######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T14:18:56.282035+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T14:18:56.282057+00:00
#META# transcription layer pk: 12810
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9681045147878007

#META#Header#End#

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0036.png)

### | بسم الله الرحمن الرحیم
# الحمد لله الذی خلق الإنسان من طین فجعل نسله نطفة من ماء مهین ثم جعل
~~النطفة علقة
# ~~والعلقة مضغة والمضغة لحما والعظم لحمأء2 فتبارک الله احسن الخالقین
~~والصلوة والسلام علی
# ~~اشرف رسل رب العالمین المؤیدالیقین والمهتد بالنورالمبین و الملقب
~~بقائد الغراالمحجلین
# ~~وعلی آله وصحبه واهل بیته الطیبین الطاهرین3.
# امداد سپاس بینهایت و اعداد حمد بی غایت، حضرت آفریدگاری را که به ترکیب
# ~~کاف ونون آیت وجود بنگاشت و به لطایف صنع بیچون ، رایت حدوث برافراشت ،
~~و به قلم
# ~~ابداع ، دایرهٔ‌ این میدان اغبربرکشید و به پرگار ایجاد ، بیرنگ وجود
~~این گوی اخضر زد .
# ~~بیت :
# 1. متن : فجعله.

PageV01P029

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0037.png)

# کاف کن درمشیتش چوبگشت %~% ضلع بیرنگ هردو عالم زد
# نسخهآ امر و نهی تکلیفش %~% خیمه بر خاک و آب آدم زد
# روح را قبهآ مقدس بست %~% جسم را خیمه مجسم زد
# ~~واجب الوجودی که دست مهندس فکر و نظر به دامن علا و کبریاء او نرسد و
~~پای سیاح وهم و
# ~~اندیشه وخیال به ساحت عز وجلال او راه نیابد وقوت عقل درشناخت او ضعف
~~وفتور وعجز و
# ~~قصور یابد ودیدهآ فکرت ازانوار او خیره وتیره ماند و سیمرغ...1 را در
~~اوج هوای هویت او بال
# ~~قدرت وامکان شکستهماند وهمای...2 را در پرتو الوهیت او پر استطاعت
~~وتوان سوخته گردد .
# ~~خداوندی که سوسسن زبان در غنچهآ دهان برگل تو حید او سراید[1 -1ب] و
~~دیدهآ نرگس را چون
# ~~نرگس دیده درچمن و جود، مبدع لطف و جوداو گشاید، مصوری که نوک قلم قدرت
~~او در ظلمت
# ~~ارحام ومدت ایام درهر قطرهآ آب صورتی دیگرنگارد و از هرذرهآ خاک معنی
~~دیگر آرد . بیت :
# قدرتش نقشها برآب زده %~% سکهآ مهر بر تراب زده
# ~~خالقی که از از دواج روح پاک با قبضهای خاک، نوع انسان را به کمال قدرت
~~خویش بیافرید
# ~~و از جنس مخلوقات به جهت خلافت خود برگزید . بی عیبی که سر غیب درجیب
~~مشتی پرعیب ms001
# ~~ودیعت نهاد و امانتنامهآ سر به مهرش هم از روی مهر داد که (نص) :
# ~~«اناعرضنا الآمانة علی السموات والارض والجبال فابین أن یحملنها واشفقن
~~منها
# ~~وحملها الإنسان انه کان ظلوما جهولا»2.
# ~~و از برای اهداء و ار شاد ایشان چندین هزار معدن نبوت و عنصر رسالت از
~~خابیه4آ زاویهآ خفا
# ~~به عرصه مضمار ومنصهآ ظهور فرستاد وحضرت با رفعت سید انبیاء ، بیت :
~~PageV01P030
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0038.png)

# سید انبیاء وختم رسل %~% مقصد هشت و هفت وپنج و چهار1
# ~~که آیت «و ما آر سلناک ال رحمة للعالمین»2 در شأن اوست و حکایت «کنت
~~نبیا و آدم بین الماء
# ~~والطین»3 نشان او . بیت :
# هنوز آدم میان آب وگل بود %~% که او شاه جهان جان و دل بود
# ~~از میانهآ این جمع ، اجتبا واختیار فرمود ، پس ، صدهزار تحف تحیات که
~~روایح آن گرد از
# ~~بیضهآ عنبر برآورد و طیب آن روی هوا چون ناف آهو ختنی به مشک اذفر
~~مشحون کند، نثار
# ~~روضهآ مطهر و مشهد معطر او باد.
# امابعد، چنین گوید احقر عبادالله.............4 که بررای مشکل گشای علماء
~~وفضلا پوشیده
# ~~نیست که حضرت قدیم درکتاب کریم و قرآن عظیم خود نام امامان عادل را که
~~سلاطین اسلاماند
# ~~سیوم اسم اعظم خود [2 -1 الف]گردانید . حیث قال : «اطیعو الله
~~وآطیعوالرسول وأولی الأمر
# ~~منکم»5 واهل ایمان رابه مطاوعت و متابعت ایشان مأمور و مخاطب فرمود
~~واین معنی معروف تراز
# ~~آن است که به اطناب حاجت افتد . نیز بعد از بیان این عیان در تصدیق این
~~سخن هرچند دلایل
# ~~نقلی وبراهین عقلی بی شماراست پس به حکم این خبر درهربلاد ودیار برصغار
~~و کبار واجب و
# ~~لازم است که طوق طوع پادشاهان دین دار حق گزار بر گردن جان بسته و دعا
~~و ثناء ایشان بر
# ~~سرزبان پیوسته دارند ، چه سلطنت ، نیابت و خلافت حق است چنانکه فرموده
~~است : «یا داود
# ~~إنا جعلناک خلیفة فی الأرض»6 وخواجه - علیه الصلوة والسلام - سلطان
~~عادل را سایهآ حق PageV01P031
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0039.png) ms002

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~خوانده که «السلطان العادل ظل الله فی الارض» . بیت:
# ادشا سایهآ خدا باشد %~% سایه از ذات کی جدا باشد
# ~~غرض از تقریر این مقدمات آنکه چون نیرات سعود آسمانی به نظر تثلیث1 در
~~طالع این کمینه
# ~~نگرش کردند و شرف انخراط در سلک ملازمان آستان سلطنت آشیان و بارگاه
~~دین پناه
# ~~بندگی حضرت اعلی پادشاه فرشته سیر جهاندار بنده پرور فروغ طلعت دین
~~پیغمبر ، سلطان
# ~~دادگستر احسب و انسب سلاطین والاگهر ، اعدل و آورع واکمل خواقین بر و
~~بحر ، خلاصهآ
# ~~نتایج چهار ارکان و هفت اختر شهنشاه آفتاب خاطر مشتری خطر ، بیت :
# ~~مبارک روی نیکورای ملک آرای دین پرور
### | جهاندار جهانگیر جهان بخش جهان داور
# ~~سکندر بخت خسروتخت قیصر قصر دارادل
### | فریدون بذل کسری عدل خاقان خلق خورمخبر
# ~~ماحی2 آثارظلم وجور، ناصب رایات فتح ونصر ، قهرمان صفدر خدایگان منوچهر
~~صور ، بیت:
# به بارگاه تو حاجب هزارچون خاقان %~% به بزمگاه تو خاطب3 هزارچون قیصر
# ~~ذی العنصر الآطهر والوجهالآنوروالفضل الاوفی والعدل الأوفر ، یفوح من
~~آخلاقه [2- ب]
# ~~روایح المسک والعنبر ، ویلوح من غرته الغراد ضیاء الشمس ونورالقمر ،
~~یحصر عن احصاء
# ~~نعوت جلاله العد والحصر، ویحصر فی اوصاف کماله النظم والنثر4 . بیت :
~~PageV01P032
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0040.png)

# # عقلی مجرد آمده در حیز وجود %~% روحی مقدس آمده در صورت بشر
# # من این همهندانم، دانم که چون تونیست %~% در زیر چرخ و کس نرسیدهست بر
~~زبر
# ~~ملجأ و ملاذ1 صغیر وکبیر ، کفیل آرزاق وکافل جبر کسیر2 ، شاه بهرام
~~صولت عطارد ضمیر ،
# ~~زینت و زیب تاج و سریر ، فرمانده گیتی ستان بی نظیر ، سایهآ لطف
~~آفریدگار قدیر . بیت :
# # جهانداری که وصف کبریایش %~% یکی از صد نگنجد در طوامیر3
# # در آیات جلال واحتشامش %~% شده عاجز مفسر گاه تفسیر
# ~~خداوندگار کامیاب کامگار ، کوه حلم و منبع وقار ، بهرام شیرشکار
~~خنجرگذار ، انوشیروان
# ~~کیوان اقتدار ، بیت :
# # عقا ار کند شمار کمالات وافرش %~% مشنو که تا به روز شمارش کند شمار
# # در روزگاردر قلم آرد خصایصش %~% او را چگونه دست دهد ms003 جز به روزگار
# ~~محض رحمت پروردگار ، الذی لم یسمح مثله الادوار مادام الفلک الدوار و
~~کانه خلق من
# ~~محض الأنوار شمس الحق والملک والدین . بیت :
# ماه ملک آرای برج سلطنت سلطان شنگ4
### | در دریافیض درج سلطنت سلطبان شنگ
# ~~خلد الله ملکه مدی الانوار وآبد فی سلطنته الی انقضاء الآطوار وانقراض
~~الاکوار .
# ~~آن پادشاهی که زبان روزگار در مدح او گفته است که : بیت
# # سایهآ حق پادشاه عادل کامل %~% شاه جهان خسرو مظفر منصور
# # داور دوران جلال دین پیمبر %~% خسروگیتی ملاذ و ملجأجمهور PageV01P033
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0041.png)

### | تجارب الامم فی اخیار
# # قامت گردون ز اقتدار تو قباصر %~% همت دوران به ارتقاء تو مقصور
# ~~[3 - الف] مشرف و مستسعد گشتم به انواع عنایت ، و مرحمت پادشاهانه
~~مخصوص فرمود واز
# ~~اقران و ابناء جنس برگزید کتاب تاریخی را که درزمان عبد الملک مروان فی
~~سنه خمس و
# ~~سبعین [- 75] هجری ، عامر شعبی وایوب بن قریة و عبد الله بن المقفع به
~~معاونت و
# ~~مظاهر ت همدیگر تصنیف کرده بودند و مبدأ آن به زمان سام بن نوح نهاده و
~~به یزدجرد شهریار
# ~~که آخر ملوک عجم است منتهی شده و هرون الرشید از اصمعی التماس فرمود که
~~صورت
# ~~کیفیت خلق آدم ابو البشر علیه السلام وهبوط وی ازجنت و مآل حال
~~اولادوآنسالش تاسام بن نوح با
# ~~آن ضم گردانیده ونسخهای از آن به خط کوفی روشن1، حکایات وقصص به معقلی2
~~نوشته و
# ~~درکتابخانهآ خود مخزون داشته و به توارث درخزاین تمام خلفاء عباسی
~~متداول شده و
# ~~بواسطهآ تقلبات ادوار به اتابک سعد بن زنگی انارالله برهانه رسیده و
~~جناب مولانا اعظم
# ~~صد رالملة والدین الخنجی ، حق به مستحق رسانیده و «اعط القوس بانیها»3
~~خوانده آن
# ~~مجلد را درکتبخانهآ عامره - خلدالله ملکه - سپرده و از قریب هفت سال
~~باز ، بی نفع و معطل
# ~~مانده چه در بلدهآ ایذج دامت عامرة ببقاء مالکها محفوفة بالامن والآمان
~~اقطار مسالکها4 .
# هیچ کس خط کوفی و معقلی نمی توانست خواند نزد ms004 این کمینه فرستاد و اشاره
~~فرمود
# ~~که آن را بلا زیادة و نقصان، به زبان فارسی سازد تا عموم خلایق را از
~~آن حظی حاصل شود .
# ~~هرچند این کمینه به قصور استعداد خود معترف بود اما چون اتباع فرمان ،
~~فرض عین بود ،
# ~~سر از جادهآ امتثال حکم جهان مطاع بر نتوانست تافت، کمر بندگی در میان
~~جان بست و به یمن PageV01P034
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0042.png)

# ~~منوک العرب والتبم
# ~~دولت او به مدت چهل روز تعجیم1 آن معرب کرد و تجارب الامم فی اخبارملوک
~~العرب
# ~~والعجم نام نهاد . امیدوار آنکه به حکم «المأمور معذور» از این خط
~~ناخوش وعبارت
# ~~مشوش ، ملول و مستوحش نگشته ، ذیل عفو مبسوط فرمایند :
# ذ کر خلق آدم صفی علی نبینا وعلیه السلام وهبوطه من الجنة
# چون حق سبحانه و تعالی خواست که سر «کنت کنزا مخفیا»2 را آشکار گرداند و
# ~~داعیه «إنی جاعل [3- ب] فی الأرض خلیفة»3 را اظهار فرماید عزرائیل علیه
~~السلام را فرمود که
# ~~در عالم سفلی نزول کند و از و سط ارض قبضهای خاک ستانده متوجه افلاک
~~گردد . فی ای
# ~~حال لبیک اجابت زده هبوط کرد و به موضع مقدس کعبه طواف کرد و یک کف خاک
# ~~برداشت و به آسمان برد . ابو البحتری گوید این دلیل است که مکه در وسط
~~ارض است چون
# ~~به حضرت عزت رسید فرمود که تو را امین گردانم بر آنچه ازین خاک
~~بیافرینم و تو فرشتهآ آن
# ~~موت باشی که در میانهآ ایشان جاری دارم و از آن روز باز ، لقب او ملک
~~الموت شد . پس
# ~~حق تعالی فرمود که قطرهای آب برآن رش6 کردند صلصال5 شد و چون روزی چند
~~بگذشت
# ~~حماء مسنون2 گردید . حضرت عزت آدم را از آن گل مصور فرمود ، چهل سال
~~قالب خاک
# ~~بود ، آن گاه روح پاک را فرمان داد که برآن ساری7 شد در آخر ساعتی از
~~روز جمعه ، و این PageV01P035
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0043.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~ساعتی است که ms005 حق تعالی از خلق زمین و آسمان فارغ شد ، و پیغامبر ما
~~محمد مصطفی
# ~~صلی الله علیه و سلم فرموده است که ساعتی در روز جمعه است که دعا
~~مستجاب است و اکثر
# ~~بر آنند که آن ساعت از وقت اصفرار1 است تا غروب . و چون مناسبتی میان
~~روح و جسد نبود
# ~~از مواصلت کاره2 بودند، آن گاه به سبب مجاورت با همدیگر انیس شدند ، حق
~~تعالی نداء
# ~~«ارجعی الی ربکت»3 در داد . مفارقت از وطن مألوف بر مقتضای «الفطام عن
~~المألوف شدید»4 ،
# ~~عظیم صعب نمود. اما چون فرمان بود مخالفت میسر نمیشد. طؤعا آو کرها
~~بیرون آمد و بدین
# ~~سبب موت میانهآ مردم مکروه شد . و آن گاه که روح در جسد آدم می رفت
~~ابتدا دخول از
# ~~سوراخ انف5 وی کرد و در هر عضوی که می رسید گل با گوشت و استخوان مبدل
~~میشد ،
# ~~چون بهناف وی رسید خواست که جستنی کند و برخیزد نتوانست حق تعالی فرمود
# ~~«خلق الانسان عجولا»1 پس چون روح به تمامت اعضاء وی متصل شد راست نشست
~~و
# ~~عطسه کرد ، ملاثکه گفتند «یر حمک الله»7 به الهام حق تعالی در جواب
~~ایشان گفت : «یغفرالله
# ~~لکم»8 و از آن روز [4- الف] این سنت ماند9 و بعد از آن حضرت عزت ، ملا
~~یکه را به جهت
# ~~تعظیم ، امر به سجود وی فرمود جمله فرمان بردار گشتند وفی الحال به
~~سجود مبادرت نمودند PageV01P036
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0044.png)

# ~~الا ابلیس که او را تکبر مانع شد وابا نمود ، کما قال تعالی «و اذ قال
~~ربک للملائکة اسجدوا لآدم
# ~~فسجدوا الا ابلیس آبی واستکبر و کان من الکافرین»1 گفت مرا از آتش
~~آفریدهای و آدم را از
# ~~خاک و در نار ، ترفع است و درتراب تذلل ، چگونه سجود وی مرا امر
~~میفرمایی ، «قال
# ~~اناخیر منه خلقتنی من نار و خلقتة من طین»2 بدبخت بیچاره در قیاس غلط
~~کرد، «و هو اول من
# ~~قاس و غلط فی قیاسه»3 چون به ms006 عصیان با پیش آمد حضرت عزت او را لعنت
~~فرمود و شیطان
# ~~گردانید و اسم او را از عزازیل به ابلیس و مبلس و عاصی و رجیم مبدل کرد
~~ودر اصل از جان
# ~~بود که پیش از آدم ساکنان زمین بودند و آدمی را از آن جهت انس خوانند
~~که آشکاراند و با
# ~~جنس انیس والیف . وبعد از سجود ملایکه ، حق تعالی خواب برآدم حوالت
~~فرمود ودر اثناء
# ~~خواب حوا از استخوان پهلوی چپ وی بیافرید چون بیدار شد حوا دید بر جنب
~~او نشسته .
# ~~حضرت عزت ندافر مود که این زوج توست باوی انس گیر و شرایط زناشوهری
~~بجای آورودر آن وقت
# ~~لون ایشان چون در خوشاب صافی بود و در بهشت از انواع فوا که4 و مطاعم5
~~تمتع می گرفتند
# ~~چه حق تعالی بر ایشان مباح فرموده بود مگر درخت گندم که منع فرموده بود
~~و هردانهآ گندم
# ~~مقدار امرودی بود ، از زبد2 نرمتر و از عسل شیرین تر و از شیر سفیدتر و
~~هر طعام که
# ~~خوردندی ثفل7 آن به جشا8 و گوارش دفع شدی و خوش بوی بودی و چون از رحیق
~~مختوم9 PageV01P037
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0045.png)

# ~~بیاشامیدند درمذاق ایشان چهل روز لذت آن باقی ماندی . ابن عباس از حضرت
~~رسالت
# ~~روایت کند که فرمود زن از استخوان چپ کج است هر که خواهد که راست کند
~~بشکند و تمتع
# ~~4 - ب] آن گاه شاید گرفت که به رفق و مدارا با او معاشرت کنند .
# و آدم و حوایک ساعت از ساعات آخرت را که هشتاد سال دنیاویست در نگ کردند.
~~و درجنت
# ~~دواب بسیاربودند وهیچ جانوری خوش شکل تر از مار نبود و او را دست وپای
~~و سر بود .
# ~~ابلیس از وی التماس کرد که او را بر پشت خود سوار گردانیده و در بهشت
~~رود به خدمت آدم تا
# ~~کلمهای چند باوی بگوید وبیرون آید . مارالتماس اورا مبذول کرد و اورا
~~نزد آدم برد . گفت ms007 چرا
# ~~این درخت گندم نمی خوری که هرکه خورد هرگز نمیرد و ملکی بهابد یابد که
~~نص : «هل ادلک10
# ~~علی شجرة الخلد وملک لایبلی»11 بهخدا سوگند خورد که او راغرض بجز نصیحت
~~نیست ، «و
# ~~قاسمهما12 انی لکمالمن الناصحین و دلیهما بغرور»13 حوا چون استماع
~~حکایت کرد تصور کرد که
# ~~ابلیس راست می گوید آدم رااغرا16کرد تا به اغواء15 ابلیس فریفته شد و
~~به اکل گندم قیام نمودند و آن
# ~~هنگام لباس ایشان از ناخن اندام بود فی الحال آظفار"1 ایشان ساقط شد
~~چنانکه سوآت17 پیدا آمد.
# ~~نص : فلما ذاقاالشجرة بدت لهما سو آتهما وطفقا یخصفان علیهما من ورق
~~الجنة»18 به ورق PageV01P038
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0046.png)

# ~~اشجار ستر عورت خود کردند و ناخنان بر سرانگشت بماند . حق تعالی به آدم
~~وحی فرستاد که
# ~~من شمارا از اکل شجرهمنع کردم چرا تناول نمودید ؟ نص : و نادیهما ربهما
~~آلم آنهیکما عن
# ~~تلکماالشجرة وآقل لکما ان الشیطان لکما عدو مبین1.
# ~~گفت خدایا مرا ابلیس از راه برد وبه نام تو سوگند یاد کرد و گمان بردم
~~که کسی سوگند به نام
# ~~توبه خلاف یاد نکند آن گاه حق سبحانه و تعالی آدم و حوا و ابلیس و مار
~~را از بهشت اهباط2
# ~~فرمود و میانهآ ایشان القاء عداوت فرمود که نص : اهبطوا بعضکم لبعض
~~عدو»3 و دست و پای
# ~~حیه ناپیدا شد تا به شکم مشی کند و از مجموع اطعمه او را محروم گردانید
~~و روزی او خاک
# ~~فرمود . آدم در بلاد هند نزول کرد و حجرالاسود ...4 داشت از در سفید و
~~مانند آفتاب
# ~~می تافت و دانهای چند از آن گندم از بهشت آورده بود و قدری از [5 -
~~الف] فواکه جنت و
# ~~تاجی از ریاحین بر سر . حق تعالی باد را فرمان داد که آن تاج از سرآدم
~~دور گردانید و
# ~~دراطراف زمین هند منبثش5 کرد هر طبیب و عطر که امروز درهند است از آن
~~ریاحین است و
# ~~آدم از آن ms008 فوا که جنت هرجا که میرسید زرع میکرد و چون هبوط کرد فی
~~الحال گرسنهشد ،
# ~~از آن گندم قدری حرث کرد در زمان برست و خوشه بیرون کرد آدم بدروید و
~~خرد کرد و
# ~~خمیر ساخت ونان پوخت و خورد و از تعب عرق کرد و بعد یک ساعت شکمش تقاضا
~~کرد و
# ~~به خلاء و براز رفت چیزی دید که هرگز ندیده بود و بویی شنید بغایت کریه
~~. برفوات نعم
# ~~بهشت در گریه آمد و چهل سال سردر پیش انداخته و روی در زمین کرده می
~~گریست و این PageV01P039
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0047.png)

### | تجارب الامم فی الحبار
# ~~معنی میراث به فرزندان رسید، هرکه را مصیبتی رسد سردر پیش اندازد و
~~گریه کند و حوا
# ~~به زمین جده ا[بر کوهی کنار] دریا افتاد1 ، روی سوی آسمان کرد و دست بر
~~سرمیزد و آه و
# ~~واویلا می گفت و این صورت در میان بنات او باقی ماند چون عورتی را
~~مصیبتی رسد
# ~~سربه آسمان کند و دست بر روی زند و به نوحه اقدام نماید . و ابلیس به
~~زمین میسان2 انداخته
# ~~شد ، برخود نوحه میکرد و ملائکه برو لعنت . و این سنت شد که برنایحان3
~~لعنت کنند . و مار
# ~~در زمین اصفهان هابط گشت دست و پای ساقط ، هراسان ولرزان واز مردم
~~گریزان ، و این
# ~~طریقه مار را علت4 ماند . چون آدم چهل سال بگریست و از سرندامت به توبه
~~و عذرخواهی
# ~~مشغول گشت حق سبحانه تعالی او را کلمهای چند تعلیم فرمود . بعضی گویند
~~«سبحانالله
# ~~والحمدالله ولااله الاالله والله اکبر ولاحول ولاقوة الابالله» بود
~~وبعضی گویند «ربنا ظلمنا انفسنا
# ~~و إن لم تغفرلنا و ترحمنا لنکونن من الخاسرین»5 بود . آدم آن کلمات
~~بگفت و توبهآ او مقبول
# ~~شد . بعد از آن از حضرت عزت التماس موضعی پسندیده نمود که در آنجا طاعت
~~و عبادت
# ~~خدای بجا آورد . حق تعالی فرشته فرستاد و او را به موضع کعبه دلالت
~~کرد. آدم متوجه گشت ms009
# ~~و از هر زمین که عبور می کرد حق تعالی تفجیرانهار1 میفرمود و چشمههای
~~آب، روانه میشد
# ~~و آدم از تخم میوههای جنت [5 - ب] زرع میکرد چون به مکه رسید خیمه از
~~فردوس برای
# ~~وی آوردند و در موضع کعبه نصب کردند و حجرالاسود در روز مثال آفتاب و
~~به شب مانندهآ
# ~~ماه روشنی میداد . چون به عرفات رفت حوا را دید که از جده می آمد هم
~~دیگر را شناختند و PageV01P040
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0048.png)

# ~~بدین جهت آن زمین را عرفات نام کردند. آنگاه آدم با حوا وطی کرد1 ،
~~آبستن شد و حق
# ~~تعالی تقدیر فرموده بود که در هر دفعه دو فرزند به یک شکم آوردی یکی
~~ذکر و یکی انثی.
# ~~اول فرزندهابیل بود و توأمهاش بذرقان2 . و سال دیگر قابیل و یتومان3 .
~~و فرمان چنان بود که
# ~~توامهآ این برادر را به زوجیت به آن دیگر دهند . و توامهآ قابیل به
~~غایت خوب صورت بود
# ~~می خواست که خود بهزنی ستاند و میانهآ برادران به واسطهآ این حکایت
~~مخاصمت پیدا شد
# ~~قراردادند که هریک قربانی بکنند قربانی آن کس که حق سبحانه و تعالی
~~قبول فرماید یتومان از
# ~~آن او باشد . هابیل صاحب گوسفند و چهارپای بود و قابیل خداوند حرث و
~~زرع ، و علامت
# ~~قبول فرمان آن بود که آتش از آسمان بیامدی و آن قربان را بخوردی . حضرت
~~عزت قربان
# ~~هابیل را قبول فرمود . قابیل از این حسد قصد هابیل کرد ، و نمیدانست که
~~او را چون بکشد .
# ~~چه سنت قتل پیش از آن نبود . ابلیس مرغی را بیاورد و سنگی زیر سر او
~~نهاد و سنگی دیگر
# ~~برسرش زد و بمرد. قابیل چون بدید باهابیل همان کرد و معلوم نداشت که
~~چگونه دفن کند .
# ~~دو کلاغ پیداشدند و جنگ کردند یکی از آن دگررابکشت و حفرهای در زمین
~~کرد و پنهان ساخت.
# ~~قابیل نیز همچنان کرد . «فبعث الله غرابا یبحث فی الآرض لیریه کیف
~~یواری ms010 سوأة اخیه ، قال یا
# ~~ویلتا اعجزت ان اکون مثل هذالغراب فأواری سوأة اخی فاصبح من النادمین،
~~من اجل ذلک»4 .
# چون آدم معلوم کرد5، پنجاه سال برین مصیبت زاری نمود و متوجه مدفن هابیل
~~گشت PageV01P041
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0049.png)

### | تجارب الا مم فی اللبار
# ~~زمین خون او را نشف کرده1 و ناپیدا شده از حق تعالی درخواست که من بعد
~~زمین خون را
# ~~نشف نکند و چنان شد که التماس کرد [6 - الف]. بعد از آن از حضرت عزت
~~جبر مصیبت2
# ~~در خواست که فرزندی برصورت او روزی گرداند . شیث در وجود آمد و بدو
~~متسلی3 شد و
# ~~فرزندان آدم به توالد و تناسل به مرتبهای رسیدند که زمین حرم از ایشان
~~پر شد . ابلیس و
# ~~فرزندانش قصد محاربت ایشان نمودند . آدم فرزندان جمع کرد و مستعد قتال
~~شد . حق تعالی
# ~~فرشتگان را به مدد آدم فرستاد و به واسطهآ امداد الله تعالی و ملایکه ،
~~آدمیان برابلیس و
# ~~جنو دش مظفر شدند و شیاطین را مخذول گردانیدند و اکثر به قتل آوردند و
~~فرشتگان بر سبیل
# ~~حمایت اولاد آدم برحوالی مکه اقامت نمودند تا قیام ساعت و ایشانند که
~~در حرم گرگ و
# ~~گوسفند و چرغ و کبوتر را موافقت میدهند و بدین سبب آن زمین را حرم نام
~~کردند.
# چون هزار سال از عمر آدم بگذشت شیث را برفرزندان خلیفه گردانید و گفت
~~ایشان را
# ~~به طاعت حت کن4 و از معاصی منع نمای . چه بعد از هزارسال از وفات من
~~خدای عذابی
# ~~برایشان خواهد فرستاد و ایشان را وصیت کن که چون عذاب نازل شود جسد
~~مراحمل کنند و
# ~~چون خلاص شوند به ارض مقدسه دفن کنند چه هرکه جسد مرا بهارض مقدسه
~~رساند تا روز
# ~~قیامت مهلت عمر یابد . پس حق تعالی شیث را از اولاد آدم به چیزی چند
~~مخصوص گردانید از
# ~~علم و فضل و حکمت و کرامت . و تمام اولاد آدم با توأم بودند الا شیث که ms011
~~تنها متولد شد. بعد
# ~~از آن آدم اولاد را جمع کرد و گفت شکر و سپاس آن خدای را که گناه مرا
~~درگذاشت5 و
# ~~به قبول توبه برمن منت نهاد و افاضت رحمت و مغفرت برمن فرمود ، آن خدای
~~که حلیم و
# ~~کریم و جبار و عظیم است ، آن خدای که مرا بیافرید به دست قدرت خود و
~~نفخ فرمود برمن از PageV01P042
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0050.png)

# ~~روح مقدس خود ، و ملایکه را به سجود من امر فرمودو آسما و مسمیات را
~~تعلیم داد و
# ~~درجنت مسکن و مأوا داد و آنگاه مشیت و ارادت وی اقتضا فرمود که به سبب
~~معصیت مرا
# ~~بیرون کرد و از جوار رحمت دور گردانید، و او را حمد ، که عثرت2 مرا عفو
~~فرمود و رحمت
# ~~کرد ضعف مرا[6 - ب]، و مغفرت فرمود ذنب مرا و اعانت کرد مرا بر ابلیس ،
~~او راست قوت
# ~~بر آن و منت براین ، و گواهی می دهم که هیچ خدایی نیست غیراز آن که بعد
~~از فنای من باقی
# ~~است و ذریهآ من فانی است «وحده لا شریک له» ای فرزندان بر شما باد که
~~طاعت و عبادت وی
# ~~به جای آورید و اوامر و نواهی او را فرمان برید و انابت کنید و رضا
~~دهید به قضاء او تا بدان
# ~~رضوان وی دریابید و از عذابش ایمن شوید و از متابعت زنان احتراز نمایید
~~چه بدترین شرکاء
# ~~شیطان ایشانند . و نفس را بپرهیزید از حرص و کبر و حسد و شهوت و فخر که
~~شیطان را برشما
# ~~هیچ سبیلی نیست الا از ممر نسوان واین پنج خصلت ، وبه سبب حرص و افراط
~~شهوت مرا از
# ~~جنت اخراج کردند و بواسطهآ فخر و کبر وحسد بود که قابیل هابیل را قتل
~~کرد . ای فرزندان
# ~~بدانید که حق سبحانه وتعالی برمن وحی فرستاد که بعداز وفات تو هزارسال
~~عذابی سماوی
# ~~براهل ارض نازل خو اهم گردانید. اکنون شیث را خلیفهآ خود گردانیدم ms012 و او
~~تبع اثر من خواهد
# ~~نمودن ، و خدای را برشماحافظ و رقیب گماشتم و به حضرت عزت ودیعت سپردم
~~والسلام
# ~~علیکم و رحمة الله وبرکاته .
# چون فارغ شد از نصیحت ، او را مرضی مهلک طاری شد3 . بامداد شیث را گفت
# ~~به کوه عرفات رو روح الامین جبرئیل را - علیهالسلام - از من درود ده و
~~بگو که از ثمار جنت
# ~~مرا نصیبی آورد. چون شیث به عرفات رسید جبرئیل را دید با جمعی ملا یکه
~~و گفت یا هبة الله
# ~~از کجا می آیی؟ گفت به رسالتی از نزد پدر پیش تو آمدهام . فرمود بازگرد
~~که پدرت رحمت
# ~~بهحق واصل شد و ما از برای نماز کردن براو نزول کردهایم. شیث باز گردید
~~و پدرخود را دید PageV01P043
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0051.png)

### | تجارب الامم فی الخبار
# ~~ودیعت حق تسلیم کرده . جبرئیل تعلیم غسل و تکفین و تدفین آدم به شیث
~~آموخت . شیث
# ~~جبرئیل راگفت پیش رو تا بدو نماز گزاریم . جبرئیل گفت ماجمع ملایکه
~~سجدهآ وی کرده ایم
# ~~به امر خدای، ما را نمیرسد که امامت کنیم ، تو بر پدر خود [7- الف] به
~~امامت نماز گزار.
# ~~هم چنان کرد و ملایکه از پس او صف بستند و فرزندان آدم از پس ملایکه ،
~~و نماز کردند ، و
# ~~پس از آن جسد وی را در تابوتی از چوب ساج نهادند و دفن کردند . فرزندان
~~چهل سال
# ~~بر تأسف فراق او گریستند و زاری کردند.
# ذکر خلافت شیث علی نبینا وعلیه السلام
# شیث برموجب وصیت پدر به امر خلافت قیام نمود و بدین صفت خطبه کرد : شکر و
# ~~سپاس آن خدایی را که منت نهاد به کرامت بر ما و توفیق داد به هدایت ، و
~~به ما ملحق گردانید
# ~~سوابغ نعم1 ، و به فضل خود ما را از آفات سالم گردانید و ما را زیادتی
~~رزق منحت2 فرمود تا
# ~~سپاس داریم او را به جمیع بلا، وشکر کنیم برانعام وآلا3 و از او در می
~~خواهیم ms013 تمامی آن بخیر و
# ~~حسنی. ایها الناس شکر حق تعالی به جای آورید که منتنهاد بر پدر شما و
~~مشرف کرد اورابه قبول
# ~~توبت وپذیرفت معذرت، وعبادت کنید او را حق عبادت وتوسل کنید برپدرخود،
~~واعتصام
# ~~نمایید به دین و شریعت وی، وباطن خود را با حق تعالی راست دارید ، و
~~اصلاح کنید ظاهر خود
# ~~را به صلاح ، و توکل بر اوکنید تا شر دشمنان از شما مکفوف دارد، ولاحول
~~ولاقوة الا بالله.
# و شیت ششصد سال در نبوت و خلافت بماند و بعد از آن پسر خود را انوش4 قایم
~~مقام PageV01P044
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0052.png)

# ~~ملوکالعرب والعجم
# ~~گردانید و وفات نمود و عمرش هزارودویست سال بود .
# ذکر خلافت انوش بن شیث
# انوش بر موجب وصیت پدر سیصد سال خلافت کرد و چون عمرش به هشتصد رسید
# ~~داعی حق را لبیک اجابت زد.
### | ذکر خلافت قینان
# بعد از آن قینان پسرش به اتفاق اقربا خلیفه گشت و فرزندان آدم را جمع کرد
~~و بواسطهآ
# ~~تمرد و طغیان شیاطین و جن مستعد محاربهآ ایشان شد و در قتل و آسر1،
~~اثخان2 نمود و از اولاد
# ~~آدم دفع کرد و چون دویست و پنجاه سال خلافت کرد به پسر گذاشت و وفات
~~کرد .
# ذکر خلافت مهلائیل
# چون مهلائیل خلیفه گشت فرزندان آدم چندان غلبه شدند که زمین حرم و حوالی
# ~~[7 - ب] و مقام برایشان مضیق گشت ومهلائیل تمامت را جمع کرد و مساکن
~~عالم را برایشان
# ~~قسمت فرمود برپنج قسم ، چهار فرقه برسمت ریاح اربعهآ : شمال وجنوب و
~~صبا و دبور ، و
# ~~فرزندان شیث را به اخصب و اطیب اماکن مخصوص گردانید. کلبی گوید هریک از
~~مهات4
# ~~ریاح را حدی معین هست که از آن تجاوز نمیکند ، حد جنوب از مشرقست تا
~~مطلع سهیل و
# ~~حد صبا از مشرقست تا مجره و حد دبور از بنات النعش تا مطلع سهیل و حد
~~شمال از مغرب تا
# ~~مجره . و هریک از طوایف اربعه را ms014 شخصی که اصلح و اشرف قوم بود بر ایشان
~~مقدم گردانید PageV01P045
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0053.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~تا به امر خلافت ایشان قیام نمودند و شریعت آدم و شیث تعلیم کردند و
~~اسامی ایشان ود و
# ~~یغوث و یعوق و سواع و نشر1 بود . ایشان به حکومت قیام مینمودند و انصاف
~~ظالم از مظلوم
# ~~میستاندند . چون مدتی بگذشت مهلائیل و آن پنج تن وفات کردند و مدت ایام
~~ایشان سپری
# ~~شد ، مردم مستوحش و ملول شدند و مانند بهم سایمه2 بلاراعی3 ماندند .
~~رای ایشان بر آن قرار
# ~~گرفت که از چوب صورت ایشان بتراشند و بدان متسلی شدند. چون آن قرن
~~بگذشت و نوبت
# ~~به فرزندان رسید ، گفتند همانا که اگر این تماثیل پرستش کنیم نزد حق
~~تعالی تقربی باشد .
# ~~به عبادت آن صور مشغول شدند و سنت بت پرستی ایشان نهادند و تا زمان
~~بعشت نوح
# ~~علی نبینا وعلیه السلام، باقی ماند چنانچه حق تعالی اخبار فرموده، نص :
~~«وقالوا لاتذرن
# ~~آلهتکم ولاتذرن ودا وسواعا ولایغوث ویعوق ونسرا، وقد اضلوا کثیرا»4 .
# ذکر رسالت ادریس علیه السلام
# ابوالبختری گوید آوردهاند که بعد از شیث حضرت عزت اخنوخ بن مهلائیل که او
~~را
# ~~ادریس خوانند به رسالت مبعوث فرمود و از کثرت دراست5 صحف آدم و شیث، او
~~را ادریس
# ~~القب کردند وعظیم عابد و متقی بود وهرروز در دیوان اعمال او مقابل
~~مجموع خلایق حسنه
# ~~مینوشتند . چون ملکالموت این صورت مشاهده کرد و دوستی وی [8 - الف] در
~~دلش قرار
# ~~گرفت ، از حضرت عزت رخصت طلبید که با وی عقد مواخاتی بندد1 ، چون اجازت
~~یافت PageV01P046
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0054.png)

# ~~به صورت آدمی نزد وی نزول کرد و گفت یا ادریس رغبت مصاحبت تو نمودهام
~~که روزی
# ~~چند درخدمت تو بهسر برم . ادریس گفت ترا طاقت صحبت من نباشد . گفت
~~امیدوارم که
# ~~حضرت عزت مرا قوت بخشد تا حق صحبت تو به جای آورم . ادریس رضا داد .
~~چون هنگام
# ~~افطار رسیدی حق تعالی رزق ms015 ادریس بفرستادی ، با ملک الموت گفتی در تناول
~~موافقتی
# ~~فرمای. گفتی اشتها ندارم، و چون ادریس به نماز برخاستی ملک الموت نیز
~~موافقت کردی و
# ~~هرگاه که اخنوخ را کلالتی1 حاصل شدی او هم چنان عبادت کردی . ادریس گفت
~~ای شخص
# ~~توچیزی نمیخوری و علی الدوام به طاعت مشغولی، تو مگر از جنس انس نیستی
~~. خدای
# ~~بر تو2 که مرا از حال خود اعلام کن . گفت من ملکالموتم که رغبت دوستی
~~تو کردم و
# ~~به استجازت حضرت عزت نزد تو آمدم . ادریس گفت مرا بر تو حاجتی هست ،
~~توقع دارم که
# ~~قضا فرمایی . گفت چه حاجتست ؟ گفت میخواهم که مرا موت بچشانی تا چون
~~هول و
# ~~سکرات ببینم سعی در طاعت بیشتر نمایم . ملک الموت گفت مرا درین اختیاری
~~نیست .
# ~~ادریس از حق تعالی درخواست نمود. به ملک الموت خطاب آمد که ساعتی از
~~روز قبض
# ~~روح ادریس کن . برحسب فرمان به تقدیم رسانید ، و باز زنده گشت . باز
~~گفت میخواهم مرا
# ~~به دوزخ رسانی تا جای کافران ببینم . بعد از وحی حضرت عزت ، ملک الموت
~~ادریس را
# ~~به دوزخ رسانید چون بدید مغمی علیه3 ملک الموت او را بیرون آورد چون به
~~هوش باز آمد
# ~~قلبش نزار و رویش زرد شده ، گفت مرا یک التماس دیگر هست که مرا در بهشت
~~بری و نعیم
# ~~مقیم6 که حق تعالی از برای بندگان مطیع معد5 فرموده است بنمایی .
~~همچنین به و حی حضرت
# ~~عزتاورا به فردوس اعلی برد، نظر کرد دید «مالاعین رأت ولااذن سمعت
~~ولاخطر علی قلب PageV01P047
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0055.png)

# ~~شر» . زمانی توقف نمود . ملک الموت گفت التماس تو یک ساعت بود ادریس به
~~درختی
# ~~تعلق ساخت و گفت به خدا سوگند که بیرون نروم تا حق تعالی به خودی خود
~~مرا بیرون کند .
# ~~حضرت عزت ملکی فرستاد که میان [8 - ب]ایشان حکم باشد . از ملک الموت
~~سؤال کرد .
# ~~قصه من اولها إلی آخرها ، بیان کرد . باز ادریس را گفت تو ms016 چه حجت داری
~~گفت حضرت
# ~~عزت مرگ بر جمیع خلایق فرض فرموده است و من آن را چشیدم که «کل نفس
~~ذائقة الموت»1
# ~~و فرمود که جملهآ خلایق به دوزخ روند که «و ان منکم إلا واردها ، کان
~~علی ربک احتما]
# ~~مقضیا»2 و حال آنکه در آنجا رفتم ، و بهشت دارالخلد است که از آن بیرون
~~نخوا هم آمد
# ~~حضرت عزت وحی فرستاد به ملک الموت که بندهآ مرا متعرض مشو و در بهشت
~~رها کن که
# ~~هرچه او گفت صدق است و حق به جانب اوست . قوله و رفعناه مکانا علیا 3.
# ذ کر مبعث نوح علیه السلام
# بعدازادریس مردمان در معاصی انهماک4 نمودند و به کلی جانب حق رها کردند و
~~از دین
# ~~آباء و اجداد دست بازداشتند و به پرستیدن اصنام مشغول شدند و زمین بر و
~~بحر از ایشان پر
# ~~شده بود و در هر ناحیه پادشاهی پیدا شده و حضرت عزت عمر ایشان دراز
~~گردانیده بود که
# ~~موت را فراموش کرده بودند و مدتی مدید میگذشت که هیچ کس نمیمرد و یک
~~شخص از
# ~~آنسال5 خود هزار کس میدید . خدای عز وجل ، نوح را به رسالت ایشان
~~فرستاد و او نوح بن PageV01P048
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0056.png)

# ~~ملک بن متوشلخ بن آخنوخ بود1 بود و مسکن وی در عراق بود که خاص اولاد
~~شیث بود . نوح
# ~~نهصد و پنجاه سال خلق آفاق را به توحید و عبادت الله تعالی دعوت کرد .
~~ایشان به غیر
# ~~عبادت اصنام کاری نداشتند و نوح به رفق و مدارا قرنا بعد قرن مهلت
~~میداد و امید میداشت
# ~~که اولاد ایشان به خدا ایمان آورند و ترک شرک و طغیان کنند . و آن قوم
~~اطفال را بر دوش
# ~~خود برداشته ونوح رامی نمودند که ازین شیخ پرهیزید تا شما را در فتنه
~~نیندازد و از دین آباء
# ~~و اجداد برنگرداند و گاه میبود که از سفها و آجلاف2 و بدبختان ایشان
~~جمع میشدند و او ms017 را
# ~~تعذیب میکردند و چوب و سنگ میزدند. چون کارش به طاقت رسید از حق تعالی
# ~~درخواست نمود که «رب لا تذر علی الارض من الکافرین دیارا...»3 وحی آمد
~~که درختی چند
# ~~غرس کند [9 - الف] . ده سال بدان مشغول بود و بعد چهل سال به قطع آن
~~قیام نمود و ابتدا
# ~~به ساختن کشتی کرد ، خود و آنها که بروی ایمان آورده بودند و ایشان
~~هشتاد تن بودند چهل
# ~~مرد و چهل زن و به پنجاه سال کشتی تمام ساخت و در آن مدت زمان کفار را
~~حق تعالی عقیم
# ~~فرمود، و در وقت ساختن سفینه بر او می گذشتند و او را سخره میکردند و
~~می گفتند یا مجنون
# ~~تو پیش ازین پیغامبر بودی این زمان نجار شدی چنانک بیان قرآن خبر
~~میدهد، نص : و کلما
# ~~مر علیه ملأمن قومه سخروا منه قال ان تسخروا امنا فإنا نسخر منکم کما
~~تبسخرون فسوف
# ~~تعلمون من یأتیه عذاب یخزیه ویحل علیه عذاب مقیم4 . وکشتی مانند طاووسی
~~بساخت سرو PageV01P049
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0057.png)

# ~~دمش مانند او ، و بعضی گویند همچون جؤجو1آ طیر یعنی سینهآ مرغ ، و آن
~~را چهارطبقه
# ~~گردانید، اول از برای آدمیان و دوم از برای مرغان و سیوم از برای بهایم
~~و وحوش و چهارم از
# ~~برای ضاری2 ، و ظاهر و باطن او را مقیر3 گردانید و به مسامیر و اوتاد؟
~~محکم ساخت و وحی
# ~~آمد که علامت عذاب طوفان آنست که تنور بجوشد و آب از آن بیرون آید .
~~چون وعده
# ~~برسید دختر نوح خواست که آتش در تنور کند که ناگاه آب از فوارهآ تنور
~~بیرون آمد به نزد
# ~~پدر مبادرت نمود واز جوشیدن تنور اخبار [کرد]. نوح با اصحاب در کشتی
~~نشستند و جبرئیل
# ~~علیه السلام تمامت جانوران را به خدمت نوح گرد کرد تا از هرجنسی زوجی
~~به کشتی فرستاد.
# ~~در آن میان معز5 و تیس1 در دخول سفینه تعلل مینمودند، نوح پای مبارک بر
~~دنبگاه ms018 ایشان
# ~~زد و به زور دربرد و از ضربت رجل7 او دنب ایشان کج شد چنانک سوآة8
~~ایشان پیدا آمد و تا
# ~~غایت بر آن صورت بماند و نعجه9 و کبش10 بی دفع و مطل11 رفتند لاجرم
~~دنبهآ ایشان بر هیأت
# ~~اصل بماند و ابلیس نیز دست در دم حمار زد و حمار از دخول سفینه ابا
~~نمود، نوح او را زجر
# ~~کرد و گفت در رو ای شیطان. حمار در رفت و ابلیس با او . نوح چون او
~~رادید گفت ای ملعون
# ~~که ترا در کشتی آورد ؟ گفت ترا بر من هیچ سبیلی نیست [9 - ب]، چه حضرت
~~عزت مرا تا PageV01P050
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0058.png)

# ~~روز قیامت مهلت داده است . دیگر شیاطین در میانهآ زمین و آسمان
~~بایستادند و یام از کنعان1
# ~~که پسر نوح بود از مصاحبت پدر امتناع نمودو گفت ، نص : سآوی الی جبل
~~یعصمنی من الماء
# ~~قال لاعاصم الیوم من امرالله الا من رحم و حال بینهماالموج فکان
~~منالمغرقین2 . پس آب زیاده
# ~~شد چنانک کشتی دربالای آن طوف می کرد و آب چنان گرم بود که قیر کشتی
~~گداخته میشد .
# ~~حق تعالی نوح را اسمی از اسماء عظام خود تعلیم فرمود . چون خدای را بر
~~آن اسم خواند قیر
# ~~بر هیأت یخ بر کشتی بسته شد. و گویند آن « یاهیا»3 بود و تا این زمان
~~بر زبان ملاحان بماند. و
# ~~در وقتی که ابراهیم را - علی نبینا و علیه السلام - نمرود به آتش
~~انداخت حضرت عزت او
# ~~رااین اسم بیاموخت چون بدان تکلم کرد آتش براو سرد و4 بسلامت شد . در
~~تورات « منون»
# ~~است و نامی دیگر است که «یا هیا شراهیا» و این دو اسم اعظم است و کشتی
~~را موج برداشت به
# ~~حرم برد و برگرد کعبه یک هفته طواف کرد و از آنجا به زمین حبشه شد و به
~~شام ، چون به
# ~~ارض مقدسه رسید روزی چند بایستاد و از آنجا میل به جانب روم ms019 و صقالبه و
~~خزر و ترک
# ~~وصین و وقواق کرد و تمامت آفاق بگردید آب بر سرهامون و کوه به مقداری
~~واحد بود
# ~~بی هیچ تفاوتی . مجموع چهل ذراع ، و سفینه مطبق بود و هیچ سوراخی نداشت
~~و روز از شب
# ~~معلوم نمیشد ، حق تعالی دو مهره فرستاد یکی سفید و یکی سیاه ، و سفید
~~به روز روشن تر از
# ~~سیاه بود و سیاه در شب بعکس آن ، و اول کسی که ساعات روز و شب پیدا کرد
~~نوح بود که
# ~~ساعات را مساوی دوازده گردانید . و موش در میانهآ کشتی بسیار شد و مردم
~~متضرر می شدند،
# ~~نوح دست خود را برسر شیر بمالید عطسهای کرد و از انف [او]دو هره5 نر و
~~ماده بیرون جست PageV01P051
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0059.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~و چون موش میدیدند میخوردند و هم چنین از نجاسات بسیاربه تنگ آمده
~~بودند ، نوح
# ~~دست بر سرفیل مالید دو خنزیر از [10 - الف] انف او ساقط شدند و هر
~~نجاست وعذره1 که
# ~~بود میخوردند . چون چهل روز بگذشت و آب کم شد ، کشتی متوجه موصل شد و
~~به کوه
# ~~جودی توقف نمود و دیگر مسیر نکرد. آن گاه بدانستند که آب کم شده است ،
~~نوح کلاغ را
# ~~فرستاد که برو و خبر آب بیاور . کلاغ بر سر کوهی رسید که آب کم شده بود
~~، و مرداری پیدا
# ~~آمده ، به خوردن آن مشغول شد و ترک فرمان نمود و دراز کشید و این صورت
~~مثل ماند
# ~~چون شخصی رابه کاری فرستی و دیر آید گویی «اسرع من غراب نوح»2 پس کبوتر
~~را گفت که
# ~~توبرو و خبر آب بیاور . کبوتر پرواز کرد و بر منی رسید که آب کم شده
~~بود و گل باقی مانده
# ~~بود. گردن و ساقهای خود را بدان طین ملطخ گردانید3 تا نوح بداند که آب
~~نقصان یافته است و
# ~~در راه به درخت زیتونی رسید از میانهآ آب بیرون آمده ، اوراق آن ms020 قدری
~~بر منقار برداشت و
# ~~بیامد واحوال به نوح نمود . نوح فرمود که حق سبحانه و تعالی بهعوض این
~~بشارت این
# ~~خلعت به تو داد و این گل سرخ را خضاب گردن و پایهای تو و فرزندان تو
~~گردانید
# ~~و محبت تو در دلهای بندگان خود القا فرمود و گوشت تو دوای خستگان
~~گردانید .
# ~~نوح با اصحاب از کشتی بیرون آمد و جانوران را مسرح6 گردانید و توالد و
~~تناسل کردند و
# ~~بسیار شدند . و نوح و قوم در زمین با فردی5 فرود آمدند و شهری ساختند و
~~آن را ثمانان6 نام PageV01P052
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0060.png)

# ~~ملوکالعرب والعجم
# ~~کردند و چون غلبه شدند به جمیع بلدان متفرق شدند . پس نوح قوم را و
~~فرزندان را گفت که
# ~~جسد مبارک آدم را به بیت المقدس میبرد که دفن کند و بدین و اسطه تا
~~قیامت مهلت عمر یابد .
# ~~خضر - علی نبینا و علیه السلام - که از اصحاب سفینه بود تقبل کرد و جسد
~~آدم به ارض مقدسه
# ~~برد و دفن کرد . حق تعالی او را تاقیامت عمر داد و ایحالة هذه ، در
~~حیات است .
# حکایت - روایت کنند که یک روز نوح خفته بود باد عورت او را مکشوف گردانید
# ~~حام نزدیک وی آمد و بر عورت او نگاه میکرد و میخندید و ستر نکرد ، بعد
~~از آن سام
# ~~بیامد ، چون عورت پدر را دید ستر کرد [10 - ب] . چون نوح بیدار شد حام
~~را گفت
# ~~بر عورت من خندیدی و نپوشاندی تا سام او را مستور گردانید بدین سبب حق
~~تعالی آب پشت
# ~~ترا مبدل گردانید . هر فرزند که از تو بیاید سیاه باشد و بندهآ فرزندان
~~سام . حام ازین واسطه
# ~~زمانها تأهل نکرد ، بعد از مدتی زنی کرد و فرزندی دو به بک شکم از برای
~~او بیامد نر و
# ~~ماده ، و سیاه همچون قیر . نزدیک برادرانش سام و یافث شکایت کرد ،
~~گفتند دعای پدر
# ~~است . بعد از آن تمامت فرزندانش که ms021 متولد میشدند سیاه بودند . اکنون
~~سند و هند و قبط و
# ~~زنج1 وحبشه و نوبه2 ، مجموع از نسل حام بن نوحاند . چون نوح هزار و
~~چهارصد و پنجاه سال
# ~~بزیست و وفاتش نزدیک رسید ، سام را خلافت داد چه حق سبحانه و تعالی او
~~را جمال و کمال
# ~~و زیب و بها و عقل و روا3 ارزانی داشته بود در صیف به شهر ثمانان که
~~نوح ساخته بود اقامت
# ~~می کرد و در زمستان به زمین جوخی 4 که سام اری بود و بعد از پدر دویست
~~سال بزیست چون
# ~~وفاتش نزدیک رسید ارفخشد را بر فرزندان نوح خلیفه کرد و در عراق
~~مدینهای بناکرد و آن را PageV01P053
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0061.png)

# ~~ایران شهر نام کرد و چون دویست سال خلافت کرد سالخ1 را خلیفه خود
~~گردانید . او نیز
# ~~دویست سال خلیفه بود و بردار خود را جم بن انوجهان2 وصیی گردانید .
# ذکر سلطنت جمشید
# اول کسی بود که تأسیس بنیان عدل و ملک کرد و تشیید قواعد سلطنت آغاز نهاد
~~و زر
# ~~و نقره را از معادن استخراج کرد و آلت حرب از آهن و پولاد بساخت و اسب
~~و دیگر دواب
# ~~را نگاه داشت، چه پیش از او وحشی بودند . پس فرزندان نوح را جمع آورد و
~~با جن و شیاطین
# ~~محاربت کرد بواسطهآ تطاول که برآدمی میکردند ، پنجاه سال به قتال ایشان
~~مشغول بود تا
# ~~به فرمان خدای تعالی ایشان را قهر کرد و مطیع و منقاد وی شدند و ایشان
~~را به قطع [11 - الف]
# ~~احجار و غرس اشجار و حفر آنهار و غوص بهار و استخراج درر و جلب مشک و
~~عنبر و
# ~~دیگر بویهای خوش امر فرمود و ایشان تمامت فرمان بردار شدند و بدان قیام
~~نمودند. و در اول
# ~~ملک جم زبانها متبدل شد به زمین بابل و این ضورت چنان بود که چون
~~فرزندان نوح غلبه
# ~~شدند زمین بابل از کوه و هامون پر ms022 شد و جای نماند و در آن زمان زبانها
~~همه سریانی بود
# ~~بهلغت آدم و نوح ، بامدادی برخاستند و زبانهای ایشان متغیر شده بود وهر
~~طایفهای ازایشان
# ~~به لغتی تکلم میکردند و هیچ یک ، سخن آن دیگر را فهم نمی کردند .
~~جماعتی انبوه ازایشان
# ~~بیرون می آمدند و سرگردان و متحیر میگردیدند . و اول طایفه که بیرون
~~آمدند فرزندان یافث
# ~~بودند . ترک بن یافث ، صقلاب3 بن یافث ، هربن یافث ، یأجوج بن یافث ،
~~مأجوج بن یافث ، PageV01P054
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0062.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~هاوس بن پافث ، منسک 1 بن یافث . و باد صبا ایشان را برد به آن بلاد که
~~این زمان فرزندان
# ~~ایشان در آن ساکناند. روز دوم فرزندان حام بیرون شدند: قبط بن حام،
~~منسک 2 بن حام،
# ~~نوبة بن حام، کنعان بن حام، و به افریقیه و بلاد اندلس متوطن شدند و
~~باد جنوب ایشان را بدان
# ~~اما کن برد، و فرزندان سام در بابل اقامت کردند: ارفخشد بن سام، ارم بن
~~سام، نوس (؟) بن
# ~~سام، اسودبن سام، عالم بن سام، کزمان بن سام.3 و ازین میان حق تعالی
~~فرزندان ارم را به بسطت
# ~~اجسام و قوت ابدان و طول و عرض قامت مخصوص گردانیده بود. عادبن ارم،
~~ثمود بن ارم،
# ~~صحادبن ارم، جاسم بن ارم، طسم بن ارم، جدیس بن ارم، و باربن ارم. چون
~~زبانها تغییر
# ~~پذیرفت ایشان بهلغت عرب تکلم کردند و از سایر فرزندان نوح زیاده شدند و
~~بحسب جثه و
# ~~جسد اولاد عاد اعظم بودند، اطول ایشان صد ذراع، بالا4 داشت و اقصر
~~هفتاد ذراع. بامدادی
# ~~برخاستند و ایشان را داعیهآ خروج از زمین بابل پیدا شده بود. اول کسی
~~بود که در سیر شروع
# ~~کرد عادبن ارم بود وابتداء مسیر روز یکشنبه کرد و بر سمت فرزندان یافث
~~بن نوح گشتند
# ~~[11 _ ب]. چون قدری راه برفتند منادیی از هوا آواز داد که «یا عاد خد
~~یمنة »5 به زمین بمن
# ~~فرود آمدند ms023 و از این سبب آن بلاد را « یمن » نام کردند و آن روز را یوم
~~الاأحد لقب نهادند
# ~~برای آنک روز اول بود. روز دوم ثمود بیرون آمدند و اقتفاء 6 اثر عاد
~~کردند و به «چجر» PageV01P055
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0063.png)

# ~~رفتند و آن موضعی است در و سط شام و حجاز نزدیک ساحل دریا و آن را «حجر
~~» از آن نام
# ~~کردند که در کنار آن زمین نشسته بودند و کأنهم اختجرواها. 1 و چون روز
~~دوم بود یوم الاثنین
# ~~لقب کردند . روز سیوم صحار نقل کردند و به تهامة نزول کردند و اتهام،
~~اقتصار است و چون
# ~~روز سیوم بود یوم الثلاثاء گفتند. و در روز چهارم جاسم خروج کردند و به
~~حجاز توطن
# ~~ساختند و بواسطهآ آنک میانهآ ایشان و برادران آن زمین حاجز بود حجاز
~~نام کردند و روز
# ~~چهارم بود یوم الازبعا تسمیه کردند. و در پنجم طسم تحویل نمودند و به
~~عمان و بحرین ساکن
# ~~شدند و چون روز پنجم بود یوم الخمیس لقب نهادند. و روز ششم جدیس سایر2
~~شدند و
# ~~به جانب یمامه فرود آمدند و آن زمین را «نجوا» نام کردند که از موضعی
~~ناخوش خلاص شده
# ~~بودند و چون با برادران جمع گشتند آن را روز جمعه گفتند و در روز هفتم
~~«وبار» ظعن
# ~~کردند3 و او از برادران کو چک تر بود در میان صنعا و نجوا که بلادی
~~بغایت واسع است نزول
# ~~کردند و آن دیار را «وبار» گفتند و آن زمین سیصد فرسخ در مثل آنست4. و
~~فرزندانش بسیار
# ~~شدند و إبل وبقر وغنم وافر حاصل کردند. صورت احوال اصل عرب این بود
~~انشاء الله تعالی
# ~~انقراض ایشان هم نموده شود. بتوفیق الله تعالی.
# و چون اولاد آدم بیرون آمدند دیگر اولاد را در بابل رغبت اقامت نماند. در
~~یک 5 PageV01P056
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0064.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~روز «خراسان وهیطل» و عالم بن سام و شام و روم پسران نوت ms024 بن سام و
~~اذریا، و از میان
# ~~فرزندان سورد بن سام1 کرمان و مکران ارنحال نمودند و هریک در ناحیهای
~~که به اسامی
# ~~ایشان منسوب است مقام ساختند و هریک به لغتی که درین زمان اولاد ایشان
~~[12 - الف]
# ~~بدان تکلم می کنند تلفظ کردند و از اولاد ارفخشد در بابل جم بن نویجهان
~~بماند و به امر
# ~~سلطنت مشغول شد و لغت وی همچنان سریانی بود
# ن کر سلطنت شدید
# و چون نهصد سال از هجرت ایشان بگذشت اولاد ارم، «شدید » را برخود پادشاه
# ~~گردانیدند و او را بواسطهآ شدت بأس و قوت بطشت، شدید نام بود و با خود
~~گفتند هیچ کس را
# ~~از جنس بشر بر ما تسلطی نماند بواسطهآ بسطی که حق تعالی در جسم و عدد
~~ایشان نهاده بود
# ~~لاجرم تکبر کردند و بر دیگران به حقارت نظر کردند. و تمامت اولاد آدم
~~در تحت حکم او
# ~~در آمدند و به زراعت و عمارت و حفر انهار و غرس اشجار مشغول شدند و
~~حبوب زروع
# ~~ایشان بیرون از وصف2 بود در عظم و کبر. و درین روزگار در بلاد حضرموت
~~کوزهای از
# ~~خزف یافتند و در میانهآ آن یک خوشهآ گندم بود به وزن یک من، هر دانهای
~~مانند تخم مرغی،
# ~~و درحضرموت شیخی بود که عمرش به پانصد سال رسیده بود و او را پسری و
~~پسر پسری بود که
# ~~سیصد سال عمرداشت پیش پسر پسرش میرفتند او را خرف یافتند متویجه پدرش
~~که اوسط 3 PageV01P057
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0065.png)

# ~~ود شدند او را نیز هم خزف یافتند اما از پسر عاقلتر بود نزد پدربزرگ که
~~پانصد ساله بود
# ~~رفتند کامل الرای و ثابت العقل بود، گفتند مشکل ما دو شد. اول از سبب
~~نقصان عقل کوچکان
# ~~سؤال کردند گفت پسر کو چک را زنی سلیطه بود و او را ایذا می کرد از آن
~~جهت خرف شده
# ~~است و پسر میانی را زنی متوسط الحال ms025 بود عقل او میانه حالست ،اما مرا
~~زنی سازگار
# ~~خدمتکار موافق هست ، بواسطهآ موافقت او عقلم هنوز برکمالست . بعد از آن
~~خوشهآ گندم بدر
# ~~آوردند، شیخ چون آن را بدید بگریست و گفت این از زروع عادبن ارم است.
~~آن گاه التماس
# ~~کردند از سیر ملوک عاد ایشان را اخباری کند. پیر گفت از آبا و اجداد به
~~من رسیده است که
# ~~حق تعالی ایشان را به مزید عقل و علم اختصاص فرموده بود، همواره در
~~معدلت کوشیدندی و
# ~~دست ظالم از مظلوم کوتاه گردانیدندی [12 - الف]، و شدید در زمان سلطنت
~~، قاضیی در
# ~~حضرموت نصب فرموده بود و از بیتالمال او را اجرایی1 معین ساخته. یک سال
~~بگذشت و
# ~~هیچ کس نزد قاضی ترافعی2 نکرد برخاست و به خدمت شدید آمد که مرا از این
~~شغل معاف
# ~~دار چه هیچ کس به تداعی3 پیش من نمی آید. گفت تو به کار خود میباش. بعد
~~از روزی چند
# ~~دو شخص پیش وی آمدند یکی گفت ایهاالقاضی زمینی ازین مرد خریدم که بدان
~~زرع کنم
# ~~چون به حراثت مشغول شدم معدنی زر در آن ظاهر شد اکنون بفرمای که ثمن
~~ارض به من
# ~~رساند و آن را استرداد کند که من زمین را تنها بی معدن خریده بودم قاضی
~~از آن شخص دیگر
# ~~سؤال کرد چه میگویی؟ گفت من زمین و هرچه در آن بود فروختهام فسخ عقد و
~~اقالت بیع
# ~~نمی کنم. قاضی سؤال کرد که هیچ فرزند دارید؟ اولین گفت مرا پسری بالغ
~~هست ، و آخرین
# ~~گفت مرا دختری در رسیده. قاضی در میانهآ ایشان عقد نکاح بست و زمین و
~~معدن بر ایشان
# ~~مفوض گردانید. و چون شدید سیصد سال پادشاهی کرد وفات نمود.

PageV01P058

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0066.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ن کر سلطنت شداد عاد
# اولاد ارم جمع شدند و شداد را سلطان کردند و او بواسطهآ کثرت عدد وعده
~~بغایت
# ~~متکبر و متجبر بود. اولاد ارم را در ms026 اطراف واکناف عالم متفرق گردانید و
~~سه شخص را از قوم
# ~~خود اختیار کرد: برادرزادهآ خودش ضحاک بن علوان بن عملیق بن عوج بن
~~عاد، بر اولاد سام
# ~~سلطان ساخت از یمن متوجه بابل شد. جم جهت آنک طاقت مقاومت با او نداشت
~~فرار بر قرار
# ~~اختیار کرد. ضحاک در عقبش برفت و اسیر گردانیده روده وامعان1 او بیرون
~~آورد و باقی
# ~~جسدش را پاره پاره گردانید و برجای وی به سلطنت بنشست و فرزندان و
~~اتباع جم بگریختند
# ~~وبه جبل دنباوند2 متحصن شدند، دیگر شداد برادرزادهآ ضحاک یرتوح بن غانم
~~بن علوان بر سر
# ~~یافث فرستاد و در آن [13 - الف ] زمان پادشاه ایشان فراسیاب بن ترک بن
~~یافث بود. پسر نوح
# ~~او را بقتل در آود و بر آن ملک غالب گشت و گویند رستم زال که مشهور است
~~از اولاد او بوده
# ~~چه در طول و عرض جسم دستان 3 با عادیان مشابهتی داشت ، دیگر شداد
~~ولیدبن ریان بن
# ~~عملیق بن عوج بن عاد، بر سر اولاد حام فرستاد. و در آن هنگام سلطان بنی
~~حام، مصر بن قبط
# ~~حام بود که شهر مصر را بناکرد و ولید او را بقتل آورد و بر ملک او مسلط
~~شد. و بعد از وی
# ~~ولیدبن مصعب که فرعون موسی بود ملک گشت . و اینکه حق تعالی از زبان وی
~~در قرآن
# ~~می فرماید که : « الیس لی ملک مصر» 4 مراد مملکت مصر بن قبط است نه شهر
~~مصر تنها، چه او
# ~~بر تمامت اولاد حام پادشاه شده بود و گویند جالوت جبار که داود او
~~راکشت از اولاد فرعون PageV01P059
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0067.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~موسی است و بالای وی هشت باع1 ماضی بود و در آن روز که داود وی را به
~~قتل آورد
# ~~جوشنش هزار و هشتصد رطل و سپرش دویست رطل و خودش صد رطل بود.
# ذکرعوج عنق
# آوردهاند که در زمان شداد ، جباری بود که ms027 او را عوج خواندندی و نه از
~~اولاد عاد بود
# ~~بلکه از دیگر اولاد آدم بود، و حق سبحانه و تعالی جسمی عظیم و جسدی
~~طویل و عریض
# ~~بهوی داده بود چنانک بعضی گویند بالای او سی و سه هزار و سیصد وسی و سه
~~ذراع و ثلث
# ~~ذراعی بود. چون گرسنه شدی دست در دریا فرو بردی و ماهیی بر آوردی و به
~~آفتاب کباب
# ~~ساختی و خوردی و چون به طوفان نوح ، عالم و عالمیان غرق گشتند آب به
~~زانوی وی نرسیده
# ~~بود و عمرش سه هزار و سیصد سال بود. در زمان حیات آدم متولد شده بود و
~~تا زمان
# ~~موسی بن عمران باقی مانده و شداد وی را با ولیدبن ریان به مصر فرستاد و
~~در هنگام توقف
# ~~بنی اسرائیل در تیه برخاست و به کوهی از جبال شام و به مقدار معسکر
~~موسی سنگی قطع کر
# ~~دو بر سرنهاد و متوجه (13_ ب] ایشان گشت تا برایشان زند و هلاک کند. حق
~~تعالی جراد2را
# ~~امر فرمود تا آن سنگ را به مقدار سر عوج تقویر 3 کردند و مانند طوقی در
~~گردن او افتاد.
# ~~موسی - علی نبینا وعلیه السلام - بر وی خروج کرد و عصایی در دست ، طولش
~~چهل گز، و
# ~~حضرت عزت موسی را قوت داد تا چهل گز جستن کر دو عصا بر کعب عوج زد فی
~~الحال
# ~~بیفتاد و بمرد.

PageV01P060

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0068.png)

# ذ کر ساختن شداد عاد ارم ذات العماد التی لم یخلق مثلها فی البلاد1
# چون شداد خبر جنت و انواع حور و قصور و ثمار و اشجار آن شنید با عظماء
~~قوم
# ~~گفت میخواهم که بر هیأت و صفت جنت شهری بناکنم و این مقالت عتوا و
~~تجبرا و تکبرا2
# ~~علی الله تعالی بود. پس صد قهرمان 3 بر سر آن کاربرگماشت ، در تحت
~~فرمان هر یکی هزار
# ~~مرداز عمل و کارکنان ، و فرمود تا در اطراف و نواحی یمن ms028 تطواف کنند4 و
~~زمینی خوب نزه5
# ~~بطلبند و در آن شهری بنا کنند از زر و نقره مفصص 1 به جواهر و یواقیت .
~~چون موضع
# ~~موصوف پیدا شد، شداد طرح آن کشیده فرستاد و عمال ثلاثه7 را که ذکر رفت
~~کسی فرستاد تا
# ~~هرچه در بلاد ایشان زر و نقره و درر و جواهر و یواقیت و مشک و عنبر و
~~زعفران باشد حمل
# ~~فرموده بود ، و هرچه زر و نقره و جوا هر بود حاصل کرده به خدمت شداد
~~محمول داشتند.
# ~~شداد امر فرمود که از زر و نقره، مانند خشتها8 را بر هم الزاق 9 کنند
~~به زرگداخته، و آن مدینه PageV01P061
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0069.png)

# ~~را غرفه بر بالا [ی] غرفه بناکنند و عمودها از زبرجد و جزع1 و فیروزج
~~در زیر آن
# ~~غرفها برپای دارند و در میانهآ آن مدینه ، وادی عظیم که از چهل فرسخ
~~بیرون آورده بود
# ~~جاری گردانند[14 - الف] و جویها از آن در زیر سکک3 و کوچهها روانه
~~سازند تا شاطی
# ~~انهار و کنار جویها به زر سرخ و سبز و زرد مطلا کنند و درختها غرس کنند
~~از ذهب و فضه بر
# ~~شکل مجموع اشجاری که در بلاد است واز جنس ثمار ایشان از جوا هر بر آن
~~آویزند. و طول
# ~~و عرض شهر دوازده در دوازده فرسخ گردانند و سور3 سیصد آرش، و سیصد هزار
~~قصر در
# ~~میانهآ شهر مفصص به جوا هر ظاهرا و باطنا بناکردند و در وسط بلده بر
~~شاطی وادی از برای
# ~~خاصهآ خود ، کو شکی بغایت بلند سازداد5 چنانک بر دیگر قصور بتمامت مشرف
~~بود و از
# ~~جملگی مرتفع ، و دری از در مکلل به انواع حبات و اصناف یواقیت بر آن
~~تعبیه
# ~~فرمود و بندقهاای مشک و زعفران ترکیب کردند و در شوارع و طرق قصور
# ~~انداختند و ارتفاع مجموع قصور وغرف علی السویه در سمک7 هوا سیصد گز ، و
# ~~طول سور پانصد گز بود و داخل ms029 و خارج به نقره و ذهب مطلا، و در حوالی
~~سور
# ~~هزار منظره بدان قیاس. و آن مدینه به پانصد سال تمام گشت پس شداد بنیاد
~~کفر
# ~~و طغیان کرد و با خلق به ظلم و ستم با پیش آمد ؛ «إن الانسان لیطغی ان
# ~~رآه استغنی»8.

PageV01P062

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0070.png)

# ذ کر رسالت هود علی نبینا وعلیه السلام
# چون حضرت عزت خواست که بر شداد الزام حجت فرماید تا وی را حجتی نماند1
# ~~«لثآلا یکون للناس علی الله حجة بعد الرسل» 2 هود را علی نبینا وعلیه
~~السلام - اصطفا فرمود
# ~~وازمیانهآ آن قوم 3 اجتباکرد و مبعوث گردانید و او هود بن خلد بن خلود
~~بن عیص بن عملیق بن
# ~~عادبن ارم بن سام بن نوح است . پس نزد شداد آمد و وی را به طاعت و
~~توحید الله تعالی
# ~~دعوت کرد و او بر کفر خود مصر بود. و رسالت هود وقتی بود که هفتصد سال
~~از سلطنت شداد
# ~~گذشته بود. هود وی را به عذاب و نکال 6 خدای تعالی انذار می فرمود، او
~~از معاصی دست
# ~~نمی رسانید. در اثناء آن حال دو کس از موکلان برسیدند و خبر اتمام
~~مدینه آوردند. عزیمت
# ~~آن صوب کرد و با سیصد هزار کس از اهل بیت و سیصدهزار از قیاد جنود5
~~رحلت کرد و پسر
# ~~خود مرثد1 را درحضرموت که دارالملک بود خلیفه گردانید و گویند به خدای
~~تعالی ایمان
# ~~آورده بود و هود را تصدیق کرده و این معنی نهان میداشت . چون شداد به
~~یک میل نزدیک
# ~~آن عمارت رسید آواز صیحهای از آسمان بیامد، شداد با تمامت عساکر و عدت
~~که در شهر
# ~~بودند هلاک گشتند و آن موضع خاوی7 بماند « فتلک بیوتهم خاویة بما
~~ظلموا»8. و در زمان PageV01P063
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0071.png)

# ~~معاویه بن ابی سفیان شخصی که او را عبدالله قلابه گفتندی به آن عمارت
~~رسید و صورت حال
# ~~وی چنان بود که شتری چند از آن او متنفر ms030 1 شده بود و در آن صحاری می
~~گردید و طلب
# ~~جمال می کرد ناگاه شهری دید قصد آنجا کرد چون رسید، مدینهای یافت از
~~ذهب و فضه،
# ~~متحیر ماند و خوفی و رعبی در دلش پیدا شد از صباح تا رواح2 بر حوالی
~~سور میشتافت تا
# ~~به دروازه رسید دری بغایت سر به آسمان کشیده از زر و نقره منحوت3 دید
~~با خود گفت
# ~~بهشت موعود اینست «الحمدلله الذی بلغنیها»4 آن گاه شتر را که بدان سوار
~~بود به دروازه
# ~~بخوابانید وعقل کرد5 وخودبه شهررفت قصور ودؤر1 وانهار واشجاربه آن صفت
~~که ذکررفت
# ~~مشاهده کرد هیچ آدمی زاد در آنجا ندید بترسید و متحیر شد و اندیشه کرد
~~که اگر در تمام
# ~~سکک و شوارع7 شهر بگرددشاید که راه دروازه گم کند خواست که ازآن
~~جواهرنفیسه
# ~~مقداری قلع کند میسرش نشد از بنادق 8 مشک و زعفران عددی چند با خود
~~برداشت و بیرون
# ~~آمد و بر شتر سوار شد و متوجه معاویه گشت و قصه بآسرها9 بیان نمود و
~~بنادق را بسپرد و
# ~~آنها بسبب طول زمان متغیراللون والرایحه شده بودند. معاویه فرمود تا
~~کوفتند و بیختند،
# ~~رایحه مشک و زعفران از آن پیدا آمد. کس فرستاد و کعب الاحبار10 را طلب
~~فرمود و ازو PageV01P064
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0072.png)

# ~~سئوال کرد که هیچ[ 15 - الف] خبر به تو رسیده است که در دنیا شهری هست
~~از زر و نقره و
# ~~جواهر. گفت بلی اینکه حق تعالی در کتاب خود ذکر فرموده که «ارم ذات
~~العمادالتی لم یخلق
# ~~مثلها فی البلاد»1 معاویه گفت بانی آن که بوده است؟ کعب گفت شداد بن
~~عاد، و قصه را تمام
# ~~بیان کرد. معاویه گفت در دخول آن آدمی را سبیل هست ؟ گفت چگونه در
~~موضعی که از
# ~~خلایق در حجابست امکان دخول باشد. اما حضرت رسالت فرمود یک شخص از عرب
~~صفته
# ~~کذا وکذا، در آن شهر خواهد رفت . در آن اثنا کعب را ms031 نظر بر عبدالله
~~قلابه افتاد گفت آن
# ~~عرب موصوف اینست و یمکن که خود رفته باشد معاویه از دقت نظر کعب عظیم
~~متعجب شد و
# ~~گفت حضرت عزت ترا علمی وافر ارزانی داشته است . کعب گفت بدان خدای که
~~محمد را
# ~~براستی مبعوث گردانید که هیچ چیز حق تعالی نیافریده که ذکر آن در تورات
~~نفرموده چنانک
# ~~در قرآن مجید فرموده که « و کتبنا له فی الآلواح من کل شیء موعظة و
~~تفصیلا لکل شیء» ا پس
# ~~معاویه از عبدالله قلابه عذر بسیار طلبید و هزار دینار بد و صلت کرد.
# ذکر وصول بسطام به حفیره3 شداد عاد واخبار آن
# آوردهاند که شخصی بسطام نام در حضرموت بود که بر حفیره شداد رسیده بود
# ~~حکایت کرد ازبد و صبا4 و مبدا نشو و نمای شنیدم که در جبال حضرموت
~~مفازهآ عظیم مهیبه
# ~~هست که مردم آنجا نمیتوانند رفت با قوم خود گفتم مرا رغبت دخول و
~~تماشای آنست اگر
# ~~کسی موافقت می کند. یکی از شبان حدیث السن 5 موافقت نمود پس شمعچهای
~~مهیا گردانید و PageV01P065
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0073.png)

# ~~ر کوهای 1 مملو از آب وطعام وافر با خود برداشتیم و متوجه آن جبل شدیم.
~~چون سیر ما
# ~~منتهی شد جامهها از تن جدا کردیم و شمعچه را مشتعل ساختیم و ابتدا بسم
~~الله کرده در رفتیم
# ~~مفازهای پیش آمد عرض آن بیست ذراع و طول آن در هوا پنجاه ذراع، چون
~~قدری از آن
# ~~مسافت قطع کرده شد درجی 2 عادی بر عرض بیست ذراع، وسمک 3 ده ذراع ظاهر
~~گشت عزم
# ~~هبوط آن کردیم پایهابرگردن یکدیگرنهادیم و فرو می رفتیم آن روز تا شب
~~هنگام [15_ ب]
# ~~بدین موجب سیر نمودیم تا صد درجه بدان طریق فرو رفتیم آزجی4 عظیم دیدیم
~~در طول و
# ~~عرض صد ذراع و در صدر آن سریری و مذهب مرضع به جواهر بر فوق آن شخصی
~~عادی
# ~~عظیم الجسد خوابانیده چنانچه تمامت آن تخت ms032 را مشغول ساخته هفتاد حلهآ
~~زربافت بر او
# ~~پوشانیده و در منتهی ازج نقبی در عرض یک گز و اوج سه ذراع و از آن
~~روشنی پیدا می آمد
# ~~و بر بالای سریر لوحی ذهبی نهاده سطری چند بر آن مکتوب . نزدیک میت
~~شدیم و چون
# ~~دست بر او مالیدیم تمامت جامهها و اعضاهای وی منمحق 5گشته الا قضبان
~~ذهب که برحال
# ~~خود مانده بود چون آنها را جمع کردیم قریب صد رطل بود درین اثنا ضوء
~~برنقب کم شد
# ~~دانستیم که شب درآمد استراحت کردیم چون صباح شد با صاحب خود گفتم تدبیر
~~بیرون
# ~~شدن چیست ؟ گفت ازین راه که آمدیم رجوع ممکن نیست درجات بغایت مرتفع
~~است و شمع
# ~~نیز منطفی1 شده چاره آنست که از این نقب به در رویم باشد که خلاص حاصل
~~شود پس آن
# ~~قضبان طلا ولوح مسطور با خود برداشتیم و قریب صد ذراع در آن مضیق سلوک
~~کردیم.
# ~~برکنار آن کوه دریایی پیدا شد سه روز انتظار نمودیم و از بقیهآ طعام و
~~شرابی که محمول PageV01P066
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0074.png)

# ~~داشتیم تناول میکردیم در روز چهارم جمعی در بحر می آمدند ایشان را آواز
~~کردیم حبلی
# ~~به ما انداختند بدان تمسک نمودیم و در کشتی نشستیم شاطی1 بحرنزدیک بود
~~بعد از لحظهای
# ~~بیرون آمدیم و زر را در میان خود قسمت کردیم و لوح حصهآ من افتاد.
~~بازدیگر باره رغبت
# ~~مراجعت نمودیم چندانچه سعی کردیم سمت آن را معلوم نکردیم، بازگشتیم و
~~آن لوح یک
# ~~سال با ما بود هیچ آفریده نمی یافتیم که قرائت آن کند. ناگاه شخصی
~~حمیری از اهل صنعا پیدا
# ~~شد که آن خط میتوانست خواند این ابیات نبشته بود شعر:
# ~~اعتبر ایها2 المغروربالعمرالمدید3انا شدادبن عاد صاحب الحصن المشید4
# # [الف -16] وآخوالبأس والقة والمال الحشید %~% و ان اهل الارض لی کل من
~~الخوف الوعیده
# # فاننا کنا  فی ضلال قبل هود %~% فدعانا - لوقبلناه -الی ألآمرالرشید7
# ~~فعصیناه ونادینا8 الآهل من محید  فآتتنا  صیحة ms033 تهوی من الأفق البعید
# فتوافینا10کزرع وسط بیداء حصید11 PageV01P067
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0075.jpg)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ذ کر سبب دفن شداد عاد در جبل حضرموت
# با وجود آنک وفات او درارم بود
# یکی از علماء حمیر را سئوال کردند که چون شداد به نزدیک ارم وفات نمود
~~قبر وی
# ~~چگونه در آن غار مشاهده کردند؟ گفت سبب آن بود که مرثدبن شداد که در
~~حضرموت خلیفهآ
# ~~پدر بود چون خبر وفات شداد بدو رسید فرستاد و جسدش به صبر1 و عسل مطلا
~~گردانید 2 و
# ~~در آن غار مدفون ساخت و بعد از شداد اهالی و متوطنان ممالک بر عمال
~~ثلاثه آعنی ضحاک
# ~~و ولیدبن ریان و غانم بن علوان عاصی شدند و از تحت حکم ایشان بیرون
~~رفتند. عمال ثلاثه
# ~~مرثد را ازین خیال اعلام دادند لشکری انبوه به امداد هریک روانه داشت
~~تا به قهر و قسر3 باز
# ~~بلاد و عباد را برجادهآ طاعت ایشان در آوردند و از این عمال ثلاثه از
~~ضحاک صاحب ثروت
# ~~تر نبود و در شهر بابل مسکن داشت و مدینهآ بابل خود مبنی او بود و در
~~جبروت و عتو 4
# ~~به مرتبهآ قصوی رسیده بود. و در زمان مرثد سه شخص خروج کردند و کار
~~ایشان در اطراف
# ~~اقطار منتشر گشت از اولاد عابربن شالخ بن ارفخشد فالغ بن غابر که جد
~~ابراهیم است صلوات PageV01P068
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0076.jpg)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~الله علیه و قحطان بن غابر جد ثمانیان ، ولام بن غابر. اما فالغ در فضل
~~و منظر و قدر و مخبر1
# ~~بر اقران خود فائق گشت ، و قحطان در کثرت نوال وجود و عطا افضل اهل آن
~~عصر شد. و
# ~~سبب تسمیهآ او بدین واسطه بودی که اگر قحطی و تنگی در میان خلایق بودی
~~به عطا یا و بذل
# ~~او زایل شدی، و لام بن غابر به علم و براعت و زهد و عبادت در عالم علم
~~گشت و اسفار2 آدم
# ~~و ms034 شیث و نوح به دست او افتاد و نعت پیغامبر آخرالزمان علیه الصلوة
~~والسلام از آنها معلوم
# ~~کرد[16 _ ب ] چون خبر زهادت او به ضحاک رسید او را طلب کرد که از دین
~~حق بازدارد
# ~~لام که این حال شنید با سران هفتگانه از ارض بابل جلا کرد و به روم رفت
~~و اقامت نمود و قبهآ
# ~~رصاصی3 جهت مدفن خود بناکرد بر طول و عرض و سمک یک جریب، و فرزندان ،
~~پدر را
# ~~در آن قبه دفن کردند.
# حکایت قبهآ لام بن غابر
# شخصی از عرب حکایت کرد که در ایام معاویه برادری داشتم در روم اسیر شده.
~~به
# ~~طلب او رفتم چون به قسطنطنیه رسیدم روز عید نصاری بودو قیصر با عظماء
~~جنود و قسیسین و
# ~~رهابین4 به زیارت بیعه5 شده بودند به آواز بلند بنیاد قرائت قرآن کردم.
~~رهابین بر من دویدند
# ~~با تهدیدی عظیم. قیصر ایشان را منع کرد و مرا بخواند و گفت چه کسی؟
~~گفتم مردی عرب که
# ~~برادر من فلان سال اسیر کردهاند به طلب برادر آمدهام. گفت در بیعه چرا
~~به آواز بلند قرآن PageV01P069
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0077.png)

# ~~خواندی؟ گفتم بدین وسیله به خدمت تو توانستم رسید. فرمود تا برادرم را
~~از حبس اطلاق
# ~~کردند و مرا توقیف فرمود روزی چند اقامت کردم. شب هنگامی مرا طلبید و
~~از احوال معاویه
# ~~سؤال کرد. آنچه دانستم عرضه داشت. فرمود که ما را رغبت سفری شده است
~~اگر با ما
# ~~مصاحب باشی موجب منت گردد. گفتم فرمان تراست . آنگاه طعامی آوردند با
~~همدیگر
# ~~تناول کردیم. بامداد قیصر ترتیب راه کرده با هزار سوار از بطارقه1 و
~~عظماء جنود متوجه
# ~~گشت در بیابانی عظیم و بعد چهارماه به قبهای منتهی شدیم بزرگ، بر جنب
~~آن نهری جاری. با
# ~~تمامت لشکر نزول فرمود من در حوالی قبه طواف کردم، هیچ منفذی نبود
~~ابتدا به قرائت
# ~~سورةالبقره کرده سورة بعداخری میخواندم تا در سورهآ بعد بدین آیت منتهی ms035
~~شدم که « ولو
# ~~آآن قرآنا سیرت به الجبال اوقطعت به الارض وکلم به الموتی بل لله الامر
~~جمیعا».2 در آن قبه
# ~~ظاهر شد همین آیت مکرر گردانیدم تا تمام مفتوح شد. قیصر از آن حال عظیم
~~متعجب گشت
# ~~چه قیاصره پیش از او بسیار آنجا رفته بودند و آتش افروخته [17 - الف]
~~در اثناء صلی3،
# ~~صاعقه پیدا شده تمامت مغمیآ علیه 4 گشتهاند و بازگردیدهاند. علی هذا
~~قیصر با تمامت
# ~~اصحاب در قبه دخول کردند قبری از رصاص ، مضبب5 دیدند و نزدیک سرش لوحی
~~نهاده
# ~~بر آن این ابیات مکتوب . شعر:
# نا لام بن غابرالمعتاص %~% من ظلام الأشراک بالإخلاص
# کنت بالله مؤمنا رب ادریس %~% و نوح و موقنا بالقصاص6 PageV01P070
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0078.png)

# # قائلا لا اله الآ الهی %~% هو ربی الذی الیه مناص
# # فاراد الضحاک ذوالکفر منی %~% آن اضاهیه بالعمی والمعاصی1
# # وسکنت الشعوب2 دهرا طویلا %~% خائفا هاربا من اهل الانکاص3
# # لأنال الخلود فی دار ملک %~% یوم یعتق الله فیه بالنواصی4
# # فبنیت الذی ترون بعون الله %~% ذی المن من صفایح الرصاص5
# # وآمرت البنین آن یقبرونی %~% جوفها فی ملاحفی و قماصی7
# # سوف یاتی8 بعدی بدهر رسول %~% من بنی فالغ الوری الخواص1
# # قانت عابد کریم رحیم %~% بالیتامی البائسین الخماص1
# # لیتنی قدعمرت حتی اراه11 %~% فأنال المنی وفضل الخواص1
# ~~0ا . منن طربی این بیت را ندارد.

PageV01P071

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0079.png)

# ~~آن گاه قیصر معنی ابیات از من سؤال فرمود به فارسی1 تفسیر ابیات با وی
~~بیان نمودم. مدح
# ~~اعراب بسیار کرد و چون از قبه مراجعت نمود مراصلت تمام داد و جامههای
~~فاخر پوشید و
# ~~سی سوار بدرقهآ من و برادر تعیین فرمود تا از سرحد خود بسلامت
~~بگذرانید. والله اعلم بحقیقة
# ~~الحال وصدق المقال .
# ذکر قحطان بن عابر2 ومآل وحال واولاد و آنسال وی
# وقحطان بن عامر دختری از عابریان در تحت نکاح آورده و ده پسر از وی او را
~~پیدا
# ~~آمد . یعرب بن قحطان، جرهم بن قحطان ، معتمربن قحطان ، متلمس بن قحطان
~~، عاصم بن
# ~~قحطان ، حمیر ms036 بن قحطان ، منیع بن قحطان ، عاصی بن قحطان3. مجموع به
~~زبان عربی تکلم
# ~~کردندی و بهفضل وجود، قدوه و پیشواء اهل زمان خود شدند و چون عمروبن
~~مرثد وفات
# ~~کرد عادیان به عبادت اصنام مشغول شدند. شخصی از اشراف ایشان، معاویة بن
~~بکر نام، منکر PageV01P072
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0080.png)

# ~~دین و فعل ایشان بود چون نصیحت او قبول نمی کردند برخاست و با اهل و
~~اموال از یمن
# ~~مهاجرت کرد و به حرم مکه در ناحیه عرفات نزول کرد. و بعد از طوفان در
~~زمین حرم پیش از
# ~~این معاویه بن بکر کسی متوطن نشده بود و موضع کعبه در آن هنگام تلی سرخ
~~بود مشرف
# ~~برتمامت حرم، و چون عادیان در عصیان متمادی شدند و به دعوت هود علیه
~~السلام که
# ~~پیغامبرایشان بود التفات نمی کردند به عذاب حق تعالی ایشان را انذار می
~~نمود ایشان منزجر و
# ~~مرتدع 1 نگشتند. هود چون از اطاعت و ایمان ایشان مأیوس شد برایشان
~~دعاکرد2. حق تعالی
# ~~باران رحمت از ایشان بازگرفت و سه سال یک قطره از آسمان نچکید قحط و
~~غلا بازدید
# ~~آمد3. بعد از آن قیل بن مرثد 4 که پادشاه ایشان بود طایفهای از اشراف و
~~افاضل جمع کرد و
# ~~به مشاورت مشغول شد. رای آن جماعت بر آن قرار گرفت که گروهی را به حرم
~~کعبه فرستند تا
# ~~دعای باران کنند. و عادت عاد و سایر اولاد آدم چنان بود که هرگاه که
~~ایشان را مهمی یا پیش
# ~~آمدی یا بلا و غلایی پیدا شدی به حرم متوسل شدندی. قیل بن مرثد هفت تن
~~از اصحاب
# ~~اختیار کرد و خود سابع سبعه 5بود و در آن هفتگانه دو شخص هود را تصدیق
~~کرده بودند و
# ~~ایمان به خدای آورده ، یکی را مرثدبن سعد 1 نام بود و دیگر رالقمان بن
~~هزال ، و با ملک قیل
# ~~پانصد سوار لشکری بودند از اهل بیت و وزرا و عظما و یک ماه ms037 در راه
~~بودند چون به حرم
# ~~رسیدند به خانهآ معاویه بن بکر نزول کردند. معاویه ایشان را عزیز داشت
~~و به شرایط ضیافت
# ~~قیام نمود وطعام و شراب حاضر کرد و دو کنیزک گوینده7 نام ایشان [18 -
~~الف] جرادتان ، PageV01P073
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0081.png)

# ~~ملازم مجلس ایشان کرد تا وظیفهآ تغنی بتقدیم رسانند، یک ماه بر این حال
~~بگذشت ، معاویه
# ~~بن بکر پسر خود را گفت این قوم بهاستسقا1 آمدهاند و چنان به شرب و قول
~~این کنیزکان فریفته
# ~~شدهاند که مقصود را مفقود کردهاند و مرا شرم می آید که این حال با
~~ایشان نمایم . پسرش گفت
# ~~رای آنست که شعری بدین معنی انشادکنی و کنیز کان را تعلیم فرمایی تا
~~بدان تغنی نمایند،
# ~~باشد که ایشان متنبه ومتیقظ2 شوند . معاویه بن بکر این ابیات انشاد کرد
~~و به کنیزکان آموخت .
# ~~شعر:
# لا یا قیل ویلک3 قم فهینم %~% لعل الله  یصبحنا4غماما
# فیسقی ارض عاد ، ان عادا %~% قد امسوا لا یبینون الکلاما
# وقد خلفتم عادا جمیعا %~% سغابا لا یسیغون الشرابا
# فانت عماد قومک یابن عمرو %~% و بحر ندیک5 ینسکب انسکابا
# نمتک 6 الی المکارم والمعالی %~% ملوک خیر من وطی الترابا
# فما هذا التهاون عن مقام %~% یرجی فیه قومک آن یجابا7 PageV01P074
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0082.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# چون کنیزکان این ابیات بخواندند، فهم معنی آن نمودند و با حال افتادند و
~~مرثدبن
# ~~سعد که یکی از ثانی اثنین آن دو مؤمن بود گفت ایهاالملک تو از مقام خود
~~بواسطهآ شغلی کبیر
# ~~بیرون آمدی ترک آن نمودهای و به این لهو ولعب مشغول شده، اگر خود آنجا
~~ایمان
# ~~می آوردی به رسالت هود حاجت زحمت کشیدن نبود حق تعالی به رحمت خود
~~باران
# ~~می فرستاد. قیل از کلام او درخشم رفت و گفت بر خیز پیش از آنک ترا قتل
~~کنم. مرثد و لقمان
# ~~هردو بیرون آمدند و بهموضع کعبه رفتند چنانک قیل و دیگران معلوم
~~نکردند.
# ~~مرثد این ابیات آغاز کرد. شعر:
# یارب یا رب ms038 الکریم الماجدا %~% الأحد الفرد العلی الواحدا1
# ان ابن عمرو قداتاک طالبا %~% مستسقیا منک الیک راغبا2
### | نهار کم ولیلم التماما
### | ولالقوالتحیة والسلاما
# ~~آی فیل برخیر و انا دت گن. باسد که حداو بگرتادن ابری، سیراب کردالد ما
~~را و سررمین عاد
# ~~را. که مردم عاد، ازشتی ی وامس بویند. ار چین بی آبی به زکده ماندن نه
~~پیر ونه جوان PageV01P075
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0083.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# # [18 - ب] مع معشر کافرة حجاد %~% فردهم یا رازق العباد
# # فیرجعوا2 یارب خائبینا %~% اذ نصحوا بالبعث موقنینا3
# # و یخلعوا الانداد والاصناما %~% ویجعلوا بینهم اماما
# ~~بعد از آن مرثد نشست و لقمان برخاست و دست برداشت و گفت . شعر:
# # با رب انی مؤمن مصدق %~% وانت ربی للهدی موفق
# # من4 یا رب علینا منا %~% فلن یشوب5 الجود منک ظنا
# # بعمر سبع نسور نبقا2 %~% دهرا طویلا یفوت سبقا
# # حتی اکون فی الآنام مثلا %~% ولاأبال بعد ذلک الآجلا
# ~~پس هاتفی به ایشان ندا کرد که دعاء هردو اجابت کرده شد. آن گاه قیل و
~~گروهش
# ~~آمدند و در موضع کعبه به دعا مشغول گشتند، حق سبحانه و تعالی سه ابر از
~~برای ایشان
# ~~بفرستاد یکی سفید و یکی سیاه و یکی سرخ ، و ندا آمد که ازین سه ابر یکی
~~اختیار کنید.
# ~~ایشان بواسطهآ آنک سیاه را باران بیش بود اختیار کردند. از هوا آوازی
~~آمد که:
# # اخترت رمادا رملا %~% لایبق %~% منکم %~% احدا
# # لاوالدا   اولا   ولدا %~% 1 %~% ترکتم %~% همدا
# ~~پس ابر سرخ و سفید متفرق شدند و ابر سیاه متوجه بلاد عاد گردید و فی
~~الحال به یمن رسید.
# ~~قیل و اصحابش باز به خانهآ معاویه بکر رفتند و به شرب مشغول شدند و
~~مرثد و لقمان از ایشان PageV01P076
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0084.png)

# ~~اجتناب کردند. اهل یمن چون ابر سیاه دیدند مسرور گشتند که حق تعالی از
~~برای ایشان باران
# ~~فرستاد هذا عارض ممطرنابل هومااستعجلتم به1. چون آفتاب غروب کرد از
~~میان دو کوه
# ~~بزرگ که در نواحی ایشان بود باد ms039 بیرون آمد و ابتداء آن ریح عقیم2 از شب
~~چهار شنبه بود تا
# ~~چهار شنبهآ دیگر و هفت شب و هشت روز «سخرها3 علیهم سبع لیال و ثمانیة
~~ایام حسوما»6
# ~~(19 - الف ] و ایشان هفتادتن از اکابر بودند با قوم و تبع و هر روز باد
~~ده تن را از ایشان هلاک
# ~~می کرد، و بادچنان گرم بود که پوست و گوشت ایشان را لخت لخت میکرد و از
~~هم
# ~~میریخت . روز چهارشنبه آخرین ده کس بیش نمانده بودند و مهتر ایشان -
~~خلجان5 نام
# ~~داشت. هود نزد ایشان آمد و گفت عذاب خدای را مشاهده کردید از معاصی باز
~~گردید تا شما
# ~~نیز لاحق ایشان نشوید خلجان گفت کلا و حاشا نمیخواهیم که پروردگار تو
~~ما را در وقت
# ~~مردن ضعیف بیند. و از هود سؤال کردند که چه کسانند در میان ابر؟ گفت
~~فریشتگاناند که
# ~~به شما عذاب آوردهاند. خلجان گفت از حق تعالی درخواست کن که ما این ملا
~~یکه را به عوض
# ~~کشتگان خود بکشیم تا متابعت تو نماییم. هود گفت حق تعالی اهل طاعت را
~~با اهل معصیت
# ~~برابر نکند ولی شما از ضلالت بازگردید تا خلاص شوید. گفتند اگر مسلمان
~~شویم مردگان ما
# ~~ازنده خواهند شدن؟ هود گفت هر که مرد روز قیامت زنده گردد، اما اگر شما
~~مسلمان شوید
# ~~حق تعالی به عوض یکی ده تن شما را ارزانی دارد. خلجان گفت ما برادران و
~~یاران خود
# ~~میخواهیم ،اگر ایشان زنده نمیشوند مرحبا بالموت . هود بازگردید و باد
~~از روزهای PageV01P077
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0085.png)

# ~~دیگر سختتر آمد و هنوز روز به نیمه نرسیده بود که تمامت هلاک شدند مگر
~~خلجان که
# ~~هردو دست خود را بریمین و شمال منفذ باد محکم کرد و این رجز آغازنهاد :
# لم یبق الا الخلجان وحده %~% لا خیر فی سیف یفل حده
# لالا ولابحر یغور مله1 %~% ان یاتنا الموت فلا2 ترده3
# ~~شب هنگام او نیز هلاک شد . مجموع گوشت و استخوان ms040 ایشان رفته بود و پوست
~~و قالب باقی
# ~~مانده ، و هود و هرکه به او ایمان آورده بود بسلامت بماندند و هیچ المی
~~و آسیبی به روزگار
# ~~ایشان نرسید بتوفیق الله تعالی . و قیل با اصحاب از حرم متوجه بلاد خود
~~کشید به تصور آنک
# ~~باران آمده باشد و رخص و خصب4 پیدا شده و [19 _ ب]در راه به هزیله دختر
~~معاویه بن بکر
# ~~رسیدند خبر قوم از و پرسیدند ، گفت «هلکت عاد» و تمام قصه بگفت . آه و
~~وایلا در گرفتند .
# ~~بعد لحظهای حق تعالی بادی سرد فرستاد که اگر یک ساعت بر جمیع عالم
~~وزیدی تمامت
# ~~خشک و ناچیز شدی . قیل و آن دیگر بدبختان در ساعت هلاک شدند پس مرثد و
~~لقمان که
# ~~بسلامت ماندند روی به جانب هود آوردند ، چون به حضرموت رسیدند حکایات
~~دعاها و
# ~~اجابت و هلا ک قیل و بقیهآ قوم به باد سرد با هود بگفتند مؤمنان را
~~ازین اخبار یقین زیاده شد و
# ~~هود با ایشان درحضر موت وفات کردند الا لقمان که عمر هفت کرکس او را
~~ارزانی داشته
# ~~بودند . بچگان کرکس را میستد و تربیت می کرد تا بزرگ میشدند و می مردند
~~، بچهآ دیگر
# ~~میستد هم چنین تا به آخر رسیدند ، آخرین هفتصد سال عمر داشت و لبد5 نام
~~او بود . عرب PageV01P078
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0086.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~گفتند : «طال الأمل علی لبد»1 لقمان و آن کرکس در یک روز وفات کردند .
### | حکایت
# دعبل2 خزاعی گوید: علماء اهل حکایت کنند که هرتل ریگ که در بلاد عربست
~~مانند
# ~~ریگ عالج و غیره مسکنی از مساکن قوم عاد بوده که باد آن را متلاشی
~~گردانید «ماتذر من
# ~~شیء آتت علیه الاجعلته کالرمیم»3
### | حکایت
# ابن عباس گوید حق تعالی به مقدار سوراخ انگشتری باد بر قوم عاد فرستاده
~~بود ، چه
# ~~اگر بیشتر بودی تمامت اهل عالم هلاک گشتندی، و این ریح عظیم باد جنوب
~~بود و کسانی که
# ~~مردگان ایشان ms041 دیده بودند گفتند هر دندانی از آن ایشان مانند شتری بختی
~~بود بغایت بزرگ.
### | حکایت
# دعبل خزاعی گفت عربی حکایت کرد که امیرالمؤمنین علی - کرم الله وجهه -
~~درآن سال
# ~~که خلیفه بود گفت در حطیم حجر 6نشسته بودم ناگاه شخصی نزدیک آمدو سلام
~~کردواز [20 - الف]
# ~~او امیرالمؤمنین پرسید که از کدام موضعی ؟ گفت از حضر موت آمدهام که
~~مسلمان شوم . او را
# ~~شریعت محمدی آموختند بعد از آن امیرالمؤمنین پرسید که موضع آحقاف
~~رامیدانی؟ گفت گوئیا PageV01P079
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0087.png)

# ~~قبر هود سئوال میکنی، گفت بلی. اعرابی گفت در عنقوان شباب با جماعتی
~~ازقوم خودطوف
# ~~میکردیم به مغازهای رسیدیم آزجی مثقوب1 دیدیم و برصدرازج تختی از رخام3
~~بغایت طویل
# ~~و عریض و بالای آن مردی عادی خفته چنانک همه روی تخت را فروگرفته، رنگ
~~او گندم و
# ~~ولحیه اوکثیف3 ، بر دست راست خوابانیده بر بالین او لوحی نهاده و این
~~کلمات بر آن نوشته :
# ~~بسمک اللهم الهی العلی انا هودالنبی رسول ارب] العباد الی العاد وقبلهم
~~الی صاحب العماد6،
# ~~فدعوتهم الی الایمان وخلع الآآنداد وألاؤثان فاخذتهم الحمیة فصاروا
~~عبرة للبریة، هلکوا
# ~~بالریح العقیم فاصبحوا کالرمیم فبعدا لهم وسحقا و تعسا لهم و محقا5 .
~~امیرالمؤمنین فرمود
# ~~راست گفتی آن مدفن هود است و فرمود که عرب را فرایض شریعت و قرآن
~~آموختند .
# ذکر سلطنت یعرب بن قحطان
# چون عادیان هلاک شدند یعرب بن قحطان برادران و قوم خود را جمع کرده و گفت
# ~~عادیان منقرض شدند و ما بدان بلاد از دیگران احقیم. اتفاق کرده متوجه
~~آن بلاد گشتند و چون
# ~~برسیدند، اصحاب خودرا در آن مواطن متفرق گردانیدند . و بعضی از
~~بقایایعاد که به هود ایمان
# ~~آورده بودند در آن مواضع باقی بودند . یعرب با ایشان به سر میبرد و به
~~سلطنت قیام مینمود .
# ~~چون مدتی برآمد اولاد قحطان غلبه شدند و طریقهآ عاد با پیش گرفتند از
~~تجبر و تکبر . بقایای PageV01P080
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0088.jpg)

# ~~عاد چون این صورت مشاهده کردند کس ms042 به اطراف بلاد فرستادند و فرزندان
~~ارم بن سام بن نوح
# ~~را دعوت کردند . از هر طرفی اولاد ارم روی بدان جانب نهادند و به
~~حضرموت جمع گشتند و
# ~~عمروبن عامربن قیل از اولاد شداد را پادشاه خود گردانیدند و لشکری
~~بسیار حاصل
# ~~کردنداولاد قحطان نیز رضا دادند . عمرو مدتی به شغل سلطنت قیام نمود و
~~چون اجلش
# ~~دررسید [20 _ ب] در حضرموت در آزجی از آجر و گچ او را دفن کردند و او
~~را ابونعامه
# ~~گفتندی از آنک شصت ذراع طول قامت او بود و بیست ذراع عرضش .
# ذکر سلطنت ذی سلم
# بعد از آن ذی سلم بن شدید بن ثابت بن قیل پادشاه شد و صدسال سلطنت کرد و
# ~~نصرت و غلبه او را بود و به محاربت بلاد می رفت تا با صدکس از ملوک
~~محاربت کرد و صد
# ~~شهر بگرفت و بر مجموع غالب آمد و در هر ناحیه شهری بنانهاد و صد دختر
~~بکر در عقد نکاح
# ~~آورد و به جانب شام رفت و در زمین ایلیا که بیت المقدس است وفات کرد .
~~غاری در آن
# ~~جبال از برای وی حفر کردند و او را به صبر و کافور مطلا ساخته آن جایگه
~~دفن کردند .
### | ذکر غار ذی سلم
# عبدالله سلام حکایت کرد که چون داود مرتکب آن خطیه شد1 و به بلا مبتلاگشت
~~از
# ~~خانه بیرون آمد و در کوههای ایلیا طواف میکرد تا به کوهی رسید که غار
~~ذی سلم در آن بود
# ~~نگاه کرد مردی ضعیف نحیف زارنزار حزقیل نام . گفت ای حزقیل حق تعالی در
~~زهد ترا
# ~~صبری تمام روزی کرده است .

PageV01P081

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0089.jpg)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~مصاحبت کرد . داود گفت هیچ عجب و تکبری در خاطرت خطور نمیکند ؟ گفت گاه
~~گاه
# ~~می آید اما به دخول این غار میشکنم . داود پرسید که در آن غار چیست؟
~~گفت در رو تا نگاه
# ~~کنی . داود در غار رفت ، مردی ms043 دید عظیم طویل و عریض چنانک غار را
~~پرگردانیده ،
# ~~گوشت و پوست او خشک شده ، نزدیک سرش لوحی نهاده و به عبرانی بدان نوشته
~~، داود
# ~~بخواند : «بسم الله الملک الدائم، آنا ذوسلم الملک ملکت مائة عام و
~~بنیت مائة مدینة وهزمت
# ~~مائة جیش ونکحت مائة عاتق1، وکنت ملکا اذلا یملک الاالله2 ، فصرت الی
~~آن صارت التراب
# ~~الحافی والدود والهوام جیرانی و قعرالارض بیتی و ریح ندی الارض عطری
~~فمن رآنی فلا
# ~~تغرنه الدنیا»3 . [21 - الف]
# ذکر سلطنت عمروبن ذی سلم
# و بعد از ذی سلم سلطنت به پسرش عمروبن ذی سلم قرار گرفت . فرزندان آدم را
~~جمع
# ~~کرد به هر شهری که پدرش مسلط شده بود مالک گردید و تمامت خراج رسانیدند
~~و صد و
# ~~بیست سال در کامرانی بماند و چون اجلش در رسید در زمین حضرموت به آزجی
~~بر سر تختی
# ~~رخام دفن کردند .
# ذ کر سلطنت شیخی از ملوک عاد
# بعد از وی پیرمردی از اکابر آن عصر به پادشاهی بپذیرفتند و از زمان هود
~~بزیست تا PageV01P082
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0090.png)

# ~~زمان صالح و بدو ایمان آورد و چون وفات کرد در ازجی محفور از جبال
~~حضرموت
# ~~بر سریری از رخام مدفون کردند و بر لوحی نبشته در بالینش که این شخص از
~~ملوک عاد است
# ~~عمر او هزار سال بود و هشتاد سال پادشاهی کرد تا حق تعالی صالح را بعث
~~فرمود .
# ذکر وصول ابراهیم خلیل صلوات الرحمن علیه به شیخی عادی عابد متقی
# کعبالاحبار روایت کند که ابراهیم صلوات الرحمن علیه در اثناء آنک به طلب
~~ضال
# ~~رفته بود در جبال ایلیای شام ، ناگاه آواز تسبیحی شنید به زبان عربی ،
~~متوجه آواز گشت تا
# ~~به آن مرد رسید . مردی عادی دید به نماز مشغول ، صبر کرد تا از نماز
~~فارغ شد . ازو سؤال
# ~~کرد که کیستی؟ گفت از بقایای قوم عاد که ایمان به هود آوردهاند. گفت
~~قبلهآ تو کدام است ؟
# ~~گفت کعبه. گفت خوردن تو چیست؟ ms044 گفت برگ درختان. گفت مسکن تو کدام است ؟
~~گفت
# ~~در ورای این وادی . ابراهیم نگاه کرد وادی عظیم مهیب درنظر آمد . گفت
~~چون از این آب
# ~~عبور می کنی ؟ گفت بر روی آب میروم . ابراهیم گفت برخیز تا بگذریم و به
~~منزل تو رویم .
# ~~هر دو دست همدیگر را گرفتند و از وادی بگذشتند تا بدان غار که مسکن
~~عابد بود رسیدند .
# ~~ابراهیم گفت عابد را که از برای من دعایی کن . عابد گفت امید به دعاء
~~من میداری و حال
# ~~آنک بیست سالست تا مرا دعوتی محجوبه1 هست و مستجاب نمیشود . ابراهیم
~~گفت بر تأخیر
# ~~اجابت2 دعا متأسف مشو [21 - ب] ، چه حق سبحانه و تعالی هرگاه که بندهای
~~را دوست
# ~~می دارد در اجابت دعاء او تعجیل نمی فرماید و هرکرا دشمن دارد بالعکس .
~~و گفت آن دعا
# ~~چیست که مستجاب نمیگردد؟ عابد گفت بیست سال باشد که جوانی خوش شکل فصیح
~~با
# ~~لباس پاک و در جبین مبارکش نوری لایح چنانک ترا با او مشابهتی تمام هست
~~برمن گذشت
# ~~وبه رعی3 مشغول بود. پرسیدم چه کسی؟ گفت اسحق بن ابراهیم خلیل الله.
~~گفتم خدایا اگر ترا PageV01P083
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0091.png)

# ~~در زمین خلیلی هست او را به من نمای . ابراهیم گفت ایها الرجل الصالح
~~حق تعالی دعاء تو
# ~~اجابت فرمود ، من ابراهیم خلیلم . عابد عادی با ابراهیم معانقه کرد . و
~~اول کسی که سنت معانقه
# ~~نهاد آن عابد بود و بعد از آن بر هم سلام کردند و بگذشتند . شعبی گوید
~~این حکایت مقوی
# ~~آنست که در قوم عاد عباد و اتقیا بودند .
# ذکر ثمود واصحاب الحخر
# آوردهاند که چون از مملکت عاد قریب پانصد سال بگذشت در عصر آزربن تارخ بن
# ~~ماروخ بن اسروع1 بن فالغ بن عابر اولاد ثمود در بلاد ایشان که مشهورست
~~به حجر به تکبر و
# ~~عصیان و تمرد و طغیان باپیش آمدند و به عبادت اصنام مشغول شدند و ایشان
~~دوازده قبیله
# ~~بودند ms045 و ایل و مواشی ایشان به مرتبهای شد که در آن وادی جای برایشان
~~تنگ شد حضرت
# ~~عزت ، صالح را به رسالت بر ایشان مبعوث فرمود و او از اشرف بیوت و اکرم
~~رجال ایشان
# ~~بود . ثمود را به توحید دعوت کرد . قبول نمی کردند و صالح در مجالس و
~~محافل از عذاب
# ~~خدای ایشان را تخویف مینمود ایشان ابا نمودند و چندین نوبت عزم قتل
~~صالح کردند و باز
# ~~به جهت اقاربش مرتدع2 میگشتند . درین اثنا روز عیدی تمامت قوم بر بالای
~~کوهی رفته
# ~~بودند . چون به طعام و شراب مشغول شدند صالح بیامد و گفت : «یا قوم
~~اتقواالله مالکم من اله
# ~~غیره»3 عظماء قوم گفتند یا صالح اگر خواهی که ما ترا مصدق داریم و به
~~تو ایمان بیاوریم از
# ~~این کوه ناقهای [22 - الف] عظیم الخلق آبستن که از سایر نیاق6 اکبر بود
~~بیرون آر که فی الحال
# ~~به تو بگرویم . صالح از حضرت عزت شرم داشت اما ظن خود را به حضرت عزت
~~نیکو
# ~~گردانید و از جنب ایشان دور شد و دو رکعت نماز بگزارد و دست برداشت و
~~گفت : خداوندا PageV01P084
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0092.png)

# ~~میدانی که این قوم چه درخواست کردهاند ، مرا اجابت کن . چون از دعا
~~فارغ شد برفت و
# ~~درمیان بنشست و به کلمات مشغول شدند ناگاه از کوه آوازی مانند آواز
~~زنان که در وقت
# ~~ولادت کنند به گوش ایشان آمد . نگاه کردند ناقهای چنانک متمنای ایشان
~~بود از کوه ظاهر
# ~~گشت و فی الحال بچه از وی جدا شد و در عقبش میدوید و هردو به چرا رفتند
~~. ثمود چون
# ~~آن صورت مشاهده کردند از تعجب ایمان آوردند و یک روز و یک شب برایمان
~~بماندند
# ~~چون بامداد شد بازگردیدند به کفر و عصیان ، و صالح را زجر کردند و از
~~میانهآ خود دور
# ~~انداختند و گفتند برای این ناقه ما خدایان پدران را ترک نتوانیم کرد .
~~صالح گفت باری
# ~~تعرضی به ms046 این ناقه و بچهاش مرسانید که عذاب خدا به شما نازل گردد . و
~~زمین و آب را باوی
# ~~دو نصیب سازید یک روز ناقه و بچه را باشد و یک روز شما را. تمامت بدین
~~صورت راضی
# ~~شدند و ناقه در شتا و صیف به مرعی بود و مواشی ثمود از و رمیده میشدند،
~~و هر روز که
# ~~نوبت سقی او بودی هرچه در آن چاه آب بودی بیاشامیدی و چون سیراب گشتی
~~به قدر آن
# ~~آب شیراز وی حاصل آمدی ، مجموع ظروف و اوانی1 پرگردانیدندی . و در
~~میانهآ ثمود
# ~~دوجوان بزرگزاده بودند یکی را قدار نام بود و یکی را مصدح ، آن هردو یک
~~روز بیرون
# ~~آمدند و با خود دو زن فاحشه و قدری خمر و قدری طعام مصاحب ، خواستند که
~~به شرب
# ~~مشغول شوند طاقت نداشتند چه خمری بغایت سخت کهنه بود، به قدری آب جهت
~~مزج آن
# ~~محتاج شدند . زنان گفتند امروز نوبت شرب ناقه است ما را در آن سبیلی
~~نیست . جوانان گفتند
# ~~ما چرا این ناقه را نحر نکنیم تا آب خاص به ما و مواشی بماند. زنان
~~گفتند اگر شما چنین کنید
# ~~ما هر دو زن شما شویم . [22 - ب] و فی الحال برقع از روی خود
~~برانداختند قدار و مصدح که
# ~~جمال آن زنان مشاهده کردند بیخود شدند از فروغ روی ایشان، آن گاه به
~~شرب مشغول شدند
# ~~تا طافح گشتند2 . پس هفت تن از سفهاء ثمود با خود منضم گردانیدند و روی
~~فرا ناقه آوردند .

PageV01P085

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0093.png)

# ~~ناقه از آب خوردن فارغ شده بود و شیر از پستانهایش مثل دو جوی روانه
~~بود. قدار حمله کرد
# ~~و یک عرقوب1 او را به شمشیر بینداخت و مصدح آن عرقوب دیگر را، و آن
~~هفتگانه به زخم
# ~~تیر ناقه را از پای درانداختند . ناقه فریاد عظیم می کرد و چون بچهاش
~~مادر را چنان دید برسر
# ~~کوهی بلند رفت و او نیز فریادمی ms047 کرد تا او را نیز به قتل آوردند . ثمود
~~را چون این حال معلوم
# ~~شد هریک با گزلکی2 متوجه ناقه شدند و گوشت میبریدند ، و قدار و مصدح
~~نیز آتش
# ~~افروخته بودند و کباب میکردند و میخوردند . چون خبر به صالح رسید
~~سراسیمه و حیران
# ~~پیش ایشان آمد و گفت ای قوم عقر کردید، اکنون عذاب خدا را آماده باشید
~~که خواهد رسید .
# ~~ثمود از او عذر خواستند و گفتند علامت عذاب چیست که ما را بدان انذار
~~میکنی؟ - و این
# ~~عقر یوم الاربعابود3 - صالح گفت : روز پنجشنبه رویهای شما زرد شود و
~~روز آدینه سرخ
# ~~شود و روز شنبه سیاه . ایشان به سخن او التفات نکردند چون روز پنجشنبه
~~بامداد شد در روی
# ~~همدیگر نگاه میکردند زرد میدیدند و روز جمعه، سرخ و شنبه سیاه . آن گاه
~~یقین عذاب
# ~~حاصل شد . قدار و مصدح و آن هفت تن به منزل صالح رفتند که او را به قتل
~~آورند چون بر
# ~~درخانهآ او رسیدند ملایکه ایشان را به سنگ هلاک گردانیدند. ثمود بر
~~صالح غلبه کردند4 که
# ~~اینها را تو کشتهای . گفت فریشتگان کشتهاند . و میانهآ قوم صالح با آن
~~طایفهآ دیگر به مخالفت
# ~~افتادند و میانهآ ایشان حرب قایم شد. یکی از رؤسای قوم گفت از میعاد
~~عذاب همین یک روز
# ~~باقی است ، اگر صالح راست گوی است لازم نیست که خشم خدا بر خود زیاده
~~کنیم و اگر
# ~~در وغگوی است او را توان کشت . براین راضی شدند و از برای خود قبرها می
~~کردند
# ~~[23 - الف] و بر آن نشستند از اول شب و انتظار عذاب میکردند . چون
~~بامداد روز یکشنبه
# ~~شد آوازی از آسمان بیامد و مجموع بمردند به هیبت سوء، الآ صبیان و
~~بهایم که به مرگ آسان PageV01P086
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0094.png)

# ~~مردند و بکلی منقرض شدند .
# ~~ذکر سلطنت نمرودبن کنعان و انقراض ملک ضحاک بن علوان
# عبدالله سلام از علمای اهل کتاب روایت کند که نمرود ms048 بن کنعان از فرزندان
~~جمشید
# ~~بود که در زمان وی زبانها متغیر و مبلبل1 شد و ضحاک ...2 او را به قتل
~~آورده و بر ملکش
# ~~مسلط گشت و چون جمشید هلاک شد نویجهان پسرش از ضحاک گریخت و به بلاد
~~دنباوند
# ~~مختفی شد تا زمان ضحاک منقرض گشت و به آخر رسید و در آن مدت کنعان و
~~پسرش نمرود
# ~~در وجود آمده بودند . و این نمرود تا ملک عادیان منقرض شد همچنان
~~متواری و مختفی
# ~~میبود درین اثنا به اکابر خود ضحاک و بایی افتاد و اکثر هلاک گشتند.
~~ضحاک نزد برادرش
# ~~عالم بن علوان رفت به زمین ترکستان چه وی چنانچه بیان کرده شد اولاد
~~یافث بن نوح [بود] و
# ~~از وی استمداد و اسستنصارنمود . اولاد ارفخشد چون غیبت ضحاک را معلوم
~~کردند
# ~~فرستادند و نمرود را به بابل طلب داشتند و تاج بر سر نهاده و هر که را
~~از بقایای لشکر ضحاک
# ~~در بابل بود تمامت را بکشتند و نمرود برمقر امارت ضحاک متمکن شد و
~~خزاین و اموال و
# ~~زنان او را در تحت تصرف خود آورد و باقی حرم و حشم و حواشی و خدم او را
~~اسیر و عبید
# ~~کردند . و ضحاک در خدمت برادر چون این اخبار معلوم کرد به تعجیل هرچه
~~تمام تر به بابل
# ~~آمد مملکت از دست او زایل شده ، نمرود به سلطنت قرارگرفته ، شب هنگامی
~~در کو شک.
# ~~خود رفت نمرود را دید بر تخت نشسته و هر دو زنان ...3 از غایت حزن مغشی
~~علیه6 گشت و PageV01P087
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0095.png)

# ~~بیهوش بیفتاد . نمرود به عمودی آهنین او را ضربهای زد که هرگز برنخاست
~~. بفرمود تا او را
# ~~به دنباوند1 بردند و زنده در گور کردند و تا غایت بر آن حال بماند . و
~~چون نمرود از کار
# ~~ضحاک دل فارغ کرد عظیم متفکر2 و متجبر3 شد و بر خلق عالم مسلط گشت [23
~~- ب].
# ~~منجمان را از ms049 اقطار آفاق به جهت خود جمع آورد و ارزاق ایشان مقدر کرد
~~تا در ملازمت وی
# ~~قیام نمایند وهر صورتی که خواست صادر شدن ، ازپیش ، وی را اخبار کنند .
~~درین اثنا
# ~~یک روز منجمان به جهت وی بار خواستند و در آمدند و گفتند ما به کتابهای
~~خود مییابیم که
# ~~پسری از اهل بیت تو در وجود خواهد آمدن که مخالف با تو باشد و پادشاهی
~~و سلطنت تو
# ~~در دست وی تباه شود و مملکت تو خراب کند . آن گاه بفرمود تا من بعد هر
~~پسری که از مادر
# ~~در وجود آید ، او را فی الحال بکشند و اعتماد کل در دونت ، به چهارکس
~~داشت که آزر پدر
# ~~ابراهیم یکی از آن اربعه بود . چون روزی چند بگذشت مادر ابراهیم حامله
~~شد و بواسطهآ صغر
# ~~سن حمل او پیدا نیامد . چون حالت ولادتش بود ...4 آزر را گفت میخواهم
~~که نزدیک بت
# ~~بزرگتر شوی و درخواست کنی که این وضع حمل بر من آسان گردد . آزر برخاست
~~و به خدمت
# ~~بت بزرگ رفت . مقصود مادر ابراهیم ازین حرکت آن بود که در غیبت آزر وضع
~~حمل کند
# ~~فی الحال که آزر غایب شد او را طلق5 گرفت و به گوشهای از خانه پنهان،
~~ابراهیم متولد شد که
# ~~هیچ آفریده را خبر نبود مادر او را شیر داد و هم در آن جایگاه رها کرد.
~~آزر چو باز گردید از
# ~~حمل سؤال کرد زن گفت فرزندی ناقص در وجود آمده بود نخواستم که به تو
~~عار لاحق
# ~~گردد ، او را دفن کردم . آزر تصدیق کرد و رای1 او را تصویب نمود . بعد
~~از آن مادر به هر دو PageV01P088
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0096.png)

# ~~روز یک نوبت رفتی که تعهد احوال او کند . ابراهیم را دیدی که ابهام1
~~خود می مکید و شیر
# ~~می خورد . و در هر روز چنان نشو و نما بکردی که دیگران در یک سال . چون
~~به چهار سالگی
# ~~الهام ms050 فرمود که لابد این آسمان بدین عظمت را آفریدگار و قیومی باید که
~~باشد و حکایت و
# ~~نگریستن وی بر کواکب و شمس و قمر چنان بود که حق تعالی در قرآن مجید
~~بیان فرمود : «فلما
# ~~جن علیه اللیل رای کوکبا»2 [24 - الف] چون به هفت سالگی رسید مادر او
~~را برداشت و نزد
# ~~پدر آورد و گفت تا غایت از بهر آن پنهان میداشتم که نمرود فرزندان را
~~می کشت. آزرگفت
# ~~با ملک خیانت کردی . پس حضرت عزت شفقتی در دل آزر پیداکرد . چون بالغ
~~شد قصد
# ~~کسر اصنام کرد ، چنانک خدای تعالی اخبار کرد : «وتالله لا کیدن اصنامکم
~~بعد آن تولوا
# ~~مدبرین»3 . آن گاه نمرود را حال آن پسر معلوم شد . آزر را بگفت چرا تا
~~غایت قصهآ او را از
# ~~من پنهان میداشتی ؟ گفت ایها الملک این فرزندیست که تو از وی میاندیشی
~~و شکستن
# ~~اصنام دلیل آنست . اینک آوردم و به تو سپردم به هرچه حکم میفرمایی
~~حاکمی . نمرود
# ~~بفرمود تا حظیرهای4 چهل ذراع در چهل ذراع بنا کردند و بدان بافههای
~~هیزم نقل کردند و
# ~~آتش برافرختند و ابراهیم را در منجنیق نهادند و بینداختند . سه روز
~~ابراهیم در آن موضع
# ~~بماند . نمرود فرمود که قصری بر آتش مشرف برای او بناکردند . چون نگاه
~~کرد ابراهیم را
# ~~در مرغزاری فرحناک با جوانی خوش منظر نشسته . گفت ای ابراهیم از آتش
~~بیرون آی نزد
# ~~من . ابراهیم پیش او رفت . نمرود بترسید و گفت یا ابراهیم به خانهآ
~~پدرت رو که من بعد مرا با
# ~~تو هیچ کاری نیست ، چه معلوم کردم که معبود ترا قدرت تا چه غایت است.
~~پس ابراهیم مدتی PageV01P089
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0097.png)

# ~~به نزد نمرود بود تا ساره بر او ایمان آورد . حق تعالی وحی فرمود که او
~~را درنکاح آورده و
# ~~صداق1 وی رضای وی باشد که از آن تجاوز نکند و همچنین از مادر و پدر
~~مهاجرت کند .
# ~~برخاست و به مصر ms051 رفت و چون ساره به حسن وجمال مشهور بود ، ملک مصر از
~~ابراهیم
# ~~سؤال کرد که این زن چه کسی است ؟ گفت خواهر من است. ملک گفت او را به
~~زنی به من ده .
# ~~ابراهیم گفت این صورت تعلق به ساره دارد ، ملک کس فرستاد و از ساره
~~درخواست کرد .
# ~~ابراهیم گفت : اللهم اکفنا شره2 . بعد از آن ملک را مرضی طاری شد3 .
~~نزدیکانش گفتند
# ~~ابراهیم بر تو دعاکرده6 است ، ملک فرستاد و از ابراهیم سؤال کرد که از
~~من به تو چه رسیده
# ~~است که بر من دعا کردهای و مقصود تو چیست؟ گفت از برای این زن دعاکردم
~~. گفت نگفتی
# ~~خواهر من است . [24 - ب اگفت دروغ نگفتم ، که در اسلام خواهر من است
~~[24 _ ب].
# ~~ملک گفت از خدا درخواه تا مرا عافیت روزی گرداند . ابراهیم دعاکرد و
~~گفت خداوندا او را
# ~~شفا ده . فی الحال برخاست . پس ملک حسن جوار او را بجای آورد و گرامی
~~داشت و کنیزکی
# ~~بغایت خوبی به ساره بخشید که مادر اسماعیل شد . ابراهیم مدتی در مصر
~~توطن کرد و از آنجا
# ~~به شام رفت و در بیت المقدس اقامت کرد و گاو و گوسفندی چند حاصل کرد و
~~بیت الضیافه
# ~~بنیاد نهاد و هیچ آفریده به او نرسیدی که ضیافتش نکردی و در میان هر دو
~~چشم او نور محمد
# ~~علیه الصلوة والسلام پیدا بود وهمچون آفتاب می درخشید . ساره گفت یا
~~نبی الله این نور
# ~~چیست که در جبین تو است ؟ گفت این نور پیغمبری است که از عقب من ظاهر
~~گردد و نامش
# ~~محمد است و سیدالانبیا و خاتم النبیین است . بعد از آن ابراهیم مدتی
~~دراز در بلاد شام بماند و
# ~~فرزند از برای او نمی آمد ساره گفت یا ابراهیم مرا حق تعالی فرزند روزی
~~نمی کند هاجر
# ~~کنیزک به تو بخشیدم تا باشد که حق تعالی ترا فرزندی بخشد . ابراهیم او
~~را زن کرد ms052 و عظیم PageV01P090
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0098.png)

# ~~دوست داشت . چون حامله شد اسماعیل در وجود آمد آن نور از جبین ابراهیم
~~نقل کرد
# ~~به اسماعیل وچون قمر لیلة البدر می درخشید . ساره را رشگ آمد و گفت یا
~~نبی الله بغایت
# ~~متأسفم که این چنین پیغمبری از نسل این کنیزک خواهد بود و چندانکه او
~~را می بینم حزن من
# ~~زیاده می شود و تو دانی که مهر من رضای من است جز این از تو نمی طلبم
~~که این کنیزک و
# ~~پسرش را به زمینی بری که در او آب و گیاه نباشد و از بارگیر1 خود
~~فرونیایی . ابراهیم گفت
# ~~مخالفت نکنم وهرچه فرمودی بجای آورم . و اسماعیل و مادرش برداشت و به
~~زمین حرم
# ~~آورد . و در حوالی حرم هیچ طایفهای متوطن نبودند الا اولاد معاویة بن
~~بکر که در زمین
# ~~عرفات بسر میبردند ، و ایشان غلبه شده بودند و دولت بسیار داشتند .
~~ابراهیم ایشان را درحرم
# ~~رها کرد و مراجعت نمود . هاجر فریاد بر آورد که ما را به که می گذاری؟
~~گفت به خدای تعالی.
# ~~چون ساعتی بگذشت اسماعیل تشنه شد و در آن وقت سه ساله بود مادرش غمگین
~~از راست و
# ~~چپ میدوید و به خدای تعالی [25 - الف] تضرع میکرد . درین اثنا آوازی
~~شنید ، توقف
# ~~کرد چیزی ندید . از صفا به مروه و از مروه به صفا می آمد و میرفت دست
~~بر دهان اسماعیل
# ~~نهاد تا نمیرد و میگفت خدایا در فرج تعجیل فرمای که پسر پیغامبرت و
~~خلیلت در معرض
# ~~هلاک است ، خداوندا ما را ابراهیم به ودیعت نزد تو سپرده است امانت را
~~فرومگذار . بعد از
# ~~آن جبرئیل به صورت آدمی پیدا شد و هردو پاشنهآ پای خود را به جای زمزم
~~به زمین مالید ،
# ~~آبی از عسل شیرین تر و از شیر سفیدتر و از روغن چرب تر برجوشید . هاجر
~~بغایت مسرور و
# ~~فرحان شد کنار جامهآ خود را بدان مبلول2 می ms053 گردانید و در حلق اسماعیل
~~می چکانید و بر سر
# ~~آب و گرد بر گرد آب خاک جمع کرد مبادا که ضایع شود . جبرئیل گفت
~~ایهاالمرأة مترس که
# ~~این آب تا روز قیامت باقی خواهد ماند . هاجر گفت بشرک الله بالخیر .
~~ابن عباس رضی الله
# ~~عنهما فرمود اگرنه هاجر خاک بر حوالی زمزم جمع کردی امروز نهری برجمیع
~~بطحا جاری PageV01P091
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0099.png)

# ~~بودی . چون پنج روز بگذشت از آن عمالیق عادی که در عرفات بودند شخصی به
~~کوه
# ~~ابو قبیس برآمد روشنایی و سفیدی آب دید تعجب کرد قوم خود را خبر داد
~~جماعتی از
# ~~اشراف ایشان بیامدند ، هاجر را دیدند گفتند تو کیستی و این فرزند چیست
~~؟ گفت این کودک
# ~~اسماعیل ابراهیم خلیل است و من مادر اویم و این آب حق تعالی از بر
~~سقیاء1 او فرستاده و
# ~~شما را در آن حقی نیست و نمیرسد که ما را مضرت رسانید گفتند راست
~~میگویی که اگر
# ~~این فرزند نزد خدای عزیز نبودی آب بیرون نیامدی . اکنون اجازه می فرمای
~~که بعضی از ما با
# ~~اهل و عیال و اموال نزد تو آییم و تعهد این پسر بجای آوریم و چون بزرگ
~~شود او را قدوه و
# ~~پیشوای خود سازیم . هاجر بدان صورت راضی شد . طایفهای از ایشان بیامدند
~~و اقامت
# ~~ساختند در مکه و اسماعیل با فرزندان ایشان نشو و نما مییافت و تعلم
~~زبان عربی مینمود .
# ~~چون بالغ شد مال خود را با وی مناصفه کردند . بزودی چند صاحب ثروت گشت
~~.
# ذکر خروج جرهم از یمن و آمدن از حرم مکه
# آوردهاند که بنی قحطان که ملوک یمن بودند [25 - ب] چون غلبه شدند تنازع و
# ~~تحاسد در میانهآ ایشان ظاهر شد اولاد یعرب بن قحطان بر اولاد جرهم بن
~~قحطان غلبه کردند و
# ~~ازیمن بیرون کردند . جرهمیان به تهامه رفتند و به حرم نزدیک آمدند چون
~~خبرآب و گیاه و
# ~~نزاهت کعبه شنیدند نزد عمالیق فرستادند ms054 که ما احقیم به قرابت اسماعیل
~~از شما ، چه جد ما و او
# ~~به عابربن شالخ بن ارفخشد به هم ملتقی میشوند و از آن شما به سام بن
~~نوح ، وظیفه آنست که
# ~~شما اسماعیل و زمین حرم را به ما گذارید و بیرون روید . عمالیق گفتند
~~این زمین به ارث از
# ~~جد ما معاویة بن بکر به ما رسیده است چون فروگذاریم؟ چون خبر به
~~جرهمیان رسید مستعد
# ~~حرب شدند و مقاتلتی عظیم بین الجانبین واقع شد و عمالیق شکسته شدند و
~~جرهمیان حرم از
# ~~ایشان ستدند و وبایی در عمالیق افتاد و اکثر بمردند . آن گاه جرهم
~~اسماعیل را برخود مقدم PageV01P092
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0100.png)

# ~~داشتند و به خدمت وی مشغول شدند و دختری به زنی او دادند . و روزگاری
~~بگذشت ابراهیم
# ~~را آرزوی دیدار اسماعیل برخاست، از ساره اجازه خواست ، رخصت داد مشروط
~~بر آنکه از
# ~~مطیه1 خود نزول نکند . ابراهیم به مکه رفت جماعتی اعراب را دید با عقل
~~و جمال و زیب و
# ~~کمال ، مالی وافر وموضعی رحیب نزه ، فرحان شد و به در خانهآ اسماعیل
~~رفت وحلقهآ
# ~~دربجنبانید . زن اسماعیل بیرون آمد و گفت شوهرم بر سر شتران رفته است .
~~ابراهیم از
# ~~معیشت ایشان سؤال کرد . گفت ناخوش ترین عیشها. گفت ما به زمینی
~~نشستهایم که زرع و ثمره
# ~~در آنجا نیست و این آب کفایت نمی کند و ابراهیم را ضیافتی نکرد و
~~التماس نزول نیز ننمود .
# ~~گفت چون اسماعیل بیاید خبر آمدن او را بگویید و از زبان من برسان که
~~عتبهآ خانهات را تغییر
# ~~کن ، چه در خانه راست نباشد الا بصلاح عتبه وخانه راست نباشد الا بصلاح
~~در ، و باز2 شام
# ~~رفت . اسماعیل شب هنگامی به خانه آمد رایحهآ مشگ اذفر شنید و نور پدر
~~خود مشاهده کرد
# ~~که به مکه ساطع بود . زن خود را گفت هیچ کس نزد تو آمد؟ زن قصه با او
~~بگفت . اسماعیل
# ~~فرمود آن شیخ پدر ms055 من بود و ابراهیم خلیل . و فرموده است [26 - الف] که
~~ترا طلاق بدهم .
# ~~برو که از من بطلاقی . بعد از آن مضاض بن عمر و که رئیس جرهم بود دختر
~~خود را به زنی
# ~~اسماعیل داد . باز ابراهیم مشتاق اسماعیل شد و از شام به مکه آمد و در
~~خانهآ اسماعیل
# ~~بکوفت . دختر مضاض بیرون آمد و گفت ای شیخ ترا چه حاجت است؟ گفت
~~اسماعیل را
# ~~می طلبم . زن گفت مادر و پدر من فدای تو باد از بامداد بر سر شتران
~~رفته است اکنون تو نزول
# ~~فرمای که طعامی بیاورم و تناول کن و آسایش فرمای تا آمدن اسماعیل .
~~ابراهیم فرمود که
# ~~نزول ممکن نیست . زن گفت اجازه هست که سر مبارک ترا غسل کنم ؟ گفت بلا
~~نزول ممکن
# ~~هست ؟ گفت بلی تو همچنان بر بارگیر سوار باش که من سر تو بشویم پس مقام
~~ابراهیم که
# ~~دراصل سنگی سفید بود و بر در خانهآ اسماعیل انداخته، بیاورد و گفت پای
~~راست برین سنگ PageV01P093
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0101.png)

# ~~استوار کن سر به جانب من مایل دار . ابراهیم چنان کرد و پای مبارکش در
~~سنگ غرق شد و
# ~~چون طرف راست غسل کرد از جانب چپ نیز بنهاد و آن نیمهآ دیگر نیز غسل
~~کرد و روغنی
# ~~مطیب بیاورد و بر او مالید . ابراهیم سؤال فرمود که عیش شما در این
~~مقام خوبست؟ گفت آبی
# ~~خوش و شیر بسیار و روغن لطیف و مرغابی خوب . گفت «بارک الله لکم و
~~لمرعاکم»1
# ~~اسماعیل شبانگاه چون بخانه آمد بوی مشگ شنید و نور پدرش ساطع دید . زن
~~را گفت هیچ
# ~~کسی آمده بود؟ زن حکایت تمام باوی بگفت . اسماعیل گفت آن پدرم ابراهیم
~~خلیل الله
# ~~است ، ترا ثنا گفته است و فرموده است که ترا نگاه دارم. بعد از آن حضرت
~~عزت ، ابراهیم را
# ~~وحی فرستاد که به مکه رود و خانهآ کعبه را بناکند . ابراهیم با ساره
~~بگفت او اجازه فرمود ms056 .
# ~~ابراهیم بیامد و به اتفاق اسماعیل کعبه را براساس آدم بناکردند و
~~حجرالاسود از زمان طوفان
# ~~در موضعی پنهان بود جبرئیل بیامد و آن را بیاورد . ابراهیم به امر حق
~~تعالی در مقام خودش
# ~~نصب فرمود . چون کعبه تمام شد ابراهیم بر بالای آن رفت و به فرمان خدای
~~هردو سر انگشت
# ~~بر سوراخ گوش نهاد و منادی کرد که «یا ایهاالناس ان الله کتب علیکم
~~الحج الی هذاالبیت فی
# ~~شهر کذا فی یوم کذا» [26 - ب] ذرات انسان از اصلاب آبا وارحام امهات
~~اجابت کردند و
# ~~گفتند «لبیک اللهم لبیک» و از آن روز باز تا قیام ساعت هرکه لبیک اجابت
~~گفته حج خواهد
# ~~کرد . ابراهیم چون از بنای کعبه فارغ شد باز به زمین شام رفت . جبرئیل
~~و میکائیل و اسرافیل
# ~~علیهم السلام به صورت جوانان بغایت خوب منظر نزد وی آمدند و ابراهیم در
~~باب لوط و
# ~~قومش با ایشان مبالغه کرد وایشان به ولادت اسحق بشارت دادندش چنانک حق
~~تعالی در قرآن
# ~~مجید ذکر آن فرموده که «اذ دخلوا علیه فقالوا سلاما قال سلام قوم
~~منکرون»2 و چون اسحق
# ~~در وجود آمد ابراهیم صدساله بود و ساره نود ساله و از مولد اسماعیل تا
~~اسحق سی سال بود
# ~~والله اعلم بالصواب .

PageV01P094

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0102.png)

# مولد ثابت بن اسماعیل
# بعد از آن از دختر مضاض1 بن عمرو که زن اسماعیل بود ثابت متولد شد و بعد
~~از
# ~~وفات پدرش متولی امر مکه گشت و مدین نیز بوجود آمد و از مکه به ولایت
~~مدین رفت و نام
# ~~خود بدان نهاد و این ناحیه در میانهآ مصر و شام است و مجموع این حالات
~~در زمان سلطنت
# ~~نمرود بود . و در آخر عمر لشکری از اولاد ار فخشد به اطراف فرستاد و
~~شرق و غرب در تحت
# ~~تصرف آورد و او سه پسر داشت سلم و تور و ایرج . سلم را بر اولاد حام
~~پادشاه گردانید و تور
# ~~بر ms057 فرزندان یافث و ایرج را قائم مقام خود ساخت و اولاد سام را بدو داد
~~. و سلم و تور را
# ~~رشگ آمد ، ایرج را به قتل آوردند فرزندی از و مانده بود منو چهر نام ،
~~نمرود او را جای پدر
# ~~بداد و بعد از وفات نمرود به سلطنت قیام نمود و عجم او را منوچهر طویل
~~الید میخواندند
# ~~بواسطهآ ضبط مملکت و حمایت رعیت . وصدوبیست سال برین منوال ماند .
~~افراسیاب بن
# ~~فارس بن تورک از اولاد ترک بن یافث بر ارفخشدیان خروج کرد و سلم و تور
~~را به قتل آورد
# ~~و بر سر منوچهر تاخت و او را بکشت و بنیاد ظلم و جور نهاد و سیاهچالها
~~بر صفت چاه بالای
# ~~کوهها حفر کرد و مردم را در آنجاها محبوس میگردانید و هر قلعه که در
~~عراق بود خراب
# ~~می ساخت . حق تعالی قحط و غلایی در میانهآ ایشان انداخت و چون هفت سال
~~از سلطنت
# ~~افراسیاب بگذشت زاب بن [27 - الف] بوذگان بن منوچهر در فارس پیدا شد .
~~اولاد ار فخشد
# ~~برو جمع شدند و بر سرافراسیاب تاختند و حربی عظیم بکردند . افراسیاب
~~منهزم شد از مداین
# ~~بگریخت و به بلاد ترک رفت ، در عقبش برفتند . و اول کسی که تیر و کمان
~~بنیاد کرد آرش
# ~~نامی بود از اولاد ارفخشد و اهل عجم را تیراندازی آموخت . یک روز به
~~حضور زاب تیر و
# ~~کمان برداشت و بر اسب سوار شد و برابر لشکر افراسیاب رفت و تیری به حلق
~~افراسیاب زد و
# ~~بکشت چون از کار او دل فارغ کردند و به عراق متمکن شدند بفرمود تا بر
~~شاطی دجله از برای PageV01P095
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0103.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~او شهری بنا کردند و مداین نام نهادند و بعد از اندک مدتی بواسطهآ
~~جراحتی که از جنگ
# ~~افراسیاب داشت وفات کرد و مدت ملک او و افراسیاب هر دو هفده سال بود .
# ذکر کیقیاد
# بعداز آن، کیقبادبن زاب ms058 سلطان شد و در خراسان بلخ رابنا کرد و در آن
~~متوطن شد و او را
# ~~سه پسر بود کیقاوس و او بعد از پدرش پادشاه شد و کینانه که جد لهراسب
~~بود و قیرش1 که جد
# ~~اشغانیان است . و چون صد سال کیقباد پادشاهی بکرد کیقاوس را ولی عهد
~~کرده وفات یافت .
# ذکر سلطنت عبد شمس
# و در وقت کیقباد اولاد قحطان بسیار شدند عبد شمس بن یعرب بن قحطان بر خود
# ~~این صورت در روزگار قیداربن اسماعیل بود . روزگاری دراز در سلطنت بماند
~~چون وفات
# ~~کرد ده پسر از او باقی ماند و او را سبا لقب کردند بواسطهآ آنکه پیش از
~~او کسی سبی2 و غارت
# ~~نکرده بود . حمیربن سبا و انماربن سبا و متهم و نحله و خثعم و غسان و
~~عامله و حلام و لخم و
# ~~مرو اشعر پادشاهی به حمیر داد و آن ارض را سبا نام نهادند و تمامت
~~اولاد اسماعیل
# ~~به مطاوعت او درآمده بودند چون او را اجل برسید پسر خود را ملطاط نام
~~بخواند و وصی
# ~~گردانید و وفات کرد . و در زمان لولاد اسماعیل زیاده شده بودند و ابل
~~ومواشی ایشان بسیار
# ~~شده بود تهامه و حجاز برایشان تنگ آمد به حاسم و محار ساکن گشتند و از
~~تعظیم احجار مکه
# ~~هر قبیله سگی با خود برداشته بودند و به مساکن خود [27 - ب ]گرد آن
~~طواف میکردند . بعد
# ~~از مدتی اندیشه کردند که اگر عبادت آن احجار نمایند تقربی باشد نزد
~~حضرت عزت ، بدان PageV01P096
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0104.png)

# ~~حرکت شنیع اقدام نمودند . بعد از آن عمروبن طی جرهمی که در مکه نشو و
~~نما یافته بود
# ~~بامیان ایشان آمد و قدوه و رئیس ایشان شد . چون مشاهده کرد که
~~اسماعیلیان تعظیم حجارات
# ~~به چه طریقه میکنند آن پنج صنم که قبل از طوفان نوح می پرستیدند که آن
~~ود و ، سواع
# ~~و، لات و، یعوق و، نسر باشد بیرون آورد ms059 و به مکه برد . چون موسم حج در
~~رسید و خلایق
# ~~از اطراف جمع آمدند به عبادت اصنام آغاز دعوت کرد . اول قبیله قضاعه
~~دعوت او قبول
# ~~کردند و به عبادت اصنام قیام نمودند ، ود را به ایشان داد تا به مساکن
~~خود بردند و در عقب
# ~~ایشان قبیله هذیل رغبت نمودند ، سواع را با ایشان بفرستاد، ثالثا حمیر
~~ازراه صواب
# ~~برگردیدند نسر با ایشان روانه کرد، و از برای خود و فرزندان، یغوث را
~~نگاه داشت. و تمامت
# ~~به عبادت اصنام مشغول شدند و دین اسماعیل رها کردند . و این حال در
~~زمان ملک حمیربن
# ~~سبا و زمان سلطنت کیقاوس بود .
# ذکر سلطنت کیقاوس
# چون کیقاوس بر سریر سلطنت متمکن شد روزبه روز نصرت و دولت اورا در تزاید
~~بود
# ~~به مرتبه ای که ملوک عالم مطیع او شدند، شکر آن نعمت نگزاردوبه کفران
~~باز پیش آمد ودر خاطرش
# ~~مخمرشد که به آسمان صعود کند. بفرمود تا تابوتی بر صفت محفهای1 از چوب
~~بساختند با چهار
# ~~کنگره وبرهر کنگره عمودی از آهن مرکوز کردند و بر سر آنها گوشت پارهها
~~بیاویختند و چهار
# ~~کرکس را روزی چند گرسنه داشتند و درزیر آن گوشت پارهها استوار
~~گردانیدند کرکسان گرسنه
# ~~بواسطهآ دیدن گوشت تابوت رابرداشتند و سه شبانه روز به هوامر تفع شدند
~~چندانک بالاتر می رفتند
# ~~آسمان در نظر دور تر می نمود. کر کسان بغایت جوعان2 گشتند، اندکاندک
~~نزول کردند وبه زمین
# ~~فرود آمدند. حق سبحانه و تعالی بر او غضب کرد و دشمنی او در دل رعیت
~~القا فرمود . و او را
# ~~فرزندی بود سیاوش نام ، بواسطهآ تهمتی که زنان بر او [28 - الف] بسته
~~بودند و پدر از او PageV01P097
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0105.png)

# ~~خشمناک بود بگریخت وبه مملکت ترک رفت و به خانهآ وزیری که اورا پیران1
~~نام بود نزول کرد.
# ~~بی آنک اوراونسبش رامعلوم کند معززداشت. درین اثنا پادشاه ترک به صید
~~بیرون شد سیاوش از
# ~~وزیر پیران ms060 رخصت طلبید که به صید بیرون رود، وزیر فرمود که مثل توی که
~~و ظیفهآ آداب فروسیت
# ~~ندانی، نشاید که باملک به صیدروی. سیاوش گفت سواری من چنان است که خاطر
~~تو میخواهد ،
# ~~اجازه ده که امید وارم حق تعالی ترا ازاین رهگذر فرجی روزی کند. باتفاق
~~بیرون آمدند سیاوش
# ~~هم برآن اسب سواربود که ازایران برده بود . درشکارگاه خرگوری ظاهرشد
~~ملک اسب را بر
# ~~وی تاخت، سیاوش برو تقدم جست و خرگور را بینداخت و بدین و تیره2 پنج
~~خرگور دریک لحظه
# ~~بکشت . پادشاه تعجبنمود ازمولد ومنشاء وحسب ونسب او سؤال کرد . گفت من
~~سیاوش بن
# ~~کیقاوسم، پدر برمن خشمگین شده بود به زیر سایهآ تو آمدم . ملک او را
~~معزز داشت و در باب
# ~~رعایت با وزیر رایان3 وصیتهانمود و بعداز چندروز به چوگان بازی بیرون
~~شد . سیاوش چوگان
# ~~بازیی بکرد که تمامت حاضران متحیر بماندند، بفرمودتا در نزدیک قصر ملک
~~کوشکی عظیم رفیع
# ~~بنا کردند و دخترخود بهزنی او داد . این دختر را روز راست4 نام بود
~~سیاوش مدتی برین حال
# ~~بماند و ملک اورا بر تمامت ملک و سلطنت خود مسلط گردانیدهبود . اهل بیت
~~و اعوان مملکت
# ~~بدو متغیر گشتند و حسد بردند و در باب قتل وی حیلت ساختند و با ملک
~~گفتند این جوانی
# ~~فارسی مطرود نزد تو آمد، دختر خود را به او دادی و براهل بیت و فرزندان
~~مفضل گردانیدی ،
# ~~اکنون در پادشاهی تو طمع کرده است که فرزندانت را مجال ندهد ، و این
~~عار و ذل ما را بس
# ~~باشد که فارسیان بر مملکت ما مسلط گردند و همواره ازین صورت در خاطر
~~ملک مخمر PageV01P098
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0106.png)

# ~~تا ملک را بر او متغیر ساختند . درین اثنا شبی در قصر با زن خود خفته
~~بود ناگاهی از خواب
# ~~برمید و گفت خوابی ناخوش دیدهام میاندیشم [28 - ب] که پدرت مرا بکشد،
~~اگر ازین نوع
# ~~حال پیدا شود آنچه در شکم داری پنهان ms061 کن و چون در و جود آید او را نیکو
~~تعهد نمای . هنوز
# ~~کلمات می گفت که رسول ملک به طلب آمد . چون پیش ملک رسید فی الحال بی
~~سؤال او را
# ~~قتل فرمود . بامدادی دختر را بیاورد و بفرمود که بطن او را شق کنند و
~~فرزندی که باشد به قتل
# ~~آورند . وزیر رایان گفت : ای ملک، فرزند خود را چرا می کشی؟ صبرکن تا
~~وضع حمل کند .
# ~~دختر را به وزیر سپرد و به خانهآ خود محفوظ میداشت . چون مدت حمل
~~بنهایت رسید پسری
# ~~خوب صورت متولد شد . او را کیخسرو نام کرد و کردی را که راعی اغنام وی
~~بود طلب داشت
# ~~و کیخسرو را بدو سپارد که تربیت کند . بعد از آن رایان وزیر کسی فرستاد
~~و ایرانیان را ازین
# ~~حال اعلام کرد . زوی نامی را به مملکت اتراک فرستاندند تا به هر حیلت
~~که توانسته باشد
# ~~کیخسرو را به ایران زمین رساند . زوی بیامد و در خانهآ رایان وزیر نزول
~~کرد و در خلوت
# ~~مقصود با او بگفت . و در آن وقت کیخسرو هفده ساله بود و به مبلغ1 رجال
~~رسیده. و ملک از
# ~~حال حمل سئوال کرده و وزیر گفته که دختری بود و او راکشتم . رایان
~~بفرستاد و کیخسرو را
# ~~از نزد گرد پنهان بیاورد و با مادرش مصاحب او گردانید و کسی چند همراه
~~کرد تا از بلاد ترک
# ~~بدرقه کرده بگذرانیدند . چون به بلخ رسیدند که دارالملک ایران بود امرا
~~و اشراف جمع شدند
# ~~و کیقاوس را خلع کردند و محبوس گردانیدند تا وفات کرد و کیخسرو را به
~~سلطنت نشاندند . و
# ~~مدت ملک او صد سال بود . و این صورتها در زمان ملطاط بن عمرو بود و او
~~نیز چون
# ~~دویست سال در ایالت بماند مملکت به پسر خود ابراهیم سپرد و وفات کرد و
~~در آزجی2 از گچ
# ~~و سنگ بر بالای تختی از رخام به صبر مطلاکرده و ms062 جامهآ زربافت پوشانیده
~~دفن کردند . پس
# ~~ابراهیم هزار هزار سوار بستد و روی به جانب مغرب آورده و تمامت به طاعت
~~خود در آورد .

PageV01P099

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0107.png)

# ~~در زمان معاودت به بلاد وباربن ارم رسید [29 - الف] و ایشان نسناس شده
~~بودند خواست که
# ~~در آن اماکن دخول کند بواسطهآ ...1 نتوانست . فرمود تا هیچ کس متعرض
~~ایشان نشود و در راه
# ~~به هریک فرسخ بفرمودی تا منارهای بناکردندی و آتش برافروختندی تا جنودش
~~در مسالک
# ~~بدان مهتدی شوند . و مبدع این حرکات او بود . و در زمان وی بنی اسرائیل
~~با نبی خود گفتند
# ~~«إبعث لنا ملکا نقاتل فی سبیل الله»2 و آن قصهآ داود وجالوت است .
# چنان بود که داود را نود و نه زن بود و از حضرت عزت التماس کرده بود که
~~وی را
# ~~صنعتی تعلیم کند که نفقهآ خود و عیال از آن حاصل کند . حق تعالی آهن را
~~در دست وی مانند
# ~~گل نرم گردانید و صنعت درع او را تعلیم فرمود . اول کسی که زره بافت
~~داود بود . آن گاه
# ~~روزگار خود را به سه قسمت کرد یک روز برای عبادت و روزی برای صنعت درع
~~و
# ~~یک روز از بهر فصل حکومات . و در زمان داود عمالیق و اولاد عاد منقرض
~~شدند و آخرین ،
# ~~جالوت بود که داود او را بکشت . و چون ذوالمنار3 صد و هشتاد سال
~~پادشاهی کرد و فات
# ~~نمود، پسرش افریقس4 به امور سلطنت قیام نمود و کیخسرو معاصر او بود
~~مدینهای بساخت و
# ~~آن را افریقیه نام نهاد و هزارهزار سوار جمع آورد و به مصر رفت و ملک
~~مصر را...5 کرد و
# ~~چون از ملکش سی سا ل بگذشت مملکت به پسرش الفید1 گذاشت و وفات نمود .
~~او را
# ~~برقاعدهآ معهود در آزجی دفن کردند . چون در سلطنت مستقر شد متوجه صوب
~~عراق گشت و
# ~~از آنجا به جانب چین روان شد . در راه وفات کرد مملکت ms063 به شخصی از اکابر
~~جنود هدهاد7 نام PageV01P100
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0108.png)

# ~~حوالت کرد و او را به یمن آوردند و بر وضع قدیم دفن کردند . هدهاد مدتی
~~به امور ملک قیام
# ~~نمود . در آن وقت که داود جالوت را کشت ، «و آتاه الله الملک والحکمة»1
~~و چون مدت
# ~~عمرش به نهایت انجامید اکابر قوم را جمع کرد و گفت من تمامت اهل رای و
~~عقل را تجربه
# ~~نمودهام مثل دخترم بلقیس ندیدهام وی را ولی عهد کردم و معلوم دارید که
~~مادر وی دختر
# ~~پادشاه چین است و چون [29 - ب] برادرزادهآ من یاسر ینعم بن عدی بن عمرو
~~، بالغ گردد
# ~~ملک بدو سپارید . تمامت بدین حکایت راضی شدند و بلقیس به سلطنت قیام
~~نمود .
# ذکر طالوت وقتل داود جالوت را
# کعبالاحبار گوید لایزال2 ملک بنی اسرائیل منتظم بود و از زمان موسی بن
~~عمران
# ~~ملک از سالف به غابر3 میرسید و از شریعت موسی علی نبینا و علیه السلام
~~- تمسک
# ~~مینمودند . چون روزگاری دراز بدین برآمد به شریعت تهاون کردند و قول
~~انبیا را مقبول
# ~~نداشتند . ملک و سلطنت ایشان منقضی گشت و دشمنان ایشان چیره و دلیر
~~شدند . و تایوت را
# ~~که «فیه سکینة من ربهم»4 از ایشان ستدند و جالوت جبار از اولاد عادبن
~~ارم بر ایشان مسلط
# ~~گشت و خوارشان میداشت . بزرگان بنی اسرائیل نزد پیغمبر خود اشعیا جمع
~~آمدند و گفتند
# ~~آنچه به ما میرسد ازذل وهوان و بلا، مشاهده می فرمایی ، از برای ما
~~ملکی مبعوث گردان که
# ~~به اتفاق وی به قتال و جهاد مشغول شویم و شر دشمنان از ما مکفوف5 شود .
~~اشعیا گفت اگر
# ~~ملکی از برای شما تعیین کرده شود و قتال بر شما فرض گردد توانید که
~~شرایط جهاد بجای
# ~~آورید ؟ گفتند آری. پس حق تعالی وحی فرستاد که طالوت را ملک شما
~~گردانیدم ، و او از PageV01P101
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0109.png)

# ~~فرزندان یوسف بود و ملک در آن هنگام از آن اولاد یهودا ms064 بن یعقوب بود .
~~گفتند او چگونه
# ~~ملک ما باشد و ما از وی به ملک احقیم و نیز در مال سعی ندارد . اشعیا
~~گفت نشانهآ ملک وی
# ~~آن باشد که تابوت و سکینه باز نزد شما آید . آن گاه حضرت عزت بر آن
~~زمین که تابوت آنجا
# ~~بود قحط و وبایی بفرستاد . ملک گفت این حال از آن زمان پیدا شده است که
~~این تابوت
# ~~در میانهآ ماست حیلتی باید ساخت که این تابوت از میانهآ ما بیرون رود .
~~تابوت بر دو گاو بستند
# ~~و رها کردند. حق تعالی ملایکه را بفرستاد تا گاوان را سوق کردند و به
~~اشعیا رسانیدند . چون
# ~~بنی اسرائیل تابوت را دیدند به ملک طالوت راضی شدند . طالوت ایشان را
~~بستند
# ~~30 - الف] وبه حرب جالوت رفت . در راه نهری با پیش آمد ، و ایشان را
~~تشنگی تمام
# ~~حاصل گشته بود. طالوت گفت : «انالله مبتلیکم بنهر»1 از غایت تشنگی
~~تمامت آبشخور کردند
# ~~الأ سیصد وسی و سه تن - عدد مسلمانان غزاء بدر - که ایشان برداشته
~~بودند و نوشیده .
# ~~طالوت آنها را که آب خورده بودند دور گردانید . بعضی از این بقایا با
~~خود اندیشیدند که
# ~~«لا طاقة لناالیوم بجالوت وجنوده»2 طایفهآ دیگر که ایمان ایشان به
~~حدیقین پیوسته بود گفتند :
# ~~«کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة باذن الله والله مع الصابرین»3 . و از
~~برادران داود سه تن
# ~~مصاحب طالوت بودند که از آب نهر نخوردهبودند و داودکو چکترین برادران
~~بود. پدرش فرمود
# ~~که طعامی ترتیب کند و از برای برادران ببرد . مقلاع4 و مخلاتی5 بستد و
~~سه سنگ در آن نهاد و
# ~~متوجه گشت . طالوت در مقابلهآ جالوت صف برکشیده بود که داود رسید .
~~طالوت گردا گرد
# ~~اصحاب می گردید و می گفت نصرت از خدای تعالی طلب کنید نه از کثرت عدد ،
~~چه ایشان PageV01P102
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0110.png)

# ~~ازجالوت عظیم خایف بودند . داود در این اثنا نزد طالوت آمد و گفت
~~ایهاالملک از برای من ms065
# ~~چه تعیین میکنی اگر جالوت را بکشم؟ گفت یک نیمه مال خود با تو قسمت کنم
~~و دختر خود
# ~~را به زنی به تو دهم . داود گفت بر من است که به فرمان خدای تعالی او
~~را بقتل آورم . طالوت
# ~~گفت ای جوان هرگز پیش از این خود را آزمودهای ؟ گفت بلی وقتی گوسفندان
~~پدرم را
# ~~می چرانیدم شیری بر گوسفندی حمله آورد روی به شیر آوردم و دهنش را
~~بگشادم و گوسفند
# ~~را بیرون آوردم و شیر را بکشتم . ملک از برادرانش تصدیق طلبید . گفتند
~~راست می گوید و
# ~~لکن آن حرکت به جهل و جوانی کرده بود و خود را از برای گوسفندی درهلا
~~کت انداخته .
# ~~طالوت داود را گفت آنچه برادرانت گفتند شنیدی؟ داود گفت اگر آن
~~گوسفندان از آن من
# ~~بودی خود را در چنان هلاکت و خطر نینداختمی چون ودیعت پدر بود حق امانت
~~بجای
# ~~آوردم. طالوت گفت اکنون امید من به تو زیاده شد، اگر جالوت را [30 - ب]
~~بکشی بدانچه
# ~~از تو قبول کردهام وفا نمایم . برادرانش جزعی عظیم کردند و گفتند تو بر
~~او چگونه غالب
# ~~شوی و حال آنکه او را پنج باع بالا است و هزار و هشتصد رطل آهن برخود
~~پوشانیده ؟
# ~~طالوت گفت دست از او بدارید ، چه امید من آنست که خدای تعالی جالوت را
~~به دست وی
# ~~مقتول خواهد گردانید . واو را اسب و سلاحی دادند . چون سوار شد غمی
~~درخود بیافت ،
# ~~اندیشید که مبادا بواسطهآ عجب او را حقتعالی ظفر ندهد . گفت اسب و سلاح
~~در وجه من
# ~~نمینشیند1 پیاده خواهم رفت، و متوجه جالوت شد . اوگفت ای کودک به چه
~~چیز با من جنگ
# ~~خواهی کرد ؟ گفت بدین مقلاع . جالوت از جرأت او تعجب کرد . داود دست در
~~مقلاع کرد
# ~~که از سنگهای سه گانه یکی برگیرد. به فرمان مایکی شده بودند. آن را به
~~مقلاع نهاد و سه نوبت گرد
# ~~سربگردانید و بینداخت . باز ms066 با سه سنگشد یکی برچشم جالوت آمد و دیگری
~~برحلق وسه دیگر
# ~~برسینه، وفی الحال مرده بیفتاد . لشکر آن چون حال مشاهده کردند رعبی در
~~دل ایشان افتاد، تمامت
# ~~بگریختند، بنی اسرائیل در عقب ایشان بتاختند و بعضی بکشتند و بعضی اسیر
~~کردند . داود PageV01P103
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0111.png)

# ~~سرجالوت ببرید و انگشتری و رختش بستد و نزد طالوت رفت . طالوت وعده و
~~فاکرد و دختر
# ~~خود را به زنی او داد و یک نیمه مال و ملک و لشگر . و بنی اسرائیل از
~~آن قوت و نصرت
# ~~تعجب میکردند. و طالوت از گرویدن بنی اسرائیل بر داود حسد برد و از آن
~~جمله پشیمان شد
# ~~. دختر خود را گفت داود کفو ما نیست او را خواهم کشتن . چون او غافل
~~باشد مرا اعلام کن تا
# ~~خود مباشر قتل او شوم. دخترگفت ای پدر از خدا نمیاندیشی؟ گفت ای دختر
~~تو او را از من
# ~~دوست تر میداری تا او را و ترا هردو بکشم . دختر حال با داود بگفت . او
~~گفت من خود را
# ~~در خواب میدهم تو وی را آگاه کن و بگو که من رضای تو بر شوهر اختیار
~~کردم. آن گاه درع
# ~~خود را بپوشید و بالای آن ، جامهآ معهود ، و خود را بخواب داد تا صدق
~~دختر را مشاهده کند .
# ~~چون طالوت را خبر شد شمشیر برداشت و بر سر داود آمد و بر سینهآ او
~~ضربهای زد . بواسطهآ
# ~~درع کارگر نیامد . داود برخاست و دست طالوت بگرفت و گفت بی گناهی که از
~~من صادر شود
# ~~مرا می کشی [31 - الف] اکنون که ترا از دست من خلاص میکند ؟ او در دست
~~و پای داود
# ~~افتاد که آن صورت را پنهان دارد .
# و به چند ماه قبل از این واقعه ، اشعیا پیغمبر وفات یافته بود . طالوت بر
~~سر قبر او رفت
# ~~آنجا زنی متعبده بود بر جنب وی غمگین بنشست و پیرهزن راگفت ازحضرت عزت
# ~~در خواست ms067 نمای تا اشعیا را زنده گرداند که مرا با او حاجتی هست .
~~پیرهزن دعاکرد حق تعالی
# ~~اشعیا را زنده گردانید و او از قبر بیرون آمد . طالوت حال بیان کرد ،
~~اشعیا گفت ترا چه باعث
# ~~شد بر قتل داود ؟ گفت حسد . اشعیا گفت خدای تعالی برحسد راضی نیست .
~~طالوت گفت که
# ~~چارهآ این چیست ؟ گفت حق تعالی کریم و رحیم و تواب و غفور است ، به عذر
~~و توبه باز
# ~~بیش آی که قبول فرماید ، و فی الحال باز قبر رفت . طالوت چون آن حال
~~مشاهده کرد روی
# ~~در بیابان نهاد و برگناه خود زاری میکرد تا وفاتش رسید و حق تعالی
~~توبهآ او قبول کرد . بعد از
# ~~آن ، اکابر و اعیان بنی اسرائیل بر داود جمع شدند که خدای تعالی این
~~نصرت که ترا ارزانی
# ~~داشت از بهر آن بود که ترا خلیفهآ ارض گردانیده است . به خلافت مشغول
~~شو. داود سخن PageV01P104
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0112.png)

# ~~ایشان قبول کردو به فرمودهآ خدا میان ایشان حکم میکرد و طاعت و عبادتی
~~میکرد که قبل از
# ~~او هیچ آفریده نکرده بود . حق سبحانه و تعالی او را به رسالت مبعوث
~~فرمود و از حضرت
# ~~عزت درخواست که ذکر مرا همچون ابراهیم واسحق و یعقوب زنده گردان که تا
~~انقراض عالم
# ~~باقی باشد . حق تعالی فرمود که آن طایفه را به بلاهای صعب مبتلا
~~گردانیدم و مصابرت
# ~~نمودند ، ترا به هیچ بلایی ابتلا نکردم . گفت خدایا مرا نیز مبتلا
~~گردان و نام من در جریدهآ
# ~~ایشان در آور. حق سبحانه و تعالی التماس او قبول کرد و او را چندان
~~مهلت داد که آن
# ~~حکایت را فراموش کرد روزی در مسجدی که مشرف به باغ داود بود و در آن
~~چشمهآ آبی روان
# ~~و حوض بزرگی بود زبور میخواند - و زمانی بنی اسرائیل در آن حوض غسل
~~کردندی -
# ~~نا گاه کبوتری زرین جناحش از یاقوت و دنبش از زبرجد و منقارش از در
~~سفید ms068 و چنگالش از
# ~~فیروزه ، از دربچهآ مسجد بیفتاد . داود را حسن و لطافت آن شگفت آمد ،
~~تصور کرد که از
# ~~مر غان جنت است . برخاست تابگیرد ، پرید و برد یواربستان نشست . داود
~~دست خود را بر او
# ~~زد اطراف [31 _ ب]اصعابعش به جناح او رسید کنده شد داود تصور کرد که
~~مرده افتاده است
# ~~از دیوار نگاه کرد چشمش بر زنی افتاد که اجمل نسوان بنی اسرائیل بود ،
~~مبهوت شده در او
# ~~نگاه میکرد ، زن در حوض شکل مردی مشاهده کرد سربالا داشت داود تمام
~~مشغول شد و
# ~~مشغوف1گشت و از قصه و حالش سئوال کرد، گفتند هند نام دارد و دختر اریحا
~~زن اوریا است
# ~~و او در نواحی شام غزا میکرد و مصاحب خواهرزاده داود و تابوت . داود
~~چیزی
# ~~به خواهرزاده نوشت که لشکر به اوریا سپار و او را واپیش تابوت دار تا
~~حق سبحانه و تعالی او
# ~~را فتح و ظفر روزی گرداند یا کشته گردد . و چون مکتوب بر اوریا خواندند
~~گفت داود تقدم
# ~~برای آن به من حوالت کرده است تا کشته شوم. پس اوریا با پیش تابوت رفت
~~و جنگ کرد تا
# ~~درجهآ شهادت دریافت و به جوار حق پیوست . داود صبر کرد تا عده منقضی
~~شد، او را به نکاح
# ~~خود در آورد . به روز عبادتش در میانهآ آنک به نماز مشغول بود دو
~~فریشته به محرابش نزول PageV01P105
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0113.png)

# ~~کردند به صورت آدمی ، چون ایشان را بدید بر حارس خود خشم کرد که به روز
~~عبادت
# ~~دو کس را رها کردی که در مسجد من آمدند . ایشان گفتند مترس که ما دو
~~خصمیم . داود گفت
# ~~امروز روز قضا نیست . گفتند ما را حاجتی چندان نیست . گفت بگویید . یکی
~~گفت این برادر
# ~~من است و نود و نه گوسفند دارد و مرا یک گوسفند است و بر آن نیز طمع
~~کرده است . داود
# ~~گفت بر تو ظلم می کند . پس هر ms069 دو بر آسمان شدند، و داود بر ایشان نگاه
~~میکرد . گفتند :
# ~~«حکمت علی نفسک»1 داود چون شنید مغشی علیه2 گشت و گفت الهی چگونه توبت
~~کنم
# ~~خدایا چگونه عذر خواهم و عذری واضح ندارم. پروردگارا چگونه به تو رسم و
~~زلتی چنین
# ~~داشته باشم . روز قیامت چه حجت آورم و من صاحب اوریا باشم . حق تعالی
~~وحی فرمود که
# ~~اگرگرسنهای ، ترا سیر گردانم ، وبرهنهای ، ترا پوشیده سازم . گفت
~~خداوندا تو حاجت مرا
# ~~معلوم داری . وحی آمد که ترا بر سر قبر اوریا باید رفت و او را در بیت
~~المقدس دفن کرده
# ~~بودند . داود برفت و او رابخوانداجابت نمود و گفت این چه کسی است که
~~مرا بیدار گردانید ؟
# ~~گفت منم داود [32 - الف] گفت مرحبا یا نبیالله، به چه حاجت آمدهای؟ گفت
~~گناهی که از
# ~~من نسبت با تو صادر شده التماس در گذاشتن دارم. گفت هر گناهی که با من
~~داری ترا حلال
# ~~کردم . بازگشت . باز وحی بر او آمد که با اوریا بگوی که چه گناه کردهای
~~. داود باز گردید و
# ~~آواز کرد. اور پاگفت کیست ؟ گفت منم داود. گفت به چه عود کردهای ؟ گفت
~~به جهت گناهی
# ~~که با تو دارم گفت ترا حلال کردم. داود گفت حضرت عزت مرا خطاب فرموده
~~است که ترا از
# ~~آن گناه اخبار کنم . اوریاگفت . بگوی . گفت ترا عرضهآ مهالک گردانیدم3
~~از برای زنت هند ،
# ~~تا بعد از تو او را بخواهم . گفت خواستی ؟ گفت بلی . اوریا گفت حلالت
~~نمی کنم تا روز
# ~~قیامت نزد حق تعالی با تو مخاصمت کنم . داود خاک بر سر کرد و به سیاحت
~~مشغول شد و واله PageV01P106
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0114.png)

# ~~و حیران می گریست و فریاد می کرد یک ماه متواتر شب و روز می گریست تا
~~گیاه از آب چشم
# ~~وی رسته شد . حضرت باری بر تضرع و زاری او شفقت و رحمت کرد و وحی بر او
~~فرستاد که
# ~~یا داود سر بردار ms070 که ترا آمرزیدم و برادرت اوریا را در بهشت چیزی
~~بنمایم که نه چشم دیده
# ~~باشد و نه گوش شنیده، و با او گویم این آن کس را خواهد بود که گناه
~~برادر مسلمان ببخشد او
# ~~گناه ترا ببخشد و او را دهم . داود سجدهآ شکر بجای آورد و درمدت حیات
~~بر آن خطیه
# ~~می گریست و صوف پوشیدی و بر آن نشستی و یک روز روزه داشتی و روزی افطار
~~کردی و
# ~~نان جو و نمک و سعتر1 خوردی و چون وفاتش نزدیک رسید سلیمان را وصی خود
~~گردانید و
# ~~خود به عمارت مسجداقصی مشغول شد . چون جدران و حیطان2 قامتی مرتفع گشت
~~بر او
# ~~وحی آمد که دست از این بنا بدار، چه تمامی آن به دست سلیمان خواهدبود ،
~~و به جوار حق
# ~~پیوست . و وفات داود و هدهاد حمیری در یک وقت بود ، و هدهاد را در آزجی
~~بر سریری
# ~~آبنوسی مفصص به جواهر و حلههای زربافت دفن کردند و مدت ملکش سی سال بود
~~و در آن
# ~~زمان اهل یمن آفتاب پرستی می کردند .
# ذکر نبوت وسلطنت سلیمان علیه السلام
# علمای بنی اسرائیل گویند داود وقت ولادت سلیمان بیست و هفت ساله بود و
~~زمان
# ~~وفاتش سلیمان بیست و سه سال عمر داشت . [32 - ب] و اول چیزی که از نبوت
~~و ملک
# ~~سلیمان بر بنی اسرائیل ظاهر شد آن بود که مادر سلیمان در روزی عظیم گرم
~~وفات کرد و
# ~~مردم متضرر می شدند . سلیمان ابر را فرمان داد تا بر سر ایشان سایه
~~انداخت وباد راتا
# ~~در وزیدن آید . بنی اسرائیل بدین سبب امیدوار بودند . و در آن سال که
~~سلیمان ملک شد ،
# ~~بلقیس بر جای پدر نشست آخر ملک کیخسرو بود . پس سلیمان از شام به عراق
~~آمد کیخسرو PageV01P107
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0115.png)

# ~~جاسوسی فرستاد که عظمت ملک سلیمان مشاهده کند ، جاسوس ملکی دید که از
~~آن اعظم
# ~~متصور نبود . خبر پیش کیخسرو آورد . دانست ms071 که طاقت مقاومت ندارد از
~~عراق با اولاد و
# ~~احوال به خراسان رفت و در مدینهآ بلخ متوطن شد . چون سلیمان به عراق
~~متمکن شد به ملوک
# ~~اطراف مکتوب نوشت و در صحبت رسل روانه داشت ، و مکتوب این بود:
# ~~«بسم الله الرحمن الرحیم من سلیمان بن داود نبی الله من بلغه کتابی
~~هذا، سلام علی ...1 من امره،
# ~~المقرین بوحدانیته الخاضعین لربوبیته، المجتهدین فی عبادته . اما بعد ،
~~فان الله تبارک وتعالی
# ~~ارسلنی لاظهار دینه و جعلنی حجة علی خلقه بدعاءالناس الی عبادته
~~والاجتهاد فی مرضاته و
# ~~آداء فرائضه والإعتصام بحبله و إقام الصلوةالتی جعله عمادأ لدینه واداء
~~الزکوة الی الضعفاء من
# ~~خلقه ، والإقرار ببینته و قیامته وجنته وناره و مراقبةالوقوف بین یدیه
~~، فمن اجاب الی ما
# ~~دعوناه الیه کففنا عن حربه و و کلنا ضمیره الی ربه و من آبی ذلک منکم
~~ولم تقبل حق قوله
# ~~فلیأذن بحرب من الله و رسوله» .
# وچون کیخسر ودر بلخ معلوم کرد که سلیمان به عراق آمد، خوفی عظیمش حاصل شد
~~و بعد
# ~~از روزی وفات کرد . مدت پادشاهیش صدسال بود و در زمان الفید وهدهاد و
~~بلقیس ملک یمن
# ~~شدند . باز سلیمان ازعراق به یمن وخراسان رفت و بامداد از مرو برنشست و
~~شبانگاه به بلخ بود
# ~~«غدوها شهر و رواحها شهر»2 و از بلخ به بلاد ترک رفت و از آنجا به چین
~~و مطلع شمس و
# ~~به قندهار و مکران و کرمان بیرون آمد . روزی چند در فارس اقامت نمود و
~~از آنجا به عسکر
# ~~آمد [33 - الف] و به شام رفت . پس حق سبحانه و تعالی وحی فرستاد که
~~بناء بیت المقدس
# ~~تمام کند . جن و شیاطین را فرمود که رخام و احجار قطع کنند و مدینه
~~دوازده ربض3 ، PageV01P108
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0116.png)

# ~~به حسب آسباط دوازده گانه قسمت فرمود و هر سبطی به ربضی فرود آمد . چون
~~از بناء شهر
# ~~فارغ شد مسجد را ابتداکرد . شیاطین را بعضی به استخراج ms072 ذهب و فضه از
~~معادن و برخی
# ~~به استخراج درر از بحار و جمعی به نقل جواهر و احجار، و طایفهای به
~~حاصل کردن مشک و
# ~~عنبر مشغول گردانید، و استادان را طلب کرد و تراشیدن سنگها امر فرمود .
~~تمامت را لوح لوح
# ~~ساختند . لآلی و جواهر و یواقیت را سوراخ کردند چون به ثقب1 خواستند
~~مشغول شد ، بواسطهآ
# ~~صلابت احجار عظیم در مشقت و زحمت میبودند ، جن را گفت شما تدبیر حیلتی
~~کنید که این
# ~~تراشیدن آسان شود . گفتند صخر جنی صاحب تجربه تر از ماست ، او را طلب
~~باید فرمود . و
# ~~عادت سلیمان چنان بود که چون خواستی تا کسی را از شیاطین مسخر گرداند
~~مهر انگشتری
# ~~به نحاس2 زدی و از آن سایر جن به حدید . و هر جن و شیطان که آن را
~~بدیدی مطیع و منقاد
# ~~گشتی . مهر انگشتری با ده کس به صخر فرستاد، و او در جزیرهای بود. چون
~~در مهر نگاه کرد
# ~~به حضرت3 سلیمان آمد . شیاطین گفتند : یا نبی الله او بر آدمیان استهزا
~~و ریشخند میکرد ،
# ~~سلیمان گفت ترا عصیان و تخلف من بس نبود که بر مردم تمسخر میکردی ؟ گفت
~~استهزا
# ~~نمی کردم بلکه تعجب ضحک میکردم . سلیمان گفت هیچ چیز دانی که سنگ را
~~بدان بتوان
# ~~تراشید و سوراخ کرد ؟ گفت بلی سنگی سفید هست که آن را الماس میگویند
~~جواهر را بدان
# ~~تدبیر کنند ، اما معدن آن نمیدانم اما از مرغان صاحب حیلت تر از عقاب
~~نیست ، بفرمای تا
# ~~عقابی بابچه بیاورند و درصند وقی کنند . روزی و شبی بعداز آن
~~عقابرابیرون آورند وفرخ4 را
# ~~درصندوق بگذراند که او سنگ الماس بیاورد و صندوق را سوراخ کند . چنان
~~کردند عقاب الماس
# ~~را بیاورد و صندوق مفتوح گردانید سلیمان تنی چند از جن با عقاب بفرستاد
~~تا الماس PageV01P109
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0117.png)

# ~~33 - ب] آن مقدار که ضرورت بود بیاوردند . صناع به آلات خود استعمال
~~کردند و مسجد
# ~~را تمام ms073 کردند . و درآن عصر در روی زمین هیچ موضعی از آن خوبتر نبود .
~~چون فارغ شدند
# ~~اکابر و اشراف بنی اسرائیل را جمع آورد و گفت این مسجد را از برای خدای
~~ساختم و شما را
# ~~بدین معنی گواه می گیرم و آن روز فرمود که عید باشد و در جهان عیدی از
~~آن خوبتر و بزرگ
# ~~قدرتر نبود . و مرغان را فرمود که در آن روز بچگان خود را بر خوان
~~سلیمان حاضر
# ~~گردانیدند . و در مطبخ سلیمان هر روز عید پانصدهزار گاو و ششصد هزار
~~گوسفند و از طیور
# ~~چندانچه در حساب نیاید ذبح میکردند . و مسجد همچنان بر حال خود [بود]
~~تا زمان
# ~~بخت نصر که آن را خراب کرد و هرچه جواهر و زر و نقره بود با خود برداشت
~~و به عراق برد .
# ~~دیگر سلیمان بفرمود تا کرسی هایل ساختند چنانک از مدعیان باطل هرکه
~~بدیدی رعبی
# ~~در دلش پیدا شدی . و در زمان فصل حکومات1 بر آن نشستی تا دست از گواهی
~~بدروغ و
# ~~دعاوی تزویر بداشتندی و از خوف او اشهاد بر وفق حق و صدق ادا نمودندی .
# ذکر خواستن سلیمان بلقیس را
# بعد از آن متوجه یمن شد و در حرم روزی چند توقف نمود. هر روز چهل شتر و
# ~~یک هزار گوسفند و بیست هزارگاو قربان کردی و به مردم دادی . و اشراف
~~قوم را گفتی نبی
# ~~عربی ازاین قوم وازاین مکان بیرون خواهد آمد، طوبی آن کس که او را
~~دریابد و به وی ایمان
# ~~آورد. گفتند تا زمان بیرون آمدن وی چه مدت باشد؟ گفت هزار سال ، او
~~خاتم انبیاء و رسل
# ~~است باید که خبر وی بطنا بعد بطن2 به همدیگر رسانید . پس بامدادی از
~~مکه عازم یمن شد
# ~~وقت زوال3 در صنعا بود چون تفقد اصحاب و سایهبانان خود [کرد]، هدهد را
~~ندید و موضع PageV01P110
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0118.png)

# ~~جناح او خالی مانده و آفتاب بر سلیمان افتاده ، گفت ms074 مرا چه شده است که
~~هدهد را نمیبینم ؟
# ~~و قصهآ وی چنان بود که در اثناء طیران از جنس خود هدهدی دید بر درختی
~~نشسته ، خواست
# ~~ارض سبا . گفت پادشاه این زمین کیست؟ گفت بلقیس بنت هدهاد حمیری. گفت
~~با من آی و
# ~~بلقیس را بنمای. باتفاق برفتند . بلقیس بر تختی بود که در صنعا ساخته،
~~متمکن شده ، و هرگاه
# ~~که رؤسای مملکت حاضر شدندی از وراء حجاب با ایشان تکلم کردی ، و چون
~~امری
# ~~ضروری حادث شدی ، روی گشوده بیرون آمدی . و او را بیست وچهار امیر
~~قوشون و
# ~~سرلشگر بود که در تحت فرمان هریک از ایشان سی هزار مرد مسلح بود ، و
~~دوازده وزیر
# ~~داشت . از وزراء سئوال کرد که پدران ماضی ما که را پرستش می کردند؟
~~گفتند خدای آسمان
# ~~را . پرسید او کجاست ؟ گفتند در آسمان و علم او در جمیع زمین . گفت من
~~کسی را که نبینم
# ~~چگونه پرستش کنم؟ و هیچ جرمی نورانی تر از آفتاب نیست و او به پرستیدن
~~سزاوارتر است،
# ~~بدان مشغول شد و قوم را نیز بدان امر فرمود . چون آفتاب بر آمدی و فرو
~~شدی ایشان سجده
# ~~بردندی . آن گاه هدهد رفت و آنچه دیده بود سلیمان را خبر کرد . سلیمان
~~مکتوبی نوشت
# ~~بدین صورت : إنه من سلیمن وانه بسم الله الرحمن الرحیم آلا تعلوا علی و
~~أتونی مسلمین1 . هدهد
# ~~نامه برداشت و برفت . بلقیس نشسته بود از پس پرده با نوابش سخن میگفت
~~از دربچه هدهد
# ~~نامه بر او انداخت ، در کنارش افتاد . چون نامه را بخواند ، ازهدهد
~~سئوال کرد که این مکتوب
# ~~کیست ؟ گفت پیغامبر خدای، سلیمان . گفت او کجاست؟ بگفت با لشکر جن و
~~انس و وحوش
# ~~و طیور به سرحد مملکت تو رسیده است . بلقیس گفت با قوم «یاایها الملأ
~~انی القی االی]
# ~~کتاب کریم2 الی آخره . وبعد از آن بلقیس به حضرت سلیمان هدیه فرستاد ،
~~هزار PageV01P111
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0119.png)

# ~~کنیزک بر اسبان ایغر1 سوار ms075 ، و هزار غلام بر اسبان مادیان ، زنان ...2
~~گشته بودند و غلامان
# ~~دست برنجن3 و خلخال پوشیده ، و حقهای که در آن هیچ سوراخ نبود پر از
~~یاقوت ، و دری
# ~~سوراخ کج در آن در ، و رشتهنه . سلیمان دوده4 را که در کنار جویها
~~میباشد امر فرمود تا آن
# ~~حقه را سوراخ کردند و آرضه5 از سلیمان التماس کرد که باوی شرط کند [34
~~- ب]که چون او
# ~~رشته در این ثقبه در برده باشد حق تعالی رزق او را فوا که و ثمار مقدر
~~فرماید . سلیمان مبذول
# ~~فرمود . دودک ریسمان بستد از سوراخ کج در رفت و از آن جانب دیگر بیرون
~~آمد پس
# ~~سلیمان فرمود «آتمدوننی بمال فما آتانی الله خیر مما آتیکم بل انتم بهد
~~یتکم تفرحون»1 الی قوله
# ~~«صاغرون»7 . هدیه چون رد شد بلقیس فرمود من نزد سلیمان میروم و مسئلهای
~~چند از او
# ~~سئوال می کنم ، اگر جواب بر وفق صواب فرماید پیغامبر است والا عزم
~~محاربت او کنم .
# ~~صد کس از خواتین و خدم خود برداشت چون به درگاه سلیمان رسید ، اجازهآ
~~دخول فرمود :
# ~~بلقیس برفت سلیمان را تحیت گفت و بر کرسی زرین نشست و انسان بر یمین و
~~جن بر یسار
# ~~سلیمان ایستاده ، زهرهٔ‌ تکلم نداشتند . آن گاه سلیمان گفت ای کنیزک
~~خدا ، ترا به توحید
# ~~میخوانم و ترک عبادت شمس ، تا آنچه لنا و علینا باشد تو را همچنین گردد
~~و الا حرب
# ~~خدای و رسول را آماده باش . بلقیس گفت کلمات ترا فهم کردم ولی به کنه
~~معرفت خودت
# ~~نرسیدم ، ندانم پیغامبری یا پادشاه . هرچه از تو سئوال می کنم اگر بر
~~وفق صواب جواب PageV01P112
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0120.png)

# ~~فرمودی پیغامبری و به دین تو در آیم و الا معلوم کنم که ملکی یا به
~~محاربت باز پیش آیم یا
# ~~صلح کنم . سلیمان فرمود سئوال کن تاحق تعالی وحی بر من فرستد و جواب
~~گویم . گفت
# ~~چونست که فرزندگاه مشابه پدر است و ms076 گاه مشابه مادر و چه چیز است که نه
~~در آسمان است و
# ~~نه درزمین ، وپروردگار را صفت چیست ؟ سلیمان فرمود اما مشابهت فرزندبه
~~احدی الابوین ،
# ~~چون نطفه از منی مرد بیشتر افتاده باشد فرزند مشاکل پدر باشد و اگر از
~~آن زن سابق
# ~~شده بالعکس ، و اگر هر دو در یک دفع معأمعا واقع شود به هردو ماننده
~~باشد . اما آنکه نه
# ~~در ارض است و نه در سما، عرق اسبان است که دویده باشند و عرق کرده...1
~~کنند و بیاورند
# ~~نه در ارض باشد نه در سما . بلقیس جواب مسئلهآ سیومین طلب کرد . حضرت
~~عزت وحی
# ~~فرستاد بر سلیمان که بلقیس را مسئلهآ سیوم فراموش گشته است از وی سئوال
~~کن که چه بود .
# ~~چون [35 - الف] پرسید گفت همین دو مسئله پرسیدم اکنون مهلت ده تا در
~~کار خود فکری
# ~~کنم و فردا جواب گویم آن گاه برخاست و به لشکرگاه خود رفت و اصحاب را
~~جمع آورد و
# ~~گفت این مرد ملک نیست پیغمبر است در این باب رای شما چیست ؟ گفتند رای
~~تو اعلی و
# ~~اصوب است . گفت صلاح آنست که به طاعت او در آیم و الا ملک از من زایل
~~گردد . و تمامت
# ~~راضی شدند . پس جن و شیاطین فکر کردند که اگر بلقیس زن سلیمان شود
~~تمامت احوال ما با
# ~~او بگوید چه مادرش دختر پادشاه ما بود تدبیری کنیم که او در نظر سلیمان
~~خوار شود . باتفاق
# ~~نزد سلیمان رفتند که ما فهم کردهایم تزویج این زن رغبت نمودهای و در
~~وجه تو نمینشیند ،
# ~~چه مادر او جن بود و ساق پای او مانند حمار است . سلیمان فرمود تا بر
~~درگاه صرحی ممرد2
# ~~از قواریر زجاج3 ساختند و در زیرش آب روانه کردند و ماهی در میانهآ آن.
~~بلقیس آن را آب
# ~~تصور کرد صورت برکند و ساق مکشوف گردانید و بهترین ساقهای زمانه بود ،
~~اما اندک مایه PageV01P113
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0121.png)

# ~~موی ms077 داشت . سلیمان منادی را فرمود تا آواز داد که ساق خودراپوشیده دار
~~که آب نیست
# ~~آبگینه است آن گاه بیامد و بر کرسی نشست با سلیمان و گفت اشهد ان لااله
~~الاالله و ان سلیمان
# ~~رسول الله . سلیمان رغبت تزویج او فرمود اما جهت شعر ساق اندک کراهیتی
~~داشت . بلقیس
# ~~گفت یا نبم الله انار را تا نشکنند طعم آن ظاهر نگردد . سلیمان فرمود
~~هرچه در چشم خوش
# ~~نیاید در دل نیز خوش نیاید . بعضی از جن سئوال کردند که غیر از ساق
~~عضوی دیگر را موی
# ~~هست؟ سلیمان فرمود نه . جنی گفت من چنان سازم که مانند نقره شود . آن
~~گاه نوره بساخت و
# ~~ساق او منقی گردانید . بعد از آن سلیمان بلقیس را به زنی قبول کرد و
~~مملکتش همچنان بر او
# ~~مقرر فرمود ، و در یمن حصنی از بهر او بناکرد . و سلیمان سر یک ماه یک
~~بار او را زیارت
# ~~کردی . و در این اوقات جن او را خبر کردند که اندلس وطنجه و افریقیه
~~بلادی رحیب و
# ~~خصیب و وسیع است . سلیمان متوجه آن بلاد گردید و بامدادی از بیت المقدس
~~برخاست شام
# ~~در آن بلاد بود دو ماهه راه ، و پادشاه آنها را به توحید و خلع عبادت
~~اصنام دعوت کرد
# ~~سلیمان با عساکر روی بدان جانب آورد و ملک با لشکری از هزار هزار سوار
~~بیرون آمد ، جن
# ~~و انس تنها از جنود سلیمان به ایشان حمله کردند و به یک طرفة العین
~~تمامت را ناچیز
# ~~گردانیدند و اهالی مملکت امان طلبیدند و مسلمان شدند . ترک قتال فرموده
~~و دختری صاحب
# ~~آن ملک را بود سبی1کرد و تسری2 فرمود و با خود به بیت المقدس آورد و
~~قصری رفیع بنا
# ~~فرمود واو را با خدم و حواشی در آن نشاند . چون سلیمان نزد وی درآمدی
~~او را حزین و
# ~~سوگوار یافتی . از موجبات آن سئوال فرمود . گفت یا نبی الله ملالت من
~~از ms078 واسطهآ فقدان پدر
# ~~است . جن را بفرمای تا صورت پدرم را بسازند تا بدان متسلی شوم . التماس
~~مبذول افتاد و
# ~~فرحی تمام دراوظاهرشد وشب وروز از آن صورت جدانمی شد وبه عبادت آن صورت
~~در آمد و
# ~~خدام و عبیدش را نیز امر فرمود و متابعت کردند . حق تعالی سلیمان را به
~~وحی از این حال PageV01P114
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0122.png)

# ~~آگاهی داد، فرمود که در دنیا وی را عقوبتی روزی خواهد کرد که خوار و
~~ذلیل شود ، در وقتی
# ~~که معهود دخول نبود بر آن زن رفت او را دید به عبادت آن صورت مشغول با
~~تمام خدم و
# ~~حواشی . شمشیر برکشید و مجموع را به قتل آورد . بعد از آن حضرت عزت را
~~ارادت شد که
# ~~سلیمان ارا] به غربت و کربت مبتلا گرداند او را صد زن بود هرگاه در
~~براز1 خواستی به تقاضای
# ~~حاجتی رفتن ، انگشتری از دست بیرون آوردی و به یکی از زنان بسپردی و
~~چون وضو کردی
# ~~بپوشیدی . یکی از جن در آن حالت به صورت سلیمان نزد زن آمد انگشتری
~~بستد و در دست
# ~~کرد و بر کرسی نشست و مردم بر او جمع شدند . سلیمان چون از خانه بیرون
~~آمد انگشتری را
# ~~طلب فرمود ، زن گفت به تو دادم سلیمان دانست که بعقوبة من الله
~~مبتلاگشت . سوی کرسی
# ~~رفت شیطان را دید بر آن متمکن شده، ازخوف شیاطین بگریخت . پیاده و پای
~~تهی قریه به قریه
# ~~میرفت وقرارنمی گرفت و با هر که میگفت سلیمانم ، دشنام میدادند و
~~میزدندش . چهل روز
# ~~بدین صفت بود [36 - الف] و بعضی گویند چهارماه. بعد از آن خدای تعالی
~~تضرع او استماع
# ~~فرمود و خواست که باز ملک او را حوالت فرماید . آن شیطان بر کنار در یا
~~رفت و انگشتری
# ~~در دریا انداخت تا باز ملک به سلیمان نرسد . خاتم به دهان ماهی افتاد و
~~بلع کرد . در آن
# ~~نزدیکی سلیمان به کنار دریا رفت گرسنه ، صیادی ms079 چند ماهی می گرفتند از
~~ایشان چیزی
# ~~خواست . ماهیی گندیده بدو دادند . رد کرد و گفت من سلیمانم . ایشان بر
~~او خندیدند و
# ~~بسیارش بزدند چون کارش از حد بگذشت بدان ماهی گندیده عود کرد ، برگرفت
~~و کنار دریا
# ~~برد چون شکمش را شق کرد خاتم را در آن میان دید بستد و بپوشید. شیاطین
~~و جن از اطراف
# ~~روی به وی آوردند و باد از برای وی وزیدن گرفت . چون صیادان آن حال
~~بدیدند بیامدند و
# ~~عذر طلبیدند . گفت از شما عفو کردم چه این عقوبت خدای بود . آنگاه
~~برباد سوار شد و
# ~~بیت المقدس آمد برکرسی نشست . مردم بر او گرد شدند . هرچه در آن مدت بر
~~او گذشته بود
# ~~با ایشان می گفت و ایشان گریه و زاری می کردند و شکرخدای بجای آوردند .
~~پس سلیمان به حرم PageV01P115
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0123.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~رفت آوازگریهآ نسوان شنید. گفت در عوض آن شکر خدای باید کرد. بعد از آن
~~خدای تعالی
# ~~عین القطر1 یعنی نحاس را ازبرای وی سه شبانه روز وبعضی گویند سه ماه
~~روانه فرمودو در آن زمین
# ~~مانند کوهها از نحاس جمع گشت . سلیمان فرمود تا از آن قطر امثال رحال و
~~نسا سازند و از
# ~~حق تعالی درخواست نمود که برایشان نفخ2 روح فرماید تا در مدت حیات به
~~خدمت سلیمان
# ~~قیام کنند . بعضی از علماء عجم گویند رویین تن که اسفندیار نام داشت از
~~بقایای آن قوم بود و
# ~~گشتاسف ملک او را تبنی3 از برای آن کرد که فرزند نداشت و این قولی ضعیف
~~است نزد اهل
# ~~اسلام و شرع . بعضی گویند شیاطین را فرمود که آن نحاس را نقل کردند و
~~در بیابان اندلس
# ~~شهری از آن بناکردند . دوازده میل در دوازده میل و غنائم و گنجهای خود
~~را در آنجا مدفون
# ~~گردانید، وطایفهای [36 - ب] ازجن برآن مسلط گردانیده است که به محافظت
~~آن قیام نمایند.
### | حکایت
# آوردهاند که ms080 خبر این مدینه به عبدالملک مروان رسانیدند بر عامل خود موسی
~~بن نصیر
# ~~عدی که در بلاد مغرب بود نوشت که به من خبر رسیده است که در مفاوز4
~~اندلس شهری
# ~~نحاسی هست ، در آن گنجی چند و در جنب آن مدینه، بحیره5 اموال وکنوز در
~~آن ، چون
# ~~واقف شود با طایفهای از لشکر برود ، باشد که خدای تعالی بدین سبب ما را
~~علمی یا مالی
# ~~روزی گرداند ، و طالب بن مدرک را فرستادم که با تو مصاحب باشد و در
~~مراجع کیفیت را
# ~~نوشته ارسال کند . چون طالب مکتوب به موسی رسانید. در قیروان مغرب و از
~~مصر تا بدانجا PageV01P116
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0124.png)

# ~~منقله1 است با هزار سوار از اشراف جنود و زاد چهارماهه متوجه گشت و آب
~~نیز محمول
# ~~گردانید و دو کس را بر سبیل قلاوزی2 که به طرق و مسالک خبیر بودند با
~~خود ببرد ، و
# ~~چهل و سه روز در راه بود ، تا بدین مدینه منتهی شد و سه روز اقامت کرد
~~و کیفیت آن معلوم
# ~~کرد. آن گاه به در یاچه رفت دو میل راه و احوال بحیره نیز بالکلیه
~~بدانست و به قیروان بازگشت
# ~~و در صحبت طالب به عبدالملک مروان نوشت که : یا امیرالمومنین چهار ماهه
~~زاد و ساز
# ~~برداشتم و و با هزار مرد در بیابان اندلس گردیدم . به شهری رسیدیم که
~~از پنج روزه راه
# ~~کنگرههای شهر بدرخشید و منظری هایل مینمود ، چندان رعب ما را حاصل آمد
~~که
# ~~درحساب نگنجد به ربض3 از آن نزول کردیم و آن شب بغایت مرعوب ، بیتوته
~~نمودیم و
# ~~تکبیر گفتیم . بامداد شخصی را فرستادیم که گرد سور طوف کند و منفذی که
~~باشد معلوم
# ~~نماید . به دو روزه گرد سور برآمد و گفت قطعا دروازه در این شهر نیست .
~~امتعه و اثاث
# ~~اصحاب جمع کردیم به ربع دیوار سور نرسید ، نردبانها تعبیه کردیم و بر
~~دیوار نهادیم و
# ~~ده هزار درهم از برای آن ms081 کس که بالا رود ، خبری برساند، تعیین کردم .
~~شخصی قبول کرد و
# ~~پای بر نردبان نهاد و قرآن میخواند و تعویذ6 می کرد. چون بالای سور
~~رسید و بر شهر مشرف
# ~~گشت به قهقهه افتاد و در آن شهر هبوط کرد [37 - الف]گفتیم ما را از
~~آنچه دیدی اخبار کن
# ~~جواب نداد بعد از آن هزار دینار تعیین کردم ، شخصی حمیری بستد و بالا
~~رفت گفتم تو نیز
# ~~همچنانک او کرد نکنی چون برشرفهآ سور رسید او نیزبه قهقههافتاد و در
~~شهر سرنگون کرد . تا
# ~~سه کس براین وضع رفتند چون ازخبر آن نومید شدم به جانب بحیره رفتم وطول
~~و عرضش مقدار
# ~~میل در میل بود بغایت مواج، شخصی رادیدم که برناحیهآ ساحل ایستاده،
~~گفتم کیستی ؟ گفت یکی PageV01P117
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0125.png)

# ~~از جن . سلیمان پدر مرا که از مرده1آ جن بود در این موضع محبوس
~~گردانیده است، آمدهام که
# ~~احوال وی بازدانم . گفتم چونست که بر سر آب ایستادهای ؟ گفت آوازی
~~شنیدم تصور کردم
# ~~که آن شخص است که هر سال یک بار بر کنار این دریاچه می آید و تسبیح و
~~تهلیل به جای
# ~~می آورد . گفتم آن شخص کیست؟ گفت: تصور میکنم که خضر است . این بگفت و
~~غایب
# ~~شد . و شب در کنار دریاچه بودیم بامدادان غواصان را فرستادم و غوص
~~کردند خمرهای
# ~~مسین بیرون آوردند سرش به خشتی مسین مسدود . چون گشودم مردی بیرون آمد
~~رویین ، بر
# ~~اسبی نحاسی سوار ، بر هوا رفت و گفت یا نبی الله هرگز عود نخواهم کرد .
~~و چندانچه غوص
# ~~میکردند هم از این جنس بیرون می آمد ، لشکر فریاد برآوردند و ترسیدند
~~که زاد منقطع گردد
# ~~هم از آن را[ه] باز گردیدیم به قیروان . چون عبدالملک مکتوب مطالعه کرد
~~طالب را خواند و
# ~~آنچه در مکتوب بود پرسید و از موجب قهقهه سئوال کرد . گفت در آن شهر
~~جناند هماند
# ~~خبل2 در عقل ایشان پدید می آمد . گفت آنها که ms082 از خمها بیرون می آمدند
~~چهبود ؟ گفت مردهآ
# ~~شیاطین که ایشان را سلیمان محبوس کرده بود .
# مناظره پیر مزارع3 با سلیمان
# و سلیمان باد را فرموده بود تا هرکه در بارهآ او سخن گوید فی الحال بدو
~~برساند . وقتی
# ~~شیاطین به خدمت ابلیس میرفتند و از بلایی که بر آن گرفتار بودند
~~استغاثتی مینمودند ، او
# ~~گفت به شب کار میکنید؟ گفتند نه، در روز کار می کنیم و به شب در
~~استراحتیم . گفت در این
# ~~صورت فرحی تمام است . باد این ماجرا به سمع سلیمان برسانید . فرمود [37
~~- ب]که شب نیز
# ~~در کار باشند ، ابتلاء ایشان زیادت گشت چون حولان حول شد4 باز به خدمت
~~ابلیس رفتند و از PageV01P118
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0126.png)

# ~~حال خود اخبار کردند . گفت چون سنگها را حمل کردید و به موضع رسانیدید
~~در وقت
# ~~مراجعت بر شما حملی هست ؟ گفتند نه . ابلیس گفت جهد و بلا هنوز به
~~درجهآ کمال نرسیده
# ~~است . باز باد غمازی کرد . سلیمان فرمود در عوض هر سنگی که به بیت
~~المقدس میرسانند
# ~~در وقت مراجعت از جبال ایلیا سنگها قطع کنند و به جای آن سنگها برند .
~~سال دیگر باز
# ~~حکایت نزد ابلیس گفتند . گفت در وقت ذهاب و ایاب هیچ کس شما را سوق می
~~کند و تعجیل
# ~~می فرماید ؟ گفتند نه . گفت هنوز پیمانه پر نشده است . چون سلیمان باز
~~این ماجرا از باد بشنید
# ~~قهرمانان1 بر سر ایشان ملازم کرد و میراندند . در عام قابل2 ابلیس را
~~اعلام کردند . گفت
# ~~به کمال رسید و هنگام فرج است . سال تمام نشده بود که مدت ملک سلیمان
~~منقضی شد .
# ذکر وفات سلیمان علی نبینا وعلیه السلام
# و چون چهل سال از ملک سلیمان بگذشت روزگار غدار آغاز ناپایداری کرد و از
# ~~جام ریب المنون3 شربت زهر هلاهل به سلیمان چشانید و در حالتی که به
~~نماز ایستاده بود روح
# ~~او را به فرادیس اعلی بردند و او همچنان بر عکاز6 خود ms083 متکی بود، جن و
~~انس بر عادت معهود
# ~~نزد وی رفتندی ، اما چون زهرهآ تفحص حال او نداشتند ، موت او را معلوم
~~نمی کردند تا
# ~~در عصای وی آرضه و خوره5 بیفتاد و شکسته شد . سلیمان به روی در آمد ،
~~موت او محقق
# ~~شد . و این حال مکذب آن کس است که گوید جن عالم غیب است «فلما خر تبینت
~~الجن آن لو
# ~~کانوا یعلمون الغیب مالبثوا فی العذاب المهین»2 ودر آن وقت جن به عبادت
~~ارضه درآمدند، PageV01P119
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0127.png)

# ~~به سبب آنکه به وفات سلیمان دلالت نمود ایشان را . چون خبر وفات سلیمان
~~به بلقیس منتهی
# ~~شد ، از غم و اندوه زار و نزار گشت و بعد از روزی چند وفات نمود و در
~~آزجی از آجر و
# ~~جص بر سریری به صبر مطلا کرده خوابانیدند . و بعد از بلقیس در آن بلاد
~~عم زادهاش یاسربن
# ~~ینعم بن شراحیل بن عمرو ملک شد . [38 - الف] و او را یاسربن ینعم
~~بواسطهآ کثرت انعام و
# ~~اکرام قومش و عدل که داشت نام کردند . پس ساز راه و بسیج سفر کرد و
~~لشکری بلا عدد بستد
# ~~و به وادی رمل رفت و قبل از وی در مفاوز ومسالک هیچ کس را سلوک میسر
~~نگشته بود ،
# ~~خواست که از او عبور کند نتوانست چه آن رمل مانندهآ آب روان است روز
~~شنبه حرکت
# ~~نمی کند پس یاسر طایفهای از جن در روز شنبه بفرستاد تا بگذرند و توقف
~~نمایند تا شنبهآ دیگر
# ~~بگذرند . چون شنبهآ دیگر شد خواستند که بدین جانب آیند و خبر آن طرف
~~بیاورند ، در اثناء
# ~~شب درآمد و تمامت جنیان غرق شدند . یاسر برکنارهآ راه ضمی1 نصب کرد و
~~بر خیمهآ آن
# ~~بنوشت که از پس این راه آدمیزاد نیست و به ممالک خود بازگردید . و بعد
~~از وفات سلیمان،
# ~~بنیاسرائیل مجتمع شدند و آرخبعم پسرش را برجای سلیمان نشاندند ، و چون
~~دیدند که ریح
# ~~و جن و ms084 شیاطین و وحوش و طیور فرمان وی نمی برند وقعی نداشت و دوسال در
~~فلاکت
# ~~بهسر برد تا بختنصر برایشان مبعوث شد .
# ذکر اصحاب الکهف
# آوردهاند که چون سلیمان وفات کرد ملک دقینوس مرتد گشت و به عبادت اصنام
# ~~مشغول شد واهل مملکت را بدان دعوت کرد و مخالفان را تعذیب میکرد ، بعضی
~~به آتش
# ~~میسوخت و برخی را میکشت و از دار می آویخت . از جوانان اهل بیت ملک و
~~اولاد بطارق ، PageV01P120
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0128.png)

# ~~شش نفر رفته بودند و مشاهدهآ تعذیب موحدان میکردند ، حق تعالی دیدهآ
~~بصیرت ایشان
# ~~مفتوح گردانید . نگاه کردند هر که به قتل می آوردند ملائکه از آسمان
~~تاجی مرصع می آوردند
# ~~و بر سر او مینهادند و با روحش عروج میکردند . چون این حال معاینه
~~دیدند به خدا ایمان
# ~~آوردند و مدتی این صورت پنهان می داشتند تا بعضی از کار ایشان
~~آشکاراگشت و قصهآ
# ~~ایشان به دقینوس رفع شد . پدران ایشان را طلب فرمود و گفت شما را اهل
~~بیت و اصول
# ~~مملکت خود میدانم و پسران شما مخالفت دین من بنیاد کردهاند و خدایی
~~دیگر غیرخدایان
# ~~ما می پرستند و مرا از این حال اعلام نمی کنید . گفتند ایهاالملک ما از
~~ایشان [38 - ب] تبرا
# ~~کردهایم . تو حاکمی . بفرستاد و لباس و دیبا و استبرق از ایشان خلع کرد
~~و جبهها و صوف
# ~~در ایشان پوشانید و گفت در بیرون شهر مرا سه روز حاجتی هست، روز چهارم
~~اگر به طاعت
# ~~بازگردید از سر جریمهآ شما در گذشتم والا تعذیبی کنم که لایق مخالفان
~~باشد . چون ملک
# ~~بیرون رفت دو روز صبر کردند روز سیوم مجتمع شدند و گفتند امروزه که
~~مراقبت باقی است
# ~~فردا که این ملک بیاید ما را عذاب خواهد کرد . قرار دادند که آیهآ
~~«الفرار مما لا یطاق من
# ~~سنن المرسلین»1 برخوانند . شب هنگام هریک از مال پدر چیزی بستدند و
~~بیرون آمدند .
# ~~در راه به راعی اغنام پدر ms085 رسیدند ، ایشان را بشناخت و گفت لباس کرامت
~~که از شما خلع کرد
# ~~و لباس بؤس و هوان2 پوشانید ؟ گفتند بلکه دثار ذل و هوان از ماکنده شد
~~و شعار طاعت و
# ~~ایمان پوشانیده گشت ، و قصه با او در میان نهادند . راعی نیز ترک اغنام
~~کرد و با ایشان همراه
# ~~شد و کلب راعی نیز در دنبال . قریب چهار فرسخ در آن شب قطع کردند .
~~صباح غاری پیدا
# ~~آمد در آن رفتند . راعی را گفتند از این خرده3 که با ماست بستان و در
~~شهر رو قدری طعام از PageV01P121
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0129.png)

# ~~برای ما بیاور . برخاست و متوجه گشت . بر دروازهآ شهر صنمی بود هر که
~~در شهر رفتی اول
# ~~سجدهآ آن بت کردی . راعی با خود اندیشید که از آنجا بی سجده چون برود .
~~حق سبحانه و
# ~~تعالی آن کلب را قوت نطق بخشید . گفت : یا ولی الله چون رسیدی من از تو
~~می گریزم تو
# ~~بشتاب درآی و فریاد کن که این کلب را رها مکنید . بر آن صورت اقدام
~~نمود و سجده ناکرده
# ~~در شهر رفت آنچه در کار بود بخرید . در این اثنا شنید که فلان راعی نیز
~~تابع ایشان شد
# ~~فی الحال ترک باقی حاجت کرد و بگریخت و به اصحاب ملحق شد و خبر بگفت .
~~آنچه
# ~~آورده بود خوردند و در خواب شدند . حق تعالی ارواح ایشان را قبض فرمود
~~. چون ملک باز
# ~~گردید کس به طلب ایشان فرستاد نیافتند ، بر در آن کهف رسیدند و در غار
~~را مسدود کردند
# ~~39 - الف] و سیصد و نه سال در خواب بماندند تا دقینوس و هر که بردین او
~~بود هلاک شد و
# ~~حق تعالی سیزده پیغمبربه شرکت1 همدیگر بر آن قوم مبعوث فرمود و به
~~توحید و خلع اصنام
# ~~دعوت کردند، اجابت نمودند و ملک نیز ایمان آورد راعیی صالح بر در آن
~~غار رسید از برای
# ~~گو سفندان حظیرهای2 طلب می کرد و ms086 سنگ دید بر در غار نهاده برداشت آن
~~جوا[نان آزنده
# ~~شدند و برخاستند چنانکه از مبیت3 خیزند ، رنگهاشان برقرار ، وکلب در
~~جنب خسبیده .
# ~~راعی را گفتند دیشب طعامی اندک آورده بودی ، امروز برو و طعام آور
~~زینهار اگر بشناسند
# ~~از دین خود نگردی . او برخاست و خایف میرفت بر در شهر رسید ، برجای صنم
~~مسجدی
# ~~دید ، مردم در آن به نماز مشغول، مرعوب در شهررفت هیچ آشناندید. به
~~بازار رفت وزر به دست
# ~~بیاع داد . چون نگاه کرد با جار خود گفت غالبا4 این جوان گنجی یافته
~~است . چون ایشان
# ~~مشورت پیوستند ، تصور کرد که او را شناختند ، خواست که بگریزد ، بیاع
~~فریاد بر آورد که PageV01P122
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0130.png)

# ~~گنجی یافته است . او را بگرفتند و به خدمت ملک صالح بردند و درم به دست
~~ملک دادند . از
# ~~قصه و حالش پرسید ، تمام بیان کرد و گفت اگر تحقیق قضیه میخواهی برخیز
~~و بیا تا ایشان را
# ~~به تو نمایم . ملک با عامه شهر روی به جانب ایشان آوردند . جوان گفت
~~اجازه ده که من پیشتر
# ~~بروم ، چه ایشان آواز این غلبه1 را تصور دقینوس کنند و بترسند . در رفت
~~و گفت چند روز در
# ~~این غار لیث2 کردید ؟ گفتند یک شب. او گفت بلک سیصد و نه سال ، چه حق
~~تعالی دقینوس
# ~~و قومش هلاک کرد و اسلام ظاهرگشت و ملکی صالح در این شهر است اینک با
~~قوم نزد شما
# ~~آمده است . چون این حال شنیدند بگریستند و تهلیل و تکبیر خدای به جای
~~آوردند و از غار
# ~~بیرون آمدند و ملک و قوم را بدیدند . آنگاه حق تعالی رسول خود به ایشان
~~فرستاد که در
# ~~حیات و ممات مخیرید . ایشان فوت اختیار کردند . و ملک را وداع کردند،
~~در غار به مضاجع3
# ~~خود رفتند و وفات نمودند . آن ملک بر در غار مسجدی بناکرد و آن روز را
~~عید ساخت .
# ذکر اصحاب الرقیم
# عبدالله صامت گوید در زمان ms087 خلافت ابوبکر صدیق رضی الله عنه مرا نزد قیصر
# ~~به رسالت تعیین فرمودند تا او را به دین اسلام خوانم اگر قبول فرمود
~~فبها [39 - ب] و الا
# ~~حرب را آماده باش . در راه به مدینهآ اردن از بلاد شام رسیدم خلدبن
~~جبله الغسانی از آل جفنه
# ~~حاکم بود ، نزد خدمتش4 رفتم . جامهها سیاه پوشیده ، از موجب آن سئوال
~~کردم . فرمود که
# ~~نذر کردهام که تا شما را از سرحد مملکت خود بیرون نکنم جامهآ عادت
~~نپوشم . گفتم مملکت
# ~~خود نگاه دار چه به خدا سوگند که بر تو البته غالب خواهیم شد و رسول
~~صلی الله علیه و سلم ما
# ~~را اخبار فرموده است . گفت مگر شما سمرااید ؟ گفتم سمرا چه معنی دارد ؟
~~گفت آنها که PageV01P123
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0131.png)

# ~~به روز روزه دارند و به شب نماز کنند . گفتم به خدا ما آن طایفهایم .
~~از جزع این تقریر رنگش
# ~~سیاه شد ، نفری چند با ما همراه کرد تا ما را بدرقه کردند به نزدیک
~~قسطنطنیه رسانیدند . کوهی
# ~~عظیم درخشنده از دور پیدا شد ، گفتند اصحابالرقیم در آن کوه مدفونند .
~~متوجه آن گشتم
# ~~بهدیری منتهی شدیم . از آن کوه واصحابالرقیم سئوال کردم . گفتند در این
~~شیب زمین
# ~~مدفونند پک دینار دادیم و ما را بر آن دلالت نمودند . دری آهنی گشودم و
~~بر دری سنگی
# ~~رسیدیم . در آن موضع سیزده تن به پهلو مضطجع1 بودند که تصور می کردیم
~~که درخوابند .
# ~~روی ایشان گشادیم ، از زندگان تازهتر ، بعضی را ریش سیاه و بعضی سفید و
~~سیاه و یکی از
# ~~ایشان زخم شمشیری بر روی داشت تازه که گویی مگر در ساعت مضروب گشته بود
~~. اهل آن
# ~~موضع را از طراوت حال ایشان پرسیدیم گفتند هر سال روز عید به ایشان
~~درمی رویم و
# ~~برمی خیزانیم و خاک از جامه و روی ایشان میافشانیم و ناخن و موی ایشان
~~کوتاه می کنیم و
# ~~باز بر آن هیأت میخوابانیم . پرسیدیم که چه کسانند ms088 و چه مدت است تا در
~~این موضع
# ~~مدفونند ؟ گفتند در کتاب خود یافته ایم که به چهارصدسال قبل از مبعث
~~عیسی - علی نبینا و
# ~~علیه السلام - وفات کردهاند و مجموع به رسالت مبعوث بودهاند به شرکت
~~دریک زمان ، بیش
# ~~از این معلوم نداریم . پس ملک روم دو شخص به استقبال ما فرستاد و گفت
~~هم اینجا به زیر
# ~~آیید که شتران شما بواسطهآ طول اعناق از دروازه نتوانند رفتن . اجابت
~~نمودیم [40 - الف] و
# ~~همچنان تا در قیصر براندیم چون نزول کردیم، تکبیر گفتیم ، قصر در لرزه
~~افتاد چنانکه تصور
# ~~کردیم که ساقط خواهد شد . ملک فرستاد که شما را نمیرسد بر در بارگاه
~~قیصر اظهار دین
# ~~خود کردن . بعد از آن ما را طلب داشت ، با جمعی قلیل ازبطارقه نشسته
~~بود . سلام کردیم
# ~~فرمود که اگر بر وضع تحیت ملوک مرا ثنا گفتی چه شدی. گفتم به دین ما
~~حلال نیست . گفت
# ~~ملک خود را چگونه تحیت میگوئید ؟ گفتم چون در رویم گوییم السلام علیکم
~~و رحمة الله،
# ~~و پیغامبر را نیز همین سبیل . آن گاه از روزه و نماز سئوال کرد . بیان
~~نمودم . گفت اعظم کلام PageV01P124
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0132.png)

# ~~شما چیست ؟ گفتم لااله الاالله واللهاکبر ، باز چون تکبیر گفتم غرفه
~~بلرزید ، رنگ قیصر و
# ~~جلسا زرد شد . گفت در بلاد شما چون این کلمه میگویند همین زلزله پیدا
~~می آید ؟ گفتم
# ~~درهیچ موضع از این صورت ندیدیم الا نزد تود . فرمود که صدق ، پسندیده
~~است . پس ما را
# ~~به منزلی رحیب فرود آوردند . و سه روز آنجا بودیم . شب چهارم ما را طلب
~~کرد . رفتیم هیچ
# ~~آفریده پیش قیصر نبود . چون بنشستیم برخاست و در حجره بگشود و خرقهآ
~~سیاه ، بر آن ،
# ~~صورتی سفید ، بیرون آورد ، گفت این صورت را میشناسید ؟ سکوت کردیم .
~~گفت این
# ~~صورت آدم علیه السلام است و دری دیگر بگشاد و خرقهآ سفید بر هیأت
~~پیغامبر ما محمد
# ~~مصطفی - علیه افضل الصلوات واکمل التحیات ms089 - بیرون آورد ، چون آن صورت
~~مشاهده
# ~~کردیم ، بی اختیار بگریستیم . گفت شما را چه رسید ؟ گفتم این صورت
~~پیغمبر ما محمد
# ~~رسول الله است . فرمود به حق دین شما که این صورت1 پیغامبر شماست؟ گفتم
~~بلی . دیگر
# ~~صورتی بیرون آورد و با محمد مصطفی مشابهتی تمام داشت و گفت این صورت
~~ابراهیم
# ~~خلیل است . باز صورت دیگر اخراج فرمود اسمراللون2 کانه او را حزن
~~واندوهی بود ، گفت
# ~~این موسی - علی نبینا و علیه السلام - است . باز صورتی دیگر نمود، مثل
~~قمر ، گفت این داود
# ~~است . باز صورتی بیرون آورد ، گفت این سلیمان بن داود و مرکب او باد .
~~باز صورتی بیرون
# ~~آورد ، جوانی [40- ب] خوش منظربهی، گفت این عیسی ابن مریم اسن . ما
~~عظیم در تعجب
# ~~افتادیم ، گفتیم ایهاالملک ، این صورتها گویا خود ایشاناند ، از کجا به
~~ملک رسیده است؟
# ~~گفت از خزاین اسکندرذوالقرنین، و او را از مغرب شمس حاصل شده بود .
~~بعداز آن فرمود که
# ~~حالت ذل و هوان اداکنی والا حرب را آماده باشی. قیصر گفت به مسیح سوگند
~~که نبی شما را
# ~~صادق میدانم و آن رسول است که عیسی نشان داده است ، اگر دانستمی که بعد
~~از مسلمانی ، PageV01P125
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0133.png)

# ~~رومیان مرا بر سلطنت داشتندی ، اسلام قبول کردمی ، اما پادشاهی خود را
~~دوست میدارم.
# ~~بازگشتیم و قصه با ابوبکر رضی الله عنه رفع کردیم. ابو عبیده جراح رضی
~~الله عنه - که از عشره
# ~~مبشره بود - با سی هزار سوار به مغرب و شام فرستاد ، و حق تعالی فتح و
~~ظفر روزی کرد . و
# ~~این اصحاب الرقیم در زمان الفیدبن عمرو بود .
# ذکر سلطنت لهراسف
# بخت نصر را عجم لهراسف بن کیوجی بن کیمنوش بن کیفاشین1 میخوانند و مبدا
~~امر
# ~~او چنان بود که کیکاوس بر برادر خود کینانه خشم کرد و از مملکت خود دور
~~گردانید . او با
# ~~اهل خود به شهر سوس رفت و ساکن شد و بعد از فرزندانش متمکن بودند تا
~~بخت ms090 نصر متولد
# ~~شد . در بدو صبا پدرش وفات کرد ، مادر او را تربیت می کرد و در کودکی
~~بسیار گریستی .
# ~~مادر او را این نام کرد یعنی بسیار گرینده . چون به سن بلوغ رسید بغایت
~~جمیل بود و بسطتی
# ~~عظیم در جسم داشت و به جد اکبرش کیقباد تمام مشابه بود، و علماء بنی
~~اسرائیل نعت و صفت
# ~~او معلوم کرده بودند که خرابی بیتالمقدس به دست او خواهد بود . یکی از
~~علماء بنی اسرائیل
# ~~به سوس2 رسید . حکایت بخت نصر پرسید چون به خدمتش رسید هفت ساله بود،
~~بر در خانه
# ~~نشسته و به انگشت بر زمین صورت بیتالمقدس و شوارع نقش میکرد . بی آنکه
~~بیت المقدس
# ~~را دیده یا شنیده بود . پس دست خود برد و آن صورت را محو کرد اسرائیلی
~~یقین کرد که او
# ~~بیت المقدس را خراب خواهد کرد...3 و بسیاری نشانها در وی بیافت . پس
~~سوی مادرش رفت
# ~~و از ایشان مهمان خواست، ومادرش را بشارت داد ، و گفت این فرزند پادشاه
~~کامگار باشد ، PageV01P126
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0134.png)

# ~~و بعد از آن عهدی خواست از وی که چون شهر بیت المقدس را خراب کند محلت
~~این مرد و
# ~~پیوستگان را نرنجاند و امان دهد ، واگرچه ایشان راسخن او هزل آمد ،
~~چنانک خواست
# ~~بنوشتند . و روزگارها برآمد ، گوید بر این روایت که بعد از مرگ سلیمان
~~ابن داود
# ~~علیهما السلام بزرگان چون از نسب بختنصر آگاه شدند وی را برخود پادشاهی
~~دادند ، یعنی
# ~~که از نسل کیقباد بود لهراسپ ، و قصد دارالملک سلیمان کرد ، و این چنان
~~بودست که بعضی
# ~~خود گفته بودند بجای که جماعة بنی اسرائیل تمرد کردند از جزیه دادن
~~بملوک عجم ، و
# ~~پیغمبران راهمی کشت ، و خدای تعالی بختنصر را بریشان گماشت ، و لهراسپ
~~او را بفرستاد
# ~~تا شهر خراب کرد ، و روایتست که بخت نصر بر کرسی سلیمان پیغامبر رفت و
~~ندانست که پای
# ~~بر چه جایگاه میباید نهادن ، تا شیران طلسم ms091 حرکت کردند از هردو روی ، و
~~بزدند و ساقش
# ~~شکسته شد و بفرمود از آن خشم تا کرسی و طلسمها و تخت بدان زرگواری از
~~جای برکندند ،
# ~~و مسجد را خراب کرد و همهآ مردم را بکشت ، و در مسجد افکند، و جملهآ
~~کودکان را اسیر کرد
# ~~و برده ، و ملک الروم با وی یاور بود بدین کار نام او ططوس ؛ و بخت نصر
~~این مرد را که خط
# ~~امان داده بود البته نیازرد و پیوستگانش را ؛ و شهر خراب گشت ، و
~~اسیران را بجانب عراق
# ~~آورد ، پس بفرمان لهراسپ ایشان را بهشهرها قسمت کرد ، و بسیاری را به
~~زمین اسفاهان
# ~~فرستاد ومقام کردند ، و مدینة الیهودیه بدیشان بازخوانند ، و بعضی بشهر
~~سمر، و اغلب نسب
# ~~آنمردم این شهرها بدیشان کشد ، و بجایگاه خویش گفته شود ، و جماعتی که
~~بگریختند بحد
# ~~روم ومدینهآ پیغامبر قرار گرفتند ، چون خیبر وفدک ، وبنی قریظه ،
~~ودیگرها ، و خود پیش
# ~~ازین گفتهایم بعضی ، و دانیال پیغامبر علیه السلام درجملهآ این اسیران
~~بود که بختنصر
# ~~بازداشته بود با جماعتی از علماء بنی اسرائیل بر قلعهآ شوش ، و تل آن
~~اکنون پیداست ، و این
# ~~قلعه را مادونیال خواندندی، واگرچه نه جایگاه قصه است ، حدیث و احوال
~~بخت نصر ازین
# ~~روایة بگویم پس ذکر مقصود کنیم از دفینهآ دانیال علیه السلام .
# روایتست که بخت نصر خوابی دید عظیم سهمناک و کس تعبیر ندانست ، بعد از آن
~~او PageV01P127
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0135.png)

# ~~را به دانیال رهنمونی کردند [فرمود] تااز زندان بیرون آید چون بیرون
~~آمد [بخت نصر را] هیچ
# ~~نماز نبرد بر سان دگران ، بخت نصر گفت چرا تحیت ملوک نکنی؟ دانیال
~~پیغامبر گفت : مرا
# ~~خدای فرمودست که بجز وی را سجده نکنم ، بعد از آن بختنصر را خوش آمد ،
~~و سخت
# ~~بزرگ آمدش سخن او را ، و گفتا یقینم شد که این خواب من تو گزاری و
~~بپرسیدش ، دانیال
# ~~پیغامبر گفت از آنچ در خواب دیدی و تعبیر آن به ms092 من وحی فرستادند بپرسید
~~که چون دیدم
# ~~در خواب ؟ دانیال گفت صورتی دیدی که سرش در آسمان و پایش در زمین بود
~~[سر و گردنش
# ~~از زر]، وسینه وبرش از سیم ، و شکمش از روی، و رانها آهنین ، و ساقها
~~تاقدم از سفال ، و
# ~~تو اندر آن شگفت مانده بودی، بعد از آن سنگی از آسمان بر سر آن صنم
~~افتاد ، و همه شکسته
# ~~شد، و برهم آمیخت، و بعد از آن سنگ همی بالید و بزرگ شد تا همه روی
~~زمین پرگشت ، و
# ~~دیگرها ناچیز گشت ، وزآن پس هیچ ندیدی مگر آسمان و سنگ ، بختنصر گفت
~~راست
# ~~گفتی همچنین دیدم تأویل چیست ؟ گفت صنم ، گروه عجماند [و] زر
~~پادشاهانند ، و سیم
# ~~بزرگان، و نحاس فرود ایشان ، و آهن میانهآ مردم ، و سفال عامه و
~~[ا]رذال، و سنگ که بر سر
# ~~آن آمد و ناچیز گشت بدانک اندر آخرالزمان پیغامبری از تهامهآ عرب بیرون
~~آید و هجرت
# ~~کند هرکجا خوشتر آیدش ، نام او محمد و احمد صلی الله علیه و علی آله ،
~~وکافران را خدای
# ~~بدو بشکند ، وفرق کند میان حق و باطل ، و دین او قوت گیرد تا قیامت؛
~~بخت نصر گفت کی
# ~~باشد اینکار ؟ گفت هزار سال بیشتر بگذرد ، بخت نصر دلتنگ گشت و دانیال
~~را از زندان رها
# ~~کرد و نیکو همی داشت و بمشاورت او کار کردی، پس مهتران عجم گفتند که
~~اوبدین اسرائیل
# ~~اندر شدست ، بخت نصر گفت بدین او اندر نشدم اما او را خدائی هست که از
~~هر چیز او رابا وی
# ~~مشاورت کنیم ، گفتند همداستان نباشیم که سر خویش باکسی میگوئی و مشورت
~~کنی که او
# ~~برخلاف دین ما باشد ، مگر که صنم ما را سجده کند ، پس صنم را بیاوردند
~~و دانیال پیغامبر را
# ~~علیه السلام بخواندند ، وبخت نصر و بزرگان سجده کردند ، و دانیال
~~پیغامبر علیه السلام را
# ~~گفتند تو نیز سجده کن، گفت خدای من مرا نفرموده است که ms093 ویرا سجده کنم ،
~~بخت نصر خشم PageV01P128
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0136.png)

# ~~گرفت ، و بعد از آن بفرمود تا حفیرهآ آتش بتافتند ، و دانیال رابا سه
~~[کس] دیگر از عباد
# ~~بنی اسرائیل در آنجا فکندند ، پس بخت نصر بلند جائی همچون مناره بکرد ،
~~و آنجا بررفت و
# ~~فرود نگرید ، پنج کس را دید در آنجا با هم نشسته، بانگ زد دانیال را که
~~بیرون آی ، هرچهار
# ~~بیرون آمدند ، بختنصر گفتا آن یکی دیگر کی بود ؟ گفت فریشتهبود ، بعد
~~از آن پرسید
# ~~کچون بود در آتش شما را؟ گفت هرچه بهتر بعد از آن بخت نصر خیره شد ،
~~گفت من [ترا] با
# ~~یارانت بنیکوئی بازگردانم ، و بفرمود تا همه بازداشتگانرا و اسیرا[نرا]
~~رها کردند ، و آنچ
# ~~بایست از طعام و جامه و هرچیزی همی داد ، و بعد از آن چون مدتی برآمد
~~بخت نصر خوابی
# ~~دید و بردلش فراموش شد ، دانیال پیغامبر علیه السلام را بخواند و
~~بپرسید ، دانیال گفت
# ~~خدایتعالی مرا بوحی ازخواب تو و تعبیرش خبر داد ، و تو بخواب دیدی که
~~درختی بسیار
# ~~شاخ سر اندر آسمان کشیده بودی، وبسیار بیخها اندر زمین پراکنده و ازهر
~~مرغی که در عالم
# ~~آمدی و شاخها بریدن گرفتی تا آواز آمدی که بهری بگذار ، پس تیشه
~~بستاندی و همه عضوی
# ~~آن بفکندی و اصل درخت بگذاشتی وتو در آن خیره مانده ، بختنصر گفتا
~~راستی گفتی
# ~~اکنون [تعبیر] چه باشد ؟ دانیال گفتا درخت ملک تو است ، و مرغان حشم تو
~~، و فکندن شاخها
# ~~آن باشد که ملک تو برود بدین فراخی ، و بعد از آن خدای تعالی ترا هفت
~~سال مسخ کند
# ~~بصورت همهآ جانوران از مرغان و ددان و هرچیز که آن باشد ، و در آن جنس
~~کباشی
# ~~برهم جنسان خویش قوت تو بیشتر باشد ، واین ترا عقوبت است از خدای تعالی
~~[از سبب]
# ~~صنم پرستیدن و خرابی بیت المقدس واستخفاف انبیا و اولیا . و بعد هفت
~~سال باز آدمی
# ~~شوی . بختنصر گفت توبهآ من ms094 مقبول گردد؟ گفت بعد از مسخ . در ساعت
~~برخاست و به خانه
# ~~رفت . او را دو جناح برآمده بود به صورت عقاب و تمامت طیور از او متضرر
~~میشدند . بعد
# ~~از آن بصورت شیری گشت بر جمیع سباع غالب ، و آخرین به صورت پشه بپرید و
~~به قصر PageV01P129
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0137.png)

# ~~خود آمد، باز آدمی شد و چون این حالت با بختنصر دست داد پسرش کلیماسف1
~~قایم مقام
# ~~گشت . بختنصر به خدای تعالی ایمان آورد و قوم برو جمع شدند، گفت ای قوم
~~عبادت اصنام
# ~~که از ایشان منفعت و مضرتی نمیرسد به چه کار آید ، عبادت آن خدای
~~میباید کرد که یکی
# ~~است و هیچ انباز ندارد ، و قدرت خود به من نمود، هرکه متابعت میکند
~~هرچه مراست او
# ~~راست و هرکه مخالف است او را به قتل آورم . اکنون یک امروز شما رامهلت
~~است که فکر
# ~~کنید . چون شب درآمد و درخواب رفت روح او قبض کردند و مدت ملک او
~~هفتادسال بود .
# ن کر سلطنت کلیماسف و گشتاسف
# و کلیماسف بعد از پدرش به امر سلطنت قیام نمود. و از واقعهآ پدرش عبرت
~~نگرفت و
# ~~به کفر و طغیان اصرار نمود و با رعیت به سوء سیر ، معاش کرد و بنی
~~اسرائیل را باز محبوس
# ~~گردانید . سالی چند بر این بگذشت . روزی در اثناء مجلس از دیوار خانه
~~کفی بلاساعد پیدا
# ~~شد و سه حرف به عربی بنوشت و غایب شد. چون کلیماسف آن حروف را نتوانست
~~خواندن،
# ~~از خوف مضطرب شده دانیال را طلب کرد تا آن نوشته بخواند این بود که :
# ~~«بسم الله العلی الاعظم عز هذا الملک فذل ووزن فخف2 وجمع فتفرق» . یعنی
~~خواری وذل بعد
# ~~از عز لاحق تو شد و عملت3 را وزن کردند خفیف نمد و ملک تو زود باشد که
~~منصرف گردد .
# ~~و حق تعالی اضعف خلق خود را بر تو حوالت کند تا تو را عذاب الیم بچشاند
~~. هنوز دانیال ms095
# ~~دراین قصه بود که پشهای کوچک رو به ملک آورد و از منخرش4 رفت در سرش
~~آوازی
# ~~مانند رعد پیدا آمد چنانکه پتکی عظیم بر سر ملک زدندی و آهن پاره از
~~سوراخ بینی او PageV01P130
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0138.png)

# ~~[41 - ب] شورانیدندی تا لحظهای استراحت یافتی . براین صورت بماند تا
~~وفات کرد و
# ~~در زمان بخت نصر و کلیماسف، ملک یمن یاسربن ینعم1 بود و هم درآن سال او
~~نیز وفات نمود .
# ذ کر شمربن افریقس
# بعد از آن شمربن افریقس بن ابرهه به امر سلطنت قیام نمود . پانصد هزار
~~سوار بستد و
# ~~به عراق آمد و از آنجا به خراسان رفت از راه سمرقند متوجه چین گشت .
~~چون خبر به خاقان
# ~~رسید با وزرا و اشراف در کار شمر مشورت کرد . رئیس وزرا ملک را گفت
~~فرزندان مرا بعد
# ~~از من رعایت فرمای و مرا با تدبیر خود بگذار . برآن قرار گرفت برخاست و
~~انف خود را قطع
# ~~کرد و به ده منزلی چین مستقبل شمر شد . چون برسید بارخواست و گفت به تو
~~پناه آوردهام از
# ~~خاقان ، چه من از وزراء خاص او بودم ، در وقت وصول تو ما را جمع کرد و
~~مشورت نمود .
# ~~اصحاب به محاربه اشاره کردند من گفتم به طاعت تو در آید و خراج فرستد،
~~با من این کرد که
# ~~مشاهده میکنی، با وجود آن به حضرت تو گریختم . شمر او را تقریب فرمود ،
~~و گفت علم تو
# ~~بدین طریق بیش باشد ، در میان ما و آب چه مقدار مسافت باشد؟ گفت سه
~~روزه . پس سه روزه
# ~~آب برداشتند و متوجه بیابان شدند ، روز چهارم شمر با آن شخص گفت ای وای
~~بر تو آب
# ~~کجاست؟ گفت قطعا در این بیابان آب نیست و من کید کردم و خود را فدای
~~مملکت خود
# ~~کردم . شمر را آنچه در حالت ولادت منجمان گفته بودند که میانهآ دو کوه
~~آهن وفات تو
# ~~خواهد بود با خاطر آمد، ms096 بفرمود تا وزیر را گردن بزدند و از تاب تشنگی
~~جوشن و درع خود
# ~~را زیر پای انداخت و سپر آهن برسر کشید و لشکر را اجازهآ تفرقه داد و
~~تمامت بمردند . و
# ~~مدت ملکش هفتاد سال بود .

PageV01P131

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0139.png)

# ذ کو حوب رستم و اسفندیار
# و اسفندیار آن بود که چون گشتاسب پادشاه شد زردشت به خدمت آمد و گفت من
# ~~پیغامبرم و او رابه دین مجوسیت دعوت کرد. پرسید که [42-الف ] دین
~~مجوسیت چیست؟
# ~~گفت خدای تعالی نکاح امهات وآخوات وبنات و پرستیدن آفتاب و آتش حلال
~~فرموده
# ~~است . گشتاسب به دین مجوسی در آمد با خدم و حشم . و در ابتداء امر
~~سلطنت او ، ملکی از
# ~~اولاد حام بن نوح با هزارهزار سوار تاختن آورده بود و گشتاسف با
~~اسفندیار به محاربت او
# ~~رفته و ظفر حامیان را بود ، و گشتاسف را اسیر کردند . و رستم در سجستان
~~بود . و در نسب او
# ~~اختلاف است بعضی گویند از اولاد طسم بن سام بن نوح است وایشان قومی
~~جبابره بودند ، و
# ~~طایفهآ دیگر گویند از اعقاب نمرود بود ، بسطت جسم و قوت بدنش از آن جهت
~~بود . چون
# ~~اسر گشتاسف معلوم کرد1 با دوازده هزار مرد بر اثر ملک حامی برفت و
~~گشتاسف را خلاص
# ~~گردانید و ایشان را از مملکت مطرود و مخذول گردانید . گشتاسف چون به
~~ملک خود
# ~~بازگردید ، تاجی بر سر رستم نهاد و خراسان و سجستان را به او ارزانی
~~داشت و اجازه فرمود
# ~~که بر تخت زر نشیند و بسی از ممالک را اقطاع او کرد . و در ملک سجستان
~~به سر میبرد .
# ~~عزم خلع گشتاسف کرد ، اشراف و اکابر را جمع آورد و حکایت با ایشان در
~~میان نهاد همه با
# ~~رستم موافقت کردند و از طاعت گشتاسف بیرون آمدند. چون او آن حال معلوم
~~کرد پسر خود
# ~~را - اسفندیار رویین تن را - طلب کرد و گفت ای پسر زود باشد که ms097 ملک بر
~~تو مقرر شود ، و
# ~~این کار بر تو قرار نگیرد الا وقتی که رستم نباشد . چارهآ کشتن او باید
~~کرد ، تا خلاص شوی .
# ~~اکنون شدت قوت او را معلوم کردهای، از عساکر هرکه را خواهی اختیار کن،
~~اگر باز به طاعت
# ~~ما در می آید دست از او بدار والا به محاربت او مشغول شو، و امید که تو
~~بر او مظفر شوی .

PageV01P132

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0140.png)

# اسفندیار با دوازده هزار بیرون رفت . چون خبر به رستم رسید با خراسانیان
~~و
# ~~سجستانیان مستقبل اسفندیار شد . در طوس عسکرین به هم ملتقی شدند و صفها
~~راست
# ~~کردند . نخستین اسفندیار رستم را طلب داشت و از موجب خلع [42 - ب] و
~~ترک طاعت
# ~~پدرش سئوال کرد . گفت من در آمدن به دین زردشت را انکار کردم. اسفندیار
~~گفت پادشاه
# ~~کار خویش بهتر داند . تو ترک گمراهی بکن و به طاعت در آی و حق آنچه از
~~او به تو رسیده
# ~~است بشناس . گفت حق خدمت من بیش است که او را ازقید دشمن خلاص کردم ، و
~~تا ترک
# ~~مجوسیت نکند من فرمانبرداری او نخواهم نمود. گفت مروت نباشد که دو لشکر
~~را به هلاکت
# ~~اندازیم . گفت تا من و تو تعهد استوار ببندیم و با همدیگر مبارزت
~~نماییم هرکه آن دیگر را
# ~~اسیر گردانید بر ملک مستولی شود. رستم گفت انصاف این است. آن گاه
~~محالفت1کردند ، و
# ~~صفها از دور توقف کردند ، و از بامداد تا شب هنگام به قتال قیام نمودند
~~. چون شب حایل
# ~~شد ، هریک با لشکرگاه خود رفتند، و هیچ از سلاح رستم بر اسفندیار کارگر
~~نیامد. چهل روز
# ~~بر این صفت به سر بردند . رستم خواست که غدر کند و در شب لشکر را در
~~کمینگاه تعبیه
# ~~[کرد] . اسفندیار معلوم کرد ، نزد او فرستاد وگفت ای فاسق ، نقض عهد
~~روا میداری ؟
# ~~بهمبارزت بیرون آی . چون بیامد اسفندیار به رمی مشغول شد و یک تیر وی
~~به خطا نمیشد ms098 .
# ~~رستم بواسطهآ جراحت خراب میگشت ، نزدیک بود که از اسب خطاکند2 ، بر
~~اسفندیار ندا
# ~~کرد که امروز مرا فرو گذار که ملالت حاصل شده است. قبول کرد. و باز
~~مقام خود رفت و آن
# ~~شب تا به روز پیکان از اعضا و جوارح خود بیرون می آورد و کاهن را طلب
~~کرد و در باب
# ~~اسفندیار مشورت کرد . او گفت اسفندیار را خواهی کشت، اما بعد از او
~~بسیاری نخواهی
# ~~زیست . رستم گفت چون دل از او فارغ کرده باشم باک ندارم. پس بپرسید که
~~او را چگونه
# ~~توان کشت که هیچ سلاح بر پوست او کار نمیکند ؟ کاهن گفت غیر از چوب گز
~~بر وی اثر PageV01P133
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0141.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~نخواهد کرد و آن در جزیرهای از جزایر کازرون است. آن گاه رستم به
~~اسفندیار فرستاد و
# ~~تطمیع کرد که باز به طاعت او آمد و فی الحال مرده بیفتاد .
# لشکر نزد گشتاسف بازگشت او از غایت حزن مریض شد و مملکت بر پسرزاده،
# ~~بهمن بن اسفندیار ، حواله کرد و وفات یافت . و رستم بعد از اسفندیار
~~روزی به صید بیرون
# ~~رفته بود و در عقب حمار وحشی اسب بر انگیخت. اسبش ناگاه در چاهی افتاد
~~و وفات کرد. و
# ~~مدت ملک گشتاسق صد و بیست سال بود .
# ذ کر سلطنت ابی ملکبن شمر و اقرن بن شمر و ذی جیشان بن اقرن
# اهل یمن را چون واقعهآ شمر بن ابی کرب معلوم شد پسر وی را ابی ملک بر جای
~~او
# ~~داشتند . متوجه وادی زبرجد که در بلاد مغرب است شد با هزار علم ، زیر
~~هر علمی ده هزار
# ~~سوار . چون به مغرب زمین رسید وفات کرد و اقرن پسرش قایم مقام پدر شد و
~~باز یمن آمد و
# ~~او را تبع الاقرن نام بود و او را هیچ از ادراک ثار1 جدش شمر2 مهمتر
~~نبود ، و متوجه عراق
# ~~شد . بهمن بن اسفندیار به طاعت او ms099 در آمد . و از راه خراسان به
~~بخارارفت و چون جدش شمر ،
# ~~سمرقند را خراب کرده بود بفرمود تاباز عمارت کردند و یک سال آنجا مقام
~~کرد و به ارض
# ~~چین رفت ، خاقان استقبال نمود و محاربت کردند و اقرن مظفر شد . خاقان
~~رابکشت و شهر
# ~~چین راخراب کرد و غنیمت وافر برداشت و به بلاد یمن مراجعت نمود و بعد
~~از وفاتش پسر او
# ~~ذی جیشان مالک شد .
# ذ کر سلطنت همای3 بنت بهمن و دارا
# چون مدت ملک بهمن بن اسفندیار به هشتاد سال رسید همای دختر خود را به
~~نکاح PageV01P134
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0142.png)

# ~~آورد و از او حامله شد ، چون وفاتش رسید فرمود که تاج بر بالای سر زن
~~بدارند تا فرزند او
# ~~بزاید و بزرگ شود . و در آن وقت او را پسری شایسته بود ساسان نام ، چون
~~بهمن کار سلطنت
# ~~به همای دخترش حوالت کرد ساسان از این معنی در خشم شد و گوسفندی چند
~~بخرید و
# ~~درکوه با اکراد رعی می کرد و فرزندانش گوسفند می چرانیدند و به ساسان
~~راعی مشهور شد . و
# ~~تبع اقرن و بهمن اسفندیار در یک عصر وفات کردند [43 - ب ]و پسرش ذی
~~جیشان و همای
# ~~بنت بهمن در یک روزگار بودند پس همای پسری آورد و او را داراب نام نهاد
~~و به مراضع1
# ~~سپرد و خود به غزو روم رفت ، و بعد از قتال سخت همای را ظفر بود . جمعی
~~کثیر بکشت و
# ~~بسیاری اسیر ، و مراجعت کرد. و بیشتر در اصطخر فارس وطن داشتی و سکهآ
~~درهم و دنانیر در
# ~~عهد وی این بود که «بخور بانوی جهان2 هزار نیروز و مهرجان» . چون سی
~~سال از ملک همای
# ~~بگذشت ، داراب به مبلغ رجال رسید و بغایت عاقل و رشید بود . همای اکابر
~~و اشراف جمع
# ~~کرد و داراب را بر تخت نشاند و تاج بر سرش نهاد و گفت ای پسر ملک پدرت
~~را نگاه داشتم ms100
# ~~و به تو رسیدم ، و خلایق را فرمود تا به طاعت داراب در آمدند و او به
~~امر سلطنت قیام
# ~~نمود .
# تتمهآ ذکر سلطنت ذی جیشان و حسان بن ذی جیشان
# دیگر باره ذی جیشان لشکر کشید و به عراق توجه نمود . بدو رسانیدند که
~~جماعتی از
# ~~آل طسم در زمین نجران ظلم میکنند . و در میان آن طایفه زنی زرقا نام که
~~از چند روز راه
# ~~لشکر میبیند و قوم خود را اخبار میکند . ذی جیشان فرمود که هر سواری
~~شاخ درختی
# ~~برمثال علمی با خود بردارند . ناگاه شخصی از ایشان جدا شد ، زرقا فریاد
~~برآورد و گفت PageV01P135
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0143.png)

### | تجاربالامم فی اخبار
# ~~یک مرد به شما می آید با بسی درخت . گفتتند در عقلش خبلی1 پیدا شده ،
~~به سخن او التفات
# ~~ننمودند . ذی جیشان برسید و تمامت را بقتل آورد . زرقا را نزد خود
~~خواند و گفت تیزی چشم
# ~~تو ازچیست ؟ گفت در وقت خفتیدن اثمد یعنی سرمهآ بسیار در چشم میریزم .
~~بفرمود تا
# ~~چشمش قلع کردند . در زیر چشمش عرقی سیاه ظاهر شده بود . و از آن وقت
~~باز مردم اثمد
# ~~بسیار بکار میبرند .
# بعد از آن ذی جیشان بر سر دارابن بهمن رفت و قتلی عظیم واقع شد و ذی
~~جیشان کشته
# ~~گشت و در یمن حسان پسرش را بر جای او بنشاندند و در آن وقت دارا بغایت
~~معمر بود ،
# ~~پانصد هزار سوار بستد و به روم رفت و با فیلفوس2 محاربت کرد [44 - الف]
~~صلح بر آن
# ~~کردند که ملک روم هر سال صدهزار بیضهآ زر هر یکی چهل مثقال ، با دارا
~~فرستد . مراجعت
# ~~کرد بعد از مدتی وفات کرد و مدت ملکش بیست سال بود .
# و بعد از او دارابن داراب پادشاه شد و بغایت متجبر و متکبر بود که مکتوب
~~بدین
# ~~صورت نوشتی ، این است : «من دارابن دارا یضی نور سلطانه کالشمس الی
~~فلان» . و اول کسی
# ~~که مطیع او شد حسان ms101 بن ذی جیشان بود ملک یمن و فیلفوس . ملک روم و
~~خاقان ملک چین.
# ذکر خروج اسکندر ذوالقرنین
# عبدالله بن المقفع گوید عجم در نسب اسکندر خلاف کردهاند، علماء فارس
~~گویند پسر
# ~~دارابن بهمن است از بهر آنک دارا دختر فیلفوس خواسته بود چون با او
~~نزدیک خواست شد
# ~~بوی ذفری ناخوش بدو رسید ، نسوان را گفت معالجهآ او کنید. به گل گیاهی
~~که آن را «سکندر»
# ~~میخوانند علاج کردند ، و دارا با وی وطی کرد حامله شد . او را باز پیش
~~فیلفوس فرستاد PageV01P136
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0144.png)

# ~~پسری آورد به اسم آن گیاه اسکندر نام1 نهادند . چون به سن بلوغ رسید
~~بغایت کافی و داهی
# ~~بود ، جدش امور مملکت بدو تفویض فرمود . و در هنگام وفات پادشاهی و ولی
~~عهدی بر او
# ~~مقرر گردانید و از رعایا به طاعت او خط بستد ، و چون در سلطنت متمکن
~~گشت عساکر جمع
# ~~آورد و به حرب دارا برادرش متوجه شد. اهل روم گویند نه پسر دارا بود
~~بلک فرزند فیلفوس
# ~~شخصی صالح بود که در راه خدای تعالی از هیچ وانمی ماند ارسطاطلیس نام
~~او ، یک روز
# ~~براسکندر در رفت و گفت ای بندهآ عاتی3 متمرد ، از خدای که ترا آفریده
~~است نمی ترسی ،
# ~~چرا عبرت نگیری به کسانی که پیش از تو بودند ؟ اسکندر از این کلمات
~~عظیم در غضب شد و
# ~~فرمود تا سه روز او را محبوس کردند ، روز چهارم حضرت عزت فریشتهای
~~فرستاد و او را
# ~~گفت از سقف خانه که از هم باز شده است بیرون آی. نگاه کرد سقف شق کرده
~~بود و از جای
# ~~[44-_ ب] بیرون آمد و چون اسکندر را معلوم شد صاحب سجن را طلب داشت و
~~حال
# ~~پرسید . تمامت بیان نمود . اسکندر خود برفت و سقف آن خانه نگاه کرد ،
~~اندامش بلرزید ،
# ~~ملک خود در چشمش حقیر نمود . سوار شدند و او را4 طلب می کردند . بعد از
~~چند روز بر سر ms102
# ~~کوهی دیدند که عبادت میکرد . ایشان را گفت بروید و این عاصی متمرد را
~~بگویید که به
# ~~طاعت خدا درآید و ترک عصیان کند و طغیان ، تا حق تعالی ذکر او بلند
~~گرداند و مسلط
# ~~برجمیع بلاد و عباد ، ومالک شرق و غرب، و الا ملک از وی مسلوب گرداند .
~~چون این خبر
# ~~به اسکندر زسید غضبش زیاده گشت ، خود نزد او آمد و عوان را گفت او را
~~بمن آورید .
# ~~خواستند که اورا مقیدسازند آتشی بیامد و جمله رابسوخت. اسکندربه رو
~~درافتاد و مغمی علیه5 PageV01P137
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0145.png)

# ~~شد چون مفیق1 گشت دست و پای او را بوسه داد و گفت مرا به دعا امداد کن
~~که از ظلم و کفر
# ~~توبه کردم تا صدر من منشرح شود . چون تضرع اسکندر مشاهده کرد بر او
~~رحمت آورد و
# ~~دانست که مخلص است ، نزدیک آمد او را در آغوش گرفت و گفت بشارت باد ترا
~~به رحمت
# ~~خدای . اسکندر از ارسطاطالیس التماس بیان دین خود کرد، تمامت از برای
~~او بگفت. آن گاه
# ~~اسکندر خطبه کرد و قوم را از اسلام خود اعلام داد و به مسلمانی دعوت
~~کرد ، جمله قبول
# ~~کردند و ترک عبادت اصنام گرفتند ، و بعد از آن به ملوک مکتوب نوشت بدین
~~صورت ،
# ~~اینست : «بسم الله الملک الحق المبین ، اما بعد فانالله تبارک و تعالی
~~عرفنی من قدرته وعظمته
# ~~ما اقررت له بالعبودیة وعلمت ان النفع والضر عنه والموت والحیوة منه
~~وانما نحن عبید وخلقه
# ~~، قامت2 السموات والارض باذنه وخلق فیها من عجائب قدرته فکان من امر
~~ابلیس ما قد بلغکم
# ~~وقدم لکم العداوة والبغضاء فی ابیکم آدم ثم اتاکم بالتشبیه حتی اشتحوذ
~~علیکم فآنساکم ذکر
# ~~ربکم ونصب لکم آلهة دون الهکم فاغر فواالله [45 - الف] حق معرفته
~~وآقروا ببعثه و قیامته
# ~~واغبدوه حق عبادته واشکروه کنه شکره واخلعوا الآلهة التی تعبدونها من
~~دونه فقد
# ~~آجبت الآعذار علیکم فانی أقسم بالهی والهکم لئن لم یقبلوا ما عرضت ms103
~~علیکم و تمادیتم فی
# ~~غیکم لآغزونکم فی عقر بلادکم و سفک دمائکم والسلام» [پس مکتوبی که به
~~داراابن دارا
# ~~نوشت]3 اینست : «بسم الله الملک الحق المبین من اسکندربن الفیلفوس الی
~~دارابن دارا . سلام بر
# ~~اهل طاعت حق باد آن کسانی که به دین خدا دست زدهاند و به عبادت وی
~~مجتهداند ، اما بعد،
# ~~ترا به توحید خدا و ترک عبادت اصنام دعوت میکنم ، اگر قبول می کنی
~~مسعود دنیا و آخرت
# ~~شدی و اگر ابا مینمایی و بال و نکال آن عاید نشود الا به تو والسلام».
# دارا این کلمات در جواب نوشت . جواب : بسم الله ولی الرحمة من ملک دارابن
~~دارا PageV01P138
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0146.png)

# ~~الی اسکندربن الفیلفوس . مکتوب که به صبی1 و جهلت ماننده بود به من
~~رسید مرا به چیزی
# ~~میخوانی که حد تو نیست و ترا نمیرسد و این نیز از سفاهت رای است اگرنه
~~حفظ حقوق
# ~~اسلافت میبود و آنک هنوز تجربه روزگارت نیفتاده است و بوی عقل به مشامت
~~نرسیده ،
# ~~می فرستادم و مقید و مغلول2 می آوردمت . سبحانالله پدرت در سلطنت از تو
~~اعظم بود
# ~~به بندگی ما اقرار کرد و به فدیه مصالحه نمود و هرسال صدهزار بیضه ذهبی
~~محمول جانب ما
# ~~میگردانید ، بدان سبب او را در آن مملکت به کار خود فرو گذاشته بودیم
~~اکنون در فرستادن
# ~~فدیه که پدرت میرسانید ، تعجیل نمای و آنچه اهل و محل آن نیستی پیرامون
~~آن مگرد
# ~~والسلام.
# اسکندر در جواب نوشت ، جواب : اما بعد ، مکتوب رسید بدانچه به صبی و جهل
~~مرا
# ~~نسبت کرده و گفته که آنچه ترا بدان خواندهام نه از شآن منست و وراء حد
~~و فوق طور من است
# ~~و از سفاهت رای و رکاکت عقل و قلت تجربه است و حمل بیضههای زرین ،
~~معلوم فرمای3 که
# ~~مرغان که آن بیضهها از ایشان حاصل می شد نیست گشتند ، [45 - ب] و من
~~بعد ترا بدان سبیلی
# ~~نیست ، اکنون غیر حرب میانهآ ms104 ما و تو باقی نمانده ، آماده باش .
# پس اطراف و حواشی خود را جمع آورد و هشتصد مرد مقاتل اختیار کرد و خواست
# ~~که بر سر دارا به جانب عراق درآید . دارا را معلوم شد این مکتوب فرستاد
~~. جواب دارا
# ~~«بسم الله ولی الرحمة ، اما بعد به من رسید آنچه جمع آورده از آبطال و
~~شجعان و به محاربت من
# ~~خواهی آمد و دا نستم که ترا بر آن نداشته است الآ صبی و جهل و ضعف رای،
~~بازگرد و به بلاد
# ~~خود رو که این دفعه نیز تجاوز کردم4 و خطا و جرمت را بخشیدم چه ضعف عقل
~~و جهل روم PageV01P139
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0147.png)

# ~~شناختهاید و باج و فدیه به ما دادهاید و من از برای رعایت حقوق اسلاف و
~~اجدادت و
# ~~خصوصیت مصاهرت و مخالصتی که میانهآ ما و پدرت فیلفوس بوده ترا عفو می
~~کنم ، بر جای
# ~~خود بنشین و ترک این فضولیها بکن و السلام . آنگاه مکتوب را با پنج تن
~~از خواص خود
# ~~بفرستاد و یک تابوت طلا و درهآ صافیه در آن و گوی و چوگان و جرابی1
~~کنجد بر سبیل هدیه
# ~~با ایشان محمول کرد تا عقل و فهم اسکندر را ادراک کند . چون به خدمت
~~اسکندر رسیدند ،
# ~~تحفه و مکتوب رسانیدند جواب باز ستده مراجعت نمودند ، و جواب مکتوب این
~~بود .
# ~~جواب اسکندر به دارا : بسم الله الملک الحق المبین ، اما بعد دانستم و
~~فهم کردم مکتوب و آنچه
# ~~فرمودهای از صبی و ضعف رای و عقل من و تجاوز و عفو تو از جرم و خطای من
~~و تحفه که
# ~~فرستادهای رسید . فال گرفتم دره را که مانندهآ آن که حق سبحانه و تعالی
~~آن دره را در قبضهآ
# ~~تسخیر من آورده است مملکت ترا در زیر رایض2 تدبیر من رام گرداند و به
~~تابوت ذهبی ،
# ~~آنک : بر خزانهات مسلط و مالک خواهم شد و به گوی و چوگان آنک ترا خواهم ms105
~~راند و تو از
# ~~من منهزم خواهی شد و گوی و چوگان و سمسم3 را برای آن فرستادهای که مرا
~~بر کثرت جنود
# ~~تو دلالت کند، راست است عدد عساکر تو بسیار است ولکن بی شوکت و بی
~~قوتاند و من آن
# ~~را چشیدم نه حلاوتی از آن یافتم [46 - الف] و نه کرامتی از آن دیدم ،
~~آن گاه به حضور آن
# ~~رسولان کفی از آن سمسم در دهان انداخته و مضغ کرد و بخورد و ایشان را
~~با عطای وافر
# ~~یک انبان خردل تحفهآ ملک روانه کرد . چون نزد دارا رسیدند آنچه مشاهده
~~کرده بودند بیان
# ~~نمودند . چون به حکایت مضغ4 سمسم رسیدند ، دارا نیز به تقلید او کفی
~~ازخردل برداشت و PageV01P140
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0148.png)

# ~~خواست که مضغ کند نتوانست ، از دهان بیرون کرد وگفت لشکر اسکندر را
~~همچنین تلخ و
# ~~ناخوش یافتم. آن گاه وزراء و اکابر و اشراف را جمع کرد و در باب اسکندر
~~با ایشان مشورت
# ~~کرد . رای جمله بر آن منتهی شد که عیال و اطفال و مال و منال به موضعی
~~حصین فرستند و
# ~~خود مجرد وا ایستند و به جدی بلیغ مقاتلی شدید بکنند . دارا پرسید این
~~چنین موضع کجا
# ~~باشد ؟ گفتند در زمین ماهین رسم1 شهری قدیم خراب پیداست بفرمای تا در
~~آن شهری بنا
# ~~کنند . آن گاه دارا فرمود تا مدینهآ همدان ساختند و در وسط شهر قصری
~~رفیع منیع الساحه بنا
# ~~کردند مشتمل بر سیصد حجره جهت خواتین و اموال . چون تمام شد اولاد و
~~اموال و خزاین و
# ~~اهل بیت و حواشی از مداین بدانجا نقل کردند ، و از قیاد جنود شخصی با
~~دوازده هزار مرد
# ~~موکل ساخت بر آن . دراین اثنا آوازهآ هجوم لشکر اسکندر گرم شد . دارا
~~به استقبال بیرون شد
# ~~و فیل و شیر جنگی سلاح پوشانیده در پیش لشکر وا داشت . هفت روز من
~~الطلوع الی الغروب
# ~~از طرفین کمات2 و آبطال ، داد مردی و ms106 مردانگی بدادند آخرالامر ظفر
~~اسکندر را بود . دارا با
# ~~بقایای عسکر ، گریخته به مداین آمد و به اطراف دوانید و استمداد کرد .
~~قریب هزارهزار سوار
# ~~جمع شد و اسکندر از آن طرف نیز توجه نموده بود . بر کنار فرات فریقین
~~ملتقی شدند و
# ~~مقاتلتی کردند که وراء آن در وهم نمیگنجید ، و رومیان شمشیر به عجمیان
~~کشیده بودند و
# ~~می کشتند . لاجرم باقی که بود می گریختند و دارا با معدودی قلیل ثبات و
~~صبری با پیش
# ~~آورده برجای مانده بود. چون کار [46 - ب] ازحد درگذشت اونیز بادو سه تن
~~فرارنمود . اسکندر
# ~~بفرمود تا قتلاء طرفین را دفن کردند و به امن و استقامت نداکردند . اهل
~~عراق مطمئن القلوب
# ~~و ساکن الروع3 گشتند و غنایم وافر در میان رومیان قسمت فرمود ، و در
~~حوالی مداین قریب PageV01P141
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0149.png)

# ~~چهارماه اقامت نمود دارا[بن] دارا به اصطخر فارس شد و به احتشاد1 و گرد
~~آوردن لشکر
# ~~مشغول گشت . خلقی انبوه فراهم آمدند . بفرمود تا بالشی چند بالای هم
~~نهادند . بر آنها بالا
# ~~رفت و مردم را خطبه خواند و اشگش بر رخسار دوان شده ، به حمیت و تعصب
~~ترغیب کرد و
# ~~به جنگ اسکندر و مقاتلت روم تحریض نمود ، و چون فارغ شد حزین وکئیب2
~~بنشست .
# ~~رئیس الوزراء برخاست ومردم را توبیخ و سرزنشی چند بکرد و تهدید و وعید
~~نمود و به
# ~~مقاتلت و محاربت و مصابرت در آن امر فرمود باز فافکان3 بن ساسان که عم
~~زادهآ دارا بود
# ~~برخاست و هم از این نمط کلماتی چند بگفت چون خبر وصول اسکندر فاش شد
~~چون به
# ~~ولایت عسکر رسید هفت روز اقامت نمود و از آنجا به بلاد فارس شد . دارا
~~نیز بیرون آمد با
# ~~لشکری انبوه ، و سه شب و سه روز در کارزار بودند و از طرفین خلقی کثیر
~~به قتل آمدند
# ~~عاقبت دار [] منهزم گشته به جانب کرمان متحصن شد و وزراء و ارباب عقل و ms107
~~کیاست را جمع
# ~~کرد و مشورت پیوست . جمله بر آن مقرر شد که به طاعت اسکندر در آید .
~~این مکتوب بدو
# ~~فرستاد : اما بعد ، حق سبحانه و تعالی ترا بر ما ظفر و قوت و غلبه و
~~شوکت داد ، اکنون ما را به
# ~~عفو خود بپوشان و از ما تجاوز کن که من بعد مطیع و فرمان بردار تو
~~باشیم و متعرض اهل و
# ~~اولاد و حشم من که در نهاونداند مشو تا گنجهای پدران خود را به تو
~~فرستم و با دشمنانت
# ~~محاربت کنم و یکی از عمال تو باشم . اسکندر هرچه دارا التماس کرد مبذول
~~فرمود و نوشت
# ~~که اهل و خدم در همدان ایمن باشند و مرا با ایشان هیچ سبیلی نیست و
~~خودت [47 - الف ]بیا
# ~~که مملکت باز به تو سپارم .
# و دارا بواسطهآ اطاعت واذعان اسکندر ، عظیم مکروب4 و محزون بود و حمیت
~~PageV01P142
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0150.png)

# ~~جاهلیت او را زحمت می داد ، قصد غدر کرد و به پادشاه هند نوشت : اما
~~بعد مکتوب من به تو
# ~~در وقتی میرسد که پادشاهی من زایل شده است و مقهور و مغلوب گشتهام ،
~~مرا یاری و
# ~~معاونت فرمای و به لشکر امداد نمای زود ، که در انتظارم و با ایشان
~~مدارا و مواسا می نمایم
# ~~اگر خدای مرا بر اسکندر ظفر داد یک نیمه غنیمت ترا باشد ، چون اسکندر
~~غدر دارا معلوم
# ~~کرد ، متوجه او گشت . چون نزدیک رسید مجموع لشکر دارا متفرق شدند و
~~دارا با عددی
# ~~قلیل از اهل بیت بماند . به شب از معسکر بگریخت با وزرایش . اسکندر با
~~صد سوار در عقبش
# ~~تاخت آورد . وزرا چون اسکندر را دیدند از عقب دارا ضربهای زدند . چون
~~اسکندر برسید
# ~~هنوز رمقی از مهجه1آ دارا باقی بود . فرود آمد سرش در کنار گرفت و
~~متأسف شد و بگریست
# ~~و فرمود که متعرض مال و نفس هیچ آفریده نشوند ، و دارا راگفت ای برادر
~~اگر تو بسلامت از ms108
# ~~این زحمت خلاص شوی سلطنت را به تو فرو گذارم و من بعد ترا مزاحم نشوم .
~~دارا دست
# ~~اسکندر بستد و در سینهآ خود نهاد و به آوازی ضعیف گفت کلامت را فهم
~~کردم و از آن
# ~~مملکت میان من و سلطنت جدایی افتاد ، بر تو باد که نفس خود را مرتفع
~~نگردانی بلک تواضع
# ~~نمایی و در عاقبت خود فکر کن که قبل از این من و تو چون بودیم و امروز
~~حال به چه مرتبه
# ~~است . من آنم که ملوک عالم از من ترسیدند و به طاعت من در آمدند .
~~امروز چنین ضریع2
# ~~فرید و وحید افتادهام . اسکندر بسیار بگریست . دارا گفت رقت در حیات
~~زیاده نمی کند و
# ~~درممات ممات نیست ، روی با من آور تا ترا وصیتی کنم . اسکندر اصغا نمود
~~. داراگفت از
# ~~خدا در کار من بترس و فرزند و عیال مرا بعد از من نیکو دار . دخترم
~~روشنک3 به زنی خود
# ~~قبول کن و برادران مرا به مثابت برادران خود دان . اسکندر گفت همچنین
~~قبول کردم . اکنون
# ~~مراخبرده که ترا که ضر به زد [47 - ب] تاقصاص کنم. جوابنداد ووفات کرد.
~~اسکند ربفرمود تا PageV01P143
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0151.png)

# ~~او را غسل کردند و مشک و عنبر بر او افشاندند و تکفین به جامههای دیباج
~~زربافت کردند و
# ~~تمامت لشکر مسلح شدند و دوازده هزار پیش تابوت و دوازده هزار عقب و
~~دوازدههزار
# ~~راست و دوازده هزار چپ ، و اسکندر در پیش تابوت روانه شدند و دارا [را]
~~به قبر برد و چون
# ~~باز گردید به اهل و اولاد دارا مکتوب نوشت بدین موجب : بسم الله الملک
~~الحق المبین ، من
# ~~اسکندربن الفیلفوس الی فلان. اما بعد، بدرستی که من حریصم به صلاح شما
~~و کارهام1 از فساد
# ~~شما ، خدای تعالی مرا بر شما ظفر داد و دیار شما را به من غنیمت داد و
~~دارابن دارا مرا به حفظ
# ~~و حمایت شما و صیت کرده است، اکنون ms109 شما را به مرتبهآ داراام و شما را
~~به خروج از دین خود
# ~~اکراه نمی کنم ، اگر خواهید درآیید . و اسکندر را از کشتن دارا عظیم
~~تأسفی حاصل شد،
# ~~خواست که قاتل وی را البته بقتل آورد. مجموع اهل مملکت گرد آورد و گفت
~~میخواهم که
# ~~معلوم کنم که این دوستی با من که کرد و مرا از کار دارا خلاص کرد تا به
~~انواع صلات و عطایا
# ~~ایشان را مخصوص گردانم . آن هردو وزیر برخاستند و گفتند ایهاالملک ما
~~دارا را بقتل
# ~~آوردهایم . بفرمود تا ایشان هر دو را بر سر قبر دارا صلب کردند. ایشان
~~گفتند نه تو فرمودی که
# ~~کشندهآ دارا را منزلت مرتفع گردانی ؟ فرمود که اینک دار مقامی مرتفع
~~است آنچه لایق
# ~~شماست بدان قیام نمودم. پس فرمود که خلایق ایشان را سنگسار کنند .
~~آنگاه از کرمان به فارس
# ~~شد . واین مکتوب به فرزندان دارا نوشت . مکتوب اسکندر : بسم الله الملک
~~الحق المبین . اما
# ~~بعد ، بدرستی که ما قاتل دارا طلب کردیم و دشمن ما بود و چون بد و ظفر
~~یافتیم آنچه او را
# ~~واقع شد مکروه داشتیم و اگر بماندی مملکت بدو دادمی و سلطنت بر او
~~فروگذاشتمی ،
# ~~وزیرانش فلان و فلان او را کشته بودند قصاص کردم ، وصیت شما بر من کرده
~~که دختر او را
# ~~روشنک در عقد نکاح آورم باید که شما بر عزا صبر کنید [48 - الف] و
~~آسوده خاطر باشید
# ~~که مملکت بر شما مقرر داشتیم و مردانیه برادر دارا را بر شما والی
~~گردانیدم و روشنک را
# ~~به زنی قبول کردم . او را تجهیز کرده نزد من فرستید ، و از همدان به
~~دارالملک خود PageV01P144
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0152.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~قرارگیرید .
# و بر روشنک این مکتوب جدا نوشت : مکتوب ، اما بعد ، تو را از برای خود
~~برگزیدم
# ~~و سیدهآ نسوان گردانیدم ، به وصیت پدرت، و بر مادرم نوشتهام که از بیت
~~المقدس نزد تو آید
# ~~و آنچه ترا ms110 در کار باشد بیاورد و مصاحب تو نزد من آید ، بعد از آن مادر
~~دارا در جواب
# ~~اسکندر نوشت : جواب به اسکندر . اما بعد از آن خدای که تاج و تخت و ملک
~~و سلطنت از
# ~~دارا ستد در خواست مینمایم که ملک بر تو باقی دارد و برهر که با تو
~~معادا1 کند ترا بر او غالب
# ~~و منصورگرداند ، و روشنک سلام میرساند و خدای را بر آنچه ترا شوهر او
~~گردانید شکر
# ~~میگزارم . پس اسکندر به مادر خود نوشت که جهاز ستده به خدمت روشنک رود
~~و او را به
# ~~اصطخر فارس به اسکندر رساند . چون بیاورد عقل و جمالش را تمام بسنده
~~داشت و فریفتهآ
# ~~اوکشت.
# حرب اسکندر با فورهندی
# فورهندی لشکری جرار به غلبه جمع آورده بود تا نصرت و معاونت دارا نماید و
~~با
# ~~اسکندر مقاتلت کند و متوجه گشته بود. چون خبر وفات دارا استماع کرد
~~بازگشت . اسکندر
# ~~بدو این نامهنوشت : مکتوب . بسم الله الملک الحق المبین . اما بعد ،
~~بدرستی که خدای تعالی مرا
# ~~برداشت2 و شما را پست گردانید و مرا نصرت داد و شما را مخذول کرد برخیز
~~و به مطاوعت
# ~~من درآی تا مملکت را به تو ارزانی دارم و مرا بر خود مسلط مگردان که
~~خونت را بریزم و من
# ~~خون ریختن را دوست نمی دارم . مباداکه حمیت جاهلیت ترا غالب شود . و
~~بعد از آن به خدا
# ~~سوگند که دمار از روزگار تو برآرم . من نصیحت از تو دریغ نداشتم و عذر
~~بر تو انداختم.
# ~~فور بر فور جواب نوشت .

PageV01P145

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0153.png)

# جواب فور به اسکندر : امابعد ، مکتوب را خواندم به آنچه از من خواسته که
~~به طاعت
# ~~48 - ب] درآیم و اگر اباکنم بر سر من خواهی آمد ، هیهات هیهات یابن
~~الفیلفوس ! من
# ~~همچون دیگران نیستم . نفس خود را امانی1 باطل مده و گمان مبر که چون بر
~~دارا ظفر یافتی
# ~~بر دیگران نیز خواهی یافتن ، و او ms111 را وزیران خودش کشتند و مرا طلبیده
~~بود ، چون خبر
# ~~موتش شنیدم بازگردیدم . حاجت نیست که تو آیی، من اینک با لشکر و فیلان
~~خود می آیم و
# ~~امیدوارم که خدای تعالی مرابرتو مسلط گرداند چه تو یاغی شدهای و پای از
~~جادهآ خود بیرون
# ~~نهاده ، والسلام .
# چون اسکندر مکتوب خود2 خواند به رحیل منادی کرد3 به جانب هند ، فور نیز
~~با
# ~~مجموع عساکر و فیل و سباع مستقبل گشت . چون صفها راست کردند ملک هند
~~فیلان با پیش
# ~~داشت . اصحاب اسکندر ترسیدند ، چه هرگز فیل و سباع ندیده بودند .
~~اسکندر نیز خود
# ~~خایف شد و به نزد فور فرستاد و به اطماع صلح تأخیر حرب کرد . فور اجابت
~~نمود و هریک
# ~~از قوم به جای خود رفتند و در میانهآ اصحاب اسکندر بیست هزار نفر صانع
~~حدید و نحاس
# ~~بودند ، بفرمود تا بیست هزار تمثال آدمی ساختند و لباس آدمی در ایشان
~~پوشانیدند و تمامت
# ~~مجوف4 بودند حشو ایشان قیر و کبریت و نفط و زفت آگندند ، آنها را پیش
~~لشکر واداشتند .
# ~~بعد از آن در میانهآ آنها آتش زد تاگرم شد . بعد از آن طبل جنگ فرو
~~کوفتند ، فیلان و سباع
# ~~بر آن تمثال حمله کردند به تصور آدمی ، تمامت اعضا و جوارح و مخالب
~~ایشان بسوخت.
# ~~باز گردیدند و من بعد به جنگ مراجعت نکردند. چون فیلان برگردیدند لشکر
~~اسکندر از سر
# ~~نشاطی تمام به محاربت مشغول گشتند . آن روز تا شب در قتال بودند و از
~~هر طرف بسی تلف PageV01P146
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0154.png)

# ~~شدند . دراین اثنا اسکندر فور را آواز داد و گفت بر ملکزشت و قبیح است
~~که لشکر خود را در
# ~~معرض هلاک اندازد ، بیا تا من و تو هر دو مبارزت نماییم . [49 - ب]
~~هرکه غالب شد ملک
# ~~او را باشد . فور را این حکایت عجب آمد بواسطهآ قصر قامت اسکندر و
~~دمامه1 خلقش . آن گاه
# ~~هر دو لشکر را واداشتند ، و ایشان هر ms112 دو به هم آویختند . فور آوازی
~~عظیم از لشکر خود
# ~~بشنید چون التفات کرد ، اسکندر فرصت به غنیمت شمرد ، او را ضربهای زد ،
~~فی الحال مرده
# ~~بیفتاد . لشکر فور خواستند که دستبردی نمایند حال با ایشان نمود و گفت
~~هرکه ساکن شود او
# ~~را امان باشد . همه برجای بماندند و جسد فور را دفن کردند . اسکندر به
~~دارالملک او رفت و
# ~~فرمود که اصنام را مکسور گردانیدند . و پسرعم فور را بر هند پادشاه کرد
~~. بعد از آن عزم
# ~~توجه مغرب زمین فرمود و هزارهزار و ششصد هزار مرد از عساکر خود و
~~سیصدهزار از
# ~~هندیان برداشت و به حبشه شد قومی سیاه دید مانند غراب ، اجسام طویل و
~~عریض و همه آن
# ~~بلاد از این نوع بودند ، وخورش ایشان ثمار اشجار ، قریب صدهزار مرد جمع
~~شدند و
# ~~براسکندریان به یک بار حمله آوردند و بیست هزار مرد بکشتند . اسکندر
~~قوم خود را تهدید
# ~~نمود . تمامت حمله کردند و قتلی عظیم نمودند . [مردم] حبشه بگریختند و
~~به غارها مختفی
# ~~شدند . اسکندر از آن زمین برفت وازدریا عبور کرد وبهیمن رسید . ملک یمن
~~با تحف و هدایا
# ~~استقبال کردو به طاعت در آمد باج قبول کرد و سیصد دریتیم بدو داد وهزار
~~رطل ورس3 و ده هزار
# ~~رطل زر وصد هزار رطل نقره وبیستهزاربرد یمنی، اسکندر قبول کرد وبه
~~تهامه رفت چه موسم
# ~~حج رسیده بود قصد مکه کرد و سکان مکه بنی خزاعه بودند و رأس و رئیس
~~عصرنضربن کنانة بن
# ~~خزیمة بن مدرکة بن الیاس بن مضر بود . اولاد مدرکه را با خود برداشت و
~~به شرف بساط ..3 PageV01P147
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0155.png)

# ~~اسکندر مشرف شد و چون معلوم کرد که اولاد اسمعیل بن ابراهیماند، گرامی
~~داشت و نضربن
# ~~کنانه را گفت چون است که خزاعی والی حرم شده است ؟ و حال آنک میراث پدر
~~شما
# ~~اسمعیل است . نضر از غلبه قحطان و جرهم خبر داد که در دست ایشان بود ms113 تا
~~به فسق و فجور و
# ~~گشتند . اکنون خزاعه...1 عصیان زیاده ازایشان کردند . اسکندر فرمود که
~~از این زمین بیرون
# ~~روید [49 _ ب] و از برای نضربن کنانه خالی گردانید که میراث پدر ایشان
~~است . ایشان گفتند
# ~~ما را نیز به ارث رسیده است . اسکندر ایشان را میانهآ قتل و إجلا2
~~اختیار داد . بیرون رفتند و
# ~~نضربن کنانه با اهل واولاد نزول کردند . اسکندر ایشان را گفت شما
~~خیرالبریهاید ، زود باشد
# ~~که نبی مرسل ازنسل شما مبعوث گردد در آخرالزمان که جهل باشد و ستم ، و
~~صاحب اسرار
# ~~سماوات گردد ، نام وی محمد مصطفی علیه افضل الصلوات واکمل التحیات ، و
~~ملک در قوم
# ~~وی باقی ماند تا قیام ساعت . بعد از آن اسکندر به دریا رفت تا به مصر.
~~ملک قیطون3 با نزل و
# ~~تحفه ها استقبال کرد و فرمان برداری نمود . آنگاه اسکندریه را بنا
~~فرمود و نام خود براو نهاد
# ~~و سه سال در آن متوطن شد . ملک قیطون گفت اهل صناعت در مصر زیاده تر از
~~همهآ عالم
# ~~است چون تو داثمأ در سفری ، نفری چند از صناع ضرورتست که ملازم رکاب
~~همایون
# ~~باشند . از هر حرفتی عددی چند اختیار کردند و ملازم گردانیدند ، قریب
~~پنج هزار بودند .
# ~~اسکندر ایشان را وعدههای خوب فرمود و گفت در تطواف اطراف و آنجا و
~~اینجا ممالک
# ~~هرکدام موضع که در نظر شما مستحسن و پسندیده نماید عرضه دارید تا از
~~برای شما شهری
# ~~سازم و وطن گاه شما گردانم. صناع دعای خیر گفته در مغرب و مشرق مرافقت
~~نمودند.

PageV01P148

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0156.png)

# ~~لوک العرب والعجم
# وفتن اسکندر ذوالقونین به مغرب شمس
# و در عهد اسکندر در بلاد مغرب سلطنت زنی را بود قیدافه1 نام و ملک از
~~مادرش وی
# ~~را میراث رسیده بود و در آن عصر از اجمل نسا بود و دو پسر داشت که به
~~امر ملک قیام
# ~~مینمودند . چون خبر قتل دارا و فور ملک هند ms114 بدو رسید و فتح و نصرتی که
~~حق تعالی در بارهآ
# ~~اسکندر ارزانی فرموده بود و مطاوعت ملک قیطون ، در باب ملک خود
~~بیندیشید و خوف
# ~~براو غالب گشت . مصوری چالاک و نقاشی سبک دست بی باک را بفرستاد تا به
~~مصر
# ~~در معسکر اسکندر رفت و هیأت او کماهوحقه بنگاشت و به نزد او برد. در
~~این اثنا که اسکندر
# ~~در اسکندریه بود خبر خصب و رخص2 مملکت قیدافه و زیب جمال او [50 - الف]
~~و کثرت
# ~~جنود او و شهرخاصهآ او که چهار فرسخ درمثل آن3 است و در سور آن شهر یک
~~سنگ است4
# ~~ششصد ذراع وهر خانه یک سنگ مثقوب است خواه بزرگ و خواه کوچک ، و سیصد و
# ~~شصت دروازه دارد از آهن و نحاس ، بدو رسانیدند . این مکتوب به قیدافه
~~نوشت : مکتوب
# ~~اسکندر . بسم الله الملک الحق المبین من اسکندر بن فیلفوس المسلط علی
~~ملوک الارض الی
# ~~قیدافه ملکة الاندلس . اما بعد دعوت می کنم به ایمان خدا وخلع عبادت
~~اصنام و آنک
# ~~فرمان برداری من نمایی و خراج به من فرستی. اگر اجابت نمایی شر خود از
~~تو مکفوف داریم
# ~~و با دشمنانت مقاتلت کنیم و اگر ابا نمایی حرب را آماده باش که اینک
~~رسیدم ، و اگر تو
# ~~احوال مرا معلوم نداری از حال دارابن دارا و فورملک هند سئوال کن ، چه
~~در ملک و مملکت PageV01P149
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0157.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~ز ایشان اعظم نبودند . چون عصیان میکردند، با ایشان آن کردم که عبرت
~~دیگران گشت ،
# ~~اکنون مخیری . بعد از آن قیدافه در جواب نوشت : مکتوب قیدافه . امابعد
~~مکتوب توبه من
# ~~رسید و آنچه مرا دعوت کردهای به ایمان و خلع عبادت اصنام ، امداد منت
~~بر نفس خود دان و
# ~~التماس طاعت وانقیاد ، حاشا تو بدان ظفر که بر آن دو ملک یافتی فریفته
~~مشو ، همانا وسعت
# ~~و فسحت مملکت ما را معلوم نکردهای چگونه به طاعت تو درآیم ، و حال ms115 آنکه
~~مرا هشتصد
# ~~هزار مرد مقاتل است ، غیر از جامگی خواران1 و خدم و خواص و اهل بیت از
~~من با رامی
# ~~برگرد تا وبال آن لاحق تو نشود . چون جواب قیدافه به اسکندر رسید، ملک
~~مصر را، قیطون،
# ~~فرستاد که قیدافه را به طاعت و دین وی خواند . ملک مصر ادای رسالت کرد
~~و به رفتن
# ~~اسکندر بدان بلاد و کثرت جنود و سطوت انذار نمود و از کشتن دارا و فور
~~خبر کرد . بدانها
# ~~التفات ننمود و قیطون را نیز هیچ رعایت نکرد. معاودت کرده احوال عرضه
~~داشت . اسکندر
# ~~در غضب رفت و تهیهآ عساکر به رفتن دیار اندلس کرده متوجه شد . چون یک
~~ماه قطع مسافات
# ~~کردند ، منتهی شدند به مملکت مردانشاه2 نامی که دختر را به زنی پسر
~~قیدافه - قیدوس3 نام -
# ~~داده بود . آن مردانشاه روگردان شد و به قلعهای [50 - ب] متحصن گشت .
~~قلعه را مسخر کرد4
# ~~و غارت و قتل بسیار بفرمود و بسی خلایق را اسیر گردانید و قیدوس نام
~~پسر قیدافه اتفاقا به
# ~~طلب دختر مردانشاه آمده بود که به مملکت خود برد . در آن میان اسیر
~~گشت. اسکندر چون
# ~~آن حال معلوم کرد ، قیطون5 را فرمود که به جای وی بر تخت نشیند و تاج
~~او بر سر نهد و
# ~~اسکندر به جای وزیر بالای سر قیطون وااستد . چنان کرد و مقرر کرد که او
~~را با قیدوس پیش PageV01P150
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0158.png)

# ~~قیدافه به رسالت فرستد و چون من شفاعت کنم و قیدوس را از تو بخو اهم به
~~من بخش . آن گاه
# ~~بار دادند و پسر قیدافه در آمد و اسکندر به حسب مواضعه او را درخواست
~~نمود ، قیطون
# ~~اجابت کرد ، اسکندر حاضران را به اعتاق1 ایشان گواه گرفت و [در] مصاحبت
~~ایشان متوجه
# ~~قیدافه شد . چون نزدیک مدینه رسیدند با پسر بزرگتر کثیر2 نام به
~~استقبال بیرون آمد و
# ~~حکایت گرفتاری و خلاص سئوال کرد . او شکر قیطون بسیار بگفت ms116 . قیدافه و
~~کثیر از قیطون
# ~~عذرها خواستند . واو را در منزلی فراخور - مع ما یحتاج الیه - فرود
~~آوردند . روز دوم
# ~~قیدافه نزد قیطون رفت و در او نیک تأمل کرد به سبب صورت دانست که
~~اسکندر است . او را
# ~~به مجلس خود طلب فرمود خانهای که دیوار آن از خشت زر و نقره بود و به
~~جواهر مفصص، و
# ~~خود بر سریری ذهبی مکلل به یواقیت ، تاج بر سر نهاده ، نشسته چنانکه
~~چون قمرلیلة البدر
# ~~می درخشید . اسکندر تعجب نمود . آن گاه طعام آوردند چون فارغ شدند
~~فرمود یا قیطون به
# ~~چه کار آمدهای . گفت حضرت عزت صاحب مرا بر ملوک ارض مسلط گردانیده است
~~. هرکه
# ~~کردن مطاوعت نهاد فیها و الا روزگار در ربقهآ فرمانبرداری می آورد .
~~ترا به تو حید و ایمان و
# ~~ترک عبادت اوثان دعوت می کنیم یا قبول کن یا خراج و جزیه بده یا حرب را
~~آماده باش . که
# ~~اینک خودش به خدمت تو می آید . چون این کلمات استماع کرد غیرتش آمد و
~~غضب بر او
# ~~غالب شد هیچ از امور و احوال خود بیان نفرمود و از آنک او را شناخته
~~است اعلام نکرد و
# ~~فرمود که امروز را منزل خود رو که من فکری کنم . روز دیگر قیدافه در
~~مجلسی که اصل آن
# ~~[51 - الف] بنا از رخام سبز بود و سقفش از صندل سرخ بغایت روشن و
~~درخشان، اسکندر را
# ~~طلب فرمود و گفت در روم از این مساکن هست ؟ اسکندر گفت نه ، چه معادن
~~ملک تو بیشتر
# ~~از روم است . قیدافه چون از یمین و یسار خالی دید گفت راست گفتی یابن
~~الفیلفوس و تبسم
# ~~نمود . اسکندر معلوم نداشت که وی را شناخته است گفت ای ملکه از برای
~~خدا مرا بار دیگر PageV01P151
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0159.png)

# ~~بدین نام مخوان ، مبادا از مصاحبان کسی این خبر به اسکندر رساند و فی
~~الحال مرا پاره پاره
# ~~کند . قیدافه گفت من ترا به ms117 نام واقعی خواندهام و دست او بگرفت و به
~~خلوت رفت و صورت
# ~~اسکندر بیاورد و بدو نمود . اسکندر دست به دندان گرفت . گفت خاطرجمع
~~دار که من
# ~~متعرض تو نگردم و همچنان ترا به اسم قیطون خوانم ولیکن میاندیشم ، که
~~پسر بزرگتر من
# ~~داماد فورهند است ترا بشناسد و به خون پدرزنش ترا بقتل آورد . امروز
~~برو و استراحتی بکن
# ~~و ترس از خود بدربر . روز دیگر در مجلسی نشست ، تمامت حیطان1 و سقف از
~~عاج سفید ، و
# ~~هردوپسرانش ایستاده . قیدوس گفت ایهاالملکة تعجیل فرمای به فرستادن
~~قیطون و جزاء او
# ~~نیکو بجای آور . قیدافه اسکندر را گفت چه میخواهی ؟ گفت یکی از سه چیز
~~: یا ایمان به
# ~~خدا یا اداء جزیه یا حرب را مستعد باشی . کثیر از این کلمات غضبناک شده
~~گفت به حضور
# ~~ملکه چه گستاخی میکنی صاحبت کیست که از این سخنان گوید ؟ والله که ترا
~~به خون فور
# ~~ملک هند قصاص کنم . قیدافه زجر و منع [کرد] و گفت ترا با وی سبیلی نیست
~~، او رسول است
# ~~و آن گاه مجلس متفرق گردانید و در خلوت اسکندر راگفت : این پسری جاهل
~~است آسیبی به
# ~~تو برساند ، حیلتی بساز و او را از خود راضی کن . اسکندر نزد کثیر رفت
~~گفت من شما را
# ~~ملامت نمی کنم ، بلک اسکندر مرا فرستاده است ، اگر خواهی من چنان کنم
~~که مراد تو باشد .
# ~~کثیر گفت چون خواهی کرد ؟ اسکندر گفت اگر تو مرا مقداری معین فرمایی و
~~بعضی از
# ~~سلطنت خود به من دهی ، دست اسکندر بگیرم و در دست تو نهم و دست خود را
~~در آن حال
# ~~بر دست کثیر نهاد و محکم کرد . کثیر گفت اگر این صورت بتقدیم رسانی
~~نصفی ملک به تو
# ~~[51 - ب] رجوع کنم . اسکندر گفت اکنون به تعجیل در و جوهری چند نفیس از
~~برای او معد
# ~~گردانید تا مهم فوت نگردد که امیدوارم که قتل اسکندر بهدست توباشد ms118 .
~~کثیر بدین صورت
# ~~خوشدل و راضی گشت . قیدافه روز دیگر وی را طلب فرمود و عهد بستند که من
~~بعد پیرامون
# ~~مملکت اونگردد و پسرش کثیر را مؤاخذتنکند و بسلامت بازفرستد، و رؤساء
~~قوم را جمع کرد PageV01P152
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0160.png)

# ~~و گفت مصلحت آنستکه به طاعت اسکندر در آیم و از شما شر محاربت او مکفوف
~~دارم . همه
# ~~تصدیق کردند . بعد از تاجی مکلل از آن پسرش و تخت خود که به انواع
~~جواهر و یواقیت
# ~~مرصع بود و بساطی زربافت که صورت آفتاب بر آن نگاشته - که هیچ پادشاه
~~را نبود - و با
# ~~بساطی دیگر که صورت ستارگان و ثابتات در او بافته بود و صدهزار رطل
~~نقره و ده هزار
# ~~رطل ذهب و صداسب از مراکب خاص وهزار شمشیر مرصع وصد درع با خود و
~~ساعدین ،
# ~~تمامت محمول گردانیدند و کثیر با هزار سوار مصاحب شدند . چون به یک
~~منزلی معسکر
# ~~اسکندر رسیدند هدایا را واداشت و خود به لشکرگاه شد . اصحاب به وصول او
~~شادیها نمودند
# ~~پس بفرمود تا تمامت هزار هزار و ششصد هزار سوار جمع شدند و بر در بیشه
~~آمدند . کثیر را
# ~~گفت بیرون آی اگر هوس قتل اسکندر داری . کثیر عقلش بپرید و گفت عثرت
~~مرا اقالت1
# ~~فرمای و بامن همان کن که با برادرم کردی از برای خاطر مادرم . اسکندر
~~فرمود لابأس علیک ،
# ~~والده را سلام برسان که تو از من سالمی والسلام .
# رفتن اسکندر به وادی رمل
# بعد از آن اسکندر از جانب راست متوجه مغرب زمین گشت به ساجل رمل جاری
# ~~رسید که یوم السبت ساکن میبود . اسکندر روز شنبه با صد نفر به جانب شهر
~~بنی اسرائیل روان
# ~~شد ، ایشان استقیال کردند . و در حوالی شهر نه قریه بود و خانهها همه
~~محاذی3 همدیگر و
# ~~خلایق بحسب غنا و فقر مساوی، هریک بر در خانه قبری کنده . اسکندر بیامد
~~و بر روی خاک
# ~~نشست واز قبرهاسئوال کرد . گفتند تا موت ms119 نصبالعین باشد [52 - الف] .
~~پرسید که میان
# ~~[شما] فقیری هست؟ گفتند هیچ کس از صاحبش اغنی نیست . بپرسید که اشر
~~عبادلله کیست؟

PageV01P153

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0161.png)

# ~~گفتند آن کس که دنیا را اصلاح کند و آخرت را خراب . گفت قلب که قسی است
~~؟ گفتند آنکه
# ~~ذکر مرگ کم کند و حساب و قیامت فراموش کند . گفت اخسرالخسران کیست ؟
~~گفتند1
# ~~حرصی بلاقناعت ، بطنی بلاشبع وقساوتی بلافکر و سفهی بلاحلم و سلطنتی
~~بلامراقبت و
# ~~غنایی بلاجود . گفت بحر اقدم است یا بر؟ گفتند : بر ، بجهت آنک بمرور
~~ایام بحر با
# ~~بر میگردد . گفت شب مقدم است یا روز ؟ گفتند شب ، بدان دلیل که حق
~~تعالی خلق را
# ~~در ظلمت بطون امهات بیافرید و بعد از آن به فضای نور بیرون آورد . گفت
~~مرا از اول و آخر
# ~~امر خبر دهید . گفتند2 اول و آخر همه چیزی خداست . گفت از صفت عرش
~~پروردگاز و بدو
# ~~سماوات و ارضین مرا خبر دهید . گفتند ای بندهآ ضعیف ، از امری عظیم صعب
~~المرام سئوال
# ~~کردی ، ما را زهرهآ خوض در آن نیست ، اما آنچه استماع کردهایم بگوییم :
~~بدانک عرش
# ~~مجید همچون برق خاطف بر آب می درخشد و عظمت آن آسمان و زمین را فرو
~~گرفته است
# ~~و از روی آب دخانی برخاست حق تعالی هفت آسمان را از آن بیافرید و شمس و
~~قمر و نجوم
# ~~را بجهت ضیا در آن تعبیه کرد و آن را مسکن جنود خود ساخت و زمین را وطن
~~گاه بندگان.
# ~~گفت خبر دهید که بعد از من، که را سلطنت روزی شود ؟ گفتند ملوک طوایف
~~که تو ایشان را
# ~~نصب کنی و بعد از ایشان فرزند ساسان بن بهمن مسلط گردد روزگاری دراز .
~~پس ، حضرت
# ~~عزت اولاد اسمعیل را بر ایشان غالب گرداند و ایشان قومیاند در وادی
~~ساکن و طعام ایشان
# ~~گوشت و شیر شتر باشد و تا قیام ساعت غلبه و سلطنت ایشان را باشد .
~~اسکندر گفت چگونه
# ~~باشد؟ ms120 گفتند حق تعالی مردی عابد متقی رؤوف رحیم تابع حق و عدل مبعوث
~~فرماید که او را
# ~~در راه خدای تعالی لوم هیچ لائم مانع نشود و به شمشیر جواب دشمنان گوید
~~و مظفر و منصور
# ~~بود ، بعید و قریب از او هراسان باشند و متابعت و مطاوعت کنند ، در
~~دنیا به زهد مشغول باشد
# ~~52 - ب] و به آخرت راغب، و اتباع او مؤید به نصر لایزالی باشند ، تا آن
~~وقت که حرص و PageV01P154
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0162.png)

# ~~حسد و مفاخرت و تکبر و غلبه در میان ایشان ظاهر شود و حب دنیا در دل
~~ایشان جای گیر اید
# ~~و همگی همت و جملگی نهمت ، مصروف دنیا کنند . حق تعالی بعضی را بر بعضی
~~مسلط
# ~~گرداند تا به حرب و قتال همدیگر را هلاک کنند . و در آخرزمان دجال بر
~~ایشان خروج کند و
# ~~هیچ فتنه اشد از آن نباشد . گفت علامت خروج دجال چه باشد ؟ گفتند
~~بسیاری زلازل ، و
# ~~بزرگی فرومایگان و فروافتادن بزرگان، و غبور عیون1 و قلت بها وگستاخی
~~خلایق بر اهراق
# ~~دماء2 و هتک محارم . گفت : طوبی لکم . حق تعالی زهادتی و علمی کامل شما
~~را روزی
# ~~فرموده . گفتند طوبی مرآن کس را که خدای تعالی از فتنهها نگاه دارد تا
~~از این وحشت آباد
# ~~بسلامت بیرون رود . اسکندر فرمود که مرا از ساعت قیامت اخبار کنید .
~~گفتند هیچ کس را علم
# ~~آن ، خدای تعالی نداده است . بلی ما را این مقدار معلوم شد که قیام
~~ساعت بر اشرار خلق
# ~~خواهد بود . فرمود که آشراطش چیست؟ گفتند ظهور زنا3 و ربا و آنک مردان
~~به آمارد4 اکتفا
# ~~کنند و زنان به سحاقت5 مشغول شوند و زنا متکاثر گردد و خوف کم شود و
~~صلت رحم از میان
# ~~خلایق منقطع گردد . اسکندر فرمود حاجتی که دارید التماس نمایید . گفتند
~~می خواهیم که
# ~~در دنیا خالد باشیم . فرمود که غیر از خدای تعالی کس را این قدرت نیست
~~. گفتند ms121 تو به مرگ
# ~~اگر یقین داری چرا با ملوک و اهالی ارض قتال می کنی ؟ تصور کن که تمامت
~~دنیا در حوز2
# ~~تصرف آوردی ، آیا نه آن را رها خواهی کرد و دیگری بعد از تو بر آن مالک
~~خواهد شد ؟
# ~~اسکندر گفت مرا به موت و قیامت یقین صادق است ولیکن مالک نفس خود نیستم
~~. به نفع و
# ~~ضرر ، شما را معلوم است که امواج دریا ساکن است حرکتی نمی کند تا حضرت
~~عزت باد PageV01P155
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0163.png)

# ~~می فرستد و در حرکت می آورد بنی آدم نیز همین سبیل دارند و اگر من ترک
~~حرب و قتال
# ~~گویم خلایق بواسطهآ عداوتی که در میان خلایق است [53 - الف] سازگاری
~~نکنند ، آیا شما
# ~~فهم نکردهاید که رافع و واضع و آخذ و معطی و قاضی و قادر غیرحق تعالی
~~نیست بدرستی که
# ~~مرا مبعوث فرموده است تا از برای بندگان هرکه عصیان او کند و رزق او
~~خورد و عبادت
# ~~غیر نماید سزا و جزا دهم من چگونه قضا و قدر و حکم او را رد توانم کرد
~~؟ پس فرمود ای
# ~~معشر بنی اسرائیل حق تعالی شما را مخصوص فرموده است . به علم و محلی1
~~کرده است
# ~~به زهادت و مزین ساخته است به حکمت و مفضل فرموده به عصمت ، و چیزی چند
~~شما را
# ~~ارزانی داشته که در روی زمین هیچ آفریده را نبوده و دلهای شما را از حب
~~دنیا صرف فرموده
# ~~و از برای عبادت فراغت داده اکنون از زهرات2 حیات دنیا چیزی التماس
~~کنید . گفتند
# ~~اسها العبد ، نفس خود را اتعاب کردی و اسهار لیل والقاب نهار3 و بر
~~مردمان زیادت شدی
# ~~برآنک دنیا[ی] ایشان را ستدی و به هیچ چیز سیر نمیشوی . هر چه حاصل گشت
~~بر آن
# ~~زیادتی می طلبی و اگر مابین الخافقین4 تو را باشد قناعت نخواهی نمود تا
~~اجلت منقضی نشود ،
# ~~وحال آنک نزدیک رسیدهاست، برحذرباش . بعد از آن، اسکندر گفت ms122 یاقوت و
~~جوهری چند
# ~~نفس مصاحب من است آنرا بستانید و در میانهآ خودقسمت کنید. گفتند کجاست؟
~~اسکندر سفطی5
# ~~چند بیرون آورد . چون نگاه کردند گفتند ترا آنها خوش می آید ؟ گفت نزد
~~من هیچ از اینها
# ~~اعزنیست. گفتند برخیز وبیا وازاین خوبتر ببین که مارا از آن نه نعمتی
~~حاصل است و نه مؤنتی1.

PageV01P156

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0164.png)

# ~~برفتند به نهری عظیم رسیدند که سنگ ریزه آن مجموع الوان جواهر بود .
~~بعد از آن اسکندر
# ~~تا روز شنبه صبر کرد و باز لشکرگاه آمد و منادی رحیل فرمود و به بلاد
~~بریانس1 رفت، بلادی
# ~~واسع کثیرالخیر دید و سنت مردم آن بلاد چنان بود که رجال بر یک طرف
~~باشند و نسا بر یک
# ~~طرف . در یک سال سه روز عید کنند و با هم جمع شوند و هرکه از ایشان
~~تزویجی خواهد کرد
# ~~در آن سه روز بیش میسرنشود و چون زنی حامله شود [و او پسر زاید2] وی را
~~ارضاع کند3 . تا
# ~~به مبلغ رجال رسد به پدرش بسپارد و اگر دختر آورد با ایشان باشد [53 -
~~ب] تا هنگام تزویج
# ~~، و چون سه روز عید گذشت هرکس به مقام خود روند . و مردان را ملکی است
~~زنان را
# ~~ملکهای . اسکندر به موضع ایشان رسید واین مکتوب نوشت :
# بسم الله الملک الحق المبین . من الملک اسکندرالمسلط علی ملوک الارض الی
~~فلان . اما
# ~~بعد ، بدرستی که حق سبحانه و تعالی مرا برگزید و او را شکر و حمد که
~~مرا بر تمامت عالم
# ~~ممکن گردانید و بر جمیع ملوک نصرت داده و از هرچه در جهان، مرا چیزی
~~ارزانی داشته
# ~~است و اکنون به ناحیهای نزول کردهام اگر ایمان به خدا آورید و توحید
~~پیش گیرید ، شما را
# ~~متعرض نشوم ، واگر ابا نمایید بیایم و آنچه با دیگر طاغیان کردم با شما
~~بتقدیم رسانم . چو
# ~~مکتوب برسید ، زنان و مردان مجتمع شدند و گفتند ما را طاقت مقاومت او
~~نیست ms123 بالضروره
# ~~امان باید طلبید و باج و خراج قبول کرد . این مکتوب بنوشتند و به خدمت
~~اسکندر فرستادند :
# ~~بسم الله الملک العدل . اما بعد ، ما را معلوم شد که در این ارض تجشم
~~فرمودهای حال آنک ما
# ~~را مالی نیست و خوردن ما شمار ثمار و دواب بحار ، و به خدا و رسول و
~~بعث و نشور اقرار
# ~~داریم . خدای را4 ، ما را بگذار و به طرفی دیگر فرمای . اسکندر بلاد
~~ایشان رها کرد و به بلاد PageV01P157
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0165.png)

# ~~مغرب رفت .
# به بلادی خوش وخرم رسید . مدینهای در آن ، جابرسا1 نام و در آن شهر ده
~~هزار
# ~~دروازه بود و هر دروازه را به شب ، هزار آدمی حراست میکردند و خلقی
~~بلاعدد در آن
# ~~متوطن ، روی و موی ایشان سرخ و در مدتالعمر یک شخص را از ایشان غیر از
~~یک شب
# ~~نوبت حراست نمیباشد از کثرت رجال . چون وصول مقدم اسکندر معلوم کردند ،
~~استقبال
# ~~کرده به طاعت به او در آمدند . از ایشان پرسید که بعد از این مدینه ،
~~عمارت هست؟ گفتند نه ،
# ~~عین حمئه2 است که آفتاب در آن غروب میکند . عساکر را در آن بلاد متوطن
~~ساخت و گفت
# ~~چهل روز انتظار کنید اگر به شما رسیدم خیر ، و الا هرکس به وطن مألوف
~~رود وتنها
# ~~در سیاحت افتاد . [54 - الف] و از عین حمئه عبور کرد، و ده شبانروز در
~~ظلمات سیر کرد ،
# ~~به روشنایی رسید که نه از تابش آفتاب و ماه بود ، کوهی عظیم دید ،
~~بالای آن کوه رفت ،
# ~~دو طایر عظیم الجثه دید هریک به عمودی آهنین مشدود . به آواز آمدند و
~~گفتند ای بندهآ
# ~~صالح ما را خبر ده که زنا و ربا زیاده شده است؟ گفتم3 نعم . جستنی
~~کردند و به ثلث عمود بالا
# ~~رفتند . گفتند مردم ترک غسل جنابت کردهاند یا نه؟ گفتم نه باز ناقص
~~شدند . باز گفتند ترک
# ~~صلات مفروضه کردهاند ؟ گفتم نه . باز ناقص شدند باز گفتند ms124 ترک شهادت
~~«آن لاآله الاالله»
# ~~گفتهاند ؟ گفتم نه . چنان راجع شدند که رجع القهقری ، به مرتبهآ اول
~~رفتند و مرا گفتند بدین
# ~~درجه بالا رو ، به خوفی تمام بالا رفتم تا ملکی ایستاده و سر سوی آسمان
~~کرده و دست
# ~~بر دهان گرفته . اسکندر را گفت ای آدمیزادهآ خاطی، آنچه در خلف
~~واگذاشتی ترا کفاف PageV01P158
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0166.png)

# ~~آسمان کرده و دست بر دهان داری ؟ گفت انتظار فرمان می کنم . سنگ پارهای
~~برداشت و
# ~~به اسکندر داد و گفت اگر این را شبعی1 حاصل شود ترا نیز حاصل شود .
~~اسکندر سنگ را
# ~~بستد و ملک را وداع کرده بازگشت و به لشکرگاه خود رسید.
# رفتن اسکندر به ظلمات
# شعبی روایت کند از عبدالله سلام ، که اسکندر را صدیقی بود در میان ملایک
# ~~روبیابیل2 از وی سئوال کرد که مرا رغبت آنست که چندان عمر نمایم که حق
~~خدمت آفریدگار
# ~~به تقدیم رسانم . روبیابیل گفت حق تعالی چشمهآ آب آفریده است در ظلمات
~~زمین که جن و
# ~~انس بدان راه نیافتهاند ، و منبع آن از فردوس اعلی است . هر که کاسهای
~~از آن تجرع کند هرگز
# ~~نمیرد . آن گاه اسکندر از اصحاب پرسید کدام چهارپای در ظلمت شب سیر
~~بهتر کند؟ گفتند :
# ~~مهری حولی3 . فرمود که شش هزار حاصل کردند و شش هزار نفر از اکابر
~~اختیار کرد ، خضر
# ~~از آن جمله بود . او در مقدمه میرفت با دو هزار ، و شب از روز قطعا
~~معلوم نمیشد . از هرجا
# ~~که [54 - ب] خضر رحلت میکرد ، اسکندر نزول میفرمود . چون خضر تفرس4 عین
~~کرد
# ~~مهره5 بینداخت و به روشنایی آب برفت و اصحاب خود را در ناحیه متوقف
~~گردانید . پس
# ~~جامهها برکند و غسل کرد و بیاشامید . هاتفی آواز داد که ایهاالعبد
~~الصالح جاوید ماندی که
# ~~هرگز نمیری. پس خضر بر کنار چشمه دو رکعت نماز بگزارد و تهلیل و تسبیح
~~بگفت و مهره
# ~~بستد و به روشنایی با پیش اصحاب آمد و ms125 روان شدند تا به وادی زبرجد .
~~اصحاب راگفت از
# ~~آنها حمل کنید چه هرکه بردارد نادم گردد و هرکه رها کند پشیمان تر باشد
~~. چون از ظلمات PageV01P159
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0167.png)

# ~~بیرون آمدند هرکه از آن سنگ پارهها برگرفته بود نادم بود و هر که
~~برنداشته بود تحسر
# ~~میخورد . و اسکندر راه غلط کرد و بدان دو طایر و فریشته که ذکر رفت
~~رسید . بعد از آن
# ~~سنگ پاره را که اسرافیل داده بود بر کفهآ میزان نهاد و سنگی دیگر بر آن
~~کفه ، هربار زیادت
# ~~می کرد تا هزار سنگ شد و همچنان در مقابل ایشان نمیشدند . خضر در برابر
~~سنگ قدری
# ~~خاک آورد ، مساوی شد . گفت ایهاالملک این مثلی است که اسرافیل از برای
~~تو زده ، یعنی
# ~~چشم بنی آدم از خاک پر خواهد شد . آن گاه از آنجا به روم متوجه شد .
# رفتن اسکندر ذوالقرنین به مطلع شمس
# شعبی گوید عبدالله سلام روایت کند که اسکندر چون از مغرب شمس بازگشت ،
# ~~رغبت تفرج مطلع شمس نمود . اشراف و اکابر جمع آورده خطبه کرد بدین موجب
~~: ایها الناس
# ~~حضرت عزت شما را به احسن بلاد ساکن گردانیده، مرا رغبت مطلع شمس است
~~اگر کسی از
# ~~شما رغبت مصاحبت مینمایید . همه گفتند ما نیز ملازمایم . از روم به
~~بلاد صقالبه رفتند .
# ~~قومی سرخ روی به هم کرده موی ، اجسام کبیر طویل دیدند . ملک ایشان
~~استقبال نمود و
# ~~به طاعت و اذعان با پیش آمد و اجابت توحید نمودند و به هجده ماه از آن
~~[5ه - الف] بلاد
# ~~عبور کرد و به اراضی چین رسید . بفرمود تا اسکندر رابهنام قینوس1 وزیر
~~، وزیر خوانند و او
# ~~را به جای خود بنشاند و لشکر را به سرحد چین رها کرد و خود به رسالت به
~~چین رفت ، و
# ~~بر در سرای پادشاه رفت . حجاب ملک را اعلام دادند . بفرمود تا مجلس
~~ساختند و تماثیل و
# ~~صوری چند از نحاس و صفر2 اجواف مجوف در ms126 میانه . هریک شخصی نشسته و بر
~~یمین و
# ~~یسار مجلس بنهادند و اصحابرابر کراسی زرین نشاندند واسکندررااجازت دخول
~~فرمود . چون
# ~~در رفت ملکرا با آن صور و تماثیل درحکایت، اسکندردانست که با او تلبیس
~~کردهاند . برفت PageV01P160
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0168.png)

# ~~و بر تخت با ملک بنشست و و ظیفهآ تحیت ملوک بجای نیاورد . ملک گفت تو
~~کیستی ؟ گفت
# ~~رسول اسکندر که بر جمیع ملوک ارض مسلط است . گفت کجاست ؟ گفت در سرحد
~~مملکت
# ~~تو . گفت ترا به چه مهم فرستاده است ؟ گفت فرموده است که ترا نزد وی
~~برم و فرمود که اگر
# ~~مصاحب تو آید با او مصالحت و مصادقت ورزم و مملکت بر او مقرر دارم و
~~الا تاختنش کنم
# ~~و قلع و قمعش نمایم . باقی اگر تو به حال اسکندر جا هلی از دارابن دارا
~~وفور ملک هند و
# ~~دیگر ملوک اطراف سئوال کن . ملک گفت من بدین اخبار که تو اخبار می کنی
~~جاهل نیستم و
# ~~خواستم که به خدمتش فرستم و التماس صلح نمایم واکنون بازگرد و از من او
~~را سلام رسان و
# ~~بگوی من ترا بندهام . حال آنکه دنیا زایل است و همچنانک از پیشینگان
~~منتقل شد به تو
# ~~نخواهد ماند و احسن کما احسن الله الیک1 . و من فرمانبرداری تو قبول
~~کردم وباج وخراج
# ~~فرستم ، و تاج از سر خود برگرفت و گفت این تاج بر سر اسکندر بنهد . چه
~~، کسی را از
# ~~سلاطین امروز چنین تاجی نیست، و ده هزار جامهآ خز فایق2 و از جامههای
~~زربافت مرصع پنج
# ~~هزار و سمور و فنک3 هزار طبق و شمشیر هندی صد قبضه و از مراکب خاص صد
~~سر ، و صد
# ~~رطل مشک و هزار رطل عنبر و هزار صفحهآ زر [55 - ب] و هزار صفحهآ نقره و
~~صد درع با
# ~~ساقین و ساعدین بر سبیل تحفه تسلیم اسکندر کرد . قبض کرده به اصحاب
~~منتهی شد و از
# ~~جانب ختن مایل مطلع شمس شد . در ms127 اثناء مسیر طایفهای پیش آمدند از رجال
~~، رؤس ایشان
# ~~مانند رؤس فیل ، وکلام ایشان مشابه اصوات طیر ، وطعام ایشان مشک . خدای
~~تعالی کلام
# ~~ایشان تفهیم اسکند رفرمود. و او را از خزاین بحرخبردادند. و زیرش
~~اقلیمون آن امرخطیر را متعهد
# ~~شد و بر سفینه در بخر، سوی آن جزیره اجتیاز4 نمود دابهای عظیم از دریا
~~بیرون آمد و کشتی PageV01P161
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0169.png)

# ~~را غرق کرد. اسکندر محزون گشت . ناگاه آن دابه ظاهر شدبر صفت فیلی،
~~اسکندریان او را
# ~~مجروح کردند فریاد بر آورد و از آن جنس دابه بیحد از دریا برآمدند .
~~اسکندر فسخ آن
# ~~عزیمت نمود و روان شد . به جزیرهای کثیرالدواب واصل شدند ، شب آنجا
~~بیتوته کردند ،
# ~~بامداد روانه شدند به جماعتی رسیدند حفات1 عرات2 مکشوف العورت ، از
~~سیاهی مشابه
# ~~غراب . زمینی کثیرالفوا که ، چهار روز توقف کردند . بعداز آن رحلت
~~کردند به نهری
# ~~عظیم الماء رسیدند . بر حواشی نهر اشجار عظیمهآ مرتفعه . بامداد به
~~بلندی موازی آسمان و در
# ~~حین الغروب از غایت قصر ناچیز ، و بوی آن از مشک، اطیب . از آنجا نیز
~~عبور کردند تا به
# ~~نهری انجامید که بر جانبهای وی درختان خوش منظر و بر آن اشجار طیور خوش
~~الحان .
# ~~اسکندر از نوع آن طیور سئوال کرد . گفتند عنقاست . از آنجا درگذشت .
~~طایفهای دید که
# ~~عصیان حق تعالی کرده بودند و مسخ گشته ، سر نداشتند و چشم و دهن درسینه
~~داشتند . باز به
# ~~طایفهای رسیدند عظیم قصیرالقامه وأذن ایشان مقدار سپری بزرگ ، چون
~~استراحت کردندی
# ~~گوشی فراش و یکی لحاف بودی . باز به صحرایی رسیدند . در آن اشجار بسیار
~~، بر آنها
# ~~مرغان عظیم الخلق ، رویها مثل انسان به کلام اهل متکلم . با اسکندر
~~گفتند به جابلقا3 رسیدند .
# ~~اسکندر به شهر رفت هم بر آن صفت جابرسا4 دید [56 - الف] خلقی انبوه در
~~آن ، رویها از
# ~~آفتاب سرخ ، و موی وابرو و پرک5 چشم نداشتند ، استقبال نموده تعظیم
~~اسکندر بجای
# ~~آوردند . و چون آفتاب طلوع ms128 کردی بعضی در زمین رفتندی و طایفهای در میان
~~آب ، از
# ~~حرارت ، انتظار [غروب آفتاب میماندند . در]6 طواف آن مدینه دو شجرهآ
~~عظیم دید که PageV01P162
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0170.png)

# ~~سخن می گفتند . معنی کلام ایشان این که ای مردمان به جایی رسیدید که
~~هرگز هیچ ملک
# ~~برسیده ونخواهد رسید . اسکندر متعجب به کنار دریا رفت ، مردم ساحل صدفی
~~چند تحفه
# ~~آوردند که هریک صد رطل چیزی گنجیدی. گفتند در پیش شما تنینی1 است در
~~وادی که فیل
# ~~را به یک دفعه بلع میکند . گفت شما او را دیدهاید ؟ گفت2 هر ظهر خروج
~~میکند دو ثور از
# ~~بهر چاشت او میبریم . اسکندر فرمود تا دو گاو از نحاس ساختند و حشو
~~ایشان قیر ونفط و
# ~~کبریت ، و دو عمود برایشان ترکیب کرد طویل بقدر بیست ذراع ، آن گاه
~~فرمود تابر قاعدهآ
# ~~مستمره گاوان رابه وجه طعام او بردند . ثعبان گاوان رابلع کرد عمودها
~~در حلقش بگرفت و
# ~~دهنش گشوده بماند. اسکندر گفت تانحاس را بگداختند و به حلقش ریختند .
~~آتش در آن قیر
# ~~و نفط افتاد وبسوخت . اهل آن شهراسکندر را آفرین گفتند . و درآن موضع
~~مدینهای بنا
# ~~فرموده و منارهای بغایت مر تفع بجهت نشانه در کناردریا . و به بحر نشست
~~و به چهار ماه برآن
# ~~کوه که آفتاب از ورای آن طالع میشود بیرون آمد و از آن جبل در دنیا
~~اعظم نیست و فوا که
# ~~بسیاربود، لشکر را تو قیف فرمود و با صد مرداز اتقیا بربالای کوه رفت .
~~هیکلی عظیم دیدند بر
# ~~آن دری از زر . دخول کردند ، خانهای دیدند هزار دریچه در آن و در
~~زوایای خانه چندانی
# ~~کبریت احمر که شرح نتوان داد و بر صدر آن سریری مرصع نهاده و شخصی بر
~~طول صد ذراع
# ~~با جامههای زرباف خوابانیده و بر تحت تخت ، درخت کرمی3 مغروس ، عناقید4
~~عنب الوان
# ~~آویخته . اسکندر گفت چه بودی که مرا معلوم شدی که این میت کیست . هاتفی
~~آواز داد که ms129
# ~~یکی از ملوک عاد ، همه عالم مسخر او بوده ، زنهار متعرض هیچ مشوید .
~~[56 _ ب] بعد از PageV01P163
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0171.png)

# ~~آن اصحاب را در پی آن کوه بازداشت و خود به مطلع شمس رفت و فرمود که یک
~~ماه مرا
# ~~انتظار نمایید . اسکندر پیاده از مطلع شمس بگذشت و به ظلمات رسید و ده
~~شبانروز سیر کرد
# ~~که ناگاه روشنی ظاهر شد دو شبانروز به جانب آن برفت فریشتهای عظیم دید
~~، بر کوهی از
# ~~ازبرجد سبز و به هر دو دست محکم آن را گرفته گویی از دست او زایل خواهد
~~شد . و آن
# ~~ملک به صورت رعد این تسبیح می کرد : سبحان الله منذ خلق السموات والارض
~~الی یوم ینفخ
# ~~فی الصور ، سبحان الله من منتهی قدمی الی منتهی عرش ربی ، سبحان الله
~~عدد قطرالمطر و
# ~~عددالشجر و عدد ما فی الارض من حجر و مدر ، سبحان الله بعدد ما خلق و
~~ما یخلق الی
# ~~یوم القیمة ، سبحان الله بعددالناس جمیع خلقه ومن ملائکته جمیع خلقه .
~~اسکندر بر او سلام
# ~~کرد . جواب داد و گفت : یا بن آدم الخاطی ، ترا بس نیست که همهآ عالم
~~درقبضهآ تسخیر خود
# ~~آوردی تا بدین مقام نیز آمدی ؟ گفت حق تعالی مرا قوت و طاقت ارزانی
~~فرمود . فریشته
# ~~گفت یا ذالقرنین در زمین مسیر دو شبانروز بیش باقی نمانده است ، دیگر
~~همه آب است .
# ~~اسکندر بگریست و گفت مرا اسکندر نام است و تو ذوالقرنین گفتی . فریشته
~~گفت من ترا از
# ~~برای تشریف لقبی نهادم و اسمت موافق فعلت کردم ، چون به قرنی شمس رسیدی
~~ترا
# ~~ذوالقرنین گفتم . اسکندر خرم شد و پرسید این جبل چرا گرفته ؟ گفت این
~~کوه به همهآ دنیا
# ~~مستدیر است چون سوری1 ، و آن ظلمت و دریا بر همهآ عالم محیط ، برصفت
~~خندقی ، و نام
# ~~این جبل محیط است . و عقل و روح دارد و طاعت بجای می آورد و بدین واسطه
~~او را
# ~~آمالجبال خوانند که هر ms130 جبلی که در عالم است عروق آن برین منتهی می شود
~~چنانک انسان
# ~~به آدم. و خدای تعالی مرا قوت آن داده که به هر دو دست آن کوه را گرفته
~~نگاه میدارم . و الا
# ~~زمین و هرچه در او هست منخسف2 شود ، و چون حق تعالی را ارادت شود که
~~موضعی
# ~~منخسف گردد وحی میفرستد بدین جبل تا عروق آن موضع را در حرکت آرد [57 -
~~الف] PageV01P164
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0172.png)

# ~~و زلزله وخسف واقع شود وتمامت میاه1 از عذب2 و مالح3 از اصل این کوهاند
~~، و بدان
# ~~ای آدمی زاده که حق تعالی سبب تو ارض رابه صلاح خواهد آورد بواسطهآ سدی
~~که بسازی
# ~~بر امتی بسیار عاتی4 مفسد متمرد ، و شر ایشان را از اولاد آدم دفع کنی
~~که راه بیرون آمدن
# ~~نداشته باشند ، اما زنهار تا در خود عجبی پیدا نکنی که کمتر امتی را
~~بفرستد تا رخنه در آن کند
# ~~اسکندر گفت مرا وصیتی فرمای . گفت از فخر و بطر5 بپرهیز و هرچه فوت شود
~~بر آن
# ~~متأسف مشو و در امروز کار فردا بساز و به خدا نیکو ظن باش و آن با مردم
~~کن که اگر با تو
# ~~کنند دوست داری و آنچه ترا ناخوش آید از مردم دور دار . اسکندر گفت مرا
~~طعامی ده که
# ~~دوازده شبانروز است تا هیچ اتفاق نیفتاده است2 ، از بالای کوه خوشهای
~~انگور
# ~~به اسکندر داد و گفت خود و اصحابت تا در روی در یاباشید چنانچه خورید
~~کم نشود .
# ~~اسکندر از آن بخورد وبه سرحد جابلق رسیدب ه عساکر ، همه فرحان شدند ، و
~~روان شدند
# ~~به طایفهای ارزق العیون منتهی شدند . کلام ایشان مشابه اصوات طیور ،
~~عددی بلاعد . چون
# ~~لشکر اسکندر را حس کردند مستعد قتال شدند . اسکندر برایشان تاخت ، قتلی
# ~~عظیم بکرد . امان طلبیده به توحید و طاعت در آمدند ، از ایشان بگذشت .
~~به
# ~~طایفهای واصل شد ، کلام ایشان مانند صفیر مرغان . جمعی گرد آمدند و
~~گفتند ms131
# ~~ایهاالملک المظفر، در وراء این جبل امتی چنداند از حد عد افزون ، بلاد
~~ما را
# ~~خراب میکنند ، و نام ایشان آنچه نزدیک مااند یأجوج و ماجوج و تاریس7 و
~~PageV01P165
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0173.png)

# ~~منسک1 و تاویل2 و کماریاند و هر قبیلهای از مقدار همه اهل زمیناند ، و
~~آنها که از ما
# ~~دورند معلوم نداریم و ایشان را منفذی به ما نیست غیر از فج3 ، اگر
~~اجازه فرمایی خرج ما
# ~~بدهیم و سدی میان ما و ایشان بسازی و از دست تطاول ایشان ما را خلاص
~~کنی . اسکندر
# ~~پرسید که طعام ایشان چیست ؟ گفتند هر سال دو ماهی از دریا برای ایشان
~~میافتد ، طول سال
# ~~از آن تناول میکنند [57 - ب] و سالی که سه ماهی افتد رخص و فراخی باشد
~~و مقدار هر
# ~~ماهی مسیر ده ساله راه باشد . اسکندر را نصیحت ملک به خاطر آمد ،
~~بفرمود تا از آهن
# ~~خشتها ساختند و مابین الجبلین را بدان مسدود کردند و نحاس بگداختند و
~~بر آن ریختند تا در
# ~~رصانت6 چنان شد که جبل اصلی، پس بر آننوشتند که هذا مکتوب: «بسم الله
~~الأعزالا کرم، بناکرد
# ~~این سد را سکندربهقوهآ خدای عزوجل، و چندانک ارادت حق تعالی باشد بماند
~~و چون هشتصد
# ~~و شصت سال از هزار آخرین بگذرد منفتح شود درحالتی که خطایا وذنوب
~~بسیارشود و صلهآ
# ~~ارحام به قطع ارحام مبدل گرددوقساوت قلوب حاصل شود، پس بیرون آید از
~~این سد ازاین أمم آن
# ~~مقدار که در حد عد نیاید و به اقصای مشرق و مغرب برسند و تمامت اثمار
~~اشجار و خشک و
# ~~تررافنا کنند و تمام میاه بیاشامند، چون به زمین سابوس5 رسند هلاک شوند
~~به فرمان خدای عزوجل.
# و چون اسکندر از عمارت سد فارغ شد رحلت فرمود و به چهار ماه آن بلاد قطع
~~کرد ،
# ~~و به طایفهای رسید که ایشان را فرس6 می گفتند و همچون سیاهان سخن
~~میگفتند ، استقبال
# ~~اسکندر کرده ، گفتند ایهاالملک در پیش ms132 ما امتی هستند که بر ما زیادتی
~~می کنند و به تخریب PageV01P166
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0174.png)

# ~~بلاد وقطع عباد مشغولند ، واین بحر حایل است میانهآ ما و ایشان . با
~~تمامت جنود در بحر
# ~~رفت ، چون بدان طایفه رسیدند ، امان طلبیدند و عهد کردند که بغی و ظلم
~~با اصحاب و اهالی
# ~~آن حوالی نکنند ، از ایشان در گذشت و به ساحل رسید . و در بیابان میرفت
~~تا به نزدیک چین
# ~~رسید تیامن کرد1 تا به طایفهای رسید که در وقت غزاء چین با تبع از یمن
~~آمده بودند . ایشان
# ~~تمامت مسلح شدند و با ملک خود مصادف سپاه اسکندر شدند. در اول دفعه ملک
~~ایشان بقتل
# ~~آمد و لشکریان امان طلبیدند و اجابت دعوت او به توحید نمودند . و
~~اسکندر از آنجا به فرغانهآ
# ~~خراسان شد [58 - الف] . او به قومی جبار رسید که طول قامت و هیات و
~~جمالی عظیم
# ~~داشتند ، به طاعت اسکندر در آمدند و ملک ایشان تحف و هدایای وافر
~~اسکندر را روانه
# ~~داشت . و از آنجا به شاش2 رفت و معبری3 چند راست کرد و بر نهری عظیم که
~~آنجاست عبور
# ~~کردند و به سغد سمرقند فرود آمد و سمرقند بناکرد ، و یک ماه در آن
~~اقامت نمود و از آنجا
# ~~به بخارا رفت و به جیحون رسید ، کشتی بسیار جمع کرد و از ناحیهای که آن
~~را آمویه
# ~~می خوانند عبور کرد و در بیابان ریگ روان روان شد و به ده روز به زمینی
~~واسع کثیرالمیاه
# ~~رسید . در بالای آن زمین سدی هست تا خشک شد و شهر مرو بناکرد به طول و
~~عرض دوازده
# ~~فرسخ در مثل آن ، و یک سال متوطن گشت تا از اطراف و اکناف عالم مردم را
~~بدانجا نقل کرد
# ~~و از راه نیشابور و سرخس به اصفهان آمد و شهر جی4 بساخت و یک سال نیز
~~آنجا ساکن شد و
# ~~از راه اهواز به عراق آمد و یک سال ms133 نیز در مداین متوقف شد و از آنجا به
~~بیت المقدس رفت
# ~~و ساکن شد .

PageV01P167

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0175.png)

# وفات اسکندر ذوالقرنین
# آوردهاند که چون اسکندر در بیت المقدس قرار گرفت ارسطاطالیس که وزیر و
~~استاد
# ~~و معلم او بود طلب فرمود و مشورت کرد ، گفت که من جمیع ملوک ارض را از
~~خود
# ~~رنجانیدهام بواسطهآ قتل و نهب ، مباداکه بعد از من رومیان را زحمت دهند
~~. در خاطر است که
# ~~همه ملک زادگان را بقتل آورم. ار سطاطالیس گفت اگر ابناء ملوک و سلاطین
~~رابکشی سلطنت
# ~~هست و آنست که مجموع فرزندان سلاطین جمع فرمایی و هریکی از ایشان مالک
~~ملکی
# ~~جدا گانه گردانی و تاج بر سر ایشان نهی و بفرمایی که هیچ کس مطاوعت
~~همدیگر نکنند تا
# ~~عداوت وبغضا در میانهآ ایشان حاصل شود و بر پادشاهی همدیگر حسد برند و
~~بدین واسطه
# ~~بهاهل روم نپردازند . اسکندر تصدیق کرد که رای اصوب این است . همچنان
~~ابناء ملوک
# ~~راجمع کرد و هریک [را] مملکتی جداگانه داد و تاج بر سرنهاد . اردوان بن
~~اشه بن آشغان3
# ~~مالک گردانید بر ماهین4 و صیمره و ماسبذان . پس شهر نهاوند بناکر دو در
~~آن وطن ساخت و
# ~~فهربن فادار5 که او را مالک گردانیدبر بابل و خطرینه1 تا به جزیره عرب
~~، و فرمود که هریک
# ~~به مملکت محدود معین خود روان شدند . و هرمس7 بن ساسان بن بهمن که
~~جداردشیر بابکان PageV01P168
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0176.png)

# ~~بود که ملوک الطوایف را بقتل آورد ، مالک اصطخر فارس گردانید و این
~~هرمس جد ملوک
# ~~ساسان است که بعد از ملوک طوایف سلطنت کردند . و آخر ایشان یزد جرد بود
~~که ملک از او
# ~~به عرب منتقل شد . و چون وفات اسکندر منقرض شد1 این نامه به مادر نوشت
~~.
# مکتوب اسکندر به مادر او
# بسم الله الملک الحق المبین . من اسکندر بن الفیلفوس که باقیست در زمین و
~~مشهور
# ~~درمیانهآ مردم نام او ، و محمود با عالمیان فعل او ، الی ms134 امه الضعیفة
~~که واله و حزین است بعد از
# ~~او . فهم کن گفتار مرا و تدبر نمای کتاب مرا، نمی بینی که خلق عالم دو
~~طایفهاند یکی میزایند
# ~~و یکی می میرند و به تو پوشیده نیست که دنیا را کنیت «مادر مرگ» است و
~~هیچ ودیعتی
# ~~دیدهای که آن را نستدهاند . نمی بینی که قمر در وقتی که بدر گردد و
~~تمام و کمال شود چگونه
# ~~نقصان خسوف آن را طاری شود و روشنیش ناچیز گردد؟ نمی بینی درخت تر و
~~تازه و جوان
# ~~را که چون ثمرهاش را اقتطاف کردند چگونه خشک و بیرنگ میشود ؟ و اگر بکا
~~و حزن
# ~~نافع بودی آسمان بر نجوم بگریستی و حیتان3 بر بحار و اراضی بر انعام و
~~جبال بر وحش و
# ~~انسان بر نفس خود . ای مادر اگر ملک من از دنیا منقطع شد ذکر من تا
~~قیامت باقی خواهد ماند
# ~~باید که ترا دوستی من در جزع و فزع ندارد که هرکه کسی را دوست دارد
~~باید که مطیع او باشد
# ~~در اوامر ونواهی . من ترا امر میکنم به صبر و حسن عزا و رضا به قضا .
~~احباط3 اجر خود
# ~~به گریه و نوحه مکن ، وبواسطهآ صبر ، ثواب جزیل حاصل کن و آخر کار عزا
~~را اول آن انگار
# ~~[59 - الف] و چون بهایم در اول به عزا مشغول مشو که چون روزگار برآید
~~فراموش کنند .
# ~~بعد از آن وفات کرد .
# و در مدت ملک او خلاف کرده ، اصح آن کمتر از صدسال است . عظماء اصحاب
~~PageV01P169
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0177.png)

# ~~جمع شدند و وظایف غسل و تکفین و صلات بجای آوردند و در تابوتی نهادند
~~از زر که پیش
# ~~مادرش به اسکندریه ببرند و دفن کنند . یکی از اصحاب گفت : این مردم را
~~اسیر می گرفت
# ~~امروز خود اسیر است . دیگری گفت این بغایت فصیح و منطیق1 بود ، این
~~زمان صامت و
# ~~سکیت است . دیگری گفت الدالخصام2 و بی قوت شد ms135 . دیگری گفت دیروز زهرهآ
~~کسی نبود
# ~~که با او جرأت کند امروز هیچ هیبت ندارد . دیگری گفت : همواره از
~~دواوین دنیا سئوال
# ~~میکرد ، امروز از دیوان عملش سئوال کرده شود . دیگری گفت سخت محتاج بود
~~بدین حلم
# ~~و سکون در زمان حیات . دیگری گفت دنیای طویل عریض او مطوی3 شد به سه گز
~~از زمین .
# ~~دیگری گفت سخت حریص بود بر ارتفاع و ندانست که او اشد است بجهت اتضاع
~~او4 .
# ~~دیگری گفت او صاحب صلات و عطایا بود ، امروز محتاج صله و عطیه است .
~~حاجبش گفت
# ~~من قوی بودم بر حجب و منع از او ، چون موتش آمد دفع آن نتوانستم کردن .
~~حارسش گفت
# ~~من همواره حراست او میکردم امروزش به آعدا تسلیم کردم . خازنش گفت مرا
~~امر می فرمود
# ~~به حفظ وادخار ، امروز ذخیرههای او را به که سپارم؟ زنش روشنک دختر
~~دارا است تصور
# ~~نمی کردم که غالب بر دارامغلوب شود .
# بعد از آن تابوت او را حمل کردند و پیش مادرش بردند . فلاسفهآ اسکندریه
~~جمع
# ~~شدند . مادرش ابتدا به کلام کرد و گفت : رحمت خدای بر پسرم قرهآ عینم
~~باد . بدرستی که
# ~~آرزوی خود از دنیا نیافت و هیچ نزد او بهتر از طاعت پروردگار نبود، و
~~مرا فرموده است
# ~~درمکتوب خود به صبر، و امتثال امر او خواهم نمودن. بزرگ فلاسفه گفت ای
~~ساعی در هلاک
# ~~خود مال جمع کردی از برای غیر و حساب بر تو ماند . دیگری گفت ای خداوند
~~آرزوها و PageV01P170
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0178.png)

# ~~غرور، از دنیا [59 - ب] هیچ زادی بر نداشتی غیر از این تابوت که آن نیز
~~نافع نیست. دیگری
# ~~آن در کوهی ، قبری حفر کردند و مدفونش کردند .
# دوازده مدینه بناکرده بود : اسکندریه به مصر ، نجران به ارض عرب ، مرو به
~~خراسان
# ~~صدودا2 شاطی بحر، مکران به ارض هند ، جی به اصفهان ، قریبه3 به چین ،
~~باقی به زمین روم .
# ~~و بعد از وفات اسکندر ملوک طوایف با همدیگر به ms136 محاربت و مخاصمت مشغول
~~شدند و
# ~~رسول می فرستادند و مسایل از همدیگر سئوال میکردند . هرکه بر مسئلهای
~~غالب آمده بود ،
# ~~مغلوب خراج بدو می فرستاد. و اگر بدان مهتدی میشد ، سایل به مسؤول
~~میفرستاد. و از این
# ~~عادت بود که مردم را رغبت حکمت و آداب شد و در آن کتابهای ادبی تصنیف
~~کردند که
# ~~عجم می خواندند مثل کلیله و دمنه و خروک4 و سندباد و کتاب بهراسف و
~~شماسنف5 و
# ~~یوسفاسف1 و بلوهر. ودر میانهآ ملوک طوایف از اردوان ابن اشه7 و مهربن
~~فادان8 اقوی و اکثر
# ~~جنود نبود . و عادت چنان بود که چون ملکی وفات کردی از برای افضل ولدش
~~وصیت PageV01P171
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0179.png)

### | تجارب الامم فی الحبار
# ~~کردی . و دویست و شصتسال پادشاهی کردند و عیسی علی نبینا و علیه السلام
~~- در آخر ملک
# ~~ایشان مبعوث شد . و اول کسی که اجابت دعوت رسل عیسی کردند فرزندان
~~اردوان1 بودند .
# ذکر سلطنت شاپوربن اردوان
# عبدالله بن المقفع گوید که اولاد اردوان بواسطهآ حسن سیاست و انصاف ،
~~اعظم ملوک
# ~~طوایف بودند . بلاد ایشان آمنه بود و قلوب رعایا ساکنه ، و به بزرگی
~~ایشان اقرار می کردند .
# ~~در وقت وفات وصیت کرد اردوان پسرش شاپور را و گفت ای پسر من ، خدای
~~تعالی ولات
# ~~امر را خلفاء خود گردانیده است بر بندگانش . و نوری از نور سلطنت خود
~~به ایشان داده که
# ~~به روشنایی آن حق را از باطل جداکنند همچنانک نور آفتاب ظلمت شب را
~~میبرد ، بدانک
# ~~سیاست چهار شعبه است از : عدل میانه والی و رعیت یکی [60 - الف] از آن
~~دفع مضرت
# ~~است والی را از رعیت و ترک اعوان نزدیک و حرم و قرابت خاصه ، دیگر آنکه
~~همت
# ~~مصروف آن ندارد که چیزی حاصل کند از رعایا ، بلک همت بر صلاح و امن
~~رعایا مصروف
# ~~دارد و شفقت و مرحمت با ایشان ورزد . سیوم حفظ اطراف و تقویت جنود که
~~ایشان حمات2
# ~~و دعایم3 ms137 سلطنتاند و باید که آنچه در وجه جنود نشاند فاضل از عطایا و
~~ارزاق ایشان باشد .
# ~~چهارم آنک والی نفس خود را به مرتبهآ [غریم]6 داند و رعایا را نازل
~~منزل خصم دارد هرچه
# ~~میانهآ وی و ایشان باشد بقدر حقوق رعایت فرماید تا دلهای رعایا را
~~مألوف سازد ، چه اگر
# ~~دراین باب اغفال فرماید فسادی که از آن به ظهور رسد زیاده از منافعی
~~باشد که به خاصهآ او
# ~~عاید شود . اکنون این نصایح به گوش جان استماع کن و در دل خود جای ده .
# پس عادت چنان بود که هر که از ایشان به سلطنت برسد آن وصایا و مواعظ را
~~امام امور PageV01P172
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0180.png)

# ~~و قدوهآ روزگار خود سازد .
# تا نوبت دولت به شخصی منتهی شد که او را فرخان بن آفرین میخواندند . او
~~نیز
# ~~بهسنت آبا و اجداد میبود . روزگاری دراز، و او را هیچ فرزندی نبود که
~~بعد از او ولی عهد و
# ~~قایم مقام سلطنت باشد . با تمام رعیت به بیرون شهر در فضایی جمع شدند و
~~از حضرت باری
# ~~به تضرع و زاری درخواست نمودند که حق تعالی ملک فرخان را پسری شایسته
~~کرامت
# ~~فرماید . حضرت عزت اجابت فرمود و او را فرزندی در وجود آمد ، بوذاسف
~~نام نهاد و چون
# ~~به مبلغ رجال رسید علم وفضلی و عقل و کفایتی تمام حاصل کرده بود و به
~~زهد و عبادت
# ~~مشغول شد و از سلطنت اجتناب مینمود . اکابر و اشراف قوم او را نصیحت می
~~کردند نافع نبود
# ~~و از پدر گریزان شد به مملکت اهواز و درآن جا در گوشهای به عبادت مشغول
~~گشت . قضا را
# ~~ملک اهواز دختری صاحب جمال داشت . روزی به زیارت این جوان عابد رفت و
~~حال او را
# ~~مشاهده کرد ، در دل او اثر کرد و ترک مادر و پدر و تکلف و تنعمات و
~~ساخته گرفت و
# ~~درخدمت جوان به طاعت قیام مینمود و چون پدرش ms138 را [60 - ب] خبر شد ، کسان
~~فرستاد تا
# ~~او را نصیحت کردند ، هیچ نافع نبود . خود به خدمت آن جوان آمد ، فر
~~سلطنت در ناحیهآ او
# ~~مشاهده کرد از حال او پرسید . کیفیت را بیان کرد . ملک فرمود چون این
~~دختر را با تو طریقه
# ~~شد اولی آن باشد که او را در نکاح در آوری . قبول کرد و همچنان به
~~عبادت مشغول بود تا
# ~~پدرش فرخان وفات کرد . اهالی مملکت تفحص کردند و جمعی انبوه به طلب او
~~رفتند ، او را
# ~~در گوشهآ محراب یافتند . ضعیف ونحیف و زار و نزار . و به ایشان التفات
~~نمی کرد . آن ملک
# ~~[را] که دخترش در حباله او بود شفیع انگیختند ، تا او را تراضی کرد و
~~با اهل و عیال روانهآ
# ~~اصطخر گر دانید. بوذاسف مدتی به امر سلطنت قیام نمود تا وفاتش رسید .
~~او را یک پسر بود
# ~~اردوان نام ، قایم مقام شد و در پادشاهی متمکن میبود و به سیرت آبا
~~معاش می کرد تا اردشیر
# ~~بابکان خروج کرد .

PageV01P173

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0181.png)

# ذکر فهربن مالک
# دغفل شیبانی1 گوید در سیر ملوک حمیر خواندهام که اسکندرچون ملوک طوایف را
# ~~مقرر میداشت ، جماعتی از عرب که اشراف و اهل فضل بودند اختیار نمود و
~~هریک را برقوم
# ~~خود ملک گردانید . سه تن از ایشان فرزندان اسمعیل - علی نبینا و علیه
~~السلام - بودند اول از
# ~~آخر میراث می گرفتند تا منقضی شدند . فهربن مالک بن نضربن کنانه بن
~~خزیمه بن مدرکة بن
# ~~الیاس بن مضر ، دیگرامیة بن عوف بن مالک بن غنم بن کنانه بن خزیمه2 ،
~~دیگر عدوان بن
# ~~قیس بن غیلان و از اولاد قحطان بن عامر3 ده ملک از هر بطنی شخصی .
# اولاد حمیربن سبا ، از دبن سبا، و [و اولاد]کندة بن سبا، او اولاد] مذحج
~~بن سبا، و
# ~~اولاد] کهلان بن سبا و [اولاد] خثعم بن سبا ، و از عرب شام غسان بن سبا
~~و عامله بن سبا و
# ~~لخم6 ms139 بن سبا؛ و این ده قبیله فرزندان سبابن یشجب بن یعرب بن قحطاناند .
# هریکی بر قبیلهآ خود ملک بودند تا وقتی منقرض شدند و سبب آن بود که
~~اسعدبن
# ~~عمرو از اولاد حسان بن ذی جیشان مردی جلد بعیدالهمه رفیع النهمه بود ،
~~اشراف [61 - الف]
# ~~قوم را جمع کرد و گفت ما را این ملک از پدران به میراث رسیده بود و از
~~دست ما بیرون رفته
# ~~است . نفس خود را بر هلاک توطین کنید و روی فراکار زار آرید تا باشد
~~ظفر ما را باشد .
# ~~تمامت فرمانبرداری نمودند ، برخاستند و متوجه ملوک سبعه شدند5 . حضرت
~~عزت او را PageV01P174
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0182.png)

# ~~شوکت و نصرت داد تاتمامت ملوک بقتل آورد و ملک یمن خالص او را ماند بی
~~منازع و
# ~~مشارک ، عمال به اطراف فرستاد و ابن عم خود قیطون بن سعد را به حجاز
~~وتهامه والی
# ~~گردانید . او در مدینهآ یثرب متوطن گشت و سیرت بد واپیش گرفت و فسق و
~~فجور ظاهر
# ~~گردانید . و اکثر قحطان یثرب و آن حوالی یهود بودند که در هنگام خرابی
~~بیت المقدس ،
# ~~بنی اسرائیل بدانجا نقل کرده بودند و قدوه و رئیس ایشان قیطون1 نام
~~داشت و عادت آن
# ~~بدبخت چنان بود که هرگاه شخصی عورتی را زفاف کردی اول افتضاض2 بکارت آن
~~، قیطون
# ~~بایست کردن، آن گاه به شوهر رسانیدن . ناگاه دختری را به پسرعم خود از
~~یهود تزویج کردند
# ~~و جمالی بی حد داشت و از رضاع34 همشیرهآ مالک بن عجلان بن عمروبن اوس
~~بن حارثه بن
# ~~عمرو بن عامر بود . چون شب زفاف رسید به مجمع اوس وخزرج بیرون آمد
~~وجامهآ خود تا
# ~~ناف برداشت و عورت خود را مکشوف گردانید . برادرش او را منع کرد و گفت
~~ترا چه شده
# ~~است ؟ گفت از این بالاتر چه باشد که مرا نزد شوهر خود نمیبرند . مالک
~~بن عجلان چادر و
# ~~موزه بپوشید و در پی نسوان خنجری در موزه4 برفت و ms140 خود را در حجره
~~انداخت چنانک
# ~~کس را معلوم نشد . چون خالی شد و قیطون خواست که با زن دست درازی کند
~~مالک او را
# ~~به زخم خنجر پاره گردانید و قوم را آواز داد تا اکثر یهود را بقتل
~~آوردند و چون سعد بن ملک
# ~~را از این حال معلوم گشت سوگند پاد کرد که در تهامه و حجاز یک پهود
~~بنگذارد و صدهزار
# ~~سوار برداشت به مدینه یثرب رفت و نزول کرد و یهود را جمع آورد . اوس و
~~خزرج نزد وی
# ~~رفتند و قصهآ فساد و هتک حرمات قیطون بیان کردند [61 - ب] و بر مصداق5
~~آن سوگند یاد PageV01P175
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0183.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~کردند چون بدبختی و بیراهی او معلوم فرمود از یهود عفو1 کرد و به اطلاق
~~ایشان امر فرمود که
# ~~من ظلم روا نمیدارم ، و اگر قبل از این حکایت مرا معلوم می شد او را
~~بقتل می آوردم .
# ~~جماعتی از بنی هذیل بن مدرکه بخدمت او آمدند و عرضه داشتند که در مکه
~~خانهای هست
# ~~مملو از صنوف جواهر و یواقیت ، یعنی کعبه ، چرا عزم آن طرف نفرمایی و
~~آن اموال
# ~~درخزاین خود ضبط نکنی؟ آنگاه هذیلیان را با خود به مکه برد . احبار2
~~یهود گفتند این خانه
# ~~که قصد آن می کنی بیتالعتیق است که در زمین، خدای را غیر آن نیست و بسی
~~از ملوک قصد
# ~~آن کردند، حضرت عزت ایشان را هلاک گردانید و در این قریه مولد نبیی که
~~در آخرالزمان
# ~~مبعوث خواهد شد خاتم انبیا و سید رسل باشد و نام او احمد و محمد - صلی
~~الله علیه و سلم -
# ~~و این صورت ما در تورات یافتهایم و آن کسان که این رای ناصواب در بندگی
~~عرض کردند
# ~~مقصودشان هلاک تو بوده است. سعد به این نصایح ترک خانه کرد و هذیلیان
~~را تمامت بقتل
# ~~آورد . و شش روز توقف نمود و هر روز ناقه قربان میکرد ms141 و جامهآ کعبه
~~بپوشانید و در خانه از
# ~~زر سرخ ساخت چون هفتاد سال از پادشاهی او بگذشت مدت عمرش به نهایت
~~انجامید .
# ~~مملکت به عم زادهآ خود مرثدبن عبدالکلال بن تبع الأقرن حواله کرد و او
~~را در آزجی3 از آجر
# ~~و جص بر سریری آبنوس دفن کردند .
# ذکر سلطنت اردشیر بابک
# اردشیربن بابک بن ساسان بن هرمز4 بن ساسان بن بهمن بن اسفندیار بود .
~~آوردهاند که
# ~~فافک یکی از ملوک طوایف بود که اسکندر او را نصب کرد به مملکت
~~اصطخرفارس که از PageV01P176
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0184.png)

# ~~جدش هر مز میراث پافته بود . و چون دویست و شصت سال از ملک ملوک طوایف
~~بگذشت
# ~~فافک وفات نمود . اهل اصطخر اردشیر - هرچند پسر کو چکتر بود چون به عقل
~~و رای افضل
# ~~بود [62 - الف] او را به سلطنت قبول کردند اوبه سیرت آبا و اجدا معاش
~~می کرد و دفع اذی از
# ~~رعایا میکرد . شبی پدر را در خواب دید او را بشارت داد که میع ارض خدای
~~تعالی ترا
# ~~خواهد داد . اولاد ساسان را جمع کرد و خطبه خواند و گفت شما دانید که
~~جد ما بهمن بر پدر
# ~~ما چگونه ظلم روا داشت ...1 به همای بگردانید . حق تعالی اسکندر را بر
~~دارابن دارا مسلط
# ~~نیستیم که از تفرق ملک عار داشتند از برای عم زادهآ خود اسعدبن عمرو ،
~~و جمع شدند و
# ~~به محاربت ، ملک از دست دیگران خلاص کردند . اکنون شما نیز با من اتفاق
~~کنید و دل
# ~~برهلاک خوش گردانید تا ملک خود استرداد نماییم . تمامت تابع و
~~فرمانبردار گشتند ، پس
# ~~اهل اصطخر رابستد وبه مدینهآ داراب جرد شد . ملک آن بلده وفات نموده
~~بود و پسرش
# ~~قابلیت نداشت ، به قهر وعنف آن ملک را انتزاع کرد . ملوک طوایف
~~ازاستماع این قصه
# ~~در غضب شدند احتشاد2 عساکر کرده متوجه اردشیر گشتند . اردشیر با اهل
~~بیت مستقبل شد و
# ~~به قتال آغازیدند . اردشیر مظفر شد و ms142 خصمان مخذول، راه گریز گرفتند و
~~ملک او نیز قبض
# ~~کرد. بعد از آن اردوان3 بن بوداسف مکتوب نوشت ، مکتوب : بسم الله ولی
~~الرحمه ، من
# ~~اردوان بن بوداسف الی اردشیربن فافک . اما بعد ، مرا خبر ده ای پسر
~~ساسان راعی که ترا
# ~~در تعدی طور خود که دعوت کرده است که بر جیران خود ظلم روا داشتی و ملک
~~موروث
# ~~ایشان را خراب کردی ؟ زود باشد که وبال خود بچشی والسلام . اردشیر در
~~جواب نوشت PageV01P177
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0185.png)

# ~~بههریک از ملوک طوایف بر سبیل انذار که ، مکتوب : بسم الله ولی الرحمه
~~، من اردشیر
# ~~فافکان که بر حق او دیگری اختیار شده بود و میراث پدران مغلوب بوده الی
~~فلان ملک . سلام
# ~~بر تو به حسب آنچه نزد تست از شناخت حقی که بر ذمت تست . اما بعد
~~سزاوارتر چیزی که
# ~~شخص نفس خود را بدان مشغول گرداند و رای خود بر آن قرار دهد نفی ظلم
~~است و طلب
# ~~حق ، و من به اهل ملک آبا و اجداد خود نظر انداختم حال ایشان را مختل
~~یافتم و آرای ایشان
# ~~مختلف ، بدع ظاهر شده و فتن بسیار گشته ، واین صورت مرا در غضب انداخته
~~است و عیش
# ~~مرا مکدر ساخته ، میخواهم که آنها را تدارک نمایم و آنچه متفرق شده جمع
~~گردانم و آنچه
# ~~از دعایم و ارکان دولت واهی شده [62 _ ب] محکم گردانم و فتنهها
~~رابخوابانم و آتش ظلم و
# ~~فساد رابمیرانم و شما معاشر1 ملوک طوایف دانستهاید که اجداد من
~~محمودةالسیرة
# ~~کریمة الآثار ولات این امر بودند و سلطنت حق ایشان بود و هیچ یک از شما
~~جحد وانکار این
# ~~معنی نتوانید کردن، واکنون من خلف آن سلفم و طالب حقوق ایشانم تابه
~~سیرت ایشان معاش
# ~~کنم ، و گفتهاند که چون حجت و قوت جمع شود هیچ بدان غالب نماند ، از
~~برای آنک حجت
# ~~امارت وعلامت نصرت خدایست و قوت نشانهآ ظفر و غلبه . چون مکتوب به شما ms143
~~رسد
# ~~دراجابت استراع2 کنید و به مطاوعت مبادرت . آنگاه این نسخه را بر تمامت
~~ملوک طوایف
# ~~روانه گردانید . به هرکه میرسید به سخره و استهزا با پیش می آمدند .
# و بعد از صد روز متوجه مدینه شاپور شد و بر ملک آنجا غالب آمد، ملک
~~بگریخت
# ~~و به خدمت اردوان3 به ملوک طوایف مکتوب نوشت که مجتمع شوند و به حرب
~~اردشیر
# ~~روند . هیچ یک قبول نکردند و اردشیر هریک از ملوک فارس که به طاعت در
~~آمدی بر ملک
# ~~خود مقرر داشتی تا تمامت فارس او را مقرر شد و مسلم گشت . بعد از آن با
~~تمامت عساکر PageV01P178
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0186.png)

# ~~متوجه اصفهان شد ، بر ملک آنجا نیز مظفر شد . و ملک اصفهان بگریخت و به
~~خدمت
# ~~اردوان رفت . اردوان چون دید که اردشیر متوجه مملکت اوست احتشاد عساکر
~~نمود .
# ~~بامداد تا زوال به محاربت مشغول شدند و اردشیر به نفس خود کوشش نمود که
~~کس نشان نداده
# ~~بود ، از عساکر اردوان بسیاری بقتل آوردند . اردوان بگریخت و اردشیر در
~~عقب تاختن کرد
# ~~به هرکه میرسید میکشت . در این اثنا به اردوان رسید او را نیز با آن
~~قتیلان ضم کرد .
# ~~فی الحال متوجه نهاوند شد و بلامنازع خزاین و اموال اردوان در تصرف خود
~~آورد و دختری
# ~~صاحب جمال بود عمزادهآ اردوان ، از برای خاصهآ خود بستد و نسب او را
~~معلوم نداشت ،
# ~~یک ماه در نهاوند بود ، ملک اهواز رسول فرستاد و به طاعت او در آمد و
~~رسل ملک همدان
# ~~و قم و ری نیز آمدند و امان طلبیدند . تمامت راامان داده بر ممالک خود
~~مقرر گردانید و از آنجا
# ~~به خراسان رفت به هر مملکت که می رسید استقبال کرده [63 - الف] خراج
~~قبول مینمودند .
# ~~در مدینهآ مرو یک سال اقامت نمود تا جمیع ملوک خراسان مطیع او شدند .
~~از آنجا به راه ری
# ~~به آذربایجان رفت . ملک آنجا نیز منقاد گشت ، متوجه ارمنیه گشت ، به ms144
~~محاربت با پیش
# ~~آمدند و ظفر اردشیر را بود . امان طلبیدند ، عفو فرمود و به موصل شد
~~ملک آنجا متحمل
# ~~خراج گشت ، و از راه دجله به عراق آمد و آن ملوک هفده گانه هریک قریب
~~ده هزار سوار
# ~~جمع کرده بر خود شخصی از اولاد مهرک بن فاذان2 ملک ساخته متوجه اردشیر
~~شدند و
# ~~به ناحیه قطربل3 التقاء فریقین شد و سه شبانروز قتال کردند . بعد از آن
~~اردشیر شاد4 مهران را
# ~~طلب کرد و گفت روا نباشد که مردم در میان کشته شوند ، من و تو مبارزت
~~نماییم و مملکت PageV01P179
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0187.png)

# ~~غالب را باشد هردو مبارزت نمودند و از بامداد تا زوال سرپاگشتند ،
~~عاقبت شادمهران
# ~~ضربهای بر سر اردشیر زد بواسطهآ خود دفع شد پس اردشیر بر کتف او زد از
~~لباس بگذشت
# ~~به عظم ولحم رسید ، شادمهران از اسب بیفتاد ، اردشیر به زیر آمد و سرش
~~ببرید . ملوک
# ~~عراق امان خواستند و فریقین مختلط شدند . اردشیر فرمود که من بعد آن را
~~شاهنشاه خوانند و
# ~~اول کسی که به این اسم مسمی شد او بود . به مداین رفت و بنایی که زوبن
~~منوچهربن ایرج
# ~~کرده بود و خراب شده ، باز حال عمارت آورد و متوجه بحرین و عمان گشت .
~~اعراب از
# ~~وصول او اسعد2 ملک یمن را خبر کردند . با صد هزار کس به تهامه آمد و
~~قتالی شدید کردند .
# ~~خلقی انبوه بقتل آمد . اردشیر از اسعد طلب صلح کرد بر آنک ارض یمن و
~~توابع آن او را
# ~~مسلم باشد و بر آن قراردادند . اردشیر به اصطخر آمد و اهل بیت را به
~~مداین برد و آن را
# ~~دارالملک خود گردانید . روزی با آن دختر که عمزادهآ اردوان بود در خلوت
~~از نسب او
# ~~سئوال کرد ، گفت بنت عم اردوان ، و او عهد کرده بود که از اقارب اردوان
~~زن و مرد زنده
# ~~نگذارد . رئیس الوزرا ابرسام بن الهبوذان3 طلب کرد. و او دردین خود ms145
~~بغایتناسک ومتعبد بود،
# ~~فرمود که اینزنرا بیرون بر وهمین دم قتل کن. زن گفت ایهاالوزیر من از
~~ملک حاملهام . او را به
# ~~خانه برد و با اهل بیت و صیت اکرام او کرد. آنگاه ذکر خودرا جب کرد4
~~وببرید و درحقهای نهاد
# ~~ومختوم گردانید و به خدمت اردشیر آمد و حقه را [63 - ب] بیرون آورد و
~~گفت بفرمای تا در زینه PageV01P180
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0188.png)

# ~~ضبط کنند تا آن زمان را که مرابدان حاجت افتد . اردشیر از حال زن سئوال
~~فرمود گفت
# ~~برحسب فرمان ... [به قتل]1 رسانیدم بعد ازآن حقه رافرمود که ضبط کردند
~~در خزانه خاص . و
# ~~آن زن در خانهآ ابرسام پسری بیاورد خوب صورت خوش سیرت، او را شاه پور
~~نام نهاد یعنی
# ~~پسر ملک، مرضعهای را بجهت او تربیت کردند تا به فطام رسید. بعد از آن
~~مؤدبان از برای او
# ~~نصب فرمود . و در زمان اردشیر به مداین ، او هفت ساله بود . یک روز
~~ابرسام نزد اردشیر
# ~~رفت ، او را غمگین یافت از موجب آن سؤال کرد . اردشیر گفت چهارده سال
~~جهد کردم و
# ~~زحمت برخود نهادم تا این ملک بر من قرار گرفت ، اکنون مرا فرزندی نیست
~~که وارث ملک
# ~~باشد و بعد از من خلف من شود . ابرسام گفت ایهاالملک بنده محتاج آن
~~حقهام که به ودیعت
# ~~سیر دهام در آن سال که بر اردوان مظفر شدی. گفت چند سال است ؟ ابرسام
~~گفت هفت سال،
# ~~فرمود تا حقه بیرون آوردند . ابرسام مهر از آن برداشت و به اردشیر نمود
~~. گفت ویلک این
# ~~چه چیز است گفت هنگام آنک مرا به قتل آن دختر امر فرمودی او اخبار کرد
~~که از ملک
# ~~حاملهام . فی الحال ذکر خود را جب کردم تا گمانی در حق من نبرند و او
~~رامحافظت کردم
# ~~پسری آورد که عظیم مشابه به ملک ، او را تربیت کردم و این زمان هفت
~~ساله است . اردشیر
# ~~فرمود که صد پسر از هم سنان ms146 او حاصل کن و لباس مجموع یک نوع ساخته پیش
~~من آور .
# ~~ابرسام بر آن اتیان نمود2 و صد پسر را جمع کرد و به خدمت اردشیر برد .
~~چون شاپور را در آن
# ~~میان بدید دلش در حرکت آمد و رقتی کرد و مشابهت خود در او دید، ابرسام
~~را گفت بگوی
# ~~تاگوی و چوگان بیاورند و به بازی مشغول گردند در مقابل ایوان، و کودکان
~~قصدا گوی نزد
# ~~من اندازند . چون گوی به ایوان افتاد تمامت متوقف شدند و زهرهآ قدم
~~نهادن نبود الا شاپور
# ~~که بی و حشتی برفت و گوی برگرفت . اردشیر او را در آغوش گرفت و بوسه
~~داد و تقریب و
# ~~ترحیب فرمود .

PageV01P181

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0189.png)

# ذکر سعت عیسی علی نبینا وعلیه السلام
# و مبعث عیسی علی نبینا وعلیه السلام [14 - الف] در آخر ملوک طوایف واول
# ~~اردشیر بود . شخصی از حواریان به نزد او1 فرستاد و فرمود که به لطفی
~~هرچه تمام نزد او را
# ~~به توحید دعوت کند و بر حماری سوار بر یک طرف طعام خود و بر دیگر جانب
~~علف بهیمه
# ~~حمل کرده به مداین رسید . کودکی چند دید که به خاک بازی می کردند و
~~هریکی کودی خاک
# ~~اخرمن صفت جمع می کرد . در میانه ایشان پسری صبیح2 ملیح یافت که پسر
~~وزیر اردشیر بود .
# ~~حمار را بر جایی مشدود کرد3 و به جمع کردن خاک آن پسر را امداد کرد تا
~~خرمن او اعظم
# ~~شد . پسر با پدر حال شیخ عرض کرد . وزیر گفت او را به خانه آور، قبول
~~کرد . وظیفهآ اکرام و
# ~~احسان نسبت با او بجای آور . چون شب تمام تاریک شدی ، شیخ به نماز
~~مشغول شدی و
# ~~انجیل به صوتی حزین خواندی و چراغی در آن خانه از برای او افروخته میشد
~~. وزیر را
# ~~این حال تعجب آمد ، سئوال کرد که ای شیخ چه کسی ؟ گفت رسول عیسیام به
~~سوی اردشیر
# ~~تا او را به توحید ms147 و مسلمانی دعوت کنم . وزیر گفت دین خود از برای من
~~شرح فرمای . شیخ
# ~~ارکان شریعت بیان کرد و سورتی از انجیل بخواند و تفسیر بگفت . وزیر به
~~خداای] تعالی و
# ~~به عیسی ایمان آورد و از خلایق پوشیده میداشت.
# و اردشیر را مرکبی خاص عزیز بود ناگاه سقط شد. بدین سبب مغموم و مهموم
~~گشت.
# ~~وزیر گفت ایهاالملک شیخی از جانب شام به من فرود آمده است و میگوید که
~~زنده مرده
# ~~گرداند و من این صورت را منکرم اگر اجازه فرمایی او را حاضر گردانم و
~~التماس نمایم که
# ~~اسب را زنده گرداند اگر توانست خیر و الاا با وی آن کنم که سزاوار
~~کذابان باشد . اردشیر
# ~~فرمود که بفرست و بیار . چون بیامد ، وزیر گفت ای شیخ دعوی کردهای که
~~مرده را زنده PageV01P182
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0190.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~می کنم و اینک بارگیر ملک که اعز مراکب بود سقط شده میخواهم که آن را
~~زنده گردانی.
# ~~شیخ گفت مرا نزد او برید که به فرمان خدا زنده گردانم . اردشیر و وزیر
~~و شاپور و شیخ
# ~~به اصطبل آمدند . اسب را افتاده یافتند شیخ گفت هر یکی از شما طرفی از
~~اطراف اربعهآ او
# ~~بردارید و چیزی که من میخوانم تبع می کنید1 چنان کردند شیخ گفت اللهم
~~رب عیسی بحق
# ~~عیسی بن مریم که کلمهآ تو است که این اسب را زنده گردان ، همچنانک از
~~پیش او را آفریدی
# ~~و از نیست هست کردی، تمامت این دعا بگفتند اسب برخاست و خود را از خاک
~~می افشاند .
# ~~اردشیر از آن متحیر و متعجب شد . آن شیخ را گفت به چه مهم آمده [ای] و
~~مقصود تو
# ~~چیست ؟ گفت مرا عیسی بن مریم - علی نبینا و علیه السلام - نزد تو به
~~رسالت فرستاده که ترا
# ~~به خدا خوانم . پس دین خود را شرح داد و از انجیل قدری بخواند و معنی
~~بیان کرد . اردشیر و
# ~~شاپور و وزیر ms148 جمله ایمان آوردند . آن گاه اردشیر اصحاب خود را جمع کرد
~~و به دین عیسی
# ~~خواند و به ترک مجوسیت امر فرمود . ایشان اباکردند اردشیر گفت من شما
~~را به صلابت دین
# ~~خود می آزمودم . و خود و پسر و وزیر و دیگر مسلمانان دین خود را پنهان
~~میداشتند و
# ~~به حسن سیرت و معدلت با رعایا بسر میبرد .
# عادته فی اتحاد الأساورة2
# عادت اردشیر در اتحاد اساوره چنان بود که تمامت انساب عجم را حافظ و مذکر
# ~~بود ، از خاندانهای قدیم جوانان کاردان اختیار کردی و معلم رمی و
~~فروسیت3 بر ایشان
# ~~بگماشتی . چون در آن قسم ماهر شدندی بفرمودی تا درحضور او سوار شدندی و
~~تیر
# ~~انداختندی هر که را در نظر پسندیده آمدی به انواع لباس مزین گردانیدی و
~~بفرمودی که PageV01P183
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0191.png)

# ~~اسامی ایشان در دیوان ثبت کردندی آنگاه ایشان را به محاربات و غزوات
~~فرستادی و با
# ~~ایشان امینی نصب فرمودی که قوت قلب و رباطت جاش1 ایشان بدیدی . و از
~~فعل هریک با
# ~~خبر بودی ، هرکه را دیدی که درحرب صبری ونجدتی2 است یا درمیانهآ دو صف
~~مبارزتی
# ~~نمودی ، اردشیر را اعلام دادی ، اردشیر صاحب دیوان را فرمودی که اسم و
~~فعل و عمل او
# ~~در دیوان ثبت کردی و عطایی وافر او را ارزانی فرمودی ، لاجرم مردم
~~همواره رغبت آداب
# ~~فروسیت نمودندی [15 - الف] چنانک اساوره بر سبیل مفاخرت در هنگام
~~مناظره گفتندی
# ~~دردیوان ملک مشاهده کنید تا افعال و آثار معلوم شود و حق هیچ کس نزد
~~اردشیر ضایع نشدی.
# ذکر عادته فی اتحاد الکتاب
# دیگر، از مهرهآ کتاب3 که بر در بارگاه حاضر شدندی کسی که به رزانت رای و
# ~~حصافت عقل مشهور بودی اختیار فرمودی و اسامی ایشان ثبت کرده ، بفرمودی
~~تا روزی
# ~~چند ملازم کتاب مملکت که مباشر معضلات امور بودند شدندی چون کمال لب و
~~سرعت
# ~~محاسبهآ او بدانستندی اردشیر را اخبار نمودندی . او را بطلبیدی و تمامت ms149
~~اوضاع او تفحص
# ~~فرموده ، با بعضی عمال نواحی روانه داشتی و به قدر کفایت جرایه4 تعیین
~~کردی و وصیت
# ~~فرمودی که بر رعایا ظلم روا ندارد و هیچ کس را از عمال و کتاب و حکام
~~زهره نبودی که
# ~~کسی از اقارب خود به شغلی از اشغال نصب کردی الا که ملک تفویض فرمودی و
~~همچنین
# ~~رخصت نداشتندی که خادمی یا نوکری نزد خود وادارند الاکه ملک بر آن تقدم
~~نمودی . و
# ~~اردشیر مرتبهآ کتاب بالا[ی] همه کرده بود و ایشان را بر سایر خدم مفضل
~~میدانست و
# ~~می فرمود کتاب موجب نظام مملکت و ترجمان السنهآ مااند و امناء ما و
~~رعیتاند که به حفظ PageV01P184
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0192.png)

# ~~محاسبات ما وایشان قیام مینمایند و در میانهآ ما و رعایا عدول و
~~شهوداند پس شناخت حق
# ~~ایشان بر ما واجب ولازم است .
# عادته فی اتحاد القضاء
# دیگر می فرمود تا تمام علماء اهل ملک و مذاهب جمع می کردند و میدیدند که
~~کدام
# ~~به زهد و عبادت و عقل و علم و تجربه و حریت و حسب و نسب مشهورتر است
~~نام و سیرت و
# ~~فعل ایشان مینوشتند و به خدمت ملک میبردند و ایشان را واحدأ بعد واحد
~~می طلبید و
# ~~مسائل می پرسید ، هرکدام که پسندیده بود در مجلس مینشاند و بقایا را
~~اجازت انصراف
# ~~می فرمود . چون امرا واصحاب خراج به بلدی فرستادی ، شخصی از این علماء
~~مختار
# ~~مصاحب ایشان تعیین کردی تا در میان آن طایفه به امر قضا اتیان نمودی و
~~فرمودی قابلیت این
# ~~شغل ندارد الا فقیهی عالم به مذهب و ملت . و اهل فقه را معزز و مکرم
~~داشتی و فرمودی که
# ~~صلاح حال رعیت نیست الا به انصاف مظلوم وقلع وقمع ظالم، وهیچ از این بر
~~ما واجب تر نیست .
# عادته فی اتحاد العساکر
# دیگر چون خواستی که لشکری به جانبی فرستد و اعدا را گوشمالی دهد اول رسل
~~و
# ~~رسایل به آن ms150 عدو فرستادی و شرایط اعذار و انذار1 تقدیم فرمودی هر که به
~~طاعت در آمدی و
# ~~باج و خراج اداکردی مقبول داشته عمال و کتاب به اخذ مال ، و قضات جهت
~~فصل حکومات
# ~~بفرستادی و او را بر ملک خود مقرر داشتی و از هر لغت و دین که بودندی،
~~قاضی از زبان و
# ~~دین ایشان روانه کردی، و ایشان را به مواسات با رعایا وصیت فرمودی و هر
~~که به فرمانبرداری
# ~~او مقر تشدی و به عصیان پیش آمدی لشکری جرار بدان دیار فرستادی ، مقدم
~~جیش مردی PageV01P185
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0193.png)

# ~~حازم عاقل ، و فرمودی که متعرض غنایم نشود و کاتبی مصاحب فرمودی که
~~تدبیر مهمات
# ~~حط و ترحال1 در قبضهآ کفایت او بودی و نزول و رحلت به اذن او کردندی .
~~و کاتب را
# ~~فرمودی تهیهآ اسباب امور حرب به تو حوالت است و متولی قسمت غنایم - اگر
~~ظفرباشد -
# ~~تویی و به عقل و کفایت تو مرا وثوقی تمام هست . و آن جنود را روانه
~~فرمودی و در هر منزل
# ~~که رسیدندی اعلام کردندی، تا به ساحت اعدا نزول نمودندی، کاتب به
~~تسویهآ صفوف مشغول
# ~~شده قلب و جناح بیاراستی و امیرالامرا را در قلب لشکر واداشتی وگفتی
~~واسطهآ نظام
# ~~این لشکر تویی. عار و شنار2 لاحق حال خود و فرزندان مگردان و خود عرضهآ
~~انتقام و عقوبت
# ~~ملک مساز3 . و لشکریان را گفتی به یک دفعه حمله کنند و در تیرانداختن
~~تقصیر ننمایند. آن
# ~~گاه به یک بار روی فرادشمن آورده ، داد مردی و مردانگی بدادندی . چون
~~ظفر ایشان را
# ~~بودی منادی کردندی که شمشیر بردارید و دست از منهزمان بدارید و کاتب به
~~ضبط غنایم
# ~~مشغول شدی . خمس مجموع از برای ملک برداشتی و مابقی را سویت کردی و
~~امیر جیش
# ~~[26 - الف] به زیادتی توقعی نکردی، و بعد از آن از زبان امیرجیش نوشتی
~~که ما روز فلان
# ~~رسیدیم به موضوع فلان ، و بدین موجب اقدام نمودیم ms151 . اشارت ملک بر چیست
~~تاکمر بندیم.
# ~~و اگر سبی5 و غارتی کرده بودندی و ولایتی خراب ساخته ، ملک فرمودی تا
~~باز عمارت
# ~~ولایتی کردندی و اسیران را در آن ساکن گردانیدندی و خود مراجعت
~~نمودندی.
# ذکر عادته فی اتحادالوفود
# دیگر چون رسولی به خدمت او آمدی عمال ولایات را فرمودی تا ایشان را در
~~سرحد PageV01P186
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0194.png)

# ~~خود بداشتندی و در اعزاز و اکرام بکوشیدندی و اسم و رسم آن رسول به ملک
~~عرضه
# ~~داشتندی و ملک به عمال طریق بفرمودی تا طرق و مسالک را پاک کردندی و
~~رسول را
# ~~به طریقی معین بیاوردندی ، چون به دارالملک رسیدی أهبه1آ قدوم او کرده
~~بسط فرش و
# ~~زلالی2 و حصیر بکردندی . و تاج بر سر نهادی و بر تخت نشستی و عظمای
~~آساوره به احسن
# ~~حلی3 متزین شدندی . بعد از آن اجازهآ دخول فرمودی و ایشان را تقریب و
~~ترحیب فرموده
# ~~کلمات ایشان را به سمع رضا اصغا نمودی و به احسن وجهی جواب دادی و گفتی
~~بلاد ما را و
# ~~عمارت آن چون دیدید ؟ آنچه مشاهده کرده بودندی بگفتندی و به منازل
~~رحیبه4 فرود
# ~~آوردندی چون مستراح5 شده بودند ، تاسواران و پهلوانان ساز و سلاح
~~پوشیده به صید بیرون
# ~~رفتندی و در حضرت ملک تیراندازیها کردندی و پیاده شدندی و شیر و پلنگ و
~~دیگر سباع
# ~~دستگیر کردندی و چون به منزل معاونت کردندی ، طعام گردانیدی و امرا و
~~وزراء و کتاب و
# ~~اشراف مملکت جمع کرده بر خوان نشاندی و از برای ملک مایدهآ خاص
~~بنهادندی؛ چون از
# ~~تناول طعام فارغ شدندی به مکان دیگر نقل کردندی و ظروف و آوانی1 ذهب و
~~فضه پر انواع
# ~~اشربه حاضر کردندی ، ملک جامی بیاشامیدی واهل مجلس ساکت ، چشمها در پیش
~~انداخته،
# ~~مستحضر احوال خود بودندی . رسل از آداب و وقار ایشان متعجب شدندی و در
~~وقت
# ~~انصراف ، قضاء حوائج ایشان فرموده ، انعام و مراکب و لباسهای فاخر
~~ارزانی داشتی و هدیه ms152
# ~~بهمراتب آزید7 بازفرستادی . رسل آنچه دیده بودند [67 - ب] بیان نمودندی
~~، هیبت و رعب PageV01P187
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0195.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~ردشیر در قلوب ایشان متمکن شده به طاعت در آمدندی.
# ذکر عادته فی الابنیة والعمارة
# دیگر چون زمینی از اراضی در نظر او پسندیده آمدی بفرمودی تا در آن شهری
~~بنا
# ~~کردندی و مردم اطراف در آن ساکن گردانیدی تا رعیت او بسیار گردد و
~~سلطنت او وسیع و
# ~~عریض باشد و اثر و ذکر او باقی ماند و در رستاقها1 حصارها می ساختند تا
~~در وقت هجوم بعد
# ~~از اردشیر در آنها متحصن شوند . چه در حال حیات او بدان احتیاج نبود .
# [ذکر] عادته فی تربیة اولاد الاشراف
# دیگر بفرمودی تا ارباب خاندانهای قدیم که روزگار در عز و شرف گذرانیده
~~بودند
# ~~تفحص نمایند ، اگر ایشان راضیق معیشتی روی نموده باشد به جبرحال2 و
~~ثلم3 اختلال ایشان
# ~~مشغول شدندی و هر که وفات کردی و در مال او سعتی4 نبودی که کفاف اولاد
~~بودی به موکلان
# ~~حوالت فرمودی که وجه معیشت اولاد او معد5 گردانیده ، آن اولاد را به
~~معلمان سپردند تا
# ~~شرایط تأدیب بجای آوردندی و دختران را تجهیز کرده با گفو9 عقدنکاح
~~بستندی ، و آن
# ~~موکلان همچون والد شفیق یتامی را تعهد میکردند . و اگر ضیاع و عقاری
~~چند بگذاشتی و
# ~~اولاد ، طفل بودندی ، موکلان امین نصب فرمودی تا به تعهد اطفال و ضبط
~~اموال قیام
# ~~نمودندی تا اولاد بالغ شده ، متصرف املاک خود شدندی . و اردشیر فرمودی
~~چون پدران PageV01P188
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0196.png)

# ~~ایشان را برگزیدم و تربیت کردم پسران را نیز لازم است که تفقد نمایم تا
~~به درجهآ آبا و اجداد
# ~~رسند .
# ذکر عادته فی المعدلة
# دیگر فرموده بود تا بارگاهی از آجر و جص1 در ظهر3 قصر خاص بنا کرده بودند
~~صد
# ~~ذراع در مثل آن3 ، و مکانالمظلومین نام نهاده . در ماهی دو نوبت بالای
~~قصر شدی و در آن
# ~~بارگاه نگاه کردی و ارباب ms153 مظالم را بطلبیدی و خود سخن با ایشان گفتی و
~~احوال پرسیدی و
# ~~به هیچ یک از ثقات ، آن امر خطیر حوالت نفرمودی . دیگر بفرمودی تا هر
~~موضعی که
# ~~به سبب خراج ، حال اهالی آن مختل شدی از مقرری چیزی قاصر کردندی و تخم
~~دادی
# ~~68 - الف ] تا به عمارت و زراعت مشغول گشته باز حال رفتندی4 و آمنا
~~معین فرموده بود که
# ~~در مملکت گردیدندی و تفحص این حال نموده به حضرت ملک رفع کردندی5 . و
~~چون
# ~~اردشیر در مملکت استقرار یافت و ملوک طوایف را بعضی قلع و قمع کرد و
~~بعضی به طاعت و
# ~~انقیاد در آورد و هیچ منازعی نماند ، اشراف و اکابر ممالک را جمع کرده
~~و خطبه کرد و
# ~~گفت : وصیت . ایهاالناس بدرستی که صفوه و نقاوه1آ هرچیزی به فضل و
~~منزلت و درجهآ ثناء
# ~~خدای و ذکر آلا7 و نعماء اوست ، پس شکر می کنم بر آنچه انعام و فضل
~~فرموده است ما را از PageV01P189
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0197.png)

# ~~اکرام و احسان ، و ما را به غایت أمنیت1 و اعلی درجه رسانید و دشوارها
~~بر ما آسان کرد و
# ~~منازل ما فوق منازل الملوک ساخت وامر و فرمان ما در اقطار آفاق نافذ
~~فرمود . و همچنین
# ~~شکر می کنم به رفاهیت رعیت و مطاوعت ایشان و توفیق و تهنیت عیش و اتفاق
~~کلمه و شدت
# ~~نصر وعلو مکان فله الحمد والشکر.
# ایها الناس شما را اخبار می کنم از آنچه بر خود فرض گردانیدهام در باب
~~شما از ارفاق
# ~~و حسن سیرت تا آن را معلوم کنید و سپاس حق تعالی بجای آورید . رای ما
~~در خراج آن است
# ~~که نستانم الآ آنچه فاضل از معاش ، و آنچه بستانم به وجهی صرف کنم که
~~منافع آن باز به شما
# ~~عاید گردد . و عنایت و اهتمام ما در حق شما هرچه زیادهتر است .
~~ایهاالناس شما را وصیت
# ~~می کنم به پنج خصلت که اصلاح دین شما ms154 در آن است : یقین به خدا و لزوم
~~سنن و ادای فرایض
# ~~و توقیر علما . [و حضور در مجالس حکماء]2 و بدانید که معرفت خدای تعالی
~~وانزال علما
# ~~در منازل ایشان موجب الحاق شما به آبرار است و همچنین وصیت میکنم شما
~~را
# ~~به سه خصلت که صلاح معیشت شما در آن است : اجتهاد در عمارت و حسن تمیز
~~در مکاسب
# ~~و انفاق بقدر مال . چه مال جمع نمی شود الا به عمارت و [حسن تمییز]
~~مکاسب ، و همچنین
# ~~وصیت می کنم به پنج خصلت که راحت ابدان شما و دوام سرور شما در آن است
~~: رضا به قضا
# ~~و قسمت ، و قمع فاحش3 حرص و دور داشتن نفس از منافست6 و حد و بغی5 و
~~ترک سعی
# ~~[68 - ب] در چیزی که منجح1 نباشد و فایده ندهد . و همچنین وصیت میکنم
~~به پنج PageV01P190
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0198.png)

# ~~[اخصلت ]دیگر که موجب امن و امان باشد : توطین1 نفس بر آنچه لابد2 است
~~مثل ادای دیون و
# ~~رسانیدن خراج و اجتناب ریبت در حق مردمان ، و حصانت و نگاه داشتن عورات
~~، و شر خود
# ~~از خلق مکفوف گردانیدن ، وحقوق مردمان شناختن . و همچنین وصیت می کنم
~~به اجتهاد در
# ~~معرفت علوم وتعلم جمیع صناعات ، و عمارت آنچه مقدور است از ارض ، و سعی
# ~~درتوادد3 . وصایاء من با شما این است والسلام .
# ایهاالناس آنچه واجب است بر مردم رعایت آن از حقوق ، حق خدای تعالی
~~دراحسان
# ~~و ایادی ، و حق آنفس خود به آنک متعرض چیزی گرداند که موجب منفعت باشد
~~، و منصرف
# ~~گرداند از آنچه سبب مضرت باشد . و حق بعضی بر بعضی از شما در حسن
~~مجاورت و بذل
# ~~معونت ، و حقالسلطان در معرفت فضل او وحسن طاعت او و شکر بر آنچه متولی
~~آن شود از
# ~~حسن سیرت و انقیاد در آنچه او فرماید از امن بلاد و ذب مطاعن4 از عباد
~~. اما حق حضرت
# ~~عزت بر بندگان آن است که ms155 او را به حق معرفت بشناسند و بر نفس خود رضا
~~به قضا و قدر او
# ~~واجب گردانند و بر افضال وانعام او شکر وسپاس به تقدیم رسانند . و در
~~توقیرو احترام
# ~~اولیاءالله که امنا و شهداء ویاند تقصیر ننمایند . اما حق نفس بر عباد
~~آن است که تعهد کنند او
# ~~را در آنچه امید صحت وی در آن است و دفع آذی از وی کنند و اقوات او به
~~وجهی که در او
# ~~افراط تفریطی نباشد مقرر دارند . اما حقوق بعضی بر بعضی ، معرفت و
~~اظهار محبت5 و طلب
# ~~سلامت است و آنچه از برای خود دوست دارد از برای مردم نیز همان دوست
~~دارد و مکروه
# ~~خود نیز برایشان مکروه دارد . اما حق سلطان مناصحت او در سر و علانیت و
~~اتیان به طاعت و
# ~~اوامر او نمودن ، و از نواهی او مجتنب بودن . و خلایق چهار طبقهاند :
~~یکی اختیار حق PageV01P191
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0199.png)

# ~~خدای تعالی کردهاند و به جد و جهد به طاعت و عبادت او مشغولند [69 -
~~الف] لاجرم
# ~~به اعلی درجات رسیدهاند ، و طایفهآ دیگر حق سلطان چنانچه شرط است بجای
~~آوردهاند و
# ~~به معاونت و یاری او در عدل و ذت از حریم اهل مملکت قیام نموده . و
~~طبقهآ ثالث به تدبیر
# ~~امور مملکت و نظر در آنچه نفع آن به رعیت عاید شود مشغولند . و چهارم
~~آنند که نفس خود
# ~~را در اقتناء1 اموال واکتساب املاک اتعاب کرده2 ، عمر عزیز صرف آن
~~میسازند . و
# ~~این طایفه به همدیگر چنان محتاجاند که بعضی اعضاء جسد به بعضی، و
~~بدرستی که من شما را
# ~~واقف گردانیدم بر مصالح خود .
# بعد از آن رئیس مملکت آغاز کرد و گفت لایزال3 موفق باشی از حضرت عزت
# ~~به نصرت و درک امل و دوام عافیت و ترادف نعم ، و تا به غایتی برسی که
~~فوق آن غایت
# ~~نباشد ، و مملکت باقی باد تا بر اقطار آفاق مستولی شوی، بدرستی ms156 که
~~معدلت تو به عموم ما
# ~~رسید همچنانک نور آفتاب به خاص و عام میرسد، فرحان4 گشت قلوب ما ، و
~~مطمئن شد
# ~~خواطر ما و متفق شد کلمهآ مابعداز اختلاف . حق تعالی عاقبت ترا محمود
~~گرداناد . بمنه و لطفه .
# ذکر عهدنامه نوشتن اردشیر
# و چون وفات اردشیر نزدیک رسید از برای پسرش شاپور عهدنامه نوشت و فرمود
~~که
# ~~مخالفت آن نکنند وبر آن موجب به تقدیم رسانند . بسم الله ولی الرحمة ،
~~هذا ما عهد اردشیر
# ~~فافکان إلی ابنه شاپور، در وقتی که او را از برای سلطنت برگزید و لباس
~~کرامت در او پوشانید
# ~~و الی من خلفه و ولده و ولد ولده، اما بعد بدان ای پسر من که هرچه شما
~~بدان خواهید رسیدن
# ~~من از آن گذشتهام و کار به شما همچنان وارد خواهد شد که به من ، و خرمی
~~و سرور و حزن و PageV01P192
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0200.png)

# ~~اندوه همین صورت ، و از شماکس باشد که ملک و سلطنت به دشواری و مشقت
~~بدست آورد
# ~~و کس به آسانی حاصل کند به لهو لعب مشغول گردد . و ملوک که پیش از شما
~~مملکت بلامنازع
# ~~بدیشان رسیده بود نخوت و غرور ایشان را حاصل شده با بزرگان تواضع
~~ننمودند و از برای
# ~~کوچکان خفض جناح1 نکردند ، مثل آنها که با من محاربت نمودند [69 _ ب]
~~تا مخصوص
# ~~شدند به گد و مشقت ، و من ممتاز شدم به خوشی و دعت2 . و من بسی از ملوک
~~رشید حازم
# ~~دیدم که در صلاح ملک اجتهاد نفس خود میکردند و میسر نمیشد، فکیف3 آن کس
~~که کار به
# ~~تمنی و تهاون6 فرو گذارد لاجرم هرچه اجداد و آسلاف از برای او تقدیم
~~کردهاند دراصلاح
# ~~مملکت ، به اندک روزگار به فساد می آورد و مملکت خراب برآنک بعد او است
# ~~می گذارد .
# دیگر بدان ای پسر من که ملک و دین توأمانند ، از همدیگر جدا نمیشوند ملک
~~را از
# ~~اساسی لابد است ودین ms157 را از حارسی ، چه هرچه آن را نگهبانی نباشد ضایع
~~است و آنچه
# ~~آن را اساسی نیست منهدم است . و بدان که عاقل را از زبان مضرت نرسد و
~~هیچ مضرتر
# ~~ازآن ، شخص را نیست و بدانید که ملک از دو چیز خراب میگردد : یا غلبه
~~مخالفان یا فساد
# ~~رای و سوء تدبیر ، مادام که تعظیم ملوک خود بجا آورید ، ملک شما از أمم
~~مخالف و دین
# ~~شما محفوظ باشد . و تعظیم ایشان آن نیست که دور وا ایستند یا دوست داری
~~نمایند ، ولکن
# ~~فرمانبرداری ایشان است . وبدان ای پسر من که پادشاه بخیل نشاید که بود
~~چه بخل منتج نسیان
# ~~است ، و نشاید که در غضب رود که غضب مولد ندامت است ، و نشاید که حسد
~~برد چه حسد
# ~~موجب کمی عدد رجال است ، و نشاید که خایف باشد که خوف از عجز است . و
~~باید که PageV01P193
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0201.png)

# ~~اوقات روز خود را قسمت کند یک ساعت از برای لهو و لعب و استراحت حواس ،
~~و ساعتی
# ~~دیگر به تدبیر مملکت و فکر صلاح رعیت مشغول شود . وکار امروز به فردا
~~نیندازد .
# ~~چه حوادث روزگار لحظه به لحظه واقع می گردد . و باید که خود را از
~~دشمنان باطن بیش
# ~~صیانت کند که اعداء ظاهری . وچون اصلاح خویشتن نتوانسته باشد فرمودن در
~~اصلاح عامه
# ~~طمع نفرماید . و بدان که هرملکی را بطانه1ای است و هر بطانه را بطانه
~~[70 - الف] اهل
# ~~مملکت بدین سبب مجتمع میشوند . چون ملک بطانه خود را راست واداشت ،
~~کافهآ خلایق را
# ~~نیز همین صورت باشد . و بر تو باد از افشاء سر با کودکان خدم و حشم، به
~~تصور آنک ایشان
# ~~را اعتماد کتمان و عدم آن نیست حذر کنی چه چون ایشان را خطر آن معلوم
~~نیست اشاعت آن
# ~~خواهند کرد ، و مضرت آن به تو لاحق گردد . و بدان که شیطان مسلط می شود
~~بر انسان
# ~~در بعض حالات غضب و حرص ms158 ، نفس خود را از آنها مصون دار ، چه گفتهاند
~~عاقل میباید
# ~~که از حریص غادر بپرهیزی2 . و در رعایا قومی هستند که به سلطان از در
~~نصیحت در می آیند
# ~~و افساد مردم میکنند و اصلاح خود ، اعداء ملوک و دشمن رعیتاند . و هرکه
~~دشمنی با
# ~~سلطان ورزد بحقیقت دشمن خود باشد . و آن که با رعیت عداوت کند غضب خدا
~~لاحق او
# ~~گردد . و بدانید که رای و عقل و تدبیر خود به شما واگذاشتم . چه خود را
~~نتوانستم خالد
# ~~گردانیدن . و قضاء حق شما، بدین نصایح نمودم. شما نیز به آنها تمسک
~~نمایید ، چه صلاح
# ~~حال و مآل شما در آن باشد . و اگر نه مرا یقین بودی که بعد از ششصد سال
~~، سلطنت و ملک
# ~~شما منقرض خواهد شد و الا با این وصایا ملک شما با طول دهر باقی ماندی
~~. اکنون علامات
# ~~ازوال ملک آن است که چون مستبد3 به رای خود گردید و متابعت هواکنید و
~~اکابر خود را
# ~~احترام ندارید و ترک علم گیرید و آنچه ما نگاه داشتیم ضایع گردانید و
~~هرچه ما جمع کنیم
# ~~تفریق کنید در آن هنگام ملک شما زایل شود والسلام علی الآخذین
~~المتمسکین بما رسمت PageV01P194
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0202.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~لهم1 . و وفات فرمود .
# و مدت ملک او چهل سال وده روز بود ، و در زمان حیات هفت مدینه بنا فرمود
~~:
# ~~اردشیر خره ، رام اردشیر ، و در قصبةالاهواز هر مزد اردشیر و نورار
~~دشیر و استاد اردشیر که
# ~~آن را کرخ میخوانند و میسان به ارضی السوات که آن را نیز هرمزد اردشیر
~~میخوانند و
# ~~در بحرین موارد شیر و در موصل که آن خره2 نام کردند .
# ذکر سلطنت مرثدبن عبد3 گلال
# شعبی گوید چون اسعد بن عمرو وفات کرد و ملک به [70 - ب] مرثدبن کلال بن
# ~~تبع الاقرن منتهی شد او را ذی الاعواد خواندند و قصهآ پیغامبر ما محمد
~~مصطفی علیه الصلوة
# ~~والسلام شنیده بود ms159 . و این چنان بود که جنید بن عوف با برادر خود به
~~حاجتی بر او وفود
# ~~کردند ، ذی الاعواد ایشان را معزز و مکرم داشته به منزلی رحیب فرود
~~آورد . جنید روزی
# ~~به خدمت او شد وگفت آنعم صباحا ایهاالملک6 که عارفی به مذاهب ، و ناطقی
~~به صواب ، و
# ~~ناظری در عواقب، یادمی کنم سوگند به خداوندنور و حجاب و برهان و کتاب
~~که توافضل آن کسانی PageV01P195
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0203.png)

### | تجارب الا مم فی احبار
# ~~که مشی کردند برثواب، و...1 ناسی در طعان وضراب واسخای اممی در
~~عطایاونهاب2 ، حاشا3
# ~~ملک خداوند کتاب را از تبعه اخیار و اولی الالباب . ملک در غضب شد و
~~گفت کیست این که
# ~~مرا بدو می ترسانی؟ گفت: فهربن مالک . ملک گفت مرا چگونه از او تحاشی
~~میکنی6 او از
# ~~من افضل است ؟ گفت بلی از برای آنک صاحب بنی هاشمی حلیم وفی سخی است .
~~حق تعالی
# ~~او را به دین هدی مبعوث کرده است5 . و اخبار و قصص بر او نازل گردد .
~~ذکر او بالا گیرد و
# ~~هرگز نافد نگردد2 . و نور او ساطع باشد و خامد نشود7 . اسم او محمد و
~~احمد باشد . بعد از
# ~~مضی روزگاری ظاهر گردد . برادرش حسن را طلب فرمود و گفت برادرت جنید
~~کلماتی چند
# ~~فرموده که عروق ساکن مرا متحرک گردانیده . و تمامت با او بیان نمود .
~~حسن گفت حق به
# ~~طرف او است . محمد امین صاحب فضل8 مبین ، مبعوث به شریعت و دین ، بعد
~~ازدهور و
# ~~وحین9 . در کتب اوایل و اواخر ذکر او مثبت است. از خواب غفلت بیدار شو
~~. ملک گفت در
# ~~این حال تأملی نمایم، اگر صادق باشید بسیار عطیه به شما دهم و اگر کاذب
~~باشید با شما آن کنم
# ~~که سزاوار مستهزی ملوک باشد . چون ایشان برخاستند مرثد کتب آبا و اجدا
~~بیاورد . در
# ~~کتاب افریقیس10 بن ابراهیم این کلمات نوشته بود که : بسم الله الرحمن
~~الرحیم . منقرض گشتند PageV01P196
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0204.png)

# ~~عاد ms160 و ثمود و منقطع گشت از ایشان عدت و عدید و ملک شد شدید ، وبعد از
~~او شداد ، و
# ~~خالی ماند از ایشان بلاد و ارم ذات العماد [71 - الف] و به نهایت
~~انجامید کار طسم و جدیس و
# ~~در مملکت ایشان نماند الاالیعافیرا والعیس ، و خاک شدند و بر باد رفتند
~~و تار و مار ، و
# ~~بگذشت بعد از ایشان بس روزگار ، و زود باشد که بیابد بعد از ایشان نبی
~~عظیم الشان از نسل
# ~~معدبن عدنان به نور و برهان وبر واحسان و وحی قرآن . اوست نبی کریم ،
~~رؤف رحیم ،
# ~~جمیل وسیم3 ، جواد حلیم ، به مکه متولد شود و در مدینه مهاجرت کند ،
~~طوبی آنک او را
# ~~دریابد و به او ایمان آورد .
# چون مرثد این حکایت مطالعه نمود مطمئن خاطر شد . جنید و برادرش را وزیر
~~خود
# ~~گردانید و به خدا ایمان آورد و به نبوت محمد مصطفی علیه الصلوة والسلام
~~اقرار کرد . بعد از
# ~~چندگاه وفات یافت و مدت ملکش سی سال بود او را در آزجی از آجر و جص دفن
~~کردند .
# ذکر سلطنت شاپوربن اردشیر
# عبدالله بن المقفع گوید : در زمان ذی الاعواد ، ملک عجم شاپوربن اردشیر
~~بود . چون
# ~~بر سریر سلطنت متمکن گشت این خطبه بخواند : عصمت نیست الا به توفیق ، و
~~حلم نیست الا
# ~~به تأیید ، و رای نیست الا به مشورت . ایهالناس نفس خود را از
~~مالایعنی4 مشغول دارید و از
# ~~آنچه حلال شما نیست قطع طمع کنید و در دلهای خود حب آخیار جای دهید و
~~پیران5 را
# ~~حرمت دارید و بر کوچکان رحمت آورید . بعد از آن حواشی و عساکر جمع کرده
~~به غزو PageV01P197
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0205.png)

# ~~روم رفت . مدینهآ قالوقیه وقبدوقیه1 را فتح فرمود . قیصر با جیوش متوجه
~~او گشت . و از
# ~~هر طرف مقاتلتی عظیم برفت و ظفر شاپور را بود و اسیر بسیار بگرفت . از
~~آن جمله بریانوس
# ~~ابن عم قیصر و ولی عهدش یکی بود . مراجعت ms161 کرد ، به اهواز شد در راه به
~~موضع جندی
# ~~شاپور رسید . نزاهت و وسعت آن مکان او را در تعجب آورد . شهری بناکرد و
~~جندی شاپور
# ~~نام نهاد و اسیران روم را در آن متوطن گردانید . بعد از آن بریانوس را
~~فرمود که برنهر شوشتر
# ~~که عرض آن هزار ذراع است قنطرهای به جهت اجتیاز3 خلایق و وفور زراعت و
~~عمارت بنا
# ~~کند . بریانوس به قیصر مکتوب نوشت و عملهآ روم طلب کرد . چون از بنا
~~فارغ شد او را به
# ~~خوبترین وضعی روانه روم فرمود با تمامت عمله . و مدینه میشان [71 - ب]
~~را با زبه حال
# ~~عمارت آورد و شاد شاپور نام کرد...4
# و در عصر وی مانی زندیق ظاهر شد و مجوس را اغوانمود . شاپور در طلب او
~~سعیها
# ~~نمود و درنیافت . چون سی سال پادشاهی کرد هرمزد را ولی عهد گردانید و
~~خود وفات کرد .
# ~~والله اعلم واحکم.
# ذ کر سلطنت ملوک اربعه
# چون ذی الاعواد به جوار حق پیوست ، پسران چهارگانهآ او به شرکت قایم مقام
~~پدر
# ~~شدند . و در سلطنت متمکن گشتند . چون موسم حج رسید قوم را دیدند که
~~متوجه مکه
# ~~میشدند از برای گزاردن حج . عزم مکه کردند که حجرالاسود از کعبه به
~~صنعاء یمن نقل کنند PageV01P198
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0206.png)

# ~~تا حج نزد ایشان باشد . با سیصد هزار سوار و صد علم روان شدند. چون این
~~خبر به اولاد
# ~~معدبن عدنان رسید به مکه مجتمع شدند و فهربن مالک بر خود ملک
~~گردانیدند. چه در آن
# ~~وقت قدوه1 و سیدالعرب بود. و مستقبل ایشان شده قتالی شدید بین الجانبین
~~برفت . و حارث
# ~~بن فهربن مالک مقتول شد. و از ملوک اربعه سه بقتل آمد و چهارمین اسیر
~~شد. عساکر
# ~~بگریختند وباز یمن مراجعت نمودند. خواهر این ملوک اربعه ابضعة 2 نام را
~~به سلطنت
# ~~نشاندند. و او را عنقفیر لقب دادند. و بغایت سیئة الخلق بود. و خلایق
~~را جمع کردی هر که ms162 را در
# ~~نظرش خوب آمدی بر نفس خود مراودت کردی و به زنا مشغول شدی . چنانک
~~حامله شد و
# ~~دو پسر بیاورد یکی را سهل نام کرد و دیگری را عوف . اکابر و اشراف قوم
~~حاضر شدند و
# ~~گفتند پعنی چه که ملکه به زنا مشغول گردد با هرکه اختیار کند و این دو
~~بچه که آورده فضیحتی
# ~~تمام است . گفت جرأت شما بدین درجه است که از این سخنان میگویید؟
~~بفرمود تا ایشان را
# ~~بقتل آوردند. و در شهر غوغا برخاست و ملکه را نیز با آن قتیلان ضم
~~گردانیدند. و در آزجی
# ~~بر سر تختی آبنوسی با هر دو پسران دفن کردند. و مدت ملک او پنجاه سال
~~بود. و تصدیق این
# ~~حکایت آنک پیغامبر ما صلی اله علیه وسلم در وقتی که بر صنادید قریش
~~نفرین کرد، گفت
# ~~خداوندا ابوجهل و فلان و فلان را هلاک کن چنانک ملوک اربعه و خواهر
~~ظالمهآ (72- الف ]
# ~~ایشان راابضعه هلا ک گردانیدی. و در زمان ملوک اربعه وابضعه ملک عجم شا
~~پوربن اردشیر بود.
# بعد از آن اهل مجتمع گشتند و ملکیکرب3 بن عمروبن اسعد که الباس کعبه کرده
~~بود به
# ~~سلطنت اختیار کردند و چون متمکن شد عزم غزو اولاد معدبن عدنان و طلب
~~ثار ملوک اربعه
# ~~کرده مستعد قتال شد. و اولاد معد جمع گشتند و عدوان بن عمروبن قیس بن
~~غیلان بر خود
# ~~ملک گردانیدند چون ملکیکرب را معلوم شد که ایشان عازم حرباند تقاعد
~~نمود، هرچند PageV01P199
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0207.png)

# ~~اهل یمن تحریص کردند. گفت من از سفک دما1 محترزم . چون بیست سال
~~پادشاهی کرد و
# ~~وفاتش نزدیک رسید مملکت به پسرش تبع که آخر تبابعه بود حوالت کرد و ملک
~~عجم در آن
# ~~وقت هرمزد بود.
# ذ کر سلطنت هرمزدبن شاپور و بهرام بن هرمزد و بهرام بن بهرام
# چون هرمزد بر جای پدر نشست گفت : ملک نیست الا به رأفت ، و عفو نیست الا
# ~~بهقدرت ، و ms163 قرابت نیست الا به تودد. ایهاالناس بدرستی که ما جمع میکنیم
~~منافع شما و دفع
# ~~می کنیم مضار شما و حریصیم برصلاح شما و حمایت می کنیم ازاعدای شما
~~[را] می نماییم
# ~~به آنچه زیادت کند قوت شما. و باز مانی بدبخت در زمان او ظاهر شد و او
~~را به زندقه خواند.
# ~~بفرمود تا پوستش سلخ کردند و آن گاه حشو 2 آن آگندند و بر دروازهآ جندی
~~شاپور بیاویختند.
# ~~چه او خود از جندی شاپور بود و هر که از اصحاب او بیافتند بقتل آوردند
~~بعد از آن مملکت به
# ~~پسر خود بهرام داد و وفات کرد.
# بهرام چون به سریر سلطنت نشست گفت : سرورنیست الا به عافیت . ایهاالناس
~~با
# ~~همدیگر معاطفت و مهربانی کنید و صلهآ رحم بجای آورید. و در حمیت اخوان
~~مترادف باشید
# ~~و اصحاب مساعد، و از حسد دور باشید که مورث حزن است و از بغی و عدوان
~~اجتناب
# ~~نمایید که صاحب آن را در هلاک و بوار3 میاندازد. و چون از ملک او هفت
~~سال گذشت اجل
# ~~محتوم به نهایت انجامید ، پسر خود را بهرام بن بهرام قایم مقام
~~گردانید. چون او به امر ایالت
# ~~مشغول گشت سیرهآ آبا و اجداد متغیر گردانید و به عجب و تکبر با پیش
~~آمد. ارکان دولت و PageV01P200
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0208.png)

# ~~اصحاب مملکت با هم مشورت کردند [72- ب ] که این ملک ما معدلت و رأفت به
~~تظلم و
# ~~تطاول مبدل گردانیده است ، صلاح آن است که سه روز هیچ کس از ما برابر
~~او نرود ، چون او
# ~~را از اعوان و انصار نا گزیر است ، باز حال افتد.1 چون غایب شدند
~~بامدادان ملک بردردولت
# ~~سرای خود هیچ آفریده ندید و تفحص کرد. دکاکین آسواق مقفل و هیچ آدمی
~~زاد 2 در میان
# ~~شهرنه. بر نفس خود خایف شد، و دانست که کار سلطنت بی رعیت متمشی
~~نمیشود. در آن سه
# ~~روز از ملالت هیچ نخورد . روز چهارم ms164 رئیس الوزراء نزد او آمد. بهرام از
~~موجب غیبت
# ~~سثوال فرمود. گفت از فضیحت ظلم تو گریختهاند ، و غیبت من نیز به سبب
~~ایشان بود، اکنون
# ~~در کار خود نظری فرمای که امور تو بی وجود ایشان از پیش میرود؟ چرا ترک
~~سیرت آبا و
# ~~اجداد کردهای و تغییر [و] تبدیل بدان راه دادهای؟ بهرام گفت :
~~ایهاالوزیر با خدا عهد کردم
# ~~که من بعد چنانچه دلخواه رعایا باشد معاش کنم ، و آنچه تو گفتی محقی و
~~عین صواب است .
# ~~وزیر برفت و از شفقت و معدلت پادشاه اعلام داد. تمامت باز به طاعت در
~~آمدند. و بهرام نیز
# ~~بر موجب عهد وفا نمود. و در باب مجوسیت نظری کرد، نکاح ام و اخت پیشش
~~ناخوش و
# ~~مستقبح نمود. رسول به خدمت ملک هند فرستاد که او به دین نصرانیت بود که
~~شخصی از
# ~~مشایخ دین خود روانه گرداند. چون به بهرام نزول کرد، مقدمش را معزز
~~داشته ، تقریب و
# ~~ترحیب فرمود و به دین عیسی - علی نبینا و علیه السلام - درآمد و شیخ
~~دین و شریعت نصرانی
# ~~او را تعلیم فرمود. اهالی مملکت به دین نصرانیت دعوت کرد، اجابت
~~ننمودند و قصد خلع
# ~~کردند. او نیز کتمان دین خود کرد و ملک به برادر خود نرسی بن بهرام
~~سپرد والسلام . در
# ~~مدینهآ بشابور در فارس وفات کرد و مدت ملک او سی سال بود و او معاصر
~~تبع بن ملکیکرب
# ~~ملک یمن بود.

PageV01P201

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0209.png)

### | تجارب الامم فی اخبالر
# ذکر سلطنت تبع بن ملکیکرب
# چون ملک بر تبع بن ملکیکرب قرار گرفت توجه تهامه نمود به طلب ثار ملوک
~~اربعه با
# ~~سی هزار مرد از اولاد قحطان . چون اولاد معد را این حال معلوم شد ،
~~امیة بن عوف که بر
# ~~قلمس 1 معروف بود بر خود ملک ساختند [73- الف ] ربیعه چون دیدند که
~~قبیلهآ مضر
# ~~بهریاست مرة بعد أخری مخصوص شدهاند، در وقت ملوک اربعه و ملکیکرب این
~~صورت
# ~~ناپسندیده ms165 داشتند و با خود مقرر داشتند که با گوشهای نشینند و در این
~~حرب تقاعد نمایند.
# ~~برآن جمله تخلف نمودند. مضر دانست که با وجود عدم معاونت ربیعه طاقت
~~مقاومت تبع
# ~~نداشته باشند. طایفهای از قوم بفرستادند و از تبع امان طلبیدند. به
~~قرار آنک دیهآ ملوک اربعه
# ~~چهارهزارناقه بر و کلاء بندگیش رسانند. تبع قبول کرد و به مقام خود
~~بازگردید و از آن گاه باز،
# ~~عداوت میانهآ مضر و ربیعه قایم شد و مضر عزم محاربهآ ربیعه کردند.
~~اشراف ایشان به یمن
# ~~رفتند. تبع مقدم ایشان را معزز داشت . و محالفت و عهدی با ایشان
~~بفرمود. و این قرار مؤکد
# ~~بود تا زمان محمد مصطفی علیه الصلوة والسلام .
# و باز مدتی تبع را هوس غزو بلند شد. صد علم ترتیب فرمود، در تحت هریکی
~~پنجاه
# ~~هزار مقاتل ، و کشتیها راست کرد و به زمین هند رفت . و در آن وقت پسر
~~فور که اسکندر او
# ~~را بقتل آورد ملک بود، مستقبل شد ، و هرد و فریق به محاربت مشغول شدند.
~~تبع بنفسه مباشر
# ~~کار زارگشت و از پسر فور مبارزت خواست. چون درهم آویختند پسر هند
~~ضربهای زد، تبع
# ~~را کارگر نیامد. اما تبع به یک زخم شمشیر او را بینداخت جنود و عساکر
~~منهزم گشته به قلعه
# ~~متحصن شدند. تبع ماهی چند محاصره کرد چون به تنگ آمدند امان طلبیدند.
~~ایشان را امان
# ~~داد و به بلاد خود منصرف شد ، و چون سی سال از مدت ملکش در گذشت . ملک
~~بر حسان
# ~~پسرش تسلیم کرد و وفات نمود و ملک عجم در زمان تبع نرسی بن بهرام بود:
~~PageV01P202
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0210.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ذ کر سلطنت نرسی بن بهرام
# چون نرسی سریر سلطنت را مزین گردانید گفت دعامه1آ عقل حلم است و بهترین
# ~~چیزی در کارها صبر است و افضل ذخایر جود است و اعزغنا قناعت است و
~~دوستی از قرابت
# ~~انفع است . بعد از آن به ms166 سیرت و سنت برادرش اقتدا نمود در عدل و رعایت
~~رعیت و حمایت
# ~~حمیت ، چون هفت سال بگذشت متقاضی اجل گریبان عمرش بگرفت و مملکت به
~~پسرش
# ~~[73_ ب ] هر مزد بن نرسی گذاشت و وفات یافت . چون هرمزد پادشاه شد گفت
~~نیکو شعاری
# ~~است عدل وخوب قرینی است امن وبزرگ قایدی است صبر . ایهاالناس ما اهل
~~بیت ملکایم ،
# ~~اوامر و نواهی ما را مطیع و منقاد باشید و در دلهای خود محبت ما راسخ
~~دارید تا رشاد یابید و
# ~~هرچه از ما بخواهید بیابید بعد از آن به طریقهٔ‌ پدر و عم و جد در عدل
~~و فصل 2 و رعیت
# ~~پروری معتدی شد.3 چون هفت سال او نیز کامرانی نمود پیک اجل در رسید و
~~حلیلهاش 4
# ~~حامله بود، تاج بر شکم وی نهاد و اهل مملکت را وصیت فرمود که اگر پسری
~~در وجود آید
# ~~ملک را نگاه دارید تا به مبلغ رجال 5 برسد، و اگر دختری باشد شخصی از
~~اهل بیت ملک
# ~~اختیار کنید و بر سلطنت نشانید . بعد از وفات پسری تمام صورت خوش سیرت
~~در وجود آمد
# ~~و در عرض ملک هرمزد، ملک عرب حسان بن تبع بود.
# ذکر سلطنت حسان بن تبع
# چون به ایالت مشغول شد عزم غزو عراق کرد و با سیصد هزار سوار متوجه گشت و
~~PageV01P203
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0211.png)

# ~~چون در ملک عجم ملکی صاحب وجود نبود و عجم واهی و ضعیف بودند به مطاوعت
~~و
# ~~انقیاد حسان در آمدند و خراج مقرر کردند. یک سال در عراق اقامت کرد.
~~بعد از آن رغبت
# ~~چین فرمود. اشراف و قیاد1 جنود را ناخوش افتاد و با هم مشورت پیوستند
~~که ملک به چین
# ~~خوا هد رفت و سفری بعید و مسافتی دور است و از اهل و عیال و مال و منال
~~دور خواهیم شد
# ~~و معلوم نه که در غیبت ما ایشان را چه حال خواهد بود. بر عمروبن تبع ms167 که
~~برادر حسان بود
# ~~جمع شدند و صورت حال عرضه داشتند و بگفتند شفقت تو در بارهآ قوم زیاده
~~از حد بیان
# ~~است اگر او را بقتل آوری ما ترا به سلطنت اختیار کنیم و از این زحمت و
~~مشقت خلاص
# ~~گردیم . عمرو را این صورت موافق مزاج افتاد و در دلش قرار گرفت، چه ملک
~~عقیم 2 است.
# ~~گفت من از غدر شما ایمن نیستم به عهود و مواثیق و آیمان 3 غلاظ و شداد
~~آن صورت
# ~~رامؤ کد گردانیدند الا یک شخص ذور عین نام ازحواشی که ایشان
~~رامخالفت[74-الف] نمود و
# ~~گفت اگر به ظلم ملک را بکشید ، ملک از قبضهآ تصرف شما بیرون برود. به
~~سخن او التفات
# ~~نکردند. آن گاه آن شخص ناصح مخالف صحیفهای - سطری چند مکتوب بر آن -
~~بیاورد و
# ~~به عمروبن تبع به ودیعت سپرد و آن را مختوم گردانید و به خزانه داران
~~سپرد. بعد از آن
# ~~تمامت اهالی یمن بر سر حسان تاختند 4 و او را خفته یافتند بر جای
~~بکشتندش و عمرو سلطان
# ~~شد. حضرت عزت سهر 5 بر وی حوالت کرد و خواب بر او حرام گشت . با خود
~~اندیشید که
# ~~این زحمت بواسطهآ اغواء حمیر است بر قتل برادر و من بعد هرکه او را بر
~~این فعل قبیح دلالت
# ~~کرده بود یکان یکان میکشت تا خلقی کثیر از ایشان به دوزخ فرستاد. و
~~ذورعین را نیز فرمود PageV01P204
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0212.png)

# ~~که با ایشان منضم گردانند. گفت ایهاالملک من مخالفت قوم کردم ، بدانچه
~~ترا بر آن تحریص
# ~~کردند و حرکتی چنان مذموم را در نظر تو تزیین دادند ملک گفت این حال که
~~میداند و گواه
# ~~کیست ؟ گفت بفرمای تا آن صحیفه که در خزانه به ودیعت سپردهام ، بیرون
~~آورند. بفرمود تا
# ~~حاضر کردند. مهر از آن برداشت و در آن نگاه کرد. این دو بیت بر آن
~~نوشته بود: شعر:
# لا من یشتری سهرابنوم %~% سعید من یبیت ms168 1 قریرعین
# فان یک غدرت وخانت %~% فمعذرة الإله لذی رعین
# ~~ملک او را متعرض نشد.
# ذ کو سلطنت قلمس3
# شعبی گوید چون عمرو برادر و اشراف حمیر را بقتل آورد امیة بن عوف معروف
# ~~به قلمس کنانه و مضر گرد کرد و عامل عمروبن تبع که والی ارض تهامه و
~~حجاز بود اخراج کرد
# ~~و در قوم خود ملکی مطاع شد. و هر سال حج می گزارد. و خلایق را در حرم
~~خطبه میخواند،
# ~~در این اثنا یک سال گفت یا معشرالعرب شما متفرد شدهاید از خلایق به
~~آلههآ شتی،4 و
# ~~حق سبحانه تعالی بدان راضی نیست. بلک ارادت وی در آن است که او را خاص
~~عبادت کنند
# ~~و با او شریک و انباز نگیرند. تمامت اولاد معد را این حکایت [74_ ب]
~~پسندیده نیفتاد و PageV01P205
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0213.png)

# ~~بدان التفات ننمودند و احترامی که در مواسم بجای می آوردند ، ترک
~~کردند. و او را باعث
# ~~بدین دعوت آن بود که از کگتب حمیر نعت و صفت پیغامبر ما محمد مصطفی
~~علیه افضل
# ~~الصلوات واکمل التحیات خوانده بود و بدو ایمان آورده. در سال دیگر چون
~~حج کردند از
# ~~اولاد معد در بارهآ خود تهاون مشاهده میکرد مربع بنشست  وگفت یا
~~معشرالعرب گوییا شما
# ~~را بواسطهآ آن مقالت ، درباب من ریبتی پیدا شده بدرستی که مرا در آن
~~حکایت وایه2آ نفس
# ~~خود نبود. بلک نصیحتی که برمن واجب بود اداکردهام ، و قلمس سیصد سال
~~عمر داشت . و از
# ~~آن ملوک بود که اسکندر ایشان را بر عرب قدوه کرد و تا زمان شاپور ذوالا
~~کتاف بزیست و در
# ~~عهد عمروبن تبع و قلمس ملک عجم مدتی بی ملک بماند و در اطراف شایع شد
~~که عجم
# ~~ملازمت کودکی که در مهد است مینمایند. عرب از هر طرفی بر ایشان چیره و
~~دلیر شدند و
# ~~در بلاد ایشان افساد می کردند و به قتل و غارت اقدام مینمودند. و
~~جماعتی از ms169 یمامه و بحرین
# ~~دهاقین ایرانشهر را غارت کردند و مواشی ایشان را سبی نمودند. و از ملوک
~~غسان شخصی که
# ~~در جزیرة العرب میبودند به زمین عراق حرکت کرد و نزدیک مداین آمد و
~~خواهر ملک در
# ~~دست وی افتاد، اسیر کرد و غارت و غنایم بسیار از آن دهاقین و رستاق بر
~~گرفت و به مقام
# ~~خود بازگشت و این دختنوش 3 خواهر ملک را از سایر نسوان برگزید و به
~~مزید محبت و
# ~~عنایت مخصوص گردانید. دختری از او متولد شد و بر سایر اولاد ابر و اعز
~~بود.
# ذکر سلطنت شاپوربن بهرام
# و آن پسر که بعد ازوفات بهرام متولد شد شاپور نام کردند و او را شاپور
~~ذوالا کتاف PageV01P206
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0214.png)

# ~~خواندند1. در این اثنا روزی از خواب بیدار شد. از ازدحام مردم بر سر
~~جسر سئوال کرد.
# ~~صورت حال بیان کردند. دایهآ خود را گفت بگویید تا جسری دیگر بسازند.
~~یکی برای ذهاب و
# ~~یکی برای ایاب ، تا طریق بر مردم وسیع گردد. چوناهل مملکتاین حکایت
~~استماع کردند
# ~~فرحان شدند و شادی هانمودند [75-الف] و از فطنت و عقلش با وجود صغر سن
~~تعجب
# ~~نمودند. هنوز روز به شام نرسیده بود که جسری دیگر بساختند و خلایق را
~~از مخاطره خلاص
# ~~کردند. پس فرمود ناقوس پادشاهانه انداختند و اصحاب عجم را جمع کردند. و
~~او را در سن
# ~~پنج سالگی بود برخاست و خلایق را خطبه کرد. و گفت ایهاالناس ما ابناء
~~ملوک و سلاطینیم و
# ~~شاپور نام داریم. از بلوغ ما و ضبط ملک نومید مشوید، باز به قصر رفت .
~~مردم از این صورت
# ~~مسرور گشتند.
# و ملک عجم یازده سال بر این صفت بماند که از هر طرفی از بلاد ایشان غارت
# ~~می کردند. چون شاپور پانزده ساله شد آداب فروسیت و رمی بیاموخت از
~~آبطال جنود و
# ~~شجعان و صنادید آساوره 2 دوازده هزار سوار اختیار کرد و اعراب را از
~~ملک ms170 خود مطرود و
# ~~مخذول گردانید. و هزار هزار کس از ایشان اسیر گرفت و متوجه خیل طی گشت
~~. اهل طی
# ~~به محاربت در آمدند و طاقت استقامت نداشتند ، قریب پنج هزار اسیر کرد و
~~با خود بیاورد و
# ~~در میانه کرخ و انبار فرود آورد و هرچه از بنی بکر بودند بکرانیان نام
~~کرد و طی را وردانیان،
# ~~و آعقاب و انسال ایشان هنوز در آن مقام متوطناند. یک سال در مداین توقف
~~نمود.

PageV01P207

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0215.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~بازساختگی کرد و بر سر ضیزن غسان رفت . ضیزن به مدینه در کنار فرات
~~تحصن جست .
# ~~شاپور نزول فرمود. و چند مدت به محاربهآ محاصره مشغول گشت بعد از آن
~~ملیکه 1دختر
# ~~ضیزن یک روز از بالای سور بر شاپور مشرف شد و نظر کرد محبت شاپور در
~~دلش جایگیر
# ~~شد و عاشق او شد. چه شاپور آجمل وآحسن ملوک عجم بود. از محارم خود
~~عورتی به سر
# ~~پیش شاپور فرستاد و گفت من عمزادهآ توام برای آنک مادرم دختنوش بنت
~~نرسی است .
# ~~از نسوان ملک به من مفوض فرمایی، حیلتی سازم که این حصار مفتوح شود.
~~شاپور از این
# ~~قضیه فرحان شد و گفت به هرچه [75- ب] فرمودی قیام نمایم و از اشارت تو
~~تجاوز نکنم و
# ~~بدین صورت عهدنامهنوشت . دختر کنیزکان را بفرستاد تا حراس و حفظه 2 که
~~گرد سور
# ~~می گردیدند شراب کهنه خوب 4 سقی کردند. و گفت ملک شما را عزیز داشته و
~~ضیافت
# ~~فرموده است . چون مست شدند و بخفتیدند، دختر کنیز کان را فرمود تا فتح
~~باب حصن کردند
# ~~و شاپور با آبطال جنود در رفت و هرکه را دید از آن عساکر بقتل در آورد
~~و ضیزن را با صد
# ~~کس از اهل بیت و آشراف اسیر گرفت .
# بامدادان شاپور بر تختی زرین نشست و دختر بر جنبش ، پس بفرمود تا اسرا را
~~حاضر
# ~~گردانیدند. اول کسی که در رفت ضیزن ms171 بود. دختر خود را دید بر جنب شاپور
~~نشسته، گفت ترا
# ~~چه بود ای دختر ویلک سلطه الله علیک ، آیا در تربیت تو تقصیری میکردم ؟
~~بدو التفات
# ~~نکرد ، بفرمود تا افناش 5 کردند و تمامت اسرا راکتفها برکندند و رها
~~کردند ، و هرچه در آن PageV01P208
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0216.png)

# ~~حصن بود حمل کرده به ملک خود باز گردید و بفرمود تا از برای دختر قصری
~~رفیع منیع بنا
# ~~کردند و با خدم و حشم در آن متوطن گردانید. شاپور بغایت مشغوف 1 جمال
~~آن دختر بود،
# ~~یک سال بگذشت و هیچ یک از زنان خود را بدو اتیان و اختیار نکرد و در
~~این اثنا شبی بر
# ~~فراشی که حشو آن ریش طیر بود2 خفته بودند. دختر را اضطرابی تمام پیدا
~~شد. شاپور از
# ~~موجب آن سیوال کرد. گفت در فراش چیزی خشن هست. بعد از تفحص بلیغ در
~~میانهآ فراش
# ~~یک ورق مورد 3 یافتند که در پهلو دختر اثر آن مانده بود و گوشت و پوست
~~خراشیده .
# ~~شاپورگفت پدرت غذای توازچه طعامی می کردگفت غذای من غیرمخ 4 و شکر
~~طبرزد 5
# ~~وگوشت مرغ چیزی دیگر نبود، و آشامیدن آب انار ملیسی،2 و لباس در شتا خز
~~و زربافت، و
# ~~در صیف کتان کنفی مرصع. شاپور چون این سخن بشنید بر نفس خود خایف شد که
~~با پدری
# ~~که او را بر این نوع رعایت و تربیت می کرد[76- الف ]غدر کرد من چگونه
~~بدو اعتماد نمایم.
# ~~پس با وجود محبت بفرمود تا او را بقتل آورده و حق تعالی دعای ضیزن
~~مستجاب کرد. آنگاه
# ~~شاپور پشیمان شد و همهآ عمر از آن حرکت غمگین بود.
# گاهی یافتن بنی غسان از کشتن شاپور ضیزن را
# و چون خبر واقعهآ ضیزن به ملک شام رتسیه، حارث بن عمرو غسانی با خویشان و
~~اقربا
# ~~غضبناک شدندچه ضیزن عم زادهآ ایشان بود. صدنفر به خدمت قیصر روم رفتند.
~~و التماس PageV01P209
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0217.png)

# ~~معاونت کردند. ms172 قیصر را پسری برسانوس 1 نام بود. با صد صلیب در تحت هر
~~یکی پانزده هزار
# ~~مقاتل ترتیب کرد و قبایل غسان که در شام بودند منضم گشته متوجه حرب
~~شاپور گشتند. چون
# ~~به نزدیک عراق رسیدند شاپور به نفس خود با صد نفر از مردان بیرون شد و
~~ده نفر بر سبیل
# ~~جاسوسی بفرستاد تا خبری بیاوردند . طلایه لشکر روم ایشان را بگرفتند و
~~به خدمت پسر
# ~~قیصر بردند. از حال شاپور سئوال کرد و به قتل انذار نمود. یکی از این
~~ده نفرگفت من سخنی
# ~~دارم که موجب مسرت شما است ، اجازه فرمای که عرضه دارم . فرمود بگوی.
~~گفت شاپور در
# ~~نزدیکی ما بر بیرون است ، اکنون هزار سوار مصاحب من گردان که او را
~~اسیر و نزد تو آورم.
# ~~و میانهآ شاپور و برسانوس از قدیم محبتی بود و مکاتبات و رسل و هدایا و
~~تحف میانهآ ایشان
# ~~جاری بود. چون آن سخن شنید، پنهانی جمعی از ثقات خود بد و فرستاد که
~~مرزبان خودت
# ~~چنین گفت و وظیفه آنک هرچند زودتر باز2 مداین روی . چون خبر به شاپور
~~رسید همچنان
# ~~کرد و برسانوس در عراق به غارت مشغول شد و هرکه مییافت میکشت و به
~~نزدیک مداین
# ~~آمد. شایور مداین را رها کرد و به قنطرهآ حارث رفت و دوازده هزار مرد
~~را فرمود که مداین
# ~~نگاه دارند و از هر طرفی احتشاد 3 عساکر نموده خلقی بلاعدد جمع آورد.
~~شاپور از بر سانوس
# ~~التماس صلح نمود که هزار هزار دینار به دیت 4 ضیزن جواب گوید، قبول
~~نکرد و اصحاب
# ~~غسان به قتل مشغول شدند و به شاپور فرستاد که تا تو را به عوض ضیزن قتل
~~نکنم از عرصهآ
# ~~مملکت نخواهم رفت . شاپور عظیم خایف شد و بمحاربه بیرون نمیتوانست آمد.
~~دراین اثنا PageV01P210
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0218.png)

# ~~روزی ملک روم در مقام خود نشسته که تیری بر دل او آمد، فی الحال بمرد
~~جنود روم خایف ms173
# ~~شده عظماء امرا نزد برسانوس که ابن عم و خلیفهاش بود آمدند . که ما با
~~تو به سلطنت بیعت
# ~~میکنیم. برسانوس اجابت نمود. تاج بر سرش نهادند. شاپور [76- ب ] به
~~ایشان کس فرستاد
# ~~که حق سبحانه تعالی ملک شما را به واسطهآ ظلمی و فسادی که با بلاد و
~~عباد ماکرد بقتل آورد
# ~~و امیدوارم که با شما همان کند، چه از طور خود تجاوز کردهاید. اکنون
~~طعام و شراب از شما
# ~~باز میدارم که بیزحمت قتال هلاکه شوید. چون رساله به اهل روم
~~رسیدبرسانوس گفت من
# ~~ایمن نیستم که چون خبر وفات ملک شایع گردد، راه ما بگیرند و ما را
~~نگذارند که به روم رویم
# ~~، و از قدیم میانهآ من و شاپور محبتی و صداقتی بوده . خود بنفس میروم
~~که تجدید مبانی
# ~~محبت قدیم کرده صلح کنم و از شر وی خود را و شما را مصون گردانم . و با
~~چند نفر از
# ~~بطارقه 1 به خدمت شاپور رفت . او شرایط استقبال بتقدیم رسانید. چون به
~~همدیگر ملتقی
# ~~شدند از مراکب به زیر آمدند و همدیگر را معارفه کردند. شاپور بدین سبب
~~گردن مفاخرت
# ~~برافراخت و شادیها نمود و اهل روم را امان نامه داد و در آن ذکر فرمود
~~که سبب عفو آن
# ~~است که برسانوس را به سلطنت اختیار کردهاید والا عزم آن بود که یک نفر
~~از شما زنده
# ~~نگذاشتمی . و آن گاه صدهزار دینار دیهآ ضیزن به حارث عمرو غسانی فرستاد
~~و با برسانوس
# ~~گفت اهل روم مملکت مرا خراب کردهاند مدینهآ نصیبین را به ما ارزانی
~~دار. قبول کرد و
# ~~صلح نامه بر آن بنوشتند، و وداع شاپور کرده به روم مراجعت نمود. اهالی
~~نصیبین بواسطهآ
# ~~نصرانیت جلاء وطن کردند. شاپور دوازده هزار مرد ازاصطخر و چهارهزار از
~~اصفهان با
# ~~اولاد و اموال بفرستاد تا در آنجا ساکن شدند. و آنسال و آعقاب ایشان
~~هنوز باقی ماندهاند. و
# ~~چون شاپور به جوار حق ms174 پیوست پسرش شاپور پادشاه شد.

PageV01P211

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0219.png)

# ذکر سلطنت ربیعة بن نضر
# آوردهاند که چون عمروبن تبع اشراف صنادید حمیر را بقتل آورد، ملک آل حمیر
# ~~متزلزل شد و در آن هنگام سید کهلان ، ربیعة بن نضربن حارث1 بود. قوم
~~خود را جمع آورد
# ~~و گفت جدان شما حمیر و کهلان دو برادر بودند، چرا اولاد حمیر به مملکت
~~مخصوصاند و
# ~~از ما احقاند؟ معاونت نمایید تا ملک از تصرف ایشان بیرون آورم . کهلان
~~موافقت کرده
# ~~مستعد حرب عمروبن تبع شدند. و ظفراولاد کهلان را بود. ملک از حمیریان
~~انتزاع کردند
# ~~[77 - الف] و خود به امر سلطنت قیام نمودند و به زمین صنعا نزول کرد.
# و این ربیعه بن نضر شبی خوابی ناخوش بدید که از آن فزعناک شد. کهنه و
~~معبران
# ~~صنعا جمع آورد که تعبیر خواب کنند. معبران از قصهآ خواب پرسیدند. ربیعه
~~گفت اگر خواب
# ~~با شما بگویم وثوق به تعبیر شمانداشته باشم. گفتند ایهاالملک چنین کس
~~که تو می طلبی سطیح
# ~~کاهن 2 است از آل غسان و در شام با آل جفنه ساکن است و حق تعالی او را
~~به قدرت خود
# ~~گوشت بی استخوان آفریده است. و شق کاهن 2که از خثعم است و در حضرموت
~~ساکن است
# ~~و یک نیمه اعضاء او بر مثال نسناس 4، اما از انسان است . بفرمود تا هر
~~دو را حاضر کردند.
# ~~سطیح راگفت خوابی دیدهام مرا از آن خواب و تأویلش اعلام کن . گفت
~~ایهاالملک دیدهای
# ~~که آتشی از سیاهی بیرون آمده است و متوجه یمن شده و هیچ از حیوان و
~~نبات رها نکرده و PageV01P212
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0220.png)

# ~~متوجه حجاز گشته چون به نزدیک مکه رسیده ، بادی از کعبه وزیده و آن آتش
~~راکشته . بعد
# ~~از آن حق تعالی بارانی عظیم فرستاده و شرارههای آن را خامد گردانیده .
~~و بعضی از زبانهها به
# ~~بلاد عجم رسیده . ملک گفت خواب همین بود. سطیح گفت اهل حبشه بر بلاد ms175
~~یمن غالب شوند
# ~~و هفتاد سال ملک از تصرف شما بدر برند و به مکه روند و خواهند که کعبه
~~را خراب گردانند.
# ~~حق تعالی طیرآبابیل1 بفرستد تا ایشان را به سنگ و گل هلاک گرداند. و
~~انقراض ایشان به دست
# ~~سیف بن ذی یزن باشد به اتفاق عجم که معاونت او نمایند. بعد از آن از شق
~~نیز سئوال کرد.
# ~~همین طریقه تقریر کرد. ربیعه چون آن حکایات شنید برادرزادهآ خود را
~~جذیمة 2 بن عمرو
# ~~وپسرش عدی بن ربیعه که در بدو صبی بود 3 با اهل بیت و خزانه به ملک عجم
~~فرستاد و
# ~~به شایور ذوالا کتاف نوشت که ایشان را درناحیهآ بلاد خود ساکن گرداند،
~~و حال غلبهآ حبش
# ~~بریمن با شاپور بیان نمود. ایشان را در ارض حیره که به جوار خودش نزدیک
~~بود فرود آورد
# ~~و آن ملک و حوالی را به جذیمه فرو گذاشت و عرب را بد و داد. وجذیمه
~~خواهرخود رقاش
# ~~رادرحالت مستی به عدی بن ربیعه نکاح کرد، عمرو از او در [77- ب ] وجود
~~آمد. چون
# ~~هفت ساله شد جن او را بدزدیدند چندانچه تفحص نمودند اثر وی نیافتند.
~~بعد از هفت سال دو
# ~~شخص از قضاعه به خدمت به حاجتی میرفتند، در اثناء راه در منزلی به
~~تناول طعام مشغول
# ~~بودند. که جوانی حدیث السن 4 عریان، مویها بر وی فرود آمده و ناخنان
~~دراز گشته، پیدا شد.
# ~~از قصه و حال او سئوال کردند. گفت عمروبن عدیبن ربیعهام. او را معزز
~~داشته قلم اظفارش
# ~~کردند5 و مویهایش مستوی گردانیدند و جامههای خوب پوشانیدند و خدمت
~~جذیمه آوردند.

PageV01P213

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0221.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~شادمان گشت و ایشان را بنواخت و مادر عمرو طوقی در گردن عمروانداخت.
~~جذیمه گفت
# ~~«کبر عمرو عن الطوق»1 واین مثل در روزگار بماند.
# ذکر عمروبن عدی و کشته شدن جذیمه به دست هند بنت زبا2
# آوردهاند که هند بنت زبا برادرزادهآ ضیزن بود ms176 و بعد از قتل ضیزن بر
~~سانوس3 ملک
# ~~روم ایالت به او داد و دوازده هزار سوار از عرب شام برای او فرستاد.
~~هند، شهری که شاپور
# ~~خراب کرده بود از آن ضیزن، بازحال عمارت آورد و در آن متوطن شد. جذیمه
~~کس فرستاد
# ~~و هند را بزنی از برای خود خواند . جواب داد که بیا تا به حضور عقد
~~نکاح بندیم .با اصحاب
# ~~خود مشورت کرد، گفتند عظیم موقع باشد پس عمروبن عدی را قایم مقام خود
~~داشت و با صد
# ~~سوار به بلاد هند بنت زبا رفت. اکابر و اعیان مملکت استقبال نمودند. در
~~شهر دخول کرد. هند
# ~~فرمود تا مجموع مصاحبان جذیمه را اسب و سلاح بستدند و جذیمه را وحده
~~اجازه دادند. چه
# ~~هند را با او عداوتی ذاتی بود. بجهت آنک به قتل ضیزن با شاپور مشارک
~~بود. و جذیمه را
# ~~به خدمت خود خواند. چون در رفت هند را دید نشسته و جمعی جواری4 ملازم ،
~~بفرمود تا
# ~~کنیزکان جذیمه را بگرفتند و دست بستند. بعد از آن هند عورت را مکشوف
~~کرد جذیمه نظر
# ~~کرد ، چندان موی جمع شده بود که بر مثال دو گیسوی بافته به جای منطقه 5
~~در میان بسته . پس PageV01P214
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0222.png)

# ~~بفرمود تا هر دو رگ حلقوم او قطع کردند و خون روان شد تا وفات کرد. او
~~را غلامی بود
# ~~قصیر1 نام [78- الف ] چون حال را نیکو بدید بر اسبی نامی که عصا نام
~~داشت سوار شد و
# ~~بگریخت . وعمروبن عدی هر روز سوار شدی و به راه شام رفتی و استفسار حال
~~خالش
# ~~نمودی. در این اثنا یک روز سواری دید که می آمد چون نظر کرد قصیر بود،
~~پرسید چرا جدا
# ~~شدی ؟ گفت خالت را با تمامت اصحاب بقتل آوردند اکنون وقت طلب ثار 2 است
~~. عمرو
# ~~گفت تدبیر چیست؟ قصیر گفت من حیلتی بسازم و این مهم را کفایت کنم. آن
~~گاه آنف3 خود
# ~~را ms177 قطع کرد وبه خدمت هند رفت و استجازت دخول کرد . هند را گفتند غلام
~~خاص جذیمه...4
# ~~مقطوع الانف آمده است . فرمود تا او را حاضر کردند از موجب قطع انف
~~سئوال کرد. گفت
# ~~عمر وبن عدی بواسطهآ آنک گمان برد که خالش را من به خدمت تو آورده و
~~ترغیب کرده، این
# ~~چنین با من کرد. از او گریخته خود را در ظل رأفت تو انداختم تا شرایط
~~بندگی بجای آورم.
# ~~او را استمالت داده گفت در خدمت ما توقف نمای و او را صاحب جمع اموال
~~خود کرد.
# ~~به نوعی رعایت و محافظت و کوتاهدستی پیش گرفت و کفایت اظهار کرد که
~~مزیدی بر آن
# ~~متصور نبود. بعد از یک سال استجازه کرد که مال و منالی چند در عراق
~~دارم میخواهم که
# ~~به حضرت تونقل کنم .هنددیناری چند بدو داد که از عراق چیزی چند از برای
~~من بخر و با
# ~~خود بیاور. قصیر به خدمت عمرو آمد و مبلفی وجه از او بستد و هرچه هند
~~طلبیده بود
# ~~به اضعاف حاصل کرد و به خدمت هند برد. او پنداشت که تمامت از آن وجوه
~~که به او داده بود
# ~~خریده است و در نظرش رخیص5 نمود. نوبتی دیگرش بفرستاد به همین طریقه
~~مسلوک PageV01P215
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0223.png)

# ~~داشت. ثالث هم بر این وتیره 1 تقدیم نمود. کرت رابعه قصیربه خدمت عمرو
~~رفت و گفت
# ~~آنچه بر من بود بجا آوردم اکنون کار به تو وابسته است که یکهزار مرد
~~شجاع از عساکر اختیار
# ~~کنی و در صنادیق در میانهآ جوالیق2 با اسلحهآ تمام بنشانی و هر دو از
~~آن بر شتری محمول کنی
# ~~تا به جانب هند روان شویم . چنان کردند و چون به یک میلی مدینه رسیدند
~~قصیر پیش هند
# ~~رفت و گفت ایهاالملک بر بالای کوشک رو و مشاهده [78_ ب ] فرمای که چه
~~از برایت
# ~~آوردهام . هند به بام برآمد و نقل آحمال جمال نگاه کرد، ms178 تعجب نمود و
~~گفت تا تمامت را
# ~~به قصر بردند. و شب هنگام بود. گفت بامداد نظر کنم چون شب در آمد
~~صندوقها بگشودند و
# ~~بیرون آمدند وهر که در قصربود بقتل آوردند. و هند در شیب زمین نقبی
~~کرده بود که راهی از
# ~~خارج داشت . و قصیر آن را معلوم کرده چند کس بر آن باز داشته بود چون
~~هند آن حال دید
# ~~متوجه نقب شد. قصیر و عمرو بر او مسابقت نمودند. قدری زهر در شیب فص 2
~~خاتم تعبیه
# ~~کرده بود آن را بمکید و گفت «به دست خود نه به دست عمرو». و او را پاره
~~پاره کردند و
# ~~غنیمتی وافر بستد و به ملک حیره رفت و در سلطنت بماند تا به منذربن
~~عمرو منتقل گشت .
# ذکر سلطنت شاپوربن شاپور
# و چون شاپوربن شاپور پادشاه شد گفت مر دروغگوی را راحتی نباشد و بخیل را
# ~~مروت نباشد. ایهاالناس ، ملک خداوندان ملک و سواس رعایاایم ، و ما با
~~شما معاشرت کنیم
# ~~به عدل ، و معاملت نماییم به رأفت . پس پانزده سال کامرانی و
~~فرمانروایی کرد. روزی به صید PageV01P216
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0224.png)

# ~~بیرون شد و در بعضی از صحاری نزول کرد . طایفهای از جن حیهای بر سر وی
~~انداختند و
# ~~وفات کرد.
# بهرام پسرش در مکران بود چون خبر واقعهآ پدر معلوم کرد به مداین آمد و
~~تاج و
# ~~تخت رامزین فرمود و این کلمات بنوشت که به رؤسا و اکابر خواندند: بسم
~~الله ولی الرحمه حق
# ~~سبحانه و تعالی وضع سلطنت و رسم ایالت در جهان میان خلایق بجهت آن
~~فرمود تا بدان
# ~~استدلال نمایند عظمت و ملک حضرت عزت را، که شبه ندارد در عظمت و جلال و
~~ارتفاع
# ~~کمال ، و اشارت می فرماید به عدل، هرکس که اختیار محبت الله کند و در
~~صلاح عباد و
# ~~عمارت بلاد کو شد سعادت ابد در پابد و به مراد و غبطت رسد و هرکه محبت
~~نفس و ms179 رضای او
# ~~برگزید شقاوت ملازم حال او گردد و به ذل و هوان فروماند، من امیدوارم
~~که بقوةالله و تأییده
# ~~اقتفاء اثرآباء و اجداد نمایم در معدلت و حسن سیرت، و مبانی مصالح
~~ایشان را مؤکد گردانم
# ~~[79- الف] چه صلاح هرکاری به صلاح صاحبش متعلق است واستقرارش به
~~استقامت متولی .
# ~~بر1 شکر کنید بر آنچه حق تعالی ما را توفیق ایصال خیر و نفع به شما
~~روزی کرده و بر آنچه
# ~~هستید از طاعت متمسک باشید، و یقین دانید که به طاعت و انقیاد ما حق
~~تبارک و تعالی امر
# ~~فرمود. پس به مرتبهآ طاعت او باشد. و چون بیست و یک سال از زمان ایالت
~~او بگذشت به صید
# ~~بیرون شد و از اصحاب منفرد، شخصی قصد کرد و او را تیری بزد. و چون
~~احساس موت کرد
# ~~مملکت به برادرش یزدجرد حوالت فرمود. و این هرسه پادشاه در زمان مملکت
~~ابرهه بن
# ~~الصباح وبعض مدت ملک صهبان 2 بودند والسلام .
# ذکر سلطنت ابرهة الصباح
# و چون ربیعه وفات کرد، اشراف حمیر مجتمع شدند و بنی کهلان را گفتند که
~~ملکی که PageV01P217
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0225.png)

# ~~از زمان سحت بن یعرب قحطان به ما مخصص شده است ، غصب کردهاید یا حق ما
~~را به ما
# ~~گذارید یا حرب را مستعد و آماده باشید چه بی تقدیم انذار و اعذار با
~~اقارب محاربت نتوان
# ~~کرد. بنی کهلان ملک به ایشان سپردند . حمیریان ، ابرهة الصباح را بر
~~خود سلطان کردند. و
# ~~مدت ملک ربیعه سی سال بود. و بعد از وفات ابرهه ، صهبان بن محرب به امر
~~سلطنت قیام
# ~~نمود. و چون او متولی شد ، عمال به اطراف بلاد فرستاد به تخصیص حارث بن
~~حجر بر اولاد
# ~~معد والی گردانید. پس حارث بن حجر ملک خود را به پسران سه گانه خود
~~قسمت کرد، بنی
# ~~اسد وکنانه را به حجر حوالت کرد و شرحبیل 1 را به قیس و تمیم فرستاد ،
~~و عدی ms180 را به ربیعه
# ~~مستولی گردانید. در زمان حیات پدر سلامت بماندند. چون حارث وفات کرد.
~~بنیاسد، حجر
# ~~را بقتل آوردند و قیس و تمیم شرحبیل را مطرود گردانیدند. صهبان از این
~~واقعه عظیم در
# ~~غضب شد ، سوگند یاد کرد که البته بنی اسد و مضر را مستأصل گرداند، و
~~توجه ایشان نمود.
# ~~مضر چون معلوم کرد ، سه تن از اشراف نزد ربیعه رفتند و به خانهآ سید
~~ربیعه، کلیب بن وایل
# ~~نزول کردند. کلیب گفت اهلا و مرحبا بالاخوة.2 و ربیعه را تمام جمع کرد
~~و ایشان را گفت
# ~~کسی را مشرف کردهاید که نفس و مال در راه رضای [79_ ب ] شما صرف کند و
~~بعد از شما
# ~~نمی خواهد . چون این حال به عدی بن حارث آکل مرار رسید به شرب مشغول
~~بود در مستی با
# ~~ازن خود گفت کلیب را چه شده است که ملوک را تهدید میکند؟ مگر خود را
~~ازاکابر تصور
# ~~می کند و خود را گرامی میدارد. زنش گفت از اولاد اسمعیل بزرگتر از او
~~نیست . عدی او را
# ~~لطمهای 3 زد. بیم آن بود که چشمش بدرافتد. در نوحه و زاری افتاد. شخصی
~~بر در خیمه
# ~~می گذشت . از او سئوال کرد ترا چه رسیده است ؟ قصه با وی بگفت به خانهآ
~~خود شتافت و
# ~~شمشیر برداشت و عدی را بقتل آورد. آن گاه کلیب قوم را برداشت و به مضر
~~ملحق شد ، PageV01P218
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0226.png)

# ~~منوکالعرب واجم
# ~~صهبان نزدیک رسید. کلیب ابن عم خود را، سفاح ، فرمود که به معسکر صهبان
~~رود و آتش
# ~~برافروزد و خود و قوم به سوی آتش در شب روان گشتند. چون صبح دمید ،
~~برایشان رسیدند و
# ~~مقاتلتی عظیم بکردند. صهبان با جمعی از اکابر در آن میدان کشته شدند و
~~باقی بگریختند. و
# ~~مدت ملکش بیست سال بود و این صورت در زمان یزدجرد واقع گشت .
# ذکر سلطنت یزد جرد بن شاپور
# یزدجرد چون بر سریر سلطنت ms181 مستقر شد گفت حزم و عقل باکبر و عجب باقی نماند
~~و
# ~~هیچ عملی با توانی 1 و تآنی راست نیاید. و بزرگ و پیشوا با بخل به جایی
~~نرسد . و رای و تدبیر
# ~~بی مشورت اعتباری ندارد. ایهاالناس عادت و خوی ما آنست که گناه کاران
~~را مهلت نفرماییم
# ~~و مراقبت قرابت و ذمت نکنیم و ثقل اقویا بر ضعفا محمول نگردانیم و
~~توطین نفس خود را بر
# ~~ائتمار2 اوامر و نواهی بکنید و از هرچه موجب سخط ما است مجتنب باشید تا
~~بسلامت بمانید
# ~~والسلام.
# و چون روزگاری کار سلطنت به او قرار گرفت و راست وا ایستاد به تجبر و
~~عتو3 باز
# ~~پیش آمد و از آنچه پدران وی در آن بودند از حسن سیرت و معدلت ، تمرد
~~نمود و ولایت و
# ~~حکومت به کسانی که قابلیت نداشتند حوالت میکرد، و بغایت سیئ الخلق
~~والمعاش و عبوس
# ~~الوجه بود و به اندک کنایتی و کمتر زلتی موأخذتی شدید و معاقبتی [80 -
~~الف اعنیف نمودی
# ~~و هیچ کس را از نزدیکان زهره و یارای نصیحت و مکالمت نبودی و به اندک
~~عطایی بسی
# ~~منت نهادی ، و چون وزیری تدبیری اندیشیدی و فکری کردی و با وی عرضه
~~داشت نمودی ،
# ~~جواب سخنان ناخوش دادی و گفتی فکر و اندیشهآ تو چه اعتبار دارد. لاجرم
~~هیچ کس با او PageV01P219
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0227.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~بحث نکردی مگر وفود و رسل، که از ملوک اطراف رسیدندی .
# ذ کر سپردن بهرام جور به نعمان بن المنذر
# بعد از آنک یک سال از ملکش بگذشت بهرام جور متولد شد. و در روز هر مزد از
~~ماه
# ~~فروردین که آن را نیروز میخوانند. یزد جرد منجمان را حاضر کرد و فرمود
~~که تقویم ولادت
# ~~او کنید. گفتند در غایت شهامت و نهایت نجدت 1 خواهد و منشا2آ او در غیر
~~دولت سرای
# ~~پدرش باشد ، و بعد از پدر پادشاه گردد.
# یزدجرد در ناصیهاش ms182 تفرس3 رشد نمود. در خاطرش آمد که او را به منذربن عمرو
~~بن
# ~~عدی بن ربیعه بن نضر دهد تا تربیت کند. و شرف و بزرگی منذر در میانهآ
~~عرب معروف بود.
# ~~منذر را طلب کرد و به انواع هدایا و عطایا مخصوص گردانید و بهرام را به
~~او سپرد و در
# ~~باب تربیت ورعایتاو وصیت فرمود. منذربهرام رابستد وبه حیره باز
~~گردید.وسه مرضعه 4 از
# ~~برای او ترتیب کرد ، یکی عجم و دو عرب بسه سال وی را ارضاع کردند و در
~~چهارم فطام5
# ~~نمودند. چون به پنج سالگی رسید منذر را گفت استادان و معلمان از برای
~~من حاضر گردان تا
# ~~مراکتاب و حساب و قصص تعلیم کنند. منذر گفت تعجیل مکن که هنوز در صغر
~~سنی ، و
# ~~وقت آن نرسیده است، بهرام جواب داد که اگر صغیرالسنم ، کبیرالعقلم ، هر
~~چیز در وقت باید
# ~~طلبید تا فوت نشود. منذر دانست که حق به جانب او است . فرستاد و یزد
~~جرد را از این حال
# ~~آگاهی داد. یزد جرد هرکس از عجم که در صنعت کتابت و حساب و سایر علوم
~~[80_ب] ماهر PageV01P220
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0228.png)

# ~~بودند بفرستاد، و منذر نیز همه کس از عقلا و علماء عرب ملازم کرد در شب
~~و روز واز برای
# ~~تعلیم وی هریک را وقتی معین کرد. هفت سال بهرام بدین صفت مداومت نمود و
~~مواظبت
# ~~بجای آورد. هرچه او را تعلیم کرده بود به حسن ذ کاوفطنت تلقی و تعقل
~~نموده بود و محافظت
# ~~کرده و آموخته. منذر را به انواع ، شکر و سپاس بجای آورد و به حن
~~اعتماد او ثناگفت ، و
# ~~معلمان را عطای وافر و صلات وافی ارزانی داشت و به اوطان خود فرستاد.
~~پس بهرام با منذر
# ~~گفت اکنون وقت آن است که مرا به آداب فروسیت 1 و مقاتلت ، مشغول گردانی
~~، چه ملوک
# ~~بدان از هر چیزی آحوج2اند و از برای مملکت اصبط . منذر طایفهای جمع کرد
~~و ms183 به خدمت
# ~~بهرام ملازم گردانید ، تا وقتی که بهرام در رمی و کروفر و فروسیت
~~مشارالیه و معول علیه3
# ~~گشت و هیچ سهم4 وی هرگز خطا نشد. پس منذر را گفت بفرمای تا همه خیول 5
~~عرب حاضر
# ~~گردانند تا از بهر خود از آن میان اختیاری کنم . منذر گفت به خیول عرب
~~چه احتیاج
# ~~چهارپایان مرا احتیاط 6 فرمای، هرکدام که پسندیده است قبول فرمای.
~~بهرام گفت از احضار
# ~~خیول نا گزیر است . چه بلاتجربه و احتیاط ، اختیار نتوان کرد. منذر پنج
~~اسب 7 نام آورداشت.
# ~~بخشید شکر و دعای وی زیادت از حد بجای آورد و قبول کرد. در این اثنا با
~~منذر گفت منت PageV01P221
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0229.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~و احسان تو زیادت از آن است که به شکر بعضی از آن قیام توان نمود. و
~~ماالمعروف الا
# ~~بالتمام1. سرور و نشاط مرد بواسطهآ زن است وبقای نسل بدان منوط [81 -
~~الف] و مربوط ،
# ~~میخواهم که از برای من دوجاریه بخری که هم محل جماع و هم سماع باشند، و
~~از ایشان
# ~~فرزندی حاصل شود. و منذر چهار کنیزک خوش شکل مغنیه بخرید و نزد بهرام
~~آورد. آن گاه
# ~~بهرام باایشان به لهو مشغول شد و یکی از آن جواری، نزد وی اعز بود و
~~آزادوار2 نام داشت،
# ~~و هرگاه که به صید و رمی بیرون شدی او را با خود سوار گردانیدی و در
~~راه تغنی نمودی. در
# ~~این اثنا یک روز او را ردیف خود گردانیده بود 3 که ظبیی پیدا شد. بهرام
~~با جاریه گفت
# ~~خاطرت چون میخواهد که تیر بر کدام موضع وی زنم ؟ گفت می خواهم که میان
~~سرو یک
# ~~پای او جمع کنی . بهرام بندقی 4 بر جبهه آهو زد. به پای خود پیشانی را
~~میخارید. تیری دیگر
# ~~بینداخت و پای و سرش بر هم دوخت. آن گاه کنیزک را با وجود افراط محبت
~~به زیر انداخت
# ~~از خشم این ms184 چنین تکلیفی، چه اگر از عهده به در نیامدی و تفصی 5
~~نتوانستی نمودن عار بدو
# ~~بماندی . دیگر آن جاریه را با خود مصاحب نکرد.
# بعد از آن یک روز به فرس اشقر منذر سوار بود. حمار و حشی پیدا آمد. چون
~~نزدیک
# ~~رسید شیری دید که بر آن پنجه افکنده بود. بهرام تیری بینداخت و بر
~~سینهآ شیر زد. چنانچه از
# ~~آن جانب دیگر برون شد تا سوفار به زمین نشست و شیر مرده بیفتاد و این
~~حال به حضور
# ~~طایفهای از اشراف عرب بود. چون به خدمت منذر آمدند او را اعلام کردند.
~~هوس کرد که PageV01P222
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0230.png)

# ~~معاینه ، سواری ورمی بهرام را مشاهده کند. با جماعتی عرب به صید رفتند.
~~شتر مرغی چند
# ~~ظاهر شد. یکی از ایشان جداگشت بهرام چهار تیر بدو انداخت ، همه بر
~~گردنش آمد و در میانهآ
# ~~هریک زیاده از دو انگشت نبود به تیر پنجمین او را بینداخت . منذر شادان
~~گشت و سر بهرام
# ~~بوسه داد و مصوری را فرمود [81_ ب ] که صورت فعل بهرام بانعامه و
~~حاضران در مجلس
# ~~شرب مصور گردانید.
# باز یک بار دیگر دو ظبی ظاهر شدند، هریک را به یک تیر بینداخت و باز دو
~~تیر
# ~~به همان موضع اول زد چنانچه به هم مشبک شدند. حاضران عظیم تعجب کردند.
~~منذر بفرمود
# ~~تا آن را نیز مصور کردند. و این حکایت از بهرام در سن سیزده سالگی صادر
~~میشد.
# دیگر باره جاریهای با خود بستد و به صحرا رفت . دو آهو نر و ماده پدید
~~آمدند از
# ~~جاریه سثوال کرد که چگونه بیندازم و به کجای ایشان زنم . گفت می خواهم
~~که ماده را نرسازی
# ~~و نر را ماده . بهرام را عظیم ناخوش آمد. دو تیر به جبهه ماده زد همچون
~~دو قرن شد و دو تیر
# ~~دیگر زد و هردو قرن نر را بینداخت ، وفی الحال کنیزک را باز قصر فرستاد
~~و سوگند یاد کرد ms185
# ~~که من بعد زن مصاحب خود نگرداند.
# و بهرام را بر فضایح 1 احوال و قبایح اعمال پدر قطعا اطلاعی نبود، رغبت
~~دیدن پدر
# ~~نمود. منذر مکتوب نوشت و اجازه طلبید. بهرام از حیره به مداین شد. و
~~یزدجرد از فظاظت 2
# ~~و غلظت طبع هیچ بری و تلطفی با فرزندان نمی کرد و مودتی و محبتی
~~نمینمود. چون هیأت و
# ~~طراوت بهرام را بدید در نظرش مستحسن افتاد. گفت بهرام قابل خدمت پدر
~~است . آن گاه او
# ~~را خادم مجلس خلوت گردانید. و منذر پسر خود نعمان را با بهرام به مداین
~~مصاحب فرستاده
# ~~بود تا ملازم وی باشد. بهرام چون دانست که پدر او را از برای خدمت
~~اختیار کرد نعمان را
# ~~بازگردانید و به منذر مکتوب نوشت و اعلام کرد که در شبانروزی چه مایهآ
~~تعب باو میرسد PageV01P223
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0231.png)

# ~~بواسطهآ خدمت پدر. منذر او را برملازمت و طاعت و احتمال اثقال پدر امر
~~فرمود و ده هزار
# ~~دینار فرستاد که آن را به نفقهآ خود صرف گرداند و به خدمتگاری پدر
~~مشغول باشد. بهرام از
# ~~خدمت و ملازمت (82- الف ] پدر عظیم در قلق1 افتاد و بغایت به تنگ آمد و
~~عیشش مکدر
# ~~شد، و در روز و شب قطعا نمی آسود. یک روزی خواب بر او غلبه کرد و در
~~زیر تخت پدر
# ~~بخفتید. یزدجرد او را بدید ناخوشش آمد و مطرود گردانیدش ، چنانچه غیر
~~از روز عیدین و
# ~~نیروز و مهرجان 2 پدر رانمیدید. پنج سال بر این بگذشت . برادر قیصر روم
~~به رسالتی و
# ~~تجدید صلحی نزد یزدجرد آمد. بهرام را بدان بی حالی و بد وضعی بدید ملول
~~شد. بهرام
# ~~التماس کرد که از پدر اجازه طلبد که باز به خدمت منذر رود. برابر قیصر
~~استجازه کرد
# ~~یزدجرد راضی شد. و بهرام به خدمت منذر رفت و باز به تنعم و لذت مشغول
~~گشت . چون
# ~~بیست و یک سال و چند ماه از ms186 سلطنت یزدجرد برفت ، از بام قصر نگاه کرد
~~اسبی دید ایستاده
# ~~بی زین و لجام . فرمود تا آن را به دولت خانه در آوردند و خود از قصر
~~به زیر آمد و پرسید که
# ~~این اسب از آن کیست و از کجا آمده است ؟ هیچ کس را معلوم نبود که جواب
~~گوید . پس
# ~~فرمود که آن را زین کنند. هیچ آفریدهای نتوانست . یزدجرد خود زین بستد
~~و بر پشت او نهاد
# ~~و هیچ حرکت نکرد. چون خواست که پاردم در زیر دنبش کند هر دو پای خود بر
~~سینهآ یزد جرد
# ~~زد فی الحال مرده بیفتاد و اسب روان گشت و ناپیدا شد.
# و بهرام در این وقت به حیره بود نزد منذر. وزرا و امرا و اکابر و اشراف
~~مملکت عجم
# ~~جمع شدند و گفتند ما از فرزندان یزد جرد هیچ کس را به پادشاهی اختیار
~~نخواهیم کرد بواسطهآ PageV01P224
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0232.png)

# ~~خبث سیرت و سوء سریرت 1 پدر ایشان یزدجرد. چه هر آینه اولاد او تابع
~~آبا خواهند بود. و
# ~~بهرام بواسطهآ انک در میانهآ عرب ناشی شده2 است ، رسوم وعادات فرس و
~~آداب سلطنت
# ~~نیاموخته باشد. پس تمامت بدین قرار دادند [82_ ب ] و عهد پیوستند و
~~خسرو3 نامی را از
# ~~آحفاد اردشیر بابکان به سلطنت بر گزیدند.
# چون خبر وفات یزدجرد صرف مملکت ازبهرام ، به منذر رسید، پسرش نعمان را با
# ~~هزار سوار ازسادات قبایل و اکابر عرب با بهرام روانه گردانید و گفت
~~اینک من در عقب
# ~~میرسم، به ترتیب آلات و احتشاد اعراب مشغول شد.
# بهرام و نعمان به یک منزلی مداین نزول کردند، و منذر بعد هفت روز با
~~دوازده هزار
# ~~مرد از آبطال و شجعان و کبار فرسان عزب ملحق گشت . اهل مداین چون خبر
~~وصول بهرام با
# ~~عساکر عرب معلوم کردند جوانیه 6 نامی را فرستادند و بعد از تقدیم ثنا
~~سئوال کردند که سبب
# ~~آمدن چه بود و مقصود چیست ؟ جوانیه ms187 چون به خدمت بهرام پیوست از زیب و
~~بها و هیات و
# ~~شوکت و عظمت بهرام رعبی تمام در دل او فرود آمد. بهرام ترحیب و تقریب
~~فرمود و از
# ~~اصل و نسب و نام ولقب سئوال کرد. جوانیه نام و نشان خود بیان نمود و
~~اداء رسالت بتقدیم
# ~~رسانید. بهرام گفت اهل مملکت بر من ظلم کردهاند و باغی 5 شدهاند و ملک
~~از من صرف PageV01P225
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0233.png)

# ~~گردانیدهاند، ملکی که از پدرانم کابرا عن کابر 1 میراث یافتهاند و
~~قرنها در آن کامرانی
# ~~کردهاند. و من این سادات عرب را آوردهام و حق موروث خود را می طلبم .
~~اگر بی خصومت
# ~~و محاربتی تسلیم کنند اولی باشد و اگر ابا و عصیان نمایند و در بغی و
~~ضلالت متمکن باشند و
# ~~منع حق کنند، امید چنان است که حق سبحانه و تعالی مرا بر ایشان نصرت
~~دهد. جوانیه چون
# ~~بازگشت و اداء رسالت کرد قوم معلوم کردند که حق با طرف بهرام است و
~~ایشان در آن
# ~~حکایت مخطیاند. صد کس از بزرگان و پیشوایان فرس [83 - الف ] به خدمت
~~منذر فرستادند
# ~~تا تمهید معذرتی نمایند. منذر بفرمود تا از برای بهرام تختی آبنوسی
~~مضبب 2 به صفایح 3
# ~~ذهب بنهادند و عساکر و جنود بر قاعده صف در صف کشیدند. بهرام بر تخت
~~نشست و منذر و
# ~~نعمان از راست و چپ بنشستند و بعد از آن ، آن صد کس را اجازهآ دخول
~~دادند. ایشان وظیفهآ
# ~~محبت بجای آوردند و با جلال و تعظیم گفتند یا سیدالعرب ما را به صرف
~~ملک از اولاد
# ~~یزدجرد عیب و ملامت مفرمای چه به ما از یزدجرد آن رسیده به هیچ امتی از
~~ملکی نرسیده از
# ~~غلظت و فظاظت و فحش در لفظ و قلت رحمت و جرأت بر ارتکاب و انهماک 4
~~محارم و
# ~~معاصی . اکنون ما ایمن نیستیم که بهرام به سنت او اقتدا نماید و سیرت
~~او ms188 اقتضاکند. لاجرم از
# ~~اهل بیت ملک یکی را اختیار کردیم و تابع و فرمانبردار او شدیم و از وی
~~ایمنیم . منذر بهرام
# ~~را گفت اولی آن است که تو جواب قوم فرمایی . بهرام گفت آنچه از سوء
~~معاش پدرم تقریر
# ~~کردند، معلوم کردم و من از وی الی یومنا هذا5 غیبت به سبب انکار معاش
~~او نمودم و شما را PageV01P226
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0234.png)

# ~~در این معنی تکذیب نمی کنم و امیدوارم چنانم که هرچه او فساد کرد من
~~اصلاح کنم و آنچه
# ~~خراب کرد معمور گردانم . و رعیت را به عوض مرارت جور او حلاوت عدل خود
~~بچشانم و
# ~~ظلم از ایشان دفع کنم . رای من در باب اینست اگر انصاف از نفس خود
~~بدهید و به طاعت باز
# ~~گردید و صرف میراث مرا به دیگری نکنید و حق من و آبا و اجداد که محاولت
~~صلاح شما
# ~~کردند و به دفع اعدا کوشیدند و به رافت و رحمت با شما معاش کردند
~~بشناسید. و مرا به افعال
# ~~پدر مؤاخذت نکنید، در دین و دنیا و صلاح کار[83- ب ] شما اولی باشد.
~~والا حق تعالی
# ~~ملک را به سه چیز به من ارزانی داشته است . یکی میراث آبا و اجداد، دوم
~~ذکا و شجاعت و
# ~~نجدت و شهامت ، سیوم الهام رحمت بر ضعفا و حنت1 بر فقرا. اکنون در این
~~اشیا اگر ما را
# ~~نظیری و شبیهی هست گو به مبارزت بیرون آی . اگر بر من غالب و مظفر شد
~~ملک او را مسلم
# ~~باشد و به سمع و طاعت او قیام نمایم و اگر غیر این باشد، وظیفه آنک ملک
~~پدران را به ملک
# ~~احق که منم تسلیم کنید تا رتق 2فتوق 3 کنم و اصلاح مفاسد. مع ذالک بر
~~شما چیزی عرض
# ~~می کنم که محض نصفت و عین معدلت است ، تاج در میان دو اسد ضاری 6 گرسنه
~~بنهیم و من
# ~~و خسرو آن تارج را از میان شیران ms189 انتزاع کنیم ، هرکه اقدام نماید و به
~~جرأت تاج را بستاند،
# ~~ملک او را باشد و اگر اجابت نمی کنید، از حق تعالی استمداد نموده بدین
~~عرب که مشاهده
# ~~می کنید با شما حرب کنم و این سید عرب حق مرا طلب کند، چه هیچ کس از وی
~~به من اولی
# ~~نیست . مرا پرورید و حسن تربیت و تأدیب بجای آورد. چون حق تعالی ظفر
~~دهد شما را قلع و
# ~~استیصال نمایم.
# قوم از استماع کلمات وحسن منطق و حلاوت لفظ و سیاست و عقل و شهامت و قوت
~~PageV01P227
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0235.png)

# ~~او تعجب کردند و یقین صادق داشتند که ملک برو مفضی1 خواهد شد. آن گاه
~~گفتند آنچه در
# ~~باب استحقاق ملک فرمودی حق به جانب تو است و ما را در آن باب انکاری در
~~خاطر نیست.
# ~~ما را اعلام کن که اگر ملک به تو راجع گردد، افتتاح معامله به چه خواهی
~~کرد؟ گفت به تخفیف
# ~~خراج و زیادتی مناصب و مراتب و ادرار و عطیات بر اهل بیوت قدیمه و
~~مرازبه و اساوره، و
# ~~جرایه2 بر مقاتله 3 و رحمت بر مساکین و قبول از فقها و تجاوز از اهل
~~[84- الف ] زلآت و
# ~~عمارت واشاعت خیر و لزوم صدق وسماحت نفس و مشورت درجمیع امور معضله با
~~عقلا و
# ~~ذوی النهی 4، وانصاف مظلوم از ظالم . واز شیطان پرهیز واحتراز نمایم ،
~~و سنن صالحه را
# ~~إحیاکنم وبدع حسنه مبتدع گردانم و هرچه قضایا و حکومات شرعی باشد، به
~~قضاة حواله و
# ~~فروگذاشت فرمایم و حکم ایشان را رد نگردانم و بدین عهود وفا نمایم، و
~~اگر آنچه گفتم به جا
# ~~نیاورم از ملک مبراام و خدارا بر این صورت بر خود گواه می گیرم و
~~بدانچه شما را گفتم از
# ~~وضع تاج بین الاسدین ، راضی ام.
# قوم آن روز استمهال 5 نموده و رفتند. و آن روز و شب مناظره کردند و گفتند
~~، طاقت
# ~~و قوت بهرام نداریم ms190 و نفی و جحد1 آنچه میگوید نمی توانیم کرد و اگر بر
~~صرف 7 ملک از او
# ~~اصرار واتفاق کنیم ، میاندیشیم که بدین حرب با ما محاربت کند، چه ایشان
~~را تابع و
# ~~فرمانبردار خود میداند، پس رای آنست که چنانچه خود گفت تاج در میان
~~شیران نهیم ، اگر PageV01P228
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0236.png)

# ~~منوکالعرب والتجم
# ~~ستد ملک بدو سپاریم، والا خلاص شویم .
# بدین صورت جملگی قرار دادند . بامداد باز معسکر بهرام آمدند و بعد
~~استجازه ،
# ~~در رفتند . بهرام از عزم ایشان سثآوال کرد . گفتند بدانچه دیروز فرمودی
~~راضی ایم .
# موبد موبدان تاج بستد و بر گوشهای نهاد . بسطام هزار مرد1 برفت و دو شیر
~~بیاورد و
# ~~تاج بر ایشان محکم ببست. بهرام با خسرو گفت: تاج بستان. گفت چون تو به
~~دعوی آمدهای ،
# ~~بر اقدام ، تو اولی . بهرام عمودی آهنین بسته و متوجه شیران شد . موبد
~~موبدان گفت به خدا
# ~~بازگرد و توبه کن . آنگاه بدین حرکت اقدام نمای.
# چنان کرد و روی به شیران آورد . یکی از آن دو اسد بر بهرام حمله آورد .
~~بهرام
# ~~جستنی کرد و بر پشت آن سوار شد و پهلویش [84 - ب] به دو ساق بیفشرد و
~~آن عمود
# ~~بر سرش زد تا بمرد و بر آن دیگر مشغول شد. از آن عمود او را نیز ضربهای
~~بر سر زد چنانک
# ~~دندانهایش خرد شد ، دیگری بر هامه2اش زد ، بیهوش افتاد . پس گوش یک شیر
~~بگرفت و
# ~~بر سر آن دیگر میزد تا هردو بمردند . بعد از آن تاج بسته و بر سر خود
~~نهاد .
# و اول کسی که او را به سلطنت تهنیت کرد ، ملک اولین خسرو بود، گفت : هناک
~~الله
# ~~ملکک و آعانک علی امرک و آعطاک النصر علی عدو ک3 بعد از آن جمیع خلایق
~~به دعا و ثنا
# ~~و تحیت مشغول شدند و مدعیان گفتند مطیع و منقاد و راضی شدیم .
# پس بهرام را به فیل سوار گردانیدند و به دارالملک آوردند و ms191 بر سریر سلطنت
~~نشاندند .
# ~~روز دیگر به خدمت منذر رفتند و او را شفیع ساختند که از بهرام عفو
~~جرایم ایشان درخواست PageV01P229
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0237.png)

# ~~کند . منذر به حضرت بهرام شتافت و صورت التماس قوم عرضه داشت . بهرام
~~از سر طلاقت1
# ~~وجه وبشاشت، ملتمس ایشان را قبول کرد و صفح2 و عفو فرمود و اهل عجم را
~~خطبه خواند و
# ~~گفت :
# ایهاالناس ، اگرچه حدیث السنیم ، بر امور اقدام ننماییم الأ به مشورت
~~کهول و
# ~~اهل تجارب وعقول، وهرکه در ولایت ، مقام سازد با او به لینت و هنیت3
~~معاش کنیم و مادام
# ~~که در طاعت ماباشید، به خیر و فضل با پیش آییم ، اگر کسی از
~~فرمانبرداری ما میل کند6 بر او
# ~~ابقا نکنیم و هیچ از آن نزد ما فظیع تر5 نباشد و مرا ذکر و یاد پدرم
~~یزدجرد و افعال او به خشم و
# ~~غضب میاندازد ، بر شما باد که ترک آن کنید و مناصحت ما به جای آورید .
# آنگاه این مکتوب بنوشت و فرمود که آن را بر اکابر و اعیان ملک بخوانند :
# بسم الله ولی الرحمة . [85 - الف] من ملک بهرام بن یزدجرد الی العظماء
~~والأشراف من
# ~~اهل المملکة وسائرالرعیه . بدرستی که حق تعالی به منت وفضل خود ، ما را
~~برگزید و
# ~~مخصوص گردانید به ملک و سلطنت ، و از سایر عباد ، ما را اختیار فرمود ،
~~و دلهای ما را
# ~~بر شما معطوف و مهربان گردانید ، و همت ما را بر صفح و عفو از شما،
~~مصروف داشت . و ما
# ~~همواره در منافع شما ساعی ایم و در بهبود حال شما مجد و راغب، و در
~~حمایت و رعایت و
# ~~ذت1 اعداء شما کمر اجتهاد در میان بستهایم ، و در معدلت و نصفت میکوشیم
~~. و بدانید ای
# ~~خلایق که ما مال جمع نمی کنیم و نمیستانیم الأ از بلاد معموره ، وبسط
~~ید نمی کنیم الأ PageV01P230
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0238.png)

# ~~به استصلاح رعایا . پس استبشار1 کنید به رجوع ملک بر ms192 ما ، و غبطت و
~~تنافس2 نمایید
# ~~بر تسلیط وولایت ما بر شما والسلام .
# روز سیوم وزراء وامرا ومرزبانان ، طلب فرمود و قیاد3 وجنود و اشراف و
~~اکابر و
# ~~اصحاب ولایتها واهل ممالک را جمع کرد وبه انواع ، شکر مفذر گزارده ، و
~~تربیت و بر و
# ~~احسان و فضل و امتنان او را یاد فرمود و در آن باب اطناب تمام نمود .
~~پس گفت هر که با من
# ~~نیکویی خواهد کرد یا مرا گرامی خواهد داشت و عذرخواهی نمود ، باید که
~~تعظیم و تکریم
# ~~منذر بتقدیم رساند . هیچ کس باقی نماند الأکه با منذر به تحف و هدایا و
~~صلات و عطایا با
# ~~پیش آمد از ذهب و فضه و جواهر نفیسه و ملابس و مراکب سنیه4 . بعد از آن
~~بهرام نیز به انواع
# ~~اضعاف آنها بداد ، و اشراف عرب که با منذر بودند هریک را فراخور علی
~~حده عطایا ارزانی
# ~~داشت و فرمان منذر را بر جمیع ممالک [85 - ب] نافذ گردانید و بلاد عرب
~~را در تحت
# ~~تصرف او آورد و تاجی مفصص5 به جواهر و یواقیت و زبرجد و مرجان بر سر
~~منذر نهاد . پس
# ~~اجازه فرمود که باز به ملک عرب منصرف شود . و از او درخواست نمود که
~~نعمان را نزد وی
# ~~فرو گذارد . تا به او مستأنس گردد . منذر نعمان را به خدمت بهرام متوقف
~~گردانید و خود
# ~~به حیره رفت . و عمال یمامه و بحرین وعمان و تهامه و نجد و حجاز و سایر
~~بلاد عرب روانه
# ~~داشت . و پیوسته ملوک عجم حق گزاری منذر و اولادش بجا می آوردند و
~~ایشان را معزز و
# ~~مکرم و معظم می داشتند . و منذر دو بودند و نعمان همچنین . یکی این
~~منذر عمرو و پسرش و
# ~~دیگر نعمان بن منذر بن امرئ القیس .
# بعد ازآن بهرام ، خسرو را که بعد از یزدجرد ملک شده بود طلب کرد و فرمود
~~که PageV01P231
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0239.png)

# ~~حاجات و ملتسمات خود ms193 را رفع کند1 . هرچه التماس کرد بهرام تمامت مبذول
~~فرمود و خراج
# ~~از او برداشت و بسی ضیاع و مواضع ، او را اقطاع گردانید . ودر آن سال
~~از مجموع رعایا
# ~~خراج و سایر تکالیف مرتفع فرمود و تفحص نمود هرکه را ضامنی یا کفالتی
~~یا دینی بود از
# ~~بیت المال اداکرد و قرار فرمود که در عام مقبل و سال مستقبل خراج به یک
~~نیمه مقرر باشد و
# ~~زیادت مطالبت نکنند . پس دلهای رعیت از آن صورت مالامال سرور و فرح و
~~حبور2 گشت.
# ~~بعد از آن ولات به اطراف ولایات فرستاد و اسباب سیاست مهیا گردانید .
# چون امر سلطنت وکار مملکت استقامت پذیرفت به لهو و لعب مشغول شد . و آن
~~را
# ~~بر همهآ اشیا مقدم داشت و اختیار کرد و همگی همت مصروف شرب و صید
~~گردانید . رعیت
# ~~زبان تعییر3 و عتاب دراز [86 - الف] کردند و هر که در حوالی مملکت بود
~~به ملک طمع
# ~~در پیوستند و خواستند که از تصرف وی انتزاع کنند . و اول کسی که بر
~~مکابره مبادرت نمود
# ~~خاقان ملک ترک بود . که با سیصدهزار سوار متوجه عجم شد و به خراسان
~~رسید و غارت و
# ~~قتل و سبی4 بسیار بکرد . چون این خبر به رعایا رسید بغایت صعب و دشوار
~~نمود . به خدمت
# ~~بهرام رفتند و گفتند ترا از وصول این خاقان واقعهای رسیده که از این
~~صید و تلهی5 باید که ترا
# ~~مشغول دارد . برخیز مستعد حرب و جواب او شو تا بلاد ترا خراب نکند و
~~ملک موروث از
# ~~قبضهآ تصرف تو بیرون نرود . بهرام گفت: حق تعالی اعداء ما را مخذول و
~~منکوب میگرداند
# ~~و شر ایشان از ما مکفوف میدارد ، و ما امور خود را به وی تفویض کردهایم
~~و بدان اعتماد
# ~~حاصل کرده و توکل نموده، در جمیع حالات . و باز به حال خود مشغول شد .
~~بعد از آن اظهار
# ~~کرد که به جانب آذربایجان خواهد ms194 شد ، به طلب صید . از عساکر هفت هزار
~~مقاتل اختیار کرد PageV01P232
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0240.png)

# ~~و برادر خود نرسی1 را خلیفه ساخت و خود سوار شد و طبل بازی و کلبی
~~سلوقی2 در دست و
# ~~بازی در آن دست دیگر ، و اصحاب را گفت که هم بدان زی3 و هیأت بیرون
~~روند . چنانک
# ~~هفت هزار کلب و هفت هزار باز و هفت هزار طبل باز مصاحب کرد و در جمیع
~~منازل صید
# ~~کردی. اصحاب مملکت را یقین شد که بهرام از خاقان گریخته است و ملک
~~تسلیم کرده . رای
# ~~ایشان بر آن قرار گرفت که رسولی نزد خاقان فرستند و تحفه و هدیهای چند
~~روانه دارند ، و
# ~~آخر بار مطاوعت و متابعت نمایند و امان طلبند تا شر وی از ایشان مکفوف
~~و مدفوع گردد .
# ~~خاقان در بلاد قومس بود که رسول و مکتوب عجم بدو رسید [86 - ب] و
~~گریختن بهرام
# ~~معلوم کرد . مغرور شد و از سر تأنی تمام می آمد .
# بهرام از آذربایجان به جانب دیلمان روان شد تا به حد طبرستان . بعد از آن
~~به ساحل
# ~~بحر مایل گشت و در روز پنهان میشد و در شب راه میرفت . و از وحوش و
~~طیور چندان
# ~~صید کرده بود که در حد عد نمی آمد. و آنها را زنده با خود میبرد. تا بر
~~کوهی بالای معسکر
# ~~خاقان رسید . شب آنجا بود . چون صبح شد، بفرمود تا آن طبلها را به یک
~~دفعه فرو کوفتند و
# ~~طیور و وحوش مسرح شدند و بازها بر ایشان انداختند . تمامت در لشکرگاه
~~خاقان به زیر
# ~~آمدند . اتراک چیزی دیدند که هرگز در مدةالعمر مشاهده نکرده بودند .
~~متحیر و متفکر و
# ~~متعجب شدند و زمین از آواز طبول در لرزه و زلزله آمد. گفتند این مقدار
~~باز و کلب نباشد الا
# ~~با هزار هزار سوار . فی الحال آیة الفرار برخواندند و احمال و آثقال
~~بجا
# ~~گذاشتند .

PageV01P233

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0241.png)

# پهرام در ساعت از کوه ms195 به زیر آمد . اتراک تصور کردند که ایشان منقله1 و
# ~~مقدمة الجیشاند . همچنان منهزم بودند . بهرام در عقب ایشان می تاخت و
~~هرکه را می یافت
# ~~میکشت . در این اثنا به خاقان رسید و مرغ جانش را از قفص قالب
~~جداگردانید . و او را با
# ~~سایر خدم ملحق گردانید و زنش خاتون را اسیر گرفت تا بقایاء سیف2 را از
~~خراسان اخراج
# ~~نکرد باز نگردید . و غنیمتی از هرچه تمامتر به دست او افتاد . بقایا از
~~بهرام التماس کردند که
# ~~در میان مملکتین حدی معین فرمایند که از آن تجاوز نکنند . بهرام فرمود
~~تا منارهای چند
# ~~بزرگ بناکردند تا علامت حد و سامان3 باشد و به دارالملک خود مراجعت
~~فرمود و تاج و قبا
# ~~وکمر خاقان از برای [87 - الف] منذر عرب فرستاد و از عجم سرسال تمامت
~~خراج مرتفع
# ~~گردانید به شکرانهآ این فتح .
# و در روایتی دیگر چنان است که بهرام مغافصه4 بر خاقان شبیخون آورد و او
~~را بکشت
# ~~و غنیمت یافت والله اعلم بحقیقة الحال .
# بهرام بیست هزار دینار به فقرا و مساکین داد و کسانی که در این قضیه با
~~وی مردانگی
# ~~بجای آوردند و ثبات قدم نمودند به انواع هبات و عطیات مخصوص گردانید .
~~پس بفرمود تا
# ~~فتحنامهها به اطراف فرستادند و نسخه این بود :
# مکتوب بسم الله ولی الرحمه ، من الملک بهرام بن یزدجرد الی فلان عامله فی
~~ارض
# ~~کذا . اما بعد حق سبحانه و تعالی به یمن لطف خود قلوب ما بر رعایا عطوف
~~و متحنن 5 گردانید
# ~~و در سینهآ ما محبت اهل طاعت راسخ و راسی1 کرد و الهام بسط عدل و بث 7
~~نصفت و نشر فضل PageV01P234
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0242.png)

# ~~و مرحمت فرمود ، تا کمر اجتهاد در مصالح و منافع عباد و بلاد ، و صیانت
~~ادیان بر میان جان
# ~~بستیم فله الحمد علی ذلک . دیگر بدانید که ما سه سال متوالی خراج از
~~شما برداشتیم و عمال
# ~~ولایات را امر ms196 کردیم که اسامی فقرا و مساکین و ارباب خاندانهای قدیم
~~نوشته نزد ما فرستند تا
# ~~قضاء دیون ایشان کرده از خلق مستغنی گردانیم بنابراین شکر و سپاس حضرت
~~عزت بجای
# ~~آورید و تمام عافیت و دوام امن و سلامت و استقامت از او مسئلت نمایید ،
~~و در آنچه
# ~~مصلحت شماست سعی کنید و به زیردستان شفقت نمایید و حقد و حسد از دلهای
~~خود بیرون
# ~~کنید و بزرگان را وظیفهآ تو قیر و احترام نگاه دارید ، و بر کوچکان
~~رحمت آورید و در
# ~~معاملات وفا نگاه دارید چون دراین خصال جمیع صلاح امر شماست و بدرستی
~~که
# ~~حق سبحانه و تعالی این ملک را بآسانی و رعیت و حسن دعت و طمأنیت و
~~سبوغ8 [87 - ب]
# ~~خیر و عافیت به ما ارزانی داشته بود ، ابلیس لعین را این معنی ناخوش
~~آمد و به حسد انداخت
# ~~خاقان را [و] وسوسه و اغواکرد تا با جمیع اتراک به مملکت ما هجوم کرد و
~~به کثرت عدد و
# ~~عدت خود مستظهر گشت . چون خبر وصول او به مسامع اهالی مملکت ما رسید
~~مرعوب و
# ~~خایف گشتند و از کثرت جنود خاقان ، و قلت عدد ما عظیم هراسان شدند و به
~~تدبیر صلح
# ~~مشغول گشتند . پس ما به خدا کار خود مفوض کردیم و به او التجا نمودیم و
~~یقین دانستیم که
# ~~کم من فیة قلیلة غلبت فیة کثیرة باذن الله والله مع الصابرین.
# بعد از آن به جانب آذربایجان و دیلم و جیلان روان شدیم و به زمین طبرستان
# ~~بالای معسکر خاقان با شرذمه10آ قلیل رسیدیم و ایشان امین و فارغ در
~~مخیم11 خود آسوده PageV01P235
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0243.png)

# ~~بودند . و از ما هیچ خبرنداشتند و ذکر ما به مسامع ایشان نرسیده بود .
~~ناگاه بر سر آن بغاة1
# ~~طغاة2 عصاة3 تاختیم و به طعن رماح و ضرب سیوف، دمار از روزگار ایشان بر
~~آوردیم . ثبات
# ~~و قرارشان نماند . فرار و هرب4 اختیار کردند و بر ms197 عسکر ایشان محتوی5
~~شدیم و اموال و غنایم
# ~~بسیار روزی ما شد . لاجرم شرایط حمد و وظایف شکر پروردگار عزشأنه و عظم
~~سبحانه
# ~~بتقدیم رسانیدیم . دیگر ، از نساک و عباد از اهل ملت و دین به مارسیده
~~است که حق تعالی
# ~~ملوک رابواسطهآ معدلت سی و سه رضوان می فرستد که کمترین آنها9 دخول و
~~خلود جنت
# ~~است . از حضرت عزت التماس توفیق و معاونت می نمایم بر آنچه موجب رضای
~~او باشد و ما
# ~~را به او تقریب کند و نزدیک [88 - الف] گرداند والسلام .
# چون فتحنامه به اطراف رسید و خلایق استبشار نمودند و به خذلان اعداء ملک
~~فرحان
# ~~شدند ، دیگر منجمان بهرام را گفته بودند که مدت ملک تو سه و شش سال
~~باشد7 . تصور کرد
# ~~که شصت و سه سال ، و مقصود ایشان بیست وسه سال بود . چون آن مدت از
~~سلطنت او
# ~~بگذشت یک روز به صید بیرون شد . بقر وحشی ظاهر شد در طلبش بتاخت .
~~درمیانهآ راه جایی
# ~~بود ، خود و اسب در آن افتادند و در میانهآ وحل8 ناپیدا شد . خلق انبوه
~~بر سر چاه جمع شدند .
# ~~و خواستند که جسد بهرام اخراج کنند ، چندان خاشاک و وحل بیرون آوردند
~~که کوه کوه
# ~~گشت و قطعا اثر بهرام و اسب ندیدند . آن گاه وزرا و مرازبه و اکابر ،
~~یزدجرد پسرش را PageV01P236
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0244.png)

# ~~به سلطنت اختیار کردند . او به سیرت آبا و سنت اجداد به نشر معدلت و بت
~~مرحمت قیام
# ~~نمود . و بعد روزی چند منذر بن عمرو از این دنیا رحلت کرد . در حالت
~~نزع نعمان پسر را
# ~~خلیفهآ خود گردانید و نعمان به جمال وکمال و عقل و کفایت و فهم و کیاست
~~بر اقران خود
# ~~متفوق بود . چون مدتی از ملک او بگذشت امرئ القیس در وجود آمد ، فرزندی
~~رشید عاقل
# ~~کافی داهی، و در زمان حیات نعمان وفات کرد و پسری از او بماند منذر نام
~~. چون نعمان ms198 را
# ~~ایام عمر به آخر رسید . منذر ابن امرئ القیس را که حافد1 بود قایم مقام
~~سلطنت گردانید و او نیز
# ~~بعد از او خلافت به نعمان پسرش داد و ایام ایشان نیز منقضی شد و
~~دولتشان منقرض گشت .
# ذکر سلطنت صهبان بن محرب2
# شعبی روایت کند که در زمان یزدجرد بن شاپور و بهرام جور [88 - ب] صهبان
~~بن
# ~~محرب ملک یمن بود . چون اولاد معدبن عدنان او را بقتل آوردند ، ابرهه
~~بن الصباح ملک شد
# ~~و او مردی جلد قوی صاحب دربت3 بود و شوکت و عظمتی تام داشت . عزم غزو
~~معدبن
# ~~عدنان به طلب ثار صهبان بن محرب نمود . دویست هزار سوار جمع کرد و
~~متوجه شد . و خبر
# ~~به کلیب بن وایل رسید او نیز اولاد معد را معد داشت و مستعد حرب و قتال
~~گشت . در موضعی
# ~~که آن را کلاب میخواندند عساکر به هم رسیدند . مقاتلتی عظیم بین
~~الجانبین واقع شد و غلبه و
# ~~ظفر کلیب واولاد معد را بود بر اولاد قحطان . و ابرهه ابن الصباح و
~~تمامت اصحاب یمن
# ~~منهزم گشته به بلاد خود بازگردیدند . و این صورت در زمان امرئ القیس
~~بود و او به جانب روم
# ~~به خدمت قیصر رفت واستمداد لشگر کرد بجهت درک ثار پدر و اعمام . قیصر
~~او را معزز و
# ~~موقر داشته وعدهآ نصرت و امداد کرد . و قیصر را از آن حال معلوم شد .
~~بفرمود تا جامهای PageV01P237
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0245.png)

# ~~دوختند و مسموم گردانیدند و نزد امرئ القیس فرستاد . امرئ القیس تصور
~~عنایت و عاطفت
# ~~کرد و جامه در پوشید و زهر بر اعضای او اثر کرد و تن او پاره شد و بمرد
~~. و ابرهه مدتی مدید
# ~~در ملک بماند و توقع اخذ ثار نکرد و کلیب در حربی که میانهآ بنی بکر
~~وایل و نبی تغلب واقع
# ~~گشته بود مقتول شد . و آتش آن حرب چهل سال میانهآ قبیلتین قایم بود و
~~منطفی1 نمیگشت ms199 .
# ~~بعد از آن ابرهه متجبر شد و برحجاز و تهامه و اولاد معد شتافت [89 -
~~الف] قبل از وصول
# ~~هلاک شد و مدت ملکش پانزده سال بود و بعد از وی ملک به عم زادهاش
~~ذوشنائر2 رسید و او
# ~~مردی بغایت فاسق و منهمک3 بود در معاصی و مرتکب فواحش . و با آمارد4
~~لواط و زنا
# ~~می کرد ، و از زنان دست بازداشته بود . و چون او را از جمال پسری خبری
~~اخبار کردندی
# ~~فی الساعه او را احضار کردی و بدان فعل قبیح مشغول شدی. در این اثنا
~~پسری از ابناء ملوک
# ~~حمیر ظاهر شد و به مبلغ رجال5 رسید . و در حسن جمال اعجوبهآ عصر گشت و
~~عمان بن
# ~~کعب بن کهف نام او بود2 . چون ذوشنائر را حال او معلوم شد فرستاد و طلب
~~کرد که با وی نیز
# ~~همان کند که با دیگران . این زرعه7 سکینی8 در ساق موزه پنهان کرد و
~~برفت . ملک او را
# ~~بر فراش سلطنت در جنب خود بنشاند و دست به او دراز کرد زرعه کارد بیرون
~~آورد و او را
# ~~ضربهای زد و سرش ببرید و بر دست گرفته بیرون آمد ، حرس9 و دربانان وی
~~را قاعده چنان PageV01P238
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0246.png)

# ~~بود که هر پسر که از پیش ملک بیرون آمدی گفتند تر است یا خشک ؟ مقصود
~~ایشان تعییر و
# ~~سرزنش و تعریض بود . با زرعه نیز همین سبیل مسلوک داشتند ذرعه سر ملک
~~پیش ایشان
# ~~انداخت . این زرعه را ذونواس لقب کردند و بر تخت نشاندند .
# ذ کر سلطنت فیروزبن یزدجرد
# چون یزدجرد بن بهرام پانزده سال به سلطنت قیام نمود ، به رحمت حق رفت .
~~دو پسر
# ~~بجای گذاشت هرمزد و فیروز . هرمزد با وجود صغر [89 - ب] سن بر ملک غالب
~~گشت .
# ~~فیروز بگریخت و به ملک هیاطله رفت و آن بلاد به طخارستان و کابل موسوم
~~است . پس
# ~~در خدمت ملک هیاطله از ظلم برادرش شکایت کرد و ms200 استمداد و استنصار نمود
~~. ملک گفت
# ~~ظلم اصاغر بر اکابر از آن جمله نیست که هیچ عاقل بدان راضی شود ، ولکن
~~اگر ترا معاونت
# ~~نمایم مراچه خدمت خواهی کرد ؟ فیروز گفت بنده و خدمتگارم و هرچه باشد
~~صدقهآ تو
# ~~خواهم دانستن و از آنچه اشارت و فرمودهآ تو باشد تجاوز نخواهم نمودن .
~~ملک هیاطله بلاد
# ~~طالقان1 راکه سرحد مملکت او بود التماس کرد . فی الحال اجابت نمود و
~~بدان صورت عهد
# ~~کردند و عقد مودت بستند . و ملک هیاطله لشکری جرار خونخوار با فیروز به
~~جانب عجم
# ~~روانه کرد . فیروز به مداین آمد و هرمزد را بقتل آورد، و به سلطنت و
~~مملکت متمکن شد . و
# ~~این واقعه در زمان قصی بن کلاب بود .
# ذ کر قصی بن کلاب
# و ابتداء امر قصی بن کلاب چنان بود که چون به حد بلوغ رسید از قوم خود که
~~به تهامه
# ~~بودند جدا شد و به جانب حرم و مکه آمد و متوطنان حرم در آن هنگام بنی
~~خزاعه بودند . دختر PageV01P239
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0247.jpg)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~رئیس ایشان حلیل ابن جشیه1 به عقد نکاح آورد. و در مکه اقامت کرد . عبد
~~مناف و عبدالعزی
# ~~از...2 در وجود آمد . چون فرزندانش نشو و نماکردند و مالش وافرگشت و
~~قوت و شوکتش
# ~~زیادت شد گفت به توطن مکه و حرم من و قبیلهام ، از خزاعه احق و اولی
~~ایم به جهت قرابت
# ~~اسمعیل بن ابراهیم پیغامبر صلوات الله وسلامه علی نبینا وعلیهما . [90
~~- الف] و فهربن
# ~~مالک که اسکندر ، ملک عرب گردانیده بود و بواسطهآ حرمت داشت خسورهاش3
~~که رثآیس
# ~~قبیله بود این داعیه در توقف میداشت . چون وفات کرد قصی قوم خود را جمع
~~کرد و مستعد
# ~~حرب خزاعه شد . در وقت موسم حج پسر رئیس خلیل که خواست قایم مقام پدر
~~متولی امر
# ~~حج گردد ، قصی او را مانع گشت و گفت به این شغل و منصب من از تو احقم ms201 .
~~این حکایت
# ~~در میانهآ ایشان به نزاع و قتال انجامید . در حرم، خلق انبوه از فریقین
~~مقتول شدند و به حکمیت
# ~~حارث بن عوف که سیدی از سادات عرب بود راضی شدند . پس حکم کرد که قصی
~~از خزاعه
# ~~به حرم اولی و احق است و خزاعه باید که نقل کنند و حرم به قصی فرو
~~گذارند . و خونی که
# ~~در میانه واقع شده در گذارند و از هردو طرف در آن باب مؤاخذتی نرود .
~~خزاعه هرچند بر آن
# ~~صورت راضی نبودند اما چون از پیش قرار داده بودند که از حکم حارث تجاوز
~~ننمایند،
# ~~تدبیری نداشتند طوعا و کرها حرم را به قصی فرو گذاشتند و خود به موضعی
~~دیگر نقل کردند
# ~~و از آن روز با قصی را با قومش قریش لقب دادند . بواسطهآ اجتماع ایشان
~~به محاربهآ خزاعه ، و
# ~~قریش در لغت اجتماع است . وبعضی دیگر گویند : قریش بسبب غزو و شرف و
~~منعت و غلبه ، PageV01P240
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0248.jpg)

# ~~ایشان را گفتند . چه در بحر جانوری عظیم الهیکل هست که او را قریش
~~میخوانند و پادشاه
# ~~دوات بحر است . و هر جانوری که در در یا باشد آن را خورد و مضرت رساند
~~.
# بنی قصی حرم را در میانهآ قوم به چهارسهم مقسوم گردانید ربعی خود و
~~فرزندان
# ~~زهرة بن کلاب ، و ربعی بنی تمیم بن کعب [90 - ب] و ربعی بنی مرة بن
~~غالب و ربعی
# ~~بنی عدی بن کعب1 . و بنی محارب و بنی حارث و بنی خالد بن نضر کنانه به
~~ظواهر2 مکه نوزل
# ~~کردند . واز آن جهت ایشان را قریش ظواهر خواندند . و بنی زید بن الحارث
~~در میانهآ بدر و
# ~~وادی صغرا توطن کردند . و بنی حارث بن الصلت بن مالک بن نضربن کنانه در
~~نواحی تهامه
# ~~متفرق شدند والی یومنا هذا بر آن بماندند والسلام.
### | ذکر زرعة ذینواس
# زرعة ذی نواس چون ذوشنائر رابه حیلت قتل کرد وبه سلطنت متمکن شد ، ترک ms202
# ~~عبادت اوثان3 و پرستیدن اصنام نمود و به دین یهود در آمد وموجب آن صورت
~~بود که ،
# ~~دریمن آتشکدهای بود و اصنامی که می پرستیدند . در آن آتشکده دربچه بود
~~و هر روز از آن
# ~~میان آتشی گردنی بیرون آمدی و از آن دربچه به مقدار دو فرسخ4 روان شدی
~~و ناپدید
# ~~گشتی . در این اثنا جماعتی از یهود حجاز نزد ملک رفتند و گفتند این عنق
~~که از آتش پیدا
# ~~میشود شیطانی است که شما را اغوا و اضلال میکند ، اگر اجازت فرمایی
~~بیان این صورت PageV01P241
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0249.png)

# ~~به حضرت تو تحقیق گردانیم . فرمود که اجازت هست . یهود با ملک سوار
~~شدند و تورات
# ~~با خود بردند و چون گردن از آتشکده پیدا شد تورات میخواندند و آن گردن
~~اندک اندک
# ~~باز پس می شد ، تا تمامت در آتشکده رفت و ناچیز شد ، همچنان تورات می
~~خواندند آتش
# ~~در لحظه خامد1 و منطفی2 گشت . ملک چون آن حالت مشاهده کرد ، به دین
~~یهود نقل کرد . و
# ~~اکثر اهل یمن موافقت نمودند ، الا طایفهای اندک از عدن و حضرموت . ملک
~~با ایشان غزا
# ~~کرد و جمله را بقتل آورد و تمامت عرب را به دین یهود دعوت کرد [91 -
~~الف] هرکه قبول
# ~~نمیکرد با ایشان محاربت مینمود . و در آن عصر اهل نجران نصاری بودند .
~~و ابتداء دخول
# ~~ایشان در نصرانیت آن بود که از بقایای حواریون شخصی فیمون3 نام به
~~نجران رسید و در آن
# ~~هنگام ایشان عابد وثن بودند مثل سایر عرب و درمیانهآ بلده نخلی طویل
~~طری4 بود و اصنام
# ~~معبودهآ خود را بر آن نهاده بودند و روزهای شنبه در پای آن نخل عید
~~میکردند و آن درخت
# ~~را به انواع لباس مزین می کردند و زیورها بروی میانداختند و آنعام5
~~بسیار ذبح می کردند و
# ~~شرب و شادی مینمودند . پس فیمون حواری در آن روز به ایشان آمد و آن حال
~~بدید ندا
# ~~کرد که ms203 ایهاالناس شما بر طریق خطا و سبیل ضلالاید ، ترک بت پرستی کنید
~~و به دین حق
# ~~یعنی ملت عیسی بن مریم که روح الله وکلمه اوست متمکن شوید . ملک نجران
# ~~عبدالله بن التامر1 گفت دلیل تو بر حقیقت دین نصرانیت چیست و فیمون گفت
~~از حضرت عزت
# ~~درخواست کنم که بادی بفرستد و این نخل را از زمین برکنده به دور اندازد
~~. ملک گفت دعا PageV01P242
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0250.png)

# ~~کن تا صدق تو ما را معلوم شود . فیمون به گوشهای رفت و دو رکعت نماز
~~گزارد و دعاکرد .
# ~~حق سبحانه و تعالی ریحی عاصف1 بفرستاد و آن نخل سه قطعه شد . بعد از آن
~~مجموع ایمان
# ~~آوردند و ترک بت پرستی نمودند . خبر این حکایت به ذی نواس رسید ،
~~فرستاد و ایشان را
# ~~به خلع نصرانیت و قبول یهودیت امر فرمود ایشان ابا کردند و در دین خود
~~صلب2 و راسخ
# ~~بماندند . ذی نواس لشکر فرستاد تا ملک ایشان عبدالله بن التامر را (91
~~-_ ب]ضربهای بر سر
# ~~زدند و هلاک شد و وادیهای3 شهر را پرهیزم کردند و آتش افروختند و تمامت
~~اهل نجران الا
# ~~معدودی قلیل در آتش انداختند و اموال و اسباب ایشان غارت کردند و در
~~سواد شهر نقبی
# ~~کردند و عبدالله بن التامر را مرده بر پای بداشتند و به عمودهای محکم
~~بکردند و دست راستش
# ~~بدان ضربه که سر داشت نهادند . شعبی گوید اصحاب آخدود که حضرت عزت در
~~قرآن قدیم
# ~~و کتاب کریم خود ذکر ایشان فرموده اصحاب ذونواس بودند که آن حرکت با
~~اهل نجران
# ~~کردند . حیث قال «قتل اصحاب الأخدود، النار ذاتالوقود» الی «والله علی
~~کل شيء شهید»4 .
# و جماعتی از مسلمانان در زمان امیرالمؤمنین عمرالخطاب رضی الله عنه به
~~حفرهآ
# ~~عبدالله بن التامر رسیدند و سبب آن بود که عامل نجران به حضرت
~~امیرالمؤمنین نوشت که
# ~~جداری از جدران5 سور نجران بی رخنه و زلزله فجأة بغتة6 افتاده و منهدم
~~شده است ms204 . عمر
# ~~رضی الله عنه جواب نوشت که چون مؤذن مسلمانان اداء اذان و شهادت کرده
~~است، آن جدار
# ~~از هیبت نام با عظمت حضرت عزت و تأیید مسلمانان از جای بیفتاده ، چون
~~بر مضمون
# ~~مکتوب مطلع گردد ، اساس آن حایط را چندانک مقدور بشر باشد حفر کند و
~~هرچه ظاهر PageV01P243
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0251.png)

# ~~شود اخبار کند . چون قدری واکاویدند شیخی جمیل الوجه ملیح العین مانند
~~کسی که در خواب
# ~~باشد دیدند موی سر و لحیهاش بر قرار و هیچ متفتت1 و ریخته نگشته و بر
~~سر زخم شمشیری
# ~~داشت و به دست راست آن را محکم [92 - ب] و استوار گردانیده . چون دست
~~وی رااز
# ~~جراحت دور گردانیدند فی الحال خون روان شد ، باز دستش بر آن موضع
~~نهادند خون بسته
# ~~گردید . عامل آن حال به امیرالمؤمنین رفع کرد2 . فرمود که آن شخص را از
~~موضع جدار نقل
# ~~کنند ، و بعد از غسل و تکفین ، نماز بر اوگزارده در موضعی مناسب مدفون
~~گردانند ، و اسقف
# ~~نجران به حضرت خلافت فرستند . بر موجب فرموده بتقدیم رسانیدند . چون
~~اسقف نجران
# ~~به امیرالمؤمنین پیوست از قصهآ آن مرد سئوال کرد . اسقف گفت از آباء و
~~اجداد به ما رسیده
# ~~که یکی از ملوک یمن زرعه نام و ذینواس لقب با عسکر خود به مدینهآ ما
~~هجوم کرد و ملک
# ~~ما عبدالله بن التامر که موحد بود و با خدا شریک نمی ساخت و ملت عیسوی
~~داشت ، به دین
# ~~یهود دعوت کرد او قبول ننمود . ضربهآ شمشیری بر سر او زدند . در ساعت
~~مرده بیفتاد و
# ~~تمامت قوم را جمع آورد. و در میان وادی آتشی عظیم افروخت و ایشان را در
~~آتش انداخت
# ~~تا سوخته شدند . عمر رضی الله عنه گفت الحمدلله الذی هدانا للاسلام و
~~من علینا بمحمد
# ~~علیه الصلوة والسلام ، واسقف را اجازه داد .
# ذکر استیلای حبشه بر یمن
# علماء حمیر گویند چون ذینواس آن حرکت شنیع با اهل نجران بکرد ، شخصی ms205 از
# ~~اهل نجران ، ثعلبان3 نام ، بگریخت وبه خدمت قیصر روم رفت ، و صورت
~~واقعهآ نجران و PageV01P244
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0252.png)

# ~~ذی نواس بیان نمود . و گفت انجیل را بسوخت و بیعه1 و کنایس برکند و
~~خراب گردانید و هرچه
# ~~از موجبات هتک حرمت نصاری بود هیچ فرو نگذاشت [92 - ب] و لشگری به طلب
~~ثار و
# ~~انتقام ایشان طلب کرد . قیصر گفت بلاد شما از ما بغایت دور است عساکر
~~ما بدان جانب
# ~~حرکت نتواند کرد ولکن به ملک حبشه که بر دین ماست چیزی بنویسم و
~~واقعهای که در دین
# ~~نصرانیت رسیده است به او نمایم و التماس کنم که تعصب دین نصاری نگاه
~~داشته با آن ملک
# ~~غزاکند . دوس ثعلبان گفت : رایکم اعلی واصوب2 . پس مکتوب قیصر بستد و
~~به خدمت
# ~~ملک حبشه رفت وبرسانید . چون مکتوب مطالعه فرمود از دوس ثعلبان قصه
~~سئوال کرد و
# ~~گفت میخواهم که بمشافهه معلوم کنم . او تمامت حکایت تا آخر قصه بیان
~~نمود . نجاشی
# ~~در غضب شد . عمزادهآ خود اریاط نام را با هفتاد هزار سوار به یمن
~~فرستاد با ساز و سلاح ، و
# ~~وصیت فرمود که چون مظفر گردید هیچ فرد از افراد یهود نگذارید بلک تمامت
~~را به ضرب
# ~~شمشیر آبدار به دوزخ فرستید . اریاط به سفینه از بحر عبور کرد . و چون
~~به ساحل بر آمد
# ~~بفرمود تا جملگی سفاین بسوختند و ناچیز گردانیدند . تا تمامت عساکر
~~توطن نفس خود
# ~~بر احدی الأمرین3 بکنند إما الظفر فهوالمراد واماالهلاک.
# ذی نواس چون هجوم لشکر حبش را معلوم کرد به استقبال بیرون آمد ، و بر در
~~کنار
# ~~دریای عدن به هم ملتقی شدند . اریاط جنود خود را گفت . بحر در خلف و
~~شمشیر و نیزه
# ~~در پیش است ، غیر از مصابرت بر موت تدبیر و چاره نیست آنگاه روی به
~~همدیگر نهادند و
# ~~مقاتلتی شدید بین الجانبین واقع شد ، عاقبت حبشه مظفر ومنصور شدند [93
~~- الف] و
# ~~ذینواس منکوب ومخذول با دوسه ms206 نفر بگریخت . حبشه عقبش تاختند . چون
~~نزدیک رسیدند از PageV01P245
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0253.png)

# ~~اسب به زیر آمد و خود را در بحر غرق گردانید . و آن حال بر قتل شاهان
~~ایثار1 نمود .
# اریاط با اصحاب حبشه در صنعای یمن نزول کرد و انواع انعامات و صلات و
~~صدقات
# ~~اکابر یمن را ارزانی داشت و ضعفا و اوساط الناس را ملتفت نشد و محروم
~~گذاشت . مساکین از
# ~~این معنی بغایت غمگین شدند و به خدمت یکی از امراء جنود نجاشی ابرهه
~~نام رفتند و
# ~~شکایت کردند و عرض حال خود نمودند . ابرهه خشم کرد و با ایشان به
~~مخالفت اریاط
# ~~محالفت2 نمود و اظهار عصیان کرد. اکابر و اشراف تابع اریاط گشتند و
~~سفله و اوساط الناس با
# ~~ابرهه همداستان بودند . لاجرم بسی خلایق از فریقین بقتل آمد . ابرهه
~~نزد اریاط پیغام کرد که
# ~~حبشه و یمن را بواسطهآ من وخود به کشتن مده . بیا ما هر دو مبارزت
~~نماییم ، هر که غالب شود
# ~~متولی3 ملک شود. اریاط نیزه بر روی ابرهه زد و نشکافت. ابرهه شمشیر بر
~~سر اریاط زد بمرد
# ~~و بیفتاد . آن گاه ابرهه ندا کرد که یا معشرالحبشه پرودگار ما خداست و
~~پیغامبر خدای مسیح
# ~~پیغامبر ماست ، و ملک نجاشی و صورتی که میان من و اریاط واقع شد
~~بواسطهآ آن بود که
# ~~تسویه میان خلایق نگاه نداشت و خدای تعالی بدان راضی نیست . تمامت
~~گفتند سمعا و طاعةآ .
# ~~اوامر و نواهی تو را مطیع و منقادیم . و به حکومت مشغول شد .
# چون خبر قتل اریاط ، نجاشی را معلوم شد از غضب بر خود بجوشید و گفت ابرهه
# ~~بدانجا رسید که عمزادهآ مرا کشد و حال آنک او یکی از افراد حبشه است و
~~اصلی و نسبی او را
# ~~نیست . به مسیح سوگند [93 - ب] یاد کرد که به پای خود سهل4 و جبل ارض
~~او را طی کنم و به
# ~~دست خود ناصیه5آ او را برکنم و در ms207 کف خود خون او را بریزم و متجهز مسیر
~~یمن گشت . ابرهه PageV01P246
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0254.png)

# ~~چون این حال بدانست دو انبان پرخاک کرد . یکی از تراب جبل یمن و دیگری
~~از سهل ، و
# ~~پوست ناصیهآ خود را برداشت و در حقهآ عاج نهاد و حجامت کرد و قدری خون
~~بر بستوق1 کرد
# ~~و بر تمامت مهر نهاد و به حضرت نجاشی فرستاد و گفت ایهاالملک بحق
~~المسیح که من رقبه2آ
# ~~خود از ربقهآ طاعت و فرمانبرداری تو بیرون نیاوردهام و با تمامت اهل
~~یمن مطیع و منقادیم و
# ~~قضیه اریاط [از] آن دست داد که شرایط معدلت بجا نمی آورد و در قسمت ،
~~سویه3 نگاه
# ~~نمیداشت و دانستم که از سیرت و سنت تو نیست و بدان راضی نیستی ، و بدین
~~بنده
# ~~رسانیدهاند که سوگند یاد فرمودهای به صفت مذکور . اکنون دو انبان خاک
~~از سهل و جبل
# ~~فرستادهام . به پای مبارک آنها را بسپر و به دست شریف ناصیه مرا جز6
~~فرمای و آن مقدار
# ~~خون را بر کف کریم ریز تا سوگند واقع نشود و تو حانث5 نشوی و جان من
~~بسلامت بماند ،
# ~~چه من بندهای از بندگان و عاملی از عمال درگاه توام و بر جادهآ عبودیت
~~راسخ و راسی"ام .
# ~~نجاشی چون مکتوب بخواند از عقل و کفایت ابرهه عظیم متعجب شد و گفت
~~کفایت او بدین
# ~~مرتبه است که من بر سریر سلطنت و ملک متمکن بی تعبی سوگند مرا راست
~~گردانید . پس او
# ~~را بر ملک مقرر گردانید. او بر ملک بماند تا زمان کسری انوشروان . و
~~باقی قصهآ حبشه و بردن
# ~~فیل به کعبه من بعد بیان کرده شود ان شاءالله تعالی والله اعلم واحکم .
~~[94 - الف].
# ذ کر خطبه کردن فیروز ومعدلت او
# عبدالله بن المقفع روایت کند که چون فیروزبن یزدجرد بن بهرام جور بر سریر
~~سلطنت PageV01P247
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0255.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~مستقر شد ، بعد حمد و سپاس حق تعالی ، گفت گذوب ms208 را رای و تدبیر نیست ،
~~و معجب را
# ~~عقل و تدبیر نیست ، و آنک بر مردم منت نهد او را حیا نیست ، و هر که
~~متلون مزاج بود او را
# ~~مروت نیست . ایهاالناس بدانید که برادر ما هرمزد ظلم کرد ، و حق ما فرو
~~گذاشت، و در قتل ما
# ~~ساعی شد . حق تعالی روا نداشت و شر او را کفایت کرد . بر شما باد لزوم
~~طاعت و انقیاد تا
# ~~سینهآ شما در محبت ما منشرح شود ، و دل ما بر دل شما رؤوف و عطوف گردد
~~والسلام .
# و در مبداء امر وی قحطی عظیم پیدا شد وهفتسال متوالیه باران نبارید .
~~آبها فرو رفت و
# ~~جویها خشک شد وچشمهها وابسته گشت1 واسعار2 درغلا3 بهمرتبهآ اعلا رسید
~~وطیور درآؤکار4 و
# ~~وحوش درصحاری و دواب وآنعام درمرعی هلاک گشتندو آب دجله و فرات به
~~کمال، نقصان
# ~~پذیرفت. فیروز به اقطار آفاق فرمان فرستاد که خراج وجزیه و سایر کلفت5
~~مرتفع گردانید. و هرکرا
# ~~گندو جی6 یا انباری غله باشد، قوت یک ساله خود وعیال بدو گذارند و باقی
~~که فاضل ماند سعر حاضر
# ~~آن را برجیران و اهل محلت قسمت کنند 7 وبراین صورتاهل غناوفقرواربابشرف
~~و ضعف مساوی باشند .
# و چون فیروز بدین وتیره8 سیاست فرمود هیچ کس در آن مدت از PageV01P248
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0256.png)

# ~~مجاعت1 به تنگ نیامد . و فرمود که مجموع اهل مملکت از صغیر و کبیر و
~~وضیع و شریف،
# ~~امهات و ولدان جمع گشته به یک بار فریاد بر آوردند و به تضرع و تخشع و
~~زاری از حضرت
# ~~باری (94 - ب] خصب و رخص2 و ادرار آمطار3 مسألت نمایند . لاجرم حق
~~سبحانه و تعالی
# ~~اجابت فرمود . آبها زیاده شد و چشمهها روانه گشت و اشجار اوراق بیرون
~~کردند و زروع و
# ~~ثمار نشو ونما نمودند ، و فراخی و رخصی تمام ظاهر شد .
# بعد از آن فیروز مستعد حرب و غزو ترک گشت . با صد هزار سوار متوجه شد و ms209
# ~~دواوین و کتاب و وزراء و موبدان موبد که به عبارت ایشان قاضی القضات
~~است مصاحب خود
# ~~گردانید . و چون به ری رسید در آن وقت مدینه نبود یک سال توقف فرمود و
~~بفرمود تا
# ~~آنجایگه شهری بنا کردند و این که امروز ری میخوانندش ، رام فیروز نام
~~نهاد. و از آنجا
# ~~بر جرجان شد و یک سال در آن موضع نیز اقامت کرد و مدینه بنا فرمود
~~فیروز نام4 و
# ~~در آذربایجان نیز شهری ساخته بود و فادار5 فیروز اسم نهاده و در مملکت
~~خود سوخرا" نامی
# ~~را خلیفه گردانیده بود . و قبل از این در بلاد سجستان از قبل فیروز
~~حاکم بود . و از جرجان به
# ~~خوارزم رفت واز آب آمویه جیحون عبور کرد و بدان مناره که بهرام جور در
~~وقت قتل
# ~~خاقان به جهت سرحد ساخته بود رسید آن را برکند و به بلاد ترک در رفت .
~~ملک ترک PageV01P249
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0257.png)

# ~~اخشنوان1 نامی بود هجوم فیروز معلوم کرد، نزد فیروز فرستاد و از سوء
~~عاقبت غدر و غدوان
# ~~انذار و تحذیر نمود و التماس فرمود که از حد جدش تجاوز نکند و نزلی و
~~هدیهای از برای
# ~~وی بفرستد تا مراجعت نماید . فیروز قبول نکرد و بر معادات و مقاتلت
~~اصرار نمود و
# ~~استدعای محاربت فرمود . اخشنوان حرب به تأخیر میداشت و فیروز را عظیم
~~ناخوش و
# ~~مکروه می آمد . پس اخشنوان بفرمود تا بر گرد لشگرگاه خندقی [95 -الف]
~~به عرض بیست
# ~~ذراع و عمق سی ذراع حفر کردند و آن را به چوب و خاشاک مسقف گردانیدند و
~~به خاک و
# ~~گل مطموس کردند2 چنانچه ناپیدا شد . و چون صفوف را مستوی گردانیدند یک
~~ساعت
# ~~در برابر لشکر توقف کرد و بگریخت . پس فیروز و جنودش در عقب ایشان
~~تاختند و
# ~~در خندق افتادند . اخشنوان بر سر ایشان آمد و اکثر را قتل کرد . و
~~دختری از آن فیروز
# ~~در غایت جمال بود و ms210 فیروز در مفارقت او صبر نمی توانست کردن ، با خود
~~آورده بود. خاقان
# ~~او را و موبدان موبد را اسیر کرد ، و آنها که از جنود فیروز گریخته
~~بودند به عجم مراجعت
# ~~نمودند . بعد از آن خاقان فیروز دخت را به زنی خود دعوت کرد . ممتنع شد
~~و گفت دیو با
# ~~آدمی چگونه جمع شود و خاقان در غضب شد فرمود که او را قهر کنند. دختر
~~چون این معنی
# ~~حس کرد خواست که خود را بقتل آورد . خاقان دست از او باز داشت . و چون
~~خبر قتل فیروز
# ~~و آسر3 دخترش به سوخرا که خلیفهآ عجم بود رسید به احتشاد عساکر مشغول
~~شد و تمامت عجم
# ~~بواسطهآ هلاک ملک در آن قضیه موافقت نمودند ، متوجه شد و در شهری که
~~میگذشت
# ~~مردمان4 آن ولایت را مصاحب خود میگردانید . چون از آب جیحون عبور کرد
~~هزارهزار
# ~~سوار جمع شده بودند در بلاد ترک توغل نمود5 . اخشنوان نیز با جماعت
~~جنود و اکابر عساکر PageV01P250
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0258.png)

# ~~مستقبل شدند و کسی نزد سوخرا فرستاد که سبیل تو مانندهآ فیروز است و او
~~خود ملگ بود و
# ~~تو به خذلان ونکبت سزاوارتری به این مردم که مصاحب تواند ، مغرور مشو و
~~بازگرد .
# ~~سوخرا التفات نکرد اخشنوان فرستاد و از سوخرا التماس صلح کرد بر آنک
~~تمامت خزاین و
# ~~دواوین و فیروزدخت و هرچه از ایشان غارت گرفته بود [95 - ب] و اسیر
~~گردانیده رد کند .
# ~~سوخرا راضی شد و به مداین بازگشت .
# ذکر سلطنت بلاش بن فیروز
# آنگاه اکابر و اشراف ، بلاش بن فیروز رابر سریر سلطنت نشاندند . و در آن
~~وقت
# ~~دوازده ساله بود و گفت شعار ملک حلم و رفق است و اصل حلم عفو و اغماض
~~است و
# ~~فاضل ترین اشیا تحمل وصبر است و زینت دین وفا به عهد است . ایهاالناس
~~برخیر مساعدت
# ~~کنید و بر بر و نیکوکاری معانت1 نمایید و حق همسایه بجای آورید و به
~~عهود ms211 و فاکنید تا بدان
# ~~سبب سعادت وفوز و نجاح یابید . و چون در ملک استقرار یافت لهو لعب بر
~~همه چیزی ایثار
# ~~و اختیار کرد و به تلذذ و تعیش مشغول شد و به زنان و معاشرت با ایشان
~~مشعوف گشت و
# ~~هر کجا زنی صاحب جمال معلوم می کرد میفرستاد و در عقد نکاح می آورد تا
~~عددی بسیار و
# ~~خلقی بی شمار جمع کرد . یک روز در مجلسی ذکر بنات ملوک میرفت . شخصی
~~گفت ملک
# ~~هند را دختری در نهایت و غایت کمال هست . بلاش به ملک هند مکتوب نوشت و
~~فرستاد و
# ~~دخترش را به تزویج طلب کرد . مشروط بر آنک او را بر تمامت مملکت حاکم و
~~فرمانروا
# ~~گرداند . پدر مکتوب به دختر خواند و او را به تزویج طلب کرد و ترغیب و
~~تحریص نمود و
# ~~فضل و کمال بلاش با او بیان کرد . دختر گفت اینها معلوم کردم . مرا
~~اخبار کن که قانع می شود
# ~~که از زنان به یکی که در حسن و جمال و فضل و کمال و غنج و دلال2 فائق
~~باشد بر اقران ، و PageV01P251
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0259.png)

# ~~میل به دیگران نمی کند یا مثل وی همچون صاحب جواهر باشد [96 - الف] ملک
~~از کیفیت
# ~~ضربالمثل سثوال کرد .
### | حکایت
# دختر گفت آوردهاند که ملکی در اثناء سیر ...1 از جواهر مملو بیافت و در
~~آن میان
# ~~سنگ پارهای بود از تمامت فائق بود در قیمت بیشتر . بفرمود تا آن را در
~~سلکی کشیدند و
# ~~هر جوهر نفیس که با او عدیل ساختندی و مقابل کردندی در جنب آن حقیر و
~~بی قیمت
# ~~نمودندی و بر جمله زیاده آمدی. پدر گفت : نیکو مثلی آوردی و حکایت تو و
~~بلاش بعینه
# ~~همچنین است . دختر گفت مرا به او رغبتی نیست . ملک هند کلمات دختر در
~~جواب بلاش
# ~~نوشت و عذر بسیار طلبید . بلاش از این صورت عظیم به تنگ آمد و تصور کرد
~~که ms212 ملک هند
# ~~تعللی ساخته مقصودش آن است که دختر ندهد . بلاش ترتیب لشکر کرد و متوجه
~~غزو ملک
# ~~هند شد و این بلاش قسم نجوم2 نیکو دانستی در ساعتی که سعود در طالع او
~~به نظر تثلیث3 ناظر
# ~~بودند و نحوس منصرف بودند روانه گشت . ملک هند رسول فرستاد و گفت
~~مرامعلوم نیست که
# ~~تجشم4 و حرکت تو سبب چیست ، و اگر نه آن بودی که مرا همین فرزند است و
~~رغبت
# ~~به زوجیت تو ندارد فی الحال او را نزد تو فرستادمی و طلب مرضات5 تو
~~نمودمی و اختیار
# ~~عداوت تو نکردمی . و حال آنک معلوم نیست که ظفر که را باشد صلاح در صلح
~~است که
# ~~موافق رای ملک میافتد به هرچه اشارت فرماید قبول است . و الا من از
~~محاربت خایف PageV01P252
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0260.png)

# ~~نیستم وتقاعد نمی کنم ، فلان روز در فلان موضع وعدهآ قتال است . و بلاش
~~راضی نشد واز
# ~~جانبین غلبه تمام جمع گشته شد . ملک هند در باب مبارزت به نفس خود با
~~بلاش با وزیر
# ~~مشورت کرد. گفت (96 _ ب] ملوک را با و جود کثرت اعوان و جنود مبارزت به
~~نفس خود ،
# ~~خود نیامده است ملک گفت رای من بر مبارزه است ، اگر بلاش رغبت نکند عار
~~باشد او را ، و
# ~~لشکرش مضطرب شود، واگر قبول کند با پیش آید ، امیدوارم که بر او مظفر
~~گردم، چه وی
# ~~تجربهآ محاربت نکرده است . بعد از آن فرستاد و التماس مبارزت نمود .
~~بلاش بیرون آمد و
# ~~درهم آویختند . ملک هند او را ضربهای زد بواسطهآ حصانت جوشن و خود اثری
~~نکرد . بلاش
# ~~شمشیری بر کتف هندی زد . فی الحال مرده بیفتاد و عساکرش منهزم شدند .
~~بلاش در فور
# ~~به شهر تاخت و غنایم و اموال بر اصحاب خود متفرق گردانید و نزد دختر
~~فرستاد که با خاصان
# ~~خود به شرف مسئول [؟] مبادرت نماید . دختر رسول را پیغام داد که امروز
~~حکم و اختیار من ms213
# ~~به دست تست و محکوم و منقاد و اسیر و کنیزک توام اکنون مرا یک التماس
~~هست که ملک تا
# ~~به دارالملک و مقر سلطنت متمکن نشود رغبت مباشرت من نکند و الآ مثل من
~~و ملک آن
# ~~غواص باشد ولؤلؤ . رسول بلاش از مثل سئوال کرد .
### | حکایت
# دختر گفت آوردهاند که شخصی در بحر غواصی میکرد و لؤلؤ می طلبید . در آن
~~اثنا
# ~~نگاه کرد در قعر بحر لؤلؤی دید که از غایت بزرگی قدری از صدف بیرون
~~آمده بود . پس
# ~~غوص کرد و آن در گرانمایه را با صدف بیرون آورد و در با صدف چسبیده و
~~بیرون نمی آمد .
# ~~دراستخراج آن تعجیل کرد . لاجرم شکسته و متفتت1 شد و بی قیمت گشت و در
~~جنب
# ~~[97 - الف] دیگر احجار نهادند فرق نتوانست کردن و پنداشتی نه آن در بود
~~که در قعر بحر
# ~~مشاهده کرده بود ، بغایت متأسف شد ، اگر صبر کردی و تعجیل ننمودی بسی
~~ثروت از بهای PageV01P253
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0261.png)

# ~~آن حاصل کردی. اگر ملک در باب من تعجیل نکند و خبر حسن من که به او
~~رسیده غیر آن
# ~~مشاهده کند به سبب هرگونه قضایا و زوال ملک پدر مرا از نظر بیندازد و
~~همان تأسف غواص
# ~~حاصل گردد . چون به دارالملک برسم و در عز و نعمت با ملک شریک شوم و
~~اقبال به من
# ~~روی آورد، حضرت ملک حاکم باشد . چون پیغام اداکرد و ضربالمثل عرضه داشت
~~نمود ،
# ~~جواب داد که با و جود شعف و حرص تمام ایثار رضای تو کردم و به مصابرت
~~با پیش آمدم .
# ~~بعد از آن بلاش دختر را با خود حمل کرد و به ملک عجم آمد و قصری رفیع
~~منفرد از برای او
# ~~بناکرد و با خدم و خواص در آن فرود آورد و به انواع محبت و عطایا و
~~صلات از سایر نسوان
# ~~او را مخصوص گردانید و هفت روز از صحبت او بیرون نیامد ms214 . از شدت محبت و
~~معاشقت
# ~~آن دختر به وی التفات نمینمود و سخنان وی را جواب نمی گفت و در صدر
~~مجلس متمکن
# ~~شده بود . روز هشتم بیرون آمد و با وجود محبت با فراط سبب عدم التفات و
~~خویشتن داری
# ~~یک ماه بر او در نرفت و تفحص احوال و تجسس اوضاع او می کرد و تمامت
~~مایحتاجش
# ~~مرتب می فرمود . چون بی عنایتی از حد اعتدال بگذشت و به تطویل انجامید
~~، رضعه1 و حاجبهآ
# ~~خاص راگفت مرا کار این ملک در تعجب انداخته است [97 - ب]حال آنک او در
~~طلب من
# ~~بذل نفس و جاه کرد و لشکر خود را به بلاد هند سبب من آورد و چون بر من
~~ظفر یافت از من
# ~~مشغول شد نه ترک تلطف و پرسش حال و رعایت میکند که بر ملالت استدلال
~~نمایم و نه
# ~~نزدیک من می آید والتفات می کند که تصور محبت کنم. برخیزید و تفحص کنید
~~که بلاش چند
# ~~زن دارد و کدام نزد او عزیز تراست و نزدیکتر. حاجبه برفت و تمامت احوال
~~معلوم کرد و باز آمد و
# ~~گفت تحقیق کردم چهارصد زن دارد واز مجموع مقرب تر وبردل وی شیرین تر
~~دختر سیاسی1 PageV01P254
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0262.png)

# ~~از سواس جنودش . دختر هندی گفت حسن و جمالش به چه غایت است ؟ بگفت
~~تمامت زنان
# ~~بلاش از این دختر خوب صورتتر است . آن گاه حاجبه را فرمود که در لحظه
~~پیش دختر
# ~~سیاس رو و از من سلام و دعا و تحیت و ثنا برسان و اظهار کن که رغبت
~~مخالصت و صداقت
# ~~وی دارم. حاجبه بر وفق اشاره به آن دختر شتافت و رسالت او اداکرد .
~~دختر سیاس گفت او
# ~~را از من تحیت و اکرام و دعا و سلام برسان و بگوی آنچه فرمودی کفایت
~~کردم و صحبت
# ~~ومجالست تو را برگزیدم. حاجبه بازگردید و خبربازرسانید ، هندیه خود را
~~به احسن تر لباسی
# ~~بیاراست و به ms215 خدمت دختر سیاس شتافت . دختر آنچه وظیفهآ احترام و تقریب
~~و توقیر و
# ~~ترحیب بود بجا آورد . هندیه گفت در خاطر چنین مخمر و راسخ گردانیدهام
~~که مدتالعمر در
# ~~سلک خاصان خدمت منخرط گردم1 و به مواصلت و مصاحبت تو مشرف شوم [98 -
~~الف]
# ~~دختر سیاس به وجهی احسن اجمل جواب کرد و به حضور وی استیناس و استبشار
~~نمود . پس
# ~~هندیه بر سبیل غب2 تردد کردی و همواره در مقام طاعت و محبت عاکف3 و بر
~~جاده
# ~~مخالصت و مصادقت واقف . چون مدتی بدین نمط بسر بردند ، دراین اثنا یک
~~روز گفت ای
# ~~سیدهآ ما ، بدرستی که تو بغایت دل ملک در قید محبت خود آورده و جملگی
~~نسوان را
# ~~در تحت فرمان خود واداشتهای مرا از سبب و موجب آن اعلام کن . دختر سیاس
~~گفت مقصود
# ~~از این سئوال چیست ؟ دختر هندی گفت از جهت محبتی که با تو دارم میخواهم
~~که عقل و
# ~~کفایت ترا معلوم کنم . دختر سیاس گفت از غایت انس و صحبتی که مرا با تو
~~هست آگاهی
# ~~می دهم تو را از این حال صورت . حال آنک من چون ضعف بنیت و لوم4 نسب و
~~قلت جمال
# ~~خود دانستم و معلوم کرد که این خصایل که دیگر نسوان ملک راست مرا نیست
~~و معاشی که با PageV01P255
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0263.png)

# ~~بنات ملوک میفرماید با من نخواهد فرمود در خاطرم آمد که از طریق خدمت و
~~سبیل
# ~~عبودیت درآیم و از آنچه فرماید تجاوز ننمایم و مبتغی1 مرضات او باشم و
~~هر چیز را قبل از
# ~~وقت مهیاگردانم و چون در آید به بشاشت و خرمی و طلاقت وجه2 وی را تلقی
~~نمایم . چون بر
# ~~این صورت معاشرت کردم مرا بر سایر زنان برگزید و به عنایت و شفقت مخصوص
~~گردانید.
# ~~هندیه با خود مقرر کرد که هم بدان وضع در خدمت ملک قیام نماید و وظایف
~~تخضع و تذلل
# ~~بجای آورد . پس در قصر خود ms216 رفت و جامههای فاخر در بر کرده و انواع عطر
~~و طیب بکار
# ~~داشت و فرش پادشاهانه بسط کرد و بر تخت نشست و از جواری3 [98 - ب] یکی
~~به نزد دختر
# ~~سیاس فرستاد و گفت وی را اخبار کن که چون از خدمتش جدا شدم اندک
~~عارضهای پیدا شده
# ~~است . کنیزک برفت و رسالت اداکرد . بلاش نزد دختر سیاس بود . رقتی در
~~دلش پدید آمد و
# ~~غربت و بی کسی وی را یاد آورد با دختر سیاس در باب او مشورت کرد گفت از
~~زنان تو هیچ
# ~~کس این منزلت و درجت با من ندارد که هندیه ، بواسطهآ عقل وادب و فهم و
~~کفایت و درایت.
# ~~وظیفه آن است که او را پرسش نمایی که غریب است و از بلاد دور مانده و
~~از ملک و سلطنت
# ~~پدر خود جداگشته و از صحبت اقارب و اصدقا باز افتاده . ملک برخاست و به
~~قصر هندیه
# ~~رفت . چون بر در قصر رسید دختر به استقبال بیرون آمد و وظیفهآ تواضع و
~~تخشع و تملق و
# ~~تخضع و تذلل بجای آورد و پای ملک بوسه داد و دستش بگرفت و بر تخت نشاند
~~و خود
# ~~برابرش وا ایستاد و اظهار فرح و سرور به قدوم ملک می نمود . پس او را
~~بر خود کشید . دختر
# ~~تسلیم شد و چون التماس مباضعه4 و ملاعبه کرد به طلاقت وجه و انقیاد با
~~پیش آمد .
# ~~ملک گفت آن عارضه که رسول بیان کرد کجا رفت و چه وقت زایل شد ؟ گفت ای
~~ملک کدام PageV01P256
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0264.png)

# ~~متوک العرب والکبم
# ~~وجع1 و چه الم سختتر از درد اشتیاق و مرارت فراق و عدم التفات و قلت
~~اهتمام تو تواند
# ~~بود ؟ ملک فرمود که در ابتدای امر چرا به این لطف و مؤانست اقدام نمی
~~کردی و تو را باعث
# ~~بر آن وقار خویشتنداری و ترک تملق چه بود؟ دختر گفت آن صورت بواسطه
~~اجلال و
# ~~هیبت ms217 و تعظیم و توقیر تو بود . و معلوم نداشتم که بندگی حضرت را
~~پسندیده [99 - الف]
# ~~ثخواهد افتاد : بیت :
# زین سپس دست ما و دامن دوست %~% پس از این گوش ما و حلقهآ یار
# ~~ملک گفت ای قوت جان و ای راحت روح و روان من از فضل و بها و لطف و وفا
~~و جمال و
# ~~کمال تو را چیزی معلوم کردم2 که بدانها امید نداشتم و فهم نکرده بودم .
~~اکنون به گناه خود
# ~~معترفم ، و از ترک مصاحبت و صبر از تو مستغفر . هر حکم که در خاطر داری
~~بفرمای و
# ~~به فضل محبت و مودت من اعتماد نمای . دختر گفت مرارت مذلت و هوانی3 که
~~از حضرت
# ~~ملک به من رسیده نه چنان است که به حلاوت ملاطفت وی در یک خلوت زایل
~~گردد . اول
# ~~التماس آن است که ملک سه روز نزد من توقف کند . ملک مبذول فرمود ،
~~مشروط بر آنک
# ~~قصهآ شکایت و حکایت نکایت4 ایام گذشته جز به ضربالمثل نگوید ، چه مبادا
~~سخن گویی و
# ~~مرا به مزاج ناخوش آید و با سر خرقهآ خود روم5 . دختر گفت ایهاالملک
~~مرا هیچ نعمتی
# ~~فاضل تر و هیچ دولتی بالاتر از آن نیست که حق تعالی ملک را با من بر سر
~~عنایت آورده و دل
# ~~او را مایل من گردانیده و بعد از مهاجرت ، مواصلت روزی فرموده ، و بر
~~حرکات ماضی PageV01P257
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0265.png)

### | تجاربالامم فی اخبار
# ~~متأسف و نادمم ، چگونه استیناف بی ادبی و سوء خلق خواهم کرد . پس ملک
~~سه روز
# ~~در خدمت او توقف نمود و هر لحظه سرور و شادمانیش زیاده میگشت . در این
~~اثنا دختر را
# ~~گفت اگر انقباض ما را به مباسطت بدل کنی و به حدیثی از احادیث گذشته
~~وقت ما را خوش
# ~~داری از لطف محاورت وحسن مجاورت تو غریب و عجیب نباشد . هندیه گفت :
### | حکایت
# آوردهاند که یکی از ملوک با خاصان [99 - ب] خدم به صید ms218 رفته بود و در پی
~~سباع
# ~~و وحوش بتاخت تا از عبید1 و خاصان دور ماند به طلب بقر وحشی ، چون بر
~~بالای کوه رسید
# ~~آن جانور از نظر او ناپدید گشت . ملک از اسب به زیر آمد و استراحتی کرد
~~. درختی دید که
# ~~دست آدمیزاد بر او نرسیده بود ، آغصان آن در هم مجتمع شده و شاخ و برگش
~~به عیوق2
# ~~رسیده و هیچ از فروع و آغصان بر همدیگر فایق نبود و جمله بر یک نمط و
~~وتیره3 بودند .
# ~~در اثناء تفرج ، ثمرهآ آن درخت که بواسطهآ کثرت اوراق پنهان بود بسبب
~~هبوب ریاح ظاهر
# ~~شد ، و در چشم ملک بغایت مستطرف4 و لطیف نمود و بوی عبق5 لطیف که از آن
~~می آمد
# ~~در حالت وزیدن باد به او رسید مشعوف تماشای آن شجره شد به نظاره مشغول
~~بود تا شب
# ~~درآمد و هم آن جایگاه بیتوته کرد . تمامت جنود و خواص در اثر وی
~~میدوانیدند . وقت
# ~~صبح به شرف بساط بوسی مشرف شدند . ملک فرمود که لحظهای توقف نمایند .
~~آن گاه
# ~~درخت را به ایشان نمود و فرمود که این شجره در عالم نظیر ندارد. اگر بر
~~می کنم که در موضعی PageV01P258
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0266.png)

# ~~دیگر غرس کنم ، ایمن نیستم و میاندیشم که به این واسطه از عروق وی چیزی
~~بریده شود و
# ~~تلف گردد و اگر توقف نمایم و به ملاحظه و تفرج آن اشغال می کنم ، در
~~ملک خلل پیدا
# ~~میشود . وزراء و حجاب و نزدیکان عرضه داشتند که فساد آن جایزتر و
~~آسانتر از فساد
# ~~ملک، آن را برکن و در مقابل عین خود غرس فرمای شاید که به دولت تو سبز
~~و برومند شود ،
# ~~و در میانه صلاح ملک و بقای درخت جمع کرده باشی . ملک [تیشهای] به دست
~~[100 - الف)
# ~~گرفت و بر آن کوه که منبت آن شجره بود ضربهها میزد تا آن را قلع کرد و
~~محمول گردانید و
# ~~با ms219 خود آورد و در نصبالعین خود بنشاند . چون آن شجره را از موضع مألوف
~~مفارقت افتاد ،
# ~~اغصان او پژمرده و عروق خشک شد و حسن ثمره و طیب رایحه منتفی گشت . ملک
~~چون
# ~~درخت را به آن حال دید از رعایت و آبشخوار و حمایت آن اعراض کرد و
~~خواست که آن را
# ~~باز منبت اصل فرستد . چون روزی چند بگذشت و به این مکان آلیف شد1 و
~~عروق آن محکم
# ~~گشت آغصان آن طری3 و اوراق آن تازه شد و حسن وجمال و غنج و دلال از سر
~~گرفت باز
# ~~یاران و موکلان اندیشیدند که اگر حکایت رجوع زیب و رونق درخت با ملک
~~عرضه
# ~~می داریم باز بدان مشغول و مشعوف میگردد و صلاح آن است که تقبیح حال آن
~~درخت کنیم
# ~~و خاطر ملک را از میل و نگرانی آن مایل گردانیم . به حضرت ملک نمودند
~~که منبت او خوب
# ~~نیست و بغایت پژمرده و بر هم ریخته است ، مصلحت آن است که آن را به
~~منبت اصلی خود
# ~~فرستی . ملک چون این کلمات استماع کرد شفقت و مرحمت او را باعث شد بر
~~آنک
# ~~برخاست و متوجه تفقد حال وی شد . چون نظرش بر او افتاد صدباره از آنچه
~~دیده بود
# ~~در دیده زیاده دید . مسرت و بهجت افزود و سرور و شادمانی مضاعف گردانید
~~. اکنون مثل
# ~~حال بنده است با حضرت ملک . بلاش برخاست و او را معانقه کرد ، در آغوش
~~گرفت و سر و
# ~~چشم وی را بوسه داد و خواست که فضل او بر دختر [1000 - ب] سیاس اظهار
~~فرماید بازخود PageV01P259
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0267.png)

# ~~را نگاه داشت تا مشاهده کند که در این دو روزه دیگر چه از وی ظاهر
~~میشود و مزاچش را
# ~~ثباتی و افعال و حرکاتش قراری دارد . آنگاه دختر را گفت حکایت دختر
~~سیاس و غلبه و
# ~~عزت وی بر من با وجود سماجت1 وجه و قبح منظر از امثال ms220 ، نظیری مناسب
~~بیان کن .
### | حکایت
# دختر گفت آوردهاند که در قرون ماضیه و آحیان سالفه اسدی ضاری2 در بعضی از
# ~~غیاض3 بود و بواسطهآ شدت وقوت ونجدت4 ، تمامت سباع از وی منهزم بودند ،
~~چه صید وی
# ~~غیر از سباع نبودی . در اثناء جولان و تطواف5 طایفهای از سباع پیدا
~~شدند و در میان آنها
# ~~کفتاری بود ، در نظرش آمد ، ساعتی در پی آن سباع شتافت و مأیوس شد .
~~بنزد کفتار آمد
# ~~وگفت چگونه از من می گریزی و حال آنک تو را آن قدر نیست که طعمهآ من
~~باشی. کفتارزبان
# ~~گفتار برگشاد و گفت : سایهآ بندگی حضرت سلطان سباع از آن مهیبتر است که
~~ضعفا و
# ~~مساکین را در نظر وی مجال توقف و درنگ باشد ، اکنون چون عنایت شامل حال
~~خود دیدم
# ~~بعد از این وظیفهآ عبودیت و خدمتکاری بتقدیم رسانم و به فضله6آ خوان و
~~نان پارهآ سفرهآ
# ~~سلطان قناعت نمایم و در طلب مراضی7 تو ساعی باشم و از موجبات سخط تو
~~مجتنب گردم .
# ~~شیر گفت اگر به این صورت معاش کنی هرلحظه به تو از جانب ما نوازشی و
~~نواخت بی اندازه PageV01P260
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0268.png)

# ~~رسد . کفتار مدتی مدید به طریقت معاشرت و زناشوهری مصاحبت کرد . آنگاه
~~آن کفتار
# ~~در بعضی از صحاری و مرعی1 ، شیربچهای دید که آن شیر که کفتار ملازم
~~اوست [101 - الف]
# ~~پدر این شیربچه را کشته بود . از ضبع2 سئوال کرد که مسکن و مأوات کجاست
~~و در کجا
# ~~میباشی و وجه نفقت و معیشت تو چیست ؟ کفتار گفت در خدمت آن اسد زندگانی
~~می کنم و
# ~~از فضلهآ صدقات و نیم خورهآ او تناولی مینمایم و روزگار بر آن می
~~گذرانم . شیربچه گفت
# ~~چگونه با تو انیس شده است و نه از جنس ویی و بغایت قبیح المنظر و دمیم
~~الوجه3 و
# ~~احول العینی . گفت میان من وبندگی سلطان عقد زواج بسته شده است . شیر
~~بچه در خاطر
# ~~گذرانید که بسبب ms221 جنسیت جهت زوجیت من احقم . پس به خدمت شیر آمد . و در
~~گوشهای
# ~~به ادب بایستاد و از مهابت سلطنت نزدیک نتوانست شدن . اسد روی به او
~~آورد و گفت تو را
# ~~داعیهآ صحبت من به یکی از دو سبب بوده یا به قوت خود اعتماد کردهای یا
~~از جهل ، ضعف
# ~~من تصور کردهای . شیربچه گفت در خود قوت احساس کردهام با خود اندیشیده
~~که لایق
# ~~مصاحبت تو غیر از من نیست . اسد گفت تحمل جرأت و اقدام بر آکل سباع و
~~موافقت توانی
# ~~کرد ؟ شیربچه جواب داد که کمتر خدمتی از من، تتبع و مساعدت تو خواهد
~~بود ، اگر احتمال
# ~~صغر سن4 و قلت تجربهآ من توانی فرمود ، اسد گفت هرکه ادراک امور به
~~تدبیر و کفایت کند
# ~~احتیاج به تجربه نداشته باشد ، و هرکه محافظت ادب کند او را از علم
~~بسنده باشد . شیربچه
# ~~گفت مرا از سبب موافقت و مصاحبت ضبع اعلام کن و حال آنک مخالف تست در
~~خلق و
# ~~خلق. اگر تورار غبت مرافقت رفیقی است باری کسی [101 _ب] حاصل فرمای که
~~هم جنس تو باشد
# ~~وقدر وجود وحق نعمت تو شناسد. اسدگفت عذرمن بواسطهآ نفرت وحوش وسباع
~~ظاهر است ،
# ~~چون هیچقرین ومؤانسی مرا بدستنمی افتاد ، ضرورتشد مصاحبتضبع اختیارکردم
~~، و PageV01P261
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0269.png)

# ~~همواره خواهان و مایل رفیقی مجانس و شبیهی مؤانس بودم و اگر انفراد تو
~~را معلوم داشتمی ،
# ~~بی تو عیش و زندگانی بر خود حرام دانستمی . شیربچه گفت از کید ضبع غافل
~~نشاید بود و از
# ~~مکر ودنائت نسبش ایمن نباید گشت . اگر رغبت مصاحبت و مباضعت1 من داری
~~او را دور باید
# ~~کرد . واز قربتش اجتناب باید نمود . اسد بروفق مراداواتیان نمود و آن
~~کفتار را ازنزد خود براند .
# پس هندیه روی سوی ملک آورد و گفت : آن شیر عظیم تویی و آن شیربچه منم و
# ~~کفتار دختر سیاس است . ملک را آن مثل در خاطر عظیم خوش آمد و بموقع ms222
~~افتاد و تحسین
# ~~بسیار فرمود و در محبت و معاشقت افزود . و گفت در تشبیه هیچ خطا نکردی
~~و بغایت لطیف
# ~~و عجیب آوردی . روز سیوم در اثنای صحبت و ملاعبه و محاوره که مشغول
~~بودند ، جاریه ای
# ~~از آن دختر سیاس برایشان در رفت و شرایط ادب و وظیفهآ خاک بوسی بجای
~~آورد . پس
# ~~دختر هندی را گفت سیدهات یعنی دختر سیاس میگوید بسبب دنائت اصلت به سه
~~خصلت
# ~~بازگردیدی : یکی غدر ، دوم تطاول ، سیوم کفران نعمت ، و زود باشد که
~~ملک را بر تو
# ~~غضبان و خشمناک گردانم و تو را ذلیل [102 - الف] و خوار ومهان2 و بی
~~اعتبار سازم . ملک
# ~~با هندیه گفت حق سبحانه و تعالی معاشرت و قربت تو ، جمله نسوان را از
~~خاطر من محو کرد .
# ~~و هندیه جاریه را پیغام داد که دخت سیاس را خبر کن که ملک او را و هرچه
~~در تحت تصرف
# ~~اوست به من بخشیده است و بگو بازگردیدی در فحش به سه خصلت : ترک وقار ،
~~و ضعت3 ، و
# ~~سوء منیت4 . وبر تومستولی شد ردائت اصل ودنائت نسب واهمالادب ، لاجرم
~~دراین ساعت
# ~~به صغار مذلت و رق5 عبودیت وخشوع و استکانت1 مأخوذ ومأسور7 شدی . چون
~~PageV01P262
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0270.png)

# ~~جاریه ادای رسالت نمود . جامههای فاخر از تن به در کشید1 و حلی و زیور
~~از دست و پای و
# ~~گوش بیرون آورد و با خود گفت جهل نفس خود دورتر از معرفت غیر بود و
~~هرکس که
# ~~به عشوه و فریب ملوک مغرور شود به مذلت و استرقاق2 گرفتار آید . پس
~~متوجه قصر هندیه
# ~~گشت و در حضرت ، شرف بساط بوسی یافت و قدری دورتر رفت و بایستاد و سر
~~در پیش
# ~~انداخت و هر دو دست بر سینه نهاد . هندیه گفت چه عظیم بود تجبر و تکبر
~~و عزت و قربت تو
# ~~با ملک ، اکنون حال خود مشاهده میکنی؟ و هر که او را حسب و ادب نباشد ms223
~~مآل حال وی
# ~~به این صورت رسد . دختر سیاس گفت ایهاالملکه اجازه تکلم و جواب می
~~فرمایی ؟ گفت
# ~~بلی ، سخن گوی و بدانک اقرب شافع3 ، مذنب6 را، صدق است و آنفع عذری،
~~اعتراف مذلت
# ~~است . دختر سیاس گفت هرکه را جهل بر معرفت غالب باشد تفریط ، او را از
~~حد خود
# ~~بگذراند و هر که زیاده از حق طلب کند [102 - ب] از آن نیز واماند . و
~~مرا غیر از حکم تو
# ~~شفیعی نیست ، وناصری و معینی نیست جز فضل واحسان. هندیه گفت راست ، و
~~لکن کلمات
# ~~رائق5 آنیق1 را برای اهل ادب رهاکن ، چه علی رغم آنفت7 خدای تعالی مرا
~~مالک تو گردانیده
# ~~است . و در این ساعت ترا به فلان خادم دنی الاصل تزویج خواهم و تو را
~~بر او فضلی نیست
# ~~بلکوی از تو اشرف است . دختر سیاس گفت هرکه نفس او به معالی امور معتاد
~~شده است او
# ~~به آرذل وآسفل قانع و راضی نشود ، و آنک مصاحبت اشراف و اکابر کرده
~~باشد چگونه با PageV01P263
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0271.png)

# ~~اصاغر وادانی1 تواند بسر برد ؟ و مرا از این کلمات ناخوش ، مقصود عفو و
~~حسن نظر تو
# ~~است ، چون از این صورت ، یأس کلی حاصل شد، مرگ را بر نفس خود خوش
~~گردانیدم و بر
# ~~حیات گزیدم . بعد از آن روی با ملک آورد و گفت خرمی و خوشدلی وقتی هنی2
~~میباشد که
# ~~مخافت3 غم واندوه نباشد ، خود را از این هندیه باحذر دار و پرهیزگاری
~~کن ، چه وی از
# ~~قرابت و اهل رحم و هم جنس تو نیست که شفقت عصبیت ، او را بر رعایت و
~~جانبداری تو
# ~~باعث باشد و نه از اهل مملکت و رعایا و خدم است که حق نعمت گزارد وادای
~~طاعت توکند ،
# ~~و حال آنک پدر وی را بقتل آورده و عز و سلطنت او را به ذل و آسر بدل
~~کردهای . از کید و
# ~~غدر وی ایمن باش و به لطف و ms224 جمال و حسن وکمال و غنج و دلال او فریفته
~~مشو ، چه اگر
# ~~نباشد چنانک ثعلب [103 - الف] با بزرگ طیور کرد . ملک سئوال کرد که آن
~~حکایت
# ~~چگونه بود؟
### | حکایت
# دختر سیاس گفت در امثال آوردهاند که شبی ثعلبی عظیم جایع1 و گرسنه شد ،
# ~~در حوالی درختی مثمر بود ، بالای آن رفت که از ثمار تناولی نماید . قضا
~~را سیلی عظیم بیامد
# ~~و آن شجره را از بیخ برکند و به روی آب روانه شد . ثعلب به بعضی از
~~اغصان شجره متعلق و
# ~~متشبث گشت . چون صباح شد بر سر کوهی افتاد کثیرالاشجار مثمرالاغصان ، و
~~چندان طیور PageV01P264
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0272.png)

# ~~بر آن اشجار ، که عدد آن ، حضرت عزت میدانست و بس . ثعلب از شکل و صورت
~~ایشان
# ~~در تعجب مانده بود که رثیس طیور بر او عبور کرد و از مولد و منشأ و اصل
~~او بپرسید و گفت
# ~~تو کیستی و از کجایی که با دواب ارض مشابهتی نداری . گفت جانوریام که
~~سیل از موضع
# ~~خودم برداشته و بدین مکان رسانیده ، اکنون در میانهآ شما غریب افتادهام
~~و راه بازگردیدن
# ~~به وطن مألوف نمیدانم . رئیس طیور سئوال کرد که هیچ صنعت و حرفتی
~~میدانی ؟ گفت
# ~~بلی ، ثمره و میوه که موبر1 شده و به کمال رسیده و هنگام جلادست معلوم
~~می کنم ، و و کر3 و
# ~~آشیانه جهت طیور در صیف و شتا و حمایت بیضه و فرخ6 بناکنم . رئیس گفت
~~اکنون مطلوب
# ~~خود از ما یافتی . چه بیشتر اوقات ما میوههای نرسیدهآ غیر منضوج5 می
~~خوردیم ولذتی چندان
# ~~نمیداد ، وگاه میبود که ثمره بر شجره میماند و از حد اعتدال می گذشت و
~~طعم آن متغیر
# ~~میگشت ، و در بعضی اوقات بیهنگام باران میبارید [103 - ب] و اکثر بچگان
~~ما بتلف
# ~~می آمدند و مسکنی نبود که به آن تحصن نماییم. و ظیفه آن است که نزد ما
~~توقف کنی ما با تو
# ~~مواساکنیم1 و مایحتاج معاش تو ms225 مهیاگردانیم . ثعلب به خدمت آن طیور
~~مشغول شد و اقامت
# ~~کرد ، و به آن شغل که قرار داده بود قیام نمود. پس ملک طیور، ثعلب را
~~شکر گفت و ثناگفت
# ~~و حق گزاری خدمت وی بجای آورد . و ثعلب هرگاه که گرسنه شدی و آرزوی
~~بیضه کردی
# ~~دست در سوراخ بردی و از آن مرغان یکی بیرون آوردی و خود و بچگانش
~~بخوردی و PageV01P265
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0273.png)

# ~~به چنگالش حفره کردی و ریش1 و عظام2 طیر در آن مدفون گردانیدی.
# چون مدتی بر این حال بگذشت اکثر طیور مفقود شدند و بقایا چندانچه تفحص
# ~~مینمودند اثر ایشان نمییافتند . گفتند از آن روز باز که این دابه در
~~میان ما ظاهر گشته ، بسی از
# ~~ما مفقود شدند و خبر آنها معلوم نداریم . ملک طیور گفت این سخن شما از
~~حسد میگویید و
# ~~کفران نعمت میکنید حق این دابه نگهدارید و به خبث3 او مشغول مشوید .
~~ایشان گفتند اندیشه
# ~~از آن است که ناگاه از وی با ملک صورت بیادبی صادر شود و ملک در میان
~~تلف شود و
# ~~تدارک غیر از اراقت دم4 وی نتوان کرد ، و تو را از آن چه فایده باشد .
~~ملک به نصیحت او
# ~~التفات نکرد و حمل آن برمنافست5 و حسد کرد و گفت من بهنفس خود تفتیش و
~~آزمایش
# ~~این امربنمایم . چون شب شد از درخت به زیر آمد و در حجرات طیور مکین1
~~کرد . روباه
# ~~بر در سوراخ رفت تا وظیفهآ هر شبینه بجای آورد . دست دراز کرد و ملک
~~طیور را بیرون
# ~~آورد و فریاد بر آورد که مرا مرغان نصیحت میکردند و قبول نمی کردم .
~~ثعلب گفت من
# ~~حماقت تو بدین مرتبه نمیدانستم که به نفس خود امتحان خواهی کرد. رثآیس
~~طیور گفت مرا رها
# ~~کن تا در مرسوم و معیشت تو زیادت گردانم. ثعلب گفت دردین ما چنان است
~~که چون بر کسی
# ~~ظفر یابیم از دست ما خلاص نشود . او را ms226 نیز با دیگران ملحق گردانید و
~~به دوزخ فرستاد .
# اکنون تو نیز ای بلاش از مکر و غدر این هندیه غافل مباش . مبادا به حیل و
~~تدابیر تو را
# ~~هلاک گرداند و بغیر از کشتن او چارهای و تدبیری نباشد . هندیه گفت آن
~~طیور ملک خود را
# ~~نصیحت کردند و شفقت نمودند ، ولکن نظر تو در این سخن دشمنی ملک است ، و
~~آنک PageV01P266
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0274.png)

# ~~موک العرب والعجم
# ~~میخواهی که او را از ذوق ولذت بازداری ، و تو را منافست و حسد و بغضاء
~~و بد اصلی
# ~~براین داشته است و چشم زن به چهارمرد روشن میگردد و قوهآ عین وی از این
~~رجال اربعه
# ~~می باشد : پدر و برادر و ولی و شوهر . و فاضل ترین زنان آن است که رضای
~~شوهر را بر آن
# ~~سه دیگر اختیار کند1 و مقدم دارد . فکیف کسی را که پدر و برادر و ولی
~~فوت شده باشد و
# ~~همین یک شوهر باقی مانده باشد و مثل حال تو در ردائت اصل و دنائت همت و
~~خبث و فساد
# ~~نیت حکایت غراب است وحمامه.
### | حکایت
# هندیه گفت: روایت کنند که در روزگار ماضی غرابی بود با مطبخ یکی از ملوک
~~انس
# ~~گرفته و طباخان وی را امان داده بودند و رها کرده که از فضلهآ ذبایح
~~تناولی کند [104 - ب]
# ~~در این اثنا از برای ملک روزی طعامی خوب پخته و مهیاکرده بودند ، و در
~~موضعی محکم
# ~~گردانیده. بعد لحظهای که طلب نمودند نیافتند. گمان بردند که غراب از
~~قلت وفا و لوم اصل او
# ~~را برده باشد . او را از مطبخ مطرود گردانیدند و گفتند ما را با این
~~کلاغ چه آشنایی است ، و
# ~~حال آن که مجموع جانوران از وی متنفرند ، و از آوازش تصور فراق2 آحباب
~~می نمایند .
# ~~آن گاه غراب شکایت حال خود به نزد حمامه برد که صدیقهآ وی بود و به رأی
~~و مشورت او
# ~~وثوقی تمام ms227 داشت ، و ماجرا و قصهآ غصهآ خود بیان نمود . کبوتر گفت مرا
~~بر آن مطبخ رسان تا
# ~~آن موضع را مشاهده کنم ، و از برای تو حیلتی سازم . غراب و حمامه
~~باتفاق به بالای مطبخ
# ~~آمدند . کبو تر گفت به منقارت در این زمین سوراخی کن تا در روم و احوال
~~آن به تو آورم .
# ~~چون سوراخ کرد ، حمامه به مطبخ رفت . طباخان از قدوم وی شادیها نمودند
~~و حسن خلق و
# ~~صفای لون و طیب غذاء حمامه ایشان را عجب آمد . خازن مطبخ موضعی از برای
~~توطن او PageV01P267
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0275.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~تعیین کرد و نزل و مأ کول مهیا ساخت . غراب گفت : وعده چنین کرده بودی؟
~~کبوتر جواب
# ~~داد که اگر از این مطاعم و مآکل چیزی برای تو بیرون آورم ، منع حظ خود
~~کرده باشم ،
# ~~چه این طباخان غدر و مکر و قلت وفا بعهد و قبح صورت ولوم سیرت و سوء
~~جوار تو را
# ~~معلوم کردهاند . و این حکایت مثل من و تو است .
# دختر سیاس گفت هرکه [غیر] ذوی الفضل بر خود ایثار1 کند مستوجب زجر و
~~تهدید و
# ~~طرد و تبعید گردد [105 - الف] و اکرام خبیث دنی از سوء آداب است ، و
~~مرتو را آگاه
# ~~می گردانم و تحذیر میکنم که از این زن به تو مکروهی نرسد. چنانک عصفور
~~را از حدأت2 .
# ~~ملک از آن حکایت سئوال کرد .
### | حکایت
# دختر سیاس گفت : آوردهاند که عصفوری مصاحب قنبره بود ، و از یکدیگر جدا
# ~~نمیشدند و با دیگری الفت نمی گرفتند . در اثناء آنک عصفور3 دانه می چید
~~حداتی دید
# ~~بر مرداری نشسته ، عصفور گفت : ویحک مدتالعمر سر بر زمین داری تا کجا
~~مرداری
# ~~به چنگ آری یا جانوری از خود کوچکتر را مضرت رسانی . دوستی تو را
~~اعتباری نیست .
# ~~گفت ای عصفور به چه حجت بر من تفوق و مفاخرت مینمایی ؟ گفت به علت
~~مصاحبی که
# ~~مرا بر گزیده است به ms228 مودت و محبت باز پیش آمده و متابعت من می نماید .
~~حدات پرسید رفیق
# ~~تو کیست ؟ گفت قنبرهای است در فلان موضع . حدأت بر در سوراخ او رفت و
~~گفت
# ~~ایهاالقنبره تو را به مصاحبی با قوت تراز عصفور احتیاج است . اگر رغبت
~~داری با تو شرایط
# ~~مرافقت بجای آورم و صیدی که مرا باشد با تو مناصفه کنم . قنبره در باب
~~مصاحبت حدأت با PageV01P268
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0276.png)

# ~~عصفور مشورت کرد . گفت اگر با او رفیق شوی غیر مضرت نبینی و ندامت هیچ
~~سود نکند .
# ~~قنبره گفت چنین نباشد . و روزی چند با او آلیف شد و از فضلهآ صید حدأت
~~تناولی میکرد و
# ~~در این اثنا روزی حدات گرسنه بود و هیچ صید نیافت از غدری که در حیلت
~~او بود ، اندیشید
# ~~که این قنبره از جنس من نیست که بر او رحمت کنم و دابهآ بزرگ [105 - ب]
~~نیست که از او
# ~~ترسم و به وفا معروف نیستم . او را در زیر چنگال آورد ، چندانچه فریاد
~~کرد مفید نیامد و
# ~~بکشت و بخورد . این حکایت مثل تو است که مرا بفریفتی و رغبت مواصلت من
~~کردی و نزد
# ~~من تضرع کردی تا بر تو رحمت کردم .
# هندیه گفت ویحک ، مثل من به هر چه با تو کند ، مقصودش امان نفس و درک
~~حاجت
# ~~باشد . دخترسیاس گفت به حسن وفا با من شرکت نتوانی کرد و رعایت حق بجای
~~آوردن .
# ~~هندیه گفت اگر با تو مشارکت کنم به دست خود ، خود را هلاک کرده باشم ،
~~و در عشق و هوا
# ~~شرکت نمی گنجد . دیگر ضربالمثل و حکایات میاور که جوابت نخواهم گفت .
~~بعد از آن
# ~~دختر سیاس قدری سم در دهان انداخت فی الحال بمرد . بلاش نیز بعد از چند
~~روز وفات
# ~~کرد . و مدت ملک و سلطنت او چهار سال بود .
# ذکر سلطنت قبادبن فیروز
# چون بلاش وفات یافت سوخرا1 به خدمت قبادبن فیروز رفت . او در سن
# ~~دوازده ms229 سالگی بود ، دستش بگرفت و بر تخت نشاند و تاجش بر سر نهاد .
~~قباد گفت : افضل
# ~~سلاطین آن است که به کبر و عجب مخالط نشود ، و بهترین سخا آن است که به
~~ریا و سشمعه2
# ~~مشوب نباشد . آنگاه سوخرا به تدبیر ملک قیام نمود و مراسم سیاست بجای
~~آورد و خلایق
# ~~متوجه او شدند . و خلایق بر قباد التفاتی نمی کردند . قباد بعد از پنج
~~سال چون کارش بنهایت PageV01P269
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0277.png)

# ~~رسید ، شاپوربن مهران [106 - الف ] را طلب کرد . چون به شرف بساط بوسی
~~مشرف گشت ،
# ~~قباد حکایت سوخرا با او در میان نهاد و از استبداد رای و قلت التفات او
~~شکایت فرمود .
# ~~شاپور کمندی درگردن سوخرا انداخت و از مجلس بیرون برد و سه روز محبوس
~~گردانید
# ~~روز چهارم او را بقتل آورد1 و شاپور قایم مقام او شد و هیچ کار بی
~~اجازه قباد به فیصل
# ~~نرساندی. چون ده سال از ملک قباد بگذشت، شخصی از فسا2 به خدمت او آمد .
~~مزدک نام و
# ~~دعوی پیغامبری نمود و او را به دین خود دعوت کرد . قباد مزخرفات او را
~~استماع می کرد و
# ~~به او نمی گروید و اعتقادی نمیبست . اکابر عجم تصور کردند که قباد
~~بهدین مزدک خواهد
# ~~در آمد . جمع شدند و او را از سلطنت خلع کردند و محبوس گردانیدند و صد
~~کس بر او موکل
# ~~گردانیدند و جاماسببن فیروز را پادشاهی دادند . پس خواهر قباد در حبس
~~رفت . موکلان او
# ~~را از دخول منع کردند . خواهر قباد در غایت خوش شکلی بود . او را وعده
~~داد که به هرچه
# ~~خاطر تو کشد مخالفت ننمایم . موکل در طمع افتاد واو رادر حبس گذاشت ویک
~~شبانروز نزد
# ~~قباد توقف کرد . پس قباد را در میان بساطی پیچید و بر دوش غلام محمول
~~گردانید و بیرون
# ~~آورد . موکل سئوال کرد که چه چیز است گفت فراش است که دیشب بر آن
~~استراحت کردم
# ~~آن را ms230 می برم که پاک گردانم و خود نیز غسلی بکنم و تطییب و تنظیفی بجای
~~آورم و به خدمت
# ~~تو شتابم والتماس تو مبذول دارم . موکل مصدق داشت . خواهر ، قباد را
~~روزی چند پنهان
# ~~داشت تا از تفحص و طلب بازایستادند [106 - ب] بعد از آن با پنج نفر از
~~خواص خود3
# ~~به شب از مداین بیرون شد و متوجه به ملک هیاطله گشت .

PageV01P270

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0278.png)

# روز پنهان میشد و شب راه میکرد . چون به اصفهان1 رسید ، در خانهآ پیرمردی
~~نزول
# ~~فرمود که دختری صاحب جمال داشت قباد مایل او شد . یکی از مصاحبان
~~فرستاد و او را بزنی
# ~~خواست. آن شخص نزد پدر دختر شد، گفت بزرگ و پیشوای ما رغبت نکاح دختر
~~تو دارد و
# ~~مصلحت در این است . پیر گفت بزرگ شما چه کس است و قصهآ او چیست؟ گفت
~~مرا رخصت
# ~~اخبار نیست ، این مقدار می گویم که صلاح در تزویج است . پدر راضی شد و
~~عقد دختر با قباد
# ~~ببست و دختر را به خدمت قباد فرستاد و گفت دختر را بودیعت به تو
~~میسپارم . قباد سه روز
# ~~توقف فرمود و انگشتری خود که فص2 آن یاقوت احمر بود به دختر داد و با
~~آن پنج نفر
# ~~به خدمت ملک هیاطله رفت و ملتمس خود بیان نمود . ملک هیاطله اجابت کرد
~~مشروط
# ~~برآنکه طالقان را بر او فروگذاشت کند . و بیست هزار سوار با او متوجه
~~گردانید و هم به آن راه
# ~~که رفته بود باز گردید. بجهت تفقد حال دختر چون به اصفهان رسید هم بر
~~آن پیر نزول فرمود
# ~~و احوال دختر پرسید گفتند پسری در غایت لطف آورده است . فرمود که او را
~~و پسر را
# ~~بیاوردند و چون معلوم پیر شد که قباد ملک است بغایت فرحان شد . و قباد
~~از اهل اصفهان
# ~~اصل ونسب پیر سئوال کرد . گفتند اشرف اکابر است . قباد را خوش آمد و به
~~فرزند دلبند
# ~~شادمانه ms231 شد . و زن را مصاحب خود به مداین آورد اهل عجم از خلع [107 -
~~الف] وی نادم
# ~~شده بودند استقبال کردند و عذر خواستند . قباد عفو فرمود و با برادران
~~صلح کرد و
# ~~بر سریر سلطنت متمکن شد ، و عساکر ملک هیاطله را به انواع عطایا مخصوص
~~گردانید و
# ~~روانه داشت . بعداز آن با صدهزار سوار به غزوجزیره رفت واز تصرف روم
~~اخراج کرد. ودر میانهآ
# ~~فارس واهواز مدینهای بنا کرد و «آمد قباد»3 نام نهاد. و او را ده
~~پسربود و بواسطهآ آداب رجولیت PageV01P271
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0279.png)

# ~~و حکمت وعلوم که کسری انوشیروان را بود او را از همه برگزیده . وخواص
~~ملوک عجم ،
# ~~علم و حلم وکظم غیظ و عفو و صدق و وفا و شجاعت و سخا بود، و در کسری
~~این صفات
# ~~پسندیده جمع بود . و قباد روزی به صید رفت و کسری را فرمود که مصاحب
~~باشد ، تا فروسیت
# ~~و رمی او را نظر فرماید . خود آهویی صید کرد و کسری را فرمود که در عقب
~~گوسفندی بتازد
# ~~او خوبتر از پدر بینداخت . قباد واهل عجم از مهارت کسری تعجب نمودند و
~~آفرین و
# ~~تحسین کردند ، و فرمود که وضع صید انداختن کسری را مصور سازند ، و با
~~مجموع اکابر
# ~~به خانهآ کسری آمد و به عشرت مشغول شد و گفت ای پسر بر ما واجب است که
~~طاعت حق
# ~~تعالی بجای آوریم و طبیعتهای بد را از نفس خود قلع کنیم و بر عادات
~~حسنه مواظبت نماییم
# ~~و با مردم عوام به محبت باز پیش آییم، چه از فقهای خود استماع کردهایم
~~که محبت خلایق از
# ~~موجبات شکر است و در طلب رضای حق تعالی اجتهاد نماییم ، دیگر بدان که
~~ملوک را ثواب
# ~~و شکر بر سه خصلت است . حسن مؤاتات مردمان واستماع کلام ایشان و عفو و
~~اغماض
# ~~بر خطایای ایشان . [107 - ب ]کسری گفت ای پدر عنایت نمودی و شفقت
~~فرمودی و نصایح
# ~~تو ms232 را به حسن قبول تلقی نمودم. قباد گفت حق تعالی توفیق هدایت فرستاد1
~~و رعایا را رأفت و
# ~~مرحمت تو روزی گرداناد . و بعد از آن قباد سه تن از ندمای کسری که صدق
~~دیانت ایشان
# ~~معلوم داشت و از سیرت و طریقهآ کسری سئوال فرمود گفتند ما هیچ
~~ناپسندیده در او مشاهده
# ~~نکردهایم ، مگر این که در حق مردم بدگمان است . قباد را این حکایت
~~ناخوش آمد و کسری
# ~~را گفت : وظیفه آنک تهمت و بدگمانی را ترک کنی. انوشروان گفت برحسب
~~فرموده بتقدیم
# ~~رسانم . چون چهل سال از مدت سلطنت قباد بگذشت و وفاتش نزدیک رسید ،
~~عهدنامه
# ~~به جهت کسری انو شروان بنوشت و به قاضیالقضات سپرد و گفت هرگاه از
~~اولاد من شخصی
# ~~متولی امر سلطنت گردد این عهدنامه به حضور جمع بر او خوانی . عهدنامه :
~~بسم الله
# ~~ولی الرحمه : هذا ما عهد علیه قبادبن فیروز الی ابنه کسری ، در حالتی
~~که وی را به سلطنت PageV01P272
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0280.png)

# ~~اصطفا کرد و از برای امور مملکت اختیار فرمود و گفت طاعت حق تعالی بجای
~~آور چه
# ~~تقوای خدای تعالی شرفی نامی و محمدتی1 باقی است . تقوی را مقدمهآ امور
~~خود گردان تا
# ~~در رأیت فسادی بازدید نشود و از خطرات و عثرات2 مصون مانی، و بدان ای
~~پسر که استقبال3
# ~~امور عماد حذر است وصحت رای هلاک ظفر ، و مشورت با علماء استخراج خیر
~~رای را
# ~~قرارده قبل ازعزم، وعزم کن قبل از جزم، و تدبیر کن قبل از هجوم و
~~احتشاد کن و مستعد باش
# ~~قبل از قدوم ، چه مغلوب [108 - الف] آنکس است که وی را مشورت نیست .
~~والله الموفق
# ~~برشده و سداده4 . و از برای تو ای پسر جمع کردم دراین نصیحت فروع فطن5
~~و نظر ، ومتانت
# ~~رویت6 و فکر ، وحمایت عقل متصرف حیل ، و مستعمل مکاید . پس به تمام نعم
~~الله واثق شو
# ~~و عهد من با فراغ عقل وصحت ذهن و استجماع فهم ms233 تدبر کن ، و در مناهج
~~استقامت سلوک
# ~~نمای و حضرت عزت را بر تو میگذارم و تو را به وی می سپارم پس قباد وفات
~~یافت.
# ذکر سلطنت کسری انوشروان
# بعد از آن موبدان موبد و وزیر ، عهدنامه بیرون آوردند و ارباب مناصب و
~~اصحاب
# ~~مراتب و جمهور خلایق را جمع کردند و بر کسری خواندند . او برخاست و عجم
~~را خطبه کرد
# ~~و بسان آب چشمه آب از چشمش روان شد . گفت ایهاالناس بدرستی که هیچ
~~مصیبتی عامه را
# ~~از آن بتر نیست و هیچ وحشتی کافهآ خلایق را از آن اشد نه از فقد کسی که
~~فقدان او موجب
# ~~زوال عدل است وفوت ملکی صالح که رأفت و رحمت او آزموده باشند و نصفت و
~~معدلت PageV01P273
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0281.png)

# ~~او مشاهده کرده و همچون پدری شفیق و برادری صدیق با ایشان معاش نموده .
~~و عالمیان را
# ~~معلوم است که پدر من قباد شما را چگونه در ظل رأفت و رحمت خود میپرورید
~~و
# ~~نظر عنایت و حسن اهتمام در بارهآ شما تا به چه غایت داشت [108 - ب] و
~~طالب مراضی1
# ~~آفریدگار بود و اکنون بر نیکوتر سیرتی وفات نمود . اکنون در بارهآ من
~~امید میدارید تا
# ~~حق تعالی مرا توفیق رفیق گرداند ، که تتبع سنن و اقتفای3 اثر وی نمایم
~~. بمنه وکرمه .
# و مرا در خاطر چنان است که بدین امر خطیر و شغل شریف چنانچه حق آن باشد
~~قیام
# ~~نمایم . و در حسن سیاست و بسط عدل ، شرایط اجتهاد بتقدیم رسانم وارباب
~~دین واصحاب
# ~~یقین را موقر و محترم دارم و هرآنچه فرمایند به سمع طاعت اصغا نمایم و
~~اقوال ایشان را
# ~~مصدق دارم و عمال و حکام و لایات را مادام که بر سر عدالت باشند به
~~انواع مراتب و مناصب
# ~~و اصناف تکالیف و عطایا مخصوص گردانم، و با رعیت حسن عنایت و خفض جناح3
~~و عفو
# ~~جرایم بجای آوریم الا باکسی که مستوجب عقوبت ms234 باشد . رای من در معیشت با
~~شما این است
# ~~که بیان کردم و بر شما باد که به طاعت و انقیاد حق تعالی متمکن باشد
~~والسلام، پس آن سه ندیم
# ~~یا نه؟ ایشان وظیفهآ ثنا و تحیت بجای آوردند و گفتند الحمدلله که از آن
~~عیب هیچ اثر نمانده
# ~~است . کسری فرمود که حوائج بیان کنید. هرچه رفع کردند4 و التماس
~~نمودند، مبذول فرمود و
# ~~ممضی و مجری5 داشت و همگی همت و جملگی نهمت بر طلب مزدک مصروف داشت و
# ~~تمامت مریدان و معتقدان وی را بقتل آورد و بدین سبب از اقتفای سیرت او
~~دست بازداشتند .
# ~~عاقبت الامر به انواع حیل مزدک را بچنگ آورد و قتل کرد . و به جهت [109
~~- الف] نظام PageV01P274
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0282.png)

# ~~ملک و سلطنت و دوام دولت ، مملکت را به چهارقسم گردانید و چهارشخص بر
~~ان ممالگ
# ~~سلطان ساخت ، وبعی خراسان بود و سجستان و ربعی دیگر اصفهان و اعمال
~~جبال و
# ~~آذربایجان، و ربعی فارس وهمدان وکرمان ، و ربعی دیگر بابل و عراق . و
~~لشکری جرار
# ~~به جانب طخارستان و کابلستان فرستاد تا آن بلاد را از تصرف ملک هیاطله
~~مستخلص
# ~~گردانیدند . صول1 نامی که ملک هیاطله بود ، چون وصول عسکر معلوم کرد به
~~نفس خود
# ~~حرکت نمود . امیرجیش فرستاد و انوشروان را از توجه ملک به نفس خود
~~اعلام کرد .
# ~~انوشروان غلبهآ تمام به إمداد ایشان روانه گردید و مقاتلتی عظیم کردند
~~و خلقی انبوه از هیاطله
# ~~اسیر کردند و به خدمت کسری فرستادند . فرمود تا شهری بر وضع مدینهآ
~~ایشان بناکردند و
# ~~هرکس در خانهای که مشابه خانهآ خودش بود نازل گردانیدند ، و قوم خزر که
~~ارمنیه و
# ~~آذربایجان را غارت کرده بودند و عاصی شده ، طایفهای از جنود به محاربت
~~ایشان فرستاد تا
# ~~ایشان را مستاصل کردند و حایطی2 سد صفت میان ارمنیه و خزر ساختند و
~~امیری با
# ~~دواز ده هزار مرد مقاتل بر آن سد موکل گردانیدند ms235 و آن را بابالابواب
~~میخوانند . و در زمان
# ~~انوشروان به عراق شغال بسیار بلاحساب ظاهر شدند ، خلایق تعجب کردند ،
~~انوشروان
# ~~قاضی القضات را طلب کرد و از موجب ظهور آن جانوران سثوال فرمود. گفت در
~~کتب اولین
# ~~مطالعه کردهام که چون در بلدی از بلاد جور بر عدل غالب شود سباع فراآن
~~موضع روند .
# ~~آن گاه انوشروان [109 - ب] جاسوس به اطراف فرستاد که سیرت عمال و حکام
~~ولایات را
# ~~پنهانی معلوم کنند و در بندگی او عرضه دارند . بازگردیدند. حال هریک
~~علی حده سثوال
# ~~فرمود . هرکه مستو جب قتل بود بکشت و آنک مستحق صرف3 بود معزول گردانید
~~و ضبط
# ~~ممالک به نفس مبارک فرمود .

PageV01P275

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0283.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ذ کر عبدمناف بن قصی
# شعبی روایت کند عبدمناف بن قصی درزمان قبادبن فیروز بود، و در عصر خود به
~~جود و
# ~~سخا و عهد و وفا و کمال نججدت1 و سیاست شهرهآ آفاق و مشارالیه اطراف
~~بود و چون اعراب
# ~~بر او وفود کردندی2 در خدمت او محبت ملوک بجای آوردندی . و خبر سطیح و
~~شق کاهن
# ~~به او رسانیده بودند . رغبت دیدار ایشان نمود . با طایفهای ازسادات و
~~اشراف قریش نزد ایشان
# ~~رفت و ابتدا به سطیح کرد . چون به او رسید شمشیری هندی و نیزهآ رومی به
~~او تحفه داد .
# ~~چنانچه او را خبر نبود ، سطیح سرسوی عبد مناف برد و گفت سوگند به عالم
~~سر و غافر زلت و
# ~~خطیه که تویی صاحب هدیه خنجر هندیه وقنات3 رومیه، و تویی خیرالبریه6 به
~~اصول و فروع
# ~~نقیه ، و افعال شریفهآ سنیه5 . بعد از آن عبدمناف گفت ما اهل بلدهآ
~~مبارکه ایم نزد تو آمده تا
# ~~بازگشت و مآل آعقاب و آنسال ما را خبر کنی . سطیح گفت سوگند یاد میکنم
~~به خدای علی که
# ~~البته مبعوث شود از شما در این زودی نبی ماجد ا[نیکوکار] وفی ، [هرکس]
~~مشایع و تابع او
# ~~است2، بهره مند حظی ms236 ، ومخالف و مقیت ، شقی . و در میانهآ هر دوکتف
~~[خالی] همچون درقه
# ~~نعامه7 ، اوست صاحب سلامه و مبعوث شود از تهامه [110 - الف] و متابعت
~~او کنند مجموع PageV01P276
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0284.png)

# ~~یمن از اهل صنعا وعدن، بواسطهآ او کم شود فتن و به وجود او سازگار گردد
~~عطن1، و خلع کند
# ~~صنم ووثن، و بیرون آید درماه صفر از اشراف قبیلهآ مضر ، حق تعالی ملازم
~~او گرداند و فتح
# ~~و ظفر و ابه او] استسقاکنند مطر و به هدایت او خلاص شوند کافهآ بشر از
~~دخول جهنم و سقر
# ~~با او صحبت کنند خیار عرب واز او استماع کنند احادیث عجب ، و بر او
~~ظاهر شود گنوز
# ~~ذهب2 . پس گفتند یا سطیح عزتی باقی و شرفی نامی بیان کردی . بفرمای که
~~از ماها کدام یک
# ~~در وجود آید. سطیح گفت قسم به محقف آحقاف3 و مؤلف آلاف که این شخص
~~نباشد الآاز
# ~~اولاد عبد مناف و در این نیست خلاف ، به واحد صمد که با او نیست شریک
~~هیچ احد و ذات
# ~~او باقی است تا ابدالابد که زود باشد که بیرون آید از این بلد واهدا
~~کند بر سبیل رشاد و سدد و
# ~~تا آخر زمان باقی ماند در اولاد معد .
# بعد از آن بیرون آمدند و به خدمت شق رفتند هم به آن وضع که از سطیح سئوال
~~کرده
# ~~بودند از او نیز سئوال کردند . شق گفت سوگند یاد می کنم به خداوند جلیل
~~که البته مبعوث
# ~~گردد عما قلیل از شما رسولی که او را نیست عدیل ، او خلق را دعوت کند
~~به ملت ابراهیم
# ~~خلیل به رمح مهید4 وسیف صقیل ، ظاهر گرداند توحید و ایما ن ، و باطل
~~گرداند عبادت
# ~~آوثان5، و نیند یشد الآ از واحد منان . و در وقت ولادت او خامد شود
~~تمامت نیران2 و منقضی PageV01P277
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0285.png)

# ~~شود مملکت و سلطنت [به] بنی عدنان، و چون وفات کند آن پیر ، خلیفهآ وی
~~شود ms237 شیخی نقی
# ~~و بعد از وی بری [110 - ب] و فی1، و خالص ماند دین پاک زکی از برای
~~واحد فرد علی2 ، و
# ~~بعد از عادل فاش شود میان ایشان تشاجر و متفرق گردد عساکر ، مسلط شوند
~~از بنی عبدشمس
# ~~ملوک صاحب دم مسفوک3 ، وکشته شوند اخیار و غالب آیند اشرار ، و خراب
~~شود بلاد و
# ~~دیار و بعد از آن بازدید4 آورد بس عجایبی واحد قهار . چون آن کلمات
~~استماع کردند روانه
# ~~شدند و به مقام اصل بازگردیدند . و در آن نزدیک عبدمناف وفات یافت و
~~هاشم پسرش
# ~~خلیفه او گشت و منشأ او در آخر ملک قباد بود .
# وهاشم مردی صاحب جمال بهی المنظر5 ، محسن مفضال بود . اسم او عمرو1 ولقبش
# ~~هاشم و از اول سال تا آخر به جمع کردن ابل مشغول بودی . چون موسم حج
~~رسیدی آنها را
# ~~ذبح کردی و اطعام حاج نمودی و منادی کردی و خلایق را به غذا و عشا
~~خواندی و هرچه از
# ~~طعام مردم زیادت و فاضل آمدی از برای طعمهآ سباع و طیور کردی.
### | حکایت
# دعبل7 خزاعی گوید شخصی از بنی اسد که هاشم را دیده بود مرا حکایت کرد که
~~من PageV01P278
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0286.png)

# ~~عاشق عقیله1ای از عقایل عرب بودم و در طلب وی رکب صعب و ذلول3 و جبل
~~میشدم .
# ~~در این اثنا به مکه رسیدم، از غایت خستگی به استراحت مشغول شدم. چون
~~بیدار گشتم قبهای
# ~~چند شامی دیدم بر پای کرده و نطعها همیانداخته ، شتران نحر میکنند و
~~منادیان آواز
# ~~می کنند که [یا] وفدالله3 بیایید به غدا4 ، و هرکه غذا آورده است
~~بستاند به عشا5 . چون
# ~~این صورت دیدم نزد هاشم رفتم دیدم بر نهالی نشسته و بر طرف یمین [111 -
~~الف] تکیه
# ~~کرده و دستاری سیاه بر سر و حوالی او چند نفر از مشایخ قاعد گشته و هیچ
~~یک را قدرت
# ~~تکلم نه و غلامان وکنیزکان به آورد و برد طعام مشغول . و ms238 مرا أحبار
~~یهود مبعث پیغامبر
# ~~آخرالزمان اخبار کرده بودند و گفته که وقت خروج او نزدیک است . تصور
~~است که
# ~~این شخص پیغامبر آخرالزمان است، گفتم السلام علیک یا رسول الله، بر من
~~بانگ زد و گفت
# ~~من رسول و پیغامبر نیستم . ازآن مشایخ سثوال کردم کهاین شخص چه نام
~~دارد ؟ گفتند
# ~~ابوفضله هاشم بن عبدمناف . گفتم بزرگ مردی است . و هاشم شبی در خواب
~~دید که درختی
# ~~عظیم از ظهر1 وی بیرون آمده بود و سرشاخههایش به آسمان رسیده و بر هر
~~شاخی چندان
# ~~مردم آویخته که در حد و عد نمی آید و هرکه به آن متعلق میشد به آسمان
~~بالا میرفت. چون PageV01P279
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0287.png)

# ~~بیدار شد قوم خود را حکایت کرد ، گفتند از اولاد تو کسی پیدا خواهد شد
~~که ذکر وی
# ~~به مشارق و مغارب برسد و مردم به دین وی متمسک شوند . و هاشم از تمامت
~~ملوک در باب
# ~~قوم خود عهدنامه ستده بود خصوص از نجاشی ملک حبشه ، چه محل تجارت قریش
~~بلاد
# ~~حبشه بود و به یمن رفته در آن وقت که ابرهة بن الأشرم بود که فیل به
~~مکه آورد و از وی التماس
# ~~عهدنامه کرده و او نیز مبذول داشته . و بلاد شام ملک جبلة بن الایهم
~~الغسانی بود و از وی نیز
# ~~عهدنامه ستده . پس قریش از سر رفاهیت خاطر به تجارت مشغول شدند و بسی
~~مکاسب و
# ~~مرابح حاصل کردند . و مالی وافر ایشان را جمع شد و بر جملهآ عرب و عجم
~~مفضل گشتند .
# ~~بعد از آن هاشم در زمان کسری وفات کرد و پسرش عبدالمطلب به ریاست [111
~~- ب] و
# ~~سیادت قیام نمود و عبدالمطلب را اسم شیبة الحمد بود به جهت جود و سخا و
~~ثنا و شکر که
# ~~مردم او را می گفتند1 والسلام.
# ذکر سلطنت ابوهه بن الأشرم
# و چون مملکت یمن به ابرهة بن الاشرم قرار گرفت و در مال ، قارون روزگار
~~گشت ms239
# ~~به جهت نجاشی تحفهای فرستاد از جزع دوسر2 و سیوف یمانی و دیگر متاعات ،
~~و چون
# ~~موسم حج رسیدی اهل یمن را دیدی که به جمع بیرون شدندی، در خاطرش آمد که
~~بیعهای3
# ~~در صنعا بسازد ، که موضع حج اهل یمن باشد و احتیاج نباشد که به سفری
~~بعید روند . پس
# ~~بفرمود تا از رخام4 سفید و زر سرخ و عاج در میانهآ صنعا بیعهای ساختند
~~و حایط و جدر5 آن را PageV01P280
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0288.png)

# ~~به انواع جواهر مفصص1 گردانیدند و در آنجا درهآ یتیمهای2 نصب فرمود که
~~در شب مانند
# ~~سراج می تابید . پس فرمود تا ندا کردند در ممالک هر که را رغبت حج باشد
~~بیاید و زیارت
# ~~این بیعه کند . عرب را این معنی عظیم در غضب آورد . شخصی از خثعم3 در
~~شب رفت و میان
# ~~آن بیعه حدث کرد4 و مجموع دیوارها را ملطخ5 گردانید . چون بامداد شد
~~حفظهآ بیعه آن
# ~~نجاست را مشاهده کردند . خبر به ابرهه آوردند . گفتند این کار قریش است
~~بواسطهآ تعصب
# ~~خانهای که عرب حج آن میکنند . ابرهه سوگند خورد به حق مسیح ، که خانهآ
~~کعبه را خراب
# ~~گردانم و برگنم تا حج خاص بر این بیعه بماند و در آن وقت از تجار قریش
~~، هشام بن المغیرة1 با
# ~~جمعی دیگر در صنعاء یمن بودند . ابرهه ایشان را طلبید و گفت نه من شما
~~را اجازهآ تجارت
# ~~دادم و گفتم که شما را محافظت و اکرام نمایند ؟ گفتند بلی همچنین است .
~~گفت [112 - الف]
# ~~پس شما را چه بر آن داشت که بیعهای که از برای ملک نجاشی بناکردهام
~~بفرستید تا در آن
# ~~حدث کنند ؟ ایشان سوگند یاد کردند که ما را علمی و وقوفی نیست. ابرهه
~~گفت تصور کردم
# ~~که از برای تعصب کعبه این فعل کرده آید . اکنون باید که دیگر به آن
~~خانه حج نکنید و
# ~~بهاین بیعه آیید . هاشم گفت در آن خانه سباع و وحوش و طیور ms240 با همدیگر
~~جمع میشوند و
# ~~متعرض یکدیگر نمی گردند ، ما هیچ خانه را بر آن اختیار نکنیم . ابرهه
~~گفت به عیسی سوگند
# ~~خوردهام که آن خانه را خراب گردانم و سنگهایش از هم جداکنم . هاشم گفت
~~ایهاالملک
# ~~غیر از تو بسی از ملوک این هوس کردند و به جایی نرسید ، چه آن خانه را
~~خداوندی هست
# ~~که از وی دفع و منع میکند ، تو دانی و آن خانه . پس ابرهه بفرمود تااز
~~عساکرش چهل هزار PageV01P281
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0289.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~بیرون آمدند و پسر خود یکسوم1 رابریمن خلیفه گردانید و سی هزار سوار
~~نزد او گذاشت . و
# ~~خود متوجه مکه گشت ذانفر2 ملک همدان و نفیل بن عمرو3 سید خثعم را [اسیر
~~کرد] ذانفر و
# ~~نفیل با خود اندیشیدند که ما را این عار و شنار4 بس که این سپاه بدبخت
~~بر سر بیت الحرام بریم
# ~~تا آن را خراب کند. تدبیر آن است که آنرا اول به طایف بریم تا با ثقیف
~~محاربه کند و از مکه
# ~~مشغول گردد . پس راه طایف گرفتند . اهل طایف غافل بودند که ناگاه لشکر
~~بر ایشان تاخت
# ~~ابومسعود ثقفی5 که سید آن طایفه بود با نفری چند استقبال کردند و گفتند
~~ایهاالملک
# ~~این طریق این خانه نیست که تو قصد آن داری . ابرهه ذانفر و نفیل را گفت
~~چرا مرا به این راه
# ~~آوردید ؟ گفتند [112 - ب] ایهاالملک این قوم دشمنان تو بودند ،
~~اندیشیدیم که ایشان را
# ~~خلف نتوان گذاشت . ابتدا بر ایشان کردیم تا چون فارغ شویم ، متوجه خانه
~~گردیم . ایشان را
# ~~تصدیق کرد ، و آن روز در طایف بود . ابومسعود وظیفهآ نزل بجای آورد و
~~به جانب مکه روان
# ~~گشتند . چون به حد حرم رسیدند فرود آمدند و اسودبن مسعود1 را که
~~امیرالامرا بود با
# ~~صد هزار سوار فرستاد تا سوائم7 و غنایم و ابل و آغنام عرب را غارت کرد
~~. و درمیان آن ناقه
# ~~دویست از آن عبدالمطلببود اوبرخاست ms241 و به معسکر8 حبشه آمد وحال ذانفر
~~ونفیل که با ایشان
# ~~آشنایی داشتند سئوال کرد، برخیمه ایشان وی رادلالت کردند . چون به
~~ایشان رسید گفت به خدمت PageV01P282
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0290.png)

# ~~ملک روید و بگو پید که دویست ناقه مرا ردکند. گفتندمارا زهره از
~~کجاباشد و حال آنک در دست
# ~~وی اسیریم و معلوم نداریم که ما را چه وقت کشد و مآل حال به کجاکشد ،
~~اما برخیز تا نزدیک
# ~~سایس فیل1 رویم که او حاجت تو رواکند . باتفاق به خدمت سایس فیل رفتند
~~، که این شخص
# ~~عبدالمطلب است ، سید عرب که بر سر کوهها مردم را إطعام میکند و هرچه
~~فاضل میماند
# ~~به سباع و وحوش و طیور می گذارد ، و به خدمت تو آمده است که دویست ناقه
~~از آن او
# ~~بغارت آوردهاند ، التماس میکند که رد کنند . سایس فیل به نزد ابرهه رفت
~~، خبر عبدالمطلب
# ~~و التماس او بیان کرد . ابرهه به ادخال عبدالمطلب امر فرمود . چون در
~~رفت ، ابرهه بر سریری
# ~~آبنوسی مفصص به جواهر در زیر قبه نطعی یمنی نشسته بود ، چون جمال [113
~~- الف] و
# ~~زیب عبدالمطلب را بدید از تخت به زیر آمد . عبدالمطلب بعد از ادای تحیت
~~یادشاهانه ،
# ~~حاجت خود ادا نمود . ابرهه گفت : شرف و فضل تو در میانه به ما رسیده
~~است ، التماس را
# ~~مبذول داشتم . اما اگر درخواست میکردی که بازگردم و این خانه که شرف تو
~~و آبا و اجداد
# ~~تو در آن است خراب نکنم قبول میکردم . عبدالمطلب گفت ایها الملک این
~~خانه را
# ~~خداوندی هست که هر که خواست که خراب کند نگذاشته مانع شده است. و زود
~~باشد که تو را
# ~~نیز منع کند . ابرهه گفت شما پندارید که من به این خانه نتوانم رسید .
~~عبدالمطلب گفت : تو
# ~~دانی و خانه . آن گاه عبدالمطلب شتران را بستد و به مکه آمد . و اشراف
~~قریش جمع شدند و
# ~~گفتند برخیزید تا مالی چند نزد ابرهه بریم و درخواست ms242 کنیم که مکه را
~~خراب نگرداند .
# ~~عبدالمطلب گفت چه خواهید برد که نزد او مقداری داشته باشد با وجود آن
~~ملک و عظمت که
# ~~او راست . شما رها کنید که ایشان قطعا به مکه در نتوانند آمد. پس
~~عبدالمطلب با قومی چند از
# ~~سادات به کوه ابوقبیس برآمدند وباقی اهل مکه بگریختند . پس ابرهه مستعد
~~حرب شد و فیل
# ~~را پیش داشت و به زبان حبشه فیل را محمود نام بود، مانند جبلی . چون به
~~نزدیک حرم رسید،
# ~~بهزانودر آمدو بخسبید و چندانچه اورا ضربههازدند به حرم در نرفت و
~~برخاست و روی به جانبی PageV01P283
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0291.png)

# ~~دیگر روان شدی. عبدالمطلب و اصحابش آن حال مشاهده می کردند و سبب توقف
~~معلومنداشتند .
# ~~چون شب هنگام شد مرغان بسیار از کبوتر کوچکتر از جانب بحر [113 - ب]
~~متوجه
# ~~لشکرگاه شدند و هریک از آن مرغان سه سنگ با خود داشتندی یکی بر منقار و
~~دو بر پایها.
# ~~تمامت بر بالای سر ایشان صف بستند و آن سنگها بر ایشان انداختند . حق
~~سبحانه و تعالی
# ~~بادی عظیم فرستاد تا آن سنگها را شدت و قوت زیاد گردانید . و بر هر که
~~از آن سنگ
# ~~میرسید از زیرش بیرون میرفت و بی توقف جان به خازن دوزخ می سپردند . و
~~چون شب
# ~~تاریک شد و عبدالمطلب حال ایشان معلوم نکرد ، بامداد شخصی فرستاد ، باز
~~گردید و گفت
# ~~تمامت مردهاند و برجای سرد شده . پس عبدالمطلب با جماعت تاختن کردند و
~~به غنایم
# ~~مبادرت نمودند . پس از آن تمامت قریش را اعلام کردند و مجموع اموال را
~~غارت کردند . و
# ~~از آن روز باز قریش درنظر عرب موقرگشتند . وایشان را اهل الله نام
~~کردند . و در آن سال محمد
# ~~مصطفی علیه افضل الصلوات واکمل التحیات وبه مبارکی وطالع سعد در وجود
~~آمد، وبیست سال
# ~~از سلطنت انو شروان گذشته بود . شبی درخوابدیدی که برخود بلرزیدی و
~~خوابش نماندی . چون
# ~~بامداد شد بزرگ مرزبانان بر ms243 او در رفت و گفت آتش آتشکده خامد شد و عمال
~~قم و کاشان
# ~~مکتوب فرستادند که بحیرهآ کاشان خشک شد . رعب انوشروان زیادت گشت . و
~~هم در آن
# ~~شب هشت کنگره از شرفات ایوان ساقط شده بود ، از خوف بیدار شد و بفرمود
~~تا معبران جمع
# ~~کردند و از تعبیر خواب پرسید . همه عاجز ماندند . به خدمت نعمان بن
~~المنذر فرستاد
# ~~114 - الف] که از معبران کسی معتبر به حضرت ما فرست . عبدالمسیح
~~عمروابن نفیله1 را که
# ~~سیصد و چند سال عمر داشت بفرستاد و کسری صورت حال با وی بگفت . او نیز
~~از تعبیر
# ~~عاجز شد و گفت از اخوال من شخصی سطیح نام در شام2 هست که اعلم کهنهآ
~~روزگار است .

PageV01P284

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0292.png)

# ~~اگر فرمائی بروم و تعبیر معلوم کنم و به حضرت آیم . کسری فرمود برو و
~~زود مراجعت کن .
# ~~عبدالمسیح نزد سطیح رفت و او را مریض یافت . با وی سخن گفت جواب نداد
~~بعد از لحظهای
# ~~چشم باز کرد و گفت یا عبدالمسیح آمدی نزد سطیح که هست صاحب ضریح ، ترا
~~فرستاده
# ~~است ملک ساسان از برای لرزیدن ایوان و سقوط شرفات ثمان1 و خمود نیران و
~~نضوب2
# ~~بحیرهآ کاشان. عبدالمسیح گفت ای خال اکنون تعبیر چیست؟ گفت این علامات
~~مولد پیغامبر
# ~~آخرالزمان از بنی عدنان ، مبعوث شود در خیر آوان3 به نبوت و برهان ، و
~~پرستیدن رحمان و
# ~~رعب شیطان4 ، و فاش شود آذان و خامد شود نیران، ای عبدالمسیح بگو با
~~ابن فافکان5 که چون
# ~~ملک شوند نسوان، آزرمی دخت و توران، منتظر باشید که به شما رسد ذل و
~~هوان، و بعد از
# ~~تو متونی ملک شوند ملوک و ملکات به عدد شرفات ثمان . آنگاه عبدالمسیح
~~به حضرت
# ~~انوشروان آمد، آنچه سطیح گفته بود بیان کرد. کسری گفت تا هشت کس
~~پادشاهی کنند مدتی
# ~~مدید خواهد بود ، و حال از آنک چهار از ایشان در دو سال منقضی شدند و
~~رفتند ms244 .
### | حکایت
# شعبی گوید : در این هنگام در میانهآ قریش قحطی عظیم پیدا شد [114 - ب] و
~~آبهاکم
# ~~گشت و چشمهها خشک شد . رقیقة2 از فرزندان عبدالمطلب شبی درخواب بود
~~آوازی شنید
# ~~که یا معشرالقریش پیغامبر آخرالزمان در میانهآ شما مبعوث خواهد شد، وقت
~~خروج او است با
# ~~مردی طویل عظیم اهبت که اشرف باشد بگویید تا با نفری چند جامههای پاک
~~پوشیده و طیب PageV01P285
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0293.png)

# ~~بسیار بکار داشته بر کوه ابوقبیس رود و دعاکند تا حق تعالی باران فرستد
~~. چون بیدار شد
# ~~خواب را بیان کرد ، گفتند این چنین شخص شیبة الحمد است یعنی عبدالمطلب
~~، با جمعی از
# ~~اکابر قریش غسل کردند و جامههای پاک در پوشیدند و طیب بکار داشتند و به
~~کوه ابوقبیس
# ~~رفتند . عبدالمطلب سرسوی آسمان کرد وگفت : اللهم کاشف الکربة انت عالم
~~غیر معلم ،
# ~~جواد غیر مبخل، اللهم وهولاء عبادک و اماؤک بعرصات حرمک یشکون الیک
~~سنیهم التی
# ~~تأکلت الظلف وآبادت الخف، فاسمعن اللهم امطرن علینا غیثا مریعا مغدقا1
~~.
# ~~و قوم آمین می گفتند . هنوز از دعا فارغ نشده بودند که باران باریدن
~~گرفت و آبها روان شد .
# ~~قریش با عبدالمطلب توسل کردند و در این باب شعرا شعرها گفتند و شادیها
~~نمودند .
# ذکر سلطنت سیف ذی یزن
# شعبی گوید چون ابرهه بن الاشرم با جنود در حرم هلاک کردند ، یکسوم پسرش
~~که
# ~~در یمن خلیفه بود قایم مقام شد و سالی چند پادشاهی کرد ، وفات یافت .
~~مسروق برادرش
# ~~سلطان شد . چون اهالی یمن دیدند که ملک حبشه بایر مانده [ه11 - الف] و
~~به میراث
# ~~می گیرند به خدمت سیف ذییزن آمدند ، و نسب وی به ذینواس صاحب نجران
~~میرسید ،
# ~~گفتند تو سید زادهآ مایی . وظیفه آنک ساز و برگ تو راست کنیم و از ملوک
~~استمداد نمای و با
# ~~حبشه مقاتلت کن چه سطیح کاهن و شق در کتب خود دیدهاند که هلاک حبشه به
~~دست تو
# ~~خواهد بود . سیف قبول کرد و نزد ms245 نعمان بن المنذر شد و قصهآ حال خود
~~بگفت . نعمان او را PageV01P286
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0294.png)

# ~~گفت توقف کن که چون به حضرت انوشروان روم تو را با خود ببرم و مدد طلب
~~کنم . سیف
# ~~مصاحب نعمان به خدمت کسری رفت و نعمان بعد از استجازه سیف را به اندرون
~~برد و قصهآ
# ~~حال خود بگفت . کسری فرمود هرچند بلاد شما دور است و چندان نفع و ضری
~~در آن نیست،
# ~~اما توقف کن تا درکار تو نظری کنم. آنگاه وزرا راجمع کرده و گفت در باب
~~امداد این جوان
# ~~عرب مکروب1 که به امیدی روی بدین درگاه آورده چه میگویند؟ رئیس الوزرا
~~گفت
# ~~ایهاالملک در حبس تو بسی کس هستند که مستوجب قتلاند ایشان را اطلاق
~~کنند و ساز و
# ~~سلاح داده با سیف روانه گردانند . اگر ظفر یافتند ملکی دیگر تو را
~~زیادت شد و اگر کشته
# ~~شوند خود مستحق آنند . کسری فرمود تا محبوسان را تعداد کردند ششصد مرد
~~بودند . ایشان
# ~~را بیرون آورده و هرزبن محان2 که عمر وی به صد سال رسیده بود و او را
~~امین لشگر گردانیده
# ~~با سیف روان کرد. ایشان به أبله رفتند و به کشتی نشستند و به عدن آمدند
~~. لشکر نزول کردند و
# ~~خندقی گرداگرد خود حفرکردند و هرز [115 - ب] گفت اکنون به بلاد تو
~~رسیدیم بفرست و
# ~~قومت را خبر کن . سیف تمامت اهالی یمن را از قدوم خود اخبار کرد .
~~طایفهای انبوه بر او
# ~~جمع شدند ، چنانک بیست هزار گشتند . مسروق بن ابرهه با سی هزار سوار بر
~~سر ایشان آمد
# ~~چون مقابل شدند و صفها تسویه کردند ، هرز سیف را گفت ملک ایشان به من
~~نمای . گفت
# ~~آنکه بر فیل سوار است و تاج بر سر دارد و یک دانه یاقوت از تاج بر جبین
~~او افتاده است و
# ~~هرزگفت از ضعف بصرنیک او را نمیبینم اما سرخی یاقوت به چشم در می آید .
~~پس از ساعتی ms246
# ~~سثوال کرد که ملک ایشان همچنان بر فیل است؟ گفتند براسب سوارشده است .
~~یک لحظه دیگر
# ~~توقف کرد بازسثوال کرد. گفتند این زمان بارگیرش استریاست . وهرزگفت این
~~تغییرها موجب
# ~~ذل سیاهان است. آن گاهنشانی دردست گرفت و گفتاین تیربه اومیاندازم،
~~اگراصحابش از یمین PageV01P287
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0295.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~و یسار دور شدند معلوم کنید که او را کشتهام و الا تیر خطا است . کمان
~~را به زه کرد ، و هیچ
# ~~کس کمان او را نمی توانست خوبتر گردانیدن. و دست در جعبه کرد و تیری بر
~~آورد و نام زن1
# ~~بر آن نوشته بود و سیومین نیز همین سبیل ، با خود اندیشید که معین آن
~~است، بر کمان نهاد ، بر
# ~~مسروق آمد واز قفاش بیرون رفت . فی الحال مرده بیفتاد وعساکر مضطرب
~~شدند . سیف
# ~~ذی یزن را اخبار کردند ، در لشکر منادی کردند ، جمله به یک دفعه حمله
~~کردند . [116 -
# ~~الفحبشه منهزم شدند بسیاری از ایشان بقتل آوردند ، و سیف ذویزن به صنعا
~~رفتند و
# ~~سرشکسته نخواهم کردن . بفرمود تا دیوارها منهدم کردند و دخول نمودند ،
~~و جنود را در
# ~~اطراف ونواحی یمن روانه گردانیدند ، و وصیت فرمود که هر سیاه که ببینند
~~بقتل آورند . و
# ~~فتحنامه به حضرت کسری نوشتند. کسری جواب فرستاد که ازاصل و نسب سیف
~~سثوال کن، اگر از
# ~~اهل بیت ملک است، سلطنت به او گذار وخود متوجه ما شو والا گردنش بزن
~~خود والی ملک باش.
# ~~چون مکتوب رسید و هرز آن حال سیف سثوال کرد. گفتند از فرزندان ذی نواس
~~الملک است
# ~~که نجران را خراب کرد و حبشه ملک از دست وی بیرون آوردند چون این سخن
~~بشنید ملک
# ~~به او تسلیم کرد و به حضرت کسری شتافت. کسری او را به انواع عنایات
~~مخصوص گردانید .
# ~~سیف بر سریر سلطنت متمکن شد . الا شرذمه4آ قلیله از حبشه که اسیر شدند
~~بقایا تمام بکشتند.

PageV01P288

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0296.png)

# رفتن اشراف قریش به تهنیت رجوع ms247 ملک به خدمت سیف
# بعد از آن اشراف و اکابر قریش به خدمت سیف آمدند به تهنیت رجوع ملک ، و
~~ایشان
# ~~پنج تن2 بودند ، عبدالمطلببن ها شم ، امیة بن عبدشمس ، عبدالله بن
~~جذعان و خویلدبن اسد و
# ~~وهببن عبد مناف . چون به صنعا رسیدند ، بر در قصر سیف رفتند و بعد از
~~استجازه
# ~~به خدمتش رفتند . بر تختی از زر نشسته بود [116 - ب] و در حوالی او
~~ابناء ملوک حمیر و
# ~~اشراف یمن بر سریر فضه ، آنگاه کرسیهای زر از برای ایشان نهادند و جمله
~~را بنشاندند . و
# ~~عبدالمطلب بر پای ایستاده بود و بعد از شرایط ادب اجازت تکلم خواست.
~~سیف گفت اگر از
# ~~آنهایی که قابلیت تکلم در حضرت ملوک داری، اجازت است . عبدالمطلب گفت
~~حق تعالی
# ~~مرا محلی رفیع و مکانی منیع ارزانی فرموده است و به زمینی نشو و نما
~~داده که آرومه2آ مجد و
# ~~جرثومه3آ شرف بوده است . پس تو ای ملک ربیع4 عرب شدهای که بدان التجا
~~نمایند و بندگان
# ~~اهل حرم خدا و بندگان بیتاللهاند و وفود بر حضرت جهت تهنیت بوده است و
~~بسبب رجوع
# ~~ملک ، نه بوسیلهآ حاجتی . سیف سئوال کرد که تو از قریشی؟ عبدالمطلب گفت
~~بلی . آن گاه
# ~~سیف فرمود مرحبا و اهلا و ناقة و رحلا و مناخا سهلا . استماع کلام خطیب
~~شمانمودم و فضل
# ~~شما را بشناختم ، چندانچه اقامت کنند وظیفهآ توقیر و احترام و تکریم
~~بجای آورده ، هنگام
# ~~تطرف ، شرایط حق جوار وضیافت تقدیم کنم . باز از عبدالمطلب سثآوال کرد
~~که از میانهآ
# ~~قریش تو کدامی ؟ گفت عبدالمطلببن هاشم . سیف عذر بسیار طلبید و فرمود
~~که من ترا
# ~~خواستم و مقصود از این مجلس تو بودی . پس فرمود تا ایشان را در منازل
~~رحیب فرود PageV01P289
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0297.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~آوردند آنچه از اکرام ضیف1 بود نگاه داشتند . یک ماه گذشت که دیگر به
~~خدمت ملک
# ~~برسیدند . آن گاه عبدالمطلب را طلب داشت و ms248 گفت سری به تو خواهم سپرد که
~~تا غایت با هیچ
# ~~آفریده افشای آن ننمودهام ، [117 - الف]که آن سر نزد تو مصون و محفوظ
~~باشد تا آن گاه
# ~~که حق سبحانه و تعالی انجاز2 وعدهآ خود بفرماید . عبدالمطلب گفت از
~~هرچه اشارهآ تو باشد
# ~~تجاوز ننمایم. سیف گفت در کتب سابقه که از برای ...3 خبری عظیم و خطری
~~جسیم که فضل
# ~~حیات و شرف ممات عرب عامه4 و قوم تو خاصه در آن باشد مییابم .
~~عبدالمطلب گفت
# ~~چیزی فرمودی که اگرنه هیبت سلطنت حجاب راه شدی التماس زیادتی سرور به
~~کثرت بیان
# ~~آن نمودمی . سیف گفت پیغامبری است که از عقب تو پیدا شود . اسم او محمد
~~و احمد باشد .
# ~~این زمان وقت ولادت او است . یا خود مولود شود یا شده است . پدر و
~~مادرش وفات کنند و
# ~~او هنوز طفل باشد . جد و عمش تربیت کنند و بپرورانند . حق تعالی وی را
~~مبعوث گرداند
# ~~بر کافهآ خلایق ، و او را بسی مهاجر و انصار باشد . اولیاش منصور و
~~آعداش مقهور گردند .
# ~~در وقت ولادتش آتشها جمله منطفی شوند و مردمان به عبادت و احد منان در
~~آیند و ترک کفر
# ~~و طغیان گیرند و شکسته گردانند اصنام و اوثان ، قول او فصل5 و حکمش عدل
~~باشد .
# ~~به معروف امر فرماید و خود بدان اتیان6 ، و از منکر نهی کند و خود از
~~آن اجتناب نماید .
# ~~عبدالمطلب گفت «علا کقبک و طال عمرک»7اگرزیاده ایضاحی بفرمایی مزید
~~آیادی8 گردد .

PageV01P290

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0298.png)

# ~~سیف فرمود به حق کعبهآ معظمه منزله که تو جد آن پیغامبری بی ریب و شک .
~~عبدالمطلب سر
# ~~به سجدهآ شکر خدای تعالی نهاد . سیف گفت این سر بود که با تو گفتم .
~~عبدالمطلب گفت بلی
# ~~ایهاالملک [117 - ب] پسری داشتم محبوب و مطبوع ، کریمهای از قوم خود
~~برای وی
# ~~به زوجیت خواستم . پسری از او در وجود آمد محمد و احمد نام کردم . پدر
~~و مادرش
# ~~بزودی ms249 وفات نمودند و من و عمش متکفل تربیت او شدیم . سیف گفت والله که
~~اوست پیغامبر
# ~~آخرالزمان . از یهود او را بپرهیز و برحذر دار که وی را عظیم دشمناند
~~«و آن یجعل الله لهم
# ~~علیه سبیلا»1 و اگرنه آن بودی که معلوم کردهام که مرا وفات قبل از مبعث
~~وی خواهد بود ، با
# ~~خیل و رجال و آحمال و اثقال خود به مدینهآ پثرب رفتمی و آنجا دارالملک
~~وطنگاه خود
# ~~ساختمی ، چه در کتب موقوف به2 یافتم که استحکام کار او در مدینهآ یثرب
~~خواهد بود ، و
# ~~انصار وی اهل یثرب باشند . و من میخواهم که برسد به نهایات و غایات، و
~~مدفوع گردد از او
# ~~آفات و عاهات3 و الا صفت و قصهآ وی با عرب اظهار کردمی تا در پی مکیدت
~~وی بروندی.
# ~~اکنون رخصت است که به اوطان خود بازگردید. آنگاه فرمود تا هریک را از
~~قریش ده برده و
# ~~دویستشتر ودهرطل زربدهند، وعبدالمطلب را به قدارمجموع، وفرمود که چون
~~محمد بزرگتر
# ~~شود وساله4 ، نزد من آی واخبار حالش کن . قبول نمود و وداع ملک کردند و
~~به مکه بازگشتند.
# عبدالمطلب گفت اصحاب را ، به اکرامی که ملک مرا نمود و بشارتی که مرا داد
~~که
# ~~بدان سبب عز و شرافت من تا قیامت باقی خواهد بود . گفتند چه چیز است ؟
~~عبدالمطلب گفت
# ~~بعد ازاین معلوم کنید . چون هفت سال از ملک سیف بگذشت برقاعده معهودیک
~~روز برسبیل PageV01P291
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0299.png)

# ~~تنزه1 وتصید [118 - الف] سوار شد و قریب صدنفر از حبشه که بندگان خود
~~گردانیده بود
# ~~اجازت داده حربهها در دست گیرند و پیاده در رکاب همایون دوند . از پس و
~~پیش روانه بدان
# ~~حربهها روی بدو آوردند و پاره پاره کردند . چون خبر قتل سیف ذی یزن به
~~حضرت
# ~~کسری رسانیدند و باز وهرز را به یمن فرستاد و فرمود که هیچ یک از حبشه
~~و سیاهان باقی
# ~~نگذارند و تمامت را به زخم شمشیر ms250 آبدار هلاک گردانند والسلام.
# ذکر غزوشام و خروج انوشزاد در اهواز
# عبدالله بن مقفع گوید که کسری بعد از آنک سی سال در کامرانی بماند، هوس
~~غزو شام
# ~~نمود با لشکری جرار بدان جانب شتافت و آن بلاد فتح کرد . و باعث بر آن
~~حرکت آن بود که
# ~~میانهآ کسری و قیصر صداقت ومودت مؤکد بود. چون جبله بن الایهم الغسانی2
~~که ملک شام بود
# ~~شب هنگامی بر سر نعمان بن المنذر شتافت و جمعی کثیر از عساکر وی بقتل
~~آورد و ابل و خیل
# ~~تمامت را غارت کرد و به شام مراجعت نمود ، کسری فرستاد و قیصر را از
~~تعدی جبله اعلام
# ~~کرد و فرمود که کشتگان را قصاص کند و غارات را رد فرماید و الانقض عهد
~~و قطع مصالح از
# ~~جانب وی است . قیصر بدان التفات نکرد و جواب نفرمود . کسری با صدهزار
~~سوار به شام و
# ~~جزیره رفت . اهالی مدینهآ رها3 از وی متحصن شدند . به محاربت آن را فتح
~~کرد و مدینهآ حلب
# ~~و انطا کیه و حمص و حما4 و دمشق و ایلیا5 را در تحت تصرف خود آورد و
~~اهالی انطا کیه را PageV01P292
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0300.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~سبی کرد1 و اسیر گرفت و با خود [118 - ب] به عراق آورد . و انطا کیه از
~~اعاظم بلاد شام بود
# ~~بفرمود تا بر جانب مداین شهری بر مثال انطا کیه از شوارع و آسواق و
~~قصور و دور2 بناکردند
# ~~چنانک اطراف اربعهاش یک فرسخ بود و سبایا3 رابر آن متوطن گردانیدند .
~~هیچ یک از خانهآ
# ~~خود تا بدان فرق نتوانستند کردن . پس فرمود تا ارزاق و معایش ایشان
~~مقرر گردانیدند ، و قباد
# ~~نامی از نصارای جندی شاپور برایشان موکل گردانید . بعد از آن قیصر به
~~سرحد شام آمد
# ~~به محاربت کسری. رسل و رسایل بین الجانبین آمدوشد نمودند و مصالح بر آن
~~افتاد که قیصر
# ~~هر سال باجی به خدمت کسری فرستد و شام ms251 بر قرار سابق داخل روم باشد .
~~انوشروان بجهت
# ~~ترک بغی راضی شد و شروین4 نامی را روانه گردانید که حمل باج از نزد
~~قیصر به خدمت
# ~~کسری کند . انوشروان چون از شام مراجعت فرمود او را مرضی طاری شد5 . در
~~راه روزی
# ~~چند در مدینه اردن2 توقف فرمود .
# و او را پسری بود انوشزاد نام ، مادرش نصرانیه بود . کسری او را به خلع
~~نصرانیت و
# ~~قبول مجوسیت دعوت کرد ، رغبت ننمود . کسری را ناخوش آمد . او را از
~~مداین اخراج کرده
# ~~به جندی شاپور فرستاد و در عداد طایفهآ گناهکاران محبوس گردانید ، و
~~مادرش خود از
# ~~جندی شاپور بود . چون خبر مرض کسری به انو شزاد رسید . برخاست و قید را
~~مکسور کرد و
# ~~خود با تمامت محبوسان بیرون آمد و به مجموع نصاری کس فرستاد . و از
~~وفات پدرش اعلام
# ~~کرد . و گفت قیصربه من رسول فرستاده که به ضبط ملک قیام نمایم . تمامت
~~نصاری PageV01P293
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0301.png)

# ~~119 - الف] با وی متفق شدند و منضم گشتند . مرازبه1 و اساورهآ اهواز
~~نیز متابعت نمودند تا
# ~~قریب سی هزار با وی مجتمع شدند . خلیفهآ کسری در مداین مکتوب به حضرت
~~انوشروان
# ~~نوشت و ازبغی و طغیان انوشزاد اعلام کرد . کسری جواب نوشت . جواب مکتوب
~~: بسم الله
# ~~ولی الرحمه . اما بعد، مکتوب مطالعه کردم و آنچه در آن بود به فهم ما
~~رسید. ما در جمیع امور
# ~~استعانت به حضرت عزت میکنیم و توکل بر او فانه نعم المولی و نعم النصیر
~~. اما مخالفت و
# ~~عصیان انوشزاد که سبب ملال و موجب توزع بال2 ما شود [نبود] و شاید که
~~از ما در شکر و
# ~~سپاس حق تعالی تقصیری و تهاونی واقع شده یا زلتی3 صادر گشته تا بلیه ای
~~عظمی از عظام ما
# ~~بر ما حوالت فرمود ، و امر انوشزاد بواسطهآ آن بر ما آسان است که جمیع
~~خلایق وی را
# ~~به ضعف عقل و قلت تجربه و غقوق4 و عصیان ms252 و شدت انهماک5 در خذلان و
~~طغیان وبغی و
# ~~عدوان دانسته و شناختهاند و تبع و جیوش سفلی و اراذل و سقاط و عوام
~~الناساند ، صاحب
# ~~اصلی و خداوند نسبی در میانهآ ایشان نیست . آخطارشان خطیر است
~~واهوالشان حقیر است .
# ~~حق تعالی واضع رایت1 ایشان است و تا غایت، سنت الله در بارهآ اعداء ما
~~چنین بوده است . و
# ~~بدانک در دنیا هیچ صفوتی معرا7 از کدروت نیست . اکنون لشکر به محاربت
~~انوشزاد روانه
# ~~دار و از کثرت جنود و بسیاری عدد ایشان اندیشه مکن ، و چون ظفر حاصل
~~شود، گناهکاران
# ~~باز به محابس فرست ، و هرچه مرزبانان واساوره باشند گردن بزن [119 - ب]
~~و هرچه PageV01P294
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0302.png)

# ~~عوام الناس و سفلی باشند بگذار که بکار خود مشغول شوند1 .
# ذ کر مساحت و تعیین خراج کردن کسری
# عبدالله بن المقفع روایت کند که ملوک عجم قبل از کسری چون در ممالک قسمتی
# ~~کردند از طایفهای نصف محصول و از بعضی ثلث و از کروم2 ربع و خمس تا به
~~عشر هرکس و
# ~~ریع3 غلات و ثمار و اشجار میستدند و بر طایفهای حیف4 و جور بود و بر
~~بعضی میل5 و
# ~~تعصب . قبادبن فیروز را در آخر عمر به خاطر آمد که جمیع ارض را مساحت
~~کند و خراجی
# ~~معین گرداند به قدر هر موضع . و قبل از اتمام آن مهم وفات کرد چون نوبت
~~سلطنت به کسری
# ~~انوشروان رسید بفرمود که آن مساحت و تعداد را تمام کنند و آن مقاسمات
~~آبا و اجدادش که
# ~~می ستاندند ترک کنند . و مقصودوی آن بود که در میانهآ رعایا سویت1 نگاه
~~دارد و بعضی
# ~~بر بعضی زیادتی نکنند . چون از امر مساحت فارغ شدند ، یک روز در ایوان
~~بیرون آمد و
# ~~عامهآ خلایق رارخصت دخول فرمود و رئیس الکتاب را فرمود که آنچه در
~~مساحت و شماره
# ~~آمده ، مردم را اعلام کند، و خود بالای نهالی چند زربافت رفت و گفت ms253
~~ایهاالناس فکر کردم
# ~~در آنچه ملوک پیش قسمت می کردند درنظرم بواسطهآ عدم سویت میانهآ رعایا
~~مستقبح نمود و
# ~~در دلم راسخ شد که زمین را مساحت کرده خراجی مقرر گردانم . بحسب هر
~~موضع و ریع
# ~~غلات که از آن درنگذرد و به زیادتی ونقصان تغییر نکنند و وضیع و شریف
~~وغنی و فقیر مساوی
# ~~باشند ، بر [120 - الف] هیچ یکی تفاوتی نباشد . اکنون رای شما در آن
~~باب هست موافق PageV01P295
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0303.png)

# ~~معدلت و مناسب نصفت است یا نه . این کلمه را سه نوبت مکرر فرمود و هیچ
~~کس سخن
# ~~نمی گفت . کرت رابعه شخصی مجهول از اوساط الناس برخاست و گفت ایهاالملک
~~اگر باقی را
# ~~برفانی مقرر نگردانی اولی باشد . انوشروان فرمود چون گفتی؟ آن شخص گفت
~~بیان کردم اما
# ~~باز اعادت نمایم ، میگویم که خرابی که ابدالدهر باقی ماند بر آدمی فانی
~~وضع مفرمای .
# ~~کسری ساعتی تفکر فرمود و اندیشه کرد . بعد از آن برخاست و گفت از کدام
~~طبقه مردمانی؟
# ~~گفت از کتاب . انوشروان گفت علیکم بالرجل یا معشراللکتاب1 . بعد از آن
~~کتاب او را چندان
# ~~به دوات زدند که هلاک شد . باز کسری کلمات اول اعادت نمود و همچنان هیچ
~~آفریده
# ~~به جواب با پیش نمی آمد . پس فرمود ایهاالناس به سخن آن جاهل بدبخت
~~التفات می کنید .
# ~~چه مدتی مدید است با اجالهآ نظر2 و ادارهآ فکر در باب تسویه میان رعایا
~~می کنم و غیر از وضع
# ~~خراج تدبیر آن . بحسب عقل صواب ننموده و به خاطر نیامده ، و صلاح شما و
~~طول بقاء نعمت
# ~~و حفظ آن در این صورت است و خواستم که غلات و محصولات شما مطلق3 باشد و
~~به حافظ
# ~~و امین و رقیبی احتیاج نداشته باشید . مجموع خلایق آواز دادند که به
~~فرمان ورای حضرت
# ~~ملک راضی شدیم و گردن انقیاد نهادیم . اماگاه میباشد که بواسطهآ عدم
~~باران یا آفتی ارضی
# ~~و سماوی4 ، نقصانی در ثمار و غلات ms254 واقع میگردد . انوشروان گفت مردی
~~امین [120 - ب]
# ~~متدین را نصب کنم که از دخول5 غلآت و ثمار با خبر باشد و تفحص و تجسس
~~نماید
# ~~هر نقصان که وادید شود" ، به قدر آن از خراج معاف دارد . خاطر آسوده
~~دارید و مرفه باشید
# ~~که در اصلاح دخول شما کمر اجتهاد بر میان جان بستهام . باز مردم دعا و
~~ثناء بسیار گفتند و PageV01P296
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0304.png)

# ~~بدان صورت رضا داده برخاستند و روان شدند . پس انوشروان از وزراء خود
~~شخصی فافک1
# ~~نام که به صحت عقل و رسوخ در وفای عهد و رعایت عدل و میل با رعیت ، و
~~رحمت بر اهل
# ~~مملکت و رفق به ضعفا و استصلاح حال فقرا داشته باشد و شناخته و تجربه
~~کرده و آموخته بود
# ~~اختیار کرد و فرمود بر ارتفاع2 غلات و محصول ثمار بحسب مساحت و عدد
~~احصا ، خراجی
# ~~که صلاح رعیت و توفیر3 خزانه در آن باشد وضع کند . رای آن وزیر بر آن
~~قرار گرفت که
# ~~بر جنس حنطه4 و شعیر5 وآرز و کروم و نخیل و زیتون و سایر اشجار مثمره و
~~عدد رؤس
# ~~خلایق خراج مقرر گردانید . بدین موجب : [بر هر جریب زمین گندم و جو ،
~~عامر باشد یا
# ~~غیرعامر ، بعد از آنکه کاشته و آبیاری شد و خاک آن حاصلخیز گشت ، یک
~~درهم . بر
# ~~هر جریب برنج ، نصف و ثلث ، وبر هر جریب تاکستان هشت درهم ، و بر هر
~~جریب نخلستان
# ~~هفت درهم]7
# و هر درختی که در محفوظه و حدیقه و از همدیگر مسبوق باشند ، چیزی لازم آن
# ~~نگردد و جزیه آکره8 و مزارعین و نصاری و یهود بر حسب غنا و فقر و رفاه9
~~حال و راحت10 PageV01P297
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0305.png)

# ~~احوال هرکس تعیین کرد . بدین موجب : الاعلا عشر درهمأ ، الا وساط ثمان
~~درهم ، الاسافل
# ~~ربع درهم1.
# بعد از آن محاسبه را به حضرت انوشروان رفع کرد و ارباب فروسیت [121 -
~~الف] و
# ~~رمیی را معاف گردانید . واین ms255 وزیر ، عرض لشکر و نظر بر ارزاق متجنده2
~~از کسری التماس
# ~~کرد . انوشروان بر وی مسلم داشت. پس وزیر فرمود تا از برای وی دکانی
~~بناکردند و فرش
# ~~رفیع3 بر آن مبسوط گردانیدند و نمارق4 و وساید5 مهیا و مسوی داشتند . و
~~ندا کردند که
# ~~هیچ کس از جنود و مقاتله و رجاله1 باقی نمانند الاکه به عرض حاضر شوند
~~. تمامت غزاة2
# ~~کسری انوشروان حاضر شدند ، وزیر احتیاط کرد8 ، ملک نیافت . بفرمود تا
~~جمله بازگشتند .
# ~~روز دوم منادی کردند و اصحاب گرد آمدند . چون ملک در میان ایشان نبود
~~بازگردانید . روز
# ~~سیوم ، روز سیومین گفت ایهاالملک هیچ کس از شما باید که مختلف نشود ،
~~خواه خداوند
# ~~تخت و تاج و خواه صاحب خراج وباج ، در عرض محابا نیست . کسری ، چون
~~منادی ندا
# ~~کرد ، برخاست و سلاح تمام خود برداشت و به عرض آمده آنچه قاعدهآ سلاح
~~سواران بود :
# ~~سپری و درعی و جوشنی و خودی و ساقین و ساعدین و شمشیر و نیزه و جعبه با
~~دو کمان و PageV01P298
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0306.png)

# ~~دو زه و سی عدد تیر و دو عدد زه خارج آن و یک چماق و طبرزینی بود .
# فافک چون کسری را مشاهده کرد تمام سلاح داشت الا دو زه خارجی که فراموش
# ~~کرده بود نام وی را در دفتر اجرا1 مثبت و مجری نگردانید و گفت
~~ایهاالملک تو در معدلت و
# ~~سویت ایستادهای و در آن محابا2 و مداهنه مجال نداد. اکنون ساز و سلاح
~~تو تمام نیست ، باقی
# ~~را حاضر آورد . انوشروان بفرمود تا دو زه خارجی بیاوردند . فافک اسم وی
~~را ثبت کرد و
# ~~گفت از برای سید کمات چهارهزار درهم [121 _ ب] و یک درهم مقرر گردانیدم
~~چنانک از
# ~~سایر فرسان به یک درهم فاضل باشد . چون از عرض لشگر فارغ شد، به حضرت
~~ملک رفت
# ~~و از سوء ادبی که از او صادر شده بود عذرخواهی نمود و گفت بدان حرکت
~~کار سویت ms256 و امر
# ~~معدلت تمام کردم. کسری فرمود هر ترک ادب که در باب استحکام ملک و
~~استصلاح رعیت
# ~~باشد تحمل باید نمود چون شرب ادویهآ مستکرهه3 به جهت شفا و صحت ، و ما
~~حزم و عقل و
# ~~درایت وکفایت و رعایت رعیت و حفظ سویت تو را معلوم کردیم ، و قربت و
~~محبت تو
# ~~زیاده شد . بعد از آن فرمود که نسخهآ آن خراج را بر دواوین و دفاتر ثبت
~~گردانید و به اطراف
# ~~نزد قضات فرستاد تا نگذارند که عمال بر رعایا زور و زیادتی کنند و به
~~ناواجب حیفی ستانند .
# ~~در آن سال ازاین خراج به اضعاف مقاسمات سابقه ارتفاع حاصل شد . لاجرم
~~اهل عراق بدان
# ~~راضی نمیشدند و فریاد و استعانت می کردند از خاصهآ ایشان خراج منع کرذ
~~و باز به مقاسمه
# ~~ولی قناعت نمود .
# ذکر عبدالمطلب بن هاشم
# شعبی گوید عبدالمطلب بن هاشم در عصر کسری انوشروان بود ، و حکایت سخاوت و
~~PageV01P299
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0307.png)

# ~~فضیلت و شرف و کرامت عبدالمطلب استماع کرده بود و تمامت ملوک که در
~~زمان
# ~~عبدالمطلب بودند بزرگی و ریاست و جود و سیادت و نجدت و شهامت او را
~~دانسته و شناخته
# ~~بودند و توقیر و احترام وی بجا می آوردند [122 - الف] و عبدالمطلب از
~~بنی نضر بن معاویه
# ~~بکر چاهی چند آب خریده بود و بنی رباب در آن دعوی می کردند . عبدالمطلب
~~به آن راضی
# ~~شد که طباع کاهن1 در میان ایشان حکم باشد و از حکم وی تجاوز ننمایند و
~~بنی رباب نیز بدین
# ~~صورت قرار دادند. برخاستند و متوجه کاهن شدند و در اثناء مسیر راه گم
~~کردند و قدری آب
# ~~که با ایشان بود به نهایت انجامید و تشنگی عظیم بر ایشان غالب گشت و به
~~هلاکت خواست
# ~~کشید . هرکسی در طلب آب متفرق شدند عبدالمطلب اناخت ناقه2آ خود کرد از
~~تحت ر کبه3 او
# ~~چشمه آب روان شد . قریش و بنی رباب را ms257 آواز داد تا سیر آب شدند و مراکب
~~نیز سقی
# ~~کرذند . چون نزدیک کاهن رسیدند در راه جرادهای4 صید کرده بودند و در
~~مزودی5 پنهان
# ~~ساخته و در گردن کلبی اسوار1 نام آویخته بر کاهن در رفتند و گفتند ما
~~چیزی از این راه
# ~~با خود آوردهایم اعلام کن که چه چیز است تا تو را مصدق داریم و به حکم
~~تو راضی شویم.
# ~~کاهن گفت جرادهای ضعیفه است. گفتند در بیان زیادت کن . گفت آن جراده در
~~گردن کلب
# ~~اسوار نام آویختهاید . گفتند صدقت . اکنون در میان ما حکم شو . گفت
~~چاهها و آبها از آن
# ~~عبدالمطلب است . بنی رباب آبها را تسلیم عبدالمطلب کردند . پس بر سر آن
~~آبها شتر
# ~~می کشت و اطعام حاج می کرد در وقت ذهاب و ایاب، و هر فاضل که ماندی به
~~سباع و و حوش PageV01P300
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0308.png)

# ~~و طیور رها کردی و مدتالعمر بدین صورت به سر برد . [122 - ب]
# ذ کو سلطنت باذان1 بن وهرز
# شعبی گوید باذان بن وهرز در بلاد یمن طول زمان کسری وهرمزد ، و خسرو
~~ابوریز
# ~~ملک بود و باقی ماند تا اسلام ظاهر شد و در زمان خلافت ابوبکر رضی الله
~~عنه وفات یافت .
# در تربیت حکما و علما و مجالست کسری با ایشان
# عبدالله بن المقفع روایت کند که جماعتی از سرآمدگان حکما و افاضل علما و
~~فحول
# ~~ادبا به حضرت کسری انوشروان جمع شده بودند و از آن میان هفتاد کس را
~~اختیار کرده بود و
# ~~متکفل ارزاق و مؤنت ایشان شده و ایشان را تعظیم تمام بجای آوردی و
~~شنودن سخن حکما و
# ~~مناظرات ایشان عظیم دوست داشتی وصحبت علما راذریعه2آ صلاح مملکت و
~~وسیلهآ ندمت3
# ~~خلوت خود گردانیده بود . و بدین جهت برزجمهر در فنون ادب و صنوف حکمت
~~از ابناء
# ~~زمان در گذشته و فایق شده بود . و انوشروان معرفت احوال وی نداشت . یک
~~روز جمیع علما
# ~~را طلب فرمود ms258 بسبب اجتناء4 آداب و اقتناء5 حکمت بزر جمهر بن بختگان نیز
~~با ایشان در رفت
# ~~. و در آن وقت حدیث السن1 بود . بعد از تناول طعام به مباحثه و جدال
~~مشغول گشتند و رد و
# ~~رد میکردند و سلم ولانسلم7 می گفتند.

PageV01P301

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0309.png)

# کسری فرمود هریک آنچه از فنون عالم در خاطر دارد با میان آورد و عرض
~~استعداد
# ~~خود بکند . وزرا و کتاب را فرمود که ضبط حکایات و حفظ کلمات ایشان
~~نمایند تا به وقت
# ~~حاجت بدان کار بند شود1 . [123 - الف] چون حکما از مناظرات فارغ شدند .
~~برزجمهر
# ~~برخاست و در حضرت ملک بایستاد و گفت اگر ملک اجازت تکلم فرماید مرا
~~حکمت و
# ~~ادب و علمی وافرهست، میخواهم که در حضرت ملک اظهارکنم . ملک فرمود آنچه
~~داری
# ~~بنمای . بر زجمهر گفت فاضل ترین سخن ایجاز است و [کثار ضلال است و باطل
~~خبال3 ، و دنیا
# ~~سفر ، و آخرت غایت ، هر حقی راحقیقتی است و هر شخصی را خلیقتی3 . از هر
~~کاری
# ~~حقیقت آن باید طلبید و هر کاری را بر وضع خود جاری داشت . هرکه حق
~~تعالی را مطاوعت
# ~~کند او را رفع فرماید4 و هرکه عصیان و طغیان ورزد او را قمع کند .
~~راستی بهتر است از
# ~~تعسف5 ، و ترک اسائت از تکلف ، و تقدم انجاست6 از تخلف . اقربالاقربا
~~اصدتاءاند و
# ~~ابعدالابعدا اعداءاند . با دنیا به بدن باش و آخرت به دل7 . و چیزی
~~اختیار کن که محری8 نفع
# ~~باشد و باقی درگذار . و دشمن عاقل ، اسلم است از مودت جاهل . قوی آن کس
~~است که عاجز
# ~~باشد عما یضره9 ، و ضعیف آن است که غالب باشد بما لاینفعه . آن مقدار
~~از علم حاصل کن که
# ~~بدان عمل توانی کرد ، و اکتفا نمای از نطق به آنچه تو را ضرورت باشد،
~~تا اگر بر علم مغلرب PageV01P302
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0310.png)

# ~~شوی بر سکوت مغلوب نگردی. و اگر علم آموختی آن را محافظت کن که نسیان
~~اضاعت1 ms259
# ~~علم است . و درجمع مال چندان راغب شو که همت بر انفاق آن داری . از نفس
~~خود [123 -
# ~~ب] انصاف ده قبل از آنک بستانند ، و به غیر از آنچه منفعت تو درش باشد
~~خوض منمای .
# ~~هر که با معلمان تواضع نماید عالم شود . و هرکه از علما مذلت و خواری
~~بیند بزرگ و سید
# ~~گردد ، چه علم رافع وضیع2 است و جهل واضع رفیع . هر که خدای را بشناسد
~~در طاعت، هرگز
# ~~اتیان نکند به معصیت3 .
# چون کسری انوشروان آن درر منثوره از کلام بزرجمهر التقاط کرد4 فرمود تا
~~اسم وی
# ~~را بالای اسامی حکما بنویسند و او را بر همه مقدم گردانید و تقریب و
~~ترحیب فرمود . منصب
# ~~وزارت ارزانی داشت ، چون از حضرت ملک جدا شد به درگاه رسید . وزرا و
~~مرازبه و
# ~~اساوره و کافهآ خلایق ، شرایط تعظیم و احترام بجای آوردند و از او
~~درخواست کلمهای چند
# ~~نصسیحت کردند که به طاعت و فرمان ملک آمر و از مخالفت و عصیان ناهی
~~باشد . بزرجمهر
# ~~گفت سلطان که عادل باشد او خلیفهآ پروردگار است . خاص و عام خلایق باید
~~که در اجتهاد
# ~~نمایند و رضای او را بر خود مقدم دارند . چون این کلمات استماع کردند
~~مهابت وی نزد
# ~~ایشان زیادت شد و سخنانش را به سمع رضا اصغاکردند .
# مجالست انوشروان با حکما و بزرجمهر
# تایک نوبت دیگر انو شروان حکما و وزرا و علما و اشراف را طلب داشته
~~بزرجمهر را
# ~~نیز حاضر فرمود وگفت با بزرجمهر القاء مسائل کنید ، تا چگونه از عهدهآ
~~آن متفصی PageV01P303
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0311.png)

# ~~میشود1 . شخصی از حکما از بزرجمهر سؤال کرد که قضا و قدر را بیان کن
~~[124 - الف]
# ~~گفت آنکه : عاقل عالم جلد را بینی بغایت درویش و بدحال و ضعیف و بیهنر
~~در عین ثروت
# ~~واستغنا . سؤال .
# دیگری سؤال کرد که از مردم کدام افضل است ؟ جواب . بزرجمهر در جواب گفت
# ~~کسی که در خیر سعی و ms260 اجتهاد کند و قدر مساعدت وی نماید.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام خصلت از خصال شخص را اجمل تر است ؟ جواب
# ~~گفت : وقاری2 بلامهابت و عطایی بلاطلب .
# حکیمی دیگر گفت کدام فضیلت را ضرر اعظم است ؟ جواب گفت عیب مردان
# ~~اظهار کردن و از آن خود پوشیدن .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام یک از امور بر هم قیاس توان کردن ؟ جواب گفت
# ~~علم را به حلم وصلاح شیمه3 را به قناعت.
# حکیمی دیگر از بزرجمهر سؤال کرد و گفت کدام چیز است که احتراز آن واجبتر
# ~~است ؟ جواب گفت عجب و اتباع هوا و افراط توانی4 در اعمال مهمه . حکیمی
~~دیگر از
# ~~بزرجمهر سؤال کرد که کدام سخاوت افضل است ؟ جواب گفت : آنک بدان
~~ابتداکنی قبل از
# ~~سؤال و منت در پی آن نداری و طلب مکافات ننمایی و هرچه غیر این است آن
~~را تجارت
# ~~گویند نه سخا.
# حکیمی دیگر از بزرجمهر پرسید که کدام ذخیره بهتر است ؟ جواب گفت اصطناع
# ~~معروف با اهل آن، وکسانی که مستحق باشند ، و اما وضع آن در غیر موضع
~~همچون تخم باشد PageV01P304
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0312.png)

# ~~در ارض سبخه1 و مستنطق اخرس2 : شعر : [124 _ ب]
# و وضع الندی فی موضع السیف بالعلی %~% مضر3 کوضع السیف فی موضع الندی6
# حکیمی دیگر از او سؤال کرد که صاحب قدرت را کدام خصلت سزاوارتر است ؟
# ~~جواب گفت آنک اهل و اقارب خود را به اصطناع معروف از دیگران بی نیاز
~~گرداند و از برای
# ~~همه مردم نیکویی و خیر خواهد .
# حکیمی دیگر از او سؤال کرد که هرکه خواهد که ذکر جمیل از وی باقی ماند
# ~~به چه فعل اتیان کند ؟ جواب گفت آنچه از دیگران نمی پسندد از خود
~~نپسندد و از برای مردم
# ~~دوست دارد آنچه از برای خود دوست میدارد ، و ادب نافع حاصل کند یا بدان
~~مذکور شود .
# ~~و امروز کار فردا بسازد و در دنیا ذخیره از برای آخرت ms261 بفرستد .
# حکیمی دیگر از او سؤال کرد که فکر اولی تر یا اجتهاد ؟ جواب گفت در آنچه
~~گفتن
# ~~باید فکر و در آنچه کردن باید اجتهاد.
# و حکیمی دیگر سؤال کرد که چه چیز انفع است در طلب امور؟ جواب گفت انتظار
# ~~قرصت .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام یک از خلایق را عندالموت ندامت بیشتر باشد ؟
# ~~جواب گفت عالمی مفرط که به علم خود عمل نکرده باشد .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که از مردمان کدام آذکی است ؟ جواب آنک جواب بیشتر
# ~~گوید .

PageV01P305

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0313.png)

# ~~حکیمی دیگر سؤال کرد که اعلم ناس کیست ؟ [125 - الف] جواب گفت آنک
# ~~عاقبت اند یشی کند .
# ~~حکیمی دیگر سؤال کرد که عیش که خوشتر؟ جواب گفت عیش کسی که عیش آنک
# ~~زیردست وی باشد در چشمش نیکو نماید و از شر اعدا ایمن باشد .
# ~~حکیمی دیگر از بزرجمهر سؤال کرد که از خلایق اشجع کدام است ؟ جواب گفت
~~:
# ~~آنک شهوت خود را قهر کند .
# ~~حکیمی دیگر از بزرجمهر سؤال کرد که کدام شخص در منافع اقوی است ؟ جواب
# ~~گفت آنک معاونت مردم بیشتر کند .
# ~~حکیمی دیگر از بزرجمهر سؤال کرد که چه عقلی انفع است ؟ جواب داد آنک
# ~~صاحبش را به امن و سلامت نزدیک گرداند .
# ~~حکیمی دیگر از بزرجمهر سؤال کرد که کدام خلق است که نفع او اعم است ؟
~~جواب
# ~~گفت : حلم و کظم غیظ1 در وقت خشم و محسن و مسیئه2 .
# ~~حکیمی دیگر از او سؤال کرد که کدام خصلت صاحب را انفع است؟ جواب داد
~~تودد
# ~~و تردد با مردمان.
# ~~حکیمی دیگر از او سؤال کرد که چه چیز است که قرهآ عین3 در آن بیشتر
~~است؟ جواب
# ~~گفت فرزند خلف و زوجهآ صالحه .
# ~~حکیمی دیگر از او سؤال کرد که چه چیز است که از او بیشتر خایف باید بود
~~؟ جواب
# ~~گفت روزگار ناسازگار و دوست فریبنده .
# ~~حکیمی دیگر سؤال کرد که چه چیز است که بدان انس توان ms262 گرفت ؟ جواب گفت
~~PageV01P306
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0314.png)

# ~~زمانهآ موافق وبرادر دوست .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کیست از خلایق [125 _ ب ] که او را دشمن زیادت
# ~~باشد؟ جواب گفت آن کس که بر زبان دشنام و فحش راند و او را جودو
~~سخامتساری باشد.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام سرور اصلی باشد؟ جواب داد شادی عاقبت تحمل!
# حکیمی دیگر پرسید که کدام کار برصاحبش صعبتر است ؟ جواب گفت رضای
# ~~شرار طلبیدن .
# حکیمی دیگر پرسید که درچه کار هیبت بیشتر است ؟ جواب گفت در ملازمت
~~سلطان.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که در چه چیز انقلاب زودتر بازدید میشود ؟ جواب گفت
# ~~در قلوب ملوک و سلاطین .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چه چیز است که دلها را زودتر به فساد می آورد ؟
~~جواب
# ~~گفت ظنت و تهمت .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چه خصلت است که بر صاحبش ناپسندیده تراست ؟ جواب
# ~~گفت صلف1، و مزاح با اهل اسواق ، و بغی 2 در حروب و صغر خطر 3 در ملوک
~~وقلت حیا
# ~~در زنان و اتباع هوا در علما وکذب در ذوی الشرف .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چگونه است که عقلا جهال را ملامت زیادت نمی کنند
~~؟
# ~~جواب گفت همچنانک آعمش 4 را در عدم بصر عیب نتوان کرد، جهال را نیز در
~~عدم بصیرت
# ~~ملامت نشاید کرد .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که از خصال محموده عقلا را مداومت ، بر کدام افضل
~~است؟

PageV01P307

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0315.png)

# ~~جواب گفت ترک تأسف بر مافات و قلت جزع در مصیبات . [126 - الف].
# حکیمی دیگر سؤال کرد که اسشوء1 خصایل ملوک چه چیز است؟ جواب گفت. خیانت
# ~~با اعدا وبخل بر اعطا و ترک مشاورت عقلا و سرعت عمل در اشیا.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که مقاسات 2 چه چیز صعب تراست؟ جواب: تکلف درخفاء
# ~~فقر و فاقه واستکانت 3 و تضرع.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام سعادت بهتر است ؟ جواب گفت آنچه موافق قضا و ms263
# ~~قدر افتد.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که کدام خصلت پیر و جوان را احسن است ؟ جواب گفت
# ~~پیران را حلم و جوانان را نشاط .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که اسعد الشعداکیست ؟ جواب گفت عاقلی که بر وفق سداد
# ~~باشد و رشاد.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که افضل مواقع خیر چیست ؟ جواب گفت مواسات
# ~~عندالشداید.4
# حکیمی دیگر سؤال کرد که امارت و علامت عقل چیست؟ جواب گفت آموختن علم
# ~~نافع.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که طبایع مختلفه را چه چیز به صلاح آورد ؟ جواب گفت
# ~~صبر وحلم و نظر در عواقب .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چه چیز عقل را و چه چیز جهل را زیادت گرداند؟
~~جواب PageV01P308
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0316.png)

# ~~گفت : اما عقل را مجالست عقلا و فضلا، و اما جهل را مصاحبت جهال که جهل
~~او را مزین
# ~~دارند و رای او را مصوب سازند.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که قلوب عقلا را مال تغییر میکند یا نه ؟ جواب گفت
~~عاقل
# ~~نیست آنک بواسطهآ مال متغیر شود.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که عاقل را به چه چیز بشناسند؟ [126- ب ]جواب گفت
# ~~به معاش وعفاف .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چه چیز است که مرد را مضرتر است ؟ جواب [ گفت ]
# ~~انزال نفس فوق قدرتش . حکیمی دیگر سؤال کرد که شح 1 وبخل با لذات
~~متحدند یا مختلف؟
# ~~جواب گفت بخل امساک آن چیز است که باید داد شح آنک طلب آن جایز نیست.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چه عمل فاضل تر است از برای خدای و سلطان و اهل و
# ~~ولدان و اعدا و اخوان ؟ جواب گفت از برای خدای شکر بر انعام واحسان او
~~، و از برای
# ~~سلطان نصیحت و طاعت ، و از برای نفس اجتهاد در اصلاح معاش ، واز برای
~~اخوان مواصلت
# ~~وبذل ومدارات ومواسات و از برای اهل و ولد حسب و تأدیب ، واز برای
~~اعداکثرت لطف و
# ~~لین جانب .2
# حکیمی دیگر سؤال کرد که فرزند ms264 در دل پدر چه موقع دارد؟ جواب گفت طعم حیات
# ~~به او خوش است و نقل ممات بر او مخفف بابقاء ذکر و حسن معونت .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که مال از برای چه چیزاست ؟ جواب گفت آنچه انفاق کرد
~~از
# ~~برای او است و آنچه نگاه داشت از برای دیگران.
# حکیمی دیگر سؤال کرد که چگونه است که عقلادر جمیع حال فرحاناند با وجود
~~غم؟

PageV01P309

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0317.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~جواب گفت از برای اکتساب1 اجر و اصطناع معروف .
# حکیمی دیگر سؤال کرد که آغنی خلایق کیست ؟ جواب گفت : آنک به دادهآ
# ~~خدای تعالی قناعت نماید والسلام.
# مجلس داشتن کسری دیگربار با بزرجمهر
# [127 -الف] دیگرباره کسری اکابر را جمع فرمود و مجلسی دیگر نهاد و اشارت
~~کرد که
# ~~هریک ، از زادهآ طبع و بکر فکر خود سخنی گوید، تا ملک آنها را امام
~~امور و در کار و بار
# ~~خود دستور سازد. هریک از علما و حکما و اشراف و وزرا فصلی ایراد کردند،
~~کسری را
# ~~پسندیده نیفتاد. چون نوبت به بزرجمهر منقضی شد ، گفت : شرف وکرامت نیست
~~الا در
# ~~هیبت، ودین نباشد الآبه عقل ، ونجدت نباشد الا به قلب ، و منظر نباشد
~~الا با مخبر، و سرور
# ~~نباشد الا با امن، و دوستی نباشد الا با سخا، و صدق نباشد الابا وفا ،
~~و مقدار نیاشد الابا
# ~~تواضع ، وتواضع نباشد الا با سلامت صدر. هر عملی محتاج است به عقلی 2،
~~و هر معرفتی را
# ~~لابد است از تجربتی، و هر شرفی محتاج است به فضلی 3، و هر عملی متعلق
~~است به تقربی 4،
# ~~و هر قربتی محتاج است به قدری.
# ~~حکمت : اصل عقل عفاف است و اساس بر عفو است . هرکه طالب معالی امور
~~باشد او را شش
# ~~خصلت ضرورت است : ادب و تجربت و اعوان و فرصت و توفیق و اجتهاد.
# ~~حکمت: سه خصلت از طبایع علما است: ترک تأسف بر آنچه فایت شود، و ترک
~~فرح ms265 بر آنچه
# ~~حاصل شود، و ترک ترجی آنچه یافتن آن محال است .

PageV01P310

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0318.png)

# ~~ملوک العرب والعجم
# ~~حکمت بعاقل بایدکه مجالست علما را اختیار کند تا اگر مصیب باشد او را
~~محمود گرداند و
# ~~اگر مخطی باشد تعنیف 1 نکنند و معذور دارند، و اگر ندانسته باشد
~~بیاموزندش، و اگر محتاج
# ~~شود او را یاری [127- ب ]کنند و نفع رسانند، و مجانبت نماید از مجالست
~~جهال. بعد از آن
# ~~از وی سؤال کردند که در دنیا و آخرت چه چیز سودمندتر است ؟ گفت استماع
~~قول علما و
# ~~تلقی آن به قبول و تقدم در عمل قبل از فوت ، و حسن رویت 2 در آنچه
~~البته خواهد آمد، و
# ~~ترک استکانت و تضرع عندالنوائب ، و عدم حزن واندوه بر چیزی که لامحاله
~~واقع است .
# ~~چون این کلمات به مسامع علیهآ کسری رسید، بغایت مستحسن داشت و در خاطرش
~~جایگیر آمد.
# مجلس داشتن دیگربار
# نوبتی دیگرهمین طایفه را حاضر گردانید و هر یکی بحث کردند و در محل قبول
~~نیفتاد.
# ~~بزرجمهر را اشارت فرمود که او نیز بحثی کند. گفت اول چیزی که تو را
~~بدان تحریص و
# ~~تحریض می نمایم تقوی و طاعت پروردگار است در میل و هوا و غضب و رضا، و
~~هرچه کنی
# ~~از برای خداکن ریا و سمعه3 را در آن مجال تطرف4 مده تا جزا و مکافات بر
~~آن یابی ، دیگر
# ~~صدق در قول و وفا در عهد و انجاز در وعده نگاه دار. دیگر مشورت با علما
~~و حکما که به
# ~~نصایح ایشان واثق باشی ، درحوادث امور بجای آور، و به رای خود مستبد و
~~مستقل مباش.
# ~~دیگر اکرام علما و احترام فضلا و اعزاز فضلا، و افاضت صدقات بر کتاب و
~~ادبا و اعوان خدم
# ~~و حشم به قدر طبقات و منازل ایشان بتقدیم رسان. دیگر تفحص حال و سیرت
~~ملوک و حکام PageV01P311
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0319.png)

# ~~و ولات و اصحاب برید و قضات و سایر ms266 مسلطین بواجبی بنمای. دیگر مراقبت و
~~تعهد حال
# ~~أساری و محبوسین و عرض ایشان در هریک ماه فرو مگذار. دیگر عموم خلایق
~~را نظر در
# ~~مصالح حال جمله بگمار. دیگر در تأدیب جنود و تمیز طبقات رعیت، و جمع
~~کردن ایشان در
# ~~طاعت واستقامت و حسم1 ماده عداوت تقصیر مفرمای . دیگر تفقد اهل و ولد
~~وخدم و
# ~~حشم، ونظر در مصالح ایشان به حسن تأدیب ، و احکام رد و منع ایشان از
~~ادنی از رعیت
# ~~بفرمای . دیگر امداد وزرا و کسانی که مجاری امور در دست ایشان است و
~~تقویت بر انفاذ
# ~~آنچه برایشان حوالت فرموده از معضلات امور بنمای. چون بزرجمهر از این
~~سخنان فارغ شد
# ~~بفرمود تا دهن او را از کبار لآلی و نفایس یواقیت مملو کردند والسلام.
# مجلس داشتن دیگربار
# وهمچنین یکروزدیگرموبدان موبدو رئیس الکتاب و بزرجمهر به حضرت ملک حاضر
# ~~بودند. کسری فرمود که هریک ده کلمه از حکمت بیان کنید، تا در امر دین و
~~ضبط سلطنت
# ~~بدان انتفاع گیرم.
# ~~حکمت : موبدان موبد گفت بهترین مردمان کسی است که او را ادب بیشتر و
~~نفس سخی 2تر و
# ~~مقالاتش از خدیعه 3 وفحش مصونتر ودل وی رحیمتر و در سلطنت ، تطاول او
~~عنده القدرة
# ~~کمتر و بهجت او زیادتتر از حقد، و حسد دورتر و با دوران نزدیکتر ، و با
~~صادر و وارد
# ~~متواضع تر ، و در طلب رضای عام ساعیتر باشد.
# ~~حکمت : رئیس الکتاب گفت اقبح اشیا مر سلطان را لجاج است و ابرام امور
~~[128- ب ] قبل
# ~~الفهم ، وناخوش ترین چیزها علما را حرص است ، و فقها را حماقت وقضات را
~~حدت ، و PageV01P312
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0320.png)

# ~~فقرا راکبر، و شیوخ را لاابالیت1 و شبان راکسالت، و جمیع ناس را بغض
~~وعداوت . ده چیز
# ~~از ده کس اقبح است که از غیر ایشان : بخل در ملوک، و غدر در سلطان، و
~~خدعه در قضات ،
# ~~وغضب در اشراف ، وکذب در علما، ومرض در اطبا ، وذم در ms267 اهل بؤس ، و... و
~~فخر در
# ~~صاحبان فاقه و...2 زهو در اغنیا.
# دیگر گفت: چون در عمل کسلان را موکل گردانند و اهل نسیان را در طلب آداب
~~حت
# ~~کنند نه اول به آخر رسد و نه آخر به اول .
# دیگرگفت چون آتش درهیزم خشک افتاد و اهل جهل به شهوت مبتلا شدند و اهل
# ~~فظاظت 3 به سلطنت رسیدند، نزدیک باشد که خلایق بعضی بعضی دیگر را
~~بخورند.
# آن گاه انوشروان موبدان موبد و رثیس الکتاب را گفت با بزرجمهر مناظره و
~~مطارحه
# ~~کنید. ایشان گفتند آن ده عیب چه چیز است که صاحبش از آن مستغنی است ،
~~اگر ترک کند.
# بزرجمهر گفت بعضی احبار به جهت ادراک منازل ایشان ...4 کسی که وقوف وی
# ~~نباشد و مستهزی که به مردم تمسخرکند، و عیب نفس خود به خاطر نیاورد، و
~~نمام ذوالوجهین
# ~~که القاء شر و عداوت میان خلایق کند، و غیوری که بواسطهآ ظن و تهمت
~~غیرت کند، و کسی
# ~~که شریر قلیل العمر5 باشد وکسی که کلمات هذیان و سخنان بی فکر بسیار
~~گوید، (129 - الف]
# ~~و کسی که مطمح نظر خود چیزی کرده باشد که بدان نرسد.
# موبدان موبد گفت با حکیم هر انسان را حاجتی است و هر حاجتی را سبیلی و
~~راهی
# ~~است ، هرکه در آن سبیل و راه صایب نشد منجح است و هرکه خطا کرد خایب
~~است . اکنون PageV01P313
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0321.png)

# ~~این سبیل چیست؟ گفت آن درک دنیا و آخرت است ، و بر درک دنیا و آخرت
~~سبیل نیست الا
# ~~به عقل ، وعقل دونوع است مطبوع1و متعلم. وبه عقل مطبوع خالق متفرد است
~~، وعقل متعلم
# ~~مستفاد است از مطبوع و تعلم نتوان کرد الا به صحت طبع. و گفتهاند انسان
~~اسم صورت است و
# ~~عقل ، و عقل هرگاه که از صورت جدا شد انسان کامل نباشد، بلکه به تمثالی
~~بلاروح
# ~~ماند. وهرکسی کهادب طلب کندباید که اصول رابشناسد و بدان اکتفاءنماید
~~از فروع. ms268 و اصل الامر
# ~~در دین آن است که خدای را به یگانگی بشناسد و گواهی دهد که غیر از او
~~خدای نیست ؟ و
# ~~به بعث و حشر و نشرو قیامت ایمان آورد، و تفویض معیشت بر او کند، و اصل
~~الامر در دنیا آن
# ~~است که طلب معاش از مواضع طیبه کند، و از مطالب خبیثه و مکاسب دنیه
~~مجتنب باشد. و
# ~~اصل الامر در اتحاد اخوان الصفا اختیار کند که چون محتاج شود با او
~~مواسات نماید، و چون
# ~~زلتی از او صادر شود عفو و اغماض کند، و چون در نائبهای و حادثهای افتد
~~او را مدد و
# ~~معاونت نماید و اصل الامر در نطق سکوت است و اگر البته سخن گوید وصیت 2
~~نگاه دارد و
# ~~گرد مالایعنی نگردد [129- ب ] و از کثرت به لاطایل برحذر باشد، و سخن
~~را همچون
# ~~دراهم وزن کند. و اصل الامر در باب حرب آن است که دغدغهآ حرب و فرار را
~~در خاطر
# ~~جای ندهد. و اصل الامر در طعام آن است که در معده جهل 3 مکن الا به قدر
~~طاعت و قوت ، و
# ~~از خوان برخیزد و هنوز مشتهی باشد.
# و اصل الامر در لهو آن است که وقتی معلوم از برای آن وساعتی مقرر و غایتی
~~معین
# ~~گردانی چوبدان غایت رسد ترک کند.
# و اصل الامر در عبادت آن است که روز و شب را بر آن مشغول باشد و در آن
~~هیچ
# ~~تقصیری ننماید و حسنه را که مدار اشیا بر آن است و از او منشعب میشود
~~غنیمت دارد. و PageV01P314
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0322.png)

# ~~احمد الناس 1 آن کسی است که آن را معلوم کند و فرا گیرد و میل هوا به
~~خلاف آن نکند، چه
# ~~پرورش هوا آفات دین و عقل است و فضل آن کس را است که عقلش بر هوا غالب
~~گردد.
# واما صناعات ، افضل آن کتابت است ، بی ریاضت نفس راست نیاید، و ms269 چون روزی
# ~~چند بر تعلم آداب مواظبت نمود بارور2 گردد در کتابت و بلاغت و فصاحت
~~منطق ، و مهتدی
# ~~شود و به صواب کلام و خطاء آن حظ خود را بستاند و ماله و ماعلیه بداند.
~~و این شغل کتابت
# ~~تمام حاصل نشود الآ به خصالی چند که کاتب از آن مستغنی نیست .
# کسری سؤال فرمود که آن خصال چیست ؟ بزرجمهر گفت کاتب میباید که عاقل فهیم
# ~~حلیم صدوق باشد، هرکه را این خصال [130 - الف] به کمال رسید مقصود
~~وجاهت خود از
# ~~کتابت یافت و به علو مرتبه و سمو مقدرت و خیر کثیر واصل شد.
# انو شروان با موبدان موبد گفت چگونه کسی مراقبت بزرجمهر کماهو حقه بجای
~~تواند
# ~~آورد و بفرمود که «زه صد بار» . و عادت ملوک عجم و اکاسره چنان بودی که
~~اگر گفتندی
# ~~«زه» عطای آن کس چهار هزار درهم بودی ، و زیادت برحسب آن در عطا
~~افزودندی .
# ~~فی الحال خازن بیامد و چهارصدهزار درم به خدمت بزرجمهر آورد.
# و انوشروان را چند پسر بود . ارشد و امجد هرمزد، مادرش دختر خاقان ترک3 و
~~در
# ~~آداب و علوم امام و مشارالیه. کسری عزم فرمود که تولیت سلطنت به او دهد
~~پس او را به طلب
# ~~آداب و علوم حث فرمود 4 و مکتوبی ، تاکید را5، به او نوشت . مکتوب :
~~بسم الله ولی الرحمه
# ~~آشعدک الله یا بنی، مکتوب من به تو می رسد به ترغیب تحصیل ادب و ترک
~~اثیان سرور و لهو PageV01P315
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0323.png)

# ~~و لذت ، و آنک آداب و علوم شعار خود ساز، و ذهن و فکر خود را بدان صرف
~~کن . چه
# ~~تأدیب من از آن جمله است که ، زیادت کند اهل ادب را ادب ، و اهل عقل را
~~نظر. آیا قول
# ~~ذیمقراطیس1 حکیم به تو رسیده است که علم را به هر بها که باشد باید
~~خرید و همه چیز به بهای
# ~~آن داد، و آن افلاطون فیلسوف که ، هر ms270 شخص فاسق نیست مگر آنک در علم
~~وادب فاسق
# ~~باشد. و هرکه در تحصیل علوم تهاون نماید، سعادت پشت بر او کند و جاه و
~~مملکت روی از
# ~~او بگرداند. اکنون در آنچه نوشتم به نظر عقل [130_ ب ]و تمیز نگاه کن و
~~نصایح را به سمع
# ~~رضا اصغا نمای و بدان که ما خداوندان شرف قدیم و اهل بیت ملک قدیمایم.
~~و کار سلطنت ما
# ~~مؤکد و مستقیم نمیشود الآبه آداب که مولد عقل است . و همچنانک آبا و
~~اجداد بر ما توکید
# ~~حجت کردند، ما نیز با تو بجای آوردیم والسلام.
# چون مکتوب به هرمزد رسید به اجتهاد در طلب علوم و آداب افزود و به اندک
# ~~روزگاری شهرهآ آفاق و قدوهآ علماء باستحقاق شد. و چون انوشروان هرمزد
~~را آن چنان دید،
# ~~وزرا و حکما و آساوره و عظما و مرازبه را جمع کرد و هرمزد را ولی عهد
~~خود کرد و گفت :
# ~~ای قوم حق سبحانه و تعالی ملک را از برای شما محکم گردانید و سلطنت را
~~مهیا و مهنا
# ~~ساخت از زمان جدم اردشیر فافکان . و بدانید که حیات عقل ادب است چنانک
~~حیات زرع
# ~~آب . وفاضل ترین مردمان آن است که مشورت بیشترکند .2
# و صادق ترین خلایق آنک هوا و شهوت از نفس خود قمع کند، و ضعیف رای تر آن
# ~~است که متابعت هواکند، و خوب ترین چیزی که نفس را بر آن مشغول گردانند
~~طلب علوم است
# ~~و آداب . اکنون شب و روز خود را بیست و چهار جزو گردانید. یک ساعت از
~~برای طلب
# ~~معیشت و ساعتی دیگر در طلب علوم صرف کنید. و بعد از رعایت نفس خود بر
~~شما واجب
# ~~است که رعایت نفس وزیر صالح کنید، به سه سبب: یکی آنک به رای و مشورت
~~ایشان امور PageV01P316
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0324.png)

# ~~ملک [131 - الف ] متمشی1 میشود و دیگر ایشان پای مفتوحاند میان شما و
~~رعیت ، سیوم
# ~~آنک ms271 رعایا بر طاعت و فرمان برداری شما تحریص و ترغیب میکنند . و باید
~~که شما اظهار
# ~~قبول و استماع نصایح و مهمات وزرا بکنید، تا رعیت معلوم کنند و حاجتهای
~~خود نزد ایشان
# ~~برند، و ایشان در حضرت شما عرضه دارند. و بدانید که کلام همچون
~~تیرانداختن است ، چون
# ~~از شست بیرون شد، امکان رد آن ندارد. اول کلمات را وزن کند و درمقالت
~~ثبات2 بجای
# ~~آورد. اما از آن والدین به خفض جناح و تملق زبان واکرام، واز آن بزرگان
~~به بزرگی و لطف
# ~~سیرت ، و از آن اخوه و اخوات به حب و قرب و بذل نفس و مال باز ماند، و
~~موافقت درحزن و
# ~~فرح ایشان ، واز آن اولاد به حسب تربیت و تعلم ادب ، و از حسد اجتناب
~~نماید چه از حال
# ~~رجال هیچ صفت ... 3 برای آنکه بر اهل طبقات خود باشد نیست . و باید که
~~یقین داند که
# ~~حق سبحانه و تعالی خلایق را به مراتب و درجات آفریده است. وبعد از آن
~~انوشروان هرمزد را
# ~~گفت اقتصاد نگاه دار و تواضع شیمه و عادت خود کن و چون ترا فرحی و
~~نعمتی رسد شکر
# ~~کن وچون مبتلا شوی صبر، و در وعده انجاز نمای ، و چون عزم کنی محکم کن
~~، و هنگام
# ~~قدرت عفو بجای آور، و بذل مقرون کن و کف آذی. و در آقضیه و حکومات از
~~منهج عدل
# ~~تجاوز منمای . و در عهد وفاکن ، و در عقوبات تعجیل منمای ، و تأنی بجای
~~آور. و تولیت
# ~~[131 _ ب ]اعمال به اخیار ده ، واز نصیحت ناصحان تجاوز منمای . عهد و
~~وصیت من با تو
# ~~این بود که بیان نمودم و از خدای تعالی توفیق سداد و رشاد درخواست می
~~کنم. به اجابت
# ~~مقرون باد.

PageV01P317

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0325.png)

# و مدت ملک و سلطنت انوشروان چهل و دو سال بود.
# ذ کر سلطنت هرمزدبن کسری
# بعد از آن هر مزد به امر سلطنت وایالت ms272 قیام نمود و گفت حلم عماد دین است
~~وجود اصل
# ~~مروت و رفق ملاک امور. ایهاالناس ، حضرت عزت ، ما را به ملک و سلطنت
~~مخصوص
# ~~فرمود و شما را به عبودیت و طاعت ما معزز گردانید. باید که قوی بر ضعیف
~~تظلم 1 نکند، چه
# ~~قوام ملک و نظام سلطنت بر آن زایل می گردد و عار آن به مالاحق میشود. و
~~بدانید که از
# ~~عادات ما اکرام ذوی الشرف و رفق و حراست ارباب بیوت قدیم است ، و رحمت
~~بر ضعفا و
# ~~دفع ظلم وتعدی اقویا از ایشان، وقیام به نصرت مظلومان ، ورد مظالم ،
~~واجتناب از ظلم ، و
# ~~افشاء عدل ، وارعاب قلوب ظالمین ، وایمن گردانیدن سایر رعیت است .
# اهل مملکت شادیها نمودند. و هرمزد از غایت معدلت چنان بود که کسری ابرویز
# ~~پسرش یک روز سوار شد و مرکبش در اثناء مسیر به زراعتی افتاد و بعضی از
~~آن تلف شد و
# ~~صاحب زرع بارگیر کسری بستد و بر آن کس که موکل مظالم بود سپرد. و موکل
~~فصل قضیه
# ~~نتوانست نمودن. حکایت به حضرت ملک رفع کرد.[132 - الف ] هرمزد فرمود که
~~گوش و
# ~~دنب اسبش را جدع کنند2 و ابرویز را صد چندان که از زراعت تلف کرده بود
~~تغریم کرد 3 و
# ~~به صاحب زرع داد. چون موکل بیرون آمد که حکم ملک به نفاذ رساند، کسری
~~از اکابر مرازبه،
# ~~طایفهای به شفاعت آورد که دو هزار ضعف 4 تلف شده به صاحب زرع دهد. و
~~گوش و دنب
# ~~اسب را قطع نکند. قبول نکرد.

PageV01P318

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0326.png)

# دیگر، روزی هرمزد به تماشای مداین سوار شده بود و شخصی آزاساوره در
~~عناقید1
# ~~گرم 2 نگاه کرد . آن عنب در نظرش آمد، غلام خود را گفت تا یک عنقود از
~~آن حصرم3
# ~~برداشت و به خانه برد که طعام حصرمیه 4طبخ کند. حامی کروم بیامد و بر
~~غلام آویخت و
# ~~فریاد کرد. صاحب غلام ، عنقود را رد کرد و ms273 منطقهآ 5 خود شکرانهآ آن [به
~~] حامی داد تا این
# ~~سخن به ملک نرساند که موجب سیاست باشد.
# دیگر، مرازبه رقعهای در باب یهود و نصاری رفع کردند که ایشان مخالف مذهب
# ~~مااند، ایشان را غارت کنیم . در ذیل رقعه هرمزد جواب نوشت که قوام سریر
~~ملک به اصلاح
# ~~اهل مملکت است از اهل ملک مخالفه . پس ترک نفی یهود و نصاری کنید و به
~~اعمال صالحه
# ~~اتیان نمایید تا به ملت شما رغبت کنند و به دین شما در آیند.
# و آوردهاند که هرمزد هزار آدمی از اهل بیت شرف به قتل آورده بود بواسطهآ
~~تغلب
# ~~ایشان بر زیردستان . و دائما منصور و مظفر بود و به هر دیار که روی
~~آوردی فتح کردی
# ~~[132_ ب ] و هرگز عسکر او منهزم نشد، و در مملکت وی قوی و فعیف و وضیع
~~و شریف
# ~~مساوی بودند، واکثر اوقات از مداین غایب بودی ، و درشتا به اهواز و
~~درصیف به ماهین .
# ~~چون پانزده سال از سلطنت هر مزد بگذشت از هر ناحیه مخالفان گرد آمدند و
~~از مشرق سابه 6
# ~~ملک ترک با سیصدهزار سوار به خراسان آمد و عمال هرمزد را مطرود گردانید
~~و در بلخ PageV01P319
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0327.png)

# ~~توقف نمود، و از مغرب ملک روم با صدهزار سوار متوجه شام وحیره گشت و در
~~نصیبین
# ~~رسید و از فارس1 طایفهای از عرب یاغی شدند و به غارت و فساد مشغول
~~گشتند، و از جانب
# ~~ارمنیه اصحاب خزر به آذربایجان تاختند و قتل و نهب و سبی ذراری 2 و
~~غارت مواشی
# ~~کردند. هرمزد وزراء و مرازبه و آشراف را جمع کرد و در هر باب مشورت
~~پیوست هریک
# ~~بحث کردند و رایی اندیشیدند و موبدان موبد ساکت بود. ملک فرمود که تو
~~نیز ایهاالحکیم
# ~~تکلمی فرمای و ما را به رای و تدبیر خود اعانتی کن . موبدان موبد گفت
~~در باب قیصر و ظیفه
# ~~آنست که مملکتی که انو شروان ms274 از وی غصب کرده بود بر او باز گذاری و
~~بدان مصالحه فرمایی
# ~~که بدان راضی باشد. و از آن فارس ، ایشان را به بذل و عطا بازگردانی
~~حبس مطر 3 و قحط
# ~~ایشان را بر هجوم بلاد تو باعث شده. و از آن خزر ، ایشان را به طریق
~~اجنبیت و دزدی به این
# ~~جانب آمدهاند، بفرمایی که عسا کر آذربیجان به جانب ایشان روانه شوند، و
~~[133 - الف ] آن
# ~~طایفه را منهزم گردانند. چه از واسطهآ غنایم توقف نکنند و ترا هیچ چیز
~~از محاربت و مدافعت
# ~~شابه خاقان ترک نیست مهمتر. یا لشکری جرار بفرست یا خود بنفس عازم شو.
~~هر مزد به اقوال
# ~~موبدان موبد کاربند شد. لاجرم اعدا مدفوع گشتند، و باز در باب شابهآ
~~ترک و اختیار کسی که
# ~~به جانب او روانه گردند مشورت کرد و هرکس سخنی گفتند و پسندیده نیفتاد.
~~انوشجان 4 نامی
# ~~از مرازبه برخاست وگفت ایهاالملک ، پدر من مهران ستاد5 - چنانک میدانی
~~- شیخ هرم2 PageV01P320
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0328.png)

# ~~است ]. دیشب مرا طلب کرد و گفت در باب ملک ترک مرا علمی هست . اگر او
~~را طلب
# ~~فرمایی بیان کند. فرستاد تا او را در محفه 1 آوردند. فرمود که از احوال
~~ترک نزد تو چیست
# ~~بیان کن . گفت پدرت انوشروان مرا نزد خاقان ترک فرستاد و مکتوب نوشت و
~~التماس
# ~~دختری از برای خود بزنی کرد، و نوشت که دختران بر من عرض کنند هرکه من
~~اختیار کنم
# ~~بفرستد. و پنجاه نفر از آساوره با من همراه کرد. چون به حضرت خاقان
~~رسیدیم ومکتوب
# ~~رسانیدم عظیم شادان وفرحان گشت وما رادر منزلی رحیب2 فرود آورد. روز
~~سیوم مرا طلب
# ~~کرد و خاتون ملکه، زنش ، حاضر بود، بفرمود تا دختران که از جواری و اما
~~3 بودند ، ملبس و
# ~~آراسته گردانیدند. و دختر خاقان همچنان بی لباس زینت گذاشتند و تمامت
~~را احضار کردند ،
# ~~و مرا اجازهآ جلوس داد و گفت کسری [133_ ms275 ب ] فرموده است که دختران را
~~بر تو عرض
# ~~کنم و تو از آن میان یکی اختیار کنی . اینک جمله حاضرند و اختیار
~~توراست. دختر خاتون را
# ~~دیدم ثیاب رته 4 و جامههای کهنه پوشیده. سبب مشابهتی که با مادر داشت
~~دانستم که دختر
# ~~خاتون است . گفتم ایهاالملک از برای خداوندم کسری این جامه کهنه را
~~اختیار کردم. خاتون
# ~~فرمود که وی را چه می کنی، از این صاحب جمالان برگزین . گفتم اگر قضای
~~حاجت کسری
# ~~می فرمایی ، این دختر را به او ده والا اجازت فرمای که باز میگردم. بعد
~~از آن خاقان منجمی
# ~~کیدع 5 نام ترک داشت با او در این باب مشورت کرد. کیدع گفت مصلحت آن
~~است که این PageV01P321
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0329.png)

# ~~دختر را با کسری عقد زواج بندی که در نظر وی وقعی تمام خواهد داشت و از
~~او پسری در
# ~~وجود آید فراخ چشم ابرو پیوسته که بعد از پدر پادشاه شود - و آن پسر
~~توی - دیگر گفت از
# ~~ناحیهآ ما ملکی با لشکری عظیم در بلاد ایشان رود، پسر این دختر مردی
~~عظیم الالواح ابرو
# ~~پیوسته به محاربت وی فرستد. و او را بقتل آورد. باز پسر ملک مقتول به
~~محاربت ایشان و
# ~~قصاص پدر رود. همین شخص پیش آید و او را اسیر نزد پسر این دختر فرستد.
~~آن گاه دختر را
# ~~ساز و جهاز مرتب گردانید و با دایگان و خدم به حضرت کسری فرستادو آن
~~دختر مادر تو
# ~~است . چون شیخ از این کلمات فارغ شد فی الحال در میانهآ محفه وفات
~~یافت.
# هرمزد با حاضران مجلس گفت [134 -_ الف اگمان من آن است که حق تعالی اجل
~~این
# ~~شیخ برای آن مؤخر داشت که ادای این کلمات کند. پس سؤال کرد که آن شخص
~~را که شیخ
# ~~صفت کرد می شناسید؟ یزدان فروخ بن ابرکان1 گفت ایهاالملک این صفت بهرام
~~خشیب 2
# ~~است . ملک و حاکم ثغر ارمنیه ms276 . فیجی3 به طلب بهرام روانه کرد. چون
~~بیامد محل او را رفیع
# ~~گردانید و خلوت ساخت و صورت حال با او در میان نهاد. بهرام زمین بوسیده
~~گفت بندهای از
# ~~بندگان توام به جانب او روان شوم و زیادت از آنچه در باب من تصور
~~فرمودهای به جای آورم
# ~~و با وی همان کنم که با دیگر اعداء ملک کردم. هرمزد را تلقی فرمان به
~~قبول از بهرام خوش
# ~~آمد. فرمود که ساز و سلاح تمام بر خود راست کن و سوار شو تا هیأت ترا
~~تماشاکنم . چنان
# ~~کرد و عظیم پسندیده و برازنده افتاد. بهرام بیرون آمد و دیوان جنود
~~حاضر کرد و دوازده
# ~~هزار مرد گزیده اختیار کرد مجموع کهل و هیچ یک را عمر از پنجاه و شصت
~~کم نبود و بر PageV01P322
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0330.png)

# ~~ایشان یزدان فروخ بن ابرکان امیر کرد و بر خدم خاصه خود بهرام بن
~~سیاوشان را1. و روزی
# ~~کار تفصی نکنی ، چه من دیوان جنود را به تو فرستادم تا از آن لشگری
~~بلاعدد اختیار کنی. تو
# ~~با دوازده هزار بر سر سیصد هزار خواهی رفت ، و دیگر جوانان پهلوان را
~~پسندیده نکردی و
# ~~پیران [134 - ب] و کهول را تعیین نمودی . بهرام گفت اما اکتفا به
~~دوازده هزار - حضرت
# ~~ملک در سلطنت جاوید عمر باد - معلوم فرماید که از لشکر شجاعت و تهور
~~مطلوب است نه
# ~~کثرت عدد، و در وقتی که کیقاوس در حفرهآ اسیری محبوس شده بود، رستم
~~دوازده هزار
# ~~سوار بستد و برفت و وی را از آسر دویست هزار خلاص گردانید و ارخودن 2
~~با دوازده هزار
# ~~بر سر ارجاسف رفتو او را صدهزار بود بر وی غالب آمد . و هر فتحی که به
~~دوازده هزار
# ~~میسر نمیشود به هیچ میسر نمیشود. و از آن اختیار کهول ، بواسطهآ اهل و
~~ولد و عقل و
# ~~رعایت نام نیک ، به اقصی غایت در محاربت خواهند کوشید، و جوانان را
~~تجربه ms277 چندان هم
# ~~نیست . هرمزد چون جوابها بشنید معلوم کرد که بهرام در محاربت ماهر است
~~، بفرمود تا
# ~~عهدنامه نوشتند وازکهنه،3 شخصی را قدری راه همراهی کرد تا هرچیز که
~~صادر شود به فال
# ~~کند.
# چون بهرام از دروازهآ مداین بیرون شد، شخصی عریان دید که زنبیلی سر و
~~پاچهآ
# ~~گوسفند با خود داشت و می آمد . بهرام به سر نیزهآ خود دو سر از آنها
~~برداشت . یکی به سر
# ~~رمح بماند و آن دیگر باز بر زنبیل افتاد. شب هنگام کاهن به حضرت هرمزد
~~مراجعت نمود و PageV01P323
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0331.png)

# ~~صورت حال آن شخص عریان عرضه داشت. هرمزد تأویلش سؤال کرد. گفت این
~~سرهای دو
# ~~ملکاند که بهرام بر ایشان مظفر شود یکی را بقتل آورد و دیگری را [135-
~~الف ] اسیر
# ~~به ملک خود بازفرستد، و آن شخص عریان بهرام است که طاعت ملک را خلع کند
~~و از رقهآ
# ~~عبودیت او بیرون آید. روز دیگر قاضی القضات به خدمت هرمزد رفت . صورت
~~تفأل با وی
# ~~بیان کرد. قاضی القضات گفت که بهرام در این کار تمام حریص است شاید که
~~مظفر شود بر
# ~~شابه ترک ، اما رفع ضرار 1 و تشریف وی بر اقصی باشد. آن گاه کاتب را
~~فرمود که بر بهرام
# ~~مکتوب نوشت . مکتوب هرمز به بهرام. بسم الله ولی الرحمه. اما بعد. مهمی
~~ضروری هست که
# ~~در وقت توجه به خاطر نیامده بود. وظیفه آنک خود و دو سه عدد از خواص
~~نزد ما شتابی و
# ~~باقی عساکر بر آن کس که هست متوقف گردانی تا مشافهه2 آن مهم متمشی شود.
~~و مقصود
# ~~هر مزد آن بود که وی را معزول گرداند و دیگری نصب کند. چون مکتوب بدو
~~رسید دو منزل
# ~~از مداین دور شده بود. و در جواب نوشت که بندگی حضرت مرا به مهمی
~~فرستاده است
# ~~نمی خواهم که روی باز پس کنم، الأکه مظفر باشم یا هلاک شده. و از طریق
~~اهواز عبور ms278 کرد.
# ~~پیرزنی به تظلم آمد که شخصی از من زنبیلی کاه به غصب برده و اقامت بینت
~~6 نمود. بهرام
# ~~فرمود که آن شخص را کشتند و بر دار کردند و روانه شد و چون خبر هجوم
~~سابه ترک
# ~~بههر مزد آوردند ، هرمزد خراد برزین5 نامی را فرستاده بود تا باجی مقرر
~~کنند و التماس صلح
# ~~نماید. سابه بر آن طمع ترک غارت کرده بود و در بلخ توقف نموده.

PageV01P324

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0332.png)

# بهرام چوبین چون به سرحد خراسان رسید به جانب ختلان متألف گشته، به شب
~~سیر
# ~~می کرد و به روز پنهان میشد تا به حوالی [135 - ب] بلخ آمد. سابه را
~~خبر شد کس به هر مزد
# ~~خراد برزین فرستاد و از هجوم ایشان پرسید. او نیز از بلخ بگریخت و به
~~بهرام پیوست . پس
# ~~بهرام در نزدیکی بلاد بلخ نزول کرد و گرد خود خندقی حفر کرد و خود با
~~پنج سوار نزدیک
# ~~بلخ آمد که از برای محاربت موضعی اختیار نماید. سابه نیز صاحب حرس با
~~ده نفر فرستاده
# ~~بود که احتیاط لشکر و عدد رجال و شهامت ایشان بکند. صاحب حرس در راه به
~~بهرام رسید و
# ~~سؤال کرد که چه کسی؟ بهرام گفت قاید جیش ملکم اوباز گردید و به خدمت
~~سابه ترک
# ~~صورت حال عرضه داشت .
# پس هرمزد خراد برزین ، بهرام را گفت بدین مقدار لشکربرابر سابه ملک و
~~کثرت
# ~~جنودش نتوان رفت . بهرام بر او بانگ زد و گفت تو از قریهآ صیادانی ،
~~زهرهآ تو مقدار زهرهآ
# ~~صیادان باشد. هرمزد از این سخن ملول گشت و ملول شد. رئیس الکتاب نیز
~~همین نصیحت
# ~~بجای آورد. بهرام گفت ترا با دوات و محجره کار است ، شهسواری و قتال
~~ازکجا؟ او نیز
# ~~رنجیده بر خاست . بعد از آن سابه نزد بهرام فرستاد و او را به طاعت خود
~~دعوت کرد که، اگر
# ~~مطیع شوی مملکت فارس به تو ارزانی دارم چون ادای رسالت کرد، ms279 بهرام گفت
~~فارس
# ~~مملکت دیگری است چگونه به من می بخشد، بندگیاش برسان که من وی را رها
~~نخواهم کرد
# ~~که مقدم و مؤخر شود الا به اذن سیدم هرمزد. سابه فرمود که طبل حرب فرو
~~کوفتند و با عساکر
# ~~بیامد و در برابر بهرام مخیم 1 خود ساخت . به ترتیب میمنه و میسره و
~~قلب وجناح مشغول شد
# ~~و صفوف از طرفین بیاراستند [136 - الف ] و سابه ترک فیل و شیر در پیش
~~داشت . بهرام
# ~~گفت به یک بار حمله کنیم. و با سیوف و رماح جمله حمله به شیران و فیلان
~~آوردند و نفط و
# ~~آتش بر ایشان انداختند فیل و شیر بگریختند، قریب سی هزار ترک در زیر
~~پای ایشان تلف
# ~~شد. پس بهرام روی به آتراک آورد و به حدی تمام جنگ در پیوست . سابه بر
~~بالای تلی PageV01P325
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0333.png)

# ~~مشرف نشسته بود، چون این حال مشاهده کرد برخاست که سوار شود بهرام
~~نزدیک رسید
# ~~تیری بر صدر سابه ترک زد چنانک از ظهرش بیرون رفت، در حال مرده بیفتاد.
~~چون آتراک
# ~~ملک را کشته دیدند تمامت بگریختند و بهرام در عقب ایشان می تاخت و به
~~هرکه می رسید
# ~~می کشت. شبهنگام به معسکر آتراک آمد و تخت زرین و اسباب پادشاهی سابه
~~را بستد و به
# ~~لشکرگاه خود آمد.
# بهرام سیاوشان که از حاشیه و مقربان او بود پیدا نبود و بغایت در قلق
~~افتاد و تفحص
# ~~حال وی مینمود. در این اثنا با اسیری اشقر ترک ظاهر گشت . بهرام شادان
~~شد و فرمود که
# ~~اسیر را گردن زنند به تضرع و زاری گفت اگر مرا ابقا فرمایی از منفعتی
~~خالی نیست . بهرام
# ~~گفت در تو چه منفعت تواند بود؟ گفت صنعت من ساحری است ، چون لشکری پیدا
~~شود من
# ~~به سحر ملک ایشان را خوابی هایل مرعب نمایم و نشانه آنک در شب گذشته
~~ترا به خواب
# ~~نمودم که اصحابت را کشتهاند و ms280 تو منهزم شده. بهرام گفت صاحب عقل را روا
~~نیست که چون
# ~~تویی رانگاه دارد. آیا هیچ در وجه قوم خود نوشتی یا مرا مضرتی رسانیدی
~~. بعد از آن فرمود
# ~~تا به قتل آوردندش .
# آوردن لشکر بار دوم پسر سابه خاقان
# 13- ب ] چون خاقان سابه به عزم عراق متوجه میشد پسرخود [پرموده1]
~~رابربلاد
# ~~خود استخلاف کرده بود . همین که خبر قتل پدرش معلوم شد در اهل مملکت
~~نداکرد، خلقی
# ~~بلاعدد بر وی مجتمع شدند. به بلخ آمد و بالای معسکر بهرام مشرف شد گفت
~~لشکری بغایت
# ~~منیع می بینم اما عدد ایشان قلیل است . بهرام [به] اصحاب خود گفت
~~پرموده 2 با غلبه هرچه PageV01P326
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0334.png)

# ~~تمامتر به جانب شما آمده. زینهار از ایشان میندیشید و خوف و رعب به
~~خاطر خود راه مدهید.
# ~~چه این لشکر آنهااند که در زمان سابه از دست ضربات سیوف و رماح شما
~~گریختهاند و رعب
# ~~هزیمت در دل ایشان هنوز جایگیر است . نفس خود را بر قتال و حرب موطن
~~گردانید که
# ~~حق سبحانه وتعالی بعد یک ساعت فتح ارزانی خواهد فرمود. پس بهرام و
~~اصحابش به یک
# ~~دفعه حمله کردند. فی الحال آتراک منهزم گشتند و پرموده با خاصهآ چند از
~~اهل نجدت برجای
# ~~بماندند و تا آخر روز به قتال مشغول شدند، تمام مجروح در این حوالی
~~قلعه بود بدان متحصن
# ~~شدند. بهرام قلعه را در حصار گرفت بعد از روزی چند قوت ایشان به آخر
~~رسید پرموده کس
# ~~فرستاد و امان طلبید. بهرام گفت اختیار امان در دست من نیست . به حضرت
~~هر مزد فرستاد و
# ~~صورت حال عرضه داشت . هرمزد امان نامه فرستاد و فرمود که مردی با اصحاب
~~به مداین
# ~~روانه گرداند با هشت هزار مرد ، که مصاحب اوبودندبه جانب مداین روانه
~~شد و بهرام تمامت
# ~~غنایم سابه ترک بر سه هزار چهارپای حمل کرد و دوازده هزار مرکب ترکی با
~~شش هزار اسیر
# ~~به حضرت هرمزد [137 ms281 - الف ]روانه گردانید چون نزدیک مداین رسیدند، هر
~~مزد به استقبال
# ~~پرموده بیرون آمد و هر دو از مرکب نزول کردند و معانقه نمودند. بعد از
~~آن پرموده خواست
# ~~که سوار شود مردانشینه 1 او را منع کرد و تا به ایوان در رفتند، فرمود
~~که منازل خوب از برای
# ~~ایشان مهیا ساختند و وظیفهآ تعظیم واحترام بجای آوردند. چون روزی چند
~~بگذشت و از عناء 2
# ~~سفر استراحتی حاصل کرد، با همدیگر تعاهدی نمودند. هرمزد ملابس فاخره و
~~مراکب و
# ~~آوانی ذهب و فضه مفصص به جواهر به رسم بیلاک 3 پرموده را داد و آن شش
~~هزار اسیر را به
# ~~او بخشید و سه روز او را تشییع کرد و مردانشاه 4 را بر سبیل بدرقه با
~~او روانه گردانید. پس PageV01P327
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0335.png)

# ~~غنایم که بهرام فرستاده بود طلب داشت و به حضور مرازبه و آساوره، یک یک
~~را بر او عرض
# ~~کردند. هر مزد گفت بهرام ما را چون میبیند؟ یزدان جشنش 1 گفت بزرگ
~~خوانی و مائدهای
# ~~بوده است که ترا یک لقمه چنین از آن خوان رسیده است . هرمزد در باره
~~بهرام بدگمان شدو
# ~~تصور کرد که یزدان جشنش در آن قول محق و صادق است بغایت غضبان و خشمناک
~~شد
# ~~چنانک حق عنا و مشقت و فتح و روی سفیدی بهرام وی را فراموش شد. مصحفی 2
~~ومکیلی 3
# ~~و مغزلی ا نزد او فرستاد و گفت آنچه از خود و اصحابت فاضل 5 ماند از
~~غنایم ، سوی من
# ~~روانه گردانیدی لکن این گناه من است که مثل تویی را تشریف و تقریب
~~نمودم و از حضیض
# ~~خمول و ذبول1 به اوج عظمت و ذروهآ قبول رسانیدم. مصحف را در گردن آویز
~~و به غزل 7
# ~~مشغول شو چه [137 - ب ] غدر و کفران نعمت از شیم و عادات نسوان است.
~~چون نزد بهرام
# ~~رسید و پیغام وهدایا رسانید. بهرام کظم غیظ کرد و ms282 بر موجب فرمان مصحف
~~در گردن
# ~~آویخت و مکیل دردست گرفت و دانست که این فعل از هرمزد بواسطهآ قول وشاة
~~8 و سعاة9
# ~~صادر شده است . اکابر و اصحاب خود را طلب کرد. به خدمت رفتند و هم بر
~~آن حال او را
# ~~مشاهده کردند، گفت ملک مرا جزا و مکافات کرده است اکنون من از حسب
~~فرمان او تجاوز
# ~~ننمودم و معلوم دارم که حساد او را بر این صورت داشتهاند. اصحاب را این
~~حال عظیم ناپسند PageV01P328
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0336.png)

# ~~افتاد. گفتند چون قدر تو نداند و حق گزاری تو ننماید ما را چه امید
~~باقی ماند؟ ما نیز همان
# ~~گوییم که خوارج اول با یزد جرد گفتند. نه هرمزد پادشاه و نه یزدان جشنس
~~وزیر. بهرام گفت
# ~~این چنین می گویید که نفس خودرا عرضهآ 1 قتل و هلاک می گردانید. ایشان
~~گفتند اگر ما را
# ~~معاونت و مساعدت میکنی واتفاق مینمایی ، والا ترا و او را خلع می کنیم
~~و دیگری را
# ~~به جای تو متولی امور خود میسازیم. بهرام نیز طوعا او کرها، رغبة
~~اورهبة 2 با ایشان موافقت
# ~~کرد.
# روز دیگر مردانشینه، بهرام را گفت ایهاالامیر غمی و ملالتی ترا رسیده است
~~. برخیز و
# ~~بر سبیل تفرج و صید بیرون شو. بهرام با جماعتی خواص - از آن جمله هرمزد
~~خراد برزین
# ~~یکی بود - به صید رفتند. حمار وحشی پیش آمد در عقبش دوانید و بهرام از
~~لشکر جدا ماند و
# ~~در مسیر رفت و در اثناء مسیر به... 4 رسید در غایت نزاهت [138 - الف ]
~~بسی انهار و اشجار
# ~~در آن . بهرام بر در قصری رسید، در آن قصور نزول کرد و مرکب خود را به
~~مردانشینه سپرد و
# ~~در قصر رفت و ساعتی تماشا میکرد. جماعتی از علما نزد وی آمدند و طعام
~~لطیف بسیار
# ~~به خدمتش آوردند. چون از تناول طعام فارغ شد، شرابی خوش گوار مطیب او
~~را سقی کردند.
# ~~چون توقف ms283 بهرام دراز کشید مردانشینه نیز در رفت بهرام را دید نشسته و
~~جاریهای در غایت
# ~~حسن و لطف و غنج و دلال بر جنب وی تکیه کرده با همدیگر مساره
~~مینمودند.5 چون جاریه
# ~~مر دانشینه را بدید گفت نزد اصحاب خود رو تا وقتی که سید شما بیرون
~~آید. بعد از آن بهرام و
# ~~جاریه هردو بیرون آمدند و بهرام را وداع کرد و گفت مظفر و منصور باشی.
~~جاریه بازگشت و PageV01P329
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0337.png)

# ~~هنگام شد ، رئیس الکتاب و هرمزد خراد برزین بگریختند و به حضرت هرمزد
~~آمدند و
# ~~صورت عصیان بهرام و حکایت قصر و جاریه بیان کردند.
# هر مزداز قاضی القضات سؤال کرد که آن جاریه که باشد گفت جنیهای است مذهبه
~~نام 1
# ~~و بهرام را وی به خلع و عصیان ترغیب کرده. بعد از آن بهرام فرمود
~~دوازده هزار سکین ،
# ~~معوجه3 ساختند وبه خدمت هرمزد فرستاد، تامعلوم کند که از وی روی طاعت
~~گردانیده است .
# ~~هرمزد فرمود تا سرهای سکین بشکستند و بازپس فرستاد. بهرام با اصحاب گفت
~~مقصود
# ~~هرمزد آن است که سرهای شما همچنین خواهم شکست ، از آن سبب نیز حقد و
~~حسد ایشان
# ~~زیادت شد و از آنجا به ری رفتند و دههزار درهم به سکهآ ابرویزضرب کرد
~~وبه مداین
# ~~فرستاد. هرمزد راخبر دادند که دربازاردرهمی چند [138 - ب] بر سکهآ
~~ابرویز با مردم است .
# ~~هرمزد بر او بدگمان شد بفرمود که وی را بقتل آورند. چون خبر[؟] ابرویز
~~این حال معلوم
# ~~کرد، هم در شب بگریخت و به آذربایجان رفت. بامداد هرمزد او را طلب کرد
~~و نیافت. هردو
# ~~خالش بندویه و بسطام را طلب فرمود و گفت خسرو را حاضر گردانید. ایشان
~~سوگند خوردند
# ~~که ما را از احوال او وقوف نیست . ایشان را محبوس کرد. بعد از چند روز
~~اصحاب بهرام به
# ~~اهل مملکت فرستادند و بر طاعت ابرویز و خلع هرمزد دعوت کردند و گفتند
~~خود را از دست ms284
# ~~این ملک خلاص کنید، که جماعت ما را متفرق گردانید و خیار 46 ما را قتل
~~کرد. خلایق ایشان
# ~~را اجابت نمودند و بندویه و بسطام را از حبس بیرون آوردند و بر سر هر
~~مزد رفتند و از تخت
# ~~به زیر کشیدند و تاج از سرش برداشتند و محبوس کردند و تاج و کمر شمشیر
~~به حضرت PageV01P330
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0338.png)

# ~~ابرویز فرستادند و التماس نمودند که در آمدن تعجیل فرمایند. چون این
~~خبر به ابرویز رسید به
# ~~سرعتی هرچه تمامتر به مداین آمد و در ایوان رفت . اهل عجم به حضرتش گرد
~~شدند و خطبه
# ~~کرد و گفت :
# ایهاالناس تقادیر 1 چیزی چند فراپیش انسان می آورد که در خاطر وی هرگز
~~خطور
# ~~نمی کند و اخیر ملوک آن کس است که در امور خود متثبت 2 باشد و احمق تر
~~آن کس که بر
# ~~کسانی که فوق او باشند حسد برد و بر زیردستان استخفاف نماید و در علم
~~بی نزاهت خیری
# ~~نیست و نجدت بی قوت قلب به جایی نرسد و منظر بی مخبر فایده ندهد و حسب
~~بیادب نافع
# ~~نباشد و سرور بی اذی لذتی ندارد و قولی بی عمل را اعتباری نبود. هر
~~ادبی محتاج است
# ~~[139_ الف] به تجربهای و هر قرابتی به مودتی . عقل به غیرادب مستحسن
~~نباشد و مروت به
# ~~غیر تواضع، ودعت 3 به غیر کفایت در وجه ننشیند. بر آنچه فوت شود تاسف
~~مخورید و در
# ~~آنچه روی نماید از علو مکان و رفعت مکانت ، فرحان مشوید. در رخا و غنا
~~طغیان مکنید و
# ~~در نائبات استکانت و مذلت منمایید و از حسد مجتنب باشید و از مالایعنی
~~محترز، و بر صغار
# ~~رحمت کنید و کبار را توقیر و احترام بجای آورید و سفها را دستگیری
~~نمایید تا موجب
# ~~صلاح دین و دنیای شما باشد والسلام.
# بعد از آن به خدمت هرمزد رفت و دست و پای او بوسه داد و ms285 سوگند خورد که من
~~از
# ~~ضرب آن دراهم وقوف نداشتم و آن فعل بهرام چوبین بود، تا میان ما القاء
~~عداوت کند و از
# ~~خلع تو و تولیت من همین سبیل ، اما اگر قبول نکردمی ملک از دست ما
~~برفتی. هرمزد گفت
# ~~عذر ترا قبول کردم و به سلطنت تو خشنود گشتم. بعد از آن بیرون آمد و به
~~امر مملکت قیام
# ~~نمود.

PageV01P331

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0339.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# و در این اثنا بهرام چوبین با اصحاب مشورت کرد و لشکری جرار جمع کرد و
~~متوجه
# ~~شد. و کسری نیز از آن طرف با همدیگر مصادف شدند. هردو طایفه بر حوالی
~~خود خندقی
# ~~بکندند و خود را حصین کردند. پس کسری به بهرام فرستاد که اگر به طاعت
~~من در آیی مجموع
# ~~کار مملکت به تو حوالت کنم و ترا بر کافهآ امم مقدم دارم. بهرام گفت تو
~~کیستی که مرا به اعظم
# ~~منازل رسانی. گفت من کسری بن هرمزدم. گفت اگر فرزند هرمزد بودی راضی
~~نشدی به خلع و
# ~~اهانت پدر. و در ملکش طمع کردی و او زنده است . زود باشد که وبال و
~~نکال1 آن به تو لاحق
# ~~شود. کسری گفت تومعلوم کردهای2 مرا رغبت ملک پدرنبود و مقصود تو [139_
~~ب] بغی و
# ~~طغیان است . واز هر طرف مستعد حرب شدند و صفوف تسویه کردند. بهرام به
~~آوازی بلند
# ~~گفت با معشر العجم شما را چه شده است که دین و دنیای خود را به فساد
~~آوردهاید و ملک را
# ~~خلع کردهاید و پسری بلاعقل بر خود والی گردانیده. از این فعل توبت کنید
~~با من منضم
# ~~شوید تا امر مملکت به هرمزد با گردانم و شما را از اثم و وزر خلاص
~~گردانم. تمامت از این
# ~~سخن متغیر 3 شدند و نزد بهرام آمدند. وکسری خود و خالان - بندویه و
~~بسطام وهر مزد خراد
# ~~برزین و شروین بن زیرک 4 - با پنج نفر دیگر از ms286 خاصان آیت فرار
~~برخواندند و متوجه مداین
# ~~شدند و به حضرت هر مزد رفت وگفت اهل مملکت با بهرام متفق شدند، مصلحت
~~چیست؟
# ~~گفت به خدمت قیصر روم رو که تو را امداد نماید. کسری بیرون آمد و اصحاب
~~را گفت ما PageV01P332
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0340.png)

# ~~توجه روم داریم به طلب لشکر، چه پدرم بدین صورت اشارت فرموده. متوجه
~~شدند و بندویه
# ~~و بسطام از راه مراجعت کرده هرمزد را به قتل آوردند و عمامه خودش در
~~گردن کردند و
# ~~بفشاردند تا وفات نمود. و از عقب کسری شتافتند و به او ملحق شدند و از
~~راه بیابان به روزی
# ~~چند به روم رسیدند قیصر1 مقدم او گرامی داشته، هفتاد هزار سوار از لشکر
~~خود انتخاب کرد
# ~~جامگی و سلاح و ثیادوس2 پسرش را بر ایشان امیر کرد و دختر خود مریم را
~~به زنی به کسری
# ~~داد و عقد نکاح فرمود و با آن هفتاد هزار سوار متوجه عجم شدند. و قیصر
~~سه روزه راه تشییع
# ~~کسری کرد. چون به آذربایجان رسید، یک ماه استراحت کرد، باز متوجه شد.
~~چون بهرام را
# ~~خبر شد با لشکر عجم مستقبل شد. و فریقین دو روز تا شب به اشد قتال قیام
~~نمودند و سیوم
# ~~روز [140 - الف ]کسری به مصاف آمد و کس به بهرام فرستاد و گفت مروت و
~~انصاف نباشد
# ~~که رؤسای جنود را به هلاکت اندازیم، بیا تا به نفس خود مبارزت نماییم،
~~هرکه غالب شد ملک
# ~~او را باشد. بهرام نیز به مصاف آمد و تا شب به مقاتلت مشغول شدند.
~~شبهنگام هرکس
# ~~به لشکرگاه خود بازگشت و بندویه را گفت که نزد عساکر بهرام رود و ایشان
~~را امان دهد و
# ~~دعوت کند و به عفو عماسلف 3 اعلام دهد . بندویه برفت و بانگ بر ایشان
~~زد که هرکه امشب
# ~~به حضرت ملک آید در امان خدای باشد. پس تمامت عجم به حضرت کسری شتافتند
~~و
# ~~چهارهزار نفر ms287 با بهرام بیشتر نماند. بهرام صباح متوجه خراسان شد. کسری
~~مرزبانی با هشت
# ~~هزار سوار در عقب وی روانه گردانید ، از راهی نزدیک بر او سبقت گرفت.
~~چون نزدیک
# ~~آورد، امان خواست . او را رها کرد، به اصحاب ملحق گشت و بهرام به
~~تعجیلی هرچه تمامتر
# ~~میرفت. شبهنگام به خانهآ پیرزنی نزول کرد بعد از طعام، خواست که به شرب
~~مشغول گردد.

PageV01P333

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0341.png)

# ~~قدحی طلبید، خدام گفتند آقداح در صنادیق مقفل است . از عجوزه ظرفی
~~طلبیدند قرعی 1
# ~~بیاورد و طبقی گلین برای نقل حاضر کرد. چون خوش وقت شد از عجوزه سئوال
~~کردند که
# ~~هیچ خبری شنیدهای؟ گفت می گویند که کسری لشکری جرار از روم آورد و
~~بهرام را از
# ~~مملکت بیرون کرد. بهرام گفت حق به جانب بهرام بود یا خطا کرد؟ عجوزه
~~گفت در آن باب
# ~~رایش صایب نبود، چه وی را سلطنت نمی رسد. بهرام گفت از آن سبب درقرع
~~شرب
# ~~می کندونقل برطبق گلین مینهد، و آن سخن [140- ب] مثل ماند. سوار شد و
~~از راه طبرستان
# ~~به خوارزم رفت واز آنجا متوجه مملکت ترک شد. والله تعالی اعلم واحکم.
# ذکو سلطنت کسری ابرویز و احوال او
# بعد از آن ، کسری فتحنامه به قیصر فرستاد. قیصر شادیها نمود و خرمیها کرد
~~و مکتوب
# ~~نوشت به تهنیت رجوع ملک ، و تن جامهآ خاص و ظروف و آوانی چند مرصع و
~~جامههای
# ~~زربافت منظوم به جواهر ولآلی به کسری فرستاد، و رسل را انعام واکرام
~~تمام فرمود. پس
# ~~کسری برای احترام قیصر یک روز جامهآ قیصر که صورت صلیب بر آن منقوش بود
~~بپوشید و
# ~~در ایوان خرامید و طعام و شراب حاضر کردند و به عیش و عشرت قیام نمودند
~~و به شکر قیصر
# ~~وثیادوس زبان بگشاد و بسیار مدحتی بفرمود و لشکر ثیادوس را هریکی علی
~~حده انعام و
# ~~هدیه داد، واز بهر قیصر هزار در صافی مستدیر، و هزار جامهآ دیباج زر ms288
~~بافت ، و هزار مرکب
# ~~برذون 2 و هزار اسب نامدار و از بغال3 هزار بردعی4 و از جمال هزار بختی
~~بر سبیل تبرک و PageV01P334
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0342.png)

# ~~بیلاک 1 فرستاد و ثیادوس را نیز همین طریقه روانه فرمود و آن ده شخص که
~~در روم مصاحب
# ~~بودند و کسانی که بواسطهآ دوستداری کسری ، بهرام از مداین بیرون کرده
~~بود و خورشید
# ~~ارمنی را به قدر استحقاق انعام فرمود.
# و مملکت ایران زمین را بر هشتاد و پنج کس مقسوم کرد و بندویه را جمیع
~~اعمال و
# ~~بیوت اموال و محاسبهآ اعمال ارزانی داشت ، و خاتم خود در دست بندویه
~~کرد و خراسان و
# ~~سجستان و طبرستان [141- الف ] و جرجان به بسطام داد.
# رفتن بهرام به چین و مبارزت او با ثغرون2 برادر خاقان
# چون خبر قدوم بهرام به خاقان ترک رسید فرزندان را و امیرالامرا را به
~~استقبال
# ~~فرستاد . چون بیامد و وظایف زمین بوس بجای آورد، او را بر کرسی زرین
~~نشاند. بهرام گفت
# ~~اسیها الملک پناه به تو آوردم که به شرایط بندگی قیام نمایم. خاقان به
~~حسن قبول تلقی فرمود و
# ~~عهد بست که با بهرام و اصحابش همان معاش کند که با اهل بیت خود، و
~~مواجب فراخور تعیین
# ~~فرمود و بفرمود تاخارج بلده ، مدینهای از برای او بنا کردند و در آن
~~قصری رفیع به جهت
# ~~خاصهآ بهرام، و قراء بسیار اقطاع ایشان گردانید.
# بهرام از سر فراغت همچون برادران در خدمت خاقان نشستی. خاقان را برادری
~~بود
# ~~ثغرون نام. چون به حضرت خاقان آمدی رعایت ادب نکردی ، و مهابت و صلابت
~~خاقان او
# ~~را از کثرت کلمات و دخول و خروج مانع نیامدی. بهرام را این صورت ناخوش
~~مینمود. یک
# ~~روز به خلوت ، حکایت بیادبی ثغرون در میان نهاد و گفت ما برادران
~~سلاطین را نه چنین
# ~~معلوم کردهایم. ایشان را مجال و زهرهآ آن نمی باشد که به حضرت ملک
~~نشینند یا سخنان
# ~~ناپسندیده ms289 گویند. خاقان گفت از زمان جد ما افراسیاب تا الی یومنا هذا
~~سلطنت کسی را PageV01P335
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0343.png)

# ~~میرسد که افضل رای واشد قلب و اکثر فروسیت باشد، و ثغرون را این فضایل
~~وخصایل
# ~~حاصل است و تصور میکند که ملک بعد از من او را باشد. بهرام گفت اگر
~~اجازت باشد من تو
# ~~را از وی خلاص گردانم. خاقان فرمود که اگر به نوعی توانی ساختن که مرا
~~از آن عاری و عیبی
# ~~لاحق نشود، شاید.
# روز دیگر بهرام به حضرت خاقان بود [141_ ب ] که ثغرون در آمد و بر بساط
~~ملک
# ~~نشست و همچنان به کلمات بیادبانه مشغول شد. بهرام گفت تو را چه مانع
~~میشود از توقیر و
# ~~احترام برادرت خاقان. ثغرون گفت ای فارسی طرید1 شرید2، میخواهی که میان
~~من و برادر
# ~~دخل نمایی؟ بهرام گفت از نفس خود انصاف ده و در کلام فراخ روی مکن و بر
~~کسی که از
# ~~طیره3آ تو مبالاتی ندارد طیش4 مکن و اگر تو را فضلی و نجدتی هست
~~اظهارکن. ثغرون تیری
# ~~از جعبهآ خود بیرون آورد و گفت تو را به منابذه5 دعوت می کنم. بهرام
~~گفت زود باشد که از
# ~~آن خوان که مرا میخوانی مریتی 6 بچشی. و از مجلس متفرق شدند. بهرام به
~~حضرت خاقان
# ~~فرستاد و گفت ثغرون بر من باغی 7 و به مبارزت میخواند. او را از این
~~معنی منع فرمای قبل از
# ~~آنک کار به قتل رسد. خاقان به ثغرون پیغام فرمود که با این مرد که به
~~ما التجاکرده است چه
# ~~مصلحت داری در خانهآ خود قرار گیر و متعرض او مشو. ثغرون گفت من از او
~~مفارقت
# ~~نخواهم کرد تا وی کشته نشود، و اگر نمی گذاری، در مجلس تو او را بقتل
~~آورم. خاقان بهرام PageV01P336
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0344.png)

# ~~را فرمود که اگر ثغرون کشته شود من از تو قصاص نطلبم.
# روز دیگر هردو به صحرا بیرون شدند و خلایق ms290 به تفرج ایشان گرد آمدند و
~~ثغرون را
# ~~از آن تقدم منع می کردند و قبولش نمیافتاد. بهرام سؤال کرد که به چه
~~سلاح مبارزت کنیم؟
# ~~ثغرون گفت به قریب دویست ذراع از من دور شو تا بر هم تیر اندازیم هرکس
~~که بقتل آمد
# ~~خونش مهدر.1 پس بهرام به آواز گفت اگر ثغرون کشته شود مرا ملامت
~~منمایید مردم سوگند
# ~~یاد کردند که و را دو این صورت ملامتی نیست . [142 - الف] ثغرون تیری
~~به بهرام انداخت ،
# ~~در کمرگاهش از منطقه و جوشن و سایر لباس گذر کرد و به مقدار ظفری2 بر
~~شکمش آمد از
# ~~وجع3، ساعتی بهرام نتوانست تیرانداختن ، پس تیری برکشید و به ثغرون
~~انداخت . هم
# ~~برکمرگاه او زد . از منطقه و جوشن و لباس بگذشت بر شکمش رسید و از آن
~~جانب دیگر
# ~~بیرون شد و تیر و پر قطعا به چیزی ملطخ نشده بود. ثغرون فی الحال مرده
~~بیفتاد. خاقان فرمود
# ~~که وی را منع کردیم و قبول نکرد، بر بهرام لومی و سبیلی نیست6 روز دیگر
~~بهرام به حضرت
# ~~خاقان رفت در خلوت از او بسی شکر فرمود و گفت مرا از دست دشمن خلاص
~~کردی و ملک
# ~~بر فرزندان من باقی ماند و بهرام را توقیرو احترام زیادت شد.
# فرستادن رسول را پیش خاقان ترک
# چون صفت عز و شرف و قدر بهرام در حضرت خاقان به اطراف بلاد منتشر شد و
# ~~کسری ابرویز را معلوم گشت ، وزرا و اکابر جمع فرمود و در باب احترام
~~بهرام در حضرت
# ~~خاقان مشورت کرد. موبدان موبد گفت و ظیفه آنک هرمزد خراد برزین که صاحب
~~حیلت و PageV01P337
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0345.png)

# ~~خدیعه است به رسالت و تجدید عهد نزد خاقان فرستی با تحفهای چند ، و
~~بفرمایی که تا بهرام
# ~~زنده باشد هرمز به خدمت تو بازنگردد و به هرصورت که بتواند در قتل او
~~ساعی باشد. پس
# ~~هرمزد را روانه گردانید چون به خراسان رسید بسطام ms291 او را استقبال کرد. و
~~چون فرود آمدند،
# ~~مضمون رسالت را با او درمیان نهاد و از آنجا متوجه خاقان گشت و هدایا
~~برسانید.
# خاقان ملتمس کسری ابرویز را به حسن قبول تلقی نمود و هرمزد را به توقف
~~امر
# ~~فرمود و او را در منزلی رحیب نزه3 فرود آوردند و وجه معیشت [142_ ب ]
~~او را مقرر
# ~~گردانیدند. و هر روز در خدمت خاقان تردد میکرد. تا روزی او را خلوت
~~یافت ، گفت
# ~~ایها الملک من بهرام را به حضرت تو نه در آن درجه میبینم که به وصف
~~راست آید. و حال
# ~~آنک به مکر و خدیعت و حیلت و خیانت مشهور و معروف است . مبادا روزی
~~ازاو آسیبی
# ~~به روزگار تو رسد. از او برحذر باش بلکه او را بقتل آور. خاقان گفت
~~بهرام نه آن منت بر من
# ~~دارد و نه آن نیکو خدمتی بجای من کرده است که شرح توان داد. توقع ، که
~~من بعد
# ~~درحضرت ما غیر از نیکویی بهرام هیچ تکلم نکنی، چه او مرا به منزلت
~~برادر است و به رای و
# ~~تدبیر او اعتمادی کلی دارم. هرمزد چون دید که با خاقان در نگرفت ،
~~التماس کتمان این سر
# ~~کرد خاقان تقبل کرد. بعد از آن اندیشه کرد که از جانب خاقان یأسی تمام
~~حاصل شد، این زمان
# ~~اندیشه آن است که این حال با خاتون در میان نهم ، چه زنان را نقصان عقل
~~و خوف و رعب
# ~~از حکایات بادانگیز 4 زودتر پیدا گردد. و بنیاد ملازمت نواب و حجاب
~~خاتون کرد 5 تا روزی PageV01P338
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0346.png)

# ~~انتهاز 1 فرصتی بود که به یکی از حجاب حکایت بهرام و مکر و غدر او
~~القاکرد. او به هنگام
# ~~مجال به عرض خاتون رسانید. هرمزد خراد برزین را طلب فرمود و در باب
~~بهرام با او
# ~~مشورت [کرد]. او خاتون را به انواع غدر و خدیعت او ارعاب کرد و خاتون
~~را به ms292 قتل بهرام
# ~~تحریض و ترغیب داد.
# ترکی سفاک بود ملازم خاتون، او را فرمود که برو و بهرام را قتل کن . او
~~به در قصر
# ~~بهرام رفت و پیغام فرستاد که حاجب خاتون بر در است . چون در رفت بهرام
~~با جمعی از
# ~~خواص نشسته بود. حاجب بعد از ادای تحیت ، گفت حکایتی چند خاتون فرموده
~~که با تو
# ~~[143 - الف ] بیان کنم، تا فردا پیش حضرت خاقان بحث کنی. بهرام گفت
~~بگوی . ترک گفت
# ~~خلوت بایدبهرام فرمود که اصحاب متفرق شدند. بعد از آن ، ترک را خنجری
~~زهرآلود
# ~~زیرجامه بود، نزدیک بهرام رفت و سر در گوش او نهاد و به دست خنجر بیرون
~~آورد و
# ~~به خاصره2آ بهرام فرو برد. چنانک بهرام بیهوش شد. فی الحال بیرون رفت و
~~به حضرت خاتون
# ~~ماجرا عرضه داشت . پس اصحاب بهرام جمع شدند و او را چنان دیدند به گریه
~~و زاری
# ~~افتادند. چون تمامت اصحاب گرد آمدند، گفت اکنون وقت رفتن ماست و
~~مردانشینه را به جای
# ~~خود والی گردانید و خاقان را از صورت واقعه اعلام کرد، پس زبانش گرفته
~~شد و هلاک گشت.
# ~~خاقان بر سرش آمد و رقت بسیار کرد. و دفن کردندش . پس خاقان بفرمود تا
~~آن ترک را با
# ~~هفده کس از بطارقه 3 بقتل آوردند. و بر خاتون نیز متغیر شد و حزن و
~~ملالت بسیارش روی
# ~~نمود.
# هرمزد خرادبرزین چون این حال معلوم کرد بگریخت و چون از آب جیحون عبور
# ~~کرد بسطام وی را استقبال کرد. او نشان قتل بهرام به او رسانید و از
~~آنجا به مداین به حضرت PageV01P339
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0347.jpg)

# ~~کسری آمد، و آن روز که این بشارت رسید عید ساخت و شادیها نمود. بعد از
~~آن اصحاب
# ~~بهرام عهدنامه خاقان برداشتند و پیش او بردند. خاقان چون آن را مطالعه
~~نمود بر فوات بهرام
# ~~تأسفها نمود و فرمود همچنان بر این عهدم، اگر در این مملکت توقف می
~~کنید ms293 معاش شما
# ~~برهمان طریقه مقرر است ، واگر نقل میکنید جنود را بفرستم تا بدرقه
~~کرده، شما را به مقصود
# ~~رسانند. ایشان اجازه خواستند خاقان ایشان را خلعتها و نوازشها [143_ ب]
~~فرمود و طایفهای
# ~~به جهت بدرقه همراه ایشان کرد. به دیلم رفتند و از اهالی آن مملکت سکنی
~~طلبیدند. دیلمیان
# ~~ایشان را جواز دادند و با ایشان عهد بستند.
# آمدن نعمان بن المنذر به حضرت کسری
# نعمان بن المنذربه حضرت کسری آمد وهدیه و تحفهای چند از درر و لآلی و
~~جزوع1 و
# ~~برود2 و رماح 3 و سیوف یمانی و ابل و خیول عربی بیاورد. و در آن وقت
~~رسل ملک چین و
# ~~ملک ترک و اهل خزر و برادر قیصر روم در مجلس کسری حاضر بودند و ذکر
~~بلاد می کردند
# ~~و با قدرت ملوک و کثرت جنود و طیب بلدان و خصب اقالیم بر همدیگر افتخار
~~مینمودند.
# ~~نعمان نیز به سخن درآمد و بواسطهآ عرب بر جمیع خلایق به عز و سنا6 و
~~شرف و مجد و بها و
# ~~حسن وجود ورصانت 5 عقل وحکمت و اشعار مفاخرت نمود. کسری در غیرت شد و
~~گفت
# ~~ذکر بلاد و عباد که میکنی حال آنک جمیع أمم را تمیزکردم، روم را در
~~الفت و حسن ثیاب و
# ~~کثرت مراتع حظی وافر است و با وجود آن دینی و شریعتی دارند که حلال و
~~حرام در آن پیدا PageV01P340
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0348.jpg)

# ~~است و ملک ایشان 1 فصل قضایا و حکومات بجا می آورد و از اعدا حمایت می
~~کند و دست
# ~~تطاول اقویا از ضعفا کوتاه می گرداند.
# و بر اهل هند حکمت و رقیه2 و عطر غالب است و دینی دارند، و ملک ایشان
~~صاحب
# ~~شوکت که اقاصی و ادانی3 را در حکومت و آقضیه 6 در یک مرتبه جمع می کند.
~~و [] وطان
# ~~چین صاحب صناعات غریبه و ساختن آلت حروب و تصاویراند و دینی و شریعتی
~~ایشان ms294 را
# ~~نیز هست .
# و خزر خداوندان نجدت و شهامت و شدت شجاعت و قوت رمی و فروسیتاند و
# ~~عالم به آلات وادوات حرب ، و سلطنت ایشان را به میراث رسیده و هیچ [144
~~- الف] از این
# ~~فضایل در عرب نیست و از جمله دنائت همت و رکاکت رای وتدبیرایشان آنست
~~که دربوادی 5
# ~~و قفار6 اقامت کردهاند و با وحوش نافره و سباع ضاریه 7 انس گرفته، و
~~اولاد خود را میکشند
# ~~و از سبب فقر و فاقه با همدیگر غزا می کنند و از مستلذات و مطاعم
~~دنیوی، لحوم ابل که اکثر
# ~~طیور از تناول آن استنکاف میکنند بواسطهآ شدت مضغ8 و کثرت ثقل ، قناعت
~~کردهاند و
# ~~هرکدام از ایشان که یک روز ضیفی9 میزبان کنند مدتالعمر بدان مفاخرت و
~~مباهات نمایند PageV01P341
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0349.png)

# ~~و شعرا در آن باب قصاید پردازند1. غیر از ارض و اهل یمن که خدم
~~انوشروان آن را تربیت و
# ~~نسقهای خوب نهاده وانواع اثاث و لباس و فرش در آن بلاداست. و شما را
~~فقر و فاقه و
# ~~احتیاج وافتقار فراموش شد تا مفاخرت می کنید و خود را بالای مراتب تصور
~~می نمایید.
# نعمان گفت هرچه بندگی حضرت ملک فرمود هریک را جداگانه جوابی
# ~~هست بلا تکذیب کسری و رد سخنان وی . اگر مرا از غضب خود ایمن گرداند
# ~~در کلمات آیم. کسری فرمود آنچه در خاطر می آید بیان کن. نعمان گفت هرچه
~~از آن مملکت
# ~~بندگی حضرتست هیچ آفریده را مجال تفضل و مماثلت نیست ، در آداب فروسیت
~~و وفور
# ~~عقل وکثرت حلم و علم. اما سایر ممالک هرکدام را با عرب نسبت کنی بر
~~ایشان مفضل آیند.
# ~~کسری سؤال کرد به چه چیز عرب برایشان زیاده است؟ نعمان گفت به عزت و
~~منقبت و حسن
# ~~وجه وصفاء لون و فروسیت و حفظ نسب و فضل سخا و کثرت حکمت و لطافت اشعار
~~و غور
# ~~عقول و شدت بأس و کمال ms295 نجدت و جرأت [144_ ب ] قلوب و تمسک بدن خود. اما
~~عزت
# ~~منعت نسب آبا و اجداد شما واثخان 2 در بلاد و اذعان ملوک ایشان را ، تا
~~غایت هیچ کس به
# ~~محاربت ایشان طمع نکرده حصن ایشان ظهور خیول است و متون سیوف 3، و از
~~آن دیگران
# ~~قلاع بر و جزایر بحر . واما حسن وجه وصفاء لون ، احتیاج به نشان نیست .
# ~~حضرت ملک را معلوم است که ایشان - از اهل هند که رویهای ایشان سیاه و
# ~~سوخته است و اهل روم که از شدت حمرت پنداری پوست ایشان بر کندهاند و از
~~PageV01P342
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0350.png)

# ~~ترک و چین که عرض وجه و ضیق وصفرت اعین ایشان مشهورست وحبشهآ سیاه روی
~~- املح
# ~~و احسناند. و اما حفظ و معرفت انساب ، از برای آنک سایر أمم چون به جد
~~سیوم و چهارم
# ~~رسند فرومانند و اسم و رسم ایشان را معلوم نداشته باشند چه جای جد که
~~شاید که پدر خود را
# ~~که از وی در وجود آمدهاند کما هو حقه نشناسند. و هر فرد از افراد عرب
~~که تصور فرمایی اسم
# ~~پدران خود تا آدم علی نبینا و علیه السلام محفوظ دارد و آنساب و احوال
~~خود را شناسد و هیچ
# ~~آفریده نتواند خود را به قومی که از ایشان خارج باشد منسوب گرداند یا
~~به غیر پدر خود انتما1
# ~~نماید، و اما دین و شریعت، به جدی تمام و جهدی بی انجام بدان تمسک
~~کردهاند و بغایتی در
# ~~آن صلباند که شهری چند حرام دارند و بیتی عتیق محرم، و بر یک مناسک بجا
~~می آورند و
# ~~آنعام در آن موضع - تقربا الیالله تعالی - قربان میکنند. و اگر شخصی بر
~~قاتل پدر و برادر و
# ~~ابن عم در ماه حرام یا بلدهآ حرام ظفر یابد متعرض وی نشود و دیگران را
~~نیز از وی رد و منع
# ~~کند [145 - الف ] و هرگز وی را به دست خصم تسلیم نکنند و ms296 چون کسی بر
~~ایشان التجا نماید
# ~~و قرابت و خویشی نداشته باشد مال و نفس در معاونت و جوار او صرف کنند و
~~هرکس از
# ~~ایشان چشم در کسی نگاه کند آن را عهدی وثیق و شرطی اکید استواردانند. و
~~اما منطق فصیح
# ~~والسنه مستعد2، حق تعالی ایشان را انجاز3 در کلام وحسن لفظ وقوت تألیف
# ~~حکمت بخشیده است که هیچ کس را از آن نداشته . و خیول ایشان احسن خیل
~~است و
# ~~لباس ایشان برود4 و حلل یمانی است . و معادنشان بحور است که لآلی و
~~یواقیت از
# ~~آن استخراج میکنند . و اما سخاء ایشان ، گاه هست که شخصی را یک شتر است
~~که
# ~~وجه کفاف خوردن و آشامیدنش از آن است ضیفی وی را میرسد که اندک آکلهای
~~او را کافی PageV01P343
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0351.png)

# ~~است، شتر را ذبح می کند و از برای او میزبان1 میسازد. و اما آنک کسری
~~فرمود که ایشان را
# ~~ملکی نیست که حرب اعداء و دفع ظلم کند، سایر امم بواسطهآ ضعف نفس و عدم
~~طاقت
# ~~مقاومت با اعدا محتاج ملکیاند که تسلط اقویا از ضعفا دفع کند و اعداء
~~ایشان را قلع و قمع
# ~~کند، اما عرب در قوت جنگ و شجاعت و مردانگی و استنکاف اداء خراج و عدم
~~اقرار
# ~~به عبودیت هریک ملکیاند. و هر قبیله را سیدی و بزرگی هست که ایشان
~~راحمایت مینماید.
# ~~و اما آنک فرمودی در باب قتل اولاد از خوف فقر و فاقه ، حال آنک جملگی
~~ایشان اولاد را
# ~~نمیکشند و بعضی که این بدبختی میکنند، با اناث این صورت بجا می آورند
~~دون ذکور و از
# ~~جهت غیرت نکاح. اما اکل لحوم ابل ، شحم آن زیاده از سایر بهایم است و
~~جانوری عظیم
# ~~[145- ب ] الخلق است قوت از شخم وی بیشتر حاصل خواهد شد. و اما ذکر
~~بلاد یمن ،
# ~~انوشروان جد ملک، آن زمان عساکر متوجه آن صوب گردانید که حبشه غلبه
~~کرده بودند و ms297 اگر
# ~~تحاسد وتناقش در میان ملوک ایشان واقع شدی ، حبشه را کجا طاقت استیلا
~~بر آن مواضع
# ~~بودی . کسری چون اجوبه از نعمان استماع کرد صدق کلام او را معلوم فرمود
~~و دانست که
# ~~جرأتی و زیادتی نکرده و دروغی نگفته ، از برای آنک فضایل عرب از غیر
~~نعمان شنیده بود
# ~~و از رصانت عقل نعمان و امداد قومش تعجب کرد و گفت یابن المنذر تو به
~~ریاست و ملکی به
# ~~این فضایل و خصایل مستحق و سزاواری . پس خلعت خاص در او پوشانید و
~~اکرام و تعظیم او
# ~~بجای آورد و باز به ملک عرب روانه گردانید.
# چون نعمان به حیره آمد رسل در آحیاء 2 عرب به طلب فرسان و اهل نباهت و
~~حکمت
# ~~و عقل فرستاد و احضار کرد. چون به خدمت نعمان مشرف شدند در خوانق تحیت
~~ملوک
# ~~تقدیم کردند. ایشان را در یمین و شمال خود بنشاند و گفت شما را به سبب
~~کلماتی که از کسری PageV01P344
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0352.png)

# ~~استماع کردم طلب داشتهام و زحمت داده و اندیشیدم که کسری آن سخنان به
~~جهت استحقار و
# ~~استخفاف عرب فرموده است می خواهم که غور عقول و شدت نفس و رصانت الفاظ
~~شما را
# ~~معلوم کند. گفتند ایهاالملک ما مطیع و فرمانبرداریم و از هرچه اشارت تو
~~باشد تجاوز ننماییم
# ~~و تمامت را متوجه حضرت کسری گردانید و وصیت کرد که او ملکی معجب کثیر
~~الاعوان
# ~~عظیم السلطان است ، به حلم و مدارا در حضرت او سخن گویید. چون به مداین
~~رسیدند
# ~~[146 - الف ] کسری ایشان را معزز داشته در منازل رحیبه فرود آورد و
~~مجلسی کرد و وزرا و
# ~~اشراف حاضر گردانیدند و خود بر سریر نشست و فصحاء عرب را بر کراسی
~~نشاند و چون
# ~~القاء کلمات و بلاغت و فصاحت ایشان مشاهده فرمود ایشان را به انعام و
~~صلات معزز فر مو ده
# ~~باز خدمت نعمان فرستاد و نعمان مدتی مدید بر سلطنت ms298 بماند تا آخرالامر
~~جمعی حساد از
# ~~عرب او را در نظر کسری تقبیح کردند تا بر او متغیر شد، ایاس بن قبیضه1
~~طایی 2 را طلب
# ~~فرمود و بجای نعمان ملک گردانید و گفت که چون به حیره رسد نعمان را
~~مقید به آغلال 3 و
# ~~سلاسل نزد ما فرستد. نعمان این صورت معلوم کرد اهل و ولد و حشم و خدم
~~را نزد هانی بن
# ~~مسعود بن ربیعه که به مزدلف مشهور بود ودیعت کرد و خود بگریخت. به هرجا
~~که پناه میبرد
# ~~از ترس کسری راه نمیدادند. علی هذا به حضرت کسری شتافت و گفت ایهاالملک
~~مرا باقی
# ~~گذار که بندهآ توام. زیدبن عدی که با نعمان دشمنی داشت در اثنا برسید و
~~گفت ایها الملک این
# ~~بنده هرگاه که بر تخت نشست و تاج بر سر نهاد و به شرب مشغول شد ترا
~~اعتباری نمیکند.
# ~~کسری فرمود تا او را زیر پای فیل انداختند و هلاک گردانیدند و این
~~حکایت در آن سال بود
# ~~که پیغامبر ما صلی الله علیه و سلم از مکه به مدینه هجرت فرمود.

PageV01P345

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0353.png)

### | تجارب الامم فی اخیار
# فرستادن کسری أمراء ثلثه را به طلب ثار قیصر و پسرش
# آوردهاند که بطارقهآ روم - چون قیصر کسری را امداد کرد و دخترش به او داد
~~- او را
# ~~تعییر1 وسرزنش کردند و قیصر و ثیادوس2 را هر دو به قتل آوردند و مملکت
~~از تصرف ایشان
# ~~بیرون کردند و شخصی از اقارب وی فوقا3 نام در سلطنت برگزیدند. چون این
~~حال کسری را
# ~~معلوم شد همت مصروف [146 _ ب ] آن داشت که طلب ثار و قصاص کند، پس سی و
~~شش
# ~~هزار سوار از آبطال و اساورهآ خود اختیار کرد و شهرران 4 و شهربنداه و
~~شاهین 5 را بر ایشان
# ~~امیر گردانید و فرمود که به روم روند. چون شهرران به بلادشام رسید به
~~غارت ونهب مشغول
# ~~شد وقسیسان و رهابین ms299 1 راازبیت المقدس بگرفت وخشبهآ صلیب که به حسب زعم
~~ایشان
# ~~عیسی را علی نبینا و علیه السلام بر آن صلب کرده بودند طلب کرد و آن را
~~به تابوتی زرین در
# ~~بستان دفن کرده بودند یکی ازرهابین آن را به قتل آورد باقیان فی الحال
~~صلیب را بیرون
# ~~آوردند و به حضرت کسری روانه داشتند. شهربنداه متوجه مصر گشت و آن بلاد
~~را تا
# ~~اسکندریه فتح کرد. خلیفهآ قیصر بگریخت و خزاین و دفاین او را به حضرت
~~کسری روانه PageV01P346
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0354.png)

# ~~داشت و شاهین1 به قسطنطنیه رفت و سرایای 2 خود به جمع آن مملکت متفرق
~~گردانید تا
# ~~غارت کردند و غنیمت گرفتند. اهل روم چون این حال مشاهده کرد به نزد ملک
~~خود فوقا
# ~~مجتمع شدند و او را بکشتند و گفتند مثل این شخص قابلیت سلطنت ندارد، و
~~بزادرزادهآ قیصر
# ~~را که صهر 3 کسری بود به پادشاهی اختیار کردند و او را هرقل نام بود و
~~مدینه هر قلیه از ابنیهآ
# ~~اوست . پس رسل خود را به بلاد روم فرستاد و احتشاد عساکر کرد و با
~~شاهین حرب کرد و او
# ~~را از شهر قسطنطنیه دورگردانید و متوجه شام گشت و شهر براز4 را نیز
~~منهزم گردانید و
# ~~شهرران را نیز از بلاد مصر مطرود کرد و هر سه فرمانده 5 در نصیبین
~~مجتمع شدند و خواستند
# ~~که باز معاودت کنند. هرقل بر سر ایشان تاخت و قتال کردند و ظفر هرقل را
~~بود . و امراء ثلثه
# ~~منهزم شده به موصل آمدند.
# چون کسری را این واقعه معلوم شد بیست هزار سوار به مدد اصحاب خود فرستاد
~~و باز
# ~~به حرب مشغول شدند و ظفر همچنان هرقل را بود[147 - الف] و جنود عجم به
~~مداین آمدند
# ~~و هر قل در عقب ایشان بیامد کسری از مقاومت عاجز شد. مداین را در حصار
~~گرفتند و خلایق
# ~~از وراء سور جنگ می کردند. اهل روم بواسطهآ بسیاری ms300 غنایم دست از محاربت
~~باز داشتند و
# ~~به روم شدند و این آیت بر رسول صلی الله علی و سلم فرود آمد:« بسم الله
~~الرحمن الرحیم آلم
# ~~غلبت الروم فی ادنی الارض وهم من بعد غلبهم سیعلبون فی بضع سنین لله
~~الأمر من قبل و من
# ~~بعد...2 الی آخرالآیات. بعد از آن کسری بر اکابر و قیاد 7 جنود خود در
~~خشم شد که مقاومت PageV01P347
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0355.png)

# ~~نکرده بودند و اسامی بیست هزار مرد از ایشان که از حرب تقاعد کرده
~~بودند ثبت کرد و
# ~~محبوس گردانید و از اهل و اولاد و تنعم و لذات ایشان را منع کرد و گفت
~~من شما را به خود
# ~~نزدیک گردانیدم و به انواع عطایا و صلات و جوایز مخصوص کردم تا وقتی که
~~مرا ضرورتی
# ~~حادث شود در وصله1 نشینید. ندانستم که در زمان حاجت نکول2 و تقاعد
~~خواهید کرد بعد از
# ~~آن شخصی از سفله و اراذل ناس بر دیوان خراج موکل کرد. او عمال به اطراف
~~فرستاد و بر
# ~~رعیت ظلم کرد تا چندان مال در خزانهآ کسری جمع شد که غیر از حق تعالی
~~کس به مقدار آن
# ~~قادر و عالم نبود. کسری از کثرت اموال در بطر و طغیان افتاد، بر رعیت
~~تجبر و تکبر کرد
# ~~[147 _ ب ] و سیرت و سریرت خود به اسائت مبدل گردانید و آن مقدار سلاح
~~و اثاث و متاع
# ~~بیت که او را بود هیچ یک از ملوک را حاصل نشده بود. و در قصرش سه هزار
~~زن از برای
# ~~فراش و وطی 3 و هزار جاریه از برای خدمت جمع شده بودند 4 و پانصد و
~~هشتاد مرکب بر
# ~~طو یله خاصه بود وهفتصد و شصت فیل ، و دوازدههزار استر حملی از جهت
~~قطار . و بفرمود
# ~~که ضبط کنند 5 تا در خزانه از درر و لآلی و یواقیت و سایر جوا هر و ذهب
~~و فضه چند است ms301 ،
# ~~چهارصد هزارهزار بدره بود و اوانی ذهب و فضه ، و پنجاه و دوهزارجام و
~~تبسی و PageV01P348
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0356.png)

# ~~سی هزارصحن1 و از سطول 2 و طاسات به وزن بیست و سه هزار من و جواهر
~~نفیسه یازده
# ~~سفط و درهر سفطی صد در ، و یازده سفط در هریکی صد یاقوت سرخ و یازده
~~سفط فیروزج
# ~~و صد جریب کافور وصد سفط عنبر در صد مثقال و صد سفط مشک در هر سفطی
~~بیست
# ~~هزار نافجه 3 و از استبرق 4 و عمل 5 شوشتر و اهواز دوازده هزار تخته در
~~هر تخته صد ثوب و
# ~~از دیباج بیست هزار ثوب و از مپرش1 و بسط سابوری صد و پنجاه سفط در
~~هریکی سه بساط
# ~~و از سایر دیباج دوازده هزار دست ، و از حلل زرباف دوازده هزار ثوب واز
~~رومی هشده
# ~~هزار ثوب و از حریر خلوقی 7 چهل هزار شقه و از حریر ابیض پنجاه هزار
~~سفط واز مال
# ~~صلح و غنیمت چهار هزار بدره ذهب و بیست هزار بدره فضه و از سمور صد سفط
~~در هر
# ~~سفطی پنجاه طبق و از درایع 8 زربافت صد سفط در هر سفطی چهار دراعه 9 و
~~از سیوف
# ~~[148 - الف ] و قسی10 ونشاب 11 ورماح ومزاریق12 وحراب 13 هشتاد هزار
~~خانه پر بود و از PageV01P349
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0357.png)

### | تجارب الامم فی اخبآر
# ~~کبریت احمر چهل هزار من . و این احصا در سال سی و پنجم از ملک او بود.
# چون سال سی و ششم در آمد بفرمود تا از آن عسا کر که از غزو روم تقاعد
~~نموده بودند
# ~~هر روز هزار نفر واحدا بعد واحد بقتل آوردند. جلآد از فتنه و خوف
~~اقرباء ایشان خایف و
# ~~اند یشناک بود و مدافعت و مماطلت1 می کرد.
# درین اثنا ر سول حضرت رسالت صلوات الله و سلامه علیه برسید و این مکتوب
~~آورد.
# بسم الله الرحمن الرحیم. من محمد رسول الله الی ms302 کسری بن هرمزد. اما بعد،
~~فانی احمد
# ~~الیک الله الذی لااله الآ هوالذی آوانی وکنث پتیما و آغنانی وکنت عائلا
~~وهدانی وکنت ضالا
# ~~اما بعد فاسلم تسلم آو ائذن بحرب من الله و رسوله والسلام2.
# کسری چون مکتوب بخواند عظیم غضبناک شد و گفت بندهای از بندگان چنین
# ~~مکتوبی به من نویسد. آن را پاره پاره کرد و فرمود که در چاه اندازند.
~~پیغامبر صلی الله علیه و
# ~~سلم چون این حال معلوم فرمود بر او دعای بد کرد. که اللهم مزق ملکه کل
~~ممزق3. و بعد از
# ~~دعای پیغا مبر صلی الله علیه و سلم یک لحظه خوشی ندید و ملکش تباه شد.
~~بعد از آن کسری
# ~~به باذان نا می که عامل یمن بود مکتوب نوشت که به مدینهآ یثرب رو و با
~~این مرد که گمان
# ~~میبرد که رسول الله است محاربت کن چون مظفر گردی او را اسیر نزد من
~~فرست و السلام.

PageV01P350

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0358.png)

# ~~آن گاه مکتوب را به دست ابانویه 1 نامی داد و گفت از راه به مدینه یثرب
~~رو و این شخص را
# ~~به حضرت من خوان تا کنه احوال وی را معلوم کنم [148_ ب ]. اگر قبول کرد
~~و مصاحب تو
# ~~شد محتاج نیست که به یمن روی و اگر ابا نمود مکتوب را به باذان برسان
~~تا با او محاربت کند.
# ~~ابانویه نزد رسولالله صلیالله علیه و سلم رفت و آنچه کسری گفته بود
~~عرضه داشت . پیغامبر
# ~~صلوات الله و سلامه علیه فرمود که امشب در منزل خود استراحتی کن تا
~~آنچه در خاطر آید
# ~~فرداگفته شود. بامدادان رسول کسری به حضرت پیغامبر صلی الله علیه و علی
~~آله و سلم آمد و
# ~~جواب طلبید. فرمود که حق تعالی به من وحی فرستاد که دیشب شیرویه او را
~~که کسری است
# ~~به قتل آورد. رسول کسری گفت میدانی که چه میگویی؟ رسول خدا صلی الله
~~علیه و علی آله
# ~~و ms303 سلم فرمود که غیر از حق نمیگویم. رسول کسری مکتوب را که به باذان
~~نوشته بود رسانید و
# ~~آنچه رسول صلی الله علیه و سلم فرموده بود در باب قتل کسری بیان کرد.
~~باذان گفت تو نزد
# ~~من اقامت کن اگر راست است قتل کسری این شخص پیامبر مرسل است و اگر دروغ
~~باشد، با او
# ~~محاربت کنیم.
# هنوز چند روز نگذشته بود که مکتوب شیرویه رسید. مکتوب . بسم الله ولی
~~الرحمة.
# ~~اما بعد، پدر کسری هلاک شد و ملک به ما رسید و ترا بر عمل ولایتت مقرر
~~داشتیم و پدرم
# ~~کسری ابانویه را نزد تو فرستاده بود که در تهامه به حرب آن مرد که دعوی
~~پیغامبری می کند
# ~~مشغول شوی از آن بازگرد و متعرض وی مشو الا به خیر. چون رسول شیرویه به
~~باذان
# ~~رسید، از زمان قتل کسری سئوال کرد. همان وقت بود که پیغامبر صلی الله
~~علیه و سلم فرموده
# ~~بود. محبت مسلمانی در دل او جایگیر شد و خود و اکثر لشکر عجم که در یمن
~~بودند مسلمان
# ~~شدند. و از ابن عباس رضیالله عنهما سئوال کردند که حجت بر کسری چه بود؟
~~گفت کسری
# ~~یک روز در خلوت خانه نشسته بود تنها که حق تعالی ملکی را به وی فرستاد
~~عصایی در دست.

PageV01P351

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0359.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~گفت ای بندهآ ضعیف ، حق سبحانه و تعالی محمد عربی قرشی را رسول
~~گردانیده است و قرآن
# ~~بدو فرستاده مسلمان شو تا بسلامت بمانی و سلطنت بر تو [139 -الف ] و
~~اعقابت باقی ماند
# ~~والآ این عصا بر سر تو زنم و هلاک شوی و ملک از تو منتقل شود. کسری گفت
~~من هرگز ترک
# ~~دین آباء و اجداد خود نخواهم کردن . ملک آن عصا بشکست و بیرون آمد. پس
~~کسری
# ~~حجاب خود را طلب کرد و گفت این شخص که با عصا بر من در آمد چه کس بود
~~گفتند هیچ
# ~~کس ms304 بر ما درنگذشته و درنیامده.
# و در روایتی دیگر آمده است که از حضرت رسالت صلوات الله و سلام علیه سؤال
# ~~کردند که حجت خدای تعالی بر کسری چه بود؟ فرمود که در اثناء خلوت کسری
~~که هیچ
# ~~آفریده نزد وی نبود نا گاه دست فرشته از دیوار خانه بیرون شد و چیزی به
~~فارسی در حایط
# ~~نوشت. کسری را فزع و رعبی تمام در دل افتاد و آن نوشته را نگاه کرد.
~~این کلمات بود که : ای
# ~~بندهآ ضعیف حق سبحانه و تعالی بر خلق رسولی مبعوث فرموده است و کتابی
~~بدو فرستاده
# ~~مسلمان شو تا خیر دنیا و آخرت ترا جمع شود، و اگر چنین نکنی درین
~~نزدیکی هلاک خواهی
# ~~شد. کسری بر آن التفات نکرد و هیچ کس را از آن حال اخبار نکرد. لاجرم
~~حق تعالی اکابر قوم
# ~~را براو مسلط فرمود تا او را خلع کردند و شیرویه را پادشاه ساختند و
~~شیرویه او را بقتل آورد.
# ذکر سلطنت شیرویه بن کسری ابرویز
# چون حق سبحانه و تعالی را ارادت شد که کسری بزودی هلاک شود. در خاطر وی
~~القا
# ~~فرمود که آنهایی که درغزو روم تهاونی کرده بودند بقتل آورد و حال آنک
~~ایشان از اشراف و
# ~~اکابر عجم بودند. اهالی مملکت به همدیگر مجتمع شدند و مشورت کردند که
~~اوراخلع [149 _ ب]
# ~~کنند و شیرویه را که اکبر اولاد و دخترزادهآ قیصر بود1 به جای وی والی
~~سازند. چون از شب PageV01P352
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0360.png)

# ~~شش ساعت بگذشت وزرا و کتاب و آساوره و اشراف بر در حبس رفتند و محبوسان
~~را بیرون
# ~~آوردند و فی الحال به قصر شیرویه رفتند وبا وی بیعت کردند. در اول شب
~~حرس آواز
# ~~می دادند که باش باش1 خسرو شاهانشاه، و در آخر شب می گفتند باش باش
~~شیرویه شاهنشاه.
# ~~کسری چون آواز حرس شنید معلوم کرد که وی را خلع کردند و شیرویه را قایم
~~مقام ms305
# ~~گردانیدند. از حایط قصر به زیر آمد و باغی از آن خود که آن را میروان 2
~~می خواندند مختفی
# ~~شد. اهل مملکت او را طلبیدند و از آن باغ بیرون آوردند و در بیتی محبوس
~~کردند و شیرویه
# ~~را بر تخت نشاندند و تاج بر سر نهادند . پس فرمود که کسری را در خانهآ
~~مرزبانی هر سفته نام3
# ~~مقنعه بر سر کرده بردند و صد سوار از مصاحب . در اثناء راه گذار گذر بر
~~دکان اسکافی 4
# ~~چون کسری را بر آن حال دید گفت یا فاسق یا ظالم یا معتدی، آن گاه قالب
~~را بر او انداخت بر
# ~~کفل چهار پای آمد 5 و به کسری نرسید. مرزبانی از آنها که مصاحب وی
~~بودند گفت ای
# ~~حرام زاده تو کیستی که چنین کلمات گویی ؟ شمشیر بکشید و گردن اسکاف
~~بزد. و کسری را
# ~~در آن خانه محبوس کردند. مدتی دراز محبوس ماند. بعد از آن شیرویه فرمود
~~که هر که در
# ~~سجن باشد اطلاق کنند ومردم را خطبه خواند و گفت ایهاالناس عاقبت شر
~~مذموم است و PageV01P353
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0361.png)

# ~~هرکاری را بدان صاع 1که کیل کردهای از برای دیگران از بهر تو نیز به
~~همان مکیل گردانند و
# ~~قصد 2 اقرب است [150 - الف] به طریق . هیچ عقوبتی از عقوبت بغی اسرع
~~نیست و هیچ
# ~~مالی از رضا و قناعت افضل نه . وعفو عندالمقدره مستحسن است . اکنون
~~باید که قلوب شما
# ~~مطمئن شود و همو غم شما به فرح مبدل گردد چه در عدل و احسان به مرتبهای
~~سعی نمایم که
# ~~زیادت از توقع و تصور شما باشد و مجموع اموال خزاین را به شما انعام
~~کنم. مجموع اهل
# ~~عجم به یک بارگی آواز تهنیت کردند و دعاء دوام سلطنت و عظمت گفتند و به
~~منازل خود
# ~~رفتند . روز دیگر به خدمت شیرویه آمدند و گفتند دو ملک در یک ملک نشاید
~~یا بفرست و
# ~~پدرت را بقتل ms306 آور والا تو ترک سلطنت گیر که باز کسری را بجای خود
~~آوریم. شیرویه
# ~~اندیشید که اگر باز مملکت به پدرش رجوع کنند او را زنده نخواهد گذاشت .
~~قوم را گفت
# ~~امروز مرا مهلت دهید تا بفرستم و پدر را از مساوی 3 تعنیف کنم باشد که
~~توبت کند. عجم
# ~~قبول کردند پس شیرویه رثیس الکتاب4 را طلب داشت وگفت نزد پدر ما رو،
~~کسری ، و
# ~~بگوی که این واقعه از ما نبود حق سبحانه و تعالی بواسطهآ سوء اعمال و
~~قبح افعالت به تو
# ~~فرستاده است . چه اول به خلع ونکس 5 پدر از سریر و استخفاف او راضی شدی
~~و بندویه و
# ~~بسطام را فرستادی تا وی را هلاک گرداند به ظلم و عدوان، و اگر گویی که
~~تو ایشان را به کشتن
# ~~هرمزد نفرموده بودی اما ایشان به موافقت ورضای تو بر آن حرکت اقدام
~~نمودند.

PageV01P354

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0362.png)

# دیگر پسران خود را درخانه محبوس داشتی و نگذاشتی که دعت1 و راحتی به ما
~~رسد.
# ~~دیگر آنک بر قتل مرازبه و آساوره که زهاء 2 بیست هزار نفر بودند عزم
~~اراقت دماء3
# ~~ایشان کردی بواسطهآ نکول حرب ، وحال آنک حرب سجالاست4 «یوم لکک ویوم
~~علیک»
# ~~میباشد که اگر در یک دفعه تقصیر نمودند چندین نوبت مصابرت نمودند و
~~مظفر شدند و ترا
# ~~در قتل ایشان چه غدر بود و ترا معاونت و امداد کردند و با اعدا مقاتلت
~~و محاربت نمودند.
# دیگر چندین هزار زن بیچاره در فراش خود محبوس کردی و به مباشرت ایشان
# ~~مشغول شدن نمیتوانستی و قطع توالد و تناسل ایشان نمودی.
# دیگر آنک خردادابن اللثیم5 بیاصل بی نسب بی رحمت را بر رعیت مظلوم موکل و
# ~~مسلط کردی تا به ظلم و تعدی اموال ایشان را در خزینهآ تو جمع آورد. و
~~ملوک باید که از بلاد
# ~~اعدا به شمشیر خزانه گرد آورند نه رعیت خود را مستهلک و مستأصل
~~گردانند.
# دیگر آنک نعمت ms307 قیصر روم را کفران کردی به سبب خشب صلیب که ترا هیچ احتیاج
# ~~بدان نبود و حق مصاهرت 6 و مناصرت و فرستادن لشکر و پسر خود ثیادوس7 به
~~انتقام اعداء PageV01P355
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0363.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~و فراموش کردی.
# دیگر آنک نعمان بن المنذر را کشتی و حق او را نشناختی که جدش جد ترا،
~~بهرام
# ~~جور، چگونه مدد و معاونت نمود و مملکت که دیگران به تغلب گرفته بودند
~~خلاص کرد واو
# ~~رابه پادشا هی نشاند و از زمان وی تا غایت هرکه متقلد امر سلطنت شد
~~اولاد منذر را به انواع
# ~~قدیم او را به دیگری حوالت کردی1 اکنون حضرت عزت به سبب این کارها ترا
~~اسیر و گرفتار
# ~~کرد [151 - الف ] توبت کن تا حق تعالی بر تو ببخشاید اشتاد گشنسب 2
~~متوجه داری شد که
# ~~کسری در آن محبوس بود. مرزبان که با پانصد مرد موکل کسری بود 3؛ بر
~~نهالی از جلد فیل
# ~~نشسته بود و درعی پوشیده بالای آن ، قبای استبرق زربافت و تبرزینی در
~~دست ، با
# ~~اشتاد گشنسب معانقه و مصافحه کرد. اشتاد گشنسب گفت : یا سیدالمراز به
~~چرا نفس لطیف خود
# ~~را در تعب میاندازی بدین سلاح ثقیل ، و ملک بر شیرویه قرار گرفت و نصرت
~~او راست و
# ~~رعیت مطیع و منقاد شدند. مرزبان گفت قول رثیس الکتاب صواب و آنچه بر آن
~~تکلم میکند
# ~~رایش حکمت ، اما وظیفهآ حزم واحتیاط اینست اگرچه که کسری راکس از من
~~انتزاع نتواند
# ~~کرد. اشتاد گشنسب گفت حق به جانب تست و در احتیاط مصیبی و من آمدهام به
~~4 ادای رسالت PageV01P356
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0364.png)

# ~~شیرویه به کسری. مرزبان نزد کسری رفت و گفت رثیس الکتاب بردرست و
~~میگوید که ملک
# ~~شیرویه او را به رسالتی به خدمت تو فرستاده است، و استجازه دخول می
~~کند. کسری بخندید
# ~~و گفت اگر رسالت از شیرویه ملک است ما را با وجود سلطنت او اذنی نیست.
~~و ms308 اگر ما را اذنی
# ~~و اجازتی هست شیرویه را ملکی و سلطنتی نیست .
# پس اشتاد گشنسب در رفت. کسری بر بالای فرش دیباج بر سر نهالی ابر یشمین
~~نشسته و
# ~~بر سه بالش تکیه کرده بود و سفرجلی1 در دست داشت و میگردانید چون اشتاد
~~گشنسب دست
# ~~بر هم نهاد وبهادب وا ایستاد. کسری مربع 2 شد وسفرجله رابرنهالی نهاد،
~~بغلتید و در خاک
# ~~افتاد[151 _ ب] اشتاد گشنسب آن را بستد و پاک کرد و بر کنار بساط نهاد
~~دیگر بار بغلتید و
# ~~در خاک افتاد کسری گفت چون کاری اقبال کند حیله دفع آن نتواند کرد و
~~چون به در شود
# ~~همین سبیل ، و این سفرجله از نهالی به بساط افتاد و از بساط بر زمین ،
~~این دلیل است بر آنک
# ~~از من ملک رفت و زود باشد که از اعقاب و انسال نیز تجاوز کند و به غیر
~~ما مفضی 3 شود.
# ~~اکنون بدانچه آمدی بیان کن.
# اشتاد گشنسب رسالت شیرویه ادا کرد. کسری گفت شیرویهآ کوتاه عمر را بگوی
~~که
# ~~هرکه صاحب عقل باشد وقتی گنه کار را سرزنش و تعییر کند46 که خود را از
~~ذنوب و آجرام
# ~~مصفی و مبرا گردانیده باشد. و اگر ما را آن گناه که وی نسبت میکند بودی
~~، نشایست که درین
# ~~حالت ما را این رسالت فرستادی و من هریک از این تقصیرات را جوابی شافی
~~دارم و عذری
# ~~بیان کنم تا علم به جهالتش زیادت شود و بی عقلی خویش معلوم گردد.
# اما حکایت پدر ما هرمزد ، جواب آنک ما را در خلع او هیچ وقوفی و مدخلی
~~نبود و PageV01P357
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0365.png)

# ~~درآن وقت من در آذربایجان بود[م] و چون ملک از آن من شد هنوز استحکام
~~سلطنت نکرده
# ~~بودم به انتقام ایشان مشغول نتوانستم بودن . بعد از آنک از روم مراجعت
~~نمودم بتدریج ایشان
# ~~راکشتم و به قتل آوردم - خالانم بندویه و بسطام را - و برآن ختم ms309 کردم
~~آن انتقام را با وجود
# ~~اجتهاد و سعی که در باب ملک من نموده بودند .
# اما تقصیری که درحق پسران تصور کردی که ایشان را در خانه محبوس داشتم و
~~از
# ~~رکوب وانتشار منع کردم ، جواب آنکه مقصود من صیانت و محافظت شما بود .
~~استادان
# ~~موکل کرده بودم که شما را آداب تعلیم کنند و در مطعم و ملبس نقصانی
~~[152 _ ب] بازدید
# ~~نمیشد . و باز از آن تو خاصه منجمان در وقت ولادتت گفته بودند که ملک
~~بر من بشورانی و
# ~~فساد سلطنت من از تو باشد1 . من به قتل تو از جهت شفقت و رحمت امر
~~نفرمودم و دانستم که
# ~~قضاء خدای را هیچ چیز ردنتواند کرد .
# و اما ذکر انعام قیصر و معاونت و امداد من بر محاربت بهرام چوبین ومنع من
~~خشبه
# ~~صلیب را ، جواب آنک تمامت افضال او را مکافات به حسن جزا نمودم و آنک
~~در طلب ثار
# ~~او لشکر فرستادم و هر که با او و پسرش عداوت ورزیده بود بکشتند و ملک
~~باز به قوم او مسلم
# ~~داشتند وبدین سبب مالی عظیم تلف شد ودر عوض خشبهآ صلیب ، عساکر روم را
~~دوهزار و پانصد
# ~~بدره انعام دادم و از برای جنودش بر سبیل هدیه هزار و چهارصد تومان2
~~فرستادم و پسرش
# ~~نیز اضعافا مضاعفهآ آن بخشیدم. این جمله بجای آوردم و به چوبی که نزد
~~من هیچ قدر ندارد
# ~~مضایقه میورزیدم؟ مقصود آن بود که چون آن چوب در بلاد ما باشد ، اهل
~~روم به یکبارگی
# ~~مطیع و منقاد ما باشند از برای تعظیم آن چوب .
# و اما قتل نعمان بن المنذر با وجود قدمت خدمت، اگر ترا عقلی بودی قبل از
~~استفسار
# ~~معلوم میکردی ، حال آنک نزدیک رسیده بود که ملک از عجم به عرب منتقل
~~گردد .
# ~~اندیشیدم که نعمان کثرت عقل و وفور علم و ادب و مطاوعت عرب بر من غلبه
~~کند و ملک PageV01P358
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0366.png)

# ~~پستاند ms310 . بعد از وی عربی جلف را که نه علم باشد و نه ادب و نه عقل ،
~~ملک عرب کردم .
# دیگر آنچه گفتی ازین افعال توبت کن . هیچ شک نیست راست گفتی و حق به جانب
# ~~تست . از جمیع [152 -_ ب] خطایا و آوزار1 به حضرت عزت توبه کردم. اما
~~مقصود تو ازین
# ~~رسالت تأنیب2 و تعنیف من بوده است . امیدوارم که هرچه زودتر ترا حق
~~تعالی سزا و جزای
# ~~قبح اعمال روزی گرداند . چه بدرستی و راستی که مرا معلوم شده است که
~~ملک و سلطنت من
# ~~از انعام حق تعالی واحسان وی بوده است و عساکر و رعایا را در آن مدخلی
~~نبوده و هر روز
# ~~بنو مرا عزت وقوت زیاده شده و اعدا را ضعف و وهن ، و من بر اهل این
~~مملکت مثل پدری
# ~~شفیق زندگانی کردهام و ایشان را نگاه داشتی کردهام و به سبب امور ایشان
~~بسی تعب و عنا3 و
# ~~مشقت و بلا بر خود حمل کردهام و در توفیر4 بیت المال ایشان بذل مجهود
~~نموده چه عز
# ~~مملکت و شرف سلطنت و قوت جنود به زیادتی مال است و هر چیزی را زوالی و
~~نقصانی
# ~~هست و ما را معلوم شده که چون سی و هشت سال از سلطنت ما بگذرد زوال
~~نزدیک رسد5 .
# و اینک به حکم خدا راضی و به قضاء وی خشنود شدهام . پس برخیز و جواب ما
# ~~به شیرویه برسان چنانچه پیغام وی آوردی .
# اشتاد گشنسب تمامت حکایات با شیرویه عرضه داشت . شیرویه ملول و پشیمان شد
~~.
# ~~چون روزی چند بگذشت وزرا و اشراف با همدیگر مشورت کردند و از میل اکثر
~~خلایق
# ~~به جانب کسری اندیشیدند، نزد شیرویه رفتند و گفتند دو ملک در یکولایت
~~نباید که باشد ،
# ~~از آن دو امر یکی اختیار کن . آن روز مهلت طلبید . روز دیگر الحاح
~~کردند. شیرویه یکی از PageV01P359
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0367.png)

# ~~مراز به را به قتل کسری امر فرمود . چون ms311 به خدمت کسری رسید فرمود1
~~بیرون شو چه تو نه آن
# ~~شخصی که مرابقتل خواهی آورد .[153 - الف]
# مرزبان به خدمت شیرویه حال عرضه داشت . دیگری را فرستاد کسری وی را
~~همچنان
# ~~گفت که اول را . او نیز بازگردید تا این صورت به تکرار انجامیده بود
~~شیرویه جوانی را که
# ~~هر مزدبن مردانشاه2 نام داشت و پدرش عامل بابل و خطرنیه بود ، به قتل
~~کسری فرستاد ، و
# ~~به دو سال قبل از آن منجمان کسری را گفته بودند قتل تو به قضاء حق
~~تعالی در دست عامل
# ~~بابل و خطرنیه خواهد بود . کسری را در باب مردانشاه تهمت پیدا شده بود
~~چه مرزبان و عامل
# ~~بابل بود و فرستاده و وی را طلب کرده، چون آمده گناهی چند بر او ثابت
~~کرده و فرموده که
# ~~دست راستش را قطع کنند . پس دست بریده ببوسید و در کنار نهاد و به قلبی
~~حزین در گریه و
# ~~زاری آمد . کسری را بر حالت وی رحمت و رقت آمد کس به مردانشاه فرستاد و
~~اظهار ندامت
# ~~کرد و گفت چه حاجت داری که عوض دستت روانه گردانم . مردانشاه گفت عهد
~~فرمای که
# ~~هرچه التماس نمایم مبذول داری . کسری میثاق بست و انجاز3 مطابقت وی .
~~مردانشاه گفت
# ~~التماس من قتل من است . کسری بفرمود تا او را گردن بزدند . چون کسری او
~~را دید بواسطهآ
# ~~حداثت سن نشناخت ، از نسبش سیوال کرد گفت پسر مردانشاه مرزبان بابل و
~~خطرنیه . کسری
# ~~تبرزینی با خود داشت بر کتف کسری زد هیچ کارگر نیامد بواسطهآ مهرهای که
~~در بازو داشت.
# ~~هرمزد آن مهره را از عضد کسری بگشود و به ضرب تبرزین او را بقتل آورد4
~~و شیرویه را PageV01P360
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0368.png)

# ~~153 - ب] از فراغ او اعلام کرد . شیرویه چون قتل پدر استماع کرد
~~لطمهای1 چند بر روی
# ~~خود زد و چندان جزع کرد که بیهوش شد . و فرمود تا هرمزد مردانشاه را
~~بکشتند . و قتل
# ~~کسری ms312 در سنهآ ثمانیه از هجرت رسول صلی الله علیه و سلم واقع شد .
# بعد از آن شیرویه فرمود تا زندانها پاک کردند و محبوسان را اطلاق و زنان
~~کسری را
# ~~به شوهر داد و ربع خراج از رعیت حط کرد2 و برمکه بن فیروز3 را که جد
~~برامکه بود وزارت
# ~~داد و جمیع امور ملک برو مفوض کرد . و شیرویه را هفده برادر صاحب جمال
~~بود جمله را
# ~~به زهر بکشت از خوف آنک برو غلبه کنند و ملک از وی بستانند .
# و شیرویه هفت ماه در ناز ونعمت بسر برد و در ماه هشتم وفات کرد . اهل
~~مملکت
# ~~اردشیر4بن شیرویه را قایم مقام گردانیدند . و هنوز طفل بود و از اولاد
~~کسری هیچ کس باقی
# ~~نمانده بود مهرجشنس5 نامی را طلب کردند و به سبب صلاح و دیانت و امانتی
~~که او را بود
# ~~حاضر اردشیر گردانیدند و مقوم و مدبر مملکت ساختند . مهرجشنس بر آن
~~موجب قیام نمود
# ~~و از آن سه اسپهبد که به غزو روم رفته بودند در زمان کسری یک شهر بدان
~~باقی مانده بود6
# ~~چون خبر قتل کسری و وفات شیرویه و تولیت اردشیر وی را معلوم شد، متوجه
~~مداین گشت و PageV01P361
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0369.png)

# ~~هر که در قتل کسری سعی کرده بود حاصل کرد و بقتل آورد و رغبت ملک و
~~سلطنت کرد و
# ~~خود را ملک خواند و بر سریر نشست و تاج بر سر نهاد . دو ماه برین صورت
~~به سر برد اکابر و
# ~~اشراف و اهالی در تحت حکم او تن ندادند و راضی نشدند [154 - الف] در
~~روزی که به صید
# ~~بیرون شده بود او را بقتل آوردند و حبلی در رجلش بستند و کودکان را
~~فرمودند که در شوارع
# ~~و محلآت جسدش میکشیدند و استهزا بر وی میکردند . بعد از آن چندانچه از
~~فرزندان
# ~~کسری کسی را طلبیدند که به سلطنت برگزینند یافت نشد ، چه تمامت را
~~شیرویه کشته ms313 بود رای
# ~~اهالی مملکت پوران1 بنت کسری قرار گرفت . طایفهای از ایشان قبول نکردند
~~. و از کسری
# ~~پسری طفل مانده بود2 از کردیه خواهر بهرام چوبین ، بدو رغبت نمودند و
~~متفق اللفظ او را
# ~~به کسی دادند که حضانت3 کند و به تدبیر ملک قیام نماید. شش ماه برین
~~صورت بگذشت، آن
# ~~طفل نیز وفات کرد . پس پوران بنت کسری را پادشاه گردانیدند . به امر
~~سلطنت مشغول شد و به
# ~~حسن سیرت و سیاست معاش نمود و ثلث خراج از رعایا ساقط گردانید و گفت
~~ایهاالناس چون
# ~~حق تعالی ما را به ملک و سلطنت مکرم و مشرف فرمود و تقلید6 سیاست و
~~امور شما را ارزانی
# ~~داشت و پدران ماضی ما را به سیرت پسندیده و عدل و عفو و صفح5 مشغول
~~بودند و
# ~~محمودالعاقبه درگذشتند . امید آنک تبع سنن و اقتفاء اثر ایشان بجای
~~آورم . خاطر مطمئن
# ~~دارید و خوش دل گردید و به سمع و طاعت قیام نمایید ، چه صلاح شما به ما
~~و ما به شما منوط
# ~~است و اکنون ملک و سلطنت عجم واهی شده و رونق و عظمتش کسر گشته و به
~~حسن
# ~~مناصحت و انقیاد مبانی آن را که منهدم شده است [154 _ ب] تشیید کنید و
~~در این صورت PageV01P362
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0370.png)

# ~~متفق الکلمه باشید ، چه اتفاق کلمه موجب قوام ارکان ملکست ودعایم1
~~سلطنت . واز
# ~~حق تعالی درخواست می کنم که قلوب شما را مایل طاعت ما گرداند و امن و
~~عافیت روزی
# ~~فرماید و بقایای خراج سنین سالفه2 و نصف خراج این سال به شما فرو
~~گذاشتم و در مراتب و
# ~~مناصب و عطایاء شما افزودم . یک سال و یک ماه پوران پادشاهی کرد .
# چون مریض شد مملکت به آزرمی دخت خواهرش حوالت کرد . و در زمان وی عجم
# ~~بغایت ضعیف شدند و خبر وهن3 و فتور ایشان به بکربن وائل رسید و به
~~موضعی سیلحین4 نام
# ~~متوطن بودند . نزدیک بلاد ms314 عجم رغبت محاربت کردند .
# مثنی بن حارثهالشیبانی و سویدبن قطبهالعجلی از بکربن وائل جمعی عظیم گرد
# ~~آوردند و متوجه مملکت عجم گشتند . مشنی از ناحیه حیره و سوید از جانب
~~ابله ، مواشی و
# ~~آغنام عجم را غارت کردند . و این در ابتدای خلافت ابوبکر صدیق رضی الله
~~عنه و آرضاه5
# ~~بود . مشنی به حضرت ابوبکر مکتوب نوشت و شرح ضعف و عدم شوکت عجم و
~~غلبهای که
# ~~مصاحب خود داشت بیان کرد و التماس امداد و ارسال جیوش نمود تا طرفی از
~~بلاد فتح کند .
# ابوبکر ، خالد بن الولید را که به مقاتلت اهل رده1 رفته بودند و مسیلمهآ
~~کذاب را کشتند PageV01P363
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0371.png)

# ~~در یمامه بفرمود که با آبطال عساکر به مثنی ضم شود و هر مقدار که
~~توانند از بلاد عجم فتح
# ~~گردانند . چون مکتوب به خالد رسید از یمامه نزد مثنی رفت . مثنی را
~~وصول خالد ناخوش
# ~~آمدچه تصور داشت که ابوبکر ولایت آن جیش به وی حوالت خواهد فرمود .
~~(155 - الف].
# خالد به حیره رفت و آن را به صلح بستد. و اول موضعی که از عراق فتح شده
~~حیره بود
# ~~و قبل از آن ابوبکر رضی الله عنه ابوعبیده جراح را که از عشرهآ مبشره1
~~بود و با بیست هزار
# ~~سوار به غزو شام روانه گردانیده بود و شام در آن هنگام از توابع روم
~~بود . قیصر بطریقی با
# ~~صدهزار مرد مقاتل به محاربت ایشان فرستاد .
# ابوعبیده حال وصول بطریق روم با صدهزار سوار به حضرت ابوبکر رضی الله عنه
# ~~عرضه داشت . او به خالد بن الولید فرستاد که عراق را به مثنی بن حارثه
~~و بنی بکر وائل رها کند
# ~~و به جانب شام بدل ابوعبیده رود ، چه وی به امور حرب عالم تر است . چون
~~رسول نزد خالد
# ~~آمد قبل از مطالعهآ مکتوب ، سؤال کرد که به چه مهم آمده . گفت خیر است
~~. برخیز و به شام
# ~~رو . خالد گفت این عمل عمربن ms315 الخطاب رضی الله عنه است او را حیف آمد که
~~فتح عراق
# ~~در دست من باشد . چون مکتوب خواند و معلوم کرد که ابوعبیده معزول است و
~~منصب
# ~~ولایت جیش2 از آن وی است ، خو شدل گشت و متوجه شام شد در راه به عین
~~تمر4 رسید و
# ~~جماعتی از فرس در آن موضع متوطن بودند . به قلعه تحصین کردند و جنگ در
~~پیوستند و
# ~~عاقبت خالد غالب شد و تمامت را به قتل آورد و ذراری4 ایشان را سبی5 کرد
~~و از آن جمله ابن PageV01P364
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0372.png)

# ~~سیرین و جیران1 مولی عثمان بن عفان بود .
# خالد به حی بنی تغلب رسید ایشان را غارت کرد و بسی آدمی به قتل آورد شخصی
~~از
# ~~ایشان به شرب مشغول بود این بیت آغاز کرد :
# آلا عللانی قبل جیش ابی بکر %~% لعل منایانا قریب وما ندری2
# ~~هنوز بیت را تمام انشاد نکرده بود که اصحاب خالد گردن وی را بزدند [155
~~- ب] چنانک
# ~~سرش در قدح شراب افتاد و خالد به شام رفت و متصدی محاربت گشت و مثنیبن
~~حارثه و
# ~~عمروبن حزم انصاری به عراق میرفتند . و به نهب و قتل قیام مینمودند تا
~~مدت خلافت
# ~~ابوبکر رضی الله عنه به آخر رسید .
# چون امیرالمؤمنین عمربن خطاب رضی الله عنه خلیفه شد برخاست واین خطبه
# ~~بخواند . خطبه :
# ~~الحمدلله العالی علی کل شی والقادر علیه والمبتدی لکل شيء وآحمده
~~واستعینه واستکفیه
# ~~وآتو کل علیه واشهد ان لااله الاالله وآن محمدا عبده و رسوله صلی الله
~~علیه وسلم . ایها الناس
# ~~اگرنه آنست که امیدوارم که من شما را بهتر باشم و مصابرت زیادت نمایم
~~والی نمیگردیدم و
# ~~بسنده و کافی است شما را کسی که مراقب موت3 و منتظر وقت بین یدی الله6
~~است تا از حقوق
# ~~شما سؤال فرماید که از کجا ستد و به کجا داد و در میانهآ شما حکم چگونه
~~کرد . اکنون
# ~~از حضرت منان بدین شغل استقامت می ms316 کنم5 و هیچ حیلت و طاقت و قوت ندارم
~~الآ به او
# ~~والسلام.

PageV01P365

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0373.png)

# پس ابو عبیدبن مسعود ثقفی را با هزار مرد1 به عراق فرستاد و به مثنیبن
~~حارثه و
# ~~عمروبن حزم مکتوب نوشت و فرمود که اوامر و نواهی او را به سمع و طاعت
~~تلقی نمایند و
# ~~سلیط بن قیس انصاری را با ابوعبید فرستاد و وی را گفت اگر نه آن بودی
~~که تو در حرب
# ~~تعجیل می کنی ولایت جیش با تو حوالت میکردم2 و ابو عبیدبن مسعود را
~~فرمود که با تو مردی
# ~~فرستادهام که به جهت اسلام از تو افضل است باید که به مشورت و رای وی
~~کار کنی و از سخن
# ~~و صواب دید او تجاوز ننمایی [156 - الف] پس ابوعبید روان شد و به هرحیی
~~از اعراب که
# ~~می رسید از ایشان استمداد می کرد چون به قس ناطف3 رسید مثنی بن حارثه و
~~عمر وبن حزم با
# ~~طایفهآ عرب او را استقبال کردند .
# آزرمی دخت چون خبر وفود جیوش عرب معلوم کرد ، مردانشاه نامی با چهارهزار
# ~~مرد در مقابل ایشان فرستاد . ابوعبید خواست که عساکر را از نهری که در
~~حوالی ایشان بود
# ~~بگذرانند و بر سر ایشان تاخت کند . سلیط بن قیس گفت بر تو باد که ازین
~~نهر عبور نکنی .
# ~~وظیفه آنک به امیرالمؤمنین مکتوب نویسی واز صورت هجوم عجم اعلام دهی و
~~استمداد
# ~~کنی آن زمان از نهر عبور کنی و بگذری . ابو عبید گفت والله که خیانت
~~ترا بر من باعث شده .
# ~~مثنی بن حارثه گفت نه از خیانت بود بلک تدبیر آنست. سخن قبول نکرد و با
~~تمامت مسلمانان
# ~~بلارضای سلیط و مثنی عبور کرد . مثنی گفت اگر نه خذلان شما عیب و عار
~~من بودی ازین نهر
# ~~نگذشتمی . آن گاه لشکر بیاراستند .
# سلیط در میمنه و مثنی در میسره و ابومحجن که عمزادهآ وی بودبرابر رجاله4
~~و خود
# ~~درقلب واایستاد و عجم ms317 به تیرانداختن مبادرت نمودند و اکثر مسلمانان را
~~مجروح کردند .

PageV01P366

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0374.png)

# ~~سلیط به ابوعبید گفت رای ما صائبتر بود و تو بواسطهآ سوء تدبیر
~~مسلمانان را مضرت
# ~~رسانیدی اکنون به یک بار حمله کردند و عجم را براندند و ایشان را فیل
~~بود رها کردند .
# ~~ابوعبید شمشیری زد و خرطوم فیل را قطع کرد و ابومحجن تمام کار کرد .
~~باز عجم روی
# ~~به مسلمانان نهادند و ابوعبید را قتل کردند برادرش حکم بن مسعود علم
~~برداشت او را نیز
# ~~بکشتند ابوقبیس برادر [156 - ب] ابومحجن رایت برداشت او نیز با سلیط
~~کشته شدند و
# ~~خلقی کثیر از مسلمان به قتل آوردند .
# ابومحجن منادی کرد یا بنی بکر وائل، ایشان به عجم حمله کردند و از
~~مسلمانان دور
# ~~گردانیدند. بعداز آن عرب راگفت از جسربگذرید چون متوجهشدند1، عجم رها
~~نکردند . مثنی
# ~~سعی کرد وجمعی مسلمانان را بگذرانید و آخری بگذشتند و جسر را قطع کردند
~~و به ثعلبیه2
# ~~رفتند و به امیرالمؤمنین نوشتند که ابوعبید و سلیط با جمعی کثیر مقتول
~~شدند و بقایا به ثعلبیه
# ~~تحصن نمودهایم و منتظرامداد گشته . امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه
~~بگریست وبه مثنی نوشت :
# ~~بسم الله الرحمن الرحیم . من عبدالله عمر امیرالمؤمنین إلی مثنی بن
~~حارثه ومن تبعه من المسلمین .
# ~~سلام علیک ، اما بعد مکتوب رسید و مصیبتی که مسلمانان را رسیده بود
~~معلوم شد اندوهگین
# ~~مشوید چه خوشا آنک در جهاد حق تعالی کشته شود . و عروة3 حکایت مردانگی
~~و خلاص
# ~~مسلمانان و سعیی که کردهای بیان نمود واین واقعه دریوم السبت6 ماه
~~رمضان سنه ثلاث و عشره از
# ~~هجرت بود . بعداز آن امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه ازقبایل عرب احتشاد
~~عساکر نمود
# ~~مخنف بن سلیم ازدی با هفتصد تن و عدی بن حاتم با جمعی کثیر و طایفهای
~~از بنی مثنی بن
# ~~مالک با خلقی انبوه در مدینه جمع شدند جریربن عبدالله بجلی را بر ایشان
~~امیر کرد و به ثعلبیه PageV01P367
# ![image ms318 filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0375.png)

# ~~فرستاد چون به دیگر مسلمانان ملحق شدند به دیر هندا رفتند و تمامت
~~اعمال ..2 را غارت
# ~~کردند . دهاقین و رعایا به مداین رفتند و چون حال عرض کردند ، آزرمی
~~دخت دوازده
# ~~هزار مرد شجاع [157 - الف] به محاربت ایشان فرستاد و مهران بن مهرویه
~~که از اعاظم مرازبه
# ~~بود قاید جیش گردانید . عرب مستعد قتال شدند و عجم سه صف بیاراستند .
~~در هر صفی فیلی
# ~~بداشتند و در جنب هر سواری پیادهای و در برابر هر نیزهداری تیراندازی
~~تعبیه کردند و
# ~~فریادی عظیم برآوردند و مثنی بر قبایل عرب می گردید و میگفت زینهار
~~رعایت احساب و
# ~~حمایت دین اسلام بجای آورید . پس دست برداشت3 وگفت : اللهم ثبت اقدامهم
~~وانصرهم
# ~~علی عدوهم4 آن گاه فریقین بر همد یگر حمله آوردند و به طعن رماح5 و ضرب
~~سیوف و رمی
# ~~سهام مشغول شدند و از بامداد تا آخر روز مقاتلت کردند و مثنی بر عرب می
~~گردید و
# ~~دلیرشان می کرد و می گفت اللهم ارفعها و لا تضعها اللهم اعزها و لا
~~تذلها اللهم هذا بحولک و
# ~~قو تک1 . پس گفت یا معشرالعرب به یک دفعه بامن در حمله موافقت کنید . و
~~خود و برادرش
# ~~مسعودبن حارثه حمله کردند و اول قتل مسعود بود . مثنی عرب را گفت خیر
~~خواهد بود علمها
# ~~را بردارید . آن گاه گفت : اللهم ارزفعها و لا تضعها اللهم اعزها و لا
~~تذلها. ای مردمان بدانید که
# ~~غالب سلاح عجم نشاب است چون تیرها خود انداختند قوت ایشان آخر شد . شما
~~ازایشان
# ~~نیند یشید که حق تعالی همین لحظه نصرت دهد . و جریرعبدالله ، قوم خود
~~را گفت شما را
# ~~شرفی هست در اسلام که دیگران را نیست، اگر این بلاد فتح گردانید شما بر
~~همه مقدم باشید .

PageV01P368

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0376.png)

# ~~نداکرد که ایهاالناس در مقاتلت مصابرت1 نمایید، که به احدی الحسنیین2
~~شما را بشارت است
# ~~یا شهادت و ثواب و یا غنیمت وناموس3 فتح . و ms319 به یکبار حمله کردند و از
~~وقت زوال تا
# ~~غروب داد مردی [157 - ب] و مردانگی بدادند و عجم منهزم شدند . و
~~مسلمانان در پی
# ~~ایشان تاختند تا به نهر سلیم4 و چنان بود که مهران که امیر عجم بود ،
~~بر مثنی بن حارثه حمله
# ~~آورده و ضربه زد بواسطهآ خود رد شد . مثنی برکتف او زد درع و لباس را
~~پاره گردانید و او را
# ~~به دو نیمه کرد فی الحال مرده بیفتاد . عجم چون بزرگ خود را کشته دیدند
~~تمامت بگریختند ،
# ~~و عبدالله بن سلیم و عروةبن زید و مثنی بن حارثه با هزار مرد در عقب
~~ایشان تاختند و به غنایم
# ~~التفات نکردند و قریب سههزار نفر عجم اسیر گرفتند ، باقیان به تعجیل
~~هرچه تمامتر به مداین
# ~~رفتند . شب هنگام مسلمانان شهدا را دفن کردند و به تعزیت برادر مثنی
~~مشغول بودند . مثنی
# ~~گفت مردن وی بر من آسانست که پشت وانداده بود و نگریخته ، بلک درحالت
~~مردانگی و
# ~~مردی شهید شد و به جوار حق پیوست والسلام .
# طلب امداد نمودن سویدبن قطبه از امیرالمؤعنین
# چون سوید بن قطبه را معلوم شد که امیرالمؤمنین مثنی را مددکرد و چنین فتح
~~وظفری او
# ~~را روزی شد ، به امیرالمؤمنین نمود که در این ناحیه عجم بغایت واهی و
~~ضعیفاند ، مرا امداد
# ~~فرمای که با ایشان غزاکنم . امیرالمؤمنین عتبهبن غزوان مازنی5 را که
~~حلیف1 عبدمناف PageV01P369
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0377.png)

# ~~بود و از اصحاب هجرت و صحبهآ رسول صلی الله علیه و آله و سلم ، با دو
~~هزار مرد از عرب
# ~~بفرستاد . وبه سوید نوشت که او را مطیع و منقاد باشد و امیرالمؤمنین
~~خود به تشییع عتبه بیرون
# ~~فرمود و گفت اخوال تو از مسلمانان بر اهل حیره چیره و غالب گشتهاند
~~وامیری بزرگ بر
# ~~دست ایشان هلاک شد ، اکنون قصد اهواز وایران شهرکن و [158 - الف] ایشان
~~را از امداد
# ~~عراق و مداین مشغول گردانیده به مبارزت قیام نمایی، باشد که ms320 به یاری حق
~~تعالی طرفی از آن
# ~~نواحی فتح کرده داخل حوزهآ اسلام گرداند ، و به سوید نوشتهام که مطاوع
~~تو باشد و مآل
# ~~حالت به من نویس که به چه رسید در میانه ...1 باز گردید ، و ایشان به
~~بصره رفتند . در آن وقت
# ~~هیچ قریه غیر از خریبه نبود و دراو جماعتی از عجم ساکن بودند تا عرب را
~~از عمارت آن منع
# ~~کنند . عتبه در آن موضع نزول کرد و سوید بدو ملحق شد بعد از آن موضع
~~بصره را که امروز
# ~~بلدهآ معروفه است مخیم2 خود ساختند و از آن جهت آن را بصره نام کردند
~~که در آن زمین
# ~~سنگ ریزهای سیاه بود و ابله3 را مفتوح گردانیدند ، و با مرزبان محاربت
~~کردند و و مظفر
# ~~شدند و تا به مداین رفتند بسی از جنودش به دوزخ فرستادند و آخرالامر
~~خودش را نیز با
# ~~ایشان ملحق گردانیدند و سیف و منطقه4 اش به حضرت امیرالمؤمنین فرستادند
~~. چون عرب
# ~~این حال مشاهده کردند تمامت رغبت غزو عجم نمودند، گروه گروه متوجه بصره
~~میشدند تا
# ~~خلقی کثیر جمع شد و شوکت مسلمانان زیادت گشت و حرب در پیوستند و دیگر
~~مرزبان را
# ~~هلاک کردند و ظفر لاحق حال ایشان شد و به دشت میسان5 شدند و مرزبانان
~~آن موضع نیز
# ~~مستعد قتال گشتند عاقبت بگر یختند و عتبه در شهر دخول کرد و بر فور به
~~دشت میسان شد و PageV01P370
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0378.png)

# ~~بر...1 آمد آن نیز در حوز و تصرف آوردو فتح نامه در صحبت شیخ بن
~~النعمان2 به حضرت
# ~~امیرالمومنین فرستاد . تمامت اهل مدینهآ یثرب براو جمع شدند و از عراق
~~و بلاد عجم سؤال
# ~~کردند و او صفت رخص و خصب3 آن بلاد بیان مینمود اکثر عرب [158 - ب]
~~رغبت آن
# ~~جانب کردند . و امیرالمؤمنین هر روز به نو عسکری می فرستاد تا به
~~یکبارگی صاحب قوت
# ~~شدند وعتبه از امیرالمؤمنین اجازه حج طلبید . مغیرة ms321 بن شعبه به جای وی
~~نصب فرمود . و
# ~~مغیره قبایل عرب را تجهیز کرد و به جانب دشت میسان روانه شد و با
~~مرزبانش محاربت کرد و
# ~~منصور شد و فتح نامه به خدمت امیرالمؤمنین فرستاد و دو سال به بصره
~~ماند ، پس او را معزول
# ~~کرد4 و ابوموسی اشعری را رضی الله عنه والی گردانید و فرمود آن بلاد
~~مخصوص کند و از
# ~~برای خودشان مواطن سازند و مسجد و جامع بناکنند . ابوموسی درخواست کرد
~~که ده نفر از
# ~~انصار مصاحب او باشند . امیرالمؤمنین آنس مالک و براءبن مالک رضی الله
~~عنهما [را] با هشت
# ~~نفر دیگر مصاحب او کرد و فرمود تا تمام عرب او را مدد کنند .
# آمدن سعد وقاص به محاربهآ عجم و ساختن شهر کوفه
# باز مثی حارثه از امیرالمؤمنین استمداد نمود . سعد وقاص رضی الله عنه با
~~لشکری از
# ~~عرب به جانب مداین روانه فرمود . رستم نامی را یزدجرد با پنجاه هزار
~~سوار در مقابل ایشان PageV01P371
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0379.png)

# ~~فرستاد طلیحه بن خویلد به لشگرگاه عجم شد و از بامداد تا شبهنگام توقف
~~کرد . با سعد
# ~~گفتند طلیحه به جانب عجم گردید همانا اسلام وی محکم نبود . سعد غمگین
~~شد و طلیحه
# ~~درنصف شب سوار در معسکر عجم طواف می کرد . [159 - الف] تا به وقت سحر
~~شخصی از
# ~~ایشان خفته یافت و قید اسبش بردست و لجام بر قلبوس1 زین انداخته .
~~طلیحه پیاده شد و قید
# ~~بشکست3 و لجام بر اسب کرد و بر آن نشست و اسب خود را میکشید . چون حارس
~~بیدار
# ~~شد - و از آن جمله بود که یکی را به هزار مرد میشماردند - در عقب طلیحه
~~تاختن آوردند
# ~~قبل از طلوع بدو ملحق شدند . صاحب فرس که مقدم ایشان بود بر طلیحه حمله
~~کرد و نیزه برو
# ~~انداخت . طلیحه بگردید و رمح بدو اثری نکرد و طلیحه او را ضربهای زد که
~~از جوشنش
# ~~بیرون شد . یکی دیگر حمله آورد ms322 او را نیز طعنه زد و به دوزخ فرستاد
~~چنانک چهارکس از
# ~~ایشان به قتل آورد پنجمین چون آن وضع مشاهده کرد سلاح بینداخت و تسلیم
~~شد . طلیحه او
# ~~را بر اسب خود نشاند و آن چهار اسب دیگر داد تا میکشید . و در عقب خود
~~می آمد . عرب
# ~~از دور چون ایشان را بدیدند تصور عجم کردند طایفهای متوجه شدند ، چون
~~نزدیک
# ~~رسیدند ، طلیحه را بشناختند . دو سوار بشارت قدوم طلیحه به خدمت سعد
~~وقاص بردند که
# ~~یک اسیر و پنج اسب از عجم آورده است . مسلمانان دلخوش شدند و گفتند این
~~نشانهآ فتح
# ~~است . و طلیحه به خدمت سعد آمد . از اخذ اسیر و اسبان سؤال کرد . آن
~~اسیرگفت من مشاهدهآ
# ~~حرب بسیار کردهام و لشگرها دیده ، مثل این مرد هرگز [159 - ب انه
~~دیدهام و نه شنیده، و
# ~~تمامت صورت حال بیان نمود ، عرب تحسین کردند . سعد از عدد لشکر عجم
~~سؤال کرد .
# ~~گفت پنجاه هزار باشند . اما حق تعالی رعب شما در دل ایشان القا فرموده
~~است . سعد او را
# ~~تصدیق کرد و به اسلام دعوت نمود . چون مسلمان شد ، سعد گفت تو امروز
~~یکی از مایی .
# ~~آن گاه در میانهآ عرب توقف کرد و با ایشان موافقت مینمود و در خدمت
~~طلیحه به سر میبرد PageV01P372
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0380.png)

# ~~و در مسلمانی کشته شد.
# رستم در لشکرگاه خود چهارماه تدبیر حرب میکرد و از آنچه به مهران رسید
# ~~میاندیشید . و عرب عمروبن معدی کرب و طلیحه بن خویلد به اطراف و نواحی
~~می فرستادند
# ~~و غارت می آوردند و از ایشان در عرب اعظم نبود . و مثنی بن حارثه را از
~~بنی بکربن وائل
# ~~زنی در غایت جمال بود چون سعد به حیره رسید مثنی مریض بود و زنش رعایت
~~حال و
# ~~خدمت وی میکرد ، این مکتوب به سعد نوشت : بسم الله الرحمن الرحیم اما
~~بعد : حق سبحانه و
# ~~تعالی مرا بواسطه مرضی که طاری1 شده از ms323 شرف صحبت او محروم گردانیده و
~~میاندیشم که
# ~~وفات رسیده است . گواهی میدهم بر خدایی ذات بی چون الله و رسالت محمد
~~مصطفی
# ~~صلی الله علیه و سلم و بر آنک روز قیامت حق است و البته خواهد بود و حق
~~تعالی اموات را
# ~~احیا خواهد فرمود و نشر حساب واقع خواهد گشت بلاریب والسلام .
# چون روزی چند بگذشت مثنی در حیره وفات کرد و او را به قادسیه دفن کردند .
~~و
# ~~بعد از انقضاء عده ، سعد زن او را عقد نکاح بست [160 - الف] و رستم
~~مردی از عباد دین
# ~~خود اختیار کرد و نزد سعد فرستاد که شما همسایگان و جیران مایید و
~~همواره کسان شما نزد ما
# ~~آمد شد مینمودند و وظیفهآ حسن جوار بجای می آوردیم . اکنون از محارم
~~خود کسی عاقل
# ~~کامل نزد من فرست . چون رسول به خدمت سعد آمد واداء رسالت کرد ، مغیرة
~~بن شعبه را
# ~~طلب کرد و به معسکر رستم فرستاد که یا دین مسلمانی قبول کند یا جزیه
~~مقرر گرداند و اگر
# ~~از] این هر دو ابا میکند حرب را آماده باشد . مغیره شمشیر حمایل کرده
~~متوجه عجم شد .
# ~~رستم بفرمود تا در پیشگاه مخیم، نمارق2 و بساط فاخره بسط کردند. و تختی
~~برای او بنهادند
# ~~و برای مرازبه کرسیهای زرین و از راست و چپ تخت مرازبه با دروع و جواشن
~~بنشستندا PageV01P373
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0381.png)

# ~~تمامت در آهن مغرق که بغیر از حدقه چشم ایشان پیدا نبود . مغیره
~~عکاز[ها]ای1 باسنان
# ~~در دست داشت بر سر آن فراش آهسته میرفت و زج2 عصا بر آن نمارق و بساط
~~میزد و
# ~~سوراخ میکرد . عجم این حال را کراهیت میداشتند و منع نمی کردند تا
~~برخساست حمل
# ~~نکنند . چون نزدیک رستم رسید اصحاب عجم خواستند که شمشیر از و بستانند
~~، نداد . رستم
# ~~گفت او را مزاحم مشوید . آن گاه بیامد و بالای تخت رفت و بر جنب وی
~~بنشست . غلامان
# ~~رستم او را ms324 به زیر کشیدند که تو کیستی که با خلیفه به سر تخت سلطنت
~~نشینی . دیگرباره
# ~~بر تخت بالا رفت باز نگونسارش کردند تا چند نوبت این صورت مکرر شد .
~~ترجمان راگفت
# ~~شرف رستم در آنست که من [160 - ب] بر تخت او نشینم . رستم غلامان را
~~گفت مانع
# ~~مشوید . بعد از آن رستم گفت اگر سخنی داری بگوی. مغیره گفت چون شما طلب
~~فرمودهاید
# ~~حکم از آن شماست . رستم گفت الحمد لله الذی مکن لنا فی البلاد و شرفنا
~~فی العباد و نصرنا
# ~~علی الآعداء ولم تک امة من الأمم اصغر عندنا منکم لأثکم اهل بوادی و
~~مفاوز و مهامه ...
# ~~فکنتم ... لنا فیأمر لکم بالشعر ... لکم وقد انالذی حلکم علی ورود
~~بلادنا سوءالحال و...
# ~~الارض وقحط المطر ، وقد کتبت الی الملک یزدجرد ان یبعثکم بادنی شیء
~~تعودون
# ~~به فترجعون الی بلادکم3
# اکنون از برای بزرگ شما یعنی عمربن الخطاب رضی الله عنه هزار دینار و از
~~برای امیر
# ~~شما یعنی سعد وقاص پانصد دینار و صد مرد از افاضل شما هریکی صد دینار و
~~سعید و PageV01P374
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0382.png)

# ~~اصحابش هریکی بیست دینار بفرستم . مشروط بر آنک بر آیمان1 غلاظ و شداد
~~سوگند یاد
# ~~کنید که دیگر باره به بلاد ما درنیایید و متعرض احوال رعایای ما نشوید
~~.
# بعد از آن مغیره گفت آنچه از سوء حال و ضنک عیش2 ما بیان کردی همچنانست و
# ~~به ملک شما و رفاهیت و عیش شما معترفیم و من حال و قصه خود با تو بگویم
~~حال آنک
# ~~حق سبحانه و تعالی ما را در مفاوز و مهامه3 اراضی ساکن گردانید که در
~~آنجا زرع و ثمار
# ~~نمی باشد تا در آن عیش ناخوش بسر میبردیم و قطع ارحام می کردیم و عبادت
~~اوثان
# ~~مینمودیم و قوی ضعیف را مستأصل میگردانیدیم ، و [160 - الف] فرزندان را
~~از درویشی
# ~~می کشتیم . درین اثنا حق تعالی پیغامبری از صمیم آنفس4 ما مبعوث فرمود
~~و او را ms325 امر کرد که
# ~~خلق را به شهادت ان لا آله الا الله وحده لا شریک له و اشهد ان محمدا
~~عبده و رسوله، واقرار
# ~~به بعث و نشور و امر معروف و نهی منکر و اقام صلات و ایتاء زکوة و حج
~~بیت و جهاد کفار
# ~~دعوت کند . بعضی قلیل از ما او را مصدق داشتند و چندان معجزات و بینات
~~به ما نمود که
# ~~نبوت او به یقین پیوست . آنگاه به رسالت او اقرار کردیم و به فضل و
~~درجه رفیع او اعتراف
# ~~نمودیم . پس فرمود که هرکه اجابت ماکند و به دین وی در آید مالنا و
~~علینا له و علیه5 باشد و
# ~~هرکه مخالفت نماید به جزیت اکتفا نماییم و اگر به هردو صورت راضی نشود
~~، با او جهاد کنیم
# ~~و شما را نیز میانهآ این سه حالت مخیر گردانیدیم تا کدام اختیار
~~فرمایید.
# رستم را این کلمات بر نفس شاق آمد و به آفتاب سوگند خورد که هنوز آفتاب
# ~~به جایگاه نرسیده باشد که تمامت را بقتل آورده باشم، و حکایت شما چون
~~آن روباه است که PageV01P375
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0383.png)

# ~~از سوراخی تنگ به انگور گاهی رفته بود، و در آن هنگام بغایت مهزول1 و
~~ضعیف بود ماهی
# ~~چند در آن بستان بماند و از آن آعناب و فوا که تناول کرد. صاحب کروم او
~~را بدید و ضعف او
# ~~را معلوم کرد2 اندیشید که آن مقدار به خوردن وی تلف شود اعتباری ندارد
~~، متعرض او نشد
# ~~به روزی چند سمین3 و خوش حال گشت لاجرم بدان عنب عبث4 و بازی می کرد و
~~زیاده از
# ~~آنچه میخورد تلف میکرد . صاحب باغ غلامان خود را فرمود که چوبی ستدند و
~~در عقب
# ~~وی افتادند و روباه میگریخت و در ظلال اشجار [161 - ب] مختفی میشد . پس
~~قصد
# ~~سوراخ کرد بواسطهآ فربهی بیرون نمیتوانست شد . غلامان برسیدند و به زخم
~~خویش هلاک
# ~~کردند . شما نیز لاغر در بلاد ms326 ما در آمدید و این زمان فربه چندان
~~شدهاید که نتوانید
# ~~باز گردیدن .
# مغیره اجازه خواست و به خدمت سعد آمد . رستم ترجمان را گفت مغیره را بگوی
~~که
# ~~فردا چشم راستت برکنم و حال آنک مغیره آعور5 بود گفت مرا به اجر بشارت
~~دادی به قضای
# ~~خدای راضیم . اهل عجم به خنده در افتادند واز قوت قلب او تعجب نمودند .
~~مغیره چون
# ~~به نزد سعد شتافت ، گفت مستعد حرب شو که عجم صباح بر سر تو خواهند تاخت
~~. پس شبانه
# ~~هر دو فریق به تعبیهآ رجال1 و تسویهآ صفوف مشغول شدند و رایات بر مواضع
~~برافراشتند و سعد
# ~~وقاص را مرضی بود که به نفس خود از محاربت عاجز بود . ولایت لشکر
~~خالدبن عمرو را داد
# ~~و میمنه و میسره راست کردند و از برای سعد بالای کوشکی برفریقین مشرف ،
~~فراش بسط PageV01P376
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0384.png)

# ~~کردند و تمامت نسوان و ذراری1 عرب با خود در آن قصر برد . چون بامداد
~~شد طایفهای در
# ~~دست راست جنود رفتند و امداد لشکر از جانب یزدجرد ساعهآ فساعةآ میرسید
~~چنانک قریب
# ~~صدهزار سوار شدند .
# آنگاه رستم از معسکر خود بیرون آمد و دوفیل که مصاحب بود در پیش داشت و
~~آن
# ~~روز مسلمانان بیست و چهار هزار سوار بودند . پس خالد برخاست و گفت یا
~~معشرالعرب
# ~~این بلاد است که حق تعالی اهالی آن را ذلیل و مسخر شما گردانیده از دو
~~سال باز ایشان را
# ~~می کشید وغارت میکنید ، شما سادات عرب اید [162 - الف] به جدی تمام
~~مشغول شوید .
# ~~آنگاه حمله کردند و عجم باز گردانیدند و به رستم که در آخرین صفوف بود
~~ملحق شدند .
# ~~رستم ایشان را دشنام داد و خود با لشکر متوجه شدند عرب باز گردیدند
~~چنانچه به قصر سعد
# ~~نزدیک شدند . سعد فرمود که نسا و ذراری ایشان از کوشک بیرون کردند و به
~~استقبال ایشان
# ~~رفتند و فریاد برآوردند که ما را رها میکنید و ms327 میگریزید ، حمیت در کار
~~آوردند و فرزندان
# ~~را باز قصر فرستادند و خود بر عجم روی نهادند . و سعد با زنی که
~~منکوحهآ مثنی بود آن حال
# ~~مشاهده میکرد که عمرؤمعدی گرب و طلیحه و مکشوح2 در قدام3 عرب ایستادند
~~و چندان
# ~~نیزه کاری کردند که رماح شکسته شد و تیرها نافد گشت6، دست به شمشیر
~~کردند و بجیله را در
# ~~میان گرفتند تا جریربن عبدالله بسیاری از آن قبیله بقتل آوردند سعد
~~وقاص فریاد بر آورد و
# ~~گفت وابجیلتا .
# ابومحجن که از کماة5 عرب بود چون مولع2 شراب بود و قبل ازین واقعه شرب
~~کرده و PageV01P377
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0385.png)

# ~~سعد او را حد زده و محبوس گردانیده بود و در آن قصر بود که چون فریاد
~~فریقین شنید به بالا
# ~~آمد از موضعی که سعد نمیدید و قتال را تفرج میکرد1 . آن گاه بجیله را
~~مخذول یافت ،
# ~~نزدیک زن سعد آمد و گفت از قید خلاص کن و با خدا عهد می کنم که اگر
~~زنده خلاص شوم
# ~~باز به خدمت تو آیم . زن او را اطلاق کرد و شمشیر و اسب ابلق سعد بدو
~~داد . ابو محجن
# ~~برنشست و رمحی در دست گرفته به جانب بجیله رفت و به موافقت ایشان حمله
~~کرد و خلقی
# ~~انبوه از عجم به قتل آوردند و ابومحجن بجیله باز به موضع خود آورد و در
~~پیش ایشان قتال
# ~~می کرد. سعد با زن خود گفت حق تعالی بجیله را منت نهاد به صاحب فرس
~~ابلق و من تصور
# ~~می کنم [122 - ب] که فرشتهای است و فرس ابلق به اسب من تمام شبیه است .
~~و در آن وقت
# ~~یکی از عجم واپیش آمد و بسی از عرب میکشت عمرومعدی کرب او را از سر اسب
~~بربود و
# ~~بر قربوس زین خود گرفت و در میان عرب آورد و بینداخت چنانچه گردنش
~~بشکست. پس ندا
# ~~کرد یا معشرالعرب همچنین کنید . گفتند کرا زهره باشد ms328 که فعل تو کند .
~~دیگری از عجم حمله
# ~~کرد که او را از غایت قصر قامت ، شبر گفتندی برو حمله آورد و فارس شبر
~~را از اسب
# ~~بینداخت و بالای سر وی نشست که او را بکشد و لجام اسب را بر منطقه3 خود
~~محکم
# ~~می گردانید . اسب برمید و فارس از شبر جداکرد. شبر برو متغلب شد و خنجر
~~از دست وی
# ~~بستد و او را بکشت و براسبش سوار گشت و درع و سیفش به دوازدههزار در هم
~~قیمت بود
# ~~سعد بد و بخشید . آنگاه عرب به اتفاق عمرومعدی کرب بر رستم رسیدند و بر
~~همدیگر حمله
# ~~کردند و شمشیر زدند و هیچ یک فایز4 نشدند و بر رستم لشکر گرد شدند و
~~عمرو را در میان
# ~~گرفتند و از عرب جداکردند و او با تمامت مبارزت مینمود درین اثنا ازاسب
~~جدا شد و رها PageV01P378
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0386.png)

# ~~نمیکرد و رها ...1 نزد وی برسد . پس نداکرد که یا معشرالعرب ادرکونا
~~قبل ان نقتل ...
# ~~در عرب آواز داد و گفت با من موافقت کنید تا عمرو را خلاص کنم چنان
~~کردند و عجم
# ~~منهزم شدند و عمرو به خون محصور شده بود چون او را دیدند شادیها نمودند
~~و فرس
# ~~آوردند و سوار شدند و به عجم رونهادند و به نزدیک فیل آمد و خرطوم او
~~را جداکرد . فیل
# ~~پشت کرده میدوید و فریاد میکرد و هرکه با فیل بود از عجم بگریخت . رستم
~~به عجم آواز
# ~~داد و شجعان را بر ثبات قدم و مصابرت ترغیب نمود تا [163 - الف] بر
~~مسلمانان حمله
# ~~کردند و عرب نیز با همدیگر مظاهرت نمودند و عجم را از جای خود بدر
~~بردند و رستم
# ~~پیاده ، و فرس نیز موافقت کردند و در حرب و ضرب قیام نمودند و از
~~فریقین خلقی کثیر
# ~~هلاک شد . آنگاه عمر و معدی کرب و طلیحه و مکشوح به جدی تمام روی بر
~~فرس آوردند و ms329
# ~~جماعتی بلاعدد کشتند .
# عجم فرار بر قرار اختیار کردند و رستم با معدودی قلیل که اصحاب ثبات و
~~حفاظ
# ~~بودند بر جای بماندند تا تمام کشته شدند و عرب در عقب عجم که به هزیمت
~~رفته بودند روان
# ~~شدند و هرکرا مییافتند ابقا نمی کردند.
# شب میانهآ ایشان حایل گشت . به قصر سعد آمدند و ابو محجن باز در حبس رفت
~~. سعد
# ~~اسب خود را دید که از عرق میطپید از زن بپرسید . او صورت خلاص بجیله و
~~خروج و
# ~~رکوب و مقاتلهآ ابومحجن بیان کرد . سعد معلوم کرد که ابو محجن به فریاد
~~بجیله رسید قید ازو
# ~~برداشت و گفت بعد ازین ترا از هیچ منع نکنم حتی شراب نیز . ابو محجن
~~گفت بخدا سوگند که
# ~~بعد ازین هرگز شراب نخورم . سعد از قصر به نزد اصحاب آمد و به معرکه شد
~~و رستم را از
# ~~میان مقتولان بیرون آورد ضربهای او همه از پیش بود چه به نفس خود حرب
~~می کرد .

PageV01P379

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0387.png)

# بعضی دیگر گویند که رستم در زمان هزیمت در رود1 قادسیه غرق شد و عجم آن
~~شب
# ~~تا روز می تاختند . بامداد از جانب یزدجرد مدد ایشان رسیده بود و امیر
~~ایشان جیلوس2 نامی
# ~~ایشان را از حرب منع کرد و شب استراحت کردند . چون بامداد شد شخصی از
~~آعاظم فرس که
# ~~منهزم شده بود جیلوس را گفت خود و ما را خلاص کن ، چون ابا مینمایی ؟
~~لحظهای توقف
# ~~کن تا علامت زوال ملک به تو نمایم. گویی در هوا انداخت و تیر بدو میزد
~~مانند ...3 شد .
# ~~آن گاه جیلوس را سؤال کرد که هرگز از این، مردی دیدهای ؟ گفت آن مرد
~~کیست . گفت همین
# ~~زمان بنمایم . [163 - ب] گفت انداختن رمی با عرب فایده نمی کند . درین
~~اثنا اوایل عرب که
# ~~متعاقب هزیمت رفته بودند بدیشان ملحق شدند و تمامت فرس برایشان تیر
~~انداختند ، بر عرب
# ~~کارگر نشد . جیلوس را گفت صدق ms330 کلام من معلوم کردی؟ آن گاه بگریختند و
~~جریربن عبدالله
# ~~در عقب ایشان روان گشت . چون عجم قلت ایشان بدیدند باز مراجعت کردند و
~~بر جریر حمله
# ~~آوردند و او را از اسب بینداختند و هیچ سلاح برو کار نکرد . اسب رها
~~کرد و عرب میانهآ
# ~~ایشان فاصله شدند و او را شخص فارس، فرسی آورد آن اسب قبول نکرد ، پس
~~اسبی از آن
# ~~عجم مطوق به طوقی ذهبی بیاوردند و سوار شد و هرکرا از فرس مییافت به
~~قتل می آورد. در
# ~~قصربن سلیم ازدی مرزبانی عظیم رسید که نخیرجان6 نام داشت و در مردی ربع
~~القامه5 بود و
# ~~عظیم العضدین والساعدین1 پس هردو با همدیگر مبارزت کردند و بر سینهآ 7
~~او نشست و PageV01P380
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0388.png)

# ~~به خنجرش او را بکشت و بر اسب وی سوار شد و درع و قبا و سیف و منطقهآ
~~او را بستد .
# عجم به مداین رفتند کار در دست یزدجرد تباه شد . اهل و عیال خود ستده به
~~نهاوند
# ~~شد و مردانشاه1 برادر رستم را به جای خود بر سر جریر گذاشت پس ...1 رخت
~~و سلاح
# ~~نخیرجان به خدمت سعد آورد . سعد آنها را بدو بخشید و به امیرالمؤمنین
~~نوشت :
# بسم الله الرحمن الرحیم الی عبدالله عمر امیرالمؤمنین من سعد ابی وقاص .
~~سلام علیک
# ~~فانا لقینا جموع العجم بالفارسیة وهم فی عدد وعدة یقصر عنهاالوصف
~~فقاتلنا هم قتالأ لم
# ~~یسمع الواصفون السامعون بمثله من لدی طلوع الشمس الی الغروب، فانزل
~~الله علینا نصرة وثبت
# ~~اقدامنا وضرب الله وجوهالعجم و فتحنا اکنافهم فقاتلناهم فی کل فج عمیق
~~[164 - الف] و
# ~~علی شاطیء کل نهر فاحمد والله یا معشرالمسلمین علی اعزاز دینه وظهور
~~اولیاء[ه] والسلام3 .
# ~~بعد از آن مکتوب به دست محالد6 بن سعد فرستاد . و امیرالمؤمنین عمر رضی
~~الله عنه که چون
# ~~خبر قادسیه دراز کشیده بود هرروز از مدینهآ یثرب تنهابیرون می آمد و بر
~~طریق حیره قدر
# ~~یک میل میرفت ms331 به امید آنک احوال مسلمانان معلوم کند دراین اثنا سواری
~~دید که می آمد
# ~~چون نزدیک رسید محالد بود و امیرالمؤمنین رانشناخت . امیرالمؤمنین خبر
~~پرسید . تمامت PageV01P381
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0389.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~احوال بیان کرد . پس مردم می آمدند و بر امیرالمؤمنین به خلافت سلام
~~میکردند . گفت
# ~~سبحان الله یک میل در عقب من میدوی و خبر نمی کنی که امیرالمؤمنینی؟
~~محالد به زیر آمد
# ~~و فتح نامه بدو داد . امیرالمؤمنین بخواند بغایت مستبشر شد و به سعد
~~مکتوب نوشت که از برای
# ~~مسلمانان دار هجرتی بناکند که درمیانهآ مدینهآ یثرب و ایشان بحری و
~~نهری نباشد .
# سعد کوفه را بناکرد و حایطی بزرگ بناکرد و مسجد جامع بساخت و از برای خود
# ~~قصری بکرد و آن را قصرالامان نام نهاد و عطایا و انعامات بر مقاتله1
~~ارزانی داشت و ایشان را
# ~~به بنای دیور2 و بیوت امر فرمود و هشتاد هزار مرد با ایشان تا به حمایت
~~ایشان قیام نمایند و
# ~~خود با عساکر در کنار شط دجله به حد مداین رفت و آن جا دو سال توقف کرد
~~بعد از آن
# ~~مستعد حرب شد و بر عرب نداکرد . ایشان بر خیول خود راکب شدند و سلاح در
~~پوشیدند و
# ~~گفت: آنک شما را در بر سالم گردانید قادرست در بحر نیز سالم گرداند .
# مردانشاه خلیفهآ یزدجرد در برابر بیرون آمد و بر سر رمه بایستاد و
~~مسلمانان
# ~~در میانهآ آب با ایشان محاربت کردند و حق تعالی در دل عجم انداخت3 که
# ~~مداین رابجا گذاشتند و رفتند چون به جلولا4 رسیدند . رسول یزد جرد نزد
~~ایشان آمد و حکم
# ~~رسانید که به جلولا اقامت کنند و هر روز از یزدجرد ایشان را مددی
~~میرسید و حراده
# ~~[164 - ب] نامی5 را قاید جیوش ساخت و مسلمانان در مداین رفتند و هرچه
~~در خزاین
# ~~اکاسره بود غنیمت یافتند از اوانی ذهب و فضه و اثاث و متاع بیت ، چنانک
~~شخصی ms332 کاسهآ PageV01P382
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0390.png)

# ~~زرین داشت1 و منادی می کرد : که سرخ میستاند و سفید عوض میدهد؟ و
~~خانهای چند مملو
# ~~از کافور تصور ملح کردند در طعام انداختند بغایت تلخ شد مانند علقم2
~~گفتند ملح ایشان چه
# ~~تلخ است . پس تاج کسری هرمزد را یافتند به حضرت امیرالمؤمنین فرستادند
~~. فرمود تا آن را
# ~~به مکه بردند و بر در کعبه آویختند و به زمان حجاج نماند3 .
# رفتن سعد وقاص به مداین و حرب کردن با عجم
# بعد از آن در مداین توقف کرد و برادرزادهآ خود عمروبن زید با بیست هزار
~~مرد
# ~~به جلولا فرستاد و خرزاد4 بیرون آمد و قتالی شدید کردند . اول تیر
~~انداختند تا هیچ نماند ،
# ~~بعد از آن به ضرب سیوف وطعن رماح با پیش آمدند و از وقت طلوع تا غروب
~~به حرب قیام
# ~~نمودند وقت اصفرار5، عرب به جدی تمام بر عجم حمله کردند. به تمام
~~بگریختند و به نهاوند
# ~~رفتند وغنیتی وافر روزی عرب شد .
# چون یزد جرد را آمدن فرس معلوم شد از نهاوند اهل بیت را بر گرفت و به قم7
~~رفت و
# ~~توطن نمود و رسل به آفاق فرستاد و از جرجان و قومش و طبرستان و ری و
~~دنباوند و PageV01P383
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0391.jpg)

# ~~آذربایجان قریب سیصد هزار سوار و پیاده جمع آورد و مردانشاه را بر
~~ایشان امیر گردانید و
# ~~فرمود که به نهاوند روند و توقف کنند تا عرب بدیشان رسید . مردانشاه با
~~لشکر به نهاوند رفت
# ~~و یزد جرد منتظر که چه از قضا و قدر خواهد آمدن و مترصد بود .
# معزول شدن سعد وقاص و حکومت عمار یاسر
# و امیرالمؤمنین سعد وقاص را از کوفه معزول کرد و عماربن یاسر را [165 -
~~الف]
# ~~بر ایشان امیر گردانید . بعد از آن عمار از اجتماع فرس ، امیرالمؤمنین
~~را اعلام کرد .
# ~~امیرالمؤمنین در مسجد رسول صلی الله علیه و سلم مکتوب را در دست داشت
~~منادی فرمود که
# ~~بگویید الصلوة ms333 ، جامع مردان برو جمع شدند . بر منبر رفت و وظیفهآ حمد و
~~ثناء حق تعالی
# ~~بجای آورد و گفت ایهاالناس شیطان جماعتی از عجم جمع کرده است تا اطفاء
~~نور خداکنند
# ~~حال آنک حضرت عزت اطفاء نور خود نکند . بلک اتمام آن خواهد فرمود1 .
~~این کتاب
# ~~عماربن یاسر نوشته که یزدجرد ملک عجم قریب سیصدهزار آدمی آورده است و
~~بر موت یا
# ~~ظفر توافق نموده و من ایمن نیستم که بر سر برادران شما به کوفه و بصره
~~تاختن آورده ایشان را
# ~~بکشند و از آن ارض اخراج بکنند و به بلاد شما در آیند . اکنون رای شما
~~در این باب چیست ؟
# ~~طلحه بن عبدالله گفت یا امیرالمؤمنین ترا تجربهآ روزگار حاصل شده است و
~~هرچه فرمایی
# ~~مخالفت نخواهیم کرد و تا غایت بدانچه فرمودی قیام نمودیم . دیگر بار
~~عمر گفت به رای خود
# ~~مرا اشارت کنید عثمان بن عفان2 رضیالله عنه گفت به اهل یمن و شام بنویس
~~تا به نزد تو آیند
# ~~و از اطراف و اکناف احتشاد لشکر کن و به نفس خود بر سر ایشان حرکت کن
~~تا به کوفه رسی
# ~~عساکر به تو ملحق شده باشند . عرب چون ترا نصبالعین خود ببینند از سر
~~اجتهاد به قتال و
# ~~جهاد مشغول شوند . آن گاه عمر رضی الله عنه از علی بن ابی طالب کرم
~~الله وجهه سؤال کرد که PageV01P384
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0392.jpg)

# ~~یا اباالحسن رای تو در این صورت چیست ؟ گفت اگر عرب را ازیمن بطلبی ،
~~حبشه بیاید و
# ~~یمن بستاند و اگر عساکر شام بیاوری، اهل روم قصد آنجا کنند و چون خود
~~عزیمت نمایی از
# ~~آفاق قصد این دیار کنند. چنانک ترا محافظت نسوان و ذراری از دفع فرس
~~اهم باشد و نیز
# ~~چون عجم ترا مشاهده کنند که این پادشاه تمام عرب است از جدی تمام به
~~قتال شروع کنند، و
# ~~از آنچه در باب اهل کوفه و بصره میاندیشی که عجم ایشان را ms334 مخذول
~~گردانند ، خاطر
# ~~فراغ دار چه حق تعالی فرموده است [165 - ب] هوالذی ارسل رسوله بالهدی و
~~دین الحق
# ~~الیظهره علی الدین کله و لو کرهالمشرکون1 . و ترا معلوم باد که ما که
~~بر شام مظفر شدیم
# ~~نه به حرب و کثرت عدد بود بلک به قوت نبوت و نصرت الهی . پس صواب آنست
~~که برحاکم
# ~~یمن و شام بنویسی که نصف عساکرنزد تو فرستند و آنها را به مدد عراق
~~روانه داری و خود
# ~~در مدینه متمکن بنشینی .
# امیرالمؤمنین فرمود رای سدید2 اینست. اکنون که را متولی آن حرب گردانم؟
~~علی بن
# ~~ابی طالب کرم الله وجهه فرمود که مردم را تو بهتر معرفت داری . عمر گفت
~~مردی صالح متقی
# ~~را پسندیدهام نعمان بن مقرن3 هرچند میدانم که اول قتیل وی خواهد بود .
~~پس سائب4 بن اقرع
# ~~را طلب فرمود که عهدنامه از برای نعمان بن نعمان بن مقرن بنویسد و خود
~~بستاند و به خدمت
# ~~نعمان رود که حکومت ککر5 او را داده بود . و به عمار یاسر نوشت که خود
~~با شش هزار مرد PageV01P385
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0393.png)

# ~~در کوفه توقف کند و بقایای عساکر را مصاحب نعمان گرداند و به موسی
~~اشعری همچنین
# ~~نوشت و به ابوعبیدهآ جراح در شام و سایر بلاد همین سبیل ارسال فرمود و
~~سائب اقرع راگفت
# ~~چون نعمان کشته شد امارت جریربن عبدالله را باشد و بعد از وی حذیفه و
~~بعد از حذیفه
# ~~مغیرة بن شعبه و بعد از وی اشعث1بن قیس و خود ظفر روزی شود انشاءالله
~~تعالی و حده العزیز
# ~~و امیر غنایم سائب اقرع باشد. و اگر نعوذ بالله من غضب الله مخذول شوند
~~تو در زمان متوجه
# ~~شو و بی توقف و تعلل نزد من آی . اگرچه حزین و غمگین خواهم شد چون ترا
~~بی اصحاب
# ~~بینم2 . و بر نعمان مقرن نوشت که دو شخص از آبطال فرسان عرب در کوفهاند
~~میباید که از
# ~~صواب دید [166 _ ms335 الف] ایشان تجاوز ننمایی .
# پس سائب به کوفه رفت و مکتوب به عمار رسانید و از آنجا یگانه باز متوجه
~~لشکر شد،
# ~~چون برسید ، مکتوب نعمان مقرن نیز به مطالعه رسانید و از آنجا متوجه
~~ابوموسی اشعری
# ~~گشت واداء رسالت کرد و عساکر شام و یمن نیز با نعمان ملحق شدند و بعد
~~از آن متوجه نهاوند
# ~~شد و بر سه فرسخی مدینه به موضعی که آن را اسفیدهان3 میخوانند نزول کرد
~~و خندقی گرد
# ~~عساکر حفر کردند و مردانشاه نیز بیرون آمد و در برابر ایشان مخیم خود
~~ساخت و میانهآ
# ~~آن دو عسکر نصف فرسخی فاصله بود . مردانشاه نیز امر فرمود که گرد بر
~~گرد معسکر عجم
# ~~خندقی ساختند و آب در آن جاری گردانیدند . و هر روز از جانب یزدجرد
~~ایشان را جمعی
# ~~عساکر به امداد می رسیدند . تا غلبه6 بلا عدد از عجم در معسکر مردانشاه
~~جمع شدند .

PageV01P386

# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0394.png)

# بس نعمان بن مقرن1 ، عمرومعدی کرب و طلیحه بن خویلد را طلب کرد و گفت :
# ~~این عجم گرد خود خندقی حفر کردهاند و هر لحظه مددی میرسد ایشان را و هر
~~زمان غلبهتر
# ~~میشوند و از حرب تقاعد میکنند ما را حیلتی باید ساخت که این جماعت عجم
~~از حایط
# ~~معسکر خودشان بیرون آوریم . اکنون وظیفهآ آن چیست؟
# عمر ومعدی کرب گفت رای و تدبیر ما آن است که آواز در اندازیم که
~~امیرالمؤمنین
# ~~رضیالله عنه وفات کرده است و خود و عساکر فرار نماییم که ایشان در عقب
~~ما خواهند تاخت
# ~~(166 - ب ]. آن گاه تو باز گرد ، اگر گریختند شکست ایشان را باشد و اگر
~~توقف کنند
# ~~محاربت کن . نعمان را پسندیده افتاد و سه شبانروز به ترتیب و تهیه عرب
~~و رجال
# ~~در کمینگاهها مشغول بود چون بامداد شد آوازه در انداختند که
~~امیرالمؤمنین وفات کرد . و
# ~~این صورت روز چهارشنبه بود . چون عرب پشت فرا دادند عجم سوار شدند و
~~بدیشان ملحق ms336
# ~~شدند و در میان فریقین قتالی عظیم در پیوست تا شب در رسید هریک به جای
~~خود رفتند .
# روز پنجشنبه نیز تا نماز شام به همین کار مشغول شدند و شب هنگام به مواطن
~~خود
# ~~رفتند . روز جمعه نیز به همان حرکت اقدام نمودند و نعمان سوار شده بود
~~و گرداگرد عرب
# ~~می گردید و میگفت یا معشرالعرب بر شما باد تحمل و صبر تا حاصل شود ثواب
~~و اجر،
# ~~چه نظام اسلام بر شماست و حق تعالی فتح و ظفر روزی خواهد کرد .
# پس عمروبن معدی کرب نزد نعمان آمد و گفت یا امیر چرا حرب نمی کنید و صفها
# ~~آراسته ایستاده است ؟ گفت انتظار ساعتی می کنم که پیغامبر خدای صلی
~~الله علیه و سلم
# ~~در آن حرب میکرد و مظفر میشد و آن وقت زوال است2 . چون وقت رسید نعمان
~~نداکرد یا
# ~~معشرالعرب من سه نوبت رایت را تحریک خواهم کرد . نوبت اول تکبیر گویید
~~و ترتیب زین PageV01P387
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0395.png)

### | تجارب الامم فی اخبار
# ~~و لجام فرس کنید نوبت دوم شمشیرهای خود را بجنبانید و روی به جانب عدو
~~کنید و نوبت
# ~~سیوم و به یکبار جمله به موافقت من حمله کنید . مردم چشم خود را به
~~جانب علم داشتند .
# ~~چون زوال شد وعلم سه نوبت بجنبید تکبیر برآوردند و بر ایشان تاختند .
~~عجم فی الحال
# ~~منهزم شدند . [167 - الف] وهیچ ثبات ننمودند .
# نعمان مقرن اول کشته شدگان بود و برادرش سویدبن مقرن او را برداشت و به
~~معسکر
# ~~عرب آورد و پنهان گردانید و خود رخت و سلاح او در پوشید و به فرس او
~~راکب شد تا
# ~~مسلمانان قتل او معلوم نکنند که موجب کسر قلوب ایشان گردد . پس عمروبن
~~معدی کرب
# ~~به آوازی بلند گفت یا معشرالعرب از عجم باز نمانده الآنفس بازپسین .
~~اکنون با من موافقت
# ~~نمایید که مادر و پدر من فدای شما باد. آنگاه به یک دفعه بسیاری از عجم
~~بقتل ms337 آوردند باقیان
# ~~منهزم گشته به جانب جبل تحصین نمودند . خندقی که از برای عرب تعبیه
~~کرده بودند و آب
# ~~در آن جاری بود قریب صدهزار از ایشان در آن خندق غرق شدند و باقی به قم
~~رفتند1 و
# ~~یزدجرد آنجا بود . عرب در عقب ایشان رفتند تا به قریهای رسیدند آن را
~~ده مروین2
# ~~میخواندند عجم بدان انحصار نمودند . عرب آن را مفتوح گردانیدند . باز
~~عجم به قم شدند و
# ~~دری حدیدیی که بود بر خود بستند و آن روز مسلمانان به دفن اموات مشغول
~~بودند . بامدادان
# ~~متولی حرب حذیفه بن یمان شد و متوجه ایشان گشت . عجم از ورای سور حرب
~~می کردند
# ~~به سنگ و تیر . یکی روز بیرون آمدند . و عرب در میانهآ ایشان، و بزرگی
~~که او را نام دینار
# ~~بود فاصله شدند . وباقی عجم در حصن شدند . آن دینار با شش نفر به جانب
~~جبل رفت
# ~~شخصی از عرب سماک3 بن عبید نام ، در عقب ایشان برفت بعد از لحظهای آن
~~شش نفر برو PageV01P388
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0396.png)

# ~~حمله کردند هر که نزدیکش می آمد میکشت تا آن شش نفر را بقتل آورد [167
~~- ب].
# دینار چون آن حال بدید سلاح انداخت و تسلیم شد سماک او را اسیر کرد دینار
~~او را
# ~~گفت من بزرگ این قوم و این مدینهام مرا نزد امیر خود رسان تا طاعت او
~~قبول کنم و از برای
# ~~اهل حصن امان نامه نویسد تا ایشان را بگویم که در بگشایند و بیرون آیند
~~. سماک او را
# ~~به لشکرگاه برد به خدمت حذیفه . دینار مردی و شجاعتی که از سماک دیده
~~بود و مشاهده
# ~~کرده بیان نمود و امان طلبید .
# حذیفه راضی شد و بدان خرابی که به اهل عجم میرسانیدند تصالح کرد و
~~عهدنامه
# ~~نوشت و از آن روز باز آن بلاد را ماه دینار1 نام نهادند. پس دینار به
~~باب حصن آمد و امان نامه
# ~~را به ایشان نمود . ایشان ms338 ایمن شدند و بیرون آمدند شخصی از اهل مدینه
~~نزد سائب بن اقرع
# ~~آمد که امیرالمؤمنین او را امین غنایم گردانیده بود . گفت ضیاع و عقار
~~مرا بر من مسلم دار تا
# ~~من ترا گنجی نمایم که قیمت آن در اوهام نگنجد و آن خاص از برای پادشاه
~~شما باشد. سائب
# ~~گفت : ضیاع و عقار را میخواهی، که مسلم باشد و ترا بر قوم امارتی باشد
~~، من قیمت آن گنج
# ~~نمی دانم تو بیان کن که چه مقدار باشد آن شخص گفت کنزیست از ذهب و فضه
~~و جواهر و
# ~~یواقیت از آن مرزبان نخارجان نام . او یک روز به حضرت کسری رفته بود مر
~~او را به جلوس
# ~~امر فرمود کسری گفت : به من رسیده است که ترا چشمهآ آب عدب2 است [168 -
~~الف] و آن
# ~~را پنهان گردانیدهای نه می آشامی و نه به کس میدهی . نخارجان مقصود فهم
~~کرد و گفت اسد
# ~~در پی آن عین است بدان سبب آن را مختفی گردانیدهام3 .
# کسری را عظیم خوش آمد فرمود که از برای نخارجان تاجی سازند که از آن
~~خوبتر PageV01P389
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0397.png)

# ~~نباشد و کسری را هزار و ششصد1 موطوئه2 بود بر ایشان در رفت و گفت هر
~~زیور و حلی که
# ~~دارید با زن نخارجان مناصفه کنید . لاجرم بی حساب مالی او را جمع شد. و
~~نخارجان را
# ~~به قادسیه قتل کردند و زنش وفات کرد و آن مال و میراث به پسرش رسیده و
~~پسر از خوف
# ~~آن مال را بیرون آورده و به قریهای که آن را خوارجان میخوانند از آن
~~پدرش و در آتشکدهآ
# ~~آن برده و دفن کرده در دو سفط ، و هیچ آفریده معلوم نداشته . اکنون با
~~من بیا که آن را به تو
# ~~نمایم . با همدیگر رفتند و آن کانون3 برکندند و بدان دو سفط رسیدند و
~~تاج و آن جواهر
# ~~بیرون آوردند.
# و از حذیفه نیز پنهان داشتند و باقی ms339 غنایم را به سویت قسمت کردند و آن هر
~~دو سفط
# ~~را برداشت و به مدینه رفت و مکتوب حذیفه بر سبیل فتح نامه به
~~امیرالمؤمنین رسانید . فرمود
# ~~تا در میان قوم خواندند و ایشان بشاشت کردند و سائب صبر کرد چون خلوت
~~شد هردو سفط
# ~~را بیرون آورد عمر در در و یاقوت نگاه کرد کی همچون آتش می درخشید گفت
~~و یحک
# ~~این چه چیز است . سائب قصه من اوله الی آخر بیان کرد .
# امیرالمؤمنین [169 - ب] عمر رضی الله عنه فرمود که امیرالمؤمنین علی کرم
~~الله وجهه
# ~~و عبدالله بن الارقم را حاضر گردانیدند . چون در آمدند، گفت مهر خود را
~~برین سفط ها نهید
# ~~و آن را نزدیک خود محافظت نمایید . پس سائب را فرمود که باز به کوفه رو
~~باقی غنیمتی که
# ~~مانده باشد به حق و سویت قسمت کنید . چون به کوفه رسید ، هنوز درخانه
~~خود قرار نگرفته
# ~~بود که رسول امیرالمؤمنین مکتوب بدو رسانید که اگر ایستاده است ننشیند
~~واگر نشسته است
# ~~برخیزد و بر ناقهآ خود سوار شود و به مدینه رسد . چون به خدمت
~~امیرالمؤمنین پیوست گفت
# ~~ویحک ترا در دل از من کینه هست که میخواهی دین مرا به فساد آوری . سائب
~~از موجب PageV01P390
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0398.png)

# ~~آن سؤال کرد گفت چون تو از نزد من منصرف شدی شب شخصی در خواب من آمد و
~~آتشی
# ~~عظیم بر افروخت و آنچه در هردو سفط بود می تافت تا مرا داغ کند . من با
~~خدا عهد کردم که
# ~~این هر دو سفط را باز کوفه فرستم تا میانهآ اصحاب مقسوم گردانید .
~~اکنون آن هر دو را بردار و
# ~~به کوفه بر و بفروش و بر مقاتله قسمت کن و اگر وفاکند به ذراری برسان
~~او فی الحال به کوفه
# ~~بازگشت والسلام .
# فتح مدینه شوشتر به دست ابوموسی اشعری
# چون ابوموسی اشعری از کار فتح بصره دل فارغ کرد و مداین و اهواز ms340 را تمامت
# ~~واحدا بعد واحد الا مدینهآ تستر که هرمزان در آن قلعه بود و تمامت
~~مرازبه [170 - الف] و
# ~~اساوره در آنجا متجمع گردانیده بود .
# ابوموسی چون متوجه شوشترشد هرمزان به بیرون آمد وقتالی شدید ازجانبین
~~واقع شد و
# ~~براءبن مالک رضی الله عنه که از کبار صحابه حضرت رسالت علیه افضل
~~الصلوات و اکمل التحیات
# ~~بود و در باب وی فرمود که : رب اشعث اغبر ذی طمرین1 لا یؤبه [به] لو
~~اقسم علی الله لابراه]2
# براءبن مالک را شهید گردانیدند و شب در آمد . حق تعالی رعبی تمام در دل
~~هرمزان
# ~~القا فرمود در شهر آمد و دروازهها را محکم گردانید و ابوموسی او را در
~~حصار گرفت و
# ~~هر مزان در میانهآ شهر قلعهای بساخت و قوت و علفه سه ماهه در آن محفوظ
~~داشت . و در تستر
# ~~یکی از اکابر بود او را اسم مرداسپند3 و خانهآ وی متصل سور بود و منفدی
~~به جهت مسیر ماء PageV01P391
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0399.png)

# ~~جبل1 در خندق داشت . شبی از آن منفذ بیرون شد و ازحال2 خندق بگذشت و به
~~معسکر
# ~~ابوموسی آمد و حاجب را گفت به خدمت امیر مرا حاجتی هست . ابوموسی وی را
~~طلب
# ~~داشت . عرضه کرد که من فردی از اشراف این مدینهام و تمام حکایت خانهآ
~~خود بیان کرد و
# ~~گفت اکنون شخصی با من بفرست تا بیاید و منفذ را مشاهده کند و شوارع و
~~سکک3 را عارف
# ~~گردد و وضع و هیأت هرمزان را ببیند . پس ابوموسی تنی چند از ابطال عرب
~~طلب کرد و گفت
# ~~کدام یک از شما نفس خود را در [170 - ب] خطر میاندازد و با این شخص در
~~این شهر
# ~~میرود که اخبار و احوال هرمزان به من نماید؟
# آشرس بن عوف شیبان گفت من متکفل این شغل می گردم . گفت برو به حفظ و امان
# ~~خدای تعالی. آن گاه به اتفاق مرداسپند بدن نقب گذشتند و از خانهآ ms341
~~مرداسپند بیرون آمدند . و
# ~~دستاری وسخ4 در گردن وی انداخت و گفت در عقب من آی و هرکه ترا بیند
~~چنان نمای که از
# ~~حواشی وخدم مایی .
# پس او را در تمامی شوارع بلده بگذرانید و به قلعه برد هرمزان با وزراء
~~خود
# ~~در مشورت بود . اشرس با مرداسپند گفت اگر مصلحت هست و اجازه فرمایی
~~بدین سکین5
# ~~کو چک هرمزان را بکشم . گفت اگر صبر نکنی خود را در خطری انداخته باشی
~~و کار
# ~~در دست ما تباه گردد .
# پس باز معسکر ابوموسی آمدند و اشرس حکایات تقریر کرد . ابوموسی با
~~مرداسیند PageV01P392
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0400.png)

# ~~گفت اکنون وظیفه چه باشد ؟ گفت دویست مرد از آبطال و شجعان عرب همراه
~~ماکن تا
# ~~هم ازین نقب به خانهآ من آیند و حراس ابواب به قتل آورند و پنج هزار
~~نفر از اصحاب تو
# ~~در شهر آورند . آن زمان اختیار شما را باشد .
# ابوموسی ملتمس او را مبذول گردانید و آشرس را بر آن دویست مرد امیر
~~گردانید .
# ~~مرداسپند ایشان را به خانهآ خود آورد و بر سر حراس شتافتند و ایشان را
~~به قتل آوردند . و
# ~~ابوموسی از خندق عبور کرد و به مدینه در آمد [171 - الف] و هرمزان به
~~قلعه متحصن شد و
# ~~بعداز آن امان طلبید . ابوموسی اجابت کرد مشروط بر آنک به حکم
~~امیرالمؤمنین راضی باشد .
# پس او را با پنج نفر یکی از ایشان انس مالک به مدینهآ یثرب فرستاد .
# چون رسیدند امیرالمؤمنین از منزل خود به حاجتی بیرون شده بود او را
~~طلبیدند
# ~~به حایط بستان ازار خود را در سبست نهاده بود و خفته .
# هر مزان گفت : این چه کس است گفتند امیرالمؤمنین . هرمزان تعجب کرد و گفت
# ~~حراس او کجااند؟ گفتند عدل او حارس اوست . چون امیرالمؤمنین وصول
~~هرمزان حس کرد
# ~~برخاست و هرمزان تاج بر سر نهاده و سیف و منطقه و جامههای زربافت
~~پوشیده .
# ~~امیرالمؤمنین روی از وی بگردانید و در مسجد ms342 رفت و فرمود که وضع او
~~متغیر گردانید . بعد از
# ~~آن او را گفت که در تکلم آید . هرمزان گفت یا امیرالمؤمنین اکلام حی آم
~~میت2 ؟
# ~~امیرالمؤمنین فرمود «بل کلام حیی» . بعد از آن هرمزان قدحی آب طلب کرد
~~. امیرالمؤمنین
# ~~اشارت کرد تا حاضر گردانیدند و گفت ما عطش و مرگ را با تو جمع نکنیم .
# هر مزان گفت نه ابقا فرمودی ؟ گفت تو راکی امان دادند ؟ گفت آن زمان که
~~فرمودی PageV01P393
# ![image filename](./0789Anonymous.TajaribUmam_0401.png)

### | تجارب الامم فی احبار
# ~~«بل کلام حی» . پس امیرالمؤمنین فرمود که هیچ رغبت مسلمانی داری ؟ گفت
~~بلی کسی که
# ~~به پیغامبر شما صلیالله علیه و سلم [171 - ب] نزدیکتر باشد طلب فرمای
~~تابر دست وی
# ~~مسلمان شوم . امیرالمؤمنین عباس بن عبدالمطلب را رضی الله عنه طلب
~~فرمود و گفت این عم
# ~~رسول الله علیه من الصلوات افضلها ومن التحیات اکملها است . هرمزان گفت
~~آشهد ان لااله
# ~~الاالله واشهد ان محمدا رسول الله . امیرالمؤمنین به ابوموسی مکتوب
~~نوشت که اصحاب
# ~~هرمزان را به سلامت به مدینهآ یثرب فرستد . که او به دین حنیفی آمد
~~والسلام1 .
# کشته شدن یزدجرد شهریار
# چون خبر فتح تستر یزد جرد را معلوم شد از قم به فارس رفت . امیرالمؤمنین
~~رضی الله
# ~~عنه ، عثمان بن حکم بن العاص را امر فرمود که به طلب یزدجرد رود . چون
~~به فارس متوجه
# ~~گشت ، یزدجرد به خراسان شتافت و ماهویه اسپهبد در مرو بود ، از خاقان
~~استمداد نمود .
# ~~سی هزار سوار به مدد ایشان فرستاد و عساکر مسلمانان او را درحصار
~~گرفتند و قتال تمام
# ~~کردند . عاقبت ماهویه و یزدجرد فرار بر قرار اختیار کردند . و گویند
~~شخصی بواسطهآ تاج و
# ~~سیف و منطقه ، یزدجرد را به قتل آورد و آنها را برگرفت2 . والله اعلم
~~بالصواب والیه المرجع
# ~~والمآب.
# تمت فی شهر شوال سنه تسع [و] ثمانین [و] سبعمائه . بلده ایذج .
# 1. این هرمرآن ، سرانجام به همدستی ب ابولونو علرم مغیرة ابن شعبه در قتل
~~عمر متهم ms343 وکشته PageV01P394 ms344