######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0002.png)

~~مجموعهآ آثار فارس پژوهشی
# 5

PageV01P043

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0003.png)

~~حیدر شیرازی، ترن 8ق.
~~دیوان حیدر شیرازی: شاعر قرن هشتم هجری [به کوشش علی میرافضلی. - تهران: کازرونیه، 1382.
~~224 ص. - (از مجموعهآ آثار نارس پژرهی؛ شمارهآ 5)
# 150tn 964-94257-7-2
~~نهرست نویسی بر اساس اطلاعات نیا.
~~وازه نامه.
~~1. شعر فارسی -- ترن 8ق. الف. میرافضلی، علی. ب. عنوان.
~~Pm5447/7 /9د   1/32فا8
~~1382
~~کنابخانهآ ملی ایران   10328-82م

PageV01P044

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0004.png)

~~قرن هشتم هجری یکی از دورههای درخشان شعر فارسی بویزه در قالب غزل است. در این دوره شاعربی
~~رقیبی همچون حافظ و شاعران برجستهای همچون اوحدی مراغهای و خواجوی کرمانی و سلمان ساوجی
~~و ناصر بخارایی و عماد فقیه کرمانی و عبید زاکانی و کمال خجندی ظهور کردند. و در کنار آنان، از شاعران
~~دیگری مثل جلال عضد یزدی و رکنالدین صاین و میر کرمانی و جهان ملک خاتون و جنید شیرازی و
~~بهاءالدین ساوجی و روح عطار و رکنالدین ابهری هم میتوان یاد کرد. یکی از شاعران فراموش شده و
~~میانه حال قرن هشتم که احوال و آثارش از نگاه و قلم تذکره نویسان و تاریخ نگاران ادبیات دور مانده است،
~~حیدر بقال شیرازی است. وی در اوایل قرن هشتم در شیراز به دنیا آمده و سالها در یزد سکونت داشته و در
~~مدح شاهان خاندان مظفر بویژه نصرتالدین یحیی شعر گفته و در اواخر این قرن احتمالا در همان زادگاه
~~خود از دنیا رفته است.
# از اشعار حیدر شیرازی یک دیوان مختصر باقی مانده که شامل همهآ سرودههای او نمیشود و به موش
~~الارواح موسوم است. نیم بیشتر اشعار او را غزلهایش تشکیل میدهد و نیم کمترش را قصایدش.
~~دستنویس منحصر به فرد دیوان او در کتابخانهآ موزهآ بریتانیا نگهداری میشود و تصویر آن در کتابخانهآ
~~مرکزی دانشگاه تهران موجود است.
# در مورد اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی ایران در قرن هشتم هجری در منابع تاریخی و ادبی به
~~تفصیل سخن رفته و تکرار ms01 آن گفتارها در این کتاب لطف و فایدهای ندارد و جز گرد ملال چیزی بر لوح فکر
~~و خاطر خوانندگان فرهیخته و اهل مطالعه و تحقیق نمیافزاید. در مقدمه این کتاب بنده سعی کردهام به
~~نکاتی بپردازم که به طور خاص به زندگی و شعر حیدر شیرازی مربوط است. ابتدا شرح مختصری از
~~زندگانی حیدر آنچنان که از اشعارش بر میآید آوردهام. برای این کار، منبعی جز شعرهای حیدر در اختیار
~~نداریم. در این بخش، در مورد ممدوحین حیدر نیز نکاتی بیان شده که در روشن شدن سوانح زندگی این
~~شاعر تأثیر بسیار دارد. در بخش بعدی مقدمه، به بررسی چند و چون شعر او پرداخته و مشابهاتهای میان
~~شعرهای حیدر و اشعار سعدی و خواجو و حافظ را نشان دادهام. و در آخر، نسخهآ خطی دیوان حیدر
~~شیرازی معرفی و ویژگیهای کتابتی آن بیان شده است. پس از نقل اشعار حیدر، تعلیقات و توضیحات
~~مجمل و مختصری در مورد اشارات و امارات ادبی و واژگان و اصطلاحات نادر و دشوار دیوان او آمده
~~است که بیشتر به کار عامهآ خوانندگان میآید. در این بخش سعی شده است شواهدی که برای هر واژه و

PageV01P045

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0006.png)

~~ای ز هستی غلغلی در ملک جان انداخته   عکس نور ذات خود بر انس و جان انداخته
~~آتشی از مهر در میدان دل افروخته   پرتوی از ذات در صحرای جان انداخته
~~نه تتق در عالم کون و فساد افراشته   هفت فرش اندر سرای کن فکان انداخته
~~مهر وحدت از رخ شاه و گدا افروختهز
# نور قربت در دل پیر و جوان انداخته
# مان پر کرده از در وگهر ماه را چون گوی سیمین در میان انداخته
~~روز فرشی را ز زر گسترده بر روی فلک شب بساطی را به راه کهکشان اندا.
# درت او صبحدم از جامهآ زرین مهر سبز خنگ چرخ را برگستوان انداخته
~~در بدخشان، تاب مهر عالم افروزش به صنع خ ms02
# خون لعل اندر دل سنگین کان انداخته
~~هر که بی پروانهآ حکمش زبان آور شده   همچو شمعش آتشی اندر زبان انداخته
~~زآستین صنع ، دست قدرتش روز ازل   فتنه ها در دامن آخر زمان انداخته 1
~~هر کسی کو آتش حرص و هوا افروخته   ز آتش غم دودش اندر دودمان انداخته
~~دوستان را روح و راحت در رسانیده به دل   دشمنان را در عذاب جاودان انداخته
~~هر که عشق او بهشت، از مدبری و کافری   آتشی از دوزخش در خان و مان انداخته
~~غیر نامش هر که نامی بر زبان آورده است   از ندامت، خاک راه اندر دهان انداخته
~~عاشق ذات جلالش هر دم از مجرای دل   ناوک آه از زمین بر آسمان انداخته 15
~~صانع بیچون به دست قدرت خود در بهشت   خوان پر نعمت ز بهر بندگان انداخته
~~عارف حق از خدا چیزی نخواهد جز لقا   گرچه بیند جنت اعلی و خوان انداخته

PageV01P047

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0007.png)

# ش حق طلب کو ز دیده کوثر و حور و جنان انداخته
~~کوثر و حور و جنان هیچ است پیش حق طلب کوز دی
~~بندهای را بر فراز تخت شاهی داده جای   بندهای را دردمند و ناتوان انداخته
~~2زاهدی را کرده در مسجد امام و پیشوا   راهبی را مست در کوی مغان انداخته
~~خالق اشیا، گناهی کآمد از ما در وجود   سز پوش است و طبق پوشی بر آن انداخته
~~ات پنهانش که پیداتر بود از آفتاب سر به سر اهل یقین را در گمان انداخته
# زامر حق، در تیره شب خویشتن را همچو شمعی در دخان انداخته
~~مه، برین چرخ یکم از امر حق، در تیره شب
~~منشی ملک دوم، آن کو عطارد نام اوست   مست حضرت گشته و کلک از بنان انداخته
~~25مطرب بزم سوم، زهره، به امر دادگر   از غریو چنگ در گردون فغان انداخته
~~خسرو چرخ چهارم، آفتاب، از نور حق   آتشی اندر نهاد خود عیان انداخته
~~رزم ساز کشور ms03 پنجم، شه بهرام نام   هیبت قهر حق از دستش سنان انداخته
~~قاضی ملک ششم، برجیس، در دارالقضا   دست قدرت بر سر او طیلسان انداخته
~~شاه چرخ هفتمین، کیوان، به امر کردگار   هفت گردون معلا زیر ران انداخته
~~30دست صنعش، فصل نیسان از شقایق، فرش آل   برکنار سبزه و آب روان انداخته
~~چترهای هفت رنگ از شاخهها افراخته   وز زمرد فرشها در بوستان انداخته
~~از بهار و ارغوان ولاله و نسرین وگل   برقعی بر روی باغ از پرنیان انداخته
~~شاخ سنبل بر کنار ضیمران افراخته   شور بلبل در میان گلستان انداخته
~~ارغوان، رخ سرخ کرده از برای شاهدی   غیرت او آتشی در ارغوان انداخته
~~35رنگ و بوی گل پدید آورده در بستان عشق   غلغلی در بلبل فریادخوان انداخته
~~در شب معراج گفته یک سخن با مصطفا زآن س
# زآن سخن آوازهای اندر جهان انداخته
~~دین او دریاست، در وی مؤمنان چون گوهرند
# کافران را موج، چون خس بر کران انداخته
~~دولت او کوس در عرش معلآکوفته نوبتش آوازه در کون و مکان ان
# شتی کآن نیست در دریای دین ملاح آن نگر و تیرش شکسته، بادبان انداخته
# حیدر عاشق ز بهر آنکه باشد احمدی
# غلغلی از عاشقی در لامکان انداخته

PageV01P042

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0007.png)

# ش حق طلب کو ز دیده کوثر و حور و جنان انداخته
~~کوثر و حور و جنان هیچ است پیش حق طلب کوز دی
~~بندهای را بر فراز تخت شاهی داده جای   بندهای را دردمند و ناتوان انداخته
~~2زاهدی را کرده در مسجد امام و پیشوا   راهبی را مست در کوی مغان انداخته
~~خالق اشیا، گناهی کآمد از ما در وجود   سز پوش است و طبق پوشی بر آن انداخته
~~ات پنهانش که پیداتر بود از آفتاب سر به سر اهل یقین را در گمان انداخته
# زامر حق، در تیره شب خویشتن را همچو شمعی در دخان انداخته
~~مه، برین چرخ یکم از امر حق، در تیره شب
~~منشی ms04 ملک دوم، آن کو عطارد نام اوست   مست حضرت گشته و کلک از بنان انداخته
~~25مطرب بزم سوم، زهره، به امر دادگر   از غریو چنگ در گردون فغان انداخته
~~خسرو چرخ چهارم، آفتاب، از نور حق   آتشی اندر نهاد خود عیان انداخته
~~رزم ساز کشور پنجم، شه بهرام نام   هیبت قهر حق از دستش سنان انداخته
~~قاضی ملک ششم، برجیس، در دارالقضا   دست قدرت بر سر او طیلسان انداخته
~~شاه چرخ هفتمین، کیوان، به امر کردگار   هفت گردون معلا زیر ران انداخته
~~30دست صنعش، فصل نیسان از شقایق، فرش آل   برکنار سبزه و آب روان انداخته
~~چترهای هفت رنگ از شاخهها افراخته   وز زمرد فرشها در بوستان انداخته
~~از بهار و ارغوان ولاله و نسرین وگل   برقعی بر روی باغ از پرنیان انداخته
~~شاخ سنبل بر کنار ضیمران افراخته   شور بلبل در میان گلستان انداخته
~~ارغوان، رخ سرخ کرده از برای شاهدی   غیرت او آتشی در ارغوان انداخته
~~35رنگ و بوی گل پدید آورده در بستان عشق   غلغلی در بلبل فریادخوان انداخته
~~در شب معراج گفته یک سخن با مصطفا زآن س
# زآن سخن آوازهای اندر جهان انداخته
~~دین او دریاست، در وی مؤمنان چون گوهرند
# کافران را موج، چون خس بر کران انداخته
~~دولت او کوس در عرش معلآکوفته نوبتش آوازه در کون و مکان ان
# شتی کآن نیست در دریای دین ملاح آن نگر و تیرش شکسته، بادبان انداخته
# حیدر عاشق ز بهر آنکه باشد احمدی
# غلغلی از عاشقی در لامکان انداخته

PageV01P043

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0007.png)

# ش حق طلب کو ز دیده کوثر و حور و جنان انداخته
~~کوثر و حور و جنان هیچ است پیش حق طلب کوز دی
~~بندهای را بر فراز تخت شاهی داده جای   بندهای را دردمند و ناتوان انداخته
~~2زاهدی را کرده در مسجد امام و پیشوا   راهبی را مست در کوی مغان انداخته
~~خالق اشیا، گناهی کآمد از ما در وجود   سز پوش است ms05 و طبق پوشی بر آن انداخته
~~ات پنهانش که پیداتر بود از آفتاب سر به سر اهل یقین را در گمان انداخته
# زامر حق، در تیره شب خویشتن را همچو شمعی در دخان انداخته
~~مه، برین چرخ یکم از امر حق، در تیره شب
~~منشی ملک دوم، آن کو عطارد نام اوست   مست حضرت گشته و کلک از بنان انداخته
~~25مطرب بزم سوم، زهره، به امر دادگر   از غریو چنگ در گردون فغان انداخته
~~خسرو چرخ چهارم، آفتاب، از نور حق   آتشی اندر نهاد خود عیان انداخته
~~رزم ساز کشور پنجم، شه بهرام نام   هیبت قهر حق از دستش سنان انداخته
~~قاضی ملک ششم، برجیس، در دارالقضا   دست قدرت بر سر او طیلسان انداخته
~~شاه چرخ هفتمین، کیوان، به امر کردگار   هفت گردون معلا زیر ران انداخته
~~30دست صنعش، فصل نیسان از شقایق، فرش آل   برکنار سبزه و آب روان انداخته
~~چترهای هفت رنگ از شاخهها افراخته   وز زمرد فرشها در بوستان انداخته
~~از بهار و ارغوان ولاله و نسرین وگل   برقعی بر روی باغ از پرنیان انداخته
~~شاخ سنبل بر کنار ضیمران افراخته   شور بلبل در میان گلستان انداخته
~~ارغوان، رخ سرخ کرده از برای شاهدی   غیرت او آتشی در ارغوان انداخته
~~35رنگ و بوی گل پدید آورده در بستان عشق   غلغلی در بلبل فریادخوان انداخته
~~در شب معراج گفته یک سخن با مصطفا زآن س
# زآن سخن آوازهای اندر جهان انداخته
~~دین او دریاست، در وی مؤمنان چون گوهرند
# کافران را موج، چون خس بر کران انداخته
~~دولت او کوس در عرش معلآکوفته نوبتش آوازه در کون و مکان ان
# شتی کآن نیست در دریای دین ملاح آن نگر و تیرش شکسته، بادبان انداخته
# حیدر عاشق ز بهر آنکه باشد احمدی
# غلغلی از عاشقی در لامکان انداخته

PageV01P044

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0007.png)

# ش حق طلب کو ز دیده کوثر و حور و جنان انداخته
~~کوثر و حور و جنان هیچ است ms06 پیش حق طلب کوز دی
~~بندهای را بر فراز تخت شاهی داده جای   بندهای را دردمند و ناتوان انداخته
~~2زاهدی را کرده در مسجد امام و پیشوا   راهبی را مست در کوی مغان انداخته
~~خالق اشیا، گناهی کآمد از ما در وجود   سز پوش است و طبق پوشی بر آن انداخته
~~ات پنهانش که پیداتر بود از آفتاب سر به سر اهل یقین را در گمان انداخته
# زامر حق، در تیره شب خویشتن را همچو شمعی در دخان انداخته
~~مه، برین چرخ یکم از امر حق، در تیره شب
~~منشی ملک دوم، آن کو عطارد نام اوست   مست حضرت گشته و کلک از بنان انداخته
~~25مطرب بزم سوم، زهره، به امر دادگر   از غریو چنگ در گردون فغان انداخته
~~خسرو چرخ چهارم، آفتاب، از نور حق   آتشی اندر نهاد خود عیان انداخته
~~رزم ساز کشور پنجم، شه بهرام نام   هیبت قهر حق از دستش سنان انداخته
~~قاضی ملک ششم، برجیس، در دارالقضا   دست قدرت بر سر او طیلسان انداخته
~~شاه چرخ هفتمین، کیوان، به امر کردگار   هفت گردون معلا زیر ران انداخته
~~30دست صنعش، فصل نیسان از شقایق، فرش آل   برکنار سبزه و آب روان انداخته
~~چترهای هفت رنگ از شاخهها افراخته   وز زمرد فرشها در بوستان انداخته
~~از بهار و ارغوان ولاله و نسرین وگل   برقعی بر روی باغ از پرنیان انداخته
~~شاخ سنبل بر کنار ضیمران افراخته   شور بلبل در میان گلستان انداخته
~~ارغوان، رخ سرخ کرده از برای شاهدی   غیرت او آتشی در ارغوان انداخته
~~35رنگ و بوی گل پدید آورده در بستان عشق   غلغلی در بلبل فریادخوان انداخته
~~در شب معراج گفته یک سخن با مصطفا زآن س
# زآن سخن آوازهای اندر جهان انداخته
~~دین او دریاست، در وی مؤمنان چون گوهرند
# کافران را موج، چون خس بر کران انداخته
~~دولت او کوس در عرش معلآکوفته نوبتش آوازه در کون و مکان ان
# شتی کآن نیست ms07 در دریای دین ملاح آن نگر و تیرش شکسته، بادبان انداخته
# حیدر عاشق ز بهر آنکه باشد احمدی
# غلغلی از عاشقی در لامکان انداخته

PageV01P048

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0008.png)

~~بندهام از جان خدایی را که او جان آفرید   مهر و ماه و انجم و گردون گردان آفرید
~~دست صنع لایزالش، روز قدرت در ازل   پارهآ یاقوت در فیروزه ایوان آفرید
# لؤلؤ شهوار از یک قطره باران آفرید
~~زابر فیض، اندر بن دریای حکمت، در صدف لؤلؤش
~~از برای آنکه بنشانند بر تخت زرش   پرتوی از مهر در لعل بدخشان آفرید
~~دست صنعش آتش خورشید را در کان فکند   وین همه یاقوت ولعل اندر دل کان آفرید 45
~~تا همیشه دامن من معدن جوهر بود   در کنار جزع من یاقوت و مرجان آفرید
~~اندرین درج زمرد، در شب تقدیر خویش   صد هزاران لؤلؤ شهوار رخشان افرید
~~گه بهار شادمانی، گه خزان بیغمی   گاه تابستان خرم، گه زمستان آفرید
~~رعد، غران کرد و جسم باد بی آرام ساخت   برق، خندان کرد و چشم ابر گریان آفرید
~~تا به قدرت کرد گریان دیدهآ ابر بهار   در میان خارها گلبرگ خندان آفرید 1
~~نار چون پستان خوبان در چمن پر بار کرد   بهآ بهرنگ عاشقان در طرف بستان آفرید
~~در لب جانان حیات جاودانی جمع کرد   بر رخ خوبان سر زلف پریشان آفرید
~~گل رخ و نسرین بر و مشکین خط و مهوش نگاشت   دلبر سنگین دل و سیمین زنخدان آفرید
~~سر صنع لایزال از بهر خلط عاشقان   در خط و خال ولب و رخسار جانان آفرید
~~عاشق ذات جلال خویش در صحرای عشق   از شراب لایزالی مست و حیران آفرید 55
~~ماه چابک سیر در یک جا نمی گردد مقیم   ماه را سرگشته در گردون گردان آفرید
~~تا حساب ملک بنویسد به کلک معرفت   تیر پیر چرخ را منشی دیوان آفرید
~~تا نوازد چنگ و گوید قول و نوشد جام می   در فلک گویندهای خوب و ms08 غزل خوان آفرید
~~در جهان آفرینش بر سر تخت مراد   پادشاه چرخ چارم را زرافشان آفرید
~~تا سراندازی کند از سرکشی در شرق و غرب   ترک خونریز فلک با تیغ بران آفرید 6
~~تاکند حل نکتههای شرع در دار القضا   قاضی گردون گردان را سخندان آفرید
~~پیر پر دستان که بر هفتم فلک فرمان ده است   بر سر شش طاق گردونش نگهبان آفرید
~~حکمتش را بین که در دار الشفای معرفت   درد دل را از وصال خویش درمان آفرید
~~خاک و باد و آب و آتش، مهر و ماه و روز و شب   جسم و جان و عقل ودانش، جمله یزدان آفرید

PageV01P049

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0009.png)

# یش اندر ازل گرچه پنداری ترا از چار ارکان آفرید
~~آفریدهست او ترا از نور خویش اندر ازل
~~این همه قدرت که در دنیا و عقبا جمع کرد   صنع بیچونش همه از بهر انسان آفرید
~~گاه بر فوق ثریا، گاه در تحت الثری   در جهان معرفت انسان بدین سان آفرید
~~از برای کژنشینان دوزخ تابنده ساخت   وز برای راست بینان باغ رضوان آفرید
~~از برای کافران، دنیا چو جنت راست کرد   وز برای مؤمنان، دنیا چو زندان آفرید
~~در جهان آدم ز محرومی ملامتها کشید   گویی آدم در جهان از بهر حرمان آفرید
~~از برای آنکه تا یونس رود در بطن حوت   ماهیئی را در بن دریای عمان آفرید
~~در ازل، رزاق روزیده، ز خوان قیض خویش   جسم ایوب از برای قؤت کرمان آفرید
~~چون نمود ادریس، در باغ بهشت از امر خود   از برای حله دوزی در تنش جان آفرید
~~گاه ابراهیم را در آتش سوزان فکند   گاه اسماعیل را از بهر قربان آفرید
~~5 گاه یوسف را عزیز مصر کرد از بعد حزن   گاه یعقوب از برای بیت الاحزان آفرید
~~سجده کن پیش حکیمی را که امر حکمتش   وصل یوسف را دوای پیرکنعان آفرید
~~تا به زیر پا در آرد شرق و غرب از ms09 دستبرد   بر سر باد صبا تخت سلیمان آفرید
~~تا حیات جاودان یابند در ملک وجود   از برای خضر والیاس آب حیوان آفرید
~~کوری نمرود کابراهیم در آتش افکند   قدرتش از آتش سوزان گلستان آفرید
~~0 تا در آب رود نیل نیستی غرقش کند   دفع فرعون لعین، موسی عمران آفرید
~~از برای آنکه سحر ساحران باطل کند   قدرت بیچون او از چوب ثعبان آفرید
~~عیسی اندر خاک راه آمد ز مادر در وجود   جایگاهش بر سپهر چارم از ان آفرید
~~از برای آنکه تاج مهر بر فرقش نهد   تخت گاهش در بر خورشید تابان آفرید
~~چون زکریا شد ز بیم خصم پنهان در درخت   اره بر فرق سرش، دارای دوران آفرید
~~تاکند اظهار معجز، صالح خلوت نشین   ناقه را از سنگ خارا سهل و آسان آفرید
~~صد هزار و بیست و چار آمد پیمبر در وجود   مصطفای مجتبا بر جمله سلطان آفرید
~~این همه پیغمبران اندر رکاب او روند   از برای آنکه او سالار ایشان آفرید
~~عارضش زیباتر از برگ گل و نسرین نگاشت   قامتش رعناتر از سرو خرامان آفرید
# از برای آنکه تا نعت نبی گوید زجان
# طبع حیدر در سخنگویی چو حتسان آفرید.

PageV01P050

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0010.png)

~~خالق اشیا که این دریای اخضر آفرید   در کنار و دامنش، یاقوت و گوهر آفرید 1
~~طاق ازرق بست و این فرش مطبق گسترید   مهر انور ساخت و این ماه منور آفرید
~~در خم چوگان ماه نو به صنع خویشتن   آسمان مانندهآ گوی مدور آفرید
~~طشت زرین، طاس سیمین، ڈر وگوهر، جزع ولعل   این همه قدرت درین دریای اخضر آفرید
~~صانع بیچون که این سطح مسطح راست کرد   قامت گردون کژ رو همچو چنبر آفرید
~~از برای آنکه تا طباخی اشیاکند   آتشی از مهر در خورشید خاور آنرید 15
~~تا موالید ثلالثه پرورند از امر «کن   چار طبع و نه سپهر و هفت اختر آفرید
~~ماهیان را در میان آب دریا جای داد   در ms10 کنار آتش سوزان، سمندر آفرید
~~ز انجم رخشنده و رنگ شفق، هنگام شام   در کنار آسمان یاقوت و گوهر آفرید
~~کرد ابراهیم آزر بت شکن از امر خویش   از برای بت تراشی گرچه آزر آفرید
~~آدمی از چار طبع و پنج حس و شش جهت   در زمان کاف و نون الله اکبر آفرید
~~تا دماغ جان مشتاقان خود مشکین کند   مشک از آهوی چین، وزگاو عنبر آفرید
~~از شکوفه چون درختان را کله بر سر نهاد از ورقه
# از ورقهاشان، قبای سبز در بر آفرید
# وز نظافت، لاله را همرنگ آذر آفرید
~~از لطافت، رنگ رخسار سمن چون آب بست وز
~~غنچهآ رعنا که میپوشد قبای فستقی
# بر مثال دختری در زیر چادر آفرید
~~سوسن اندر طرف بستان ده زبانی میکن از برای آنکه یزدانش سخنور آفرید 105
~~از بهار و ارغوان و لاله و نسرین وگل در میان بوستان، دیبای ششتر آفرید
~~چون گل صد برگ را جام شراب ناب داد مستی و شوخی همه در چشم عبهر آفری
# وز شقایق در کنار باغ اخگر آفرید
~~از شکوفه در میان بوستان گوهر نمودوز؟
~~نرگس صاحب نظر، چون دیدهآ خود باز کرد از دم ابر بهاری دیدهاش ت
~~فصل نیسان، قدرت او از بهار هفت رنگ بر سر دوشیزگان باغ، معجر آفری
~~چون درخت گل بخندید و رخ خود سرخ کرد برکف او جامی از یاقوت آخمر آفر
# نها برکف نرگس - که سر مست است - ساغر آفرید
~~برکف لاله - که مخمورست - جام می نهاد

PageV01P051

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0011.png)

# رباغ، چون گل را سپر داد از هوا در میان بوستان، با بید خنجر آفرید
~~نی چون کف بگشودو در خدمت میان ده جابیست   در نهاد او ز صنع خویش شکر آفرید
~~15 نرگس رعنا چو برتخت زمرد جای داد   تاج بر فرق سرش از سیم و از زر آفرید
~~زیر دامان درختان چمن، فصل ربیع   لالههای آتشین مانند مجمر آفرید
~~در میان نوجوانان ms11 چمن، فصل بهار   یاسمین مانندهآ پیر موقر آفرید
~~بوستانها از لطافت همچو جنت راست کرد   جویهای آب شیرین همچو کوثر آفرید
~~گوهری از امر خود بنهاد در درج عقیق   چون از آن نه ماه شد، ماهی منور آفرید
~~20 قدرت و صنعش تماشاکن که از یک قطره آب   صورتی محبوب گلروی سمن بر آفرید
~~سرکشان نازنین گلرخ نسرین بدن   مهوشان دلکش خورشید پیکر آفرید
~~از برای «گنت گترا، این همه اسرار صنع   در خط وخال ولب و رخسار دلبر آفرید
~~قادر بیچون که این دنیا و عقبا راست کرد   بهترین دنیی و عقبی پیمبر آفرید
~~مصطفا و مجتبا و ابطحی وهاشمی   بر همه پیغمبرانش شاه و سرور آفرید
~~125 چون بهدست صنع خود گیسوی احمد برفشاند   عالم از گیسوی مشکینش معنبر آفرید
~~جون به معراج یقیین میرفت با فر و شکوه   جبرییلش در ره تعظیم، چاکر آفرید
~~روز محشر أمتان یکسر بدو بخشد خدا   از برای آنکه او سالار محشر آفرید
~~در میان شاعران سالک توجید گوی   تا نپنداری که کس مانند حیدر آفرید
# گرچه تلخی میکشد از شوربختی در جهان
# شعر شیرین خوشش از شهد خوشتر آفرید

PageV01P052

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0012.png)

~~قادری کز قدرت این عالم پدیدار آورد   خلق عالم را به عشق خویش در کار آورد 130
~~نافه از آهو و نور از نار ولعل از خاره سنگ   گوهر از بحر و زر از کان و گل از خار آورد
~~حکم او از رعد غران کوس سلطانی زند مر او از ابر گریان در شهوار آورد
~~خار تیز از قدرت او بوستان پر گل کند   چوب خشک از حکمت او میوهها بار آورد
~~نوبهار صنع بفرستد، بروید گل ز خار   بلبلان را مست و لایغقل به گلزار آورد
# لالهها در باغ از قدرت نمودار آورد 135
~~فصل نیسان چون بگرید ابر و خندد روی دشت لالهه
~~ضیمران تار و بنفشه کوژ و لاله شرمسار   ارغوان خونین و گل شوخ و ms12 سمن زار آورد
~~پیشتر از آنکه در پوشد گل رعنا قبا   نرگس سرمست در بستان کلهدار آورد
~~فصل تابستان به قدرت در میان بوستان   صد هزاران صنع گوناگون ز اشجار آورد
~~میوه های خوب شفتالود و امرود و ترنج   سیب و زرد آلود و نارج و به و نار آورد
~~از هوای شام، نفح عنبر سارا دهد   وز نسیم صبح، بوی مشک تاتار آورد 140
~~پادشاه پادشاهان روز محشر در بهشت   عاشقان مست را با خویش در کار آورد
~~در بر ایشان به دست قدرت خود از گرم   دم به دم از حوض کوثر جام اسرار آورد
~~گه به قدرت مهر رخشان را به شب پنهان کند   گه به حکمت روز روشن از شب تار آورد
~~در سحر چون وا نشاند شمع ماه از باد صبح   مشعل خورشید در عالم پدیدار آورد
~~تا درین مرکز فراوان نقش قدرت برکشد   مهر همچون نقطه و گردون چو پرگار آورد 145
~~هر شب اندر مجلس گردون ز بهر روشنی   از مه و انجم چراغ و شمع بسیار آورد
~~مهر و ماه و مشتری و زهره و بهرام و تیر   با زحل هر هفت در گردون به رفتار آورد
~~هست اقرارم که گبر و کافرست و دوزخی هر که او در قدرتش یک ذره انکار3
~~شکر از نی، گندم از گل، میوهها از چوب خشک از برای بندهآ بیچارهآ زار آو
~~و آنگهی بر دست قدرت از میان باغ صنع میوهآ الوان گوناگون به بازار آورد
~~بندهام از جان خدایی را که بهر بندگان   این همه قدرت درین اطوار و ادوار آورد

PageV01P053

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0013.png)

# گاه در مصرش جهانی را خریدار آورد
~~گاه یوسف را به ده درهم فروشد در جهانگ
# او هنگام قدرت در جهان معجزات عیسی یک روزه را ناگه به گفتار آورد
# و آنگهش از غیرت خود بر سر دار آورد
~~خود کند تقدیر و منصور از آنا الحق دم زندو آنگهش ms13
~~5 گاه زهر جانستان از زخم مار آرد پدید   گاه دفع رنج آن از مهرهآ مار آورد
# پشهای بفرستد و او را نگونسار آورد
~~گرچه نمرود دنس لاف الوهیت زندپشهای
~~ور چه فرعون لعین آن دعوی باطل کند همچو خس در رود نیل او را گرفتار آور
~~گر به دست امر بردارد حجاب از روی کار از هدایت کافر صد ساله اقرار آورد
# حیدر توحید گوی از غایت صدق و صفا
# روی دل پیوسته بر درگاه دادار آورد
~~60 قادرا، پاکا به درگاهت پناه آوردهام
# هت پناه آوردهام سر زره گر برده بودم، سر به راه آورده ام
# ن به صبح اول اندر حضرت آوردم به صدق تا نگویی دیر آوردی، بگاه آوردهام
~~پای غزت در رهت هر شامگه بنهادهام   روی طاعت بر درت هر صبحگاه آوردهام
~~من به پیش قاضی الحاجات بر اقرار خویش   مصطفا و مرتضا هر دو گواه آوردهام
~~از برای آنکه تا پشت و پناه من بود روی دل دایم به درگاه الاه
~~45دستگاهم نیست وز افلاس پایم در گل است   تا نپنداری که پیشت دستگاه آوردهام
~~شرمسار حضرتم، افکندهام سر پیش پای   از برای آنکه در حضرت گناه آوردهام
~~من مسلمانم، نکردم اشتباه حق به کس   کافرم گر ز آنکه هرگز اشتباه آوردهام
~~از برای سجده هر بانگی که بر من میزنند   قامت خود بر در حضرت دوتاه آوردهام

PageV01P054

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0014.png)

~~گرچه دایم روی بر درگاه میبایست کرد   روی بر درگاه عزت گاه گاه آوردهام
~~هرکسی از باغ طاعت گل در آن حضرت کشید   من ز بی برگی در آن حضرت گیاه آوردهام 17
~~رو سفیدی نیست در من زیر این چرخ کبود   زآنکه من رخ زردم و نامه سیاه آوردهام
~~آه بر آیینهآ گردون کشیدم نیم شب   وین کبودی بین که در رخسار ماه آوردهام
~~گرچه میدانم که آهم باد باشد پیش تو   دم بهدم از سینه در پیش تو آه آوردهام
~~خویشتن آوردهام ms14 پیش تو با دست تهی   تا نگویی خویش با خیل و سپاه آوردهام
~~جای من چاه است، شرمم باد از درگاه تو   گر بگویم من که در پیش تو جاه آوردهام 175
~~خرمن عمر از هوا بر باد غفلت دادهام لاجرم بر درگهت روی چو کاه آورده
# در میان بحر چون ماهی شناه آوردهام
~~بس که دریای سرشک از دیدهآ من میرود در میان بحر چون ما،
~~ناگهان طوفان نوح اندر جهان آید پدید بس که من از دیدهآ خونین میا
~~حال من باشد تباه از جرم و آوردم برت   راستی را در برت حالی تباه آوردهام
~~درد من افزون شد و کاهید عمرم از ندم   بس که من از سینه آه عمزکاه آوردهام 18
~~جان ز تن آوردهام در ملک مصر وحدتت   یوسف مصری نگر کز قعر چاه آوردهام
~~من ز «الآ الله» می گویم سخن در حضرتت   تا نگویی من سخن از «لا اله» آوردهام
~~ای مسلمانان! درین عرصه ز اسب آرزو   من پیاده گشتم و رخ پیش شاه آوردهام
~~گرچه هر کس را بود پشت و پناهی در جهان   در حقیقت من ز حق پشت و پناه آوردهام
~~این چنین عشقی که من آوردهام با کردگار   تا نپنداری که در این سال و ماه آوردهام 185
~~در ازل من بودهام عاشق به ذات پاک او   عشق او با خویشتن زآن جایگاه آوردهام
~~تا مگر عذرش بخواهی از خداوندی خویش   حیدر دل خسته پیشت عذرخواه آوردهام
# از سیاست سخت می ترسم که از دیوانگی
# بندهآ مجرم به پیش پادشاه آوردهام

PageV01P055

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0015.png)

# میکند این همه قدرت ز صنع خویش پیدا میکند
~~صانع بیچون که این عالم هویدا میکند این همه ق
~~10 چون درست مهر پنهان میکند   دامن گردون پر از لؤلؤ لالا میکند
~~در شب تاریک بهر روشنایی در سپهر   صد هزاران مشعل انجم هویدا میکند
~~چرخ صوفی وضع ازرق پوش را هنگام شام   در کنارش از ms15 شفق یاقوت حمرا میکند
~~نی غلط گفتم که اندر کاسهای از لاجورد   دست صنع و قدرتش یک جرعه صهبا میکند
~~از ثریا عقدی از گوهر به گردون میدهد   وز مه نو حلقهای در گوش جوزا میکند
~~95 غرهآ مه آنکه غراکرد دست قدرتش
~~طرهآ عنبرفشان شب مطرا میکند
~~این همه قدرت برای خاطر ما مینهد   این همه صنع از برای دیدن ما میکند
~~لعل و یاقوت و گهر از سنگ می آید برون   کآتش مهرش اثر در سنگ خارا میکند
~~دست صنع و قدرتش هر شب به کلک معرفت   دفتر گردون پر از حرف معما میکند
~~هر سحر نقاش قدرت شمسهای از زر ناب   بر سر لوح زمرد آشکارا میکند
~~200عالمی از صنع مالامال قدرت کرده است   خرم آن کس کین همه قدرت تماشا میکند
~~پرتوی از نور ذات خویش در میافکند   خاک را از صنع خود گویا و بینا میکند
~~سرمهآ تورات اندر چشم موسی میکشد   حلقه انجیل در گوش مسیحا میکند
~~یوسف دل خسته در دست زلیخا میدهد   آدم بیچاره سرگردان حوا میکند
~~هر شب اندر گردن گردون گردان، دست صنع   خوشههای گوهر از عقد ثریا میکند
~~205 قدرت و صنعش تماشاکن که از یک قطره آب   صورت مهآ پیکر و خورشیدسیما میکند
~~لبر سیمین تن سنگین دل یاقوت لب کملرخ نسرینبر شمشاد بالا میکند
# ان شراب لایزالی میدهد از جام شوق عاشقان خویش را سرمست و شیدا میکند
~~چون به دست صنع خود خوان کرم می گسترد   روزی خلق جهانی را مهیا میکند
# درد او را از وصال خود مداوا میکند
~~گر کسی را هست دردی در نهاد از عشق اودرد او را
~~210گوهر وحدت به بحر نیستی میافکند   چشم گوهر بار من مانند دریا میکند

PageV01P056

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0016.png)

~~گر کسی از ناشکیبایی ملالی میکشداز وص
# د از وصال خویشتن او را شکیبا میکند
~~کافران را ز آتش دوزخ محابا هیچ نیست   مؤمنان را ز آتش دوزخ محابا ms16 میکند
~~بر سر راه بیابان طلب از آرزو   سالکان راه وحدت بی سر و پا میکند
~~تا شش و پنجی ازین چار و سه بیرون آورد   جای هفت اختر درین نه طاق مینا میکند
~~پادشاه پادشاهان برفراز تخت دلمخزن اسرار خود سر هویدا میکند 15
~~احمد مرسل که باشد سرور پیغمبران در دو گونش از شرف محبوب دلها میکند
# پایگاهش بر سر عرش معلا میکند
~~در شب معراج قربت دستگیرش میشود پایگاهش بر
# هرکسی را در جهان باشد تمنایی ز حق
# حیدر از حق در جهان هم حق تمنا میکند.
# دست صنعش طرهآ مشکین شب را تاب داد
~~پادشاهی که به شب خلق جهان را خواب داد دست صنع
~~هر دم از دار الشفای شوق از بهر دوا   دردمندان را ز حکمت شکر و عناب داد 220
~~چون بهدست صنع خود خوان کرم می گسترید   از خداوندی خود روزی شیخ و شاب داد
~~ابر احسانش که عالم از کرم سیراب کرد   تشنگان عشق را دریای بی پایاب داد
~~اندرین طاق زبرجد رنگ، یعنی آسمان   در شب تاریک بهر روشنی مهتاب داد
~~بهر روز دل فروزان مشعل خورشید کرد بهر نور شبنشینان پرتو مهتار
~~شمع وحدت کآفتاب از عکس نورش روشن است در شب تاریک غم در دشت معنی تاب داد 29
~~باغ را از برق خندان آتش اندر دل فکند اغ را از ابر گریان لؤلؤ خوش آب دا
~~دست صنع و قدرت بیچون او در درج مهر روز روشن چرخ را یه
# هر روز روشن چرخ را یک پاره لعل ناب داد

PageV01P057

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0017.png)

~~آتشی از مهر در با را زگردون برفروخت خنجر زرین خو
# خنجر زرین خورشید فلک را تاب داد
# تا زگردی و دلیری مالش سهراب داد
~~رستم اندر گوشهآ میدان مردی گرم کرد تا زگ
~~23 تا کند حکم کواکب چون منجم از رصد   تیر پیر چرخ را از مهر اسطرلاب داد
~~بندهای را در زمانه ms17 خوار و بی آداب کرد   بندهای را بیبهانه در جهان آداب داد
~~غافلان را در میانه دیدهها در خواب کرد   عاقلان را برکناره دیدهآ بیخواب داد
~~نامرادی را میان خاک و خاکستر نشاند   سرفرازی را سمور و قاقم و سنجاب داد
~~کافران را از ندم بت داد و زنار و صلیب   مؤمنان را از کرم سجاده و محراب داد
~~235هر که در طاعت دو تا قامت نشد همچون کمان   بر مثال تیر از پیش خودش پرتاب داد
~~سجده کن پیش مسبب زآن که نبود بیسب   گر مسبب بندهای را در جهان اسباب داد
~~چون به غار اصحاب کهف ایزد تعالی خواستند   از خداوندی خود دولت بدان اصحاب داد
~~ساکنان غار عزلت از لقا درخواب کرد   تشنگان راه وحدت از عطا جلاب داد
~~عرش را از عزت خود این همه تعظیم کرد
# فرش را از قدرت خود این همه اعجاب داد
~~240 پادشاهی کو در وحدت به روی کس نبست   از در خود خلق را أمید فتح الباب داد
~~نازنینان ریاحین چهره را شاداب کرد
# نوعروسان چمن را زلف مشکین تاب داد
~~در بر دوشیزگان باغ و مستان چمن   جامی از وحدت به دست لالهآ سیراب داد
~~نامداری را ز شوکت داد سیم بیشمار   سوگواری را ز حیرت اشک چون سیماب داد
~~گرچه قلاب است این دنیای دون بی وفا   نقد جمله مردمان در دست این قلاب داد
# دولاب است، زودش در نورد زآنکه می خواهم ازین دریای چون دولاب، داد
~~آنکه دعوی کرد بیمعنی و غرق جهل بود با سر و ریش مرصع جان در آن غرقاب داد
~~عقل ر نهم و هوش و هنگ و دانش و تدبیرو رای جسم و جان و علم و حکمت از کرم وهاب داد
# طبع شعر و اعتقاد خوب و ایمان درست
# شکر کن حیدر که از فضلت اولو الالباب داد

PageV01P058

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0018.png)

~~شمس و قمر ز پرتو رای محمدست دنیا و آخرت ms18 زبرای.
# دنیا و آخرت ز برای محمدست
~~در شهر اندرون که درو جز خدای نیست   دل خانهآ حق است که جای محمدست
~~خورشید آسمان که جهان غرق نور اوست   یک ذره روشنی ز صفای محمدست
~~تا دیدهام لقای محمد بسان نور   در دیدهام همیشه لقای محمدست
~~در درج سینه گوهر ایمان نهادهام وین نیز ه
# وین نیز هم ز بحر عطای محمدست
~~هر روز آفتاب که عام است فیض او سرگشته در فلک به هوای مح
# باشد رضای حق چو رضای محمدست
~~ول به راه شرع قدم نه که روز حشر باشد رضای حق چو رضای
~~در حشر با سلوک رسولان برابرست عمال أمتی که سزای محمدست
# حیدر که در دهن شکر نعت مینهد
# چون طوطیی ز بهر ثنای محمدست
# ردان راح که عشقبازی و مستی به دین ماست مباح
~~رسید موسم گل ساقیا! بگردان راح
~~ز بهر آنکه کنم کهربا بهرنگ عقیق   بیار لعل مذاب از زمردین اقداح
~~به نیم شب دل من همچو شمع روشن کن   از آن شراب که روشندل است چون مصباح 26
~~تو از صلاح مگو با من آر خردمندی   از آن که عاشق بیچاره نیست مرد صلاح
~~در افکنید گمیت نشاط در میدان   که پادشاه خرد برکشید قلب و جناح
~~ز عکس باده که خورشید مشرق طرب است   به نیم شب بنما عکس فالق الاصباح
~~چون آمدی به سلامت بخیر خوش بنشین که بر تو خیر و سلامت بود ص
# که بر تو خیر و سلامت بود صباح و رواح
~~بیا که دیده به روی تو میشود روشن بیا که زنده به بوی تو میشود اروا
~~چون در کنار فلک گوی زر روان گردی در آمد از درم آن ماه مهربان چو صباح
~~چه گفت؟ گفت که حیدر کتاب عشق بساز کز آن ی
# کز آن کتاب بود کار بسته را مفتاح
# بگفتمش که کتاب مرا چه نام نهی
# بگفت نام کتاب تو: مونس ms19 الارواح

PageV01P059

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0019.png)

~~چون شاه شرق ز رخسار برکشید نقاب   به تیغ، عرصهآ عالم گرفت از سر تاب
~~اگر چه در دل شب آفتاب پنهان بود   چنانکه بیضهای از زر به زیر پر غراب
~~ز زیر برقع شب آفتاب رخ بنمود   چنانکه دلبر من برکشد ز چهره نقاب
~~چو رفت هندوی شب، ترک من ز بستر ناز   درآمد از هوس باده نیم مست از خواب
~~چه دید؟ مطرب و ساقی ز بهر بزم صبوح   فشانده پسته و شکر، نهاده بادهآ ناب
~~فتاده عود در آتش ز ساز سوخته نی   نشسته چنگ به آیین، به ناز خفته رباب
~~275از آب چشم صراحی و نالهآ دل رود   فتاده آتش می در نهاد جام شراب
# کرد مستان را بسان نرگس مخمور خویش مست و خراب
~~گرفت کاسه و از باده کرد مستان را
~~گذشت نالهآ مستان ز عرش از شادی به دور صفدر گردون شکوه سدرهآ جناب
# یگانه نصرت دین پادشاه ملک عجم
# ستوده سایهآ حق قهرمان تیغ و قلم
~~گو که چیست که گردن کشی کند زگهر عدو نشان و ممالک ستان و دین پرور
# باب سرعت و خورشید رای و مه پرتو بلند رفعت و گردون توان و نیک اختر
~~به روز معرکه با گردن سران در خشم   به گاه عربده با پر دلان زبان آور
~~زمانی از سر گردن کشان ربوده کلاه   گهی به سرزنش بدسگال بسته کمر
~~گهی ز هیبت او لرزه بر تن فغفور   گهی ز جنبش او فتنه بر سر قیصر
~~بلند همت و خورشید رای و مه پرتو   ستاره هیبت و روشن نهاد و تیز نظر
~~ز بیم می سپرد تن به خاک تیره عدو   در آن زمان که به دست فنا رباید سر
~~ز سرکشی به سر آید از آنکه دست تضا   چو کودکیش همی پرورد به خون جگر

PageV01P060

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0020.png)

~~عروس مملکتت زیردست فرمان باد   سعادت دو جهانت مقیم ایوان باد290
# ز بیم سهم ms20 سنانت چون مار پیچان باد
~~هر آن کسی که کند با تو کژ روی چون کمان زبیم سه
# ز خون خصم تو روی زمین گلستان باد
~~بسان سوسن آزاده گر برآری تیغ زخون
~~اگر چه رستم دستان جهان به تیغ گرفت   مطیع گلشن رویت هزاردستان باد
# هزار رحمتت از کردگار بر جان باد
~~از آنکه رحمت حق آمدی، ز ابر عطا
~~مهیمنا، صمدا! این جهان جود و هنر همیشه بر سر خلق جهان نگهبان باد 29
# مکن همیشه صفدر و صاحبقران و سلطان باد
~~مدام سرور و گردن فراز و قلب شکنهمیشه صفد
# بر آنکه رحم کند بر دل شکستهآ من
# نگهبان وجودش رحیم و رحمان باد
~~خسرو خاور چو پنهان شد ز شاه زنگبار   پادشاه شام شد بر توسن گردون سوار
~~زورق زرین چو پنهان گشت در بحر محیط   کشتی سیمین روان گردید در دریای قار
~~پیر ازرق پوش را دامن پر از در و گهر   لیکن از رنگ شفق یاقوت بودش در کنار 30
~~چون نگه کردم کنار چرخ دیدم پر درم
# پر درمهمچو بر فرش زمرد ریخته برگ بهار
~~قرص زرین فلک تا در دل شب شد نهان در فلک دیدم هزاران لعبت سیمین عذا
~~عقل گل انگشت حیرت برده در دندان فکر از تعجب کین
# از تعجب کین عجب قصری است پرنقش و نگار
~~ار چنان بیدار و حیران بودر من در خواب خوش دیدم ایوانی بخوبی خوشتر

PageV01P061

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0021.png)

~~305از سرافرازی فتاده عرش در پایش حقیر   وز بلندی گشته پیشش سدره پست و شرمسار
~~پر گل و ریحان و سنبل همچو بستان ارم   روشن و دلجوی و خرم همچو روی غمگسار
~~بر در و دیوار و سقفش جمله صورتهای خوش   دست مانی برده معنیها در آن صورت به کار
~~بادگیرش از بلندی برتر از هفت آسمان   و اندرو باد بهاری عطر بیز و مشکبار
# خوشتر از باغ ارم پر بهار و ارغوان و یاسمین و ms21 لاله زار
~~31 زآنکه تا عشاق را برگ نوا حاصل شود
# ود بر سر هر گلبنی میخوانآد موسیقی هزار
~~تا به رقص آرد درخت بید و ساج و کاج و سرو در میان بوستان د
# در میان بوستان دست طرب میزد چنار
~~بر مثال سلسبیل وکوثر از هر سو روان   جویهای سرد شیرین همچو نوش خوشگوار
~~دست قدرت از درختانش به صنع آویخته   سیب و زرد آلو و امرود و به و نارنج و نار
~~حوض کوثر بر لبش دو تخت سلطانی زده   پایهشان بر رفتهتر از نه سپهر با وقار
~~15کوتوال چرخ هفتم آنکه کیوان نام اوست   بر در ایوان به دربانی نشسته روز بار
~~مشتری در وعظ و مریخ ایمن و خور بی خبر   زهره با چنگ و عطارد نیزن و مه پرده دار
~~مطربان درهای و هوی و دلبران درگفت و گوی   صد هزاران شمع میافروخت از دست نگار
~~دف به قانون چون فغان میکرد از زخم قفا   چنگ ونای و عود و بربط ناله می کردند زار
~~مسکنی میمون و اجلاسی خوش و قومی شریف   ساعتی سعد و زمانی خوب و وقتی اختیار
~~32 همچو من کروبیان نه سپهر از خرمی   رقص میکردند و بودند از محبت بی قرار
~~حوریان هشت جنت جمله بیرون آمدند   و اندر آن مجلس باستادند از بهر نظار
~~بس که شب میریخت مشک از آستین رجیب خریش   از زمین تا آسمان پر بود از مشک تتار
~~تاج دولت بر سر و بنشسته با بلقیس عهد   بر سر تخت سلیمان پادشاه کامکار
~~نصرت دنیا و دین، گردن فراز شرق و غرب   شاه یحیای مظفر، سایهآ پروردگار
~~325 بر سپهر لاجوردی قدسیان از خرمی   گوهر سیاره میکردند بر فرقش نثار
~~در جنان جاه و جلالت آنچنان صاحبقران   چون سزا دیدم بر او کردم دعای بی شمار
~~کردگارا! بر سر ما این چنین صاحبقران   در چنین جاه و جلالت تا ابد پاینده دار
~~همرهش ms22 بادا سعادت، همدمش بادا ظفر   همنشینش دولت و، نصرت قرین و، بخت یار
~~شاه چون نوشین روان آمد به گاو عدل و داد   وین وزیر زیرکش: بوزرجمهر روزگار

PageV01P062

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0022.png)

~~ملک یزد از دولتت همچون بهشت آراستد   و اندرو شادی کناند از صغار و کبار 22
~~چشم زخم از ملک و از سلطان صفدر دور باد   زآنکه هستی عادل فرخنده و فرخ تبار
~~حاتم طایی که باشد پیش بذلت گاه جود؟   رستم دستان چه کوشد پیش حزمت وقت کار؟
~~در بر سلطان محمد پهلوان شرق و غرب   بر در تبریز بشکستی اخی در کارزار
~~چون چنین نام آوری کردی به هنگام نبرد   سنجق نام آوری دادت خدیو نامدار
~~تا به سلطانی نشینی بر سرتخت پدر   آمدی و یزد بگرفتی به عزم استوار 335
~~ملک میگیری به تیغ و ملک میبخشی به عدل   مثل تو هرگز ندیدم ملک گیر ملکدار
~~نعلهای مرکب فرخ پیات، یعنی هلال   میشود هر ماه در گوش فلک چون گوشوار
# آورد کاغذ به پیشت بهر حاجت چند بار
~~تیر پیر چرخ اگر چه میزند دایم قلم
~~در میان ما ز عدلت کس ننالد جز که نی   زهره از شادی ازین رو چنگ دارد در کنار
~~از هوای مجلس جان پرورت هر صبحدم   پیر ازرق پوش گردون میکند مهر آشکار 340
~~ترک خونریز فلک، مریخ، در روز نبرد   میکند رمحش درون دیدهآ خصمت گذار
# ست آورد کاغذ به پیشت بهر حاجت چند بار
~~قاضی گردون گردان، آنکه نامش مشتری است
# ان با هیبت که کیوان نام اوست پاسبان بام ایوان تو باشد بنده وار
~~تا ببیند پادشاهی چون تو بر تخت مراد   سالها تا دیدهآ گردون همیکرد انتظار
# نه طبق پر کرده است از دانههای شاهوار 345
~~ز آسمانها دست قدرت بهر پای مرکبت نه طبق پر کرده است از
~~مردم شیرازت از جان دوستدار حضرتند   وز ارادت در دعا کوشند در لیل و نهار
~~همچو حیدر از ms23 محبت روزو شب از جان و دل   عمر و جاه دولتت خواهند از پروردگار
~~من به القاب همایونت دو دفتر ساختم   تا به اقبالت بماند در زمانه یادگار
~~تا بخوانند و بدانند و بگویندت دعا بردهام در وی س
# دعا بردهام در وی سخنهای تر شیرین به کار
~~من به خاک راهت افتادم ز بهر بندگی خوش بود کز خاک برگیری تن این خاکسار
# توب است و شما ولتت باد از جنوب و نصرتت باد از یسار
# روز عید فرخ و دامادی فرخندهات
# بر تو میمون و مبارک باد تا روز شمار

PageV01P063

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0023.png)

# فراز گنبد فیروزه گون بزد سنجق
~~علی الصباح که سلطان طارم ازرقفراز گنبد فیروز
~~ز بیم خنجر خورشید، لشکر انجم   ز روی چرخ گریزان شدند چون زیبق
~~255 ز خواب صبح چون ملاح روز سر برداشت   روانه کرد درین بحر نیلگون زورق
~~ز روی صدق، به صابون مهر، گازر روز   سحر ز دامن گردون بشست روی شفق
~~چو آفتاب برآمد، در آمد از در من
# رمن بتی که از رخ او ماه را بود رونق
~~شکسته سنبل او نرخ عنبر سارا   گرفته عارض او بر گل و ریاحین دق
~~فراز سرو قدش یاسمین و سنبل وگل
# سلدرون پیرهنش برگ لاله و زنبق
~~60کشیده از سر زلف آفتاب در زنجیر   فکنده بر مه تابان ز مشک ناب وهق
~~ز عکس آتش رخسار چون بهار، گلش   گلاب گشته و افتاده در میان عرق
~~نشاط در دل و در دست جام لعل مذاب   شراب در سر و در پاکشان کشان یلمق
~~به عشوه ترک کماندار ناوک اندازش   نشانده در دل من تیغ غمزه نا بر حق
~~به شکر شکر شیرین دوست، طوطی نطق   دهان به چربزبانی گشاده چون فستق
~~365 بگفتم: ای بت ساقی، بیار جام شراب کنون که مطربم انگش
# کنون که مطربم انگشت میزند بر رق
~~نهاد برکف من جام باده، گفتا: نوش!   چون نوش کردم از ms24 دست او می راوق
~~ز عشق نرگس سرمست و نوبهار رخش   بسان غنچه دریدم ز عاشقی قرطق
~~ز بهر آنکه شوم سرفراز همچو کلاه   به خاک پاش فتادم چون موزه و بشمق
~~چه گفت؟ گفت که حیدر برو به خدمت شاه   بخوان به حضرت أعلی قصیدهای مغلق
~~37 دراز همچو سعادت به پادشاهی رو که پادشاهی و دولت بدو بود ملحق
~~هر آن کسی که سر از خط او بگرداند
# رداند به زخم تیغ زبان چون قلم کنندش شق
~~به گرد سوز سرایش که به ز فردوس است   بود ز روی زمین تا به عرش یک خندق
~~گهی که شاهرخ آرد بر اسب در عرصه   هزار پیل چو فرزین برد به یک بیدق

PageV01P064

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0024.png)

~~به پایگاه جلالش همیکشند به دست
# ش همی کشند به دست ز بهر پیشکش، این تند سرکش ابلق
~~مطهرست به عالم چو یحیی معصوم   از آنکه نام وی از نام او بود مشتق375
~~یگانه نصرت دین یحیی ستوده خصال   دلیر و صفدر آفاق، پادشاه بحق
~~به پادشاهی و بخشندگی و شرم و ادب   تویی که بردهای از خسروان عهد سبق
~~شهان دور که مشهور عالمند امروز   به مجلس تو چو طفلان گرفتهاند سبق
~~ترا به معرفت حق به حق شناختهام   تو اهل معرفتی در جهان جان الحق
~~به معرفت دو جهان را گرفتی از مردی   چه حاجت است ترا در جهان به تیغ و درق280
~~بدین دلیری و گرذافکنی و شیردلی   هر آن کسی که ترا دید میزند صدق
~~حروف انجم ونه دفتر سپهر امروز   بود ز دفتر قدر توکم ز نیم ورق
~~ز خدمتت نگریزد فلک به هیچ طریق   رخ از در تو نتابد ملک به هیچ نسق
~~به قاف قرب ز سیمرغ پیشتر باشد   اگر دمی به هوای تو پر زند عقعق
# به پیش خلق جهان باز میدهد لاحق285
~~سپهر پیر که اقرار بندگی تو کرد به پ
~~به هیچ روی نباشد عزیز ms25 در بر خلق   کسی که با تو دورویی کند بسان هبق
~~هر آن کسی که علم شد به دوستداری تو   به پیش خلق بود سرافراز چون بیرق
~~عدوی ناکس بی آبرو - که بادا خاک! در آتش حسد و حرص میشود محر
~~به خالقی که بگسترد هفت فرش زمین   به قادری که برافراخت نه فلک معلق
~~به صانعی که شب از بهر روشنایی خلق   فروخت مشعلهآ ماه در میان غسق290
~~به مصطفی که خدا در ازل به کن فیکون   بیافرید جهان را به عشق او مطلق
~~به یاوران و به اولاد پاک زاهر او   که جز به دوستی حق نمیزنند نطق
~~به ان یکاد که از بهر چشم زخم دمند   به قل أعوذ که باشد کلام رب فلق
~~به چار طبع و سه روح و سه نفس و سه مولد   به شش جهان و به هفت اختر به نه جوسق
~~به رهروان طریقت، به عاشقان خدای   که از ریاضت در چشمشان نماند رمق295
~~به مطبخ شب و گاو سپهر و برهآ چرخ   به آفتاب که هر صبحدم ز غایت مهر   فراز طارم نیلوفری زند سنجق   به قرص ماه و به نه گردخوان و هفت طبق
~~ایه در میانهآ شاهان به شرم و حلم و ادب   نظیر تو نبود زیر گنبدازرق

PageV01P065

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0025.png)

~~شها! اگر چه که گنج سخن بپاشیدم   نخواستم زکسی در زمانه یک دانق
~~400 خسیس را نخرم من به هیچ در عالم   اگر چه در بر او سندس است و استبرق
~~به شهر یزد شب و روز مبرز الشعرا   هنوز میزند از روی جاهلی بق بق
~~شده ست خوار و خلق در میان خلق جهانمباد هیچ کسی در زمانه خوار و خلق
# پرد عصفور به صوت و نغمهآ بلبل کجا رسد لقلق
~~چو شاهباز حقیقت کجا پرد عصفور
# ر خدای جهان که هست امروز کسی که باز شناسد همای را از بق
~~405همان به است که کوته کنم حدیث ms26 دراز ز بهر آنکه درازی به غایت است احمق
~~همیشه تا به گه شام زورق خورشید شود درین بن دریای قار مستغرق
# ز بهر آنکه تو دایم به حق همیکوشی
# نگاهدار وجود تو باد دایم حق!
~~سرو آزاد که در باغ نشانند او را   بندهآ قامت رعنای تو خوانند او را
~~آن جهاندار جهان نام جهان از بر من   به جهانی زکف من بجهانند او را
~~10ندهندش به همه ملک جهان یک سر موی   به همه ملک جهان گر بستانند او را
~~یا در آرند نگارین به سلامت بر من ی
# ن یا سلام من مسکین برسانند او را
# پیش من آید نفسی از در غیب چون در آید که همه کس نگرانند او را
~~خوانم الحمد و به اخلاص به رویش بدم گر به نزدیک من سوخته خوانند او را
# حیدر از کوی وصال تو به جایی نرود
# گر به شمشیر فراق تو برانند او را

PageV01P066

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0026.png)

~~ملک ملک ملاحت، شه خوبان خطا!   ریختی خون دل سوخته، بی جرم و خطا 41
~~گفتم از ملک ملک شاد شوم، عقلم گفت   به سراپردهآ سلطان نرسد دست گدا
~~گرد کوهت چه عجب گر چو کمر می گردم   کز چه باشد تن و اندام تو در بند قبا
~~سینه از فرقت معشوقه کنم چون آتش   دیده از حسرت دردانه کنم چون دریا
~~از قفاگر چه رقیب تو قفا خواهد زد   با وجود رخ خوبت نخورم غم ز قفا
~~سرفرازی کنم آر دور سپهر اندازد   دامن وصل تو در دست من بی سر و پا 220
# اگر آشفته شود زلف تو از باد صبا
~~صد هزاران دل سودا زده در خاک افتد اگر آشفته شود
~~از هوای رخ چون آتش و آب خط تو میرود خاک من سوخته بر باد هوا
# تا مخالف شدی ای جان جهان با عشاق
# سوختی جان و دل حیدر بیبرگ و نوا
~~باز ازین واقعه ما را ms27 دل و جان می سوزد نا
# نه دل ما، که دل خلق جهان می سوزد
~~گوبیا آتش دوزخ به جهان در زدهاند   که دل مرد و زن و پیر و جوان می سوزد
~~چنگ در چنگ مغنی ز درون مینالد شی
# شمع در مجلس ما گریه کنان می سوزد
~~نه منم سوخته در دهر که از آتش مهر دل چرخ از غم سلطان جهان می سوز
~~بوسعید آن شه قرخ رخ فرخنده وصال آنکه در ماتم او کون و مکان می سوزد
~~شاه در خاک نهاد این فلک چابک سیر در همه جایگهی آتش از آن می سوزد
# عاشق سوخته با انده وغم می سازه
# حیدر خسته دل از عشق فلان می سوزد.

PageV01P067

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0027.png)

# از تشنگی بمردم بر آتشم زن آبی
~~مطرب بزن نوایی، ساقی بده شرابی از تشنگی بمردم ب
~~تا من خیال رویت دیدم به خواب مستی از حسرت خیالت راضی شدم به خوابی
~~گر سر ز پای اسبت از دست غم بتابم   در گردنم در افکن از زلف خود طنابی
~~از خال همچو دانه کام دلم برآور   کز آب دیدگانم میگردد آسیابی
~~گر از درم برانی چون بندگان به خواری   نگریزم از در تو هرگز به هیچ بابی
~~از لعل شکرینت، هر خندهای و مصری   وز زلف عنبرینت، هر حلقهای و تابی
~~روزی به خنده گفتی: کام دلت برآرم درویش مستحقم گر میکنی ثواب
~~ک بوسه از لبانت بهر زکات خوبی صد ره سئوال کردم، یک ره بده جوابی
# حیدر بسان مستان در بزم می پرستان
# از خون خورد شرابی، وز دل کند کبابی
~~را در موردستان گلستانی است که گل چون روی او در گلستان نیست
~~دلم بربود و جانم زنده گردد   اگر آید برم، کآرام جانی است
~~رخش باشد چو خورشید آشکارا   ولی از چشم نامحرم نهانی است
# ی سخن گوید ز شکر برگفتار او شیرین زبانی است
~~چو روی مهوشت گلزار خوبی است ms28 چو قد دلکشت سرو روانی است
~~بیا آخر زمانی در بر ن که ترک جان کنم کآخر زمانی است
# برو حیدر به کوی عشقبازان
# به ترک جان بگو چون دلستانی است

PageV01P068

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0028.png)

~~نباشد در جهان همچون تو یاری   بتی، سنگین دلی، سیمین عذاری
~~سمن بویی، به قد سرو بلندی   گل اندامی، به رخ رشک بهاری
~~رقیبش خار و او گلبرگ خندان   ملامت می کشم از دست خاری
~~به ترک اختیار خویش کردم که از عاشق نیاید اختیاری
~~محقق جان بر افشانم ز غیرت چو بینم بر گل رویش غباری
~~کنارش در میان گیرم به مستی میانش گر ببینم در کناری
# اگر حیدر سخن گوید ز لعلش
# کنم در گوش جان چون گوشواری
~~حسبة لله عزیزان یار من باز آورید   دل ز دستم میرود، دلدار من باز آورید
~~از سر راه وفا از غایت لطف وکرم   تا شود غمخوار من، غمخوار من باز آورید 455
~~آن طبیب دل که یاقوتش دوای جان بود   از برای این دل بیمار من باز آورید
~~آن بت مهآ پیکر خورشید روی زهرهآ چشم   مشتریوارش سوی بازار من باز آورید
~~خاک پای مرکبش کآن کحل بینایی بود از برای چشم گوهربار من باز آورید
~~ساقیان سیم تنا زآن آتشین آبم دهید باشد آبی را به روی
# ب باشد آبی را به روی کار من باز آورید
# همچو حیدر در جهان دیوانه گردم روز و شب
# تا به پیش من پری رخسار من باز آورید

PageV01P069

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0029.png)

~~وش، آغوش و بر و بوس و کناری داشتم تا به هنگام سحر در بر نگاری داشتم
~~اختیارم باده خوردن بود و آغوش و کنار   از برای آنکه در دست اختیاری داشتم
~~شاهدی شوخی شگرفی شکری شیرینلبی   دلبری سنگین دلی سیمین عذاری داشتم
~~عیش میکردم به شادی، باده میخوردم به کام   غم نمیخوردم که در بر غمگساری داشتم
~~465گاه لعلش بوسه دادم، گه کشیدم در برش   گاه با درج ms29 عقیقش کار و باری داشتم
~~کوری چشم رقیبان و حسودان تا به صبح   در بر و آغوش، یاری و چه یاری داشتم
# همچو حیدر بنده بودم، پادشه میخواندمش
# زآن به گوش جان ز زلفش گوشواری داشتم
# خورشد رخشنده رخ بر فروخت دل آسمان را به آتش بسوخت
~~خرد گفت: رو پیش سلطان عهد   که بالای گردون کشیدهست مهد
~~که او گوهر بحر شاه ولی است   به گاه وفا و سخا چون علی است
~~بود شاهزاده، بود تاج بخش   به مردی فزون از خداوند رخش
~~بزرگ زمین است و شاه زمان   پدر بر پدر شاه و صاحب قران
~~دلیر و سرافراز و بخشنده اوست   به بخشندگی مهر رخشنده اوست
~~حسین حسن روی حیدز توان   به تدبیر پیر و به دولت جوان
~~سعادت ازو میشود آشکار چوب
# چو بویی که آید ز مشک تتار
~~چو شیران جنگی ببندد کمر به مردی بگیرد جهان سر بسر
~~چو جدان خود پادشاهی کند زمه حکم تاگاو و ماهی کند
# الهی ترا عمر بسیار باد
# خدای جهانت نگهدار بادا

PageV01P070

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0030.png)

# خوش بود جام می و بوی گل و روی نگار
~~روز نوروز و هوای چمن و فصل بهارخوش بود جام می
~~از گل و نسترن و یاسمن و سرو و سمن   باغ پر نقش و نگارست، زهی نقش و نگار! 48
~~بر لب ساغر گل، عکس می شور انگیز   برکف دست شقایق، قدح نوشگوار
~~گسترانند در اطراف چمن دیبه سبزیا مگر خاک چمن نقش کنند از ژنگار
~~بلبل از حسرت گل نغمه کند در نوروز ق مری از سرو سهی دم زند از موسیقار
~~تا شود فاش که گل جامه دریدهست سحر   عندلیب است و مطوق که بگویند اسرار
# طوطی و فاخته و کبک در و قمری و سار 485
~~چون من از حسرت معشوقه غزلخوان شدهاندطوط
~~بلبل از شاخ گل تازه فغان در گیرد   کز چه در طرف چمن غنچه نشیند با خار
~~همچو ms30 بلبل بسرا و گل بستان افروز   درد و تیمار رهاکن که کشد بوتیمار
~~گر زند دست چنار از پی شادی چه عجب   زآنکه برخاست دگر بوی گل و بانگ هزار
~~بس که مرغ سحر از عشق غزل میخواند   در چمن سرو سهی رقص کند صوفیوار
~~گر زنی لاله صفت خیمهآ عشرت در کوه   بشنوی قهقههآ کبک دری از گهسار49
~~مطربا! سوز بود کار دلم، پرده بساز   ساقیا! باد بود شغل جهان، باده بیار
~~در چنین وقت که شیراز بود چون جنت   در چنین روز که گلزار شود چون فرخار
~~عاشق رند بود هر که در آید سرمست   زاهد خشک بود هر که نشیند هشیار
~~خویش باز آر ز بازار، به گلشن بنشین   که نمی خواهم از آن گل که بود در بازار
~~بوی معشوقهآ من هست ز نسرین ظاهر   رنگ رخسارهآ من گشت ز خیری اظهار 495
~~زعفران عکس رخ زرد مرا دید به خواب   لاجرم چهرهآ او زرد بود چون دینار
~~با وجود رخ معشوقه و جام می ناب   هستم از جام جم و ملک سلیمان بیزار
~~در خمارم چه کنم؟ جام میام میباید   ساقیا!ا لطف کن و دفع خمارم ز خم آر
~~هر کسی را که دلی هست در این موسم گل در میان چمنی باده
# در میان چمنی باده خورد با دلدار
~~چون مدار طرب از بادهآ لعلی باشد   باده نوش از کف معشوقه و اندیشه مدار 50
~~چون بجز باد هوا هیچ ندارد در دست   میندانم که چرا پنجه گشودهست چنار

PageV01P071

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0031.png)

~~می کند ابر بهاری چو من از حسرت دوست بر سر فرش زمرد، گهر 1
~~در گل زرد و گل سرخ نگر در بستان   کین بسان رخ من باشد و آن چون رخ یار
~~بس که مانند شقایق دل من میسوزد   آتش افتاد ز سوز دل من در گلنار
~~05 نی که از خاک برون آمد و گویا گردید   ده زبانی کند امروز ms31 چو سوسن در کار
~~غنچه از پرده برون آمد و گل خندان شد   وز دل بلبل شوریده بشد صبر و قرار
~~گر بنفشه سر خود کرد گران معذورست   زآنکه در خواب چنان شد که نگردد بیدار
~~بر سر گل ز هوا بید عجب لرزان است   که مبادا که گل امسال بریزد چون پار
~~از ریاحین گل صد برگ برآرد بستان   وز شکوفه ید بیضا بنماید اشجار
~~510 ارغوان خرم و گلشن خوش و سوسن دلکش   لاله در آتش وگل در تب و نرگس بیمار
~~ضیمران تازه و خطمی تر و نیلوفر غرق   خوش نظر خرم و ریحان گش و عبهر عیار
~~غنچه در پوست نمیگنجد و خوش میخندد   ابر سرگشته همیگردد و میگرید زار
~~چشم بادام اگر تر شود از گریهآ ابر   دهن پسته بدو خنده کند دیگر بار
~~عکسی از چهرهآ زرد خودم آید در چشم   چون ترنج از ورق سبز نماید دیدار
~~15 سوسن و سرو چو رخسار و قد دلکش دوست   نار و سیب است چون پستان و زنخدان نگار
~~عالم پیر دگر زندگی از سرگیرد   روز نوروز چو صنعش بنماید آثار
~~در خزان بین که زصنعش عنب رنگارنگ   خوشهآ گوهر و لعل است که باشد پر بار
~~مبدع صنع، نگارندهآ نه قصر سپهر   داور دهر، برآرندهآ روز از شب تار
~~یک نظر کرد و دوگیتی به دمی پیدا شد   خالق خلق، نگارندهآ هفت و نه و چار
~~920 این بزرگی و غرور از چه بود در سر ماشاید
# د در سر ما شاید ار دور کنیم از سر خویش این پندار
# ون است هست یک نقطه درین گردش همچون پرگار
~~آفتابی که دو صد ره ز جهان افزون است
~~من که باشم؟ چه کنم؟ خود به چه خوانند مرا؟   عاشق سوختهآ گشته ز هجران افگار
~~تاکند سرو وگل از قامت و رخسار خجل   در چمن سرو گل اندام من آمد به گذار
~~گفتم: از سیب زنخ ms32 گر بدهی شفتالود   به شوم حالی و در پوست نگنجم چو انار
~~5 گفت: اگر زرد شوی از غم من چون نارنج   باشی از سیب و ترنج و به من برخوردار
~~گرچه شمشاد و صنوبر قد رعنا دارند
# ارندقد چون نارون او به ازیشان صد بار

PageV01P072

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0032.png)

# کام من زآن لب شیرین شکرخنده برآر
~~گفتم: ای پسته دهان چون شدهام فرهادتک
~~گفت: چون خسرو اگر شکر شیرین خواهی   همچو فرهاد در أفتی زکمر عاشق و زار
~~زلف او سنبل تر بود و رخش برگ سمن   نی غلط رفت که بد زلف و رخش لیل و نهار
# کس نداند که مرا در دل زارست چه نار53
~~بی زنخدان چو سیبش که به از نارنج است کس
~~دمش روی چو ایمان و مسلمان گشتم بازش از کفر سر زلف ببستم زنار
~~گفتم: از وصف تو حیدر غزلی خواهد گفت شاید آر گوش کنی ای صنم سیم عذار:
~~ای سمن عارض مه پیکر شیرین گفتاروی زده دایره بر گرد گل از مشک تتار
~~نرگس مست تو در باغ ارم باده فروش سنبل پست تو بر برگ سمن غالیه بار
# خال مشکین تو هندو بچهای در گلزار 125
~~زلف پرچین تو آشفته دلی در فردوسخال مشکین تو هندو بچ
~~چشم میگون تو هنگام سحر مست مدام لعل نوشین تو در وقت طرب باده گسار
~~طرهآ زلف تو از سنبل تر گرد سمن   نقطهآ خال تو از غالیه بر برگ بهار
~~زلف مه پوش تو بر خرمن گل عنبر بیز سرو
# سرو دلجوی تو بر طرف چمن خوش رفتار
~~سنبل از سنبل مشکین تو در تاب و گره   نرگس از نرگس مخمور تو در عین خمار
~~علرضت مهوش و اندام لطیفت نازک   نرگست دلکش و مژگان چو تیرت خونخوار540
~~عاشقت چاکر و چون عاشق سرگشته بسی
# ق سرگشته بسی حیدرت بنده و چون حیدر بیچاره هزار
~~گفت: اگر بندهآ مایی، برو و مدحی گوی ms33   بهر سلطان جهان، بحر هنر، کوه وقار
~~آنکه در معرکه بر هم شکند قلب عدو   آنکه در روز یلی صید کند شیرشکار
~~آنکه چون تیر دلیری بجهد از شستش   خال از چهرهآ زنگی ببرد در شب تار
# رکوه گردد از ضربت او کوه دو نیمه چون خیار 545
~~آنکه چون تیغ جهان گیر زند بر سر کوه
~~آنکه چون گرز یلی برکشد از کوههآ زین   به یکی حمله به دست آورد این هفت حصار
~~تیر دلدوز وی از قلب عدو در گذرد   تیغ خونریز وی از خصم برآورد دمار
~~چون ز مجری بجهد ناوک او روز نبرد   در دل سنگ سیه غرقه شود تا سوفار
~~نه فلک بر سر ما بر زبر یکدیگرست   مگر از پای سمندش به هوا رفت غبار
~~شرف دنیی و دین، بحر هنر، شاه حسین   آنکه کیوانآش غلام است و فلک خدمتکار 55

PageV01P073

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0033.png)

~~مثل این شاه جهانگیر نباشد هرگز   نه درین مملکت یزد که در هیچ دیار
~~گرچه هستند بسی پادشهان در عالم   نبود مثل تو ای پادشه معنیدار
~~تو ولی زادهآ عهدی و ولایت داری   وز تو مانند پدرگشت ولایت اظهار
~~گر تو از نور ولایت بکشی خنجر تیز   از بداندیش تو در دهر نماند دیار
~~555 تا برت چرخ پیاده شود و رخ بنهد   پیلتن گردد و براسب شود شاهسوار
~~دهر بر پای عدوی تو ببندد زنجیر   چرخ بر دیدهآ خصم تو بکوبد مسمار
~~دوستان تو مقیمند، ولی در جنت   دشمنان تو نگونسار، ولی بر سر دار
~~تا تو سلطان سلاطین شدی ای شاه جهان   پادشاهان به غلامی تو کردند اقرار
~~این علی رنگ حسن رو که حسینش نام استبه مح
# به محمد که خدا عمر دهادش بسیار
# تا بر از عمر و جوانی بخوری در عالم
# بادی از عمر و جوانی به جهان برخوردار!
~~پرتو روی تو از روی صفا می بینم مردم چشم
# ینممردم چشم تو در عین حیا میبینم ms34
~~در لبت مینگرم، جوهر جان مییابم   در رخت مینگرم، صنع خدا میبینم
~~شام گیسوی تو یا ملک ختن مینگرم؟   زلف پر چین تو یا مشک خطا میبینم؟
# : کوه از سر غیرت چو کمر میگردم زآنکه اندام تو در بند قبا میبینم
~~چون صبا بی سر و پا میروم و سودایی   تا سر زلف تو در دست صبا میبینم
~~دل یکتای خود از غایت سرگردانی   بسته در سلسلهآ زلف دو تا میبینم
~~تا بههم در شکند قلب اسیران کمند   ترک سرمست تو با تیغ جفا میبینم
~~دل که از غصه به تنگ آمد و ناپیدا شد ثرش در دهن تنگ شما میبینم
~~از تو چندان که به من جور و جفا میآید همچنان در دل خود مهر و وفا میبینم
# حیدر از آرزوی آتش و آب رخ تو
# خاکش از مهر تو بر باد هوا میینم

PageV01P074

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0034.png)

~~رک سرمست تو خون دل ما میریزد بی گنه خون دل خسته چرا میریزد
# هرچه دارد همه در پای شما میریزد
~~مردم دیدهآ دریا دل گوهر پاشم هرچ
# نافههای ختن از باد هوا میریزد
~~تا صبا میزند از چین سر زلف تو دم
~~سنبلت پای دل پیر و جوان میبندد   نرگست خون دل شاه و گدا میریزد
# در چمن برگ گل از روی حیا می ریزد 57
~~چون تو در طرف چمن میروی ای آب حیات
# یا مگر غالیه از جیب صبا میریزد
~~در گذر دامن تو خاک چمن مشکین کرد یا مگرغ
~~دست ساقی به صبوحی ز پی دفع خمار می صافی است که در جام صفا میریزد
~~تا بگیرد ختنت را به خطا لشکر زنگ چین زلف سیهت مشک خطا میریزد
# طبع حیدر ز هواداری تو دریایی است
# ورنه این گوهر معنی ز کجا میریزد؟
# آتش عشق تو چون خاک دهد بر بادم 58
~~آب کز دیده روان شد ببرد بنیادم آتش عشق ت
# بهر دردانه به دریای محیط افتادم
~~دیده ms35 خون ریز که چون مردم دریایی چشم بهر دردان
~~مردم از گریهآ من غرقه دریای غمند   تا عنان نظر از دست مصالح دادم
~~بس که در دیدهآ خود دجله روان میبینم   در شک افتم که مگر در طرف بغدادم
# گشتهآ شکر شیرین تو چون فرهادم
~~چون کمر خوش به میان آی که بر دامن کوه ک
~~خانهآ دیدهآ من جای خیال رخ تست زآن در دیده به روی دگری نگش
~~هر سحر در طلب پرتو خورشید جلال پردهٔ‌ اطلس گردون بدرد فریادم
# جستن حیدر وفا از هوس دیدن تو
# ترک سر کردم و پا در طلبت بنهادم

PageV01P075

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0035.png)

~~نا دل خسته به دست سر زلفت دادم کمر بندگیات بستهام و آزادم
# چهره به فریادم رس کز هوایت ز فلک میگذرد فریادم
~~آخر ای ماه پری چهره به فریادم رس
~~90گر کسی از غم هجران تو شادی طلبد منم آن کس که به غم خوردن رویت شادم
# تون ستمت را بکشم چون قرهاد زآنکه بی شکر شیرین تو چون فرهادم
# گر همه روی زمین سرو شود آزادم
~~با وجود قد رعنای تو همچون سوسن گ
~~پیش از آب و گل خود در ازل از لوح قضا ابجد عشق تو آموخته از استادم
~~با وجود رخ چون آتش و آب خط تو بر سر خاک دوان بی سر و پا چون بادم
# طالعم از مه روی تو چو حیدر نبود
# تا من از مادر فطرت به چه طالع زادم؟
~~روز نوروز و می و مطرب و معشوق و بهار   مستی و عشرت و آغوش و بر و بوس و کنار
~~سمن و نسترن و یاسمن و سرو چمن   سوسن و برگ گل و جام می و روی نگار
~~کام و آرام و نشاط و طرب و عیش وخوشی   سرو و شمشاد و گل و سنبل و سیب و به و نار
~~مستی نرگس و رنگ چمن و سایهآ بید   غلغل بلبل ms36 و بوی گل و آواز هزار
~~شیوه و ناز و عتاب صنم سیم اندام شاهد و شمع و شراب و بت شیرین گفتار
~~باغ و صحرا ولب جوی وقد سرو سهی
# جوی و قد سرو سهی عنبر و عود و عبیر و سمن و مشک تتار
~~چشم در شاهد و گل در بر و ساغر در دست گوش بر مطرب و می در سر و لب بر لب یار
~~یار در مجلس و مه در خور و حیدر با دوست باده در ساغر و جان در بر و دل با دلدار
# خوش بود این همه گر دست دهد وقت صبوح
# خوش بود این همه گر جمع شود فصل بهار

PageV01P076

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0036.png)

~~در چنان صورت مطبوع عجب میمانم بیم آن است که بوسی ز لبش بستانم
~~مست برخیزم و در باغ ارم بر لب جوی   چون گل و سرو روان پیش خودش بنشانم
~~از رخ و زلف و قد و خد وخطش جمع شود   سوسن و سنبل و سرو و سمن و ریحانم
~~حور عینش شمرم، باغ بهشتش گویم   صنع رویش نگرم، آیت لطفش خوانم
# ترک سر گویم و جان در قدمش افشانم
~~پیش پایش به زمین افتم و دستش بوسم ترک
~~لابه آغازم و دستان زنم و باده خورم تاکمروار در آید به میان دستانم 75
~~در برش گیرم و کام از لب لعلش یابم در برش
# ابم در برش میرم و بر باد رود ایمانم
~~گر کسی طعنه زند بر من و حال دل من   گو مزن طعنه که من قصه غلط میخوانم
# منکر من چه شوی، سرزنش من چه کنی؟
# برو ای خواجه! که من حیدر بی سامانم
# که برین خاک نهادند همه روی نیاز
~~خاک شیراز مگر کعبه عالم شد بازکه ب
# خوش عروسی است ولی رشک برد از شیراز 615
~~باغ فردوس که مرد از هوسش میمیرد خوش عر
~~این هم از لطف خداوند جهاندار بود ms37   خلق شیراز به شادی همه در نعمت و ناز
# بر بازیچهآ ما هر نفس از پردهآ غیب بازیی میکند از نو فلک شعبده باز
# هد بودبا مخالف نتواند که رود سوی حجاز
~~بینوایی که ز عشاق حرم خواهد بود با مخالف
# غبار در ویس زین سپس چهرهآ محمود و کف پای ایاز
~~زین سپس دیدهآ رامین و غبار در ویس
~~پرده بر عالمیان از سر مستی بدری همچو صبح آر بهدر آیی ز پس پردهآ ناز
~~تا به مسجد رخ چون قبلهآ تو میبینم سجده در پیش رخت میبرم از بهر نماز
~~گاه چون عود، روان من دل خسته بسوز گاه چون چنگ، دمی با من سرگشته بس
# حکیدر از دام سر زلف گره بر گرهش
# همچو گنجشک بلا میکشد از چنگل باز

PageV01P077

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0037.png)

# ذردمه خورشیدرخ موئ میان می گذرد
~~بت شکر سخن پستهدهان میگذرد
~~25خلق شیراز! بدانید و نظر بازکنید کآفت مرد و زن و پیر و جوان میگذرد
~~تا من از سینهآ مجروح سپر ساختهام از دلم ناوک مژگان فلان میگذرد
~~به ظریفی و حریفی و لطیفی و خوشی   یار من از همه خوبان جهان میگذرد
~~تا تو با روز رخ و زلف چو شب می گذری   خود شب و روز ندانم به چه سان می گذرد
~~تو چه دانی که ز عشق رخ همچون روزت   شب تاریک چه بر خسته دلان میگذرد
~~630تا بر آن آب حیات دهنت تشنه شدم   عمر در عشق تو چون آب روان میگذرد
~~هر که او پای نهد بر سر کوی تو شبی چون من سوختهدل از سر جان میگذرد
# حیدر عاشق و سودا زده از بیم رقیب
# هر شبی بر سر کوی تو نهان میگذرد
~~جانم از آتش آن لعل شکر بار بسوخت دل چو پروانه
# دل چو پروانه بر شمع رخ یار بسوخت
# ر تنگ شکر خال سیاهش مگسی است یا سپندی است که بر آتش رخسار بسوخت
~~35در ms38 شب تیره سراپای من بی سر و پا   همچو شمع از هوس صبح رخ یار بسوخت
~~ای طبیب! از لب جان بخش خود از بهر شفا   شربتی ده که دل خستهآ بیمار بسوخت
~~در چمن مشعلهآ آتش گل بر کردند   بلبل بیخبر از آتش گلزار بسوخت
~~تا ز شرم رخ چون آتش تو آب شود از چمن، گل
# ، شود از چمن، گل شد و در کورهآ عطار بسوخت
~~پرتو مهر تو یک شعلهآ آتش بر زد ملک جان من دل خسته به یکبار بسوخت
~~یست پیدا اثر حیدر دردیکش مست مگر از آتش می بر در خمار بسوخت
# حق بود در نظر پیر حقیقترو عشق
# هر که منصوزصفت بر زبر دار بسوخت.

PageV01P078

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0038.png)

~~تا به شیراز نگارم ز سفر باز آمد راحت روح من خسته جگر باز آم
~~ناگه آن ماه پری چهره روان از چشمم   همچو سیاره شد و همچو قمر باز آمد
~~آن صنم نور بصر بود، برفت از بصرم   وین زمان در بصرم نور بصر باز آمد
~~همچو پسته من دل خسته نگنجم در پوست   که مرا یار شکرخنده ز در باز آمد645
~~رد مگردان دل حیدر که قبول تو شود خاصه اکنون که به پیش تو نظ
# چون تواند دل از آن تنگ شکر باز آمد؟
~~دل به مصر دهنت رفت و شد آنجا عاشقچون
# دل من از همه باز آمد و در دست غمت
# همچو مستی است که در پیش خطر باز آمد.
~~المنة لله که در میکده بازست زآن رو که مرا بر در او روی نیازست
~~خمها همه در جوش و خروشند ز مستی   و آن می که در آنجاست حقیقت نه مجازست 650
~~از وی همه مستی و غرورست و تکبر   وز ما همه بیچارگی و عجز و نیازست
~~رازی که بر خلق نگفتیم و نگویم   با دوست بگویم که او محرم رازست
~~شرح شکن زلف خم اندر خم جانان   کوته ms39 نتوان کرد که آن قصه درازست
~~پای دل مجنون و خم طرهآ لیلی   رخسارهآ محمود و کف پای ایازست
~~بردوختهام دیده چو باز از همه عالمتا دیدهآ من بر رخ زیبای تو بازست65
~~در کعبهآ کوی تو هر آن کس که در آمد از قبلهآ ابروی تو در عین نمازست
# ای مجلسیان! سوز دل حیدر مسکین
# از شمع بپرسید که در سوز و گدازست

PageV01P079

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0039.png)

~~روز که در کوی خرابات الست از حسرت یاقوت لبت باده پرستم
~~سجاده و تسییح به یک گوشه نهادم   وزکفر سر زلف تو زنار ببستم
~~660ترک سر و زرکردم و دین و دل و دنیا   در دیر مغان رفتم و فارغ بنشستم
~~دردانه طمع کردم و در دام فتادم   فارغ شدم از دانه و از دام بجستم
~~ای مطرب خوش نغمه! بزن پردهآ عشاق   وی ساقی وحدت! بده آن باده به دستم
~~هیچم خبری نیست ز قردای قیامت   امروز که چون نرگس سرمست تو مستم
~~چون من شدم از دست، بگیر از سر یاری   دست من افتاده که در پای تو پستم
~~در عالم وحدت که در آن هیچ نگنجد چون نیستم، ای خواجه! مپندار که هستم
# چون حیدر کرار به فرمان محمد
# در کعبهآ جان رفتم وبتها بشکستم
# آشفتگیی از شکن زلف تو دارم
~~عمری است که در عشق تو بی صبر و قرارم آشفتگیی
~~دین و دل و دنیا همه در کار تو کردم   ور جان طلبی، پیش تو حالی بسپارم
~~بیزار مشو از من بازاری مسکین   کز چنگ سر زلف تو با زاری زارم
~~تا روی و خط و قد و بناگوش تو دیدم فازغ زگل و سنبل و شمشاد و بهارم
~~رفتم ز میان تا به کناری بنشینم زآن رو که میان تو جدا شد زکنارم
# چ است برم ملک جم و نعمت قارون با آنکه جوی در همه آفاق ندارم
~~دستی زدم از عشق و گریبان بدریدم باشد که ms40 مگر دامن کامی به2
~~تا لاف انا الحق زدهام بر سر بازار رعشق تو منصوزصفت بر سر دارم
# تا از تو نگارین شدهام دور چو حیدر
# زخساره ز عشق تو به خونابه نگارم

PageV01P080

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0040.png)

# ی من دیوانه گرفتار تو باشم در بند سر زلف سیه کار تو باشم
# در حسرت یاقوت شکر بار تو باشم
~~از آرزوی قامت رعنای تو میرم در حسرت یان
~~حان خستهآ آن غمزهآ غماز تو بینم دل بستهآ آن طرهآ طرار تو باشم
~~اکی من دلداده ز هجران تو سوزم تاکی من سرگشته طلبکار تو باشم
~~ای راحت جان من دلخسته، زمانی خواهم که تو یار من و من یار تو باشم
~~در باغ جهان سنبل گلبوی تو بویم در طرف چمن بلبل گلزار تو باشم
# تا چند من زار جگرخوار، چو حیدر
# مجروح و پریشان و دل افگار تو باشم؟
~~جانا!ا دل من چون دهن تنگ تو تنگ است   پشتم ز خیال سر زلف تو چو چنگ است
~~پای دلم از بهر تو در بحر محیط است   کام دلم از کام تو در کام نهنگ است
~~بر حال من زار جگرخوار نبخشی   آن دل که تو داری مگر از آهن و سنگ است685
~~خونم بخوری، دل ببری، چهره بپوشی   ای ماه پری چهره نگویی که چه ینگ است
~~شکرانه دهم جان و کنم آشتی از نو   گر ز آنکه ترا با من دل سوخته جنگ است
~~آن چشم خوش دلکش سرمست جهانگیر ترکی است کمان دار که با تیر
# از خوی تو بیداد کشد حیدر بیدل
# خوی تو چه خویی است مگر خوی پلنگ است؟

PageV01P081

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0041.png)

~~آمد به در مسجد آدینه نگاری   یاقوت لبی، سنگدلی، سیم عذاری
~~شوخی شکری شیوه گری شهرهآ شهری   سروی سمنی گل بدنی تازه بهاری
~~شکر سخنی، نوش لبی، پسته دهانی   شمشاد قدی، به زنخی، لاله عذاری
# تا باز کند بر من دل خسته گذاری
~~بر رهگذرش عاشق ms41 و دل خسته نشستم تا با
~~باز آمد و بگذشت و من خسته نشسته بر رهگذرش در هوس بوس و کناری
~~گفتم نظری کن که زمهر تو نهادم بر پشت دل از آرزوی روی تو باری
# گفتار برو ای حیدر بیدل که چه باشد
# گر بار کشی در شب و روز از غم یاری
~~من عاشق آن سنگدل تنگ دهانم   دل بسته آن پستهآ شیرین فلانم
~~خواهم که برش بر بر چون سیم بسایم   خواهم که لبش بر لب شیرین برسانم
~~آیا بود آن روز که در مجلس شادی   بنشینم و در صحبت خویشش بنشانم
# بوسه دهم بر لب شیرین چو قندش گه کام دل از پستهآ تنگش بستانم
~~گر کفر دو زلفش ببرد دنیی و دینمورغمزهآ شوخش بستاند دل و جانم،
~~من ترک چنان ترک پری چهره نگویم همچون سر و زر در قدمش جان بفشانم
# فریاد که چون حیدر ازین داغ جگرسوز
# از هفت فلک میگذرد آه و فغانم

PageV01P082

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0042.png)

# با چیس با چین گره بر گرهش مشک خطا چیست
~~با زلف چو شامش نفس باد صبا چیست با چین گره
~~ای یار مخالف شده! در موسم نوروز   عشاق جگر سوخته را برگ و نوا چیست 70
~~جان من سرگشتهآ بیطاقت و آرام   چون ذره ز خورشید تو در بند هوا چیست
# کز وصل تو أمید من بی سر و پا چیست
~~جز واقف اسرار نداند به جهان کسکز
~~گفتم که ز مهر تو وفایی به غریب است گفتا همه جو
# گفتا همه جورست و جفا، مهر و وفا چیست
# وسه ز لعلت گفتا چو زرت نیست مگو یاوه، دعا چیست
~~گفتم به دعا میطلبم بوسه ز لعلت
~~گفتا چه کسی بر در ایوان وصالم گفتم شه خوبان خ
# گفتم شه خوبان خطا، بنده، دغا چیست 710
~~خواهد که بر آید چو کمر گرد میانش هر کس که بیند که در آن زیر قبا چیست
# حیدر که ms42 دم از چین سر زلف بتی زد
# در پیش نسیم سخنش مشک خطا چیست؟
~~ای آنکه ندانی که وفاداری ما چیست از مهر من آموز که آیین وفا چیست
~~چون لشکر زنگ آمد و بگرفت ختن را   چین شکن زلف تو در بند خطا چیست
~~ای ترک خطایی! به خطایی که نکردیم   تیر ستمت بر سپر سینهآ ما چیست
~~روی تو و مه را چو بدیدیم بگفتیم   با پرتو خورشید فلک، نور سها چیست؟
~~در چاه زنخدان تو ای یوسف ثانیاز زلف تو بر پای دلم بند بلا
# رویش در زلف چو شامش گذر باد صبا چیست؟
~~یاری که نیارم که کنم دیده به رویش در زلف چ
# گر زآنکه نه یکتای تو باشد دل حیدر
# پیوسته در آن سلسلهآ زلف دو تا چیست؟

PageV01P083

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0043.png)

~~22تا دست دلم دامن دلدار گرفتهست   جا در نظر یار وفادار گرفتهست
~~ترسم که جهان جمله به یکبار بسوزد   کآتش ز دلم در در و دیوار گرفتهست
~~آن پیر که بد معتکف مسجد جامع   امروز وطن بر در خمار گرفتهست
~~ای صیقلیان! زنگش ازین دل بزدایید   کآن آینه حیف است که زنگار گرفتهست
~~گفتی که گرفتی نکنم گر بخوری می   چون است که امروز دگر بار گرفتهست؟
~~آن کو به همه عمر نشد عاشق رویی دق بر من مسکین گرفتار گرفتهست
# یاران! به سر یار که در عالم معنی
# حیدر دلش از مردم اغیار گرفتهست
~~درمان دل خسته ندانم زکه جویم   یا حال پریشانی خاطر به که گویم
~~خود با که توان گفت که در آتش هجران   خوناب دل و دیده چه آورد به رویم
~~تا سر بودم بر سر زانو نهم از غم   تا جان بودم در طلب وصل بپویم
~~2ترک سر و زر گویم و روی از تو نتابم   رخسار به خون شویم و دست از تو نشویم
~~تا بر سر من بگذری از ناز و تکبر در پای تو افتاده چو ms43 خاک سرکویم
~~ای دوست! چه گویم من بیچارهآ سکین کر زلف چو چوگان تو سرگشته چوگویم
# گر ز آنکه به تیغ تو شوم گشته چو حیدر
# من ترک تو ای ثرک پری چهره نگویم

PageV01P084

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0044.png)

~~ای دل! به جهان معتکف کوی فلان باش   در بندگی حضرت او بسته میان باش
~~تا نور رخ آن مه بی مهر ببینی   ای چشم ستم دیده! همیشه نگران باش 735
~~گر سنگ زند یار و گرت تنگ کند دل   رو در بر آن سنگ دل تنگدهان باش
~~تا دیدهآ بی دیده نبیند رخ خوبت رو همچو من
# رو همچو من از دیدهآ بی دیده نهان باش
~~ای جان! بربودی دل و رفتی و نشستی لطفی کن و برخیز و بیا در پی جاز
~~تا مست لب لعل شکربار تو باشم از لعل خودم باده بده، گو رمضان باش
# تا عشق شود حاکم جان تو چو حیدر
# از جان به جهان عاشق آن جان و جهان باش
# مانند من از مهر رخش بی دل و جان شد
~~بر چهرهآ او هر که زمانی نگران شد ماند من از م
~~یارم به در مسجد نو بر لب جویی   آمد چو گل تازه و چون سرو روان شد
~~بر سینه زدم سنگ و دلم تنگ شد از غم تا از برم آن سنگ دل تنگذدهان شد
~~در مجمع خوبان که به از حور بهشتد لدار من آن دارد و دل عاشق آن شد
# تا مست شوی از لب معشوقه چو حیدر
# می نوش که عید آمد و ماه رمضان شد

PageV01P085

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0045.png)

~~ساقی! بده آن باده که هنگام بهارست صحن چمن از سنبل وگل چون رخ یارست
~~نرگس که بود برکف او ساغر زرین   چون نرگس مخمور تو در عین خمارست
~~وقت گل اگر دست دهد یارگل اندام   می نوش که هنگام می و بوس و کنارست
~~در سینهآ عشاق ز آسیب هوایی ای سی
# ای ms44 سیب زنخدان، تو چه دانی که چه نارست
~~750 رخسارهآ دلجوی تو یا باغ بهشت است   بوی شکن زلف تو یا باد بهارست؟
~~روی چمن امروز ز مشاطهآ نوروز   چون روی نگارین تو پر نقش و نگارست
~~اده ملولیم که در ساغر عام است وزگل ببریدیم که همصحبت خارست
~~بلبل! نه تویی عاشق و دیوانه به تنه برچهرهآ گل عاشق و دیوانه هزارست
# حیدر زهوای سر زلف تو به عالم
# چون باد صبا دل سبک و شیفته کارست
~~290 به طره طیرهآ مشکی، به چهره غیرت ماه   کهای، چهای، چه کسی؟ لا اله ال الله
~~تو نور چشم منی ز آن سبب که در شب و روز   ندیده دیدهآ من بیرخت سفید و سیاه
~~بر آنکه در نظر عاشقان کنی گذری   بود ز هر طرفی صد هزار دیده به راه
# زلف چون رسنت عاشقان به بند کشد در افکند به زنخ صد هزار خسته به چاه
~~گرم به دست کرم چون قبا به برگیری شوم ز خلق جهان سرفراز همچو کلاه
~~0به حضرتت چو غلامان به خدمت آمدهام ولی عجب ز گداگر رسد به حضرت شاه
# وی کار بخواهم شد و نخواهی کرد به روی کار من زار دل شکسته نگاه
# نالرد از مه روی تو طالعی حیدر
# چه طالع است مرا؟ لا اله ال الله!

PageV01P086

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0046.png)

~~بتم چو ساغر یاقوت ناب میگیرد   گل از حرارت می در گلاب می گیرد
~~از آن نفس که بدیدم به خواب چشم خوشت   گمان مبر که مرا بیتو خواب میگیرد
~~مگر ز روی تو یک ذره میشود پیدا   که مه هلال شد و آفتاب میگیرد 765
# چه آتشی است که در شیخ و شاب میگیرد
~~فروغ چهرهآ خوبت که آب رویم برد چه آتشی است که در شیخ و
~~من از برت نگریزم که الچی غم تو چو رستم است که افراس
~~درون کوی خرابات نیستی، حیدر به یاد لعل تو جام ms45 شراب میگیرد
# فروغ بادهآ لعلی درون جام بلور
# چو آتش است که از روی آب میگیرد.
~~بت سمن بر سیمین عذار سنگین دل   چگونه صبر کند در غم تو چندین دل770
~~زعشق حقهآ لعل تو میدهد جان، جان   به کفر طرهآ زلف تو میدهد دین، دل
~~دل تو بر من بیدین و دل نمیبخشد   بگو که تا چه کنم در زمانه با این دل؟
# ی ز عشق آن لب شکرفشان شیرین، دل
~~به خون خویش چو فرهاد میکند بازی زعشق آن لب شگ
~~در آرزوی خیال تو ساخت چندین جان در انتظار جمال تو سوخت مسکین دل
~~از آن زمان که نظر کرد و عارض تو بدید نمیکند نظری سوی ماه و پروین، دل775
# زعشق روی تو چون حیدر پریشان حال
# به خون خویش کند روی خویش رنگین دل

PageV01P087

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0047.png)

# اگر شبی سر زلف بتی بهدست آری
~~طریق شبروی - ای دل!-ز دست نگذاری اگرش
~~شدی که لشکر دولت کنی مسخر خویش   ولی چه سود که بختت نمیدهد یاری
~~گهی چو طره به روی مهی پریشانی   گهی به سلسلهآ دلبری گرفتاری
~~780 گهی بسان صراحی زدیده خون ریزی   گهی به یاد لبی چون پیاله خونخواری
~~چو دف ز بس که قفا می خوری ز چنگ غمش   چو چنگ و نی بودت پیشه ناله و زاری
# که تا مراد دل خویش در کنار آری
~~کنار جوی دلا! زین میان چو زنده دلان که تا مراد دل-
# به پای مرکب معشوق خویش چون حیدر
# بباز سر به وفاگر سر وفاداری
~~785 نگار عهد شکن بیونای دوران است بیا و دور رخش راب
# بیا و دور رخش را ببین که دور آن است
~~خطش چو خضر و در زلفش بسان ظلمات است   ولی لب و دهنش همچو آب حیوان است
~~دمی که در نظرم آن نگار دلجوی است   شبی که در برم آن راحت دل و جان است؛
~~بهار و باده و معشوق و ms46 چنگ ر بانگ دف است   بهشت وکوثر و حور و قصور و رضوان است
~~کمند زلف تو چون درکشم که دلگیرست؟   دهان تنگ تو چون بنگرم که پنهان است؟
~~90به کفر زلف تو ایمان خویش تازه کنم که کفر زلف توام ماورای ای
~~کسی که روی بگرداند از تو، بیدین است هر آنکه سجدهآ رویت کند مسلمان است
~~از بار غصه و باران غم که میبار چه بار بر دل من حاصل است و بار آن است
# تو عهد مشکن و پیمان، چو عاشقی حیدر
# که یار عهدشکن سخت سست پیمان است

PageV01P088

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0048.png)

~~بیا که درد مرا از لب تو درمان است   بین که چون سر زلفت دلم پریشان است
~~گرم به باد دهی، ز آتش تو خاک شوم   که خاک پای تو خوشتر ز آب حیوان است
~~اگر اسیر کمند تو میشوم، چه شود   اسیر گلشن رویت هزاردستان است795
~~به یوسفت نکنم نسبت ای عزیز! که تو   هزار یوسفت اندر چه زنخدان است
# مگو ز سیب سپاهان چرا که به زآن است
~~ترنج غبغب و نار برش اگر بینیمگو ز سیب
~~تن ضعیف من از مهر عالمافروزش چو ماه یک شبه از چشم خلق پنهان است
# فندق و بادام میکند گریان شکزلبی که دهانش چو پسته خندان است
~~فبار خط که نوشتی، به نسخ حاجت نیست محقق است که خط تو به ز ریحان است 8
# مسوز حیدر بیدل چو عود در مجلس
# که همچو نای ز چنگ غم تو نالان است
~~بیا که مردمک دیده غرقه در آب است   ببین که اشک روانم بهرنگ عناب است
~~به یاد یار گل اندام، خار همچو سنان   به زیر پهلوی مجروح من چو سنجاب است
~~ز حال دیدهآ بیخواب من چه غم دارد   ستمگری که ز جام غرور در خواب است
~~زگریه مردم دریانشین دیدهآ من   به حسرت گهری در میان غرقاب است 805
~~رخ منور دلبر به زیر سایهآ ms47 زلفچنان که د
# فچنان که در شب تاریک نور مهتاب است
~~ز خط یار بپرهیز از آنکه خونریز است به زلف دوست میاویز از آنکه در تاب است
~~به گنج مسجد جامع، خوشا نماز کسی که طاق ابروی یارش به جای محراب است
# سرش به سرکشی و سلطنت فرو ناید
# هر آن کسی که چو حیدر غلام اصحاب است

PageV01P089

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0049.png)

# هزار جان عزیزم فدای جان تو باد
~~وجود خاکی من گرچه میدهی بر باد هزار جان عزیزم ف
~~هوای آتش و آب رخت نگویم ترک   گرم چو خاک دهی عمر نازنین بر باد
~~اگر چه ترک تو تیغ جفا کشیده بود   ببوسمت لب شیرین و هر چه باداباد!
# خوشا هوای مصلا و آب رکناباد
~~خوشا نگار گلاندام و باغ نوروزیخوشا هوای م
# خرابهآ دل حیدر که خانهآ غم تست
# از گنج وصل تو خوش باشد آر شود آباد.
~~زگریه مردم چشمم نشسته در خون است   بیین که در طلبت حال مردمان چون است
~~به یاد لعل تو، بی چشم مست میگونت   ز جام غم می لعلی که میخورم خون است
~~ز مشرق سرکوی، آفتاب طلعت تو   اگر طلوع کند طالعم همایون است
~~حکایت لب شیرین کلام فرهادست   شکنج طرهآ لیلی مقام مجنون است
~~دلم بجو که قدت همچو سرو دلجوی است   سخن بگو که کلامت لطیف و موزون است
~~820ز دور باده به جان راحتی رسان ساقی که رنج خاطرم از جور دور گردون است
~~از آن نفس که ز چنگم برفت رود عزیز کنار دیدهآ من همچو رود جیحون است
~~چگونه شاد شود اندرون غمگینم به اختیار که از اختیار بیرون است
# ز بیخودی طلب یار میکند حیدر
# چو مفلسی که طلبکار گنج قارون است

PageV01P090

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0050.png)

~~به ناز اگر ز در آن سرو ناز باز آید به صید کردن مرغ دلم چو باز آید
~~ناز در چمن جان خود کنم جایش اگر به طرف چمن همچو سرو ms48 ناز آید
~~به مجلسی اگر آن رود را به چنگ آرم چو رود، کار من بی
~~کسی که دیده به محراب ابرویت افکند به پیش قبلهآ روی تو در نماز آید
~~بر آنکه روز رخت را شبی نظاره کند دل رمیدهآ من در شب دراز آید
~~هر آنکه رشتهآ مهر تو در دلش باشد چو شمع از آتش مهر تو در گداز آید
# ز غصه حیدر آشفته دل به پای طلب
# همیشه بر سر کوی تو از نیاز آید
~~حسرت از قفس سینه مرغ جان برود چو از برابرم آن یار دلستان برود
~~به یکدم از سپر نه سپهر در گذرد   دمی که ناوک آه من از کمان برود
~~بیا بیا و دمی در کنار من بنشین   که اگر دمی بنشینی غم از میان برود
~~شود چو زلف سیاه تو دیدهها تاریک   چو نور روی تو از چشم عاشقان برود
~~به باغ اگر گل رخسار خویش عرضه دهی   ز رشک، رنگ ز رخسار ارغوان برود 83
# به جستجوی تو خواهد که از جهان برود
~~هر آن کسی که بهشت رخ تو میطلبد به جستجوی تو
~~مصر کوی تو گشتم مقیم و گفت رقیب عجب بود ز مگس کز شکزستان برود
~~به مصلحت نفسی پیش عاشقان بنشین که گر کناره کنی خون درین میان برود
# رقیب گفت که حیدر برو ز پیش رخش
# چگونه بلبل بیدل ز گلستان برود؟

PageV01P091

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0051.png)

~~40 بهار و باده و روی نگار خوش باشد نوای بلبل و بانگ هزار خوش باشد
~~نگار موئ میان در کنار، وقت صبوح   کنار سبزه، میان بهار خوش باشد
~~5 در سر و مطرب حریف و ساقی مست نگار در بر و گل در کنار خوش باشد
~~هار خرم و جام شراب و نغمهآ چنگ چگونه بیرخ آن غمگسار خوش باشد
~~هر آن کسی که چو من بلبل گلی گردد اگر خورد ز غمش زخم خار خوش باشد
~~825 ز ms49 مشک بر ورق روی همچو برگ گلش محقق است که خط غبار خوش باشد
# جلس اغیار و گفتگوی رقیب اگر کرشمه کند چشم یار خوش باشد
~~مجلسی که گشم جام زهر چون حیدر ز دست او چو می خوشگوار خوش باشد
# جفا و جورکش ای ناتوان که بر بنده
# جفا و جور خداوندگار خوش باشد.
~~عروس گل چو به طرف چمن در آمد باز
# ه طرف چمن در آمد باز زعشق بلبل شوریده برکشید آواز
~~80به روی خرم کل بلبلان ادا کردند   میان باغ به نوروز نغمههای حجاز
~~نگار و بادهآ لعلی گرت به دست آید
# آید چو لاله فرش زمرد به پیش پای انداز
~~دلا! چو راز نهان آشکار خواهی کرد خیال یار پری چهره ساز محرم را
~~بمیر پیش مسافر چو بوسعید از ملک   بنه ز عشق چو محمود سر به پای ایاز

PageV01P092

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0052.png)

~~ز پا در آمدم از تاب مهر عالمسوز ز دست رفتهام از دست یار دستان ساز
~~چو باز کرد شکار از برم کبوتر دل   چه باشد ار نفسی در بر من آید باز؟ 85
~~چه شد که ملک دل عاشقان مشمر شد   مگر ز چشم تو برخاست فتته در شیراز
~~ربودهای دل صاحب دلان به حیله و مکر فزوده
# فزودهای هوس عاشقان به شیوه و ناز
~~دلم چو کعبهآ کوی تو دید، کرد طواف تنم *
# تنم چو قبلهآ روی تو دید، برد نماز
~~به مجمع تو بود عود و شمع در خور سوز به مجلس تو بود رود و چنگ در خور
# به گرد کوی تو حیدر چو بگذرد، گوید
# مگس به متزل سیمرغ میکند پرواز
~~خیال دوست که در خواب میکند بازی   درون دیدهآ پر آب میکندبازی
~~در آفتاب، سر زلف عنبر افشانش   چو هندویی ز سر تاب میکند بازی
~~ز طوطی خط او چون نبات بگدازم   از آنکه با شکر ناب میکند بازی
~~به گرد چشمهآ نوش و لب شکر بارش ms50   بنفشه با گل سیراب میکند بازی
~~از آن زمان که پرید از برم کبوتر دل   در آن دو طرهآ پر تاب میکند بازی
~~بیا و بر رخ همچون زرم تماشاکن که آب دیده3
# که آب دیده چو سیماب میکند بازی
~~از نازکی تن چون قاقمش به رنج آید اگر چه بر سر سنجاب میکند بازی
~~تنم که غرقهآ دریای اشک خونین شد چو ماهی است که در آب می کند بازی
# درون خانهآ دلبر نمیرود حیدر
# چو حلقه بر در ازین باب میکند بازی

PageV01P093

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0053.png)

~~0 به آفتاب جمالت، به نور صبح جلال   به آستین خیالت، به آستان وصال
~~بدان دو سنبل پرتاب و سرو سوسن بوی   بدان دو نرگس پرخواب و غمزهآ قتال
~~بدان رسن که به مکر و فریب و شیوه و غنج   هزار یوسف دل کردهای در آن چه چال
~~به بوسهآ تو که بر عاشقان شدهست حرام   به خون من که به دین تو گشته است حلال
~~به سرخی رخ باده، به زردی رخ من   به سبزی خط سبزت، به دل سیاهی خال
~~878به آتش رخ خوبت، به آب دیدهآ من   به خاک کعبهآ کویت، به بوی باد شمال
~~به آه سوز غریبان، به شام تنهایی   به محنت شب هجران، به ذوق روز وصال
~~بدان خدای که چون ابرو و رخ تو، قمر   ز صنع خویش کند گاه بدر و گاه هلال؛
# که از فراق رخت نوش میکند حیدر
# ز دست غصه قدحهای زهر مالامال
~~چنان که قطرهآ شبنم زارغوان بچکد   عرق ز عارض آن ماه مهربان بچکد
~~ز شرم آتش و آب رخش به طرف چمن   گل آب گردد و بر روی گلستان بچکد
~~اگر ز دیدهآ من یک زمان نهان گردد   هزار قطرهآ خونم ز دیدگان بچکد
~~ز دست دیده و دل روز و شب به فریادم   ز بس که خون دل از دیدهام روان بچکد
~~گهر چو رستهآ دندان او کجا باشد؟که ms51 قطر
# که قطرهای است که از ابر درفشان بچکد
~~چو ثرک عربده جویش سنان غمزه کشد عجب نباشد اگر خونش از سنان بچکد
~~اگر به نرگس مستش نظر کنم از شرم هزار قطره گلابش ز ارغوان بچکد
~~به یاد آتش و آب لب شکر ریزش « هزار بیت بگویم که آب از آن بچکد»
# چو وصف گوهر دندان او کند حیدر
# هزار لؤلؤ شهوارش از زبان بچکد

PageV01P094

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0054.png)

# نگشت به اشک دیدهآ خونین کنم نگار انگشت
~~به حرف من چو نهاد این زمان نگار انگشت
~~بگفتم از لب شیرین مرا بده کامی   نهاد بر لب شیرین آبدار انگشت
~~محقق از خط ریحان یار رشک برد   در آن زمان که نویسد خط غبار انگشت 89
~~از آن زمان که تو از دست من بدر رفتی   همیگزیم به دندان هزار بار انگشت
~~اگر چنان که تو با ما بدین نسق باشی   برآوریم ز دستت به زینهار انگشت
# ان لا اله ال الله بر آوریم به پیش تو آشکار انگشت
# ز حیدر - ای صنم! - آر خردهای پدید آمد
# به حرف او منه - ای سرو گل عذارا- انگشت
# زخطهآ شیراز و قوم او شادست که به زخطهآ مصر و دشق و بغدادست 895
~~به هر طرف که روم دلبری شکزدهن است به هر کجا نگرم لعبتی پریزادست
~~طواف خطهآ شیراز میکنم شب و روز که همچو کعبه عزیز و لطیف بنیادست
# به لالهزار خرامم که جنت آبادست
~~چو یار حور وشم با شراب دست دهد به
~~درآ به باغ ملک، بند غم ز دل بگشا   ببین که لاله عذارم چو سرو آزادست
~~بیا که جنت و کوثر مصلی و رکنی است   ببین که باغ ارم باغ جعفرآبادست900
~~مگر که خسرو شیرین دهن نمیداند   که شور شکر شیرین ز سوز فرهادست؟
~~در آب و آتش عشقش چگونه خاک شوم که خاکساری من در هوای او بادست
# نمیخورد غم دنیا و آخرت حیدر
# دلش به شادی وصل ms52 تو در جهان شادست

PageV01P095

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0055.png)

# سمه ایام خوشترس وز روز عید، روی دلارام خوشترست
~~روزی است عید کز همه ایام خوشترست
~~5.گل خرم و خوش است، ولی در میان گل   در بر گرفته یار گل اندام خوشترست
~~ای ناتمام! نسبت رویش به مه مکن زآن رو که روی او ز مه تام-
# کین مرغ پائبسته درین دام خوشترست
~~جانا!ا ز زلف خویش دلم را رها مکن
# بیمار گشت حیدر و بر یاد لعل تو
# هر دم که باده میخورد از جام، خوشترست
~~خواهم که حاجت من بیدل رواکنی   خواهم که با وصال خودم آشنا کنی
~~از فخر پای بر سر هفت آسمان نهم   روزی اگر نظر به من بینوا کنی
~~تاکی کمان چاچی ابرو کشی به من   تاکی به تیر غمزه مرا مبتلا کنی
~~در چین زلف خویش مرا ره نمیدهی   اصل تو از خطاست، از آن رو خطاکنی
~~ای ترک تنگ چشم جفاکار جنگجو!   با عاشقان خویش چرا ماجراکنی؟
~~در صفهآ صفا به تو دارم توقعی   کز روی لطف با من مسکین صفا کنی
~~و آن گه شوی طبیب من زار ناتوان وز لعل خویش درد دلم را دواکن
~~حیدر اگر دعاش کنی منتی منه اعی دولتی، چه شود گر دعا کنی؟
# ور خلق روزگار زنندت به تیغ تیز
# شاید اگر حوالت آن با خداکنی

PageV01P096

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0056.png)

~~ای روز روشنت ز شب تیره در حجاب   وی زیر سایهبان سر زلفت آفتاب
~~دست قضا ز آیت خوبی به کلک صنع   بنوشت گرد آتش رویت خطی چو آب
~~گه ماه تام در دل شب میشود نهان   گه پیچ زلف در بر خط میرود به تاب
# دارد به جیب ابر سیه، ماهتاب تاب
~~باشد به زیر دامن شب، دلفروز روز دارد به جیب
~~سطری نبشت بر مه تابان زگرد عود خطی کشید بر گل خندان ز مش
~~ای خط جان فزای تو جان بخش مرد و زن وی زلف دلربای تو دلبند5 ms53
~~لفت به کار خسته دلان میزند گره خطت به خون سوختگان میکند شتاب
~~رخسار مه به مشک سیه کردهای نهان یا پیش گل ز سنبل تر بستهای نقاب؟12
# شاها! ز حیدر آر بستانی خطی به خون
# چون بنده از درت نگریزد به هیچ باب
# روز و عید ماست که روی تو دیده ایم وز شام غم به صبح سعادت رسیدهایم
~~ای نور دیده! چهرهآ روشن به ما نمای   کز بهر دیدن تو سراپای دیدهایم
~~از آرزوی روی و لب جانفزای تو   صد باز پشت دست به دندان گزیدهایم
# از احترام در قدمت گستریدهایم
~~بگذر دمی به ناز که دیبای روی زرد از احترام در ق
~~از گنج وصل خویش ز بهر شفای دل تریاک ده که زهر دمادم چشیدهایم
~~از بهر پای اسب تو در دامن بصردردانهها به خون جگر پروریدهایم
# در زلف مشکبار تو چون حیدر ضعیف
# پیوستهایم، وز همه عالم بریدهایم

PageV01P097

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0057.png)

~~از هر چه هست و بود، می خوشگوار به   وز می، به پیش من، لب شیرین یار به
~~باشد لطیف سیب سپاهان، ولی ازو   دیدم به چشم خویش زنخدان یار به
~~بر به به حسن اگر زنخ او زنخ زند   چون سیب گردد از زنخش شرمسار، به
~~گفتم دلم دواکن، بر آتشش نهاد   هیهات! کی شود دل سوزان ز نار به؟
~~هر گه که وصف گوهر دندان او کنم باشد حدیثم از گهر شاهوار به
~~چشم ملک ندید و نیند به عمر خویش در بوستان حسن از آن گل عذار به
# حیدر! دمی مرو به تماشای نوبهار
# زآن رو که روی دلبرت از نوبهار، به !
~~ساقی! بیار باده و مطرب بساز ساز تا برگ عیش را بود
~~گر کعبه کوی دوست بود میکنم طواف
# بود میکنم طوافورقبله روی یار بود میبرم نماز
~~تا همچو باز دیده فروختم زغیرجز بر رخ
# جز بر رخ تو مینکنم هر دو دیده باز
~~یک دم کرشمهای کن و صد ms54 بینوا بسوز روزی عنایتی کن و با عاشقی بساز
~~925 تاقامت و رخ تو بدیدم نمیکنم هرگز تفرج گل خندان و سرو ناز
~~رامین شدی و کعبهآ خود ساز کوی ویس محمود باش و قبلهآ خود کن رخ ایاز
# حیدرا حمایت سر زلفش چه میکنی
# کوته زبان چگونه حکایت کند دراز؟

PageV01P098

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0058.png)

~~نیست در عالم کسی همتای تو   من بنازم پیش سر تا پای تو
~~راحت جانی و نور دیدهای   لاجرم در دیده کردم جای تو
~~شور در فرهاد مسکین افکند   پستهآ شیرین شکرخای تو
~~از هوا چون گل دریدم پیرهن   تا بدیدم نرگس شهلای تو
# بر امید وعدهآ فردای تو
~~حالیا امروز جان می پرورمبر امید و.
# بلا هرگز نپرهیزد دلم کربلای من بود بالای تو
# حیدر بیدل غزل گویی کند
# همچو بلبل بر گل رعنای تو
~~حیات جاودان شد جان سعدی ز عشق آمد پدید ایمان سعدی
# اگر آیند در میدان سعدی
~~سخنگویان بیفتند از فصاحت اگر آیند در م
~~به تیغ نظم چون آفاق بگرفت   به شرق و غرب شد فرمان سعدی
~~در آری زیر فرمان چار ارکان   اگر آری بجا ارکان سعدی
~~وگر خواهی، بیابی از حقیقت   دلیل عشق از برهان سعدی
~~بسان پارسایان، خلق عالم   شدند از جان و دل حیران سعدی
# به کیش عشق شو قربان سعدی
~~دلا! گر روز عید وصل خواهی به کیش
~~مبر در پیش شاعر نام خواجو که او دزدی است از دیوان سعدی
~~چو نتواند که با من شعر گوید چرا گوید سخن در شان سعدی
~~مگس بنگر که از شوخی که دار حلاوت می برد از خوان سعدی
# اگر حیدر ببازد جان چه باشد
# هزارش جان فدای جان سعدی

PageV01P099

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0059.png)

~~خواجوی دزد کابلی از شهر کرمان میرسد   موری است او در شاعری، نزد سلیمان میرسد
~~معنی مبر ای بوالهوس! شاعر ندزدد شعر کس   معنی بکر شاعران از عالم جان میرسد
~~دزدی مکن ای خرده دان، کالا ms55 زدزدان کن نهان   کز بهر دزدی این زمان سردار دزدان میرسد
~~من میدهم تشویش او بر هم دریدم پیش او   در تیزگاه ریش او صد گوز قصران میرسد
~~970 در شاعری رویین تنم، قلب دلیران بشکنم   تا گردن دزدان زنم فرمان سلطان میرسد
# یک قطره چبود گرکنون در بحر عمان میرسد؟
~~ای حیدر پاکاندرون وی مهر مهرت در درون
# ای صفدر صاحب قران، ای پادشاه انس و جان!
# در شهر شیراز این زمان جاسوس کرمان میرسد
~~ماه ملایک منظری، سنگین دل سیمین بری رش
# رشک بتان آزری، جان و دل از من میبری
~~گل شمهای از بوی تو، شب تارهای از موی تو   مه پرتوی از روی تو، در آسمان دلبری
~~75 خورشیدروی و مهوشی، با لعل همچون آتشی   خطی ز سنبل می کشی بر گرد گلبرگ طری
~~شد خاک جسم پاک من، خون شد دل غمناک من   گر بگذری برخاک من جان در تنم باز آوری
~~تا دیدهام بالای تو کردم دل و جان جای تو   سر مینهم در پای تو تا به سر من بگذری
~~زلفت کند بختم نگون، خالت کند حالم زبون   لعلت کند مکر و فسون، چشمت کند جادوگری
~~ای طرهآ شب موی تو شکل هلال ابروی تو
# شد خور ز شرم روی تو در پردهآ نیلوفری
~~980گه در چمن غلغل کنی گه بوستان پرگل کنی که بانگ چون بلبل کنی گه جلوه چون کبک دری
# ای غیرت شمس و قمرا از روی یاری یک نظر
# در حیدر بیدل نگر تا از جوانی برخوری

PageV01P100

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0060.png)

# ی رسد یا در بر صاحب دلان آن راحت جان می رسد
~~از پردهآ صبح دوم خورشید تابان میرسد
~~در مجلس آزادگان در بزم کار افتادگان   گلبرگ خندان میدمد، سرو خرامان میرسد
~~یعقوب بینا میشود، دولت مهیا میشود   کز ملک مصر دلبری یوسف به کنعان میرسد
~~با روی چون حور و پری، با زلف و خال عنبری   با مهر و ms56 ماه و مشتری سلطان خوبان میرسد 985
~~ای جان عاشق مست تو، دلها همه پابست تو   فریاد ما از دست تو در گوش سلطان میرسد
~~سازم کنون درمان دل نبود دگر افغان دل   کامروز در بستان دل آن میوهآ جان میرسد
~~هر کس که با یاری بود یا در سمنزاری بود   در مجلس روحانیان دردش به درمان میرسد
~~تا سبزهآ بر گرد لبش از مشک پیدا میشود   خضر خط دلجوی او در آب حیوان میرسد
# عاشق اگر خون میخورد هجرش به پایان میرود
# حیدر اگر جان میدهد جانش به جانان میرسد
~~ای ساقی سیمین دهن! در ده شراب ناب خاکم به باد غم مده، بر آتشم زن آب
~~چشم خواب آلود تو در خواب مستی دیده ام در دیدهآ بی خواب خود دیگر ندیدم خواب را
~~از آتش تب سوختم، عناب دارد لعل تو   تا آتشم را کم کند میخواهم آن عناب را
~~تا من خیال لعل تو در دیدهآ خود دیدهام   میبینم از عکس لبت در دیده لعل ناب را
~~مهتاب کی خوانم ترا ای آفتاب خاوری!   کز اوج خوبی، میبرد روی تو از مه تاب را 998
~~از غمزه و چشم خوشش پرهیز کن گر عاشقی   کان غمزهآ جادوی او دل برد شیخ و شاب را
~~در کعبهآ کویت اگر روزی در آیم در نماز گه قبله از رویت کنم، گه ز ابرویت محراب را
~~در حلقهآ شوریدگان تا دست در زلفش زدم پیچ سر زلف کژش برد از دل من تاب را
# حیدر به ترک جان بگو دست از دل مسکین بشو
# کآن مه به غارت میبرد جان و دل اصحاب را

PageV01P101

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0061.png)

~~تاکی من سرگردان در عشق تو در مانم   ای عشق تو در جانم، وی درد تو درمانم!
~~خواهم که به کام دل در پیش تو بنشینم   خواهم که مراد جان از لعل تو بستانم
~~از تیغ تو مجروحم گر خود چو سیاؤوشم   وز ms57 دست تو افتادم گر رستم دستانم
~~از سینهآ چون سیمت وز دیدهآ شوخ تو   با سینهآ بریانم، با دیدهآ گریانم
# درمان دل مسکین ای خواجه نمی دانم
~~بر پیش طبیب دل افتاده و رنجورم درمان دل .
~~من روی تو میجویم من ماه نمیبینم من وصل تو میخواهم من قصه نمی خوانم
# در کوی وفاداران چون حیدر بی سامان
# گر خون دلم ریزی، بادا به فدا جانم
~~ساقی بیا و جام طرب پر شراب کن   بیدار باش و دیدهآ غفلت به خواب کن
~~ای آفتاب کشور خوبی! به وقت صبح   خاطر منور از می چون آفتاب کن
~~گر بایدت شراب، بیا خون من بخور   ور بایدت کباب، دلم را کباب کن
~~1010 گفتم بر طبیب که زارم ز دور چرخ   گفتا دوای خویش ز دور شراب کن
~~بعشوق و جام می به دعا میکنم طلب یارب دعای من به گرم مستجاب کن
~~حیدر! ز چنگ زلف چو چنگش به هر مقام از سوز سینه ناله ز دل چون رباب کن
# دردانه با من است، ازین غصه، مدعی!
# رو همچو بحر دیده ز حسرت پر آب کن

PageV01P102

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0062.png)

~~ای گل! هزار بلبل بیدل اسیر تست تنگ شکر خجل ز لب دلپذیر تست
~~در پیش خاص و عام تمام است و روشن است   شعری که وصف روی چو بدر منیر تست 1015
~~از عمر خویش بر خورد آن کس که در جهان   یک لحظه در برش بر همچون حریر تست
~~گر بیکمان ابروی تو نالهای کنم   عیبم مکن که بر جگرم زخم تیر تست
# حیدر بر آستانهآ خدمت بهپای سعی
# خدمتگذار باش که آن دستگیر تست.
# وله ایضا
~~روز نوروز و هوای چمن و فصل بها وش بود جام می و بوی گل و روی نگار
# از گل و نسترن و یاسمن و سرو و سمن
# باغ پر نقش و نگارست، زهی نقش و نگارا
# وله ایضا
~~من نکنم توبه ز معشوق ms58 و می توبه ز معشوقه و می تا ب
~~از رمضان گر بجهم روز عید   روزهآ سی روزه گشایم به می
~~هر که میسر شودش وصل یار به که میسر شودش ملک کی
~~فیدر دل خسته بود بینوا در رمضان همچو دف و چنگ و نی
# عید کند بلبل طبعش نوا
# از هوس روی چو گلزار وی

PageV01P103

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0063.png)

# مونس روزگار من باشد
~~اگر آن یار یار من باشد مونس روزگ
~~بیم باشد که از میان بروم   اگر او در کنار من باشد
~~اختیار جهانیان است او   لاجرم اختیار من باشد
~~روی محبوب و زلف مشک افشان   سنبل و نوبهار من باشد
~~گه بود عمر و زندگانی من   گه خداوندگار من باشد
~~گر به کارم نظر کند دلبر   در جهان کار کار من باشد
~~پرده بر خویش پاره پاره کنم   گر نه او پردهدار من باشد
# حیدر این شعر تر که میگوید
# سخنش یادگار من باشد
~~آن بت که چشم مستش دلها همی ژباید خ واهم لبش بیوسم، خوش باشد آر بر آید
~~یاقوت شکرینش در خوشاب پوشد گیسوی عنبریش بر گل عبیر ساید
~~نقش ونگار رویش در کارگاه خوبی   مانی اگر ببیند انگشتها بخاید
~~در دست انتظارش گر جان دهیم اولی   در پای نازنینش گر سر نهیم شاید
~~گفتاگرت بکشتم بازت حیات بخشم   دیدیم هر چه آمد، بینیم هر چه آید
~~در قرن اگر برآید در آفتاب گردش از مادر زم
# از مادر زمانه همچون تویی نزاید
~~20از خون دل نشانها بر برگ و بار باشد روزی اگر گیاهی از خاک من بر آید
# گر فتح باب خواهی زین در مرو چو حیدر
# کو گر دری ببندد دیگر دری گشاید

PageV01P104

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0064.png)

~~من آن معشوق میخواهم که یار مهربان است او
# چه جای جان شیرینم که شیرین تر ز جان است او
~~کنم در دیدگان جایش ببازم سر ز سودایش
# بنازم پیش بالایش که چون سرو روان است او ms59
~~ز رویش از قمر پرسم ز لعلش از شکر پرسم
# ز کوهش از کمر پرسم که با وی در میان است او
~~اگر این لحظه جان من بخواهد خان و مان من
# فدا بادش روان من که آرام روان است او
~~چو بر پشت سمند آید چو شمشاد بلند آید
# به گیسو چون کمند آید به ابرو چون کمان است او
~~غلامش از دل و جانم مدامش مدح میخوانم
# از آنش بنده فرمانم که سلطان جهان است او
~~الا ای سرو نسرینبر، سمن بوی پری پیکر!
# بترس از نالهآ حیدر که با آه و فغان است او
~~الا ای سرو نسرین بر! که سنبل بر سمن داری
# خطا در طرهآ پر چین، حبش گرد ختن داری
~~ز برگ گل بهرنج آیی چراگل در سمن پوشی
# ازین به جامه در بر کن که بس نازک بدن داری
~~می از لعل تو مینوشم که در مستی شکر بخشی
# دل از زلف تو میجویم که در گیسو شکن داری

PageV01P105

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0065.png)

~~تویی لیلی که چون مجنون هزاران خستهدل کشتی
# تویی خسرو که چون شیرین هزاران کوهکن داری
~~مگر در زلف شبرنگش گذر کردی که مشکینی
# الا ای باد نوروزی که بوی یار من داری
~~قمر در شام و خور در دام و شب بر بام و لب می فام
# شکر در کام و می در جام و گل در پیرهن داری
~~55شکر شیرین، قمر رنگین، گهر پروین، نظر جان بین
# سپر پر چین، خطا در چین، حبش گرد ختن داری
~~شب پیچان، رخ جانان، در و مرجان، حیات جان
# خط ریحان، گل خندان، بهار و نسترن داری
~~شکر می پوش وگل درجوش ولب خاموش و من مدهوش
# روان در نوش و در در گوش و گوهر در دهن داری
~~میانت کس نمیبیند کمر گردش چه میبندی؟
# دهانت هست ناپیدا، کجا جای سخن داری؟
~~چو در گلزار رخسارت غبار خط محقق شد
# به ریحان ms60 نسخ کن عنبر که سنبل بر سمن داری
~~60 در اصفاهان حسینی وار با عشاق در نوروز
# دل حیدر به چنگ آور که خود وجه حسن داری
# تمت دیوان حیدر الشیرازی. نام این کتاب مونس الارواح است
~~فرغ من تحریر هذه الدیوان علی ید العبد الضعیف النحیف المحتاج الی رحمة ربه الغفور
~~محمد بن حسن بن عبدالله النکساری. فی شهر اواخر رجب المرجب لسنة احدی ثمانین
# و ثمانمائه الهجریة هلالیة نبویة.

PageV01P106

![image file](./0795HaydarShirazi.Diwan_0066.png)

~~همان طور که در مقدمه گفته شد، دستنویس موجود دیوان حیدر شیرازی یکی از دستویسهای کم
~~غلط است و کار ما را در بازخوانی و بازنویسی اشعار این شاعر آسان کرده است. با این حال، لغزشهایی
~~که بیشتر آنها جزیی است در قلم کاتب راه یافته است که از اصلاح و تغیر متن گزیری نیست. ما شکل
~~درست عبارات را در متن بردهایم و در اینجا، اصل کلماتی را که اصلاح شده جهت اطلاع درج
~~می کنیم. (عدد سمت راست شمارهآ بیت و عدد سمت چپ شمارهآ مصراع است. حرف الف برای نشان
~~دادن عناوین شعرها به کار رفته است.)
~~1/94. اصل: سطح مستح.
~~1/154. تقدیر. چنین است در اصل. در اینجا «تقریر» هم مفید معنی است.
~~1/202. اصل: توریت.   2/225. اصل: در دست.
~~1/228. مصراع نخست این بیت در اصل چنان است که آمد. صورت صحیح آن به دست نیامد.
~~1/248. اصل: طبع و شعر.   269/ الف. اصل: نصرة دین.
~~2/279. اصل: ممالک ستان دین پرور («و» ندارد).
~~2/283. در اصل «او» ندارد.
~~2/316. اصل: مریخ ایمن خور بی خبر («و» ندارد).
~~2/319. اصل: زمانی خوب وقتی اختیار («و» ندارد).
~~2/321. اصل: بایستادند. برای سامان یافتن وزن شعر به «باستادند» تغییر یافت.
~~2/362. اصل: شراب در سر در پا («و» ندارد).
~~2/363. اصل: تا برجق. متن تصحیح قیاسی است.
~~2380. اصل: تیغ درق («و» ندارد).

PageV01P107 ms61