 پ] از مجموع آنکه در لوح صوری و یا معنوی مثبت است، و
~~کلام عبارت است از امربیانی منتظم در نفس متکلم؛ چه مجموع، چه
~~متفرق، اما اطلاق می کنند قرآن را بر کلام، وکلام را برقرآن، از روی
~~لفظ به مجاز. و در کلام عرب در مجاز گشاده و فراخ است، و استعمال
~~باب مجاز از فصاحت و بلاغت میدانند. لیکن طالب حق را آن می سزد
~~که حقیقت به مجاز ms082 خلط نکند در بیان تحقیق، والتفات نکند به اختلاف
~~لغتها، وجهد کند به در یافتن مغز معنی ازصورت وپوست لفظ، تا هم
~~نفس او، بدان مستفیدشود، وهم دیگری3 را نیز بدان فایده رساند بی
~~آنکه متحیر شود. مستفید در آن.
# قایل چهل ویکم4: که می گوید هیچ کس غیب نمیداند، مگر
~~خدای تعالی. راست می گوید بی شک از آنکه در کلام چنین فرموده
~~حبیب خود را: قل لا اقوله لکم عندی خرائن الله5، الی آخره. یعنی: بگو ای
~~محمد من نمی گویم که نزدیک من است خزینههای حق، تعالی، و
~~نمی دانم غیب. و جای دیگر فرمود: لوکنت اعلم الغیب لاسشکترت من ألخثء .
~~اگر من غیب دانستمی، طلب کردمی مال را به وقت حاجت، تا بسیار
~~شدی، و محتاج نگشتمی، و نرسیدی به من بدی از کسی و چیزی. اما

PageV01P129

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0111.png)

~~غیب این وحاصل فایده در آن خدای، تعالی، میداند، ودلیل او بر این
~~معنی قوی وروشن است.
~~قایل چهل ودویم: که می گوید که انبیا و اولیا غیب می دانند به
~~وحی والهام وحساب، که حق، تعالی، ایشان را تعلیم کرده به حکم این
~~آیت که فرموده: فا یظهر علی غیه احدا الأمن ارضی1 من زسو2 ، الآیة. یعنی: بر
~~غیب حق، تعالی، واقف نگردد هیچ کس، مگر آنکه پسندیده و لایق
~~[46 را دانستن آن غیب باشد. بعد از آن بیان آن کس می کند که
~~فرستاده باشد از حق، تعالی، چه آدمی، چه ملک.
# پس بدرستی که سلوک راه کند آن کس از سیر معکوس و سیر
~~مستقیم، تا بداند از رویرصد الهام نهانها، و به مدد پرورد گار در عالم
~~عیان پنهان ادراک کند، چنانکه دانسته درعلم قدیم، حق تعالی.
# روا نیست تشنیع کردن بروی، بل که تشنیع بر آن کس واجب است
~~که دعوی کند که، غیب بی تعلیم حق، تعالی، میداند، از آنکه آن
~~کس دروغگوی کافر3 باشد. نمیبینی که چون اهل بیت ms083 پیغمبر،
~~صلی الله علیه وسلم، سؤال4 کردند از او درآن قصه کنیزک یا عسل که
~~بر خود حرام کرده بود، و فرموده که با کسی نگویید، چون باز خواست
~~فرموده، گفتند: من اتباک لهدا قال نبانآی العلنم الغثیره. یعنی: ترا که خبر کرد که
~~آشکارا کرده ایم آن سر تو، فرموده که خبر داد مرا حضرت علیم خبیر. و
~~یعقوب نبی، علیه السلام، گفت: ای فرزندان من ازوحی الهی چیزی
~~می دانم که شما نمی دانید، وحق، تعالی، تصدیق کرد او را در آن، و

PageV01P130

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0112.png)

~~فرمود: ایه تدوعلم لما علناه1 ، وهمچنین در حق حبیب خود، علیه الصلوة و
~~السلام، فرمود: ذلک من انباء الفیب نوزجیهالنک2: آن سخنان یا قصه که ازپیش
~~رفت، تمام آن خبرهای غیب بوده که ما وحی می کنیم به توای محمد.
~~جای دیگر فرموده: ما کنت تتلوا امن قبیه امن کماب3 الی آخر الآیة . یعنی: توهیچ
~~کتاب نخوانده بودی پیش از این، و دیگر فرموده: وقا کنت بجانی الظورادتا
~~دیتاء9. و در کوه طور نبودی که خبر از آن داشته باشی، که ما چون ندا به
~~موسی کردیم، بل که اخبار غیب دادن، آیاتی است روشن، ازیگانگی
~~ما، که نوشته شده آن آیات، به قلم قدسی، در سرسینههای اهل علم، آن
~~آیات، [46 پ] وکافران انکارآن کنند و بس.
# قایل چهل وسیوم6: که می گوید اوضاع شرعیه از وضع انبیاست،
~~صلواة الله علیهم اجمعین، یعنی از آن چیز که خلق را به آن احتیاج بوده،
~~پیغمبران بر حسب استعداد ایشان در آن زمان وضع کردهاند امور شرعی،
~~از این دلیل که دختر نضر بن حارث بیامد7، وقصیدهای به مدح پغمبر،
~~صلی الله علیه وسلم، بخواند، و مسلمانی او را وعقیدهآ او را چون
~~مشاهده کرد، فرمود که: اگرپیش از این می آمدی، به این قصیده پدر ترا
~~نمی کشتم.
# روا نیست آن قایل را جاهل گفتن، بل که واجب است تفهیم او، تا
~~بداند ms084 که حق، تعالی، فرمود در کلام خود، صفت پیغامبر خود، صلی

PageV01P131

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0113.png)

~~الله علیه وآله وسلم، که: وتاینفقا عن الهلی، إذ مولأوحی ئولی1 . یعنی: سخن
~~نمی گوید پغمبر از هوی و مراد خود، از آنکه سخن او محض وحی
~~است، وقایل2 است [اوا] آن [را]. و جای دیگر فرموده: ما کنت تذرن ما
~~الکاب 3 ، الآیة. یعنی: نبودی تو ای محمد چنانکه کتابی بدانستی یا
~~تفاصیل ایمان فهم کردی، لیکن گردانیدیم ما، که خداوندیم، آن وجود
~~با وجود پیغامبر را نوری از پرتوی نور ازلی، وهدایت می کنیم با آن نور
~~وجود یا نور شهود که بر وی نازل می گردد، و هر که را می خواهیم از
~~بندگان. پس چنان فهم می کرد که نورهدایت نرسیدی به وی، خود را
~~نیافتی، راه نمودن دیگران بی هدایت و بی اشارت آیه کی تواند بودن. و
~~از این معنی فرموده: والله لولا الله فا إفتدینا ولا تصدقنا ولا صلینا . یعنی: به حق،
~~تعالی، راه نمای که، اگرنه هدایت حق بودی، ما هرگزراه نیافتیمی4
~~به حضرت او، و هرگز[47 ر] صدقه ندادی، و نمازنگزاردی. و از این
~~سبب، دلیل فرمود حق، تعالی، لیت علید هدهم5 . یعنی: نیست درقدرت او
~~هدایت آن کافران، یا نیست بر تو واجب که البته ایشان از تو هدایت
~~یابند، و لیکن خدای، تعالی، هدایت می کند آن کس را که می خواهد.
# پس بدان، معنی آنکه فرمود به آن دختر نضر حارث، آن باشد که
~~اگر پیش از این که پدر تو کشته شد6 ، می آمدی از حق، تعالی،
~~درخواست می کردم، تا کشته نشدی، و سبب اسلام او شدی. و آن سخن
~~نیز که به جماعت مویزان نخل در مدینه فرموده، در وقتی که خرما را
~~تلقیح میدادی، رهاکنید که [اگراخدای، تعالی، خواهد میوه از او پیدا

PageV01P132

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0114.png)

~~گردد. چون رها کردند، آنچه تلقیح ندادند، از آن هیچ1 میوه حاصل
~~نشد. بعد از آن ms085 فرمود: شما به کار دنیاوی خود داناتراید، بکنید آنچه
~~می کردید که من از رأی خود و نظر بر توحید، شما را گفته بودم. این
~~حجت نمی شود از آن جهت که بحثی دنیاوی بوده، و آن حضرت از
~~استغراق نور تجلی سبب را اعتبار نمی کرد. چون در مقام بقا و صحونظر
~~کرد، سبب را با رؤیت مسبب احسن یافت. چه اجتهاد انبیا از عقل و
~~فهم حادث نیست، اگرچیزی روی نماید، از اشراق وحی الهی باشد،
~~و آن را به حقیقت رأی و اجتهاد نخوانند، چنانکه محتمل خطا و صواب
~~باشد. پس سخن انبیا همه محض صواب است، وازخطا منزه ومبرا، تا
~~به تعلیم و وحی الهی امور معاش ومعاد خلایق بر نهج صلاح راست
~~می دارند. اگرقبول کرد این اعتقاد، غنیمت2 دارصحبت او، والأ ضایع
~~مکن انفاس خود را، به مخاطبت او، والله اعلم.
# قایل چهل و چهارم3: که می گوید عالم قدیم است، و از این سخن
~~آن مراد دارد که مفردات مسبوق نبوده به زمان؟ آفاقی . [47 پ] و زمان
~~آفاقی عبارت است از ابتدای حرکت افلاک، همچنانکه خدای، تعالی،
~~فرموده: کانتا رتفا فقتفاهما5 . یعنی: آسمان بود یا زمین بهم پیوسته، و روز
~~وشب وسال وساعت نبود، بعد از آنکه فتق6 کردیم، پیدا شد زمان و
~~مکان. و[به] یقین دانسته که جوهر عقل بوده سابق، و از فیض دوم جوهر

PageV01P133

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0115.png)

~~صورت، و از فیض سیوم جوهر ماده، و بعد از آنکه مرتوق بود آسمان و
~~زمین، و گشاده گشت علویات از سفلیات، پس چون از آن قدیم
~~گفتن مراد آن نیست که عالم ازلی بوده، بل که این مراد باشد که بعضی
~~ازعالم بر بعضی مقدم است، چنانکه حق، تعالی، فرمود: کالعزجون القینه1،
~~انک لفی ضلایک القدیم. یعنی: گزخرمایی که پیش از نور بوده، وضلالتی
~~که پیش از این بوده.
# پس دانستی که عالم آفاق آن است که از دؤر حرکات افلاک ظاهر ms086
~~گشنه، واز تکرار آن، روزها وهفته و ماه و سال پیدا شده، چگونه عقل
~~مسبوق باشد، و مؤخر بر زمان آفاقی، چون مقدم است ومفیض، از برای
~~آنکه افلاک مؤلف است از جوهر صورت3 وماده. وجوهر صورت و ماده،
~~ظاهر گشتهاند از جوهر عقل به امر حق، تعالی، از آنگه عقل جوهری
~~است قابل در مرتبهآ لوحیت، وقابلیت او جمیع کاینات را ثابت است، و
~~از جانب فوق در مرتبهآ فاعلیت که حفاظت می کند به خلافت حق.4
# پس واجب است زبان نگاه داشتن ازتکفیر آن کس که مراد او،
~~چنانکه گفتیم، درازی زمان و اقران است.
# اکنون بیان کنیم حق این مسأله درمراتب، تا بدانی که قدیم حقیقی
~~که را می گویند. می گوییم: آن چیز را که قدیم می گویند، خالی
~~نیست از این که همیشه بود، و مستغنی [باشد] به همه وجهی از غیر
~~خود، یا نباشد. اگرباشد، آن ذات واجب الوجود است، جل ذکره، که
~~هیچ چیز از آن سبقات، که ذکر رفت یعنی در آن هفت مرتبه [48 را که
~~بیان کردیم، بروی مقدم نبوده.

PageV01P134

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0116.png)

# و اگر مستغنی نباشد در قیام خود، مگر آنکه به ذات او را نسبت و
~~صفت کنند، اما داخل امر «کن» نیست، یعنی ازلی است، همچنانکه
~~ذات. و هرگز جدا نبود از او، آن صفات حق است، جل جلاله، که
~~صفات را در قیام به ذات احتیاج نیست1، یا نه احتیاجی که نقصی به آن
~~راه یابد، بل که از برای فهم ما [ست] ، تا فرق کنیم میان ذات و صفات.
~~پس احتیاج به نسبت فهم ماست، نه به نسبت حق، تعالی .
# و اگر ازلی نیست، که دایم نبوده، نگاه کنیم که در تحت امر
~~«(کن» در آمده یا نه؛ اگر در نیامده او را قدیم علی می گویند. یعنی
~~پیش از همه آثار است، از روی آنکه علت وجود هر موجود است.
~~همچنانکه فعل حق، از آنکه ms087 محتاج است این فعل به صادر شدن او از
~~مصدر، آن زمان که حق، تعالی، خواسته که ظاهر گردد.
# و اگر در تحت امر داخل است، بنگریم که پیش از زمان آفاقی
~~وجود داشته یا نه؛ اگر داشته، آن بسائط حقیقی و بسائط نسبی است، و
~~آن بسائط نیز محتاج است در وجود، به فیض موجد خود، واین قدم را به
~~آن معنی قدیم می گویند که، مقدم است بر زمان آفاقی، نه بدان معنی
~~که همیشه بوده.
# و اگر مسبوق است ومقدم نیست بر زمان آفاقی2، آن مرکبات است
~~که از جهت درازی زمان آن را قدیم می گویند، و آن مرگبات، در وجود
~~محتاج است به فیض موجد قدیم ازلی، و در ترکیب محتاج است به
~~افراد . مانند «عرجون» و«خاندان قدیم» وغیر آن، تا فرق کنی هریکی
~~از آن.

PageV01P135

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0117.png)

~~174
~~قایل چهل و پنجم1 : که می گوید که عالم مسبوق به زمان است. و
~~مراد او از آن عالم زمان انفسی است نه زمانی آفاقی محسوس شهادی.
# راست می گوید، و واجب است تصدیق او کردن، از برای آنکه از
~~اهل استنباط است، واز کلام حق، تعالی، این هر دو زمان [48 پ]
~~استنباط کرده که حق، تعالی، فرموده: وان یوفا عند ربک کالف نتنه مما تعدون 2 .
~~یعنی: بدرسیتی که یک روز از آن روزی که نزدیک حق است، مانند و برابر
~~هزارسال3 است از آن روزهایی که شما شمار آن میدانید. پس آن یک
~~روز از زمان انفسی خبر میدهد، و این هزار روز، از زمان آفاقی.
~~چنانکه فرموده جای دیگر: وذکرهم بایام الله . وجایی دیگر: فی یته أیام5 .
~~یعنی: ایام الله. آن روزجایی است که از مقادیر درندای «النت بربکم6»
~~خطاب فرموده آدم و اولاد او را درغیب انفسی، وآن ذرات ذریات در آن
~~عالم صنع که هنوز به نقطهآ صنع نرسیده بودند. همه جواب یکسان دادند.
~~اما در عالم صبغت به حکم ms088 آیت: ومن آختن من الله صبقه7. هریکی صبغتی
~~دیگر ظاهر کردند از هوی و هوس، مگر آن مخصوصانی که همچون
~~روغن که به آب آشنا نمی شود، بر سر آمدند.
# قایل چهل وششم8: که می گوید اسم قدیم نامی است از نامهای
~~خدای، تعالی، وآن اسم قدیم عبارت است ازآن کسی که هیچ چیزو

PageV01P136

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0118.png)

~~هیچ کس بروی سابق نبوده.
# راست گفته این قدم حق ذات الهی است. و فرق میان ذات
~~وصفات ازپیش گفتهایم، و آن اسم قدیم ضد حدیث نیست، چنانکه
~~حق، که نام بزرگ اوست، ضد باطل نیست، ازبرای آنکه حق، تعالی،
~~منزه است ازضد وند، هم1 در ظاهر وهم در باطن . وچون باطل نسبی و
~~حق نسبی بیان کردهایم، و روشن گفته که باطل حقیقی در خارج وجود
~~ندارد، مگر در لفظ یا [درا کتابت، که آن را اعتبار نیست، مکرر
~~نمی کنیم . وآیت: والدین آقثوا الآتا کلوا أنوالکن یتکم ابالا له2 ، اشارت است به
~~آن باطل حقیقی که شر یک باری است، ومحالات حقیه وعقلیه3 حکم
~~به ثبوت وجود لفظی و کتابتی نمی کند. نمی بینی که فرموده: وجعوا لله
~~آندادا، ، الآیة. یعنی: [49 را گردانیدند خداوند را مانند وشرکاء تا
~~گمراه شوند. اگر این لفظ را وجود بودی، حق تعالی بیان نفرمودی، از
~~آنکه وجود و عدم با هم چون راست آید.
# قایل چهل وهفتم0: که می گوید ارواح پیش از اشباح بوده. بدین
~~دلیل که رسول، صلی الله علیه و آله و سلم، فرموده که: الأرواح جلود ثجندة
~~فما تعارک منها الثلفت وقا تا کرمنها اختلت . یعنی : ارواح لشکرهایی اند جمع شده
~~در عرش مجید، پس هر که در آن مقام همدیگر را شناخته، در این عالم
~~الفت به آن شناختهآ خود دارد، اگر چه دو بیگانه بوده باشد،6 و اگر
~~آنجا معرفت با هم نداشتهاند، اینجا منکر همدیگراند، و اختلاف میان

PageV01P137

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0119.png)

~~ایشان واقع میشود1، اگر چه پدر2 و پسراند. ms089 دیگر فرموده: بدرستی
~~که حق، تعالی، آفریده، ارواح را پیش از قالبهای ایشان به دو هزار
~~سال. واین قایل نظر کرده3 به آن فیضها که در صلب جوهر نفس کل،
~~که عرش است و آدم نفوس انفسی، و دیده که آن نفس کل در فیض
~~رسانیدن از روی مثل همچون ابری است که باران مجتمع شده در آن
~~غیم، وچون حق، تعالی، میخواهد که زمینی موات، را احیا فرماید،
~~امر فرماید به آن ابرتا آنجا که مأمور است، قطرات فرو ریزد در بروبحر،
~~و بعضی از آن درو مروارید گردد، و بعضی گیاه و درخت را برویاند،
~~و بعضی بر زمین شوره آید که هیچ نروید، یا چیزی روید که فایده در آن
~~نباشد. پس همچنین ذرات ذریات بنی آدم مجموع است در صلب نفس
~~کل.
# راست گفته قایل این سخن، و روا نیست تشنیع کردن به وی، از
~~آنکه مشاهده کرده در عالم غیب، و اندازه گرفته به زمان آفاقی زمان
~~انفسی را؛ وعقل صحیح ونقل صریح مؤید این سخن میشود که او
~~گفته از مشاهدهآ راست. چند کس باشند از اهل [49 پ] سلوک که در
~~وقت سلوک ایشان به عالم نفس کل، مثل این که گفتیم، دیده باشند در
~~وقت غایب شدن که قطرات فیوض مصوره از آن عالم میبیند، که هر
~~یکی صورتی دارند، همچون انسان عین، و ازهریکی5 تسبیحی می شنود
~~که خدای را تسبیح می گویند. مطلع نگردد هیچ کس برحقیقت روح،
~~به علم اندک، که مکان بر آن محیط باشد، از آن سبب که معرفت روح،
~~موقوف است به علم بسیار لدنی، که محیط باشد به مکان . وحق، تعالی،

PageV01P138

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0120.png)

~~از این معنی خبر داد در چواب اهل کتاب بقوله: وها أنتشم من الیلم للأقیلا،1
~~رزقنی الله وایا کم ذلک العلم اللدنی.
# ***
# قایل چهل وهشتم3 : که می گوید روح با بدن حادث میشود. در
~~حالی که نظر او بر آن فیض نفسی ms090 عرشی افتاده که، مربی بدن محلول
~~شهادی، است در آن وقت که سه اربعین بروی گذشته، و مستعد قبول
~~آن فیض شده .
# راست می گوید، و روا نیست تجهیل او، بل که واجب است تفهیم
~~او به آنکه نطفه چون در رحم مادر افتاد [وا] قرار گرفت، و مستعد
~~گشت، بعد از سه اربعین فیضی از نفس کل به وی رسید، چنانکه در
~~علم حق است، نیک بخت باشد یا بدبخت، و این فیض امتیاز می بخشد6
~~مکتسبات این بدن را، که بدان در گور ممتازمی گردد، چنانکه دردنیا
~~بدین بدن محلول جدا میشد از دیگری. و این فیض حادث میشود با
~~حدوث بدن؛ اما این فیض را روح انسانی نمی گوئیم، وعرش، که این
~~فیض از او حادث شده، پیش از این بدن ثابت است، ودل و روح وسر
~~خفی بیان خواهیم کرد که، پیش از عرش فیض می گیرند از لوح و
~~دوات ومداد وقلم، و حدیث در آنکه می گوئیم ناطق است که در جواب
~~جابر [50ر] فرموده: اول چیزی که آفریده حق، تعالی، روح پغمبرتو
~~آفریده، تا به آخر که بیان کردیم، و آنکه در کلام آمده: ثم انثاناه خلقا آخرا ،

PageV01P139

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0121.png)

~~اشارت به آن روح حیوانی است که فیض عرشی است، ومرکب روح
~~انسانی ومحرک بدن و منشای اخلاق ذمیمه که از استوای تجلی حق بر
~~عرش این نتیجه وخاصیت درعرش بازدید شده به افاضهآ آن.
# ****
~~قایل چهل ونهم1: که می گوید رواست تقلیب اعیان، یعنی ممکن
~~خسیس میتواند که به مرتبهآ شریف برسد، و نفیس گردد، و به عکس،
~~یعنی نفیس خسیس شود.
# راست می گوید، و روانیست تجهیل او، از آنکه این معنی ممکن
~~است از روی معجزه و کرامت وتعلیم، همچنانکه نفس بر کافر دمند،
~~مسلمان شود، و مسلمانی که بی فرمانی کند، و از نظرنبی یا ولی بیفتد،
~~مرتد گردد. و آنچه تعلیمی2 است، همچنانکه بیرون آورند، سنگ
~~اکسیر، وبه ms091 مرغ دهند تا بخورد، و چهل روز به چیزهای گرم که آن
~~مرغ را دهند، مدد کنند، تا اکسیر گردد که آن را زردست شکن
~~گویند3، بر هر چیزی قابل که ذرهای از آن عمل کنند4، زرخالص
~~گردد، وآن زر نیز که از آن اکسیر زرمی گردد، بر هر مس و رویین5
~~که زنند، زر گردد به قدرت حق، تعالی، تا تذکره باشد آدمی را.
# ****
# قایل پنجاهگانه: که می گوید محال است تقلیب اعیان. ومراد او

PageV01P140

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0122.png)

~~از این که می گوید، آن است که ممکن ممتنع نمی گردد، و ممتنع
~~ممکن نمی شود، و واجب ممکن نمی گردد، و ممکن نیز واجب
~~نمی شود.
# واجب است تصدیق او، از آنکه او به این قول اثبات حشر می کند،
~~از آنکه آفریدن ممکن در اول امکان وجود داشت، در قیامت نیز بر
~~طریق اولی ممکن باشد وجود او، از برای آنکه دراول هیچ ماده نبود، و
~~در آخر جسمیت [50 پ] آن بدن معدوم نگشته، اگرچه صورت اجزای
~~او فانی و مضمحل مینماید. از این سبب حق، تعالی، در کلام خود
~~فرمود1: اقعینا بالخقر الأول3 ، الآیة. یعنی: بگوای محمد منکران بعث را که
~~ما، در آفریدن اول بدن، هیچ عجزی و بازماند گیی داشته ایم؟ باید که
~~در آخر نیز بر آن قیاس کنید، چه آن کس که اول شما را آفرید به قدرتی
~~کامله بی ماده، آن روز، که وعدهآ حشر است، همچنان بیافریند، بل که
~~کافران منکر حشر محجوباند در لباسی از تراکم شهوات، واستیفای
~~الذات که، هر لحظه ایشان را آن تمتعات لباس وحجاب عقل [می]
~~گردد و نور دل تاریک می گرداند که اگر آن حجاب ولباس نبودی3، هم
~~در این دنیا از بدل مایتحلل حشر بدن مشاهده کردندی. و از این معنی
~~حق، تعالی، خبر داد: فهادا یوم البغث ولکتکم کنتم لا ] تغموة4 . که این لقمه که
~~می خورید، و هر ساعت از آن ms092 بدنی نوبدل آن متحل می آفرینیم، نمودار
~~بعث وحشر است که روز قیامت وعده کردهایم، اما شما نمی دانید، و
~~جاهل همیشه منکر گردد آن را که، نداند و فهم نکند.
# ****

PageV01P141

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0123.png)

~~قایل پنجاه ویک1: که می گوید روح انسانی داخل بدن است، به
~~اعتبار آنکه وجود روح با نفس که هر دو نام اوست، یقین میداند که
~~موجود است، و مشاهده کرده تدبیر آن بدن از روح و تصرف روح در بدن
~~در هر چشم زدنی بر دوام، و میداند که در هیچ جهتی از جهات
~~ششگانه نیست، از برای آنکه متصرف است آن روح در فیض نفس کل
~~که محیط است به بدن او، وجهات ست از آن فیض در مییابد.
# راست می گوید، و روا نیست او را نادان گفتن، بل که واجب
~~است او را تفهیم کردن به رفق و مدارا، تا2 او را از آن درشت خویی و
~~زیاده گویی خلاص دهد، به این معنی که با او بگوید: جهات
~~ست [51ر بعد از حرکت وافعال افلاک حاصل شده، و آفاقی است؛ اما
~~روح از عالم انفس است، واز آن عالم افاضت می کند بر بدن توفیض
~~تربیت وتصرف. پس چنانکه جهات ست، که آن بالا وشیب و پس و
~~پیش و راست وچپ است، به قوتهای جسمانی تو محیط3 نمی شود،
~~چنانکه در ظاهر احاطت آن دریابی، با وجود آنکه این قوای لطیفهآ
~~جسمانی از عالم آفاق است، بر فیض عالم انفس، که بالای عالم آفاق4
~~است، چگونه محیط شود آن جهات. واهل مکاشفه و مشاهده این معنی
~~را بردوام مشاهده می کنند که، لطیفهآ قلبی، که فروتر روح است، نوراو
~~به همهآ عالم آفاق محیط است، وازهرجانبی5 بی جهت میبینند او را
~~درخارج بدن وعالم شهادت.

PageV01P142

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0124.png)

# قایل پنجاه ودویم1: که می گوید روح در خارج بدن است به آن
~~اعتبار که او وجودی لطیف است، وحق لطیف آن است که ms093 از کثیف
~~خارج باشد. روا نیست او را مبتدع گفتن.
# ****
# قایل پنجاه وسیوم2: که می گوید نه خارج است و نه داخل، به
~~اعتبار آن هر دو نظر، از آنکه اثبات می کند وجود روح خود را که داخل
~~نیست در بدن ظاهر، که محیط است به ظاهر بشریت او، وخارج
~~نیست، به آن معنی که در جایی نیست از خارج، که محیط باشد به
~~جهات ششگانه . و این شخص را توان گفتن که نیمی علم دارد، از
~~آنکه «نمی دانم») نیمهآ علم است.
# اما عارفی که می گوید مدبر بدن افاضت می کند به خلافت
~~وارادت حق بر بدنی که مستعد است، قبول کردن آن فیض تا به تدریج
~~در این عالم صورت بدنی عملی که کسی حاصل کند که آن در وقت
~~رحلت کردن [51 پ] از این عالم مانند حریری باشد نرم وسبزونورانی،
~~یا مثل پلاسی3 مرئی درشت بی حاصل، وآن را بدن مکتسب می گوییم
~~که از کسب حاصل شده، تا بدرقهٔ‌ روح انسانی باشد، وبا او بماند
~~ابدالآباد، و به آن بدن در عالم غیب ممتاز گردد از دیگری. چنانکه
~~بدین بدن مخلول4 در عالم ظاهر ممتاز می شده، و آن دو صفت یکی
~~علامت سعادت ابدی است و یکی شقاوت سرمدی. آن عارف فارغ است
~~از اختلافات، و دانسته، بل که دیده که روح لطیف5 را در بدن دخول

PageV01P143

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0125.png)

~~وخروج نیست، بل که نزول وصعود محسوس نیز نیست، ونه نیز آمدن و
~~شدن [است او را]، از برای آنکه از همان مقام خود تصرف و تربیت
~~می کند. و این معنی [را] عجب نیست، از آنکه آفتاب با وجود آنکه
~~جسمیت و افاضت او برمعادن ونباتات ازجهت بالاست، اما فیض اودر
~~معادن ونباتات1 دخول وخروج ندارد، چنانکه حس آن را در یابد، روح
~~انسانی که محیط است به همهآ افلاک وانجم، چگونه متحیز و جای
~~گیرنده باشد دربدن، و در آینده باشد ms094 دراو، که در یابی.
# ***
# قایل پنجاه وچهارم2: که می گوید تنعم جسم و تألم آن بعد از
~~خرابی3 بدن محلول شهادی [است]، به اعتبار نظر او به بدن مکتسب
~~ظاهر، که حاصل شده از لقمات وجسمانیت. فاما بصیرت آن نداشته
~~که نظر به بالاتر کند، و آن امریات متفرقه در عناصر مشاهده کند، که
~~فیض عرش در بدن انسان آن امریات را به امر حق جذب می کند از
~~نباتات وحیوانات ومعادن که به واسطه لقمه به بدن او رسیده، وآن بدن
~~راستر، همه بدنهاست، و جامعتر و نیکوتر از روی استعداد قبول آن
~~فیض، از آنکه قابل فیوض جوهریات و اولیات است [52 ر] و قابل فیض
~~حق، تعالی، به واسطه وبی واسطه، دروقت تجلی به صفت واحدیت،
~~و مستعد خلافت5 است وحمل امانت، و هرچه در آسمان وزمین است
~~مسخر او کرده، و از بهر او کرده، و روح او را قابلیت تعلیم جمیع اسماء
~~داده، وتاج کرامت «ولقذ گرفنا6» بر سر او نهاده، و مظهر ابدی ذات و

PageV01P144

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0126.png)

~~صفات خود گردانیده که فیض نفس کل، که آن عبارت است از عرش،
~~آن روح را بدنی سازد باقی ابدی، چنانکه گفتیم. واگر آن امریات
~~نبودی، اجسام مؤلفه وجود نگرفتی از صورت وماده و اگر در بدن انسان
~~جمع نشدی، بدن مکتسب حاصل نشدی.
# روا نیست تشنیع کردن به آن قایل که می گوید: همین بدن محلول
~~را حشرا می کنند، اما تفهیم کنند او را، که این بدن در هرچهل روز،
~~تحلیل مییابد. پس اگر همه جمع کنند کثافت او دانی که چون
~~باشد؟ و بدن اهل قیامت لطیف خواهد بود، چنانکه مغز استخوان از
~~بالای هفتاد حله بنماید. وما خواهیم بیان کردن که بدنها سه قسم است:
~~یکی مجلول، دوم مکتسب که با روخی همراه است بعد از مرگ، سیوم
~~بدن محشور که آن اصل بدن آدمی است، و جسم است، فاما جزءبدن
~~کسی نمی ms095 شود، از آنکه قابل تحلیل نیست. او را نصیحت کنند تا از
~~غشاوهآ جهل وخبط کردن بیان خود خلاص گردد که آن کار اهل مشاهده
~~است.
# قایل پنجاه وپنجم3: که می گوید تنقم وتألم روح را می باشد و
~~بس، و جسم را نمی باشد، به اعتبار نظر او به لطایف علویه و سفلیه که
~~امریات را دیده4 و بدن مکتسب روحانی را که غلاف لطیفهٔ‌ انانیت
~~[52 پ] و آینهآ جمال نمای است، ندیده.9 او را تکفیرمکن، اگرچه
~~خلاف نص کلام می گوید، اما غلط او را بازنمای که آن بدن مکتسب

PageV01P145

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0127.png)

~~محسوس نیست، و او هم چون وقایه روغن است در جوز که آن پوست
~~سیوم است، فاما کثیف تر از او بدنی دیگر خواهد بود تا تحمل سطوات
~~تجلی تواند کرد، و آن بدن ذری است.
# واگر کسی مجادله کند که بدن محشور همان محلول شهادی است،
~~با او مضایقه مکن، که مراد اثبات بدنی است جسمانی، که با روح حشر
~~گردد، وآنچه دیدهایم، می گوییم، وخلاف نص نیست.
# و اگر گویند که ابراهیم وعزیز، علیهما السلام، همین بدن را
~~دیدند که محشور شد، دیدن ایشان به نص قرآن ثابت است. بگو از آن
~~جهت که در دنیا بود، و آن حشرچنان می بایست تا این دیده او را تواند
~~دید، اما در آخرت1 دیدهآ تیزتر از این دیده خواهد بود، و این جهات و
~~مرکبات در آنجا نوعی دیگر خواهد بود، دریاب تا عارف گردی، ان
~~شاء الله تعالی.
# قایل پنجاه وششم2: که می گوید بازگشتن چیزی که معدوم شد،
~~محال است، به اعتبار نظر او بر اعراض فانیه، که هرچه برفت، باز
~~نمی گردد، و باز گشتن آن اعراض ازحکمت خالی است، وحکمت و
~~قدرت الهی تقاضا نکند وجود چیزی که خالی باشد ازحکمت، ومراد
~~این قایل همین بدن محلول است که همچون اعراض هر روزی3 فانی
~~می گردد، و چون تصرف23 روح ms096 از او کوتاه شد، هر عنصری که بود،

PageV01P146

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0128.png)

~~فانی شده، به آنکه هریک به اصل خود [53ر] باز گشت از بدن1 آن
~~مرده .
# روا نیست تکفیر او، اما میباید او را ارشاد کرد، که مرگ معدوم
~~کننده نیست این بدن را، از آن که هر عنصری به اصل خود باز
~~می گردد، و موجود است. واگر مراد تواین است که این بدن بعینه حشر
~~نمی شود، مسلم می داریم که اتفاق همه اهل فطانت بر این است، اما
~~بدنی که اصل این بدن است، حشر خواهد شد. چنانکه بیان کنیم ان
~~شاء الله تعالی. واگر روح را عرض می گوید ازبی دانشی [اوست] ، و
~~اعادهآ آن را منکر است. او روح آرد که همه2 هوا گشته، تا جوهر باقی را
~~عرض فانی بگوید.
# ***
# قایل پنجاه وهفتم3: که جایز می دارد زنده شدن ارواح بشری [را]،
~~وگمان می برد که به مرگ روح میمیرد، و مردن را چنین تصور کرده
~~که معدوم شدن است.
# روا نیست راندن او، بل که واجب است ارشاد، تا بداند که مرگ،
~~نیست کنندهآ هیچ چیزنیست از بدن وروح4 ، بل که جدا کننده است
~~بدن را از روح. پس چون بدن کثیف جسمانی به مرگ نیست
~~نمی گردد، روح باقی که فیض مدبره بدن است، چگونه نیست شود،
~~از آنکه مرگ تبدیل کنندهآ این هیأت اجتماعی است، پس از آنکه

PageV01P147

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0129.png)

~~استعداد روح در تصرف تمام گشته، و بدن را قابلیت نمانده به حکم
~~تقدیر قدیر1 . وتنعم وتألم بعد ازمرگ هم روح را خواهد بود، وهمان ذره
~~مدرکه که درزمین مانده، تا وعدهآ روزقیامت به وی جمع شود.
# قایل پنجاه وهشتم2 : که می گوید عالم [و علم] و معلوم همه یک
~~چیز است، به این اعتبار که او عالم است به نفس خود؛ پس هم عالم
~~باشد وهم علم [53 پ] وهم معلوم که نفس آوست. رواست بدین
~~اعتبار، وروا نیست تعنیف او، ms097 اما به اعتبار دیگر روا نباشد.
# ****
# قایل پنجاه ونهم3: که می گوید که این هر سه یکی نیست، بدان
~~اعتبار که میداند وجود زید9 غیر اوست. روا نباشد تجهیل [او ].
# ****
# قایل شصت گانه5: که می گوید صادر نمی شود ازیکی مگریکی،
~~و تمسک می کند به قول حق، تعالی، خلقکم من نفس واحدة6 ، الآیة. و
~~می گوید این سنت الهی است، اما ذات حق- تعالی، منزه میداند از
~~آنکه مصدر صادرات مختلفه باشد یا مصدر اعراض طاریه.
# راست می گوید، وواجب است تصدیق وی، چنانکه بیان کنیم،

PageV01P148

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0130.png)

~~از آنکه حکما در این بسی حجت گفته اند، که عقل سلیم آن [را] تقاضا
~~می کند، که ازیکی ، یکی ظاهر گردد.
# و متکلمان منع کردهاند بکلی1 این سخن را، و هریکی از این هر
~~دو، طرفی دور گرفته اند از حق، از آنکه قیاس کردهاند واجب الوجود را
~~بر ممکن الوجود، و خواستهاند حکما، تا راه یابند2 به وصول مأمول از علم
~~اندک که عقل جزئی ایشان را به مدد محسوسات باز مینماید، و منور
~~نگشته به نور الهی وقتی که معرفت روح به آن علم اندک میسر نمی شود،
~~معرفت خالق روح و واهب فتوح کی میسر گردد ایشان را حاصل کردن.
# و چاره نیست طالب معرفت را از دو نور در شناختن ذات:
# یکتی نور عقل فطری که آلوده نباشد به حجاب آرزوهای فانیه
~~ومستلذات طبیعیه.
# دویم نور شرع که به تعلیم یا تلقی از کوثر3 روحانیت نبی، صلیی
~~الله علیه وسلم، به ایشان رسیده باشد در ارادت مخلصانه، وتسلیم کلی
~~که شامل ملک باشد آن نور [54ر بر ظاهر وباطن ایشان، وهیچ حرجی
~~در نفس ایشان بازدیده نشود از ترک مناهی و تیمار4 مأمورات وصبر کردن
~~در نزول بلیات، تا ممکن باشد رسیدن او به مطلوب حقیقی، از برای
~~آنکه تا عاقل نباشد، هیچ فایده ندهد او را ارشاد مرشد، و هر کس که
~~ارشاد از مرشدی کامل ms098 مکمل نیابد که به نور هدایت او [تعالی] دل او
~~منور گردد، و به عیوب نفس و اخلاق ذمیمه خود بینا گردد، خطا کند
~~در قول و فعل خود، اگرچه عاقل باشد، ودر آن چیزی که عقل مجرد
~~تنها آن را نتواند در یافت، هم خطا کند، از آنکه اعقل عقلا وافضل

PageV01P149

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0131.png)

~~عالمیان محمد مصطفی است، صلی الله علیه وسلم، وحق، سبحانه،
~~منت تعلیم به وی مینهد فی قوله: وعلمک عالم تکنتعلم1 . یعنی آموخت ترا
~~خدای رهنمای، آن علمی پوشیده از اغیار بی شمار که ندانسته بودی در
~~هیچ روزگار، و مطلق انسان را نیز که از روی استعداد مرتبه خلافت و
~~حمل امانت دارد، همان حضرت بحقیقت تعلیم فرموده به قوله: وعلم
~~الإنتان قالم یعلم2 . جای دیگر در حق حبیب خود، صلی الله علیه وسلم،
~~فرموده: فاعلم انه لا اله الا الله ، الی آخره. یعنی بدان ای محمد به علم ما و
~~آمرزش، خواه از آن حال که هنوز تعلیم نیافته بودی ازما. وموسی کلیم،
~~علیه السلام، التماس صحبت خضر کرد، با وجود آنکه صاحب شرع و
~~اولوالعزم بود، تا علمی که ندانسته، ازخضر، علیه السلام، بیاموزد. و
~~خضر، علیه سلام الله العلام، با وجود آنکه دردین و شرع او بود، او5 را
~~می گفت: بدرستی که تو با من صبر نتوانی کردن.
# پس واجب است بر کسی که طالب علم بسیار است آموختن
~~[54پ1 آن علم از کوثر دل پیغمبر آخر الزمان، صلی الله علیه و آله
~~وسلم، وصبر کردن در تحت اوامر ونواهی، ورها کردن تنگی نفس در
~~حکم او، وهمچنین ازخلفا وورثهآ آن حضرت که درهر زمانی از زمان،
~~ظاهر می گرداند، از برای آنکه زمین دنیا [را] خالی نمی گذارد هرگز
~~حق، تعالی، تا به قیامت از دو قطب. یکی قطب ارشاد که، دل او
~~بی واسطه6 مقابل دل مصطفی افتاده، صلی آلله علیه وسلم، و
~~استفاضت از روحانیت او می کند در ms099 بیشتر احوال، یکی دیگر قطب

PageV01P150

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0132.png)

~~ابدال که دل او برابر است بردل اسرافیل، علیه السلام، وزود باشد که
~~به حدیث یاد کنیم مشروح در باب ششم از فصل چهارم، ان شاءالله
~~تعالی.
# حاصل این تقریر آن است که طالب حق بداند که علم ، صفت
~~است، و ممکن نیست قیام صفت به خود، و دانا نمی باشد مگر کسی
~~که زنده است، و زنده نمی گویند کسی را که موجود1 نیست. پس
~~حکما چون مضطر گشتند این صفات را به عقل اثبات کردند، اما
~~چشم عقل ایشان تنگ بود از آنکه متابعت شرع نکرده بودند، از آن
~~صفات دیگر [ر] اثبات کردن نتوانستند2 . باید که طالب، رای علیل
~~ایشان رها کند، و متابعت کند پیغمبرهادی3 مرشد [را] که مبلغ است
~~به امرحق تعالی، صلی الله علیه وسلم، در مبدأ حالی به حسن ظن،
~~ودر ثانی حال به پاک کردن انفاس از اکدار آرزوها ونجارات هوی و
~~حرص وامل، تا توفیق یابد تلقی کردن علوم بسیار از کوثر دل او، و
~~ایمان غیبی آو شهودی5 گردد. یعنی آنچه به غیب ایمان بدان می آورد،
~~به مشاهده حق الیقین بیاید6، چه هر کسی که دیدهآ عقل او از زندان
~~نجارات7 واکدار[55 ر2 پاک گردد، آسان شود بر وی، مشاهده کردن
~~وحدت، در محو گشتن کثرت، به نور آن حضرت؛ و مطلع گردد بر این
~~معنی، که بسیاری صفات ذات او را هیچ زیان نمی دارد،
# چنانکه بیان کردیم ما ازپیش، که آدمی را به ضرورت ده صفات

PageV01P151

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0133.png)

~~می باید تا آدمی میباشد: حیات وسمع و بصرو کلام وعلم وارادت و قدرت
~~و حکمت و وجودی پیش از این همه، ونوری بعد از این همه، که بدان
~~نور که واسطه است از صفات وذات، فیض به دیگری1 میرساند. و این
~~ده صفات، ذات واحد آن شخص را هیچ از مقام یگانگی بیرون نمی آرد.
~~پس از برای فایده، مشروح می ms100 گوییم که اگر موجود نباشی، ترا
~~زنده نگویند، واگرزنده نباشی، ترا دانا نخوانند، و اگر دانا نباشی،
~~ترا ارادتی نبود، و اگرارادت ترا نباشد، هیچ چیز ازتو ظاهر نگردد، و
~~اگر قدرت نداشته باشی، آن ارادت را تنفیذ نتوانی کرد، و اگر حکیم
~~نباشی، آن کارترا احکامی و عاقبتی نباشد. و این هم موقوف ذاتی است
~~که سؤال محتاجان شنود، واعمال ایشان بیند، وبا ایشان کلام در میان
~~آورد، وهمه چیز از سردانایی کند و [از سر] اختیار.
# پس چون از سر حضور فهم کردی این سخن [را]، بدانکه تو
~~بحقیقت خلیفه خداوندی، جل جلاله، از روی استعداد، واین ذات
~~وصفات تو، اگر چه نبوده، و موجود گشته، واز حق، تعالی، ازلی
~~است، فاما ترا مظهر ذات وصفات ذاتی وفعلی خود آفریده، تا اول از
~~اثر به مؤثر راه بری، و توخود می دانی که کتابت از صفت کاتبیت تو
~~ظاهر میشود. مصدر این فعل کتابت صفت ذاتی توست2، که حیات
~~است، و آن نه دیگر نمی تواند بود، مگرمیان [55 پ] صفت فعلی تو که
~~کاتبیت است. چنانکه علیم و حکیم که دو صفت ذاتی است، صفت
~~فعلی آن معلم است ومحکم. پس فرق آن است که هر معلمی علیم
~~است، وهر محکمی که هست، حکیم است. اما لازم نیست که هر
~~علیم معلم باشد، از برای آنکه موقوف است تعلیم کردن او به ارادت، و
~~هرگاه که ارادت تقاضا کند به صفت معلمی، در کارآید، وعلت غایی

PageV01P152

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0134.png)

~~که آن در خاطر خود نقش بستن آن مراد است، که می خواهد بروجهی که
~~عاقبتی و احکامی داشته باشد، این علت غایی در مخلوق نمودار است از
~~حکمت الهی، وقدرت حق، تعالی، به هیچ چیز تعلق1 نگیرد که،
~~ازحکمت خالی باشدچه به حکمت بالغهآ خود، همه مقدورات را به حکم
~~آیت: ضنع الله اتقن کل شی7 . چنان محکم ومنتظم آفریده3 که، در آن هیچ
~~عقل وفهم مدخل ندارد، ms101 بوجهی که بهتر از آن تواند بود. از آن جمله یکی
~~وجود انسان است که، او را خلیفه خوانده، بقوله: وهوالذی جعلکم خلائق
~~الآآزض، ، الآیة . یعنی: خداوند شما خداوندی است که شما را همه خلافت
~~خود داده در روی زمین و بعضی را بر بالای بعضی درجات افزوده، وتا
~~در آنچه شما را کرامت فرموده، جوهر شما را به آن خاصیت، که در او
~~تعبیه است، ظاهر گرداند، و بعضی به عقوبت مبتلا گردند از
~~خاصیت کافرآنعمتی، وبعضی به دولت قرب و مکرمت مشرف شوند از
~~شناختن نعمت ومنعم آن.
# و آن خلافت در حقیقت نبوت است وولایت، در ظاهر حکومت و
~~معموری زمین. چنانکه فرموده: واسعمر کم فیهاء . یعنی: شما را معمور
~~کنندگان روی زمین آفریده، و طلب آن عمارت از شما کرده، به ارادتی
~~که در باطن شما آفریده، از رغبت عمارت [56 ر] کردن.
# اکنون حکمتی دیگر بشنو که در بعضی آدمیان حق، تعالی، آلات
~~صفات آفریده، مانند گوش وزبان وچشم، و معنی آن از ایشان دور
~~کرده، چنانکه در کلام مجید می فرماید: صتم بکم عنی قهم لاییون6 . یعنی:

PageV01P153

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0135.png)

~~کراناند و گنگاناند، و کوراناند، از آنکه در نمی یابند1 معانی
~~مقصوده از آن صفات، با وجود آنکه شنوایی و گویایی و بینایی ظاهر
~~دارند. و بعضی را و یل2 و نفرین فرمود بر آن صفت فعلی که از آن فعل بد
~~صادر می گردد. بقوله، سبحانه، قویل لهم مما کتبت ایدنهم3، از آنکه کتابت
~~از آن دست وآن صفت حاصل می گردد، و در محلی دیگر مصادر و
~~صادرات را همه یاد [کرده است]، وتعیین هر یکی از آن افعال به
~~مصدری معین [کرده] . بقوله، سبحانه، الهم آرجل ینثون بها4 ، الی آخره.
~~یعنی: آن بتانی را که میپرستید ایشان را هیچ پایی هست که به آن
~~بروند، یا دستی که به آن بگیرند؟ یعنی نیست. پس نه صفت مصادری
~~دارند و نه صدور فعل، ms102 تا کسی که طالب باشد، بداند که این دنیا [یی]
~~است که عاریتی دادهاند به آدمی؛ اگر میخواهد صورت آن باز
~~میشاید، و اگر میخواهد معنی آن، و مردم نادان چیزی را دوست5
~~میدارند، و عبادت به جای میآرند که او را نه صفات است ونه ذات، نه
~~مصادرو نه مصدر است. پس باید که ایمان خود را تازه کند به کلمهآ آن
~~حکیم که: خدای، تعالی، یکی است، یگانهآ بینیاز6، که او را هیچ
~~مانند [ی] نیست، وزندهای است پاینده، می کند هر آنچه میخواهد.
# اکنون بدانکه روا نیست که گویند: ذات حق مصدر کاینات است
~~ونه صفات ذات نیز. اما این بدانکه ترا صفات فعلی هست، [56پ]
~~لیکن محتاج است صادر شدن فعل از مصدر، که صفت آن فعل معین
~~است، چنانکه یاد کردیم مکرر.

PageV01P154

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0136.png)

# اکنون بدانکه وجود مخلوق انسان را هر چند صفات وذات داده
~~حق، تعالی، اما هر صفتی از انسان محلی معین دارد، همچنانکه به
~~دیده میبیند، و به آن نمی شنود، و به گوش می شنود آوازها [را]، ولیکن
~~نمی بیند رنگها [را]، و کتابت به دست می کند.
# فاما صفات حق، تعالی، چنین نیست. از1 آنکه صفات او ذاتی و
~~وجودی است. یعنی از همان صفت که میبیند، میشنود، و می گوید،
~~و می داند، و به قدرت کامله هر فعلی را که میخواهد،
~~می کند. و از این معنی که گفتیم، ما را نموداری داده سر صفت حیات
~~که در جمیع وجود ما حیات مییابیم، و به یک محل مخصوص نیست.
~~اما دانستن حقیقت این موقوف است به مشاهدهآ روح اعظم، که به
~~خلافت حق این2 صفات دارد بی آلت، و بی آنکه مخصوص باشد به
~~محلی معین، چنانکه از پیش شمهای گفته شد که، چشم گرفته
~~می بیند، و گوش گرفته می شنود. اگر این معنی فهم کنی، از عارفان
~~باشی، و اگرفهم نکنی مرده را شنوانیدن3 کارمن نیست. ms103
# ****
# [قایل] شصت ویکم، : که می گوید فعل حق، تعالی، قدیم نیست
~~همچنانکه اثر، از برای آنکه مقارن اوست. و هیچ فعل ظاهر
~~نمی گردد، مگر با اثر، و دیگر آنکه فرقی میباید [میان] فعل و واجب
~~الوجود، از برای آنکه حق، تعالی، ازلی است، همیشه بوده، وبا او هیچ
~~چیزی و هیچ کسی نبوده. پس اگر فعل او همیشه بوده، عالم قدیم

PageV01P155

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0137.png)

~~باشد، واین خلاف واقع است.
~~روا نیست تکفیر او، بل که واجب است تفهیم او، به آنکه پیش از
~~این گفتهایم که: [57 ر] فعل بر اثر سبقتی دارد که علت وجود اثر
~~است، و داخل امر ««کن» نمی شود، و اثر که وجود ممکنات است، در
~~تحت امر «کن» داخل میشود، و او را مکون می گویند، از آنکه اثری
~~است ظاهر شده به فعل تکوین، وتکوین امر حق است، جل قدره،
~~چنانکه فرمود: ایما آفره اذا آرد شیتا آن یقول له کن فیکوه1 . یعنی: جز این نیست
~~که امر او چون وجود چیزی می خواهد، حق، تعالی، که ظاهر گردد2
~~آن است3 که گوید: باش موجود، پس موجود میشود. پس دانستی که
~~امراو، وآن لفظ با4 معنی ««کن» باشد.
# واجب است مقدم داشتن آن فعل براثر، و روا نیست لفظ محدث بر
~~آن اطلاق کردن.9
# تنبیه6 : بدانکه سنت الهی چنین اقتضا می کند که میان هر کثیفی یا
~~لطیفی، واسطه ای در میان باشد که، به آن لطافت از لطیف بهره مند
~~می شود، و به آن کثافت کثیف از او بهره می گیرد. نمیبینی که صدف
~~که حامل در7 و جوهر قیمتی است، آن روی که از صدف بر طرف در
~~است، نورانی و لطیف است، و آن طرف دیگر که بر جانب وحل و
~~دریاست، کثیف است. و غضروف که بر سر شانه8آ بدن است، نه

PageV01P156

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0138.png)

~~گوشت مینمایدا ، و نه استخوان؛ از آنکه میانه هر دو واسطه است. و
~~همچنین ms104 در عالم روحانی و جسمانی، دل گوشتین2 محل روح وخون
~~صافی گردانیده که محسوسات را از آن قوت حس بازدیده میشود، و
~~چون ذکر در آن دل مضغهآ صفت، تصرف کرد، و ذاکرشد، صفت دل
~~خقیقی در وی ظاهر گشت، و همه اعضا از وی به صلاح باز آمد، از
~~آنکه جهتی لطیف دارد که به آن استعداد روح در وی به خاصه تصرف
~~می کند، همچنانکه در همه آسمان [57 پ] آن محل قمر خاصیتی دارد
~~که نقش صورت آفتاب را قابل میشود، و به خلافت او فیض می رساند به
~~زمین تاریک، و روشنی ثمرمی دهد.
# پس دانستی که حکمت الهی مقتضی این میباشد3 که در عالم
~~خلق و موجود گردانیدن مخلوقات، واسطه ظاهر گرداند، که از آن روی
~~که به حق، تعالی، نزدیک است، قدیم نماید، وازاین طرف، که بی وجود
~~مقید او را نمی تواند دید، ازلی نباشد.
# اگر گویند: فعل قدیم است یا مخلوق؟ جواب بگو: اگر تعلقی
~~می خواهد که واسطهآ وجود مخلوق است باتفاق مخلوق؛ و اگر از این فعل
~~خالقیت و رازقیت مراد است باتفاق قدیم؛ و اگر امر «کن»
~~می خواهی، آن علت وجود آثار است، واز داخل ممکنات نیست، والله
~~اعلم.
# قایل شصت [و] دویم4 : که می گوید فعل قدیم است، به آن اعتبار
~~که در تحت امر داخل نیست، و منزه است از آنکه به وی لاحق شود

PageV01P157

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0139.png)

~~ضعف تقید به قید امکان.
~~راست می گوید، و واجب است تحسین او کردن، از آنکه منزه
~~می دارد فعل خدای قدیم را از حدث حدوث؛ اما تفهیم کنند او را که
~~فعل به آن معنی قدیم می گوییم که داخل نیست در تحت امر، و ذل
~~تکوین. وصفات الهی را قدیم می گوییم، به اعتبار سرمدیت وازلیت، و
~~ذات او را، جل ذکره، قدیم می گوییم، به آنکه ازلی است، وسرمدی
~~است، وبر صفات نیز مقدم است از ms105 روی تفهیم .
# ****
# قایل شصت وسیوم1: که می گوید که ایمان غیر اسلام است، نظر بر
~~این آیت که حق، تعالی، فرمود: قالت الأغراب اننا2 ، الی آخرة الآیة . یعنی:
~~گفتند از اعراب که ما ایمان آوردیم. بگوای محمد ایشان را که ایمان
~~راستگوی داشتن است به دل و زبان و ارکان [58ر تمام کنندهآ آن، و
~~آن تصدیق هنوز در دل شما در نیامده، اما بگویید: آنلنتا2 ، از آنکه به
~~ظاهر ارکان طاعت می کنید از روی نفاق، نه از سرصدق، . روا نباشد او
~~را سخت گفتن.
# ****
# قایل شصت وچهارم5: که می گوید که ایمان و اسلام هر دو یک
~~چیز است نظر [به] قول حق، تعالی، حیث قال: فآخر جتا من کان فیها من

PageV01P158

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0140.png)

~~الثؤمنین قتا وجذنا فیها غیربیت من الثلمین إیعنی : بیرون آوردیم ما در زمان لوط
~~نبی، علیه السلام، هر کسی که مؤمن بود از آن شهر و دیار که نامزد عذاب
~~شده بود، ونیافتیم، مگر یک خانه از مسلمانان. پس مسلمان همان مؤمن
~~بوده، بدین دلیل هر دویکی باشد. روا نیست او را اسرزنش کردن.
# ****
# قایل شصت و پنجم3: که می گوید ایمان عبارت است از معتقدات4
~~قلبی و اسلام عبادت بد نیست. نظر کرده به حدیث صحیح که در جواب
~~جبرئیل گفته، و ایمان [را] چیزی گفته واسلام را چیزی دیگر5، و
~~احسان [را] چیزی دیگر، چنانکه مشهور است. این قایل فارغ است از
~~اختلاف ناپسندیده، وعارف است به این که آتش عشق و محبت الهی
~~ونور ایمان در سنگدل2 پنهان است، هر گاه می خواهد ظهور آن آتش
~~زنه تنبیه به حکم «یفذت بالعق3» به آن سنگدل8 میزند، وآن نورپنهان
~~ظاهر می شود، و باطن صاحب دل به آن روشن می گردد، پس آنچه
~~پنهان فرموده بر آنچه مزید باشد که ایمان را نسبت
~~داده به اعتقاد وتصدیق دل، واسلام1 را مخصوص کرده به
~~اقرار زبان وعمل ارکان، واحسان را تخصیص فرموده
~~به ms106 مشاهدات روح و مراقبات سر، و بسنده است ترا در آنکه ما گفتیم این

PageV01P159

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0141.png)

~~آیت: اولک ککب فی قلویهم لاینان. [58 پ] پس محقق شد ترا که ایمان
~~تصدیق دل است، واز سر الهی است.
# ****
~~قایل شصت [وا] ششم2: که می گوید ایمان چون حاصل می شود از
~~نور علم. وآن عبارت است از اعتقاد جزم قطع، که مطابق واقع باشد، و
~~زیادت3 ونقصان نشود.
~~روا نیست بروی تشنیع کردن، از آنکه نفس ایمان به وجود چیزی یا
~~به عدم آن چیز، زیادت و نقصان نمیشود. اما ایمان زیادت
~~می گردد، چنانکه فرموده در کلام قدیم: هوالدی آزل السکیة فی قلوب المؤنین
~~لدادوا أیمانا مع اینا نهم . یعنی: خداوند بحق خداوندی است که فرو فرستاد
~~نور سکینه [را] در دلهای مؤمنان، تا زیاده شوند از روی ایمان، با آن
~~ایمان اصلی که دارند. پس دو چیز را بیان فرمود: یکی آنکه [دل را]
~~محل ایمان داشت. دویم آنکه [چون] سکینه بردل فرود آید، ایمان آن
~~صاحب سکینه زیاده گردد، به سبب آن نور سکینه، با وجود ایمانی5 که
~~دارد.

PageV01P160

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0142.png)

# روا نیست سخت1 گفتن او را، چون چنگ در کتاب و سنت
~~زده، واحتراز کرده از تأو یل و زیغ، وراه سلامت گرفته.
# اما آنکه الیاس وخضر، علیهما السلام، بر آناند، این است که
~~مؤمنان در نفس ایمان همه برابراند، اما در مواهب الهی مختلف اند.
~~پس اعتقاد بزرگان این است که اهل مواهب بزرگ تراند از مؤمنان، به
~~درجات مواهب.
# قول فصل دراین مسأله آن است که بشناسی توفرقی که میان ایمان و
~~اسلام2 است، از آنیکه بسی باشند که تصدیق کرده باشند، و از نور عمل
~~صالح عاری باشند3، و بسیاری دیگر که صورت اعمال صالحه بجای
~~آورده باشند، واز نور تصلیق بی برهبد له ه باواین هریوان اوایة
~~و از دنیا رحلت کرده. همچون سحره فرعون. اکنون جماعتی از
~~بخشیان، حکمای هند و براهمه ms107 و رهبانان و متهتکان که دعوی مسلمانی
~~کنند، و ریاضت کشند، و متابعت قرآن وحدیث نکنند، آن تعب بیهودهآ
~~ایشان را جز عذاب هیچ حاصلی نخواهد بود، از آنکه خدای، تعالی،
~~فرموده: ومن یفتن من الصالحات، ولهموموفنة6 . یعنی: هر آن کس که عمل صالح
~~کند در حالی که مؤمن باشد، سعی اوضایع نباشد. و همچنان ایمان را
~~با عمل صالح جزا معیمن فرموده بقوله: اذآ الین الوا وعیلا الضالطات کانض لهم
~~جتاث الفدور (71، تا تنبیهی8 باشد مردمان را که آنچه ثواب را9 واجب

PageV01P161

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0143.png)

~~می گرداند، به حکم وعده وکرم ایمان است، با عمل صالح؛ وعمل
~~صالح با ایمان، تا ایمان ارکان را به عمل آرد در حال اخلاص، وعمل
~~ایمان را قوت دهد در مقام اختصاص، واز کفرو نفاق دور گردد. دیگر
~~این آیت ترا بسنده است دراین که گفتیم: ایمان چیزی دیگر است، و
~~عمل صالح چیزی دیگر، که حق، تعالی، خبر داد از سؤال ابراهیم،
~~علیه السلام، که گفت: رب آنی کیق تحن المولی1 . خداوندا بنمای به من که
~~مرده را چون زنده می کنی. حق، تعالی، فرمود: آیا مؤمن نیستی یا
~~ابراهیم؟ ابراهیم گفت: بلی ایمان دارم، اما مقام مشاهده می طلبم ، تا
~~دل مرا آرام کلی پیدا شود. پس دانستیم که ایمان ثمرهآ علم است، و
~~آرام ثمرهآ یقین.
# و یقین را چهار مرتبه است: علم الیقین وعین الیقین وحق الیقین2 و
~~حقیقت حق الیقین. پس در مقام یقین زیادت ونقصان واقع گردد، اما
~~در مقام علم به چیزی [می رسیم] [59 پ] معین، که آن موجود است، یا
~~معدوم، یا ثابت، یا منفی؛ و آن عبارت است از اعتقاد جازم ثابت،
~~مطابق واقع، که هیچ قابل زیادت ونقصان نیست، همچنین که کعبه را
~~میدانیم که دروسط حرم مکه است در زمین حجاز، ومی دانیم که یک،
~~نیمهآ دواست، واین علم ما زیادت ونقصان نمی شود، که اگر زیادت و
~~نقصان شود، علم نباشد، ms108 بل که ظن باشد از جهت آنکه بیان کردیم که
~~علم عبارت است از اعتقاد کردن چیزی، مطابق واقع، و این چگونه
~~متصور گردد به زیادت و نقصان. اما علم به چیزهای مختلف زیادت
~~می شود به الهام رحمن، وکم میشود به غلبهآ شیطان، وچگونه زیادت
~~نشود، وحالانکه حبیب خود را فرموده: بگو ای محمدتب زیتی علما3 . ای

PageV01P162

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0144.png)

~~پروردگار من زیادت گردان مرا از روی علم به معلومات تو، نه به وجود
~~تو و یگانگی تو و نزاهت تو، از آنکه معلومات او نامتناهی است بقوله: وقا
~~یغلم جثؤد ربک الامو1 . پس علم به معلومات او همچنین نا متناهی باشد، واز
~~این سبب فرمود رسول، صلی الله علیه وسلم، اللهم آنا الآشیاء کتاهی . وقال
~~سبحانه: والله بکل شی علنم2 . یعنی: ای بار خدای مرا چیزها [بنمای] آن
~~چنانکه آن چیزها هست. وخدای، تعالی، فرمود که: خدای، تعالی، به
~~همه چیزها داناست، یعنی شما دانا نیستید. غرض از این تطویل آن است
~~که تنبیه کنم طالبان حق را، تا مشغول نشوند به مجادله در طلب کردن
~~حق.
# اکنون جماعتی که می گویند: ایمان تصدیق دل است، و اقرار به
~~زبان، و عمل صالح به ارکان. پس به مذهب او تصدیق ایمان دل
~~است، واقرار[60 را ایمان [به] زبان، ونمازو روزه و زکات وحج وجهاد
~~با کافران کردن3.
# چون دل از نورایمان منور گشت، عیب خود را به آن نوربدید، و به
~~اصلاح دل وتقویت آن وصحت آن مشغول گشت، وپاک گردانیده
~~زبان را همیشه از دروغ وغیبت و سخن چینی ودشنام، تا صلاح آن داشته
~~باشد که، نام پاک او بر زبان راند، وجوارح خود را نیز درادب در آورد،
~~و آن کسی که چنین گفتیم، موصوف و مؤدب باشد، فارغ است از این
~~اختلافات، و از مشغولی به جدال، وقیل وقال، که ضایع کنندهآ انفاس
~~است، آن انفاسی که بازگشتن آن ممکن نیست. و و در هر نفسی ms109 ملکی
~~حاصل تواند کرد . اللهم اشتغنا فی مرطانتک ولا تکلنا إلی أنقسنا طرقله عین ولافل من ذلک.
# ***

PageV01P163

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0145.png)

~~قایل شصت وهشتم1: که می گوید هیچ خلأ نیست، به آن اعتبار که
~~تصور کرده اطباق افلاک را که همچون پوست پیاز، به هم نزدیک است.
~~روا نیست تکفیر او.
~~قایل شصت فنهم2: که می گوید خلا ثابت است، از برای ثبوت
~~ملایکه در آسمانها. روا نیست تعی او، بل که واجب است تنبیه او و
~~تفهیم او.
# بدانکه؛ اشخاص نباتی وحیوانی خرق هوا وه آب می کنند به رفتن و
~~آمدن، وبه نشو ونما. و سکون ایشان بر روی زمین و میان آب میباشد،
~~چنانکه مرغ در هوا. و عالم کون وفساد از عناصر ممتلی و پرگشته، با
~~وجود این هیچ ضرر به حیوان و نبات نمی رسد، از بودشر6 ایشان در این
~~عالم، وضرری نیز به عالم نمی رسد از حرکت ایشان.
# پس چگونه ضرر رسد به افلاک. چون [60 پ] لطیفتر است از
~~عناصر به بسیاری، ووجود ملایکه لطیف تراست ازهمهآ اجسام لطیفه ، تا
~~به اجسام نباتی و حیوانی خود دانی، عبور بر بسایط توانند کرد. بسایط
~~بی ضرری ملایکه را مایهآ ظهور و عبور شود، و هیچ مضایقه در آن وجود باز
~~دید نگردد. چنانکه بدن تو که مملو است از گوشت و پوست و پیه و
~~استخوان وپی وغیر آن، و قوای نفسانی تو و روح تو مدبر بر آن بدن تو

PageV01P164

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0146.png)

~~می شود، و هیچ تنگی و ضرر به بدن تو نمی رسد از آن تدبیر روح، و
~~تصرف نفس. فهم کن، تا دریابی.
~~قایل هفتادگانه1 : که می گوید خلأ نیست، چنانکه جسمی غیر3
~~آن در آو جای گیرد، و بطبع چیزی در آن پیدا کند، و ملأ نیست به
~~حیشیتی که روح در او گنجد، یا3 جسمی لطیف به امر خدای تعالی.
~~راست می گوید، و ذهن او از همه بهتر است، ms110 و زیرکی او از همه
~~بیشتر، و رأی او از همهآ آراء صوابتر.
# اما قول فصل در این مسأله آن است که بشناسی این معنی را که،
~~حق، سبحانه، آفریده است عالم امکان [را] مملوازکثیف ولطیف، و
~~هر یکی حیز خود را بطبع گرفتهاند، بر وفقر امر حق. چنانکه حکمت او
~~اقتضا کرده. بعد از آن آفریده مرگبات لطیفه و کثیفه [را] ، ومتوسط و
~~ساکن کرده آن مرکبات را، در بسائط علویه و سفلیه که هریک را بیان
~~خواهیم کرد، و به آمدن4 و رفتن این مرکبات بسائط منخرق5 می شود، و
~~بهم می آید، و هیچ ضرری به بسائط نمی رسد که، آن خرق والتیام که
~~منسوب است به مؤلف سفلی، ومؤلف سفلی ایمن است از خرق و التیامی
~~که منسوب می شود به مرکب. و هر کسی [61 را که دعوی می کند در
~~صلابت جسم، وتصورمی کند که هیچ خلأ نیست میان اطباق افلاک، و
~~منکر وجود ملایکه است، و معراج ییغمبر، صلی الله علیه و سلم،

PageV01P165

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0147.png)

~~وانشقاق قمر ره انمی دارد، و برآن به هزار برهان عقلی می گوید در آنکه
~~جسم صلابت دارد.
# راست می گوید، و لیکن در نفی ملایکه و معراج و انشقاق قمر غلط
~~می کند، وخطا تصور کرده، از آنکه جاهل است به فعل قدرت حق،
~~تعالی، وغافل است از حکمت او، ونمی داند که حق، سبحانه وتعالی،
~~آفریده است جواهر انسان را قابل هر صورتی که، حضرت مصور خواهد
~~صورت از او، و در تحت امر الهی همچو شمعی است از روی مثل که،
~~دردست شماع مصور باشد، و هرچه میخواهد از اوپیدا می کند1.
# دیگر بدانکه ما خود مشاهده می کنیم ابدال را که، مانند ما هستند
~~در بشریت، وپدر ومادرایشان را میدانیم، ومدتی دراز با ما صحبت
~~داشتند، پیش از آنکه در دایرهآ ابدال درآیند. بعد از آن دیدیم و دانستیم
~~که درخانههایی که درآن بسته ms111 [است]، درآیندازدیوار، وهیچ دیوارحجابایشان
~~نشود، و مسافت دور در زیر قدم ایشان طی شود، چنانکه کوه بلند در زیر
~~قدم ایشان پست گردد، بی آنکه به بالا روند، بر آن کوه بگذرند، ویک
~~ماهه2 راه را به یک ساعت بگذرانند، وبر دریا عبور کنند بی کشتی، و
~~امثال این که، عقل مجرد از دریافتن یکی از آن عاجز است، اگربه نور
~~حس در مییابد3 معانی آن، به نور حق در نیاید حقیقت آن. چنانکه
~~بیرون آمدن ناقه از سنگ [11 پ] به نعره بیرون آمد، وآهن که در دست
~~داود، علیه السلام، نرم شد، وآتش که بر ابراهیم، علیه السلام، سرد
~~گشت، بخلاف طبع خود، همه راست و محض حکمت بود. پس اگر
~~جوهر ماده قابل ظهور این چیزها نبودی، هر گز نشدی.
# اکنون جای آن است که رحم کند بر آن رأی4 ضعیف وعقل نحیف

PageV01P166

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0148.png)

~~که، قاصر است از ادراک آنچه بالای طور اوست، بی نور حق، تعالی، و
~~آنچه زیر طور اوست، بی نورحس. و گویند او را، چون پای1 معرفت
~~خود را بر عقل مجرد نهادی، در احکام الهی و اسرار نامتناهی، در زندانی
~~تنگ گرفتار شدی که، مخلص از آن ممکن نباشد ترا، مگر به ایمان
~~آوردن به کمال قدرت الهی. اگر مفیض مؤمن باشد، وحق توفیق قبول
~~یابد فهو المراد، والا انفاس خود را به وی2 ضایع مکن که، لایق خطاب
~~نیست.
# قایل هفتاد ویکم: که می گوید صحابهآ کرام افضل اند از تابعین، و
~~تابعین فاضل تراند از تبع تابعین، در حالی که تمسک کردهاند به این آیت:
~~لا ینتوی منکم عن القق من قله القنخ33، تا به آخر. آن قایل صادق تراست از دیگر
~~قایلان، و بهتر است از همه مایلان، از آنکه این آیت در حق امیر
~~المؤمنین ابوبکر، رضی الله عنه، [فرود آمد] که پیش از همه ایمان آورد،
~~و پیش از همه آنچه داشت اییثار کرد، لاجرم حضرت ms112 مصطفی، صلی
~~الله علیه وسلم، درحق او فرمود که: آفتاب طلوع نکرد، وغروب نکرد
~~بر کسی که فاضل تر از ابو بکر باشد. و فرمود که: [اگر] ایمان ابو بکربا
~~ایمان اهل عالم برابر کنند ایمان ابوبکر زیادت آید از ایمان همه.
# پس اگر گویند: این دو حدیث معارض آن دو [62 ر] حدیث اول
~~می شود که در غدیر خم فرمود، با این حدیث که قول قایل دو یم نوشته
~~میشود. بگو آیت آز معارضه خالی است و سالم، و حدیث صحیح مروی
~~است که: بهترین قرنها قرنی است که من درآنم، بعد ازآن هر چه به من
~~نزدیکتر، بهتر.

PageV01P167

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0149.png)

~~قایل هفتاد و دویم: که می گوید روا باشد که در آخر الزمان یکی
~~فاضل تر باشد از1 صحابه، و تمسک می کند به حدیث مروی که فرمود:
~~مثل امت من همچو2 باران است، نمیتوان دانست که اول او بهتر باشد
~~یا آخر. او را معذورباید داشت، و علم آن به حق باید گذاشت. گما قال
~~سبحانه: وما اختقتم فیه من قی قحکمهالی الله.
# ****
~~قایل هفتاد [وا]سیوم: که می گوید ملایکه فاضل تراست از آدمی، به
~~آن دلیل که مبریاند از معاصی، و پاک اند از هیأت بشری و خیالات و
~~وهم وشک، و مقرباند در محاضر جبروت به حضرت لاهوت، و
~~خصوصیت ایشان به رسالت [است] ازخدای، تعالی، به پیغامبران.
# روا نیست تکفیر او، از آنکه دلیل محکم دارند.
# ****
# قایل هفتاد و چهارم: که می گوید آدمی فاضل تراست از ملایکه، به
~~آن اعتبار که خاتم التراکیب است، وحامل امانت، ومستحق خلافت،
~~و مسجود ملایکه بوده ابوالبشر، علیه السلام، ومسخر کرده از برای او هر
~~چه در زمین و آسمان است.
# روا نیست او را جاهل خواندن از آنکه متمتک است به قول حق،
~~تعالی. ونزدیک من آن است که اخص خواص آدمی تسخیر است، و[به]
~~سبب این خاصیت مشرف گشته به تشریف خلافت، و آسان ms113 شده بر
~~وی، تسخیر معدنها، و مسخر کردن کواکب و حیوانات [12پ] و
~~نباتات، و مسخر کردن دیو وآمی و پری.
# **

PageV01P168

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0150.png)

# قایل هفتاد و پنجم: که می گوید اخص آدمی افضل است از اخض
~~ملایکه، به اعتبار آنکه خاتم النبیین محمد مصطفی، صلی الله علیه
~~وسلم، مخاطب است به خطاب: لولاک لمتا خلفت الآفاک. یعنی: تو اگر نبودی
~~ای محمد، البته نیافر یدمی افلاک [را]. و در روایتی دیگر هیچ موجود
~~نیافر یدمی افلاک [را]. دلیل دیگر در وقت معراج و ترقی آن حضرت به
~~حضرت عزت [است]، عزشأنه، [که] جبرئیل از قدم او بازماند، و گفت
~~که: اگریک سرا انگشت، ازاین که آمدهام، پیشترآیم، بسوزم.
# روا نیست تشنیع کردن وی2. اما قول فصل مطابق واقع از جمیع
~~وجوه آن است که حق، تعالی، آفریده است هر چیزی را بر وفق قانون
~~حکمت، و ودیعت فرموده در هرچیزی، خاصیت آن چیز[را]، تا به آن
~~خاصیت از چیزی دیگر جدا گردد، و نظام مملکت به آن حاصل شود.
~~پس هر مخلوقی به خاصیت خود که مطلوب است، آن خاصیت او، از
~~برای نظام عالم فاضل تر باشد از غیر او.
# اکنون بدانکه ملایکه از این جهت وخاصیت که وسائطاند میان
~~حق، تعالی، وانبیا و اولیا، و استقامت عبادت دارند که هرگز از عبادت
~~سست نمی شوند، و برامر و نهی و مأمور3 و منهی، مطیع اند، وهیچ هیأت
~~بشری ندارند از احتیاج خوردن وخفتن و وسوسه وخیال وغیر آن،
~~فاضل تراند از آدمی. و آدمیان از این جهت [که] خاصیت تسخیر وحمل
~~امانت الهی وخلافت حق معموری دنیا [را بر گرفته اند] فاضل تراند از4
~~ملایکه. نمیبینی که در حیوانات همچنین اشتر فاضل تراست از [63 ر]
~~اسب، جهت بارگران برداشتن، و اسب فاضل تر است از اشتر، از برای

PageV01P169

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0151.png)

~~صید وحرب وغیر آن. ودر نباتات و حبوبات همچنین گندم فاضل تر
~~است ازپنبه1 دانه جهت قوت، ms114 وپنبه دانهها از او بهتر است از جهت
~~لباس، و آهن بهتر است از زر سرخ جهت پوشش جنگ، وآلات
~~زراعت، وزر سرخ از آن بهتراست2 ازجهت زینت وتحصیل حاجات،
~~و خاک بهتر است از آب از حیثیت خاصیت قبول تخم، و آب از جهت
~~رویانیدن تخم و درخت، ودانه ازوی فاضل تراست، وهوا فاضل تراست
~~ازآتش جهت گشن دادن، وآتش بهتر است از هوا جهت پختن طعام.
# پس اگر همهآ آدمیان، هریکی دعوی کند به خاصیتی که دارند،
~~فضیلت هریک از آن به حسب آنکه داشته باشند، ثابت شود بریک دیگر.
~~غرض که عارف کامل نظر به همهآ خلق خدای، تعالی، چنان کند که از
~~نظر حق بیند همه چیز[را] و همه کس را، تا هریکی را به جای خود و
~~حال خود کامل3 بیند، ونفس خود را بر هیچ کس ترجیح ننهند4 ، وچه
~~نیکو گفته سلطان العارفین، قدس الله روحه، من رج نفنه علی فرعود فقد آظهر
~~التکبر. یعنی: هر آن کس که نفس خود را بر فرعون ترجیح نهد، بدرستی
~~که ظاهر کرده باشد از خود تکبر، از آنکه عاقبت کار معلوم نیست، و از
~~نفس ایمن نمی توان بودن، و از این سبب که گفتیم، شاعری گفته،
~~نظم:
~~گر چه خوبی زپی زشت به خواری منگر
~~دیگری گفته:   کاندرین ملک چوطاوس نگارست مگس
~~گردستهآ گل نیایده ازما   هم هیزم دیگ را بشائیم (313])

PageV01P170

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0152.png)

# پس هر کسی که توفیق این معرفت نیافت، رستگاری نیابد، از
~~عجب وغرور و کبر. الهی! ما را وهمه مسلمانان را از این سه صفات
~~مذمومه که، نتیجهآ هر یکی از آن خواری هر دو سرای ودوری از حضرت
~~خدای، که رهنمای است در دنیا و بخشنده است در آخرت، نگاه دار، و
~~به متابعت سلوک اهل استقامت وسلامت از هر ملامت توفیق ارزانی دار1.
# ****
# قایل هفتاد وششم: که می گوید به عصمت انبیا، علیهم السلام،
~~مطلقا از جهت حفظ ادب. روا ms115 نیست تعنیف او کردن، از برای آنکه
~~انبیا، علیهم السلام، معصوماند از کبایر عمدا وسهوا، واگر ذلتی از
~~صغایر به فراموشی از ایشان ظاهر گردد به حکم حدیث که فرموده: اذا
~~احب الله عبد الم یضره ننب . یعنی: چون خدای، تعالی، بنده را دوست دارد،
~~هیچ گناه او را زیان ندارد، تا توفیق توبه دهد، وحسناتی از او ظاهر
~~گردد که بدیهای او را محو کند، بل که آن سیئات به حسنات مبدل شود
~~به حکم آیت کلام، والله اعلم ورسوله بما هواحق واصلح واقدم.
# ****
# قایل هفتاد [و] هفتم : که می گویند رواست که [انبیا] معصوم
~~نباشند، نظر بر این آیت که فرمود: وعطی آدم ربه فغوی3 .
# روا نیست تکذیب او کردن، بل که واجب است تنبیه او تا رعایت
~~حسن ادب بکند در حق کسانی که مرضی حق اند.
# قول فصل مطابق واقع این است که انبیا، علیهم السلام، معصوم اند
~~از کبایر مطلقا، و همچنین معصوم اند از احتراز به صغایر، اولیا محفوظاند

PageV01P171

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0153.png)

~~از غفلت نادیدن گناه واز تأخیر کردن درتوبه، از آنکه ولی را امکان آن
~~هست که نفس بر وی غالب [64ر] گردد، و مباشر هوای نفس شود
~~احیانا، بی تأویل و فراموشی. اما نبی ازاین معصوم است که بی تأویل و
~~فراموشی خلاف فرمان از او ظاهر گردد، وچون نظر به حقیقت کنی، آن
~~ذلتی که برپغمبریا ولی ظاهر گردد، و سبب هضم نفس و ترک رؤیت و
~~عجب باشد، و این نیز نوعی از عصمت باشد، از آنکه عجب افحش
~~معاصی است، و در حدیث آمده که اگر نه به سبب دفع عجب بودی،
~~حق تعالی رهانکردی بنده را که دوست می دارد به گناهی که از او صادر
~~شدی1 . و درحدیث صحیح آمده که در مناجات می فرموده، شعر:
~~ان تففراللهم فاغفرجما * وایعبدلکلاالما
# یعنی اگر می آمرزی ای بارخدای، همه را بیامرز، و کدام بنده است
~~که او را گناهی نیست. ms116
# روایت است که از شیخ جنید، قدس سره، سؤال کردند که عارف
~~[چگونه] عاصی شود؟ جواب داد این آیت را: وکاذ آآر اللهقدرا مفدؤرا3، بعد
~~از آن گفت: صحبت مدار با کسی که چنان دوست دارد که همیشه ترا
~~معصوم بیند.
# بدانکه اگر گویند که تو همه فرقهها را عذرخواستی، و همه را اهل
~~نجات داشتی، و کسی را ازاین هفتاد وهفت فرقه کافرنگفتی، وحدیث
~~صحیح است که: «زود باشد که متفرق شوند امت من به هفتاد [ گروه] و
~~همه ایشان در آتش باشند مگریک فرقه که برحقاند.» می گوئیم راست
~~فرمود صادق صدوق، صلی علیه وسلم، که یک فرقه بی شفاعت نجات و

PageV01P172

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0154.png)

~~درجات یابند، اما امید می داریم که هر کسی که به وجوب وجود حق
~~تعالی، ویگانگی او و نزاهت1 او اقرار داشته باشد، و چنگ زده باشد
~~به حبل المتین «لا الله لا الله محمد رسول الله»، خداوند رؤف عطوف عفو غفور به
~~شفاعت پیغمبر، علیه الصلوة والسلام، ایشان را.[64 پ] نیز نجات
~~کرامت فرماید. روایت در حدیث آمده که: شفاعت من از برای اهل
~~کبایر است2. و دیگر در حدیث صحیح آمده که: کافرنگویید اهل قبلهآ
~~ما را. و جای دیگر فرموده: هر کس که کشتههای ما را خورد، و نماز به
~~قبلهآ ما گزارد، او مسلمان است، ومال وخون او روا نیست، بی حق
~~شرعی از او طلب کردن. و[درا حدیثی دیگر آمده که [اگرا کسی تکفیر
~~کند شخصی را که کافرنباشد کفربه وی باز گردد، یعنی او کافر شود به
~~این تکفیر بی وجه.
# پس احتیاط و حزم و تقوی مقتضی این باشد که به تکفیر مسلمانان
~~مبادرت ننماید مادام که محملی یا تأویلی میتواند انگیخت. و در
~~حدیث صحیح آمده که: هرگز یکی از شما به عمل خود نجات نیابید.
~~صحابه گفتند: وتو نیزیا رسول الله ، صلی الله علیه وسلم، فرمود: ومن
~~نیز نجات نیابم به عمل خود، مگر آنکه ms117 حق، تعالی، رحمت خود را در
~~من پوشد.
# بدانکه3 عارف کسی باشد که فارغ از این اختلافات، مطلع باشد بر
~~مجاری اقدار، از حضرت جبار که همه مخلوقات را، که آفریده، از دو
~~مظهر آفریده: یکی قهر و دیگر لطف؛ و این دنیا را سرای کسب آن
~~مظاهر گردانیده، وآن سرای آخرت را دار جزا4 و سزا مقرر کرده وملایکه

PageV01P173

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0155.png)

~~وشیاطین را وسایط1 آن دو مظهر فرستاده وفرموده که: رحمت من برغضب
~~من سبقت گرفته، و رحمت من همه کسی را و همه چیزی را قرا رسیده.
~~پس روا نباشد برای2 بیمار وعقل بی انوار، در کارخان3آ حق دلیری
~~کردن، و تعصب وجهل را نام دین داری نهادن. [65 را وما بیان کنیم ان
~~شاء الله درباب سوم4 تقسیم اشیاء[را]، چنانکه ترا معرفت نظام عالم تام
~~حاصل گردد5، که هریکی را بر آنچه اصلح و افضل و اکمل واصح
~~است خدای خالق، حکیم رؤف6 رحیم قادر علیم آفریده، در یابی.
# *****
# ***
# **
# *

PageV01P174

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0156.png)

# بدانکه هر چیزی که هست، از روی لفظ چیزی خالی نیست از
~~آنکه، در خارج وجودی دارد، یا ندارد؛ آنچه ندارد هیچ وجودی حسی
~~خارجی، آن ممتنع الوجود است، که قطعا ممکن نیست که، وجود ذاشته
~~باشد در خارج؛ اگرچه لسان قلم وقلم لسان در لوح ظاهر ولوح باطن،
~~که ذهن است، به آن جاری می شود؛ اما آن وجود ذهنی و کتابتی را هیچ
~~اعتباری نیست. پس اگر وجود دارد در ظاهر، نگاه کنیم که آن وجود،
~~ازلی وابدی هست یا نه. اگر هست، آن حق ذات وصفات باری،
~~سبحانه، است که منتهی میشود به وی، سلسله احتیاج در وجود، تا به
~~چیزهای دیگرچه رسد، که به وجود وجود او موقوف است؛ و اگرازلی
~~نباشد، آن ممکن الوجود است. وآن ممکن ازاین خالی نیست که محتاج
~~می شود در قیام به موجودی دیگریانه. اگر محتاج است، و قیام به خود
~~ندارد، آن عرضی است طاری ms118 بر وجود؛ پس آن عرض چنان هست که
~~بر جمیع کاینات اطلاق می توان کردن، یا نه. اگر اطلاق3 میتوان

PageV01P175

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0157.png)

~~کردن، آن همچون ضعفی است لاحق به وجود [65 پ] ممکن، در حالی
~~که داخل1 ذل تکوین شده، و مقید گشته به قید امکان؛ واگر آن عرض
~~شامل نیست مرجمیع ممکنات را، خالی نیست ازاین که باقی میماند به
~~آن چیز که، به وی رسیده باتفاق آن چیزیا نه. اگرباقی نمیماند آن؛
~~همچون زردی روی خجل، وسرخی روی وجل، وهمچنین روشنی
~~چراغ است بر دیوار وامثال این که، طاری میشود بر مرگبات و بر
~~مؤلفات وجوهریات؛ واگر باقی میماند آن عرض، آن شکل کروی2
~~افلاک است واشباه آن.
# و آنکه مفتقر است در قیام خود به ممکنی دیگر، خالی نیست از
~~آنکه بسیط است یا نه. پس اگر بسیط است، خالی نمیباشد از آنکه
~~بسیط حقیقی است یا نه. اگر باشد، نگاه کنیم که 3 میان آن موجود
~~اول وحق، تعالی، هیچ واسطهای باشد4 یا نه. اگر نباشد، آن قلم
~~است؛ و اگر واسطه باشد، بنگریم که قابل نقوش فیض دهنده از حق
~~مفیض5 متعال هست یا نه؛ اگرقابل نیست، نگاه کنیم که ملاقی لوح
~~هست یا نه، اگر ملاقی6 نیست، دوات است، و اگر ملاقی هست،
~~مداد است؛ واگر قابل نقوش فیض است، لوح است، که او را عقل اول
~~می گویند. یعنی اول چیزی که تعقل کرده، وجود خود را در قید
~~امکان، در مرتبهآ قابلیت و مشارالیه است به فیض رسانیدن7، و آخر
~~اولیات است، و اول جوهر یاتی که به نور عقل توان در یافتن.

PageV01P176

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0158.png)

# پس از روی مثال عقل همچون الفی است که از چهار نقطه وجود
~~یافته، وآن چهار نقطه یکی فیض صفت علم حق است، وآن قلم است،
~~و دوات فیض صفت علم حق است [66 ر] وآن قلم است، و دوات فیض
~~صفت ارادت است، ومداد1 فیض صفت ms119 ارادت است و مداد فیض
~~صفت قدرت است، و لوح که عقل است، فیض صفت حکمت است که
~~در وقتی که می خواسته، تا خلق او را بشناسد، تجلی فرموده به صفت
~~واحدی2 . و این چهار نقطه نتیجه و فایدهآ آن تجلی بوده. پس وجود الف
~~به فیض حکمت تمام شده باشد که محکم کنندهآ نقطهآ فیض قدرت
~~است، اکنون صورت الف ظاهر شد ازمیان حروف، وجوهر عقل ظاهر
~~شد ازمیان جواهر در عالم امکان.
# و عقل عبارت است از جوهر مفارق که تقاضای جسم نکند. وعرش
~~عبارت است از جوهر غیر مفارق، از آنکه عقل اقتضای جسم نمی کند در
~~وقت ظهور او، وعرش تقاضای جسم می کند در ظاهر شدن او. پس
~~چنانکه ارادت تنبیه قدرت نمی کند مگر به حکم علم، قدرت نیز به
~~چیزی تعلق نمی گیرد، مگربه امر ارادت، و متعلق نمی شود این قدرت
~~به ظاهر کردن مخلوقی، مگر به حکمت، تا بدانی که فیض حکمی
~~محکم کننده قدر مقدور است. چنانکه فیض قدرت تنفیذ دهندهآ امر
~~ارادت است، و فیض ارادت تخصیص کنندهآ آنچه در علم است. چاره
~~نیست از این چهار فیض، تا الف جوهر عقل ظاهر گردد از میان این
~~حروف3 ممکنه، وباشد آدم حرف را در استقامت4، وخلیفه آن5 سه

PageV01P177

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0159.png)

~~نقطه در افاضت. پس چنانکه حق، تعالی، خمیر کرد قالب آدم [را] به
~~لطف وقهر خود چهل شباروز1، و روح در آن دمیده، وهمه نامی را
~~به وی آموخت به قابلیتی که خاصهآ [66 پ] او بوده، فاما گل وروح و
~~عالم اسماء، هرسه موجود بوده، پیش از ظهور آدم، همچنین نقطهآ اولی و
~~ثانی که، آن را سطح می گویند، و سیوم که آن را خط الهی میخوانند،
~~موجوداتیاند مخلوقه، پیش از ظهور الف و قلم ودوات و مداد. نیز
~~موجوداتی اند پیش از ظهور لوح عقل . و نص کتاب قدیم وحدیث صحیح
~~دلیل است براین چهار ms120 که گفتیم. اما حدیث ؛فقد قال، صلی الله علیه
~~وسلم، اوا ما خلق الله تعالی القلم ثم النون وهی ألدوات ، وقد قال سبحانه فی محکم
~~تنزیله: ن والقلم وها ینظرون2 یاد کرده است ضحاک که یکی از مفسران
~~است و مجاهد که یکی دیگر است و چند کس دیگر [که] از مفسران
~~است. و مجاهد در تفسیر سورهآ (نون» گفته: آنکه حضرت مصطفی،
~~صلی الله علیه و سلم، فرمود [مراد وی ازا آن دوات است. چنانکه یاد
~~کرده صاحب کتاب ««فردوس» در اول کتاب خود، و گفته، صلی الله
~~علیه وسلم تسلیما کثیرا، اول لها خلقالله تعالی رؤحی وآراد به الدوات، واول ما خلق الله
~~یودی وآراد به المداد لانها نوی . و همچنین فرموده: اول ما خلق الله تعالی العفل ، الی
~~آخرة الحدیث. یعنی اول چیزی که حق، تعالی، آفرید عقل آفرید،
~~بگفت به وی: پیش آی، پیش آمد. گفت3: باز پس رو، بازپس
~~رفت. پس گفت: به عزت من و بزرگواری من که به سبب تو ثواب
~~دهم، وبه سبب تو عقوبت کنم.
# اکنون دانستی که هریکی از این چهار اول میتواند بودبه اعتباری،
~~چنانکه گوییم: اول مسجدها مسجد حرام است، و اول منبرها منبر

PageV01P178

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0160.png)

~~پیغمبر، صلی الله علیه و سلم، [97 ر] و اول آدمیان آدم، علیه السلام،
~~و اول زنان حوا، از آنکه به حسب اعتبار اولیت هم راست است.
# بعد از آن بدانکه، این چهار نقطه را بسائط حقیقی و مفردات ایجاد
~~می گوییم، از آنکه قلم سایهآ فیض1 الهی است، چنانکه فرمود: علم
~~بالقلم2؛ ودوات ظل ارادت الهی وفیض آن صفت است، ولوح عقل سایهآ
~~حکمت الهی است، وفیض صفت نا متناهی است.
# اما فیض را ندانستهای که چیست؟ بدانکه فیض آن نیست که
~~همچون آب جدا شود ازمکانی و به مکانی3 دیگر رسد، و عرضی نیست
~~که عارض شود ، همچون روشنی چراغ، که از راهگذر آتش عارض
~~می گردد؛ بل که فیض ms121 عبارت است از اشراق نوری که منزه است از
~~مکان و حیز و رنگ و حرکت، و حقیقت آن نور، و قابل می شود آن نوررا
~~وجودی که نوریت بی حیزی و بی جهتی مناسبتی دارد به آن نور وجود
~~ازلی. پس آن نور سبب4 می گردد نورانیت آن قابل را بی بالا و شیب و
~~بیپس و پیش و بی جهت، چون تقابل درست شد، و این معنی که
~~گفتیم، فهم حقیقت آن به حواس و اعضا مشکل باشد، وجزبه ذوق آن
~~را نتوان دانست، فاما5 از روی تشبیه، لیکن نه مشابهت تمام بدان، مثآلا
~~آفتاب اشراق می کند بر جمیع آسمانها که در شیب اوست و به زمین،
~~همچنان جرم قمر از آسمان، و زمین مناسبتی دارد به آفتاب، تا از
~~آفتاب، به همان شکل و صورت نورمی گیرد، و زمین را در شب تاریک
~~روشنائی می بخشد. پس چنانکه ماه به شکل و صورت مناسب [27 پ]

PageV01P179

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0161.png)

~~آفتاب آن قیض را همیشه قابل می شود؛ مراتب ارواح نیز بیمکان و
~~بی آلات و بی جهت و بی حیز آفریده شده، و از نورازلی به قابلیت ومناسبت
~~انوار صفات نور می گیرند،1 و ذات الهی را آن مراتب سبب می شوند تا
~~دلهای مکدر از ظلمات طبع به آن قوابل2 منور گردد، بی آنکه چیزی یا
~~جزئی از ذات و صفات جدا گردد، یا به آن قوابل هر دو یکی شود، و از
~~این معنی عارفی گفته:
~~گرچه خورشید جمال توعیان است اما3
# عکس روی تودرآیینهآ ما می طلبند
# و به حقیقت آن نور را4 سر ««یحبهم»5 دان که به محبوبان قوابل
~~اشراق فرموده، و به حکم تناسب و تقابل او را دوست می گیرند، و از
~~جمیع مرادات خود می برند. چون این فهم کردی، این معنی را بدانکه:
# اگر بسائط حقیقی نباشد، آن ممکنات، یعنی بی واسطه، فیض از
~~حق، تعالی، قبول کردن نمیتوانند، ms122 بنگریم [که] از جوهر صورت و
~~ماده مؤلف است یا مرکب است از عناصر؛ اگر هیچ یک از این هر دو
~~نیست، بنگریم که قابل تألیف هست که دیگری از او مؤلف گرددیا
~~نه. اگر2 چنین نباشد آن جوهر نفس کل است که به زبان اهل شرع او
~~را عرش می گویند ازتعقلی که حق تعالی به عقل کل7 داده بود یکی آنکه
~~موجد خود را میدانست این عرش از آن تعقل او ظاهر شد بواسطهآ قلم.

PageV01P180

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0162.png)

~~پس عرش ظل قلم شد و فیض او. واگر قابل تألیف هست، او ذافعل1
~~است، یعنی قوت فاعلیت دارد، و آن جوهر صورت است که از تعقل دوم
~~عقل کامل2 حاصل شده که، وجود خود را می دانسته، که خلیفهآ حق
~~است در افاضت. پس ظل [68 ر] مداد شد. چون این تعقل3 به قوت
~~مداد در عقل ظاهر شده، و اگر قوت فاعلیت ندارد، بل که قابل جوهر
~~صورت می گردد، آن جوهر ماده است، که حکما آن را هیولی
~~می گویند، و ظل مدادی است که بر لوح قدسی منقوش می گردد، از آن
~~سبب که از قوت آن مداد عقل تعقل کرده. سیوم کرة که نفسی4 دارد و
~~امکانی، و به آن تعقل جوهر ماده ظاهر گشته .
# اکنون چنانکه در عالم کبیر بالجثه به آن مداد نور، هرچه در عالم
~~امکان، ظاهر شده و می شود، بر آن لوح نوشته میشود از قدرت حق،
~~تعالی، همچنین بر لوج دل انسانی که عالم صغیر بالجثه [وا کبیر
~~بالمعنی است، به آن تأیید مداد نوری نقوش آن موجودات و ممکنات و
~~علوم آن اسماء در او منقوش میشود، که اگر آن تأید روحانی و مداد مدد
~~کنندهآ آن ازقلم ربانی نبودی، هیچ چیز در عالم امکان ثابت نشدی بعد
~~از ایجاد.
# و اگر مؤلف است از آن جوهر صورت و ماده، از آن خالی نیست که
~~حرکت نظامی راست دارد ms123 یا نه؛ اگر دارد، آن اجسام فلکی است، و آن
~~اجسام فلکی خالی نیست ازاین که حرکت او از مشرق به مغرب است یا
~~نه؛ اگر از مشرق به مغرب است او آن فلک اطلس است، که از نقوش
~~کواکب ساده است، و حرکت دهندهآ هشت فلک دیگر است، و آن فلک

PageV01P181

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0163.png)

~~اطلس را به زبان اهل شرع کرسی1 می گویند که هر روز به جبر افلاک
~~ثمانیه را به خلاف حرکات آن افلاک، از مشرق به مغرب حرکت
~~میدهد، تا روز و شب ظاهر می گردد، و مسکن و معاش خلق از آن
~~ظاهر می شود. پس آن کرسی اول اجسام است، وظل لوح عقل .
# دیگر بدانکه حوهر [28 پ] صورت وماده [را] نمیتوان2 شناخت
~~مگربعد از ظهور کرسی1 ، چنانکه قلم ومداد ودوات را نمی توان
~~شناخت مگر بعداز ظهورالف عقل، که اول حروف است ازعالم امکان، واگر
~~نیست حرکت او از مشرق به مغرب، خالی نیست ازاین که محل کواکب
~~ثابته هست یا نی؛ اگر هست، آن فلک ثوابت است که در کلام حق نام
~~آن سماء ذات3 البروج است و سماء الدنیا، ومزین است به زینت
~~کواکب ومنقوش است به وی صورت دوازده بروج که مفروض و مقدر
~~گشته زبرا فلک اطلس. وحق، تعالی، خبر داده از این دوازده بروج
~~بقوله، سبحانه، ولقد جعنا فی السماء بروجا5، بدرستی که گردانیدیم در آسمان
~~بروجها و مزین کردهایم آسمان دنیا به چراغهای آن کواکب. و قسم یاد
~~کرده به آن بقوله: والسماء ذات البرفح6 . و به شرف استوی او را مکرم
~~گردانیده بقوله، سبحانه، تم انتول الی السماء7، اما در اینجا «الی السماع»
~~فرمود، ودر عرش الرآخلن علی العرثی انتولی8، ای استولی علی السماء، تا از سر
~~آن غافل نباشی.

PageV01P182

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0164.png)

# واگر تیست محل کواکب ثابته، که به آن صور بروج [را] میتوان
~~شناخت، آن آسمان هفتگانه است که هریکی از آن آسمان هفتگانه،
~~محل کوکبی ms124 است معین، از کواکب سیاره که مسماست در قرآن به:
~~الجوارألکثس1، و فرموده در جای دیگر: وکل فی فلک ینبخون2 . یعنی: هریکی
~~از آن ستارهآ هفتگانه در فلکی سیر می کند. پس هر یکی همچون
~~ذوی العقول که در آب آشنا می کند. پس هریکی از آن افلاک خالی
~~نیست از اینکه3 محل کوکبی هست که دؤر او درسی سال4 تمام شود یا
~~نه . اگر باشد فلک [69 ر] سابع است مخصوص به زحل؛ واگرنباشد،
~~خالی نیست از آنکه محل کوکبی هست که دور او تمام میشود در دوازده
~~سال یا نه. اگر باشد، آن را فلک ششم دان که مخصوص است به
~~مشتری، و اگر محل آن نباشد، خالی نیست از این که دور [اوا دریک
~~سال و ده ماه و پانزده روز تمام می شود یا نه. اگر می شود، آن فلک
~~پنجم است که مخصوص است به مریخ، و اگر نباشد خالی نیست از
~~آنکه تمام می شود دور او در یک سال یا نه. اگر تمام میشود دریک
~~سال، آن فلک چهارم است مخصوص به آفتاب.
# واگر چنین نباشد، خالی نیست از اینکه، سیر کواکب5 چون
~~سریع باشد و مستقیم، در برجی بیست وهفت روز باشد یا نه. اگر
~~باشد، آن فلک سیوم است مخصوص به زهره، و اگر نباشد، پس خالی
~~نیست از این که سیر کواکب چون سریع و مستقیم باشد در برجی شانزده
~~روز باشد یا نه. اگر باشد، آن فلک دویم است مخصوص به عطارد، و

PageV01P183

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0165.png)

~~اگر نباشد، فلک اول است مخصوص به قمر، که دؤر او تمام می شود در
~~دوازده برج به بیست وهشت روزو سه یک روز.
# وحرکات این آسمانهای1 هفتگانه و سماء ذات البروج، که
~~مخصوص است به ثوابت، از مغرب به مشرق است بالطبع، و به آن
~~حرکات ظاهر می شود ماهها و سالها و قرنها و حقبهها و دورها؛ چنانکه
~~ظاهر می شود ایام ms125 و لیالی و اسابیع از حرکات2 فلک تاسع. و اگر نباشد
~~ذا حرکت نظامی، آن عناصر اربعه است که ذوات حوکات میامیه3 که
~~بریک نهج نمی باشد آنچه از شیب فلک قمر است، از آنکه به تحریک
~~افلاک، منفعل میشوند، و آن نیز خالی نیست از این که مستقر موالید
~~[99] ثلاثه هست یا نه . اگر هست، آن زمین است که قابل فیوض
~~علویات است که متواتر، فیض می رسانند آن علویات به وی، چنانکه
~~قابلیت جوهریات و اولیات نیز دارد، و ازصفات الهی نیز فیض گیرد
~~به واسطهآ تجلیات، و آن زمین کثیفترین کثافتهاست، و گرانتر
~~همه، و مرکز عالم امکان است؛ و اگر نباشد مستقر معدن ونبات و
~~حیوان، که موالید ثلاثه است، خالی نیست از این که سبب احیا و
~~انبات4 می شود یا نه. اگر می شود آن آب است که حق، تعالی، خبر
~~داده از او، فی قوله، سبحانه، فآخیابه الآزض بغد ول8ا5 . یعنی زنده گردانید
~~خدای، تعالی، به آن آب، زمین را، بعد از آنکه مرده و بی گیاه بود. و در
~~آیتی دیگر فرموده که: واجتلنا امن العاء ل شآیء حت6 . یعنی بییافر یدیم7 از آب

PageV01P184

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0166.png)

~~هرچیزی که حیات دارد. و اگر نباشد خالی نیست از این که، نزدیک
~~میشود به فلک قمر، یا نزدیک نمیشود. اگر نزدیک نمیشود، آن عنصر
~~هواست، واگر می شود نزدیک، چنانکه هیچ واسطه [ای] نباشد میان او
~~وفلک قمر، آن عنصرناری است. واین هرچهار از مؤلفات است.
# و مؤلف عبارت ازچیزی است که از جوهر صورت و ماده پیش از
~~زمان آفاقی موجود بوده باشد. و این مؤلف را بسیط نسی نیزمی گویند.
~~و بسیط نسبی عبارت است از آن چیزی که به فیض امری ظاهر شده
~~باشد، واگر بسیط نسبی نباشد، خالی نیست از آنکه محل ومتشبث1 آن
~~فیوض عناصر هست یا نه. اگر نیست، عناصر محل آن فیض، بدانکه
~~افلاک است محال آن فیوض، ms126 وآن نیز خالی نیست از این که، متشبث و
~~محل به نظر میتوان دید، و هم جای گیرند چون نگین در انگشترین یا
~~نه . اگر باشد [70ر] آن اجرام کواکب است2 که مرکوزاست درافلاک ، و
~~محسوس است انوار وحرکات آن کواکب نورانی به رصد، و حاصل
~~می شود آن کواکب از نور عقل و عرش، در حالی که آن کواکب چنگ
~~در زدهاند به جرم فلک تدویر، همچون نگین در خاتم، مگریک کوکب
~~که قمر است، که این قمر جرمی صیقل کثیف دارد، روشنائی آفتاب
~~می گیرد، با وجود آنکه محل آن فیض عقل و نفس3 است که مخصوص
~~است به فلک او، واین ماه4 در بدن فلک خود همچون مضغهآ صنوبری
~~است در بدن انسانی، وقابل است مرفیض نفس کل را.
# وفلک تدویر، محل فیض نفس است، وازآن قابلیت فیض، پیوسته
~~می شود ماه به فلک حامل، چنانکه از کواکب دیگر متصل میشود ماه به

PageV01P185

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0167.png)

~~فلک تدو یراو، و از فلک تدو یر متصل می شود به فلک حامل، وفلک تدویر
~~به طریق ضرب المثل همچون سینه است، وفلک حامل همچون بدن . و
~~اگر چنانکه انوار آن متشبثات مرکبه محسوس نباشد، چنانکه به چشم
~~ظاهرتوان دید، آن ملایکه است که حاصل شده ازتشبث به اجرام فلکی،
~~و فیض گرفتهاند آن ملایکه از نفس و عقل متساوی، یعنی نه غالب ونه
~~مغلوب. واگر متشبث فیوض از اعلای افلاک نباشد، بل که عناصر اربعه
~~باشد؛ پس خالی نیست از آنکه متشبث به آن فیوض جمیع عنصریات
~~است یا نه. اگرهمه نیست آن جنس است که حاصل شده از فیض نفس
~~غالبا، وفیض عقل مغلوبا؛ در حالی که جرم عنصری ناری متشبث
~~اوست. اما طرف اعلای آن متشبثه، که به ماه نزدیک است، جن1 مؤمن
~~است، وطرف ادنای او، که به زمین وهوا [70 پ] نزدیک است، جن
~~کافر است، که از سده قرب حضرت دور ومهجور افتاده.
# واگر متشبث ms127 به جمیع عناصر باشد، خالی نیست از آنکه مراو را
~~نشو ونمائی باشد یا نه؛ اگرنباشد، آن را معدن گویند. مانند کوه و
~~دیوار، و هر چیزی که نشوونما ندارد، آن معدن حاصل است از تشبث
~~فیوض اجرام افلاک ثمانیه غالبا، وسیارات مغلو با؛ در حالی که متشبث
~~آن معدن جمیع عناصر است. و اگر نشوونما دارد، خالی نیست از این
~~که حس وحرکت اختیاری دارد یا نه. اگرندارد، آن نبات است. مثل
~~گیاه و درخت که حاصل شده از فیض هشت فلک و هفت کوکب سیاره
~~غالبا، واز فلک ثوابت مغلوبا، در حالی که آن فیض غالب ومغلوب
~~متصرف است در زمین، و اگر حس و حرکت اختیاری دارد، خالی
~~نیست از این که لطیفە2آ دریابنده باقی از این حیوان بعد از مرگ،

PageV01P186

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0168.png)

~~سلامت میماند، که ثواب یا عقاب بروی مترتب شود یا نه. اگرازوی1
~~هیچ باقی نمیماند، آن حیوانات است که فیض آن از ثوابت غالبا؛ واز
~~کرسی مغلوبا2 حاصل میشود در زیر زمین که متشبث است، و اگر
~~باقی میماند، آن لطیفه بعد از خراب شدن بدن3، نورانی است یا نه. اگر
~~نیست، بنگریم که بعضی نورانی است و بعضی نه. اگر چنین نیز
~~نیست، بنگریم که بدن وروح او فیض از کرسی و عرش و لوح هر سه
~~می تواند گرفتن یانه . اگر نمیتواند گرفتن، آن انسان آفاقی است که در
~~بیابانها ودریاها وجزیزهها می باشد، وهرگز هیچ چیز نشنیده، و هیچ
~~رسمی و عادتی از قاعده آدمیان ندیده، و از حیوان به نطق ممتازاست، او
~~را صاحب [71ر] لطیفه قالبی گوییم، از آنکه چهار عنصر در وجود او به.
~~ترکیب اعتدال یافته، وفیض او از کرسی حاصل میشود غالبا واز عرش
~~مغلوبا. وچون از دنیا رحلت کرده، روح او، که حاصل شده ازاین دو
~~فیض، به هر صفتی که از دنیا حاصل کرده، از بدن مفارقت می کند، و
~~باقی میماند، وذرهآ محشورهآ ms128 او نیز دراین زمین جزء هیچ بدن نمیشود.
# پس این چنین شخص اگر در یابد که او را خداوندی هست که این
~~عالم [را] آفریده رستگار است، واگر نی، گرفتار است، و بر وی
~~بیش از این تکلیف نیست. و اگر فیض او از همه باشد، یعنی از عرش و
~~کرسی ولوح، آن انسان کافر است، که قادر است بر امر سیاست و
~~طهارت وعبادت. یعنی امر معاش میداند، وپاکی وپلیدی دارد، و
~~عبادتی دارد، اگرچه موافق حق نیست، و آن انسان کافر صاحب لطیفه
~~نفسی است، که تاریک4 است لطیفهآ مدرکه او از کفر و شرک، و اگر

PageV01P187

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0169.png)

~~ملون باشد، آن انسان مسلمان است، که متردد است میان معصیت
~~وطاعت، که دل او هر بامداد و هر شب به نوعی دیگر است، و فیض او
~~ازاین که گفتیم یعنی لوح ومادون او، غالب است، و از بامداد نوری که
~~بالای لوح است مغلوب، در حالی که فیض عرش1 وصورت و ماده آن
~~انسان را مستعد آن دو فیض دیگر گردانیده در اعتدال قالب بشریت، و
~~او را صاحب لطیفه2آ قلبیه می گوییم، که منقلب است دل او در میان قهر
~~و لطف حق، تعالی، و اگر نورانی باشد خالی نیست از این که مکمل3
~~باشد یعنی تواند که دلها [را] به حق از روی معنی و قوت ولایت آشنا
~~[71پ] گرداند یا نه. اگرنتواند4 ، آن انسان مؤمن مجتهد است، که
~~حاصل شده لطیفهٔ‌ مدرکه او ازفیوضات جوهریات، که گفتیم، یعنی
~~لوح ومادون آن وفیض مداد غالبا و ازدوات روح محمدی مغلوبا، و او را
~~صاحب لطیفهآ سری می گوییم که ذوالولایت است به کسر واو.
# و اگر مکمل است، بنگریم که در آن ارشاد و تکمیل محتاج
~~می شود به انسانی از جنس خود، یا نه. اگر میشود آن انسان کامل
~~مکمل است، که او را ولی مرشد می گویند، و قطب ارشاد نام
~~مینهند. چون به ms129 نور تمکین می رسد، و حاصل می شود وجود او از6 این
~~فیوض که گفتیم، یعنی از جوهریات واولیات، و از فیض قلم قدسی
~~مغلوبا، واز دوات روح غالبا، یعنی انسان محسن وولی مکمل؛ واو را
~~صاحب لطیفهآ روحی می گوییم.
# و اگر محتاج نمی شود به انسانی، مانند خود، نگاه کنیم که آن

PageV01P188

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0170.png)

~~ملکی، که جبرئیل است، والقای علوم غیب می کند، در بیداری میبیند
~~او را یا1 در خواب، اگر در بیداری نمی بیند مگر در خواب، آن شخص
~~را نبی می گوییم، و حصول او از این همه فیوض، که ذکر کردیم،
~~می باشد غالبا2، و از فیض نور تجلی واحدی که به صفت موجدیت ایجاد
~~خلق می کند مغلوبا، و او را صاحب لطیفهآ حقی می گوییم.
# واگر جبرئیل، علیه السلام، را میبیند در عالم شهادت، بینیم که
~~دینی نو وحکمی منسوخ کننده دارد، که دینی از نوبنهد یا نه. اگرندارد،
~~او را نبی رسول می گوییم، از آنکه در بیداری جبرئیل، علیه السلام، را
~~می بیند و فایده ازوی [می] گیرد. پس حاصل وجود او از همه این فیوض
~~است، که ذکر کرده شد، و از فیض تجلی واحدی در بدایت غالبا و از
~~وسط [72 را] مغلوبا3، و او را صاحب لطیفهآ حقی می گوییم مبتدیا.
# و اگر حکم نسخ و شرایط مستقله دارد، بنگریم که ایمن میتواند
~~بود یا نه، از آنکه دین او را نسخ کنند. اگر ایمن نیست و احتمال نسخ
~~دارد، آن انسان عبارت است از اولوالعزم، که فیض جوهریات تمام
~~دارد، و فیض صفت واحدی غالبا، وفیض صفت حیات طیبه مغلوبا، به
~~خلافت دروسط آن فیض حیات. و او را صاحب لطیفه خفی4 می گوییم
~~که او سه حال دارد: یکی آنکه فیض نور5 از تجلی واحدی به اصالت
~~می گیرد.
# دوم آنکه فیض حیات ازلی از وسط به خلافت قبول می کند. یعنی به
~~خلافت بقطه ms130 احدی غالبا.
# سیوم آنکه فیض وجود ذاتی از نهایت آن فیض احدی می گیرد، به

PageV01P189

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0171.png)

~~نیابت فیض ذاتی مغلوبا . واین صاحب لطیفه خفی درمقام وسط است از
~~آن لطیفه.
# واگر فیض تکمیل او منقطع نیست، وایمن است از نسخ، ابدالآباد،
~~آن مقدم اولوالعزم، وصدر بیاضیت نبوت، و بدر سوادیت وخاتم انبیا و
~~سید اصفیا ورسل وحبیب خالق الارض والسماء، وزبدهآ کاینات وذره
~~صدف عالم امکان است از مکنونات، و میوهآ شجره عالم1 غیب و
~~شهادت، وتخم آن شجره سعادت و انسان عین انسان در حدقه ملکوت،
~~چنانکه میوه آن درخت وجود است در حدیقهآ عالم ناسوت، آن خلاصهآ
~~عالم که منور است به آفتاب روح او ملکوت اعلی و مقدر و مقرر است به
~~لوح دل مبارک او آفاق زمین و انفس بالا . یعنی شاه بارگاه اصطفی محمد
~~مصطفی، علیه وعلی [72 پ] آله و سلم، وحاصل میشود وجود شریف
~~او از فیوض علویات وجوهر یات واولیات، وفیض نوروحیات2 وفیض
~~وجود ذات هم به اصالت وهم به خلافت و هم به نیابت. در حالی که
~~گرفتن آن فیض او را معتدل است ومتساوی، نه غالب ونه مغلوب، و
~~صاحب لطیفه حقی است منتهیا3، از برای آنکه تجلی ذاتی که به وی
~~می رسد، در غایت استقامت است. جلالی و جمالی و آیینهآ جمال نمای
~~او که عبارت است از لطیفهآ انانیت کامل و سزاوار آن گشته که دایما در
~~محاذات4 وجه الله که منزه است از وجهی که مخصوص ممکن باشد،
~~بی انحراق در همه شأنی که حق، سبحانه، تجلی5 فرماید، قبولیت آن
~~داشته باشد به اصالت واستقامت، وبه حسب آن شأنی که حق، سبحانه،

PageV01P190

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0172.png)

~~می خواهد، او نیز با آن دایره است و از حق به خلوت ناظر است و مشرف
~~به خطاب: لولاک لما خلقت الآ فلاک. یعنی تو اگر نبودی ای محمدما نیافر یدمی
~~هیچ وجود نه افلاک، از برای آنکه اوست عارف ms131 حقیقی ومطلوب
~~لنفسه ومستحق مظهریت حق، تعالی، علی الاطلاق به اصالت، و
~~مبعوث به همه خلق . کما اخبر التنزیل بقوله: وما آرسلناک الاکافة للناس بشیرا او
~~نذیراا، و موصوف به خلق و مکرم به تکریم: من یطع الرسول فقد آطاع الله2 ، و
~~معظم به تعظیم: وما رقیت اذرقیت ولکن الله رمی3 ، ومخصوص به خصوصیت: ان
~~الذین یبا یعونک انما یبایعآون الله، . خوشی باد کسانی را که وفا کردند به عهد او، و
~~ثبات نمودند بر صراط مستقیم در خوردن شیر و شهد او، [73ر] و چنگ
~~زدند برمتابعت او، در ظاهر وباطن وقال وحال.
# اکنون بدانکه آنچه یاد کردیم ما در ادای حصراز نیرات علوی و ملک
~~و جن ومعدن ونبات وحیوان و انسان؛ این همه مرکبات است. ومرکب
~~عبارت است از آن چیزی که موجود می گردد از ترکیب دو جوهر بواسطهآ
~~فیض امری؛ و آن دو مرکب5 دو فیض دارد، و زیادت نیز میباشد.
~~چون فهمیدی6 این اسرار، و دریافتی این انحصار؛ بدانکه این لطیفه
~~قالبی عبارت است از قابلیتی که حاصل میشود از اجتماع عناصر در
~~هیأتی معتدل از قبول کردن فیض کرسی غالبا، وفیض عرشی مغلوبا،
~~بی واسطهآ اجرام فلکی لطیف وبی واسطهآ سیارات وثوابت.
# و لطیفهآ نفسی عبارت است از قابلیتی که از دو فیض حاصل شده، از

PageV01P191

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0173.png)

~~کرسی و عرش1، و مستعد قبول فیض گشته مغلوبا، واز عرش غالبا،
~~بی واسطهآ کرسی.
# و لطیفهآ قلبی عبارت است از قابلیتی حاصل از دو فیض عرش ولوح
~~که مستعد قبول فیض لوح است غالبا، و فیض مداد مغلوبا، بی واسطهآ
~~عرش.
# و لطیفه سری عبارت است از قابلیتی حاصل از دو فیض لوح ومداد،
~~مستعد قبول فیض مداد غالبا، وفیض دوات مغلوبا، بی واسطهآ لوح.
# و لطیفه روحی عبارت است از قابلیتی که حاصل می شود از دوفیض
~~مداد ودوات، و مستعد [قبول] فیض دوات2 است غالبا، وازقلم مغلوبا،
~~بی واسطهآ مداد3.
# و لطیفه ms132 خفی، عبارت است از قابلیتی که حاصل [می شود] از دو
~~فیض دوات وقلم، ومستعد قبول فیض [73پ] قلم غالبا، وفیض تجلی
~~صفت واحدی مغلوبا، بی واسطهآ دوات.
# ولطیفه حقی عبارت است ازقابلیتی حاصل از دو فیض دوات وقلم،
~~و تجلی صفت واحدی، و مستعد قبول فیض تجلی صفت واحدی وآحدی
~~غالبا، ونقطهآ ذاتی مغلوبا، بی واسطهآ قلم. وچنانکه ازپیش گفتیم،
~~سه مرتبه دارد: بدایتی و وسطی و نهایتی؛ اما کاملتر آن عبارت از
~~قابلیتی است حاصل از جمیع فیوض معتدل ، یعنی نه غالب ونه مغلوب ونه
~~مستعد قبول فیض تجلی واحدی و آحدی وذاتی، بی واسطهآ مخلوقی از
~~مخلوقات. و این مرتبه خاصهٔ‌ خاتم النبیین و سید المرسلین محمد
~~مصطفی است، صلی الله علیه وسلم، به اصالت، وبه خلافت او کسی

PageV01P192

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0174.png)

~~که قطب ارشاد باشد. و این لطیفه را بعضی مشایخ «نورتمکین»
~~می گویند، و بعضی ««نور حقیقت» نام مینهند.
# اما لطیفه انانیت عبارت است از اجتماع حقایقی و انواری که قایم
~~است به آن، دقایق جبروتی. یعنی انوار تجلیات صفات خداوندی که
~~عالم ملکوت ودقایق آن به آن انوار منوط ومربوط است، و آن دقایق را
~~««امریات» نیز می گویند، از آنکه شقایق1 ناسوتی به آن قیام و وجود
~~دارد، یعنی هرچه در زیر فلک است.
# اکنون بدانکه آن حقایق را لطیفه حقی از جمیع اشیاء جذب کرده، تا
~~آیینه ای باشد2 جمال وجه کریم را، جل ذکره، اما آیینهآ کمال آن است
~~که ایمن باشد از تحریف، و نه شرقی باشد و نه غربی که منحرف گردد
~~از شئون تجلیات الهی، بلکه به ارادت و مراد حق سبحانه دایر است در
~~جمیع تجلیات3
# و بدن مکتسب عبارت است [74ر] از امریات متفرقه در
~~عنصریات، یعنی در وقت تألیف در حالت ««رتق المستکنة فیها .») معنی
~~آن است که آن امریات متفرقه در اجسام و مجتمع در آن عنصریات در
~~هیأتی معتدل جذب کرده امریات را، فیضی ms133 که فایض میشود از نفس
~~کل، و مدبر بدن محلول شهادی انسانی است به علت مجانست به سوی
~~آن بدن مکتسب، تا باشد که مرآن4 آیینه را متشبشی باشد باقی5 که
~~هرگز آز او جدا نشود، و غلاف آن لطیفه انانیت باشد که آن آیینه
~~جمال6 و جلال سبحانی است.

PageV01P193

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0175.png)

~~دیگر بدانکه چون خدای، تعالی، خواسته که شناخته شود در اول در
~~تجلیات1 ذات، فرموده در جواب اول داود، علیه السلام، بقوله: کنت
~~کتترأمخفیا . واین خبردادن اوست، جل ذکره، از تجلی مقدس ذاتی، بعد
~~از آنکه فرمود: فاخیت ان اعرک . یعنی: دوست داشتم که شناخته شوم . این
~~خبر دادن اوست از صفت واحدی، واین همه از چشم زدنی نزدیکتر
~~بوده . اما غرض آن است که بدانی که: «کنت» از («گون» است ویک
~~نقطه بیش ندارد. یعنی ذات وصفات وخلقت از خلق است، و آن سه
~~نقطه دارد. یعنی ذات وصفات وافعال.
# پس دانستی که اول چیزی که ثابت شد در عالم امکان، آن نقطهآ
~~قلم است، که او [را] حکما و بعضی از متکلمان نقطه می گویند. دوم
~~سطح، یعنی دوات، سیوم خط الهی، یعنی مداد، چهارم2 لوح عقل که
~~آن جوهری است مفارق نزدیک جمهور علما، یعنی اقتضای جسم نمی کند
~~که مفرد است.
# و اول چیزی که در عالم امکان [74پ] به چشم دل دیده شود،
~~عقل است در مرتبهآ قابلیت، به نسبت مافوق و در مرتبهآ فاعلیت به نسبت
~~ما تحت؛ و او را حق، سبحانه، سه تعقل داده:
# یکی آنکه تعقل کرده موجد خود را و خالق خود را.
# دویم: آنکه تعقل کرده نفس خود را، که ممکن الوجود است.
~~نبوده، و موجود گشته، و ممکن است که نباشد.
# سیم: آنکه تعقل کرده که خلیفهآ حق3 است در افاضت، و مأمور
~~است به فیض رسانیدن به مادون خود.
# پس دانستی که او حاصل شده از چهار فیض علم وارادت و قدرت،

PageV01P194

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0176.png)

~~و ms134 حکمت الهی در آن وقت که ارادت حق، تعالی، مقتضی شد، به علم
~~قدیم که موجودات ظاهر گردد، چنانکه در علم او بوده، وقدرت تنفیذ
~~آن ارادت گردد، به حکمت احکام آن فرمود آن نقطه وخط و سطح
~~الهی، همچون سه نقطه بهم پیوست از فیض آن سه صفات، و چهارم که
~~فیض حکمت بود، آن را همچون الفی ثابت ومحکم و واهب ادراک و
~~مفیض فیوض گردانید، به امر حق واهب مفیض متعال ذوالجمال
~~والجلال.
# پس بدانکه اول چیزی که ظاهر شد از آن جوهر عقل، به امرحق،
~~تعالی، جوهر نفس بود که جوهری است غیر مفارق. یعنی او نیز اقتضای
~~جسم نمی کند، و آن عرش مجید است، و نفیس ترین چیزی است از
~~مخلوقات بعد از عقل، از برای آنکه تعقل اول این موجود گشته، و
~~خاصیت نفس آن است که واهب حرکت است، ونفس هر حیوانی را که
~~در عالم است چنانکه لوح عقل، واهب ادراک است، و مداد نوری،
~~واهب کمال، ودوات روحی، واهب [75ر تکمیل، وقلم قدسی1،
~~واهب استغنا در تکمیل غیر او از ممکنات، وفیض تجلی واحدی واهب2
~~تأیید در وضع اوضاع حسنهآ جدیده، و نسخ آنچه منسوخ گشته از شرایع
~~متقدمه، وختم نبوت بر آن کسی که از فیض، بی واسطه از ذات و
~~صفات ذاتی وصفات3 فعلی معتدل می گیرد، نه غالب ونه مغلوب،
~~چنانکه گفتیم.
# و از فیض دوم عقل حاصل شده وجوهر صورت، و ازفیض سیوم جوهر
~~ماده، واز فیض چهارم جسمی که مولف است از جوهر صورت وماده،
~~به سبب آن جسم شناخته می شود جوهر4 صورت و ماده، چنانکه به سبب

PageV01P195

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0177.png)

~~آن لوح جوهر مداد و دوات وقلم شناخته می شوند، و بواسطهآ آن لوح
~~محفوظ ذات وصفات وافعال حق، سبحانه، به قدر استعداد مطالعه ما فی
~~اللوح شناخته می گردد.
# پس بدانکه جیم جسم درالف و«باء» مفردات مرتوق بود که هنوز محل
~~ظهور نیافته ms135 بود. چنانک کلام قدیم ازاین معنی خبر داد بقوله، سبحانه ،
~~کانتا نفا فقفنا هما1 . یعنی: علویات و سفلیات بهم پیوسته بود، بعد از آن از
~~هم جدا کردیم به استوای تجلی که بر آسمان دنیا فرمودیم. وتعدیهآ آن به
~~حرف «الی» کرد، وآن استوای عرش به ««علی» متعدی فرمود، از آن
~~تجلی غالب که متعدی به «(علی» بود، هر صاحب نفسی وحرکتی که
~~حیات یافته از اثرآن تجلی رحمانی است، که از «سبقت رحمتی» تجلی
~~فرمود، واثبات به این آیت است فی قوله، سبحانه، وکان عزشه علی ألماء2 وین
~~الاء کل شیء خی3 ، تا آن ابراین آب [75 پ] صورتی ندانی که این نمونه و
~~نمایشی از آن آب حیات ابدی و رحمت لم یزلی است.
# اما آنکه فرموده: وهی دلخان، ؛ اشاره به آن است که آسمان اگرچه
~~لطیف است ازعنصریات، با او غباری ودودی همراه است، و آن کلف
~~ماه دلیل5 است، وبرهان این معنی می شود.
# پس چون به امر الهی که فرمود: ائتا طوعا اوکرها2 . ای آسمان و زمین
~~بیایید به حضرت من بطوع و رغبت یا به کره و اجبار. گفتند آسمان و
~~زمین: آمدیم بطوع و رغبت7 . چون این قبولیت معنی در هر دوی ایشان

PageV01P196

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0178.png)

~~ظاهر گشت. پس هفت آسمان از آن به قضا و حکم ظاهر شد، و در هر
~~آسمانی، امری غیبی و فیضی وهبی مقرر فرمود بر سبیل وحی والهام،
~~وزینا السماء الدنیا بمصابیح وحففا، یعنی : زینت دادیم آسمان دنیا
~~را به کواکب ثابته، و آن آسمان را واسطهٔ‌ حفظ دیگر آسمانها
~~گردانیدیم، چنانکه هفت آسمان را سبب حفظ زمین و معاش اهل آن
~~گردانیدیم، که اگر این وسائط در میان نبودی، از انوار فیوض این عالم
~~بسوختی، وهلاک گشتی.
# اکنون بدانکه به امرو فرمان، آسمان وزمین در جوش و خروش آمدند،
~~هر چیز که مقام او اسفل بود، در مرکز محاط2 و اسفل بازماند، و هر
~~چیز که اعلی ms136 والطف [بود]، به بالا رفت. پس خاک که ازهمه کثیفتر
~~بود، همچون زردهآ بیضه در عالم اجسام قرار گرفت، و محل سه موالید
~~گشت: یکی معدن، دوم نبات، سیوم حیوان، و مزرعهآ آخرت شد، ودار
~~کسب وعمل از برای خاتم موالید ثلاثه [شد]، که آن انسان است، و
~~اخص انواع حیوان، و بالای آن آسمان دنیا که او را ذات البروج
~~گویند3، کرسی دان4 . و در کلام قدیم [76ر] یاد فرموده: وبیع کزییهآ
~~الشموات والآزض، . یعنی: فرا رسیده احاطت کرسی به همه آسمانها وزمین.
~~و کرسی آخرترین جسمانیات است، و جوهری مفارق که اقتضای
~~جسمیت می کند، و حرکت دهندهآ افلاک اوست، وخود متحرک نیست.
~~و بالای کرسی افق مبین دان که قاعی و هامونی است در تحت عرش
~~مجید، به حکم حدیثی که امیرالمؤمنین ابوبکر صدیق، رضی الله عنه،

PageV01P197

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0179.png)

~~فرموده در آخر عمر که: فهم کنید از من دعایی که: هر کس که بامداد و
~~شبانگاه آن را بر1 خواند، حق، تعالی، روح او را در افق مبین جای
~~دهد، یا حاضر گرداند. گفتند: افق مبین چیست؟ گفت: صحرایی
~~است هموار در زیر عرش که هر روز هزاران هزار رحمت، به آن صحرا
~~فرود می آید از برای مطیعان، و هزاران هزار مغفرت از برای عاصیان.
# و همچنین از اهل بیت نبوت روایت است که حضرت مصطفی،
~~صلی الله علیه وسلم، فرمود که: تفف ألجنة عزش الرآخمن ؛ یعنی: آسمان و
~~سقف بهشت، عرش خداوند رحمن است. واین افق مبین، میان جسم
~~مؤلف وجواهر مفرده همچون غضروف است که بر سر شانە2آ پشت
~~میباشد، نه گوشت محض است، ونه استخوان صرف، بل که میانهآ هر
~~دو میباشد، و اهل بهشت را هم مناسب آن جسمانیت لطیف باشد، و
~~الله اعلم.
# دیگر بدانکه حق، سبحانه و تعالی، ودیعت نهاده در جوهر ماده،
~~حقیقت دو عنصر [را]. که آن آب وهواست، از آنکه دو قبول است، و
~~چاره نیست مرقابل ms137 را از رطوبت و برودت، چنانکه ودیغت کرده
~~[76پ] در جوهر صورت، حقیقت دو عنصر، که آن آب وخاک است، از
~~آنکه دو فعل است، و چاره نیست مر فاعل را از حرارت و یبوست. و
~~حقایق عناصر پوشیده ومتمکن است در جوهر صورت وماده، به امرحق،
~~تعالی، اما آن حقایق عناصر3 مبری است از آنفعال، مگر آن چیزی که
~~واقع شده بعد ازفتق درتحت فلک قمر، و گشته اصل عالم کون وفساد،
~~که همه منفعلات است.
# پس آتش ازجهت قرب جواهر اصلی از خاک یبوست گرفت بطبع،

PageV01P198

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0180.png)

~~و هوا از قرب آتش، که در این حال حادث شده در عالم کون وفساد،
~~حرارت بطبع گرفته، وآب از هوا رطوبت گرفته، و خاک از آب برودت
~~گرفته، تا مستعد آن شد که زمین را بر روی آب بگسترد، و او را مستقر
~~موالید ثلا ثه و محل فیوض نازله1 گردانیده که آن فیوض ازاین مقرو
~~مستقر در نمی گذرد به جای دیگر، ازغایت کثافت وسختی. و بعد از
~~آنکه فرود آمد، او را باز می طلبد بقوله: النه یزجع الآمر کله،2 ؛ یعنی: باز
~~می گردد به حضرت عزت همه فیض که فرو آمده. و جای دیگر فرموده:
~~هو الذی خلق السموات والأزض فی بیتة ایام3 ، الی آخره. یعنی: خداوند بحق و
~~پروردگار مطلق آن خدایی است که آفریده آسمانها و زمین در شش4
~~روزآن جهانی، یا شش مرتبه، ومقدار هریکی مانند هزار سال باشد.
# بعد از آنکه این آفرینش مقدر و مقرر گشت، استوی فرمود بر عرش،
~~در مرتبهآ هفتم که، مقام و موعد خیرامت است و خیر انبیا ورسل و اوصح
~~سبله، لاجرم حیات همه از این پیشوا، مکرم به تعلیم: علمک مالم تکن
~~تعلمء ، ظاهر گشت، یغلم ما [77ر] یلج فی ألآرض7، یعنی: میداند
~~حق، تعالی، آن فیض ظاهر، که در زمین می آید، و آن صفتی که به بالا
~~می برد8 با خود از خروج؛ ms138 چه در ظاهر مانند باران و تخمها و نباتها و
~~درختان، که از آن سبزو بارآور9 می گردد، و چه در باطن که آن دانه به

PageV01P199

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0181.png)

~~بلن حیوان1 میرسد، و بعد از آن به ممکن اصلی خود باز می گردد: وما
~~یزلا من السماء وها یغرج فیها23 یعنی: می داند نزول آن فیوض که از جسمیت و
~~کیفیت منزه است، و عروج آن نیز بروی پوشیده نیست.
# پس همچنین که درقطره3 باران و دانه و گوشتی از حیوان که سبب
~~می گردد که انسان را به دوازده مرتبه از پشت پدر تا وقت پیری ترقی
~~می دهد، چنانکه در کلام قدیم باز نموده بقوله، سبحانه، ولقد خلقنا الانسان
~~من ساله من طین4، الی آخر الآیات. یکی سلاله، دوم گل، سیوم نطفه،
~~چهارم علقه، پنجم مضغه، ششم جنینیت5 که درشکم مادر می جنبد،
~~هفتم حیوانیت که حس و حرکت اختیاری در او پیدا می شود، و هشتم
~~نطق [است] که انسانیت از حیوانی جدا می شود، نهم تمییز [است] که
~~نیک از بد میداند، و زیاده ازکم فهم می کند، دهم سن شباب و بلوغ،
~~یازدهم کهلی، دوازدهم پیری. آن فیض نیز در وجود انسانی ترقی
~~می دهد، از روی معنی آن قابل را، اگر نیک بخت است تا
~~از مقام معدن اورا به روح القدس وفیض بی واسطه از مواهب و
~~انس می رساند، و اگر بدبخت است، خروج دارد، اما عروج ندارد،
~~بیرون می آید از نور فطرت6 به ظلمات کفر ونور فیض بالا . چون او را در
~~مقام قهر و بعد مستعد یافته، دروی تصرف نمی کند، و او را [77 پ] به
~~آن فیض نفس و عقل باز می گذارد.
# دیگر بدانکه رجوع هر امری که هست، به اصل خود بازمی گردد.
~~پس عنصریات نیز در رجوع چون باز می گردند هر عنصری از آن عنصر

PageV01P200

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0182.png)

~~که در جوار اوست، طبیعت او1 می ms139 گیرد، چنانکه گفتیم، و چون
~~صاحب دو طبیعت شد، و از حیز اصلی خود بیرون آمد، ساکن میشود
~~در حیز آن جوار و أخت خود، که به طبیعتی، که بر آن آفریده شده، و
~~متحلل می شود بعضی در بعضی، به سبب فعل علویات.
# پس لابد است از تصاعد نجارات که از این فعل و انفعال ظاهر
~~می شود، و از حدوث ابرها، وظاهر شدن بارانها، وجستن برق وصواعق و
~~شهب، وزلازل در عالم کون و فساد، که عبارت است از آن عالم دنیا، و
~~لابد است که هر عنصری به حیز اصلی خود باز رود، و ازاین جهت زنده
~~می گرداند حق، تعالی، زمین قابل را که شوره ندارد به آب باران، و
~~می رو یاند از آن گیاه و درختان2، تا رزق حیوان گردد، و بدل مایتحلل آن
~~حیوان شود، و بقای نوع آن حیوان باشد. و اخص انواع حیوان انسان
~~است، که خاتم التراکیب وناطق است.
# پس دانستی که از معدن به باران نبات میزاید و از نبات حیوان
~~میزاید3 و چون نبات و حیوان به معدهٔ‌ انسان رسید، به معدن باز
~~می گردد. یعنی آن نطفه که درپشت پدراست، مرتبهآ معدن دارد، چون
~~به مرتبهٔ‌ نبات میخواهد که برسد، در رحم مادر میافتد، و نشو ونما
~~می کند، چون روح حیوانی به فیض نفس در او دمیدند، به مرتبهآ حیوان
~~رسید.
# اکنون بدانکه هر یکی را از آن موالید ثلاثه، که آن معدن ونبات و
~~حیوان است، جنسی دارند، در تحت هر جنس [78 ر] چند نوع می باشد،
~~و در تحت هر نوعی چند صنف می باشد، و در تحت هر صنفی چند فرد
~~میباشد، و هر فردی را هیأتی خاص است که به دیگری نمی ماند، تا

PageV01P201

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0183.png)

~~وقت ندا1 فهم شود، که مراد کدام چیز است. و هر یکی از این فرد
~~صاحب هیأت صفات است، وهر صنفی را نامی است که ms140 مصدر امری
~~خاص می شود، تا از آن مصدر همان امر ظاهر گردد به واسطهٔ‌ فعل،
~~چنانکه خبر داد در کلام مجید از حقیقت این معنی در وحدت صفات
~~فعلی خود به مصدریت، نه از جنس ونوع بقوله، سبحانه، خلقکم من نفس
~~واجدة بیعنی: آن خداوندی را بندگی کنید، وبپرستید،
~~وآزوی بترسید، که آفرید پدرشما را از فیض صفت واحدی، و
~~خلیفهآ خود را که آدم است، علیه السلام، واز او نیزیکی
~~ظاهر کرد، بعد از آن از قابل و فاعل نتایج و نسل آفرید، پس آدم را
~~بی مادر و پدر آفرید از محض قدرت و فیض وحدت؛ و عیسی را بیپدر
~~آفرید، و حوا را بی مادر آفرید، و بعد از آن سنت جاری فرمود به اجتماع
~~نر وماده، که از آن فرزند متولد گردد، تا دانی که قدرت بر همه محیط
~~است. اما وسائط را از برای مصلحت درمیان آورده، و به همان قدرت
~~ظاهر می شوند، و تو واسطه [ای]، میبینی تا اقرار کنی بر کمال حکمت
~~او درعالم جسم، ومشاهده کنی آن حکمت را درعالم جان.
# و چون آدمی از نوع3 حیوانی مخصوص و مطلوب و مقصود بود، در
~~آفرینش او مدح و ثنای حضرت خود بیان فرمود که: ثم انثاناه خلفا آخرقتبارک الله
~~آختن ألخالقین4 . یعنی: بعد از آنکه از مرتبه معدن ونبات، آن نطفه [78پ]
~~آمیخته ازهر جنسی ازنبات وحیوان ومعدن، به مرتبهآ نباتیت رسانیدیم ،
~~انشاء کردیم در او آفرینشی خاص، پس بلند قدر و کامل قدرت است
~~خدای آفریننده، که درهمه آفرینش خود نیکوتراست، از آنکه درعقل وفهم آید.

PageV01P202

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0184.png)

# و از این معنی که هریکی را به1 رنگی و شکلی و هیأتی میبینی که
~~به دیگری نمیماند؛ فهم کن که چه قدرتی و حکمتی است که بحقیقت
~~همه مخلوق، از آن چهارنقطهآ او ظاهر می شود، که گفتیم بحقیقت یک
~~چیز است در مقام خوف، و لیکن از فعل حق ms141 بر او ضعفی لاحق گشته،
~~که در تحت ظل خلقت و تکوین در آمده، و مقید گشته به قید امکان، و
~~این معنی عرض عام وجود آن حرف اول کاینات گشته، لاجرم یکی را
~~هیأت قلمی کرده، ویکی را هیأت دواتی بخشیده، و سیوم را هیأت
~~مدادی کرامت فرموده، و چهارم [را] هیأت لوحی مقرر گردانیده، وهر
~~چند دورترمی شود2 از حضرت وحدت، ضعف او زیادت می گردد.
# اکنون بدانکه هیچ مخلوقی دورتر از بدن آدمی نیست که آن مشیمهآ 3
~~بدن مکتسب است، با وجود آنکه هیچ لطیفه ای نیست نزدیک تراز لطایف
~~ارواح انسانی، که قوابل فیوض لطف و قهر موجد مبقی4 است، خاصه
~~لطیفه حقی که قابل فیض ذات است، در وقت تجلی ذات به صفت
~~واحدی، بی واسطهآ اولیات وعلویات، سبحان خداوندی که جمع کرده
~~میان دورترین دوران در عالم صورت، و در نزدیکترین نزدیکان در عالم
~~معنی، به قدرت کامله خود، و گردانیده او را خلیفهآ خود در روی زمین، و
~~ملایکهآ مقرب را به سجود او امر فرمود به حکمت بالغهٔ‌ [خویش]، و
~~مشرف گردانید او را به تشریف [79ر معارف تفصیلی، که حاصل شده
~~بود آدم را، علیه السلام، از تعلیم حق، سبحانه، چنانکه درآیت خبرداد
~~که: وعلم ادم الانماء کلها. ، یعنی: آدم را چبون قابل همه فیوضات موجودات

PageV01P203

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0185.png)

~~آفریده بود، و در وی فیضی دیگر بی واسطه بود، چون به آن فیض
~~بی واسطه در خود نگاه کرد، همه چیزارا] فروع یافت، و وجود خود را
~~اصل دید. پس نام همه موجودی دانستن به وی آسان شد، چنانکه
~~خدای، تعالی، فرموده: وفی السماء رزقکم وها توعدون1، وفی انفیکم افلا تنصرون 2 .
~~یعنی: در آسمان روزی شما مکتوب است، واجل و امل شما مسطور
~~است، همچنانکه وعدهآ لقا و رضا نیز در آنجا مقرر و معین است، و در
~~انفس3 شما نیز، که هریکی ازآن لوحی محفوظ است، همچنین مکتوب
~~است ms142 به خط الهی بی مداد و سیاهی، چرا نمی بینید؟ شیخ المشایخ قطب
~~الاقطاب شیخ نجم الدین کبری، قدس الله سره، در این معنی فرموده،
~~نظم4:
~~ای نسخهآنامهآ الهی که توئی   وی آیینهآ جمال شاهی که توئی
# درخود بطلب هرآنچه خواهی که توئی
~~برون زتونیست هرچه درعالم هست در
# یعنی: هر آنچه از عالم می طلبی در خود بطلب.
# غرض آنکه حق، سبحانه، ظاهر گردانید همه موجودات [را] که آیم
~~مطلوب است، از برای معرفت ذات و صفات حضرت سبحانی، از آنکه
~~حامل امانت معرفت5 اوست، و همهآ خلایق دیگر وسائطاند از برای
~~وجود آدم، وفرزندان او در عالم غیب6 وشهادت، وصورت ومعنی، و
~~شیطان را که از حضرت7 رانده و ملعون ومهجور کرده، به سبب استکبار او
~~797پ] بر آدم بود که سجده نکرد، و ملایکه [را که] قرب داد، به سبب

PageV01P204

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0186.png)

~~طاعت و مطاوعت ایشان را قرب داد، که فرمان بردند، و سجده کردند او
~~را، و از برای این معنی فرمود که: وسخرلکم ما فی السموات وها فی الأرض جمیعا
~~منه1 . یعنی: مسخر گردانید خدای، تعالی، از برای شما هر کس وهر
~~چیز که در آسمان و زمین است همه، ودراین معنی علامات معرفت
~~است قومی را که تفگر کنند از سرصفای2خاطر. ودر این معنی بسی
~~آیات و دلایل و حدیث نیز هست، مطول نمی کنیم. حاصل آنکه آفرینش
~~آسمان و زمین و عرش و کرسی و لوح و قلم هر چند بزرگ است از روی
~~صورت و معنی نیز، اما آفرینش آدمی از همه بزرگتر است، از آنکه
~~هیأت مجموع دارد.
# دیگر بدانکه حق، تعالی، هیچ چیز به باطل نیافریده، و چگونه
~~کسی گمان برد به وی غیر از این که گفتیم، مگر کسی که کافر
~~باشد، چنانکه فرمود: ذلک ظن الذین کفروا.3 یعنی: نیافریده ایم آسمان و زمین
~~را[به] باطل، آن خیال دروغی که به خاطر کسی آید که به باطل
~~آفریدهایم، آن ms143 گمان کافران است وبیدینان. وهیچ عملی و فعلی
~~صادر نشده در عالم به بازی وهزل وافسوس.
# پس چون دانستی این معنی [را]، بدانکه هرچه آفریده شده4،
~~چون به نور حکمت باز دانی، همه را که در محل خود است، مراد حق و
~~حکمت الهی همین مصلحت است، وحقیقت دآن. کما قال، سبحانه،
~~افحیشم انما خلقنا کم عبتا ؤلکم الیتا لآ ثزجهون5، و در آیت دیگر: انه لقوی فضل وتا یو
~~بالقله6، وفی آیة اخری: القلا ید برة الفولة، الی آخر الآیة. یعنی: تدبر

PageV01P205

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0187.png)

~~نمی کنند در قرآن، و اگر این کلام مخلوق بودی در او اختلاف [80ر]
~~بسیار بیافتندی، از آنکه بر آن مزیدی متصور بودی1، و بعضی از آن ظاهر
~~شدی2، چه قدرت مخلوق به همه چیزی، که می گوید، وفا نمی کند،
~~و بعضی می باشند که بر بعضی فضیلت دارند، و عیب آن بعضی ناقص
~~میدانند، اما در این کلام تام3، همه عقلای عالم وملایکه وبنی آدم
~~یک حرف ویک معنی تغییر نمیتوانند کرد، که بهتر از آن یا مقابل آن
~~باشد، وهر وعده ووعید که در او آمده، همه موافق ومطابق واقع بوده و
~~هست، وازاین سبب اتفاق کردهاند همه اهل معرفت که حق، سبحانه،
~~فرو فرستاده در هرقرنی، به پیغامبری کتابی، که لایق صلاح4 دین، و
~~معاش دیناست. آن پیغمبر در آن باشد و به قدر استعداد آن امت کتاب و
~~امرونهی وخطاب وعتاب به ایشان رسانیده، اما این کلامی و کتابی که
~~برپیغمبرما، صلی الله علیه وسلم، فرستاده به زبان عرب، که افصح
~~زبانهاست، معانی آن نیز ازهمه کتابهای آسمانی زیادت است، از آنکه
~~مراتب تجلیات ذاتی که آن تجلی را«احادی» می گوئیم، و تجلیات
~~صفات ذاتی که آن را تجلیات عشراتی می گوئیم. وتجلیات
~~صفات فعلی، که آن را «مأتی» می گوییم، و تجلیات افعالی که آن را
~~«الوفی») نام می نهیم، همهآ آن مراتب در این کلام مبین5 است، وهمهآ ms144
~~بنی آدم از این چهار مرتبه بیرون نیستند، اگرچه6 به تمام چهار مرتبه
~~بعضی نرسیدهاند، و از این سبب بدانکه لغات هیچ قومی به بیست و
~~هشت حرف7 نمی رسد غیر از لغات عرب. واین بیست وهشت حد

PageV01P206

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0188.png)

~~وسط است، و موافق ایام قمر، [80 پ] که این خاصیت این قوم وکلام
~~این قوم است، واز این فرمود که: «(من فصیح قومی ام که نطق به حرف
~~(رضاد» می کند.)) وآن مجاز و استعارت که در کلام عرب است از
~~فصاحت و بلاغت است.
# اکنون بدانکه این کلام را نجم نجم یعنی اندک اندک نه بیکبارا بر
~~حبیب خود فرستاد، به قدر قابلیت امت، و استعداد ایشان. چنانکه
~~فرموده: وقرانأ فرناه لفراه علی النای علی مکث2. یعنی: فرو فرستادیم قرآن را، که
~~جدا کرده بودیم، حکم آن در هر وقتی جهتی تفاوت استعداد آدمیان در
~~هر وقتی، تا بخوانی به ایشان در مدتی مدید معین بتدریج. پس چون
~~استعداد مختلف بوده، و پغمبر مأمور به ابلاغ آنچه بروی فرومی آید، تا
~~بیان کند به امت به قدر استعداد هر یکی در وقت خود، و به قدر فراخی
~~سینهآ پیغبمر انشراح سینهآ امت ظاهر می شود، و شمول دعوت نیز بر آن
~~مترتب می گردد.
# نمی بینی که در بدایت از آمدن جبرئیل، علیه السلام، متغیرمیشد،
~~و در نهایت متمکن بود، و ازوی درمی گذشت. در اول حال آیت آمد
~~که خویشان نزدیکتر خود را بیم کن وبترسان از ما، کما قال،
~~سبحانه، وآذر عفهتی الاقرین3 . دیگر آیت آمد: لتذراة القری ومن حولها4 ، که
~~فرستادیم ترا تا بیم کنی اهل مکه و گردا گرد آن را. دیگرآیت آمد: ولا
~~آنتناک لاطحاقة لیناس بشیرا وتدیرا5؛ یعنی نفرستادیم ترا ای محمد مگر از برای
~~مردمان. وتلقی کردن کلام جبرئیل، همچنین به تفاوت حال پغمبر
~~بود، علیه الصلوة والسلام . نمی بینی [81 را که می فرموده در آیتی: ولا

PageV01P207

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0189.png)

~~تغجل ms145 بالفرال1 ، وجای دیگر: ولا یتحرد به لسانک2 . یعنی: بر وی چون کلام
~~فرود نمی آمد، برای ضبط آن زبان را به تعجیل حرکت میداد. خدای،
~~تعالی، نهی فرمود از حرکت زبان به ضبط آن، تا دل را متوجه دارد که هر
~~چه در دل قرار گرفت، زبان بیان آن میتواند کرد، و اگر به زبان بسی
~~چیز بداند، و دل از3 معانی آن بازماند، بیان آن به زبان کردن، تمام
~~نداند.
# همچنین درتأثیر کلام به حسب استعداد انام، تفاوت ظاهر شد، از آنکه
~~در اول این آیت فرو آمد: لکم نیکم ولی دین4 ؛ بگوای محمد نه ما را با شما
~~جنگ وماجرا است، و نه شما را با ما5 چون و چراست، شما به
~~گمراهی خود و ما به حکم خدای ملازم هدایت خود. دیگر چون
~~استعداد6 وانشراح وقابلیت بکمال رسید، آیت آمد که همهآ کافران و
~~مشرکان را بکشید، تا دین مسلمانی همه عالم را فرو گیرد، و دین خدا از
~~هوی جدا گردد.
# پس عارف7 می داند که نسخ احکام والفاظ کلام واختلاف امرو
~~نهی همه بحقیقت از روی حکمت و ارشاد بوده، و در وقت خود اختلاف
~~ندارد، به حسب آن قوم و آن زمان و آن کس. و از این سبب قرآن را
~~ظهری وبطنی و حدی و مطلعی هست که تا به قیامت، همه امت هنوز
~~معنی ظهر آن،8 تمام، ندانستهاند، تا به بطن، وآن بواقی، خودکی رسند9.

PageV01P208

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0190.png)

# اگر کسی حقیقت قرآن از مشاهده و عیان در نیافته، بروی باد که
~~تقلید امامان و علمای ربانی از دست ندهد، واگر در یافته، بر قول ایشان
~~اقرار کند، و سر بنهد. و آن حقایق را نیز به قدر استعداد عطا می دهد به
~~طالبان، [81 پ] تا قدم خود را از صراط مستقیم بیرون ننهند، وبه وهم و
~~شک وجهل جماعتی که از سر حماقت و عقل مکدر به هوی، سخنانی1
~~می گویند در ms146 کلام حق، تعالی، هیچ گوش، به آن نیاورد.
# اما چون خواهی2 که فرارسیدن لطیف به چیزی کثیف بدانی،
~~بخوان آیت: وسع کزسیه السموات ولازض 3 . یعنی: فرا رسیده کرسی حق به همهآ
~~آسمانها، وزمین محیط گشته به همه عالم آفاق و افلاک.
# وچون می خواهی که زمین را بدانی که کروی است، چنانکه
~~حکما گفتهاند و دیدهاند، این حدیث از سید حکما و سند علما و زبدهآ
~~کاینات بشنو که فرمود، صلی الله علیه وسلم، که تشبیه کرده زمین را به
~~آسمان، که چون گوی است در بیابان.
# و چون می خواهی که بدانی فلک ثوابت4 را، بخوان: والیماء ذات
~~البروج5، که آن آسمان دنیاست که به مصابیح ستارگان آراسته شده، و
~~هیچ شک نیست در این که، دوازده برج، که فلک نهم تقدیر کردهاند
~~حکما، در فلک ثوابت به آن ستارگان تقدیر می کنند که به حس و عقل
~~مفهوم شده وجود این ستارگان در آسمان هشتم که، آن را افلاک ثوابت
~~می گویند.
# و اهل مشاهده و حقیقت به نور حق دانستهاند که هر6 چیزی، که

PageV01P209

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0191.png)

~~واقع می شود در دنیا، از صلاح و فساد، مرتب است به امر خدا در فلک
~~ثوابت، از برای آنکه کواکب سیاره مخصوص است به هفت آسمان، تا
~~مادامی که آن کواکب در برجی از بروج در می آیند، آن کواکب را اثر
~~سعادت و نحوست ظهور نمی یابد در دنیا، میان خلایق. و از این [سبب]
~~فلک هشتم را دنیا می گویند. وچند آیت براین، [که] گفتیم، دلالت
~~می کند. قوله، سبحانه، انا زینا السماء الدنیا [82 ر] بزیته الکواکب1 ، الی آخر
~~الآیتین . دوم: ولقد جعلنا فی السماء بروجا وزیناها للناظرنن،2 الی آخر ثلاث آیات،
~~بقوله سبحانه: فاتبعه شهاب مین3. معنی آیات این است که: ما آراستیم و
~~زینت دادیم آسمان دنیا را به آرایش ستارگان، و نگاهداشتیم اسرار
~~کلام واسرار اخبار غیب را از شنودن شیطان مردود، مگر ms147 که به دزدی
~~گوش دارد شیطانی رجیم، و نور کواکب او را دریابد، و بسوزد، تا
~~دیگری را مجال صعود نشود به آن آسمان، و امکان دارد که کواکب از
~~سمای دنیا باشد، یعنی ثوابت، و از سیارات نیز باشد.
# دیگری فرموده که: گردانیده ایم در آسمان بر جها، تا بدانی که همه
~~به تقدیر خدای عزیز حکیم است، و آن نور که فرو می ریزد بر شیاطین
~~ستاره بعینه فرود نمی آید، از آنکه یقین این است. پس نوری از آن برق
~~میزند، و خدای تعالی او را قدرت آن میدهد که شیطان را رد می کند از
~~صعود.
# پس چنانکه گفتیم؛ فلک هشتم سمای دنیا دان که، محل تجلی
~~حق است به لفظ «إلی»، چنانکه عرش محل تجلی حق است به لفظ
~~«علی»4 وهرچه در دنیا ظاهرمی گردد، از5 زندگانی و تدبیر معاش و

PageV01P210

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0192.png)

~~موالید ثلا ثه و غیر آن، بواسطهآ این هردو ظاهر می شود از برکت تجلی .
# و آسمان جسم است، و عرش جوهر، از آنکه از جوهر عقل حاصل
~~شده بی واسطه، واین آیت که فرمود که : «شبحان الله الذی خلق سبع
~~سلماوات ومن الازض منتهن»، دلالت می کند که از این هفت آسمان،
~~آن هفت می خواهد که، سیارات بیان کردیم در آن، و از هفت زمین،
~~هفت اقلیم مراد باشد، که هر اقلیمی تعلق به یکی از آن هفت سیاره
~~دارد. چنانکه مشاهده می کنیم2 تأثیر آن در [82 پ] هر اقلیمی که
~~مخصوص به آن سیاره [است] وآن تأثیر به امرحق است، جل ذکره.
# و اگر می خواهی که به نص صریح بدانی که هر کوکبی را فلکی
~~معین است، آیت «کل فی فک یمنبهون»3 بخوان. یعنی: هر یکی از آن
~~سیارات هفتگانه در فلکی سیر می کنند، همچنانکه4 کشتی در آب
~~سیاحت کند، و یقین داند که حیاتی دارند، از آنکه حرکات نظامی
~~دارند، و نمی باشد که این ms148 حرکات نظامی [داشته باشند] مگر در
~~زندگانی. و آن دلیلی دیگر که در حیات ایشان دلالت می کند، آن
~~است که همچون ذوی العقول5 به «واو» و «نون» جمع کرده ایشان را.
~~پسن حیات ایشان از جوهر نفس باشد و عقل ایشان از جوهر عقل که
~~مخصوص اند آن دو فیض نفس و عقل به هر فلکی از افلاک نه گانه. ولفظ
~~«یسجون» دلیل است از روی مجاز، و تفهیم می کند مرخلایق را که فلک
~~تدو یر که در فلک حامل همچون بیضه ای در دریا، و ستارهآ سیاره در فلک
~~تدویر همچون ملاح است در کشتی.

PageV01P211

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0193.png)

~~و مر افلاک [را] سه حرکت است: یکی از مشرق به مغرب، واین
~~حرکت مخصوص1 است به فلک نهم.
~~و حرکتی دیگر از مغرب به مشرق، واین مخصوص است به فلک
~~هشتم.
# حرکت سیوم آنکه، به آن حرکت رجعت کواکب سیاره بدانی، و
~~اقامت و استقامت ایشان [فهم کنی]، و سرعت و سیرگرانی رفتن هر
~~یکی [ادراک کنی] . واین حرکت مخصوص است به فلک تدو یر.
# اما این رجعت کواکب را از قبیل رجوع فلک تدو یر بدانی که حاصل
~~شده او را از حرکت مخصوص به فلک حامل خود، تا آنجا که می کند
~~حرکت به غیر آن فلک؛ اما این است که فلک تدویر، درمیان فلک حامل
~~مرکوز است، واو را حرکتی خاصه نیز هست به آن فلک تدویر، غیر از
~~حرکت [83ر] فلک حامل، از آنکه می گردد بر نفس خود، در میان فلک
~~حامل. و در نظر ما چنان متخیل می گردد، آن وقتی که حرکت او
~~مناسب حرکت فلک حامل3 نیست که مکررا رجعت کرده.
# دیگر بدانکه سرعت در وقتی میباشد، و بطو، که خلاف سرعت
~~است، در وقتی، و اقامت در وقتی، و استقامت در وقتی . و چون
~~میخواهی که بشناسی که افلاک ایمن5 است ازخرق و التیام، بخوان:
~~وما لها من فروج6 . یعنی: ms149 نیست آن آسمانها را هیچ فرجه [ای] .
# وچون میخواهی که بدانی که کواکب ثابته و سیاره دو مشرق دارند

PageV01P212

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0194.png)

~~ودو مغرب، بخوان آیت: ر التفرقن وره التغرتن1 . یعنی: پروردگار را
~~دو2 مشرق و دو مغرب حضرت اوست، که آن کواکب به فرمان و حکم
~~دو حرکت دارند3: یکی جبری، دوم طبعی؛ که ایشان ثابت شده [اند].
# و چون می خواهی که بدانی که ستارگان را بطبع چند مشرق و
~~مغرب است که، ظاهر می شود در هر ماه، مشارق و مغارب جبری؛
~~بخوان: رب المثارق والمغارب4 . اما باید که بدانی این معنی که مشرق جبری
~~[وا مغرب طبعی5 است، و نمیتوان شناخت آن را مگربه رصد.
# و چون میخواهی که صلابت اجرام6 افلاک بدانی، به نص صریح،
~~موافق آن حکمی که عقل صحیح می کند به نورحق، تعالی، بخوان: وبتث7
~~قوقکم سبعا شدادا.8 . یعنی: بنا کردیم بالای سر شما هفت آسمان سخت
~~محکم.
# ویقین دان عروج حضرت مصطفای مجتبی [را]، صلی الله علیه-
~~وسلم، درشب معراج، از برای آنکه خدای، تعالی، آفریده به قدرت ماده،
~~که حکما آن را هیولی می گویند، و قابلیت آن دارد این10 ماده که هر
~~صورت که حق، تعالی، میخواهد می آفریند به وی. و مثال ماده
~~[83 پ] چون شمع دان، که قابل همه صورتی هست، که آدمی آن را
~~صورت سازد، اگر خواهد. پس چون میخواست حق، تعالی، عروج

PageV01P213

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0195.png)

~~پیغامبر خود، چنانکه ناقهآ صالح را از سنگ خاره بیرون آورد، بی آنکه
~~سنگ شق شود، او را نیز بر آسمان گذرداد، بی آنکه آسمان شق شود، از
~~آنکه خداوند، سبحانه، بر همه چیز قادر است، و هر کس که مطلع باشد
~~براحوال ابدال واصحاب الیاس وخضر، علیهما السلام، این معنی را به
~~چشم سر دیده باشد، که ایشان از دیوار در می آیند و از درهای بسته،
~~چنانکه هیچ سوراخی و رخنه ای1 پیدا نمی شود.
~~پس میباید که ایمان ms150 آوری به کمال قدرت حق، تعالی، و
~~بی گمان باشی به معجزات و کرامات، و مقر ومعترف باشی به کمال
~~عجز عقل از ادراک حقیقت آن حالات، تا به برکت آن تصدیق واقرار
~~حقیقت، آنچه در قرآن و حدیث آمده، برتوروشن گردد، وباید که این
~~آیت را میخوانی، ولؤآن قرانا سیرت به ألجبال، 2 الی آخر. و با تحقیق بدانی، و
~~تصدیق کنی که، می فرماید: واگربوده یا باشد قرآنی که کوه به آن روان
~~شود، یا زمین به آن پاره گردد، یا مرده به آن زنده گردد، این3 قرآن
~~است. از برای آنکه چنین نیست که جاهلان تصور میکنند، بل که
~~مرخدای راست هر امری که واقع می گردد از روی آفرینش، و از راه
~~بینش.
# و اگر تحقیق این سخن می خواهی، در این آیت نگاه کن که حق،
~~سبحانه، خبر داده بقوله: یاناز کؤی بردا و سلاما قلی ازاهیم4 . طبیعت آتش
~~سوزندگی و نیست کنندگی است، چون امر الهی به وی رسید، آنچه
~~خاصیت طبع او بود، از او زایل شد. همچنین آهن سخت را در دست
~~داود نبی، علیه السلام، همچون موم نرم گردانید. [84ر]

PageV01P214

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0196.png)

# اما ماده را چنان ندانی که حکما گفتهاند که، چون صورت را از
~~خیال خود مجرد کردی، آن معنی را ساده دانی. و به قدم هیولی نیز
~~متکلم میشوند که، ایشان ماده را بیش ازاین ندانستهاند که، هر صورتی
~~را مادهای هست که این صورت بدان ماده1 قایم است، و ظاهر نکرده اند
~~که از کجا حاصل میشود. پس از سخن ایشان قدم عالم لازم می آید.
# و آنکه متکلمان گفتهاند که هر جسمی که هست نهایت او جزئی
~~است2 که متجزی نمی گردد. و آن جزو لایتجزی را جوهر می گویند،
~~که قیام جسم3، به جوهر است. این سخن هر چند بهتر از سخن
~~حکماست، فاما جوهر صورت همان است که بیان کردیم که از فیض
~~عقل حاصل ms151 می شود، و در آن تعقلی که کرده که، جوهری است در
~~افاضت؛ و جوهر ماده از آن تعقل که نفس و امکان خود دانسته، و آن هر
~~دو جوهز بالاتر از جسم مؤلف و مرکب است، و به این چشم نمیتوان
~~دید، و آن را مفرد افاضی می گوییم.
# اما جزو لایتجزی عبارت است از بدن ذری که از آن4 ذریت که در
~~پشت آدم صفی بود، علیه السلام، حق، تعالی، همهآ آن ذریت را مصور
~~کرده و ندای «لنت بربکم»5 در داد، و ادراک آن داشتند که ندای حق،
~~تعالی، فهم کردند، جواب دادند بقوله، تعالی، قالوابلی6 .
# اکنون همچنانکه دانسته [ای] که جمیع جن وانس، از آدم ظهور
~~یافتهاند، از آن ذریت با هر یکی ذره [ای] همراه شده، و در این عالم
~~تربیت مییابد از جنس خود، تا بعد از مرگ اختیاری در گور، و هرجا

PageV01P215

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0197.png)

~~که باشد ادراک تتعم و تألم، که به روح وی می رسد، تواند کرد، و روزا
~~قیامت همچنایکه اجزاء آهن به سنگ مغناطیس میپیوندد، چون حایلی
~~و حجابی در میان نیست به یکبار، ذرات [84 پ] ذریات آدم، هریکی
~~به جوهر روح خود پیوسته گردد. چون فیوض ازتصرف بازایستد، و عالم
~~مبدل گردد، و آن جژ لایتجزی هرگز تحلیل نمیپذیرد، وجزو بدن
~~کسی نمی شود به دلیل حدیث مروی از نبی امی، صلی الله علیه و سلم،
~~بقوله: کل این آدم یتلی الاعجب الذنب ومته رکب الانسان . یعنی: هرچیزی که از
~~بدن پسر آدم است، پوسیده و ریزیده شود، و تحلیل یابد، مگر عجب
~~الذنب که در میان استخوان آخر مهرهآ پشت است واصل بدن آدمی
~~است.
# دیگر اگر میخواهی که بدانی باران را که حادث می شود به سبب
~~اتصالات علوی، که منجمان آن [را] «فتح الباب» می گویند، این آیت
~~بخوان که حق، تعالی، فرموده: فقتخا آنواب السماء بناء منهیر2؛ یعنی: گشاده
~~کردیم ما درهای آسمان به ms152 آبی ریزان.
# واگر می خواهی که بدانی که علم نجوم، علم انبیا بود، بخوان این
~~آیت [را]: فتطرنظرة فی التجوم، فقال انی سقیم3 . دیگر اگر اعتراض کنند جمعی
~~ازبی فهمی وجهل که رسول، علیه الصلوة والسلام، فرموده: من آمن بالتجوم
~~فقذکفر . معنی حدیث این است: هر کس که ایمان آورد به نجوم، بدرستی
~~که کافر شد. و همچنین فرموده: کذب المتجمون وزب الکغبه . دروغ گفتند
~~منجمان به حق پروردگار کعبه. پس چون چنین فرموده، تو از کجا
~~می گویی که علم نجوم ثابت است؟ جواب آن است که رسول، صلی
~~الله علیه وعلی آله وسلم، آنچه فرموده، راست فرموده، اما شما معنی آن

PageV01P216

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0198.png)

~~فهم نکردهاید، چه این کفر مشهور است که منجمان گفته بودند که فلان
~~روز باران خواهد بار یدن1. وحضرت مصطفی، صلی الله علیه وسلم،
~~باران را که [85 را فرو آمده بود، در آن روز دست میزد، و بیرون
~~می ریخت ومی گفت: دروغ گفتند منجمان، اکنون در آمدن باران
~~دروغ نبود، اما در آنکه باران از نجوم می دانستند که به خلق و احداث آن
~~نجوم است، و به استقلال، بی حکم خدای ذوالجلال، باران می فرستند
~~ستارگان، ازاین سبب دروغ گفتند، و کافرشدند ایشان، و هر کس که
~~سخن ایشان را نیز در این معنی باوردارد، کافراست.
# آما اگر نجوم را مسخرامرحق دانی، چنانکه2 واقع است، و تدبیر نظام
~~عالم بواسطهآ ایشان فهم کنی که، درهر یکی از آن نجوم، خاصیتی نهاده
~~حق، تعالی، که از دیگری آن ظاهر نمی شود، و در اجتماع آن ستارگان
~~دیگر خاصیتی نهاده که از هریکی حاصل نمی گردد؛ هیچ کفرو بدعت
~~نباشد، چه حق، تعالی، سوگند یاد می فرماید به مواقع النجوم، اگر وقوع
~~نجوم را اثری نبودی، حق، تعالی، یاد نکردی. و این بیچاره در اثبات
~~آنکه بیان کردهام، و می کنم، خود را صادق میدانم، که نیرات
~~علویات، آیات بینات و نظام مملکت الهی ms153 اند که به حکمت خداوندی و
~~فرمان او وسایط ارزاق واحوال وآجال وشادی و اندوه خلایق شدند.
# و اگر کسی مجادله کند با تو که باران از آسمان است نه از ابر،
~~چنانکه علما می گویند، به دلیل این آیت که فرموده: وزنا من السماء فاء
~~ثبارکا . و مفسران گفتهاند که در آسمان کوههایی چند هست ازیخ که
~~باران از آن فرو می آید. جواب ده او را بی مجادله که اشتقاق سما از
~~سماوات است، و عرب ابر را نیز «سما» نام می برد، و بام خانه را

PageV01P217

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0199.png)

~~«سماوه» می گویند.
~~اکنون سزاوار می بینم این سخن را که آن کوهها که مفسران
~~[80 پ] گفتهاند فلک زمهر یردانی که علوی دارد بر زمین، و تأویل به
~~آن کنی که واقع باشد، ومطابق لغت عرب، وموافق عقل، تا محتاج
~~نگردی به تأویل دور از معنی، چه اصل در مسأله ترک تأویل است،
~~مگر که مضطر گردی، بعد از آن تأو یلی کنی، که مطابق واقع باشد، از
~~آنکه این معنی که گفتیم: باران فرو می آید از فلک زمهریر، هم به لغت
~~عرب وهم به حکم عقل وهم به معنی آیت تأو یلی راست است.
# دیگر اگر کسی با تو مجادله کند که فلک قمر آسمان دنیاست که ما
~~ستارگان را بر آنجا می بینیم. جواب آن است که هر ستاره ای1 که
~~مینماید از آفتاب و ماه ودیگر کواکب، همه ازاین آسمان میبینیم که
~~به زمین نزدیکتراست، و مزین است به انوار کواکب . فاما هرچه
~~سیاره است، چنانکه گفتیم، هریکی از فلکی نورمی بخشد، و هرچه
~~کواکب ثابته است از سماء ذات البروج مینماید، چه آسمانها را همه
~~شفاف ونفور نور دهنده2 گردانیده حق، تعالی، به غیر از جرم ماه که
~~صقیل3 وکثیف است، تا به صقالت نور آفتاب قبول کند، و در شبهای
~~تاریک جهان را روشن گرداند، و میوههای گونا گون را به پروراند، ms154 و
~~چند فایدهآ دیگر4 به کثافت آن نورنگهدارد که، اگراین دو صفت
~~نداشتی، همچون افلاک نور را بگذرانیدی، ونگهداشتی، و تحقیق این
~~سخن در وقت خسوف قمر و کسوف شمس در یابی، اگر تأمل کنی.
# دیگر بدانکه اگر افلاک شفاف نبودی، هرگزهیچ کواکب به تو

PageV01P218

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0200.png)

~~نموده نشدی، و فایدهآ خود از آن نتوانستی برگرفتن. اما فایده مانند آن
~~[است] که در بیابان و در یاها، به علامت آن میروی، وطعم ولذت
~~میوهها به آن ستارگان ظاهر می گردد، ومعدن ونبات و حیوان به آن
~~فیوض سیاره [86ر] وثوابت تربیت مییابند، لیکن می دانیم که یکی از
~~سه کس با تو، دراین که گفتیم، مجادله کنند، یا جاحدی عنید یا
~~منکری عتید ازحب ریاست وجاه پلید، یا جاهلی بلید، که پیروی
~~می کند از تقلید.
# پس بگو اوا آن جاحد [را] آنکه حق، تعالی، فرموده: مایجادله فی آیات
~~الله الا الآذین کفروا1 . یعنی: مجادله نکند هیچ کس درآیات کلام خدای،
~~تعالی، مگر کسانی که کافر شدند. و بگومرآن متکبر را، آنکه خدای،.
~~تعالی، فرمود: ان فی صدور هم الا کنرها هم یالغنه2 . یعتی کسانی که مجادله
~~می کنند، در آیات3 خداوندی بی حجتی، عذاب خدای، تعالی، به حال
~~ومال4 ایشان تاختن آورد زود؛ از آنکه نیست در سینهآ ایشان جز کبر
~~چیزی، و نمی رساند آن کبر ایشان را به هیچ مرادی که رضای حق،
~~تعالی، در آن باشد. و بگو آن جاهل بلید را [آنکه خدای، تعالی،
~~فرمود] : ان الدین یجادلون فی ایات الله بفیر سلطان آنا هم، کبر م فتا عند الله وعند الدین أقثواء .
~~یعنی: بگو ای محمد بدرستی کسانی که مجادله می کنند در آیات
~~خدای، تعالی جل ذکره، بی سلطانی واردی؛ بدرستی که بزرگ7 شد
~~ایشان را دشمنی نزدیک خدای، تعالی، و نزدیک مؤمنان از جهل و

PageV01P219

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0201.png)

~~افسردگی که ایشان را بود و بر آن جهل و تقلید [مصر بودند ] .
~~پس اولی ms155 و سزاوارتر آن است که هرشب و هر بامداد این دعا را از
~~میان جان بخواند: آمنت بالله وبما لجاء من عند الله علی مراد الله وامنت برسول الله وبما لجاء من
~~عند رسول الله علی مراد رسول الله وتبرأت عن جحد الله و عن جحد رسول الله والا لخادفی کلام الله و
~~کلام رسول الله و جدال اهل الله ألواقفین علی آشرار کتاب [الله] وسنة رسوله1 فإلحقیقة والطریقة
~~[86پ] والثریعة ؛ تا به برکت این راه یابد به آنچه بیان کردیم، از برای
~~آنکه مجادله کردن به حکم آیتی که فرموده: ومن الناس من یجادله فی الله2 بغیرعنم
~~ولاهدئ ولا کتاب عیرا ، الی آخر الآیتین، جز تکبر و دشمنی، چیزی ثمره
~~نمی دهد. معنی آیت این است که: هر کس مجادلت کند بی علم لدنی
~~حقیقی وبیهدایتی طریقی که از راه طریقت یافته، و بی کتابی روشن
~~شرعی که از راه طریقت یافته، وبی کتابی روشن شرعی که از راه گذر
~~علم شرع دانسته، صفت او این است که به روش خود به تکبر ناظر
~~است، واز اهل مجلس که حق گویند، غافل وقاصر.
# اکنون بدانکه مقصود این بیچاره از آوردن این کلمات دو چیز بوده:
~~یکی منع کردن جاهل از تفسیر آن کلامی که به معنای آن از روی
~~حقیقت وطریقت و شریعت محیط نشده، و به تقلید صرف چیزی را
~~اعتقاد کرده4، و معنی آن ندانسته. این چنین کس اگر جدال کند با
~~اهل حق، در میان5 ضلالت و آتش هوای نفس هلاک گردد، و دیگران
~~نیز به سبب او هلاک شوند، از آنکه بیشتر خلایق در علمی که دارند، به
~~عمل6 مقرون نگردانیدهاند که ایشان را در آن سر اخلاص ویقین و توحید

PageV01P220

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0202.png)

~~و تفرید روی نماید، وعروس حقایق غیبی ازتتق غیب روی بگشاید.
~~[پس] در گرداب سرگردانی و ظن و خیال و وهم و شک مبتلا شدهاند،
~~و به هوای نفس هر چه ایشان ms156 را موافق معاش و انتعاش و جلب حطام
~~وجذب جاه حرام وتسخیر عوام بوده، بر آن یک جهت مبصرا گشته، و
~~مطابق و غیر مطابق را از دیگران نفی کرده، تا از این سبب چند کس از
~~حکما طعن کردند بر علمای اسلامی که هرچه [87 ر] ایشان گفتند،
~~بعضی موافق بوده، و بعضی نبوده. چون همه [را] رد کردند، ایشان بر
~~مذهب باطل خود محکم تر شدند، و در آن دام یونانی به تلطف زبانی
~~گرفتار شدند، و غافل گشتند. ایشان نیز از حکمت عملی2 که مثمر
~~شعور حکمت ازلی بوده دور شدند و3 خلفای شیاطین شدند در گمراه
~~کردن خلق خدای.
# مقصود دوم آنکه مشهور کنم غلط جاهل [را] به تفسیر کلام حق،
~~تعالی، که جمعی در این روزگارپیدا شدهاند که ذکر ایشان در باب4
~~بعد از این کرده خواهد شد، و حال آنکه حرمت کلام الهی ندانستند، و
~~استخفاف کردند بر کلام خدای، تعالی، و احادیث نبوی که این هر دو
~~مطابق واقع نیست، و بدزدیدنده عقل بعضی زیرکان دنیاپرست، به آن
~~مزخرفات و طامات و کفریات خود، و تغییر و تحریف معانی کلام
~~وحدیث کردند، به چیزهایی که هیچ عقل نپسندد، و نمازو روزه را رها
~~کردند، و سر به گریبان فرو بردند6، و دعوی الحاد و زندقه می کنند. و
~~این معنی را سید کاینات، صلی الله علیه وسلم، خبرداده که: در آخر

PageV01P221

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0203.png)

~~الزمان دجالان کذاب باشند، وهر که به ایشان به نهی و منکر مشغول
~~نگردد، به دست یا به زبان، یا به دل، از مسلمانی هیچ نداشته باشد.1
~~اکنون چون دانستی که مراد از این کلمات اظهار حق بوده در آنچه
~~به تحقیق دانستهای و دیدهای و شنیده ای، و اظهار نفس مراد نبوده، باید
~~که مطالعه کنی این نسخه را، و از سر بیان و صدق بعد از عمل آن دعا
~~می خوانی با فهم جانی و می گویی: تصدیق ms157 می کنم آنچه مراد خدای
~~است ومراد رسول،2 تا به دولت حقایق آن مشرف گردی از روی عیان،
~~وبیان بعد العرفان.
# اما هیچ کسی را ممککن نیست که عالم کبیر بالجثه [را]، که آن
~~سر3 مخلوقی [87 پ] است، که غیر آدمی فهم کند، مگروقتی که عالم
~~صغیر بالجثه وکبیر بالمعنی [را]، که آن آدمی است، از روی مشاهده
~~وعیان بشناسد، ازآن جهت که هر کس که خود را نشناسد، غیر خود را
~~نشناسد، واز شناختن این هر دو عالم، شناخت حضرت عزت حاصل
~~گردد، به حکم حدیث: من عرف نفسه ققد عرک ربه؛ معنی حدیث
~~این است که: هر کس که نفس خود را بشناخت به آنکه مخلوق است،
~~خداوند خود را بشناخت که خالق است. وچون نفس خود را بشناخت
~~که از ترکیب بسیار حاصل شده، پرورگار خود را بشناخت که از کثرت
~~و ترکیب منزه است، و وحدت خاصهآ اوست، وچون نفس خود را به
~~نقص وعیب و جهل بشناخت پروردگار خود را بکمال و نزاهت و علم
~~بشناخت، وچون نفس خود را دید که مربوب است، پروردگار خود را
~~شناخت که پرورانندهآ هر محجوب است، و چون عجز خود مشاهده کرد،
~~پروردگار خود را به قدرت ملاحظه کرد.

PageV01P222

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0204.png)

# پس یقین دان که: عالم کبیر از روی مثل، یک شخصی است که
~~افلاک بدن ظاهر محلول اوست، وعناصر اربعه وچهار طبع، که آن
~~سردی وتری و گرمی و خشکی است، در وجود این عالم کبیر بالجثه به
~~جای چهار طبع وجود انسانی است. وچهارخلط1 او، که سودا و صفرا
~~وخون و بلغم است، و کواکب ثابته و سیاره به جای حواس ظاهر و باطن
~~اوست، وقوتهای خادمه ومخدومه، که در آدمی میباشد، به جای آن در
~~این عالم کبیر بالجثه قوای صالحه مطیعه ملایکه است، وقوای فاسده
~~مستکبره شیاطین، ونفوس فلکی وعقول فلکی بجای لطیفهآ قالبی است
~~که در انسان موجود است، [88ر] ونفس کلی، ms158 که عرش است، بجای
~~لطیفهٔ‌ نفسی انسانی است، وعقل کلی، که لوح محفوظ است، بجای
~~لطیفهآ قلبی انسانی است، ومداد نوری بجای لطیفهآ سری انسانی است، و
~~دوات نونی بجای لطیفهآ روحی است، و قلم قدسی، که پنهان است از
~~چشم عقل، بجای لطیفهآ خفی2 انسانی است، وفیض که ازحق، تعالی،
~~فایض می گردد، به صفت واجدی در وقت تجلی ، تا شناخته شود،
~~بجای لطیفه حقی3 است که بی واسطه از حق مبین فیض می گیرد، و
~~عالم شهادت بجای ظاهر بدن انسانی است، که چشم ظاهر میبیند آن
~~را، و عالم غیب بجای غیب باطن انسانی است، که بصیرت باطن آن را
~~می بیند، وموالید4 ثلاثه در عالم کبیر بالجثه، یعنی معدن ونبات و
~~حیوان، بجای حروف و اباجاده و کلمات است، و انسان، که خاتم
~~التراکیب ومطلوب لنفسه وحامل امانت و آیینهآ جمال وجلال الهی
~~است، آن کلام کامل است که در هیچ عالم، مثل او نیست، وخاموشی

PageV01P223

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0205.png)

~~برآن کلام کامل واجب است از روی نیکویی و تمامی. اما کلام پاک
~~آدمی بجای نیک بخت است و کلام خبیث او بجای بدبخت در عالم کبیر
~~بالجثه، وبهشت دراین عالم، بجای شعور متکلم است در انسان به پاکی
~~و خوشی و در پافتن تنعم به آن، و دوزخ در مقابل شعور انسان است به
~~پلیدی و متألم شدن ازآن، و ربع مسکون که ظاهر است از روی زمین و
~~مستقر موالید وقابل کون وفساد است، بجای بدل مایتحلل انسانی است
~~که در هر چشم زدنی نیست میشود، و دیگر بدنی نو [88 پ] او را
~~تحلیل می کند، وکوهها بجای استخوان بدن آدمی است، وجویها بجای
~~رگهای آدمی، و درختان بجای مویهای [وی]، و هفت اقلیم بجای
~~هفت اعضای1 آدمی، که دودست و دوزانو و دوپای و یک سراست، و
~~باقی را بر این قیاس می کن، و استنباط می کن2، اگر از اهل قیاس
~~واجتهادی.
# و ms159 یقین دان که مر خدای راست پادشاهی آسمانها و زمینها، و
~~ملکوت هرچیزی به ید اوست، و به وی بازمی گردد هر3 امری که بوده
~~و هست و خواهد بود. پس باید که او را پرستش کنی و اعتماد بر کرم و
~~وعدهآ او قوی داری، که آن حضرت، غافل نیست از آنچه شما می کنید،
~~و به عمل می آورید4 . حق، تعالی، هرچه در عالم آفاق و انفس بوده و
~~هست، در هر چیز که مصلحت ملک و ملکوت خود دیده، و می فرماید:
~~وفی اتهیکم اقلا تبصرون5 . تا تحریض کند خداوند آن عقولی را که همیشه
~~ذاکراند در حالت قیام وقعود و رکوع و سجود، وخفته و بیدار، و لاجرم
~~دیدهآ ایشان به عالم غیب باز شده، و تنزیه می کنند پروردگار خود را

PageV01P224

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0206.png)

~~که، هیچ چیز[به] باطل نیافریده، و هیچ عمل به عبث نکرده.
# اما این معنی را در سیر و سلوک می دانند که در آفاق و انفس سیر
~~می کنند، و آنچه دیدهاند به زبان می آورند، و می گویند: ربناما خلقت قذا
~~باطلا1 . تویی دانای غیب و شهادت، و تویی قادر حکیم، در محکم
~~گردانیدن موجودات خود، چنانکه خواسته ای که موجود گردند، و تمام
~~گردانیدن آنچه خواسته که در او تمهید می کنی. خداوند2 امور خاص و
~~عام3 بر وجه انتظام تویی، وتویی توانا، علی الاطلاق، در تبدیل وافنا
~~[89 را و اهلاک، ومقدسی از آنکه چیزی از مخلوقات که آفریده ای تو آن
~~را، معدوم4 صرف گردانی، از آنکه قدرت تو تعلق به چیزی نگیرد، که
~~خالی باشد از حکمت، و معدوم گردانیدن بعد از ایجاد دور است از
~~حکمت. اما فنای صورتها و هلاک معانیها در غلبهآ نور تجلی و هر صورتی
~~که مبدل گردد، بهتر از آن صورت روی نماید، که لایق اهل آن زمان
~~باشد، ومستعد آن صورت.
# و در اینهلاک و فنان، که بیان کردیم، حکمتهای ms160 بسیار است،
~~فطانت ودریافتن آن معنی تعلق با اهل الله دارد، خاصگیان حضرت،
~~که قرآن را به تازه رو یی می خوانند، و معانی آن از حق میداند، وزود
~~باشد که یاد کنیم در باب چهارم تنزیه حق، تعالی، از موجود گردانیدن
~~ری که در اوا حکمت نباشد، وخاصیت نباشد، وبیان کنیم بطلان
~~مذهب اهل ضلالت و شقاوت و خسران، از آنکه گفتهاند به تعلیم
~~شیطان، وه ما رد کنیم او را به نورخدای واهب مستعان.
# *****

PageV01P225

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0207.png)

# در تنزیه خداوند واجب الوجود از هرچه خاصهآ ممکن الوجود است،
~~وباطل گردانیدن اتحاد وحلول وتناسخ، به برهان قاطع، حاصل ازنور
~~ساطع، که منور گردانیده به آن1 نور چشم دل مستمع ذاکری که نهاده
~~سر برعتبهآ شارع مشفع شافع، تا او را مدد کند روز حشر جامع از آنکه بلند
~~است علم شفاعت او بی مانع و دافع.
# بدانکه همچنانکه بیان کردیم که واجب است اثبات ذات واجب
~~الوجود، از برای انتهای سلسلهآ احتیاج در وجود و درفیضان جود، تا باشد
~~عطای جود وجود آثار ممکن الوجود که متساوی الطرفین می باشد در بود و
~~نابود.
# همچنین لازم است [89 ر] و واجب که، بدانی و اعتقاد کنی که
~~هیچ مخلوقی از ملایکه و انس وجن در تقرب حضرت عزت به مرتبه [ای]
~~نرسد که نام و معنی بندگی از او بیفتد، بل که هرچند قرب بنده به حق
~~زیادت گردد، معنی بندگی، او را زیادت2 شود، از برای آنکه از
~~بندگی نفس و هوی خلاص یابد، وآن هستی که در وجود3 میدید، از

PageV01P226

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0208.png)

~~خود می دید؛ چه آنکه طاعت و معرفت بوده، و چه آنکه معصیت و ثروت
~~بوده، همه را ازحق، تعالی، بیند و داند. بزرگی در این معنی می گوید:
~~چندان برواین ره که دو یی برخیزدورهست دو یی زره روی برخیزد
# هد کنی جایی برسی کزتوتویی برخیزد
# اکنون بدانکه اتحاد باطل است. یعنی یکی گشتن مخلوق ms161 و خالق
~~[محال است] . از برای آنکه این معنی باطل می گرداند و جوب واجب
~~الوجود [را]. وبیان کردیم که وجود او واجب است ازلا وابدا . آما دلیل
~~بر بطلان اتحاد آن است که صادق نمی آید اتحاد دیگر، مگر آنکه دو
~~.چیز باشد که یکی شود. همچون سرکه و عسل که هر یکی چیری
~~دیگراند، چون به فعل و انفعال در هم آمیخته شدند، آن را سکنجبین
~~می گویند، از آنکه یک مزاج معین شد که مخصوص است به طمعی و
~~نامی معین، و این هر دو یکی می تواند شد، از آنکه هر دو چیز مخلوق و
~~مانند همدیگراند؛ اما مخلوق، که اثر فیض حق، تعالی وتقدس، است،
~~چگونه روا دارد هیچ عاقل که آن اثرممکن الوجود با ذات مقدس واجب
~~الوجود یکی گردد. و تومیدانی که مکتوب عین ذات1 کاتب نمیتواند
~~بود، و هر دو یکی نمی شوند با وجود آنکه [کاتب وا مکتوب هر دو2
~~مخلوق اند از برای آنکه [90ر] مکتوب اثر فعل کاتب است با وجود
~~امکان هر دو. پس واجب دان اقرار کردن به این که هیچ ممکن به
~~واجب متحد نمی شود، نعوذ بالله من هذا الاعتقاد بالا تحاد.
# بدان ای موحد طالب، به گوش هوش [بشوا و چشم دل بازکن
~~بدین بیدل وهوش، و دریافتن این معنی را از راه یقین طلب کن، و
~~ظلب دین3 متین از راه مجادله منطقی و اظهار نفس مهین [کن] که اتحاد

PageV01P227

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0209.png)

~~میان دو چیز میباشد. اکنون خالی نیست از این که، یکی عین یکی
~~دیگر می گردد یا نه. اگر نمیشود، اتحاد نباشد؛ و اگر میشود،
~~بنگریم که وجود این هر دو واجب است یا نه. اگرواجب است، لازم
~~آید ازاین اتحاد شرک، و شرک منفی است. چنانکه گفتیم به برهان در
~~باب اول، واگرواجب نباشد، خالی نیست ازاین که ممتنع است یا نه .
~~اگر ممتنع است که آن معدوم حقیقی است، ms162 محال است که معدوم باطل
~~با موجود یکی شود، از آنکه معقول نیست، و باطل است از روی حقیقت،
~~و اگر ممتنع نباشد، لازم آید که ممکن باشد، و اتحاد ممکن محدث به
~~واجب الوجود قدیم امکان ندارد، از آنکه ممکن نیست که حدوث از
~~ممکن زایل گردد، وقدم ازواجب، واین محال است در عقل و نقل.
# دیگر می گوییم: خالی نیست از این که، باقی میماند1، متحد
~~شده و آنکه نشده، بر آن حال اصلی خود یا نه؟ اگر باقی میماند، هیچ
~~معنی آن ندارد که اتحاد باشد؛ واگر باقی نباشد، لازم آید که انسان
~~چیزی دیگر باشد که نه واجب قدیم باشد، ونه ممکن آفریده شده، و
~~معلوم است که غیر از واجب الوجود2 وممکن الوجود هیچ چیز نیست3،
~~که او را وجودی باشد [90 پ] در خارج. واین اعتقاد اتحاد تاریکی
~~کفری است که هر عقلی صحیح از شنودن این ننگ می دارد.
# پس کدام عاقل فرا گیرد این سخن را، و دین خود را بدین تزویر و
~~تسویل شیطان بر باد دهد، از آنکه ذات حق، سبحانه، پیش از همهآ
~~مخلوق بوده، و به صفات کمال موصوف بوده، چنانکه گفتیم در تقدم
~~ذاتی وتقدم مصدری برفعل وتقدم فعل برممکنات، چنانکه تقدم علت
~~برمعلول، ومعلول عبارت از ممکن است که نبوده، وبه فیض فعل ایجاد

PageV01P228

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0210.png)

~~حق، جل ذکره، موجود گشته. این معلول هرگز عین علت نمیتواند
~~بود1، به ذات وصفات او کی تواند یکی شد . تعالی الله غما یصفه الجاهلون علوا
~~کبیا ، و الحمد لله علی بطلان هذا القول والاعتقاد که نبوده مگر از سر
~~جهل وعناد .
# و منع می کنیم ما به همین طریق، و می گوییم: حلول باطل است
~~از برای آنکه آن فرو آینده که آن را حال می گویند، بکلی فرو آمده در
~~محل یا نه . اگر فرو آمده،2 لازم آید که آن حال جای گیرنده باشد در
~~محلی حادث، وباطل ms163 شود وجوب آن حال، و باطل شدن وجوب واجب
~~محال و باطل حقیقی، چنانکه بیان کردیم. واگر بکلی فرو نیامده،
~~لازم آید، که فرو آینده متجزی باشد،3 و هر چیزی که متجزی باشد
~~حادث بود، و صفت حدوث بر خداوند قدیم نسبت کردن، به دلیل معقول
~~و منقول گفته ایم که آن نسبت، همه باطل است. پس ظاهر شد بطلان
~~قول حلولی به حمد خدای رهنمای و توفیق او.
# اما تناسخ، و دلیل بطلان او بیان کنیم به توفیق حق، سبحانه.
~~بدانکه این بیچاره مباحثه کردم با حکمای هند و سالکان طریق [91را
~~شکمانی4، و معتقد ایشان در سلوک تناسخ است و در وصول اتحاد. یعنی
~~می گویند که چون تناسخ به5 نهایت رسد، وصول حاصل شود، و آن
~~وصول را اتحاد می گویند، هدا هم6 الله الی نور الرشاد، وبا وجود این
~~اتحاد، اثبات می کنند سرای آخرت را وآنچه دروی است از نعیم مقیم،
~~از برای سعدا، وعذاب الیم از برای اشقیا، اما به طریق تناسخ، نه

PageV01P229

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0211.png)

~~چنانکه اهل حق اعتقاد دارند.
~~و ذعوی می کنند که کمال مطلوب حاصل نمی شود، مگر به عبور از
~~صفات ذمیمه که سبعیه و بهیمیه است و شیطانیه و غیر آن. وچنین
~~می گویند که ممکن نیست گذشتن از صفات ذمیمه، مگر به خلع بدن
~~اول، وپیوستن به بدنی دیگر، وتناسخ این است و واصل1 را ««ترخان»
~~می گویند.
# گفتم آن جماعت گمراه را از برای هدایت، بدرستی که ما عبور
~~می کنیم دریک بدن، که داریم جمیع صفات ذمیمه حیوانی و شیطانی، و
~~حاصل می شود ما را صفات حمیده ملکی، واز آن نیز ترقی می کنیم به
~~جذبه الهی، تا به محاضرصفات حق، تعالی، حاضرمی شویم، وتخلق
~~به اخلاق حقامی یابیم، بی آنکه از این بدن ظاهر به بدنی
~~دیگر رویم، چه کمترو چه بهتر، و مشاهده می کنیم چگونگی عبور
~~و تبدیل صفات ذمیمه [را] به ms164 حمیده در سلوک، آن زمانی که ترقی
~~می کنیم از مقامی به مقامی دیگر، چنانکه می بینیم قوت شهوت را
~~همچون خری فربه سرکش، و قوت غضب را همچو خوکی با هیبت یا
~~شیری یا سگی فربه بزرگ، و این دربدایت میباشد، اما دروسط سلوک
~~این صفتها را ضعیف ولاغر و کوچک مییابیم، و در نهایت [91 پ]
~~مرده مییابیم . چنانکه موری، که صفت حرص است، همچند3 فیلی
~~نموده میشود در اول که می گزد، از وی گریز می طلبیم، وصفت حقد
~~را بر صورت اژدهایی بزرگ می بینیم که قصد گزیدن می کند، و از او
~~مفرو مخلص میجوییم به تضرع ونیازمندی از استحضاردل شیخ، که دل
~~به وی، رابطه درست کرده از راهگذر تعلیم و تلقین ذکر در بدایت و وسط

PageV01P230

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0212.png)

~~در تلقی ذکر حقیقی به وقت اذن و نهایت تا غایتی که از غایت هیبت آن
~~دیدن صفات ذمیمه، چون ازواقعه بازمی آییم، جامه از عرق ترشده، تا به
~~توفیق وتأیید الهی که بواسطه آن تأیید وتوفیق دل شیخ مرشد است،
~~می بینیم که آن صفات ذمیمه را پایمال می کنیم، دیگر مرده می بینیم.
# اکنون بدانید که سبب واقع شدن شما در وادی تناسخ و اعتقاد بد
~~کردن، آن بوده که کتاب استاد خود را مطالعه کردهاید، و حقیقت آن
~~ندانسته اید که آن قوت متخیلهآ شما چیزهای دیگر باز نموده، و حال
~~ایشان چیزی دیگر بوده، چه ایشان [را] که استادان شما بودهاند، دیدم،
~~و خواندم که در کتابهای خود نوشتهاند بعضی که: بودم مدتی مرغی بر سر
~~درختی که شاخ آن درخت مانند زبرجد بوده، و میوههای او مانند
~~مروارید، و ذوق آن میوه از عسل شیرین تر بوده، و بوی او از مشک
~~خوشبوی تر. بعد از آن در آمدم در کوشکی بر صورت آدمی، و مشاهده
~~کردم از حوران عین و غلمان1 و بچگان خوب صورت2، و شنودم
~~آوازهای پاک ms165 وخوش [92ر] و بیاشامیدم شرابهای تمام کننده لذت
~~بخشنده، و بوی کشیدم بویهای خوش دلکش که مرا مجال وصف کردن
~~آن نیست. و مدتی دراز این می دیدم، بعد از آن فرو آمدم به فلان کوه، در
~~لباس این بدن شهادی.
# آکنون بدانکه آن واقعه درمقام لطیفهآ قالبی ونفسی بوده که قوت لطیفه
~~نفسی در مقام ترقی و اطلاع او، به3 لطیفه قلبی از مشام غیب رایحه یافته
~~بر شجر وجود، که از ریاضت ثمره یافته، وشاخ او از نور لطیفهآ قلبی، که
~~به وی تافته، منوریافته، وبعد از آن به قصر دل از روی جذب فروآمله، و

PageV01P231

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0213.png)

~~خود را به صورت1 انسانی دیده که از حیوانی و صفات ذمیمه، بواسطه
~~ریاضت ترقی کرده، و حور عین وغلمان، اوصاف آن صفات حمیده
~~است، وشرابها که چشیده ولذت آن دیله، ذوق آن عالم بالاست که به
~~وی می رسد، واین همه که دیده، دریک بدن است که به کسوت خیال
~~از روی تبدیل صفات مختلف دیده.
# اکنون تصور کردهاید که آن صورت طیری از آن بدن خلع شده و به
~~بدن2 انسانی فرو آمده، وندانستید که واقعاتیست که به حسب صفات
~~نفس ودل مصورمی شود آن معانی، تا سالک راه یابد و به معانی آن صفات
~~بواسطهآ آن صور [برسد]، و شما از نادانی درتیه تناسخ گرفتار شدید، و
~~ایشان را دیدم که چنین اعتقاد داشتند.3 اگر تعلق روح را به بدنی
~~انسانی دیده بودند، آن جهت را «نسخ» می گفتند، و اگر دیده بودند
~~[92پ] که روح به بدن حیوانی متعلق شد، آن را ««مسخ) گفتند، و
~~اگر دیدند که آن صاحب روح نباتی شد، آن را «فسخ» می گفتند، و
~~اگردیدند که به جسم جمادی مبدل شد آن را ««رسخ» نام نهادند.
# پس چون به ایشان باز نمودم که این همه تبدیل صفات سالک4
~~است، و به هیچ بدن دیگری نمیرود روح ایشان. می گفتند که از ms166 این
~~تبدیل روح به بدنها، مراد آن است که قطره به دریا رسد، و همه یکی
~~شود. جواب گفتم که: اگر شما دعوی می کنید که فیض همچنین
~~قطره ای5 است که از دریا آمده تا کامل گردد، پس از این سخن شما
~~لازم آید که دریا ناقص باشد، چون قطره از او کم شد، و ناقص خدایی

PageV01P232

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0214.png)

~~را نشاید، از برای آنکه حق، سبحانه وتعالی، بخشندهآ وجود است به هر
~~موجود، ونمایندهآ ذات خود به معانی صفات به اصحاب شهود، و منزه
~~است ذات و صفات او از نقص و زوال و طلب کمال جود به آفرینش هر
~~موجود، و بی نیاز است به جمیع وجود از غیر خود، و از طاعت مطیعان و از
~~انکار اهل جحود.
# دلیلی دیگر آنکه چون قطره از جنس در یاست به دعوی شما،1 پس
~~اتحاد نباشد، و شما اتحاد را کمال حال می گویید، از آنکه اتحاد آن
~~است که دو چیزیکی شود، و این هر دو یکی بود در اصل، از آنکه قطره
~~همان دریاست.
# و اگرمی گویید که این قطره بیرون آمده از دریا، تا کامل گردد2
~~و صفتی چند دیگر حاصل کند، یعنی دری گردد در جوف صدف.
~~پس اتحاد به این قول هم باطل باشد، از آنکه [قطره] درعین دریا و
~~جنس او نیست، و با دریا یکی نمیشود، و شما [93 با کمال تناسخ
~~اتحاد می گویید. پس به کمال نرسیده باشد، از آنکه درچیزی دیگر
~~است، وصدف چیزی دیگر، و دریا چیزی آخر.
# چون ملزم شدند و جوابی نداشتند، انصاف دادند، ومسلمان شدند، و
~~نماز با ما گزاردند، تا با ما بودند، اما چون سفر کردند ازپیش ما، مرتد
~~شدند بعضی از ایشان، وبعضی در اسلام محکم ماندند.
# دیگر باطل گردانیدن آن تناسخی که متهتکان اهل اسلام و حکمای
~~متقدم بر آناند، بیان کنیم، و مذهب بد ایشان نیز ظاهر کنیم، تا
~~مسلمانان پاک ms167 دین از ایشان حذرتوانند کرد، و بطلان آن را بدانند.
# بدان ای طالب راه و دفع کنندهآ هر گمراه که، دعوی کردهاند آن دو
~~طایفه، یعنی حکما و مسلمانان، به دعوی باطل که هیچ سرایی و عالمی

PageV01P233

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0215.png)

~~اغیر از این عالم نیست. و عذاب عبارت از آن است که همدرین عالم
~~شهادت، روح پادشاهی در بدنی درآید که گلخن تابی یا بازاریی باشد؛
~~و ثواب آنکه روح گلخن تاب در بدن یکی درآید که پادشاه گردد.
~~اکنون این کس را نیک بخت گویند، و آن کس را بدبخت، تا غایتی که
~~در بدن سگی یا خری نیز درآید، اگر بدبختی زیادت باشد. این است
~~مذهب بی حاصل وسخن باطل ایشان.
# اکنون گوییم ایشان را که تبدیل و تناسخ را نهایتی باشد که شما
~~بیان کردید یا نه؟ اگر گویند نباشد نهایتی، باطل شود مذهب ایشان، از
~~آنکه می گویند که: بقای ارواح بی ابدان محال است.
# و اگر نهایت باشد، خالی نیست از این که از این1 نسخ کمال
~~مطلوب به دین حاصل می شود یا به دنیا یا به هردو. اگر غیر از این چهار
~~گویند. محال است [93 پ] در حقیقت؛ چه اگر کمال به دین حاصل
~~میشود، نفس2 مصطفی، صلی الله علیه وسلم، در کدام بدن فرو آید که
~~بهتر از او، یا همچواو باشد، ونام او با نام حق، تعالی، قرین باشد، و در
~~شباروزی3 پنج نوبت منادی در مشارق و مغارب4 نام او می برند با نام
~~حق، تعالی، و کلید همهآ خزاین روی زمین در پیش وی نهند، وقبول
~~نکند، وحکم او برهمه [چون] حکم حق تعالی باشد. واگر کمال به
~~دنیا باشد، نفس اسکندر در کدام بدن فرو آید5، که همه روی زمین را
~~فرو گیرد، و مسلمان باشد، و اگر کمال به دین و دنیا هردو باشد، نفس
~~سلیمان، علیه السلام، در کدام بدن فرو آید6 که باد او را ms168 مسخرشد، و

PageV01P234

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0216.png)

~~جن وانس و طیر و وحش مسخر او گشتند.
# پس چون دانستی که هریکی از ایشان که برفتند، هیچ یکی بجای
~~ایشان ننشت، و کمال به هر1 یکی ازایشان متناهی شد؛ معلوم شد که هر
~~یکی2 را روحی جداگانه هست که به کمال می رسد، و یقین گشت
~~بطلان مذهب تناسخ. و اگرچنین نباشد لازم آید که باز گردد روح به
~~قهقری، یعنی نیک بخت، بدبخت گردد، و بدبخت، نیک بخت شود.2 و
~~این سخن از حکمت و عقل [به] دور است، و به بازی و عبث نزدیک، و
~~هرچه عاری از حکمت باشد، و دور از عقل سلیم، وجود آن هرگزظاهر
~~نگردد ازحق تعالی.
# پس اگر گویند: تو دوست می داری توفیق دادن میان اقوال مختلفه
~~[را] درملل و نحل، وتمهید عذرهر فرقه از فرق مختلفه [را] کردی، پس
~~این جماعت آخر [را] هیچ عذری نمیخواهی، سبب چیست؟ اقول: و
~~بالله التوفیق دوست می دارم، این بیچاره توفیق دادن میان اقوال طالبان
~~کمال توحید وتنزیه حق حمید مجید [را] . [94 - ر] یعنی کسانی که
~~اثبات وجود4 می کنند از راه وجوب و وحدانیت و نزاهت ذات و صفات
~~او را اثبات می کنند به نفی نقایص و عیوب، و اعتراف می کتند به
~~عبودیت خود5، و ایمان دارند به خداوندی و الوهیت او که موجود کنندهآ
~~همه چیز، و معبود همه کس حضرت اوست، و جهد می کنند در طاعت
~~او، و می ترسند از عذاب او، در حالی که او را بیشتر از همه دوست
~~می دارند. و امید می دارند به لقای خدای، تعالی، راهنمای، به موجب -
~~وعدهآ جق که فرموده در کلام تام.

PageV01P235

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0217.png)

~~پس از برای آن اعتقاد درست وطلب کمال از صدق پاک اگر غلو
~~کردهاند یا تقصیر، وعقیدهآ توحید ایشان را خللی نرسیده باشد، و ذره ای در
~~تنزیه ایشان تردید نباشد، ایشان بوجهی1 از وجوه از دایرهآ ms169 اجماع بیرون
~~نرفته باشند، و انتظام عقیده را تغییر نکرده2 ایشان را عذری می خواهد به
~~گمان نیکو، بقوله، صلی الله علیه و سلم، ظتوا المؤنین خیرا ، و قوله،
~~سبحانه وتعالی: وما اختلفتم فیه من شیء قعکمه الی الله3 . یعنی گمان نیکو برید
~~در سخن که، میشنوید از مؤمنان، و آنچه اختلافی شما را روی
~~مینماید در امر، حکم مکنید برای خود، بل که حکم آن به خدای تعالی
~~باز گذارید. وتکفرا از آن نکردم که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و
~~سلم، فرموده؛ لا تکفروا آهل قبلتکم . یعنی: تکفیر مکنید اهل قبلهآ خود را. و
~~در حدیثی دیگر آمده که: هر کس که روی به قبلهآ ما آورد، و ذبح کردهآ
~~ما را بخورد، او مؤمن است، وخون ومال او در امان آمد. و[درا حدیثی
~~دیگر آمده که: هر کس که کسی را کافر گوید،5 که کافر نباشد آن
~~کس، در واقع کفر به گوینده باز گردد، وآن گوینده کافر شود. پس
~~احتیاط این تقاضا می کند که در کفر مسلمانان [94 پ] مبادرت ننماید
~~هیچ مؤمن، تا [کفروی از روی] تحقیق نداند.
# اما اتحادی و حلولی را عذراز آن نمی خواهم که ایشان حق را گم
~~کردهاند، و خود را اثبات می کنند، اگر چه حق، تعالی، هرگز گم
~~نمیشود، لیکن میخواهند که دعوی الهیت کنند. و آنچه ترسایان و
~~جهودان می گفتند، زیادت از آن نیز می گویند6 . پس ایشان را فرعون

PageV01P236

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0218.png)

~~روزگار دیدم که از ملحدی و بی دینی، بی سلطان واردی حقانی و
~~بی دلیلی عقلی و نقلی از حدیث و کلام ربانی در بیابان1 کفرو دریای
~~زندقه سرگردان و غرقه2 ماندهاند.
# اما اهل تناسخ3 را نیز از آن نخواستم که در استیفای لذت نفسانی و
~~محبت دنیای فانی چنان4 مستغرق بودند، که خیال فاسد ایشان را بر آن
~~داشته، که همیشه در این دنیا باشند، و به این بدن گنده بازمی گردند، ms170 و
~~در مزبلهآ دنیا به نجاست بر مردار آلوده5 می شود.
# پس [چون] میل ایشان به این خیالات بیهوده از شومی6 محبت دنیا
~~و شهوات بوده، واجب است بر همهآ مسلمانان تشهیر ایشان به کفر
~~و بطلان کردن، و رد مذهب و کتاب مزخرف ایشان کردن، و آن کتابها
~~را سوختن و دریدن، تا هیچ مسلمانی در دام ایشان گرفتار نگردد. و
~~واجب است برهمه کس که چون7 سلوک این بیچاره میرود، و مذهب
~~این بیچاره دارد که توفیق دهد میان سخنان طلآب حق، در اثبات توحید
~~و کمال تنزیه، و عذر غلط ایشان بخواهد در آنچه غلط کردهاند، یا
~~فراموش کردهاند، [وا واجب داند طرد ورد حلولی واتحادی و تناسخی8 و
~~مباحی کردن، وسخنان آراستهآ آمیخته به کفر ایشان را دشمن داشتن9 که
~~عقل [95ر و نقل از آن بیزار است.
# اما مباحی کسی را گویند که جمع می کند این هر سه مذهب [ر1]،

PageV01P237

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0219.png)

~~ومنکر می شود تصرف کردن [را] در امر به معروف و نهی [ازا منکر، [و]
~~می گردد بی اعتقاد جازم با هر کس که غالب است، بل که از برای
~~مصلحت معاش با هر کسی در میسازد. این چنین کس پلیدترین
~~مخلوقات و جاهل ترین خلایق است، و معتقد او پلیدترین1 همه
~~معتقدات است از آنکه بندهآ هوی ونفس شده، ومی گوید: من غلب سلب . و
~~می گوید که: تصرف کفرنیست، و دشمن دارد امور شرعیه را، و منکر
~~می شود او پیغمبران را، علیهم السلام، وچشم میدارد که این احکام
~~عبادت ازمیان خلایق رفع گردد، و تقریر او این است که: کسی ازاین
~~قید شرع بیرون میآید2، وهیچ ایمان به عذاب ندارند، وآیات و احادیث
~~را تأویل بی معنی می کنند، موافق هوای خود؛ وهمهآ حرامها را مباح
~~می دارند،3 و هیچ حمیت نیست ایشان را بر حرم خویش و حرم دیگری،
~~و این بی حمیتی را از کمال معرفت میدانند، ms171 و اگر بیگانه درخانهآ خود
~~می بینند، متغیر نشوند. پناه می گیرم به خدای4 ، تعالی، از صحبت شوم
~~ایشان، و استماع کلمات بیمعنی آن شکم پرستان که همت خودرا بر
~~استیفای لذت لقمه مقصور5 گردانیدهاند، و بحقیقت بندهآ شکم و هوی
~~گشته و آیت: افریت من ایحذد الفه هواه6 در حق ایشان مطابق، و حدیث: «(عبد
~~ألبطن» در شأن ایشان صادق.
# دیگر جماعتی که به وجود مطلق قایل اند، و وجود مطلق را ذات حق
~~اعتقاد دارند، ومی گویند که : آن وجود مطلق بی افراد در خارج وجودی

PageV01P238

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0220.png)

~~ندارد. همین1 قوم مباحیاند، و از ایشان [95 پ] تبری [کردن واجب
~~است]، اگر چه بعضی صفات مباحیان ظاهر نمی کنند، و دهری و
~~طبیعی را میتوان به راه آوردن، اما این طایفه قابل ارشاد نیستند، که آینهآ
~~قابلیت ایشان از استعداد دور افتاده، «قدا هم الله) بقدرته او تمرهم من دیارالملمین
~~بقهره وعرزه.
# اکنون بیان کنیم در باب خامس3، ان شاء الله شرح انبیاء واولیاء
~~قدس الله اسرارهم، وباز نماییم که وجود قطب اولیا تا قیامت خواهد بود
~~از برای امر معاد و معاش خلایق، و به برکت وجود آن کسی که دایرهآ
~~وجود زمان و زمین به دعا وآمین او قایم است سنت الهی، جل ذکره،
~~بدین معنی جاری و دایر4 است. اللهم آظهر فی الآزض مجتک فی الثنیا والدین وقد
~~بالصذق والعذل و ألیقین قلوب العالمین.
# ****
# *

PageV01P239

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0221.png)

# یعنی این باب پنجم دربیان مراتب انبیاست، علیهم السلام، واولیا،
~~قدس الله اسرار هم، و باز نمودن [این] که هر پیغمبری که بوده ولایت
~~داشته، اما ولی هرگز پیغمبر نگردد، و بیان فرق میان نبی2 و رسول و
~~اولوالعزم وخاتم که هر یک را فیض از کجاست، و مرتبه او چگونه3
~~است .
# بدان ای عز یز4، اعزک الله، که حق، سبحانه وتعالی، به حکم آیت:
~~الله یضطفی من ألملایکة رسلا ومن الناس5 ، آدمیان را بر اختیار وعادت خود رها ms172
~~نکرد. چون لطف و رحمت سابق ازلی او مقتضی این بود که جمعی ظاهر
~~شوند، و در هر قرنی که صلاح معاد و معاش خلایق با ایشان تمام گردد،
~~و فراموش کنندگان و نادانان را از خطاب ««آلست6) خبردار کنند، و از
~~«ایام الله» بیدار کنند، تا بدانند که ارواح را پیش از تعلق [96ر] به

PageV01P240

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0222.png)

~~قالب جسمانی با صاحب جمالی حالی بوده، وبا دلداری کاری بوده،
~~اما در این جایگه1، از شومی اشتغال به تربیت2 بدن محلول و قیل وقال
~~مالایطال فراموش کرده، اکنون وجود آن جواهر مطهره3 انبیا از برای ایشان
~~کتاب سماوی آوردند، و امر و نهی و حکمت وفرض وسنت بیان
~~کردند، و احکام سیاست در قصاص وحدود وتعزیر بیان فرمودند، و
~~احکام عبادت را بر وجه اخلاص واختصاص باز نمودند، و احکام
~~طهارت در حرام و حلال و پاک و پلید تعیین فرمودند، از برای آنکه آدمی
~~را بالطبع چنان آفریده است که بی انیسی4 ومددی کار معاش و معاد او
~~تمام نشود، وبی سیاست کنندهای بهم نمی آیند در کاردین ودنیا، از آنکه
~~هریکی دعوی خلافت و هستی در مزاج دارند، چون استعداد خلافت در
~~خود دیدهاند وآیت: جعکم خلایف الآزض5 ، دلیل است بر این6، وحدیث:
~~کلکم راع ، بیان کننده است که هر آدمیی پادشاه وجود و مستعد جود است،
~~که او را حکم و سلطنت بر حواس و اعضای خود است، اگر تنهاست و
~~اگر باعیال و اطفال است، اگر تواناست7، و اگر گداست، و اگر بر
~~خلایق8 دیگر اگر حاکم و پادشاه است. پس به ضرورت دعوی
~~استقلال و سلطنت در مزاج هریکی باشد. اگر کسی نباشد که به قهر9 و
~~غلبه در ظاهر و باطن، یا در باطن یا در ظاهر، ایشان را جمع آورد بریک
~~حکم، امر عالم منتظم نگردد، واگر این حاکم، عادل نباشد، امر

PageV01P241

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0223.png)

~~معاش بعضی به وی راست گردد، فاما امر معاد ومعاش ms173 [96 پ] بیشترا
~~اهل صلاح مختل شود، از این سبب فرموده حق، تعالی، در کلام قدیم: ولو
~~آئبع الحقآ آهوآء هم لفتدت السموات والأرض ومن فیهن2 . معنی آیت این است که:
~~اگر حق، تعالی، برپی هوای اهل ضلالت رود [وا] بدان نهج امور مقدر
~~گرداند، تباه گردد آسمانها و زمین، و هرچه در آن است، و هر که بر
~~آن است. و ما معاینه کردهایم که ترکان به شهرهای مسلمانان مسلط
~~شدند، و مسلمانان را کشتند3، فاما چون به شریعت حکم نمی کردند،
~~شهرها خراب شد، وفساد در عالم غالب، و امر حکومت ایشان هیچ
~~بقایی نیافت.
# اکنون [به] تحقیق بدانکه حضرت محمد مصطفی را، صلی الله-
~~علیه و سلم، هم قوت ولایت نبوی بود که بی واسطه ازحق، سبحانه،
~~تجلی را تلقی می کرد4 ، وهم تأیید نبوی داشت، که بی کم و بیش و
~~بی میل ومحابا، حکم حق را به خلق می رسانید، وهم حکومت و
~~پادشاهی داشت، تا به ولایت نبوی تلقی اسرار محبت معرفت می کرد، و
~~بواسطهآ جبرئیل امین، علیه السلام، کلام جامع می شنود، وبه قوت این
~~هر دو معنی، حکم در میان خلایق به عدل وقسط می فرمود، لاجرم تا قیام
~~قیامت اثر آن امور سه گانه باقی است، وهر کس که نه بر متابعت آن
~~حضرت باشد، چه آنکه دعوی ولایت وشیخی کند از نور ولایت او، و
~~چه5 آن کسی که علم داشته باشد از کتاب و رسالت او6، وچه آنکه
~~حکم داشته باشد از برکت جلالت او، چون برنهج متابعت نرود، هر آینه

PageV01P242

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0224.png)

~~بی بقا و بی حاصل باشد عاقبت او و درا دنیا و عقبی ظاهر گردد رسوای و
~~ندامت او. پس آن کسی که او تصرف دارد در ظاهر و باطن خلایق به
~~تأیید الهی، ومستغنی است در آن [97 را تصرف از آدمی2 مانند خود، او
~~را نبی می گوییم، از آنکه جبرئیل را به خواب ms174 میبیند، و تلقی علوم غیب
~~در واقعه و غیبت می کند3.
# و رسول کسی را می گوییم که جبرئیل، علیه الشلام، [ر] در
~~بیداری بیند که به وی پیغام و کتاب میآورد، اما قوت آن ندارد که
~~شریعتی باستقلان داشته باشد، و نسخ دینی گذشته بکند. اما لفظ
~~رسول عام است بر ملک، وبر آن کس که وحی به وی فرو میآید، و به
~~کسی که او را به جایی میفرستند؛ از این سه لفظ رسول را اطلاق میتوان
~~کردن، اما مراد ما آن کسی است که جبرئیل را میبیند، وکتاب آسمانی
~~به وی فرو می آید موافق حکم اولوالعزمی که در آن زمان بوده.
# و اولوالعزم کسی را می گوییم که ناسخ دین ما قبل باشد، وحکم و
~~فرمان او تبع حکمی دیگر نباشد به تقلید، لیکن دین او ایمن نباشد از
~~ناسخی دیگر، که ازپس او بیاید، و بعضی حکم آن منسوخ گرداند.
# فاما خاتم الانبیاء وقاید الاصفیاء محمد مصطفی، صلی الله علیه و
~~سلم، ناسخ همه دینهای ما قبل است، ودین او ایمن است از منسوخ
~~شدن تا ابد الاباد، از برای آنکه سید اولوالعزم و مسند همهآ عارفان
~~صاحبان عزم4 است، چنانکه اگر موسی کلیم، علیه الشلام، زنده
~~بودی، جز متابعت آن حضرت هیچ دم نزدی، و عیسی، علیه السلام، در
~~آخر الزمان که فرو آید، اقتدا کند به متابعت او تا کمال او زیادت

PageV01P243

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0225.png)

~~گردد، و از این سبب فرمود پیغمبر ما، صلی علیه و سلم و علی آله، آتا
~~سئد ولد آدم ولاقخر ؛ یعنی: من بهتر ومهتر فرزندان1 آدمم، و به این فخر
~~نمی کنم . و فرمود: کنت نیا وادم بین [97 پ] الماء والطین . یعنی: من پیغمبر
~~بودم در حالی که آدم، هنوز در میان آب وگل بود، یا میان روح و جسد.
~~اما با وجود این کمال می فرمود که: اززنی زادهام که قدید آرزو می برد،
~~و می خورد. ms175 دیگر می فرمود که : مرا فضیلت منهید2 بر یونس بن متی؛
~~یعنی او را نیز راستگوی دارید که در راست گفتن همهآ پیغمبران
~~برابراند. و به درو یشی فخر کرد، و حضرت عزت در کلام قدیم فرمود
~~که: آن رحمتی که همهآ خلایق را فرا رسیده، اما هر کسی آن [را] ندیده؛
~~یعنی نور مشاهده، خاصهٔ‌ پیغمبر آخر الزمان است، و امت او جهت
~~متابعت او. و دیگران را از پیغمبران هرچند مشاهده بود، اما براین نهج
~~کمال نبوده که پیغمبر ما را بوده، صلی الله علیه و سلم و علیهم
~~السلام، از این سبب فرموده: قاییوا بالله ورسشوه النتی الامی3 ، الی آخر آلایة؛ ای
~~مؤمنان واهل کتاب، ایمان آورید به خدای، تعالی، و رسول نبی امی،
~~که مخصوص است به «امم الکتاب» و«امم القری»، ومتابعت او کنید
~~تا راه یابید. لاجرم علمای امت او در امر به معروف و نهی [ازا منکر
~~همچون انبیای بنی اسرائیل حکم می فرمایند، و ««خیرالامم» این امت
~~است که در همه کاری عدل و وسط رعایت کردهاند، و بهشت بر همه
~~امتان4 حرام باشد تا وقتی که امت او درآید.
# بدانکه ولی مرشد کسی را می گوییم که در ظاهر و باطن مریدان
~~تصرف تواند کردن، به خلافت پیغمبر، علیه السلام، از صفت ولایت

PageV01P244

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0226.png)

~~او، تا آن دین1 فطری که در قابلیت هریکی همچون قطرهآ باران و تگرک
~~که صافی [98ر] و بی کدورت و شیرین بوده به حسن ارشاد، در صدف
~~سینه فراخ آن فیض پاک معنوی را به گوهر معرفت رسانند، و ایشان را به
~~تقلید عادتی از پدر ومادر2 باز نگذارند، که بعضی جهود شوند، و بعضی
~~ترسا، وبعضی زندیق، وبعضی جاهلان غافل از تحقیق، و آن مرتبهآ ولایت
~~و ارشاد موقوف است به عبور از هفتاد هزار حجاب و هزار مقام و یافتن
~~جذبه وتجلی.
# واما علمای دین محمدی، که مبین حلال وحراماند و معین پاک و ms176
~~پلید، خلیفهٔ‌ علم نبوی اند که بواسطه، از جبرئیل امین، علیه السلام،
~~می گرفتهاند تا به خلق می رسانند، و سبب نزول بدانند، و فرع را به اصل
~~بشناسند، ومحکم را از3 متشابه جدا کنند.
# و پادشاه، صورت صفت حکومت او دارد به خلافت تا به عالم از
~~اولی، علم توحید و معرفت میآموزد، و حاکم از هر دو فایدهآ خود می طلبد،
~~و به موجب آنکه ایشان خبر می دهند به عمل می آورد. اکنون عالم و
~~حاکم بر ظاهر خلق حکم4 می کنند.
# اما ولی متصرف ظاهر و باطن است، وهر چیز که اصلح و اوفق
~~می داند5 و احسن، بدان می فرماید خود را و دیگران را، تا ازعادت و
~~رسم بکلی منحرف گردند، از آن که در حدیث آمده: الآ الله خلق ألناس حتفاء
~~قاختا لتهم القیاطین . یعنی بدرستی که خدای، تعالی، آفریده خلایق را در
~~اصل فطرت همه مایل به دین حق، بعد از آنکه به عالم جسمانی شدند

PageV01P245

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0227.png)

~~شیاطین ایشان را گمراه گردانند1 .
# غرض [آن است که] بدانی که اسباب معتبر است، و واجب است
~~رعایت حقوق آن به وجود آنکه، هرچه در سابقهآ [98 پ] ازل حکم رفته،
~~که مظهر قهریا لطف باشد، متغیر ومتبدل نمی گردد، بقوله، سبحانه، لا
~~تبدیل لحلقر الله2 . چنانکه در عالم ظاهر می بینی که از قطرهآ باران پاک
~~شیرین گیاه شور و خار مغیلان و خسک3 می روید، و گل و میوههای
~~شیرین وچرب وترش نیز می روید، حق، سبحانه وتعالی، از فیض و
~~نور هر دو مظهر می طلبد.
# علامت اهل سعادت آن است که به حکم: وابتغوا اله الوسیة4. یعنی: ای
~~بندگان پرهیزگاری کنید، و طلب کنید دوستی فقرا، و مجاهده اختیار
~~کنید3 به فرمان ایشان تا خلاص یابید از اوصاف ذمیمه، صحبت
~~درو یشان و مطاوعت ایشان اختیار کنید. و اگر از اهل شقاوت باشد، به
~~حکم آیت: ومن یغش عن ذکر ms177 الرخمن نقیض له ثیظانا فهوله قرین6 . یعنی: هر کس
~~که ازیاد حضرت رحمان دورماند، ما که خداوندیم، بر گماریم مراو را
~~شیطانی که مراو را قرین باشد.
# دیگر بدانکه حق، تعالی، فرموده در کلام قدیم خود: لکن7 حق القولا متی
~~أفلن جهنم من الجة والناس8؛ بدرستی که واجب شده گفتار من ازآن تقدیری
~~که مقدر شده، البته پر کنم من دوزخ را از دیو و آدمی همه . واین سرای

PageV01P246

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0228.png)

~~دنیا که دار کسب و مزرعهآ آخرت است، میسر نمی گردد بی سیاست
~~کننده که ارشاد کند، آدمی فراموش کننده فطرت اصلی خود را، و به یاد
~~آورد ایشان را در عالم صنع و اطوار مختلفه، آنچه تکمیل خلقت ایشان به
~~آن حاصل می گردد، و بیدار گرداند ایشان را از خواب غفلت، و امر به
~~معروف ونهی [از] منکر کند، وبیان کند صراط مستقیم ازبرای ایشان،
~~تا از صراط قیامت [99ر بگذرند به متابعت این صراط دنیا، از آنکه
~~ختم شده اعمال بندگان در عالم صنع، و ازچشم سرپنهان است آن
~~معنی که در سابقه رفته، و خاتمه با آن ضم میشود، البته از آنکه
~~گفته اند: السعید سعید فی الآزل والشقی شقی لم یزل، [وإنما] الامور مغتبره بغواتیمها،
~~الحدیث1. و هر کس که باز گذارد امر خود را به سابقه، محروم گردد از
~~حقیقت این حدیث که حضرت مصطفی فرموده، صلی الله علیه وسلم،
~~اعمدوا قکل منر لشا خلق له، الی آخره. یعنی: سؤال کردند بعضی از
~~صحابه که چون حق، تعالی، فارغ شده از امر بندگان و سعادت و
~~شقاوت تعلق به حکم ازلی دارد. و تقدیر لم یزلی چه فایده کند؟ جواب
~~فرمود که: عمل نیکو بجای آورید2 که هر یکی از آنچه از برای او
~~آفریدهاند، بر او آن چیز مزین گشته، و عمل آن بر وی آسان کرده
~~شده3.
# پس اگر از اهل سعادت است، عمل اهل سعادت بر وی آسان
~~گردد، و ms178 نعیم آخرت درچشم دل او مزین شود، و اگر از اهل شقاوت
~~باشد، دوستی شهوات در نفس او آراسته شود، و به عمل بد کردن حریص
~~گردد، و آن عمل بروی آسان شود. ومیان این حدیث که فرموده: «عمل
~~کنید» و میان این حدیث که فرموده «هر چه در ازل قلم سعادت و

PageV01P247

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0229.png)

~~شقاوت براوا رفته، هیچ عمل او را فایده ندهد»؛ تناقض نیست، از آنکه
~~هر حدیثی دوای قومی دیگر است که طالبان را درد نیز به انواع است.
~~کسی باشد که عقیدهآ او را تصحیح میباید کرد، و کسی باشد که او را از
~~راهگذر عمل به علم میباید خواند، چنانکه گفته ایم [99 پ] در بیان
~~محروری مزاج و مرطوبی مزاج، که هریک را علاجی دیگر است. پس
~~آن کس که التفات نمی کند به سابقه، مانند کسی است که مزاج او سرد
~~است، ونظر بر ظاهر عمل می کند، و عمل خود را بسیار اعتباری مینهد،
~~و آن است که او را از سابقه بترسانند، تا به عمل مغرورنگردد، و از آن
~~مسرور نشود، و آن کسی که عمل نمی کند، و خود را به حکم ازلی
~~بازگذاشته، و تکیه همی کرده2، حدیث «اعملوا» دوای اوست3، و آن
~~کسی که هم سبب رعایت می کند، وهم سبب اسباب میبیند، و
~~فتح الباب سابقه می خواند، صحیح القلب وسلیم المزاج اوست4، که
~~هیچ التفاوت به اهل رسم وعادت نمی کند.
# اکنون بدانکه آدمیان با وجود اختلاف طبقات سه نوعاند: یکی آنکه
~~از عالم غیب که آمدهاند به هیچ6 حجابی و لذتی مدنس7 و محجوب
~~نمی شوند، و اگرچند روزی در بوتهآ امتحان و خاک غفلت، جوهر ایشان
~~پنهان میماند، چون جوهر پاک او اصلی است، زود به اصل خود باز
~~می گردد، و همچون روغن به آب آمیخته نمی گردد، مانند انبیا و اولیا.
# و بعضی دیگر اناند، که در آن کفر و زندقهآ خود ms179 چنان محکم اند

PageV01P248

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0230.png)

~~که، هیچ نبی و ولی ایشان را به راه نمیتواند آوردن، نه کتابهای آسمانی
~~ایشان را فایده می کند، ونه هیچ آفریدهای1.
# سیوم: آنکه متزلزل اند به حکم آیت: خلطوا عملا2 ضالحا وآخرتیا3، قدمی
~~پیش مینهند از شنیدن ندای، «ارجعی» وبازتجاذب شهوات، ایشان را
~~باز پس میبرد از خواندن دعوات و ادای صلات. پس وجود نبی و ولی از
~~برای این طایفهآ سیوم در [100 ر] کاراند بحقیقت، اگرچه هیچ ولی5 از
~~نبی مستغنی نیست .
# اکنون بدانکه ولی مرشد را که گفتیم، در کار است از برای معموری
~~دنیا و دین، از آنکه وجود او در عالم همچون دل است دربدن بنی آدم. و
~~از این سبب فرموده، حضرت مصطفی، صلی الله علیه و سلم، القیغ فی قفیه
~~کالنآبی فی امته . اما شیخ را علم میباید که حق، تعالی، هیچ ولیی بی علم
~~به ولایت6 مخصوص نفرموده، و دیگر می باید که پرهیزگار باشد از برای
~~آنکه خدای، تعالی، فرموده: ان آوباؤه الا المتقون 7 . یعنی: نیستند دوستان
~~حق، تعالی، مگر متقیان.
# دیگر میباید که جمع کرده باشد میان علم ظاهر و علم باطن، و
~~میان تقوای ظاهر و تقوای باطن. یعنی چنانکه پرهیزگار از حرام و
~~شبهت و حلال زیادتی می کند از رویت علم و عمل، و از مقام و
~~دیدن8 احوال خود به نظر کمال هم پرهیز کند، تا مقام ارشاد وحسن

PageV01P249

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0231.png)

~~اخلاق داشته باشد. واین همه صفات و دیگر صفاتی که از کمالات
~~قطب می باشد، موقوف است به رفع آن حجبات، وترقی از آن مقامات،
~~که گفتیم، تا دل او قابل دل مصطفای مجتبی [صلی الله علیه و سلم]
~~گردد، و بی واسطه از آن حضرت فیض گیرد. و این چنین کس در قرنی
~~یکی باشد1، وعلامت او آن باشد که، نورتمکین، که رنگ سبزدارد، و
~~گاه نوری سرخ، در میان او مینماید بی جهت از همه اطراف ms180 دایم
~~می بیند، وچشم گشاده و چشم بسته همه برابر میبیند، و بحقیقت آن
~~نور خاصه مصطفوی است، و سر امر2 نبوی است که به وی پرتو انداخته .
~~اما واصلان عالم روحانی وزهاد [100 پ] وعباد بسیار وبی شمار
~~باشند، وزود باشد که ما شرح دهیم بعضی احوال قطب ارشاد و قطب
~~ابدال وطبقات هریک ازاین دو [را] درباب ششم وفصل چهارم، ان
~~شاء الله تعالی.
# بدانکه اگر توفیق الهی نصیب گردد جمع3 می شود سلطنت و
~~ولایت دریک شخص، ، به برکت او بصلاح می آید احوال خلایق در ظاهر
~~و باطن، وصورت و معنی، بر وجه اکمل وافضل. وامید می دارم ظهور
~~مهدی موعود که حدیث مصطفوی، علیه الصلوة والسلام، بدان ناطق
~~است که فرموده: لولم ییق من ألعالم إلأیوم واحد لطول5 الله ذلک ألتوم یخروجه، و دیگر
~~فرمود: المقدی من ولد فاطمة، اشمه اشمی و کتیته کنیتنی یفلاء الآرض قیطا و عدلا کما قلئت جورا
~~وظلما . معنی حدیث این است که: مهدی از اولاد فاطمه باشد، رضی الله
~~عنها، ونام او همچون نام من باشد، وکنیت او نیز ابوالقاسم باشد چون

PageV01P250

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0232.png)

~~کنیت من، و روی زمین معمور گردد از عدل و راستی او، چنانکه پیش
~~از او پر شله باشد از جور وظلم. واین حدیث را تمام به معنی بیان
~~کردهاند1 در کتاب از صحاح بخاری و مسلم. دیگر فرموده که: اگر
~~باقی نماند از عالم مگریک روز، آن روزراحق، تعالی، دراز گرداند از برای
~~بیرون آمدن مهدی، علیه السلام.
# و مراد از این2 سخنان اظهار امر دین3 وانتظار قوت یقین است، تا
~~مردمان که در صورت رعیت سلطاناند، و در شریعت تلمیذ علمااند، و
~~در طریقت مرید شیخاند، و در حقیقت بندهآ خدای رهنمای اند، از خود
~~غافل نباشند که همه امت مصطفای مجتبی[100 ر]اند، صلی الله علیه و
~~سلم.
# پس اگر در حکم شرع او را دست بریدن و یا کشتن حکم کنند، و ms181
~~یک ذره محبت محمد مصطفی، صلی الله علیه و سلم، از دل کم شود،
~~در4 دعوی ایمان خود صادق نیست، بل که در اثنای آن حکم از محبت
~~باطن بر وی صلوات فرستد، تا آن حد شرع کفارت گناه وی گردد که
~~اگر این معنی فکر نکند، در آخرت او را امر معاد تمام نگردد، و مستحق
~~سعادت ابدی نشود، و از این جهت فرمود حق، تعالی، قلآوربک لاینوذ حتی
~~یحکموی فیلا تجربیهم9 الی آخر الآیة. یعنی : و چنین نیست که مردم به عقل
~~مکدر تصور گردهاند بحق پروردگار توای محمد که، مؤمن نباشند تا آن
~~هنگامی که ترا حکم سازند در امور دین و دنیا[ی] خود، بعد از آنکه
~~برایشان حکم کنی به بذل روح یا مال یا بدن در عبادت، ونیابند در نفس

PageV01P251

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0233.png)

~~خود هیچ مضایقه به آن حدیث که برایشان می رانند، یا به آن طاعت که
~~ایشان را به آن می خوانند، و تسلیم شوند تسلیم شدنی بکمال.
# پس می باید که بدانی که1 اگر کسی در مقابل حکم الهی در
~~باطن خود تنگی و کراهتی2دارد از امری که، به وی رجوع شده،
~~و در ظاهر تسلیم نمی شود، علامت کفرآن کس وبی ایمانی اوست،
~~وبعکس این علامت ایمان است، یعنی تسلیم ظاهر وعدم جرح در
~~باطن، فاما اگر در باطن هیچ تنگی و انکاری3 ندارد، ولیکن در
~~ظاهر بطبع تسلیم نمیشود، ونمیخواهد [101 پ] که به وی
~~ضرری رسد، وبراین عدم تسلیم پشیمان است، وخود را مقصرو ضعیف
~~ایمان میبیند کافرنباشد، اما هوی بروی غالب است، وشیطان بروی
~~مسلط؛ اگر به تضرع توفیق ازحق، تعالی، طلبد، امیدواریم که عاقبت
~~ازچنگ هوی و نفس و شیطان خلاص یابد، وتدارکآن تقصیر نکند.
# فاما جرح باطن وتسلیم ظاهر، علامت منافقت4 است. واین که
~~گفتیم5، معیار و میزان طالبان است، تا اگر علامت صحت ایمان و
~~قوت تسلیم ندارد، خود را به هوای نفس باز نگذارد، و ms182 از سر تضرع و
~~اخلاص توجه کند به حضرت حق، سبحانه، و دست در دامن اهل دل و
~~علمای دین دار زند، تا به برکت ایشان، از آن عیب خلاص یابد، و مؤمنی
~~حقیقی شود. چون از بیابان نفاق و تار یکی کفرو انکار دور افتاد، و به
~~حق، تعالی، تزدیک شد، و از این سبب فرمود حق، تعالی، به دوست
~~نزدیکتر و مقصود علی الاطلاق، وسید انفس وآفاق، صلی الله علیه و

PageV01P252

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0234.png)

~~سلم، فلا یکن فی عذیه خرج1 ، الآیة . یعنی: چنین نیست که ایشان تصور
~~کردهاند که کسی افعال و احوال بندگان نمیداند، منم2 خدای دانای
~~صادق3 مصدق، فرو فرستادهآ کتابی که4 فرو آمده بر توای محمد، باید
~~که نباشد ترا، در آن هیچ مضایقه، و سینهآ تو به آن فراخ گردد، و تنگی
~~ننماید، تا بیم کنی به آن گشادگی سینه یا به آن5 کتاب، وپندی و
~~موعظتی باشد آن حال وخلق ترا، وهمه مؤمنان را.
# بدانکه [102 را سینه همچون صدف است، وذات الصدور آن لطیفه
~~قالبی است؛ اکنون فهم کردی که پیغمبر، علیه الصلوة والسلام، مأمور
~~است به آنکه در قالب و طبع او کراهیت و حرج نباشد، و مؤمنان را چون
~~این قوت نیست، مأموراند که در دل ایشان کراهیت نباشد، اگر بر طبع
~~قادر نشوند، یا تسلیم باطن [را] مقدور باشند. واین دقایق و اسرار6 جز
~~عارفان کامل مکمل نمیدانند، که در ظاهر و باطن ملاحظهآ مریدان و
~~طالبان می کنند7، تا آداب بندگی در باطن، و صورتهای] عبادت در
~~ظاهر، به ایشان آموزند، و نفسها و دلهای طالبان را از صفات ذمیمه و
~~اشغال بی فایده دور گردانند، و آن دلها [را] به نور ذکر صیقل دهند، تا
~~هر کدورتی که در بدن و نفس مانده، به برکت آن زایل گردد، و دل و
~~زبان و جوارح و ارکان همه یک رنگ گردد، به حکم آیت: ثم تن للودهنو
~~ملوبهم الی ms183 ذکر الله8 . از برای آنکه هدایت مخصوص این استقامت ظاهر و

PageV01P253

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0235.png)

~~باطن است، به حکم نص کلام. و به این معنی اشارت فرموده سر حلقهآ
~~اولیا ومقدم عارفان واتقیا ووصی مصطفی، علیه الصلوة والسلام وعلی
~~وصیته الی یوم القیامة، در خطبهآ بلیغهآ خود در نهج البلاغه که با کمیل بن
~~زیاد، رحمه الله، می گفت: لا یخلی الله الارض من قائم بحجة یزرع العلوم فی قلوب
~~اشباهه هم1 الا قلتون عددا الاعظمون اجرا ، الی آخره . یعنی: خالی نگذارد حق،
~~تعالی، زمین را [102 پ] از کسی که قایم باشد از نور حق ووجود مطلق
~~به حجتی قاطعه، وتخم علم لدنی را در ساحت دل طالبان قابل به نور ذکر
~~زرع کند. آن2 نازنینان و باریک بینان بزرگتراند از همه کسان دیگر از
~~روی معنی و ثواب، [وا کمتراند از روی شمار وحساب؛ غایبان اند از
~~ملاحظهآ وجود، وحاضراناند به دوام نورشهود، خاموشان اند از غیر ذکر
~~دوست و ناظراناند از نور خدای، تعالی، به هر چه از اوست. آه از اشتیاق
~~من به آن دوستان دوست.
# دیگر درنص کلام قدیم، مؤکد، این سخن بیان فرموده، حیث قال:
~~وعد الله الذئن امنوا وقیلوا الصالحات3، الی آخر الآیة . یعنی: وعده فرموده حق،
~~تعالی، مؤمنان عامل مخلص را از شما که ایشان را، البته خلیفهآ خود
~~گرداند در روی زمین، چنانکه پیش از شما انبیا را خلیفه گردانید، و
~~دین ایشان را تمکین دهد که هرگز دریقین4 ایشان شک و شبهه درنیاید،
~~دینی پسندیده که خاصه باشد ایشان را، وبعد ازخوف ورجا ایشان را به
~~انس وهیبت و فنا و بقا رساند، که ایمن شوند از تصرف شیطانی و نفس
~~به برکت غلبهآ نور تجلی ذات، وعبودیت ایشان از شرک و ریا مبری باشد
~~هیچ شرک5 خفی و جلی در عمل ایشان مدخل نیابد.

PageV01P254

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0236.png)

# از این سخن دریاب که قوت ولایت در نبی همچون قوت بلاغت
~~است در صبی؛ ms184 چون بالغ شد به آن نور ولایت نبوی، مأمور گشت به
~~ابلاغ رسالت از حق ولی .
# اما ولایت ولی امت؛ آن نبی از «نون» نبوت فیض می گیرد، آن
~~(نون») نبوتی که قایم است به1 ررواو» ولایت نبی2 وآن ««واو» قایم است
~~به «رالف»، [103 ر] الوهیت؛ یعنی نبی فیض بی واسطه از حق، تعالی،
~~[می گیرد]، و ولی فیض می گیرد بی واسطه از آن فیض نبوت و ولایت
~~او. پس هر پیغمبری ولی باشد، اما هر ولیی پیغمبر نباشد، اگرچه
~~بکمال قطب رسد. و این را مشروح درباب سیوم گفته ایم که: هر کس
~~از کجا فیض مییابد، تکرار نمی کنیم.
# مقصود آنکه واجب است بر هر کسی که در دایرهآ انسانیت درآمده،
~~متابعت ایشان نمودن، وتصدیق کردن و عده و وعید وخبرهای3 غیب که
~~به وحی می گویند انبیا، وبه الهام خبرمی دهند اولیا . ومحبت ایشان از
~~میان دل علامت قوت ایمان است، از آنکه به حکم حدیث صحیح: مرد
~~با آن کس بر خیزد روز قیامت، وبا آن کس رود به بهشت و دوزخ که او
~~را دوست می دارد. از این جهت فرمود، صلی الله علیه وسلم، المرءتع من
~~آحب .
# دیگر میباید که صورت صفت حکومت او را مطاوعت کنی، که
~~مخالفت حاکم مسلمانان کردن، در امری که مشروع باشد، مخالفت
~~پیغمبر است به حکم حدیث: من آطاع امیری فقد اطاعنی ومن الطاعنی فقد آطاع اللهومن
~~غصی آمیری فقذ عضانی ومن عطانی فقذ عصی الله . اگر اولوالامر مسلمان باشد،
~~طاعت او واجب است، اگرچه ظالم است، واگر از فرمان بیرون

PageV01P255

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0237.png)

~~رود، خارجی باشد، و روا باشد با او قتال کردن، از آنکه از بی فرمانی
~~حاکم1 غالب، فتنه می خیزد، وفتنه ازقتل سختر است. ولعنت فرموده،
~~صلی الله علیه وسلم، برآن کس که فتنه انگیزد، و فرموده که: هر کس
~~که چیزی از حاکم بیند که مکروه دارد، باید که صبر کند به ms185 آن، واگر
~~مفارقت کند از [103 پ] جماعت و بمیرد، به مرگ2 جاهلیت مرده
~~باشد. متفقاند در اسناد این حدیث بخاری و مسلم، رحمة الله علیهما.
# و واجب است دعای خیر کردن بر حاکم به عدل و احسان تا عالم را
~~به وجود وجود ایشان انتظام و معموری و حضور و ایمنی حاصل گردد، از
~~برای آنکه آدمی را قالبی هست، و نفسی و دلی و روحی . قالب را قوت به
~~حکم حاکمان است3 که خلیفهآ پیغمبراند در امر معاش و ضبط امور
~~سیاستی، و نفس را منع و زجر به حکم علماست که بطبع و هوای خود آن
~~صاحب نفس را رها نمی کنند، و اگر قدم بیرون مینهند، از حد شرع4
~~حکم می کند به جلد وضرب وقتل، وهرچه مقتضی آن خلاف است، و
~~ولی مرشد متصرف است، و ناظر بر دل هریکی از مؤمنان، که اگر5 به
~~ظاهر علم نمی داند آن خفایای امور، ولی به نور فراست در مییابد، و آن
~~دل را از صفات و اخلاق ذمیمه پاک می گرداند. و تا مادام که این هر سه
~~نیستند در عالم، دلی را شایستگی فیض الهی حاصل نمی شود بی واسطه
~~از برکت متابعت نبی ونور ولایت او، صلی الله علیه وسلم، واز این
~~سبب در کلام فرموده: الله الثی الزلة الیکحابت بالحق والمزان6؛ وجای دیگر: وانرلا

PageV01P256

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0238.png)

~~الحدید1 ، الی آخر الآیة . فرموده که خداوند بحق آن خداوندی است که
~~کتاب فرو فرستاده، تا هدایت دل طالبان باشد، و شفای نفس بیماران
~~گردد، و میزان در آن کتاب فرستاده، تا حق از باطل و حلال از حرام
~~جدا گردد، و آهن که شمشیر است فرستاده، تا به سیاست حکم بدنها
~~سلامت بماند. وصراط مستقیم حاصل نمی شود، مگر به این هر سه
~~میزان ظاهر شرع وقسطاس مستقیم طریقت و دانستن اصل [104 ] و
~~فرع2، و تآ مادامی که ولی عارف آشنا مقر بظاهر نمی شود، ms186 مقصود
~~آفرینش معدوم است، و واجب است ظهور3 او چون وجود عالم معلوم
~~است .
# اکنون شروع کنیم در باب ششم [که دیا بیان صراط مستقیم
~~[است]، آن صراطی که در فاتحه و نماز از حق، تعالی، می طلبیم هر
~~روز، تا بشناسی4 آنچه می طلبی، و ثبات نمایی به برکت دعا به اخلاص
~~برآن صراط، ومنحرف باشی از غیر آن صراط، ان شاء الله تعالی.
# *****
# **
# *

PageV01P257

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0239.png)

# در بیان صراط مستقیم بر متابعت حبیب1 کریم، صلی الله علیه و
~~سلم، که مبری است آن صراط از غلو، [و] منزه [است] از تقصیر مشبهه و
~~تخبیط رافضی وتخلیط خارجی وتقصیر مایل [به قدرا وافراط قایل به
~~جبر. هدایت کناد خدای، تعالی، ایشان را به راه راست، وما را و ایشان
~~را راه نماید به هدایتی و ثباتی که ثمره دهندهآ ثواب جزیل2 باشد و ثنای
~~جمیل.
# دیگر بیان کنیم آن فرقه را که رستگاراند از میان همهآ گروه3. و
~~این باب مفصل است به چهار فصل و خاتمه، چنانکه یاد کردیم تا ختم
~~کنیم به فصل4 الخطاب درهرباب.
~~فصل اول:
# دربیان صراط مستقیم و اطلاع من بر آن از میان راههای مختلفه، و
~~بیان فرقه ناجیه ازمیان هر فرقه. وممکن نیست هیچ کس را، که بشناسد

PageV01P258

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0240.png)

~~فرقه1آ ناجیه و صراط مستقیم را [مگر آنکه] اول2 و آخر حال مرا بداند3.
# بدان ای مسترشد مستفید، اگر هستی صاحب گوشی با هوش، و
~~دلی پسر درد و جوش داری بطلب سری جدید و امری رشید، که بودم این
~~بیچاره از کوچکی تا بزرگی جوینده از برای حق، و در همه کاری در
~~نمی رفتم، بل که هر امری که پیش می آمد، غلو سخت تقاضا می کرد که
~~به ادنای4 آن [104 پ] سر فرو نیاورم5؛ لان الله یحب من الامور معالیها ویبغظ
~~تفشافها ، چنانکه در مبدا جوانی نفس من راضی نبود که ملازمت کنم
~~کسی را، مگر سلطان روزگار، و ms187 قانع نمیشدم به ملازمت آنکه6
~~همچون دیگران باشم. پس ملازمت کردم بعد از آنکه از مکتب بیرون
~~آمدم، وپانزده ساله بودم، ده سال بی طمع چیزی از خلعت ومال. و
~~اقسام فضلیات می دانستم، و به قدری7 از علوم عقلی و نقلی چیزی آموخته
~~بودم، اما از قرآن نصر و قلاقل اربعه و فاتحه یادداشتم. چون پادشاه
~~«ارغون» صدق و اخلاص مرا در خدمت می دید، مرا به خود مقرب
~~گردانید، چنانکه محسود ارکان دولت او شدم از امراء و وزراء، واز
~~غایت شغف من به ملازمت او، بازمی ماندم ازادای صلات، تا غایتی که
~~مجال نداشتم که ورقی از خواندههای خود به یادآوردمی8، تا آن زمان که
~~از فیض فضل سبحانی، در حالی که لشکرپادشاه ارغون و سلطان احمد
~~در شیب قزوین بهم رسیدند، و این بیچاره به سن9 بیست و چهار

PageV01P259

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0241.png)

~~سالگی1 رسیده، و از غرورجوانی به خاطر آوردم که امروزجنگی کنم
~~که پسندیدهآ پادشاه افتد. زاجری حقانی نازل شد در آن وقت که تکبیر
~~گفتم، تا حمله برم بر دشمن، چنانکه حجاب از پیش چشم بر داشته
~~شد، وآخرت را وآنچه در اوست، بدیدم، موافق کتاب و سنت در تاریخ
~~سنه ثلاث وثمانین و ستمائه؛ همچنان بر سر اسپ متحیر و بی هوش
~~ماندم، تا هر دو لشکر فارغ شدند. و آن زاجر مصاحب بود تا وقت
~~چاشت، چون به خوردن مشغول شدم، آن زاجر گم شد، واثر آن در
~~نفس باقی ماند، ودل من از خلایق رمیده شد، [105 ر ووقت بر من
~~حکم کرد به قضای نمازهای گذشته.
# ومالک نمی توانستم شد که رها کنم صحبت و ملازمت ارغون [را]،
~~فاما رغبت ملازمت نداشتم، لازم گردانیدم بر نفس خود، که هر شب
~~قضای نماز ده روزه می کنم، و پنج آیت از قرآن یآد می گیرم. و توبه
~~کردم از مناهی وملاهی؛ و مجاهده وبی خوابی و کم خوردن و کم گفتن
~~بر ms188 نفس خود نهادم، چنانکه گاه بودی که یک هفته برآمدی که
~~چیزی نخوردمی، تا از غیب لقمهآ حلال برسد. در مطبخ خود گمان
~~می بردند که در خانهآ ارغون می خورم، و در2 آنجا تصور می کردند که در
~~خانه خوردهام، تا غایتی که شبی ازغایت گرسنگی بیرون آمدم، و در
~~پهلوی تنور نانبایان3 پارهای نان سوخته دیدم، طالب علمی به صحبت
~~آمده بود.4 صبر کردم تا او برفت، در تاریکی آن خشک پارهآ سوخته
~~میخوردم. او آواز بشنید، تصور کرد که نبات میخورم، روشنایی بیاورد،
~~و گفت: تنها میخوری؟ چون بدید، رقت کرد. بعد از مدتی که بر این

PageV01P260

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0242.png)

~~بر آمد، در نیمهآ شعبان سنهآ خمس و ثمانین و ستمائه مرضی حادث شد که
~~اطبا ازدوای آن عاجزماندند.
# بعد از آن اجازت طلب کردم، وعازم سمنان شدم، چون به اوجان
~~رسیدم، اثر صحت در خود دیدم، دانستم که آن بیماری از صحبت شوم
~~ایشان بود، شغب1 این بیچاره درترک دنیا زیادت شد، و اجتهاد در
~~عبادت و عذر تقصیر همچنین محرض جان2 ودل میشد و از زجر
~~محرض مجاهده3 سر خجالت در پیش، وآب از دیده ریزان، با دل
~~ریش که چه بود ملازمت کسی که بت می پرستید.
# چون ماه رمضان به سمنان رسیدم، مشغول شدم به تحصیل علوم
~~عبادتی، وچنان خالی بودم از جمیع علوم شرعی که استنباط [105پ]
~~یک مسأله نمیتوانستم کردن. چنان در آن زمستان تحصیل علوم مالابد
~~کردم، وبنای امر سلوک بر وفق کتاب قوت القلوب، ککه تصنیف شیخ
~~ابوطالب مکی است، بر خود مقرر کردم، و مشتاق شدم به تجرید هر
~~نقدی که داشتم، و می دانستم که حق کسی که درآن بوده، بازدادم، و
~~آنکه معلوم نبود، به فتوای فقها همه را وقف و صدقه کردم، وغلامان و
~~کنیزان همه آزاد کردم، وحق زن خوددادم، وحق ولدخودز یادت از آنکه پدر
~~به من داده بود، دادم، و خانقاه سکاکیه را ms189 عمارت کردم که منسوب بود
~~به شیخ مقدم شیخ حسن سکاکی، قدس الله سره، که از اقران شیخ معظم
~~شیخ ابو سعید ابو الخیر بوده، وشیخ ابوالحسن خرقانی وشیخ المشایخ -
~~ابوعبد الله4 الداستانی صاحب الشجره بوده، قدس الله ارواحهم.

PageV01P261

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0243.png)

# و آن شیخ حسن سکاکی که مردی مجد1 و مجتهد بوده در مقام
~~فیض، ومقبول اولیا [ی] روزگار، که ثابت بوده قلم زبان او وزبان قلم
~~او بر شریعت مصطفوی وطریقت مرتضوی، و متحلی بوده روح او به
~~اسرار2 طریقت و آیات حقیقت.
# و بنا کردم غیر از آن خانقاهاتی چند دیگر، و وقف کردم بر آن
~~خانقاهات هر املاکی که باقی مانده بود، و آن مقدار بود اوقاف که دو
~~چندان که به فرزند و مادر فرزند داده بودم، و شرط کردم که فرزندان من
~~در تولیت آن هیچ مدخلی نسازند، و مشرف وخادم آن مال نباشند که،
~~تصرف کنند بوجهی از وجوه. ونوشتم حجتهای وقفی وسجل کردم در
~~آن، که حرام باشد بر اصحاب اوقاف از مال قضات ومشایخ و اعوان
~~سلطان [10 را وعملهآ ایشان، تصرف کردن در آن اوقاف، و در دفتر خود
~~ثبت کردن3، وخرج4 آن دانستن، و در آنجا وطن کردن5 وفرو آمدن،
~~وطلب وطمع چیزی از آن کردن، از برای آنکه همت این طایفه چنان
~~دیدم که از شومی طمع ایشان همه خانقاهات خراب می گردد، و
~~بحقیقت خیس ترین خلایق از روی همت و پلیدترهمه از روی اعتقاد و
~~زشتتر از روی خوی بد، ایشان را دیدم که [از] صحبت ایشان وحشت
~~حاصل میشود اهل6 دل را، از آنکه کلام ایشان فحش باشد یا غیبت یا
~~مسخرگی.
# وتفویض کردم امر تولیت آن اوقاف [را] بعد از این بیچاره، به یکی

PageV01P262

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0244.png)

~~ازیاران خود که راه [را] رفته باشد به طریق سلوک این فقیر، [وآ رسیده
~~باشد به مرتبهآ ارشاد، و نیکوخوی و جوانمرد باشد، بی اسراف باشد و
~~اقتارا وصاحب ms190 صبر و تقوی و احسان باشد که، او را طهارت کامل در
~~قلب وقالب ظاهر شده باشد، وتوکلی تمام و توبهآ نصوح کرده، ومیان
~~رفتن در جمیع امور قولی و فعلی بجای آورد، و بعد از این که او به دار
~~آخرت نقل کند، یکی دیگر مانند او متولی باشد، فرزند او به عادت
~~میراث متولی نشود، و همچنین فرزند مشرف و فرزند خادم،
~~خادم و مشرف و متولی نباشد»2 اگر چه عابد وزا هد و سالک-
~~اصل باشند، تا به میراث مانند نگردد، که به چشم خود دیدم که این
~~طایفه تصرف کردند به عادت پدران در اوقاف، و به فروختن آن نیز قیام
~~نمودند. و از این عجبتر آنکه بعضی اهل خیرات رغبت کردند در
~~خریدن آن اوقاف، با وجود آنکه می دانستند وقفیت3 آن. خدای،
~~تعالی، [106 پ] بیدار کناد ایشان را و ما را از خواب غفلت.
# غرض از این تطویل [ر1] فایده آن بوده که با وجود جذبه و زجرالهی و
~~عنایت نامتناهی و ترک و تجرید در این حالت، شیطان به وسوسه درآمد در
~~ساحت سینه، و نفس مرا به تشویش آورد. القا کرد که تو امری خطیر
~~اختیار کردی، بی یقینی که ترا حاصل شده باشد، وبه تخمین این چنین
~~دانسته4 [ای]، چگونه عاقل ترک دنیا کند، از آن لذتها و تقرب پادشاه،
~~و هرچه نفس را آرزو باشد مهیا ومحصل. دراین وقت جوانی عیش خود
~~را خراب کنی به گمانی بیبرهان، وهیچ چیزی نفیس تر از عمر و لذیزتر
~~از عیش نیست، و زمان می گذرد، و توعیش خود را منغص کرده ای به5

PageV01P263

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0245.png)

~~جامهآ پشمین قوی، ونان جوی نا پخته، وبیخوابی ضعیف کننده، وکم
~~خوردن؛ شاید که بعد از این مدتی برآید، وترا بطلان این طریق روی
~~نماید، ونتوانی باز سر آن تنعم رفتن.1 تقدیر کردم که آسان گردد بر تونقد
~~وجنس آن دادن به مسلمانان، صحبت وقرب سلطان ترا ms191 کی دست دهد،
~~و ایام جوانی کی باز آری که از توفوت شده باشد2، وترا آن زمان حسرت
~~وندامت هیچ فایده نکند.
# گفتم: همه انبیا و اولیا تحریض کردهاند مردمان را بر طاعت، و
~~نهی کردهاند از دوستی دنیا و متابعت هوی، تا دست دهد عمارت سرای
~~باقی، که آن بهشت است.
# بعد از آن گفت: چون میدانی که، آنکه ایشان گفتند، مطابقه
~~واقعه است، به چه دلیل شاید که بعد از کشف حجاب چنان نباشد؟
# گفتم: بی شک میدانم که دل من ملول شده از این دنیا و لذتهای
~~دنیا، با وجود آنکه به اعلای مراتب دنیا رسیده بودم، از همه سیر شدم، و
~~اهل دنیا را نمیخواهم که ببینم به اختیار، نه از روی تکلف [107«2 و
~~اضطرار، باز نمی گردم بر سر هرچه رها کردم، و می یابم از این ریاضت
~~و طاغت لذتی بی ملالت که در هر ساعتی دوست می دارم که آن لذت
~~بازآید، و زیادت از آن روی نماید.
# دیگر گفت: این کلام توبی برهان است، وعقل طالب حق التفاوت
~~به چیزی نکند که بی حجت و برهان باشد. نشنیده ای3 که خدای،
~~تعالی، در کلام قدیم فرموده به حقیقت خود در جواب خصم: قل کائوابزهانکم
~~اذ کتم ضادقن4 . چون شیطان بوسوسه غلبه می کرد، التفات از او باز

PageV01P264

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0246.png)

~~بگردانیدم1، و از آن وسوسه ملول گشتم، و در ریاضت و مجاهده
~~افزودم، وبه تبدیل2 اخلاق ذمیمه وعادات قدیمه [عزم کردم]، والتجا
~~کردم به حضرت عزت، جل ذکره، به این عبارت الهی: قول توحق است
~~و وعدهآ تو صدق. وفرموده: امن یجیب المضطراذا دعاه3 . وفرموده: آذغونی آشتجب
~~لکم4 . اکنون مضطر وبیچارهام، وحضرت ترا می دانم، ومیخوانم که،
~~غیر از حضرت تو هیچ ملجائی نیست مرا، ویقین میدانم که هیچ دری
~~دیگری ندارم. الهامی کرامت فرمای که جواب دهم شیطان را به برهان.
~~در این حالت هاتفی از غیب خبر داد که تعجیل ms192 مکن، و ملازم عتبهآ
~~حبیب الله باش که، زود بر تو این در گشاده گردد.
# دیگر به مجاهده، زیادت از آنکه ذکررفت، مشغول گشتم، از نماز
~~و تلاوت قرآن به تدبر و ترک مالا یعنی، چنانکه اگر یکی یکی از
~~اصحاب سخنی می گفت، مجال جواب او نداشتم از استغراق اوقات به
~~اوراد5 شب و روز، تا در این هنگام طالع شد، صبح سعادت از افق
~~اقبال، وسلطان الهام در صفهآ صدر درآمد، وبر6 من روشن [107پ]
~~کرد که آدمی را در تکمیل نفس چاره نیست از سه چیز:
# یکی: سیاست از برای ضبط اموال و حفظ نفوس و امرمعاش.
# دوم: طهارت تا از حیوان ممتاز گردد، که این پاکی را انسان7 بطبع
~~دوست داشته اند.
# سیوم: عبادت معبود و موجد خود گردن، که روزی دهنده و

PageV01P265

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0247.png)

~~آفریننده1، وصورت نگارندهآ ماست، و به اطوارمختلف، ما را تربیت
~~فرموده، ومی فرماید، و طبع2 سلیم وعقل مستقیم الزام می کند، که ما را
~~موجدی رازق خالق هست.
~~پس واجب است او را فرمان بردن، از برای نعمت وجود به خاصه،
~~وانواع نعمتهای دیگر که در شمار نمی آید.
# و دانستم که آدم، علیه السلام، وفرزندان او ثابت بودهاند در رعایت
~~این سه شرط. چون آدم از دنیا رحلت کرد، شیطان وسوسه کرد در نفس
~~کسانی که دور ماندند از مدت وفات او، واختلاف کردند، بعضی
~~گفتند: رعایت این سه شرط در ظاهر میباید کردن، و ایشان اهل ظاهر
~~بودند، وبعضی گفتند: رعایت سه شرط [مذکورا در باطن میباید کرد؛
~~یعنی طهارت باطن از نجاست اخلاق ذمیمه و دفع نجار شهوات وظلمت
~~جهل از طبع، تا دل به حضور تمام عبادت معبود تواند کردن. و این
~~جماعت روجانیاناند. و طایفهآ سیوم گفتند: در ظاهر وباطن رعایت
~~میباید کرد این شروط ثلاثه را، از برای آنکه3 طریق انبیا چنین بوده، و
~~عقل و نقل این اجتماع می کند، چون آدمی مجموعهآ غیب ms193 وشهادت
~~است، تا عیش دنیا وتمتع عقبی، هر دو حاصل گردد.
# پس چوناین الهام به دل رسید نفس آرام گرفت دررعایت این سه
~~شرط [108 ر] و [به] تحقیق دانسته، که جمع کردن میان ظاهر و باطن
~~بهتر است، چه اگر حق به طرف یکی ازاین هردوباشد، چون جمع کنم،
~~البته فوت نمی شود آن حق از من.
# دیگر باره شیطان باز آمد به وسوسه، وگفت: انبیا که، صد و بیست
~~هزار و نیف بودهاند، چه دانستی که کدام یک بمتابعت بهتراند، چون

PageV01P266

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0248.png)

~~شریعت هریک به مختلف بوده. دیگر در ریاضت و مجاهده1 افزودم، تا
~~جواب آن حضرت بنماید، ودر معرفت او بگشاید؛ تا ناگاه از افق قلب
~~سلیم2 وحجرهآ وجود آثار الهام به فیض جود ظاهر شد، وندا کرد که
~~التفات مکن به وسوسهآ شیطان که کید او ضعیف و مکر او بی حاصل
~~است، ویقین دان که طرق انبیا، علیهم السلام، منحصر است بر هفت
~~کس از3 ایشان که اولوالعزم بودهاند: یکی آدم، دوم نوح، سیوم ابراهیم،
~~چهارم موسی، پنجم داود، ششم عیسی، هفتم محمد مصطفی، صلی الله
~~علیه و سلم وعلیهم اجمعین، وهریکی دعوت می کردهاند امت خود را بر
~~وفق شریعتی که در آن زمان موضوع و مشروع بوده به حکم الهی.
# اکنون بر توباد که متابعت کنی کسی را که سیاست او اسهل واشمل
~~باشد، و طهارت او تمامتر و زیباتر، وعبادت او کاملترو اندکتر، و
~~نواب آن زیاده تر. تفحص کردم در استکشاف هرامتی ازامتان گذشته،
~~تا رسیدم به این امت وسط که «خیرالامم»أخوانده ایشان را حق تعالی.
~~بدیدم که سیاست او از رحمت و تکلیف مالایطاق دورتر که در آن
~~روزگار که قوم موسی گوساله می پرستیدند5، توبهآ ایشان به آن بود که
~~همدیگر را [108 پ] قتل کنند، تا تو به قبول گردد؛ و از این امت به
~~مجرد استغفار مقبول است، از برای آنکه گرانی و سختی از این ms194 امت
~~برداشته اند. چنانکه فرمود سید انبیا، علیه الصلوة والسلام، بعنت بالخیفة6
~~السنعة السفلة الیضاء ؛ یعنی برانگیخته7 مرا به دینی آسان، که جانبازی و

PageV01P267

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0249.png)

~~میل خاطر در او به حق از آب سرد خوردن در حالت تشنگی آسانتر
~~است، واز آفتاب روشن تر حقیقت آن دین.
# و طهارت او را دیدم که از طهارت همه ادیان1 انبیای ماضی تمام تر
~~است، از آنکه در او استنجاء و استبراء و غیر او بوده که در زمان ماضی-
~~نبوده، و آسانتر، از آنکه در زمان ماضی، اگر2 نجاستی بر جامه ویا [برا-
~~بدن می رسیده، آن را قطع می کردهاند، و دراین امت به مجرد شستن به
~~آب کفایت است.
# دیگر نظر کردم به عبادت؛ یافتم عبادت این امت را اقبل واکمل، از
~~برای آنکه شب وروز بیست و چهار ساعت است، و این پنج وقت
~~فریضه [به] یک ساعت ادا میتوان کرد3 . و[هرا] سالی دوازده ماه
~~[دارد]، ویک ماه بیش فرض نشده [از برای صوم]. اما ازامت دیگر انبیا
~~عبادت زیاده بوده، و درجات و فضیلت چندین نبوده که از این عبادت
~~اندک؛ از برای آنکه در این عبادت دین محمدی توجه کلی از روی صورت
~~و معنی حاصل است، و در عبادت این طایفه تسبیح و تحمید وتهلیل و
~~تکبیر وقیام وقعود ورکوع وسجود وتلاوت وتذکیرا وابتهال همه داخل
~~است. وچنین عبادتی در هیچ ملتی5 نبوده، مگر متفرق در طاعات
~~متنوعه و تشدیدات سخت بوده در عبادت ایشان. چنانکه گوشت و
~~چربی نخوردندی، و در روزه به یک نوبت اقتصار کردندی، و نه شب
~~[109ر] ونه روزبا زنان مباشرت نکردندی، و با ایشان مردان روا نبودی
~~چیزی خوردن و امثال این . چون تخقیق کردم، نفس مطیع شد، وایمان

PageV01P268

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0250.png)

~~شهودی ازوی مشاهده کردم.
# دیگر باره چون شیطان لعین فرصت یافت از حسد، و مکر و وسوسه
~~در سینه ظاهر کرد که، حضرت مصطفی، صلی الله علیه و سلم، فرموده: ms195 ستفرق
~~امتی علی نیف و سبعین فرقة، قالنا جیة منها وخدة والباقیون فی النار ؛ یعنی فرموده که زود
~~باشد که امت من متفرق شوند به هفتاد و هفت گروه1 یا کمتر، و
~~رستگار یک گروه باشد، باقی در آتش دوزخ باشند. اکنون حدیث
~~صحیح است، و هریک از این هفتاد و هفت [فرقه] دعوی می کنند که
~~فرقهآ ناجیه مائیم. چه میدانی که حق بر طرف کدام یکی است، تا
~~طاعت وعبادت بر وفق آن طایفه بجا آوری، و بنیادی بر آن نهاده باشی
~~که معتبر باشد در عقل ونقل.
# دیگر باره نفس بایستاد، و تضرع کرد به حضرت عزت، جل ذکره، تا
~~قدم صدق بر متابعت حق مطابق واقع ارزانی فرماید، آن وقت که عنایت
~~غیبی ازتتق لاریبی به الهام روی نمود، به این معنی در بگشود که امت
~~این خیر الانبیاءباوجود تفرقه منحصراند بر هفت گروه: جبریه و قدریه
~~و معطله و مشبهه وخارجی و رافضی واهل سنت و جماعت. پس
~~متابعت کن هر فرقهای2 را که محترزاند از غلو و تقصیر.
# چون تفحص کردم یافتم [که]: جبریه3 غلو کننده بودند در توحید، و
~~قدریه مقصر بودند در آن، و معطله در تنزیه ازحد گذشته بودند، و مشبهه
~~بی ادب بودند در وصف او، سبحانه و تعالی، و خارجی سفیه و بی دیانت4
~~بودند [109 پ] در طعن اهل بیت طهارت که حق، تعالی، خود مدح
~~کنندهآ ایشان است، وپاک کنندهآوجود آن خاندان؛و فرموده امت را به

PageV01P269

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0251.png)

~~محبت خاندان [ییامبرا، بقوله، سبحانه، قل لا آنألکم علیه آجرا الا العزدة فی
~~القربی1 .
~~و دیدم رافضی را که خبط می کند در سب حرم2 رسول که حق،
~~تعالی، در کتاب قدیم چند آیت در مدح او فرموده، و رسول، صلی الله
~~علیه و آله و سلم، فرموده: «چهار دانگ دین خود را از او بگیرید.») و
~~صحابه کرام را نیز سب می کنند از جهل وحماقت که در ms196 چند مواضع
~~قرآن کریم مدح ایشان فرموده.
# اما این چهار امام را دیدم که بر متابعت مصطفی، علیه التحیه و
~~السلام، وصحابهآ کرام او می روند، وهر حجتی که داشتند، همه موافق
~~دیدم به نقل و عقل درنفی آن شش گروه سابق3 . اما ایشان را نیز دیدم
~~که غیبت همدیگرمی گفتند، و تشنیع می کردند برمذهب امامی دیگر،
~~چنانکه حنفی تشنیع می کرد شفعیون را در ان شاء الله گفتن، و شفعوی
~~همچنین او را تشنیع می کرد. و چون نگاه می کردم، هر دو محق بودند
~~در سخن خود.
# اما تابعان را متعصب یافتم، از برای آنکه امام ابوحنیفه، رحمه الله،
~~گفته است: آتا مؤن حقا ؛ یعنی: من هیچ شکی ندارم در ایمان خود در این
~~وقت وحال. وامام شافعی می گوید، رحمه الله، «من مؤمنم در این
~~حال، ولی نمی دانم در وقت انتقال روح از بدن ومال . ان شاء الله اگر
~~خواهد خدای، تعالی، ایمان به حضرت او رسانم دروقت سؤال» یا خود از
~~برای تبرک گفته باشد لقوله، سبحانه، لتذخلن المنجد الحرام إذشاء الله4 . [به]
~~تحقیق میدانیم که حق، تعالی، به علم قدیم میدانست [110 را که

PageV01P270

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0252.png)

~~رسول او و مؤمنان1 دیگر همه در مسجد حرام درآیند، و با وجود علم
~~ویقین «ران شاء الله» فرمود، هیچ شکی در آن علم خود نداشت، لیکن
~~ادب آموخت بندگان را، تا هیچ کاری و سخنی جز به احالت2 مشیت
~~نکنند، و نگویند؛ چنانکه به حبیب خود امر فرمود: ولا تولن لشیء انی فاعل
~~ذلک غدا، الا آن یشاء الله 3 . یعنی: ای محمد [ مگوی] مر چیزی را که من
~~کنندهام فردا، تا «ران شاء الله» نگویی.
# پس مؤمن مخلص و دانای صادق آن است که دایما ترس داشته باشد
~~از زوال ایمان. و چگونه نترسد کسی از این معنی، چون پیغمبر ما،
~~صلی الله علیه وعلی آله و سلم، با وجود کمال عصمت وبشارت مغفرت
~~می ms197 ترسید، و می کحفت: ا مقلب القون نحع قلنی علی دین ولافد ، الی آخر
~~الحدیت. یعنی می فرمود: ای گردانندهآ دلها، ثابت دار دل مرا بر دین و
~~طاعت خود. صحابه گفتند: یا رسول الله! تو می ترسی بر دین خود.
~~جواب داد که : چگونه نترسم. و دل مؤمن از روی مثل همچون چیزی
~~است میان دو انخشت، یعنی عاجز است پیش قدرت حق، می گرداند
~~چنان که می خواهد. و مقصود از این سخن آن است که من وتوبترسیم، و
~~اعتماد بر قول و فعل خود نکنیم.
# آمدیم باز بر سر سخن؛ چون این چهار امام را که موافق آیات و
~~حدیث می یافتم، اتباع ایشان را مایل دیدم به جدال4 وتعصب، طبیعت
~~من از ایشان نیز رمیده شد. فاما راه ایشان از همه راستتر ونزدیکتر
~~یافتم، و گفتم: الوخدة خنرمن جلیس الیوء؛ یعنی: تنهایی بهتراز همنشین
~~[بد]. اما از حق، تعالی، امید داشتم که تنها نمانم، صبر میداشتم به

PageV01P271

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0253.png)

~~انتظار [110 پ] تا حق، تعالی، از کرم لم یزلی، غشاوهآ حجاب از
~~آسمان دل بر داشت، و بدیدم در عالم غیب به طریق واقعه، گروهی از
~~اهل صفا [را که] بوی محبت ازایشان به مشام1 جان میوزید2 ، ودل و
~~جان به دیدار ایشان3 زندگی یافت. سلام کردم و جواب دادند بهترین
~~جوابی، وتکریم وتعظیم کردند این فقیررا از روی کرم.
# گفتم: باز گوپید که شما کیستید که سیمای4 صلحاء در روی
~~مبارک شما هویداست؟
# گفتند: ما بندگان خداییم، و رعایت آن سه شرط که سیاست و
~~عبادت وطهارت است، در صورت و معنی بجای می آوریم، و متابعت
~~دین محمدی وملت حنیفی وظیفه ماست . فاما طریق ما ومذهب ما آن
~~است که احتراز کنیم از غلو و تقصیر، وآنچه احتیاط در آن بیش باشد از
~~برای وجه احسن، آن را مذهب سازیم، و هیچ کسی را که مقرباشد به
~~کلمهآ توحید، کافرنگوییم، تا مادامی که روی ms198 به قبلهآ ما می آورد.
# سؤال کردم از امامان چهارگانه؛ یعنی شافعی وابوحنیفه و احمد و
~~مالک، رضی الله عنهم، ثنا گفتند به آن اقوال واجتهاد ایشان، وشکر
~~کردند مساعی جمیلهآ آن بزرگان [را]. پس متعجب ماندم از حسن مقال
~~وافعال ایشان وصحت5 حال آن اهل کمال . تفتیش کردم ازنام ونشان
~~آن گروه. گفتند: ما را «صوفیه» می گویند، وطبقهآ ما هفت نوع
~~است:
# یکی طبقهٔ‌ طالبان، دوم طبقه مریدان، سیوم طبقه سالکان، چهارم6

PageV01P272

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0254.png)

~~طبقهآ سایران، پنجم طبقهآ طایران، ششم طبقهآ واصلان، هفتم قطب ارشاد
~~که دل او بر دل محمد مصطفای مجتبی است [111 ر]، صلی الله علیه
~~و علی آله و سلم، واویکی می باشد در هر روزگاری از زمان،
~~چنانکه قطب ابدال نیزیکی میباشد، و دل او بر دل اسرافیل است در
~~عالم نهان، چنانکه1 یاد کنیم در فصل رابع آشکارا وعیان.
# چون بیدار شدم، مشتاق گشتم به وجود شریف ایشان، و خبر از هر
~~کس می پرسیدم، هیچ کس در عالم شهادت ایشان را نمی نمود، اگر
~~چه صاحب خرقه بسیار بودند. قول شیخ2 ابوبکر شبلی یاد کردم که
~~گفته:
# اما الخیام فانها کخیا مهم * واری نساء الحی غیر نسائها
# رباعی:
~~پوشیده مرقع اندازاین خامی چند
# نارفته رهی صدق وصفا3 گامی چند
~~بگرفته زطامات4 الفلامیچند
# بدنام کنندهآنکونامیچند
# پس چون نومید شدم از وجود ایشان در عالم شهادت، مطالعهآ کتب
~~ایشان می کردم، وچگونگی مجاهده وسلوک ایشان می خواندم، و بعضی
~~[را] به عمل می آوردم درباب خلوت وعزلت وجلوت و مقامات و
~~حالات ایشان را بعضی به تعریف بدانستم، و انسی تمام مرا به آن
~~کتابهای ایشان باز دیده شد، و می گفتم با خود: خنر جلس فی آزان کاب ، و

PageV01P273

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0255.png)

~~شوق من زیادت [میشد] به دیدار آن بزرگان1، و از حق، تعالی،
~~می خواستم توفیق وصول به خدمت ایشان، واستحقاق خدمت وصحبت و
~~مرافقت آن حامیان دین متین، و اقتباس فواید ms199 از آن قوایم روی زمین .
# پس نومید شد شیطان مکار از وسوسه کردن در سینه، و بگریخت از
~~القای شبهات وشکوک، وخلاص شدم [111 پ] از تفرقهآ خاطر وتردد
~~باطن، وروشن شد مرا صحت2 طریق وتفتیش، وثابت شدم3 برعبادت
~~نه به طریق عادت. اما همه روز سؤال می کردم از احوال صوفیه، تا به
~~شرف پای بوس ایشان مشرف گردم، واقتدا کنم به حسن سیرت و نور
~~بصیرت ایشان در ظاهر وباطن. وزود باشد که یاد کنیم در فصل دوم،
~~کیفیت استسعاد4 به خدمت ایشان، ویافتن دولت استفادت5 از برگ
~~ایشان، وبه راحت رسیدن دل پردرد و خاطرپریشان.
# در بیان علامات6 صحت این طریقت، که آسان گشته بر طالبان به
~~برکت همت صوفیان صافی سریرت، وصافیان2 روشن بصیرت؛ شعار
~~وجود شان اخلاق الهی، [و] دثار وجود شان نعم نامتناهی، همیشه تا
~~قیامت لوای رشد و رشاد ایشان مروج باد بر سر کافهآ اهل اسلام از حاضرو
~~ساهی8.

PageV01P274

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0256.png)

# بدان ای طالب راه یقین که هر کس که حق طلب باشد از سر
~~اخلاص، زود [باشد] که راه دهند او را، به اهل اختصاص. اکنون بیان
~~می کنم احوال خود [را]، تا ترا نیز تذکره باشد و آز طلب بازنمانی.
~~توراه نرفته ای ازآنننمودند
# ورنه که زداین در، که برونگشودنید
# بدانکه این بیچاره بر سر خود ریاضتی می کشیدم، و از حضرت عزت
~~آثار لطف می دیدم، اما تا توفیق توحید مطلب نیافتم درملت ومذهب، از
~~عمر خود آسایش ندیدم. چون خاطر [را] از هربادی و یادی باز آوردم1،
~~و متوجه حق، تعالی، گشتم به عزلت، ولقمهآ حلال تناول می کردم به
~~وقت ضرورت، اورادی پیش خود [خواندن] گرفتم، چنانکه در
~~شباروزی22 دوازده هزار [بارا ذکر «لا إله الا الله» می گفتم، وغیر آن
~~نماز ده روزه قضا می کردم، وصد رکعت نوافل می گزاردم، وده جزو
~~قرآن می خواندم . وچون (112 را از این همه فارغ می شدم، به ms200 مطالعهآ
~~کتب صوفیه امشغول میشدم، و ذکر مناقب و مجاهدات ایشان
~~[می کردم]، که هیچ فایدهای3 بعد از عمل بهتر از آن نیست. و در این
~~میان دلی پر درد داشتم از تار یکی ظالمان وبت پرستان، که عالم فرو
~~گرفته بودند و مسلمانان از4 دست ایشان گرفتار بودند، چنانکه در دیار
~~اسلام معابد اصنام ساختند، و تصرف کردند در اوقاف مدارس و مساجد و
~~خانقاهات دیار اسلام، و قضات و مشایخ زمان واهل علم و اهل
~~خانقاهات، به سبب آن مردار دنیا روی به ملازمت وصحبت ایشان
~~آوردند، و به تقرب ایشان و نیابت آن کفار تفاخر کردند، و از شومی آن

PageV01P275

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0257.png)

~~دوستی دنیا، اباحت و زندقه در میان اهل خرقه [راه یافت]، و گروهی
~~که خود را به اهل تصوف از روی ظاهر مانند می کردند، فاش شد.
# و علم فلاسفه در مدرسهها آغاز کردند، ودرس می گفتند، چنانکه
~~مهتر متهتکان گشتند، و مسخرگی می گردند به اهل دین، و ایشان را
~~جاهل میخواندند. از این سبب طبیعت این فقیر از ایشان متنفر بود، و از
~~راه باطن طلب آن صوفیان صافی سریرت1 می کرد، و از راه ظاهر نیز مقرر
~~کرده بودم که، هر درویشی که به سمنان میآید، او را پیش این2
~~بیچاره می آورید، تا باشد که همای دولتی سایه اندازد، تا ناگاه3 آن
~~کسی که به آن4 مهم نصب کرده بودم، بیامد، و بشارت داد به قدوم
~~اخی شرف الدین سعد الله ابن حنویة5 السمنانی [که] فرو آمده از
~~خراسان به محلت او، و به بغداد می رود؛ وتقر یرکرده که سه نوبت حج
~~گزارده، ومجاوربوده در کعبه، و ملازم صوفیه بوده. در حال به خدمت او
~~رفتم [112پ] از روی نیازمندی، با وجود آنکه او را ندیده بودم، چون
~~نظرم بر جبین مبین او افتاد، سیمای اولیا وصلحا از مطالعهآ جمال او
~~در یافتم، چون معانقه اتفاق [افتاد]، رایحهآ انس ازوی ms201 یافتم، وایتلاف
~~جسمانی خبر داد از تعارف روحانی. بعد از آن التماس کردم از وی6
~~مصاحبت، در حال قبول فرمود، و در همین وقت با من همراه شد، تا به آن
~~منزلی7 که معین کرده بودم و چنان موافقتی می کرد که هیچ جدایی میان

PageV01P276

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0258.png)

~~او و این بیچاره نبود در ورود1، چنان مستأنس شدم به وجود شریف او،
~~زیاده از آن کسانی که از کودگی2 تا بزرگی با ایشان عادت کرده
~~بودم. بعد از آن بیرون آمدم از زاو یه ای به غاری که در آنجا زیارتی بود
~~شب جمعه، وبرق و سرما نازل میشد. این فقیر به نماز و تسبیح مشغول
~~شدم، چون سلام باز دادم از دو رکعت؛ دیدم که سر می جنبانید2 به
~~چپ وراست، به تعجیل تمام. متعجب ماندم، و گفتم: مگر گردن او
~~درد گرفته. چون دو رکعت دیگر تمام کردم، همچنان حرکت
~~می کرد.
# گفتم: ای برادر چرا سر میجنبانی؟
# جواب داد که: ذکر می گویم لا إله الا الله، چنانکه به «لا اله»
~~نفی می کنم ما سوی الله [را]، وبه «إلا الله» اثبات می کنم محبت حق
~~را دردل. و اگر حرکت ندهم سرخود را، قوت ذکر به دل نرسد در شدا و
~~مدا، وتا مادامی که حرارت ذکر به دل نرسد، آن ذکر لقلقه زبانی باشد،
~~که هیچ سرایتی یا نفعی4 از آن حاصل نشود در وجود ذاکر. تعجب کردم
~~از این تقریر او، و دانستم که در آن سخن که می گوید، خاصیتی و
~~فایده ای هست، اگر کسی به آن مشغول گردد. پس برخاستم وپیش
~~اورفتم، والتماس کردم که تعلیم کن، که چگونه می باید
~~[113_ را گفتن. چون تعلیم کرد، باز به سره سجاده رفتم و
~~اوراد معین خود رها کردم، و مشغول شدم به ذکر تعلیمی، تا نیم شب
~~دیدم که شراره از سینهآ من شعله می زند. چشم برداشتم، همچنان

PageV01P277

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0259.png)

~~می ms202 دیدم که شعله میزند، ترسیدم از خبط دماغ که، مگر از آنکه ریاضت
~~کشیدهام، سودا اثر کرده. و حال آن بود که پدر و عم هر دو نسبت
~~می کردند این بیچاره را به دیوانگی در آن وقت که ترک ملازمت کردم، و
~~روی از دنیا گردانیدم. اما هیچ التفاتی بدان سخن نمی کردم، از آنکه
~~اثر جنون در خود نمیدیدم . چون این شراره مشاهده کردم، وفم غلبه
~~کرد،1 و گفتم از این حرکت سرحرارت متصاعد شده، بقیهٔ‌ دماغ ازقوت
~~ذکر می خواستم که ترک کنم ذکر تعلیمی [را]، وباز سراوراد روم.
~~[اما] ذکر تعلیمی بر این2 ضعیف چنان غالب شد که نتوانستم ترک
~~کردن، و چنان وهم کردم3 که کسی سر مرا می جنباند بی اختیار.
~~همچنین می گفتم آن ذکر [ر2 تا مؤذن به بانگ برخاست. دیدم که آن
~~غلبهآ شرارت به آسمان رسیده، و در آسمان دررفت. در آن حال برخاستم،
~~و تجدید وضو کردم، ودو رکعت تحیت وضو می گزاردم. مشاهده
~~می کردم4 که مضغهٔ‌ صنوبری، که در زیر دست چپ دارم، حرکت
~~می کند، همچون سرمن که به نفی و اثبات [حرکت میدهم]، چنانکه
~~می شنودم9 از دل خود ذکر «الا اله الا الله» در اثنای وضو و نماز، تا آن
~~زمان که نماز ستت و فرض با امام ادا کردم. ناگاه میبینم در پیش
~~قبله چشمهای6 ازنور که ستارههای درخشان بی حساب، از آن بیرون
~~میآید، و به وجود من نزدیک می شود. چنانکه در می رود در وجود، و از
~~آن محترز می باشم2 و می ترسم، اما در نماز ایستادهام، به تکلف

PageV01P278

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0260.png)

~~1131پ]خودرانگاه می دارم. همچنین بود، تا امام سلام باز داد. بعد از
~~آن دست اخی شرف الدین1 بگرفتم، واز مسجد به موضعی خالی بردم او
~~را، وگفتم: خبر ده مرا از این ذکر تعلیمی که هیچ شرارهای از سینهآ ذاکر
~~شعله میزند. چون این بگفتم، تبسم کرد، و ms203 گفت: ترا این معنی
~~اتفاق افتاده؟
# گفتم: آری، و حکایت کردم آنچه گذشته بود، و ذکر آن کردم،
~~مگر فرو آمدن ستاره که نگفتم.
# جواب داد که: بشارت باد ترا که استعداد بکمال داری، و اگر
~~مداومت کنی بر این ذکر، کواکب روشن بینی، و انواربی لون و بی حیزو
~~بی شکل . چون این سخن از وی استماع کردم، متعجب ماندم، ویقین
~~شد مرا صحت2 این طریق، و او را گفتم که: امروز در اثنای نماز صبح
~~که با هم می گزاردیم، دیده ام چشمهای3 از نور که از پیش قبله ظاهر
~~شد، که از آن ستارههای روشن فرو می آمد، و می جنبید ازپیش من، و
~~می خواست تا در اندرون من درآید. آن عز یزراازاین عجب آمد، و گفت:
~~این معنی نمی باشد مگر بعد از چندین4 اربعین پیاپی درخلوات، و این
~~سرعت بر5 تو از کمال استعداد است.
# پس به حمد و شکر حق، تعالی، مشغول شدم که این بیچاره را توفیق
~~سلوک ارزانی فرمود، ویقینی کرامت کرد به صحت این طریق، تا چیزی
~~در نظر آمد که شیطان و نفس را هیچ مجال انکار آن نیست، و اطلاع یافتم
~~بر آن طایفه که طلب می کردم. دیگر دانستم که حق، تعالی، این فقیررا

PageV01P279

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0261.png)

~~در این طریق تحقیق حظی و نصیبی نهاده، پس رها کردم اوراد خود را
~~غیر [114 را از تهجد ونماز چاشت، و به ذکر تعلیمی توجه کردم به
~~حق، تعالی، چنانکه شانزده سال بر این ذکر بر دوام مشغول شدم در
~~عزلت وخلوت، و چیزهایی مشاهده کردم در هرشبان روزی از عجایب و
~~غرایب، که در شمار نمی آید. و اگر خواستمی که اندکی از آن به بیان
~~آوردمی، میسر نشدی. و ممکن نیست که کسی، که به آن معنی
~~نرسیده، انکار نکند، جهت آنکه از طور عقل بیرون است. یعنی آن عقل
~~که منور به نور حق نیست، وعاجز است ms204 از در یافتن چیزی که در طور او
~~نیست، اگرچه زیر طور اوست، هم نمیداند، بالای طور چون فهم
~~کند.
# اما جوهر عقل همین خاصیت دارد که هر چه جاسوس حواس بر
~~عقل عرض می کند در ظاهر وباطن، عقل تمییز می کند میان حق وباطل
~~آن.
# فی الجمله چون از آن زیارت باز گشتیم، استفسار کردم از اخی
~~شرف الدین حسن که تواین طریق از که آموختی، و سلوک راه پیش که
~~کردهای1؟ بعد از آن تقریر کرد حکایت عنفوان جوانی خود [را] در طلب
~~و در یافتن حضرت شیخ نور الدین عبدالرحمن اسفراینی که در حجازاو را
~~چگونه تلقین فرمود، و به خلوت مشغول کرد. و بعد از آن فرمود او را که
~~به خراسان رود، و در ظهر کتاب مجموعهای2 از شیخ ابویوسف همدانی
~~نوشته به فارسی که چون یکی از ابناء ملوک در یابی که به جذ به مکرمت
~~حق، تعالی، مکرم گشته3 وطالب است، با او بنشین4 وموافقت کن، و

PageV01P280

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0262.png)

~~ملازمیت و مصاحبت او واجب دان1 . و این مکتوب به دو ماه پیش از آن
~~نوشته که این بیچاره از سلطان [114 پ] جدا شد، و به سمنان آمد.
# گفتم: نام شیخ تو چیست؟
# گفت: نام او2 نور الدین عبدالرحمن ومولد او کسرق، که دیهی
~~باشد از دیه های اسفراین، و مسکن او در بغداد است. و او این ذکر از
~~شیخ احمد جوربانی گرفته وشیخ [احمد] از شیخ رضی الدین علی لالا.
~~و امروز در خدمت او بسی سالکان اند که به خلوت و عزلت مشغول
~~می باشند، و به این ذکر قوی خفی مواظبت مینمایند. اول در راه حجاز
~~مرا تعلیم فرمود شیخ، بعد از آن در عرفات تلقین کرد، و یک سال که در
~~مکه مجاور بودم، و این ذکرمی گفتم. چون به کوه عرفات برآمدیم، دو
~~سال کامل3 این شرارات، که تودیدهای، بدیدم، وعرض کردم بر رأی
~~حضرت شیخ، ms205 عظیم خرم شد، وفرمود که: این حال دلالت می کند بر
~~رسیدن اثر ذکر به دل حقیقی، از برای آنکه نار مبار که ودیعت4 نهادهاند
~~در سنگ دل5، و ذکر همچون آهن است که آن را آتش زنه می گویند.
~~پس چون آهن ذکر بر سنگ دل می آید آتش محبت، که در او پنهان
~~است، ظاهر می گردد، و این شرارات علامت ظهور آن است، و نور ایمان
~~از روشنی آن نارمبارک احسان است.
# پس متعجب شدم از بیان او و حسن تعبیر و تقریر و مطابقه6 سخن او
~~با اخوال این فقیر، وغلبه کرد شوق بر آین بیچاره تا به دولت پای بوس
~~آن شیخ مشرف گردم، وبه خدمت او قیام نمایم، وتسلیم شوم اوامرو

PageV01P281

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0263.png)

~~نواهی او را. سال عمر به بیست و شش رسیده بود، چنانکه محرم به
~~بیست و هفت می رسید، و وجد غلبه1 می کرد بر دل و سماع می طلبید.
~~پس سر را حلق کردم، وخرقهآ کهنه پوشیدم، وعزیمت همدان کردم تا
~~به بغداد روم. سلطان زمان، که ارغون بود، دانست که به بغداد می روم
~~[115را جماعتی فرستاد، و باز گردانید این فقیر [را] به شهر، و باز برد
~~[به جایی] که خیمه گاه بود در فصل تابستان، و مشغول بود به بنا کردن
~~«سلطانیه») که پدر او، سلطان اولجایتو، عمارت کرده بود، و بخشیان از
~~هند و کشمیر وتبت وایغر2 همه حاضر کرده بود، که مرتاضان
~~وساداتان بت پرستان بودند، تا با این فقیر مناظره کنند. با ایشان بحث و
~~مناظره کردم . حق، تعالی، مرا قوت داد تا الزام ایشان کردم همه را از
~~همان طریق مذهب ایشان،3 وحرمت ایشان بشکستم . پس سلطان با
~~وجود کفر مرا مرحبا گفت،4 وتحسین کرد، و به خود نزدیک گردانید،
~~والتماس کرد که با همین5 خرقهٔ‌ درویشی پیش ما باش ، که سخن
~~ترا دوست می دارم، و ذوقی مییابم درنفس خود [ازشنیدن] این ms206 کلام تو،
~~و میدانم که این سخن از تونیست بی شکی، که مدت ده سال ملازم من
~~بودی، وهرگز این کلام از تو نشنیدم. گفتم: نمی دانم6 بعد از این
~~پیش شما بودن، از برای آنکه دل من ملول است از صحبت خلق، وانس
~~مییابم به عزلت وخلوت، و نیست این بیچاره را هیچ مقصودی پیش
~~عاشق، هر چه جز عشق است بار خاطر [است]، مگر وصول به حق
~~تعالی، و هنوز کاری نکردهام به غیر از ذکری که تعلیم گرفتهام، و در

PageV01P282

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0264.png)

~~خلوت آن ذکر را سه روزه و هفت روزه و ده روزه1 می گفته ام، و چیزها
~~می بینم که حقیقت آن بر من روشن نمی گردد، از برای این به خدمت
~~شیخ می رفتم، تا ارشاد فرماید. ملتمس [است از] آنکه منع نفرمایند. هر
~~چه2 سعی کردم، منع فرمودند از رفتن به بغداد، و ملول شدم در آن جوار
~~کفار. پس بی اجازت3 او به سمنان رفتم، وعم این بیچاره وزیر او بود
~~در آن [115 پ] زمان، خبر کرد او سلطان را. جواب داد که: مبالغت
~~کردم که ملازم باشد، و نتوانست اجابت کردن4 که باطن او به محلی
~~دیگر منجذب گشته، و ملول است از ما، حق به طرف اوست. اکنون
~~یکی را در عقب او بفرست اگر به بغداد میرود5، منع کند، و اگر به
~~سمنان می رود، با او همراه باشد، بعد از آنکه او را به سمنان رسانیده
~~باشد، خبر به ما آورد، و حال آنکه این بیچاره در وقت مراجعت مکتوبی
~~نوشته بودم، به حضرت شیخ، قدس الله سره، و اخی شرف الدین را
~~فرستاده به بغداد، و عذر تقصیر ملازمت باز نموده، و منتظر جواب آن
~~مکتوب بودم.
~~چون اخی شرف الدین به بغداد رسیده، 2 و احوال این بیچاره باز نموده
~~[بود]، تعجب فرمود، و در حال جواب فرستاد که تعبیر واقعات تو، به
~~دست اخی ms207 شرف الدین خواهم فرستاد، و آمدن تو به این جانب حاجت
~~نیست که معنی من پیش تو حاضر خواهد بود، چنانکه درواقعه دیدهای7
~~که ذکر گویی، و نفی خواطر کنی. هرچه در خاطرت آید، ازنیک و

PageV01P283

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0265.png)

~~بد، همه را از خود دور کنی، که آن خاطزها حجاب است میان تو و
~~مطلوب تو، و حجاب حجاب است اگر اطلس و حریر است یا گلیم
~~سیاه. وبدرستی که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و سلم، فرموده: ائ
~~لله سبعن الف حلجاب من نود و ظلمه،1 الی آخره . یعنی: خداوند را، جل ذکره،
~~هفتاد هزار حجاب است از نور و ظلمت، که بنده بواسطه آن حجبات از
~~حق باز مانده، گشتن بر آن همه واجب است طالبان کمال را، و
~~برداشتن حجابهای ظلمانی آسانتر است (116را بر سالک، از برداشتن
~~حجابهای نورانی.
# بعد از آن اخی شرف الدین بیامد در اواخر شعبان، ومکتوب حضرت
~~شیخ را جواب آورد، که در او تعبیر واقعات و تمییز مکاشفات بود، و
~~تحریض مشاهدات. و اجازت فرموده [بود] که در خلوت درآیم، و تعبیر
~~واقعات خود می کنم، و آنچه فهم نمیشود2، باز می نمایم، تا از روح
~~مبارک او خبر برسد در اثنای واقعه.
# پس چون مطالعه کردم مکتوب مرغوب [شیخ را]، وتعظیم کردم
~~و بخواندم، اخی شرف الدین خرقهآ ملمع دراین بیچاره پوشید3 از اجازت
~~و رسالتی [که از سوی] شیخ، قدس سره، [داشت]، ودر آمدم دراربعین
~~موسوی4 [درا غرهآ ذی قعده، وعجایبها دیدم، که عقل از درک آن عاجز
~~گشت، و نفس وشیطان را محل ومدخل هیچ شکی نماند. یکی از آن
~~ربط خاطر و ارادت این فاتر بود به حبل ولایت شیخ، که آن ولایت او
~~قایم بود به ولایت نبوی، که مقام قطب است. ویکی دیگر آنکه کیفیت
~~ارشاد او دانستم، که به طریق روحانیت نفس مرید صادق را چگونه

PageV01P284

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0266.png)

~~ارشاد می فرمود، چون در توحید مطلب، ms208 آن مرید ثابت قدم1 باشد.
# دیگر دیدم دفع مکاید شیطان [را] از مرید در غیب و شهادت، به
~~برکت همت شیخ. دیگر دانستن تعبیر واقعات [بود] و تأدیب شیخ در
~~آنچه صادر میشود از مرید که، موافق هوای نفس مرید بوده در خوردن
~~وآشامیدن، و سخن گفتن و صحبت داشتن، و باز خواستی که
~~می فرموده2 در رعایت دل در ذکر، و استحضار خاطر در هر ذکری با دل
~~شیخ.
# چون توفیق یافتم به اتمام آن اربعین، و دانستم [116پ] که منع
~~[کردن] سلطان این بیچاره را، ازرفتن، پیش حضرت شیخ، یکی از
~~الطاف الهی بود که در بدایت توجهی که به روحانیت او کردم، و جواب
~~هر چه که طلب3 می کردم، مییافتم. اگر به صورت پیش او
~~می بودمی4، این دولت مطاوعت دست ندادی، جهت نقصان نظر از
~~رؤیت کمال شیخ [و] دیدن هیأت بشری و نادانستن قوت باطن او5 .
# اما چون از خلوت بیرون آمدم و عقدهآ ارادت مستحکم شده بود، و
~~حکم رسیده بود از باطن، به ترک التفات به سلطان، در آن منعی که
~~می کرده، پنهان [از] او به بغداد رفتم، واخی شرف الدین را از خوار6 باز
~~گردانیدم به خانقاه سمنان. چون رسیدم به بغداد، مشرف گشتم به پای
~~بوس [شیخ]، گریه بر این بیچاره غلبه کرد، چنانکه زمانی دراز
~~می گریستم. حضرت شیخ بسی مرحمت فرمود. و ماه رمضان بود که
~~آنجا رسیده بودم، به اعتکاف اشارت فرمود در مسجد خلیفه، و تلقین ذکر

PageV01P285

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0267.png)

~~داد، و در خلوت نشاند این فقیر را، بعد از بیست و ششم رمضان، چنانکه
~~شب عید [بود]، بیرون آورد از خلوت، وامر فرمود به زیارت کعبهآ مبارک،
~~زادها الله شرفا وکمالا، پس برفتم ودولت آن منافع مشهوده در یافتم، و
~~به راه مدیته به موجب حکم شیخ باز گشتم، وباقافلهآ عراق به بغداد آمدم،
~~چنانکه نماز عصر آخر ماه محرم سنه تسع و ثمانین و ms209 ستمائه1 دیگر باره
~~به شرف پای بوس ایشان مکرم شدم. حضرت شیخ را بسیار خوش آمد از
~~مراجعت این بیچاره به راه عراق، از برای آنکه عم این فقیر [را]، که
~~وزیر سلطان بود، شهید کرده بودند، و مشایخ بغداد تشنیع می کردند بر
~~شیخ [117را [و بدو می گفتندی] که او [را] فرستادی، و ما را خبر
~~نکردی. اگر خبر بشود که عم او را کشتهاند، به راه شام برود، و فتنه
~~انگیزد، و ما را از آن زحمت رسد. بعد از2[آمدن من به بغداد] مشایخ
~~مذکور به خدمت شیخ آمدند، وعذر خواستند.
# [حضرت شیخ] در شونیز یه این فقیر را به خلوت بنشاند، [به طریق]
~~شیخ سری سقطی، قدس الله سر هما، به نیت دو هفته. چون تمام شد،
~~بیرون آورد، و امر فرمود این فقیر را به مراجعت سمنان، و مشغول گشتن
~~به خدمت والده، نور الله مضجعها، واجازت فرمود به ارشاد سالکان راه
~~حق. چون باز گشتم و به موجب اشارت [شیخ] ارشاد می کردم،
~~فایدهها یافتم از آن ارشاد [که] می کردم که، اگر2 به خود سلوک
~~کردمی، در هزار سال آن فایده نتوانستمی یافتن، و بعضی را از آن یاد کنم
~~إن شاء الله تعالی تا از آن، اهل اعتبار فایده گیرند.
# بدان ای طالب راه یقین که چون این بیچاره به مقتضای امر مطاع
~~شیخی در سمنان مشغول گشتم به ارشاد، طالبان از همه طرف روی به

PageV01P286

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0268.png)

~~آنجا نهادند، و به سلوک ایشان را مشغول گردانیدم، و آن کسی که مستعد
~~خلوت بود، به خلوت نشاندم، چنانکه هریک را به قدر استعداد و کسب از
~~عالم هستی فتوح1 می رسید، و بعضی از واصلان حق گشتند، و بعضی
~~که نیت و طویت پاک نداشتند به قهقری باز گشتند، و شیطان ایشان را
~~به زمرهآ اهل دوزخ برد، وعبرت سالکان شدند، تا بدانند که اهل طلب [را]
~~به مجرد واقعات خوش و ms210 دیدن احوال غیب کار راست نیاید، تا مادامی که
~~همه اقوال و افعال و احوال سالک واصل مطابق [117 پ] و متابع2
~~حبیب الله نباشد، صلی الله علیه و سلم، و در همه3 امری جز به تمسک
~~قول وفعل وحال او هیچ دم وقدم نزند. و از این معنی حق، تعالی، خبر
~~داد در آیهٔ‌ کلام خود، بقوله: قلن ان کنتم تحبون الله فائبعنی4 ، الی آخر الآیة.
~~یعنی: بگو ای محمد کسانی را که دعوی محبت حق، تعالی،5 می کنند
~~که اگر راست می گویید،6 متابعت من کنید که محمدم، که آن نور
~~محبت از رهگذر محبت من به شما میرسد، و از متابعت من آن محبت
~~حق شما را حاصل می گردد.
# و یکی دیگر از فواید سلوک و ارشاد آن بوده، که اطلاع یافتم به این
~~معنی که: انسان مجموعهآ غیب و شهادت است؛ یعنی هیچ چیز در عالم
~~کبیر بالجثه نیست، که در وی مانند وی نباشد بحقیقت، و از روی معنی
~~محیط است به عالم کبیر.
# و یکی دیگر تحقیق واقعات [است]. بدان معنی که خیالی نیست،

PageV01P287

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0269.png)

~~بل که حالتی است معین در هر غیبی از غیوب هفتگانه، که آن معانی
~~واحوال1 در کسوت صورتی متمثل می گردد. و بعضی از آن احوال
~~مخصوص است به استعداد هر یکی از جنس انس2، و بعضی مخصوص
~~است به هر فردی از افراد. اما به آن واقعات جدا می گردد هر یکی از
~~دیگری3 درغیب، چنانکه جدا می گردد چیز خاص از4 غیر آن در عالم
~~شهادت، وآن واقعات ظاهر می گردد بر سالکان در زمان کشف حجاب،
~~درخلوات براندازهآ حجاب کثیف ولطیف.
# پس هر سالکی که رسیده باشد به مقامی از مقامات، به گواهی و
~~دلیلی آنجا میرسد. گاه باشد که آن گواه و علامت او همه جن
~~و[118 را انس را همچنان باشد، مانندالوان استار غیوب هفتگانه که به
~~ضرورت همه سالکان در مقام ms211 سیر الی الله می بینند این هفت رنگ
~~حجاب [را]، یعنی در لطیفهآ قالبی چون سیر5 می کند، ظلمتی محض
~~میبیند، وصفات ذمیمه به صورت، مناسب حال سالک نموده می آید در
~~ضعف وقوت؛ چون عبور کرد از آن، احیانا انوار از چپ و راست
~~و پیش6 خود میبیند، مانند چراغ، و نور وضوءاز بالای سر خود میبیند،
~~و در آخر لطیفه خلوت تار یک را روشن می بیند بینوری ظاهر. بعد از آنکه
~~درلطیفهآ نفسی آسمانی پر ابر میبیند که به باد عنایت از راه ذکر، آن ابر
~~دریده می شود، و صافی می گردد، و ستارگان به وی فرو می آیند، و در
~~اندرون وی تصرف می کنند. مثل آن که بر گوش وی فرو آیند، گوش
~~وی بشنودن اسرار غیب شنوا گردد، و به چشم فروآیند، بینا گردد به

PageV01P288

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0270.png)

~~مشاهدات غیبی، و به دهان فرو آید، زبان از مالا یعنی منقطع گردد، و به
~~ذکر جاری شود، و به دل فرود آید، وسوسه از وی برود. چون از این
~~بیست هزار حجاب خواهد گذشتن، بعد از آن جن کافر و مسلمان را همه
~~از خود رد کرده1 باشد، ونفس حیات ذکریافته، وهمهآ عالم را دروجد با
~~خود همراه میبیند، نوری ظاهر گردد بی حیز و مکان، از همهآ اطراف
~~محیط، به رنگ عقیق، و ماهی بر بالای ابروی او، چون ماه نوپیدا
~~می گردد، و هر روز زیاده میشود. چون نور او مانند بدر شد، فنائیدر
~~نفس2 ظاهر گردد، و دل از نفس جدا شود، و آن نورعشق و محبت از سر
~~ازلی [118 پ] بر سالک سایر غالب گردد، و چنانکه خواب و خورد از
~~وی ببرد. و گاه باشد که مدتی هیچ نخورد، و از دندان حب گوئی3 در
~~اندرون وی شربتی می ریزد، و از قوت مستغنی می گردد4. و این کمال
~~نباشد [الا] بعد آز آنکه سی هزار حجاب رفع گردد؛ ms212 و در5 لطیفهآ
~~چهارم، که سری نام دارد، چنانکه سیوم را قلبی می گویند، در آن
~~لطیفهآ سری، نوری سفید خیزد، زیادت از نور سرخ ظاهر گردد، بعد از آن
~~نوری زرد، که محیط باشد به همهآ انوار مذکوره، وآن لطیفه را روحی
~~می گویند، بعد از آن نوری سیاه6 با هیبت، و این آخر لطایف مخلوقه
~~باشد که درتحت ذل تکوین دراید. بعد از این نور تمکین باشد که آن را
~~لطیفهآ حقی می گویند، و نور الهی وحقایق مقوم بها نام مینهند، وآبینهآ
~~جمال نمای به عبارت می آرند. این هفت پرده هریکی ده هزار حجاب
~~دارد، و صد مقام؛ که به هزار میرسد، در این ما بین رفع میشود.

PageV01P289

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0271.png)

# اکنون [بدانکه] مراد از این توضیح این است که این حجابها و
~~مقامات همه سالکان میبینند در عبور بر مقامات، اما بعضی1 مقدم
~~می بینند، و بعضی مؤخر. و گاه باشد که سالک سریع السیر باشد، وبی
~~التفا ت به حجبات، واین هفت را همه یک میبیند2 ، از آنکه روح و
~~سر وخفی3 هر سه دریک حجاب نموده شود که این نور سیاه است به رنگ
~~آینه، و آن نباشد که نموده نشده، فاما چون مشغول بوده، به فهم او
~~نرسیده.
# اکنون [بدانکه] آنچه عام را همه4 نموده می شود، آن هفت لطیفه
~~است [119 ر] و تقدیم و تأخیر از جهت کثافت بیننده است که، مقدم را
~~مؤخردیده ویا بعکس این خاصهآ اوست، نه آنکه فی الواقع چنین بوده در
~~اصل. اگر خیالی بودی هر یکی به نوعی دیدی آن انوار حجب هفتگانه
~~[را]؛ وهربار که تخیلی5 کردی، آن رنگ تخیل بدیدی.
# اکنون [به] تحقیق بدانکه نور تمکین سی سال و چهل سال در نظر-
~~واصل مشاهد است، که هرگزبه نوعی دیگر مشاهده نمی کند، و مشاهدهآ
~~روح خود می کنیم از اول کشف حجاب تا آخر سلوک بریک هیأت6، اما
~~در الوان انوار وصور روحانی ms213 احیانا به قدر تقصیر سالک سایر7، ضعفی در
~~صورت و کدورتی در نور ظاهر می گردد. از8 غلبهآ نفس وشیطان و هوی،
~~که ذکر بر دوام نگفته، یا دل خود [را] در مقام مراقبه از وسوسه خالی

PageV01P290

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0272.png)

~~نکرده، و مقام محاسبه به کمال نرسانیده؛ چون تدارک کند، آن تقصیر
~~مافات دل را همچنان صحیح بیند، ولون1 معین را منور یابد در غلبهآ
~~حزب الله الرحمن، از برای آنکه حضور دل بازیافت، و آتش نفس وهوی
~~فرو مرد، و شیطان آواره شد از سراچهآ دل و نفس صاحب دل، بعد از آن
~~بشنود که نفس ثنا می گوید بر دل، و روح خود [گوید] که مرا دوا
~~کردی، و از بیماری هوی پرستی خلاص دادی.
# اکنون [بدانکه]. جهت تقویت این سخن، که گفتم، مشاهدهآ
~~صوفیان خیالی نیست؛ حکایتی بشنو که این بیچاره [را] الهامی رسید که
~~از این مسافران که به خانقاه صوفیاباد رسیدهاند، یکی هست [119 پ]
~~که ما را با او عنایت قدیم است. به خادم گفتم روز جمعه که به مسجد
~~جمعه حاضر می شوم، مسافران را در نظر آور. چون همه حاضر شدند روز
~~جمعه دیدم که کودکی فقیر عامی [بودی] که از سیمای او صلاحیت و
~~علامت ارشاد والهام2 واضح بود. خادم را گفتم تا او را از آن مبتدعان
~~جدا کند؛ آن پسر خود به خادم گفته وقت رفتن مسافران که مرا کاری
~~فرمای در خانقاه. چهار پایان خانقاه به وی سپرد، چون به حج
~~می رفتم، و دروی صلاحیت می دیدم، ذکر سفر به وی آموختم . ذکر سفر
~~حضرت شیخ شیخی، قدس سره، این بوده: شخان الله والحمد لله ولا اله الا الله
~~الملک العق ألثین، و الله اکتزولاحول ولاقوه الأبالله العلی العظیم، أشتیفر الله الحی القیم وآنوب
~~إلیه.
# چون عمر او به بیست سال رسید، جذبهآ الهی او را فروگرفت، و
~~مأمور شدم به تربیت او. خدمت خاص به وی تفویض ms214 کردم، وتعلیم ذکر
~~قوی خفی کردم او را، و بعد از خدمت خلوتیان او را به عزلت فرمودم .
~~حق، تعالی، درهای هفت. غیب بر وی بگشود، و مشرف گشت به

PageV01P291

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0273.png)

~~مشاهده، و تجلیات نوری و صوری در غیب و شهادت به وی نازل
~~گشت، چنانکه لسان قلم و قلم لسان عاجز آید از شرح آن. در اثنای
~~تجلی صوری ندا کردند به وی که ای دوست1 من بخواه از من چیزی.
~~او در جواب می گفت: «اله لا له؛ یعنی: نمیخواهم هیچ چیز، مگر
~~خدای، تعالی، [را]. تا سه نوبت به سر اوندا2 می رسید، پس همان ذکر
~~جواب می داد. بعد از آن گویند می گفت او را در گرت سیوم: بخواه در
~~این مقام آن چیز که پیامبر تو و شیخ تو [120 ر] خواسته [بودند] . پس بر
~~زبان او بی اختیار او و بی آنکه هرگز شنیده و دانسته [باشد] این دعا
~~می رود: اللهم احینی مسکینا وامتنی منکینا واحشرنی فی زقرة المساکین .
# چون بیامد، و آن معنی را باز گفت، وهمچنان دعا بر خاطرمانده
~~بود به غایت خورم3 شدم جهت دو چیز: یکی توضیح این طریق که از
~~خیال مبری است، چه در آن حال بدایت که این بیچاره ترک و تجرید
~~کرده بودم، و ذکر تعلیمی می گفتم، همچنین سه نوبت شنیدم که ندا
~~می رسید که: یا دوست من! چنانکه از [سرا تا پای، از ذوق وشوق آن
~~ندا، خود را پر می دیدم، و وجود خود را گم می کردم. بعد از آن شنودم
~~که گوینده می گفت که: چیزی از من میخواهی4؟ جواب می گفتم:
~~لا إله لا الله ، به معنی آنکه نمی خواهم هیچ چیز مگر خدای، تعالی،
~~چنانکه سه نوبت این گفته شد. در بار سیوم ندا فرمود که: بخواه از من
~~در این مقام آنکه پیغامبر تو التماس کرده؛ بی اختیار همین دعا بر زبان
~~رفت. بعد ms215 از آن شنیدم [که] در غیب می گفتند: سغیا مشکوا واجرا مؤفلا.

PageV01P292

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0274.png)

~~چون هشیار شدم، از عرق همه جامه و ازار، ترشده بود1، وذوق وجود را
~~فرو گرفته.
# دوم آنکه آن فقیر را موافق دیدم و با استعداد، [و در سلوک او
~~کوشیدم]، تا کار او بدان مرتبه رسید که، او را بر سر درویشان سالک
~~نصب کردم به خلافت خود تا تعبیر وقایع2 ایشان می گوید، و ایشان
~~افطار می کردند3 در قبهآ بزرگ، که همه نیت عزلت کرده بودند، و گفته
~~بودم که مرا مزاحم مشوید در تعبیر واقعات و مهمات، که بعد از نماز
~~چاشت کتابی که در [120 پ] دل روشن شده میان نمازشام و خفتن،
~~و فهرست آن کتاب صد و پنجاه جزو بوده، نام آن کتاب «مطلع النقط و
~~مجمع اللقط» ومأمور به نوشتن آن [شدم] . گفتند: سمعنا واطعنا.
# در این ما بین یک روز بعد از نماز چاشت در واقعه می بینم4 که
~~مردمان همه، چشم بر این بیچاره دارند، و قدحی پر از عسل و روغن
~~پیش این فقیر نهاده، و امر می رسید که ایثار کن این روغن وعسل را، بر
~~این خلایق. بموجب فرمان همه [را] از آن قدح میدهم به قذر استعداد
~~قبول وقوت، و هیچ از آن قدح کم نمیشود. ناگاه امام محمد غزالی را
~~دیدم، رحمة الله علیه، که درآمد، وبه تواضع پیش این بیچاره بنشت، وبه
~~انگشت مسبحه پاره ای از آن عسل و روغن در دهان او مینهم. در این
~~حال آوازی از خارج آمد، و این بیچاره از غیب بازآمدم، وقبضی در دلم
~~مستولی شد5 که چیزی دیگر بود و از من فوت شده، و نفس این فقیر آن

PageV01P293

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0275.png)

~~بقیهآ واقعه را می طلبیدا ، تا بعد از خفتن، که وقت افطار[بود]، جمعی از
~~یاران خاص حاضر آمدند2 درقبهآ صغیر، که نزدیک در خلوتخانه3 است، و
~~در میان ایشان عالمی ظاهربین ms216 است که، منکر اهل طریقت وارباب
~~خلوت است. چون خادم سفره انداخت، وآن عالم وجماعت درپیش
~~سفره آمدند، عالم سؤال می کند که: از توچنان تفرس می کنم که ملالی
~~وقبضی داری. حکایت آنچه دیده بودم ونفس، باقی آن واقعه می طلبد،
~~با او گفتم.
# در این حال آن درویش که منصوب بود به حل واقع درویشان،
~~درآمد. گفتم: چرا آمدی؟ نگفته بودم که افطار با ایشان بکنی.
~~درو یش گفت که: نمیخواستم که مزاحم مخدوم [121 را شیخ شوم،
~~فاما در وقت چاشت واقعه ای4 دیده بودم، از غیب اشارت رسید که این
~~واقعه بر حضرت شیخ عرضه کن. صبر کردم تا وقت سفره، جهت اجابت
~~امرغیب آمدم. امید که عفو فرمایند.
# بعد از آن گفت: دیدم در وقت چاشت که آن حضرت نشسته باشد،
~~و مردمان از همه طرف دیده گشاده [بودند] به انعام حضرت شیخ، و
~~قدحی پر از عسل و چیزی دیگر در پیش شما نهاده، و هریکی را از
~~آنچه5 در قدح است نصیب میدهی و هیچ کم نمی شود، تا ناگاه امام
~~محمد غزالی درآمد، و بنشست، و به انگشت مسبحه از آنکه در قدح بود، در
~~دهن امام می کردی. بعد از آن دیدم که حضرت مصطفی، صلی الله علیه
~~و سلم، درآمد متبسم، وخرقهآ سفید یک رنگ در بر شما کرد. چون آن
~~درویش یعنی شیخ عبدالله طوسی، رحمة الله علیه، این

PageV01P294

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0276.png)

~~بقیهآ واقعه بگفت، قبض به بسط مبدل گشت، و گفتم:
~~بشارت باد ترا ای فرزند دینی بکمال استعداد،
~~مناسب استعداد من، بدانکه آنچه دیدهای1؛ قدح، صورت دل من است،
~~و عسل صورت علوم و هبی2 که فایض می گردد از حضرت حکیم علیم،
~~و تلقی می کنم از آن حضرت عزت به برکت متابعت حبیب کریم، صلی
~~الله علیه و سلم و علی آله، و روغن صورت علوم کسبی است که از کتاب
~~و سنت به تعلم و ms217 درس وتکرار حاصل شده، و از برای آنکه تو علم
~~نخواندهای، روغن نشناختی . و آن مردمان قوتهای ظاهر و باطن این فقیر
~~است، که تدبیر بدن و دل وروح می کنند، و مأمورم که هریکی را از هر
~~دو علم3 نصیب [121 پ] می دهم وحجة الاسلام [امام غزالی] صورت
~~عقیدهآ این بیچاره است، و آنکه به مسبحه می دهم، اشارت است به آنکه
~~هرچه بر دل فرود می آید از علم لدنی، حق را، جل ذکره، از آن تنزیه و
~~تسبیح می کنم، وتبسم پیغمبر، صلی الله علیه وسلم، دلیل آن است که
~~راضی است از این بیچاره، و خرقهآ سفید دلیل است برآنکه، معانی غیبی
~~و هبی قدسی مبری است از فکر و خیال عقلی و انسی. اما بعد ازاین از
~~علوم5 ظاهر چیزی بخوان، تا از آن نیز بانصیب باشی6، چه مرشد کامل
~~را البته نصیبی از علوم کسبی می باید7 و اگر چه ذونصاب89 نباشد.
# اکنون [به] تحقیق بدانکه واقعات سالکان راه حق خیالی " نیست، از.

PageV01P295

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0277.png)

~~برای آنکه سی و پنج سال شده که این بیچاره روح خود را بریک هیأت
~~مشاهده می کند، اگر خیالی بودی بحسب خیال متغیر شدی. پس هر
~~آن کس که میخواهد وصول به یقینی که، هیچ شک را در آن مدخل
~~نباشد، بروی باد که توجه کند به توحید مطلب در حقیقت. یعنی مخلص
~~باشد در قول و فعل ظاهر وباطن، خاصه در وقت حضور دل با حق1،
~~تعالی، از برای آنکه:
# توحید مطلب در شریعت آن است که پیغمبر خود را از همه پیغمبران
~~فاضل ترو کامل تردانی وبینی . و در طریقت، توحید مطلب آن است که
~~شیخ خود را، که از او ذکر گرفتهای 2، از همه مشایخ روی زمین بهتر و
~~فاضلتردانی، از برای آنکه اگرچنین اعتقاد نکند، هرگز فایدهآ ارشاد
~~او به آن مرید نرسد.
# اما در حقیقت توحید مطلب آن است که حق را، ms218 جل ذکره، مقصود
~~و مطلوب داند و بیند، و پیغبمر و شیخ را دربان و حاجب شناسد که جز
~~به اجازت نبی حاجب، دربان در نمی گشاید، و بی شفاعت و معاونت
~~حاجب [122 را سلطان واهب3، روی به کسی نمینماید، اگرچه این
~~هر دو نیز بی رضای4 او به حضرت مالک الملک5 دم نمی زنند، و هیچ
~~کاری نمی کنند.
# پس از این معنی دانستی که هز کس که به یقین درست توجه کند،
~~به توحید مطلب، در آن سه مرتبه، ومتحلی باشد به صدق لهجه و طیب لقمه
~~تا راه سلوک بروی آسان گردد، و ایمان غیبی او شهودی شود. و کرامات

PageV01P296

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0278.png)

~~حقیقی که هیچ شیطان را به آن راه نباشد، این است که، هرچه درغیب
~~به آن ایمان آورده، به عین یقین وحق الیقین1 وحقیقت حق الیقین
~~مشاهده کند که، استقامت به این دولت حاصل می گردد. و ازاین سبب
~~فرموده شیخ الشیوخ شهاب الدین السهروردی که: خدای، تعالی، از تو
~~استقامت می خواهد، و تو کرامت میخواهی. یقین دان که هر آن کراماتی
~~و خرق عاداتی که شیطان را یا مخلوقی دیگر را، در آن مدخل یابی، هیچ
~~اعتبار نکنی، مگر که اثبات قدمی داشته باشد آن صاحب کرامات در
~~متابعت حبیب خدای، تعالی، صلی الله علیه وآله وسلم. واگرچنین
~~نباشد، و ظاهر گردد بر او کرامات بسیاری که خلاف عادات است، آن
~~چیزها را کرامت مدان، با وجود ترک فرضی یا سنتی، بل که مکر و
~~استدراج اعتقاد کن، که به آن استدراج ازحق دور گشته، و واجب دانی
~~او را از شهرهای مسلمانان بیرون کردن، و به بدعت رسوا کردن، و شهرت
~~دادن.
# دیگر بدانکه هر آن کس که در خلوت در می آید، از برای ذوق یا
~~دیدن مشاهدهٔ‌ غیبیه، و مکاشفات غریبه، و معارف عجیبه، ویافتن
~~کرامات؛ او از طالبان حق نیست، از برای آنکه2 مراد غیر حق است؛
~~بل ms219 که مزدوری باشد بد خوی که اگر مزدی3 مییابد [122- پ] کار
~~می کند، و اگر نمییابد، انکار می کند.
# اما بندگان مخلص آن کساناند که در خلوت از برای آن در
~~می آیند، تا انس ایشان با حق، تعالی، درست گردد، و وحشت ایشان از
~~خلق ظاهر شود، وعلایق وعوایق ظاهر و باطن از خود دفع کنند، و به
~~معرفت غیب نفس بینا گردند، و مکاید شیطان دریابند، و کمینگاه هر

PageV01P297

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0279.png)

~~یکی از نفس و شیطان و هوی و دنیا [را] فهم کنند، و همه را مسخر خود
~~گردانند، بر وفق امر خدای، تعالی، و در متابعت محمد مصطفی، صلی
~~الله علیه و سلم، [باشند] تا عبادت خالق خود و معبود بی شائبهآ ریا و
~~رعونت و شرب نفس و هوی توانند کردن. و هیچ1 شکی نیست این2 فقیر
~~را در این که طالب ذوق دور است از درکهآ اخلاص، همچون کسی که
~~به مککه می روداز برای تفرج و ذوق. خوشی باد مخلصان را در خلوت و
~~جلوت، و آن کسانی را، [که] بندگی کردند، خداوند را، جل جلاله، از
~~برای استحقاق عبادت، و سزاوار خداوندی و بزرگی [او، تعالی،] نه از
~~« برای طمع، چنانکه رابعه می گوید، رحمة الله علیها،
# احبک حبین حب الرضا * وحبا لانک اهل لذاکا
# بعد از آنکه سی وسه سال سلوک کرده بودم، به اخلاص و به کرم
~~الهی، او را ملزم ومسخر کردم4 . بدان ای طالب صادق و مرید عاشق که
~~چون شیطان دریافت از نفس، آرام تمام و استقامت به قاعدهآ کتاب و
~~سنت، وتوجه کلی به توحید مطلب در شریعت و طریقت و حقیقت، و
~~هیچ شبهه نماند5 او را، و القانمی توانست کردن که این خیال وحال
~~بی حاصل است، تا از عبادت معبود راهی بزند، و مکری [123 رآباز
~~نماید، یا شکی و شبههای بافزاید بخلاف متابعت پیغمبر و شیخ مرشد در

PageV01P298

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0280.png)

~~مسالک، که وارد ms220 می گردد واردات غیبیه از عالم کشف و شهود1، و
~~فایض می گردد آب حیات از برای تشنگان طالب درجات، از سحاب
~~کرم پرورد گارودود، براهل استحقاق از کمال جود. ناگاه ظاهر شد
~~آن لعین، مانند سؤال کنندهای از روی استفسار، نه بر سبیل انکار؛ و
~~گفت: توبی گمان شونده هستی بر بقای ادراکی که امروز در این هفت
~~غیب ادراک می کنی، و میدانی که با تو باقی خواهد بود بعد از خراب
~~شدن بدن محلول2 شهادی یا نه؟
# گفتم: بلی یقینم، و چگونه نباشم، و همه سادات بنی آبم از حکما
~~و اولیا و انبیا اجتماع کردهاند بربقای ادراک و بقای تنعم و تألم مرلطیفه
~~مدرکهآ انسانی را، بعد از خرابی بدن محلول شهادی.
# جواب داد که سؤال و اشکال من همچنان وارد است بر ایشان نیز،
~~از برای آنکه بعد از خرابی بدن محلول ایشان وبیرون رفتن از دنیا، هیچ
~~کس باز نگشتند به اهل خود، که خبر دهند از بقای ادراک3، بل که
~~ایشان نیز در یافتند، و مشاهده غیب کردند، و بیان کردند آنچه ادراک
~~کرده بودند، همچنان که شما ادراک کردید، و مشاهده نمودید، و بیان
~~کردید بطریق واقعه و رفع حجاب و تنگ کردن آن حجاب به ریاضت و
~~مجاهدت، واین مسلم میدارم4 که درآن هیچ منافی نیست.
# گفتم در جواب او به استعانت از خدای، عزوجل، اگرباقی نماند
~~ادراک بعد از خرابی بدن5، به دعوی تو؛ پس واجب باشد که تمام بدهم
~~حظوظ نفس خود را از لذات [123 پ] عاجله که ملال شونده نیست
~~نفس از آن، و حال آنکه در این سلوک ذوقی مییابم که همه آن لذات در

PageV01P299

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0281.png)

~~جنب ذرهای از این ذوق هیچ نمی نماید. اگر مقصود تواینست که من به
~~لذت نفسانی مشغول شوم1 وآن لذت بر من تلخ گشته.
# جواب داد که مراد من آن است که معرفتی مطابق واقع داشته باشی
~~که لذت ms221 در آن است که، کسی کاری کند با آرام دل، و تحقیق آن چیز
~~که می خواهد بکند بی تقلید تا لذت او تمام باشد.
# گفتم: من بر این راه راست ثابت قدمم، که هدایت الهی وفضل
~~نامتناهی اوست، و امید می دارم که مرا اطلاع دهد در آنکه خیر من در آن
~~باشد.
# پس گفت: اختصار کن بر فرایض، و بدن خود را در زیادتها به رنج
~~گرفتار مکن، که آن بدعتی است که از برای خود پیدا ساخته ای2 . نفس
~~می خواست تا ترک نوافل دهد، الهام الهی در رسید که زینهارتا ترک نوافل
~~نکنی، که آن کشندهآ محبت من است، ویاد کن قول من که گفته ام:
~~همیشه باشد بندهآ من که تقرب جوید به من، به آن چیز که، بروی فرض
~~نکرده ام3. یعنی زیادتی از نمازمی گزارد، تا آن هنگام که من او را
~~دوست می گیرم، چون او را دوست گیرم، شنوایی و بینایی او من باشم.
~~یعنی به من شنود، و به من بیند، و به من گیرد، و به من گوید. و بگوی
~~شیطان دشمن مکار را که خدای، تعالی، در آیت: وجعلنا فی قلوب الذین اتآبعوه
~~رافة ورخمة4 ، الی آخر الآیة، بیان فرموده که: ما که خداوندیم، رحمت
~~خاص خود را قرین دلهای کسانی گردانیدیم که متابعت عیسی پیغمبر
~~کردند، علیه السلام، و زیادته نیز، که بر ایشان فرض نبود، بجای
~~آوردند، از برای طلب رضا، یا به جهت آنکه ایشان را [124 دابدان امر

PageV01P300

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0282.png)

~~وجوب کرده بودیم. بعد از آن بعضی رعایت مداومت برآن آوراد و
~~زیادتی [عبادات] نکردند، لاجرم از ثواب محروم ماندند، و از سده قرب
~~دور افتادند. پس عطا دادیم کسانی را که ایمان آوردند از روی ثواب.
# باز الهام رسید که به یقین باش بر بقای ادراک، بعد از خرابی بدن
~~محلول شهادی آفاقی، از برای آنکه این ادراک که در این عالم در ms222 خود
~~می بینی، از این بیرون نیست که خاصهآ بدن است، یا خاصهآ غیر بدن، یا
~~آنکه خاصهآ هر دو باشد، که اگر غیر از این تصور کنیم، محال باشد و
~~ممتنع باشد وجودی چهارم. پس نمی تواند بود که خاصهآ بدن باشد از
~~برای آنکه اصل بدن نطفه بوده که از لقمه حاصل شده، و لقمه از عناصرو
~~عناصر را هیچ ادراک نیست. چون فیض مدبرا از بدن تصرف خود باز
~~گرفت، مرداری گنده شد که در او هیچ ادراک فهم نمیتوان کرد.
~~چنانکه در اول که نطفه2 بود ادراک نداشت.
# و جایز نیست که گویی ادراک خاصهآ بدن و نفس هر دو باشد، از
~~آنکه بدن را صلاحیت ادراک نیست از تصرف روح، و نفس همچو
~~جمادی است، و[درا آخر نیز همچنان جماد میشود، و ادراک بی بدن در
~~خود می یابیم، چون خود را از بدن مشغول کنیم.
# پس یقین دانستم که ادراک خاصهآ فیض جوهر نفس کل است، که
~~آن را روح می گوییم3 به زبان اهل شرع، و آن فیض مربی بدن و مدبر
~~اوست. و بعد از سه اربعین در شکم مادر این ادراک در فرزند ظاهر
~~می گردد، که اگر مادر آن فرزند بوی بشنود 4، فرزند در [7124] شکم
~~مادر به حرکت آید5، و قرار نگیرد تا آن طعام نخورد مادر او. بعد از آن

PageV01P301

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0283.png)

~~ادراک او زیادت می گردد به قدر کمال استعداد او، واستطاعت معرفت
~~تفصیلی.
# اکنون [بدانکه] بدن همچون لوحی باشد که کودک مکتب دارد، و به
~~ادراک خود آن کودک حروف و اباجاد و کلمات مکتوبه از آن لوح
~~می خواند، و آن ادراک کودک از جوهر نفس وعقل است، اما بواسطهآ لوح
~~معارف تفصیلی فهم می کند1 [همچنان] که هر حرف را جدا ازیکی
~~دیگر بواسطه لوح فهم می کند، از برای آنکه حق، سبحانه، همه درهای
~~نفوس انسانی را در عرش نفس کلی مخاطب ساخته و ms223 فرموده: آلنت بربکم
~~قالوا ایلی2 . و باتفاق همهٔ‌ علما هنوز آن ذرات ذریات به لباس کبری
~~ملبوس نشده بودند. نمی بینی که چگونه حق، تعالی، خبر میدهد از
~~البس بشری که خاصهآ ارواح انسانی است، بقوله: وتزجعناه قلدا لجعناهرتجلا3؛
~~یعنی: اگر چنانکه محمد مصطفی، صلی الله علیه و سلم، را فرشته
~~گردانیم. چنانکه کافران می خواهند، لباس بشری در وی پوشم، به
~~صورت مردی تا او را بینند ودانند4، و الا فهم وجود او نتوانند کرد که
~~بدانند او را.
# پس اگر آن لباس بشری نبودی، فرقی میان ملک و آدمی ظاهر
~~نشدی، وانسان بی لبس بشری و بدن شهادی صلاحیت خلافت نداشتی،
~~و معماری دنیا و تسخیر از او حاصل نیامدی. چون می خواست که او را
~~خلیفهای باشد در زمین، که مظهر لطف و قهر او گردد، و معمار روی
~~زمین، این لباس بشری در وی پوشیده، و هر یکی را از آدمی عالمی
~~کوچک بصورت و بزرگ بمعنی [125 را گردانید، چنانکه قابل فرو

PageV01P302

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0284.png)

~~آمدن به درکات و بالارفتن به درجات خاصهآ آن آدمی شد.
# پس دانستی که ادراک خاصهآ ارواح است نه خاصهآ بدن، و به این سر
~~اشارت فرمود عارف حقیقی و نبی امی، صلی الله علیه و سلم، در گفتار
~~خود: الأرواح جود مجندة قما تعارف منها ائتلف وما تناکرمنها اختلف . معنی این است
~~که: ارواح لشکرهایی اند جمع شده در عالم غیب. پس آن دو روح که با
~~هم آشنایی داشته اند در آن عالم از آن ارواح، اینجا الفت می گیرند، و از
~~آنکه آن شناختن [را] غیب الفت داده در عالم شهادت، و آن دو روح که
~~همدیگر را نشناختهاند در آن عالم، در این عالم با هم مختلف شدند،
~~اگر چه پدر و پسر بدند.
# اکنون دانستی که شناخت و انکار که از لوازم ادراک است به ارواح
~~مجرده نسبت فرموده، و الفت و اختلاف را به لباس ms224 بشری حوانت کرد،
~~لکن اگر آن تعارف و تناکر نبودی که در آن عالم ادراک کرده، الفت و
~~مخالفت اینجا ظاهر نشدی. وما را هیچ حاجتی نیست در این باب
~~اطناب از برای اولوالالباب، زیرا که1 ایشان به یقین میدانند که چون
~~پسر مکتب بواسطهآ لوح، مفردات حروف و مرکبات اباجاد و کلمات
~~تامات را یاد گرفت، و در خزینهآ دماغ او جای گیرشد، و محفوظ ماند،
~~خلاص گشت از کشیدن لوح به هر طرف و نگاه داشتن آن لوح. واهل
~~دل مشاهده می کنند که هر چند بدن ضعیفتر می گردد، ادراک
~~زیادت میشود.
# چون این جواب دادم، شیطان انصاف داد، و بیان را عیان دید، و
~~آواره شد. چنانکه مدت سیزده سال هرگز باز نگشت بر سر اضلال
~~[120 پ]درالقای شبهه، و ایراد آن بر هرچه کتاب وسنت به آن
~~ناطق شده، در اثبات سرای آخرت و وعدو وعید و تألم بدبخت و تنعم

PageV01P303

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0285.png)

~~نیک بخت ابدالاباد، غیر از این که گفت: بگو که چون ادراک خاصهآ
~~روح است، فایدهآ حشر و نشرچیست؟ چون تو گفتی [که] بدن مکتسب
~~صورت عمل نیک وبد بنده است، و غلاف لطایف هفتگانه، و بعد از
~~مرگ از روح جدا نمی گردد، و ادراک تنعم می کند اگر نیک بخت
~~است، و درمییابد تألم را، اگر چنانکه بدبخت است.
# جواب1 دادم با عنایت حق، تعالی عزوجل، استعاذت به حضرت
~~او کردم از2 خطا و زلل، که بدن سه نوع است:
# یکی: بدن محلول، که بیان کردهایم، که بدل مایتحلل میشود، و
~~غذا و شراب می خورد3 .
# دوم: بدن مکتسب که از فیض امری حاصل شده.
# سیوم: بدن محشور که از فیض افق مبین و نفس کلی حاصل گشته.
# پس لابد است که به تفصیل فهم کنی که بدن محلول مانند آن
~~پرده است که بر روی بدن طفل4 ، که از مادر میزاید، فرو آمده، که
~~اگر آن پرده حجاب نباشد، ms225 فرزند در شکم مادر بکمال نرسد، همچنین
~~اگر بدن محلول نباشد، بدن مکتسب در این تنگنای عالم کون وفساد
~~صورت عمل خود تمام نتواند کرد. و بدن مکتسب عبارت است ازآن امر
~~باقی، که پراکنده است در هر جسمی که به امر فیض نفس کل آن جسم
~~قایم است، چه علوی و چه سفلی، و همهآ آن امریات جمع شده بر سبیل
~~اعتدال تمام در بدن انسانی؛ آن بدنی که مستعد است مرآن اعتدال را از
~~جهت قبول کردن فیض نفس کل، که مدبر است آن فیض حادث به
~~علت مجانست آن امریات را، که پراکنده است [129 را در اجسام،

PageV01P304

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0286.png)

~~و مجموع است در بدن انسانی، تا محل فیض نفس باشد آن بدن
~~مکتسب1، و به آن بدن بعد از مرگ ممتاز گردد از فیض دیگر، و
~~سعادت و شقاوت انسانی به آن بدن ظاهر شود، چنانکه زید و بکر دراین
~~عالم به بدن محلول ممتازاند از یکدیگر.
# اما دلیل بر این سخن که می گوییم، و دیده ایم به دیدهآ معنی3،
~~حدیث مصطفوی است که مطابق آنچه دیده3 آن حضرت، فرموده بقوله،
~~صلی الله علیه و سلم، آزواح المؤنن فی قادیل معلقةا تغت الترش او بالعرش یترحون 5 فی
~~ریاض الجناثم یاوی الی تلی القنادیل. یعنی: ارواح مؤمنان بعد از مرگ در صورت
~~قندیلها باشد، یعنی زجاجه بدن مکتسب، چنانکه در قرآن آمده که:
~~مصباح دل در زجاجه است. بعد از آن فرمود که: ارواح از آن بدن دروقت
~~تنعم خود بر سبیل بشری و غیبت از آن بدن مکتسب، که قندیل است،
~~جدا میشوند، و تنعم مشاهده می کنند، بعد از آن بازمی گردند از بشری
~~به آن حجاب بدن مکتسب، که به قندیل مانند کرده.
# پس دانستی که آن حضرت تشبیه کرده بدن مکتسب [ر1] به زجاجه
~~[ای] که از سنگ بیرون آمده، تا شناسا گرداند طالب حق را به بدن
~~مکتسب6.
# نیز لطایفی ms226 چند است از امر فیض نفس کل، که در معدن اجسام
~~آدمی ساکن شده، و به قدر کسب و عمل صورتی ظاهر می کند، که آن
~~صورت عمل بدن مکتسب آن روح می گردد، وداند که آن بدن مکتسب
~~عرشی است، چنانکه این بدن محلول فرشی است.

PageV01P305

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0287.png)

# و یقین بدانکه حیات بشری1 دردنیا و آخرت هردو خواهد بود،
~~[126پ] بقوله سبحانه: لهم البثریفی الحیوة الدنیا والآخرةلآتبدیل
~~لکلمات الله2، پس چنانکه دراین بدن فرشی محلول چون بنده رااز
~~ولایت خاصه نوری وحضوری حاصل شده درهرغیبی که چشم صورت برهم
~~نهاد، روح او به عالم قرب الهی پروازمی کند، وازجمال وجلال سبحانی تنعم
~~وتلذذمی یابد، چون به خود بازآید3 آن معنی رابصورت درخیال خودثابت
~~مییابد. همچنین آن بدن عرشی نیز در غلبهآ نور تجلی4 و تلذذات نعیم
~~جنت خاص، رجوعی و عروجی دارد، که آب حیات می خورد از محاضر
~~جبروت و شراب طهور می آشامد از ساقی باقی در حضرت لاهوتی. بعد از
~~آنکه می خواهد خداوند رحیم حکیم که او را به ادراک خود باز گرداند، از
~~نیستی وفنا به عالم هستی و بقا می آورد در بدن مکتسب که قندیل است به
~~حکم تشبیه.
# دیگر فرموده، صلی الله علیه وعلی آله وسلم، اذا قبضت روح المؤن لفت
~~فی حریرووضعت فی علیین، واذا قبضت رح الکافرلقت فی مساحه و
~~وضعت فی سجین، یعنی : چون قبض کرده شود روح مؤمنی نیک بخت،
~~آن روح را در حریری لطیف حجاب سازند، و بنهند در اعلای بهشت، و
~~چون روح کافری بدبخت قبض کرده شود، روح او را در پلاسی زشت
~~درشت پیچیده، و در شیب دوزخ نهند.
# اشارت است در این حدیث به بدن مکتسبی که لطیف است، ویکی
~~که محجوب و کثیف است، و چه سزاوار است که بگوید که: اوتیت جوامع

PageV01P306

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0288.png)

~~الکلم ؛ یعنی: مرا دادهاند همه معانی در کلام1، که یک سخن که بگویم
~~جامع بسی ms227 معانی باشد2. از برای آنکه مشاهده کنند، واصل موصل
~~مکمل ومؤمن مقلد همه [127 را در یابند از این بیان موجز نبوی3 بقای
~~ادراک بعد از خراب [شدن] بدن محلول شهادی، وتنعم بدن نیک بخت
~~در درجات و تألم بدن بدبخت در درکات. اما دریافتن هریکی به قدر
~~درجات باشد، و ممکن نیست که بگوید کسی آنچه مطابق واقع باشد از
~~جمیع وجوه، مگر پیغمبران و خلفای ایشان ازاولیا، درهر روزگاری از
~~اقران.
# بدن سیوم، از آن اقسام که گفتیم، بدن ذری محشور است که در
~~قیامت با روح و بدن مکتسب جمع میشود، آن هنگام که خدای،
~~تعالی، خواهد حشر و نشر آنبدن [را]، ازآنکه خدای توانای دانای بی مانند، بر
~~همه چیز قادراست.
# و اگر متکری گوید که حشربدن ممکن نیست. جواب گوی که:
~~آن بدن ممکن بوده در وجود و عدم یا نه؟ لابد است که گوید ممکن
~~است. پس بگوی که: ممکن هرگز ممتنع می گردد؟ اگر آن منکر
~~حکیم نیز باشد، بضرورت گوید که: ممکن ممتنع نگردد، از آنکه
~~مذهب حکمای یونانی وعلمای اسلامی وعارفان حقانی4 همه این است،
~~که هرگز ممتنع نمی گردد. پس آن ممکنی که بی مادهای از جسم و
~~روح و نطفه وغیرها موجود شد، بعد از آنکه فیض روح از اوجدا گشت،
~~ومادهآ او موجود است، چرا موجود نتواند شدن، و چگونه ممتنع گردد.
# اکنون [به] تحقیق بدان که چون حق، سبحانه، خواهد که میان روح و

PageV01P307

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0289.png)

~~بدن محشور جمع شود؛ امر فرماید به آن فیض، که چنگ درزده به بدن
~~مکتسب، ومدبر بدن1 محلول بوده، تا آن بدن محشور که در بدن محلول
~~ساکن و جای گیرنده بود، وآصل آن بدن محلول بوده از زید وعمر و را به
~~خود کشد. آن فیض مدبر بدن اصلی محشور که ایمن است از تحلیل و
~~تجزی [127 پ] به خاصیتی مغناطیسی که در آن فیض مدبر نهادهاند
~~روز قیامت. ms228
# و هیچ شکی نداریم در این که حق، تعالی، ودیعت نهاده جمیع
~~ذرات ذریات را در صلب آدم صفی، صلوات الله علیه، در وقت تخمیر
~~گل2 گردانیده، آن ذرات را قوابل فیوضی که ودیعت نهاده در صلب
~~جوهر نفس کل، و مدبر اجساماند آن فیوض، تا بدانی که بدنی که با
~~روح3 جمع میشود، از آن ذره مخاطبه است، چون وقت حشر برسد،
~~یعنی آسمان و زمین مبدل گردد، چنانکه درنص کلام آمده، وفیوض،
~~که نازل میشده بعد از فتق، از نزول باز ایستد جهت رتق فیض از افق
~~مبین و عرش، که مربی و مفیض آن ذرهاند، و فیض کرسوی4 حافظ او
~~بوده، تا به بدن دیگری و جسمی دیگری نپیوندد، و در آن تحلیل نیابد به
~~یک چشم زدن، آن همه ذرات را جذب کنند، وبا روح در صحرای
~~قیامت جمع شوند، و آن بدن ذری، جسمی باشد لطیف، از جنس افلاک
~~که مؤلف است از جوهر صورت و ماده و فیض مدبر و غلاف بدن
~~مکتسب.
# پس توضیح کنیم دیگر باره که آدمی را سه بدن است:
# یکی آنکه متحل می شود به لقمه یا در گو.

PageV01P308

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0290.png)

# دوم: آنکه متحلل نمی شود قطعا به لقمه، یا به آنکه از روح جدا
~~گردد، و جزو بدنی نمی شود، و در آتش و آب قطعا متجزی و متحد
~~نمی گردد، و روزقیامت به روح خود میرسد، و جمع می شود1 آن بدن
~~که محشور است.
# سیوم: آن صورت عملی ازنیک وبد که با چهرهآ روح همراه است در
~~وقت مفارقت روح از بدن، به صورت خوب وزشت و لطیف و کثیف. و
~~هرگز ازاو2جدا نمی شود در دنیا وآخرت، مگر وقت بشری آن بدن
~~مکتسب. و باید که منکر نشوی [128 را مغز دل خود را از این سه
~~پوست، چنانکه درعالم شهادت از جوز و لوزمی بینی که، اگریک پوست
~~نقصان می یابد، مغز بکمال نمی ms229 رسد. وحکمت حکیم ازلی را چنان
~~محکم اعتقاد کن3، که هرچه آفریده، همه را نیکو آفریده، و کامل در
~~محل اخود، از برای آنکه قدرت الهی تعلق نمی گیرد به4 چیزی که از
~~حکمت خالی باشد.
# چون این معنی در عالم ایقان بر زبان جان جاری شد، شیطان ثنا
~~گفت، و اظهار کرد که: من معین مخلصان ام از اهل دین که، به هیچ
~~وسوسه در معارف خود متزلزل نمی شود، و مشوش کسانی ام که هنوز از
~~لباس ظلم وجهل و فسق وفجور مجرد ومعری نشده5اند، و اعتقاد خود را
~~از تزلزل ترقی نداده.
# گفتم شیطان را که: تو دست شبلی گرفتهای6 آن زمان که در شط
~~غرق میشد، و خلاص کردی او را، وگفتی که من دست مردان

PageV01P309

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0291.png)

~~می گیرم به وقت حاجت؟
~~جواب داد که: آری همچنین بوده، پس بگریخت از جولان تا این
~~بیچاره در میدان بیان [آمد]، وطاقت نیاورد ایستادن، پیش حقایق ایمان.
~~در این وقت صافی وافی که این بیان به کتابت می آوردم، شنیدم از
~~رفیق توفیق که می گفت این بیچاره را: نمی دانی که ادراک خاصهآ کسی
~~است که زنده باشد، وحرکت اختیاری از لوازم حیات است. پس هر
~~کس که متحرک نباشد به اختیار، او مرده است.
# اکنون دانستی که بدن در اول نطفه بود بی حرکت اختیاری، و در
~~آخر مرداری بی حرکت است به اختیار، تا او را مرده می گویند، از آنکه
~~جسم را حرکت اختیاری نیست، که اگرازشأن او حرکت بودی، بایستی
~~که هوا و همهآ اجسام متحرک بودی، و نیست چنین؛ بل که حرکت
~~اختیاری ازشأن [128 پ] جوهر نفس کل است، که از آن فیض او
~~همه افلاک در حرکت می آیند بعد از فتق، چنانکه از شأن جوهر عقل
~~است ادراک که، اگر ادراک از شأن جوهر نفس بودی1، بایستی که همه
~~متحرکات ادراک کننده بودندی، و نیست چنین . پس یقین ms230 دان که فیض
~~جوهر نفس، که مدبر بدن محلول تست، ترا حرکت2 اختیاری
~~میبخشد، و لطیفهآ باقیه، که ترا هست، بعد ازخرابی3 بدن وفیض جوهر
~~نفس، ادراک وتمییزمیان حق وباطل می کند.
# و بدرستی که حکما اثبات کردهاند هر فلکی را نفسی و عقلی4 ، از
~~آنکه گمان بردهاند که کواکب زندگی دارند به سبب حرکات نظامی5
~~که از آن کواکب دیدهاند. و دیگر دیدهاند که مدبرات امراند، و مسخر

PageV01P310

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0292.png)

~~حکم خدای، تعالی، چنانکه در کلام آمده، بقوله: فالبدبرات أفرا ، وقوله:
~~وسخرلکم ما فی السموات2 . وبی شائبه بیان فرموده حق، تعالی، جمیع علوم و
~~حکم [را] در کلام قدیم بقوله، عزوجل، عز من قائل: یدبرالأفرمن السماء الی
~~الآرزض ثم3 یغرج إلیه فی یوم کان مقداره الفت سته قما تعدون ، الی قوله: قلیلا ما تشکرون.
~~یعنی: آن امرز غیبی که مقدر گشته و معهود در علم معبود، به تدبیر تقدیس
~~رب قدیر، از آسمان به زمین نازل می گردد از برای علم تفصیل بعد از
~~اجمال، بعد از آن عروج می کند به حضرت، در روزی که مقدار آن هزار
~~سال باشد، از آن حساب که شما در شمارمی آورید، بعد از آن اشارت
~~می فرماید که دانای غیب و شهادت آن عزیزی رحیم است که، نیکو
~~گردانیده هر چیزی را، آفرینش آن چیز، علی الخصوص انسان را که
~~آفریده، او را در بدایت از گل، بعد از آن نسل او را از آبی گندهآ
~~بی حرمت آفریده، به جعل وفعل الهی، [129 رابعد از آن او را به سه
~~اربعین تسویه کرامت فرموده در اطوار مختلقه، وچبون مستعد شده در
~~تسویه، در دمیده شده5 در او از روح اضافی که اقرب مخلوقات اوست، و
~~گردانیده از برای شما صفت شنیدن و دیدن، و دل شما را گردانیده محل
~~تجلی جمال و جلال، تا مگر شکر کنید، اما اندک شکر می کنید، از
~~آنکه شکر گزاردن به قدر معرفت است. ms231 و هر کس که نشناسد آنچه در
~~این آیات بینات است از حکمتها و معارف، قادر نباشد بر شکر[ گزاری]
~~موجد خود و مربی حقیقی، که از طوری بطوری او را ترقی6 داده در ظاهر
~~و باطن، و چون شکر نگزارد، و دیده بر کرم او نگمارد، که در همه

PageV01P311

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0293.png)

~~احوال مربی نعم وکرم اوست، به دولت زیادتی نعمت، که وعده فرموده،
~~نرسد، و وقتی برسد به دریافت حقایق مورثهآ شکر که او را سه صفت
~~باشد:
~~یکی: علمیا از کتاب شرعی.
~~دوم: هدایتی از متابعت آن شریعت که آن هدایت را طریقت
~~می گویند.
# سیوم: وضوحی و مشاهده ای از نور حقیقت که به قدر فنا از نور شهود
~~بقا دریافت خود روی مینماید.
# پس بدانکه علم حقیقت حق دل حقیقی است، وهدایت حق2 دیده
~~طریقی است وکتاب منیر حق سمع است، واین هر سه را «رمسئول)
~~داشته، بقوله سبحانه: إن السمع والبصروالقواد کل أولیک کان عنه مشئولا3. یعنی: از
~~سمع سؤال کنند که در شریعت چه شنیدی، وآنچه استماع کردی،
~~کردنی و ناکردنی فرمان بردی یا نه؟ و از بینایی4 سؤال کنند که در
~~طریقت چه دیدی. آنچه دیدی، بحقیقت آن رسیدی یا در راه ماندی و
~~به منزل نرسیدی؟ واز دل سؤال کنند که چون حقیقت نور قطب قرب
~~جان ترا فرو گرفت، تسلیم شدی [129 پ] بر دوام همچون مرده،
~~پیش غسال در جمیع مهام یا نه؟ لاجرم از این جهت فرمود حبیب خود
~~را، صلی الله علیه و علی آله و سلم، ولا تفف ما لین لک به عام اذ السمع والبصر
~~والفواد کل أولیک کان عنه مسثولا5 . یعنی: هر چه ترا علم بدان نرسیده، ای
~~محمد، توقف مکن که در آن بایستی، بدرستی که گوش و دیده و دل آن
~~هرسه را سؤال کنند که هریک حق خود چگونه ادا کردهاند. دیگر

PageV01P312

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0294.png)

~~فرموده: ومن الناس من یلجادله فی الله بغیر ms232 علم ولا هدی ولا کاب منیرا یعنی: ازبعضی مردمان
~~آن کسانی اند که مجادله می کنند ببی علم حقیقت و هدای طریقت و
~~کتاب شریعت. حاصل آن جدال تکبر و تعجب است2، و گمراه شدن
~~از در یافت حق و رسوایی در دنیا و عذاب آخرت است.
# اما آن کسی که به توفیق الهی از این سه صفت بهره یافته، روا باشد
~~که بیان اسماء و اسرار الهی و صفات نامتناهی و افعال وآثار او از برای
~~طالبان بکند، و جدال با خصم بکند از روی ارشاد، نه از روی تعصب،
~~چنانکه حق، تعالی، در کلام تعلیمی3 [به] حبیب خود فرموده بقوله: أنع
~~إلی سیل4 ربک بألحکتة والموعظة الحمته و جادلهم بالتی هی آختن5 . یعنی: بخوان و
~~دعوت کن ای محمد، علما واهل فطانت را، به سخن حکمت و طالبان و
~~مجاهدان را وعاصیان را به وعظ دلسوز جان گداز، ومنکران و متکبران
~~را و حاکمان را6 به مجادله بیانی برهانی و خطاب حقانی. و بفرمود که
~~بیان شعری وسفسطی که از ظتیات و وهمیات [است]، ایشان را به آن
~~دعوت فرماید، از آنکه ظن هیچ کس را به یقین نمی رساند. و زود باشد
~~که شرح دهیم در فصل رابع اسباب وصول [130 را به مأمول [را]، و
~~در خاتمه یاد کنیم اعتقادی [را] که مطابق واقع باشد، تا طالب حق آن را
~~اعتقاد کند، پیش از آنکه برسد به مقام وصول، از راه مکاشفه و مشاهده،
~~و در یافت مأمول، تا آن عقیده سبب نجات و رفع درجات او گردد، و
~~امید می دارم از شمول رحمت الهی که فرا رسیده7 آن رحمت، به همهآ

PageV01P313

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0295.png)

~~بندگان1 از خاص و ساهی، که معتقد این معتقد را که در خاتمه درآورده
~~است، در تحت خاص نامتناهی، ان شاءالله العزیز وماذلک علی الله
~~بعز یز.
~~فصل چهارم:
# در ایمان و تقوی و صبر و احسان، که آن هرچهار ارکان ms233 قصر ولایت
~~است، واحکام خانهآ محبت، وهیچ امر دنیا و آخرت و هیچ مراد حقیقت
~~تمام نمیشود، مگر به محکم2 گردانیدن این چهار رکن، از برای آنکه
~~تا کسی تصدیق نمی کند وجود3 نیکوی کامل [را] از سر علم، طالب آن
~~نمیشود، و این معنی مبرهن است که ارادت بر نمی خیزد به طلب هیچ
~~چیزی پسندیده، مگربعد از آنکه دل باور می دارد آن وجود کامل نیکو
~~را، چون ارادت به طلب برخاست، تا صبر نمی کند بر مشقتها، وپرهیز
~~نمی کند از موانع وصول، به مأمول نمی رسد، و به دولت قبول و مثول4
~~[دست نمییابد] و چون آن دولت محصل شد، اگر حسن ادب رعایت
~~نمی کند دررضا وتسلیم مراداو، محافظت سراو، [وی را نمی رسد]، وتمتع
~~نمییابد از آن دولت وصول.
# پس دانستی که ایمان ثمرهآ فیض علم است، و صبر ثمرهآ فیض
~~ارادت5، وتقوی ثمرهآ فیض قدرت، و احسان ثمرهآ فیض حکمت؛ وبه این
~~فیض آخر تمام می شود، از آنکه هیچ امری نباشد که کسی در آن شروع
~~کند، و تمتع از آن یابد، مگر به رعایت [130 پ] احسان و دانستن
~~حکمت آن.

PageV01P314

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0296.png)

# اکنون بیان کنیم این فصل را به خاتمه که ختام آن مشک باشد از
~~برای متنسمان1 نفحات ربانی ومتعطشان زلال از بحار جمال سبحانی،
~~تا ختم کنیم این کتاب [را] به بیان اعتقادی، که آن فصل الخطاب ومیزان
~~اولوالالباب باشد، تا وزن کنند معتقد [را] به دو کفهآ کتاب وسنت،
~~تمام آنچه بر وی وارد می گردد از معارف و حقایق، پس بگیرد آنچه
~~وزن تمام داشته باشد، و رها کند آنچه با آن دو کفه برابرنباشد. و هر آن
~~کس که از اهل معرفت و مقدرت نباشد، و اعتقاد کند آنچه در خاتمهآ
~~این کتاب و معتقد2 این بیچاره است بینی و بین الله، واز گمان نیکوبر
~~این اعتقاد ثابت قدم باشد بی شک و شبهه، رستگار ms234 باشد، از برای آنکه
~~آنچه3 در این خاتمه است، مطابق واقع است، و اگر توفیق یابد، تا
~~حجاب او کشف شود، تمتع یابد ازاین که گفتیم، به ذوق وحق الیقین
~~واقف گردد از حضرت رب الارباب [از طریق] حقایق این خاتمه
~~کتاب. خوشی باد طالبان هدایت را و مطلوبان و منظوران عنایت را .
# بدان بعد از تحریص وتشویق رأی طالب صدیق و مرید عاشق و
~~سالک مجتهد و سایر مجد و طایر مسلوب وواصل مجذوب و موصل
~~محبوب4، که در آمدن در این طایفهآ اهل تصوف بی زاجری حقیقی ممکن
~~نیست، اما به حکم آیت: لکل درجات یمآ عتلوا5 ، هر یکی را مقامی و
~~درجه ای6 است که به قدر زجر درد طالب پیدا میشود، و به قدر درد
~~خلاف نفس و هوی می توآند کرد، و به اندازهآ مخالفت کردن با هوای
~~نفس وشیطان، هدایت بر آن مترتب [131 را میشود، بقوله سبحانه: و

PageV01P315

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0297.png)

~~الدین لجاهدوا فیتا لتهد یتهم سبنا1 . پس دانستی که هر کس را که از عالم غیب
~~جذبه وزجری نرسید، بیدار نشد از خواب غفلت، توفیق توبه و انابت
~~نیافت، و هر کس که توبتی نصوح نکرد، چنانچه قاعده است، و قادر
~~نشد بر ترک دنیا، و هر کس که ترک دنیا نکرد، مقام تجرید نیافت که
~~ذوق یابد از ذکر وطاعت او، وهر کس که مجرد نشد و ذوق ذکر و
~~تصرف آن در دل خود ندید، به دولت تفرید نرسید که، از ملاحظهآ غیر
~~خود منفرد گردد، و سبقت کند بر سالکان و واصلان، چنانکه حضرت
~~مصطفی فرمود، صلی الله علیه وعلی آله و سلم، ستروا سق المفردون ؛ یعنی:
~~سیر کنند در مقامات قرب که سبق بردند کسانی که منفرداند. گفتند: یا
~~رسول الله! کیستند مفردان؟ فرمود: آن کسانی که ذکر خدای گفتند به
~~حرکت تمام، [و] در آن ذکر واله وحیران گشتند. پس نوز ذکر ظلمت
~~[و] تاریکی گناهان ایشان را ms235 دور کرد، و سبگبار2 وبی آزار به قیامت
~~حاضر شوند. دیگر فرمود: نجاء المخففون وقلک المنقلون؛ نجات یافتند
~~سبگباران، و هلاک شدند گرانباران. پس هرکسی که سبگبار
~~نباشد، برداشتن امانت از او نیاید، آن امانتی که اهل آسمان و زمین از
~~برداشتن آن عاجز آمدند، و آن سر توحیدی است که منزه است از اتحاد و
~~خلول، وجمال ذوالجلال را جز به آن امانت نمیتوان دید، وهر آن کس
~~که امین آن امانت باشد، به نام رجولیت معروف گشت، و مستحق خلعت
~~بندگی آن وقت باشد که استقامت در آن بندگی 3[131 پ] بنماید،
~~تا به مقام عبودیت رسد که آخر مقامات صدگانه است. و این مقام
~~عبارت است از بازگشت بنده در حالت نهایت به آن مجاهده هدایت، از
~~سر اختیارا فقر و افتقار، که علامت فقرفخر و افتخار است، وتمام شدن

PageV01P316

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0298.png)

~~مراد مرید در بدایت به تسلیم شدن است در تصرف شیخ، و در نهایت به
~~ترک اختیار1 در حضرت غفار جبار و اظهار عجز2 وانکسار.
# پس هر کس که مقام بندگی خاص را در بدایت و نهایت چندین
~~نوبت نگذارند، و تصحیح آن نکند، تا نفس و دل و جان تمام ازعادت و
~~رسم خود عبور کند، صلاحیت شیخی و ارشاد نداشته باشد، که آن
~~خلافت پیغمبر است، صلی الله علیه وسلم، وبه مرتبهآ قطب ارشادمرسد.
# اکنون بدانکه3 ملخص کرده از برای اهل تجرید و تفرید، استاد
~~طریقت وقدوهآ ارباب حقیقت ابوالقاسم جنید بغدادی، قدس سره، هشت
~~شرط [را]:
# یکی: دوام وضو.
# دوم: دوام ذکر.
# سیوم: دوام خلوت تاریک.
# چهارم: دوام روزه.
# پتنجم: دوام اخاموشی از غیر ذکر قوی خفی.
# ششم: دوام نفی خاطر از هرچه غیر معنی ذکر باشد خیرا کان اوشرا.
# هفتم: دوام ربط دل به اعتقاد جازم جزم از محبت تام به دل مبارک
~~شیخ مرشد، که وسیله مراد اوست به حضرت خداوند دوست، تا بدان
~~حسن ارادت استفاده تواند کرد، از ms236 معانی غیبی [که] در کسوت خیال
~~نموده می آید.
# هشتم: رها کردن اعتراض بر حق، تعالی، در هر چه بر وی نازل
~~می گردد از قبض و بسط و حزن و سرور و رد و قبول و سختی وآسانی4 و

PageV01P317

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0299.png)

~~نعمت ونقمت وعطا وبلا وخوف و رجا وهیبت وانس، وغیر آن از
~~احوال، که عارض می گردد به حسب مقامات [132 را براهل طلب و
~~تعب.
# پس هر آن کسی که توفیق یافت بر رعایت این هشت شرط1، آسان
~~گردد بر او، سلوک صد مقام، که بیان کردهام در کتاب «(تبیین المقامات
~~وتعیین الدرجات». ومعین کردهام در هر مقامی درجات مبتدی و
~~متوسط ومنتهی، وآن درجه که قطب درجات است در هر مقامی
~~ازمقامات.
# و بدرستی که خداوند، تعالی، کشف کرد براین ضعیف مسکین فقیر
~~به حضرت رب قدیر، احمد بن محمد بن احمدالبیا بانکی المعروف به علاءالدولة
~~السمنانی، تاب الله علیه توبة نصوحا، در خلوت ششم که توفیق داد در
~~اتمام آن، در حالی که عمر به میان پنجاه وشصت رسیده بود، در صوفی
~~آباد خدا داد این معنی که هر کس که بکوشد در محکم گردانیدن این
~~چهار رکن، و تمام کردن آن2 چهار رکن و تمام کردن آنکه ایمان است
~~و صبر و تقوی واحسان، که هریک از آن به تشریف معیت ذکر فرمود
~~خداوند مهربان رحیم کریم. وولایت خود را به آن ذکر کرده در کلام
~~قدیم: الله ولی ألمؤنن، إلا الله مع المؤنین، وائ الله یعب الضابرین، إن اللة مع الصایرین، إن الله
~~یحب المیقین، إنأ اللة فع المتقین، إن الله یعب المخینین، إنا اللها لمع ألمخینین3 . این
~~چهار صفت به محبت و ولایت بر معیت یاد فرمود، و اما در صفت
~~چهارم لام تأکید با مع یاد کرد، جهت تخصیص احسان که مؤمن صابر
~~متقی، جز به رعایت این صفت، که علامت وصول است، به مأمول و

PageV01P318

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0300.png)

~~مراقبه حق1 در ms237 مقام مشاهده به مطلب نمی رسد، چنانکه حضرت
~~مصطفی، صلی الله علیه وعلی آله و سلم،در جواب سید ملایکه، علیه
~~السلام، اجسان را بیان فرموده بقوله: الاحسان ان [132 پ] تعبد الله
~~کائک تراه فان لم یکن تراه فاعلم ائه یرای. یعنی : احسان آن است که
~~خداوند را چنان پرستی، که گوئیا او را میبینی، پس اگرچنین بینی
~~که او را به نور اومشاهده کنی، بدانکه اوترا می بیند. [این] اشارت است به
~~حسن ادب در حضرت او به مراقبه و مشاهده، از برای آنکه اتفاق کردهاند
~~بزرگان مشایخ، قدس الله اسرارهم، که هر کس که به قرب حضرت
~~عزت رسید، [از روی] خشنودی [و] به ادب رسید، و هر آن کس که از
~~سده قرب آن حضرت دورماند، از بی ادبی دور شد. [و آنکه ادب نگاه
~~داشت] حاصل شود او را، هرچه حاصل شده مراهل خلوت را ازیافتن
~~درجات وصول و عبور بر مقامات صدگانه. و چگونه چنین نباشد، چون
~~آن هشت شرط از لوازم این چهار رکن است، از آنکه در هر رکنی یک
~~درگاه2 تقدیر کن، که آن در را دو طبقه باشد.
# پس بدانکه در رکن ایمان طهارت است که به شرف محبت مذکور
~~شده، به قول [خدای]، سبحانه، والله یحب الفظقرین3 . واین درگاه را دو طبقه
~~است: یکی ظاهر، که وضو است، ویکی دیگر باطن، که ذکر است.
~~چنانکه وضو، ظاهر اعضا را پاک می گرداند، و مستحق مناجات می سازد
~~و نماز و طواف. ذکر نیز دل را از همه غل وغش و زنگ معاصی و چرک
~~شرک خفی پاک می گرداند، و مستعد نیاز و درجات وارستگی
~~می گرداند.4

PageV01P319

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0301.png)

# و رکن دویم که صبر است از قصر ولایت، در این رکن توکل است
~~که موصوف آن توکل محبوب حق است، جل ذکره، بقوله: ان الله یحب
~~التتوکلین1. و این در را نیز دو طبقه است که از لوازم در صبر2 ms238 است : یکی
~~در خلوت که طبقه ظاهر است، ودوم روزه که طبقهآ باطن است، یعنی
~~چنانکه بدن خود را3 در خلوت حبس می کند [133 را و باز می دارد بدن
~~را از حرکت ظاهر، روزه نیز منع می کند از روی صیام طعام را از
~~مقتضای باطن.
# رکن سیوم از قصر ولایت که تقوی است، توبه در آن رکن، است، به
~~ذکر محبت یاد کرده صاحب توبه را، بقوله: ان الله یخب التوابین5 . و آن دررا
~~نیز دو طبقه هست: یکی خاموشی که به ظاهر زبان را در بند می کند از
~~سخن گفتن در غیر نماز، دوم نفی خواطر که به باطن هرچه می آید، از
~~برکت معنی ذکر، آن خاطر را دورمی کند از حواشی دل.
# رکن چهارم از قصر ولایت احسان است، ودر آن رکن قسط است،
~~که هر کس که آن صفت دارد، محبوب خدای است، جل ذکره، بقوله
~~تعالی: ان الله یحب ألمقسطینء؛ یعنی: خدای، تعالی، دوست می دارد میانه
~~روندگان را، و داد دهندگان را. و آن رکن نیز که در اوقسط است، دو
~~طبقه دارد: یکی پیوسته داشتن ارادت دل خود با شیخ مرشد از روی
~~محبت تمام، واین در ظاهر است. دوم اعتراض ناکردن برحق، تعالی،
~~در باطن، واین در باطن است.
# اکنون دانستی که شیخ جنید، که پیشوای ارباب طریق است،

PageV01P320

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0302.png)

~~هشت شرط در خلوت مقرر کرده: دوام وضو، و دوام ذکر قوی خفی، و
~~دوام خلوت، و دوام روزه، و دوام خاموشی، و دوام نفی خاطر، و دوام
~~ربط قلب با شیخ، و دوام عدم اعتراض بر حق تعالی. این هشت شرط را
~~با آن هشت صفت که چهار از آن اصل و رکن قصر ولایت است، و
~~چهار درگاه از1 چهار رکن هر کس که حاصل کند، و بر آن صفات و
~~شروط مداومت انماید، و توفیق یابد به عبور از صد مقام، که به هزار ms239 مرتبه
~~باز می گردد، و هفتاد هزار حجاب2 را [133 پ] باز پس پشت
~~می اندازد، از آنکه آن حالات و مقامات بعضی در سوابق ارکان است،
~~مانند آن که گوئیم: درجات مبتدی در هر مقامی که میرسد، یافتن آن
~~درجات مخصوصه او را در رکن ایمان است، ویافتن مقامات متوسط را،
~~در آنچه به وی مخصوص است در مقام وسط بیابد در رکن صبر، چنانکه
~~در آنچه به وی مخصوص است، بیابد در رکن تقوی، و آن درجه
~~مخصوصه، که بر همهآ این درجات می گردد و بکمال می رسد و از همه
~~در می گذرد، آن درجه مخصوص است به قطب ارشاد در رکن
~~احسان. پس مکرر می گوئیم: هرآن کس که این چهار رکن را
~~محکم دارد از قوت تأیید الهی بنیاد قصرولایت او محکم شده
~~باشد. بعد از آن در آن چهار مرتبه که مبتدی و متوسط و منتهی
~~و قطب اشت، آن ده درجات را بگذراند3 از مقامات صدگانه،
~~بضرورت درآورند او را در قصرولایت، و بنشانند اورا بر سریر
~~خلافت به هدایت، و دیده ور گردد بر حقایق عناضر اربعه که اصول
~~بدن اوست، و واقف گردد بر لطایف ده گانه که حق، تعالی، او را
~~چگونه تربیت داده از سلاله به نطفه و علقه و مضغه وعظم ولحم و

PageV01P321

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0303.png)

~~خلعت1 وجنس و صورت و طفلی و بلوغ که، در آن بلوغ بکمال می رسد
~~لطیفهآ قالبی که، مدرکه باقیه است ازانسان بعد ازخرابی2 بدن محلول، و
~~شش لطیفهآ دیگر نیز همچنین در مراتب عمر کمال مییابند. چنانکه در
~~هفده سالگی لطیفه نفسی در او بکمال می رسد، و لطیفهآ قلبی دربیست و
~~پنج سالگی بر وی فایض گردد، و لطیفهآ سری و روحی تا به چهل
~~سالگی در او متصرف شود، و به چهل سالگی3 روح القدس، که لطیفهآ
~~حقی [134را است، بروی تجلی اندازد، و بعد از آن لطیفهآ حقی، ms240 که
~~نور تمکین است، متجلی گردد، و معنی تکوین به مراتب روحانی محیط
~~گردد، و استهلاک لطایف سته، همچون کواکب پیش آفتاب مشاهده
~~نماید، وهمچنین در یابد تخمیر طینت آدم، یعنی چهل صباح، و بداند
~~اسراری که ودیعت نهادهاند در آدمی که، بدان مستحق مرتبت خلافت
~~گشته، ومسجود ملایک شده، وعلم اسماء آموخته، وامانت الهی را که
~~اهل آسمان و زمین از برداشتن آن عاجز آمدند، بداند که آن امانت چه
~~بوده، که برداشته، و او را بدان حمل، ظلوم وجهول خوانده، مدحی
~~خوب در لباس منمت، یعنی که از غایت محبت و اشتیاق هیچ فکری باز
~~ندیده که چنین عاجزی چه باری گران بر می دارد به حکم: حبک القی
~~یغیی ویصم.
# و این معنی نیز فهم کند که از میان همه خلایق، ذکر هیچ مخلوقی
~~کرده که، خدای، تعالی، با وی است، یا او را دوست می دارد، یا ولی
~~اوست، و این همه در حق آدمی فرموده، و سر هر یکی از این صفات
~~دریابد که، بعضی را به معیت ذکر می کند موصوف آن صفات، و بعضی

PageV01P322

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0304.png)

~~را به ولایت، وبعضی را به محبت، اما این اسرار درنیابد بحقیقت، و به
~~این انوار و نور الانوار نرسد کسی، مگر قطب کامل امین که مستحق
~~خلافت و ارشاد باشد، و هرچه در آسمان و زمین تصور کنی، در تحت
~~تسخیر او درآمده باشد، مگرارواح انبیا، علیهم السلام، ودل این قطب
~~بر دل سید انبیا وخاتم رسل واصفیا، محمد رسول الله، صلی الله علیه و
~~سلم باشدا الی یؤم ألقیامة، ووارث علم لدنی او باشد در میان خلایق، و
~~طبقه او هفت طایفه [136 پ] باشند: طالبان ومریدان وسالکان و
~~سایران وطایران وواصلان.
~~و موصل همان قطب است، و بس که صاحب لطیفهآ حقی است به
~~خلافت نبی امی، صلی الله علیه وسلم، درروزگاردعوت او. 
# و واصل کسی را می گویند که قوای2 لطیفهآ او مزگی ms241 گشته
~~باشد به3 لطیفهآ خفی.
# وطایر کسی را نام نهند که به لطیفهآ روحی رسیده [باشد].
# و سایر کسی را گویند که صاحب قوای مزگای لطیفه سری
~~باشد.
# و سالک کسی را گویند که صاحب قوای مزگای لطیفه قلبی
~~باشد.
# و مرید شخصی را نام نهند که صاحب قوای مزکای لطیفه نفسی
~~باشد.
# و طالب کسی را گویند که صاحب قوای مزکای لطیفه قالبی
~~باشد. یعنی هریک در آن عالم غیب ده هزارحجاب قطع کرده، تا به

PageV01P323

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0305.png)

~~لطیفه حقی رسیده، از آنکه از لطیفهٔ‌ قالبی تا لطیفهآ حقی هفتاد هزار
~~حجاب است.
# وعدد این هفت طایفه سیصد وشصت نفراند. مثل ایام شمسی از روی
~~تقریب، نه از روی حصر وتحقیق. و ولایت قطب ارشاد ولایت شمسی
~~است، و آن کسی را که میباشد از اعداد ایام شمسی، یعنی ربعی ازیک
~~شباروزی1 که تمام نیست، آن ربع، حق آن قطب است در عدد. و مر
~~این هفت طایفه را زن وفرزند واسباب باشد، واموال واملاک، ومردم با
~~ایشان حسد برند، و منکر شوند وابذا کتند ایشان را، چنانکه انبیا را ایذا
~~می کردند. و بدرستی که حدیث صحیح منقول است که فرموده حضرت
~~محمد مصطفی، صلی الله علیه و سلم، ها أوذی نتی کما آوذت ؛ یعنی: هیچ
~~پیغمبر را نرنجانیدند، چنانکه مرا رنجانیدند.
# وآن هفت طایفه همه خلفای پیغمبران اند در دعوت خلق به حق،
~~تعالی، [135 را و نشناسد ایشان را هیچ کس به حق معرفت، مگر
~~کسی، که حق، تعالی، منور کرده باشد دل او را به2 نورارادت ازلی.
# و هریکی را ازاین اولیا حجابی بشری همچون قبه ازهیأت، که لازم
~~بشر است، پوشیده می دارد از چشم اغیار، چنانکه کسی عروس صاحب
~~جمال را از نامحرم نگاه دارد به ستری و حجابی. و در حدیث آمده از
~~سید کونین، صلی الله علیه و سلم، که فرمود: آوثاء الله عایس الله؛ یعنی:
~~دوستان خدای عرایس خدایاند که ms242 به حکم حدیث ربانی که فرموده:
~~آوثانی تخت قیابی لا یغرفهم غییی . از قربی و عزتی که ایشان را در3 حضرت
~~ربوبیت هست از نظر کسی که به نور حق بینا نیست، آن اولیا را
~~همچون عروسان مستور می دارد. پس هر کس که قطب ارشاد [را]

PageV01P324

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0306.png)

~~شناخته باشد، با خلفای او درآمده باشد در گروه و طبقهآ مریدان.
# اما قطب ابدال ولایت او قمری است، وطبقات اوشش طبقه است،
~~چنانکه در خدیثی از عبد الله ابن مسعود آمده، رضی الله عنه، که گفت:
~~رسول خدای، صلی الله علیه و سلم، چنین گفت: ال لله ثلئماءآ نفس قلوبهم
~~علی قلب آدم، علنه السلام، وله آزبعون قلوبهم علی قلب مولی، قلیه السلام، وله سبعة قلوبهم علی
~~قلب إنزاهیم، علیه السلام، وله خفسة قلوبهم علی قلب جزئل، علیه السلام، وله لة قلوبهم علی
~~قلب میکائیل، علیه السلام، وله واحد قلبه علی قلب اسرافیل، علیه السلام، الی آخره .
# هرگاه که یکی بمیرد که غیر قطب است، یعنی یکی از سگانه2، بدل
~~کند خدای، تعالی، عوض او را پنجگانه، و چون یکی از پنجگانه
~~بمیرد، بدل گرداند عوض او را [135 پ] ازهفتگانه، وچون یکی از
~~هفتگانه کم شود، بدل کند به جای او از چهلگانه، و چون از
~~چهلگانه یکی کم گردد، بدل کند مکان او را از سصد گانه، وهر
~~گاه که از سصد [گانه] یکی کم گردد، بدل کند جای او را به یکی از
~~عامه. بعد از آن فرمود: بهم یذفع البلاء من هده الآمة. یعنی : به برکت
~~ایشان باز می دارد خدای، تعالی، بلا را از این امت. و این حدیث مستند
~~است که امام سهلکی به اسنادر وایت کرده از3ا عبدالله بن مسعود رضح الله عنه.
# و یقین شده ما را وجود آن ابدال ومراتب ایشان وطبقات وعدد
~~ایشان، که به نظر عیان دیدیم ایشان را، ومشاهده کردیم ازا ایشان
~~کرامات عیانی از طی ارض و ms243 رفتن بر آب بی کشتی و گذشتن از دریای
~~بزرگ9، که بسی مسافت داشت1، به اندک زمانی گذشتن، وپنهان شدن

PageV01P325

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0307.png)

~~از چشم مردمان، و جمع شدن ایشان در مکانی تنگ که هیچ کس از
~~ایشان به بدن اهل ظاهر نرسد، وسایهآ ایشان را کسی نمیبیند1 ، و آواز
~~ایشان را کسی نمی شنود، با وجود آنکه قرآن میخوانند، پیش خلایق به
~~آواز بلند در مجلس، و انشاد شعر می کنند در سماع، میان اهل سماع، و
~~رقص می کنند، ومی گویند، و هیچ کس ایشان را نمیبیند، و آواز و
~~حرکات2 ایشان را فهم نمی کند3 ، و کیمیاگری می دانند4، اما هر گاه
~~که میخواهند از برای محتاجان زر و نقره پیدا میسازند، از آن تقلیب
~~اعیان، و در حق نفس خود صرف نمی کنند. و غیر از این بسی خواص
~~دارند، که عقل در آن احوال ایشان متحیر میشود، اما هیچ عاقل را
~~نمی سزد که انکار کند، بل که [باید] اقرار کند به عجز خود از در یافتن
~~احوال ایشان [139 را واقرار کند به کمال قدرت حق، تعالی، ازبرای
~~آنکه عقل چیزی نمیداند که در طور اونیست.
# دیگر همه صفات و سیرتها وخویهای ایشان در آداب و صحبت
~~صوفیان برابر است، بل که این بیچاره را چنان می نماید که صوفیه ازایشان
~~خوی وسیرت آموختهاند.
# و دیگر صفت ایشان آن است که در ربع مسکون طواف می کنند، و
~~هر سال دو نوبت همه جمع میشوند. یک نوبت در عرفات، ویک نوبت
~~در ماه رجب. آنجا که امر الهی باشد، جمع شوند، و ایشان را در میان
~~خلایق جمعی ابدالان باشند که می شناسند ایشان را که ابدال خواهند
~~شد، اما ایشان نمی شناسند این جماعت را، وبلال5، رضی الله عنه، در

PageV01P326

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0308.png)

~~زمان پیغمبر، علیه الصلوة والسلام1، ازابدالان هفتگانه بوده.
# و نمی بینند ایشان را هیچ کس، و نمی شناسد، مگریکی از اهل
~~ظاهر ms244 در هر روزگاری2. چون آن یک وقات کرد، با یکی دیگر صبحت
~~می دارند. و حذیفه، رضی الله عنه، در زمان پیغمبر، صلی الله علیه و
~~سلم، یکی بود از آن جمله که گفتیم. پیغام ایشان بدان حضرت
~~می رسانید، و از حضرت نبوی نیز به ایشان سلام می رسانید، و در حضور
~~میآمدند و نماز با آن حضرت می گزاردند، و از انفاس نبوی فایده
~~می گرفتند، اما غیر از حذیفه کسی ایشان را نمی شناخت. و این معنی
~~مشهور است که گفتیم، واز این سبب بود که امیرالمؤمنین عمر، رضی
~~الله عنه، از او سئوال می کرد و می گفت. ای حذیفه تو صاحب سر
~~پیغمبری صلی الله علیه وسلم، هیچ درحق من خبری شنودهای1 «136پ]
~~که ازنفاق چیزی دارم یا نه؟ او را بدین سؤال سوگند می داد. حذیفه جواب
~~داد که درحق توهیچ نگفت از صفت نفاق. و امیر المؤمنین عمر گفت:
~~الحمد لله.
# و آن جماعت ابدال مأموراند به متابعت انبیا و تمسک شرایع ایشان در
~~هر قرنی که بودهاند، و اقرار می کنند به دو کلمهآ شهادت در ظاهر. و
~~قطب ابدال در زمان پیامبرما، صلی الله علیه وسلم، «عصام قرنی» بوده
~~عم «او یس». از این سبب میفرمود، صلی الله علیه وسلم، گاه گاه
~~که من بوی رحمت رحمان از جانب یمن استشمام می کنم، از آنکه قطب
~~ابدال مظهر تجلی صفت رحمانی است، چنانکه مصطفی، صلی الله علیه

PageV01P327

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0309.png)

~~وسلم وعلی آله، مظهر خاص تجلی ذات1 الوهیت است. پس چون
~~آن قطب وفات کرد، نماز بر وی گزارد.
# ابن عطاء احمد عربی که از دیهی بوده میان مکه و یمن، واو نیز
~~قطب شد. اما قطبی که در این زمان به وجود او جهان مشرف گشته
~~عماد الدین عبدالوهاب بارسینی2 است. و آن دیهی باشد از دیهای
~~قزو ین، نزدیک ابهر3 که این قطب مذکور بعد از وفات عبد الله شامی ms245 در
~~تاریخ ربیع الآخر سنه سته عشر وسبعمائه در هفتاد وششم به اذن حق بر
~~سریر قطبیت نشسته بود4، مد الله فی عمره مدا و جعله بین الخلائق و
~~الحوادث سدادا.5 واین قطب مذکور نوزدهم اقطاب است از زمان نبوت،
~~و ایشان همه مانند ما می باشند در صفات بشری؛ یعنی میخورند و
~~می آشامند، وبول وغایط می کنند، و بیمار می شوند، و دارو می کنند خود
~~را، وزن می خواهند [137 را پیش از آنکه در طبقهآ ابدال در آیند، اما
~~بعد از آنکه در دائرهآ ابدال در آمدند باز سر زن و فرزند و املاک نمی روند،
~~آنچه رها کردند، و مبالغت می کنند در رعایت سنت نکاح، چنانکه
~~اگر عزبی6 در دایرهآ ایشان درآمد، دوست میدارند که نکاح کند زنی را،
~~اما چنانکه او را زن نشناسد، چند وقتی که خواهد با او باشد، بعد از آن
~~حق او بدهد و بگزارد. و این بیچاره پیش از آنکه مشرف به حضور
~~ایشان بشوم7 ، هریک را اسمی معین نهادهام، چنانکه:
# طبقهآ اول که سیصد نفراند، ایشان را ابدال می گویند، از برای

PageV01P328

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0310.png)

~~آنکه از عامه یکی بدل ایشان می آید.
# طبقهآ دوم [را] ابطال [می خوانند] که در جانبازی دلیراند.
# طبقهآ سیوم را سیاح [می نامند] که بسیار سیاحت می کنند.
# طبقهآ چهارم [را] اوتاد [گویند] که میخ و قوایم خانه و خرگاه
~~زمین اند.
# طبقهآ پنجم را افراد [خوانند] که تنها شوندگاناند از اغیار.
# طبقهآ ششم قطب است، قدس الله ارواحهم،
# دیگر بدانکه بیست و یک قطب از آن اقطاب پیش از ظهور نی آخر
~~الزمان، علیه الصلوة والسلام، در خززج، که دیهی است در کوهی میان
~~بسطام و دامغان، مدفون اند.
# دیگر بدانکه محمد بن حسن العسکری،1، رضی الله عنه وعن آبائه
~~الکرام، چون غایب شد از چشم خلق، به دائرهآ ابدال پیوست، وترقی
~~کرد تا سید افزاد شد، و به مرتبهآ قطبییت ms246 رسید، بعد از آنکه علی بن
~~الحسین البغدادی به جوار حق پیوست، او قطب شد به جای علی
~~مذکور2، و مدفون است در شونیزیه، و نماز بر وی گزارد، و بجای وی
~~بنشست شانزده [137 پ] سال، بعد از آن به جوار حق پیوست به روح
~~و ریحان. ونماز گزارد بروی عثمان بن یعقوب الجوینی الخراسانی، و
~~نماز گزارد بروی در مدینه رسول، صلی الله علیه و علی آله و سلم، چون
~~علی بن الحسین به جوارحق پیوست، احمد کوچک، که ازفرزندان عبد
~~الرحمن بن عوف بود3، بجای او بنشست، و نماز بر وی بگزارد. و
~~گورهای اقطاب بر روی زمین پیوسته است یعنی بلند نیست، و بر آن

PageV01P329

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0311.png)

~~هیچ عمارت نکردهاند، و هر سال یک نوبت زیارت1 آن مزارات
~~می کنند. و بی تکلف دراز کردم سخن در بارهآ ایشان از برای چند فایده:
# یکی که بزر گتر از همه است، از برای آنکه مردمان در یابند چیزی
~~از قدرت حق، تعالی، وعجز عقل خود2. نیز بدانند از درک کمال قدرت
~~او، جل ذکره، از آنکه عقل جوهری است مفرد که به قیاس مجردات را
~~فهم می کند در طور خود، و آنچه زیر طور اوست، به آلات حس فهم
~~می کند، و آنچه بالای طور و مرتبه3آ اوست، اگر به هوی آلوده نباشد، به
~~نورحق در می یابد.
# دوم: بیان تحقیق وفات محمد بن حسن العسکری، سلام الله علیه و
~~علی آله و آبائه سادات الاولیاء.
# سیوم: یقین دانستن مردمان به وجود4 ابدال. وحال آنکه یکی از
~~یاران این بیچاره دردائرهآ ایشان درآمد هفت سال، ونام او «رزرین کمر)
~~بود، این فقیر او را «عبدالکریم» نام نهادهام، ومراو را برادر وخویشان
~~هستند در سمنان، و او را نمیبینند و او ایشان را میبیند در وقتی که به
~~سمنان می گذرد. و آن جماعت ابدال بیع و شرا می کنند در بازار،
~~[138 را وحاجات خود را ms247 از مأکول و ملبوس میخرند واز کسی
~~پنهان نمی شوند که ایشان را نمیشاید، و در منزل بسیار توقف نمی کنند،
~~مگر [که] بیمار باشند، و بسیار بیمار میشوند، و دارو جهت خود
~~میخرند5 و دوا می کنند خود را، و در می آیند در حمامات، و مزد حمامی
~~می دهند. و آن پنج طبقات که غیر قطب است، متبدل می شوند از مقامی

PageV01P330

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0312.png)

~~به مقامی، اما قطب ثابت است در میان ایشان، و دراز عمر می باشد، و
~~خضر نبی، علیه السلام، با آن قطب ابدال صحبت می دارد و حرمت او
~~نگاه می دارد، و دعای خیر بر وی می کند1، و اقتدا به وی می کند در
~~نماز، و مایحتاج ایشان از نقود و غیر آن می دهد.
# واسم خضر ملکان بن بلیان بن طیان بن سمعان بن سام بن نوح، علیه
~~السلام، ونام نوح ملکان بن منوشلخ بن ادر یس، واسم ادر یس اخنوخ
~~[بود]، از جهت آنکه درس بسیار می گفته، او را ادر یس می گفتند.
~~چنانکه نوح را جهت آنکه نوحه و زاری می کرد، نوح می گفتند، و خضر
~~را جهت آنکه هر جا که می نشست سبز می شد، خضرمی گفتند2.
# ونوح نبی، علیه السلام، سه پسر داشت: سام وحام ویافث. دعا
~~کرد برای سام به برکت آن لاجرم3 از پشت او انبیا ظاهر شدند4، و
~~الییاس پسر سام بن نوح است، چنانکه جد والدخضر برادر الیاس بود. و
~~خضر و قطب ابدال و اصحاب او پیش الیاس چنان5 با ادب میباشند
~~که شاگرد پیش استاد.
# و الیاس، علیه السلام، مردی [138 پ] دراز قامت، بزرگ سر،
~~کم گوی، بسیار مراقبه و با وقار و تمکین و هیبت، و بسیار داناست.
~~معارف عیانی و کرامات بسیار دارد، و متابع شرع مصطفوی است، و
~~رعایت کننده سنت، چنانکه حق رعایت است.
# والیاس وخضر، علیهما السلام، دعوت می کنند مردمان را ms248 امروز به
~~شریعت مصطفوی6، علیه الصلوة والسلام، وهمه سنتها و آدابها [ی]

PageV01P331

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0313.png)

~~دین او بجای می آورند، و امرو نهی دین او را مأمور و منهی می دانند، و به
~~عمل می آورند و هیچ زیان نمی دارد پیغامبری ایشان به ختم پیغامبر ما،
~~علیه الصلوة والسلام ،چنانکه نزول عیسی، علیه السلام، هیچ زیان
~~نمی دارد، از آنکه او نیز خلایق را به دین مصطفی دعوت می کند، صلی
~~الله غلیه وسلم، وهمچنین اقتدا می کند به امام امت او.
# وهر کس که وجود الیاس وخضررا منکرشود، ازغایت جهل باشد،
~~واثبات ناکردن ایشان جهت احتراز از نقص نبوت خاتم [الانبیاء] از کم
~~عقلی است، از برای آنکه ختم کرده1 [است] نبوت را بر پیغامبر
~~عربی2 ، صلی الله علیه و سلم، به آن معنی که بعد از او کسی مولود
~~نگردد که پیغمبر باشد، و باقی نماند از پس او کسی که بر غیر دین او
~~باشد.
# اما این سه کس، که ذکر رفت، هرسه زندهاند، یکی در آسمان و دو
~~در زمین، ویاری کنندهآ این دین متین، و مصدق قرآن مبین اند و این معنی
~~از اعظم علامتهای ختم نبوت3 است و کمال دین فطری او.
# و کنیت خضر، علیه السلام، ابوالعباس است، و بدانکه خصایل
~~مخصوصه [139 را او سه چیز است:
# یکی: عبدیت حق که از بندگی نفس و هوی خلاص گشته.
# دوم: رحمت عندیت.
# سیوم: علم لدنی، کما قال الله، تعالی، قوجد اعبدا من عبادثا آییاه رحمة من
~~عندنا و علغناه من لدنا علما6، یعنی : بیافتند5 موسی و یوشع بنده [ای] را از
~~بندگان خاص ما که داده بودیم او را عطا و رحمتی خاص از نزدیک

PageV01P332

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0314.png)

# 371
~~خود، و آموخته بودیم ما او را از نزد خود علمی وهبی.
# و سدیگر بدانکه او بیمار می شود بسیار، و دار و می کند نفس خود را،
~~وپیش از زمان خاتم الانبیاء، صلی الله ms249 علیه وسلم، در مدت پانصد
~~سال دندان مبارک او نو بر می آید، امادراین زمان درمدت صدو بیست سال
~~دندان او نومیشود، و امسال وقت تجدید دندان مبارک اوست که تا این
~~زمان هفت نوبت برآمده دندانهای او از زمان هجرت.
# و امید می دارم از فضل خدای، تعالی، که دین مسلمانی را رونقی و
~~قوتی کرامت فرماید به رفع اعلام امر معروف ونهی منکر.
# در عالم دیگر صفت خضر، علیه السلام، آن است که نیکوخلق و
~~جوانمرد و مشفق است بر همه خلایق، و بسیار عطا دهدا از نقود
~~وجامههای فاخره، و داناست به علم کیمیا از روی کرامت و تعلیم از
~~حق، و همه گنجهای روی زمین را میداند، و به امرخدای، تعالی، ایثار
~~می کند بر ارباب حاجت، اما از برای نفس خود و یاران دهگانه؛ علی2
~~نفسه واصحابه العشرة والملازمین فی خدمته السایحین فی الارض بامره،
~~ولهم ایضا کرامات عیانیة [139 پ] مثل ما ذکرت بعضه من قبل فی
~~شرح حال الابدال وغیرها، ومن العجب انهم واصحاب الیاس3، وهم
~~ایضا عشرة لایرون الابدال فی مجلس واحد والابدال یرونهم ویخدمون
~~الخضر، علیه السلام، ویلازمونه? خاصة فی الامراض الحادثة له، وکان
~~کثیر التزوج، وکان له اولاد کثیرة ومابقی له الیوم عقب علی وجه الارض
~~و ترک التزویج منذمائة سنة وسبعة اشهر ومات ولده الاخیر وکان ابن
~~ستین سنة منذ خمسین سنة ونیفا ولایعرفه5 الاولاد والازواج وهو یقول

PageV01P333

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0315.png)

~~للقاضی عند مناکحته الازواج انا رجل مغربی ویرثها ویورث المیراث
~~علی المستحقین ویخاصم الناس ویدخل فی الاسواق ویبیع ویشری
~~اللناس باسم الدلال خاصة فی سوق منی وعرفات واکله ونومه قلیل یحب
~~الصوت الحسن1 ذو وجد عظیم فی السماع یرقص ویتحرک و ربما یصیر
~~مغلوبا یوما ولیلة ویدخل علی بعض الصالحین ویصاحبهم بامرالحق و
~~یعطیهم فی بعض الاوقات النقود و الاثواب وغیرها من المرکوب
~~والمأکول و ربما یستقرض ویرهن2 شیئا وله حالات عجیبة وکرامات
~~غریبة مختصة به وهومن اولاد فارس ms250 مولده بلدة علی فرسخین من شیر از
~~والیوم سبخة وصاحب النبی الآمی، علیه الصلوة والسلام، قبل نزول
~~الوحی وبعده من غیر ان یعرفه النبی، علیه السلام، ویروی عنه احادیث
~~کثیرة منها ما قال النبی، علیه السلام، اذا رایت الرجل [140 را لجوجا
~~معجبابرایه فقد تمت3 خسارته، ومنها ماقال کان النبی، علیه السلام،
~~فی بیت من بیوت بنی شیبة مع کثیرمن اصحابه و کانوا محزونین رهبة من
~~اعدائهم، فقال النبی، صلی الله علیه وسلم، ما من مؤمن، یقول، صلی
~~الله علی محمد الانضر الله5 قلبه ونور، وقال الخضر، علیه السلام، کنت
~~والیاس بن سامع و اشمویل6 وهونبی من انبیاء بنی اسرائیل، اذجاء عدوه
~~مع کثیر من اصحابه فی ناحیة البحر فقال لاصحابه قولوا صلی الله علی
~~محمد وکروا علی العدو کرة، قالوا وکروا فهزموا عدوهم واغرقوهم فی
~~البحروکان ذلک بحضرتنا ومن دعائه: اللهم انی اشهدک واشهد ملائکتک
~~وانبیائک ورسلک وجمیع خلقک بانک انت الله لا اله الآ انت الملک

PageV01P334

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0316.png)

~~القدوس السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبار المتکبروان محمدا عبدک
~~و رسولک ومما یجری علی لسانه کثیرا یا حی یا قیوم یا لا اله الآ انت
~~اسألک ان تحیی قلوبنا بنور معرفتک ابدا. وانه قال لموسی، علیه السلام،
~~علی شط البحراذنقر عصفور فی البحر نقرة، یا موسی! علمی وعلمک فی
~~جنب علم الله، تعالی، اقل من هذه القطرة التی شربتها هذا العصفوره و هوو
~~القطب و اصحابهما یصلون علی وفق مذهب الامام محمد بن ادریس
~~الشافعی، رحمه الله، وهم اصحاب الوجد والبکاء خوفا من الله، تعالی، و
~~جمیع الناس برهم و فاجر هم یحبونهم و بمحبتهم یواسون الفقراء و
~~المساکین ولا یحبون[140 پ] الا نبیاء والمرسلین1 الآاممهم ومریدهم
~~وهذه المحبة البراسخة فی قلوب الناس لالیاس والخضر والابدال
~~لاختفائهم عن اعین الناس یسمعون کلماتهم2 ولایرون هیأتهم البشریة
~~الا تری کیف یزورون قبور المشایخ بعد وفاتهم وکیف یودونهم فی حیوتهم
~~و کذلک کانوا اذوا انبیاء زمانهم، اما تسمع قول النبی، صلی الله علیه ms251 -
~~وسلم، «ما اوذی نبی مرسل کما اوذیت.» قط صدق الصدوق لان ایذاء
~~الاقربین اشد من ایذاء الابعدین، وکثیرا یتفق عند استخلاص المظلوم
~~عن یدالظالم3 للخضر والقطب واصحابهما ان یضربونهم ویشتمونهم4 و
~~من عجائب الا تفاقات ان الجمالین فی المدینة المشرفة جادل بعضهم
~~بعضا فی هذه السنة5 بالحجارة فاصابت حجارة رأس الخضر، علیه السلام،
~~فشبح رأسه المبارک وضربه البرد وتورم وبقیت جراحتها ثلثة اشهر، و
~~کیف لا، وقد صح عن النبی، علیه السلام، انه قال: اشد الناس بلاء
~~الانبیاء ثم الاولیاء ثم الامثل فالامثل . ولاشک ان الدنیا داربالبلاء محفوفة

PageV01P335

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0317.png)

~~وای بلاء اشد من حبس الروح فی سجن البدن المحلول الذی هو مزبلة
~~من1 المزابل ومع کثرة نتنها احوج الی العمارة من المزابل الاخری
~~والمزابل الطینیة والجصیة مستریحة من الآلام واشتمام الانتان الموذیة
~~وجودها ومزبلة البدن الانسان2 مدرکة الآلام کثیرة الاذی من الاسقام و
~~الانام مرتکبة الا ثام وسببها ینتن المزابل الطینیة. اللهم آحینا فی عافیة و
~~آمتنا فی عافیة واحشرنا معافین بفضلک العظیم . اللهم کما شرفتنا
~~[141 ر] الیوم بمحبة عبادک المخلصین وجنبتنی الیهم بحیث جمع
~~عندی الخرق الاربع خرقة قطب الارشاد وخرقة قطب الابدال وخرقة
~~الخضر والیاس، علیهم السلام، وعمائمهم وقمیصهم و سراویلهم و
~~غیرها من الشملة والمخففة والطاقیة والکفیة والمسواک والتسبیح و
~~السجادة شرفنی بلباس التقوی الذی خصصت الولایة به فی کلامک وقولک
~~(«ان اولیاءه الاالمتقون»3، وهذا الترکیب یفید الحصر. یعنی: من لم یکن
~~تقیا، لم یکن ولیا. و البسنی لباس العافیة فی الآخرة والاولی ولا
~~تکلمنی الی غیرک طرفة عین وکن لی برا رؤفأرحیما وانت آآرحم
~~الراحمین. و قد حصل لی العلم بوجود هم وطبقاتهم و اعدادهم و
~~حالاتهم وکراماتهم وکمال قدرهم4 عند الله، اولا من حیث السمع اذا
~~اوصل الی حدیث ابن مسعود، رضی الله عنه، کما ذکرته من قبل ثم یرقی5
~~من العلم الی الیقین درجة درجة ولو لم یجتمع لاحد افراد الیقین، لما
~~یمکن ان یکون قوله مطابقا للواقع من جمیع الوجوه، لان ms252 کل من سمع من
~~صادق القول، ان فی بستان صوفیا باد تفاحا [وانجزمت عقیدته فی ذلک

PageV01P336

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0318.png)

~~فقد حصل له العلم بوجود التفاح فی ذلک البستان]1 وهذا حق حاسة
~~السمع، فاذا مشی الی صوفیا باد وشم رائحة التفاح من وراء جدار البستان
~~بدل علمه السمعی بعلم الیقین وهذا حق حاسة2 الشم فاذا دخل البستان و
~~شاهد لونه عیانا، بدل علم الیقین بعین الیقین، وهذا حق حاسة البصر
~~فاذا اقتطفه واکله وذاق طعمه بدل عین الیقین بحق الیقین وهذا حق
~~حاسة الذوق فاذا صار بدل مایتحلل عنه وجزء وجوده3 واطلع علی
~~خاصیته بدل حق الیقین بحقیقة حق الیقین وهذا حق حاسة القلب
~~السلیم. فحینئذ [141 پ] اذا اخبرعن رائحته انها طیبة غیر کریهة وعن
~~لونه انه ابیض غیرالاحمر وعن طعمه انه حلو غیر حامض وعن خاصیته انها
~~یقوی المعدة ویفرح القلب لایضعف ولایحزن یکون قوله مطابقا للواقع نفیا
~~و اثباتا فکل من یقنع من الجمیع بالسمع یحرم عن الاذواق المختصه
~~بحواس اخری. ولایعد4 من اهل الکمال عند ارباب الاحوال وقد التمس
~~صاحب الکمال الحقیقی علی الاطلاق العارف بحقیقته من حیث
~~الاستحقاق هذا المقام من الله الملک المتعال حیث قال: اللهم انا الاشیاء
~~کماهی ، وقال: اللهم انا الحق حقا وارزقنا اتباعه وانا الباطل باطلا وارزقنا اجتابه . ولوکان
~~سائلا عن الله التوفیق لمجانبة الباطل [و متابعة الحق لما کان کمالا
~~حقیقیأ لان رؤیة الحق والباطل ومتابعة الحق ومجانبة الباطل]5 من
~~حیث العیان والایقان هو الکمال الحقیقی الذی کان مطلوب ذوی الهمم
~~العالیة ولاولی العلم درجات بعضها ارفع من بعض کما ان لذوی الجهل
~~درکات بعضها اعمق من بعضی فالواجب علی العاقل الاستعاذة بالله من

PageV01P337

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0319.png)

~~الاعتقاد الجازم غیرمطابق للواقع فی جمیع الاشیاء خاصة فی
~~الالهیات. وقد ختم الله العظیم شأنه القاهر سلطانه الموبقات المهلکات
~~فی کلامه المجید وکتابه الحمید علی القول علیه بغیر علم حیث قال لنبیه
~~علیه السلام: قل إنما حرم ربی القواحش ما ظهرمنها وما بطن وألاثم والبعی بغیر ms253 الحق وان شرکوا
~~بالله ما لم یقزل به سشلطانا و آن تقولوا علی الله ما لا تغلمون1 ، و قال فی آیة اخری: ی ایها
~~االناس] کلوا هما فی ألآزض احلا] لأ طیبا ولا تتبعوا خطوات الشیطان إنه لکم عدومبین، إنما-
~~یامرکم بالشوء وألفخشاء وآن [142 راتفولوا علی الله مالا تعلمون لیحترز الناس عن
~~اجتراء3 فی القول علی الله بغیر علم ومرادی من ایرادی حکایات هوعلآء
~~السادة بالتفصیل تیقن اصحابی بوجود هم وانهم امثالنا فی البشریة و
~~کمال قدرة الله واطلاعهم علی جهل من ینکر وجود هم وعجزهم عن
~~معرفة مخلوقه فضلا عن معرفته وترک مطالعة کتبهم المزخرفة واستماع
~~کلامهم المموهة منزهین ربهم و مسبحین قائلین من صمیم القلب،
~~سبحانک ما عرفناک حق معرفتک، اللهم اجعلنا من الراسخین فی العلم
~~المثمر للنعیم المقیم التائبین علی الصراط المستقیم فی الدین5 القویم
~~الآمنین عن6 الانحراف والوقوع فی الافراط والتفریط المورث للعذاب
~~الالیم المؤمنین بما وعدت و آوعدت فی کتابک الکریم بفضلک العظیم و
~~لطفک العمیم فلنشرع الآن فی فاتحة الخاتمة الموعودة فی اول هذا الباب
~~ولیختم به الکتاب لیکون ختامه مسکأ ولیتنافس المتنا فسون، إن شاء الله
~~تعالی.
# فاعلم بعد موقنأ بما تجده فی هذه الخاتمة التی هی المیزان لمعرفة

PageV01P338

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0320.png)

~~المحقق وعقیدة المقلد ومحک لاهل القبول ان الله الموجد المبدع الخالق
~~المصور الصانع الضار النافع واجب الوجود ازلا و ابدا، و له صفات و
~~اخلاق ذاتیة وفعلیة والصفات والاخلاق الفعلیة هی مصادر افعاله، و
~~افعاله علل لظهور آثاره والی هذا السر اشارا ذوالنون المصری، قدس سره،
~~فی قوله: علة کل شیء صنعه ولاعلة لصنعه لان المصنع فعل صادر من
~~الصفة الدال علیها اسم الصانع والمصنوع هو الاثر الظاهر بسبب الفعل
~~[142 پ] المعبر عنه بالصنع و صفاته و اخلاقه ثابتة لذاته وهی2
~~سرمدیات ازلیات ابدیات منزهات عن ان یکون اعراضا طاریات
~~کالاعراض الطاریة علی الوجود المقیدة بالامکان والاثر فینبغی ان یکون
~~مقارنا للفعل والصادر لایلزم ان یکون مقارنا للمصدر کالکتابة التی هی ms254
~~الفعل لا یلزم ان یکون مقارنا له الصنعة الکتابیة ثابتة لانه لولم یرد اظهار
~~المکتوب مع کونه کاتبا قادرا علی الکتابة لا یصدر منه [فعل] الکتابة یجب
~~علیک الاعتقاد بان الله الوباجب وجوده احد واحد فرد وتر صمد لم یلذ ولم
~~یولد ولم یکن له کفوا أحد 3 ، قدیم من الازل الی الابد.
# لیس له ضد ولاند موجود فی الخارج بحیث یخاصمه ویغیر اوضاعه
~~الکلیة یخرب بنیانه ویبدل ارکانه او یخلق عالما مثل عالمه، وقدجعل الله
~~السماء بناء والارض فراشا والجبال اوتادا، وقال فی کتابه المحکم:
~~وجعنا الشآماه تففا مخفوظا1 . وقال فی آیة اخری: خلق السموات بغیر عندتروها5.
# و انه، تعالی، ما خلق شیئا باطلا ولاعمل عملا عبثا وماقال هزلا و
~~لهوا، بل قاد صدقا حقا، یفقل لفایشاء6 و

PageV01P339

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0321.png)

~~یخکم مایریدا، حین دخول کل شیء معلوم له علی وفق
~~قانون الحکمة، والحکمة متقنة للقدر المقدور والقدرة منبعثة بامر
~~الارادة والارادة مخصصته لما فی العلم بحکم العلم فاذا تیقنت بما بینته لک
~~فقل بلا تلغم لسانی وحرج جنانی آمنت بالله الواجب وجوده وبو-
~~حدانیته وبنزاهته وبماجاء من عنده من الوعد والوعید للشقی [143 را و
~~السعید، وبجمیع اخبرعن الغیب من الحشرو النشر والحساب والمیزان
~~و الصراط والجنة والجحیم وعذاب القبر وسؤال المنکر والنکیر و
~~المبشر والبشیر للعاصی2 والمطیع وخلود الکفار والمشرکین فی النیران
~~وورود المؤمنین فیها والجواز عنها بفضل الله عنها وشفاعة نبیه المصطفی
~~وخلودهم فی الجنان وبوجود الملائکة والجن والشیطان وبنبوة3 الانبیاء
~~ومعجزاتهم ویختم النبوة علی حبیبه محمد العربی القرشی الامی، وبانه
~~ماینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی . ثم قال آمنت بماجاء من عند
~~رسول الله وعبده وحبیبه وخاتم النبیین وسید المرسلین وقائد الغر
~~المحجلین علی مراده متبریا عن الالحاد فی کلام الله، تعالی، وکلام
~~رسوله، موقنا بصحة ما نطق به الکتاب والسنة، مصدقا2 لما فیها من صمیم
~~القلب لامن قرط الاذن و الحمد لله رب العالمین6 ، الذی هدانا بهذا الاعتقاد
~~المطابق للواقع عنده ومن علینا بالثبات ms255 والاستقامة علیه ووفقنا7 لارشاد
~~العباد ماینفعهم لیوم المعاد وان وجدت شیئا فی تصانیفی من المعارف
~~التی کتبتها فی کل مقام من المقامات علی حسب ذلک المقام فی الحالة

PageV01P340

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0322.png)

~~التی کتب صاحبها فی ذلک الوقت متنفسا بها ویلقی الشیطان فی روع
~~المطالع انها خلاف هذه1 العقیدة التی هی مطابقة للواقع من جمیع الوجوه
~~فلا تلتفت الیها و تیقن بان للسالک السائر الطائر الواصل المسلوب
~~المجذوب فی کل مقام حالات مختلفة [143 پ] ولکل حال معرفة و
~~لابد لهم من التنفس بها فی ذلک المقام بحسب تلک الحالة، فاذا اعبر
~~جمیع المقامات و تمکن فی الرتبة الموصلیة واطلع علی حقیقة
~~المعارف2 الحاصلة له فی کل مقام من مقامات وحال من الحالات وعلم
~~ان بعض المعارف مطابق للواقع بوجه من الوجوه بحسب3 ذلک المقام لامن
~~جمیع الوجوه فعلیه اعلام المستفیدین وترک الالتفات الیه فی الاعتقاد لان
~~الاعتقاد المنجی صاحبه هو الذی یکون مطابقا للواقع من جمیع الوجوه
~~خاصة فی وجوب الوجود و وحدانیته الواجب وجوده ونزاهته وقد امر الله
~~بالایمان به وحبیبه ونبیه وجمیع انبیائه کما نطق به سورة الاخلاص
~~التی فیها الخلاص من الکفر والشرک الحقیقی [والظلم والکفر الحقیقی
~~هوا4 انکار وحدانیته والظلم الحقیقی انکار نزاهته عن جمیع مایختص
~~بالممکن5. و قوله: «هو الله» اثبات وجوده، وقوله: («احد» اثبات -
~~وحدانیته، وقوله «الله الصمد» الی آخر السورة اثبات6 نزاهته اجمالا و
~~تفصیلا.
# اللهم ثبتنا علی ما فی سورة الاخلاص، والجعل خیر اعمالنا خواتیمها و
~~خیر ایامنا یوم تلقاک فیه واختم امورنا کلها بالخیر والسعادة فی الغیب
~~والشهادة وکن راضیا عنا ولک الحمد فی الآخرة والاولی، ولیس الحمد

PageV01P341

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0323.png)

~~دونک مبتدی ولا الی غیرک منتهی والصلوة علی خیر خلقه محمد وآله
~~مفاتیح الهدی و اصحابه1، مصابیح الدجی، وعلی التابعین
~~لهم باحسان، ما اظلم اللیل واشرق الضحی، وقد انتهی تحریر هذا
~~الکتاب المسمی بالعروة لاهل الخلوة و الجلوة یوم الاثنین [144 را
~~الثالث والعشر ین من الشهر الحرام محرم سنة احدی وعشرین ms256 وسبعمائه
~~فی صوفیا باد خداداد لازالت محط «رجال 2لا تلهیهم تجارة ولابیع عن ذکر
~~الله » من هو بالمرصاد فی الدنو والبعاد ومنزلا لاستراحة العباد من الزهاد
~~العباد والابدال والاوتاد الی یوم التناد1 . ما مللت عن التکرار فی هذه
~~النسخة التی آلفتها فما کان طالب الحق محتاجا الیه فی الاعتقاد، وهذا
~~خط الفقیر الی الله ابی المکارم مؤلف هذا الکتاب الوارد من الحق
~~لارشاد المتوجهین الی سبیل الرشاد ومن اهل السداد احمد بن محمد بن
~~احمد بن محمد البیا بانکی السندی محتدی السمنانی منشأ ومولدا
~~المعروف بعلاء الدولة، تاب الله علیه توبة نصوحا من طول الامال و
~~کثرة الامانی، کتبه تذکرة لمن تبع الحق و تبصرة لاولی الالباب
~~الذاکرین لربهم المتفکرین فی الائه الشاکرین له علی نعمائه4
~~المقربین بکمال قدرة المتنزهین له بقوله: ربنا ما خلقت هذا باطلا
~~سبحانک فقنا عذاب التار5 وادخلنا بسلام فی دار القرار. وکان المؤلف
~~الکاتب فی تکمیل سنة اثنین وستین من عمره ویقول من حیث الیقین و
~~من یسلم وجهه الی الله فهو محسن فقد استمسک بالعروة الوثقی والی الله

PageV01P342

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0324.png)

~~عاقبة الامور و «لله الامرا من قبل ومن بعد2») ومن یوفقه الله لاقامة
~~حجة واتیان برهان علی صحة ما ذکرناه من المعتقد فهومنا وله المنة علینا
~~لان البراهین [144 پ» علی صحة غیر منحصرة وما بیناه بتوفیق الله و
~~الهامه قلیل من کثیر بل لانهایة فی علم الله تعالی ومن یکون ثابتا علی هذا
~~الاعتقاد من حسن الظن باهل الحق فهو من اهل النجاة ومن ینکر ویعاند
~~الحق فهو من اهل الدرکات، اللهم اجعلنا من اهل الدرجات فی الدنیا
~~والآخرة؛ وقد انتسخت من الاصل هذه النسخة ثانیا فربما زاد ونقص
~~بحکم الوقت و اتممها بتوفیق الله الملک الفتاح یوم الاستفتاح ایضا فی
~~صوفیا باد خدا داد عند تعلیق الباب علی حصنه وفتحه فی السنة المذکورة
~~من قبل . اللهم افتح لنابخیر واختم لنابخیر واجعل عاقبة امورنا [الی] خیر
~~بحق3 من لانبی بعده فلما طالعها الولد ms257 العزیز الموفق ابو البرکات تقی
~~الدین علی الدوستی السمنانی جاسوس النفوس فی السر سارق القلب بالخیر
~~اعلی الله درجته فی الدارین، وهذا دعاء قد سبق اجابته التمس منی ان
~~اکتب له هذه النسخة بخطی فاشعفت بملتمسه، ثم تذکرت قول4 النبی
~~صلی الله علیه وسلم: ما ثنی الله شیئا الا وقد ثلثه.
# فکتبت هذه النسخة ثالثا وزدت فیهاما سقط عن لسان القلم اولا وثانیا
~~نسیانا فعلی الطلبة الانتساخ من هذه النسخة وقد قیل الاخذ بالخیر احوط و
~~المرجومن فضل الله وکمال قدرته ورأفته بهذه الامة الاخیرة العفوعن زلات
~~اقدامنا واقلامنا والتوفیق للعمل بالعلم الذی علمنلهو الهمناه و[145 با
~~هذا خط المؤلف المذکور فی التاریخ الاول کتبه للولد المذکور متعه الله
~~به و اتفق اتمام هذه النسحة غرة جمادی الاولی سنه اثنین وعشرین و

PageV01P343

![image file](./0736CalaDawlaSimnani.Curwa_0325.png)

~~سیعمائه فی الخانقاه السکاکیة بسمنان حماها الله عن بوائق الزمان و
~~طوارق الحدثان وکنت فی تکمیل ثلث وستین راجیا من عمری موافقة
~~خیرالثقلین مستعیذا عن ارذل العمر سائلا عن ربی البر الرؤف الرحیم ان
~~یوفینی غیر مفتون وان یجعل لی لسان صدق فی الغائبین والحاضرین
~~والاولین والآخرین و بنعمته تم الصالحین والحمد لله اولا و اخرا.
~~[145پ]

PageV01P344 ms258