######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T13:57:27.566809+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T13:57:27.566840+00:00
#META# transcription layer pk: 12782
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9640386655316406

#META#Header#End#

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0106.png)

# م %~% الا
# استجماع(1) وسائل نجات آن جهانی از سایر مخلوقات مخصوص گردایند
# ~~و نوع او را نیز از تفاوتی فراوان در این حلیت و خاصیت خالی نگذاشت تا
~~هر
# ~~که را از جمال عقل حصهآ وافی تر ارزانی داشت و از کمال علو همت و حسن
~~خصال
# ~~و شیمت نصیبی تمامتر بخشید بهرهآ او از سعادت افزون نهاد و منزلت او را
~~در
# ~~شرف منقبت بیفزود تاهم در دنیا بمزید جاه و رفعت وهم در عقبی بسعادت
~~استسعاد
# ~~بقرب باری تعالی مستسعد آمد و حکمت بالغه اش در بسیط غبرا شهریاران
~~بیضهآ
# ~~رسالت و قهرمانان مملکت نبوت را .
# علی ارواحیهم تحف التحابا %~% من الله الذی خلق البرا با
# با کتائب عز وجلالت و مواکب کرامت وامامت نامزد عالم فانی کردانید تا
# ~~بواسطهآ معجزات ساطع و دلالات قاطع خلایق را بطرائق حقائق مرشدان صادق
# ~~شدند و ثواب و عقاب جهان باقی ببراهین لائح معلوم اهالی مشارق و مغارب
# ~~گردانیدند و چون نوبت نبوت بخلاصهآ موجودات و زبدهآ مخلوقات، مر کز
~~سپهر
# ~~رسالت ، نقطهآ دائرهآ جلالت ،
# چراغ افروز چشم اهل بینش %~% طراز کار گاه آفرینش
# ~~که مثال سعادتش بطغرای « محمد رسول الله » مزین بود و بتوقیع خاتم
~~النبیین
# ~~موشح رسید و دبدبهٔ‌ دمامة « إنا ارسلناک بالحق بشیرأ وندیرا، وداعیا
~~PageV01P001
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0107.png)

# ~~لی الله باذنه و سر اجا منیرا» بر در بارگاه عظمت آن خاتم خاتمیت انبیا
# ~~و نازنین حضرت کبریا زدند و منشور احکامش بر کبار وصغار اسود و احمر
# ~~و ابناء واسا1) بدو و حضر خواندند، سراسر عالم از نو نوائی کامل گرفت
~~واغوار
# ~~و انجاد خاور و باختر بنور اختر سعادتش فر و بهای شامل یافت ، مکارم
~~شریعت
# ~~بقدوم میمونش مزید اعلان پذیرفت ومعالم طریقت بوجود همایونش مزیت
~~اعلایافت
# ~~وبعد از انسداد باب وحی وانقطاع مواد رسالت و انصرام امداد تردد ناموس
~~اکبر
# ~~که روح القدس است ، خلفاء روزگار و سلاطین نامدار و ملوک کامگار را
~~راعی
# ~~هر ms001 رمه از بنی آدم و حامی هر اقلیم از اقالیم عالم گردانید تا هر نافذ
~~فرمانی از
# ~~ایشان در عهد مملکت خویش در عهدهآ کار رعیت آید و ریاض احوال بریت را
# ~~بنفاذ عدل مزیت نضارت بخشید .
# بنصرت یزدانی و تأیید ربانی شاهان عدل برور وخسروان بذل گستر بتیغ
# ~~آبدار کارجهان را قرار دادند و آثار رأفت و امان وانوار بر و احسان در
~~میان
# ~~انسان که وسیلت نظم امور عالم ایشان اند باظهار رسانیدند و قلم راست
~~تدبیر
# ~~جفت شمشیر جهانگیران جهانداران نامدار و شهریاران دولتیار آمد تا هر
~~صاحب-
# ~~قرانی در عهد جهانبانی خویش صاحب قلمی را که در دین و دولت یگانهآ
~~اعصار
# ~~میدانست مشیر حضرت کردانید و هر جهانداری در نوبت نافذ فرمانی مبارک
~~رائی
# ~~را که در ملک و ملت فرید اعصار بود وزیر مملکت کرد چنانچه بمضای تیغ آب
~~-
# ~~سیمای ملوک و سلاطین و مدد اقلام مداد آشام وزراء صاحب تمکین قصر
~~مملکتها
# ~~مشید شد و ظل دولتها ظلیل گشت و وزراء فرخنده رویت و مدبران میمون
~~نقیبت
# ~~بر قصة إذا اراد الله ملک خیرا جعل له وزیرا خیرا إن نسی PageV01P002
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0108.png)

# --
# ~~ذکره و ان ذکر اعا نه
# آنجهانداران را دراهتمام اشغال پادشاهی وابرام مرائر اوامر و نواهی
~~پیوسته
# ~~معین(2) میشدند مشرب انصاف بحسن سیرتشان صفا پذیرفت و نهال عدل بیمن
~~نصرتشان
# ~~نما گرقت ، تجرید حسام آن ملوک انام عروس تازه رخسار مملکت را سبب
~~تحسین
# ~~و مادهآ تزیین شد و تحریک اقلام آن وزرانی ایام هرفتنهٔ‌ از خواب بر
~~آمده را
# ~~ذریعت تسکین آمد وهیچ جهانگیر جهانبان و کامگار کامران را از دستوری
# ~~صاحبقران ووزیری کاردان گزیر نبوده است ودعوت کلیم الله موسی درقر آن
~~مجید،
# « الذی لا بأتیه البا طل من بین بد به ولا من خلفه ننزیل من
# ~~عزیز حکیم» از آن بیان میکند: « و احعل لی وزیرا من اهلی هارون
# ~~اخی » وصدق اشارت نبوی مصطفوی که «إن لی وزیرین من ms002 اهل
# ~~السما ، و وزیرین من اهل الارض،بر این دعوی برهانی ظاهر و
# ~~بینتی باهر است ، وهر چند سلف - سقی الله مضاحعهم - تجویز اطلاق لفظ
# ~~وزارت بر شیخین رضیالله عنهما جهت تعظیم حضرت رسالت و تنویه بار گاه
~~نبوت
# ~~از ملک و پادشاهی که قرین وزارت است نفرموده اند فاما فی الحقیقة بر
~~وفق این
# ~~حدیث وزیر بودهاند و مؤکد این معنی آنست که امام زیدبن زین العابدین
~~علی بن
# ~~الحسین علیهم التحیة و الرضوان بوقت آنکه شیعة او گفتند که اگر متابعت
# ~~ومشایعت ما میخواهی درصاحبین طعن و لعن جایز دار، فرمود که و الله لا
~~العن PageV01P003
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0109.png)

# ~~وزیری جدی، فرفضوه فسموا بدلک الرافضة. واز نتایج کلمات
### | 54-
# ~~جهاندار کامل انوشیروان عادل است خفف الله عنه العذاب : لا ستغنی اجود
# ~~السیوف عن الصیقل، ولا أکرم الدواب عن السوط، ولا اعلم الملوک
# ~~عن الوزیر . و قال الخلیفة المآمون بن هارون رحمة الله علیهما : قد
# ~~شرف الله عز اسمه الوزارة و عظم خطرها و حسن اثرها و جعلها
# ~~شفیع الملک الذی هو خلافة الله فی ارضه و الید المبسوطة علی خلقه
# ~~و الوزارة اسم حامع للمحاسن، ناظم لعقود المعالی و المکارم .
# و نحاریر افاضل هر عهد ومشاهیر اماثل هر عصر در تاریخ سیر و روش
# ~~سلاطین بزرگ منش و خداوندان داد و دهش تصانیف ساختهاند و مآثر و مناقب
# ~~پادشاهان معدلت شعار و خسروان نصفت آثار مدون گردانیده و یمکن که
~~درخلال
# ~~سیاقت اخبار و احوال واثنای ایراد قصص حکایات ایشان ذکر بعضی از وزراء
# ~~علی سبیل الندرة کرده وهیچ یک از کتاب رفیع مقدار وفصحاء سحر کردار تا
# ~~بدین روز گار تاریخی مشتمل بر اخبار و آثار دستوران نامدار و وزیران
~~نیکو کار
# ~~علی حده نساخته و بدین واسطه محامد و مفاخر وزیر نظام الملک طوسی که
~~کوس
# ~~هیبتش غلغله در طارم نیلوفری انداخته بود ومناقب خواجه احمد حسن میمندی
~~که
# ~~صیت فر مهابت وشکوه مندیش در کورة خراسان و عراق ms003 بل در جمیع اقطار و
# ~~آفاق بر قاصدان انفاس صبا و وافدان صباح و مساپیشی گرفته و فضائل و
~~فواضل
# ~~خواجه احمد عبدالصید که جواب آفاق خلال بزرگی وسباق غایات خصال بزر
~~گواری
# ~~بود الی غیرهم من صنادید الوزراء وصیدالکبراء در درج محوطی شده است
~~وذکر
# ~~ایشان بر خواطر نسیا منسیا گشته و از متأخران معالی ذات و محامد صفات
~~وزیر PageV01P004
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0110.png)

# ~~فاضل سعید خواجه شمس الدین محمد صاحب الدیوان جوینی که طراز کسوهآ
~~وزیران
# ~~جهان و روی رزمة اصحاب حکم وفرمان و فهرست دیباچهآ مکرمت و عنوان نامهآ
# ~~منقبت و شهسوار میادین فضل گستری و شهریار ممالک هنروری بود از صحایف
# ~~لیل و نهار برقم فراموشی مرقوم شده .
# بنا بر این مقدمه این ضعیف را رزقه الله سعادة الدارین وکرامة المنزلین
# ~~سلسلهآ رغبت در جمع اخبار و آثار آن معاشر وزراء در حر کت آمد و
~~مادهأرادتش
# ~~بساختن و پرداختن تاریخی محتوی بر ذکر مناقب ومثالب و مفاخر و معایب آن
# ~~طوایف کبراء تهییج پذیرفت و در استقراء احوال وتتبع سیر ایشان اجتهاد
~~رفته از
# ~~مطلع طلیعة سیاه دولت محمدی و مظهر تباشیر صبح ملت احمدی - صلوا علیه
# ~~و سلموا تسلیما - ذکر هریک از متقلدان منصب وزارت مثبت گردانید و بعضی
~~را
# ~~که بر کمیت مدت اشتغالشان بدان شغل و کیفیت روش و طریقه در ملابست آن
# ~~امر کما ینبغی عثوری حاصل نیامده بر مجردیاد کرد نام ونسب اکتفا نمود
~~وطایفهٔ‌
# ~~را که ازمطالعهٔ‌ تواریخ و حکایات ایشان برعجر و بجر حالات ونقیر
~~وقطمیر افعال
# ~~و اقوالشان وقوف وشعور بیشتر داشت اخبار و آتار ایشان را مشروح و
~~مستوفی
# ~~در قید کتابت آورد و در شرح احوال آنانی که در پیشگاه اعیان سلاطین
~~وبار گاه
# ~~خسروان باتمکین برقم زیادت اعتباری مرقوم بودهاند و سعادت آسمانیشان
~~مساعدت
# ~~نموده تا در مضمار کامرانی جولانی بمراد کردهاند و بر صهوات آمال و
~~امانی
# ~~امتطائی تمام نموده چون مدبران مملکت سامانیان و ms004 دستوران سلطنت
~~محمودیان
# ~~و وزیران دولت سلجوقیان و پیش کاران در گاه خوارزمشاهیان و بر کشید گان
# ~~حضرت اعلاخانان اوروق بزر گ چنگیزخان اطناب واسهاب واجب دانست وعن-
# ~~آخرها بعبارتی از رموز تکلف خالی سواد کرده با بیاض برد و مدتی گذشت تا
# ~~اتمام آن موقوف توشیح دیباچه اش بحلی و حلل ذکر و نام همایون مخدومی که
~~PageV01P005
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0111.png)

# ~~بسوایق عنایات آسمانی معظم و بلواحق کرامات یزدانی مکرم تواند بود ،
~~ذات
# ~~شریف او صفات ملکی داشته باشد و طبع منیفش تأثیر سعود فلکی ، علو
~~خاندان
# ~~گلی بود که در بوستان کمالاو روید ، سمو دودمان رخشی که درمیدان خصال
~~او
# ~~پوید شرف عصامیه را باکرم عظامیه ضم کرده و غزارت حسب را با طهارت نسب
# ~~جمع گردانیده .
# عاجز از مدح عنصرش اقوال %~% قاصر از اطراء(1) محتدش افهام
# مستعار از روایح کرمش %~% روح ارواح و راحت اجسام
# مستفاد از صواعق سخطش %~% قهر کیوان و سطوت بهرام
# ~~در مفخرت که وزرای خیار بر گوشهٔ‌ تاج افتخار نهند در جنب پیروزهآ
~~پیروزی
# ~~و بهروزی او چون شبه تبه نماید ، قبای نامداری که خیاط قدرت ایزدی
~~باختیار
# ز در اعهآ صبح کوتاه بالا %~% نشاید بریدن قبای تمامش
# زشب پوش خورشیدنتوان نهادن %~% زهی بر کله گوشهٔ‌ احتشامش
# مانده و فراغ از جمع و تلفیقش بدین واسطه در عقدهآ تعسر افتاده چندانک
# ~~در این چند سال مسرع تأمل و تفکر را در فراز و نشیب این بیدا پویانید
~~گوش
# ~~و گردن این بکر شبستان فصاحت را پیرایه و زیوری از جواهر مدایح ذات
~~معالی
# ~~صفات هیچ مخدومی لایق ندید عقل مدبر سربروزن خاطر فرو کرده گفت : ماه-
# ~~رویان چگل نگارخانهآ دل را بر طارم هیچ نخاس خانه عرضه مده که خریداری
# ~~بهشیار نیست ، شاخهای امید را بر اصل اقبال هیچ خداوند وصل مکن که
~~روزگار
# ~~خود بهار (3) نیست ، تا اکنون که ملهمی از وراء حجاب غیب آواز در داد
~~که : PageV01P006
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0112.png)

# گفتی که دلت کجاست جانا؟ %~% در ms005 زلف نگر نه دور جائیست
# بفر دولت قضا صولت قدر قدرت پادشاه اسلام ، شهنشاه هفت اقلیم دار ندهآ
# ~~معمورهآ بلاد عالم مالک نواحی ورقاب سلاطین امم جمشید الزمان، جهان بان
~~صاحب -
# ~~قران، ظل الله الرحمن، السلطان ابن السلطان ابو سعید بهادر خان ، لا
~~زالت لواء
# ~~ویمن اشارهآ مخدوم اعظم اعدل نوین کامگار خسرو معدنت شعاراسکندر روز
~~گار
# ~~صاحب قران والا مقدار افریدون الدوران ، جوبان نویان - جعل الله الایام
~~سلکا
# ~~لعمره والاقدار سیفا لنصره- مسند وزارت مشارق ومغارب واعتلابر جمهور
~~اصحاب
# ~~مناصب ومراتب بفر طلعت وشکوه ابهت مخدوم علی الاطلاق دستور باستحقاق
# ~~صاحب کیوان نخوت ووزیر بهرام سطوت، خدایگان مشتری سعادت، صاحبقران
~~آسمان
# ~~هیبت ، صورت عطیهآ فیض فضل رب الارباب معنی قضیهٔ‌ لطف مسبب الاسباب ،
# ~~قهرمان صاحبرای و تدبیر ، خواجهآ عدیم مثل بینظیر ، نصرة الدین صائن،
~~وزیر
# ~~عادل الرسم و الاسم آصفی الذکاء والفهم.
# روی زیبای امل، پشت توانای امید %~% چشم بینای خرد، جان گرامی جهان
# ~~اعلی الله لواء حلاله وصان عن عین الکمال اپام کماله و افاض علی
# ~~کافة الافا ضل سجال [فضا له- آراسته است و کاخ ایوان مملکت داری و رعیت
# ~~پروری اقالیم خافقین که بنقوش و تصاویر رای مبارک آرای و تدبیر پای بر
~~جایش
# ~~نگاشته گشته ، خامهآ معدلت بارش مجعد اصداغ اقبال وجلال و کلک نصفت
~~آثارش
# ~~مورد خدود امانی و آمال آمده .
# طابت له الایام و الدنیا بما %~% فیها وطاب بذ ݣره الا خبار
# عم البریة و البسیطة عد له %~% فا لخلق شخص والبسیطةدار PageV01P007
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0113.png)

# ~~انتسابش بدرجهآ وزارت اظهر من الشمس، وانتما یمش بجرثآومهآ صدارت ابین
~~من
# ~~الامس، چه بعد از عبوررایات همایون پادشاه عادل قاهر غالب هولا کوخان و
~~گذشت
# ~~صاحب سعید وزیر شهید خواجه شمس الدین صاحب الدیوان محمدالجوینی طیب
~~الله
# ~~ثراه تا اکنون بر مسند وزارت عریق نسبی ، عزیز حسبی، پا کیزه اصلی،
~~بزرگ-
# ~~تباری، عالی نژادی ، والاتخمة، سامی خاندانی ، رفیع دودمانی .
# هایون گوهری فرخنده فالی %~% خجسته عنصری زیبا خصالی
# ~~چون این مخدوم عز ms006 نصره استناد نفرمود .
# جد بزر گش صاحب سعید علاء الدین ضیاء الملک، محمد بن مودود عارس
# ~~نسوی ، غره و سنام(1) ار کان دولت و اعیان حضرت سلاطین خوارزمشاهی بوده
# ~~است و مصداق این معنی آنکه صاحب فاضل شهاب الدین محمد زیدری که منشی
# ~~دیوان سلطان مغفور جلال الدین منکبرنی بوده است با وجود معادات ظاهر
# ~~و مکاشفتی تمام که با آن خواجه داشته در تواریخ بدین موجب مینویسد که
# ~~ضیاء الملک علاء الدین محمد نسوی از خاندان وزارت وصدارت قدیم است ،
# ~~بقر له بالفضل من لا یوده و بعترف له بالصدارة من هو ضده  وبسمت
# ~~تقلد شغل عرض عسا کر ممالک سلطان محمد خوارزمشاه موسوم آمده و مقبول
# ~~حضرت گشته و بوقت خروج پادشاهان مغول ملازم ر کاب جلالی از آب سند بمشگ
# ~~سباحت نموده بهندوستان هجرت کرد و چون رایات جلالی از مطلع سند طلوع
# ~~نموده بعراق و آذربایجان رسید و آن پادشاه مالک ممالک شد مرتبه و پایهآ
~~او رااز
# ~~مراتب اکابر دولت در گذرانید و منصب حجابت و طغرا و انشاء علاوهآ دیگر
# ~~مناصبش فرمود چنانچه وزیر عهد شرف الملک فخرالدین جندی که بخواجهآ جهان
~~PageV01P008
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0114.png)

# ~~مشهور کشت ازمزاحمت او متوهم میبود وسلطان جلال الدین جهت رعایت سوالف
# ~~حقوق وسوابق خدمات ولایت نسا و باورد را بعلیکت و معیشت بضیاء الملک
# ~~علاء الدین داد و در منصب مستوفی شد و این مخدوم عز نصره از مطلع
~~طلیعهٔ‌ سپاه
# ~~زند گانی و مظهر تباشیر صبح جوانی باز .
# کان مشغول اللسان بالذ کر والقر آن، مشعوف النفس با لسیف
# ~~والسنان، ممد ودالهمة الی معالی الامور، معقودالامنیة سباسة الجمهور
# ~~دلش از محارم ومآثم دور ، ذاتش ازفواحش وملاعب مهجور، در عنفوان شباب
# ~~که مزلهآ اقدام شبان باشد از لعب و هزل و مناهی بکلی اجتناب فرمود و بر
~~جد و
# ~~اکتساب معالی همواره اکباب نمود تا در غرهآ ریعان عمر بحکومت ولایات
~~منصوب
# ~~کشت . شعر :
# حاط البلاد لخمس عشرة حجة ms007 %~% ولداته اذ ذاک فی الاشغال
# قعدت بهم هماتهم وسمت به %~% همم الملوک وسؤرة الابطال
# و در شغل و حکومت بلاد عرب واعمال واسطیآت که اول اشغال بودید بیضا
# ~~نمود و آثار شهامت و کیاست و مراسم صلابت وسیاست بر وجهی تقدیم فرمود
~~که
# ~~دستور حکام وتلو و نمودار ولات انام باشد و هلم جرا تا در عداد اعیان
~~نامدار و
# ~~سلک اکابر رفیع مقدار آمد و بارشاد بخت و معاونت جد و تلقین اقبال نقطه
~~آسا
# ~~مقیم دایرهآ اعتکاف وملازمت بندگی بار گاه والانوین کامران انوشیروان
~~عهد
# ~~و زمان جوبان نویان خلد عدله شد و کمال حدس و فراست خسروانه آثار رشد
# ~~و استعداد و شایستگی و استیهال در ناصیهآ مبار کش تفرس فرمود و جذبات
~~عنایت
# ~~خسروی روز بروزش از مرتبهآ بمرتبهآ ترقی میداد تا اولا نایب معتمد علیه
~~و رکن
# ~~مرجوع الیه در گاه نوین عادل خلد عدله کشت و ثانیا متصدی منصب بلند و
~~پایهآ PageV01P009
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0115.png)

# ~~ارجمند وزارت معالک خافقین آمد.
# شعر :
# یزداد منصه علی و تر فعا %~% حتی نفوق معشر الکبراء
### | د %~% -
# بل جل عن امر النیابة فدره %~% حتی تبوا مسند الوزراء
# چنین روید نهال نیک را بر %~% کجا تابان بود فرخنده اختر
# نم هناک من النفس الامارة با لخیر و الید الفیاضة بالنیل
# ~~و الخلق الذی لو مزج بالحر لصفی کدورته و نفی ملوحته و من
# ~~التواضع والطلاقة اللتی یترقرق منها ماء الکرم ویقرأ فیها صحیفة
# 5
# ~~حسن الشیم ما لم یسمع بمثله خبر لاحد من الوزراء الصنادید
# ~~و الکبراء الصید و بتخصیص طایفهٔ‌ افاضل که فاقه زدگان خشک سال-
# ~~نوائب بودند بسحائب مدرار مواهب او در مسرح خصب امانی ومشرب عدل
# ~~کامرانی روز گار میگذرانند ناطقه را که از آهن دل جاهلان قفل سکوت
~~بردهان
# ~~بود مفتاح لطف فضل پرورش مصراع : مهر خاموشی از دهان برداشت .
# روز بازار هنر که چون طرهآ شب رنگ پری چهر گان شکسته بود به تریت
# ~~این صاحبقران افاضل ms008 نواز چون غمزهآ دلبران سنر می سزد(1) زبان هنروران
~~چیره
# ~~زبان که بشکایت زمان چون قصهآ عاشقان دراز بود در ایام همایون او چون
~~روز
# ~~وصال معشوقان کوتاه میماند .
# کرم اوست مشرب امید %~% سدهآ اوست قبلهآ افضال
# تحف وطرف سخنان بلاغت آمیزت را ببار گاه این قهرمان جهان پناه آور
~~PageV01P010
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0116.png)

# ~~که روز رواج بازار است منشآت کلک معنی نگار را به پیش این صاحبقران
~~بعرض
# ~~رسان اگرت بخت یارست .
# ترا روز رواج مدح خوانیست %~% ترا فصل بهار زند گا نیست
# گرت نقدی ز دانش در میانست %~% کنونت روز باز ار جهانست
# جواهر کلماتی که کلک نقش بند بعهد مبارک این خدایگان خورشید طلعت نظم
# ~~دهد ، هر آینه درخور وفائق آید ، لالی معانی که غواص فکر بمعونت بخت
~~این
# ~~صاحب دولت از بحر طبع بر آورد زینت گوش و گردن روز گار را عظیم رائق
# ~~و لایق نماید پس متشمرا عن ساق الید درر آن حکایات را بکلک توفیق در
~~سلک
# ~~تلفیق کشید و چهرهآ الفاظ آنرا بگلگونهآ عبارات واستعارات و تصریحات
~~مورد
# ~~گردانید .
# بهم پیوستمش آسان و دشوار %~% چو زنجیری که زرینش بود تار
# بدان تاحضرتش را درخور آید %~% مرا کام دو گیتی زو بر آید
# گر اقبال قبولی یابد این کار %~% زهی کار بکام و بخت بیدار
# و برسم کتب خانهآ معمور و اسم و ذکر همایون مخدومی این تاریخ به
# ~~«نسائم الاسحار من لطائم الاخبار» معنون گردانید ، اگر از مهب عنایت
~~آصفانه
# ~~قبول قبولی بروضهآ الفاظ ومعانی آن وزدموجب سعادت دو جهانی و مثمر نیل
~~آمال
# ~~وامانی کمینه بنده تواند بود؛ هیچ باقی برین زمانه نماند، فذلک ما کنا
~~نبغی. سعارت
# ~~ابدی که کنار ندارد در کنار همت این صاحب قران ریخته باد و انوار فیض
~~عقل
# ~~فعال که از آمیختگی مجرد است با مصالح نفسانی و جسمانیش آمیخته .
# بقیت مدی الد نیا و حکمک نافذ
### | و ظلک ممدود و با بک عامر PageV01P011
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0117.png)

# و ms009 هنئت أاما، توالت سعودها
### | کما بتوالی فی العقود الجواهر
# # تنای [ و] مدح رهی بر جناب تو نرسد %~% مگر بقوت پر دعا کند طیران
# # هزار سال نباشد هزار سال بسی %~% بحلم کام دل و کار مملکت میران
# وزرای خلفای راشدین
# خلیفهآ رسول حبیب امین در مشهد و مغیب صفوهآ اصهار و زینت اخیار، ثانی-
# ~~اثنین اذ هما فی الغار، صدیق اکبر ابوبکر رضی الله عنه را وزیر
~~امیرالمسلمین عثمان
# ~~ابن عفان بوده است، امیر المؤمنین وقاتل المشر کین قاهر عبدهآ ود وسواع
~~وقامع-
# ~~عندهآ نص واجماع، امام صاحب صلابت و خلیفهآ وافر سطوت ، سالک مسالک صدق
# ~~وصواب عمربن الخطاب رفع الله فی جواره مکانه را وزیر عبدالله بن ارقم
~~که از کبار
# ~~و مشاهیر و اعیان جماهیر صحابه بوده است ، وامام المؤمنین ، صاحب
~~الهجرتین ،
# ~~ختن النبی علی ابنتین مجهز جیش العسرتین عثمان ذی النورین خصه الله
~~بالرضوان
# ~~را وزیر مروان بن الحکم ، امیر المؤمنین وامام المتقین ویعسوب المسلمین
~~والمنزل
# ~~فی حق ابن عمه خاتم النبیین . و ماارسلناک الا رحمة للعالمین، عنصر
~~ابرار ومعدن
# ~~سکنیه ووقار، خاتم خلفا واشرف حلفا ومنشور دار هل اتی و سرافراز لافتی،
# ~~نحل وحی و فحل جود ، ومعدن حلم و مدینهآ علم ، اسدالله الغالب ، لیث
~~بنی غالب،
# ~~علی بن ابیطالب علیه افضل الرضوان والتحیات را وزیر عبدالله بن ابی
~~رافع بوده
# ~~است ، ویر معاویة بن ابی سفیان و پسر لعین او یزید علیه ما یستحق سرجون
~~بن
# ~~منصور الرومی بوده ، وزیر مروان وعبد الملث و ولید قعقاع بن عیسی بوده
~~، و
# ~~وزیر سلیمان بن عبدالملک سلیمان بن نعیم الحمیدی بوده ، و وزیر امام
~~المسلمین
# ~~و اعدل ملوک العالمین عمربن عبد العزیر جراح بن عبدالله الحکمی
~~بودهاست، وزیر PageV01P012
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0118.png)

# ~~یزید ناقص بکیربن شماخ اللخمی و بعد از آن مروان حمار آخر ملوک و امرای
# ~~بنی امیه ومروانی در سنهآ سبع وعشرین ومائهآ هجری بپادشاهی بی استحقاق
~~بنشست
# ~~و مملکت مروانیان بر وی ختم شد و او بر قتل اقارب ms010 وعشیرهآ خود بنا بر
~~توهم
# ~~و تفرس آثار فتنه ایکه از ایشان میکرد اقدام نمود و امارت ملک خراسان و
~~بلاد
# ~~عجم بر نصربن سیار که قدیما نشانده ومستناب اسلاف اوبود مقرر داشت و در
~~اطراف
# ~~مهلب بن ابی صفره بود و اطلاق نسبت کرمان بروی بسبب ولادتش بود در
~~جیرفت-
# ~~کرمان، بوقت خروج ازارقه در آن ولایت با نصربن سیار مخالفت ورزید و
~~بینهما
# ~~کرة بعد اخری محاربتها و مقاتلتها رفت و نصر صورت حال اضطراب خراسان
# ~~و شوریدگی بلاد عجم به مروان حمار انهاء کرد و مروان بر عزم توجه بدان
~~بلاد
# ~~از شام نهضت کرده بحران رسید و در این احوال صاحب الدوله ابو مسلم
~~شکرالله
# ~~سعیه خروج کرد واودر مبدأ حال و زمان صبادر بازار مرو بصنعت سراجی
~~مشغول
# ~~بودی نام او عبد الله بن مسلم ، بعد از آن بخدمت امراء بنی عجل رفت و
~~ابو نصر
# ~~مقدسی چنین آورده است که اواصفهانی المولد والمنشأ بوده است و در مکتب
~~همدرس
# ~~امیر ابودلف بن ادریس بن عیسی العجلی شده و بعد از تلاوت و حفظ قر آن
~~مجید
# ~~بر تحصیل علوم اقبال نموده و بصورت و شکل و سیرت و خلق [پسندیده ] خوب
~~-
# ~~طلعت ، ملیح هیأت ، فرخندهروا، بتمام بالا، کشیده محاسن ، عبوس روی ،
~~منقبض
# ~~خوی ، با قساوت وغیرت بوده ودرمحبت بنی هاشم غلو هر چه تمامتر داشته و
~~چون
# ~~معاریف(1) اشیاع بنی هاشم سلیمان بن کثیر الاحول ومالک بن الهیثم
~~وقحطبة بن
# ~~شبیب وغیرهم برعزم ادای فرض حج متوجه بیت الله الحرام بودند ابو مسلم
~~مصاحبت
# ~~و مرافقت نمود وچون بسعادت لقاء همایون و شرف تقبیل بساط میمون امام
~~محمدبن PageV01P013
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0119.png)

# ~~عیسی بن عبد الله بن العباس مستسعد شدند از حسن منظر ولطف مخبر وطلاقت
~~محیا
# ~~و طلعت بابها و فصاحت و ذلاقت و لطافت ولیاقت و فرط شجاعت و مردانگی
# ~~و کمال رزانت وفرزانگی ابو مسلم تعجب نمود واز حال او استکشاف و
~~استفسار
# ~~فرمود ms011 بجواب گفتنه این کودک از ابنای سراجان مرو است ومنتسب ببنی عجل،
~~امام
# ~~محمدبن علی فرمود که آثاررشد ازناصیةآ اواستیناس میکنم و در خاطرم
~~میگذرد
# ~~که یمکن ازوی خاندان ما را فایدهآ حاصل آید ایشان سؤال کردند که
~~ظهوررایت
# ~~معدلت شما آیا کدام وقت خواهد بود ، گقت که در این هنگام که سال حمار
~~است
# ~~واز اسلاف ما مروی که چون سال حمار در آید یعنی امتداد مدت دولت طایفه
~~بصد
# ~~سال رسد اوان انقراض و زوال باشد و این معنی از نص تنزیل مقتبس است ،
~~حیث
# ~~قال عز من قائل: او کا لدی مر علی قریة وهی خاویة علی عروشها . قال
# ~~3
# ~~انی یحیی هده الله بعدموتها فأماته الله مأةعام ثم بعثه قال کم لبثت
~~قال: لیثت
# ~~3-00
# ~~یوما او بعض یوم قال بل لمثت ماة عام فانظر إلی طعامک و شرایک
# ~~-ه---*5-ص5
# ~~لم یتسنه وانظر إلی حمارک إلی آخر الایة ، وپس از آن علی کرمانی(1)
# ~~با نصرسیار خلاف ظاهر کردند وعلی کرمانی رانصر سیار بفریفت وبانواع مکر
~~-
# ~~ولطائف حیل اورابرقصدابومسلم داشت، ابو مسلم بر آن اطلاع یافته پیش
~~دستی نمود
# ~~و علی کرمانی را از دست بر گرفت و در جنگی که میان ابو مسلم و تصر سیار
# ~~رفت برادران نصرسیار کشته شدند و تباشیر اقبال ابو مسلم در بلاد و عباد
~~ظهور
# ~~پذیرفت وانوار دولت برصفحات روز گار اولایح گشت و بلقب امین ملقب و
~~مشهور
# ~~شد و فروع منابر خراسان باسم او آراسته آمد و در خطبه نام او را ردیف
~~ذکر
# ~~خلیفه کردند و نصر سیار گریخته بساوه رسید و آنجا متوفی شد و ابو مسلم
~~قحطبة PageV01P014
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0120.png)

# ~~ابن مسیب الطائی را بفتح بلادخراسان وعراق نامزد کرد قحطبه با لشکر
~~بنیشابور
# ~~آمد و از آنجا بگر گان کشید نباته بن حنظلهآ الکانی از قبل مروانیان
~~امیر آنجا
# ~~بود بعد از ادارت کأس حرب وطعن وصرب نباته با ده هزارمرد کشته آمد و
~~سرش
# ~~را ms012 با فتع نامه پیش ابو مسلم بردند وتمامت عراق عجم بر دست قحطبه متوجه
~~گشت
# ~~و در اصفهان عامر بن صناره که از قبل مروان امیر بود به نبردش آمد و
~~طعمهآ تیغ
# ~~وسنان کشت و در کوفه یزیدبر، هبیره بمنع و طرد او بیرون آمد و منهزم شد
~~و در
# ~~سیب(1) اسب قحطبه در آب فرات افتاد و بغرق هلاک گشت پسرش را حسن قائم
~~مقام
# ~~پدر گردانیدند واوبدف ثلمهآ واقعه بر وجه بصیرت قیام نوده بر کوفه هجوم
~~کرد
# ~~و مستخلص گرداید و ابو سلمه حفص بن سلیمان الخلال که از غلاة شیعهآ بنی
~~هاشم
# ~~بود و بوزیر آل محمد ملقب آنجا با ابوسلمه(2) دیدار کرد و باتفاق بمسجد
~~جامع
# ~~حاضر شده اعیان وصنادید و خواص وعوام را استحضار نمودند و ابو سلمهآ
~~خلال
# ~~بر ذروهآ منبر مرتقی شد و خطبهآ بلاغت آرائی انشاء فرمود و در اثناء آن
~~گفت که
# ~~امین آل محمد صاحب الدوله ابو مسلم فرموده است که امامی مستحق منصب
~~خلافت
# ~~و خلیفهآ مستأهل امر امامت نصب کنیم و بعد از استخارت و تفکر و اجتهاد
~~و تأمل
# ~~قرعة اختیارم بر عبدالله بن محمدبن علی بن عبدالله بن عباس افتاد که
~~بعلو منصب
# ~~و طهارت منسب و نقای سیرت و یمن سریرت وفرط زهادت وعبادت و کمال سخاوت
# ~~و شجاعت و غزارت عدالت و دیانت متحلی است واستعدادش تحمل اعبای این شغل
# ~~بزرگ را ظاهر و محقق همگنان بانشراج صدر و طیب قلب و صدق نیت وصفای
# ~~طویت و رغبت صادق بدین تقلید وتعیین رضا دادند ومتفق الکلمه ومجتمع
~~الهمه
# ~~متابعت و مبایعت نمودند و ابو سلمه را در این اختیار و اجتهاد موفق و
~~ملهم دانسته
# ~~و امام ابو عبدالله مکتسی و متعمم بکسوه وعمامهآ سیاه که شعار آل عباس
~~است PageV01P015
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0121.png)

# ~~حاضر آمد و در وقت ادای فریضهآ جمعه منبر را بفر طلعت خود آرایش داد و
~~بعد
# ~~از اقامت رسم ms013 امامت در محراب تمکن فرمود و فوج فوج از کبار و صغار
~~خلایق
# ~~دست مبار کش را تقبیل نموده بیعت میکردند و مروان حمار کشته شد و بمدد
~~و کد
# ~~ابو مسلم آل عباس بملکی ثابت اساس و جلالت و عزتی بیقیاس محتظی شدند و
~~بر
# ~~صهوات امانی و آمال معتلی آمدند ، وزیر ابوالعباس سفاح بعد از ابو
~~سلمهآ خلال
# ~~خالدبن برمک بود که صیت سخا و عطای خاندانش با صبای سبک عنان و شمال
# ~~گران رکاب در اقطار جهان هم عنان گشت ، وزیر ابو جعغر منصور خلیفه
~~خالدبن
# ~~سلیمان ، وزیر هادی ابوالعباس بن سلیمان الطوسی، وزیر هارون الرشید
~~یحیی بن
# ~~خالد البرمکی بود ، و برمک جد ایشان بر کیش مجوس بوده است از نوبهار
~~بلخ
# ~~و معتکف آتشکدهآ که آنجا کیقباد بنافرموده و پیش از مبعث خاتم النبیین
~~علیه السلام
# ~~بلخ بمثابهآ کعبه بوده است و اهل فرس بر زیارت آن مواظبت و مثابرت
~~نموده اند
# ~~چنانچه خسرو تخت سخن وری [و] چابک سوار مضمار لغتدری فردوسی طوسی در
# ~~این باب فرموده ...(1) .
# سابقهآ عنایت ازلی درما دریافت(2) وشعلهآ انوار: فمن یرد الله ان یهدیه
~~یشرح
# ~~صدره للاسلام، از مشکوة وجودش زبانه زدن گرفت و بحلیهآ ایمان واسلام
~~تحلی
# ~~پذیرفت و بمیامن آن پایه و مرتبهآ خاندان او تا حدی ارتقا پذیرفت که
~~فرزندانش
# ~~منصب وزارت وقهرمانی مملکت عرب و عجم را تقلد نمودند آفتاب وار بر سهل
# ~~و جبل شعاع اصطنا ع انداختند و ابر کردار بر گلستان و خارستان حیاء حبا
~~وعطا
# (1) در کسته جای سقید برای د در قول قردوسی کذاشته شده و شعری نوشته
~~PageV01P016
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0122.png)

# ~~بارانیدند، فرط جود وسماحتشان صیت حاتم طائی را در درج محوطی کرد(1)
# ~~و ذکر سخاء معن زائده را برخواطر نسیا منسیا گردانید(2) و در شرح مناقب
~~ومفاخر
# ~~و مکارم و ماثر آن خانوادهٔ‌ مبارک باللسانین و العبارتین نظما و نثرا
~~تواریخ
# ~~ساختهاند و تصانیف برداخته ، شعر :
# ~~ذا نز لوا بطحاء ms014 مکة اشرقت
### | بیحیی و بالفضل بن حیی و جعفر
# ~~فما خلقت إلا لجود أکفهم
### |  %~% اقد امهم إلا لاعواد منبر
### | و آخر
# -.5 سنی*-*
# ~~و لو کنت من بغداد فی الف فرسخ
### | تنسمت ریح الجود من آل بر مک
# ~~إلی غیرها من القصائد البدبعة البلیغة و القطاع اللطیفة
# ~~الفصیحة و الرباعیات الانیقة الملحه .
# ~~وزینب خاتون یحیی دایهآ هارون الرشید بوده است و فضل پسرش رضیع او
~~وعاقبت
# ~~باستیصال آن خاندان حکم فرمود و یحیی و پسرانش جعفر و فضل را بزاری زار
# ~~بکشت و سبب آن بود که هارون را محبتی بافراط با جعفر بود چنانچه «نحن
# ~~روحان حللنا بدنا » صفت ایشان آمد و خواهری داشت عباسه نام و بدو بغایت
# ~~مستأنس و مشعوف و از وی نیز نعیشکیبید و میخواست تا درمجالس انس وغیرها
~~PageV01P017
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0123.png)

# ~~میان ایشان هر دو جمع کند و بنا بر آن که تا محرمیت حاصل باشد خواهر را
~~در
# ~~عقد جعفرآورد مشروط بدانکه بر مجرد ملاقات قناعت نمایند واز مس ومضاجعت
# ~~تحذیر نمود .
# سابقهآ تقدیر یزدانی ووضع اشکال آسمانی وهواجس نفسانی و اغواء شیطانی
# ~~مقتضی آن کشت که عباسه از جعفر حامله گشت ودو پسر توأمان مولود شدند ،
# ~~هارون را از استماع این خبر آتش غیرت لهبات غضبی بر آورد که دودمان
~~برامکه
# ~~بدان سوخته و ناچیز گشت و بقتل خواهر و آن طفلان توأمان مثال داد
~~واستیصال
# ~~برامکه بر هارون نامبارک آمد و دولتش روی بانحطاط نهاد و خراسان واکثر
# ~~بلاد عجم شوریده گشت ، چنانچه از مقر خلافت او را انزعاج افتاد و نظم
~~وضبط
# ~~امور بلاد عجم را بدان صوب حر کت فرمود و در طوس مرضی صعب بر مزاجش
# ~~طاری شد و در ربیع الاخر سنهآ ثلاث وتسعین ومائه همانجا در سرای حمید
~~بن ربعی
# ~~در گذشت و بعد از واقعهآ آل برمک ممالک جهانرا وزیر فضل بنربیع گشت و
~~بر
# ~~دولت مستولی شد ووزیر پسر هارون محمد الامین هم او بود ms015 .
# و وزیر مأمون بن هارون فضل بن سهل الملقب بذی الریاستین بود ، عالم و
# ~~حکیم ومتبحر وقوی بطش و چابک سوار و غالی همت و بسبب محبت اهل البیت
# ~~و آل طه ویس مأمون بقتل او حکم کرد وفضل در احکام نجوم مهارتی تمام
# ~~داشت و تسییر درجات طالع خود و هیلاج و غیرها کرده و نوشته که در فلان
~~وقت
# ~~میان آب و آتش وفات او باشد وهمانروز معین در حمام شهید شد و مادرش
~~صندوقچهآ
# ~~مختوم پیش مأمون آورد در آن طوماری نوشته بدان دیدند : هذاماقضی [بافضل
# ~~0.
# ~~ابن سهل علی نفسه انه یعیش ثمانیة و اربعین سنة ثم یفتل بین الماء
# ~~و النار .

PageV01P018

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0124.png)

# ووزیر مأمون بعد از آن حسن بن سهل شد برادر فضل ، و پس ازوی وزیر
# ~~بعد از او وزیر احمدبن عمار ، پس از وی وزیر محمدبن عبدالملک الزیات ،
~~وزیر
# ~~الوانق بالله هم محمدبن عبد الملک الزیات ، وزیر المستنصر بالله احمدبن
~~الخصیب
# ~~القاضی ، وزیرالمعتز بالله محدبن ابی الشوارب البغدادی ، وزیر المعتضد
~~بالله القاسم
# ~~ابن عبدالله ، وزیر المکتفی بالله هم القاسم بن عبدالله ، وزیر المقتدر
~~بالله عباس بن
# ~~الحسن ، وبعد از قتل او وزیر محمدبن داود الجراح ، وبعد از وی وزیر ابن
~~الفرات
# ~~که از کبار وزرای عرب و جامع تفاریق فضل و ادب بوده است ، وزیر القاهر
~~بالله
# ~~و از آن الراضی بالله والمستکفی بالله هرسه علی بن مقلة که بحسن خط در
~~جهان
# ~~بدو مثل زنند ، نقش مانی در استحقاق برابر نقش کلک عالم آرای او نبود ،
~~بیاض
# ~~و سواد خطش نزد هنروران عزیزتر از بیاض و سواد چشم آمد ، بعد از چهارصد
# ~~سال نگاشتة خامه و نوشتة بنان او را هنوز مقتدا می سازند ومن در مدینة
~~السلام
# ~~بغداد بوقت آنکه مصاحب و ملازم خدمت سلطان کرمان مظفرالدنیا والدین
~~محمد
# ~~شاه طیب الله ثراه بودم درشهور سنهآ ثمان وتسعین وستمائه جونهآ(1) درجی
~~بخط این
# ~~وزیر مطالعه کردم و حقیقت درجی یافتم پر ms016 درر و لألی و آسمانی دیدم پر
~~کوا کب
# ~~متلالی، متحیر گشته با خود گفتم: یا لیت محقق شدی که سمند خامهاش در
~~میدان نسخ
# ~~آن خطوط غبار اختراع بر چه صفت انگیخته است و آن دستور هنرور در کتابت
# ~~آن رقاع آب صنعت را بصباء اعجاز آیا چگونه مسلسل داشته . وزیر الطایع
~~لله
# ~~عمید الرؤساءابوطالب محمدبن سلیمان بن ایوب بوده، وزیر القادر بالله
~~رئیس الرؤساء
# ~~ابوالقاسم علی بن محمد بن ابی سلمه بود ، و در زمان خلیفه الطایع لله
~~آل ساماندر
# ~~بلاد ماوراء النهر وخراسان وبعض عراق عجم و نیمروز وغزنین وقهستان و
~~کرمان PageV01P019
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0125.png)

# ~~پادشاهان متمکن شدند ودم استقلال و استبداد زدند و ازاداء مال بوظیفهآ
~~که بدار الخلافه
# ~~میدادند تقاعد نودند وملوک دیالم نیز از آل بویه رکن الدوله و
~~عضدالدوله
# ~~و بهاء الدوله در بغداد وپارس وخوزستان واکثر بلاد عراقین شیوهآ
~~استعلاء واستیلاء
# ~~ورزیدند و هر چند بظاهر طاعتی می داشتند اما بردار الخلافه تحکمها و
~~تسحبها
# ~~آغازیدند و دست تطاو لها یازیدند وخلیفهآ هر عهد اسیر تصرفات ایشان بود
~~وخلفاء
# ~~از آن وقت باز تا بروز گار الناصرلدین الله که دولت سلجوقیان روی در
~~انحطاط
# ~~نها د در ممالک جهان لاسیما بلاد عجم بمجرد اقامت رسم خطبه و اظهار
~~شعار دعوی
# ~~قناعت نودند و چون بسیطهآ اقالیم زمین مساحب اذیال نسایم ریاح معدلت و
~~مطالع
# ~~تباشیر انوار صباح نصفت سلاطین سلجوقی گشت و خلیفه القائم بأمر الله را
~~بساسیری
# ~~نامی ازامراء از مقر عز و مسند امامت ازعاج کرده بعانه فرستاد وشعار
~~مصریان
# ~~و باطنیان در خطبه وغیرها ظاهر کردانید و ملک العرب قراوش بن المقلد
# ~~بآن خارجی متفق شد و او بسلطان رکن الدنیا و الدین طغرل بیگ که اول عهد
# ~~یادشاهان سلجوقی بود استجارت و استغایت نمود و از شوکت جیوش عرمرم او
# ~~استمداد و استعانت نمود ، فرط دینداری و کمال شرع پروری آن سلطان مقتضی
# ~~آن آمد که اجابت فرموده بالشکری ms017 جرار وبا سپاهی بیشمار بدان خوارج
~~وعصاة
# ~~تاختن آورد و عن آخرهم را بتیغ قهر گذرانیده خلیفه القائم بأمرالله را
~~که بزهد
# ~~و تقوی وفضائل موفور وفواضل نامحصور واسطهآ عقد بنی العباس بود باز
~~بمستقر
# ~~امامت آورد و اگر چه بظاهر شیوهٔ‌ تواضع و طریق خدمت ورزید و بسپرد(1)
# ~~و تعظیم را دست و نامهآ خلیفه می بوسید و تشریف را خلعت وجامة آن حضرت
# ~~می پوشید، فاما دست نواب دیوان عزیز امیر المؤمنین را از تصرفات در
~~ارتفاع
# ~~و اموال بغداد ودیار عرب بر بست ودار الخلافه را چند موضع وحصه باقطاع
~~PageV01P020
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0126.png)

# ~~و نان پاره معین و مقرر گردانید و باقی را بحذا فیرها در حوزهٔ‌ تصرف
~~دیوان
# ~~سلطنت گرفت و این قاعده مطرد ماند تا بروز کار سلطان محمد بن محمود بن
# ~~محمدبن ملکشاه که منهزم از بغداد بکریخت و بعد از آن پای تردد و مقام
~~سلاطین
# ~~سلجوقی در مشتا و قشلاغ بغداد انقطاع پذیرفت و خلفا در ممالک موروث
~~خصوصا
# ~~عراق عرب مستقل ومطاع شدند چنانچه بطون تواریخ ومتون تصانیف سیما
# ~~تاریخ ابن الاثیر رحمه الله بر آن محتوی است و وزرای خلفا مغلوب وزیر
~~دست
# ~~وزیران سلاطین سلجوقی و خوارزمشاهی گشتند واسامی و احوال ایشان آنچه
# ~~معلوم شده است برین نسق است .
# در کتاب تاریخ الوزراء ساختهآ رئیس ابوالحسین هلال بن المحسن بن ابراهیم
# ~~ابن هلال الصابی مسطور است که از تاریخ ذی الحجهآ سنهٔ‌ اربع وعشرین
~~وثلاثمائه
# ~~باز در زمان الراضی بالله مشرب رونق خلافت و وزارت متکدر شد و غبار
~~خلاقت
# ~~بر چهرهآ تمکن وزراء خلفا نشست و امراء بغداد بر خلیفهآ هر عهد مستولی
~~کشتند
# ~~و اول کسی که در اهانت وزیر خلیفه کوشید امیر الامراء ابوبکر رایق بود
~~نایب
# ~~ما کان دیلمی، که برخلاف معهود بالادست وزیر ابوالقاسم سلیمان بن الحسن
~~بن المخلد
# ~~نشستن جایز داشت و هلم جرا تا بعهد القائم بأمرالله وزراء پادشاهان بر
~~وزرای
# ~~خلفاء غالب ms018 ومستولی بودند و خلفا وزیران سلاطین را بتاج الوزراء و
~~فخرالوزراء
# ~~و وزیرالوزراء و وزرای خود را بعمید الرؤساء ورئیس الرؤساء ملقب
~~گردانیدند
# ~~و چون خلیفه القائم بأمرالله وزارت بابوالفتح منصور بن احمدبن دارست
~~الشیرازی
# ~~داد در خطاب و کتاب او را وزیر خواندند و نوشتند و در عهد سلطان ملکشاه
# ~~مقرر شد که وزیر نظام الملک هم وزیر سلطان باشد و هم وزیر خلیفه .
# الوزیر امین الدوله مجدالوزراء ابوالفتح منصور بن دارست الشیرازی از
# ~~وزیر زاد گان پارس بود و خویشاوند تاج الملک ابوالغنائم که بر کشیده و
~~اخص
# ~~بطانهآ سلطان ملکشاه بود و بدان وقت در ملک شیراز دو قبیله از محتشمان
~~قبایل PageV01P021
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0127.png)

# ~~معروف بودند یکی دارستیان و دیگر خورشیدانیان و این وزیر در عنفوان امر
# ~~وریعان عمر خازن ملک ابو کالنجار مرزبان بن سلطان الدوله بن بهاء
~~البوله بن
# ~~عضدالدوله و بزیور فضایل نفسانی و کمالات انسانی از بلاغت و براعت
~~وحسن-
# ~~خط و قرط سماحت واصابت رأی وتدبیر آراسته و چون سلطان طغرل بیک وزیر
# ~~خود عمیدالملک ابو نصر کندری را با ملک شمس الملوک فرامرزبن علاء
~~الدوله بن
# ~~کاکویه و جلال الدوله سرخاب بن کامروا و منتجب الدین ناصر الملوک
~~منوچهربن
# ~~اسفرستان که اعیان ملوک دیلم و گیل بودند با امرای حضرت سلطنت آغاجی
# ~~وساوتکین بدار الخلافه فرستاد و سیده خاتون دختر خلیفه قائم را خطبه
~~کرد
# ~~عمیدالملک از علو مرتبت و سمو منزلت و نباهت قدر و جلالت امر وزیر بن
~~دارست
# ~~بشگوهید و بوقت مراجعت بخدمت سلطان از حضرت سلطنت نامه فرستادمشتمل
# ~~بر تقبیح صورت حال وزیربن دارست و اقتراح در عزل او خلیفه ابا نمود و
~~در
# ~~مرتبت وزیر بیفزودفاما وزیر بن دارست متوهم شد واز وزارت استعفا نمود و
~~باهواز
# ~~مستسر رفت و آنجا تا دعوت حق را اجابت کردن مقیم بود مدت وزارتش دو سال
# ~~و یک ماه.
# الوزیر مؤید الدین فخرالدوله شرف الوزراء ابونصر محمدبن محمدبن جهیر
# ~~السوصلی ms019 در دیار بکر وزیر ملک الملوک نصیر الدوله ابو نصربن مروان بود
~~واموال
# ~~وافر در زمان وزارت بیندوخت و استظهار واملاک فراوان بتوخت وصیت کفایت_
# ~~او دراقطار وآفاق منتشر شد و بعد از وفات ملک نصیر الدوله خلیفه القائم
~~بأمرالله
# ~~نقیب النقباء ابوالفوارس طرادبن محمد الزینبی را بشهر آمد فرستاد تا
~~فخرالدوله
# ~~را در وزارت دارالخلافه ترغیب دهد بحکم فرمان متوجه شد و در سر و خفیه
~~این
# ~~معنی دردماغ وزیر فخرالدوله نهاد واو بخدمت دار الخلافه شتافت و خلعت
~~وزارت
# ~~یافت در روز عرفه سنهآ اربع وخمسین و اربعمائه ، و ابن بجدهآ فصاحت و
~~بلاغت PageV01P022
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0128.png)

# ~~و مدار صنعت استیفاء و سیاقت بود و در سخاوت و سماحت و بذل و فضل.
# یشار   الیه بدعاة (1) %~% و یثنی علی فضله الخنصر
# و چون سلطان طغرل بیگ ببغداد میآمد وزیر فخر الدوله رسم استقبال
# ~~اقامت نمود و بخلعت سلطنت نیز مشرف شد و در عهد سلطان الب ارسلان وزیر
# ~~نظام الملک در عزل وقصد وزیر فخرالدوله سعی نمود و از حضرت سلطنت درین
# ~~باب بدارالخلافه مکتوب صدور یافت پیش از انتشار این خبر خلیفه را از
~~این قصد
# ~~منهیان اعلام داده بودند و او جهت رعایت مصلحت وقت وزیر را معزول کرده
~~بحله
# ~~فرستاد و ووزارت بر ابویعلی الحسین تقریر نمود واین وزیر در مبدأ وزارت
# ~~بجوار رحمت ایزدی پیوست وخلیفه و وزیرش فخرالدوله استرضا واستعطاف
# ~~جانب و خاطر نظام الملک کردند وفخرالدوله برضای نظام الملک وزارت را
# ~~بود بصفة تا ج بعد از تقبیل بساط خلافت القائم بأمرالله فرمود : الحمد
~~لله جامع-
# ~~الشمل بعد شتاته و واصل الحهل بعد بتاته، و دیگر روز جمعه او وهر
# ~~دو پسرش عمیدالدوله محمد و مجیر الدوله علی با کو کبهآ عظیم بجامع
~~منصور آمدند
# ~~و تامت اعیان و نقباء و قضاة و خواص اعوان دولت و خدم دار الخلافه
~~ملازم رکاب
# ~~ایشان و هر سه را خلعت رضا پوشانیدند و ابوالفضل بغدادی قصیدهآ ms020 در مدح
~~ایشان
# ~~گفت مطلعش « قد رجع الحق إلی نصا به» ووزیر پسر خود عمیدالدوله
# ~~را برسالت از حضرت خلافت بدر گاه سلطنت الب ارسلانی فرستاد وبا وزیر
~~نظام-
# ~~الملک معاهده کرد و دختر او را خطبه نمود و چون از طرف نظام الملک آمن
~~شد
# ~~و بمواصلتش مستظهر کشتند وزیر فخر الدوله بفرمان خلیفه شریف ابو طالب
~~PageV01P023
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0129.png)

# ~~الحسین بن محمدالزینبی الحسینی [را) بمکه حرسها الله فرستاد واموال
~~موفوربذل کرد.
# ~~تا جهت خلیفه بر اهالی حرمین بیعت ستد وخطبه برمنابر آن بلاد بنام
~~خلیفه موشح
# ~~گردانید و طریق اجتیاز قوافل عراق و خراسان وغزنین وهند و ماوراء النهر
# ~~وپارس و کرمان که مدت هفتاد سال مسدود بود و براه شام میبایست گذشت و
~~بدین
# ~~سپب در حرمین شعار مصریان و باطنیان ظاهر کرده بودند گشاده ومسلوک داشت
# ~~جزاه الله عن مساعیه خیر الجزاء .
# و درسنهآ خمس وستین و ار بعمائه سلطان البارسلان را بر کنار جیحون یوسف
# ~~برزمی کارد زد وسلطان معزالدنیا و الدین ابوالفتح ملکشاه تخت سلطنت روی
# ~~زمین را بفر طلعت منور فرمود و عمید الدوله برسالت بخدمت آمد و نامه و
~~جامهآ
# ~~حضرت را رسانید و پوشانید و درشب پنجشنبه ثالث عشر شعبان سنهآ سبع
~~وستین
# ~~و اربم مائه مسند خلافت اززیب وابهت خلیفه القائم بأمرالله عاطل ماند و
~~وزیر
# ~~فخرالدوله وپسرش عمیدالدولههم در شب مبایعت کردند با سبط خلیفهآ ماضی
~~المقتدی
# ~~بأمرالله ابوالقاسم عبدالله بن محمد القائم، واز خواص وعوام وکبار
~~وصغار بیعت
# ~~گرفتند و عمیدالدوله را باصفهان نامزد گردانیدند تا بیعت سلطان ملکشاه
~~تمام کند
# ~~وابوعبدالله محمدبن الحسن البیضاوی را بغزنین روانه کردند پیش سلطان
~~ابوالمظفر
# ~~ابراهیم بن مسعود بن محمودبن سبکتکین و ابوالقاسم ما کولا را با تمام
~~این مهم
# ~~بخان سمرقند فرستادند و خلیفه مقتدی وزارت بر قاعدهآ ماضی بر فخرالدوله
~~مقرر
# ~~داشت و وزیر نظام الملک و پسرش مؤیدالملک که در بغداد نائب دیوان سرای
~~سلطنت
# ~~بود بقصدبنی جهیر یعنی فخر ms021 الدوله وعمیاء الدوله وفرزندان ایشان
~~برخاستند وچون
# ~~فخرالدوله آثار نکایت قصد و سعایت ایشان مشاهده کرد از وزارت استعفا
~~نمود
# ~~و خلیفه وزارت بر پسرش عمیدالدوله تقریر فرمود و معذلک خواجه نظام
~~الملکاز
# ~~تدبیر قصد ایشان فرو نمیایستاد و الیارخ حاجب را بفرمان سلطان ملکشاه
~~ببغداد PageV01P024
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0130.png)

# ~~فرستاد تا فخرالدوله و عمیدالدوله را در قبض آورد فخرالدوله گریخته
~~باصفهان
# ~~رفت بخدمت حضرت سلطنت و وزارت خلیفه بمظفربن رئیس الرؤساء علی بن حسن
# ~~ابن سلمه که ابا عن جد وزیرابن الوزیر بود مفوض شد وفخرالدوله بخدمت
~~سلطان
# ~~عرضه داشت که من بر عجر و بجر و نقیر وقطمیر احوال ملک دیار بکر واقفم
# ~~و استخلاص آن را ملتزم میشوم سلطان او را بخلعت و تربیت مخصوص فرموده
~~با
# ~~لشکری جرار بدان صوب گسیل کرد و اشارت راند تا نام فخرالدوله در خطبهآ
~~آن
# ~~ولایات ردیف اسم سلطنت باشد و سراپرده و نوبت و طبل و کوس و علم ارزانی
# ~~داشت فخرالدوله در آن باب اجتهاد نمود و سعی او مشکور آمد و آن
~~بلادمفتوح
# ~~و اموال خزائن و مدخرات آنجا که توخته و اندوختهآ ملوک بنی مروان بود
~~بخزانهآ
# ~~سلطان محمول و فخرالدوله در سن هشتاد و پنج سالگی جهان را وداع کرد و
~~پسرش
# ~~عمیدالدوله منظور نظر عنایت سلطانی گشت ودر استجماع آلات و ادوات بزر
~~گی
# ~~و نامداری و استکمال اسباب سروری و بزر گواری از پدر در گذشت بعد از آن
# ~~خلیفه المقتدی بأمرالله درسنهآ اربع وتمانین واربعمائه کمال الدوله
~~یمین خادم وابو-
# ~~محمد رزق الله التمیمی که منشی بود وابو نصر موصلایا که استیفا را تقلد
~~مینود
# ~~بر رسالت مشتمل بر استحضار واستطلاب عمید الدوله تا وزارت را استیناف
~~نماید
# ~~بفرستاد، سلطان اجابت فرمود وعمیدالدوله کرة ثانیة وزیر گشت وسلطان
~~ملکشاه
# ~~در شوال سنهآ خمس و ثمانین وار بعمائه بغداد را مخیم ساخت و مرض صعب
~~برمزاجش
# ~~طاری گشت چنانچه چون وزبر عمیدالدوله بعیادت از زفان خلیفه ms022 بدر سرا
~~پردهآ
# ~~سلطنت آمد بار نیافت و بعد از وفات سلطان ملکشاه باجتهاد عمیدالدوله از
~~قبل
# ~~دار الخلافه وسعی و کوشش تاج الملک ابو الغنائم که نائب مطلق سلطان بود
~~وامیر-
# ~~بزو گ در گاه سلطنت آیاز عقد مملکت و سلطنت جهان بر محمود بن ملکشاه
# ~~کردند و بخلعت خلیفه اختصاص یافت و او با مادرش ترکان خاتون بر عزم
~~عراق PageV01P025
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0131.png)

# ~~عجم نهضت کردند و در شانزدهم ذوالقعده سنهآ ست و ثمانین سلطان بر کیارق
~~بن
# ~~ملکشاه که بر برادرغالب گشته بود و مملکت را ازوی انتزاع نموده ،
~~ببغدادنزول
# ~~فرمود ، و اتابک گمش تکین جایدار بزو کترین امراء دولت بود و لشکر جرار
~~با
# ~~او بیعت کردند و خلیفه السقتدی بالله بمفاجات در گذشت و قهرمانهآ سرای
~~خلافت
# ~~که معروف بود بشمس النهار ، و امیر الجیوش بغداد یمن خادم داماد او
~~وزیر
# ~~عمید الدوله را اعلام دادند از این واقعه، هم در آن شب اعیان بغداد بر
~~پسر خلیفه
# ~~و هوالمستظهر بالله ابوالعباس بیعت کردند و بعد از بذل اموال فراوان و
~~مماکست
# ~~بسیار از جانب سلطان بر کیارق عقد بیعت سلطان و امرای ترک و عجم نیز
~~تمام
# ~~شد و در اثناء مطالبت مال بیعت وزیر عمیدالدوله با وزیر سلطان عز الملک
~~واتابک
# ~~گمش تکین و امیر بورسق حال قلت ذات الید و خلو خزانهٔ‌ خلیفه تقریر می
~~کرد ،
# ~~وزیر عزالملک گفت : چون خلیفه تا این حد مقل حالست. چرا لقب اوالمستظهر
# ~~بالله اطلاق میکنند ،: سلطان ازین حکایت ظزافت آمیز بخندید واز مماکست
# ~~و مضایقت ترک گرفت و در آخر صفر سنهآ تمان وثمانین و ار بعمائه وزیر
~~عمیدالدوله
# ~~از خلیفه مستشعر ومتوهم کشته واز بغداد منزعج شده بحله پیش امیر سیف
~~الدوله
# ~~صدقه رفت و خلیفه المستظهر بالله استمالت او را رسل و رسائل متواتر
~~گردانید
# ~~و این رقعه بخط مبارک بدو صادر فرمود : اجب داعی التوفیق یا شرف الدین
# ~~عمیدالدوله الوزیر فی البدار الی مقر ms023 عزک وکن فی الاسراع کمضاء عزمک
~~وفی
# ~~تلبیة مذا النداء علی أکمل وسمک، ووزیر عمید الدوله از سر اطمینان خاطر
# ~~وانشر،  صدر بازخدمت خلیفه آمده وزارت را تقلد نمود. فخر الزؤساء
~~ابیوردی در
# ~~در مدح او گفت (1) : PageV01P026
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0132.png)

# 5-05-
# نا خیر من وخدت ابدی المطی به
# من فرع تغلب آباء و اجدادا
# فغاب مد غبت عن بغداد رونقها
### | حتاذا عدت لا فارقتها عادا
# و وزیر سلطان اعز ابوالمحاسن عبدالجلیل دهستانی با عمیدالدوله در غایت
# ~~معادات بود و بقصد وسعایت او خلیفه شاء ام ابی عمیدالدوله را در قبض
~~آورد ودر
# ~~سرای خلافت او رابعد از یکماه که مسجون ماند در تابوت بخانهآ خویش برد.
~~مدت
# ~~وزارتش دو نوبت سیزده سال .
# ~~الوزیر ظهیر الدین مؤبد الدوله فخر الوزراء ابو شجاع
# محمدین الحسن صفی امیر المومنین
# در رجب سنهآ خمس و سبعین و اربعمائه خلیفه المقتدی بامرالله
# ~~او را بخلعت گرانمایه مشرف فرمود وزارت بوی تقلید نمود و او مزید
~~استظهار
# ~~و حصول افتخار را دختر فخر الملک بن الوزیر نظام السلک جهت پسرش ربیب
~~الدوله
# ~~ابو منصور خطبه کرد و چون ماه ملک بنت السلطان ملکشاه که در عقد خلیفه
~~آورده
# ~~بودند ببغداد رسید ، وزیر با کو کبه و سیصد شمع موکبی و صد مشعله و
~~دویست
# ~~اسب عربی جنیبت با ظفر خادم استقبال نمود و بخویشتن بر در سراپردهآ
~~مادرش عایشه
# ~~ترکان که دختر خاقان تمغاج خان بن بةراخان بن ایلک خان و خاتون سلطان
~~ایستاده
# ~~گفت : امیر المؤمنین میفرماید که إن الله بأمرکم ان تؤدوا الاما نات
~~إلی
# ~~اهلمها ، و محفه دختر سلطان بعظمتی که مناسب هر دو حضرت خلافت و سلطنت
# ~~باشد بسرای امیرالمؤمنین در آوردند و وزیر نظام الملک وشرف الملک
~~ابوسعد
# ~~مستوفی و تاج الملک ابوالغنائم مشرف مملکت مصاحب ، وکار زفاف باتمام
~~رسید PageV01P027
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0133.png)

# ~~و یکی از اصحاب دیوان بغداد یهودی بود ابوسعد اسرائیل بن تیمخا و از
~~قبل
# ~~وزراء واصحاب دیوان سلطنت در بغداد ms024 متکن، روزی با لباس فلخر و کو کبهآ
~~تمام
# ~~ببازار برآمد ، یکی از عوام او را صقع کرد و عمامتش بیفتاد ابن تیمخا
~~بتظلم
# ~~و شکوه پیش امیر گوهر آئین رفت که از قبل سلطان شحنهآ بغدادبود و او
~~صورت حال
# ~~بحضرت خلافت عرضه داشت فرمان شد که من بعداهل ذمه غیار دوزند تا از
~~مسلمان
# ~~ممتاز باشند و بدینواسطه و استنکاف از علامت غیار مشاهیر بنی اسرائیل
~~که در
# ~~دیوان می بودند چون عبدالله بن هبة الله الاصباعی وابوسعد موصلایا
~~وابونصر
# ~~موصلایا باسلام در آمده در مشهد خلیفه کلمهآ توحید و ایمان گفتند ،
~~فاما تاج العلک
# ~~ابوالغنائم که مشرف ممالک سلطانی بود بدین سبب رنجیده ، تقبیح صورت
~~وزیر
# ~~ابوشجاع در پیش تخت ملکشاهی بکرد و سخط سلطان مقتضی آن آمد که از خلیفه
# ~~اقتراح رفت تا وزیر را معزول کرد و وزیر در خانه منزوی گشت و هر آدینه
~~پیاده
# ~~بجامع حاضر آمدی و از رعونت وتکلف تا حدی مجتنب بود که سجاده در آستین
# ~~خود نهادی وعوام بغداد او را دعا و ثنا گفتندی و خلیفه این مواضع در
~~عزل باقطا ع
# ~~بدو داد   نهر ملک، عباد آباد وزیران ، دیه آلوش ، جعفر آباد، حصه مؤید
~~من
# ~~طریق خراسان ، باب عموریه ، ولی الله،دیه وزیر عتبی، فرد آباد الکبری .
# و وزیر ابو شجاع را باستکمال اسباب وزارت ازفضل وکفایت و علونسب
# ~~و شهامت بخلی و امساکی بافراط بود بحیثیتی که رفع قاعدهآ مائده و سفره
~~نهادن را
# ~~صائم الدهر گشت و شب بخلوت در خانهآ تاریک افطار کردی و بوقت عزل دیوان
# ~~اشعار خویش را از راه زهد بسوزانید واز اشعار او است :
# لاعذ بن العین غیر مفکر
### | فیما جرت بالدمع او فاضت دما PageV01P028
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0134.png)

# 4
# ~~و لاهجرن من الرقاد لذیده
### | حتی نصیر علی الجفون محرما
### | آخر
# ~~ان کان من لؤلؤ ثغرها
### | فان لها صد فامن عفیق
# ~~و ان کان م اقحوان النبات
### | فان مشاربه من رحیق
# ~~و بعد ms025 از آن بحرمین رفت ودر مدینه مجاور می بود تا وفات کرد در جمادی-
# ~~الاخره سنهٔ‌ ثمان و ثعانین وأربعمائه و در مشهد ابراهیم بن النبی
~~المصطفی
# ~~مدفونست.
# الوزیر عضدالدین سدیدالملک ابو المعالی
# النحاس الاصفهانی
# ~~او در مبده حال نائب عارض دیوان سلطان منکشاه السلجوقی بود محدبن
# ~~علان العارض و در علم سیاقت و استیفاء ماهر و آثار فضل و ادبش بر وجنات
# ~~روز گار ظاهر فأما بخل و امساکی بافراط بروی غالب آمد و چون مستنیب او
~~را
# ~~محمدبن عارض بخط پادشاه در قبض قهر آورده جزع دیده اش را باطاس میل
# ~~تکحیل کرد و در ایام سلطان ملکشاه و سلطان بر کیارق و سلطان محمد هرسه
# ~~باصالت عارض بود ومال وافر بیندوخت و چون در مصافی که میان برادران
# ~~بر کیارق و محمد واقع شد وزیرمؤیدالملک بن نظام الملک را بکشتند
~~وسدیدالملک
# ~~را بگرفتند و بسر پنجهٔ‌ مناظره اوصال یسارش از هم فرو گسستند او
~~گریخته PageV01P029
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0135.png)

# ~~بنسامه(1) بحمایت ملک العرب سیف الدوله صدقه رفت و امیر صدقه دست
~~بحمایت
# ~~و تربیت او بر آورده وزارت دار الخلافة بر وی تقریر کرد مشفوع برونق و
~~تمکین
# ~~تمام ، و نهایت خست و فرط بخل او مقتضی آن آمد که بعد از یکسال جمهور
# ~~و اعیان حضرت خلافت قصد او را متشمر شدند ومحبوس ومسجون ماند وباموال
# ~~وافر مطالب و مخاطب گشت و سودائی بر مزاجش غالب شد و مبهوت و متحیر از
# ~~از محبس گریخته بعسکر سلطان بر کیارق رفت وبعد ما که سی سال باصالت
~~عارض
# ~~بود تن در نیابتدیوان عرض داد و در انواع ناکامی بهمدان درسنهآ سبع و
~~خمسمائه
# ~~وفات یافت .
# الوزیر مجیر الدین ابو القاسم علی بن فخر الدوله
# محملبن محملبن جگیر
# پدرش فخرالدوله و برادرش عمیدالدوله هر دو وزیر خلفا بودند چنانچه
# ~~ذکر ایشان تقدیم یافت واوبعد از قتل برادرش عمید الدوله سالها موقوف و
~~محبوس
# ~~و معاقب ومعذب ماند خلیفه المستظهر بالله در ms026 رمضان سنهآ تسع و تسعین
~~واربعمائه
# ~~او را بخلعت وزارت مخصوص فرمود و در مسند قهرمانی ملک تمکین داد و او
# ~~بآثار و کردار پدر و برادر چنانچه مشاهده کرده بود مقتدی شده بمراسم
~~امور
# ~~دیوان و تدبیر مصالح دولت قیام نمود و مرد فاضل و کامل و ادیب و اریب
~~وصانع
# ~~و بارع بود فاما بنسبت بااسلاف خود ثروت و یسار و مکنت و استظهاری
~~نداشت
# ~~و در صفر سنهٔ‌ ثمان و خمسمائه در مسند وزارت و وسادهآ صدارت متوفی شد
~~،
# ~~مدت شغلش نه سال -
# از ابتدای دولت خلفای عباسی تا روزگار المستظهر بالله
# ~~چهار وزیر در منصب حتف انفهم(2) وفات یافتند اول وزیر مکتفی و هوالقاسم
~~بن PageV01P030
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0136.png)

# ~~سلیمان بن عبدالله بن وهب، وخلیفهآ وقتاز وی راضی و برمر گش متأسف، دوم
~~ابن
# ~~وزیر وهو ابوالقاسم علی بن فخرالدوله محمدبن جهیر، سیم وزیر
~~المسترشدبالله
# ~~و هو جلال الدوله صدقه، چهارم وزیرالمقتضی لامرالله و هو عون الدوله ؛
~~درمدت
# ~~چهارصد سال از وزراء خلفا(1) این چهار وزیر در دولت سپری شدند و باقی
~~تمامت
# ~~یا بتیغ قهر یا درعزل وسخط پادشاه یا در حبس وتو کیل پایمال قضا و قدر
~~ودست
# ~~فرسای خوف و خطر آمدند .
# الوزیر ولی الدولة ابوالمعالی هیة الله بن محمد بن
# علی المعروف بابن المطلب
# خلیفه المستظهر بالله وزارت بدو تفویض فرمود وسلطان محمدبن ملکشاه
# ~~این تقلید را کاره بود و بدار الخلافة رسالات متواتر داشت در باب عزل
~~او وفرمود
# ~~که چگونه شاید که وزیر خلیفهآ وقت رافضی باشد واورا از مسند وزارت
~~انزعاج
# ~~حاصاآمد و بخدمت سلطان شتافت و استرضا و استعطاف سلطان و وزیرش
# ~~سعدالملک کرد تا دیگر باره وزارت بروی مقرر داشتند مشروط بدانکه من
~~بعدبر
# ~~جادهآ سنت و جماعت استمرار نماید و از ظلم و عدوان محترز باشد واهل ذمه
~~را
# ~~از یهود و نصاری باعمال دیوانی و اشغال سلطانی موسوم نگرداند و ترکات
~~را
# ~~برخلاف گذشته و طریقهآ خلفه ms027 برورثه مقرردارد واو مقضی الاوطار از
~~بغدادمراجعت
# ~~نمود و تا سلطان محمد در حیات بود مترو کات خلایق از تعرضات ایادی
~~متغلبه
# ~~مصون ماند . بعد وفات سلطان همان شیوهآ ظلم وتصرف تر کاترا بر قاعدهآ
~~معهود
# ~~استیناف نمودند و این طریقهآ نایسندیده در بغداد و سایر بلاد تا بوقت
~~ظهور دولت
# ~~پادشاهان چنگیز خانآی مستمر ماند، نعم؛ رأی خلیفه در بارهآ این وزیر
~~تغیر پذیرفت
# ~~و بقصد او مثال داد او گریخته بحضرت سلطان رفت و در دیوان سرای سلطنت
~~PageV01P031
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0137.png)

# ~~صفهان تا روز وفات منزوی شد .
# الوزیر جلال الدوله، شرف الاسلام، ابو علی
# الحسن بن علی بن صدفه
# خلیفه المسترشد بالله در شوال سنهآ ثلاث عشر و خمسمائه مسند وزارت را
# ~~بفضایل و فواضل این وزیر که در صناعتی الاستیفاء والانشاء سباق غایات
~~بوده
# ~~است مزین گردانید و او را استعداد تحمل اعباء این شغل بود و خلیفهآ وقت
~~را علو
# ~~همت اقتضاء آن کرد که از مر کز خلافت و مستقر امامت خروج فرمود و
~~میخواست
# ~~تا رقبهآ تمرد(1) سلاطین جهان و گردنکشان زمان را بر طریقهآ اسلاف
~~خودهارون
# ~~و مأمون و معتصم در ربقهآ طاعت و تسخیر آورد و اصحاب تنجیم و ارباب
~~تقویم
# ~~نیز بر حسب صورت زایجةآ طالع او که جدی بود و نسر طایر منطبق بدر جهآ
~~طالع؛
# ~~حگم کرده بودند که تمامت مطالب و مرادات بحصول خواهد انجامید و خلیفه
~~این
# ~~سر با وزیر بگفت، وزیر میان جد و اجتهاد دربست و با معاندان سلاطین
~~ومخالفان
# ~~دولت سلجوقی و متمردان در اطراف چون اتابک شیر گیر وقراجه ساقی ویرنقوش
# ~~باز دار وآق سنقر بدیلی مکاتبات و مراسلات متواتر میداشت و بمواعید خوب
# ~~و تأمیلات مرغوب وامیدها و نویدها موعود ومستظهر میگردانید و با وزیر
~~عراق
# ~~کمال الدین علی سمیر میدر باب اعمال و اموال مناقشتها مینمود
~~ومناقستهامیورزید
# ~~در اثنای این احوال خلیفه را بمراغه فدائیان ملاعین و ملاحدهآ مخاذیل
~~کارد زدند
# ~~و ms028 وزیرش را نیز قصد کردند .

PageV01P032

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0138.png)

# الوزیر صدر الاسلام شرف الدین
# انوشیروان بن خالد
# ~~تمکن و استیعاب ادوات وزارت واستعداد اعتناق منصب جلالت وصدارت بود،ذ
~~کر
# ~~او هرآینه در اثنای اخبار وزرای سلاطین خواهد آمد ، وزارت خلفای
~~المستظهر
# ~~بالل و المسترشد بالله را تکفل نمود و آثار ستوده در آن کار یاد گار
~~گذاشت
# ~~چنانچه در تقریر احوال و شرح سیر وروش او در وزارت سلاطین سلجوقی
~~باشباع
# ~~تمام مسطور خواهد شد
# الوزیر عون الدین
# بحقیقت افضل وزرای خلفا واکمل فضلای وزرا بود قلمش همچنانکه مشاطهآ
# ~~محیای عروس ملک و دولت آمد مبین اسر ار شریعت و ملت گشت فاضل و بارع و
~~نقی الحبیب
# ~~و متشر ع بود و بر وجه بصیرت و شهامت معانقت آن امر نمود و در بسط و
~~گشاد
# ~~و ستد و داد و گرفت و نهاد امور مملکت نظیر و همال نداشت ، خلیفه
~~الحقتفی
# ~~لامرالله بیمن اصابت رای و تدبیر مملکت آرای او با سلطان وقت محمدبن
~~محمود
# ~~ابن محمدبن ملکشاه السلجوقی و زین الدبن علی کوچک بر در بغداد مصاف داد
# ~~و دست اوغالب آمد و سلطان بروجهی شنیع شکسته شده با همدان آمد ، ووزیر
# ~~عون الدین راست در تهنیت آن فتح :
# إن کان بین صروف الدهر من رحم
### | موصو لة او ذمام غیر منقضب PageV01P033
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0139.png)

# فبین آیا تک اللاتی نصرت بها
### | 5-3 %~% -
### | مین ایام بدر اقرب النسب
# وبعد از آن طریق تردد سلاطین ببغداد ومشتا و قشلاق ایشان در دیارعرب
# ~~مسدود گشت و خلفا را تمکینی تمام خاصل شد ووزیر عون الدین وزارت
~~المستنجد
# ~~بالله را نیز بر شیوهآ بصیرت مباشرت نمود .
# الوزیر موید الدین بن القصاب
# وزیر خلیفه الناصرلدین الله بود وزیری متهور مدبر ، قوی نفس ، متلون-
# ~~حال در مبدأ سلطنت سلطان تکش خوارزمشاه با خلعت دار الخلافه بهمدان
~~رسید
# ~~و در راه از اکراد وگیل وشول و خلچ و اوباش تر کمان جمعی انبوه مصاحب
# ~~گردانید و بسلطان پیغام ms029 فرستاد که ادب و تواضع با دار الخلافة و حرمت
~~وحشت
# ~~رسول که وزیر است و خلعت امیرالمؤمنین اقتضای آن کند که سلطان اقامت
~~رسم
# ~~استقبال را بخویشتن تجشم فرماید ، سلطانرا بر خاطر گذشت که مگر سر عذری
# ~~دارد لشکر جرار فرستاد تا ایشان را بأقبح صورت و اشنع وجه مطرود و
~~مردود
# ~~گردانیدند و شعلة وحشت میان دار الخلافه و سلطان بالا گرفت و سه دیکر
~~سال
# ~~همین وزیر با عساکر عرمرم وطبقات لشکرها و حشم کرة ثانیة بر عزم محاربه
~~با
# ~~سلطان بعراق آمد و منهزم باز گشته وفات یافت ، سر او را در تابوت از
~~جثه جدا
# ~~کرده بخدمت سلطان آوردند و بخوارزم فرستاد .

PageV01P034

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0140.png)

### | الوزیر
# ذکر وزرای بادشاهان وسلاطین انارالله
# برهانهم وتقل بالحسنات میزانهم
# از وزرای دولت آل سامان ابتدا کرده شد ، چه اول طایفهٔ‌ از ملوک اسلام
# ~~که در میالک ایران دم استقلال زدند ایشان بودند و آل طاهر که پیش از آن
~~خراسان
# ~~و عراق و بیشتری از بلاد عجم تصرف فرمودند نائبان در گاه خلافت و
~~گماشتگان
# ~~حضرت امامت بودند و یعقوب لیث و برادرش عمرو را که بر خلیفهآ وقت خروج
# ~~کردند پبشه و شیوه عیاری و صعلوکی بوده است واز دار الخلافه لقب و نعوت
# ~~پادشاهی نداشته ومدت دولتشان نیز بسی سال نرسید ، بدان سبب از وزرای
~~سامانی .
# ~~آغاز کرده آمد .
# الوزیر ابوالفضل البلعمی
# روی رزمهآ وزرای عجم و طراح حلة قهارمهآ امم بوده است و اول پادشاهان
# ~~سامانی اسماعیل بن احمد وزارت بر وی تقریر کرد و در بسط بساط معدلت
~~ورفع
# ~~لوای نصفت و تدبیر امور مملکت و ترتیب مصالح دولت ید بیضا نمود و
~~بواسطهٔ‌
# ~~قصد(2) خمارتکین صاحب جیش که رباط خمارتکین براه عراق او بناکرده است ،
# ~~ملک نوح سامانی با هلاک و قتل او مثال داد .
# الوزیر ابوجعقر العتبی
# وزیر امیر حمید عبدالملک بن نوح بود و امیر سدید منصور بن نوح بود
~~PageV01P035
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0141.png)

# ~~و ms030 بحلیه فضل و ادب وعلو اصل و نسب وخبرت بامور وزارت و وقوف برغوامض
# ~~اسرار مملکت متحلی آمد و از سمات رذایل ومعایب متخلی، و خزانهآ
~~پادشاهخود
# ~~را باموال وافر ممتلی گردانید چنانچه پیش از او و بعد از او از وزرای
~~آل سامان
# ~~در جمع اموال و اثارت وجوه و ادخار خزائن عدیل او نبودند و بقصد امیر
~~مظفر
# ~~محتاج چغانی که امیر سیاه و مقدم اعیان در گاه بود مستأصل گشت .
# الوزیر ابوالحسین العتبی
# تقلد وزارت امیر نوح بن منصور نمود ودر عنفوان شباب و ریعان عمر بر
# ~~وجهی تکفل آن خطب کرد که روز گارش تاریخ مفاخر وزرای نامدار وروزنامةآ
# ~~مآثر قهارمةآ کفایت شعار آمد ، صاحب فضیلتی السیف والقلم و دانای مصالح
~~امور
# ~~دیوان وحشم بود و اول تدبیری که در حل و عقد و قبض و بط امور کرد ، عزل
# ~~امیر ناصرالدوله ابوالحن بن ابراهیم بن سیمجور بود که ابا عن جد
~~سپهداری و
# ~~امارت خراسان میراث داشت و بسبب تمادی ایام حکومت شیوهآ تمردی میورزید
# ~~و از خلال احوالش روایح تکاسل و تهاونی در مسارعت انقیاد احکام ومطاوعت
# ~~فرمان در گاه سامانی بمشام وزیر میرسید و حسام الدوله ابوالعباس تاش را
~~که
# ~~حاجب بزر ک حضرت بود قائم مقام او بخراسان فرستاد و عمیدالدوله فائق
~~خادم
# ~~را که اتابکی حضرت داشت در مو کب او روانه کرد و مقارن وصول او
~~بنیشابور
# ~~فخرالدوله بن بویه وشمس المعالی قابوس بن وشمگیر از محاربهآ که با
~~مؤیدالدوله
# ~~ابن بویه کرده بودند گریخته برسیدند و از تاش استجارت و استعانت نمودند
~~و از
# ~~حضرت بخارا ، امیر رضی نوح باعانت واغاثت و رد ایشان بخانه و مملکت
~~مثال
# ~~رسید ، تاش و فائق با فخرالدوله و شمس المعالی بدر گر گان رفتند و در
~~مصافی
# ~~که با مؤید الدوله دادند منهزم ومنکسر شده به نیشابور رسیدند در اثنای
~~این
# ~~احوال فائق با ابوالحسن سیمجور در قصد وزیر متفق و متحد ms031 گشتند فوجی
~~غلامان PageV01P036
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0142.png)

# ~~در گاه را بر قتل او [وا] داشتند و بر شارع بشمشیر و زوبین و تیرش مجزی
# ~~گردانیدند .
# الوزیر ابوالحسن المزنآی
# و او مستوفی دیوان سامانیان بود بعد از مقتل ابوالحسین عتبی وزارت را
# ~~تکفل نمود و استیهال تحمل اعبای آن نداشت و از عهدهآ آن شغل تفصی
~~نتوانست
# ~~نمود وزارت بعبدالله بن عزیز دادند .
# الوزیر عبدالله بن عزیز
# از متهوران وزرا و گردنکشان کبرا بود و با آل عتبه در غایت معادات
# ~~و مشاحنه بود و تدابیر ایشان را منکر وصنایع ایشان را قاصد ، در عنفوان
~~وزارت
# ~~تاش را که صنیع و مربای وزیر عتبی بود معزول کرد و امارت لشکر و ولایت
# ~~خراسان باز با ابوالحسن سیمجور داد و تاش گریخته بگرگان رفت و ابوالحسن
# ~~بعد از دوسال که این نوبت دیگر در امارت و سپهداری بسر برد در نیشابور
~~بمفاجات
# ~~بمرد پسرش عمادالدوله ابو علی سیمجور قائم مقام پدر شد و در تدبیر
~~اعمال
# ~~و تهذیب اشغال و تربیت لشکر و رجال با قصی الغایة برسید و کار و بارش
~~روز -
# ~~بروز مزید استعلاء و رونق استیلا می پذیرفت تا او را از حضرت بخارا لقب
~~امیر-
# ~~الامراء المؤید من السماء نوشتند و بطر وغدر اورا محرض آمد بر عصیان با
~~ولی-
# ~~نعمت و پادشاه خود امیر رضی سامانی و باتفاق فائق غادر(1) فاجر
~~ببقراخان ملک-
# ~~تر کستان مکاتبت و مراسلت کردند و او را بر انتزاع ملک از خاندان
~~سامانیان
# ~~آغالیدند تا بتحریض(2) و استدعای ایشان ببخارا آمد و امیر رضی سامانی
~~مختفی
# ~~و متواری در زی نکره بآمویه رفت و بقراخان را مرضی بر مزاج طاری شد و
# (1) در اصل : * قادر » .
# (2)در اضل : 2 بتحرید 4 .

PageV01P037

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0143.png)

# ~~بتر کستان مراجعت نمود و امیر رضی سامانی باز بمقر عز معاودت کرد و در
~~تدبیر
# ~~چگونگی انتقام از ابوعلی و فائق با اعیان واعوان خود مشاورت نمود
~~رأیشان
# ~~بر آن قرار گرفت که بأمیر ms032 سبکتکین که حاکم وامیر غزنین و سند و هند
~~بوداستجارت
# ~~نمایند و باستدعای او ابو نصر فارسی را که نائب وو کیل در بود بغزنین
~~فرستادند
# ~~امیر سبکتکین اجابت نموده باسلاله شایسته و خلف صدق خود محمود ولشکری
# ~~جرار و پیلان بسیار بهرات آمد ورضی از بخارا آنجا رسید باتفاق با
~~ابوعلی وفائق
# ~~مصاف دادند وشآمت کفران نعمت در روز گار آن دو غدار رسید و منهزم و
~~گریخته
# ~~بگر گان رفتند و امیر رضی سامانی بحسن مجازات بسعی مشکور امیر سبکتکین
# ~~و پسرش قیام فرمود و بلخ و بامیان و غور و غرشستان بامیر سبکتکین داد
~~وسایر
# ~~ولایات خراسان وامارت وسپهداری برپسرش محمود مقرر فرمود و ابوعلی و
~~فائق باز
# ~~از گر گان بخراسان آمدند و در محاربة که دیگر نوبت با امیر سبکتکین و
~~محمود کردند
# ~~شکسته ومغلوب در اقطار دیار و آفاق امصار متفرق شدند وابوعلی پناه
~~باحضرت
# ~~امیررضی سامانی برد و باستغفار واعتذارش آمد اورا دو سه ماهی در
~~بخارامحبوس
# ~~داشتند و بعد از آن امیر سبکتکین پسر و برادر محمود و بقراجق فرستاد تا
~~ابوعلی
# ~~زا مقید در محفهآ پیش او بردند و عبدالله بن عزیز را از مسند وزارت
~~ازعاج کرده
# ~~ابو نصر بن ابوزید را بجای او بنشاندند.
# لوزیر ابونصربن ابوزید
# اومدتها صاحب دیوان انشاء ورسالت بوده است در حضرت سامانیان ، و با
# ~~فنون خصال حمیده و آداب مرضیه مترشح منصب وزارت ودر فضل و هنر ودرسخا
# ~~و عطا بی همال و قرین ، و با آنکه در ذنابهآ ملک آل سامان که شب بسحر
~~رسیده
# ~~بود ودولت بذنابه انجامیده وزیر گشت، در تقویم امور ملک و تدبیر مصالح
~~ولایت
# ~~و رعیت بأقصی الغایه اجتهاد نمود و بر سرمشش ماه وزارت غلامان در گاه
~~او را PageV01P038
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0144.png)

# ~~باستهلاک رسانیدند .
# الوزیرابوالمظفر محمدبن ابراهیم البرعوشی
# سباق غایات خصال وزارت و غواص اعماق خلال صدارت بود، بر رضا
# ~~و استصواب امیر سبکتکین مالک زمام منصب تدبیر ms033 امور ومصالح جمهور گشت
# ~~وتا وفات امیررضی سامانی در چار بالش وزارت متمکن ماند و چون امیر
~~ابوالحارث
# ~~منصوربن رضی بملک بنشست بواسطهآ استعلا و تغلب فائق از وزارت
~~استعفاخواست
# ~~و بجوز گانان یکچندی مقیم شدبعد از آن سی سال در نیشابور بمطالعهآ کتب
~~و تصنیف
# ~~رسائل وافادت فضائل ونشر فواضل بسر برد واز مباشرت اشغال مجتنب و
~~ازتورط
# ~~در ورطات اعمال محترز .
# ان الوزیر هو الذی %~% بصحی وریرا بوم عز له
# ان زال سلطان الوزا %~% رة کان فی سلطان فضله
# و بعد از آن شعلهآ دولت آل سامان در بخارا و ماورا، النهر بتندباد
~~قهرایلک
# ~~خان منطفی شد و چمن مملکتشان در خراسان و ایران باعاصیر شوکت وسطوت
# ~~سلطان یمین الدوله محمودبن سبکتکین « رمادا تذروه الر یاح » گشت چنانچه
# ~~بطون کتب تواریخ خصوصا متون اوراق یمینی عتبی مشروحا مبسوطا بر آن
# ~~مشعر است .
# الوزیر ابوالعباس الفضل بن احمد الاسقراینی
# او از اعیان کتاب و نواب باب عمیدالدوله فائق بود و چون أبوعلی و فائق
# ~~منهزم در اقطار بلاد آواره شدند او ملازمت خدمت امیر سبکتکین اختیار
~~کرد
# ~~و سبکتکین رقم اعتماد برصفحة حال او کشید وبعد از وفات امیر سبکتکین
~~سریر
# ~~واورنگ سلطانی و و ساده و متکای جهانبانی و مسند و چهار با لش
~~نافذفرمانی PageV01P039
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0145.png)

# ~~بحکم سوابق تقدیر یزدانی و وضع اشکال آسمانی بزیب رواء میمون وفرطلعت
# ~~همایون سلطان غازی یمین الدوله و امین السله ابوالقاسم محسود تغمده
~~الله بغفر انه
# ~~آرایش یافت او را معانق شغل وزارت گردانیده وده سال آن منصب را تصدی
~~نمود
# ~~و هر چند از زیور فضل و ادب وتبحر درلغت عرب عاطل بود ، فاما در
~~ضبطامور
# ~~و اقامت مراسم رونق دیوان دستی تمام داشت و او را پسری آمد حجاج نام
~~فاضل
# ~~و ادیب و دیوان اشعار عربی او بر کمال و متانت فضلش دال است و دختری
~~داشت
# ~~محدثه چنانچه کبار محدثان اسناد أحادیث بسیار بدو کردهاند و سبب ms034 عزل
~~این وزیر
# ~~آن بود که غلامی خوب طلعت ، موزون حرکت ، خورشید لقا و خوب سیما در
# ~~ترکستان جهت او خریده بودند و تا سلطان محمود که با استخدام پریچهرگان
# ~~شعفی تمام داشت خبردار نگردد پوشیده و مخفی درزی و لباس اناث بغزنین
~~آوردند
# ~~اضداد و خصوم وزیر این قضیه عرضه داشتند و سلطان ببهانهآ ضیافت بخانهآ
~~وزیر
# ~~آمد و چنانچه معهود و قاعدهآ وزرا باشد اقامت شرایط نثار و تقدمه و عرض
~~تحف
# ~~واجب دانست و در میان غلامانی که پیش کش کرد سلطان آن غلام را ندید
# ~~تساکری نموده عربده و بد مستی آغاز نهاد و آن سخط و غضب مقتضی آمد بر
# ~~گرفتن وزیر و نهب و تاراج خانهاش و پس از آن در ورطهآ مصادره و معاقبه
~~افتاد
# ~~و اتفاقا سلطان بصوب هندوستان نهضتی کرد و در غیبت رایات سلطنت وزیر در
# ~~عقوبت مطالبه سپری شد .
# الوزیر الفاضل شمس الکفاة ابوالقاسم
# احمدین الحسن المیمندی
# بیشتر مورخان باد پیما و مذکران یاوه درای در بطون تواریخ و برفروع
# ~~منابر حسن میمندی نویسند و گویند واین خطاست(1) چه پدرش حسن میمندی
~~درعهد
# ~~امیر سبکتکین عامل و نایب بست بود و بواسطهآ وقیعهآ گران که بروی کردند
~~و بسبب PageV01P040
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0146.png)

# ~~خیانتی ظاهر که در اموال واعمال بدو نمودند امیر سبکتکین فرمود تا او
~~را بر
# ~~درخت صلب کردند و پسرش خواجه احمدبن الحسن رضیع سلطان محمود ودر
# ~~مکتب تعلم و استفادت با او هم درس، و بسجاحت شیم ورجاحت کرم وفصاحت قلم
# ~~و علو همم و احتقار دینار و درم بر وزرا و کبرای عالم فائق آمد ودر
~~حلیت مکارم
# ~~و فضائل ومعالی بر معاشر اکارم و افاضل و اعالی مجلی و سابق ، خورشید
~~جهان
# ~~افروز را درازاء شعاع رأی عالم آرایش بمثابهآ ذرهآ ثائره میدیدند
~~ودنیارا بحذافیرها
# ~~در جنب همت آسمان رفعتش نقطهآ موهوم از نقطهٔ‌ دایره تصور میکردند ،
~~سدهآ
# ~~رفیعش میقات اهل فضل و مجمع ارباب ms035 ادب وعلم ، شعرای مفلق و ادبای متقن
# ~~بضاعت هنر خود نظما و نثرأ بروز بازار دولتش می آوردند و بأغلای اثمان
# ~~میفروختند ، مشرب انصاف بحسن سیرتش صفا پذیرفت و نهال عدل بیمن بصیرتش
# ~~نما گرفت، درتباشیر صبح سلطنت سلطان محمود او صاحب دیوان انشاء و رسالت
# ~~بود الجذبات عنایت سلطانی لحظة فلحظة او را از درجهآ بدرجهآ ارتقا می
~~داد تا
# ~~مستوفی ممالک گشت وشغل عرض عسا کر ضمیمهآ آن شد و بعد از چند سال تصرف
# ~~و عمل وحکومت مجموع بلاد خراسان علاوهآ اشغالش آمد و اواز عهدهآ تمامت
~~آن
# ~~اعمال بر وجه بصیرت تفصی نمود و بوقت آنکه مشرب عنایت سلطان بر وزیر
# ~~ابوالعباس اسفراینی تغیر پذیرفت و او را محبوس داشته متوجه دیار هند
~~گشت
# ~~خواجه احمد حسن را بخراسان فرستاد تا جبایت اموال و خراج نمود و
~~آثارشهامت
# ~~باظهار رسانید و بوقت مراجعت رایات سلطانی اموال وافر وتحف متکاثر
~~بخدمت
# ~~سلطان آورد و رعایای خراسان بر اخلاص وهواداری او منطبق شدند و زفان را
# ~~بثنا و شکرش منطلق گردانیدند ، سلطان منصب وزارت بدو ارزانی فرمود
# ~~و عنان حل و عقد امور و زمام قبض و بسط مصالح جمهور در قبضه شایستگی او
# ~~نهاد، ووزیر ابوالعباس بسبب آنکه در عربیت پیاده و بیمایه بود ، امثله
~~ومناشیر PageV01P041
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0147.png)

# ~~دیوانی وتقدمات واحکام سلطانی را فرمود بپارسی نوشتن، وزیر احمد حسن
~~اشارت
# ~~راند تا برقرار قدیم وقاعدهآ سالف تقدمات وبروات عربی نویسند و توقیعات
~~فصاحت
# ~~کردار و رسالات بلاغت آثار ومکتوبات براعت شعار آن خواجهآ نامدار و
~~دستور
# ~~بلند مقدار در اقطار امصار و بلاد و دیار چون لطائف امثال و اشعار طیار
~~و سیار
# ~~شد و خواجه احمد حسن را بعد از نوزده ساله تمکن در صدر وزارت دشمنان
~~قوی
# ~~خاستند و آغاریدند(1) عثرات او را راست ودروغ بسلطان عرضه داشتن
# ~~و اصحاب وقیعت ومتظلمانرا بر رفع او آغالیدن و خوارزمشاه آلتون تاش که
# ~~سرورغلامان وبزرک حجاب ومقدم ms036 نواب باب سلطان بود و علی حاجب خویشاوند
# ~~قولی تمام داشت واکثر اعیان دولت واعوان حضرت از ندما وامرا و کتاب و
~~حجاب
# ~~و اصحاب و نواب در قصد خواجه متفق الهمه ومجتمع الکلمه کوشیدند تا مشرع
# ~~اعتنای سلطانی را در بارهٔ‌ او متکدر وتیره گردانیدند و خواجهآ بود ابو
~~علی
# ~~الحن بن محمد العباس از آل میکال وخانوادهآ احشام نیشابور ، در طفولیت
~~بخدمت
# ~~سلطان پیوسته ولیاقت و لطافتی بیحد داشت و صورتی محبوب وطلعتی مرغوب
# ~~و از خواص وبطانةآ حضرت شد وسلطان او را حسنک خواندی و بدین اسم تا
# ~~وزارت یافت ومعزول و مقتول شد مدعو ومشهور آمدهمالی وافربیندوخت وتصرف
# ~~و حکومت نیشابور را از خواجه احمد حسن فرو گشود وتقلد نمود واثارت وجوه
# ~~تمام خزانهآ سلطان را از آن ولایات تقبل کرد و نواب را قائم مقام خود
~~بخراسان
# ~~فرستاد ومقبول دولت وخالصهآ حضرت شد وپس عزم حج و زیارت بیت الله
~~الحرام
# ~~نمود و از حرمین براه مصر مراجعت کرد و حاکم و پادشاه مصر که از قرامطه
~~و
# ~~ملاحده بود او را خلعت داد و رسالت اخلاص آمیز بر زفان حسنک بسلطان
~~ابلاغ PageV01P042
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0148.png)

# ~~نمود ، سلطان بسمع قبول اصغاء نفرمود و ازراه حسن عقیدت و صفای نیت
~~ورسوخ
# ~~قدم که آن بادشاه دین دار را بر جادهآ سنت و جماعت بود حکم فرمود تا آن
~~خلعت
# ~~رادر چار باز ار غزنین بسوختند و خلیفهآ وقت القادر بالله از رفتن حسنک
~~بمصر و گرفتن
# ~~خلعت مصریان متنفر شده بود ، بدین صنیع که سلطان کرد باز برضا آمدفی
~~الجمله
# ~~صورت وسیرت وخلق وخلق حسنک در حضرت سلطنت رواج وقبولی تمام پذیرفت
# ~~و خواجه احمدحسن را معزول فرمود وبانواع مطالبات عنیف اورا تعرض
~~رسانیدند
# ~~و مال و مکنت و اسبابش درحوزهآ تغلب دیوانی و تعلک سلطانی گرفتند و
~~مقید
# ~~بقلعة کالنجار از قلاع هندوستان موقوف و محبوس داشتند .
### | الوربر
# حسنک ابو علی الحسن بن محمد(بن] العباس
# سلطان ms037 محمود بعد از عزل احمد حسن میمندی در تعیین و اجلاس وزیری
# ~~دیگری از رأی ار کان دولت آلتون تاش و خوارزمشاه و علی حماجب مقدم
~~غلامان
# ~~وخواجه ابونصر مشکان منشی و ابوالحسن عقیلی ندیم و ابوالقاسم کبیر عارض
# ~~و غیرهم استشارت نمود ، همگنان در طارم دیوان سرای سلطنت بنشستند و نام
# ~~وزارت شایانرا نوشته بسلطان فرستادند، ابوالقاسم عارض را فرمود که
~~اگروزارت
# ~~دهم شغل عرض مهمل ماند ، و ابوالحسن سیاریرا گفت که شایسته است اما من
~~بالا
# ~~و عمامة او را دوست نمیدارم ، وابوالحسن عقیلی را فرمود که یک لخت و
~~روستائی
# ~~طبع است، و خواجه احمد عبدالصمدر ابستود ولایق شمرد فاما گفت که او
~~کدخدای
# ~~آلتون تاش خوارزمشاه است و اگر بوزارت ملک مشغول گردد ولایت خوارزم
# ~~بی مدبر و ضابط مانده و آن تغر مضطرب شود، و حسنک را پسندیده داشته
~~فرمود
# ~~که بعلو نسب و کمال حسب و کفایت و ثروت از همه فائق است لکن حدائت سن
# ~~و عنفوان شبابمانع تفویض وزارت است بدو، ار کان دولت چون جوابهای سلطان
~~PageV01P043
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0149.png)

# ~~برین موجب شنودند ، دانستند که رأی سلطان (1) مقتضی تفویض وزارتست بدو
# ~~و باتفاق گفتندازوی شایانتر و مستعدتر وزارترا کسی نیست و سلطان
~~راموافق آمد
# ~~و سه دیگر روز خلعت وزارت پوشیده بعهمات دیوان و ممالک اشتغال نمود و
~~چون
# ~~در استیفاء و سیاقت و انشاء و کتابت دستی نداشت و بتجربهآ روز گار
~~مهذبنشده
# ~~بود در آن شغل بزر گ خبط عشوائی میکرد و مشتی در تاریکی میزد چنانچه
# ~~سلطان را همانسال از تفویض آن منصب بدو پشیمانی خاست و وزارت دادن او
# ~~را یکی شمردند از خطاهای بزرگ که آن پادشاه را در خاتمت عمر روی نمود
# ~~و چون سلطان محمود دعوت حق را اجابت کرد و بر وفق وصیت او کهتر پسرش
# ~~را محمد از جوز گانان طلبیدند و بسلطنت بنشاندنه وزیر حسنک برقرار در
~~صدر
# ~~وزارت بود ودر هواداری سلطان ms038 محمد جانب سلطان مسعود را که درین وقت
# ~~بعراق بود از دست بداد و برهر نوع حرکات که قولا و فعلا که موجب تغییر
~~رای
# ~~و سخط خاطر آن پادشاه شد اقدام نمود و بر ملا روزی بر زبان راند که
~~هرگاه
# ~~که مسعود پادشاه شود حسنک را بردار باید کرد تا لاجرم چون مسعود ملک را
~~از
# ~~برادر خود انتزاع تموده و بر سریر سلطنت مستوی شد ، حسنک را ببهانهآ
~~آنکه
# ~~خلعت مصریان پوشید و قرمطی و باطنی است در نیشابور صلب فرمود و مسرعان
# ~~و معتمدان بهندوستان فرستاد و خواجه احمد حسن را که موقوف و مقید بود
~~از
# ~~قلعهآ کالنجار بخدمت بساط سلطنت آوردند و بوزارتش مشرف فرمود .
# فرده الله الی   حا له %~% رده الله %~% إلی حالها
# و م نکن اول عاریة %~% قررها الله علی %~% آلها
# ~~و دو سال و نیم در وزارت دوم بماند .

PageV01P044

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0150.png)

# ~~لوزیر الفاضل احمدین عبدالصمد الشیرازی الکاتب
# سلطان مسعود بعداز وفات احمد حسن خواجه احمد عبد الصمد را که با قعهآ
# ~~طوایف وزرا و قرم مقدم معاشر کبرای عهد خویش بود و در خوارزم وزیر
~~آلقون
# ~~تاش خوارزمشاه ، استدعا و استحضار فرمود و متقلد شغل وزارت ملک
~~گردانید،
# ~~و آن خواجهآ بزرک بر وجهی تهذیب اشغال دولت و تدبیر امور مملکت فرمود
~~که
# ~~دستور وزرای جهان و قانون مدبران زمان شد و چنانچه در فصاحت قلم بینظیر
~~و
# ~~همال بود درمضاء تیغ وسنان مشارالیه روز گار آمد هشت سال وزیر سلطان
~~مسعود
# ~~بود و دوسال از آن پسرش سلطان مودود ، و چون بقصد امرای حضرت در قید
# ~~وحبس افتاد دشمنانش سم را در شربتی تعبیه کرده بدو دادند و از آن وفات
~~یافت.
# الوزیر طاهر المستوفی
# سلطان مودود طاهر را که مالک زمام دیوان استیفای سلطان محمود بود
# ~~وزارت داد و بواسطةآضعف رأی وسوء تدبیر و عجز نفس بعد ازدوماه اشتغال
~~بدان
# ~~استعفا نصود.
# الوزبر عبدالرزاق بن احمد ین الحسن المیمندی ms039
# سلطان مودود خواجه عبدالرزاق را بشغل و زارت موسوم فرمود و آن خواجة
# ~~عالی نژاد والاتبار در افاضت سجال نیکوکاری و تدبیر امور مملکت داری بر
# ~~مقتضای مصراع :
# « الفی اباه بذاک الکسب بکتسب» بأقصی الغایه برسید ،
# ~~جمال اصلش بکمال عقل آراسته آمد ، و نباهت قدرش بوجاهت ذکر پیراسته ،
# ~~هفت سال وزارت سلطان مودود و چهار(1) سال وزارت سلطان عبدالرشید بن
~~محمود PageV01P045
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0151.png)

# ~~را اعتناق نمود و چون سلطان فرخ زادبن مسعود وارث ملک اسلاف گشت وزارت
# ~~بخواجه حسین مهران داد .
# الوزیر الحسین بن مهران(1
# او در عهد سلطان محمود نائب و کد خدای پسرش محمد بود و در نوبت
# ~~سلطنت محمد بر جادهٔ‌ حزم و احتیاط مستمرگشت و رضاجوئی و رعایت جانب
# ~~سلطان مسعود را التزام نمود تا لاجرم بوقت آنکه مسعود سلطان شد او را
~~بعزید
# ~~تربیت مشرف داشته مشرف خزانه گردانید و درعهد سلطان فرخزادبن مسعود دو
# ~~سال بشیوهآ کفایت و درایت و غنا و دها وزارت کرد و در حبس و عزل سپری
~~شد .
# الوزیر ابو بکربن ابی صالح
# سلطان فرخ زادبن مسعود آن خواجه را که در بلاد هند مدت سی سال حاکم
# ~~و وزیر و متصرف بود ، و او را در آن دیار مقامات و آثاراست ، وبآداب
~~سواری
# ~~و تیراندازی و مبارزت آراستگی داشت وزیر گردانید ، و در اول عهد سلطان
# ~~ابراهیم بن مسعود در مسند وزارت بتیغ اتراک و غلامان کشته آمد .
# الوزیر ابو سهل الخجندی
# سلطان ابراهیم بن مسعود وزازت برین خواجه که منشی بار گاه پدر و برادر
# ~~وعمش بود و از فحول افاضل عصر و قرون(2) مصاقع دهر تقریر کرد و
~~بآخربروی
# ~~متغیر شده در قبض آورد و جهان بینش را آسیب سمل و تکحیل میل رسانیدند ،
# الوزیر عبد الحمیدین احمد بن عیل الصمل
# سلطان ابراهیم بن مسعود این وزیر زاده را بوزارت ملک خود مخصوص
# ~~ومشرف فرمود و بیست ودو سال وزارت سلطان ابراهیم وسی وهفت سال وزارت
~~PageV01P046
# ![image ms040 filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0152.png)

# ~~سلطان مسعودبن ابراهیم را معانقت نمود و در نشر معدلت و انصاف و قطع
~~مواد
# ~~جور و اعتساف و اعلای معالم امن و امان و احیای مراسم مبرت و احسان بر
~~پدر
# ~~نامدار بیفزود ، و بطول عمر و طیب عیش و امتداد مدت دولت وتمادی ایام
~~مکنت
# ~~از وزرای ماضی در گذشت ، و استاد ابوالفرج الرونی راست در مدح او :
# ترتیب فضل و قاعدهآ دین و رسم داد
### | عیدالحمید احمد عبد الصمد نهاد
# در اول عهد س طان بهرامشاه بن مسعود درجهآ شهادت یافت .

PageV01P047

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0153.png)

# وزرای سلاطین %~% ب سلخوف
# چون بر مقتضای«ان الارض لله یورثها من یشاء من عباده* مفاتیح ممالک ربع
# ~~مسکون در قبضهآ مقدرت سلاطین آل سلجوق که باتفاق عالمیان مقبول خالق و
~~مخلوق
# ~~بودند آمد و از جیحون عبره کرده بخراسان رسیدند ، سلطان اقالیم ایران
~~زمین
# ~~مسعودبن محمود لشکری بطرد و قمع ایشان بفرستاد و دست ایشان غالب گشت
# ~~و مسعودیان منهزم شدند عارض وکاتب لشکر خواجه حسن علی میکالی اسیرایشان
# ~~آمد ، نیابت بدو تقلید کردند و بعد از آن سالار ابوالقاسم بوز گانی. که
~~از سوری بن
# ~~المعتر(1) عامل خراسان بدیشان پناه برده بود مدبر امور ایشان شد و چون
~~سلطنت
# ~~ایران بر ایشان مقرر گشت ومهتر وسرورشان طغرل بیگ در عراق بسلطنت بنشست
# ~~عمیدالملک ابونصر را بتکمین و آئین تمام متحمل اعبای وزارت ممالک مشارق
# ~~و مغارب گردانید .
# الوزیر عمیدالملک ابو نصر الکندری
# بیشامن(2) وزارت دولت سلاطین و پادشاهان اسلامی چنان بازی اشهب ننشست
# ~~روی رزمهآ فحول وزرای بزر گ منش وطراز اصحاب داد و دهش آمد، عقلی وافر
# ~~و فضلی متکاتر و مهارتی در شیوهٔ‌ استیفا در اعلی مدارج کمال و در فن
~~صنعت
# ~~انشاء نظما وتثرا بفصاحت وبلاغت عدیم المثال وبفنون دها و صتوف غنا(3)
~~واتباع
# ~~وسوم انصاف و هدم قواعد اعتساف واحیای آثار سخا و مروت واشاعت اشعهآ
~~عطا
# ~~و فتوت از اعیان جهان ممتاز وبراعوان دولت سر افراز آمد ms041 ده سال وزارت
~~سلطان PageV01P048
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0154.png)

# ~~طغرل بیگ را بنیکوترین وجهی تصدی نمود و چون سلطنت بسلطان الب ارسلان
# ~~رسید او را در قبض آورد و مدتها مقید داشت و بر وجهی شنیع و قتلی فضیع
~~هلاک
# ~~گشت واعضا و جوارح اودر اطراف واکناف جهان متطایر شد و بعضی آوردهاند
# ~~که قاصد و ساعی در نفی او خواجه نظام الملک بود فاما در دمیة القصر که
~~دروقت
# ~~ایشان تألیف کردهاند چنین مسطور است که خواجه نظام الملک در بارهآ او
~~مساعی
# ~~مشکور تقدیم فرموده است و در خلاص و مناصش از قید اسار و حبس اضطرار
# ~~اجتهادها نمود، والعهدة علی الرواة فیما اختلفوا .
### | الرببر
# نظام الملک قوام الدین الاتابک ابو علی الحسن بن
# محمدن اسحق الطوسی رضی امیر المؤمنین
# صدر جریدهٔ‌ وزرای عالی شان وشه بیت قصیدهآ قهارمهآ و الامکان ، و قرم
# ~~طوایف مدبران ممالک روی زمین، و باقعة معاشراصحاب حکم و تمکین بود،
~~بتأیید
# ~~آسمانی مؤید و بتوفیق یزدانی موفق ومسدد ، وکلک معدلت بارش سی سال مجعد
# ~~اصداغ اقبال و جلال سلاطین جهان ورأی خورشید و ارش مورد خدود أمانی و
~~آمال
# ~~جهانیان شد ، وزارت سلطان الب ارسلان واتابکی ووزارت پسرش سلطان ملکشاه
# ~~را اعتناق فرمود بر اصحاب حکم و فرمان بهمهآ ادوات بزر گی بر گذشت و
~~گردن
# ~~جباران روز گار را بکمند قهر فرو شکست و در غلواء دولتی چنان وافر
~~واثنای
# ~~عظمتی چنان متکاثآر دائما بحال ضعفای رعیت و بیچار گان هر ولایت رسیدی
~~و بازهاد
# ~~و ابدال و مشایخ نیز نفسی داشتی و اوقات و ساعات را مستغرق طاعات
~~وعبادات
# ~~گردانیدی و اموال جهان را بر ارباب علم و اهل فضل موفر میداشت ، و
~~بانشاء PageV01P049
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0155.png)

# ~~بقاع خیر و احداث ابواب البر در اقطار بلاد وممالک عرب وعجم اشارت راند
~~،
# ~~و بر آن اوقاف و مسبلات بسیار کرد و از آنجمله نظامیهآ بغداد است که
~~سرحشمة
# ~~بقاع خیر بلاد است و بعنایت حضرت کبریا ms042 و افاضت روشنان(1) گنبد
~~بالااحکام
# ~~و اشاراتش در آفاق گیتی طراوت نفاذ قضا و قدر گرفت .
# # هم عهد با وسادهآ اوتخت سلطنت %~% هم عقد با عمامةآ او تاج خسروی
# و فرزندان و دامادان و غلامان را بایالت و حکومت و امارت در ممالک
# ~~منتشر گردانید و تغور اسلام را بدیشان معمور و محکم فرمود و همچنانکه
~~بتدبیر
# ~~امور دیوان و ولایت اشتغال مینمود بترتیب سپاه وتعبیهآ لشکرها قیام
~~میفرمود ودر
# ~~حروب و مصافها خویشتن و پسران و غلامان بر مقدمه و منغلای(2) تمامت
~~عساکر
# ~~رفتی و مباشرت اهوال قتال و اقتحام ورطهآخطب حرب کردی ، و در جمیع
~~مواقف
# ~~و مقامات غالب ومظفر آمدی ، بر رأی وضی و تدبیر رضی دولت سلجوقی را
# ~~ابهتی تسام داد و مملکت ایشان را ترتیبی بکمال نهاد ، و بمبارکی دم و
~~قدم و میامن
# ~~کلک و قلم او رونق پادشاهی الب ارسلان وملکشاه متضاعف شد و ذکر جمیل
# ~~وصیت باقی این پا دشاهان نامدار بسبب سعی جمیل این دستوررفیع مقدار
~~برصفحات
# ~~لیل و نهار در آفاق اقطار یادگار ماند، ومبرات و خیرات نظامی(4) بر روی
# ~~روز گار سجیس اللیالی والاعصار باقی وپایدار، و بآخر عهد سلطان ملکشاه
~~تاج-
# ~~الملک ابوالغنائم از وزیر زاد گان شیراز ومجدالملک ابوالفضل از
~~براوستان قم
# ~~که مشرف ملک بود در قصد او اتفاق کردند و بتربیت و تقویت تر کان خاتون
~~مادر PageV01P050
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0156.png)

# ~~فرزندان سلطان نکایت ایشان مؤثر امد و از سلطان پیغامی ممض(1) بخواجه
~~رسید
# ~~مشتمل بر آنکه ممالک مرا بفرزندان دادی ، و در ولایات دامادان نشاندی ،
~~و در
# ~~اطراف ملک غلامان گماشتی ، ودر اکناف بلاد خویشان پرا کندی ، و بهر
~~ناحیت
# ~~از ایران و توران نواب فرمتادی ، مگر در ملک شریک و انباز منی »
~~بفرمایم تا
# ~~دویت از پیشت بردارند و مردم را از استطالت تو برهانند خواجه بجواب گفت
~~:
# ~~سلطان امروز میداند که من و فرزندان با او در ملک مشار کیم ؛ سی سال شد
~~تا
# ~~این ms043 قاعده مطرد است ، اما دویت را که فرموده است اگر از پیش من بردارند
~~تاج-
# ~~او نیز بردارند ، که کارداران قضا و قدردردیوان ازل آن تاج و این دویت
~~را بهم
# ~~نهادهاند و انفکاک متصور نباشد ، این سخن گوئیا خود فالی بود که چون
~~باغراء
# ~~دشمنان ملاعین فدائیان ملاحده آن خواجه را شهید گردانیدند سلطان ملکشاه
~~بعد
# ~~از یکماه جهانرا وداع کرد وعقیب قتل خواجه وفات سلطان مستهان آمد
~~چنانچه
# ~~گویند : «کردی؛ دیدی؛! » و نوائر شر و فتنه سر بر آورد و اراقم 2) بلا
~~وفساد
# ~~در بلاد و عباد بقتل وزیر و وفات سلطان در جنبش آمد و تاج الملک
~~ابوالغنائم را
# ~~غلامان نظامی در لشکر گاه بکارد پاره پاره و مجدالملک ابوالفضل قمی را
~~بعد از
# ~~سه سال بقصد و سعی مؤید الملک بن نظام الملک غوغای لشکر در عهد سلطنت
# ~~سلطان بر کیارق بتیغ مجزا گردانیدند .

PageV01P051

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0157.png)

# عز الملک بن نظام الملک
# مردی شریب وخمیر و فاسق و عیاش ومتهتک؛ و در شهوات نفسانی وتمتع
# ~~از لذات جسمانی منهمک، و از تدبیر امور ملک غافل ومتهاون بود و سلطان
# ~~بر کیارق چون عدم استعدادش معلوم کرد این منصب از وی فرو گشوده ببرادرش
# ~~مؤید الملک داد .
### | بر
# مؤیدالملک ابوبکر بننظام الملک
# واسطهآ عقد فرزندان نظام الملک بود وعالی همم وصاحب کرم ، جامع میان
# ~~فضیلت سیف و آداب قلم ، بردای نیکو نامی و شهامت مرتدی؛ و بلباس
~~کاردانی
# ~~و کفایت مکتسی، و بقوت بطش و ابیت نفس منعوت و موصوف، و چون سلطان بر
~~کیارق
# ~~بمحاربت عم خود ارسلان ارغو وتوش(1) که بطمع ملک خروج کرده بودند لشکر
# ~~کشید این وزیرمرتب شپاه وبرمقدمهآ لشکر بود و بیمن تدبیر وصرامت او بر
~~کیارق
# ~~گرفته(2) آمد و دشمنانش گرفتار ، بعد از آن با فساد و کید مجدالملک رقم
~~عزل بر
# ~~صفحهآ شغل او کشیدند و برادرش ضیاء الملک را قائم مقام او ساختند .

PageV01P052

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0158.png)

# ضیاء الملک احمدین نظام الملک
# مردی ms044 سلیم قلب ، نیکونفس ، صادق لهجت ، پسندیده سیرت ، در حل وعقد
# ~~امور و و سیاست جمهور استقلال وقوت نفس و قدرتی بکمال نداشت،
~~ومؤیدالعلک
# ~~از محبس گریخته پیش امیر انار(1) رفت و او را در پادشاهی و جهان گیری
~~ترغیب
# ~~کرد و انار در آن سودا در گذشت بعد از آن بگنجه آمد بخدمت سریر سلطان
# ~~محمدین ملکشاه واورا بر سلطنت واستخلاص ملک از بر کیارق تحریض کرد و
~~خروج
# ~~نمودند و بعد از کرور مصافات و حروب غلبه سلطان محمد را شد و مالک
~~ممالک
# ~~گست ومهآ یدالملک باز وزارت را استیناف نمود ومادر سلطان بر کیارق را
~~بقصداو
# ~~خنق و خبه کردند و مجدالملکقمی را بسعی او بر تیغ قهر گذرانیدند و
~~مؤیدالملک
# ~~راست در حق مجدالملک (2)0000.
# و پس ازاو چون بر کیارق دیگر باره لشکر کشیده بجنگ برادرش سلطان
# ~~محمد آمد واین نوبت دست او را بود، مؤیدالملک درمصاف گرفتار گشت و
~~بلطایف
# ~~حیل در خلاص خود کوشیده اموال بسیأر را تقبل و التزام نمود که بخزانه
~~رساند
# ~~تا وزارت بدو تفویض نمایند و در تهیه و ساختگی آن وجه بود که فراشی مست
# ~~بر بیرون و ثاق سلطان با صحاب ویاران خود میدوید: بی حمیت قومی که
~~سلجوقیانند PageV01P053
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0159.png)

# ~~مردی یک نوبت بقصد این سلطان برخاست و بندهآ او را انار در ملک تطمیع
~~کرد،
# ~~و بعد از آن برادرش را بر مخالفت او انگیخت و او را دو سال در جهان
~~یاوگی
# ~~گردانید ، اکنون باز وزارت بدو میدهد ، سلطان را از استماع این سخن آتش
# ~~غیرت بر وجهی مشتعل شد که بخویشتن ازخر گاه بیرون آمده وزیر مؤید الملک
# ~~را احضار کرد و بدست خویش گردنش زد و با فراش گفت حمیت سلجوقیان دیدی؟؛
# ~~آن فراش از رعب گریخته دیگر باره در نظر سلطان نیارست آمد .
# سحلا %~%
# در زمان سلطان محمد که هنوز بسلطنت موسوم نبوده بود(1) در گنجه نائب
# ~~وکاتب و مدبر اموراواین ms045 خواجه بود ودر سلطنتش وزیر گشت ، کیاستی و
~~فطانتی
# ~~تمام داشت وخلق وتواضعی بافراط ، وبا أطوار خلق معاش برشیوهآ طلاقت و
~~آزرم
# ~~کردی، و از تهور و تقلب دور بودی، و در حضرت سلطنت با تمکین و مقداربود
~~،
# ~~و نقد عنایت سلطان در بارهآ او تمام عیار ، بعد از آن قاضی اصفهان
~~صدرالدین
# ~~خجندی وابوسعد هندو و شمس الملک عثمان بن نظام الملک بقصد او آستین جد
# ~~و سعی باز نوشتند و تقبیح صورت او را بجان کوشیدند(2) وفرا سلطان
~~نمودند که
# ~~وزیر با ملاحدة مخاذیل اتفاق ومطابقه کردهاست وقصد جان سلطانرا
~~متشمرشده،
# ~~و در این باب روایات مختلف است ، بعضی نوشتهاند که این سخن بسمت صدق
~~موسوم
# ~~بود و قتل و صلب او بر مقتضای شرع آمد و طایفهآ آوردهاند که از آن تهمت
# ~~بریء الساحه بود ، فی الجمله در بازار اصفهان مصلوب شد .
# قد فیل ذلک ان حقا و إن کذیا
### | فما اعتذارک من شی %~% اذا قبلا PageV01P054
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0160.png)

### | ربب
# خطیر الملک ابو منصور المیبدی الیزدی
# ~~از اراذل وزرا وادوان صدور واسقاط جمهور بوده است و بمجرد حسن طالع
# ~~چهل و پنج سلک در دواوین سلاطین بزرگ باسم وزارت یا استیفا یا اشراف یا
# ~~انشاء موسوم ودائما بعیش وطرب مشغول واز زیور تمامت کمالات نفسانی
~~وفضائل
# ~~انسانی عاطل و از تدبیر ملک و ترتیب امور دولت متغافل و ذاهل ، و در حق
~~او
# ~~گفته اند :
# سهه سم:
# ~~مضی زمن کنت الدنی لاهله
### | - م
### | و فزت بنعمی نش عنک غدیرها
# ~~.0..   5 - ه-5-
# ~~تعم و قداستوزرت ابضا فما الذی
### | و.-1
### | یرجی من الد نیا و انت وریرها
# ~~-5..م.
# ~~و هل خطر بابن اللئام لدوله
### | و انت علی رغم المعالی خطیرها
# ~~روزی که بغداددر کو کبهآ عظیم بااعیان جهان و صدور دیوان همعنان میراند
# ~~سؤالی کرد که غلام بارگی رسمی نواست یا کهن : - وزیر ابوالعلاء حسول که
~~بقیهآ
# ~~صنادید افاضل عالم بود فرمود که رسمی قدیم است و قوم لوط پیغمبر
~~میکردهاند ms046 PageV01P055
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0161.png)

# ~~خطیر گفت که: لوط پیش از پیغمبر مابوده است یا بعد از[او] ؟ - خواجه
~~ابوالعلای
# ~~حسول فرمود که : الله الله ، ایدالله الوزیر ، پیش از پیغمبر ما بوده
~~است که پیغامبر
# ~~ما خاتم النبیین است ، خطیر پرسید : حقتعالی در بارهآ لوطیان چه فرموده
~~است :
# ~~ابوالعلاء این آیت برخواند : أفتأ تون الرجال شهوة من دون النساء بل
# ~~54 وه -ه مم -ه -
# ~~آنتم قوم تجهلون. سؤال کرد که معنی «تجهلون، چه باشد ؟ - گفتند که :
~~نادانند
# ~~که این فعل مپکنند، خطیر گفت که سهل تهدید و وعید است جهل و غباوت وقلت
# ~~مبالات او بحل و حرمت بدین مثابت بوده است، وهم در حق او گفتهاند :
~~وقتی که
# ~~فضلای اصفهان را فرموده است که جلای وطن کنند :
# الا من مبلغ عنی الخطیرا
### | مقالا سوف یوشک ان یسیرا
# لقد کلفت اهل العلم طرا
### | إلی الافاق من جی مسیرا
# فلا تعجل فعن کثب نوافی
### | بلاد الرویم إن کنت الوزیرا
# ~~و چون معرول شد او را گفتند :
# ای خر ترا بلی بد ، نه نان بدو نه میبد
### | عزلت خجسته می بد، ای قلتبان جولاه
# و بعد از عزل چند سال در ملابست اشغال و تصدی مناصب دیوانی روز گار
# ~~گذرانید ودر حرص وشره و تهتک وعته سپریشد و هیچ اثرخیر از وی یاد گار
~~نماند.

PageV01P056

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0162.png)

# مجیر الملک گیا ابو الفتح عبد الحمید الاردستانیی
# ابن بجدهآ فصاحت و بلاغت وبندار (1)علم صناعت کتابت وبراعت بود ، ودر
# ~~معرفت ابواب کنایت وتدبیر اصناف شهامت وا کتساب اسباب معالی و تحصیل
~~ادوات
# ~~بزرگی بغایت امد و اقصای مکنت رسید و در آن وقت که سلطان معز الدنی
# ~~و الدین سنجربن ملکشاه درنوبت سلطنت برادرش سلطان محمد بخراسان و غور
# ~~و خوارزم ملک بود وزیر او شد و آثار خیر بسیار یاد گار گذاشت و در حسم
~~مواد
# ~~پریشانی از دولت سنجری وقمع اعدای مملکت اورا مقامات است وچون فخرالملک
# ~~ابن نظام الملک حظیةآ وزارت را میان دربست ms047 و بانواع خدمتی و تکلفات
~~استعطاف
# ~~جانب مادر سلطان و امیر بزرگ از غوش نموده اموال وافر برشوت بداد وزارت
# ~~از مجیرالملک اردستانی فرو گشودند ، و موقوف و محبوسن داشته مبالغ وجوه
~~از
# ~~وی حاصل گردانیدند و بعد از آن تا در در گاه نباشد برسالت و سفارت
~~غزنین
# ~~پیش سلطان بهرامشاه موسوم شد و در آن حضرت اقامت نموده از معاودت با
# ~~خراسان و خدمت سلطان سنجر متقاعد گشت و بمنصب ندیمی سلطان بهرامشاه تا
# ~~روز وفات اکتفا و قناعت کرد .
# فخر الملک المظفربن نظام الملک
# ثمرهٔ‌ دوحهٔ‌ وزارت و گوهر کان صدارت بود ، وبر مقتضای « و حقعلی
# (1) کذا ؛ و معنی لغوی آن مکنت دار وخزانه دار است.

PageV01P057

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0163.png)

# ~~ابن الصقر ان بشیه الصقرا» درمباشرت منصب قهرمانی ممالک برشیوهآ بصیرت
# ~~و کیاست استمرار نمود و امور ملک را در سلک استقامت اطراد داد ودر
~~عقدلوای
# ~~حق و نصرت اولیای صدق وازالت اذای الحاد و شرک و ازاحت قذای
# ~~بدعت و شک واماتت سنن شر و احیای مراسم خیر، وتربیت علمای ملت و ترفیه
# ~~ضعفای رعیت و افاضت سجال رعایت (1) بر کافهآ بریت دستبردهای تمام نمود
~~و اجتهادات
# ~~بلیغ کرد تا ملاحدهآ مخاذیل فدائیان را بقتل اوفرستادند و بکاودآن
~~ملاعین مغافصة(4)
# ~~هلاای گشت .
# صدر الدبن محمدن فخر الملک
# رعایت حقوق خدمات پسندیده و مجازات مساعی حمیدهآ پدرش این پسر را
# ~~قائم مقام او فرمودند و صاحب شهامت وعالی همت و بزارگ نخوت بود ودر
# ~~ورطات تهورات اقتحام مینمود ودر اعمال واموال درازدستی میکرد و چون
~~سلطان
# ~~سنجر بغزنین رفت و سلطان آنجا بهرام شاه از پیش نشکر منصورش برخاسته
# ~~بهندوستان گریخت و سلطان متصرف ممالک و خزائن آل محمود و سبکتکین
# ~~گشت این وزیردر صندوقچه های جواهر وعقود لآلی تصرفات بی وجه واختزالات
# ~~دلیرانه نمود و بدین سبب خصوم و اعادی را مجال تضاریب (ر حضرت سلطنت
# ~~فراخ شد و مقتضی آمد بدانکه اشارت نفاذ پذیرفت تا درمجلس انس ms048 و طرب
~~اورا
# ~~بضربات چما غ(3) و گرزهلاک کردند .
### | اولرببر
# هابالاسلام عیدالرزاق بن اسحاق الطوسی
# برادر زادهآ وزیر نظام الملک بود از قرومائمهآ روز گار و فحول علمای
~~نامدار PageV01P058
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0164.png)

# ~~بود، دراوائل صبا وریعان نشؤ و نما بتحقیق احکام شرع مصطفوی و
~~تدقیقرموز
# ~~واشارات اخبار واحادیث نبوی اشتغال نمود ، وشرخ شباب را بشرح جواب
~~مشکلات
# ~~وازالت شبهات صرف کرد، سلطان سنجر فرمود تا او را ازمحراب ومدرسهآ
~~امامت
# ~~بوساده و مسند وزارت آوردند و مفاتیح مصالع ممالک در کف کفایت او نهاد
~~و این
# ~~خواجه در وزارت زی نسک و ورع را تغییر کرد و بقواعد ناپسندیده تمهید
~~نمود
# ~~و اقتراح کرد تا در بار گاه سلطنت او را شراب دادند و بخل و امساک
~~خودخاصه
# ~~ذات ولازمهآصفاتش بود ، وبوقت آنکه سلطان محمد بن ملکشاه در گذشت و
~~پسرش
# ~~سلطان مغیث الدتیا و الدین محمود با عم خود سلطان سنجر طریق عناد سپرد
~~و
# ~~سلطان با جیوش جرار و جحافل بسیار بعراق توجه نود و بر در ساوه مصاف
# ~~دادند و محمود و لشکر عراق منهزم در آفاق و اقطار متفرق
# ~~شدند و سلطان سنجر امان نامه ومثال بسلطان محمود فرستاد واو مطمئن و
~~مستظهر
# ~~گشته با امرای حضرت بهم ردای تواضع بردوش افکنده و حلقهآ جبروت از گوش
# ~~بر کنده بخدمت عم آمد و عبودیت و طاعت را التزام نمود ، خواجه شهاب
~~الاسلام
# ~~وزیر بمخاطبات عنیف اعیان عراق را بیازرد و بفنون تحکمات اهالی آن دیار
~~را
# ~~از خود متغیر و متوحش گردانید و در بدنامی وفات یافت .
# شرف الدین ابو طاهر سعدین علی بن ممیسة القمی
# منبت نهال و مسقط رأس او ده ویدهند است از رستاق قم ، اول که از وطن،
# ~~بیرون آمد ببغداد رفت بمعسکر سلطان ملکشاه بخدمت مهذب الدین کمیج(1)
~~عارض
# ~~لشکر ، و در سنهآ احدی و ثمانین وار بعمائه رعایای مرو ازعامل تظلم
~~کردند تاج PageV01P059
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0165.png)

# ~~الملک اسامی ده کس شایان این ms049 شغل را بنوشت خواجه غیر از شرف الدین را
# ~~نپسندید و در منشور عمل مرو لقبش عمید وجیه الملک نوشتند ، و چهل سال
~~تا
# ~~روز وفاتدرهرمنصب بزر گی که بود عمل مروبدو تعلق داشت، بعد از آن کدخدا
# ~~و نائب حرم سرای ترکان خاتون مادر سلطان سنجر گشت و عارض لشکر نیز شد
# ~~و با والدهآ سلطان مشافهة سخن گفتی و حجاب و ستاره با وی از پیش
~~برداشتند ،
# ~~و بعد از وفات وزیر شهاب الاسلام سلطان سنجر قرعهآ اختیار در منصب
~~وزارت بر
# ~~وی انداخت و بتعظیم و اجلال و تشریف خلعت خاص در صدر وزارتش ممکن
# ~~گردانید ، و بغابت متدین و متصون و متشرع بوده است ، و حلمی وافر و
~~وقاری
# ~~متکاثر وخاندانی نامدار واقارب و عشایر بسیار داشته ، و هنوز در عقابیل
~~مرض
# ~~بود که متقلد وزارت گشت و بر سر سه ماه از دولت در گذشت و در جوارمشهد
# ~~امامی رضوی بطوس علی ساکنه التحیة والرضوان مدفونست ، ودهی بر آن وقف
# ~~کرده که منال و ارتفاع آن در وجه و قود و شموعست ، و سلطان سنجر
~~بوفاتاو
# ~~متأسف و متلهف گشت و باز ماند گان او را تربیت و رعایت فرمود و
~~امیرمعزی
# ~~گوید در مدح این وزیر :
# صاحب عادل ابو طاهر سعد بن علی
### | که شد از سعد و علو در همه آفاق علم
# آنکه گشت از هنرش فرع معالی عالی
### | وانکه گشت از سخنش اصل معانی محکم
# و له ایضا فی حقه
# ای بر سر خلق سایهٔ‌ اقبالت %~% آراسته اخلاق تو چون احوالت
# بی بهره نماندی کسی از افضالت %~% گر درخورهمت تو بودی مالت PageV01P060
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0166.png)

# نظام الدین، تغار(1) بیک محمل بن
# سابمانالکاشغری
# او از طایفهآ و متمرابان دیار ترک بود و بزعارت شرارت و سوة خلق وفرط
# ~~بخل معروف و باول وزارت خان تر کستان را تعهد نمود و مالی وافر بروی
~~رفع
# ~~کردند و بعصادره وعنف بستدند ، از آن ملک منزعج شده ms050 بحضرت سلطان سنجر
# ~~آمد و بدالت خبرت لغت ترکی ووسیلآ بذل اموال و اتحاف طوائف وافر بر
# ~~سلطان مروج شد و قبولی یافت که بدان ازاکفاء و اقران ممتاز گشت ، و پس
~~از
# ~~آن عزم زیارت بیت الله الحرام کرد ومالی طائل با خود استحصاب گردانید و
~~بر آن
# ~~تجارت کرد و ربح بسیارش حاصل آمد و با ثروت تمام وصیت بلند و ذکر جمیل
# ~~مراجعت نمود و عمل و تصرف بلخرا متکفل شد و قوانین ناپسندیده و رسوم
~~ذمیمه
# ~~و معاملات قبیحه و اجعال عنیفه ابلاغ کرد و بر شوت وافر جانب اعیان
~~حضرت
# ~~و اعوان دولت خصوصا از آن عمادالدین امیر قماج که قرم مقدم مملکت و
~~نائب
# ~~ارشد سلطنت بود معمور گردانید و وزارت سلطان سنجر را بهزار هزار دینار
# ~~نیشابوری بخرید و در محرم سنهآ عشر و خمسمائه باجتباب خلعت وزارت مخصوص
# ~~شد و بآعین وتمکین موفور در صدر ومسند تدبیر ممالک بنشست و بر
~~درسرایردهآ
# ~~او سه نوبت طبل ودمامه زدند و دو سال و کسری در وزارت بماند و چون لئیم
~~PageV01P061
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0167.png)

# ~~طبع وبازر گان خلق وجاهل وطامع و کریه منظر ومبغوض لقابود؛ ومع الحمی
~~رمد(1)
# ~~مواعید عرقوب بی حد دادی؛ وسخنان دروغ بسیار گفتی، خواص و عوام(2) جهان
# ~~او را دشمن گرفتند و دلهای صغار و کبار بعداوت و مبغضت او ملیء شد و
~~آلات
# ~~صدارت وادوات وزارت نداشت، و توقیعش «احمدالله علی نعمه» بودیعنی که
~~نظام الملک
# ~~نیز همین توقیع میکرد وه شتان بین محمد» و محمد (2) ، روزی علی رؤس
~~الاشهاد
# ~~در دیوان گفت که محمد واحمد درعربیت فه یکیست و هر دونام پیغمبر علیه
~~السلام؛
# ~~جواب دادند که بلی، گفت: که من توقیع را تغییرمیکنم و «محمدالله علی
~~نعمه» مینویسم،
# ~~حاضران مجلس خصوصا افاضل دیوان از سخن آن علج متعجب شده بسیار بروی
# ~~خندیدند و هم در دیوان با معین الدین اصم که از کبار فضلا ومنشی حضرت
~~سلطنت
# ~~بود ms051 ، سفاهت نمود و در اثنای آن خطاب بغرزن کرد ، اورنجیده چند روزی
~~بخانه
# ~~منزوی شد ، سلطان با وزیر در این باب خطاب کرد ، وزیر استحضار او نمود
# ~~و اعتذار واجب دانسته گفت بولایت ما عبارت غرزن میان دوستان باشد و آن
~~را
# ~~قذف وشتم ندانسته از راه مصادقت و مخالصت با یکدیگر گویند . معین الدین
# ~~اصم گفت برین تقدیر اگر با خداوند نیز بدین لفظ خطاب کنند باید که تغیر
~~خاطر
# ~~نفرماید . بهاءالدین مسعودبن ثقة الدین عبدالعزیز که از اعیان افاضل
~~عهد خود بود
# ~~در این باب بدیهة گفت :
# ~~-مه سرده
# # لقد کنت بیذق نطع الزمان %~% فلا رحم الله من فرزنک
# # جز اوک عند المعین الاصم %~% اذا %~% انت غرزنته غرزنک
# (1) گویا مثلی است و من در غیر این کتاب در خاطر ندارم که دیده باشم .
# (2) در اصل « اعوان » .
# (3) بین در امثال این مورد بنا برقول مختارمرفوع است بفاعلیت چنا یکه در
~~کتب
# ~~لغت و ادب در مثل * شتان بین مشرق و مغرب * تصریح کردهاند؛ فراجع ان
~~شئت .

PageV01P062

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0168.png)

# و روزی براتی ضایع را مثنی نوشته پیش او بردند تا توقیع کند در خشم
# ~~شده گفت چند نوبت نفرمودم که برات ضایع را مثنی برظهر نویسند ، چگونه
~~سخن
# ~~و اشارت مرا نمیشنوند و درین باب تهدید و وعید بسیار کرد ، مخازی و
~~مساوی
# ~~و قبایح و فضایح او از حد شرح بیرون آمد ، فاما در وزارت بسبب کمال
~~ثروت
# ~~و فرط تهور و صولت با تمکین و تعظیم تمام بود و امیر معزی راست در
~~تهنیت
# ~~تفویض وزارت بدو :
# صدر نیک اختر محمدبن سلیمان آنکه هست
# چون محمددین پرست و چون سلیمان ملکدار
# از نظام رسم او شد شغل گیتی بر نظام
# وزنگار کلک او شد کار عالم چون نگار
# باغ ملت را ز رسم او پدید آمد درخت
# سال دولت را ز عدل او پدید آمد بهار
# و نیز تضریب و قصد امرا وکبرای حضرت در بارهآ او پیش ms052 سلطان سنجر
# ~~بر هدف فبول نمی افتاد تا امیر فخر الدین طغانیرک بسفارت و رسالت از
~~سلطان
# ~~عراق محمودبن محمد بن ملکشاه بخدمت سلطان سنجر آمد و تقبیح صورت او کرد
# ~~سلطان سخنش را بسمع رضا اصغا فرمود و بعزل و قید و حبس وزیر یغان بیگ
# ~~مثال داد و بانواع عقوبات معذب گشت و پس از ادای هرچه مالک آن بود
~~محبوس
# ~~و مسجون ماند ، بعد از آن نامزد وزارت بعضی بلاد ترک گشت که بتجدید در
~~تحت
# ~~تصرف سلطان آمده بود و بسبب ضعف و مرض در کژاوهآ بر شتر بدان طرف
# ~~توجه نمود ، شبی شتر را نفاری شد و از آنجا در افتاد و بدان هلاک گشت .

PageV01P063

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0169.png)

# 5-
# و من لم مت بالسیف مات بغیره
### | 5
### | تنوعت الاسباب و الداء %~% واحد
# معین الدین مختص الملوک ابونصر احمدالکاشی
# خال او ناصح الملوک عزیز الحضرة ابو طاهراسمعیل ازقوم بوف ازمشاهیر
# ~~کاشان بود واز حضرت دو پادشاه سلطان بر کیارق وسلطان محمد بوزارت هر
~~چند
# ~~بدان نرسید موعود شده واورا در وطن از دهقنت و تجارتیساری وافر
~~واستظهاری
# ~~متکاثر حاصل آمد و در اریحیت و مروت و سخاوت و فتوت که معنی آن طعام
# ~~موضوع و نائل مبذول و بشر مقبول و عفاف معروف واذای مکفوف است بأقصی
# ~~الغایه رسیده ، و بوسیلهآ خصال ستوده روز بروز مرتبهآ جاه او علو می
~~پذیرفت تا
# ~~خواجه نظام العلک نیابت امیرقماج حاجب سلطان ملکشاه بدوتقویض فرمود
~~وابهر
# ~~و زنگان و رودبار و قزوین و الهاموت و طارم ومجموع ولایات اران اقطاع
# ~~امیر قماج بود ، و این خواجه نائب مطلق او بودی خواهر زادهآ خود را مجد
~~الدین.
# ~~برادر معین الدین بدین اعمال وولایات استنابت فرمودی ومعین الدین را
~~ملازم
# ~~داشتی تا ایشان مهمات اقطاع و مصالح خانه وخاصهآ امیر قماج کفایت
~~میکردندی،
# ~~و او بوضع خان و اطعام نان ومداومت بر معاشرت و مواظبت بر معاقرت مشغول
~~PageV01P064
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0170.png)

# ~~میشدی ، و رواج ms053 بازار برونق1) کار او بدانجا رسید که ولایت کاشان را
~~بملگیت
# ~~بدو دادند و درین باب منشور بتوقیع صادر شد واوازراه فسحت عرصهآ همت
~~خراج
# ~~چهار ساله بر ار باب و رعیت مسلم داشت و اصحاب بیوتات قدیم را بصلات
~~گرانمایه
# ~~و مواهب کریمانه تفقد نمود و قروض دوستان و اصدقا را از خاص ذات الید
~~خود
# ~~مبالغی بگذارد ، و بحسن معاشرت و یمن محاورت ولطف محارفت و کمال ملاطفت
# ~~در جهان سمر گشت ، و در کاشان و ابفر و زنجان و گنجه و اران چند مدرسه
# ~~و دارالشفا انشا کرد ، و چون در محاربتی که میان پسران سلطان ملکشاه
~~قائمشد؛
# ~~بآخر دست بر کیارق غالب آمد و او پادشاهی بود اسیر تصرفات امراء؛
~~ومستولی بر
# ~~دولتش امیر انار 2) حاجب بحمایت و تربیت او ترشک نام از خواص غلمان
~~سلطانی
# ~~که پایهآ ظرافت و مرتبهآ مسخرگی داشت و بشر انگیزی وفتنه جوئی مشهور،
~~کاشان
# ~~را از عزبز الحضره انتزاع نمود و چون از فرط کفایت و کمال شهامت
# ~~او اندیشه داشت که شاید که این ولایت را باز از وی فرو گشاید بر قتل
# ~~او اقدام نمود و بعد از چند سال که معین الدین بر ذروهآ جاه و
# ~~جلالت مرتقی شد بحکم قصاص آن مفسد را بداد کشتن ، و معین الدین با آنکه
# ~~پدرش عبدالله بن فضل اززهاد وعباد وقت بود واوقاتش بطاعات مخصوص وپسران
# ~~را از مباشرت اعمال دیوانی و ملابست اشغال سلطانی پیوسته تحذیر کردی ،
~~بسبب
# ~~آنکه خالش از اصحاب مناصب بوز ملازمت حضرب سلطنت کرد و در خدمت
# ~~سلطان محمد قبول و رواج نمام پذیرفت ، و در عپد وزیر سعد الملک الابی
~~صاحب
# ~~دیوان طغرا وانشا شد بعداز آن مستوفی ممالک گشت و چون سلطان و زیر خطیر
~~-
# ~~الملک را معزول فرمود ، معین الدین مختص الملوک را بر تقلد وزارت تکلیف
~~کرد
# ~~از آن ممتنع ومستعفی شد فاما دو سال حل وعقد و ابرام و نقض(4) ms054 و قبض
~~PageV01P065
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0171.png)

# ~~و بسط امور ملک را مرجع او بود و بوقت مراجعت سلطان سنجر از نبرد عراق
# ~~بدر ساوه متوجها الی خراسان معین الدین بحضرت او پیوست و ایالت ری بر
~~وی
# ~~مقرر شد و برشیوهآ کفایت و درایت مباشر آن شغل گشت و اموال وجوهات8 را
# ~~نقد ورائج بخزینهآ سلطانی میرساند وباهداء تحف وهدایا استعطاف جوانب
~~خواتین
# ~~و اقارب ار کان دولت میکرد و این معانی مقتضی ازدیاد مواد حسن اعتقاد
~~سلطانی
# ~~در شهامت و صرامت اومیشد تا بر صفحهآ وزارت وزیرتغان بیگ رقم عزل
~~کشیدند
# ~~سلطان فخرالدین طغان یرک را باستحضار و استدعای معین الدین بری فرستاد
# ~~و او معین الدین را از عنایت سلطان نویدها داد و بمواعید خوب مستظهر
~~گردانید
# ~~و او بفسحت امل و انشراح صدر متوجه خراسان شد ، تمامت اکابر عراق عجم
# ~~از سادات و قضاة و علما و صدور و کتاب مصاحب خدمتش ، و در راه بهر شهر
~~و
# ~~ناحیت که رسید اهالی آنجا را مغمور ایادی و غریق انعام گردانید و بفنون
~~احسان
# ~~نوع انسان را بنده و مرید کرد و چون بدارالملک مرو رسید ، سلطان با
~~اوخلوت
# ~~کرده مهمات و مصالح در مطار حه افکند وسه دیگر روز در باب قبول وزارت
# ~~از حصر  سلطانی فرمانها صادر شد ومعین الدین استعفا میخواست ، سلطان
~~اغل
# ~~برز حاجب و نظام الدین محمودبن یران قوش ومقرب الدین جوهر را نزدیک او
# ~~فرستاد و پیغام مشتمل بود بر آنکه موجب تعادی و احتراز از این کار اگر
~~آنست
# ~~که وزرای بسیار را از مسند وزارت بسخط و غضب ازعاج کرده ام اسباب آن
# ~~بدین جمله است و من در این باب معذورم در اول ملک و ریعان شباب وزارت
~~را
# ~~به فخرالملک نظام الملک دادم و چون بزخم کارد ملاحده سپری شد بر وفاتش
~~PageV01P066
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0172.png)

# ~~تأسفها و تحسرها خوردم و رعایت حق او را فرزندش صدرالدین را قائم مقام
~~او
# ~~گردانیدم ms055 و در مدت یازده سال بنوعی او را تعکین دادم که بر تمامت
~~پیشکاران
# ~~دولت غالب و فائق آمد و چون جنایات فاحش و خیانات ظاهر از وی صادر شد
# ~~بتخصیص در تصرفات خزائن و جواهر غزنین و خطاهائی که در تدابیر امور
~~مملکت
# ~~و تقالیب احوال هر ولایت میکرد محقق گشت وامرای لشکر نیز بواسطهآ زعارت
# ~~خلق و فظاظت طبع او در قصدش متحد آمدند و کشته شد وهم از خانوادهآ
~~نظام-
# ~~الملکی وزارت بشهاب الاسلام عبدالرزاق جهت وفارت علم وکمال فضل وفرط-
# ~~دیانت و صیانتی که از وی در حساب گرفته بودم تقلید نمودم ازسوء سیرت و
~~خبث-
# ~~طینت او آن مشاهده کردم که از اجلاف عوام ناپسندیده باشد فکیف از
~~ارباب-
# ~~عمائم و اصحاب درس و فتوی ومع هذا اغماض نمودم تا او حتف انفه در وزارت
# ~~وفات یافت پس شرف الدین ابوطاهر ممیسهآ قمی را که معتمد علیه حضرت
~~مادرم بود
# ~~و بکوتاه دستی و امانت و کفایت ودیانت معروف؛ وریر گردانیدم، او خود در
~~عنفوان
# ~~وزارت در گذشت یغان بیگ کاشغری را بجای او نشاندم چون عدم استعداد او
~~آن
# ~~کار را معلوم گشت ضرورت شد دست او کوتاه گردانیدن ، اکنون تو بحمد الله
# ~~ممدوح همهآ زبانها و شایستهآ همهآ کارهائی و آثار جمیل در هر عمل که
~~تصدی آن
# ~~نمودی ظاهر گردانیدی و در دیوان و در گاه و حضرت و بار گاه برادرم
~~مستشار
# ~~مؤتمن و صاحب صدر ممکن بودهآ و بفسحت امل متعهد این امر شو و از جانب
~~ما
# ~~بهمه انواع مستظهر باش معین الدین فرمان رابا ارتسام تلقی نمود و خلعت
~~وزارت
# ~~پوشید و سلطان او را بدویت زرین مرصع و فیل با مهد و شمشیر و کوس و طبل
# ~~مشرف فرمود ، و وزیر معین الدین در وضع قوانین پسندیده و رفع رسوم
~~ذمیمه PageV01P067
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0173.png)

# ~~فرمود واز مشاهیرابواب البر آن وزیر رباط قهرود است و رباط احمد آباد
~~ورباط
# ~~دیر گچین و اصلاح ms056 راه و شارع دیر گچین که میان ری و قم است بگچ و سنگ
# ~~و دیه کاج که ملک ابوالعباس ضبی بوده وزیر معین الدین از ورثهآ
# ~~نظام الملک خریده بدان وقف کرد و مدارس و مصانع و قناطر و رباطات
# ~~که در اقالیم شرق و غرباحداث فرموده است بر کمال علو همتش دلیلی واضح
~~است
# ~~و بآخر عهد وزارت رد مظالم نود و چون مذهب عدل داشت و در آن مذهب در
# ~~تخویف(1) و تحذیر از مظالم تشدید و مبالغه کردهاند قضاة ممالک را
~~بطلبید تا در
# ~~بلاد تفحص نوده هر کس که بخدمتی و تکلف و رشوت و تعهد وجهی بوزیر
# ~~معین الدین داده باشد از خالص مال وریوع املاک خاص اورد آن کنند
~~وهمگنان
# ~~برین موجب بتقدیم رسانیدند و در قلع ملاحده و استیصال مخاذیل قرامطه
~~آستین
# ~~جد و سعی باز نوشت و پادشاه وقت را بقهر و قمع ایشان بر انگیخت تا
~~سلطان
# ~~سنجر با عسا کر جرار بپای قلعهآ الهاموت رفته محاصره کرد و کار بر آن
~~مدابیرتنگ
# ~~شد ، دو شخص را بتلبیس ابلیس وار باصطبل وزیرمعین الدین فرستادند تا
~~ستور-
# ~~داری میکردند و شرط دیانت در قضم وعلف دواب بجا میآورد(4) و باقامت
~~صلوات
# ~~خمسه مشغول میبود(3) ومحل اعتماد گشتند روز نوروز وزیر تحف وهدایای
~~نوروزی
# ~~را جهت پیش کش حضرت ترتیب میکرد و دو سر اسب عربی و فحل در اهتمام این
# ~~دو سائس فدائی بود فرمود که در سراپرده آورند تا اگر لایق امتطای رکاب
# ~~سلطانی باشد معین گردانند و ایشان اسبان ایغر را بریکدیگر آغالیدند و
~~بملا کزه
# ~~و مرامحه در آمدند و در اثنای این حالت آن دو ملعون انتهاز فرصت کرده
~~وزیر
# ~~را بکارد زدند و درجهآ شهادت یافت و در مرثیهآ او گفتند :
# شد غره بروزگار فرخندهآ خویش
### | تا کشته شد او بدست خر بندهآ خویش PageV01P068
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0174.png)

# و از وی پسری ماند فخرالدین ابوطاهر نام وذکر او مفردا ms057 در وزارتش
# ~~خواهد آمد واو راپسر معین الدین ابو نصر احمد بلقب وکنیت و اسم جد مسمی
# ~~و مکنی وملقب شد ووزارت یافت وعلیحده شرح حال او مسطور خواهد شد
# ~~و او را دو پسر بود ، معین الدین مسعود و صدرالدین مظفر که بعد از
~~برادر بلقب
# ~~معین مشهور گشت از وی دختری ماند مسماة بشرف خاتون ودر حبالهآ مجدالدین
# ~~محمدبن مجدالدین عبدالله بن شهاب الدین عبدالله بن الوزیر الشهید معین
~~الدین ابونصر
# ~~احمد ، واین اکابر که اکنون در کاشانند از ذریات وزیر معین الدنیند از
~~اسباط
# ~~مجد الدین محمد مذکور وشرف خاتون .
### | 
# العالم نصیر الدین محمود بن المظفر بن
# بی نوبة الخواررمی
# فاضل و متبحر ودر اقسام علوم خصوصا فقه مذهب امام شافعی متقن ومتفنن
# ~~و در دانستن فنون حکمت در نهایت کمال و در استیفا و سیاقت نیز مهارتی
~~تمام
# ~~داشت وامام مجتهد حجة الاسلام قاضی عمربن سهلان الساوی بصائر نصیری در
# ~~منطق بنام او تصنیف کرده ، اول مشرف مطبخ و اصطبل سلطان بود بعد از آن
# ~~اشراف ممالک بدو دادند ، و در عهد وزیر معین الدین مستوفی شد و بعد از
~~وفات
# ~~معین الدین وزارت را تقلد نمود و در آن منصب کما ینبغی متمکن و با رونق
~~نبود
# ~~و خشیت و جبن طالب علمانه که در طینتش مر کوزبود او را از نظم امور
~~وزارت
# ~~بر قاعدهآ آبهت مانع آمد و بوزیر قوامالدین ابوالقاسم انسابادی در
~~گزینی صرف
# ~~و عزل کردند ، و نصیرالدین منکوب و معزول بخدمت او آمده التماس عافیت
~~کرد
# ~~تا در زاویهآ بنشیند ، قوام الدین گفت : ای نصیر الدین کار سلطان اعظم
~~را سخت PageV01P069
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0175.png)

# ~~خلق کرده بودی چنانچه اگر سالی دیگر برین منهاج بماندی خرقهآ خر شدی .
# ~~نصیرالدین گفت : که از عاقبت میترسیدم و از سر می اندیشیدم چه
# ~~امرای حضرت استیلا یافتهاند وزیر قوام الدین دو سه نوبت تکرار کرد که
~~وزیر
# ~~وسر.؟! تااین حد تهور کس ندیده و نشنیدست ms058 تا لاجرم سر در سر کار کرد
~~وطرفه
# ~~آنست که نصیرالدین طلب عافیت میکرد و خلقی کار و بی تمکینی را وقایهآ
~~سرخویش
# ~~میدانست هم سر در باخت ، و او را شکلی نا محبوب پیش آمد وشرح آن حال
# ~~آنکه سلطان سنجر پس از عزل وزارت اشراف ممالک بر وی مقرر فرمود و او
# ~~مباشرت آن منصب بپسر خود شمس الدین علی باز گذاشت و او را در اشراف بر
# ~~آن داشتند که قصد امیر اجل اختیارالدین جوهر کرد که از بطانهآ حضرت و
~~مستولی
# ~~بردولت سنجری بود، امیرالامرای لشکر و سپه دار بزرگ قماج و امرای مملکت
# ~~بدست اومار گرفتند و او رفعی قوی کرد مشتمل بر آنکه همهآ ملک در دست
~~امیر
# ~~جوهر خادم است و اقطاعات بسیار بی توقیع واجازت پادشاه بدست فرو گرفته
~~بنابر
# ~~این قضیه مجمع و محفلی غاص ساختند و ثقةالدین ابوجعفر که کدخدای
~~امیرجوهر
# ~~بود و خطیر الدین قمی مستوفی حاضر شدند و نصیرالدین محمود ابوتوبه
~~نهارا
# ~~جهارا خصومت ظاهر گردانید و با ایشان مجاهرت نموده بی تحاشی در میدان
~~سخن
# ~~جولان کرد، ثقةالدین ابو جعفر نیز بی دهشتی عنان سخن فرو گذاشت و نصیر
~~الدین
# ~~را باد پیما پنداشت و گفت ده هزار غلام در اهتمام مخدوم منندایشان را
~~روز بروز
# ~~وجوه باید ، غث و سمین فراهم میباید آورد و در مناظم مصالح ایشان خرج
~~کرد
# ~~و کار مواجب واخراجات ایشان احتمال تهاون وتقاعد نمیکند از ترویج وجوه
# ~~ایشان دیو بگریزد اگر اختزالی رفت عیب بر تو بود که در پیش تو دوات
~~زرین
# ~~مرصع نهاده بود و در پس پشتت مسند جلال وزارت ، بر تو متعین و واجب
~~میشد PageV01P070
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0176.png)

# ~~مرا آز بیابان ضلالت(1) باجادهآ رشاد آوردن ودر حفظ مصلحت ملک پادشاه
~~مساهلت
# ~~روا نداشتن، نصیرالدین گفت: مرا در وزارت حکمی نبود و توقیع من وقعی
~~نداشت
# ~~جواب داد که تلافی آنچه در وزارت فرو گذاشتی وفوت کردی در اشراف ms059
# ~~نتوان یافت بتدریج مساق این سخن بجائی رسید که سلطان رابراستکشاف این
~~حال
# ~~شعفی تمام روی نمود و فرمان داد که این بحث و مناظره در پیش تخت من
~~کنند تا
# ~~من بخویشتن اصغا کنم امیرجوهر خادم ازاین سخن بغایت مضطربشد و در اصلاح
# ~~این کار التجا بامیر علی چتری کرد که حاجب بزر گ بود و بظرافت ودعابت و
~~هزل
# ~~گفتن بر سلطان مروج شده و او تدبیری صائب ازقالب بیرون آورد و تیر
~~اندیشه
# ~~بر هدف صواب زد ، امیر جوهر را گفت : که ترتیب مهمانی و طوی و جشن کن
# ~~و خزائن را که بذخائر و نفائس مملو گردانیدهآ معد دار و آنچه به
~~بیحرمتی ترا
# ~~خرج خواهد شد بحرمت خرج کن بامدادی امیر علی چتری در حضرت سلطنت
# ~~شرف قبولی یافته بهزل گفتن جولانی کرد و گفت مرا خمار است و صراحی شراب
# ~~خواست تا خمار شکند و عرضه داشت که دو غلام جهت پیش کش خداوند عالم
# ~~خریده ام چنانچه « ولدان مخلدون » را بر جمال رخسار ایشان رشگ آید ،
~~چون
# ~~خداوند عالم ببنده خانه(2) تشریف فرماید جان شیرین بر سر این دو غلام
~~نهاده
# ~~پیش کش کنم و بر عقب این سخن سو گند مغلظ داد که هیین ساعت سربنده
~~بثریا
# ~~رساند و درین باب اطناب واسهابی تمام نمود ، سلطان بدین هوس بر نشست تا
# ~~بمهمانی او رود و گذر بر مخیم و خیلخانهآ امیر جوهر بود ، چون آنجا
~~رسیدند
# ~~امیر علی چتری گفت: خداوند عالمرا باور داشت که مرا مالی هست که بدان
~~غلامان
# ~~ماه پبکر خورشید منظر خرم از مطبخ من هر گزدود برنیاید و گردودی باشد
~~مکر
# ~~از دل لشکریان گرسنه بر آید که نواب دیوان اعلی ایشان را مواجب و کفاف
~~تمام PageV01P071
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0177.png)

# ~~نمیدهند، مال جهان وغلامان پریلقا و کنیز کان زهره سیما واسباب جشن و
~~مهمانی
# ~~و علاءق و نفائس لایق حضرت سلطانی همه این نیم سوختهآ سیاه راست ، یعتی ms060
~~جوهر
# ~~را و بدین سخنان هزل آمیز و ظرافتهای هوس انگیز و اقتراح و لجاج سلطان
~~را
# ~~بوتاق امیر جوهر فرود آورد و امیر جوهر را چهل کژاوه کنیزک مطرب بودهمه
# ~~مله کردار و ناهید گفتار، تمامت را حاضر گردانید و تحف و طرائف بیشمار
~~واموال
# ~~بسیار پیش کش و نثار کرد ، چنا نچه رضای سلطان حاصل آمد و نصیرالدین را
# ~~استحضار نموده گفتند : آنچه تو عرضه داشتی از سر نصح و اخلاص بود و
~~برقم صدق
# ~~موسوم کشت فأما همت بلند سلطان اقتضای آن فرمود که آن مال را بامیر
~~جوهر
# ~~بخشید اکنون ترا نیز با وی مصالحت و مصافات میباید کرد ، امیر جوهر
~~بظاهر
# ~~صلحی کرد و بحسن تدبیر نصیرالدین را منکوب گردانید و پسرش را بتهمت
~~تردد
# ~~فاسقانه بحرمسراهای امرای دولت متهم و منسوب کرد تا هر دو را گرفته و
~~مقید
# ~~در چاه محبوس گردانیدند ، شمس الدین علی پسر وزیر نصیر الدین ابوتوبه
~~این رباعی
# ~~در قعر چاه گفت :
# # دی بد پدرم صدر وخداوند ووزیر %~% امروز من و پدر ذلیلیم واسیر
# # من بنده جوانم و جوانی کم گیر %~% یا رب تو ببخشای برین عاجز پیر
# ~~و در مطمورهٔ‌ چاه هر دو را هلاک کردند .
# کمال الدین علی السمیرمی
# سمیرم در اقطاع جامه خانهآ سلطان محمد بن ملکشاه بود و این خواجه عامل
# ~~و متصرف آنجا ، بعد از آن مشرف دیوان شد و کدخدائی حرمسرای سلطان نیز
# ~~ضمیمهٔ‌ آن شغل گشت و در بدایت سلطنت محمودبن محمدبن ملکشاه وزیر شد ،
~~PageV01P072
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0178.png)

# ~~وزیری بآئین و صاحب تمکین ، وهاب نهلب ، قوی صولت ، با همت ومروت ، در
# ~~میان اصحاب مناصب «کثیر رما دالقدر » واز طایفة ارباب تیغ «طویل
~~نجادالسیف»
# ~~آمد ، فأما ظلمی بافراط در طینت مر کوزداشت و در اقدام برقتل و سفک
~~خونهای
# ~~ناحق بیباک وچون سلطان سنجربا لشکرهای جرار بدیار عراق آمد و
~~برادرزادهآ-
# ~~سلطان محمود با او بر در ساوه نبرد کرد و مغلوب و منهزم باصفهان ms061 گریخت
~~وزیر
# ~~کمال الدین علی سمیرمی را باعتذار و استغفار بخدمت عم فرستاد چون نظر
~~سلطان
# ~~سنجر بروی افتاد فرمود: که فرزندم محمود کوه گفت : أنا آتیک به قبل ان
~~تقوم
# ~~من مقامک ، باز فرمود : که امیر لشکرش علی بار کجا رفت »- گفت : انا
~~آتیک
# ~~به قبل أن یر ند الیک طرفک ، وازسلطان محمود(1) عذرهاخواست وسلطان
# ~~سنجر مقبول و مسموع داشت و جریمه را نابوده انگاشت و امان نامه فرستاد
# ~~باصفهان، و سلطان محمود وامیر در گاهش علی بار بخدمت تخت سنجری آمدند
# ~~وطاعت و تباعت را التزام نموده ، ری و قم وکاشان وساوه و آبه را باز
# ~~خاص سلطان سنجر گذاشتند و در عراق و آذربایگان و اران خطبه بنام مبار
~~کش
# ~~خواندند ، و سلطان سنجر دختر را امیر ستی خاتون بسلطان محمود داد ،
~~وچون
# ~~وفات یافت دیگر دختر را مهملک خاتون بجای او فرستاد ، و وزیر کمال
~~الدین علی
# ~~سمیر می را فدائیان ملاحده در چهار بازار بغداد کارد زدند .
# شمس الملک عثمان بن نظام الملک
# سلطان محمودبن محمد وزارت بدو داد و او در غایت بخل و نهایت خست
~~PageV01P073
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0179.png)

# ~~و امساک وبر جمع مال و استیصال اغنیا حریص ، و از ظلم و بیداد نامحترز
~~، و بر
# ~~تخریب بلاد وتعذیب عباد مصر ، دو سال تقلد آن شغل کرد و تدبیرهای
~~بداندیشید،
# ~~تا در حضرت سلطان سنجر قصدش کردند و با استطلاب اومثال فرستادند ،
~~سلطان
# ~~محمودفرمود که سرش از تن جدا کرده بخراسان بحضرت سنجری بردند .
### | برب
# قوام الدین ابوالقاسم ناصربن الحسین
# الانسایادی الدر گزینی
# از صدور در گزین بود و در مبدأ کار نائب امیر علی بار بزر گترین حجاب
# ~~و امرای در گاه سلطان محمد ، و بتهور و تجبر و علو همت ونهمت نادرهآ
~~روز گار
# ~~ودرفضل وهنر متوسط، شعر پارسی نیکو گفتی فأماسهو و زلل بسیار درمکتوبات
# ~~و منشآتش بودی و از اشعار اوست .
### | رباعی :
# من میوهآ خام سایه پرورد نیم
### | جز چشمهٔ‌ خورشید ms062 جهان کرد نیم
# بر فرق حسودان که نه مردند و نه زن
### | گر مقنعه بر نیفکنم مرد نیم
# سلطان محمودبن محمد وزارت عراقین بدو ارزانی داشت بر وزرای سابق
# ~~بعد از نظام الملک بتمکین و رونق و جلال و ابهت وسخا و عطیت و قهر
~~دشمن-
# ~~گداز ولطف دوست نواز بر گذشت و وزارت سلطان سنجررا که نافذ فرمان
~~اقالیم
# ~~ربع مسکون بود نیز تقلد نمود واشارات اودر شرق و غرب چون قضا و قدرروان
~~PageV01P074
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0180.png)

# ~~شد و بر سفک دماء و استیصال اکابر دولت اقدام نمود و بقتل اعیان دولت
~~مبالات
# ~~نکرد ، خواجه عزیزالدین اصفهانی را که سالها در دیوان سلطان با جاه و
~~تکین
# ~~بود و مستوفی ممالک وازقدیم باز با او مصافات و موالات داشت سبب اندک
~~تنفری
# ~~بداد کشتن و تقریر این حال آنکه یکروزی در دیوان محاسبة املاک خاص
~~سلطانی
# ~~می نوشتند وزیر قوام الدین با عزیز الدین مستوفی فرمود که سنگ الوزن
~~باضافت
# ~~بردهآ عزیزالدین جواب داد که سنگ هست اما وزن معلوم نیست(1) و در محبس
# ~~و سجن بیچاره عزیز الدین بوی نوشت بر سبیل استعطاف :
### | شعر
# گر تو ز گناه من خبر داشتئی
### | چون گرگ عزیز مصر پنداشتئی
# من گرگ عزیز مصرم ای صدر بکن
### | با گرگ عزیز مصر گرگ آشتئی
# وزیر قوام الدین بجواب گفت : PageV01P075
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0181.png)

### | شه
# ~~گر زانکه تو تخم کینه کم کاشتئی
### | در جنگ نصیب صلح بگذاشتئی
# ~~اکنون که زمانه پایدار است مرا
### | ی بهره نماندئی ز گرگ آشتئی
# ~~و عین القضاة همدانی را که علامة علمای وقت خود بود سبب تهمتی که در
# ~~باب عقیدت علمای روز گار بروی بستند بر در مدرسهآ که آنجا تدریس
~~میکردفرمود
# ~~که بیاویختند . فأما بذل و عطا و کرم وسخائی بافراط داشت و بار گاه او
~~مجمع-
# ~~شعرای مفلق و افاضل متقن آمد و عمادی غزنوی گوید در مدح او :
# ~~گردون تو میفرازی چون خوانمت سحاب
# سلطان تو مینشانی چون گویمت وزیر ms063
# ~~از مهر تو ستاند و ز کین تو دهد
# ابروی شام و سمه و پستان صبح شیر
# ~~و اشعر الحکما واحکم الشعرا سنائی راست در حق او :
# ~~ای چو عقل از کل مخلوقات فرد
### | وی جوان از تو جهان سالخورد
# ~~خاک بوسان در کوی تو اند
### | چرخ و خورشید و مه کیتی نورد
# ~~پاسبانان در و بام تواند
### | روشنان  بارگاه لاجورد
# ~~و چون سلطان محمود بن محمد در مقتبل جوانی و طراوت غصن
# ~~زند گانی روی در نقاب خاک کشید و برادرش سلطان طغرل بن محمد بسلطنت
~~PageV01P076
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0182.png)

# ~~بنشست قوام الدین وزیر را فرمود که بر در البشدر بردار کردند
# شرفالدین علی بن رجاء
# سلطان وزارت بشرف الدین علی رجا که ازقدیم بازملازم و کدخدای اعمال
# ~~و اموال خاصةآ او بود تقلید کرد و در آلات و ادوات وزارت کم بضاعت و
~~بیمایه
# ~~بود ، روز گار سلطنت این سلطان ووزارت این وزیر خود زود سیری شد و
~~سلطان
# ~~طغرل بر سر دو سال از سلطنت در گذشت و وزیر را نکبت رسید و بآذرباد گان
# ~~گریخته وزیر سلطان داودبن محمود گشت و بشمشیر خوارزمشاه کشته آمد.
### | ببر
# لامام العلامة شرف الدین أنوشروان بن
# خالد الکاشی
# خورشید فلک وزارت و جمشید ملک صدارت و علامهآ وزرای دهر ویگانهآ
# ~~کبرای عصربود ، در فضل و ادب و تبحر بلغات عرب بارع و در دیگر اقسام
~~علوم
# ~~معقول ومنقول اعلام آنرا فازع(1)، و بر جادهآ تقوی و امانت وعفاف
~~وصیانت
# ~~مستمر و از تهور و تجبر و نخوت وتکبر محترز ، سلطان مسعودبن محمد وزارت
# ~~را بجمال فضائل وفواضل و کمال مفاخر و مآثر او مشرف فرمود و بر
~~نیکوترین
# ~~وجهی هفت سال مباشرت این شغل نمود فأما بسبب امساک و فرط تواضع ریاض
~~جاه PageV01P077
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0183.png)

# ~~ومنصبش بقطرات و رشحات زیادت ابهت و شکوه طراوتی نپذیرفت و رنگ و بوی
# ~~تعکین از وی دور بود صورت و شکلی مقبول و هنر وفضلی موفور ms064 داشت و از
# ~~مفاوضه ومحاوره ولقا ومشاهدهآ اومردم را استبشار واسترواح حاصل میآمد
~~وتواضع
# ~~و فروتنی او بمثابهآ بود که در صدر دیوان جهت کمتر کسی قیام تمام
~~فرمودی تا در
# ~~حق او گفتند :
# مرا ایریست بیشرم و معاند %~% ولی را باز نشناسد زحاسد
# بهر کس ساعتی بر پای باشد %~% تو گوئی هست نوشروان خالد
# روزی جمعی از نواب با او سفاهت و خلاقت کردند ، با او گفتند تا چند از
# ~~این بیحمیتی ؟! جواب داد که چهل سال است تا من در حمایت این بیحمیتی ام
~~، لاجرم
# ~~بواسطةآ این نوع حلم وتحمل از وزارت سه پادشاه محمودبن محمد وخلیفه
~~المسترشد
# ~~بالله و سلطان مسعودبن محمد سالم بیرون آمد و حتف انفه در نیکو نامی
~~وفات
# ~~یافت ودو مرثیهٔ‌ او گفتند(1) :
# بقیت و لازلت بک النعل إننی
### | فقدت اصطیاری بعد فقد ابن خالد
# فتی عاش محمود المساعی ممدحا
### | و مات نهی الجیب جم المحامد
# کتاب نفثة المصدور فی صدور زمان الفتور وفتور زمان الصدور ساختهٔ‌
# ~~اوست و امام ابوالقاسم الحریری البصری کتاب مقامات بنام این وزیر تصنیف
~~کرده
# ~~و در دیباچه آنجا که مینویسد : PageV01P078
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0184.png)

# «فأشار إلی من إشارته حکم و طاعته غنم» اشارت بدوست .
# ناصر الدین طاهر بن فخر الملک بن نظام الملک
# سلطان سنجر عد از وام الدین ابوالقاسم وزارت بدو داد و این وزیر در
# ~~صدف وزارت ودری(1 ملکصدارت، وشکوفهآ شجرهآ سعادت ویتیمةآ وشاح جلالت
# ~~بود ، و هوالوزیرابن الرزیرابن الوزیر ، ودر عنفوان اشتغال او بوزارت
~~سلطان
# ~~سنجر راخودنکت غزرسید و این و زیر از منصب بمنصب (2) تمتعی نیافت و در
~~نا کامی
# ~~جهان را وداع کرد .
### | ولرب
# عماد الدین ابوالبر کات
# این خواجه بحضرت سلطان سنجر رفت و خطبهآ وزارت نمود سلطان سنجر
# ~~اجابت نموده مثال داد تا سلطان مسعود وزارت عراق را بر وی مقرر دارد و
~~باطول
# ~~وعرضی تمام از خراسان بعراق آمد، ازطرف مادر خواهرزادهآ قوام الدین در
~~گزینی
# ~~بود و از جانب پدر ms065 از بنی سلمه که آثار و ایام ایشان در بلاد عراقین بل
~~در جمیع
# ~~خافقین مشهور است ، ابوتمام طائی کتاب حماسه در خانهآ ایشان بهمدان جمع
~~کرده
# ~~آست ، وچون ابو تمام عازم وطن و دیار عرب گشت بنی سلمه آن کتاب
~~رااستصحاب
# ~~او نکردند و بدان ضنت نمودند تا اتفاقا خاندان ایشانرا نکبتی هول رسید
~~و کتب-
# ~~خانهآشان تاراج شد ، نسخهآ حماسه بدست ابوالعدیل دینوری افتاد ومیان
~~فضلای PageV01P079
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0185.png)

# ~~اصفهان منتشر شد و هلم جرا در جهان سائر آمد، دروازهآ عبد العزیز
~~بهمدان بنو-
# ~~سلمه بنا کردهاند و بدیشان منسوب است وعماد الدین ابوالبر کات اصیل
~~ترین وزرای
# ~~عهد خود آمد ، فأما سبب آنکه دو بزرگ از فحول کفاة و قروم دهاة بر دولت
# ~~سلطان مسعود مستولی بودند ، یکی کمال الدین ثابت بن محمدالقمی که
~~دیرینه معتمد
# ~~علیه و أخص بطانهآ سلطان بود ومترشح وزارت، و دیگر مؤیدالدین
~~مرزبانمنشی
# ~~دیوان که بفضل و پر هنری و بزرگی و والاگهری ونگرش(1) در اعیان جهان
# ~~ببی خطری مشهور گشت دائما درعرصهآ ملک شاه بر عزای(2) وزرا نشسته
~~بودندی
# ~~و تقصیرات را بوزیر نسبت میکردندی این وزیر را بعجز منسوب کردند تا
~~مضغهآ
# ~~افواه گشت وپادشاه را از وی سآمت41) بادید آمد و بعزل انجامید و وزارت
~~بکمال-
# ~~الدین خازن دادند .
### | ولرببر
# کمال الدین محمد
# او خازن سلطان سنجر بود و بعین عنایت مرموق و ملحوظ و بعد از آن
# ~~حاکم و والیری گشت و چون سلطان مسعود باستخلاص ری آمد او نبرد و
~~محاربهآ
# ~~سلطان را ساخته شد و بمقابله ومحاربه پیش آمد وسلطان مسعود را از وی
~~وقع
# ~~و شکوهی تمام در دل نشست و در مصاف گرفتار گشته بقلهآ سرجهان محبوس شد
~~،
# ~~حسن اعتقاد سلطان دو شایستگی اودرین سر(4) وقت آن اقتضا کرد که وزارت
~~PageV01P080
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0186.png)

# ~~بدو مفوض گردانید و او مملکت را قراری داد و قاعدهآ نهاد که هیچ وزیر
~~را بعد
# ~~از نظام الملک عشر آن دست نداد و ms066 صحیفهآ عدلی باز کرد که روز گار قابل
~~آن
# ~~نبود ، امرای دولت را دست بر بست واصحاب دیوان را از خبط و اختزال منع
# ~~فرمود تا همگنان در قصد او متفق شدند و اتابک آق سنقر در اران و
~~آذربایجان
# ~~متمکن بود ، و پادشاهزاد گان داودبن محمد و سلجوق بن محمد را در حجر
~~ترشیح
# ~~و تربیت داشت و اعیان در گاه از خداوندان تیغ و قلم بدو نوشتند که وزیر
~~دائما
# ~~بقصد تو مشغول است و سلطان را شب و روز تفتین میکند که اتابک بوزابه را
~~از
# ~~شیراز میباید طلبید و تقویت داد تا قهر و استیصال اتابک آق سنقر بوجود
~~وحضور
# ~~او کرده آید ووزارت سلطان مسعود مشروط بعزل و قصد کمال الدین خازن در
# ~~دماغ مجد الدین عزالملک نائب اتابک آق سنقر نهادند بدین موجبات اتابک
~~آق سنقر
# ~~و پادشاهزاد گان با لشکر انبوه از اران و آذربایجان حرکت کردند چون
~~بزنجان
# ~~رسیدند اتابک پیغامهای موحش بسلطان فرستاد ودر عزل و نفی وزیر مبالغت
# ~~نمود ، امرا و اعیان در گاه سلطان مسعود گفتند : استرضای اتابک واجبست
~~و قتل
# ~~وزیر موجب رضای اوست ، سلطان بی اختیار وزیر کمال الدین را بدست خصوم
~~داد
# ~~تا بتیغ انتقام پاره پاره کرده سرش باتابک آق سفقر فرسنادند و او راضی
~~گشته
# ~~بآذربایجان مراجعت نمود و وزارت بنائب او عزالملک دادند .
# عز الملک مجل الدین البروجردی
# در سن هفتاد سالگی منصب وزارتیافت، بدخلق و سفیه وهرزه گوی و طامع
# ~~بود و از هنر و ادب خالی ، کمال الدین ثابت قمی که صدر جریده و شه بیت
~~قصیده
# ~~و سابق حلبهآ ملک بود از این وضع مضطرب شد و بر خود چون مار پیچان گشت
~~PageV01P081
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0187.png)

# ~~و میخواست که وزارت بدو دهند قصد وزیر و اتابک را میان دربست ، و
~~بسلطان
# ~~سنجر پیغام فرستاد که تعیین وزرای عراق بفرمان تو میبود ، اکنون اتابک
~~آق سنقر
# ~~وزیر نشانی میکند و این مقدمه ms067 منتج آن آمد که کمال الدین ثابت را گرفته
~~در
# ~~قلعةآ همدان هلاک کردند وعزالملک بغایت متمکن و متغلب شد و بقتل کمال
~~الدین ثابت
# ~~چون اژدرهای هفت سر شد ، یمنة و یسرة میزد و آتش ظلم و بیداد می افروخت
# ~~و جهانرا میسوخت، تا مالی طائل ویساری فراوان بیندوخت، و چون اتابک آق-
# ~~سنقر وفات یافت او را گرفته بمصادره و مطالبه معذب داشتند تا آنچه او
~~را بود از
# ~~صامت و ناطق تمامت بخزانه سپرد و در حبس بر بدترین حالی بمرد .
### | لربج
# مؤید الدبن مرزبان
# او طغرائی و منشی حضرت بود و بعلو نسب ووفور حسب و کمال ادب
# ~~آراسته وزارت را تعهد نمود و بر نهج آیین وقاعدهآ تمکین استمرار
~~نتوانست کرد،
# ~~دو سال بی رونق درین شغل بسر برد و چون اتابک بوزابه بشیراز بخدمت حضرت
# ~~سلطان مسعود آمد و بر دولت استیلای تمام یافت وزارت بر نائب خود تاج
~~الدین
# ~~ابوطالب تقریر کرد .
# ناج الدین ایوطالب الشیرازی
# از اکابر وزرای فارس بود ، خویشاوند تاج الملک ابوالغنائم فاما جهل
~~PageV01P082
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0188.png)

# ~~و غباوت و تکبر و سفاهت و بی تدبیری و وقاحت او نهایت نداشت و در راندن
# ~~شغل وزارت متحیر و عاجز چون خر در خلاب میماند ، و بخصال ذمیمه مبغوض
~~اعیان
# ~~دولت آمد و بلؤم و دنائت و بخل و خساست و زعارت خلق و فظاظتی که در
~~جبلت
# ~~داشت همگنان او را دشمن گرفتند و چون اتابک بوزابه را بقتل آوردند
~~معزول
# ~~گشته ، منکوب و خلق بشیراز مراجعت نمود .
### | لرب
# شمس الدین أبوالنجیب الدر گزینی
# او ناقآب امیر تتار(1) بود بزر گترین امرا و حجاب در گاه سلطان مسعود
# ~~بتربیت او وزیر ملک شد بعد از آنکه جاهل و عامی و از تمامت معالی و
~~معانی
# ~~عاطل و خالی اصالت نسبی نیزنداشت، چنانکه استررا تفاخر بدان بود
~~کهمادرش(4)
# ~~اسب است تفاخر او بدان بود که قوام الدین و زیر خالش بود، و در ms068 عهداو
~~اشراف برئیس الدین
# ~~عبدالملک سهروردی دادند که نائب و کدخدای امیر خاصبک بود و خاصبکاخص
# ~~الخواص حضرت و بر کشیدهآ دولت سلطان مسعودبن محمد بود ورتبت و مکانتی
# ~~یافت که بالای آن متصور نباشد ، مرجع تمامت امور و ملجأ اعیان جمهور
~~گشت
# ~~و وزیر شمس الدین ابونجیب دیوان طغرا و انشارا(4) بخال زادهآ خود قوام
~~الدین بن
# ~~قوام الدین وزیر داد ، برادرش جلال الدین بدان منصب لایق تر بود و او
~~درین
# ~~معنی گفت : PageV01P083
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0189.png)

# ای صدر ز حکم تو بدر نتوان شد
### | وز خطهآ عقل ز استر نتوان شد
# تو خر خواهی تا که مراعات کنی
### | از بهر مراعات تو خر نتوان شد
# در عهدامارت خاصبک و وزارت شمس الدین ابونجیب واشراف عبدالملک
# ~~سهروردی و نائب رضی الدین ابو سعد این بیتها گفتند :
# ~~العلج حاز الوزارة و العلق حاز الامارة
### | و ابن القوام  تبدی کانه سقط فاره
# ~~ثم الرضی تلاه کقطعة من محاره
### | والمشرف النحس بوم وإنغدا فی العمارة
# جهل وزیر شمس الدین ابونجیب نهایت نداشت در غایت عارئی و بیهنری
# ~~بود ، پیش ازوزارت روزی کسی دعوی دیهی بر وی میکرد بجواب گفت : این در
# ~~حیوة موت منت ، یعنی احیای موات کردهام . ووقتی خواجه کمال الدین
~~ابوشجاع
# ~~زنگانی که سرور وسر دفترعلما و وزرای عهد بود از بغداد بعراق عجم آمد
~~وراهها
# ~~وسبل در آن زمان بسبب غلبهآ قطاع الطریق مخوف مینمود ، شمس الدین
~~ابونجیب
# ~~با او گفت : که مگر بر جعده آمدی که سالم ماندی، کمال الدین(2) گفت :
~~جاره
# ~~باید گفت . شمس الدین ابو النجیب جواب داد که غلط گفتم ، جعده آنست که
~~کمان
# ~~در آن نهند، کمال الدین(3) گفت : ای خداوند آن جعبه است که تیر در آن
~~نهند.

PageV01P084

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0190.png)

# ~~فاما با این جهل وعامیت کرمی بافراط داشت و انعام و مواهب او چون ابر
~~بهاری
# ~~بر وضیع وشریف مدرار بودی و عطایا و صلاتش بیشمار ، وزارت سلطان مسعود
# ~~و سلطان محمد بن محمودبن ms069 ملکشاه را مباشرت نمود و برأی متین و تدبیر
~~رصین
# ~~و فکررزین امور ملک را نظام داد و درین عهد سلطان سنجر بعرلق آمد و
~~درری
# ~~بطلب سلطال مسعود و خاصبک فرستاد ، خاصبک مستشعر شد وخواست تا متواری
# ~~گردد ، اووا استمالت داده بخدمت سلطان سنجر بردند و نواخت و خلعت یافت
# ~~و درین هنگام مرجع کار ملک و مدبر امور سلطنت سنجری مجدالدین ابوالحسن
# ~~عمرانی بود و جهانیان چون دامن پای او میبوسیدند ، بقصد و غمز امرای
~~حضرت
# ~~آن خواجهآ عالی همت را فرمود که هلاک کردند و در آن باب در حق سلطان
# ~~سنجر گفتند :
# ای شاه وزیر و پهلوان چند کشی!؟
### | کان خردی چند خردمند کشی ؟:
# زین سان که ترا دیو ببرده است ز راه
### | فرزند نداری ارنه فرزند کشی!!
# و چون سلطان مسعود وفات یافت، سلطان محمدبن محمودبن محمدبن ملکشاه
# ~~در پادشاهی عراقین و آذربایجان و اران قائم مقام او شد و وزارت بر نائب
~~قدیم
# ~~خود جلال الدین پسر وزیر قوام الدین ابوالقاسم الدر گزینی مقرر داشت .
### | وبب
# جلال الدین الدر گزینی
# خواجهآ مفضال ستوده خصال با شکل وشمائل وهنر وفضائل کریم خلق ،
~~PageV01P085
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0191.png)

# ~~فصیح نطق ، بلند همت ، وافر عطیت بود، تا بعلتقلت یسار وعدم استظهار
~~قروض
# ~~بسیار بروی مترا کم گشت و غرما و قرض خواهان همواره بر در بار گاه
~~اومزاحم
# ~~و مجتمع شدندی تا در این باب گفتند :
# ~~أزری جلال الدین بالوزراء
### | برقاعه %~% و خساسة الشر کا.
# ~~قألوا : علی بأب الوزیر حللب
### | قلنا : نعم من کثرة العزماء
# ~~و شمس الدین ابو نجیب بطلب وزارت برخاست و استرضا و استمالت
# ~~جانب امراکرده وزارت را استیناف نمود و قاضی شروان بدان وقت در مدح
# ~~او گفت :
### | شعر
# ~~در خواب دوش مسند صبدر وزارتت
### | با بنده گفت : خواجه مرا یاد میکند
# ~~گفتم که شاد باش که فردا بکام دل
### | پشت مبار کش دل تو شاد میکند
# ~~جلال الدین وزیر درین حالت این رباعی انشاء کرده ms070 بسلطان فرستاد :
# ~~حصمم ز بهر تولیت خویش و عزل من
### | بفریفت خلق را بزر و سیم بیکران PageV01P086
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0192.png)

# خصمم اگر بسیم و زرخویش واثق است
### | من بنده واتقم بخدای و خدایگان
# و چون او را معزول کردند این رباعی بگفت :
# عشوه دادی مرا و بخریدم %~% لاجرم باد دارم اندر دست
# در تو بستم دل و ندانستم %~% که دل اندر خدای بایدبست
# و سلطان محمد و وزیر شمس الدین ابو النجیب هر دو در یک هفته بهمدان
# ~~متوفی شدند ، و سلطان سلیمان بن محمد بن ملکشاه سریر سلطنت عراق را
~~مستقر
# ~~ساخت و امیر اینانج سرورامرای در گاه و امیرسیاه بود و نائب و کدخدایش
~~شهاب الدین
# ~~ثقه پسر ظهیر الدین عبدالعزیز خراسانی او را(1) متکفل شغل وزارت
~~گردانیدند .
# شهاب الدین ثقة الحامدی
# عریق نسبی ، وافر حسبی ، غزیر ادبی در آن عهد چنو نبود ، لوایح وروایح
# ~~بزر گیش ظاهر و هویدا و مخالف و مؤالف بتقدم او معترف وبا این استجماع
# ~~اسباب وزارت بزر گواری صاحب ثروت و استظهار و وافر مکنت و یسار بود اهل
# ~~در گاه و اعیان بار گاه گران بار عطیت و منت او شدند روز گارش عنوان
~~سعادت
# ~~اهل عراق آمد و بعد از چهار سال که در وزارت ممکن بود در اصفهان شرف-
# ~~ایوان حیاتش و شهاب ناقب او(2) بر خاک آمد و سلطان سلیمانشاه را امرای
~~دولت خلع
# ~~کردند و سلطان ارسلان بن طغرل بن محمدبن ملکشاه را که در حجر ترشیع و
~~تربیت
# ~~اتا بک شمس الدین ایلد گز بود بمدد سلطان مزدج(3) از آذربایگان طلبیدند
~~و آن PageV01P087
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0193.png)

# ~~یکی را گرفته بقلعهآ همدان بردند واین یکی را بتخت سلطنت بر آوردند
~~ووزارت
# ~~بفخر الدین کاشی دادند.
# فخر الدین بن معین اللبن
# مختص الملوک الکاشی
# الوزیرابن الوزیر والشهاب ابن الاثیر، کارتدبیر ملک بر دست گرفت وامور
# ~~ملک را در سلک استقامت مستظهر گردانید، با وجود او هیچ آفریده را هوس
~~این
# ~~منصب ms071 نبود درعهد سلطنت سلطان ارسلان مستولی بر دولت و مقلب احوال و
~~مصرف
# ~~امور مملکت اتابکایلد گز بود، معین الدین ساوی مستوفی دیوان امیرعمر بن
~~علی بن
# ~~بار [را ] که امیر ری و مستحفظ قلعهٔ‌ طبرک و حاکم آن ولایات بود ،
~~اغرا واغوا
# ~~دادتابخدمت سلطان آمد و باتفاق در قصد اتابک و وزیر سخن گفتند و امارت
~~جهت
# ~~امیرعمرعلی بار ووزارت جهت خود مقرر گردانید ، فخرالدین وزیر از آن
~~سگالش
# ~~آگاه شده بدفع آن برخاست و با آن سلطان بخلوت در مشاورت(1) و تدبیر
~~مقدماتی
# ~~ترتیب کرد که منتج آمد بدانکه امیر عمر را گرفته بقلعهآ النجق نخجوان
~~فرستادند
# ~~ومعینالدین ساوی را مقید گردانیده صامت و ناطق در حوزهآ دیوان و
~~محاولات(2)
# ~~گرفتند و فخرالدین وزیر بعد از نکبت ایشان زیادت تمکنی یافت و در میدان
# ~~کامرانی جولانی بمراد نمود بزر گی صاحب صولت3) و دستوری با شوکت بود ،
~~PageV01P088
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0194.png)

# ~~عاقلهآ تبار و فخر دودمان خود آمد و در عنفوان جوانی و غلوای
~~نافذفرمانی عین-.
# ~~الکمال در وی رسید و در همدان جهان را وداع کرد .
### | ولرببر
# قفوام الدین بن الوزیر قوام الدین
# بوالقاسم الدر گزینی
# بعد از وفات فخرالدین کاشی وزیر سلطان ارسلان شد وعدل و انصافی
# ~~تمام در جبلت مر کوز داشت و بلطف معاشرت و حسن معامله و رفق مجامله با
# ~~جمهورطبقات خلایق معاش کرد و بواسطةآ سوء عنایت وقصد اتابک محمدبن ایلد
~~کز
# ~~معزول و منزوی کشت و وزارت بصاحب کمال الدین ابوشجاع دادند .
### | لرببر
# کمال الدین ابو شجاع الزنجانی
# عقود جواهر وزارت بر گردن او بستند و او از قدمای عظمای دیوان بود
# ~~و بزیور دانش و دها و کفایت و غنا وشهامت و مضا متحلی ، و از تغلب و
~~تطاول
# ~~و تکبر و تعدی محترز و مجتنب ، و بر شیوهآ عدالت و نصفت دوسال وزارت
~~راند
# ~~و مشکور و ممدوح وفات یافت .

PageV01P089

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0195.png)

### | وببر
# کمال الدین ابو عمر والابهری
# این خواجه بطهارت ms072 منسب وغزارت منصب و حسن عقیدت و صدق نیت
# ~~و کمال رسوخ قدم برجادهآ زهد و تقوی معروف وموصوف بود و سالها در
~~دواوین
# ~~سلاطین باشغال بزرگ موسوم ، در عهد سلطان ارسلان اورا برقبول وزارت
~~تکلیف
# ~~کردند و چون سلطان طغرل بن ارسلان آخر سلاطین سلجوقی وارث تاج و تخت
# ~~شد ، این وزیر در صدر وزارت بقرار بترتیب امور و تدبیر مصالح جمهور
~~قیام
# ~~مینمود و چون سلطان طفرل را اتابک قزل ارسلان در قبض آورده بقلعهآ
~~دزمار
# ~~نخجوان فرستاد این خواجه در خلاص اولطایف حیل تقدیم کرد ودر سلطنت
~~خوداو (1)
### | ه %~% س1م %~% 5
# ~~بتدارک هر خلل و جبر هر کسر اقبال میتمود ، و لن صلح العطار ما افسد
### | .3--11
# ~~آلدهر، ودولت سلجوقی را بآخر رسیده و تمت ابامها و ناحت علیها
# ~~اصد اوها وهامها ، موی را حلق کرده بزی متصوفه و خرقهآ مشایخ اکتسا
~~نمود
# ~~و در بلاد و عباد متواری شد و این رباعی در بوادی و فیافی حجاز گفته
~~بابهر
# ~~فرستار.
# بیچاره دلم چو محرم راز نیافت
### | وندر قفص جهان هم آواز نیافت PageV01P090
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0196.png)

# در سایهٔ‌ زلف خوبروئی کم شد
### | تاریکی شب(1) بود وکسش باز نیافت
# سلطان صاحب عزیز الدین بن رضی الدین ابی سعد الکاشی راموزیر کردانید.
### | درببر
# عزیز الدین الکاشی
# از جهابذهآ صدور و اساتذهآ کتاب دیوان عراقین بود و چند سال مالک زمام-
# ~~استیفاء، صاحب مروت وعالی همت و خیر ودیندار ، از بقاع خیر و ابواب
~~البر
# ~~که در بلادعراق انشافر موده است مدر سه ایست در کاشان مشهور بمدرسة
~~عزیزی واکنون
# ~~سمت خرابی و اندراس و انطماس یافته ، در صنعت استیفاء وانواع ضرب وقسمت
# ~~و جبر و مقابله و دیگر اشکال تبحری تمام داشت و مباشرت وزارت باستحقاق
~~کرد
# ~~و سلطان طغرل بسبب وسائل حقوق و سوابق اخلاص که او را با خاندان اتابکی
# ~~بود از وی متوهم شد و تغیری رأی سلطانی رادر بارهآ این وزیر پدید آمد
~~وفرمود
# ~~که او را ms073 با پسر گرفته بقلعهآ همدان محبوس داشتند و شبی جلادان را
~~فرستاد تا بزه
# ~~کمان اورا و پسرش را آسیب هلاک رسانیدند و ظهیرالدین منشی را نیز دیگر
~~روز
# ~~صلب کردند و وزارت بمعین الدین پسر وزیر فخر الدین بن معین الدین
~~الکاشی
# ~~ذادنل .

PageV01P091

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0197.png)

# معین الدین ابن الوزریر ابن الوزیر
# ~~جوانی صاحب همت ومروت کافی کاردان بود ، در ذنابهآ دولت وزارت
# ~~یافت و عهد او خاتمت عهود وزرای سلجوقی آمد چه سلطان طغرل را هم در آن
# ~~سال با سلطان تکش بر در ری ملاقات افتاد و در مصاف کشته آمد و سرش
~~ببغداد
# ~~فرستاده و جته اش در چهار بازار ری بر دار کردند و شهاب الدین ناصح بن
~~ظفر
# ~~المنشی الجرباذقاتی چون شلو او را در بازار مصلوب دید گفت :
# ~~هدا هو الشمس التی قد کورت
### | ی راد معمعة النهار الماتع
# ~~هذا هو القر المشقق بدره
### | ضرب المقارع شل کف القارع
# ~~وهی علی الاسلام اعیی خرقة
### | حتی المعاد علی بنان الراقع
# ~~واین وزیر نیز مقتول گشت شمع دولت آل سلجوق[ که] مدت صد و پنجاه(1)
~~PageV01P092
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0198.png)

# ~~1333لایه
### | یا %~% 34
# ~~ب
# ~~سنیم6 مک لت ل
### | لم PageV01P093
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0199.png)

### | ف سلااطی
# حوارزمشاهی
# اول خواد زمشاهیین نوشتکین غرجه طشدار سلطان ملکشاه بن البارسلان
# ~~بوده است و بعد از وی پسرش قطب الدین محمد و بعد از او پسرش علاء الدین
# ~~محمد اتسز که بر سلطان سنجر خروج کرد و عاصی شد و پس از وی پسرش
# ~~علاء الدین بن ارسلان که در زمان استیلا وغلبهآ غزطمع در ملک خراسان
~~کرد وچند
# ~~نوبت بعضی ولایات آنرا متصرف و متملک گشت و پسرش علاء الدنیا والدین
~~تکش
# ~~بمساعدت جد و معاضدت بخت و تأیید رپانی بر سریر سلطانی مرتقی شد وسلطان
# ~~طغرل سلجوقی در مصافی که بر در ری با او داد کشته آمد و فروع منابر و
~~وجوه
# ~~دنانیر بلقب و اسم او آراسته و نگاشته آمد، بدان از ms074 وزیر او ابتدا کرده
~~آمد چه
# ~~در دیباچه شرط رفته که ذکر وزرائی نوشته آید که در حضرت سلاطین ایران
# ~~مطاع ومعتبر بودهاند
# صدر الدین مسعون بن علی الهروی
# از قروم صدور جهان وفحول کفاة زمان خود بود و باستیعاب اسباب قهرمانی
# ~~مترشح ووزارت سلاطین را مستعد و مستأهل ، سلطان علاء الدنیا والدین تکش
~~PageV01P094
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0200.png)

# ~~باعزاز و تبجیل تمام وزارت بر وی مقرر فرمود و مکانت ومنزلت او را عالی
# ~~و رفیع گردانید ودست اودرحل وعقد امور بر گشاد تا بمیامن تدبیر صائب
~~ورویت
# ~~ثاقب اشغال ولایت را که بسبب حوادث سالف و پریشانی ماضی از تهورات و
~~فساد
# ~~غز وغیرهم مضطرب شده بودتقویم داد وبحسن اجتهاد تدبیر ساخت وروز گار
~~دولت
# ~~را از سوء المزاج پریشانی شف-، و با فات معدلت و اشاعت مبرت وتربیت-
# ~~علما و اصطناع فضلا و حسم مدهآ ظلم و رفع غائلةآ تعدی ید بیضا نمود ،
~~ودرقلع-
# ~~ملاحدهآ مخاذیل وقهرقرایءة ملاعین اورامساعی مشکوروء قامات محوداست،
~~سلطان
# ~~تکش را براستیصال1 : ان داشت تا لشکری جرار را در خدمت فرزند خود قطب
# ~~الدنیا والدین حاصرهآ قهستان فرستاد و آن مدابیر فدائیان را بر قتل
~~وزیر
# ~~انگیختند و بر در بار گاه سلطنت بوقت رکوب بکاردش زدند و سلطان رعایت
# ~~حقوق این دستور یگانه را وزارت بخلف صدق او نظام الملک صدر الدین علی
# ~~تقریر کرد .
# نظام الملک صدرالدین علی بن مسعود الهروی
# بلقب پدر ملقب آمد وبآثار و کردارش اقتدانمودن از قضایای عقل و وصایای
# ~~خرد دانست و بر سوم و سیر او اهتداکردن از مراسم شرع و لوازم دین شمرد
# ~~و سلطان تکش را مرضی صعب بر مزاج متطرق گشت چنانچه اطباء از استرداد
# ~~صحت نومید شدند و بجوار رحمت ایزدی پیوست وقطب الدنیا و الدین محمدچون
# ~~سیل منهمر و برق خاطف از قهستان بخوارزم شتافت و بر دیهیم واورنک
~~جهانبانی PageV01P095
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0201.png)

# ~~اتکاء واستناد فرمود وقاعدهآ حضرت خوارزم چنان بوده است که سلطانی که
~~قائم مقام ms075
# ~~پدر میشدی بلقب علاء الدنیا والدین موسوم آمدی و هر وزیر که بر صدر
~~وزارت
# ~~می نشسته، لقبش نظام الملک گفتندی، وبعد از ده سال سلطان را ازاین وزیر
~~ملالتی
# ~~پدید آمد و ممتعض شد و سمت عزل بر جبین شغل او کشید و وزارت بنظام
~~السلک
# ~~محمدبن صالح داد .
### | رببر
# نظام الملک محمد بن صالح
# از غلامزاد گان ترکان خاتون والدهٔ‌ سلطان علاء الدنیا و الدین محمد
# ~~خوارزمشاه بود و از معتبران بطانه و خواص یگانهآ حضرت و در تمامت مصالح
# ~~و مناجح دولت مرجوع الیه و معتمد علیه، فاما بغیر از حسن خط که بطبقهآ
~~علیابود
# ~~و فرط کرم و سماحت هنری نداشت و هفت سال در وزارت تمکن یافت و بواسطهآ
# ~~فرط طمع در اموال خلایق و درازدستی در وجوهات دیوانی و استرشاء بی حد
# ~~و اختزال بسیار که از وی بظهور وتحقیق پیوست ، سلطان محیای منصبش
~~بخدشهآ-
# ~~عزل خراشیده فرمود و از در گاه مطرود شده بخوارزم بخدمت تر کان خاتون
# ~~توجه نمود و وزیر آن حضرت گشت وزیری ممکن معتبر ، واشارات او برقراردر
# ~~خوارزم وماوراء النهر وتر کستان مطاع ومرتسم، وسلطان ازین معنی متغیر
# ~~خاطر و خشمناک میبود فاما وزیری دیگر رانصب نفرمود و گذاردن اشغال
~~دیوانی
# ~~و مصالح سلطانیرا پنجهآ اختیار بر پنج بزرگ ازاعیان در گاهانداخت ، تاج
~~الدین
# ~~کریم الشرق نیشابوری ، وامیر ضیاءالدین بیابانکی سمنانی، وشریف
~~محدنسوی،
# ~~و نجم الدین گیل آبادی ، ومجیر الملک منشی ، و خلق عالم در تحیر و
~~پریشانی PageV01P096
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0202.png)

# ~~تمام افتادند وبر فوات عهد نظامی باوجود فرط تعدی و طمع او تحسرها
~~خوردند
# ~~چه علی کل حال استرضای یک شخص اسهل و آسانتر از پنج کس مینمود و تا
# ~~انقراض دولت بر این نسق بماند و بوقت آنکه مادر سلطان را از حصار لاک
~~با
# ~~فرزندان و اتباع بهم و این وزیر بخدمت حضرت چنگیز خان بردند یکچندی
~~بسبب
# ~~آنکه معزول کرده و مطرود سلطان محمد بود و نیز ms076 براحوال ممالک شعور
~~وعثوری
# ~~داشت رقم اعتبار و سمت اعتمادی بر وی کشیده احیانا با فراغ محاسبهآ هر
~~ولایت
# ~~مأمور میشد و کحالی بود زین الدین نام معالجهآ رمد پادشاه کرد و در
~~ازاء آن
# ~~دخترز نگجک (1) چنگی که مطربهآ بوداز حظایا و سراری سلطان، و در جمال
~~بیهمال ودر
# ~~کمال بیمثال، بدوسیور غامیشی رفت مکر این وزیر او را بفریفت و رقبهآ
~~تمتع اورا
# ~~در ربقهآ تسخیر آورد این کحال پیش تخت تظلم کرده صورت حال عرضه داشت
# ~~فرمان شد تا او را بیاسا رسانیدند .
# شرف الملک فخر الدین علی الجندی
# اودر عهد سلطان محمد وزیر جندبود ومعتبران و اهالی آن ولایترا بانواع
# ~~تطاولات تعرض رسانید بدر گاه سلطان تظلم نمودند و ظلامات رفع کردند،
~~سلطان
# ~~فرمود که او را چون مرغ که برباب زن نهند بآتش بگردانند از نائرهآ این
~~غضب
# ~~گریخته خفاش وار در حجاب ظلمت اختفا بماند ودر اقطار بلاد و اطوار عباد
# ~~متواری شد و بوقت عبور سلطان جلالالدین بر آب سیحون سند که از مصاف
# ~~چنگیز خان شکسته بود بخدمت او بشتافت و ملازمت بساط سلطنت در وقتی چنان
~~PageV01P097
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0203.png)

# ~~غنیمتی بارده پنداشت و مقبول سلطان کشت و بر حضرتش بوسیلهآ تر کی گفتن
# ~~و تهور مروج شد وسلطان جلال الدین بعد از تملک بعضی بلاد هند عنوة
~~وقهرا
# ~~بطمع ملک ایران از راه کرمان چون بعراق رسید او را وزیر مملکت گردانید،
# ~~در بست و گشاد وستد وداد و گرفت و نهاد امور بینظیر بود و در لغت تر کی
~~بفایت
# ~~فصیح و بآداب خدمت در گاه پادشاهان مترشح و با آنکه فضلی و هنری نداشت
# ~~و عجز او از نوشتن وخواندن دوسطر یارسی بی زلل و خلل ظاهر ، چابک سوار
# ~~و نیزه گزار و صف شکن و سپهدار آمد وجود و سخایش از حیز اعتدال گذشته
# ~~بسر حد تبذیر و اسراف میرسید ، اموال جهان در نظرش بمقدار کاه پرهآ
~~نیامدی
# ~~بل ms077 دنیا بحذافیرهانزد همت آفتاب رفعت او چون ذرهآ نمودی، و در تهور وبی
~~مبالاتی
# ~~در امور بر مثال سیل بود که ازنشیب و فراز نیندیشد ، ادرارات کرامند(1)
~~برارباب
# ~~علم موفر ومسوغ داشت و ببذل اموال وافاضت نوال و افضال اعلام نیکو نامی
# ~~بر افراشت، و هر چند بی نباتی و تلون او بینهایت آمد و بر دوستی و
~~دشمنی او
# ~~اعتماد نبودی و مانند آب زلال سریع التغیر والانفعال نمودی فاما بغایت
~~پاک عقیدت
# ~~و متشرع و رقیق القلب و روشن روان بود ، بوقت تلاوت قرآن مجید اشک بر
# ~~رخسار مانند قطرات ابر مدرار درنیسان روان وریزان داشتی و در مجلس وعظ
# ~~و تذ کیر از غایت رقت دل بیهوش گشتی ، و در حضرت سلطان در نهایت تمکن و
# ~~تسلط بود و بحسن تدبیر پادشاه خود را تسخیر کرد و بر ترک و تازیک اعیان
~~دولت
# ~~استعلا جست ، وشغلهای با نام و امور عظام از لشکر کشی وسیاهداری ضمیمة
# ~~منصب او آمد ، و اغنیا و اقویا و معتبران رعایا را در ممالک عراق و
~~آذربایگان
# ~~و اران و شروان بمصادرات و مطالبات مخاطب گردانید، و چون اموال
~~ووجوهاتی
# ~~که از ایشان بقهر و قسر گرفت بدست تبذیر و اسراف وجود و اتلاف بر باد
~~داد PageV01P098
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0204.png)

# ~~سلطان بر وی متغیر شد و چون شرف الملک تغیر رأی پادشاه را تفرس نمود از
# ~~فرط استشعار طریق عصیان سپرد وبقلعهآ جار برت تحصن نمود سلطان بانواع
~~فریب
# ~~و لطایف حیل او را مطمئن و آمن گردانیده در قبض آورد و هم در آن قلعه
~~مقید
# ~~گردانید و در شبی سه چهار جاندار بفرمان آنجا رفتند و وزیر را بقتل
~~آورده
# چه باید نازش و نالش ز اقبالی و ادباری
# که تا بر همزنی دیده نه این بینی نه آن بینی
# شیء ها لک إلا وجهه ، له الحکم و إلیه تر جعون.

PageV01P099

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0205.png)

### | 9 له
# یادشاهان اوروع بزرگ چنگیز خان
# چون ms078 بحکم سابقهآ تقدیر یزدانی و وضع اشکال آسمانی کرهآ خاکی و بسیطةآ
# ~~غبرا میدان جولان یکران فرمان قضا دوران قدر جریان پادشاهان چنگیز خانی
# ~~گشت و دانت لهم المشرقان و خضعت لعظمتهم الخافقان ، اول
# ~~وزیری که بتدبیر اموو مملکت قیام نمود :
### | صاح
# فخرالدین محهون یلواج
# از ولایت خوارزم و در عهد سلطنت سلطان محمد خوار زمشاه ببند گی حضرت
# ~~چنگیز خان پیوست ، و بعد از چند گاهی براه ایلچی و سفارت بخدمت سلطان
~~آمد
# ~~و قاعدهآ مصالحت و مسالمت بیمن تدبیر وحسن تقریر ممهد گردانید و چون از
~~جانب
# ~~سلطان محمد بنای آن صلح منهدم شد ونائرهآ قهر آن پادشاه اشتعال پذیرفت
~~و بقصد
# ~~ممالک با عساکر کوه گذار بحار انبار که ضاقت الارض بر حبها عن کثر نهم
# ~~و امتلات القلوب رعبا وخوفا لعظیم صولتهم و شدبد بطشتهم
# ~~حرکت فرمود وخواست تا بلطایف تدبیر میان مادر سلطان و پسرش مخالفت
~~PageV01P100
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0206.png)

# ~~اندازد ، صاحب محمود یلواج را برسالت پیش مادر سلطان فرستاد ومواعید
~~داد
# ~~و چون ملک روی زمین صید شست پادشاء آمد ، وزارت بدو سیورغامیشی فرمود
# ~~و در دولت چنگیزخان و پسرش او کتای قا آن وسبطش مونگاقا آن و دیگر
# ~~سبطش گیوک خان وزیر نافذ حکم بل آمر مطاع امراء اولوس بود و در عهد
# ~~مونگاقا آن حکومت وامارت مجموع ممالک خطا بدوسیور غامیشی فرمودند و
~~ایالت
# ~~و امارت بعضی تر کستان وتمامت بلاد ماوراء النهر بیسرش امیر فاضل صاحب
# ~~علامه برهان الدین مسعود بیگ تفویض نمودند و چون رایات همایون پادشاه
# ~~عادل جهانگیر غالب قادر هولا کوخان از جیحون عبره کرد مقالید وزارت
~~ایران
# ~~و عرب وعجم وغیرها در قبضهآ شایستگی وزیر بینظیر و دستور مبارک تدبیر،
~~الوزیر
# ~~ابن الوزیر شمس الدین محمدبن محمد الجوینی نهاد .
### | 
# لفاضل الکریم شمس الدین
# صاحب الدیوان الجوینی
# غرهآ صباح وزرای جهان و تمیمهآ وشاح عظمای زمان و روی رزمهآ مدبران
# ~~ممالک روی زمین و طراز حلهآ قهارمةآ ملک ودین بود ms079 ، وزیری که قدیم و
~~حدیث
# ~~حسبش از شرح مستغنی است ، دستوری که اول و آخر شرفش از بیان بینیاز ،
# ~~جد نامدارش شمس الدین صاحب الدیوان المشتهر بموی دراز مستوفی دیوان
# ~~سلطان محمدخوارزمشاه بود ، ودرعهد سلطنت جلال الدین منکبرنی همان منصب
# ~~را تصدی نمودودر نیکونامی وفات یافت انتماه و انتساب ایشان بامام
~~الحرمین حجة الاسلام
### | -5- بر.
# ~~عبدالملک الجوینی است رضی الله عنه و آبأ عن جد متر شحان مناصب بلند
~~PageV01P101
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0207.png)

# ~~و متقلدان مراتب ارجمند .
# نسب توارث کابر عن کا بر %~% موصو لة الاسناد بالاسناد
# وپدر بزر گوارش جمشید کشور عز و جلال و خورشید سپهر فضل وافضال
# ~~بهای ادوار و شمس اعصار و سرور و سر دفتر اکابر ایران آمد و رسائل
~~وقصائد
# ~~و رقاع و قطاعش باللسانین والعبارتین در آفاق امصار و اقطار دیار با کو
~~کهآ
# ~~شمال و جنوب و موکب صبا و دبور همعنان گشت و در ایام دولت پادشاهان
~~مغول
# ~~برقرارمستوفی ممالک بود ودرمنصب مشکور السعی والاثر محمود العیان
~~والخبر
# ~~در گذشت وخواجه شمس الدین صاحب الدیوان منصب فصاحت قلم و مرتبهآ رجاحت
# ~~کرم و کشور سماحت شیم چون دیگر مناضب ومراتب ازوی میراث گرفت و مملکت
# ~~وزارت و قهرمانی جهان را محمیة بین موروث و مکتسب رونق و فسحتی بدرجهآ
# ~~پسندیده بر افزود، ذات ارجمند او را که صاحب دیوان علوم و آداب
~~بودازغوامض
# ~~برهانیات و دقائق نقلیات نصیبی موفور و قسطی موفی حاصل آمد و چشمهآ
~~دانشش
# ~~که نهال فضل از آن شاداب مینمود ، رواد طریق معانی را موردی مصفی ،
~~فصحا
# ~~و شعرای محقق دقائق مدایح آن ذات عدل پرور در قید حریر کشیدند و بلغای
# ~~مدقق حقایق محامد آن عنصر کرم گستر در سلک تقریر آوردند ، اعیان علمای
# ~~روز گار ملازمت مسند وزارتش غنیمتی بزرگ شمردند ، افراد حکمای نامدار
# ~~بمثافنت و منافثت مقر عز و صدارتش مفاخرت فزودند و اوهمگان را مطلول
~~سحائب
# ~~مواهب کریمانه و مشمول انواع اصطناع آصفانه فرمود و ms080 غریق تیار بحار
~~زخار
# ~~مبرت بیشمار گردانید تا لاجرم بدان واسطه آوازهآ نیکوکاری و بزر گواریش
~~در
# ~~جهان سائر گشت و تباشیر و مخائل آن انعام واکرام علی مراللیالی والایآم
~~ظاهر
# ~~و زاهر ماند .

PageV01P102

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0208.png)

# و لو لا خلال سنها الشعر ماکرت
### | بناة ] القوافی این تبنی لمکارم
# باقی بقید قافیه ماندست در جهان
### | آثار حسن - محمود نوی
# و بر وجهی اشغال دولت وامور مملکت در سلک استقاه  ادداد که
# ~~وزرای صاحب ذکا ودستوران وافر فطنت ودها در مضمار کفایت  درنیافتند
# ~~و گردش نشکافتند، و بر جبر کسور ونظم شتات ومنثور و ترفیه جمهور وحراست
# ~~ثغور بر نوعی اقبال نمود که تاریخ مفاخر وزرای نامدار و روزنامهآ مآثر
~~عظمای
# ~~رفیع مقدار تواند بود .
# ده سال وزارت حضرت هولا کوخان وهفده سال تدبیراموردولت آباقا آن وسه
# ~~سال قهر مانی سلطنت احمد سلطان را تکفل بر شیوهآ نمود که ثغور ممالک
~~محفوظ
# ~~و مضبوط و رایت پادشاهی مظفر ومنصور و بلاد و دیار آبادان ومعمور
~~واموال
# ~~خزائن موفی وموفور و طبقات رعیت راصی و خشنود وجمهور ساه و لشکر
# ~~مرتب و بانوا، و صدر وزارت از آن فر طلعت خجسته سیما با رونق و بها بود
~~،
# ~~حکومت و ایالت مدینة السلام بغداد وعراق عرب درقبضهآ شهامت برادر
~~مهترصاحب
# ~~علامه وزیر یگانه علاءالدین عطا ملکنهاد که فرقد ملک فضائل و جلالت
~~ونیر افق
# ~~معالی ووزارت وشعرای آسمان امامت و صدارت بود، و مهترین وزیران بهاء
~~الدین
# ~~محمد را که غضنفر بیشهآ مملکت داری و پلنگ کوهسار استکبار وقهاری، و در
# ~~فضل وبذل بحر زخار وبر سرافرازان روز گار کامران و کامگار آمد ، متعهد
~~تصرف
# ~~و مالک زمام حکم عراق عجم گردانید و در سنهآ تسع و ثمانین و ستمائه
~~مجدالملک
# ~~یزدی پسر خواجه صفی الملک ابوالمکارم موشادهآ(1) اصفهانی که وزیر
~~اتابکان یزد PageV01P103
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0209.png)

# ~~بود وسالها و کیلدری در گاه سلطان جلال الدین خوارزمشاه نیز کرده رفع و
~~ایفاقی
# ~~این دو صاحب قران ms081 را متشمر شد و باستعمال مکر و کید و استعانت بعمرو
~~وزید
# ~~بقصد خاندان ایشان برخاست و بحکم آنکه چندسال ملازمت بار گاه وزارت
~~کرده
# ~~بود ومدتی در اعمال بغداد و عراق عرب نیزشروع نوده و بر بعضی احوال
~~آنجا
# ~~وقوف و شعور یافته وعنان غمز وسعایت را در باب خواجه علاء الدین عطا
~~ملک
# ~~زیادت ارخا کرد و اعیان ملک عرب نیز که از قدیم الزمان باز ضمائر و
~~قلوب ایشان
# ~~بحقد و وتر صاحب علاء الدین مشحون بود با او مطابقت وموافقت نمودند و
~~از
# ~~تمادی ایام وزارت خواجه شمس الدین صاحب دیوان نیز گوئیا در خاطر مبارک
# ~~پادشاه ملالت و سآمتی پدید آمده بود از امرای دولت وایناقان حضرت
~~طغاجار
# ~~و جوشی تربیت وتقویت مجدالملک نمودند وانتهاز فرصتی کرده در خلوت عثرات
# ~~و زلات و اختزالات و تصرفات اخوین را بعرض رسانید و سهام سخنان غرض او
~~بر
# ~~غرض قبول آمد و سیور غامیشی و عنایت بی حد در بارهآ او مشمول و روزی در
# ~~هیکل سومای مراغه پاذشاه اورا بمزیدعنایت اختصاص داد و حکم یرلیغی که
~~بنوازش
# ~~و عاطفت تمام در حق او نافذگشت مشتمل بر تو شامیشی و تفویض اشراف ممالک
# ~~برملا بحضور امرای دولت برخواندند و مجد السلک در عرصهٔ‌ ممالک چون
# ~~رخ شطرنج مجالی تمام یافت و در بند گی حضرت پایه و مرتبتی او را حاصل
~~آمد
# ~~که طالبان مناصب و بزرگی را ورای آن دست ندهد و باطراف ملکه و اقالیم
# ~~نو کاران گماشت و نواب فرستاد و صاحب علاءالدین را بمالهای فراوان
~~مخاطبه
# ~~و مطالبه کرد و بمصادرات سنگین معذب داشت و خواجه شمس الدین هر چند در
# ~~صدر وزارت ممکن بود فأما رنک و بوی اعتبار از وی دور می نود و این نکبت
# ~~یکسال برداشت تا آباقا آن در همدان به فجأه در گذشت و پادشاه زادگان و
~~امرا
# ~~و اعیان دولت قرعهٔ‌ تعیین پادشاهی و خانیت بر ms082 سلطان احمد انداختند و
~~بر سریر
# ~~جهانبانیش نشاندند و شمس الدین صاحب دیوان را ریاض دولت از سر طراوتی
~~PageV01P104
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0210.png)

# ~~و نضارتی تمام پذیرفت و قامت نهال حالش که در ایام گذشته منحنی شده بود
~~بر
# ~~چمن عظمت معتدل و یازان آمد و گلبن جاه و منصبش بقطرات و رشحات عنایت
# ~~پادشاه وقت از سر مخضر وریان ، ومجد الملک را بدو سپردند تا بانتقام
~~ومکافات
# ~~سو، فعل بتیغ قهرش گذرانید و اعضا و جوارحش عبرة للنظاو باقطار و امصار
# ~~بلاد ودیارفرستادند و درسنهآ اثنتین و ثمانین وستمائه مشارب مصافات
~~میان پادشاهان
# ~~متکدر شد و نبرد یکدیگر را ساخته و متشمر گشتند، واحمد با لشکری
~~عددالرمل
# ~~والنمل دراول بهار ازاران بجانب خراسان حرکت کرد وچنانچه در جامع
~~التواریخ
# ~~ساخته و تصنیف وزیر شهید صاحبقران سعید خواجه رشید الحق و الدین طاب
~~ثراه
# ~~مسطور و مشروح است ارغون خان بعد از آنکه ییش احمد آمده موقوف گشت
# ~~بعنایت آسمانی و قوت طالع چون شمشیر رخشان و تیغ بران از قراب بر آمد و
# ~~خورشید وار از میان آن سحاب و ضباب اضطراب ظاهر و زاهر شده بر سهل و
# ~~جبل ممالک وصغار و کبار خلائق شعاع معدلت ومقدرت انداخت و جمهورشاهزاد
~~گان
# ~~و تمامت امرا واعیان طاعت داری حضرتش را .
# میانهای کیانی بسته نیسان %~% شمن کردار یکسرپیش فرمان
# واحمد سلطان را گرفته و برسیده(1) چنانکه حکم یاساق اقتضا میگرددربارهآ
# ~~او باتمام رسانیدند و خواجه صاحب دیوان ازمیان آن مقارعات و اصطکاکات
~~کناره
# ~~کرده براه بیابان باصفهان آمد و از آنجا بانزعاج هر چند تمامتر بقم
~~رسید و حکم
# ~~یرلیغ مشتمل بر سیورغامیشی وعفو اززلات او بر دست خماری خزانچی بدو
~~صادر
# ~~شد و بدان سبب بطعأنینت و استظهار متوجه بندگی حضرت ارغون خان گشت و
# ~~شرف مکتسبی یافته و بظاهر بعنایت ومرحمت مخصوص آمد وبوقا حسکانک درین
# ~~وقت مالک زمام همگی اشغال ملک و دولت و نافذ عنان جملگی مصالح اولوس(2) ms083
~~PageV01P105
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0211.png)

# ~~و حضرت بود و دو نائب معتبر ملازم خدمتش خواجه فخرالدین مستوفی و خواجه
# ~~حسام الدین مروییی، ایشان و دیگران باتفاق چون از خواجه صاحب دیوان
~~مستشعر
# ~~و متوهم می بودند که مبادا وزارت را باز استیناف فرماید ، بوقا را
~~متغیر گردانیدند
# ~~تا در نفی آن خواجه ساعی شد و در چهارم شعبان سنهآ ثلاث و ثمانین و
~~ستمائه باهر
# ~~درجةآ سعادت یافت .
# فسقی الغوادی کل بوم قبره
### | إن جاز أن سقی السحاب سحانا
# و وزارت برملک جلال الدین معین گشت .
### | رببر
# جلال الدین مخلص الملک السمنانی
# او از خاندان حکومت ودودمان جلالت بود و جدش امیر ضیاء الدین
# ~~بیابانکی از اعیان اصحاب مناصب در حضرت و دولت سلمطان محمد خوارزمشاه
# ~~و در صدد وزارت آمده و ملک جلال الدین سالها ملازم و معتکف بند گی حضرت
# ~~ارغون خان بخراسان بوده و محل قربت و تمکین و درجهآ اختصاص و اعتمادی
# ~~تمام یافته حکم یرلیغ بتفویض وزارت بدو صدور یافت ، و پنج سال متقلد آن
~~شغل
# ~~بود بآ: ب خدمت حضرت پادشاهان مغول و معرفت ابواب یوسون(2) ویا سای
~~ایشان
# ~~ایشان خرر و بعضی از آلات وزارت و صدارت را جامع و در آن منصب با رونق
# ~~وتمکین تمام، وعرضه داشت وسخن اودر بند گی حضرت مقبول و مؤثر ، واشاراش
# ~~در ممالک مطاع و نافذ ، و چون بوقاحسکانک از حکم یرلیغ پایمال قضا وقدر
~~PageV01P106
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0212.png)

# ~~ودست فرسای خوف وخطر گشت آن وزیر را بحکم آنکه بظاهر ملازمت خدمت
# ~~او می نمود و مخیم ملاصق معسکر و یورت او داشت ، و بسمت نیابت و اختصاص
# ~~تمام بدو موسوم میبوده ، امیر طوغان که در آن سروقت قطب مدار علیه و
~~رکن
# ~~مشارالیه بود و با ملک جلال الدین دیرینه عداوت و کینه داشت در نکبت و
~~کرفتن
# ~~اودستبردها نمود تا درورطهآ سخط وقهر پادشاه افتاد واز منصب و پابه
~~معزول گشته
# ~~یک سالی از تمام اشغال عاطل روز گار ms084 گشت و چون سعدالدوله وزارت جهان را
# ~~متصدی شد در قصد او ببند گی پادشاه سعیها نمود و مقدماتی ترتیب کرد که
~~نتیجهآ
# ~~آن نقی و قتل او میآمد و اتفاقا روزی با امیر پولاد حسکانک نفثة
~~المصدوری کرد
# ~~و حقوق خدمات و بند کیهای شایستهآ خود را تعداد مینمود و از موجبات
~~تغیرپادشاه
# ~~که بناحق است سخنی میراند امیر پولاد در لباس نزهت او درین باب
~~عرضهداشتی
# ~~بخلوت کرده و نائرهآ غضب ارغون خان که افروختهآ سعد الدوله بود ، بدان
~~سبب
# ~~مزید اشتعال پذیرفت و حکم یرلیغ شد تا آن وزیر را بیاسا رسانیدند ،
# ~~رحمة الله علیه .
# سعد الدولة البهودی الابهری
# از معاریف(1) حکمای بنی اسرائیلیان ابهر بود واندک تحصیلی درهنر داشت
# ~~و حسن خطی در غایت کمال ، و ببغداد رفت وملازمت دیوان آنجا نموده ، هر
# ~~شغلی از اشغال نازل واعمال متوسط رامتقلد میشد وبر معاملات وتوفیرات
~~ومتوجهات
# ~~و اصابات آن ملک وقوف وعثوری حاصل میکرد وبتطبب و حکمت نیز شهرتی
# ~~یافت و در نهایت کیاست وفطانت و ذکا و درایت بود ودر بذل و مروت همتش
~~بلند PageV01P107
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0213.png)

# ~~و تهور و وقاحت و سفاهت وفضاحت خود لازمهآ ذات اومینود چون از حکم
~~یرلیغ
# ~~امیراردوقیا بتحصیل اموال وضبط ویاسامیشی بغداد رفت سعدالدولهنائب و
~~کدخدای
# ~~طبیبی و معالجت در آمد و ثانیا در تدبیر مصالح مالک خصوصا بغداذ
~~غرضهداشتها
# ~~درد پادشاه اورا بدید و بپسندید و از نصاباستعدادش بررسید و بر گزید و
~~بر کشید
# ~~و وزیر ممالک گردانید و سعد الدوله هر چند از حلیهآ ایمان و اسلام عاطل
~~بود واز
# ~~مسلمانان بیگانه و بدان سبب بقتل بزرگان دین و دولت و استیصال اعیان
~~ملک
# ~~و ملت مبالات نمیکرد و قهر و قصدش نهیب صولت قضا وقدر داشت که آنرادافع
# ~~و مانعی نباشد ، و شرزمهآ از بزر گان عهد بنکایت سعی او کشته و ناچیز
~~شدند فأما
# ~~در ضبط امور مملکت و تدبیر مصالح لشکر ورعیت و انارت ms085 وجوه از
# ~~وجوب ورعایت غبطت دیوان و خزانه و استمرار برچادهآ عدالت و نصفت
~~واحتراز
# ~~از خبط واختزال توان گفت که تلو ارسطو وثانی بزر جمهر آمد بر اعزاز
~~اهل-
# ~~فضل و اصحاب هنرعظیم متوفر بودی وارباب عمائم وعلما را ادرار و انعام
~~فرمودی
# ~~و در حضرت ارغون مکانت و رتبتی یافت که از آن باز نتوان گفت و قصد و
~~عنایت
# ~~اطوار عباد و اقطار بلاد برأی و رویت اومنوط و مربوط افتاد و امرای
~~گردنکش
# ~~و سپهداران رستم وش را بی رجوع بدو و مشاورت با اودر هیچ امر از
~~امورملک
# ~~شروع و مداخلت ممکن نمیشد امیر طوغان را که سابق حلبهآ ملک و صدر
~~جریدهآ
# ~~ارکان دولت وبیت القصیدهآ اعیان حضرت بود و به بزر کخطری و پرهنری
~~معروف؛
# ~~منکوب و مخذول گردانید ، بر امرای اولوس تسحب میکرد و بر اصحاب مناصب
# ~~تکبر میورزید ، و در سفک دماء و قتل معتبران تهور مینمود ولایت شیراز
~~وماتبعها
# ~~را بقریب خود ملک شمس الدوله تقلید نمود و سیرت وروش او در آن ملک
~~بارتضا
# ~~ومحمدت مقرون نمود ومولانا نجیب الدوله رابخراسان فرستاد تا بضبط
~~واستخراج
# ~~آن ولایات قیام نماید و امیر طوغان چون از خراسان مراجعت نمود مرآت
~~خاطر PageV01P108
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0214.png)

# ~~پادشاه را یافت رنگ تغیر تمام از وی پذیرفته و مشرب اعتقادش را مشاهده
~~کرد
# ~~بقاذورات سخط تکدر یافته ، در بیدای حیرت هائم ماند و در دریای تفکر
~~غوطه
# ~~خورد و از ورای حجاب تدبیر لعبی بیرون آورد که مقتضی شد بقتل سعد
~~الدوله
# ~~و مربیان و مقویانش ، وشرح آن حال آنکه مرضی صعب بر مزاج ارغون خان
# ~~طاری گشت چنانچه استرداد سحت ممکن نشد و طوغان امرای اولوس طغاجار
# ~~و قولحعبال(1) وغیرهم اتوهم کرد که امرای جوشی واوردوقیا وقوجان باغرا
~~و
# ~~تلقین و اغوا و تعلیم سعدا دوله اندیشهآ قصد شما دارد پیشدستی میباید
~~نود و ایشان
# ~~را از دست بر گرفت تحریض او تمامت را در قبض ms086 آورده هلاک کرد و چون
# ~~کیخاتوخان بپا -هی بنشست حکم قصاص بر طوغان فحسب راندند و کشته آمد،
# ~~و وزارت بخواجه صدرالدین احمد دادند .
### | رلرببز
# صدر الدین احمد الخالدی الز نجانی
# او از قاضی زادگان زنجان بود ، علو همتش اقتضای آن کرد که در عنفوان
# ~~شباب بخدمت امیر طغاجار رفت ومرتبهآ نیابت و کدخدائی او یافت ومقبول
~~ومطاع
# ~~او شد، چنانچه کلی و جزئی امور خود بدو سیرد ، و بی مشاورت با او آب
~~بلب
# ~~نبرد و چون چهار بالشخانی بفرطلعت خورشید سیمای ارغون خان آرایش گرفت
# ~~وطغاجار امیر اولوس گشت وامارت اینجوهای ممالک مفردا بدو متعلق شد
~~خواجه
# ~~صدر الدین در تصرف اینجوها حاکم مستقل آمد وکار وبارش رونق نظام ورقم
# ~~عظمت پذیرفت وحقیقت آنکه در کرم و سماحت وجود و سخاوت رقم نسخ بر مکارم
# ~~صاحب ری و فواضل حاتم طی کشید ، سخیترین خلق خدا در آن عهد او بود ،
~~PageV01P109
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0215.png)

# ~~هرچه از مرافق و مداخل او را حاصل آمدی چه در ژمان تصرف اینجوها و چه
# ~~در عهد وزارت بغیر از خرجی ما لابد که باز گرفتی باقی تمامت را بر زائر
~~و شاعر
# ~~و سادات و علما و مشایخ و فضلا صرف کردی و از فواضل و صدقات پادشاهان
~~ادرار
# ~~بسیار وعوارف نهمار بر علمای دیار و مشایخ روز گار ومستحقان بر بلاد
~~وامصار
# ~~مسوغ و دائر داشت و در عهد کیخاتوخان وزیر ممکن شد ، در لغت مغولی
~~بطبقهآ
# ~~علیا بود ودر فصاحت و بلاغت بهمهآ زفافها دانا و گویا، وطبعش بانشای
~~اشعار بارسی
# ~~احیانا مؤاتات کردی ودر تقالیب امور و احوال و قصد اعیان دولت دستی
~~تمام
# ~~داشت و در تصرف وجوهات دیوان و اموال خلائق جهان بیباک و نامحترز ، واز
# ~~افعال ناپسندیده و رسوم ذمیمه و قوانین بد که در عهد او بابداع رسید
~~وضع غائلة
# ~~چاو بود که متضمن مضرت کلی و خسارت عام عموم خلایق خواست شد ، وچون
# ~~بایدو خروج کرد ms087 و امراء دولت بخلع و ازعاج کیخاتوخان مطابق و متفق شدند
# ~~و آن پادشاه بقصد ایشان فرو رفت و بایدو بتغلب مالک زمام جهانبانی
~~وخانی آمد
# ~~وزارت ممالک را خواجه جمال الدین دستجردانی معین(1) شد .
# جمال الدین الدستجرنانی
# از رستاق طبس گیلکی بود و بکمالات نفسانی و فضائل انسانی منصب
# ~~وزارت را مترشح، درمفتتح شغل بکتابت و محرری دیوان بغداد موسوم شد و در
# ~~مدارس آنجا باستفادت و تحصیل علوم مشغول تا در اقسام معقول و معقول
~~سرآمدهآ
# ~~علماء محقق وفضلاء مدقق گشت وابن بجدهآ فن استیفا و سیاقت شد، و بر
~~کمیت PageV01P110
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0216.png)

# ~~مال ومنال بغداد و کیفیت جمع و خرج آن شعور و وقوف تام یافت ، شیئا
~~فشیئا
# ~~بمراتب سامی تدرج میکرد تا صاحب دیوانی بغداد و ممالک عراق عرب بدو
~~مفوض
# ~~گشت و بکفایت و کاردانی و شهامت ودخل اتگیزی شهرتی تمام پذیرفت و در
~~صدد
# ~~عظائم اشغال وجلائل اعمال آمده در میان اعیان زمان رقم اعتباری تمام
~~پذیرفت
# ~~و باتساع عراص همت و ارتقای لوای حشمت معروف کشت ، و مدت شش ماه در
# ~~عهد بایدو وزارت راند و چون بر مقتضای «إن الارض لله یورتها من یشاء
# ~~من عبا ده » کارداران دیوان قضا مفاتیح ممالک ربع مسکون در قبضهآ مقدرت
# ~~پادشاه اسلام اعدل جهانداران و اعقل سلاطین دوران غازان خان نهادند،
~~وصرافان
# ~~دار الضربقدر نقد پادشاهی جهان را نقش سکه سکهآ سلطنت آن شهنشاه صاحب
# ~~قران زدند ، ملک شرف الدین مخلص الملک سمنانی ماهیانی بتدبیر مملکت هر
~~چند
# ~~باسم وزارت متسم نشد قیام نمود و بعد از عزل او خواجه جمال الدین
~~دستجردانی
# ~~چند روز معدود وزارت گونهآ بیرونق و طراوت کرد و بتیغ قهر و سخط غازانی
# ~~درسگ مرغزار گشته آمد، و خواجه صدرالدین صاحب دیوان کرة اخری باز
# ~~وزیر مطاع ومدبر ممکن ودستور مقبول القول گشت و در تدبیر امور نازک و
# ~~تغییر مناصب امرای بزرگ و قهر مخالفان ملکت اندیشهای متهورانه کرد ms088 و
# ~~بأعاصیر غضب بادشاه شعلهآ حیات ودولتش انطفاء پذیرفت و پادشاه اسلام
~~غازان بعد
# ~~از اجالهآ قداح استشارت وتقدیم شرایط استخارت مقالید تدبیر امور
~~جهانبانی و اعنهٔ‌
# ~~وزارت اقالیم روی زمین بکف کفایت و شهامت واضح برهان خواجه رشید الحق
# ~~و الدین ودرایت وصرامت لایح بیان خواجه سعدالحق والدین سپرد .

PageV01P111

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0217.png)

# رشید الححق و الدین
# قهرمان ممالک مشارق و مغارب عالم و خدایگان اصحاب مناصب و مراتب
# ~~عرب و عجم و پیسوای صنادید وزرای امم و مالک زمام سیف و قائد عنان قلم
# ~~بود، در عهد آباقا آن در سلک منظوران بنظر عنایت پادشاهانه انخراط یافت
~~ودر
# ~~عداد معتبران حکمای زمان منتظم شد ، و در عهد جهانبانی ارغون خان مرتبه
# ~~و پایهاش ترقی پذیرفت و امرای اولوس در مصالح و اشغال ملک با او مشاورت
# ~~نمودند ، وچون کیخاتوخان پادشاه گشت رقم اختیار وزارت را بر وی کشیدند
~~واو
# ~~از آن تعادی جست فأما بسمت ایاقی و ندیمی و راه طبیبی و حکیمی پایهآ
~~بلند و رتبتی
# ~~ارجمند یافت ، ودر تدابیر امور دولت شروع نمودن آغازید ، و چون چهار
~~بالش
# ~~خانی بزیور شکوه طلعت و فر ابهت غازان خان آرایش یذیرفت متصدی اشغال
# ~~نازک و متقلد اعمال بزر گ شد چون ملازمت حضرت در خلا وملا و مباشرت
~~تصرف
# ~~بعضی ولایات از ممالک، وبا وزیر عهد صدرالدین در مضمارمبارات و مجارات
~~آمد
# ~~و خواجه صدرالدین قصد او را میان دربست و در مناظره و مباحثهآ دربند گی
~~پادشاه
# ~~خواجه رشیدالدین غالب گشت و سعادت آسمانی و تقدیر یزدانی با عنایت
~~غازانی
# ~~در بارهٔ‌ او موافق آمد ، وصدر الدین بیاسا رسید و پادشاه اسلام غازان
~~سر حقهآ
# ~~مشاورت بحضور(1، قهرمان تدبیر او گشاد و در گنجینهآ اسرار نزد امین(4)
~~رأی PageV01P112
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0218.png)

# ~~متین او باز کرد .
# رویت صائبش آرایش ممالک آمد و فکرت ثاقبش ناظم مصالح ، عزائم و
# ~~نیاتش کارساز دین و دولت شد و مساعی جمیلش آرایندهآ رخسار ملک وملت، ms089
~~مدت
# ~~بیست سال استادی پیش کاران دولت از امرای کامگار و پیشوائی مدبران حضرت
~~از
# ~~اعیان نامدار او را مسلم و عقد لآلی مناجح عالمیان بواسطآ اعتنا و
~~اهتمام او در
# ~~سلک ارادت منظم ، و چون پادشاه سعید عادل شهنشاه مغفوردریادل او
~~لجایتوسلطان
# ~~مالک ممالک موروث شد و بر سریر جهانبانی ارتقا فرمود ، منزلت او را بر
~~درجات
# ~~اصحاب حکم و فرمان بیفزود و مرتبهآ او را از مراتب اکثر اعیان واعوان
~~عالیتر
# ~~گردانید ، تا کمر بتدبیر مصالح ممالک در بست ، در انصاف و معدلت بر
~~خواص و
# ~~عوام بگشاد وتا قبای وزارت را اکتسا نمود دست همت بافاضت سجال داد
~~گستری
# ~~واشاعت نوال هنرپروری از آستین اجتهاد بیرون آورد، و در وضع قوانین
~~پسندیده
# ~~که تلو و نودار وزرای دولت یار است ومحو رسوم ذمیمه که از وی یاد گار
~~است
# ~~وتمهید قواعد خیرات و تشیید مبانی مبرات و بنای ابواب البر و مدارس و
~~انشای
# ~~بقاع الخیر و مساجد و احداث فنون عمارات فاخر و ابنیهآ عالی که بر علو
~~همت
# ~~صاحب دولتان مقبل ووالا نهمتان کامل دلیلی واضح تواند بود بأقصی الغایه
# ~~برسید.
# چنان سازیم قانون جهان را %~% چنان داریم ملک خسروان را
# ان   آثاره تدل علیه %~% فانظروا بعده إلی الا ثار
# و چون ختم کار او بر شهادت و تکمیل اسباب سعادت آمد از وی اخلاف
# ~~صدق و فرزندان خلف ماندند .
# وهم النجوم الزواهر و اللیوت الخوادر و السیوف البواتر PageV01P113
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0219.png)

# ~~و الصفور الکواسر و البحور الزواخر.
# رممم   مه
# بحور، بدور، غیوث، لیوث
### | سیوف ، سهام ، صقور ، بزاة
### | دبر
# سعل الحق والدین محمد الساوی
# سروسهی چمن وزارت ایران زمین و غرهآ سنام(1! دستوران تمکین آئین بود،
# ~~وزیر هنرور هنرپرور افاضل نواز دستورعنقای همتش درفضای معالی بلند
~~یرواز،
# ~~بهمهآ اسباب دولت یاری وبزر گواری بر وزرای جهان بر گذشت ، و بر
~~نشیمن(2)
# ~~وزارت و قهرمانی ملک چنوبازی اشهب ننشست، در اول اضائت شعلهآ اعمال
~~بخدمت
# ~~امرای خراسان ms090 رفت ومباشرت هر شغلی از اعمال دیوانی نمود، و منظور
~~نظرعنایت
# ~~اکسیر خاصیت غازانی گشت ، و قلم تبیکچی خزانه و تغارات واقطاعات ممالک
# ~~خراسان بسر انگشت د نائی او سپردند ، و بسبب شهرت در خبرت بعلم استیفا
~~و
# ~~سیاقت و متانت درفن انشا و کتابت در کلیات و جزئیات امور دیوانی اعتماد
~~بر وی
# ~~کردند و بعلو همت و سمو حشمت و کیاست وافر و فراست متکاتر و استکمال
# ~~اسباب صدارت و استجماع آلات جلالت معروف ومشهور شد و بلطف ارفاق و
# ~~طیب اعراق و حسن اخلاق وظهور دلائل بلنه اختری و زهور مخائل نیک محضری
# ~~و وفور روای خوب منظری وشمول حیا وپاکیزه مخبری موصوف و مذکور آمد
# ~~و رأی خورشید ضیای پادشاه اسلام در همه احوال او را امتحان فرمود و در
~~موارد
# ~~و مصادر اشغال و امورش بیازمود و چون نقد شایستگی او از محک تجربه تمام
~~PageV01P114
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0220.png)

# ~~عیار بیرون آمد آن منصب بزر ک بدوارزانی داشت؛ مشفوع برونق و تمکین
~~تمام ، و
# ~~آن دستور فرخنده طلعت ودیدار و خواجهآ همایون صوت ستوده آثار بکمال
~~رحمت و
# ~~شفقت و فرط عاطفت و رأفت وعلو مراتب عدل و احسان و غلو در رفع درجات
# ~~فضل و امتنان واثبات ارکان ایمان ومداومت بر اظهار زونق دین اسلام وسعی
# ~~در تربیت و تقویت علما و فضلای ایام که عقلای دقیق نظر این جمله را
~~موجب احراز
# ~~اقسام سعادات و مرادات دانستند از وزرای سابق ممتاز آمد و بیمن عنایت
~~الهی
# ~~و فر تربیت پادشاهی چون بدر منیر بر فلک مستدیر مسند وزارت و تدبیر
~~نشست
# ~~ودست ظلم وبیداد از اذیال احوال بریت ورعیت بربست ایوان عدل را شرف بر
~~نهاد
# ~~و هنگامهآ جور و عدوان برداشت و پیکر ملک و دیوان را بآب زر انصاف
~~وراستی
# ~~بنگاشت بیک عبارت جهان معانی را عمارت فرمود و به نیم اشارت ممالک
~~معالی را
# ~~انارت افزود ، قلم فضل گسترش گاه توقیع و ms091 جواب قصص وتذکرات و انشای
# ~~مکتوبات و رسالات در کشور هنر صاحب دیوان گشت و همم عدل پرورش از علمو
# ~~قدر قصد لامکان نمود ، در اول وزارت تا مدت ده سال میان این دو وزیر
~~قواعد
# ~~اتحاد حقیقی و وداد اصلی و اخلاص جانی ممهد بود و صفای عقیدت با عروق
# ~~و اعضایشان ممتزج چون دو چشم روز گار آمدند که آنرا سیمی نتواند بود ،
~~بر
# ~~آسمان جلالت دو فرقد بودند که میان ایشان مزیتی متصور نشود ، و بمیامن
~~این
# ~~موالات ممالک پادشاه معمور واموال خزائن موفور و طوایف خلایق خشنود،
~~امور
# ~~و مصالح کبار وصغار مضبوط، ومساعی ایشان در حل وعقد امورمشکور آمد ،
# ~~و بآخر آن مصافات بمعادات و آن مصادقت بمخالفت متبدل گشت ، واراقم وحشت
# ~~میان ایشان در جنبش آمد و مفسدان با فساد ذات البین مشغول شدند و یوما
~~فیوما
# ~~معاقد وقواعد دولت خواجه سعد الدین انحلال می یذیرفت وشیئا فشیئا
~~انخزال(1) PageV01P115
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0221.png)

# ~~بجاه و جلال او تطرق مینمود و مواد سخط پادشاه ازدیاد میگرفت تا در
~~شوالسنهآ
# ~~احدی عشر وسبعمائه ببغداد درجهآ شهادت یافت .
# بمینو روانش پر از نور باد
### | ز جانش همیشه ستم دور باد
# تاج الحق والدین خواجه علیشاه
# چون تقدیر یزدانی و وضع اشکال آسمانی با عنایت حضرت اعلی اولجایتو
# ~~سلطانی در اعلای شان وتنویه مکان وتعظیم قدر وتفخیم امر و تشهیر ذکر
~~واجلال
# ~~اسم او موافق و همعنان آمد ، قدم در شاهراه اعتبار نهاد و مکانتی او را
~~دست داد
# ~~که شرح آن در دایرهآ امکان نیاید ، بمجرد حسن طالع ممالک را در قبضهآ
~~تصرف
# ~~گرفت وبعصام بنوت ازعظام ابوت مستغنی شد و بی تعب در تحصیل هنر وادب
~~اورا
# ~~در منصبی که قروم دهاة والامنش در طلب آن منافست ومناقشت نمودندی ممکن
# ~~آمد و بی وسیلتی از وسائل موروث و مکتسب بر مرتبهآ که فحول خداوندان
~~داد
# ~~و دهش بر ارتقای ذروهآ آن با یکدیگر تفاخر کردندی معتلی شد ، و ms092 حقیقت
~~آنکه
# ~~وزیری پاک عقیدت صافی طویت دین دار نیکوکار شرع پرور بود، و از مناهی.
# ~~و محظورات مجتس. و محترز ، وبر ازدیاد رونق وطراوت ریاض مسلمانی مواظب،
# ~~و در استعطاف آران اعیاب جبار و صنادید کامگار واستمالت جوانب کبار
~~وصغار
# ~~دستی تمام داشت، و. شرت و ملابست او شغل وزارت را بدان حد ومثابه رونق
# ~~و تمکین از نوادر و شراذ حالات روز گار بود بل معجزهآ از معجزات ایام
~~مینمود،
# ~~مدت سیزده سال کار حضرت و دیوان و مملکت را بر و جهی دردست کرفت و بر
~~PageV01P116
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0222.png)

# ~~نوعی بعراد خود تمشیت داد که هیچ وزیر صائب تدبیر و هیچ کافی تب کتابت
# ~~و تحریر را عشر عشیر آن میسر نشدی یمنة و یسرة میزد و اموال ات را کیف
# ~~شاء اثارت میکرد و بر مراد بی مانعی و منازعی صرف مینعود ، و عروس
~~وزارت
# # اقلیم گیتی را عفوا صفوا در کنار ارادت گرفت ، و همتش بر . %~% عالم
~~خیرات
# ~~واحداث بقاع بر موقوف آمد و درسرهآ مدینة السلام بریز مدرسهآ م- ، نمای
~~رفیع-
# ~~بنای والافنای خلد آسا بنا فرمود ودر بوادی مخوف و طرق ناام  رباطات
# ~~وخانات و مناخ و منزل صادر و وارد را ساخت و بانشای مسجدی عاای طاق
~~رفیع-
# ~~رواق که در اقطار و آفاق اگر تمام شدی طاق نمودی اشارت راند ، و مدبر
~~دو
# ~~دولت ووزیر دو حضرت ومشیر دو پادشاه - بیض الله غرة الماضی و ادام
~~ملکالباقی-
# ~~گشت و حتف انفه در غلوای دولت جهان را وداع کرد .
# حق جل حلاله روایح و نوافح رضوان بارواح این گذشتگان که
# ~~سر گذشت احوال ایشان موجب اعتبار هوشندان و استبصار خردمندان است در
# ~~رساناد وهمگان را بصر حیرت یاب و دیدهآ عبرت بین کرامت کناد ، تا غرائب
# ~~تقلبات و عجائب تغلبات را سبب بیداری و سرمایهآ هوشیاری سازند و دل در
~~جهان
# ~~فانی که :
# سلاف قصاراه ذعاف و مرکب
### | شهی إذا استلذذته فهو جامح
# و شخص جمیل یونق ms093 الناس حسنه
### | و کانت له اسرار سوء قبائح PageV01P117
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0223.png)

# نبندند و زمام احوال و امور بدست غفلت و غرور ندهند .
# دعی با نفس فکرک فی ملوک
### | مضو ابل لانقرا ضک ویک فایکی
# 4-5 م ه-* م-
# انجزت الموعود بعون الله و حسن نوفیقه فی تلخیص هدا
# ~~التاریخ و تنقیحه و فرغت منه بیمن الدولة الاصفیة فی سلخ
# ~~صفر المختوم بالخیر و الظفر سنة خمس و عشرین و سبعمائه
# ~~الهجریة .
# ایزد تعالی مخدوم اعظم ، صاحب اعدل اکرم ، وزیر اعلم افخم ، دستور-
# ~~بلند همت والانهمت ، خواجهآ همایون طلعت وافر حشمت را وارث اعمار و
~~اعمال
# ~~همگان گرداناد ، اهل تنجیم بر تأثیر کواکب دو نام اطلاق کنند یکی ناطح
~~دیگر
# ~~رامح ، هر چه از پیش اتصال بدو آید ناطح گویند و هر چه بعد از آن بظهور
# ~~پیوندد رامح خوانند .
# چون کو کب سوزناک تابناک (2) وزیر فیکوسیرت صافی سریرت عادل نام
# ~~مبارک ایام درفلک ساعات و ایام؛ سیار خواست شد ، هرمنقبت و مکرمتی که
~~از
# ~~پیشینگان نقل افتاد تأثیر وجود اوست، وهرچه آیند گان در مستقبل خواهند
~~کرد
# ~~اقتدا بدو، وزرای سابق صبح آفتاب وجود این دستور نامور بودهاند و کبرای
~~لاحق
# ~~شفق خورشید بقای او که از افول وغروب مصون ومأمون باد خواهند بود .

PageV01P118

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0224.png)

# ~~جهان زو یادگار کس مماناد
# جز او منشور دولت کس مخواناد
### | -0-
### | و یرحم الله عبدا قال آمینا
# هذا آخر الکتاب ]
# ~~تصحیح اصل کتاب و تصحیح طبع آن بوسیلهآ این جانب انجام یافت
# ~~و چاپ آن روز پنجشنبه 22 ربیع الاول 1377 مطابق
# ~~25 مهر 1326 شمسی بپایان رسید
# ~~و السلام علی من اتبع الهدی
# میر جلال محدث PageV01P119
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0225.png)

### | فهرست
### | اهلام اشخاص
# # آباقا آن 103 - 112،104. %~% ارسلان ارغو52.
# # آغاجی: 22. %~% ارسلان بن طغرل بن محمد بن ملکشاه 87 .
# # آق سنقر(اتابک) 81،32 -82 . %~% ارغون خان 112،109،105 .
# # آلتون تاش خوارزمشاه 45042042. %~% ازغوش (امیر) 57.
# # ابراهیم بن مسعود (سلطان) 46. %~% ابوسعد اسرائیل بن تیمخا 28.
# # ابیوردی شاعرمعروف 26. %~% اسماعیل بن احمد سامانی 35.
# # ابن الاثیر (صاحب تاریخ ms094 الکامل) 21. %~% ناصح الملک عزیز الحضره
~~ابوطاهر اسماعیل
# # سلطان احمد 102-105. %~% بوفی کاشلنی (خالوی معین الدین وزیر)
# # معین الدین مختص الملوک ابو نصراحمد کاشی %~% 64
# وزیر 64-69. %~% اغل برز (حاجب) 66.
# # معین الدین ابونصر احمدتانی (حفید اول) %~% الب ارسلان
~~87،52،50،49،24،23 -90.
# 092،69 %~% الیارخ (حاجب) 24.
# # احمدبن حسن میمندی 0،4 4-45. %~% انار(انر) 654،53.
# # احمد بن ابیخالد الاحول 19 . %~% انوشروان بن خالد الکاشی 79،77.
# # صدر الدین احمد الخالدی الز نجانی 109 - %~% انوشروان عادل 4.
# 112110. %~% اولجایتو (سلطان) 116،113 .
# ~~احمد بن عمار19.   احمدبن عبدالصمد 4 ،ا4544.   احمد بن الخصیب القاضی
# 19. %~% ایلک خان 39. %~% ایاز (امیر بزرگ) 2. %~% ایلدگز(اتا بک شمس
~~الدین) 88-87.
# # ضیاء الملک احمدبن نظام الملک 52-53. %~% اینانج(امیر) 87.
# # اردوقیا (امیر) 109-108. %~% ابوالبرکات عمادالدین 80-79.

PageV01P120

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0226.png)

# ~~بر کیارق (سلطان) 29 - 51،30 -53، 64، ] تغاربیگ ؛ رج : «محمدبن
~~سلیمان» .
# 65. %~% تکش خوارزم شاه 24،94،92477، 95 .
# # برمک (جد برامکه) 16. %~% ابوتمام طائی 79.
# # بقراخان (ملک تر کستان) 37. %~% تمفاج خان بن بقر اخان بن ایلک خان 27.
# # ابو بکر (خلیفةآ اول) 12. %~% توش (تتش) 52.
# # ابو بکررائق (ناتب ماکان دیلمی) 21. %~% 5ه
# # ابو بکر بن ابی صالح وزیر 46. %~% تقة الحامدی (شهاب الدین) 87.
# # بکیر بن شماخ اللخمی 13 . %~% ثقة الدین ابوجعفر 70.
# ~~بورسق (امیر) 26.
# # بوزابه (اتا بک) 83،81 . %~% جدیع بن علی الکرمانی 13.
# # بوزگانی؛ رج : «ابوالقاسم» . %~% جراح بن عبدالله الحکمی 12.
# # بوقاحسکانک 1064105. %~% جعفر برمکی 18-17.
# # بهادرخان؛ رج : 12 بوسعید* . %~% ابوجعفرعتبی 35.
# # بهرام شاه بن مسعود 58-674. %~% سلطان جلال الدین منکبرنی 9799-8- 99،
### | 104،901.
# # امیر بولاد حسکانک 107. %~% جلال الدین در گزینی (وزیر) 83، 85 -87.
# ت %~% جمال الدین دستجردانی 111-110. %~% جلال الدین مخلص الملک سمتانی
~~106.
# # تاج الدین؛ رج: دا بوطالب» و5 کریم الشرق». %~% جوشی 109 .
# # تاج الملک ابوالغنائم 22،25، 51،50،28، %~% جوهر(امیراجل مقرب الدین
~~واختیار الدین)
# 56-82،60 %~% 70066-72.
# # حسام الدوله ابو العباس تاش (حاجب بزرگ) %~% قوینی ؛ رج : (صاحب دیوان»
~~.
# 36-37.
# ~~امیرتتار 82.
# # تر کان خاتون (سلجوقیه) 25، 96،60،50. %~% چنگیزخان 97.
# ~~تر کان خاتون دختر تمغاج خان 27.
# # تر کان خاتون مادرسلطان محمد خوارزم شاه %~% حاتم طائی 17،106.
# 96. %~% حجاج 40.

PageV01P121

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0227.png)

# ~~حسام الدوله ؛ رج : د ابوالعباس تاش» .
# ~~حسام الدین قزوینی 106..
# ~~حسکانک ؛ رج : دبوقا» ودبولاد، .
# ~~ابوالحسن سیاری 43.
# ~~ناصرالدوله ابوالحسن بن ms095 ابراهیم بن شیمجور
### | 36-37.
# ~~ابوعلی الحسن بن علی بن صدقه 32-31.
# ~~حسن بن قحطبه 15.
# ~~ابوعلی الحسن بن محمد بن العباس میکالم
### | معروف بحسنک وزیر 42-4844 .
# ~~ابوالحسن عقیلی ندیم 43.
# ~~ابوالحسن مزنی وزیر 37.
# ~~حسن میمندی؛رج: «احمد میمندی».
# ~~حسول (ابوالعلاء) 55-56 .
# ~~ابوالحسین عتبی (وزیر) 37-36.
# ~~ابویعلی الحسین 23.
# ~~ابوطااب الحسین بن محمد الزینبی الحسینی
### | 24.
# ~~خواجه حسین بن مهران 46.
# ~~ابوسلمه حفص بن سلیمان خلال 15 .
# ~~حمید بن ربعی 18 .
# ~~خاتون ختلی 42.
# ~~خاتون لطان 27.
# ~~خاصبک 5-82.
# ~~خالد بن برمک 16.
# ~~خالدبن سلیمان 16.

PageV01P122A

# ~~خان سمرقند 24.
# ~~خطیر الدین قی مستوفی 70.
# ~~خطیر السلک ابومنصورمیبدییزدی 55-56،
# 65
# ~~خوارزم شاه ؛ رج : «تکش3.
# ~~داودبن محمد سلجوقی الله.
# ~~داودبن محمود (سلطان سلجوقی) 77.
# ~~دختر زنگجک چنکی 97.
# ~~دستجردانی؛ رج : * جمال الدینه .
# ~~امیرابودلف بن ادریس بن عیسی العجلی 13.
# ~~دهستانی؛ رج: «عبدالجلیل، .
# ~~الراضی بالله عباسی 21،19.
# ~~رئیس ابوالحسین ؛ رج : ذهلال، .
# ~~رئیس الدین؛رج: «عبدالملک سهروردی؟.
# ~~رییب الدوله ابومنصور27.
# ~~ابومحمد رزق الله تیمی 25.
# ~~وشید الحق والدین (خواجه رشیدالدین)112-
# 114،
# ~~رضی الدین ابوسعد (نائب) 84.
# ~~امیررضی سامانی 28-26.
# ~~رکن الدولهآ دیلمی (از آل بویه) 20.
# ~~زید بن زین العابدین علی بن الحسین 3.
# ~~زینالدین علی کوچک 33.
# ~~زینب خاتون زن یحیی برمکی 17.

PageV01P122B

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0228.png)

# ~~ساوتکین (امیر) 22.
# ~~سبکتکین (امیر) 38،58،41.
# ~~ستی خاتون (دختر سلطان سنجر)73.
# ~~سدید الملک ؛ رج : «رابوالععالی» .
# ~~سر جون بن منصور رومی 12-
# ~~جلال الدوله سرخاب بن کامروا 22.
# ~~سعدالدین وسعدالحق؛ رج : «محمد ساوی»
# ~~شرف الدین ابوطاهر سعد بن علی بن ممیسة القمی
### | 67،59
# ~~ابوسعد مستوفی 27.
# ~~ابوسعد موصلایا 28 .
# ~~ابوسعد (نائب) ؛ رج : * رضی الدین» .
# ~~ابوسعد هندو 54 .
# ~~سعدالدوله یهودی ابهری 1094107.
# ~~سعدالملک آنی 65،54.31.
# ~~ابوسعید بهادرخان 7.
# ~~سلجوق بن محمد شاهزادهآ سلجوقی 81.
# ~~ابو سلهآ خلال ؛ رج: «حفص بن سلیمان».
# ~~ابوالقاسم سلیمان بن الحسن بن مخلد 21.
# ~~سلیمان بن عبدالملک 12.
# ~~سلیعان بن کثیر الاحول 13 .
# ~~سلیمان بن محمد بن ملکشاه 87 .
# ~~سلیمان بن نعیم الحمیدی 12.
# ~~ابوسهل خجندی وزیر1 4.
# ~~سوری بن المعتر48 .
# ~~سیده خاتون دخترقائم خلیفةآ عباسی 22.
# ~~امیرسیف الدوله ؛ رج : «صدقه» .

PageV01P123A

# ~~امام شافعی 69.
# ~~ابوشجاع؛رج: * محد بن الحسن» .
# ~~شرف خاتون 69 .
# ~~شرف [لدین؛ رج: 2 سعدبن علی) و2 مخلص-
# الملک سمنانی».
# ~~شرف الملک ؛ رج: «علی ms096 جندی» .
# ~~ملک شمس الدوله (قریب سعدالدو لهآ یهودی)
# 1088.
# ~~شمس الدین صاحب دیوان (موی دراز)101.
# ~~شمس الدین؛ رج: «صاحبدیوان» ودعلی» و
# « محد» و«نجیب الدین» .
# ~~شهاب الاسلام ؛ رج : «عبدالرزاق .
# ~~شیر گیر (اتا بک) 32 .
### | صز
# ~~صاحب دیوان شس الدین جوینی ؛ رج :
# (محمد* .
# ~~صاحب دیوان خواجه صدر الدین 111.
# ~~صائن (نصرة الدین) 7.
# ~~صدرالدین خجندی (قاضی اصفهان) 54 .
# ~~امیرسیف الدوله صدقه 26،20.
### | 
# ~~امیرضیاء الدین بیا بانکی سمنانی 106096.
# ~~ضیاء الملک؛ رج : * احمده و«محمده .
# ~~الطائع لله (خلیفةآ عباسی) 19 .

PageV01P123B

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0229.png)

# # تاج الدین ابوطالب شیرازی 82 . %~% عبدالرزاق بن اسحاق الطوسی (شهاب
~~الاسلام)
# # ابوطاهر؛ وج : (سعدبن علی». %~% 10،588.
# ~~طاهر مستوفی (وزیر) 45.   طراد بن معمد الزیبی (نقیب النقیاء ابوالفوار
# س %~% عبدالجلیل دهستافی 27. %~% عیدااحمیدبن احمدبن عبدالصمد (وزیر)
# 21
### | 46-47.
# ~~طغاجار(امیراولوس) 104،109.
# # طفان یرک 66»66. %~% عبدالرشید بن محمود (سلطان) 45.
# # طغرل بیگ 48،23-22،20-9) . %~% عیدالصمد 47.
# # طغرل بن ارسلان (آخرین سلطان سلجوقی %~% ظهیر الدین عبدا لعزیزخراسانی
~~87.
# 94،92،9190 %~% عبد الله بن ابی رافع 12.
### | عبدالله بن ارقم 12.
# # طوغان 108.   طغرل بن محمد 77076. %~% عبدالله بن فضل 65 . %~% عیدالله
~~بن عزیز 38-337.
# (حرف ظا) %~% عبدالله بن محمد بن علی بن عبدلله بن عباس 15.
# # لهیر الدین خراسانی ؛ رج : دعبدالعزیز» %~% عبدالله بن هبة الله
~~الاصباغی 28.
# # ظهیر الدین منشی 91. %~% عبدالملک الجوینی 101.
# احرف ع)] %~% عبدالملک بن نوح 35 %~% وییس الدین عبدالملک السهروردی
~~83-84.
# # عامر بن صناره 15. %~% عتبی وزیر؛رجوع شود به * ابوالحسن، .
# # عایشه (مادومقتدی) 27. %~% عثمان بن عفان 12.
# # عباس (جد خلفای عباسی) 16 . %~% عثمان بن نظام الملک 73،54،
# # عباس بن حسن (وزیر) 19. %~% ابو العدیل دینوی 79.
# # ابوالعباس فاح 11. %~% عز السلک بن نظام الملک 52،26.
# # ابو العباس بر سلیمان طوسی 16. %~% عزالملک مجدالدین البروجردی 81.
# # ابوالعباس الضبی 18. %~% عز یزالدین اصفهانی 75.
# # عباسه 17. %~% عزیز الدین الکاشی 91.
# # عبدالرزاق 67. %~% عضدالدو له 20.
# ~~عبدالرزاق بن احمدبن الحسن المیمندی 45.  علاء الدین بن ارسلان94.

PageV01P124

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0230.png)

# # علا.الدین ضیاء الملک 2،9 10. %~% عمرو 35.
# عطاملک 102-104. %~% عون الدوله 31.
# 4 محمداتسز94. %~% عون الدین 33.
# # علی حاجب (مقدم نلامان سلطان محود)434 %~% عمیدالدو له ؛ رج: « محمد بن
~~فخر الدو له محمد»
# # علی بار 7472. %~% عمیدالدو له فائق (خادم) 36-39.
# # علی بن ابی طالب (6) 12. %~% عمید الروساء ms097 ابوطالب محمد بن سلیمان بن
# # علی جندی (شرف الملک) 97-999. %~% ایوب 19.
# # امیرعلی چتری 71. %~% عیدا لملک ابو نصر کندری 48،22-49.
# # علی بن حسن بن سلمه 75. %~% عمیدوجیه السلک رج: *شرف الدین ابوطاهر
# # علی بن رجاء (شرف الدین) 77. %~% سعد».
# # خواجه علیشاء 116. %~% عین القضاة همدانی 76.
# ~~علی بن فخر الدوله محمدبن جهیر 20-31.
# # علی کرمانی 14. %~% (احرفغ)
### | غاز ان خان (پادشاء مغولی) 111 -112.
### | ایوالغنائم ؛ رج: 2تاج الملک».
# مسعود هروی 95-96.
# # علی بن مقله 19. %~% (احرف ف]
# # شمس الدین علی پسر تصیر الدین محمود (وزیر %~% فائق ؛ رج : دعمید
~~االدوله».
### | فخر الدوله ؛ رج: 12 بونصر محمد» .
# 0
### | فخرالدین (ابوطاهر) 88،69.
# بن سیمجور 39-37. %~% فخرالدین بن بویه 36.
# # عمادالدین ابوالبرکات 80. %~% فخر الدین بن محمود یلواج 100.
# # عماد الدین امیرقماج 1). %~% فخر الدین جندی 8.
# # عمادی غزنوی 7. %~% فخرالدین طغان یرک؛ رج: «طفان یرک» .
# # عمر بن الخطاب 12. %~% فخرالدین مستوفی 106 .
# # عمر بن عبدالعزیز 12. %~% فخرالدین بن معین الدین مختص الملوک.
# # عمربن علی بار 88 %~% الکاشی 89-88.

PageV01P125

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0231.png)

# ~~فخر الملک بن الوزیر نظام الملک؛رج: «مظفر»] قراجق 38.
# # ابن الفرات 19. %~% قراجه ساقی 332.
# # فرامرز بن علاء الدوله بن کا کویه 22. %~% قرواش بن المقلد 20.
# # ابوالفرج الرونی 47. %~% قزل ارسلان 90.
# # فرح زاد بن مسعود 46 . %~% قعقاع بن عیسی 12.
# # فردوسی طوسی 16. %~% قوام الدین ابوالقاسم (ناربن اللسین)
# ~~فضل بن احمد الاسفراینی 41،39.
# # ابوالفضل براو سنا می یاقمی؛ رج: «مجدالملک، %~% 89.
# ~~ابوالفضل بغدادی 23.
# # ابوالفضل بلعمی وزیر35. %~% قو لحعبال 9 10.
# # فضل بن ربیع 18 . %~% قماج 70،64.
# # فضل بن مروان 19.   فضل بن سهل الملقب بذی الریا ستین 18. %~% (حرف ک2]
# # فضل بن یحیی 17. %~% کاشغری 67.
# (حرف ق] %~% کالنجار 43-44. %~% کریم الشرق نیشا بوری96.
# # قا آن (او کتای) 101. %~% کمال الدوله یمین خادم 73.
# # القائم بامرالله 20-24. %~% کمال الدین ابوشجاع الزنجانی 899،84.
# # قا بوس بن وشمگیر 36. %~% کمال الدین ابوعمر والابهری 90
# # القادر بالله 19،42. %~% کمال الدین ثابت قمی 82-80.
# # قاسم بن سلیمان بن عبدالله بن وهب 31. %~% کال الدبن خازن 81-80.
# # ابوالقاسم بوزگانی 48 . %~% کمال الدین علی السمیرمی 32،73-72.
# # ابوالقاسم حریری بصری صاحب مقامات 78. %~% کمال الدین محمد 80 -81.
# # ابوالقاسم بن عبدالله 19. %~% کیخاتون 109- 112،110.
# # ابو القاسم ms098 کثیرعارض 43. %~% کیقباد (پادشاه) 16.
# ~~قاضی شروان 86.
# # القاهر بامر الله 19. %~% 54
# # قحطبة بن مسیب الطائی 13، 15. %~% گمش تکین 26.

PageV01P126

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0232.png)

# ~~گیوک خان 101.
# ~~لوط پیغمبر (ع) 55-56.
# ~~مأمون 32،18.
# ~~مادرسلطان بر کیارق 53.
# ~~ماشاده؛ رج : وموشاده
# ~~ماکان دیلمی 21.
# ~~ابوالقاسم ماکولا24.
# ~~مالک بن الهیثم -
# ~~ماه ملک بنت سلطان ملک شاه 27.
# ~~مجدالدین ابوالحسن عمرانی (مدبرامور سلطن
# سنجری) 85.
# ~~مجدالدین کاشانی (برادرمعین الدین) 44.
# ~~مجد الملک ابوالفضل براوستانی قمی 50-43.
# ~~مجدالملک یزدی وزیراتا یکان یزد (پسرصفی
# الملک ابوالمکارم ما شادة اصفهانی)103.
# ~~بهاء الدین محمد وزیر 103.
# ~~قطب الدین محمد خوارزم شاه 97-94،8،
# 100-1064101.
# ~~مظفر الدین محمد شاء سلطان کرمان 19.
# ~~سعدالدین محد ساوی 111،1160114.
# ~~ظهیر الدین ابوشجاع محمد بن الحسن (وزیر)
### | 27
# ~~محمدبن داود الجراح (وزیر) 19.
# ~~شهاب الدین محمدزیدری (منشی دیوان سلطان
### | جلال الدین منکبرنی) 8..

PageV01P127A

# ~~ضیاء الدین علاء السلک محمد نسوی 8.
# ~~شریف محد نسوی 96.
# ~~محمد بن سلیسان کاشغری (نظام الدین تغار بیگ)
# 61-،7).
# ~~محمدبن صالح وزیر (نظام الملک) 96.
# ~~محمدبن عبدالملک الزیات 19.
# ~~محمد بن علان (عارض دیوان سلطان ملکشاه)
# 29
# ~~محمد بن علی من عبدالله بن عباس (خلیفه) 14.
# ~~صدرالدین محمدبن فخر الملک بن نظام العلمک
# 67،58.
# ~~شمس الدین صاحب الدیوان محمدبن محمد
# الجوینی الوزیر5، 101،8-106.
# ~~ابونصر فخر الدوله محمدین محمدبن جهیر
# موصلی وزیر 22.
# ~~عمید الدوله محمدبن فخر الدوله محمد 23 -
# 30،27.
# ~~سلطان محمدبن سلطان محمود غزنوی 44.
# ~~سلطان محمد بن محمود بن محمد بن ملکشاه
# سلجوقی 21،88،33.
# ~~سلطان محمد بن ملکشاه 29، 54،53،31،
# 82،4،2،65264559457
# ~~مین الدوله ابوالقاسم محمودبن سبکتکین
# غزنوی 38- 103،76،46.
# ~~سلطان محمود بن محمده بن ملکشاه سلجوقی
# 7،7،72،63459.
# ~~نصیر الدین محمود بن مظفر بن ابی توبهآ خوار زمی
# 66-72.
# ~~محمودبن ملکشاه 25.
# ~~نظام الدین محود بنیران قوش 66.

PageV01P127B

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0233.png)

# # فخرالدین محمود یلواج 101-100. %~% 29-30.
# # مختص الملوک ؛ رج : «احمدالکاشی». %~% معاویه بن ابی سفیان12.
# # مخلص الملک ملک جلال الدین وشرف الدین %~% المعتز بالله 19.
# سمنانی ماهیانی 1114107-106. %~% امیرمعزی 60
# # مرزبان بن سطان الدوله بن بهاء الدوله بن %~% العتصم بال332،19.
# عضد الدوله (ابو کالنجار) 22. %~% المعتضد بالل 19.
# # مروان بن الحکم 12 : %~% معین الدین اصم 2.
# # مروان حمار16413 %~% معین الدین ساوی 88.
# # سلطان ms099 مزدج 87. %~% معین الدین مسعود کاشانی بنابو نصر احمد معین
# # مزتی ؛ رج : 2 ابو الحسن؟. %~% الدین وزیرثانی 69.
# # المسترشد بالله 33-31،78. %~% القتدر بالل19.
# # السستظهر بالله ابوالعباس 26،31-30،33 %~% المقتدی بأمر الله
~~(ابوالقاسم عبدالله بن محمد
# # الستکفی بالله 19. %~% القائم) 26،24،19.
# # المستنجد بالله 34. %~% المقتفی لامرالله 33،31.
# ~~سلطان مسعودبن ابراهیم 47.   بهاء الدین مسعودبن ثقة الدین عبدالعزیز
# 62 %~% المکتفی بالله 30،19. %~% مقرب الدین؛ رج: 3جوهر».
# # صدرالدین مسعود بن علی هروی 94-95. %~% ملکشاه بن البارسلان
~~24،21،25،49،29،
# # سلطان مسعود بن سلطان محمد سلجوقی 77- %~% 94،65،59،50.
# 85483.
### | منتصر بالنه عباسی 19.
# # سلطان مسعود بن سلطان محمودغز نوی44- %~% ابوجعفر متصوردوانیقی خلیفهآ
~~عباسی 16.
# 48،46. %~% ابو الفتح منصور بن احمدبن دارست شیرازی
# # برهان الدین مسعود بیگ (پسر فخر الدین %~% 21
# محمودیلواج)101. %~% ابوالحارث منصور بن رضی 39.
# # آبومسلم مروزی خراسانی 13 -15. %~% منوچهر بن اسفرستان 22.
# # امیر مظفر محتاج چغانی 36. %~% صفی الملک ابوالمکارم موشادة
~~اصفهانی103.
# # صدرالدین مظفر (حفید وزیر معین الدین)69. %~% مودود (سلطان) 45.
# ~~مظفر بن نظام الملک (فخر الملک) 57،27-58. حضرت موسی کلیم الله (6)3.
# ~~سدید الملک ابوالمعالی النخاس الاصفهانی ] مونگاقا آن 101.

PageV01P128

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0234.png)

# ~~مؤید الدین بن القصاب3.
# ~~مؤیدالدین مرزبان (وزیر) 80،82.
### | 5451.
### | 596
# ~~مهلک خاتون بنت سنجر 73.
### |
# ~~ناصح بن ظفر المنشی الجر باذقانی (شهاب الدین)
### | 91
# ~~ناصر بن الحسین الانسابادی رجوع شود به
### | «قوام الدین الدر گزینی».
# ~~تاصر الدوله؛ رج: «ا بوالحسن».
# ~~ناصر الدین طاهر بن فخر الملک بن تظام الصلک
### | 79
# ~~الناصرلدین الله 34،20.
# ~~نباتة بن حنظة الکافی 15.
# ~~نجم الدین گیل آبادی 96.
# ~~شمس الدین ابو النحیب در گزینی 82 -84،
### | 87486.
# ~~نجیب الدوله 108.
# ~~النخاس الاصفها نی؛ رج: 12 بوااحعالی».
# ~~ابو نصر بن ابوزید (وزیر) 38.
# ~~نصر سیار13-14.
# ~~ابونصر فارسی 28
# ~~ابو نصرمروان 22.

PageV01P129A

# ~~ابو نصر مشکان منشی 43.
# ~~ابو نصر مقدسی 13
# ~~تصرة الدین صائن 7.
# ~~نصیر الدین ابوتو به؛ رج: دمحمود بن مظفر،.
# ~~نظام الدین ؛ رج: «محمد بن سلیمان*.
# ~~نظام الملک قوام الدین الاتا بک ابوعلی الحسن
# ین محمد بن اسحاق الطوسی 22،21،46-
# 81،74،28،64،62،58252
# ~~نظام الملک؛ رج: ه صدر الدین علی» و* محمد
# بن صالح».
# ~~فوح بن منصور سامانی 36.
# ~~توشتکین غرجهآ طشداری9.
# ~~شرف الدین انوشروان بن ms100 خالد کاشی وزیر
# دا تشمند شهیر 78-77،43.
# ~~هادی (خلیفهآ عباسی) 16.
# ~~هارون الرشید 32،18-16.
# ~~هبة الله بن محمد بن علی معروف بابن المطلب
# 31
# ~~ابوالحسین هلال بن المحسن بن ابراهیم بن
# هلدل الصابی 21.
# ~~ملا کوخان 1034101،8.
# ~~ولید (خلیفهآ اموی) 12.
# ~~یحیی بن خالد بر مکی16 - 17.

PageV01P129B

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0235.png)

# # یرنقوش بازدار 32 . %~% یمینحومبرج : ه کمال الدین4.
# ~~یزید بن معاویه 12.
# # یزیدین هبیر0 15. %~% یمینی عتبی 29.
# ~~یعقوب لیث 35.
# # یغان بیگ ، رج : «محمدبن سلیمان». %~% خوار زمی».
### | فهرست
### | احهامی
### | طوائف وقبائل
# # آل بویه 20. %~% بنی العباس 20.
# # آل سامان 3938،35،19 %~% آل عباس 16.
# # آل سلجوق 92،68. %~% آل عتمه 37.
# # آل طاهر 35. %~% آل محمود 58.
# # اتا بکان 103. %~% آل میکال 42.
# # اتراک 46. %~% ینی عجل 13-14.
# # احشام نیشا بور 42. %~% بنی هاشم 15،13.
# # اکراد 34. %~% یادشاهان مغول 8.
### | ترک 61،26.
# # اینجوها110-109.   ایناقان حضرت 104. %~% خانان بزرگ اروق چنگیز خان 5
~~،100
# # باطنیان 4424،20. %~% خاندان اتا بکی 91.
### | خلج 34.
# # بامیان 38. %~% خوار زمشاهیان 5،8.
# # برامکه 18. %~% خورشیدانیان 22 .
# # بنی اسرائیل 28. %~% دارستیان 22.
# # بنی جهیر4 آ. %~% صامانیان 37.
# # بتوسلمه 79،80 %~% سلجوقی (- سلجوقیان) 5 ،20 - 32،21 - PageV01P130
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0236.png)

# 53،503733-9490954 %~% محمودیان 8.
# # شول 24. %~% مصریان 24،20. %~% ملاحده 51،42،32.
# ~~عرب 112،50،19،16.
# # قرمطی 44. %~% ملوک دیالم 20.
# # قوم لوطه 565. %~% مغول 102،106 .
# # گیل 34،22. %~% یر نقوش 22.
# # مجوس 16. %~% یهود 21.
### | فهرست
### | اساسی گتب
# # دمیة القصر49. %~% نسائم الاسحار من لطائم الاخبار ( نام کتاب
### | حاضر) 11.
# # جام التواریخ 1005. %~% نفثة المصدور78.
# # حماسة ابوتمام 79. %~% مقامات حریری 78.
### | فهرست
### | اسعاء امگنه
# # آلوش ، رج : «دیه». %~% حرف یاه
# # آمویه 37.   آلنجق نخجوان 88. %~% باب عموریه 28.
# # احید آباد 68.   ابهر65464،90. %~% بخارا 29437. %~% براوستان قم 50.
### | بغداد233021-19_28،26،31،26-23،55،
### | 116.
### | بلاد عجم ب8ر1 .
### | باخ 38.
### | پارس (فارس) 24،21-20،82.
# ~~ایران 114،51048439.

PageV01P131

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0237.png)

#
# # تر کستا 101،96،51،40. %~% رستاق 2 . گیلکی 110.
# # توران 51. %~% رستاق قم 59.
### | رودبار 14.
# # جعفر آباد 28. %~% ری 8،8485،85873،6،8،66،،109،994،92.
# # جوزگانان 339،44. %~% از
# # جیحون 38024،101. %~% زنجان 109،81،65،64.
### | ساوه 14،72،66456.
### | سند 8.
# # حصاوکلاک 67. %~% سیب1.
# # حله 26. %~% سیحون سند 97.
# ~~حوش 109.
### | 
### | شام 24.
### | شیراز 50،83-81.
### | شروان 98.
# 114.
# # خطا 101. %~% اضر
### | صفه تاج در بغداد 22.
# # خوزستان 20. %~% ط
### | طارم 64،43.
### | طبرک 88.
# # دزمار نخجوان 90.   دروازهآ عبدالعزیز بهمدان 80. %~% طوس 18.
# ~~دیار بکر 22،15.
# # دیر گچین 68 . %~% عانه 20
# # دیلم 22. %~% عباد آباد 28.
# # دیه آلوش 28. %~% عراق 48،4 48،44،3534،24021415،
# # دیه کاج 68. %~% 91،87،85،82،79،73566،63،59.

PageV01P132

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0238.png)

# 1110103،101498.
# # عراق عجم 15-101،84،25،20،16. %~% ماوراء النهر ms101 101،66،36424416.
# # عراقین 74،20،75. %~% مدرسهآ عزیزی بکاشان 61.
### | مدینه 29.
### | مراغه 32.
# # غر شستان 38. %~% مرو4 6،1).
# # هزتین4558،43،2824،19. %~% مسجد جامع 15.
# # غور 28. %~% مشتای بغداد قشلاق بغداد 34،21.
# 5. %~% مشهد امام رضوی 60.
# # قراجق 38. %~% مکه 24 . %~% مصر 46-75،43.
# ~~قراجه ساقی 32.
# # قزوین 64.   قوچان 109.   قم 105،73،68.   قشلاق بغداد- 21،34. %~% نهر
# ملک 28. %~% نظامیهآ بغداد 50. %~% یشا بور 15»44،37،36.
# # قهرود 67 . %~% فی
# # قهستان 95،19. %~% ولی الله (دیه) 28 .
# # کاشان 73،69،65،64. %~% همدان 91،887،82،80،79434033،30.
# ~~کرمان 19،24.
### | 58446.
# 5 %~% هیکل شومای مراغه 104.
# # گرگان 15،36-38 . %~% ی
# # گنجه 53-56054. %~% بزد 103.
### | 31 رمضان المبارک 1447 هجری
### | مطابق 1437/1/42 شمسی PageV01P133
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0239.png)

### | کتلا
# برحسب ترتیب معهود متداول در کتب میبایستی فهرست
# ~~در آخر کتابیعنی بعد از همهآمطالب حتی تعلیقات نیزواقع شودتا
# ~~چنانکه خوانند گان را بمطالب اصل کتاب رهبری میکند بمطالب
# ~~تعلیقات نیزرهبری کند لیکن چون نگارنده در وهلهآ اولی در نظر
# ~~نداشت که تعلیقاتی باین کتاب ضمیمه کند بنابراین فهرست را چاپ
# ~~کرد پس از آن فکر الحاق این تعلیقات پیدا شد از این روی نا کزیر
# ~~این خلاف ترتیب پیش آمد و تعلیقات بعد از فهرست قرار کرفت و
# ~~بدون فهرست ماند اینک از خوانند کان محترم نسبت باین خلاف
# ~~معهود معذرت میخواهد.
### | والعذرعند کرام الناس مقبول .

PageV01P134

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0240.png)

# تعلیقات گتاب
# اینکه مصنف (ره) گفته (ص2؛ س 3-2) :
# « و منشور أحکامش بر کبار وصغار اسود و احمر وأبناء وانش بده و حضر
# ~~خواندند ».
# مأخوذ از عبارت ابو نصر عتبی (ره) است در او لتاریخ یمینی1 « وقد علم
~~أبناء البدو و
# ~~الحضر وأنشاء المدر والوبر».
# منینی در شرح یمینی نسبت باین عبارت گفته2 «وقد علم أبناء البدو
# ~~والحضر» البدو البادیة والحضرمحر کة خلاف البادیة وهوالقری والمدن
~~والمراد
# ~~بالابناء هنا الملازمون أی ملازمو البادیة والحاضرة؛ قال الراغب :
~~ویقال لکل ما یحصل
# ~~من جهة شیء او من جهة تربیته او بتفقده أو کثرة خدمته أو قیامه بأمره:
~~هوابنه ، نحو:
# ~~فلان ابن حرب؛ وابن السبیل للمسافر قال تعالی : وابن السبیل ، و ابن
~~اللیل وابن
# ~~العلم وفلان ابن بطنه وابن فرجه اذا کان همه مصروفا الیهما، ms102 وابن یومه
~~اذا لم ینظرفی
# ~~غد. انتهی [وأنشاءا امدروالو بر آالانشاء جمع نشؤ کقفل کمافی المصباح
~~یقال : نشأ الغلام
# ~~والجاریة جاوز ا حد الصغر، والمدرقطع الطین الیابس واراد به المدن
~~والقری والوبر للابل
# ~~کالصوف للغنم والمراد بأنشاء الوبر من بیوتهم من الوبر وهم سکان الخیام
~~».
# و کلمهآ «أنشاء» بهمین معنی که یاد شد درموارد دیگر از تاریخ عتبی نیز
~~بکار
# ~~«فته است از آنجمله است این عبارت3 «او لیا، تلک الدولة وأنشاء تلک
~~النعمة» ونیزاین PageV01P135
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0241.png)

# ~~عبارت1 «أنیاب تلک الدولة ووجوه أنشائها ونجوم سمائها » ونیز این
~~عبارت2 : «انشاء
# ~~الجد والصدق وابناء الشق والرشق» الی غیرذلک، پس با وجود این کلمهآ
~~مناسب مقام
# ~~احتمال انکه «افناه» باشد چنانکه در ذبل صفحه اشاره کرده ام دوراست
~~زیرا «افنامه
# ~~بمعنی «اخلاطه و هاشائب» و « اوباش» ازمردم است چنانکه درهمین تاریخ
~~عتبی نیز مکر ر
# ~~در همین معنی بکار رفته است مثلادرص 94 س 3 کتاب مزبور آمده « افناء
~~عسکره »
# ~~و همچنین درص210 و242 وغیراین موارد.
# قسمتر ازمقد مهآ مصنفرحمة الله علیه که دربارهأهمیت امر وزارت ولزوم مشیر
~~و
# ~~وزیر برای پادشاه بلکه برای پیغمبر نیز است یعنی این عبارت (ص2 ؛ س13)
~~« وقلم
# ~~راست تدبیر جفت شمشیر جهانداران نامدار وشهریاران دولتیار آمدهتا این
~~عبارت
# ~~(ص4 ، س 7) «والوزارة اسم جامع للمحاسن ناظم لعقود المعالی والمکارمه
~~مأخوذ
# ~~از کتاب «الظرائف واللطائف فی المحاسن والاضداد، است کله تألیف ابو نصر
~~احمدد بن
# ~~عبدالرز اق المقدسی است که آنرا از دو کتاب ابومنصور ثعالبی که یکی «
~~الظرائف و
# ~~اللطائف، و دیگریهالیواقیت فی بعض المواقیت، میباشد تلفیق نموده است
~~واینک نص
# ~~عبارت کتاب نامبرده را دراینجا نقل میکنیم :
# در باب تاسع کتاب نامبرده تحت عنوان «فی مدح الوزارة» مذ کوراست3:
# «الوزارة اسم جامع للمجد والشرف والمروءة وهی تلوالامارة والد رجة العلیا
~~و
# ~~الرتبة الکبری فی الریاسة والسیادة والانبیاء علیهم الصلوة والسلام لم
~~یستغنوا عن الوزارة
# ~~فکیف العظماء والملوک وقد نطق القرآن بوزارة هارون لموسی علیهما الصلوة
~~واتسلام
# ~~حیث ms103 قال جل وعز حکایة عن دعاء موسی : واجعل لی و زیرا من أهلی هارون
~~أخی PageV01P136
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0242.png)

# ~~اشدد به أزری وأشر که فی امری، ثم قال فی نظام الآیة ، قد أوتیت سؤلک
~~یاموسی،
# ~~فدل علی أنه جعله وزیره وصاحب أمره وشریکه.
# و أفصح عن حسن أثر موقع الوزارة وجلالتها وقوع الحاجة الیها ، وکان آصف
# ~~بن برخیا وزیر سلیمان علیه السلام وکان محمدالمصطفی صلی الله علیه و
~~سلم یقول:
# ~~لی وزیران من أهل الارض ووزیران من أهل السماء فأما اللذان فی الارض
~~فأبو بکر
# ~~وعمر و أما اللذان فی السماء فجبرئیل ومیکائیل علیهما السلام . وقال
~~علیه السلام : اذا
# ~~أراد الله بملک خیرا جعل له وزیرا صالحا ان نسی ذکره و ان نوی خیرا
~~أعانه أو
# ~~أراد شرآ کفه.
# وکان انوشیروان یقول : لایستغنی أعلم السلاطین عن الوزیر ولاأجود
~~السیوفعن
# ~~الصقال ولا أفره الدواب عن السوط ولا أعقل النساء عن الزوج».
# ~~افضل الدین ابوحایمداحمد بن حامد کرمانی در تاریخ «عقد العلی للموقف
~~الاعلی»
# در اوائل قسم چهارم گفته1:
# «مصطفی صلی الله علیه[و آله امی کوید : اذا أرادالله بالامیر خیرا جعل له
~~وزیر
# ~~صد ق ان نسی یذکره و ان ذکر یعنه ، واذا أراد به غیرذلک جعل له وزیرسوء
# ~~ان نسی لم یذ کره وان ذکر لم یعنه، پادشاه را از وزیر ناصح ومشیر مشفق
~~نا گزیرست
# ~~چه انبیا را ازوزراء صدق استغنانبوده است موسی علیه السلام گفت : و
~~اجعل لی وزبرا
# ~~من أهلی هارون أخی أشد د به أزری ، مصطفی سلی الله علیه و[آله] گفت :
~~مرادر آسمان
# ~~دو وزیرست ودر زمین دو وزیر: وزیران آسمان جرئیل و مباائیل ووزیران
~~زمین أبوبکر
# ~~وعمر، وحکیمان گفته اند : عاولتر پادشاهی ازمزیر نا گزیرباشد، وبهترین
~~شمشیری از PageV01P137
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0243.png)

# ~~صیقل نامستغنی، وفاره1 تراسبی بتازیانهه حتاج [وخردمند ترزنی بشوهر
~~نیازمند]2».
# قاضل محترم آقای علی محمدعامری درذیل صفحه نسبت باین عبارت گفته:
# « و قال بزرجمهر : أفره ما یکون من الدواب لاغنی به عن السوط ، وأعقل ما
# ~~یاون من النساء ms104 لاغنی بها عن الزواج، وأدهی ما یکون من الر جال لاغنی
~~به عن المشورة
# ~~(نهایة الارب ج 6 ص 73)4.
# اینکه مصنف (ره) گفته (ص 5 ، س1 -4):
# «طراز کسوهآ وزیران وروی رزمهآ اصحاب حکم و فرمان».
# مراد بهر دوعبارت «طراز کسوه، و«روی رزمه» آنست که بردیگران از همکاران و
# ~~همقطاران و همردیفان خود برتری داشته باشد از قبیل اینکه میگویند: فلان
~~کس بر امثال و
# ~~اقران خود فائقاست، وهردوتعبیر درزبان عربی وفارسی بکاررفته است.
# عتبی در تاریخ یمینی مکررهردو عبارت را بکار برده؛ازجمله درمدح
# ~~زمان سلطنت سلطان محمود غزنوی میگوید(ص10 نسخهآ چاپ بمبئی بسال 1300 ؛
~~س8):
# ~~« فلو نشرت صحائف الدول الاسلامیة وایام الملة الحنیفیة لکانت دولته
~~غرة تلک الدول
# ~~و مساعیه فیها طراز تلک الحلل» ونیزدر وصف عمید الد وله فائق امیر
~~معروف گفته:
# ~~(ص134؛ س11) : «وهو وجه الرزمة و طراز الحلة وعمدة الجملة والملقتب
~~بعمیدالد وله»
# ~~ونیز گفته (ص 227 4س7) : «و کان ابو الحارث أحمد بن محمد غرة تلک الد
~~ولة وافسان
# ~~تلک المقلة وجمال تلک الجملة وطراز تلک الحلة، الی غیرذلک .
# مصنف (ره) نظر بانسی که با تعبیرات عتبی داشته این دوعبارت را بسیار
~~بکاربرده
# ~~است مذ : در نسائم عهاوه بر مورد گذشته درص 35؛ س12 گفته : «روی رزمهآ
~~وزرای عجم
# ~~وطراز3 حله قهارمهآ امم بوده است، ونیز درنسائم ص48 ؛ س14 «روی رزمهآ
~~فحول وزرای PageV01P138
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0244.png)

# ~~بزرگ منش وطر از [حلهآ] اصحاب دادو دهش آمد» و نیزدرصفحهآ 101 ؛ س14
~~گفته: «غره
# ~~صباح وزرای جهان و تمیمهآ وشاح عظمای زمان وروی رزمهآ مدبران ممالک روی
~~زمین و
# ~~طراز حلهآ قهارمه ملک و دین بود » و در سمط گفته (ص 8 ،س18): «وروی
~~رزمهآ امرای
# ~~رفیع مقدار وطراز حلهآ خسروان کامگار» ونیز در سمط ص31 بس 17 گفته : «
~~در آن
# ~~عهد روی رزمهآ امرابود» و دردر « ص29؛س16 گفته: «روی رزمهآ اعیان حکمای
~~جهان خلاصهآ
# ~~عناصر و ارکان طراز حلهآ فحول اهل دانش» ونیز گفته (ص109؛ س4) : 5 و از ms105
~~وی
# ~~فرزندان ماندند روی رزمه مولاناصاحب سعید،. صاحب تاریخ وصاف گفته (ص192
~~نسخهآ
# ~~پنج جلدی س13): «بعضی ترا کمه که پشت لشکرورزیرزمهآ رزم بودند پشت
~~نمودند وروی
# ~~برتافتند » ونیز درص294؛ س9 گفته : مشیرامون را که روی رزمهآ خدم
~~پادشاه خاتون
# ~~بود » منینی درشرح یمینی نسبت به* وجه الرزمه » چنین گفته (ج 1؛ ص319)
~~«الرزمة براء
# ~~مهملة مکسورة وزای معجمة ساکنة الکارةمن الثیاب والفتح فیها لغة ووجه
~~الرزمة عبارة
# ~~عن خیار الشیء لان رزمة الثیاب اذا نضدت یکون الانفس منها علی وجهها
~~لیروق الناظر
# ~~الیها ویزدهی الراغب فیها ».
# نصر الله منشی در ترجمهآ کلیله وومنه درباب الحمامة المطوقه گفته (ص
~~159؛س 10
# ~~از چاپ استادعبد العظیم قریب) : «روی رزمهآ یاران و واسطهآ قلادهآ
~~برادران بود » استادقریب
# ~~درذیل صفحه گفته : «رزمه بکسر او ل وسکون دویم بقچه وبستهآ قماش وروی
~~رزمه یعنی
# ~~جواهر قیمتی روی بقچه».
# نزدیک باین دو تعبیراست بلکه در دلالت بر نخبه وزبده که مراد از
~~هردوعبارت آنست
# ~~مثل و نظیر آن دو است عبارت «طرف کمر» که نگارنده نظر بذ کر آن دردیوان
~~قوامی و کتاب
# ~~نقض درتعلیقات دیوان قوامی (ص254) بتوضیح وشرح آن بقدر کافی پرداخته
~~استهر که
# ~~طالب باشد مراجعه فرماید .

PageV01P139

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0245.png)

# ابنکه مصنف(ره)کفته (صه؛ س13) : هبر عجر وبجر حالات ونقیر وقطمیر
# ~~افعال واقو الشان، و نیز گفته (ص 20؛س4): «ومن بر عجر و بجر و نقیر و
~~قطمیر احوال ملک دیار بکر
# ~~واقفم، مراد به «عجر وبجر» کار بزرگ و کوچک وجزئی و کلی است و
~~بطورمجازومثل در
# ~~این مورد استعمال میشود ، فیروز آبادی درقاموس گفته: « وعجره و بجره
~~عیوبه وأحزانه
# ~~وما أبدی وما أخفی ، زبیدی در شرح آن کفته : « کله مجاز علی المثل»
~~آنگاه بطور
# ~~تفصیل بشرح عبارت پرداخته و ازموارد استعمال آن برخی را نقل کرده است.
# وهمچنین مراد به هنقیر وقطمیر ، این معنی است بجز آنکه این عبارت در کتب
# ~~فارسی متداول تر است مثلامصنف در سمط آنرا بکار برده (ص 103؛ س14) ms106 : هو
~~بر
# ~~نقیر وقطمیر اشغال واعمال واقف، ونصر الله منشی نیزدرترجمهآ کلیله
~~ودمنه درباب الاسدو
# ~~ابن آوی آن را بکار برده (ص 237 چاپ استاد عبد العظیم قریب): «از نقیر
~~وقطمیر احوال
# ~~هیچ چیز بروی پوشیده نماند، استاد قریب در ذیل صفحه گفته : « نقیر شکاف
~~کوچک
# ~~پشت هستهآ خرماست وقطمیر پوست باریک میان هستهآ خرما و« نقیر
~~وقطمیراموره کنایه
# ~~از کلی و جزئی و کوچک وبزرگ است».
# چون این دو کلمه درقرآن مجید نیز هست زیراهنقیر» در سورهآ نساء در دو
~~مورد
# ~~(آیهآ 53: «فادا لایؤتون الناس نقیرا، وآیهآ 124: « ولا یظلمون نقیرا»
~~(ود قطمیر، درسورهآ
# ~~ملائکه (آیهآ 5133ما یملکون من قطمیر») ذکرشده لذاعلاوه بر علمای لغت
~~مفسران نیز
# ~~چنانکه شاید و باید در این باره تحقیق فرمودهاند هر که طالب تفصیل باشد
~~بتفاسیر نیز
# ~~مراجعه فرماید زیرااین مقام کنجایش بحث بیشتر ازاین راندارد .
# اینگه مصنف (ره) گفته (ص8، س 94):
# «یقر له بالفضل من لایوده» مصراع تمامی است اما اینکه گفته : «ویعترف
# ~~له بالصدارة من هوضد ه» موزون نیست لیکن در سمط بجای عبارت دو م مصراعی
~~آورده PageV01P140
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0246.png)

# ~~است باین ترتیب (ص64): هویقضی له بالسعد من لاینجم »
# افضل الدین ابو حامد کرمانی نیز آنرا دد عقد العلی چنانکه د رسمط است
~~بکار
# ~~برده است (ص 47 ؛ س12) پس بیتی تمام است .
# اینگه مصنف (ره)درص 9 ، س 3 - 6 گفته :
# «کان مشغول اللسان (تا) لسیاسة الجمهور» مأخوذ از تاریخعتبی است وعبارت
~~وی
# ~~چنین است (ص8 ؟ س15 ،
# «وقد کان أدام اللهبة . ودولته منذلفظه المهد وجفاه الرضاع وانحلت من
~~لسانه عقدة
# ~~الکلام واستغنی 6 ن 1 شارة بالافهام مشغول اللسان بالذکر والقرآن مشغوف
~~النفس
# ~~بالسیف والسنان ممدود الهمة الی معالی الامور معقود الامنیة بسیاسة
~~الجمهور»،
# اینکه گفته (ص 9) :
# «حاط البلاد لخمس عشرة حجة (تا آخر دوبیت عربی)» از کمیت است وازقصیده
# ~~ایست که در مدح مخلد بن یزید بن مهلب سروده است چنانکه منینی در شرح
~~یمینی تصریح
# ~~کرده است (ج1 ؛ ص 36) زیرا ms107 عتبی آنهارادر و صف سلطان محمود بعنوان تمثل
~~ذکر نموده
# ~~است (ص9) الا آنکه در آنجا بجای «حاط البلاد » «قاد الجیوش » نقل شده
~~است و این
# ~~دوبیت بسیار معروف و درغالب کتب مذکور است ومیتوان گفت حکم مثل سائر
~~دارد .
# اینکه مصنف درص 10 ، س7 گفته :
# « ثم هناک» تا آخر عبارت؛ اگر چه تمام عبارت را بیست نیاوردم که از کیست
# ~~لیکن چون مصنف (ره) نظیر آنرا دراواخر سمط العلی (ص100) با اختلافی در
~~کلمات
# ~~آورده است باین قرار:
# « ثم هناک من النفس الامارة بالخیر والعقیدة المصروفة الی الاحسان والبر
~~و
# ~~الشجاعة التی أزرت فی زمانه سهراب فی ایامه والخلق الذی لو مزج بالبحر
~~لمحا PageV01P141
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0247.png)

# ~~کدورته ونفی ملموحته ما لم یسمع بمثله حیزلاحد من الملوک الجبابرة
~~والعظمآء الاکاسرة
# ~~بأی سمع ».
# پس گمان میکنم که صحیح عبارت نسائم که چند کلمهآ آن بقرینهآ مقام تصحیح
# ~~شده است بعد از ملاحظهآ این عبارت وملاحظهآ قسمتی از عبارت که از تاریخ
~~عتبی مأخوذ
# ~~است چنانکه عن قریب ذ کر میشود این باشد:
# «ثم هناک من النفس الامارة بالخیر والید الفیاضة بالنیل والخلق الذی
~~لومزج
# ~~بالبحز لمحا کدورته ونفی ملوحته ومن التواضع والطلاقة التی یترقرق منها
~~ماء الکرم
# ~~ویقرأ فیها صحیفة حسن الشیم مالم یسمع بمثله حیزلاحد من الوزراء
~~الصنادید والکبراء
# ~~الصید  .
# قسمت اخیر این عبارت مأخوذ ازعبارتی از تاریخ عتبی است (ص10 س4-8) باین
# ~~ترتیب : « وحاز الله له من البسطة فی العلم والحلم والهیبة بالاسم
~~والجسم والظفر
# ~~باحابیش الاعداء فی وقائع یعز صبرالنفوس علی أمثالها وتکاد الارض تمور
~~من أهوالها
# ~~مالم یسمع بمثله حیزلاحد من الملوک».
# و«صید» و«صنادید» نیز که درعبارت گذشتهآ مصنفودراین عبارت دیگرویهالی
# ~~غیرهم من صنادید الوزراء وصید الکبراء»(ص4 ؛ س 19) وغیر آن از مواردی
~~که در این
# ~~کتاب ودر سمط بنظر میرسد مأخوذ از تاریخ یمینی است چنانکه در صفحهآ 84
~~گفته :
# ~~«اذ کانت تلک ولایة قد أعیت صید الملوکوصنادید القروم».
# منینی درشرح یمینی که موسوم است به (الفتح ms108 الوهبی علی تاریخ ابی نصر
~~العتبی،
# ~~نسبت بگلمهآ «حیز» چنین گفته (ج 1 ، ص40) :
# «و [حیز] بالبناء للمجهول من الحیازة وهو فی موضع جر صفة [لمثله اوصح
~~وقوعه
# ~~صفة لان مثلا من الالفاظ المتوغلة فی الابهام فلاتتعر ف بالاضافة الا
~~اذا اشتهر المضاف PageV01P142
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0248.png)

# ~~بمماثلة المضاف الیه او مغابرته له .
# ویروی [خیر] بالخاء المعجمة من الخیرة.
# ویروی [خبر] واحد الاخبار فعلی هذه الروایة یکون [خبر آنائب فاعل [یسمع]و
# ~~بمثله] فی محل النصب علی الحالیة منه».
# نگارنده گوید : : « اینکه منینی درشرح «حیز»رابر دوقرائت دیگر مقدم داشت
# ~~برای این است که کلمهآ «حاز» در صدر عبارت عتبی قرینه بر آنست الااینکه
~~صدر الافاضل آن
# ~~را «خار» بخاء معجمه خوانده است چنانکه منینی نقل کرده است(ص39 : س27).
# اما «صید» جمع «اصید» است که بمعنی گردن کژ میباشد که متکبران وبی -
# ~~اعتنایان را بآن موصوف میدار ندودر کتب لغت باین معنی تصریح کردهاند؛
~~در منتهی الارب
# ~~گفته : «اصید بالفتح کژ کردن، وپادشاه بدان جهت که التفات کم کند، و
~~گردن بلند
# ~~دارنده از کبر، وشیر بیشه» ودر تاج العروس ولسان العرب بطور مبسوطتر
~~این کلمه را
# ~~بیان کرده اند .
# منینی درشرح عبارت نسابق الذکرعتبی گفته (ج1 ، ص 300) :
# «[صیدالملوک] الصید جمع أصید وهوالسید المتکبر والصید بفتحتین عوج یعتری
# ~~الابل فی عنقها فترفع رأسها ولاتستطیع ان تلتفت یمینا ولا شمالا ولذلک
~~یقال المتکبر
# ~~«أصیده لانه لا یلتفت یمینا ولاشمالا لتکبره وعدم مبالاته بمن حوله فلا
~~یجد قدرهم عندة
# ~~بمقدار التفات رأس وایماء طرف » پس معنی «اصید» نزدیک بمعنی گردن کش
~~است که
# ~~درفارسی پادشاه وامیر وامثال ایشان را نیز بآن وصف میکنند .
# مصنف (ره) در ترجمهآ سعدالدو[، گفته (ص108، س19) :
# « وامرای گردنکش وسپه داران رستم وش را بی رجوع بدو(تا آخر)».
# ودرسمط گفته (ص9 ، س 44) :
# « مرزبانان گردن کش و سپهداران رستم وش(تا آخر)،.

PageV01P143

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0249.png)

### | 14
# ~~در برهان قاطع گفته :
# ~~« گردن کش کنایه ازمردم باقو ت وقدرت و نافرمان باشد».
# ~~واما دصنادید» جمع «صندید» است ms109 که بمعنی سید شجاع یعنی سرور
# ~~دلیر میباشد .
# ~~اینکه مصنف (ره) گفقه (ص 19، س197) :
# ~~«هیچ باقی برین زمانه نماند ؛ فذلک ما کنا نبغ »
# ~~ودر سمط نیز آنهارا چنین آورده (ص97، س23):
# ~~هذلک ما کنا نبغ، هیچ باقیش درزمانه نماند *. « هیچ باقی (تا آخر) »
~~مصراعی
# ~~است موزون از بحر خفیف لیکن نه قائلش را میدانم ونه مصراع دیگررا.
# ~~اما «ذلک ما کنا نبغ ، از آیهٔ‌ 64 سورهآ مبار کهآ «کهف» است وتمام آیه
~~این
# ~~است : «قال ذلک ما کنا نبغ فارتد ا علی آثارهما قصصا» و از استعمال
~~مصنف (ره) برمیآید
# ~~که این قسمت آیه حکم مثل دارد ، د. هرصورت «ما» اسم موصول است وصلهآ آن
~~«نبغ»
# ~~است ورابط ضمیری بوده که جوازا حذف شده است چنانکه درهماشاءالله وامثال
~~آن؛
# ~~ابن مالک گفته : «والحذف عندهم کثیر منجلی، فی عائد متصل ان انتصب،
~~بفعل اووصف
# ~~گمن ترجویهب» یرید ای ترجوه. وحذف یاء در کتابت برای تخفیف است
# ~~ابوالفتوح رازی (ره) در تفسیر خود کفته (ج 3چاپ اول ،ص 437،س 33):
# ~~«ذلک ما کنا نبغ - این آنست که مادرطلب آنیم ، ویاء از[نبغ] بیفکندندا
~~کتفاء
# ~~بالکسرة عنها کقوله: أجیب دعوة الد اع اذا دعان، اتباعا للمصحف چنین
~~یافتند نبشته» .
# ~~اینکه مصنف(ره) گفته(ص33 ؛ س18):
# # «ان کان بین صروف الد هر من رحم %~% موصولة أو ذمام غیر منقضب
# # فبین ایامک الاتی نصرت بها %~% وبین ایام بدر أقرب النسب» PageV01P144
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0250.png)

# ~~این دوبیت ازجملهآ قصیده ایست که ابوتمام در فتح عموریه ساختهاست
~~وقصیده
# ~~از فررقصائدوی بشمار میرود و عنوان قصیده دردیوان او چنین است1 «و قال
~~یمدح أمیر المؤمنین
# ~~المعتصم بالله أبا اسحاق محمد بن هارون الر شید ویذ کرفتح عموریة»2 پس
~~اینکه مصنف
# ~~(ره) گفته « ووزیر عون الد ینراست درتهنیت آن فتح » اشتباه است
# ~~اینگه مصنف (ره) حفته (ص61، س13):
# ~~«امیر قماج که قرم مقد م مملکت وناب أشد سلطنت بود ».
# ~~ودرسمط گفته (ص49، س5):
# ~~« وتیمور ملک را که ناب اشد مملکت وقرم مقد م دولت بود ms110 ».
# ~~ونیز درسمط گفته (ص74، س 10) :
# ~~«یمین الملک ظهیرالد ین که ناب اشد دولت وقرم مقدم اعیان دیوان بود ،.
# ~~و نیز در سمط گفته (ص44، س7) :
# ~~«وعلی ملک را ازاعضاد دولت وانیاب حضرت سلطان جلال الد ین »..
# ~~ونیز درسمط گفته (ص84 ، س7) :
# ~~« واعوان واعضاد باسرهم ».
# ~~عتبی در تاریخ یمینی گفته (ص33 ؛ س2):
# ~~«و اخوة الحسین بن مالک واضرابهم من انیاب تلک الد ولة ووجوه أنشائها
# ~~ونجوم3 سمائها» منینی درشرح گفته ج1؛ ص 100):
# ~~«الناب المسنة من النوق وسید القوم وفی بعض النسخ من ابتاء تلک
~~الدولة».

PageV01P145

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0251.png)

# ~~زمخشری در اساس البلاغه گفته :
# ~~«من المجاز: هو ناب قومه، ای سیدهم،
# ~~ودرقاموس نیز ضمن معانیه ناب» گفته: «سیدالقوم» وزبیدی درتاج العروس
~~گفته :
# ~~« من المجاز: الناب سید القوم و کبیرهم وجمعه انیاب وانشد ابوبکر قول
~~الجمیل:
# # رمی الله فی عینی بثینة بالقذی %~% وفی الغر من انیابها بالفوادح
# ~~قال : انیابها ساداتها ای رمی الله بالهلاک والفساد فی أنیاب قومها و
~~ساداتها اذ
# ~~حالوا بینها وبین زیارتی (تا آخر کلام او)».
# ~~اینکه مصنف(ره) گفته (ص62 ؛ س18):
# # * لقد کنت بیذق نطع الزمان %~% فلا رحم الله من فر ز نک»
# # «جزاؤک عندالمعین الأ صم %~% اذا أنت غرزنته غر زنک»
# ~~«بیذق» معرب «بیادهه است و«فرزنک»ای جعلک فرزنا ، و«فرزن»مخفف«فرزان»
# ~~است و آن بمثابهٔ‌ وزیر است دربازی شطرنج ،
# ~~در برهان قاطع گفته :
# ~~« فرزان بفتح او ل بروزن لرزان بمعنی علم « حکمت و دانش واستواری باشد
~~و
# ~~بکسراو ل فرزین شطرنج را گویند و آن مهرهآ باشد از مهره های شطرنج و آن
~~بمنزلهآ
# ~~وزیر است »
# ~~درأقرب الموارد گفته :
# ~~«تفرزن البیذق صارفرزانا من الفرزان وهی الملکة فی لعبة الشطرنج معر ب
~~فرزین
# ~~تالقارسیة ج فرازین،.

PageV01P146

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0252.png)

# ومعین الدین اصم همانا ابوطاهرخاتونی است چنانکه استاد فقید عباس اقبال
~~در
# ~~مجلهآ یاد گار(سال4 ، شمارهآ 5، ص7-18) تحقیق فرموده ونگارنده نیز در
~~تعلیقات تقض
# ~~آن را تأیید و مبنای بیاناتش راتشیید کرده است فراجع ان شئت(ص122-118)
# ایتکه مصنف (ره) درص 104، س 6 گفته :
# «شأواو در ms111 نیافتنند و گردش نشکافتند»
# درسمط هم این عبارت را بهمین نحودردومورد بکار برده. است
# (رجوع شودبص34؛ س 15، وص78؛ س 25) .
# این دو تعبیر مأخوذ از لغت عرب است که میگویند : فلان بعید الشأ و أی
~~عالی-
# ~~الهمة وهولا ید رک شأوه ومایشق غباره أی لایسبقه أحده ومراد ازهردو
~~تعبیر آنست که
# ~~او برهمگنان پیشی گرفته و ازایشان سبق برده و کوی سبقت را ربوده است .
# با آنکه بنا ندارم دراین مختصر بنقل موارد استعمال بعنوان شاهد بیردازم
~~لیکن
# ~~نصرالله منشی درخاتمهآ ترجمهآ کلیله ودمنه تمثل بچند بیت عربی کرده است
~~که متضمن
# ~~استعمال کلمهآ «شآوه است اسما وفعلا وچون بسیار زیباست برای تتمیم
~~فائده عین عبارت
# ~~نصر الله منشی را با ابیات مشارالیها در اینجا مینگارمونص عبارت او در
~~خاتمهآ کتاب
# ~~مذکور این است :
# «وبدین لباس زیبا که بنده در آن پوشانید جمالی گرفت وزیبی یافت که
~~عالمیان
# ~~را بخود مشغوف و مفتون گرداند و درمد ت اندک تمامی اقالیم زمین و بلاد
~~بگیرد و در این
# ~~اشارت بی صورت تصلف چون تأملی رود و بردیگر کتب پارسی که اعیان واکابر
~~این
# ~~حضرت عالیه مد الله بسطته کرده اند مقابله کرده آید شناخته گردد گه این
~~ترجمه
# ~~چگونه پرداخته آمده است و درانواء سخن قدرت تاچه حد بوده است اکراین
~~بنده این
# ~~کتاب را از تازی بپارسی و ازپارسی بتازی آرد بدان تشو فی نجوید چه ذ کر
~~او از آن سائر PageV01P147
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0253.png)

# ~~ترست که بدین معانی حاجت افتد وخاص وعام رامواظبت اوبراستفادت و تعلم
~~مقر ر است
# ~~و کمال همت او درفراهم آوردن اسباب سعادت واکتساب انواع هنر معلوم .
# ولست اذا سما للمجد طرف %~% أرد نوا ظری دون السماک
# و دهری مسعف و العمر غض %~% و نفسی حرة والعر ق زاک
# و لیس مهجنی الا شاب %~% حرمت بد مزیة ذی احتناک
# علی ان الرهان أیان شأوی %~% اذاشاء الجذاع علی المذاکی
# زمانه ندارد به از من پسر %~% نهانم چه دارد چو ms112 بد دختری»
# «شاء» دربیت اخیر عربی مقلوب «شای» است که در اصل «شأو» بوده است جوهری
# ~~درصحاح بعد از ذ کرکلمه درماده [ ش ، و] وبحث در آن وتصریح باینکه
~~«شاوت القوم
# ~~اذ اسیتقتهم» گفته : «وشاءه ایضا علی القلب ای سبقه وقد جمعهما
~~الشاعرفی قوله :
# مر الحدوج فما شأ ونک نقرة %~% و لقد اراک تشاء بالا ظعان
# چون معلوم شد که «شاء» مقلوب «شآی» است یعنی و او را بجای همزه برده و
# ~~همزه را بجای یاء آورده اند لفظ مختلف ومعنی یکی است عبارت «شاء
~~الجذاء،رادر بیت
# ~~مذکور میتوان بصیغهآ مفرد مذ کرغائب یعنی «شاء» خواند چنانکه استادبزر
~~گوار عالی
# ~~مقدار عبد العظیم خان قریب چنین خوانده و در تصحیح بیت این وجه را
~~اختیار کرده است و میتوان
# ~~بصیغهآ جمع یعنی «شأواهخواند وازقبیل«أ کلونی البراغیث» قرارداد
~~چنانکهنر اد نطه ادب
# ~~وابن بجدهآ لغت عجم وعرب مرحوم حسنعلیخان امیر نظام کر وسی اعلی الله
~~در جته در
# ~~تصحیح بیت این وجه را اختیار نموده است و ابن مالک بهر دو قاعدم در این
~~دو بیت
# ~~اشاره میکند :
# «وجر د الفعل اذا ما اسندا %~% لاثنین اوجمع کفازالشهدا» PageV01P148
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0254.png)

# و قد یقال سعداوسعدوا %~% والفعل للظاهر بعد مسند »
# ~~پس تا معلوم نشود که قائل بیت بصیغهآ مفرد گفته یا جمع بهردووجه میتوان
~~خواند واکر
# ~~بدلیلی یکی ثابت شدنباید در شعروی تصر ف کردوباید بهمان لفظ که کفته
~~اکتفظ کرد.
# استاد قریب اشعار نامبرده را ترجمه کرده و گفته :
# «چون چشم برای مجد و بزر گواری نظر بینداز دمن کسی نیستم که دید گان خود
# ~~را بغیر ستارهآ سماک باز گردانم .
# روز گار مرا یار ومددکار وعمر تازه وبا رونق ونفس آزاده وپی و کوهرپلک
~~است .
# زشت کنندهآ من جز جوانی نیست که بسبب آن از امتیاز وفضیلت مردم مجر ب
# ~~فرزانه محروم وهمنوع کردیدم .
# با آنکه مسابقه و گرو تقد م مرا ظاهر ساخت هنگامی که اسبان تازه جوان بر
# ~~اسبان کامل ms113 پیشی جویند».
# پس این دو تعبیر نظیر تعبیر دیگر مصنف (ره) میشود که درهمین کتاب یعنی
~~«نسائم
# ~~الاسحار» دروصف احمد بن حسن میمندی گفته (ص41، س5):
# «ودرحلیت مکارم وفضائل ومعالی بر معاشر أکارم وأفاضل واعالی مجلی وسابق
# ~~آمد » ودرسمط نیز دروصف محمدشاه کرمانی (ص94؛ س16) گفته :
# «و در حیازت خصال شاهانه - در مضمار رهان از سلاطین خاندان سابق و مجلی
~~آمد»
# ~~زیرا«سابق» و«مجلی ، هردو از نامهای اسبان سبقت کنند گان وسبق برند گان
~~از اسب دوند گان
# ~~است که درمضمار مسابقهآ اسب دوانی شر کت میکرده اند چنانکه در کتب لغت
~~و ادب و
# ~~تفسیر بتفصیل مذکور است و ابونصر فراهی نیز در نصاب الصبیان بخلاصهآ آن
~~چنین
# ~~اشاره کرده است : PageV01P149
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0255.png)

# # « ده اسبند در تاختن هر یکی را %~% بترتیب نامی استروشن نه مشکل»
# # همجلی مصلی مسلی و تالی %~% چومرتاح وعلطف حظی ومؤمل»
# # «لطیم وسکیت ارب حاجت عرق خوی %~% فؤاداست وقلب وجنان وحشادل»
# « لطیم» نام اسب نهم و «سکیت» نام اسب دهم است طالب تفصیل بمفصلات رجوع
~~کند
# ~~زیرا این مقام بیشتر ازاین را مقتضی نیست .
# اینکه مصنف(ره) گفته (ص103 س2-1) :
# «ولولا خلال سنها» تا آخر از اشعار معروفهآ ابو تمام است که درحکم مثل
~~سائر
# ~~شده ولذا چون غالبا مردم بآن تکلم و تمثل کنند در الفاظش تحریفاتی
~~بکاررفته مثلا بجای
# ~~«بناة القوافی» «بناة المعالی» و بجای «این» :« کیف» بکار میبرند ودر
~~غالب کتب ادب
# ~~نقل شدهاست ونیز بجای : «درت» : «دری» نقل کردهاند ودر کتاب «اللطائف
~~والظرائف»
# ~~در باب التاسه عشر که در مدح شعر و شعراست باین روایت در قرائت آن
~~اکتفا شده است
# ~~لیکن بیت دردیوان ابوتمام که آخرین بیت قصیدهایست که در مدح احمدبن أبی
~~دؤاد
# ~~گفته چنین نقل شده است1:
# «ولولاخلال سنها الشعر مادری %~% بغاة الندی من أین تؤتی المکارم»
# ~~اینکه مصنف (ره) در ترجمهآ صدر الدین احمد خالدی زنجانی گفته (ص 110):
# «و از افعال ناپسندیده و رسوم ذمیمه وقوانین بد که درعهد او ms114 بابداع رسید
~~وضع
# ~~غائلهآ چاو بود که متضمن مضر ت کلی و خسارت عام عموم خلایق خواست شد».
# ~~اشاره بیک امرمهم تاریخی است که در تواریخ مربوطه باین مطلب بذکر آن
# ~~پرداخته اند ازجملهآ آنها تاریخ وصاف است که تحت عنوان «شرح اسبابی که
~~صادر شد PageV01P150
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0256.png)

# ~~دروضع چاو و ابطال آن» دراین امر خوض کرده است هر که طالب باشد بآنجا
~~رجوع کند
# ~~(ص271 نسخهآ پنج جلدی مطبوع در بمبئی بسال 1269).
# اینکه مصنف (ره) در نسائم (ص113 سطر آخر) و در سمط ص50 ودردر ه ص114؛
# ~~س 2 گفته :
# «وهم النجوم الزواهر(تا) والبحور الزواخر» مأخوذ از تاریخ عتبی
~~است(ص10بسطر
# ~~آخر) «لطف الله له بأولاد کالنجوم الزواهربل اللیوث الخوادر بل السیوف
~~البواتر
# ~~بل العقبان الکواسن .
# اینکه مصنف(ره) دراواخر کتاب (ص117) گفته :
# «سلاف قصاراه ذعاف ومر کب» تا آخردوبیت مأخوذ از قصیده ایست که ابو منصور
# ~~عبدالملک بن محمد ثعالبی صاحب یتیمة الد هر بسال وفات فخرالدولهآ دیلمی
~~که قضایاو
# ~~حوادث مهمهآ در آن سال روی نموده است کفته و25 بیت آنرا ابو نصر عتبی
~~(ره) در تاریخ
# ~~یمینی درج کرده است (ص110-112) که آخر آنها این پنج بیت است:
# تسل عن الدنیا ولاتخطبنها %~% و لاتخطبن قتالة من تتاکح
# فلیس یفی مرجوها بمخوفها %~% و مکروهها إماتدبرت راحج
# لقد قالفیها الواصفون فأکثروا %~% وعندی لها وضف لعمرک صالح
# سلاف قصا راه ذعاف و مرکب %~% شهی اذا استلذذته فهو جامح
# وشخص جمیل یونق الناس حسنه %~% ولکن له أسرار سوء قبائح
# و همچنین ابونصر احمد بن عبد الرزاق المقدسی در باب دوم از کتاب الظرائف
~~واللطائف
# ~~خود که آترا از دو کتاب «الظرائف و اللطائف، وهالیواقیت فی بعض
~~المواقیت » ثعالبی
# ~~تلفیق نموده و برشتهآ تالیف آورده است این پنج بیت را بعنوان «قلت من
~~قضیدة، که کلام PageV01P151
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0257.png)

# ~~ثعالبی میباشد نقل کرده است (رجوع شود بصفحە9آ نسخهآ مطبوعه بسال
~~1282).
# ~~طالب شرح ابیات رجوع کند بشرح منینی بر تاریخ یمینی (ج1، ص 268).
# ~~اینکه مصنف ms115 (ره) گفته (ص118) :
# # «دعی یا نفس فکرک فی ملوک %~% مضوابل لانقراضک ویک فابکی،
# ~~ازمرثیه ایست مشتمل بر 15 بیت که ابوالفرج ساوی دروفات فخرالد ولهآ
~~دیلمی
# ~~گفته حست و ابونصر عتبی آنها را در تاریخ یمینی آورده (ص 109 -110) و
~~منینی نیز در
# ~~شرح یمینی بشرح آنها پرداخته است (ج1، ص262_264) و نیزدو بیت آن را
~~مصنف
# ~~درسمط آورده است (ص95) :
### | حذار حذار من بطشی و فتکی
# # فلا یغر رکم حسن ابتسامی %~% فقولی مضحک والفعل مبکی
# ~~در بعضی از کتب دو بیت زیرین بنظرم رسیده است که ترجمهآ این دو بیت
~~عربی
# ~~است و آنها چنین است :
# # ترا دنیا همی گوید شب وررز %~% که هین ازصحبتم پرهیز ویرهیز
# # مده خود رافریب ازرنگ و بویم %~% که هست این خندهآ من گریه آمیز
# ~~اینکه مصتف (ره) گفته (ص 43 ، س4) و همچنین در سمط ص 44 ؛ س20
# ~~ودر در * ص 107؛ س7 و ص30؛ س18 (لیکن مصراع دوم فقط) :
# یشار الیه بدعاءة %~% ویثنی علی فضله الخنصر»
# ~~قائل بیترا نمیدانم که کیست لیکن «دعاءه» بروزن ومعنی «سبابه» است
~~زهخشری
# ~~درلساس البلاغه گفته : « فلان تثنی به الخناصر ای یبدأ به ، وفلان
~~لاتثنی به الخناصر ای
# ~~لایؤبه به، ودرتاج العروس مذکور است: « ثتاهای عقده ومنه : ثثنی علیه
~~الخناصر، ونیز PageV01P152
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0258.png)

# ~~گفته . « ویقال للرجل الذی یبدأ بذکره فی مسعاة أو مسعدة اوعلم : فلان
~~تثنی به
# ~~الخناصرای تحنی فی اول من یعد ویذکر» محصل معنی آنگه : اگربخواهند
~~نیکو-
# ~~کاران واهل قدر ومنزلت یا جاه ومنصب را بانگشت بشمارند او ل او را پاد
~~میکنند
# ~~و بشمار میآورند از این قبیل است آنچه در درة الاخبار گفته (ص 89؛ س
~~12) : « در
# ~~آن روز گار عقد خناصر اکابر بمفاخر ومآثر او بودی» و در واقع این عبارت
~~ازجهتی
# ~~نزدیک بمعنی «مشار الیه بالبنان» است که کثیر الاستعمال وشایع است
~~ومعنی و مراد از
# ~~آن نیز معلوم است وحاجت ببیان ندارد .
# اینکه مصنف (ره) گفته (ص 21؛ س11) : «وغبار خلاقت برچهرهآ تمکن وزراء ms116
# ~~خلفا نشست» ونیزدرص 70 بس 1 گفته : «ای نصیرالد ین کارسلطان را بس خلق
~~کرده
# ~~بودی» و نیز درهمان صفحه سطره«وخلقی کاروبی تمکینی را وقایهآ سرخویش
~~میدانست»
# ~~و نیز گفته (ص 78؛ س 8) : «روزی جمعی از نواب با او سفاهت و خلاقت
~~کردند ، ونیز
# ~~در ص 83 ؛ س 5 : «معزول گشته منگوب و خلق بشیر از مراجعت نمود ، .
# مراد از «خلاقت» همانا ذلت وخواری واز «خلق» نیز ذلیل وخوار وغیر مرتب
# ~~وپریشان حال است چنانکه ازموارد استعمال این کلمه در سمط نیز صریحا این
~~معنی
# ~~بر می آید چنانکه در صفحهآ 72؛ س 18 گفته : «و برصورت اذلال وخلاقت
~~یکسواره
# ~~بشهرش در آوردند » ونیز ص 89؛ س 19: «بی آنکه متعر ص تحمل خلاقت
~~وعقوبتی
# ~~گشتی سپری شد» ونیز درص 85؛ س 27 گفته : « آن جماعت که بر وی آن خلاقت
# ~~و نکال وخزی واذلال روا داشتند » و نیز در ص 100 ؛ س 12 : « و در خلاقت
~~و
# ~~مذلت در دوزخ شتافت » و خلق بمعنی ذلیل و خوار درین شعر ظهیر فاریابی
~~نیز بکار
# ~~رفته است :
# «خویشتن را خلق مکن بر خلق %~% برد نو بهتر از کهن دیباست» PageV01P153
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0259.png)

# و سیف الدین حاجی عقیلی نیز در آثار الوزراء بتبعیت مصنف این کلمه را
# ~~بکار برده چنانکه ضمن ترجمهآ سید فخرالدین گفته (ص 340) : «آخر الامر
~~درخلاقت
# ~~بهلاکت رسید » و چون کلمه در اصل بفاه ضبط شده بود نگارنده در ذیل صفحه
~~چنین
# ~~گفته: «کذا؛ و گمان میکنم «خلاقت» باشد بقاف که بمعنی کهنگی لباس است و
~~دراینجا
# ~~کنایه از پریشانی وفقر وفلاکت است ، وظن متاخم بعلم دارم که مصنف در
~~استعمال
# ~~این لفظ باین معنی تابع عتبی باشد والله أعلم .
# تکملة - مناسب معنی «اصید» است آنچه مور خان در ترجمهآ سلطان ارسلان
# ~~نقل کرده اند . افضل الد ین ابوحامد کرمانی در عقد العلی در اوائل قسم
~~اوتل که درذ کر
# ~~دولت آل سلجوق و ایام فترت ملک کرمان است گفته (ص 7 چاپ آقای علیمحمد ms117
~~عامری):
# ~~«وما در کتاب دیده بودیم که : یضعف ملک خراسان بموت الملک الاصلج ؛ و
~~یضعف
# ~~ملک العراق بموت الملک الاصید ؛ و یضعف ملک کرمان بموت الملک المشغوف
# ~~بالملاهی ، یعنی ملک خراسان بمر گ پادشاه گر ضعیف شود؛ و سلطان سنجر
~~گربود،
# ~~وملک عراق بمر گ پادشاه کژ گردن ضعیف شود؛ وسلطان ارسلان گژ گردن بود ،
~~و
# ~~ملک کرمان بمر گ پادشاه عشرت دوست ضعیف شود؛ و ملک طغرل شاه بر این
# ~~صفت بود ».
# اینکه مصنف (ره) در اواخر ترجمهآ نظام الملک گفته (ص 51؛ س12): «واراقم
# ~~بلا وفساد در بلاد وعباد بقتل وزیر ووفات سلطان در جنبش آمد».
# ونیز در ص 115؛ س 19 : « و اراقم وحشت در میان آنها بجنبش آمد » .
# نظیر آنست آنچه در سمط آورده (ص 18 ؛ ص 16) :
# « ومیان پسران اوملک ارسلان و بهرام شاه وتوران شاه اراقم وحشت در جنبش
# ~~آمد» ونیز در ص 48 آن کتاب (س6) : «ومیان ایشان اراقم وحشت درجنبش.
~~آمد» .

PageV01P154

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0260.png)

# عتبی گفته ص 214؛ س 6: « بما انبث فی أطراف البلاد من حیات العداة وعقارب
# ~~الغواة » ومنینی. درشرح آن گفته (ج 1 ؛ ص 77)؛ « [حیسات العداقا من
~~اضافة المشبه
# ~~به الی المشبه کلجین الماءو(الحیات) جمع حیة وفعقارب الغواة، جمع غوی،
~~ونیز
# ~~عتبی گفته (ص213) : « دبت عقارب الفساد فی ذات البین» درمنتهی الارب
~~گفته: «وقولهم:
# ~~إنه لتدب عقاربه یعنی اومیدرد ناموس مردم را وسخن چینیها مینماید واذ
~~یتها میرساند،.
# اینکه مصنف (ره) گفته (ص 90؛ س 11 و در سمط ص 23؛ س 2)؛ « وتمت
# ~~أیامها وناحت علیها اصداؤها وهامها، مأخوذ ازتاریح یمینی است ونص عبارت
~~عتبی این
# ~~است[ص72؛ س 5): « ویوحون إلیه أنها دولة قد تمت ایامها وحان ان تنوح
~~علیها
# ~~اصداؤها وهامها، ونیز در آن کتاب گنته زص 131 ؛ س 3) : «ویناضل عن دولة
~~قدحم
# ~~حمامها وانقضت ایامها وناحت علیها اصداؤها وهامها» منینی درشرح عبارت
~~او ل گفته
# ~~(ج 1؛ ص 1726) : « الاصداء جمع صدی وهو ذکر البوم والهام الانثی منه
~~وهما یألفان
# ~~الخراب ویزقوان باللیل کثیرا وبالنهار قلیلا و کنی ms118 بقوله « ان ینوح
~~علیها اصداؤها و
# ~~هامها، اماعن هلاکها وزوالها (تا آخر کلام او)» ودر شرحعبارت دوم گفته
~~(ص312 ؛س
# ~~15) : «وانقضت ای مضت و انصرفت أیامها ای قربت من الانقضاء وأشرفت علیه
~~(تا
# ~~آخر کلام او)،.
# اینکه مصنف (ره) گفته (ص3؛ س 16) : « که فرقد ملک فضائل و جلالت و
# ~~شعرای آسمان امامت وصدارت بود ».
# و همچنین آنچه در سمط آورده (ص 91؛ س 16) : «او وبرادرش فرقدان سپهر
# ~~وزارت وشعریان برج جلالت بودند».
# مأخوذ از کلام عتبی است در تاریخ یمینی (ص329؛ س 3): «واستتاب و لدین له
# ~~کالفرقدین والشعریین أباالحسن وأبا سعید شریکی عنان فی المروءة والفتوة
~~ورضیعی
# ~~لبان. فی أوامر النبوة (تا آخر کلام او)».

PageV01P155

# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0261.png)

# منینی در شرح آن چنین گفته (ج 2 ؛ ص319؛ س28):« کالفرقدین» همانجمان
# ~~قریبان من القطب «او الشعریین» هما الشعری العبور التی فی الجوزاء و
~~الشعری العمیصاء
# ~~التی فی الذراع وتزعم العرب أنها أختسهیل».
# (طالب شرح تمام کلام عتبی بشرح نامبرده رجوع کند).
# اینکه در نسائم (ص 113 : س 10) گفته : «دست همت بافاضت سجال داد -
# ~~گستری واشاعت نوال هنر پروری ».
# و آنچه در دره ص5؛ س14: « مد الله رواق جلاله وبسط علی العالمین ظلال
~~اشباله
# ~~بر افاضت سجال عاطفت واشاعت نوال رأفت ».
# مأخوذ از عبارت عتبی است (ص 195 ؛ س 11): «وسجدلله شکرا علی ما أفاضه
# ~~علیه من سجال السلامة ومد علیه من ظلال الفضل والکرامة ».
# نسائم ص 49؛ س 6 وسمط ص 15؛ س 18 وص 32 سطر آخر ودره ص 8؛ س
# ~~11 : «قید اسار وحبس اضطرار» نگارنده گوید : این عبارت بهر دو جزء و
~~مخصوصا
# ~~«قید الاسار» در کتب مصنف بطور وفور بکار رفته و این تعبیر از عتبی است
~~(ص 112
# ~~جلد اول شرح منینی) « فطبقوا علیهم حبالة الاسر» ودرجای دیگر(ص95 تاریخ
~~یمینی
# ~~س 15) : « وحصلتهم قی ربقة الاسار مقهورین» ومنینی در شرح (ج1 ؛ ص 226)
~~گفته :
# ~~« این تعبیر نظیر حدیث معروف است که : «فقد خلع ربقة الاسلام من عنقه »
~~یعنی از
# ~~قبیل اضافهآ مشبه به بسوی ms119 مشبه است نظیر «ذهب الاصیل» ونظیر این تعبیر
~~است آنچه
# ~~نیز مه ف (ره) در آین کتب بکار برده باین عبارت «قید کتابت» یا «رشتهآ
~~تحریر» که
# ~~هر دو بیار مصطلح و مشهور است واو لی مأخوذ از «قیدوا العلم بالکتابة »
~~است که
# ~~معروف است .
# اینکه در نسائم گفته (ص14؛ س2) : «و فصاحت و ذلاقت و لطافت ولیاقت»
# ~~ونیز ص42؛ س14: «ولباقت ولطافتی بیحد داشت» ونیز در سمط ص 93؛ س2:«
~~گوئیا PageV01P156
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0262.png)

# ~~آن خواجهآ باطلاقت ولباقت آفتاب بود» مأخوذ ازعتبی است (ص 330؛ تاریخ
~~یمینی
# ~~س 9) ؛ «أنهی الی السلطان حاله فی کیسه وذلاقته وظرفه ولباقته» منینی
~~در شرح گفته
# ~~[ج2 ؛ ص 321، س 32) . «[فی کیسه] أی کیاسته وفطانته ونباهته [
~~وذلاقته]أی قو ة
# ~~عارضته وبلافته تقول : ذلق اللسان فهوذلیق وذلق أی حدید بلیغ بین
~~الذلاقة [وظرفه]
# ~~بفتح فسکون أی کیاسته و حذقه وز کائه و[لباقتهامصدر لبق الرجل
~~بالکسرلباقة فهو .
# ~~لبق ولبیق أی حاذق دقیق بما یعمله» ونیز عتبی کفته (ص348؛ س 15) : «
~~ریان
# ~~من ماء الطلاقة نشوان من صهباء اللباقة» .
# منینی در شرح عبارت گفته (ج 2؛ ص 13): «اللباقة مصدر لبق بالکسر فهولبق
# ~~ولبیق وهو الرجل الحاذق الرفیق بما یعمله» در منتهی الارب کفته : «لبق
~~الرجل لبقا
# ~~بالفتح ولباقة ککرامة زیرک وماهر وچرب زبان گردید، و رجل لبق ککتف و
# ~~لبیق کأمیر مرد زیرک وماهر در کار وچرب سخن، ولذا صاحب نصاب « لبق» را
~~بلفظ
# ~~«کویا» ترجمه کرده است که گوینده باشد .
# نسائم ص 62؛ س 8 : « افاضل دیوان ازسخن آن علج متعجب شده بسیار بر
# ~~وی خندیدند ،.
# ونیز در ص 84 در قطعهآ هجویهٔ‌ : «العلج حاز الوزارة والعلق حاز الامارة»
~~ودر
# ~~سمط ص 81؛ س 7: « واما ملک شرف الد ین وزیر آن فرتوت پیر وعلج بی تدبیر
~~».
# توضیح - دراقرب الموارد گفته : «العلج بالکسر العیر والحمار وحمار الوحش
# ~~السمین القوی والرجل القوی الضخم من کفارالعجم، وبعض العرب یطلق العلج
~~علی
# ~~الکافر مطلقا » ودر منتهی الارب گفته : «علج بالکسر خروخر وحشی فربه
~~توانا وکبر
# ~~عجمی که هیچ ms120 دین ندارد ».
# ابوالفتوح رازی (ره) در تفسیر خود ضمن بحث از معنی این آیه «ولما جاء ت
~~PageV01P157
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0263.png)

# ~~رسلنا لوطا سییء بهم وضاق بهم ذرعا وقال هذا قوم عصیب» که آیهآ 77
~~سورهآ مبار کهآ
# ~~هود است (ج 3 چاپ اولص87 ؛ س 20) گفته : هابوحمزة الثمالی گفت : علامت
~~از
# ~~میان زن لوط وقوم لوط در دلالت بر اضیاف آن بود که کسی را فرستادی و
~~قوم را
# ~~گفتی : هیئوالنا علجا ، برای ما علجی بسازید، و علج خروحشی باشد، این
~~کنایت بود
# ~~بنزدیک ایشان از دعوت با فاحشه و این کنایت تا امروز مانده است بزبان
~~که میان
# ~~این قوم باشد آنان را که با او این معامله رود او را علج میخوانند، در
~~خبر می آید که
# ~~مسخها الله علجا؛ خدای او را مسخ کرده وباخری کرد او را،.
# نسائم ص 110 : س 4 : «ادرار بسیار و عوارف نهمار ، وسمط ص35 ؛ « باموال
# ~~بسیار وخدمتیهای نهمار ».
# نگارنده گوید؛ دربرهان گفته « خدمتی بروزن عشرتی بمعنی پیشکش باشد»
# ~~ونیز گفته : « نهمار بفتح او ل ومیم بالف کشیده بر وزن رهوار بمعنی
~~بزرگ وعظیم و
# ~~بسیار وبینهانت ووافر و بیکران وهمه و یکبار گی باشد ».
# ونیز در سمط ص 45؛ س، : « و ازتیار بحار زخار علم نهمارش مغترف و از
~~انوار
# ~~مشکاء فضائل بیشمارش مقتبس».
# معنی ((ثرشیح)) و((ترشح)
# نسائم (صم8؛ سه): «مترشح وزارت» وص101؛ «وأباعن جد مترشحان مناصب
# ~~بلند ومتقلدان مراتب ارجمند » و سمط (ص64؛ س24) : « وپسرانش همه أبا عن
~~جد
# ~~مناصب ارجمند را مترشح ، ونیز در سمط ص 77؛ س 10 : « ندمایش بعضی
~~مترشحان
# ~~منصب صدارت لابل مستعد ان تصدی مایهآ وزارت».
# فیروز آبادی کفته : «هو یرشح للملک یربی ویؤهل له ، وزبیدی درتاج العروس
~~PageV01P158
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0264.png)

# ~~آنرا چنین شرح کرده : «ومن المجاز: هویر شح للملک وفی الصحاح واللسان
~~للوزارة ای
# ~~یربی ویؤهل له و رشح للامرربیله وأهل وقلان یرشح للخلافة اذا جعل ولئ
~~العهد
# ~~(تاآنکه گفته) وأرشح فلان لکذا وترشح، .
# معذرت از خطائی - باید دانست ms121 که از جملهآ کلماتی که مصنف (ره) آنرا
# ~~بطور وفور در نسائم و سمط بکار برده کلمهآ « بیتکچی» است چنانکه در
~~نسائم آمده (ص
# ~~114؛ س 11) و در سمط ص47 ؛ س18 ودر ص51؛ س 6؛ الی غیر ذلک ، واین کلمه
# ~~بتقدیم باء موحده برتاء مثناة تحتانی است چنانکه استاد فقید مرحوم
~~اقبال آشتیانی در
# ~~تعلیقات سمط العلی ضمن بیان لغات واصطلاحات غریبهیا خارجی (ص146؛ س12)
~~گفته:
# ~~«بیتکچی یعنی منشی و دبیر والغ بیتکچی بمعنی رئیس منشیان و دبیران است»
~~ونگارنده
# ~~در تعلیقات آثار الوزراء دربیان معنی این لغت بقول صاحب فرهنگ لغات
~~وصاف اکتفا
# ~~کرده وچون او نیزاین کلمه را بتقدیم تاء مثناة فوقانی برباء موحدهآ
~~تحتاتی ضبط کرده
# ~~است دچار اشتباه شده است ونص عبارت نگارنده در تعلیقات آثارالوزراء این
~~است (ص
# ~~312): « تبیگچی لغت مغولی وبمعنی جاسوس واستراق سمع کننده وراپورت
~~دهندهاست
# ~~و تعجب از اینکه پروفسور محمد شفیع در سراسر مکاتیب که این لفظ مکر ر
~~شده
# ~~همه را بتقدیم باء موحدهآ تحتانی برتاء مثناة فوقانی نوشته است و آن
~~اشتباه فاحشی است،
# ~~و استناد نگارنده در نسبت این اشتباه عبارت فرهنگ لغات وصاف است که تحت
~~عنوان
# ~~حرف التاء ص 668؛ س20 گفته : «تبیکچی جاسوس واستراق سمع کننده است
~~مغولی
# ~~است، اینک از دانشمند عالیمقدار پروفسور محمد شفیع معذرت خواسته وامید
~~عفودارد.
# تفاضای نگارنده
# درخاتمه لازم میدانم که ازخوانند گان محترم و مخصوصا از دانشمندان صاحب
~~PageV01P159
# ![image filename](./0745NasirDinKirmani.NasaimAshar_0265.png)

# ~~نظر نسبت بامری تقاضای عفو کنم و آن اینکه چون نگارنده در آغاز امر طبع
~~و تصحیح
# ~~مؤلف کتاب را نمی شناخت واز مراجعه بسمط العلی ودرة الاخبار بمنظور کمک
~~بتصحیح
# ~~نسائم الاسحار محروم بود لذا اغلاطی در برخی از موارد بجهت وحدت نسخه و
~~عدم
# ~~تمان نگارنده از تصحیح آنها باقی مانده و بنظر اهل فضل میرسد و چون
~~نگارنده
# ~~مؤلف را شناخت و بدو اثر دیگر او مراجعه نمود آن اغلاط بجهت استعمال
~~آنها در آن
# ~~دو کتاب بدون تجشم ms122 تصحیح خود بخود درست شد چنانکه بغالب آنها در مقد مه
~~و
# ~~تعلیقات تصریح کردیم و بعضی دیگر که ماند نظر بکثرت کار و گرفتاری
~~بسیار نتوانستم
# ~~آنها را بوسیلهٔ‌ تهیهآ غلطنامهآ تصحیح کنم چنانکه مصححین سمط العلی و
~~درة الاخبار
# ~~نیز بجهت عدم اطلاعشان از این اثر دیگر مؤلف یعنی نسائم الاسحار از
~~تصحیح کلمات
# ~~بسیار عاجز شده اند در صورتی که بامراجعه باین کتاب آن اغلاط خود بخود
~~بدون
# ~~تجشم تصحیح باعمال نظر وفکر درست میشود و اگر فرصتی باشد بی میل نیستم
~~که
# ~~این سه کتاب یعنی نسائم و در ه وسمط را بتصحیح کامل در یک مجلد بار
~~دیگر بطبع
# ~~رسانم ان شاء الله تعالی .
# والسلام علی من اتبع الهدی
# طرف صبح روز پنجشنبه هیجدهم ذی الحجة الحرام «عید غدیر »
# سال 1378 هجری مطابق 3814/3 شمسی پایان یافت .
### | میر جلال محد ث PageV01P160 ms123