######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T14:20:33.156999+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T14:20:33.157026+00:00
#META# transcription layer pk: 12811
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9699160255732281

#META#Header#End#

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0033.png)

# بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین
# ~~را از ادراک حقیقت ماهیتش دست تصرف بربسته .
# # تصرف درجلالش لب بدوزد %~% خردگر دم زند حالی بسوزد PageV01P003
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0034.png)

# واحدی که عقاب فهم را درهوای احدیت و فضای صمدیت [او ، بال
# ~~و پر] سوختهاست و شاهین وهم را از ادراک کیفیت و احساس کنه حقیقت او
# ~~چشم بدوخته . وهابی که زمام تسلط و عنان تملک به دست هر که خواهد ،
# ~~دهد و بهمیسم قهر، داغ عزل1 برجبین هر که خواهد، نهد. که : «تؤتی الملک
# ~~من تشآء و تنزعالملک ممن تشآء.» فعالی که جواهر عزت در منطقهآ ارباب
# ~~اقبال ، دست انعام وافضال اونشاند 2 و غبار اذلال ، برتارک اهل ادبار ،
~~قهر
# ~~لایزال اوفشاند. که: «تعزمن تشآء وة ذل من تشآء .» نه در تنفیذ احکام
~~محتاج
# ~~ظهیر و مشیرست و[نه] در تمشیت امور مفتقر تدبیر وزیر . «بیده الخیر
# ~~وهوعلی کل شیء قدیدر .»3
# و امداد صلو ات متتابعات و اعداد تحیات متو الیات تحفهآ بار گاه رسیالت-
# ~~پناه، شاه کشور«لولدک»، سلطان تخت «وما آرسلناک»، لطیفهآ سر «إنی
~~أعلم»،
# ~~پیرمکتب «وعلمک مالم[2] تکن تعلم» ، صاحبدولتی که تاج رسالت و افسر
# ~~نبوت، تارک مبار کش را مسلم و مقرر است و دیدهآ آفرینش به اکتحال خاک
# ~~قدم شریفش منور .
# آن بی وتیشکن که به تدبیر او گرفت
### | هم قاف ولام رونق وهم کاف ونون بها
# ~~صدر صفهآ اصطفا محمد مصطفی باد .
# وسلام تام و درود نامحدود بر ائمهآ دین از آل وعترت و ارومه واسرة
# ~~پاکش که خداوندان عصمت ونصوص اند[وخاتم نبوت و] رسالترا فصوص
# ~~و از درگاه اله ، به فضیلت طهارت مخصوص و در اقامت مناهج امامت و
# ~~ادامت ثبات قدم واستقامت «کآذهم بتیان مرصوص.» شعر: PageV01P004
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0035.png)

# هم القوم فاقو!1 العالمین مآدرآ محاسنهم تجلی1 وآثارهم دروی
# موالذتهم فرض وحبهم هدی وطاعتهم قربی و ودهم تتلوی
# علیهم صلاة الله ما لاح کوکب  و ما هب ممراض النسییم علی الغضا
# اما بعد ، چون سبب واقعهآ [هائله ms001 که در] سنهآ خمسین وسبعمایه در آمل
# ~~و مازندران حادث شد و تقلب [احوال و احداث] لیل ونهار موجب تغییر اه
# ~~بلاد و تخریب آن دیارگشت و احوال . . . . . . . . اصحاب فنون واقبال به
# ~~نسبت با آن ملک اختلال پذیرفت ، [بازار اهل علم از رواج افتاد] و رونق
# ~~کار ارباب تحصیل را نفادی بادید آمد و اهالی مناصب [ و مراتب بی مایه و
# ~~یپایه شدند] و خداوندان مآثر ومناقب در آن حدود اصحاب مثالب ومعایب
# ~~کگشتند .
# تبت ید الایام إن صرو فها %~% سقم الکرام وصحتا الآدر ذال
# و چنانکه عادت تصاریف ایام و طبیعت گردش شهور و اعوام است
# ~~دول حکام را تبدیلی و ملک واحکام را تحویلی ظاهرشد ومردم صلاح پیشه
# ~~را ثبات در آن مقام ، عین بلا و محض غرام گشت . چنانکه یک باب به
~~انفراد
# ~~در آخر کتاب به شرح آن قضیه ناطق است .
# این ضعیف جلای وطن مألوف و فراق ازمسکن معهود خود واجب
# ~~شمرده ، مفارقت اوطان ومهاجرت مساکن و اخوان ، ازسر اضطراراختیار
# ~~کرد و مذلت اغتراب را بر احتمال اهانت از اقران و اتراب ، ایثار نمود و
# ~~صورت«حب الوطن من الدیمان» را بامعنی «النرورات تبیح المحظورات» مقا
~~بله
# ~~کرد و به جلیل و حقیر و قلیل وکثیر حطالم دکیا بر کماکد و ایهوداح
~~برخواند
# ~~و بر مقتضای سنت نبوی احرام هجرت در بست وبه التدکدت از آمل بهرویان
# ~~بیوست. بیت: PageV01P005
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0036.png)

# # کس این کند که ز یار و دیار بر گردد %~% کند هر آینه چون روزگار بر
~~کردد
# اگر چه مسکن در آمل غایت امل هر آمل است وسیر برمبادی نهایت
# ~~اصحاب مطالب و مآرب است ، چناتکه گفتهاند :
# نباشد خوشترازمازندران جای %~% خدایا خیمهآ ما زن در آنجای [3]
# و از اتفاقات حسنه و فوایدی که محصول غربت و به نسبت با این
# ~~ضعیف مزیل احزان و کربت بود ، آنکه احیانا به شرف محاورت و رتبهٔ‌
# ~~مجاورت در گاه دولت پناه ، والی آن حوالی و پادشاه آن نواحی ms002 ، آلملک
# ~~المعظم مولی مدوک العجم مونی الأیادی والنعم ، مفیض الدحسان والکرم ،
# ~~اعدل سلاطین الامم، آفضل حکام البر والیم و من فاق سحخاب آکفه البحر
~~الخضم و
# ~~علاعدو قدرة طور الأشم وفاز من المآثر بالقدح الاوفی والسهم الأتم ونطق
# ~~بمکارمه کل فصیح و آعجم ، شاه و شهریار ایران ، خسرو رویان، المؤید
# ~~بتأییدالرحمن ، فخرالدولة والدنیا والدین ، علاءالاسلام والمسلمین ،
~~عمدة
# ~~الامراء والخواقین ، کهف عظماء السلاطین ، ابوالمعالی فخرالدوله شاه
# ~~غازی1 بن زیاربن کیخسرو استندار عظم الله جلال قدره و من علیا باسرار 2
# ~~نصره و امتداد عصره ، مشرف میگشت و به یمن تخصیص عواطف آن
# ~~در گاه مخصوص و به حسن و تحظیظ عوارف آن بارگاه محظوظ و بهنظر
# ~~مرحمت وعاطفت آن جناب اعلی و حضرت معلی ملحوظ میبود و از
# ~~اصناف الطاف وانواع ترتیب وانعام وترحیب واکرام آن حضرت ، دید
# ~~آنچه دید واز مکارم اخلاق و ثمرات طیب اعراق آن برگزیدهٔ‌ آفاق و
# ~~بر کشیدهآ ملک خلاق یافت «مالاعین رأت ولدأذن سمعت ولاخطر علی قلب
~~PageV01P006
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0037.png)

# ~~بشر» و اگر در شرح و بسط آن علی تواترالزمان شروع کند و به اقدام و
# ~~اقلام در معارج کشف و مدارج وصف آن ترقی نماید ، به عاقبت، تقریر
# ~~بیان و تحریر بنان جز فتور و ثمرات اعتراف به عجز وقصور چیزی دیگر
# ~~نیاشد . شعر :
# ولو أن یی فی کل منبت شعرة %~% لسا نا یبث الشکر منه لقصرا
# گر برتن من زبان شود هرموئی %~% یک شکروی ازهزارنتوانم گفت
# ایزد تعالی بقای آن دولت علی تعاقب اللیالی وتواترالایام به دوام
# ~~داراد و امور دارین آن حضرت پیوسته با نظام . مقاصد دو جهانی آن درگاه
# ~~برحسب مطلوب مقتضای مرام ، بحق محمد وآله الاطهار الکرام .
# غرض آنکه بارها به لفظ شریف با این ضعیف میفرمود که مجموعهای
# ~~ترتیب میباید کردن که شرح مبادی احوال رویان و سبب عمارت آن و
# ~~مبدأ حال ملوک وتصحیح نسبت ایشان ومدت ایالت در آنجا بر وجه اجمال،
# ~~از آن مجموعه معلوم گردد .
# اگرچه ms003 طبرستان را علی العموم تاریخها کردهاند که بر مجمل و مفصل
# ~~آنجا به قدر [حاجت ] وقوف حاصل میشود ، الا رویان وحکام آن را به
# ~~انفراد مجموعی اتفاق نیفتاد . اگر این معنی به نسبت با فلانی از قوه به
~~فعل
# ~~و از نیت به عمل پیوندد ، از مصلحت دور نباشد .
# ~~بروای قیل و قال .

PageV01P007

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0038.png)

# إلی الله أشکولا الی الناس إذنی %~% آری الؤرض تبقی و الذ خلاءتلفب
# أخلای لو غیر الحمام آصابکم %~% عتبت و لکن لیس یلموت معتب
# # وداع یار ودیارم چو بگذرد به خیال %~% شود منازلم از آب دیده مالامال
# الانباء ! بدانکه عقول عقلا به وجوب قیام به ادای شکر منعم ناطق
# ~~است و اقامت به ادای حقوق نعمت مخلوق دلیل شکر نعمت خالق . چه هر
# ~~که از شکر نعمت مخلوق باوجود آتکه به قلت موصوف است ، قاصر ماند،
# ~~ازگزاردن شکر تعمت خالق که از حد احصا متجاوز است ، که «و ان تعدوا
# ~~نعمته الله لاتحصوها» چگونه قاصرنشود . « من لم یعرف القلیل لم یعرف
~~الکثیر
# ~~ومن لم دشکر المخلوق ثم یشکر الخالق» انقیاد ازجملهآ فرایض ولوازم
~~وامتثال از
# ~~قسم مواجب و عزایم دانست وبا قلت بضاعت و عدم فراغت و وجود عوایق
# ~~وکثرت علایق ، این خدمت را اختیار کرد .
# و لیس علی العبد إلد الجهد1 %~% و لا یلام المرء بعد الدجتهاد
# و ما الاستعانة الا به والتوفیق الامنه والتوکل الاعلیه وهو حسبنا و
# ~~نعم الوکیل .
# واین مجموعه مبنی است بر مقدمهای و هشت باب :
# باب اول : در ابتدای عمارت رویان .
# باب دوم : درابتدای مقام ملوک استندار در رویان و مدت ایالت ایشان
# ~~در آنجا .
# باب سیوم : در استیلای حکام از بیگانگان در رویان ، از نواب خلفا
# ~~و سادات علویه و داعیان .
# باب چهارم : در تصحیح نسبت ملوک استندار بدان قدر که به ما رسیده
# ~~است بر طریقهٔ‌ علمای انساب .

PageV01P008

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0039.png)

# ~~مسر آغاز
# ~~باب پنجم: درذکر ملوک گذشته وبعضی از سرگذشت ایشان علی حده.
# ~~باب ششم : در ذکر ملوک ms004 که در این مدت صد سال بودهاند کمابیش
# ~~بعضی از احوال ایشان .
# ~~باب هفتم : در شرح حال باقی ملوک عزت انصارهم وذکر وقایع
# ~~ایشان .
# ~~باب هشتم: در ذکر واقعهآ مازندران وانقلابی که حادث شده تااکنون.
# ~~و در این ابواب طریقهآ اقتصار نگاه داشته شد و از ایجازی مخل و
# ~~طنابی ممل احتراز واجب شمرد .

PageV01P009

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0040.png)
~~PageV01P010
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0041.png)

### | در فواید علم تاریخ
# بدانکه علم تاریخ به عرف و عادت علمی باشد مشتمل بر شناختن
# ~~حالات گذشته و معرفت احوال پیشینگان از هر نوع . و در آن1 فواید بسیار
# ~~است اهل بصیرت را وکسی را که به نظر اعتبار نگاه کند و غرض ومقصود،
~~PageV01P011
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0042.png)

# ~~فینظروا کیف کان عاقبتهالذین من قیلهم کانوا آشد منکم قوة» و امثال این
# ~~بسیارست . مراد آنست که چرا نگاه نکنند که چگونه بود عاقبت کار کسانی
# که] پیش از ایشان بودهاند و حال آنکه به قوت آثار و اموال قویتر از
# ~~ایشان بودهاند .1
# غرض آنکه ، گذشتگان از دوقسم خالی نبودند ، یا نزدیکان حضرت
# ~~اله بودند ، چون انبیا و ائمهآ دین و اولیاءالله ، اشتغال به حکایت
~~ایشان و
# ~~وقوف برسرگذشت ایشان ، بی هیچ بحثی عین طاعت ومحض عبادت است.
# ~~و هرچند که آدمی به ذکر ایشان استقبال بیشتر کند ، قرب به حضرت عزت
# ~~زیادت تر گردد. چه این طایفه و اسطهاند میان خلق [و]خدا، همچنانکه به
~~صورت
# ~~درحال حیات مجازی سبب وصول خلق2 بودهاند به خدا ، این زمان نیز که به
# ~~حیات حقیقی رسیدهاند به معنی ، همچنان قصه و ذکرایشان ، موجب وصول
# ~~خلق [به خدا] می باشد .
# و قسم دوم اهل دنیااند که بههوای نفس و متابعت شیطان و دنیاپرستی
# ~~و صورت پروردن مشغول بودهاند ، هم قصه و حکایت و سرگذشت ایشان
# ~~خواتدن ، چندین فایده میدهد :
# ولا آنکه چون آدمی قوت و تمکین و شوکت ایشان و درازی عمر
# ~~وتسلط ایشان دردنیا و تغلب وتصرف دراموال، معلوم کند ، خود را در مقام
# ~~حقارت بیند و ms005 بداند که او بهنسبت با آن قوم صاحب وجود نیست و از کبرو
# ~~منی و خودبینی دور شود و این معنی [را] فایدهای عظیم است . چه هیچ
# ~~چیز که آدمی را در محل هلاکت آرد ، موبقتر از کبر نیست ، چه متکبر را
~~PageV01P012
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0043.png)

# ~~در دنیا مردم از صحبت او ملول باشند و به طبع ، هیچکس او را دوست
# ~~ندارد1 ودر آخرت به و بال ابد گرفتار گردد. خود ظاهر است که کبر و
~~منیسنت
# ~~ابلیس است. قوله تعالی : «آبی واستکبر» وبی هیچ شکی موجب طرد و لعنت،
# ~~کبر وانانیت بود. آنجا که گفت که : «آنا خیر منه خلقتنی مننار و خلقته
# ~~من طین »2 .
# دوم آنکه ، دنیا بردل او سرد شود وبداند که چون دنیا با آن همه تمکین
# ~~که ایشان داشتند ، با ایشان وفا نکرد ، با اونیزنکند . وچون ایشان با
~~آن همه
# ~~شوکت دافع فنا و هلاک نتوانستند شد ، البته او نیزدفع نتواند کرد .
# سیم آنکه ، چون بیند و داند که سنت پیشینگان آنست که دنیا را[6]
# ~~بگذارند و از ایشان بدو رسیده است ، داند که از او نیز به دیگران خواهد
# ~~رسیلن .
# حکایت : آوردهاند که هارون الرشید سالی از سالها به حج رفته بود .
# ~~چون به ادای مناسک مشغول شد ، در مقام سعی میان صفا و مروه ، هودج
# ~~هارون را می کشیدند برعادت سلاطین و چاوشان مردم را میراندند . قضا را
# ~~بهلول مجنون حاضر بود . آواز بر آورد و گفت: «ای جبار ! اگر به فرمان
# ~~خدا آمدهای و طاعت خدا می کنی ، از سیرت مصطفی و سنت او تجاوز
# ~~مکن .» هارون جواب داد که سیرت مصطفی چه بود؟ بهلول گفت که
# ~~حدیث کرد 3 فلان از فلان تا به مصطفی صلی الله علیه و آله وسلم که در
~~این
# ~~مقام به قدم مبارک سعی می کرد و اعراب دوش بردوش او میزدند و آنجا
# ~~طردی و زجری و دورباشی نبود . هارون گفت که ای بهلول ! ما را ms006 وعظی
# ~~بگوی. این بیت بخواند ، شعر: PageV01P013
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0044.png)

# دخلامیناس قبلنا %~% وحلوا عنها و خدوهائنا
# ودخلناها کما قد دخدوا %~% و نخلیها لقوم بعدنا
# گفت: «در این دنیا ، پیش از ما مردمی چند آمدهاند و دنیا را به ما
# ~~گذاشته و برفتند و ما نیز همچنان که ایشان ، در آمدیم و به دیگران
~~بگذاریم
# ~~و برویم » .
# چهارم، آنکه چون از ایشان بدی مشاهده کند و وخامت عاقبت آن در
# ~~دتیا و آخرت معلوم او گردد ، از آنجا اعتبار گیرد و از بدی بازاستد .
# حکیمی را پرسیدند که ادب از که آموختی؟ گفت: «از بی ادبان»
# ~~یعنی هرچه ازیشان صادر شد که مرا پسندیده نیامد ، دانستم که اگر از من
# ~~نیز صادر شود ، پسندیدهآ دیگران نباشد ، دست از آن بازداشتم .
# فی الجمله ، چون به نظر اعتبار نگاه کند ، فایدهٔ‌ تمام حاصل کند :
# ~~پس باید که نظر برمجرد قصه و حکایت ندارند . بلکه از نیکان تربیت گیرند
# ~~و از پیران اعتبار ، و به نیکی گرایند و از بدی اجتناب نمایند ، تا در
~~دنیا
# ~~ثمرهآ ذکری جمیل و در آخرت فایدهٔ‌ اجری جزیل حاصل کنند ، ان شاءالله و
# ~~به الإ ستعانته والتوفیق .1 PageV01P014
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0045.png)

# ~~باب اول
### | در ذکر ابتدآی عمارت روبان و آستنداری1ا و
### | کیفیت آن بدان قدر که معلوم شده است
### | برقا[عد] تی که بهاءالدین محمد کاتب در تاریخ
### | طبرستان یاد کرده است .
# ~~«1و ما کتنا الاا ما سمعنا وما کنا2 للغیب حافظین .»
# # و قد قائت اناس مثل هذا %~% ققمالوا بثتل ما قانوا و کانوا
# ~~شده بود که ابروها به عصابه بازبسته داشتی .
# # ذهب الشباب و لیس بعد ذهابه %~% اله آلنهاب و آین من لم یذهب
~~PageV01P015
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0046.png)

# زبان قدر و قضا بر آن پیر روزگار دیده و بدان بهار ملک به خرع
# ~~رسیده این بیت میخواند :
# افسوس که نامهآ جوانی طی شد %~% وان تازه بهار زندگانی دی شد
# حالی که ورا نام جوانی گفتند %~% معلوم نشد که اوکی آمد، کیشد
# عیش شباب ms007 چون به مشقت شیب مبدل خواهد بود ، در آن چه فایده؟
# ~~و رحیق جوانی چون به حسرت پیری مکدر خواهد شد ، بر او چه اعتماد ؟
# ~~و لذت عنفوان ایام، چون به اندک مدت منقضی خواهد شد1 ، از بودنش چه
# ~~سود و از نابودنش چه زیان ؟
# تا خر من عمر بود من خفته بدم %~% بیدار کنون شدم که کاهی بنماند
# فی الجمله ، افریدون از خدای تعالی در خواست کرد و به اوقات ،
# ~~تضرع وابتهال نمود و روی سپید خود را به حضرت اله برخاک سیاه می مالید
# ~~که خون ایرج هدر نشود وکردگار به فضل وکرم خویش دراحیای آن ثار ،
# ~~سببی بادید آرد .
# پس دختر ایرج را به یکی از برادرزادگان خود که در ناصیهآ او آثار
# ~~شهامت مشاهده کرده بود ، تزویج کرد تا به بر کات عدل و میامن انصاف
# ~~که در نهاد افریدون بود ، دعا به اجابت مقرون شد و وعدهآ «أدعودی استجب
# ~~لکم» از حضرت ربوبیت به انجاز پیوست . و از آن دختر به اندک زمان ،
# ~~پسری به ظهور آمد . پسر را در حال ، پیش افریدون آوردند . چون بدید ،
# ~~دلش خرم گشت و در جبین آن پسر شبه ایرج مطالعه فرمود. «و من یشابه
# ~~آبه فما ظلم.»2 در حال گفت که چون چهرش مانند چهر ایرج [است] خواهد
# ~~کینش . از این سبب پسر را منوچهر نام نهادند . پسر ببالید و بزرگ شد و
~~PageV01P016
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0047.png)

# ~~چنانکه در شاهنامهآ فردوسی و مؤیدی به نظم یادکردهاند ، و[محمدبن
# ~~جریر طبری در تاریخ بزرگ خود به نثر بیان فرمود ، کین ایرج بازخواست .
# ~~و مقصود ما آن قصه وحکایت نیست ، چه آن در تواریخ مسطور است و
# ~~میان اهل خبرت معروف و مشهور و از غرض ومقصود ما دور .
# افریدون از جهان فانی به سرای باقی پیوست ، با ذکری چنین که
# ~~سالهاست که در افواه خلق مثل شده است :
# فریدون فرخ فرشته نبود %~% ز مشک وز عنبر سرشته نبود
# به داد و دهش ms008 یافت او نیکوئی %~% تو داد و دهش کن فریدون توئی1
# یسر پشنگ که افراسیاب بود ، به طلب ثار سلم ، با لشکر انبوه ، به
# ~~وهستان رسید و لشکر گاهی قوی ساخت . منوچهر در آن وقت به اسطخر
# ~~فارس بود . چون منهیان این حال را به سمع او رسانیدند ، قارن کاوه را
# ~~با قباد که برادرش بود و آرش رازی با سپاهی گران به مقدمه گسیل کرد و
# ~~فرمان داد تا به دهستان با افراسیاب مصاف کنند . چون افراسیاب بدانست
# ~~که لشکر ایران رسیدهاند، تندی وتیزی کرد، تا به دفعهای چند از قارن
~~مالش
# ~~یافته، ساکن شد و هرگز[8] هیچ [کس] دراوایل کارها، تیزی و درشتی پیش
# ~~نگرفته باشد الاکه در اواخر وخاتمه [وبال] آن ، او را دامن گیر شده
~~باشد.
# ~~چنانکه گفتهاند :
# درشتی و تندی نیاید به کار %~% به نرمی بر آید ز سوراخ مار
# روایت کردهاند و در کتب تازی نبشته که اول کسی که در جهان
# ~~تغبیه2 کرد و غدر نمود ، افراسیاب بود و آن حال چنان بود که افراسیاب
# ~~از زبان خود نوشتهای نبشت به قارن کاوه . مضمونش اینکه نامهآ تو ای
~~PageV01P017
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0048.png)

# ~~قارن برخواندم و آن چیزی که به هواداری ما نمودی معلوم گشت1 . چون
# ~~من ایران زمین مستخلص کنم و به حسن تدبیر بر منوچهر غالب شوم ، باتو
# ~~عهد کردم و از یزدان پذیرفتم که ملک ایران به تو تسلیم کنم و تأکیدی و
# ~~مبالغتی چند در آن باب یاد کرد و بنیاد آن غدر را به نوعی استحکام داد
~~که
# ~~کذب آن در هیچ فکری صورت نبندد و نبشته را به قاصدی داده ، فرمود
# ~~تا ببرد و به عارضی که منهی و مشرف منوچهر بود ، رسانید . چون عارض
# ~~نامه برخواند ، توقف را مجال ندید و نیز از قارن به وجهی آزرده بود ،
# ~~بی تأخیر نامه را بهحضرت منوچهر عرضه کرد. درحال جواب نبشت تا قارن
# ~~را گرفته با بندی گران به حضرت فرستند و ms009 سپهداری لشکر به آرش تسلیم
# ~~کرد3. چون قارن را از میان لشکر بیرون بردند ، اندک مدت ، افراسیاب به
# ~~لشکر غالب شد وکلی سپاه از دست او منهزم باعراق افتادند ، تا به تدریج
# ~~منوچهر را معلوم شد که افراسیاب غدر کرده است . قارن [را] باز خوانده،
# ~~استمالت داد و بر اقدام آن حرکت از اوعذرها خواست و با خلعت و تشریف
# ~~با سر مرتبهٔ‌ سپهداری فرستاد و لشکر معد و آراسته کشیده به ری نزول
# ~~فرمود . افراسیاب آنجا که دولاب وطهران است ، لشکرگاه ساخت و هر
# ~~روز برمنوچهر چیرگی مییافت . منوچهر بفرمود تا عمارت قلعهٔ‌ طبرک کنند
# ~~و اول کسی که بنیاد قلعهٔ‌ طبرک کرد ، او بود . چون آن عمارت تمام شد ،
# ~~پس از سالی منهزم گشته ، پناه به طبرک کرد ، تا آنجا نیز مقام بر او
~~دشوار
# ~~شد وحال آنکه شهر در آن تاریخ ، مقابل گنبد شهنشاه فخرالدولهآ دیلمی
~~بود.
# ~~و در این نزدیک ، اهل ری ، آن موضع را دزرشکان 3 گفتندی و تا به عهد
~~PageV01P018
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0049.png)

# ~~دیالم آل بویه برهمان قرار مانده بود1 . وخانه و سرای صاحب بن عباد
# ~~اکفی الکفات- که یگانهآ جهان بود و درهیچ عهدی مثل او وزیری کافی در
~~مسند
# ~~وزارت قرار نگرفت و تااکنون وزرای عصر را به نسبت او صاحب خوانند-
# ~~مثل تلی عظیم مانده بود در آن محله . فی الجمله منوچهر از طبرک با شهر
# ~~خرامید وحصار راحصین 2 ساخت وشش ماه درشهر قرارگرفت . چون مقام
# ~~در آنجا متعذرگشت وطاقت مقاومت نداشت ، سنت «آنفرار مما لا یطاق »
# ~~کاربست و به شب بگریخت و به راه لارجان به طبرستان در آمد . «و من
# ~~نجابر أسه فقدربح .»
# افراسیاب [9] با لشکر گران به دنبال او بیامد و جهان بسیط وعریض
# ~~-چون سوراخ سوزن - برمنوچهرتنگ گردانید .
# کأن بلادالله و هی عریضته %~% علی الخائف آلمطدوب حجرة فأرة3
# منوچهر چاره ندید ، مگر که به حدود رویان به دیهی افتاد که آن را
# ~~مانهیر گویند و آنجا درروی کوه غاری ms010 عظیم بود که نهایت آنپدید نبود.
~~جملهآ
# ~~ذخایر وخزاین آنجا پنهان کرد و بهعهد حکومت الحسن بن یحیی العلوی
# ~~که معر وفست به کوچک علوی ، کسان او در آن غار رفتهاند و مالهای بسیار
# ~~برداشتهاند . افراسیاب در حوالی آمل ، به بقعهای که خسروهاباد4 خوانند
~~،
# ~~فرود آمد و آن دیه تا بهعهد وشمگیربن زیار که پدر قابوس بود ، معموربود
# ~~و بالای این دیه درختی بود که آن را شاتی مازی5 گفتندی ، خیمهآ
~~افراسیاب
# ~~زیر آن درخت زده بود .6 PageV01P019
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0050.png)

# منوچهر دوازده سال در مانهیر بماند و در حوالی آن موضع معسکر و
# ~~مقام ساخت که اورا به هیچ چیز حاجت نبود که بهولایت دیگر فرستد و آورد.
# ~~گویند ایشان را به فلفل وحرارت دیگر احتیاج افتاد ، به عوض آن گیاهی
# ~~که آن را ککیج خوانند ، در صحرا میچیدند و به کار میداشتند ، تا رطوبت
# ~~برطبایع غالب نشود . بعد از دوازده سال که افراسیاب از یافتن و بادست
# ~~آوردن منوچهر عاجز شد ، بهعاقبت مصالحه کرد ، بریک تیر پرتاب ملک
# ~~که منوچهر را مسلم دارد و بدین عهد کردند . آرش از آنجا به مرو تیری
# ~~انداخت . اگر چه این معنی منافی عادت وخلاف معقول است، الادر
# ~~بسیاری از کتابهای تازی و پارسی نظما و نثرا این تیرانداختن را ذکر
# ~~کردهاند و نبشته و اگر این معنی بوده باشد از طلسم و نیرنج خالی نباشد
~~.
# ~~و العلم فی ذلک عندالله . و از معتقد من تا این معنی بعدالمشرقین است .
# آوردهاند که دو تیر انداختن است که عجم را بدان فخر است براهل
# ~~سایر اقالیم . یکی این که ذکر رفت و دیگری آنکه شهنشاه کسری ، وهرز
# ~~نام نوکری را با سیف ذی یزن1 که پادشاه یمن بود بهعرب فرستاد . و آن
# ~~حال چنان بود که مدت هجده سال ، لشکر حبش برملک یمن و آن حدود
# ~~مسلط شده بودند و گویند سوادی که برالوان عرب غالب شد ، از آن تاریخ
# ~~است و اگر نه ms011 عرب در اصل اشقر بودهاند2 . چون عرب از دست حبش
# ~~ذلیل شدند، پادشاه ایشان - سیف ذی یزن1- پناه با کسری داد و از او مدد
# ~~خواست. کسری، وهرزرا باتنی چند بهمدد اوبه یمن فرستاد. چون لشکر آراسته
# ~~شد وصفها بر کشیدند ، وهرز ابروهای خود را به عصابهای بازیست که
# ~~سخت پیر بود و جهان دیده و گفت ملک حبش را به من نمائید . در پیشانی
~~PageV01P020
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0051.png)

# ~~ملک حبش1 یاقوتی آویخته بود ، سخت روشن ، مقدار تخم مرغی . وهرز
# ~~را از دور بدان یاقوت اشارت کردند . [10] وهرز آن روشنی را با نظر
# ~~گرفت و تیری بینداخت و بر پیشانی ملک حبش زد ، چنانکه به قفا بیرون
# ~~شد . اگر چه این قصه اینجا در خورد نیست ، الا چون تتمهآ این حال است
# ~~نیشته شل .
# القصه بعد از آنکه افراسیاب ومنوچهر با هم صلح کردند ، سبب
# ~~آنکه مدت دوازده سال آنجا مقیم بود ، عمارت رویان و آن نواحی بادید
# ~~آمد . از آنجا فال گرفت و آن نواحی را عمارت فرمود و در طبرستان مقام
# ~~ساخت و آن را حدود معین کرد . از طرف شرق دینار جاری و از طرف
# ~~غرب ملاط . اینست مبدأ عمارت رویان که به طریق ایجاز نبشته شد و العلم
# ~~عندالله . پس معلوم شد که اول کسی که بنیاد کورهآ رویان نهاد منوچهر
# ~~بود . 2 بیت :
# منوچهر بگذشت و رویان بماند %~% جهان ماند الا جهانبان نماند
# بپرورد بسیار کس را به ناز %~% ولی آخرالامر درخون نشاند
# ~~والله اعلم بالصواب .

PageV01P021

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0052.png)
~~PageV01P022
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0053.png)

# ~~در ابتدای مقام ملوک استندار در روبان ومدت
# ~~بانت ابشان درآنچا وکیغیت تملک و سلط در
# ~~این وللایت : PageV01P023
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0054.png)

# ~~مدتها بر آن قرار و مصالحه بگذاشتند . تا آخر الامر ، اجستوان فرمان
# ~~و اوفوا بایعهد را پس پشت انداخته ، برنقض عهد جرأت نمود و با لشکر
# ~~گران ، به ولایت فیروزشاه خرامید وغارت و تاراج کرد1 . تا منهیان این
# ~~واقعه را برشاه عرض کردند . فیروزشاه با عدتی تمام و ms012 عددی بسیار بهنفس
# ~~خود قیام نموده ، به حرب هیاطله آمد . تا عاقبت چنان بود که در لشکرگاه
# ~~فیروزشاه شبیخون آوردند و سپاه او را بهشب به سر در آمدند . در آن میان
# ~~فیروزشاه با تمامت فرزندان وامرا و اکابر ایران دستگیر شدهاند و سخرهآ
~~بند
# ~~قضا و قدر گشته . [مصراع] : آن کیست که پای بند این دام نگشت . [11]
# ~~اجستوان فرصت را غنیمت شمرده ، برفور فرمود تا هلاکش کردند.
# فیروزی از این جهان فانی مطلب
### | چون میبینی که شاه فیروز نماند
# شادرا درمداین نایبی بود - سوخرابن قارن بن سوخرا نام - ازفرزندان
# ~~کاوه . و این سوخرا ، مردی صاحب رأی و تدبیر بود ، از آن فیروز شاه .
# ~~جماعتی که در آن حرب بقیةالسیف بودند و از زیر مطرقهآ قضا با صد هزار
# ~~محنت و بلا بیرون جسته ، به اندک زمان به سوخرا پیوستند و [از] این حال
# ~~او را آگاهی داده . سوخرا مردانگی نمود و در کار هیچ تقصیر نکرد و از
# ~~اطراف مدد جمع کرد و به مال وسلاح و مراکب ، معونت فرمود و بعد از
# ~~یک سال با لشکر بسیار، به عدد هزار بار هزار ، از آب جیحون بگذشت .
# ~~اجستوان - پادشاه هیاطله - دید که طاقت مقاومت ندارد، از راه صلح در
~~آمد
# ~~و تمامت فرزندان و اهل و اولاد شاه فیروز را با مجموع اکابر ایران
~~وخزاین
# ~~و اموال و ذخایر ومراکب وحیوانات به یکبار پیش سوخرا فرستاد وبر
~~PageV01P024
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0055.png)

# ~~کشتن فیروزشاه حسرتها نمود و عذرها خواست ، تا سوخرا به مراد دن
# ~~بازگشت 1 . موبدان و بزرگان ایران ، او را بدین کار که بهسعی او راست
# ~~شد ، اصفهبد لقب نهادند و این نام جز پادشاهان را ننهادندی .
# از فیروزشاه سه پسر مانده بود : قباد و بلاش و جاماسب . بعد از قتل
# ~~پدر بلاش به پادشاهی نشست و جاماسب با او موافقت نمود و مدد حال او
# ~~گشت، قباد به ملک و پادشاهی برادر راضی نشد وچون پای مقاومت نداشت،
# ~~سر ms013 در راه نهاد و بگریخت و با خراسان رفت و از آنجا به خاقان پیوست و
# ~~مدد خواست تا شاهی از برادر بازستاند . خاقان التماس او را مبذول داشت
# ~~و لشکری گران با او همراه کرد . چون به شهر ری رسید ، بلاش بعد از
# ~~آنکه چهار سال پادشاهی کرده بود ، از دتیا رحلت کرده بود ، تاج و تخت
# ~~را وداع کرد . سوخرا به جهت قباد از لشکر بیعت گرفت و جهانداری بدو
# ~~مقرر گردانید و پیش قباد فرستاد که تر کان را هم از ری باز گردان که
~~معونت
# ~~ایشان به مؤونت نیرزد و به زودی از ری به ما پیوند . قباد چنانکه
~~اوفرمود،
# ~~مردم خاقان را گسیل کرد و با کسان خویش پیش سوخرا آمد . اورا برسریر
# ~~سلطنت جای داد و ملک بر قباد مستقیم شده ، به حسن تدبیر و رأی صائب
# ~~سوخرا ، جهان مسخر قباد گشت .
# جاماسب چون پیشتر با بلاش موافقت کرده بود وپشت با قباد کرده ،
# ~~از این حال بترسید وجزفرار مصلحت ندید، چندانکه قباد می فرستاد کهاز سر
# ~~جریمهآ تو در گذشتم و بر آنچه از تو صادر شده عفو کردم ، جاماسب اعتماد
# ~~نکرد وبه تدریج روز گار گریخته، به ارمنیه پیوست و در آنجا مقام ساخت
~~2.

PageV01P025

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0056.png)

# قصهآ قیاد با سوخرا
# اگرچه مقصود از این کتاب شرح حال اولاد جاماسب است چنانکه
# ~~شرح آن داده شود ان شاءالله تعالی ، الا چون در بقیهآ قصهآ قباد وحال
~~او با
# ~~سوخرا وصورت وفاداری فرزندان سوخرا با شاه انوشیروان ، اعتباری تمام
# ~~حاصل است ، پادشاهان [را] در ترک استماع سخن صاحبغرضان ورای زنان
# ~~ید و خدمتگاران را [122] در قیام کردن به حسن خدمت و پاک اعتقادی با
# ~~خداوندگار خود ، هرچند از او بدیها دیده باشند ، از این جهت این قصه
# ~~باد کرده شد .
# آوردهاند که چون قباد به قوت و استمداد سوخرا تمکین یافت ، اول
# ~~معامله که با سوخرا کرد به سبب سعایت غمازان و خبث عقیدهٔ‌ ms014 حاسدان ،
# ~~آن بود که سوخرا را از مرتبهآ بندگی و راه نیابت فرود آورد و شاپور را
# ~~به جای او بداشت ، تا در عرب این سخن مثل گشت که ، مصراع : فمدت
# ~~ریج سوخرا وهبت لسادور ریح . و حساد را در آن باب مجال سخن زیاده
# ~~گشت و روز بروز ازسوخرا نقلها می کردند و مهر سوخرا به دل شاه سردتر
# ~~می گردانیدند . سوخرا از این حال اندیشه کرد و از بی حفاظی روزگار
# ~~بترسید و از دست کاری حوادث بیندیشید1. نه پسر داشت. جمله را بر گرفت
# ~~و پناه با طبرستان داد . قباد جمعی را بر او گماشت تا به تدبیر او را
~~دریافتند
# ~~و به غدر بکشتند . فرزندان سوخرا طبرستان را رها کردند وجمله با بدخشان
# ~~شدند و در آن ولایت املاک و اسباب بدست آوردند و ساکن شدند . تا قباد
# ~~بعد از آن که چهل و سه سال ملک داشت و بهغرور و عشوهآ روزگار فریفته
# ~~بود ، رخت از سرای غرور بر بست و به دار آخرت پیوست .

PageV01P026

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0057.png)

# و نیز هم برفت و از او جز فسانهای
### | یاقی نماند عبرت ارباب عقل را
# ~~شاه انوشروان که فسانهٔ‌ عدل وداد و دستور عالمیان است بهجای
# ~~و بنشست . از نشانهآ عدل و فضیلت انصاف او همین کافی است که مقصود
# ~~افرینش هر دو عالم مصطفای معلی علیه صلوات الله تعالی ، به ولادت خود
# ~~در ایام اومباهات نمود . قوله صلی الله علیه و آله و سلم ولدت فی
~~زمنالملک
# ~~اثعادل انوشروان درحسرت آن بود که پیوسته پدرچرا حق سوخرا نشناخت.
# ~~چه آن معنی بر او مبارک نبود و به اطراف جهان میفرستاد و طلب فرزندان
# ~~سوخرا می کرد و وعدها میداد و عذرها می گفت و این خبر به فرزندان
# ~~سوخرا میرسید . تا چون در ایام دولت شاه انوشروان ، خاقان تر کستان به
# ~~خراسان و طبرستان تاختن آورد ، انوشروان لشکر گران بر گرفت و به نزد
# ~~خاقان رفت1. در ms015 آن روز که هردو لشکر صفها بر کشیدند و مهان نبرد در
# ~~میان میدان جولان میدادند ، ناگاه سه هزار سوار آراسته، با علمهای سبز
# ~~و سلاح و آلات و بر گستوانهای زرین و جامههای نفیس و گرانمایه و اسبان
# ~~بی نظیر ، همه اسب و مرد غرق سلاح که از ایشان جز چشم آشکار نبود ،
# ~~همه سبز پوشیده، بر کنار لشکر انوشروان گذر کردند و مقابل ترکان
~~باستادند .
# ~~هردو لشکر چشم بر ایشان نهاده ، ندانستند که ایشان کیستند و از کجا
~~آمدند.
# ~~و چندانکه از هر دو جانب فرستادگان آمدند و پرسیدند که شما کیستید ؟
# ~~هیچ جواب ندادند . ناگاه این سه هزار سوار حمله کرده ، خود را بر قلب
# ~~لشکر خاقان زدند . نوشروان چون چنان دید ، لشکرخود را به متابعت ایشان
# ~~فرمان داد . در آن میانه لشکرخاقان منهزم شدند و روی به گریز نهادند.
~~چون PageV01P027
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0058.png)

# ~~کار حرب به آخر رسید ، این سه هزار سوار جمع شدند و به همان راه که
# ~~در آمده بودند ، مراجعت [13] نمودند .
# شاه انوشروان با تنی چند از خواص در عقب ایشان براند و سلاح از
# ~~خود باز کرد و آواز داد که منم انوشروان . آخر بگوئید که شما کیستید و
# ~~باشید ، مقصود شما از این رنج و مشقت کشیدن معلوم کنم و اگر فرشتگانید
# ~~در سپاس و ستایش یزدان بیفزایم . چندانکه فریادمی کرد ، التفات
~~نکردند1،
# ~~تا ایشان را به نیران ویزدان سوگند داد که روی با من کنید . ایشان
~~التفات
# ~~کردند و روی به ایشان2 نهادند . انوشروان از اسب به زیر آمد و بر خاک
# ~~افتاد و تضرع مینمود . چون این جماعت شاه را بدان حال دیدند ، حالی از
# ~~اسب درافتادند و پیش انوشروان سجود بردند و گفتند: «شاها! ما بنده زاد
~~گانیم
# ~~فرزندان سوخرا .» انوشروان ایشان را بستود ومراعات بی حد فرمود . تا
# ~~مدتی که کار خر اسان وماورای جیحون بساخت، ایشان را باخود میداشت.
# ~~بعد از آن گفت که مراد خویش بخواهید ms016 . اگر وزارت می طلبید تا به شما
# ~~دهم و اگر اصفهبدی آرزو است تا مسلم دارم . گفتند : «ما را هیچ مرتیه
# ~~تمی باید ، تا از مکر حساد به ما آن نرسد که به پدر ما رسید .» شاه گفت
~~که
# ~~به همه حال ، درطرفی از اطراف ولایت مقامی اختیار کنید که فرزندان شما
# ~~را مسکن باشد و سبب معاش و منال شما بود . رزمهر که برادر مهتر بود ،
# ~~زابلستان اختیار کرد . و قارن که برادر کهتر بود ، طبرستان بر گزید و
~~در PageV01P028
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0059.png)

# ~~او را اصفهبد طبرستان نام نهادند1.
# این قدر با آنکه مقصود از وضع این کتاب این سخن نیست ، برای
# ~~فسانهآ حسن عهد ووفاداری اولاد سوخرا یاد کرده شد .
# # در وفا کوش ز آن جهت که خدای %~% با وفادار جز وفا نکند
# رجعنا الی الحدیث الاول. فی الجمله ، چون جاماسب به سبب موافقتی
# ~~که با بلاش داشت ، از قباد منهزم گشته ، در ارمنیه مقام ساخت . از
~~دربند
# ~~و خزر و صقلاب تاختنها میبرد و حدود آن ولایت به حسن کفایت و یمن
# ~~درایت خود مستخلص گردانید و آنجا تأهل ساخت . حق تعالی او را فرزندان
# ~~و اولاد گرامی کرامت گردانید واسباب مراد دست داد ودم به دم ، مواد
# ~~کامرانی متضاعف می گشت واسباب مرادات متزاید میشد . و از آن فرزندان
# ~~یکی را نرسی نام بود . چون پدر از دنیا رحلت کرد ، نرسی به جای پدر
# ~~بنشست و در سیاست وصولت برخلق بگشاد و بسیاری از ممالک بدانچه پدر
# ~~داشت در افزود و صاحب حروب دربند اوست که در عهد شاهانوشروان
# ~~برای شاه حربها کرد و موافقت نموده ، برای انوشروان ممالک مستخلص
# ~~می گردانید . و سیزده سال به قتال و جدال ، در آن تواحی اشتغال داشت ،
# ~~تا تمامت آن جماعت مطیع فرمان او شدند و دربندی که ساخته است و
# ~~نسبت با انوشروان می کنند ، آن دربند و دیوار به فرمان انوشروان و
~~اهتمام
# ~~نرسی تمام شد .
# چون ایام ms017 حیات نرسی به انقضا پیوست و أنفاس معدود او به آخر
# ~~رسید، [14] و اجل بوقت2 فراسر آمد ، فیروزنام پسری داشت ، اورا بهجای
# ~~خود بنشاند . گویند که این فیروز به خوبی از یوسف مصری در گذشته بود
~~PageV01P029
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0060.png)

# ~~و به مردی از رستم زال تجاوز نموده . درایام مردی و شجاعت او، روزگار،
# ~~داستان رستم دستان فراموش کرد . در همهآ ممالک خزر و صقلاب ، سروری
# ~~نماند ، الا حلقهآ متابعت او در گوش وربقهآ مطاوعت او در گردن داشت .
# ~~بر سنت جد و پدر، دست ازقبضةآ شمشیر باز نگرفت و به قهر و غلبه تا بهحد
# ~~گیلان برسید وسالها در آن بلاد کوشش کرد . عاقبت الامر ملوک و امرای
# ~~گیلان طوعا اوکرها به مطاوعت او گردن نهادند . از شاهزادگان گیلان زنی
# ~~بخواست . او را از آن زن فرزندی آمد نرینه . پسر را جیلانشاه نام نهاد
~~.
# ~~منجمان و فیلسوفان حکم کردند [و] از وقوع کواکب در مطالع مولود پسر
# ~~دلیل ساختند که از نسل این پسر شخصی با دید آید که به خود پادشاهی
# ~~مستقل گردد . فیروز بدین سبب خرم گشت ومدتی در گیلان بسر برد. چنانکه
# ~~عادت قضای آسمانی و طبیعت ادوار فلکی است ، اوقات عمرش به انقضا
# ~~رسید و عاقبت ، آن شهرستان وجود به دروازهآ گل من علیها فان بیرون
# ~~رقت .
# او نیز در این هوا هبا گشت %~% بگذشت وچودیگران فناگشت
# نوبت ملک فیروز ، به جیلانشاه رسید . او را نیز اسباب جمعیت
# ~~حاصل آمد ووقت وزمان مساعدت نمود و روزگار موافقت کرد ، تا او را
# ~~پسری آمد خجسته طلعت ، ماه پیکر که بهخوبی او نه بر آسمان ماهی بود
# ~~و نه در زمین به فر و سیمای او شاهی . او را جیل بن جیلانشاه نام نهاد
~~. بعد
# ~~از پدر ، نوبت ملک بدو رسید و به نفس خود پادشاهی بزرگ شد1، تمامت
# ~~گیل و دیالم بر او جمع شدند و طریق مطاوعت مسلوک میداشتند وسر از
# ~~چنبر فرمان او بیرون نبردند . تمامت ms018 منجمان و فیلسوفان اتفاق کردند که
~~PageV01P030
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0061.png)

# ~~ملک طبرستان او را خواهد بود . تا این دعوی در دماغ او قرار کرفت .
# ~~خواست که وقوف در طبرستان حاصل کند و به سخن و رأی هیچکس وثوق
# ~~نکرد . بعد از تفکر بسیار ، رأیش بر آن قرار گرفت که اسباب ترتیب ممالک
# ~~مسلوک گرداند و نایبی کافی را که محل اعتماد بود، در میان ارکان دولت
# ~~بهسمت امانت و سیمای شهامت موسوم و بهصفت یکدلی معروف ، به گیلان
# ~~نصب کرد و کلی امور ممالک بدو تفویض کرد و چنانکه کسی نداند متنکروار
# ~~دو سه سرگاوان گیلی در پیش کرد و مانند کسی که [به] سبب وقایع و ظلم
# ~~و تعدی حکام جلای وطن کرده باشد ، پیاده متوجه طبرستان گشت و پیوسته
# ~~صحبت با اکابر طبرستان داشتی و با ملوک و حکام اختلاط نمودی وچون
# ~~خاص و عام از او معنی بزرگی و علو همت مشاهده می کردند ، همه با او
# ~~صحبت و دوستی پیوستند و او را گاوباره لقب نهادند ودر بسیاری از
# ~~وقایع و حروب که حاکم ولایت را باخصمان اتفاق افتاد، گاوباره تدبیرهای
# ~~صواب کرد ورایهای نیک زد و درمقام قتال شجاعت می نمود. تا در طبرستان
# ~~پیش بزرگان مشارالیه ومعتمد علیه گشت1.
# حال آنکه نایب کسری و حاکم طبرستان در آن وقت شخصی بود
# ~~نامش آذر ولاش . گاوباره را به درگاه خویش خواند و به ملازمت خود
# ~~بداشت و بنا برحسن کفایت که از او [15] مشاهده می کرد ، او را احترام
# ~~تمام می فرمود و به تدبیرهای صائب او استضاءت میجست . و در آن وقت
# ~~سبب اشتغال اکاسره به لشکر عرب که از آن طرف دست بر آورده بودند و
# ~~اهل فارس بدان معنی پریشان بودند ، ترکان از طرف خراسان به طبرستان
~~PageV01P031
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0062.png)

# ~~تاختن می آوردند ، تا اتفاقا آذر ولاش به حرب ترکان به طرف خراسان قیام
# ~~نمود و از هر دو جانب لشکر آراسته بایستادند . گاوباره اسب ms019 و سلاح
# ~~خواست و خود را آراسته کرد . در میان هردو صف بایستاد و مبارزخواست
# ~~و یک چندی جولانها نمود وخود را بر قلب لشکر اتراک زد و ایشان را
# ~~منهزم گردانید و کارش به مراد بر آمد . از این سبب ، آوازهآ شجاعت
~~گاوباره
# ~~به طبرستان فاش گشت وحرمت ومرتبهآ او زیادهشد. تا روزی پیش آذرولاش
# ~~آمد و گفت : «اجازت میخواهم که به گیلان روم واسبابی چند که مرا
# ~~آنجاست نقد گردانم و بازماندگان را برداشته ، به زودی به تو پیوندم .»
# ~~آذرولاش را جز اجازت دادن چارهای دیگر نبود . به ضرورت اجازت داد
# ~~و گاوباره به گیلان آمد و ساز و عدت لشکر راست کرد و اند هزارگیل و
# ~~دیلم جمع کرد و بعد از یک سال روی به طبرستان نهاد.1
# آذرولاش از این حال آگاهی یافت. در حال جمازه سواری را به مداین
# ~~فرستاد و پادشاه در آن وقت ، کسری یزدجردبن شهریار بود ، آخرین ملوک
# ~~عجم . چون کسری از این حال خبر یافت ، جواب نبشت که تفحص باید
# ~~کردن تا این شخص از کجاست و نسبتش باکیست و از کدامین قوم است .
# ~~آذرولاش باز نمود که مردی دخیل است . پدران او ازارمنیه آمدند و
~~گیلانات
# ~~را گرفته و شرح حال او و پدران او باز نمود . کسری موبدان را بخواند و
# ~~از ایشان استفسار کرد و از دانایان تفحص نمود وفیلسوفان که در تواریخ
# ~~وقوف داشتند اورا به نسبت بشناختند و گفتند: «این مرد از فرزندان
~~جاماسب
# ~~است و از بنی اعمام اکاسره . کسری یزدجرد در حال نامه نبشت به آذرولاش
# ~~که معلوم شده است که این مرد از بنی اعمام ماست و پادشاهزاده است .

PageV01P032

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0063.png)

# ~~معاذالله که برای ملک طبرستان با مثل او قریبی، خصومت و تأدیبی روا
# ~~داریم ، چه صلهآ ارحام بر ذمت همت ارباب بصیرت از لوازم ، خاصه در
# ~~چنین سر وقتی که ما را به اجانب و دخیلان کار افتاده است و اعراب که ms020
# ~~پیوسته رعیت و فرمانبرداران ما بودهاند و ازفضلات موائد کسان ما سدجوعة
# ~~می نمودند و در صدر ، خدم وعبید ما بودند، بر ما دست گشودهاند و
~~بهولایت
# ~~ما لشکر وحشر آورده . چون این شخص از خویشان ماست آهلا و سهلا .
# ~~باید که برفور بیتوقف و تأنی حکومت طبرستان بدو بازگذاری و تسلیم
# ~~فرمان او شوی .1
# چون نامه به آذرولاش رسید بر موجب فرموده ، ایالت تسلیم کرد .
# ~~هدایا که لایق آن حضرت شناخت ، ترتیب کرده ، مناسب حال سلاطین ،
# ~~به در گاه کسری فرستاد . کسری گاوباره را به انواع اصطناع و مزید
~~احترام
# ~~و احتشام مخصوص گردانیده ، خلعتی گرانمایه از برایش [16] بفرستاد و
# ~~فرشوادجرشاه در لقب او بیفزود . وطبرستان را در قدیم الایام «فرشوادجر»
# ~~القب بوده . گفتهاند که معنی فرشوادجر آنست که («باش خوار» یعنی «عش
# ~~سالما» بزی خوش . و گفتهاند که فرش هامون را گویند و واد ، دره و کوه
# ~~و بند را و جر ، هامون و دریا و دشت را. و گفتهاند که «جر» به لغت
~~ایشان
# ~~کوهستانی باشد که بر او کشت توان کردن و درختان و بیشه باشد . و
# ~~سوخرائیان را لقب جرشاه گفتندی ، یعنی ملک الجبال .
# و قدیم ترین طرفی در طبرستان ، لارجان [است] که افریدون پدید PageV01P033
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0064.png)

# ~~نیست . چون مدتی گاوباره در طبرستان حاکم بود و آذرولاش او را متابع
# ~~و مطاوع ، روزی قضا را آذرولاش به میدان گوی باختن از اسب بیفتاد و
# ~~برفور جان تسلیم کرد . تمامت نعمت و اموال که به سالها جمع کرده بود
# ~~و خزاینی که حاصل عمر او بود واز وجه و نا وجه گرد آمده ، همه به
~~گاوباره
# ~~بماند . از سیاه گیلان تا گرگان ، قصرهای عالی ساخت و عمارات قوی کرد
# ~~و قلاع و حصون ترتیب داد . اما دار الملک اوگیلان بود . مدت پانزده سال
# ~~در طبرستان والی بود و حکم میراند . درسنهآ خمس وثلاثین از تاریخی که
# ~~عجم به نونهاده بودند و آن را یزدجردی گویند ms021 ، از دنیا رحلت کرد و هیچ
# ~~نبرد . بیت :
# گیرم که تو خود ملک سلیمان داری
### | گنجینهآ قارون همه بادست آری
# از بودن و نابودن آن حاصل چیست
### | چون بگذری و جمله بهجا بگداری
# چون فرمان کل نفس ذائقهانموت در گاوباره رسید و از جام اجل
# ~~شراب فنا بچشید و بعد از تنعم بسیار و تسلط بر خلق روزگار ، بار مشقت
# ~~صدمهآ ملک الموت بکشید، او را در گیلان دفن کردند1.
# آز او دو پسر باز ماند : یکی را نام دابویه و او بزرگترین بود. خلیفه
# ~~و قائم مقام پدر گشت . مردی عظیم با هیبت و سیاست بود و بر گناه و زلات
# ~~عفو نفرمودی و با مردم به بدخوئی و درشت طبعی زندگانی کردی .2 آنست
# ~~که بدخو را در دنیا دشمن دارند و در آخرت به وبال آن مأخوذ باشد . از
# ~~حضرت رب الارباب ، سید کونین وخواجه ثقلین را صلوات الله و سلامه علیه
# ~~و آله بدین نوع خطاب آمد که لو کنت فظا غلیظا لقلب لانفضوا من حولک
~~PageV01P034
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0065.png)

# ~~فاعف عنهی واستغفر لهم و شاورهم فیالدمر معنی آنست که ای محمد ! اگر
# ~~تو مردی درشتخو و ستبردل بودی ، مردم از تو تفرقه کردندی و پیر امن
# ~~حضرت تو نگردندندی . آنچه به یک ساعت خوی خوش صید توانی کرد
# ~~از دلهای خلق ، بهصد ساله درشتی قید کردن ممکن نباشد. توبامردم احسان
# ~~کن، تا ترا بندگان فرمانبردار شوند ، که: آلدنسان عبیدالدحسان .
# # آحسن اذی التاس تستعد قدودهم %~% فطا لماآستعید ائدتسان احسان
# ~~با همه کس نیکی کن تا ترا بنده شوند ، دیر گاهست این که انسان
~~بندهأحسان
# ~~بود. دا بویه در گیلان بهجای پدر[17] بنشست .
# پسر دیگر1 را بادوسبان نام بود و او کهترین پسر بود و او مردی بود
# ~~سر جرایم اصحاب زلات بی واسطه و شفیعی در گذشتی و بی وسیلهآ خدمتی و
# ~~سابقهآ حقی خاص و عام را صله و عطا فرمودی و دانستی که بهترین فضایل و ms022
# ~~سرجملهآ مکارم ، خلق خوش است . چه با کمال درجهآ نبوت و علو مرتبهآ
# ~~رسالت وفنون فضایل نفسانی که ذات شریف خواجهآ عالم را صلوات الله علیه
# ~~و آله ظاهرا و باطنا حاصل بود ، حق تعالی او را به خوشخوئی مدح کرد که
# ~~و انک لعلی خدق عظیم و در جمیع اوقات به عفو از گناه کاران و صفح از
# ~~اصحاب جرایم امر کرد که فاصفح عنهم و قل سلام تابجائی رسید که در وقتی
# ~~که از ایذای قریش وظلم اهل قرابت ، رسید بدو آنچه رسید ، لب مبارک
# ~~مجروح میجنبانید . اصحاب و نزدیکان به گمان آنکه نبادا که دعای بد درحق
# ~~قوم گوید و از شومی فعل بد ایشان طوفان هلاک با دید آید ، تفحص کردند
# ~~تا چه می گوید2 . در آن حالت از الفاظ درر بار سید ابرار علیه صلوات
~~الله PageV01P035
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0066.png)

# ~~الملک الجبار ، این کلمه احساس کردند که اندهم آهد قومی فأذهم لا
~~یعلمون
# ~~خلقی از این خوشتر و تحملی از این تمامتر چگونه تواند بود که در چنان
# ~~حالت خشم نگیرد و غضب نراند . از کمال این چنین شخص چگونه خبر
# ~~تواند داد .
# علیه سلام الله ما لاح کوکب %~% و ما ناح ومری وما فاح عنبر
# فیالجمله بادوسبان به حکم آنه دوشاه در یک تخت و دو شمشیر در
# ~~یک نیام نگنجد، از دابویه مفارقت جسته، بهموافقت او در رویان مقام ساخت
# ~~و بعد از [او] فرزندان او دررویان بماندند و به ایالت این طرف نامزد
~~گشتند.
# ~~پس معلوم شد که اول مقام ملوک استندار دررویان ، در عهد یزدجردبن
~~شهریار
# ~~بود ملک آخرین از ملوک عجم. و از آن عهد تا امروز هفتصدوچهل واند سال
# ~~است و دابویه برسنت [نیاکان] طبرستان داشت و بعد از او پسرش فرخان که
# ~~او را ذوالمناقب گفتندی و فرخان بزرگ او را گویند و بعد ازاو پسرش
~~دادمهر
# ~~و بعد از دادمهر خورشید . فی الجمله پادشاهی جیل بن جیلانشاه و فرزندان ms023
~~او
# ~~در طبرستان صدونوزده سال بود والله اعلم.1
### | فصل آخر
# چون ابتدای تملک و تسلط ملوک رستمدار در رویان معلوم شد و به قدر
# ~~یاد کرده آمد، موافق آنست که مبدأ ملک و قرار ملوک مازندران در
~~مازندران2
# ~~و طبرستان هم یاد کرده شود ، بر طریق اجمال ، چنانکه به حکایتی موجز
~~PageV01P036
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0067.png)

# ~~بی اطناب آن قضیهٔ‌ ملوک نیز هم معلوم گردد. چه بیشتر مواضع که ذکر
~~ملوک
# ~~رستمدار علی الانفراد خواهد رفت ، به ذکر ملوک مازندران احتیاج خواهد
# ~~افتاد ، سبب قرب جوار و قرابت سببی و نسبی که ایشان را با یکدیگر بود و
# ~~موافقتی که با هم میداشتند و منازعتی نیز که به اوقات حادث میشد . پس
# ~~بهضرورت بداند که از آن تاریخ وقوف شتی لازم باشد تا بهوقت حاجت
# ~~پازنمانند .
# ذکر مبدا قرار ملوک ماز ندران در ماز ندران
# آوردهاند که پادشاهی طبرستان تا به عهد قبادبن فیروز - پدر شاه
# ~~انوشروان - درخاندان جشنسفشاه1 مانده بود. و ذکرنسب و کیفیت استیلای
# ~~او در طبرستان طول و عرضی دارد و از مقصود و غرض ما دور است و این
# ~~مجموعه احتمال آن نمی کند . چنانکه عادت تصاریف زمان و تکالیف دوران
# ~~است ، مقراض روزگار ، اسباب و انساب ایشان به انقراض رسانید والباقی
# ~~هوالله تعالی . قباد از این حال آگاهی یافت. پسر بزرگترین خود - کیوش2-
# ~~را به طبرستان فرستاد . کیوش مردی با صلابت و شجاعت بود. اهل طبرستان
# ~~را با اوانسی بادید آمد . کیوش به مظاهرت ایشان همهآ خراسان را از
~~ترکان
# ~~خالی کرد، تا اتفاق [افتاد] که در عهد قباد، مزدک نامردک دعوی نبوت کرد
~~و
# ~~چون ابلیس چندان تلبیس بنیاد نهاد که قباد از سرجهل و بیداد بدو
~~بگروید3.
# ~~و مزدک در باب اباحت اموال و اراقت دماء و استحلال فروج خلایق ، سعی
# ~~تمام می کرد و به پشتی و استظهار قباد ، آن کار پیش گرفت . انوشروان که
~~PageV01P037
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0068.png)

# ~~کهترین پسر بود ، در اطفاء نایرهٔ‌ آن فتنه سعی ms024 بلیغ فرمود و بهتدبیر
~~رای
# ~~صائب و ثاقب و تأئید الهی که و یأبیالله الدآن یتم نوره به جائی رسانید
~~که
# ~~مزدک ملعون و اصحاب و امت و ابناء دعوت او را لعنهم الله هلاک گردانید
~~.
# ~~فقطع دابر القوم الذین ظلموا والحمد لله رب العالمین و کتب تواریخ و
# ~~شاهنامه وخاصه سیر الملوک خواجهٔ‌ اجل نظام الملک ، از این حکایت
~~مالامال
# ~~است و از زیادت شرح مستغنی و این اول عدلی بود که از انوشروان صادر
# ~~شد تا به برکت آن سعی جمیل ، آوازهآ عدل و داد او در افواه افتاد.
### | حکبث
# از جابربن عبدالله انصاری صاحب رسول صلی الله علیه وآله وسلم
# ~~روایت کردهاند که او گفت که از رسول خدای صلی الله علیه و آله و سلم
~~پرسیدم
# ~~که: یا رسول الله ماذا فعلالله بکسری ؟ یعنی خدای تعالی به کسری چه کرد
~~؟
# ~~به جواب فرمود که یا جابر سألتنی عما سألت عند اخی جبر ییل. فقال
~~جبرگیل
# ~~هممت ان اسأل الله عز وجل عن ذلک . فاذا النداء من تحتالعرش ما کنت
~~اعذبا
# ~~بالنار مدوکا عمر وا بالادی وتعشوا عبادی . یعنی ای جابر مرا سؤال کردی
~~از
# ~~آنچه من از جبرئیل سؤال کردم . جبرئیل گفت که من قصد کرده بودم که از
# ~~خدای تعالی همین سؤال کنم . همی ناگاه ندا آمد از زیر عرش که من به آتش
# ~~دوزخ نسوز انم بندگانی را که عمارت بلاد و رعایت جانب عباد من کرده
# ~~باشتد .
# عدل کن زانکه در ولایت دل %~% در پیغمبری زند عادل
# در شبانی چوعدل کرد کلیم %~% داد پیغمبری خدای کریم
# ~~ینوامیه باعز و دولت اسلام که داشتند ، به شومی ظلم وبیداد که با خلق
# ~~کردند ، کار ایشان بهجایی رسید که بر سر منبر و دل محراب و روی دفتر]
~~PageV01P038
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0069.png)

# ~~هر جا که ذکر ایشان بر آید ، خلق زبان بهنفرین [19] و تهجین بگشایند و
# ~~انوشروان با ظلمت کفر وبدعت آتش برستی که داشت، [به] سبب شفقت ms025 بر
# ~~زیردستان و رعایت جانب مظلومان که میفرمود ، کارش به مقامی انجامید
# ~~که آن خواجە1آ هر دو عالم مصطفی معلی صلوات الله علیه ، بهولادت خود در
# ~~ایام دولت او تفاخر [کرد] که. ولدت فی زمن سلک العادل آذوشروان .
# تا ازقضای الهی، قباد بعد از چندان بیداد به یوم التناد رسید وفر ایزدی
# ~~نصیب انوشروان گشت. خبر وفات قباد بهخاقان تر کستان رسید. علم شماتت
# ~~بر کشید و لشکر به لب جیحون آورد . نوشروان نامه نوشت پیش برادر مهین
# ~~خود کیوش بهطبرستان که من لشکر عرب و عجم جمع کردهام ، باید که تو
# ~~نیز آماده باشی3 تا بهخراسان بهمن پیوندی و خاقان را بدانچه کرد ،
~~پشیمان
# ~~کنیم.
# کیوش مردم طبرستان بر گرفت و بهخراسان رفت و مردم خراسان را
# ~~فراهم آورد و با سپاه گران روی بهخاقان نهاد و به اندک مدت او را بشکست
# ~~و از آب بگذشت و خزاین و غنایم برداشت و بهخوارزم از خویشان خود ،
# ~~هوشنگ نامی را بهنیابت خود بگذاشت و لشکر به غزنین برد و تا به نهرو
~~اله
# ~~و معونت تو خاقان را بشکستم وخراج از هند وسند و ترکستان ستاندم، روا
# ~~تا سرفی الرممتالکه بهتر باشد و در د تو سیرینتر بهاقطاع بهتو دهم .1
~~PageV01P039
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0070.png)

# انوشروان چون نوشته بخواند، جواب نوشت که ای برادر آپ وبال
# ~~به غربال میپیمائی که پادشاهی و سروری بهفر ایزدی است نه بهمهتری و
# ~~کهتری . ملک و شاهی چنانکه محبوب و مرغوب همهآ خلق است ، ولیکن
# ~~بههر کس] نمیرسد . یزدان، کیوش را از انوشروان یازداند. جهان ، خدای
# ~~راست ، بدانکس دهد که اوخواهد. قوله تعالی قل آللهم مالک الملک تؤتی
# ~~آلملک من تشاء وتنزع الملک ممن تشاء برادر باید که دیوان وساوس را
# ~~محو کند که پدر بهوقت وفات ، موبدان را بخواند و مشورت ملک با خدای
# ~~بزرگ برد و بعد از استخاره تاج و تخت را بهمن حواله کرد . این چه عجب
# ~~که کهتر بر مهتر ms026 شاه و شهریار گردد.
# خردمندا بینی فراوان دلیر %~% کجا یک شکم نان نیابند سیر
# یکی بیهنرمرد بینی تباه %~% خداوند پیروزی و دستگاه
# بدان گفتم این تا برادر نژند %~% نباشد ز کردار چرخ بلند
# کیوش چون جواب معلوم کرد ، در اضطراب آمد و لشکر بیاراست
# ~~و از طبرستان روی بهمداین نهاد و با برادر مصاف داد . قضای آسمانی ،
# ~~چنان اقتضا کرد که بهدست انوشروان گرفتار شد و محبوس گشت . بعد از
# ~~روزی چند انوشروان پیش او فرستاد که به بارگاه حاضرشو وبه حضور موبدان
# ~~بزرگ به گناه خود اعتراف آور تا بند ازتو بردارم وگناه ترا عفو کنم
~~وولایت
# ~~بهتو سیارم وملک با تو گذارم. کیوش گفت که مردن از این مذلت بهترمی
~~دانم
# ~~و بدین معنی رضا نداد. انوشروان در کار کیوش جزقتل چارهای دیگرندید.
# ~~والملک عقیم همان شب بفرمود تا هلاکش کردند و در آن حال می گفت که
# ~~200) نفرین بر تاج و تختی باد که مثل کیوش3 برادری را برای او بیجان
~~PageV01P040
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0071.png)

# ~~باید کرد .
# شاپور پسر کیوش بود ، او را بهمداین پیش خود میداشت و چنانکه
# ~~در حسبالحال سوخرا یاد کرده شد، طبرستان بهاولاد سوخرا سپرد ، به تفرقه
# ~~و یکسره به هیچکس نداد مگر مقسوم ، هر ناحیتی به سروری تسلیم کرد . تا
# ~~کسری هم افسانه شد. باذکری جمیل که داشت، عدل و داد او کهنه نمیشود.
# ~~شعر :
# # جزای حسن عمل بین که روز گارهنوز %~% خراب می نکند بارگاه کسری را
# ~~از گذشتگان جز فسانه باز نماند.
# # باری چو فسانه میشوی ای بخرد %~% افسانهٔ‌ نیک شو نه افسانهآ بد
# پسرش هرمزد بهجای او بنشست و دوازده سال جهاندار بود . شاپور
# ~~در عهد او فرمان یافت . باونام پسری بگذاشت . باو ، خدمت خسروپرویز
# ~~کردی و با او بهملک روم رفت و بهحرب بهرام چوبین اثرها نمود . چون
# ~~خسر و به پادشاهی رسید ، اصطخر وآذربایجان و عراق و طبرستان به باو
~~داد.
# ~~تا چون شیرویهآ شوم ، پدر خویش - خسرو - را ms027 بهقتل آورد و خانه و سرای
# ~~باو را درمداین خراب کرد و اموال بهتاراج برد و او را بهشهربند با
~~اصطخر
# ~~فرستاد . تا وقتی که شیرویه نیز از روزگار بهجزا و مکافات خود برسید و
~~از
# ~~دست زمانه دید آنچه دید1. بیت :
# اگر بد کنی کیفرش خود بری %~% نه چشم زمانه بهخواب اندرست
# بر ایوانها نقش بیژن هنوز %~% به زندان افراسیاب اندرست
# آزرمیدخت را برتخت نشاندند و این آزرمی آن ملکه است که خواجهآ
# ~~عالم محمد مصطفی صلی الله علیهو آله وسلم درحق او می فرماید که: ویل
~~لأمه
# ~~ملکتها آلنساء و این در عهد نبوت خواجهآ عالم بود صلی الله علیه و آله
~~وسلم.

PageV01P041

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0072.png)

# بزرگان ایران آزرمی دخت را بر آن داشتند که باو را بهدرگاه خواند و
# ~~سپاهرا بدو سیارد وپیش اومثال نبشتند که به در گاد حاضرشود. باوجواب
~~گفت
# ~~که به خدمت عور ات جز مردم بی ثبات راضینشوند و راغب نباشند و به
~~آتشکده
# ~~به عبادت مشغول شد1. تا جهانداری یزدجردبن شهریار را مسلم گشت ولشکر
# ~~اسلام نصرهم الله به قادسیه حرب کردند و رستم فرخزاد را که سپهدار عجم
~~بود،
# ~~یکشتند. یزدجرد بههزیمت بهری افتاد وباو ملازم او بود . از او اجازت
~~طلبید
# ~~و به طبرستان آمد ، تا آتشکده را که جدش کیوش عمارت کرده بود، زیارت
# ~~کند . چون به طبرستان رسید بهاندک روزگار ، خبر واقعهآ یزدجرد و غدر
# ~~ماهوی سوری شایع گشت . حکیم فردوسی را معجزی است در نظم شاهنامه
# ~~آنجا که فرمود :
# # به پرگار تنگ و میان دو گوی %~% چه گویم که جز خامشی نیستروی
# # نه روز بزرگی نه روز نیاز %~% نماند همی بر کس این در فراز2
# # زمانه ز ما نیست چون بنگری %~% بدین مایه با او مکن داوری
# # تو از آفریدون فزونتر نهای %~% چو پرویز با تخت و افسر نهای
# # بهژرفی نگه کن که با یزدگرد %~% چه کرد این برافراخته هفت گرد
# باو دراین وقت سر بتراشید و به ms028 کوسان به آتشکده بنشست، تا ازجانب
# ~~خراسان ، ترکان دست بر آوردند و از جانب عراق عرب تاختن می کردند .
# ~~اهل طبرستان از این زحمت ستوه شدند و گاوباره از پیش برخاسته بود و
# ~~طبرستان را به تفرقه حکومت می کردند . همهآ بزرگان طبرستان اتفاق کردند
# ~~که ما را پادشاهی باید بزر گ قدر که از خدمت اوننگوعار نداریم وبهاتفاق
# ~~در خدمت او باستیم. جز باو کسی دیگر را [21] بدین صفت نیافتند [پیش او
~~PageV01P042
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0073.png)

# ~~رفتند] و ماجرا عرضه کردند . بعد از الحاح بسیار بدان شرط راضی شد که
# ~~اهل طبرستان - مردان و زنان -- به بندگی و پرستاری او را خط دهند و حکم
# ~~او بر اموال و دماء ایشان نافذ باشد . بدین جمله ، او را به طوع خط
~~دادند و
# ~~مطیع شدند . باو از آتشکده بیرون آمد و سلاح ببست و سوار شد و بهاندک
# ~~مدت ولایت طبرستان را ازمفسدان پاک کرد و پانزده سال پادشاه بود، تا
~~ولاش
# ~~به غدر و ناجوانمردی به قصبهآ شارمام خشت برپشت او زد و بهقتل آورد و
~~از
# ~~خاص وعام اهل طبرستان برای خود [بیعت] بستد و هشت سال بر طبرستان
# ~~والی بود.1
# از باو کودکی مانده بود -- سرخاب2 نام - با پیر مادری به دیه در
# ~~[انگنارساری] متواری بود درخانهآ باغبانی وهمهآ مردم ولایت، ولاشرا
~~مطیع
# ~~بودند جز مردم کولا . اسفاهئی از آنجا -- خورزاد خسرونام -- سرخاب را
# ~~در خانهآ باغبان بدید و بعد از الحاح بسیار بشناخت و برداشت و با
~~کولابرد.
# ~~قوم آن نواحی بر او جمع شدند . و مردم کوه قارن ، مدد کرده شبیخون
# ~~به پنجاه هزار بردند و ولاشرا دستگیر کرده ، حالی بهدو نیم زدند و
~~سرخاب
# ~~را به پریم بردند و برتخت نشاندند . و رجع الحق الی آهله ومحده .3
# از آن وقت باز حکومت طبرستان در خاندان او بود و ملوک مازندران
# ~~را باوند از این جهت گویند و تملک اولاد دابویه ، بعد از قضیهآ باو بود ms029
~~و
# ~~فرزندان سوخرا وابناء دابویه، بعد از آن به اسم اصفهبدی ونام امیری
~~منسوب
# ~~بودند و اطراف ممالک ، هر یکی به کسی مضبوط بود . الا همگنان بهشاهی
# ~~و پادشاهی ، آل باو را مطیع بودند و طبرستان از این خاندان خالی نبود.

PageV01P043

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0074.png)

# و سادات علویه و داعیان را مبدأ خروج از رستمداری و رویان بود و
# ~~ملوک رستمدار که اولاد بادوسباناند ، ایشان را به طریقهٔ‌ امامت ،
~~متابعت
# ~~ای کردند و سادات تا جرجان و دهستان بهمدد دیالم دعوت می کردند. العلم
# ~~بی ذلک عندالله .

PageV01P044

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0075.png)

### | در استیلای حکام پیگا نگان در روببان از نواب
### | و خلغا و سادات علوبه و داعیان :
# ~~گر حه بحث دخلان طبرستان، از بسط و اطناب خالی نیست، الا
# ~~احمال انشاه الله تعالی.

PageV01P045

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0076.png)

# ~~چه [از] احوال امام الحسن بن علی علیهما السلام ومالک اشتر به تحقیق
~~معلوم
# ~~است که به طبرستان نرسیدهاند . بنا بر آنکه تمامت احوال و وقایع واسفار
~~و
# ~~نیک و بد وقوت وضعف وجملهآ سیر و بودن و نابودن ائسهآ معصومین
# ~~صلرات الله علیهم اجمعین، در هرجائی پیش شیعهآ امامیه، ثابت و محقق
~~است.
# ~~[22] وعلما ومشایخ و مجتهدان ایشان در آن باب تواریخ وکتب بسیار کرده،
# ~~تا حدی که سالهای عمر ائمه را تعیین کردهاند . که هر یک سال و دوسال و
# ~~کمتر و بیشتر ، مقام کجا داشتهاند و اشتغال [ایشان] به چه چیز بوده و
~~کیفیت
# ~~و کمیت سفر و حضر اعلام کرده و در آن جمله هیچ موضع وارد نشد و
# ~~روایت نیامد که امام الحسن بن علیرا علیهما السلام در مقام وموضع
~~طبرستان
# ~~گذری بود ، یا سفری اتفاق افتاد ، یا در حربی از حروب به نفس خود قیام
# ~~کرد ، غیر از آنکه با پدر خود بوده باشد ، یا در عهد خلافت ، خود بخود
# ~~به حرب دشمن قیام نموده ، چه جلالت قدر و رتبهآ محل ایشان ، رفیعتر از
# ~~آن بود که اصحاب سریه باشند ، خاصه امام حسن ms030 که در احوال سایر اوقات،
# ~~به رونق بودی(؟) . پس آنچه بدو نسبت می کند دراین (؟) و او را به آحاد
# ~~لشکریان تشبیه دادن غیر صواب است .
# اما مالک اشتر را درعهد خلافت اصحاب باایشان موافقت نبود وبیشتر
# ~~اوقات به خلافت قیام می کرد و در ایام خلافت عثمان در کوفه خروج کرد و
# ~~عراقین بهدست فروگرفت و چندین حربها با نواب عثمان بکرد و این معنی
# ~~شهرتی تمام دارد و کتاب ابن اعثم کوفی به شرح آن ناطق است . و چون
# ~~به عهد خلافت امیر المؤمنین علی علیه السلام رسید ، مالک از جملهٔ‌
~~نزدیکان
# ~~و اصحاب اسرار علی علیه السلام بود و آن طرف خصومت با طرف معاویه
# ~~و شام واصحاب جمل وخوارج افتاد [و] لشکر اسلام را پروای طبرستان
# ~~نبود . امیر المؤمنین را علیه السلام در حق مالک وشجاعت او مدحها بسیار
~~PageV01P046
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0077.png)

# ~~است . از آن جمله آنکه می فرماید که مالک وما سالک دو کان جبلا لکان
~~قندا
# ~~بودی ا و عهدی که از برای او نبشته است ، در وقتی که او را یه حا کمی
~~مصر
# ~~می فرستاد ، کسی که مطالعه کند ، رفعت مقام او و تبطن در علوم و احکام
~~و
# ~~رای صواب او از آنجا معلوم شود . دو بیت از سخن مالک اشتر ، هرکه
# ~~شنیده باشد ، از آنجا جلالت قدر و بزرگی و علو همت و کرم و شجاعت او
# ~~معلوم کند و بیتها اینست که پیش معاویه می نویسد ، وقتی که در مصر حاکم
# ~~بود ، بهنیابت امیر المؤمنین علی علیه الصلوة والسلام ، شعر :
# # آبقیت وفری و آنحرفت عن العلی %~% و لقیت آضیافی بوجه عبوس
# # ان لم آشن علی آبن هند غارت %~% لم تخل یوما من نهاب نفوس
# واین سوگندی است که میخورد وشرطی است که می نهد. معنی آنست
# ~~که باقی گذاشته باشم مال خود را و میل کرده باشم از بزرگی و علو همت
# ~~بهدنائت و پیش فرا رفته باشم مهمانان خود ms031 را بهترش روئی . اگر غارتی و
# ~~تاراجی بر سر پسر هند یعنی معاویه نبرم که یک روز از تاراج نفسها خالی
# ~~نباشد . وهذا من آدل البلائل علی کرمه و مروته و شجاعته.
# اما مسجدی که در شهر آمل در محلهآ چلاوه سر ، برابر کوچهآ سماکی
# ~~نهادهاست ومسجد و منارهآ مالک اشتر می گویند، بدان نسبت بهمالک می کنند
# ~~که آن را جماعت مالکیه که بهامامت مالک اشتر قائلند ، بنا نهادهاند و
~~ایشان
# ~~خود را از متشیعه شمرند و آن قوم هنوز باقیاند . اصل ایشان از لار
~~حوالی
# ~~نست بهمالکیه است نه بهمالک .

PageV01P047

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0078.png)

# و مالک دشت1 که در حوالی آمل است و گویند که مالک اشتر آنجا
# ~~بزول کرد ، آن نیز خلاف صواب است، چه آن شخص که آنجا نزول
# ~~کرد ، عبدالله بن مالک بود ، از قبل هارون الرشید عباسی ، نهمالک اشتر
~~.
# اما درایام ملوک بنیامیه ، یک نوبت مصقلة بن هبیرة الشیبانی به طبرستان
# ~~آمد و او آن مصقله است که امیر المؤمنین علی علیه السلام می فرماید قبح
~~الله
# ~~مصقدته فعل فعلالسادة وفر قرار آلعبید و آن حال چنان بود که در
~~عهدخلافت
# ~~به نصاری پیوستند و ارتداد کرده ، ترسا شدند . چون ارتداد ایشان معلوم
# ~~شد، امیر المؤمنین علی علیه السلام لشکر فرستاد، بنابر آنکه مرتد علی
~~اثفطرة
# ~~بودند ، آنچه را یافتند ، قتل کردند و بقایای ایشان را از اولاد وذراری
# ~~به اسیری گرفته. مصقله از امرای عرب بود، در راه آمد و از کسان امیر
~~المؤمنین
# ~~اسیران را بهصد هزار دینار بازخرید بهفدا و مبلغ سی هزار دینار ادا کرد
~~و
# ~~از باقی مهلت طلبید. چون میعاد مطالبه بود بگربخت3. امیر المؤمنین علیه
~~السلام
# ~~در این حال فرمود که دعن الله مصقدته لعنت بر مصقله باد که فعل آزادان
~~کرد
# ~~و چون به آخر رسید مانند بندگان [بگریخت] اگر باستادی با او مواسا
# ~~می کردیم و میسور او از او میستاندیم .
# چون امیرالمؤمنین علی علیه السلام بهمقصد ms032 صدق پیوست و از زندان
# ~~خانهآ دنیا به نعیم آخرت وجنت ابد رسید ، مصقله به معاویه پیوست . مگر
# ~~وقتی طبرستان دیده بود ، پیش معاویه دعوی کرد که به مدت اندک به چهار
# ~~هزار مرد ، طبرستان را مستخلص گرداند و لشکر کشیده روی به طبرستان نهاد
# ~~و مدت دو سال با فرخان بزرگ در زد وگیر بود و حربها کرد و در آخر
~~PageV01P048
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0079.png)

# ~~به طریق کجور بهراه ازرسان1 فرود آمده ، مردم آنجا و اهالی رویان ، در
~~آن
# ~~مقام او را بکشتند و گور او هنوز برسر راه نهاده است . عوام الناس به
~~تقلید
# ~~و جهل زیارت می کنند که این ازجملهآ صحابهآ رسول است صلی الله علیه و
~~آله
# ~~وسلم و آن دروغاست و درتاریخ طبرستان بهاءالدین محمد کاتب بدین موجب
# ~~یادکرده است .
# اما در ایام دولت عبدالملک بن مروان ، قطری بن الفجاءة المازنی3، که
# ~~رئیس خوارج بود واز فصحا و گردنکشان عرب بود، بهعهد حجاج بنیوسف
# ~~لعنه الله ، پناه با طبرستان داد، با عمر فناق و صالح مخراق و تمامت
~~سروران
# ~~خوارج و ایشان را خوارج خوانند لخروجهم علی علی علیه السلام وقتی که
# ~~میان اصحاب علی علیه السلام ومعاویه حکمین بود و ابوموسی اشعری، غدری
# ~~بدان شنیعی که عار دنیا ونار آخرت خود را حاصل کرد، بادید آورد، جماعتی
# ~~فراهم آمده ، عبد الله بن الکوا3 را رئیس خود ساختند و به انکار حکمین
~~بیرون
# ~~آمدند و اند هزار مرد ، شمشیر کشیده به یکسو شدند و آواز بر آوردند که
~~:
# ~~لاحکم الذ یله. حکم نیست الاخدای را، ومراد ایشان بدین سخن نفی امام و
# ~~امیر است . یعنی حاکم خداست ، کسی دیگر بهچه کار می باید4ا.
# امیر المؤمنین علی علیه السلام فرمود که: کلمه حق[24] یراد یها الباطل
# ~~یعنی این سخن حق است ، الا مراد ایشان باطل است که می گویند حاکم انکار
# ~~نیست ولکن لذ بد یلناس من آمیر در آو فاجر یعمل فیها المؤمن و دستمتع
~~PageV01P049
# ![image ms033 filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0080.png)

# ~~کنند غنایم را و با دشمن قتال کنند و راهها ایمن باشد و داد مظلوم از
~~ظالم
# ~~بستانند ، تا مؤمن در راحت باشد و از فاجر ، مردم در راحت باشند و این
# ~~سخن دلالت نمی کند بر آنکه فاسق و کافر و ظالم را ولایت و امامت رسد ،
# ~~چه مراد امیر المؤمنین علی علیه السلام ، بدین سخن به اعتبار طبیعت است
~~،
# ~~نه به اعتبار شریعت. چه آدمی جهت نظام امور ومصالح ذات خویش، محتاج
# ~~امیری است بر یا فاجر بالطبع، لد علی جهته الشرع. وایشان را حروریه
~~خوانند
# ~~و شراة و ازارقه و مارقه نیز. و هر یکی را از آن سببی هست که این
~~مجموعه
# ~~احتمال آن نمی کند و از غرض دور است و اعتقاد ایشان آنست که مکلف ،
# ~~به یک گناه کبیره کافر شود و تکفیر علی علیه السلام و عثمان کنند .
# غرض آنکه قطری مدت شش ماه در طبرستان باستاد . چون بهار شد و
# ~~اسبان فربه شدند [ سران لشکر ] خود را باز دید و لشکر گرد کرد و پیش
# ~~اصفهبد طبرستان فرستاد که بهدین ما بگرو و اگرنه با تو جنگ و خصومت
# ~~می کنم . حکام طبرستان در تدبیر او بودند . مدت یک سال ونیم قطری و
# ~~اصحابش زحمت طبرستان میدادند ، تا حجاج علیه اللعنه ، ازارقه را هلاک
# ~~کرد و سفیان کلبی1 را به طلب قطری و اصحابش به طبرستان فرستاد. اصفهبد
# ~~فرخان] بهدماوند بهسفیان پیوست و با او عهد کرد که تدبیر قطری بکند ،
# ~~به شرط آنکه ولایت طبرستان را تعرض نرسانند . بدین موجب قبول کرد و
# ~~قطری کناره گرفته ، از دماوند بگذشت و بهحدود سمنان رسید . اصفهبد در
# ~~عقب برفت و مصاف داد . قطری اسب برانگیخت و روی به اصفهبد نهاد. و
# ~~هردو با هم بر آویختند. اسب قطری به کیوه خطا کرد و بیفتاد و رانش
~~بشکست،
# ~~اصفهبد فرود آمد وسرش برداشت وپیش سفیان فرستاد. سرقطریرا به حجاج
# ~~فرستاد و حجاج شاد ms034 شد و یک خروار زر فرستاد و یک خروار خاک و فرمود
~~PageV01P050
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0081.png)

# ~~که اگر این فتح بر دست سفیان میسر شد ، این زر بدو دهید و اگر بی مدد
# ~~سفیان بر دست اصفهبد راست شد ، زر بهاصفهبد دهید و آن خاک را برسر
# ~~چهار بازار بر سر سفیان ریزید . چنان کردند که او گفت و خاک برسر سفیان
# ~~ریختند و زر به اصفهبد دادند . و در حوالی آمل دیهی است که آنرا قطری-
# ~~کلاده گویند بدو منسوب است . خانه وسرای آنجا ساخته بود .1
# چون عبدالملک بهسرای جزا رسید و از دست مالک ، شربت غسلین و
# ~~غساق بچشید و مکافات عمل بد خود رأی العین بدید ، یزید مهلب را
# ~~به طبرستان فرستادند . او نیز بهخود مستقل نتوانست بودن .
# سلیمان نیز بگذشت . عمربن عبدالعزیزبن مروان بنشست و او مردی
# ~~عازل و پارسا بود . گوئی که خدای را تعالی و تقدس از ایجاد امیه و
~~اولادش
# ~~غرض او بود . و عدل [25] و عفت او معروفست .
# از آن روز باز که حسین بن علیرا علیهما السلام در کربلا شهید کردند
# ~~و از فعل بد وکردار زشت عبیدالله زیاد ملعون ، آن چنان ظلم شنیع بهظهور
# ~~پیوست که تا دامن قیامت زبان سایرمسلمانان به لعنت و نفرین آن ملعون
~~جاری
# ~~است ، تا به عهد ملکت عمربن عبدالعزیز و آن مدت هزار ماه بود ، بنوامیه
# ~~فرمان دادند تا در همه ممالک که زیردست فرمان ایشان بود ، برسر منابر ،
# ~~در اعقاب خطبه و اذان ، به تصریح برعلی وفاطمه وحسن وحسین صلوات الله
# ~~علیهم لعنت و نفرین می کردند. شاعر دراین باب بیتی می گوید در قصیدهای؛
# ~~شعر :
# وعلی المنادر یعلنون دسبه %~% و بسیفه نصبت لهم عیدانها
# و جمله جهان عوام کالانعام متقلد این بدعت گشته بودند ، مگر در
# ~~خوارزم که تحمل اهانت و اذلال بسیار کردهاند و این عار برخود نگرفته .

PageV01P051

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0082.png)

# ~~چون عمر عبدالعزیز پادشاه بود ، این رسم کفر و بدعت را فرو انداخت ms035 و
# ~~به عوض آن در آخر خطبه فرمود تا این آیت برخوانند که إن الله یأمر
~~بانعدل
# ~~و آلاحسان و ایتاء ذی آلقردی و ینهی عن الفحشاء وآلمنکر وآلبغی دعظکم
~~لعلکم
# ~~تذ کرون و این رسم تا امروز در همهآ عالم میان اهل اسلام باقی است. و
~~فدک
# ~~را که حق فاطمهآ زهرا بود و از دست وی برده بودند ، هم عمربن عبدالعزیز
# ~~بفرمود تا به وکلای امام ابوجعفر محمدبن علی الباقر علیه السلام سپردند
~~و تا
# ~~ایام خلافت متوکل عباسی در تصرف بنی فاطمه بود .
# فی الجمله در عهد عمر تا آخر دولت بنی امیه که مروان الحمار خلیفه
# ~~بود ، کسی به طبرستان نیامد و از اول عهد بنی امیه تاخروج ابو مسلم
~~خراسانی
# ~~صد سال بود تمام و انقضای دولت بتیامیه بهدست ابومسلم بود . و از این
# ~~عجبتر چه تواند بود که حقتعالی رستائی بچهآ دانی مرتبه را چندان تمکین
# ~~دهد که کاری بدان بزرگی بهدست او راست شود و خاندانی بدان معتبری و
# ~~ملو کی بدان رونق بهسعی او فنای محض شوند .
# دولت همه از خدای بی چون آید
### | تا در حق هر بنده نظر چون آید
# آن را که خدای دولتی خواهد داد
### | نا گاه ز سنگ خاره بیرون آید
# روایتست که چون ابومسلم در مرو خروج کرد وخراسان به دست
# ~~فروگرفت ، مروان نبشتهای نوشت پیش او ، از انشای عبد الحمید کاتب که
# ~~یگانهٔ‌ عصر بود ، با بلاغتی تمام ، مشتمل بدان استخفاف و تهدید ووعید
~~،
# ~~ختمش بدین سخن بود که ان نجع1 فذاک و إلدفا لهلاک نامه چندانی بود که
# ~~به دو مرد صاحب زور از جای برداشتندی . چون بهابومسلم رسانیدند، وزرا
~~PageV01P052
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0083.png)

# ~~و اکابر و منشیان درحیرت یودند که جواب این نامه نبشتن کدام کسرا مسنم
# ~~باشد ، با معجزی که عبدالحمید را بود درانشاء . ابومسلم در جواب گفت که
# ~~انشاء این نامه بر من است . پس بفرمود تا نامه را پیش وی آوردند و ms036 تبری
# ~~که سلاح او بود و به روز جنگ بدان کار کردی با سر آن داشت و از اول
# ~~تا آخر به زخم تبر پاره پاره کرد و فرمود که بهجواب این دوبیت بنویسند:
# محاادسیف آثار1 البلاغته وآنتحی
### | علیک لیوث آلغاب من کل جاذب
# فان تقد موا دعمل سیوفا شحیذة
### | یهون علیها العتب من کل عاتب
# ~~تا تقدیر موافق تدبیر ابومسلم آمد و مروان بهدست او کشته شد . ابومسلم
# ~~وزیر بزرگ را با تحف و هدایا و نبشته بهتعجیل [26] بهمدینه به حضرت
~~امام
# ~~ناطق جعفربن محمدالصادق علیه السلام فرستاد . مضمونش این که سلام خدا
# ~~برتو باد ، ای پسر رسول خدای تعالی ! معلوم فرماید که دشمن شما از میان
# ~~برداشتیم. وقتاست که از کنج عزلت بیرون خرامی و برتخت امامت ممکن
# ~~شوی . دنیا را از دنائت وشومی ظالمان پاک گردانیدم وخلق را از مذلت
# ~~بدعت آل مروان برهانیدم . وقت عزت اسلام و اسلامیان ونوبت ظهور اهل
# ~~ایمان و ایقان است . بزودی سریر امامت و متکای سروری و زعامت [را]
# ~~مشرف گردان. خلعت طهارت را که به طراز إنما یریدالله لینهب عنکمادرجس
# ~~آهل البیت مطرز است بهطاهر دارش که لباس سنت از دنس نفاق پاک شد .
# ~~آتش ظلم بنی امیه را به آب عدل آل رسول بنشانم .

PageV01P053

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0084.png)

# چون قاصد و نبشته به امام علیه السلام رسید ، از این سخن تافته شد و
# ~~بهجواب فرمود که ابومسلم در ما که اهل البیتیم گمان طمع حطام دنیا می
~~برد
# ~~وکنج عزلت ما را نتیجهٔ‌ عجز وسیب بددلی میشناسد . گوشه نشینی ما را
# ~~اختیاری است ، نه اضطراری و عدم التفات ما در ملک فانی ، از بی رغبتی
# ~~است درمتاع، نه از دنائت همت وقصر دماغ. جدم امیر المؤمنین علی علیه
~~السلام
# ~~سه طلاق بر رعنای دنیا خوانده است که : قد آتیتک1 ثالاثا لا رجعته فیک
# ~~بر مطلقهٔ‌ پدر خود نکاح چگونه بندم . ریاستی که بهمعاونت ابومسلم باشد
~~،
# ~~نابودنش هزار بار بهتر از بودن ms037 بود . من کی در پی حطام دنیا بودم تا
~~مرا
# ~~بها بومسلم حاجت افتد . والله لو شئت تدخرجت من آبناء المهاجرین
~~والأنصار
# ~~والتابعین لهم بإ حسان آلذفا من أمشال أبی مسلم . بهخدای کهاگرخواهم،
~~از
# ~~میان فرزندان مهاجر و انصار و تابعان ، هزاران از امثال ابومسلم بیرون
~~آرم.
# ~~امام فراداشتهٔ‌ حق باشد ، نه برگماشتهآ خلق . امامت مشروط به نص عصمت
# ~~است ، نه موقوف بهمال و حشمت . امام آن باشد که بهرعیت نماند، نه آنکه
# ~~ابومسلم برتخت نشاند. کمال ذاتی ما از امثال ابومسلم و ابومجرم
~~استغنائی
# ~~دارد ، امام به قول ملک علام است نه به اجماع وغلبهآ عوام . بومسلم
~~هنوز
# ~~محض عدم بود که مرا مسند امامت مسلم بود . مذلت منت ابومسلم بهعزت
# ~~خلافت نیرزد . لیس ادر جال رجالنا ولاالزمان زماننا وبکلی جواب ایشان
# ~~باز داد .
# چون صلابت بنی علی و عدم التفات صادق به ابومسلم ، اعلام کردند ،
# ~~از صولت بنی علی اندیشه کرد و روی به بنی عباس آورد . ابو العباس
~~سفاحرا
# ~~که از احفاد عبدالله بن العباس بود ، از مدینه بیاورد و برتخت خلافت
~~نشاند.
# ~~استاد علامه ابوبکر خوارزمی را در این باب رسالهایاست . در آنجا گوید
~~PageV01P054
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0085.png)

# ~~که: لعن الله ابا مجوم لا آبا مسلم نظر لا نظر الله إلیه إذی لین
~~العباسیته وصلابة
# ~~العلویته ففزع صوله بنیی علی فترک نهاء وآتبع هواه وباع آخرته بدنیاه
# ~~وبایع لمجانسته بنی آلعباس وسلطهم علی رقاب آلناس 10 واین ابو العباس
# ~~آنست که وقتی که عبدالله بن الحسن که شیخ بنیهاشم بود ، اعیان بنی
~~هاشمرا
# ~~در کوفه [27] جمع کرد و خواست که برای پسر خود - محمدبن عبدالله -
# ~~بیعت بستاند . همه اتفاق کردند که بی حضور امام جعفربن محمدالصادق
# ~~علیهما السلام، این معنی میسر نشود. تا او را نیزحاضر کردند . چون
~~مشورت
# ~~کردند ، امام علیه السلام این معنی را منع کرد و اشارت کرد که
~~ابوالعباس
# ~~سفاح .2
### | حکایت3
# ابوالفرج اموی اصفهانی در کتاب مقاتل الطالبیین ایراد کرده است و
# ~~گفته ms038 که حدیث کرد ما را عیسی بن الحسین الوراق از خراز مداینی وهمچنین
# ~~خبر داد الحسن بن علی از عبدالله بن ابی سعد از علی بن عمر واز ابن
~~داجة که
# ~~وقتی که اکابر بنیهاشم بردعوت محمدبن عبدالله که او را نفسز کیه خوانند
# ~~جمع شدند و جعفربن محمدالصادق علیهما السلام را حاضر کردند ودر این
# ~~سخن بودند ، همه رجوع با امام جعفر کردند . امام جمفر علیه السلام ،
~~روی
# ~~به عبدالله بن الحسن کرد و گفت که این کار برای تو و پسران تو راست
~~نشود و
# ~~این کار از آن این مردست و اشاره به ابوالعباس سفاح کرد . پس از آن این
# ~~مردست و اشاره بهابوجعفر منصورکرد . پس از آن فرزندان اوست تا وقتی
# ~~که امیری به کودکان دهند و مشورت با زنان کنند . عبدالله بن الحسن بر
~~نجید PageV01P055
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0086.png)

# ~~و گفت «یا جعفربن محمد ! حق تعالی علم غیب به تو نداد و تو این سخن
# ~~تمی گوئی الا از حسد .» امام جعفرعلیه السلام فرمود کس نرتجد 1 که من
~~بر
# ~~هیچکس حسد نبردم و نمیبرم و من راست می گویم و اشارت به منصور کرد
# ~~و گفت «این مرد پسرت را بکشد براحجار زیت . پس برادرش را بکشد بعد
# ~~از او بهطفوف و دست و پای اسبش در آب باشد . » و خشم گرفته برخاست
# ~~و یهدر رفت و ردای خود برزمین می کشید. ابوجعفر منصور درعقب او برفت
# ~~وگفت : «یا اباعبدالله! تو میدانی که چه گفتی؟» امام گفت : که ای والله
~~! و
# ~~همچنان خواهد بود که من گفتم . تا همچنان واقع شد که اوفرمود . و
~~پیوسته
# ~~منصور گفتی که صادق علیه السلام مرا چنین خبر داد .
### | حکایت 2
# آوردهاند که در سفری از اسفار، عبد الله بن العباس ملازم امیر المؤمنین
# ~~علی علیه السلام بود . و امیر المؤمنین را پیوسته در حق اولاد عباس
~~شفقت و
# ~~عنایت بودی ، تا که در ایام خلافت خود ، امارت بصره به ms039 عبد الله بن
~~عباس
# ~~داد و امیری حرمین به قثم بن عباس داد و یمن و طایف به عبیدالله مسلم
~~داشت.
# ~~الا فرزندان ایشان در مکافات آن جز بدی با اولاد علی نکردند .
# امیر عرب ابوفراس را که در شجاعت و فصاحت و سخاوت یگانهآ
# ~~عصر و مشارالیه عالم بود قصیدهایست در مدح علی و آلش علیهم السلام و
# ~~ذم ملوک بنی عباس . در آنجا دو بیت اینست :
# آما علی فقد آدنی درابتگم %~% عندالولایته إن لم تنکر3 النعم
# هعل جاحد یابنی العباس نعمته %~% آبوکم أم عبیدالله آم قشم PageV01P056
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0087.png)

# فی الجمله عبیدالله بن عباس را این پسر که اب الملوک است ، در آن
# ~~سفر از مادر در وجود آمد، او را در قماطی پیچید و پیش امیر المؤمنین
# ~~علیه السلام آورد و گفت که نفس من فدای تو باد، یا امیر المؤمنین ، این
~~فرزند
# ~~دوشینه شب در وجود آمد ، او را به تشریف نام و کنیت مشرف گردان .
# ~~امیر المؤمنین علی علیه السلام، در اونگاه کردو فرمود که: انه أب
~~آلمدوک آلار بعین
# ~~سمه علیا و کنه آباالحسن یعنی این پدر چهل پادشاه است [28]، اورا علی
~~نام
# ~~کن و ابوالحسن کنیه نه . و این پسر جد خلفا بود .
# ابومسلم این کار تمام کرد و با خراسان آمد و باز بهعزم حج ، به عراق
# ~~رفت . چون از سفر حج مراجعت کرد ، سفاح مرده بود . بربر ادرش منصور
# ~~دوانیقی بیعت کرد و روی به خراسان نهاد . منصور از او در حیات برادر
# ~~استخفاف و اهانت دیده بود و آن را در دل میداشت و خواست که بومسلم
# ~~را از میان برگیرد . قاصدی فرستاد که مهمی نازک پیش آمده است. مراجعت
# ~~فرمای تا به تدبیر آن قیام نمائی . وزرا ، ابومسلم را از مراجعت منع
~~کردند.
# ~~نشنید و ابا کرد . سنباد نام نایبی را بر سر مصالح و عمل بگذاشت و از
~~ری
# ~~باز گشت تا دید آنچه دید و بهمکافات نیکی که ms040 در [غیر] موضع کرد برسید .
# ~~تا آخر گفت : ترکت آدرأی بادری .
# چون خبر کشتن ابومسلم به سنباد رسید، تمامت خزاین واموال ابومسلم
# ~~برداشت و روی بهطبرستان نهاده ، خلع طاعت منصور کرد و لشکری آراسته
# ~~به طبرستان آورد ، به امید آنکه طبرستان بهدست فرو گیرد .1
# منصور ، جهوربن مرار را در عقب او بهری فرستاد . سنباد از برای
# ~~اصفهبد خورشید طبرستان، ششهزار بار هزار درهم فرستاد باتحفههای دیگر
# ~~که قیمت آن کس نداند واز او پناه صتبید. اصتهبه پشرعم خودطوم تامرا-
~~PageV01P057
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0088.png)

# ~~با نزل و هدیه به استقبال سنباد فرستاد . چون طوس به سنباد پیوست و
~~سلام
# ~~گفت ، از اسب فرود آمد ، سنباد همچنان سواره به جواب وی مشغول شد و
# ~~برای او از اسب بهزیر نیامد . طوس از این حال طیره شد و با خود گفت که
# ~~من از بنی اعمام اصفهبدم . امروز که او بهما احتیاج دارد ، مراعات ما
~~از این
# ~~نوع می کند ، والعیاذ بالله اگر او در این ولایت مقام کند واهل خراسان
~~بدو
# ~~پیوندند، آن زمان حال ما چگونه بود. دیگرباره براسب نشست و بدو پیوست
# ~~و به حکایت مشغول شد تا فرصت یافت و تبری برگردن سنباد زد1 و سرش
# ~~بینداخت و تمامت اموال تاراج فرمود و آن همه خزاین ابومسلم در دست
# ~~اصفهبد آمد واهل طبرستان تصرف نمودند. خلیفه را معلوم شد. قاصد فرستاد
# ~~که مال ابومسلم به دیوان فرستند . اصفهبد تمرد نمود ، نفرستاد . خلیفه
~~پسر
# ~~خود - مهدی - را بهری فرستاد و فرمود تاخزینهآ ابومسلم ازاصفهبد
~~بستاند.
# ~~اصفهبد ازاین حال اندیشه کرد وسرسنباد را باتحف و هدایای بسیار به حضرت
# ~~فرستاد و عذرها خواست که پسر من کودک است و طاقت سفرندارد . خلیفه
# ~~عذر ، مسموع داشت و برای اصفهبد تاج شهنشاهی فرستاد .
# و در این وقت از آل بادوسیان، اصفهید شهریار به کلار نشسته بود و
# ~~پادشاه و والی کلار و رویان او بود . اهل طبرستان از برای خلیفه هرسال
~~این
# ~~قدر مال ملتزم ms041 شدند بهرسم اکاسره که مفصل میشود :
# سیصد هزار درم سپید، جامهآ ابریشمین از هرنوع سیصد تا، کتان رنگین
# ~~نیک سیصد لت ، کوردینهای رویانی و لفورج سیصد تا ، زعفران بی نظیر ده
# ~~خروار ، انار دانگ سرخ ده خروار ، ماهی شور ده خروار [29]، به این
# ~~تفصیل، این جمله بر استران بار کردندی و بر سر[هر] استر غلامی اما کنیز
~~کی
# ~~بنشاندندی و به دارالخلافه میفرستادند 20 PageV01P058
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0089.png)

# ~~خلیفه این مال بدید ودر طبرستان طمع کرد و بهحیله قاصد قرستاد،
# ~~بیش اصفهبد که امسال در عراق قحط است . اگر بعضی از لشکرما که رو
# ~~یه خراسان دارند، بهراه طبرستان فرود آیند تا ایشان را به نزل وعلف مدد
~~کند،
# ~~صلاح باشد . اصفهبد جز اجابت چاره ندید ، تا خلیفه ابوالخصیب مرزوق
# ~~السندی را بهراه زارم و شاه کوه به طبرستان فرستاد. از اصحاب ابوالخصیب
# ~~مردی بود ، نامش عمربن العلاء . وقتی طبرستان دیده بود ووقوف داشت .
# ~~دو هزار سوار بر گرفت و به آمل آمد و مستقل بنشست . اهل طبرستان چون
# ~~ز او عدل دیدند ، کلی بدو پیوستند . عمر بن العلاء حاکم طبرستان شد.1
# اصفهید خورشید ، اولاد واعزه و اموال را بالای دربند کولا به طاقی
# ~~برد که آن را اینساعت ، عایشه گر گیلی دز می گویند و بنهاد و دری از
~~سنگ
# ~~برآنجا نهاد که پانصد مرد برداشتندی و او به راه لارجان میرفت . لشکر
# ~~عمربن العلاء بدو رسیده، با او جنگ کردند . بهعاقبت هزیمت شده، بهرویان
# ~~پیوست و از رویان بهدیلمان رفت و درفلام رودبار بنشست .
# الشکر خلیفه زیر آن طاق حصار دادند تا وبا در طاق افتاد و مردم
~~PageV01P059
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0090.png)

# ~~نهاد از تمیشه تا دیلمان. بعد از آن روح بن حاتم1 آمد و او سخت ظالم
~~ومتعدی
# ~~بود ، او را نیز معزول کردند . بعد از او خالدبن برمک آمد ، به خالد
~~آباد
# ~~آمل قصر ساخت وچهار سال بنشست. او را نیز معزول کردند وعمر بن العلاء
# ~~را باز فرستادند 3. در ms042 نواحی آمل بهدابوی ، عمر کلاته گویند 3، دیهی
~~است،
# ~~اوعمارت کرد و آنجا قصر و خانه ساخت و شهر[و] بازار نهاد و در اینمدت
# ~~که این جماعت حاکم بودند، آل باوند در کوهستانها حاکم بودند ومازندران
# ~~از ایشان خالی نبود وهمچنین آل بادوسبان در رویان. دیگرباره عمر بن
~~العلاء
# ~~را معزول کردند که خلیفه از او رنجیده بود، سبب آنکه دختر مهرویهای را
# ~~خواسته بود، بیرضای خلیفه وسعیدبن دعلج را بفرستادند و او سه سال والی
# ~~بود وسعید آباد دررویان اوساخت. دیگر باره اورا بازخواندند وعمر بن
~~العلاء
# ~~را بفرستادند .
# در این وقت حاکم جبال، اصفهبد شروین بود از آل باوند . مردم از
# ~~ظلم اصحاب خلیفه بهستوه آمدند و پیش ونداد هرمزد آمدند واو پسر الندابن
# ~~قارن بن سوخرا بود و شکایت کردند . ونداد هرمزد ، بهاتفاق با ایشان ،
~~پیش
# ~~اصفهبد شروین رفتند ، به شهریار کوه و با او عهد بستند ، و اصفهبد به
~~فریم
# ~~بود و ونداد هرمزد بهساری و مصمغان بهمیان دورود و اصفهبد شهریار [230
# ~~به کلار و رویان . همه یک کلمه شدند واز اهل طبرستان بیعت یهسر
~~بستاندند
# ~~که فلان روز معین، هرجا که نواب خلیفهرا ببینند بکشند و به دفع قیام
~~نمایند.
# چون به روز میعاد رسید ، ونداد هرمزد برسپاه بزرگ و سواد اعظم
# ~~اصحاب خلیفه زد وهرجا که اهل بیعت، اصحاب خلیفه را دیدند ویافتند ،
~~PageV01P060
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0091.png)

# ~~میزدند . درشهر و رستاق و بازارها وگرمابه و سر راهها می گشتند ، تأ که
# ~~زنان شوهران را می گرفتند و از خانه بیرون آورده، به دست مازندرانی
# ~~میدادند . از حد گیلان تا بهتمیشه بهیک روز از کسان خلیفه خالی کردند .
# در این وقت از نواب خلیفه در کجور که قصبهآ رویان است ، عمربن
# ~~العلاء نشسته بود باششهزار مرد . و در گیلاناباد ، نصربن عمران نشسته
~~بود
# ~~با هزار مرد خراسانی . و در پای دشت عامربن آدم نشسته بود با پانصد مرد
# ~~و در ناتل سعیدبن میمون نشسته بود با پانصد ms043 مرد . و در بهرامهده ،
~~عمروبن
# ~~مهربان1 نشسته بود با پانصد مرد. و در قراطادان یوسف بن عبد الرحمن
~~نشسته
# ~~بود با پانصد مرد . ودر ولاشجرد علی بن جستان نشسته بود با پاتصد مرد .
# ~~و در سعید آباد سعیدبن دعلج نشسته بود باهزار مرد . و در چالوس فضل بن
# ~~سهل ذوالریاستین نشسته بود با پانصد مرد ، الا دراین وقت او غایب [بود]
~~.
# ~~و در کلار که اول دیلمان است جویرم السعدی نشسته بود با پانصد مرد .
~~این
# ~~جمله رویان است.2
# همچنین از تمیشه تا کلار پنجاه موضع مسلحه ساخته ، نشسته بودند .
# ~~مجموع را بهیک روز از میان برداشتی . بعضی کشته و بعضیرا هزیمت کرده
# ~~و بعضیرا بهاسیری گرفته ، مگرعمر بن العلاء را که خلیفه از او آزرده
~~بود،
# ~~نتوانست که به حضرت دار الخلافه رود . همین جا با مردم طبرستان و رویان
# ~~در ساخت و در سعید آباد رویان بنشست وخانه و سرای ساخت . چه آن
# ~~عمارت اول [او] کرده بود و سعیدبن دعلج بهاتمام رسانیده و آن تل
~~وپشتهٔ‌
# ~~خراب که آنجا نهاده است ، کوشک و سرای او بود . و گور عمر بن العلاء
# ~~در سعید آباد نهاده است و مردم عوام زیارت می کنند که یار پیغمبر است و
~~PageV01P061
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0092.png)

# ~~نمیدانند . و این عمربن العلاء از جملهآ کریمان عرب بود وچند نوبت
# ~~به طبرستان آمده ، مردمرا با اوانسی تمام بود. اکمه شاعر درمدح
~~اوگوید1،
# ~~شعر :
# إذا أیقظتک حروب العدی %~% فأیقظ تها عمرآ کمم نم
# فتی لا یبیت علی دمنته %~% و لد یشرب المآء الا بدم
# ابوالعتاهیه گوید در مدح او، شعر :
# إن أنمطایا تشتسیک لأنها %~% قطعت إلییک سبا سبأور منالا
# وذا وودن بنا وردن مخفه %~% و اذا صدرن بنا صدرن تقآلد
# بعد ازاین طبرستان، به اهل طبرستان به استقلال مسلم ماند وطرف داران
# ~~هر کس بهجای خود بنشستند . ونداد هرمزد صاحب الجیش بود . و اصفهبد
# ~~شروین3 به پادشاهی موسوم. ودراین وقت که این حال واقع شد، مهدی عباسی ms044
# ~~خلیفه بود ودرحجاز وعراق سادات علویه خروج می کردند. سیدا بو عبدالله
# ~~الحسین بن علی بن الحسن بن الحسن بن الحسن بن علی بن ابی طالب علیهم
~~الصلوة
# ~~والسلام که او را صاحب[31] فخ گویند ، خروج کرده بود و سبب خروجش
# ~~آن بود که مردی از آل عمربن الخطاب - عبدالعزیزبن عبدالله نام - از قبل
# ~~اسحق بن عیسی که والی مدینه بود و نایب خلیفه الهادی برمدینه حاکم بود
~~.
# ~~با بنیهاشم و سادات علویه تعصب آغاز کرد و بیدادیها می نمود. تا علویان
# ~~اتفاق کرده ، حسین بن علیرا پیش داشتند وبدو بیعت کردند و کار سید قوت
# ~~گرفت و عبدالعزیز عمری به بدترین حالی ازمدینه بگریخت تا از قبل خلیفه،
# ~~اندهزار مرد آراسته بیامدند و به موضعی که آن را فخ گویند - میان مکه و
# ~~مدینه - مصاف دادند . عاقبت حسین بن علی با سادات بسیار شهید شدند و
~~PageV01P062
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0093.png)

# ~~حربی که سادات آن روز کردند و حادثهای که واقع شد، نزدیک بود به واقعهآ
# ~~کربلا ، مگرتنی چند خلاص یافتند .
### | حکایت
# آوردهاند که موسی بن عیسی و سری بن عبد الله العباسی که نایبان و بنی
# ~~اعمام خلیفه بودند، در مجلس الحکم نشسته بودند. در آن چند روز که حسین
~~بن
# ~~علی صاحب الفخ را شهید کردند . همی ناگاه موسی بن عبدالله بن الحسن بن
# ~~الحسن بن امیر المؤمنین علی علیه السلام در آمد واو ازجملهآ اصحاب
~~ولشکریان
# ~~حسین بن علی فخی بود . مدرعهای غلیظ از صوف پوشیده ، دریده ونعلین
# ~~از پوست اشتر در پای کرده1 و با آن همه جلالت قدر و علو نسب و شرف
# ~~حسب در دورتر مجلس بنشست . چه عجب چون عادت روز گار چنین است
# ~~که امثال خود را تربیت می کند . شعر :
# تبت یدا الایام ان صروفها %~% سقم الکرام و صحته الارذال
### | بیت :
# گر ادیبی نشست بی سببی %~% زیردست کسی که بی ادبست
# عیب نبود که سورة الاخلاص %~% زیر تبت یدا ابی لهبست
# در عقب ms045 کو کبهای در آمدند که امام موسی بن جعفر الکاظم علیه السلام
~~PageV01P063
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0094.png)

# ~~بنواعمام شما حرمت شما دارند و درحق شما نعمت کنند ؟» واورا ملامت و
# ~~تقریع و سرزنش می کرد بر خروج کردن وموافقت نمودن باحسین صاحب الفخ.
# ~~سید موسی بن عبدالله به جواب فرمود که مثل ما با شما چنانست که شاعر
# ~~گفته است :
# بنی عمنا ردوا فضول دمائنا %~% ینم لیلکم أولا یلمن اللوا ئم
# فا فما و إیاکم وما کان دیننا %~% کذیالدین یقضی دینه وهوراغم
# سری بن عبدالله گفت که پندار که چنین است ، الا جز مذلت و مهانت
# ~~حاصلی نیست و اگر شما نیز مثل ابن عم خویش موسی بن جعفر که اینجا
# ~~نشسته است با فضل وافروز هد وعفت و کمال علم و درجات حسب و نسب
# ~~و حصول طهارت و عصمت وزیادت شرف برهمهآ بنیهاشم خاموش باشید و
# ~~بنشیند ، تاهمه محترم ومحتشم و بزرگ مرتبه باشید نه اولیتر بود؟
# موسیی بن عبدالله بر بدیهه این بیتها به جواب او برخواند :
# فا ن آله دی تثنی علیهم بقیتی %~% أولاک بنوعمی و عمهم أبی
# و إنک إن تمد حهم بمدیحته %~% تصدق و إن تمدح أباک ذکذب
# یعنی اینان را [32] که تومدحشان می کنی و فضایل ایشان می خوانی
# ~~بقیهآ آباء اجداد منند و پسر عمان منند و عم ایشان پدر من است . پس اگر
~~تو
# ~~مدح ایشان کنی ، ما ترا بدان تصدیق کنیم و باور داریم ، چه در آن شکی
# ~~نیست ولکن اگر مدح پدر خود گوئی ، ترا بدان تکذیب می کنیم و به دروغ
# ~~داریم وبرهریکی صد اعتراض آریم . و مردم را از فصاحت و شجاعت سید
# ~~حیرت آمد . امام موسی بن جعفر علیهما السلام ، سخنی در میان آورد و قطع
# ~~سخن مردم کرد و فتنه را بتشاند .1 PageV01P064
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0095.png)

# نی الجمله خلیفهآ وقت در آن مدت به شغل سادات مشغول بود و حکام
# ~~طبرستان . چون از آن باز پرداخت ، نوکری داشت ، نامش ms046 سالم فرغانی و
# ~~او را شیطان فرغانی خواندندی در عرب و عجم مثل آن سالم کسی نبود
# ~~به اسفاهی گری. خلیفه اورا به طبرستان فرستاد. و ندادهر مزد که صاحب
~~الجیش
# ~~طبرستان بود ، به صحرای اصرم با لشکری آراسته ، او را استقبال کرد و
# ~~مصاف پیوست . سالم اسبی ابلق داشت بس بی نظیر . بر آن اسب سوارگشت
# ~~و تبرزینی در دست گرفت وقصد و نداد هرمزد کرد. وندادهر مزد سپری گیلی
# ~~در پیش داشت . سیر بهدو پاره شد و او خلاص یافت. آن روز تاشب مصاف
# ~~دادند . باز شام باز گشت و با حشم بههرمز آباد فرود آمد و بامداد لشکر
~~را
# ~~طعمه داد و او به مجلس عیش بنشست و او را اسبی بود سیاه و بر گردن خالی
# ~~بود سپید . زینی مرصع بر آن اسب فرمود نهادند و پیش خود بداشت و گفت
# ~~که ای یاران ! خصم اینست که دیدید . کیست از شما که برود و سر سالم
# ~~بیاورد و این اسب و زین قبول کند؟ و دو سه نوبت تکرار کرد . کس جواب
# ~~نگفت . تا پسرش ونداد ایزد که او را به لقب کلالک خداوند1 گفتندی،
~~بالای
# ~~سر او استاده بود . در پیش جست و روی برزمین نهاد و گفت («من میروم.»
# ~~پدر گفت «کار تونیست.» او نشنید و روانه شد. پسر را خالی بود
~~قوهیارنام.
# ~~ونداد هرمزد او را گفت که برو و پسر را نصیحت کن تا نرود و اگر نمیشنود
# ~~تونیز با او همراه برو . قوهیار او را نصیحت کرد ، نشنید . قوهیار نیز
~~با
# ~~خواهرزاده برنشست ویاران نیک از لشکر اختیارکردند ، ودر آن نواحی
# ~~گاوبانی [ بود ] نامش اردشیرک بابلورج3 او را پیش داشت و گفت «ما را
~~PageV01P065
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0096.png)

# ~~داشت وایشان را بهراه بیراه برسر سالم برد. سالم آواز لشکر بشنید ، در
~~حال
# ~~سوار شد و رو بدیشان نهاد و بهنیزه قصد ونداد ایزد کرد . قوهیار بانگ
~~بر
# ~~او زد و گفت : «مترس ونیزه ms047 را بهسپر دفع کن و چون در گذرد ، شمشیر بر
# ~~میانش زن .» ونداد ایزد همچنان کرد و شمشیر برمیان سالم زد و سالم مرده
# ~~از اسب جدا شد . حالیسواری به مژدگانی پیش پدر آمد و بشارت آورد .
# ~~پدر به استقبال پسر باز آمد و او را بنواخت . بعد از آن پسر را در
~~برابر خود
# ~~بر کرسی زرین نشاندی .1
# چون خبر سالم به خلیفه رسید ، تافته شد و امیری را از امرای در گاه
# ~~- فراشهنام- با دههزارسوار به طبرستان فرستاد و پیش خالد برمکی فرستاد
~~بهری
# ~~که اگر به مدد احتیاج افتد ، مدد بفرست . فراشه با لشکر [33] بهراه آرم
# ~~بهطبرستان آما. وندادهر مزد به اصفهبد شروین ملک الجبال پیوست و
~~باهمدیکر
# ~~قرار کردند که هیچ آفریدهای در طبرستان فراشه را نبیند و در راه ایشان
~~نیاید
# ~~تا ایشان دلیرشوند . و ایشان باکولا شده ، دو در بند سا ختند و چهارصد
~~طبل
# ~~وچهارصد بوق ترتیب کردند و چهار هزار حشر با تبر [و]دهره از دو روی
# ~~برسیدند ، لشکر اندک دبدند . روی بدیشان نهادند . اصفهبد و وندادهزمرد
# ~~روی به گریز نهادند، چندانی که لشکر در میان آمدند ، ناگاه بر گشتند و
~~این
# ~~چهارهزار حشر طبلها و بوقها بزدند و تبر و دهره بر درخت بریدن نهادند
# ~~آوازدا درهم افتاد وصاعقهای بر آمد. فراشه بالشکر سراسیمه شدند
~~وندانستند
# ~~که کجا روند . فراشه را دستگیر کرده، پیشاصفهبد آوردند. بفرمودتا برفور
# ~~گردنش بزدند. و آنهمه غنایم با اصفهبدان بماند ودوهزار مرد کشته بر
~~آمدند، PageV01P066
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0097.png)

# ~~باقی امان خواستند .
# بعد از مدتی ، خلیفه ، روح بن حاتم را بهطبرستان فرستاد و او مردی
# ~~ظالم ومتعدی بود و بدسیرت و به کهستانها رفتی و اسیر و برده آوردی .
# ~~مردم از او تظلم کردند ، بهاندک مدتی او را معزول کرد ، از سیب ظلم او
~~.
# ~~و در باب عزل او ، ابوحبش هلالیرا بیتی چند باشد :
# راح روح من آمل واسترآحوا %~% و آآتاها بعد الفسادالصلاح
# کم یزل سبیه الحرادآر حتی ms048 %~% شاع فی آلناس و آستحل آلسفاح
# بعد از او خالدبن برمک را بفرستاد . با اصفهبد صلح کرد و کهستان
# ~~بدو بگذاشت. باز او را نیز عزل کردند و مقسم بن سنان1را بفرستادند و
~~همچنین
# ~~یزیدبن مزید را وحسن بن قحطبه را و این جمله با صلح باستادند .2
# بعد از آن، خلیفه، پسرخود- هادی- را به گرگان فرستاد. وندادهرمزد
# ~~بدو پیوست و با عراق رفت و با بغداد شد و ملازمت در گاه خلیفه می کرد .
# ~~تا آن وقت که خلیفه مهدی بمرد و هادی بهجای پدر بنشست .
# ونداد هرمزد را برادری بود - ونداسفان نام - در مازندران . نایب
# ~~خلیفه در طبرستان نوکردبن بهرام بن فیروز بود . ونداسفان، نو کرد
~~راگردن
# ~~بزد . خبر بهخلیفه بردند . بفرمود تا بهعوض ، وندادهرمزد را گردن بزنند
~~.
# ~~وندادهر مزد پیش خلیفه برو درافتاد که برادر من دشمن من است. این حرکت
# ~~بهجهت آن کرد تا مرا اینجا بکشند و طبرستان بدو بماند . اگر خلیفه مرا
# ~~بفرستد ، برادر را کشته، سر بردارم و به درگاه آورم . بزرگان گفتند که
~~این
# ~~مرد خدمت بسیار کرده است ، یمکن که راست گوید . خلیفه گفت که او را
~~PageV01P067
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0098.png)

# ~~به آتشکده برید و سوگند دهید . چنان کردند . پس او را تشریف داد و
# ~~به طبرستان فرستاد . چون به طبرستان رسید متمرد شد و بعداز آن نواب
~~خلیفه
# ~~را ندید .
# قضا را در یک شب هادی بمرد و هارون الرشید به خلافت ینشست و
# ~~مأمون ازمادر بزاد. وهارون، سلیمان بن منصور را به طبرستان فرستاد. هشت
# ~~ماه والی بود .
# بعداز او هانی بنهانی[را] بفرستاد و او مردی صالح بود. بااصفهبدان
# ~~صلح کرد و باستاد.1
# بعد از آن عبدالله بن قحطبه را بفرستادند و بعد از او عثمان بن نهیک را
# ~~بفرستادند و او بانی مسجد جامع آمل است و آن عمارت بزرگ او کردهاست.
# بعد از او[32] سعیدبن سلم بن قتیبه را بفرستاد واو ازجملهآ اکابر عرب
# ~~بود . شاعر در حق اوگفت ، شعر ms049 :
# کم فقیر جبرتهآ بعد کسر %~% و غیر شعشته بعد یتم
# کل ما قضت2 آنحو ادث نیادی %~% رضی الله عن سعیدبن سلیم
# او ششماه والی بود . بعد از او پسران عبدالعزیز - حماد و عبدالله - را
# ~~فرستادند . ده ماه والی بودند . پس مثنی بن حجاج را فرستادند . یک سال
~~و
# ~~چهارماه والی بود. [بعد از او] عبدالملک قعقاع را بفرستادند. یک سال
~~بماند.
# ~~عمارت حصار و شهربند آمل اوکرده است ، تا وقتی که مازیار خراب کرد .
# ~~بعداز آن عبدالله بن حازم3را بفرستاد. در آمل سرای وخانه ساخت وحازمه
~~کوی
# ~~در آمل بدو منسوب است . در عهد عبدالله بن حازم ، مردم چالوس خروج
~~PageV01P068
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0099.png)

# ~~کردند ونایب عبدالله حازم را که سلام نام بود و به لقب «سیاه مرد»
~~گفتندی از
# ~~ولایت1 براندند وبا دیالم درساختند . وعهد پیوستند که کسان خلیفهرا
~~نبینند.
# ~~زنی بود خوبروی در کلار، اورا بگرفتند وفسادخواستند کردن. قاضی صدام
# ~~که قاضی آنجا بود ، فتنه او انگیخته بود . آن زن از دست ایشان بجست
# ~~و خود را در آب انداخت وهلاک شد . خبر به عبدالله حازم بردند ، برفور
# ~~به سر ایشان در آمد به چالوس .قاضی صدام خبریافت وبگریخت. عبد الله
~~حازم،
# ~~منادی فرمود که هرکه قاضی را امان دهد ، از ذمهآ مسلمانی بیرون است .
# ~~مردم بترسیدند و همان شب ، قاضیرا بهدست بازدادند . بفرمود تا قاضی را
# ~~به درخت باز کردند وسه شبانروز نگذاشت که فرو گیرند ، عبرت دیگرانرا .
# ~~وفرمود که مردم چالوس و آن نواحی بیایند تامرادهای ایشان بدهم وحاجات
# ~~بر آورم . مردم هرکس به اومیدی روی بدو نهادند . فرمود تاهمه را درباغی
# ~~برند و موکلان برگماشت و شب هنگام بود و نماز شام ، برسر اسب روزه
# ~~می گشود و یک تا نان و خوشهای انگور بخورد. پس بفرمود تا یکیک را از
# ~~باغ بیرون می آوردند و می کشتند . روز را از آن قوم هیچکس نمانده بود .
# ~~پس از آنجا به سعید آباد شد . در آنجا حصاری بود ms050 ومردم در آنجا جمعشده
# ~~بودند . ایشان را به قهر بیرون آورد و یکی را زنده نگذاشت و دیه را
~~چنان
# ~~خراب کرد که تا سالها آبادان نشد .
# بعد از مدتی او را نیز عزل کردند وطبرستان را به محمدبن یحیی بن
# ~~خالد برمکی و برادرش موسی دادند . ایشان برطبرستان مستولی شدند و
# ~~املاک مردم بهزور می بردند ودختران مردم به قهر میستدند و استیلای
~~برامکه
# ~~و قرب ایشان بهحضرت خلفا مشهورست ، کسی زهرهٔ‌ تظلم نیز نداشت تا
~~PageV01P069
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0100.png)

# ~~را ، پس خلیفة بن سعیدبن هرون را و در این مدتها ، اصفهبدان ملوک
~~الجبال
# ~~بودند .گاهی بهموافقت وگاهی به مخالفت .
# خلیفه هارون الرشید ، بههرحیله که بود از اصفهبد شروین مللک الجبال،
# ~~پسرش بود . و این هردو را بهعزتی تمام پیش خود میداشت ، تا پدران در
# ~~طبرستان مخالفت نکنند . چون هارون از بغداد به عزم خراسان ، بهری رسید،
# ~~رنجور شد و شهریار [35] و قارن را باپیش پدران فرستاد و او به طوس رفت
# ~~وفرمان یافت . پسرش محمدبن زبیده در بغداد بهخلافت نشست . مأمون ،
# ~~طاهربن الحسین را بهخصومت برادر ، به بغداد فرستاد تا مصاف کرد و سر
# ~~محمدبن زبیده را بریده بهخراسان پیش مأمون آورد . و از آل عباس هیچ
# ~~خلیفه را آن تمکین وعظمت و علم و فضیلت که مأمون را بود کسی دیگر
# ~~را نبود .
# اما املاکی چند که در مازندران ، آن را مأمونی خوانند . سبب در
# ~~آن ، آنست که چون هرون بهری رسیده بود ، اصفهبد بهدیدن او بهری رفت.
# ~~هرون خواست که از او در مازندران املاکی چند بخرد . چون نواب خلیفه
# ~~این سخن بر اصفهبد عرض کرد ، بهجواب گفت که ما ملک فروختن را عار
# ~~داریم و در ما این رسم نباشد . خلیفه بعد از چند روز ، مأمون را به
~~منزل او
# ~~فرستاد ، تا مأمون را بیاوردند و بر ران اصفهبد نشاندند . اصفهبد چاره
~~ندید
# ~~مگر که سیصد پاره از دیه و ضیاع در دشت و کوه بههدیه بدو ms051 داد و قباله
# ~~نبشت ، تا این زمان آن را مأمونی خوانند .
# در عهد مأمون ، وندادهرمزد بگذشت . از او پسری ماند قارن نام . و
# ~~اصفهبد شروین نیز در گذشت . از او دوپسر باز ماندند : یکی شهریار که
~~پدر
# ~~ملوک مازندران است و یکی شایم . قارن بن ونداد هرمرد تیز بهاندک مدات
~~PageV01P070
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0101.png)

# ~~بگذشت ومازیار نام پسری بگذاشت ، سخت شجاع و دلیر ومحیل . اصفهبد
# ~~شهریار بهجای پدر بنشست و در املاک مازیار توقع کرد و پیوسته او را
# ~~میرنجانید . تا بعد از مصافی چند ، تمامت املاک و ولایت مازیار به تصرف
# ~~گرفت . مازیار بهزینهار پیش پسرعم خود - وندا اومیدبن ونداسفان - رفت.
# ~~اصفهبد شهریار فرستاد که مازیار را باز تزد ما فرست . وندا اومیدا چاره
# ~~ندید الا که مازیار را بند برنهاد و پیش اصفهبد فرستاد و اصفهبد ، اورا
# ~~به مو کلان داد. مازیار بازنان موکلان حیلت کرد و بگریخت وخودرا بهعراق
# ~~افکند و به نایب خلیفه عبدالله الحرشی2 پیوست . و از آنجا به بغداد رفت
~~و با
# ~~مأمون پیوست و اسلام قبول کرد تا شهریار به طبرستان در گذشت . مأمون
# ~~ولایت کهستان بهمازیار داد و او را بهموسی بن حفص که در طبرستان نایب
# ~~بود ، اسفارش کرد . مازیار به کهستان آمد و شاپور را که حاکم کهستان
~~بود ،
# ~~به حیله وغدر با دست آورد و بکشت وچهار سال براین موجب حاکمی کهستان
# ~~کرد . در آن میان موسیبن حفص بمرد ، مازیار تمام حاکم شد ، و از پسراو
# ~~محمدبن موسی حسابی نگرفت.3
# آل باوند با مازیار بهخصومت برخاستند و مردم طبرستان شکایت ظلم
# ~~مازیار به خلیفه برداشتند . منشور فرستاد که مازیار حاضر شود . مازیار
~~تعلل
# ~~کرد واز آمل به رویان رفت واز اکابر آنجا نوا بستاد و زحمت مردم
~~بهزیادت
# ~~کرد .
# از دار الخلافه بزیست منجمرا که مربی مازیاربود پیش خلیفه، بالشکری
# ~~چند وخادمیخاص به طبرستان فرستادند. مازیار در رویان و مازندران، هر که
~~PageV01P071
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0102.png)

# ~~زوبینی برتوانست گرفتن، همه را جمع کرد ms052 و فرمود که لشکر خلیفهرا به
~~راهی
# ~~بهزیر آرند که جز پیاده به جهد نتواند آمدن تا زحمت کشند . و ایشان را
~~با
# ~~حشم بسیار بدید ، احترام کرده فرود آورد ، و قاضی آمل و قاضی رویان را
# ~~بعدازمدتی با ایشان روانه کرد و بهعلل و بهانه بایستاد. قاضیان چون به
~~خدمت
# ~~خلیفه رسیدند، از ایشان [36] حال مازیار سؤال کرد . طاعت واسلام اوعرضه
# ~~داشتند و آنچه گفتند خلاف راستی بود . چون باخانه آمدند ، قاضی آمل پیش
# ~~یحیی اکثم که قاضی القضاةبود حاضرشد وخبث عقیدهآ مازیارو کفروبدسیرتی
# ~~و تمرد و عصیان او خلیفه را برقاضی آشکارا کرد . و گفت مازیارهمان
# ~~زنار آتش پرستی برمیان دارد ومن نتوانستم که این سخن علی رؤس الملاعرضه
# ~~ارم.1
# یحییاکثم گفت که تو به حضور خلیفه مداهنه کردی و دروغ گفتی .
# ~~واجب است ترا عزل کردن که لایق قضا نیستی . تو نایب شرعی چگونه
# ~~دروغ گوی باشی؟ ودرحال پیش خلیفه رفت و حال عرض داد . مأمون، قاضی
# ~~راگفت که حالی بهغزو روم میرویم تا از آنجا مراجعت کنیم ، یا این حال
# ~~پردازیم . قاضی گفت «اگر ما را تدبیری دست دهد بکنیم ؟» مأمون جواب
# ~~داد که شاید .
# مازیار در مازندران خبر غیبت مأمون معلوم کرد . مانند سبع ضاری
# ~~درفتاد و از بدسیرتی خود هیچ فرو نگذاشت که نکرد . قاضی با آمل آمد و
# ~~مردم را از این حال خبر کرد . مردم آمل و رویان با هم اتفاق کردند و
~~پیش
# ~~محمدبن موسی رفتند که نایب خلیفه بود وهرجا که مازیار را عاملی بود
# ~~بکشتند . قاضیرویان، مازیار را از آنچه قاضی آمل گفته بود خبر کرد.
~~مازیار
# ~~بترسید و مسرعی را پیش خلیفه بدوانید بهحیله ، که اهل طبرستان محمدبن
~~PageV01P072
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0103.png)

# ~~موسی را غرور دادهاند و خلع طاعت خلیفه کرده و علویی را مقدم خویش
# ~~ساختند وشعار وعلم سپید کرده و من با ایشان مقاومت می کنم و
# ~~بر اثر ، خبر فتح بفرستم ان شاءالله . و لشکر برگرفت ومدت ms053 هشت ماه
# ~~آمل را حصار داد . وآن وقت آمل دوخندق و حصار داشت. ما بین الخندقین
# ~~را ربض خواندندی . و جملهآ ولایت را به کلی خراب کرد و راهها را چنان
# ~~فرو گرفت که هیچ آفریده بدر نتوانست رفت و نه خبر بهخلیفه بردن .
# ~~و خلیل ونداسفان را وابواحمد قاضی را بگرفت و بکشت ومحمدبن موسی
# ~~را بگرفت و بند گران برنهاده به رودبست فرستاد وحصارهای آمل و ساری
# ~~را تمام پست کرد .1
### | حکایت
# آوردهاند که چون مازیار سورهای آمل را خراب کرد . برسر دروازهآ
# ~~گرگان بستوقهای یافتند سبز، سر او را بهقلعی محکم کرده ، چون بگشودند،
# ~~در اندرون آن لوحی بود از مس زرد بر او چند سطر بهخط گستج نوشته ،
# ~~کسی را که بر آن خط واقف بود حاضر کردند . بخواند و تعبیر آن نگفت
# ~~تا بهزجر و تهدید انجامید . آنگاه گفت «بر این جا نبشته است که نیکان
~~کنند
# ~~وبدان کنند وهر که این کند سالی بهسرنبرد .» همچنان بود ، سال تمام
~~نشده
# ~~بود که مازیار را گرفته، به سر من رأی بردند و کشتند .
# فی الجمله مازیار در کهستانها، قلاع ساخت و مردم را نگذاشت کها
# ~~بهعمارت و زراعت مشغول شوند. همه را به بیگار خندق و حصار باز داشت
# ~~وتا این ساعت خندق مازیاری در مازندران مثل باشد. ودر راهها در بند
~~ساختا
# ~~و دیدبانان بنشاند تا کسی بی جواز او بهدر نرود وتعدی وظلم برجائی
~~رسانید PageV01P073
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0104.png)

# ~~که پیش از او وبعد از او مثل آن کس نکرد .
# مأمون خلیفه در نواحی روم در فیدوم فرمان یافت1. معتصم به جای او
# ~~بنشست و عبدالله طاهر امیرخراسان [37] بود ، برای محمدبن موسی شفاعت
# ~~کرد پیش مازیار، مبذول نیفتاد و بابک مزد کی و گبران دیگر را برطبرستان
# ~~مسلط کرد و برمسلمانان حاکم ساخت و فرمود تا مساجد و منابر و منارها
# ~~خراب کردند و آثار اسلام بکلی محوکرد .
# اهل مازندران به خط ابوالقاسم هرون بن ms054 محمد نامهای نبشتند پیش
# ~~معتصم ، مطول با بلاغتی تمام و تظلم عرض کرده ، و معتصم جوابی مطول
# ~~نیشته است به نظم و نثر که ذکر آن نامهها در این جا تطویلی دارد و
~~عبدالله
# ~~طاهررا به دفع شر مازیار تعیین کرد. عبدالله طاهر، عم خود با لشکر، به
~~مقدمه
# ~~بفرستاد . چون خراسانیان از تمیشه بگذشتند ، اصفهید شهر بار از آل
~~باوند ،
# ~~یاتمامی اهالی مازندران و رویان تاحد دیلمان بیکبار بدو پیوستند . هرجا
~~که
# ~~مازیار فرود آمدی ، لشکر به سر او بردندی ، تاعاقبت گرفتار شد . او
~~رادر
# ~~صندوقی نهادند و به اشتری3 بار کردند و بهعراق بردند. روزی درراه مکاری
# ~~را گفت که مرا خربزه آرزو می کند. مکاری این حال را برعبدالله طاهر عرض
# ~~کرد . عبدالله فرمود تا او را حاضر کردند و بند از او برداشتند و
~~بهخروارها
# ~~خربوزه پیش او ریختند. وعبد الله بهدست خود میبرید و در دهان او می
~~نهاد
# ~~و با او به لطف سخنها می گفت ، تاسوگند خورد که من نگذارم که خلیفه ترا
# ~~عبدالله را ازاین حال شگفت آمد و بفرمود تا او را مست کردند و از او
~~سؤال
# ~~کرد که عذر من چگونه خواهی خواست ؟ اگر ترا چیزی معلوم است ، مرا
~~PageV01P074
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0105.png)

# ~~نیز بگوی تا من نیز با همهآ خراسانیان ، یار تو باشم . مازیار گفت «با
~~من
# ~~سوگند باید خوردن تا بگویم .» چنانچه مراد بود سوگند خورد. مازیار گفت
# ~~که من و افشین بن خیذربن کاوس1 و بابک هرسه مدتی است که عهد کردهایم
# ~~که دولت از عرب بستانیم و ملک باکسرویان دهیم . پری روز قاصد افشین
# ~~یه من رسید که من فلان روز خلیفه را باهرسه پسر بهمهمان می برم تا آتجا
~~هلاک
# ~~کنم ، تو خوش باش.2
# عبد الله درحال قاصدی پیش خلیفه فرستاد وحال معلوم کرد و فرمود تا
# ~~او را درصندوق محکمتر از آن انداختند .
# قضا را همان روز بعینه افشین مهمانی ساخت وخلیفهرا باپسران ببرد.
# ~~خلیفه ms055 بر در بایستاد و غلامان را گفت که درون روید و بازجوئید تا کیست
~~.
# ~~تفحص کردند ، پنجاه مرد با سلاح گران درخانه پنهان بودند . درحال خلیفه
# ~~بهدست خود ریش افشین بگرفت و آواز بر آورد که النهب النهب! بیکبار
# ~~خان ومان اورا تاراج دادند و او را محبوس میداشتند تامازیار را
~~بیاوردند.
# ~~از او سؤال کردند که چرا تمرد نمودی . گفت «مرا افشین فرمود .» فقهای
# ~~الد بآهیه 4 هرگز ظلم بهجائی نرسید و ظالم به عاقبت ، خیر ندید . [38]
~~PageV01P075
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0106.png)

# ~~و عاقبه الظلم القبیح قبیحته . بهدو سه روزه زحمت مظلوم، راحت ابد در
# ~~عاجل و آجل حاصل میشود . و بیک ساعت لذت ظلم ، بدنامی در دنیا و
# ~~عذاب ابد ، در آخرت با دید آید . سخن امیر المؤمنین علی علیه السلام
~~چنین
# ~~است که: یوم المظلوم علی الظالم أشد من یوم الظالم علی المظلوم. یعنی
~~روز
# ~~مظلوم بر ظالم سخت ترباشد ازروز ظالم برمظلوم. چه این بهنهایت می رسد و
# ~~آنرا غایت پدید نیست . لذت ظلم با ظالم نماند و تبعات ووبال آن تا ابد
# ~~بماند .
# خطا بین که بر دست ظالم برفت
### | جها [ن] ماند واو با مظالم برفت
# ~~بههفت ساله حکومت که مازیار ظالم بیایمان به مجاز براند ، نام بداو
~~پانصد
# ~~و اند سال است که در افواه مردم بماند. تا هر که را بهظلم نسبت کنند،
~~گویند
# ~~ظلمی کرد که مازیار نکرد . شعر:
# لاتظلمن اذا ما کنت مقتدرا %~% فالظدم آخره یأتیک بالندم
# مکن تا توانی ستم بر کسی %~% ستمگر نماند به گیتی بسی
# به شومی ظلم مازیار بیزینهار ، خاندان سوخرائیان فرو افتاد وبر او
# ~~ختم شد . فقطع دابرالقوم الذین ظلموا و آلحمدلله رب العالمین.
# پسر عبدالله طاهر به حکومت طبرستان آمد. یک سال وسهماد حاکم بود،
# ~~تا پدرش در خراسان بگذشت و برادر خود را بنشاند و او بهخراسان رفت .
# ~~بعد از مدتی ، برادری دیگر - سلیمان نام - بیامد و محمد که در طبرستان
~~بود
# ~~به بغداد رفت . دیگرباره ms056 او را عزل کردند و محمدبن اوس را بفرستادند .
# ~~محمدبن اوس پسر خود - احمد - را به چالوس بنشاند و کلار نیز بدو سپرد
# ~~و خود بهرویان بنشست و ظلمی قوی بنیاد نهاد که هر گز کسی نشان ندهد .
# ~~بهسالی در رویان سه خراج ستاندندی : یکی برای محمد اوس و یکی برای
~~PageV01P076
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0107.png)

# ~~پسرش ویکی برای مجوسیئی که وزیر ایشان بود. تامعتصم بگذشت ومتوکن
# ~~به جای او بنشست و او مردی بد سیرت و ظالم و متعدی بود ، خاصه در حق
# ~~آل رسول . ووزیری داشت خارجی مذهب ، همیشه برسفک دماء آل رسول
# ~~او را تحریض دادی و متو کل شب و روز بهخمر و زمر و لهو اشتغال داشتی
# ~~و بیشتر اوقات مست بودی و فجورش از حد متجاوز بودی و اوست که مشهد
# ~~مولانا الحسین بن علی علیهما السلام خراب کرد و آب دربست و چند کس از
# ~~معتمدان رفتهاند و دیده و گواهی داده که آب به نزدیک روضه رسیده است و
# ~~باستاده . چنا نکه خاک خشک نهاده بود و این معنی فاش شد و در زبان مردم
# ~~افتاد که در کربلا همه جائی آب گرفت مگر ضریح مبارک حسین علیه السلام
# ~~که آب گرد بر گرد او چون دیواری بایستاد و در آنجا نمیرود . متوکل از
# ~~این حال اندیشه کرد و اجازت داد تا باز اعادهآ عمارت کردند و مسلمانان
# ~~بهزیارت می رفتند و آن مقدار را که آب نرسیده، حایر خوانند. بر آنجا
~~نشان
# ~~کردهاند و مقدار بدستی از زمین مرتفع گردانیده و مشاهد طالبیه به عهد
# ~~متو کل خراب بود تا به روز گار منتصر واو دعوی تشیع کردی . در عهد او،
# ~~الداعی محمدبن زید از طبرستان اموال فرستاد و عمارت[39] فرمود بهقدر،
# ~~تا به عهد امیر عضدالدوله فناخسرو از آل بویه. او در عهدخود مشهد امیر
~~المؤمنین
# ~~را علیه السلام در نجف ومشهد امام حسینرا علیه السلام در کربلا و مشهد
~~امام
# ~~موسی جواد ms057 [را] در بغداد و مشهد عسکریین را در سر من رأی ، عمارات
# ~~و خاک [او] در نجف باقی است ، من ان را دیدهام وریلوت کرده . و ناصر
~~PageV01P077
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0108.png)

# ~~خلیفه و پسرش مستنصر از آل سفاح ، امامی المذهب بودهاند ، همه مشاهد را
# ~~عمارت فرمودهاند و نامهای ایشان در آن عمارات مکتوب است .
# غرض آنکه متوکل را چنانکه پادشاهان را بهشکار وگوی هوس باشد،
# ~~او را برهلاک کردن آلرسول هوس بود وقاتل امام علی بن محمدالنقی الهادی
# ~~علیهالسلام اوست .1
### | حکابت
# در سبب قتل او امام را آوردهاند که روزی متو کل، امام علی بن محمد
# ~~بن الهادی العسکری را علیه السلام حاضر کرده، در برابرخود بر بالشی
~~نشاند.
# ~~پس در اثنای محاوره روی به علی بن محمدالندیم کرد و از او پرسید که
# ~~شاعر ترین اهل روزگار کیست ؟ او به جواب گفت که بحتری . گفت «بعد از
# ~~او . » گفت «عبیدک ولد مروان بن [ابی]حفصه» . بعد از او روی به امام
~~علی بن
# ~~الهادی علیه السلام کرد و گفت «شاعرترین کیست یابن عم؟» امام علی
~~الهادی
# ~~علیه السلام جواب داد که علی بن محمدالکوفی. متو کل گفت که چه می گوید
# ~~او؟ امام علیه السلام فرمود که می گوید که ، شعر :
# کقد فاخرتنا من قریش عصا بته %~% بمط حذود وآمتداد اصابع
# فلما تنازعنا الفخار قضی لنا %~% علیهم بمانهو ی دداءأ لصو آمع
# ترانا سکوتا والشهید بفضلنا %~% علیهم جهیر آلصوت فی کل جامع
# دأن رسولالله لآ شک جدنا %~% و نحن بنوه کالنجوم آلطوایع2
# ~~مقصود آنست که هرگاه قریش با ما مفاخرت کنند ، آوازهای صوامع، یعنی
~~PageV01P078
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0109.png)

# ~~بانگ نماز و فضیلت محمد گواه ماست .
# متو کل گفت که : وما نداءالصوامع یابن عم؟ ندای صوامع کدام
# ~~است؟ ای پسر عم ! امام علیه السلام فرمود که : اشهدان لدالله الاالله
~~واشهدأن
# ~~محمدا رسول الله. متوکل این سخن بشنید و بدین سبب کینهای در دل گرفت
# ~~تا وقتی که بفرمود که او را زهر دادند و ms058 شهید گردانیدند . و این بدی که
# ~~متو کل در حق آلرسول کرد ، جز حجاج ملعون کسی دیگر نکرده باشد . تا
# ~~متو کل به نکال ابد پیوست، منتصر به خلافت بنشست ومستعین در بغداد
~~گریخت
# ~~و ترکان مستولی شدند وخزانهآ سامره بهتاراج دادند و کار خلافت بخلاقت
# ~~انجامید ، کسی را پروای طبرستان نبود .
# و در این عصر داعی به طبرستان خروج کرد و سبب خروج و کیفیت
# ~~برسبیل اجمال گفته شود . ان شاءالله تعالی .
### | یصل
# درسبب تردد سادات علویه به طبرستان و حوالی آن چون طالقان
# و قومس [40] و دیلمان و غیرها PageV01P079
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0110.png)

# ~~بازار بغداد بنهادند . و خلق را گفت همه کس ببینید و گواه باشید که ما
~~اورا
# ~~نکشتیم و به حتف آنف به اجل مقدر خود برسید . همه علما وقضاة واکابر،
# ~~گواهی خود در این باب ثبت کردند ، مگر احمدبن حنبل که او را دراین باب
# ~~زجرها کردند و گواهی ننوشت و در آن حال کرامات از او مشاهده کردند
# ~~که شر ح آن تطویلی دارد . و آن بازار را سوق الریحانیین خوانند. در
~~برابر
# ~~آن موضع در زیر دکان دری ساختهاند و بیشتر که دانند از آن گذر کنند تا
~~قدم
# ~~بدان موضع نباید نهاد ومن بارها آنجا رفته ام و زیارت گزارده .
# غرض آنکه مأمون پدر خود را بدان حر کتهای ناپسندیده ملامتها
# ~~کردی و بهمدینه فرستاده ، علی بن موسی الرضا صلوات الله علیه را پیش
~~خود
# ~~آورد و بر او بیعت کرد و ولایت عهد با او سپرد و امام از آن معنی
~~اجتناب
# ~~می نمود و احتراز می کرد ، و مأمون نمیشنید . و در آن باب عهدی نبشته
# ~~است بهخط خود و گواهی اکابر واعیان مثل یحیی اکثم و فضل ربیع وحسن بن
# ~~سهل و غیرهم بر آنجا نبشته است . و امام علیه السلام بهخط شریف خود ،
# ~~فصلی برپشت آن ثبت کرده و بعضی از آن کلمات اینست که : فقبلت منه
# ~~ولایته عیده ان ms059 بقیت بعده وأنییکون هذا و بضد ذلک تد لان الجامع والجفر
# ~~یعنی قبول کردم از ولایت عهدش اگر بمانم بعد از او و چگونه باشد این و
# ~~بضد این دلالت می کند جامع و جفر والله اعلم بالصواب و الیه المرجع
# ~~والمآب.1
### | حکابت
# آوردهاند که چون سلاطین غور ، غیاث الدین وشهاب الدین بهخراسان
~~PageV01P080
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0111.png)

# ~~آمده ، نیشابور مستخلص کردند و به زیارت امام علی بن موسی الرضا
# ~~صلوات الله علیه حاضر شدند ، فخر الدین رازی که استاد عالم و مجتهد عصر
# ~~بود ، با تمامت علمای غور وغزنین با سلاطین در مشهد بودهاند. آن
~~عهدنامه
# ~~را دیدهاند ومطالعه کرده . از فخرالدین رازی سؤال کردند که جامع وجفر
# ~~چیست ؟ گفت من نمیدانم . الا در این مشهد عالمی است فاضل ، او را
# ~~نصیر الدین حمزه گویند ، از طایفهآ شیعه ، از او سؤال کنید . آن
~~دانشمند را
# ~~حاضر کرده ، پرسیدند و معنی آن معلوم کردند . و این نصیر الدین حمزه را
# ~~فضل بهدرجهای بود که فخرالدین رازی [41] با جلالت قدر خود معترف بود
# ~~به فضایل او . وسلطان الحکماء والفضلاء نصیر الملة والدین الطوسی به خط
# ~~خود برپشت آن چیزی نبشته است و برصحت آن گواهی داده و فرموده که
# ~~این عهد پنج پاره بودهاست : یکی بهمکه قرستادند و یکی بهمدینه ویکی به
~~شام
# ~~و یکی به عراق و یکی در خراسان ونامرضا علیه السلام به ولایت عهد
~~درخطبه
# ~~و سکه یادکردند .
# ابوالفرج اموی گوید که روایت کرد ما را احمدبن سعید از یحیی بن
# ~~الحسن العلوی که حدیث کرد کسی که از عبدالجبار بن سعید که خطبه کرد بر
~~منبر
# ~~مدینه ودعای رضا گفت بهولایت عهد بدین ترتیب که : اللهم آصلح مولانا
# ~~الامام ولی عهدالمسلمین اذرضا من آل محمداباالحسن عدی بن موسی بن
~~جعفربن
# ~~محمدبن علی بن الحسین بن علیبن ابیطالب
# ستته آباء هم ماهم %~% ههم خیرمن یشرب صوب الخمام.
# چون این خبر در عالم فاش گشت ، سادات علویه ازاطراف شام و
# ~~حجاز و ms060 عراق ویمن ومدینه وهرجا که بودند *روی به خراسان تهادکد تا
# ~~مأمون را بهسر ، براین حال ملامت کردلد. مامون گفت «مرا براین حال
~~PageV01P081
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0112.png)

# ~~ملامت مکنید که من تشیع از پدر خود آموختم .» گفتند «نه پدر تو پدر رضا
# ~~را و سادات دیگر را کشته است ؟» جواب داد که : قتلهم علیالملک لأن
# ~~آلملک عقیم . پدرم به فضل جاهل نبود ، لکن ازترس ذهاب ملک و پادشاهی
# ~~ایشان را می کشت که ملک شریک نمیخواهد . و من با پدر خود - هرون -
# ~~بهحج رفته بودم ، بهمدینه در مسجد، رسول نشسته بود و همه بطون وافخاذ
# ~~قریش وصنادید عرب حاضر بودند وهر کس درمراتب خود نشسته . شخصی
# ~~بیامد و با پدر بهسر چیزی بگفت . پدر ازجای برجست ومن وامین ومؤتمن
# ~~برسر او استاده بودیم . میدویدیم تابرسیدیم بهپیری که : قد
~~آنبحتهالعبادة
# ~~کانه شن بال قد کلم السجود وجهه وآنفه . چون پدر را بدید خواست که
# ~~فرود آید از مرکب . پدر گفت : دوالله الاا علی بساطی . و در پیش استاد
~~تا
# ~~کنار بساط از مر کب فرود آمد. پدر اورا در مسند خود بنشاند وبا
~~اوتواضعی
# ~~کرد که ماحیران شدیم و گاهی یا ابا الحسن و گاهی یا اباابراهیم خطاب
~~کردی.
# ~~از هرنوع سخنها بگفتند . چون برخاست ، رکابش گرفت وبر نشاند و مارا
# ~~گفت که باعم خود بروید وما هرسه برفتیم تا اورا روانه کردیم . پرسیدیم
~~از
# ~~پدر که این کیست بدین بزرگی؟ پدرگفت : هذا امام الناس . این امام
~~مردمان
# ~~است . هذا موسی بن جعفر . من گفتم که امام الناس تونیستی یا امیر
~~المؤمنین !؟
# ~~جواب داد که من امام جماعتم به قهر وغلبه ، اما امام الناس اینست . و
~~بعد از
# ~~چند روز صله و عطائی نه درخورد آن تواضع از برای او بفرستاد . من پدر
# ~~را گقتم «آن تواضع از چه بود بدان حد و این عطای مختصر چیست نه[در]
# ~~خورد آن؟ پدر گفت: اسکت لا أم کک فیادی دو آعطیت هذا موفورا ، ما کنت ms061
# ~~آمنه آن یضرب [42] وجهی غدا بمائته آلف سیف من شیعته و موالیه و فقر
# ~~هذا واهل بیته أسلم لی و دمم من بسط أیدیهم . یعنی اگر او را مال موفور
# ~~دهم، به چه ایمن باشم؟ فردا با صد هزار شمشیر از آن شیعه وموالی خود
~~روی PageV01P082
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0113.png)

# ~~بهمن نهند و درویشی اوست که مارا و شما را سلامت دارد از دست برد
~~ایشان.»
# فی الجمله سادات علویه [به] سبب آوازهآ ولایت عهد و حکومت امام
# ~~رضا علیه السلام روی بدین طرف نهادهاند و او را بیست و یک برادر بودند
~~با
# ~~چندین برادر زادگان و بنی اعمام از بنی حسن و بنی حسین . اینها به ری و
# ~~نواحی عراق وقومس رسیدند که دست محبت دنیاقلم نسیان برجریدهآ بصیرت
# ~~مأمون کشید و تخم کینهآ رضا در زمین سینهآ مأمون نشاند و روی خرد او را
# ~~بهدود غفلت سیاه کرد و مرتبهآ دین و دولت بر او تباه کرد و اورا بر آن
~~داشت
# ~~که با آن همه عهد که کرده بود ، به آخر غدر کرد و زهر در انگور تعبیه
~~کرده
# ~~وخورد1 رضای معصوم داد. تا امروز پانصد وشصت سال است تا مأمون گوش
# ~~نشانده و ذنب ذنب بهدست او داده. دستها برقفا کوبان، نعرهآ لعنت ونفرین
# ~~به آسمان میرسانند . کدام روز باشد که از وقت طلوع صبح تاهنگام غروب
# ~~آفتاب ، به حضرت رضا علیه التحیة والثنا هزار آدمی زیادت ، زیارت نکنند
# ~~و نگویند که : لعن الله من قتلک .
# امیر الامرای عرب سیف الدوله ابوفراس را قصیدهایست در مدح آل
# ~~رسول و هجو آل عباس و این ابیات بعضی از آن جمله است. 2 شعر :
# بائوا بقتلالر ضا من بعد بیعته
### | وآبصروا بعض دوم رشدهم و عموا
### | بنو علی موالیهم و ان زعموا
# لا بیعت و دعتکم عن د ما کهم
### | و لا یمین و لذ قربی ولا ذمم PageV01P083
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0114.png)

# البئس ما لقیت منهم وإن بلی
### | بجانب الطف تلک ms062 الأعظم الرمم
# کم غدرة لکم فی الدین واضحته
### | م دم لرسول الله عندحم
# آسا علی فقد آدنی در ابتکم
### | عند الولذ یتة إن کم تنکر النعم
# هل جاحد یا بنی العباس نعمته
### | آبوکم آم عبیدالله آم قثم
# این خود ملامت دنیاست که برداشت تا غرامت آخرت چه خواهد دید .
# ~~قوله تعالی : الذین ینقضون عهدالله من بعد میشاقه و یقطعون ما آمر الله
~~ده
# ~~آن دوصل و یفسدون فی الدرض آولئک لهم اللعنه .
# چون خبر غدری که با رضا علیه السلام کرده ، بهراه بهسادات رسید ،
# ~~هرجا که بودند ، پناه به کوهستان دیلمان و طبرستان و ری نهادند . بعضی
~~را
# ~~همین جا شهید کردند و مزار ایشان باقیاست و بعضی وطن ساخته ، همین جا
# ~~مانده، تا به عهد متو کل خلیفه که ظلم او برسادات ازحد در گذشت، بگر
~~یختند
# ~~و در کوهستان طبرستان و بیشهٔ‌ این طرف جای ساختند و بنا بر آنکه
# ~~اصفهبدان مازندران و ملوک باوند از قدیم الایام که در اسلام آمدند ،
~~متشیع
# ~~بودهاند و معتقد سادات وایشان هیچوقتی جز امامی المذهب نبودهاند، سادات
# ~~را در این [43] ملک مقام بهتر از جایهای دیگر بودی .
# چون متو کل از دنیا نقل کرد و بهزندان خانهآ جحیم پیوست، فرزندانش
# ~~بههم بر آمدند و تفرقه در میان ایشان ظاهر شد و سادات از اطراف خروج
# ~~کردند. از آن جمله در کوفه سیدی بود نامش یحیی بن عمربن یحیی بن الحسین
# ~~بن زیدبن علی بن الحسین بن امیر المؤمنین علیهم السلام . این سید خروج
~~کرد PageV01P084
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0115.png)

# ~~و او مردی بزرگ و فاضل و با ورع و زهد و شجاعت و سخاوت بود.1 مردم
# ~~عراق او را گفتند که اگر سبب خروج تو قلت مال ومنال است ما ترا به مال
# ~~مستغنی گردانیم. سید سو گند یاد کرد که جز برای تعصب دین خروج نمی کنم
# ~~که میبینم که دین خدا ذلیل شده است و احکام شرع منسوخ مانده و اهالی
# ~~دیلمان ms063 یحیی علیه السلام او را گویند . محمدبن عبدالله بن طاهر بن حسن
~~بن
# ~~اسماعیل را که ازقواد اوبود باتر کین تکین نام به حرب اوفرستاد
~~تامصافدادند
# ~~و سید یحییرا شهید کرده، سرش پیش محمدبن عبدالله بن طاهر آوردند. مردم
# ~~بغداد به تهنیت میرفتند . سیدی بود بزرگ نامش ابوهاشم داودبن القاسم
# ~~لجعفری ، از اکابر سادات عرب او نیز در آمد و گفت : آیها آلأمیر جئتک
# ~~مهنئا بما دو کان رسول الله حیا لعزی به 2 یعنی ای امیر آمدهام تا ترا
~~تهنیت
# ~~کنم به چیزی که اگر رسول الله زنده بودی ، او را بدان تعزیت دادندی .
~~ودر
# ~~حق این سیدعرب، مرثیهها بسیار گفتهاند وهیچ کسرا از سادات این قدر
~~مرثیه
# ~~نکردهاند که او را ، وخوبتر ومطولتر از همه این قصیده است که :
# آمامک فانظر آی نهجیک تنهج %~% طریقان شتی مستقیم و أعوج
# ~~و در اینجا هجو آل طاهر ومذمت بنی عباس کرده است . از خوف تطویل
# ~~ننوشتهام که مقصود این کتاب غیر ازاین است .
# در این مصاف ساداتی که خلاص یافتند ، روی به کهستانهای عراق
# ~~نهادند و در طبرستان و دیلمان مالامال گشته و در محنتی تمام مانده ، چه
~~دو
# ~~قوم پیاپی پادشاه بودند : بنوامیه و بنوعباس و مدت دویست سال بود تا آن
# ~~تاریخ که برایشان جور می کردند وهیچهوس ایشنرا بهجر الشیطای هدات
~~PageV01P085
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0116.png)

# ~~علویه نبود و چندکس بودند از ایشان ، مثل منصور دوانیقی و حجاج ثقفی
# ~~و متو کل عباسی علیهم ما یستحقون که عهد کرده بودند که هرجا که سیدی را
# ~~بیا بند بکشند تانسل ایشان منقطع گردد. اما حقتعالی برکت در نسل آل
~~محمد
# ~~رص) بادید کرده است و دشمنان را آواره گردانیده .1
# بریدالجاحدون لیطفەوه %~% و یأبی الله إلا أن یتمه
# چراغی را که ایزد بر فروزد %~% هران کو پف کند سبلت بسوزد
# باوجود آن همه استیلاکه بنوامیه و بنوالعباس را بود ، امروز درهمه
# ~~جهان صدتن اموی و عباسی مشهورالنسب نیابند و این دو ms064 خاندان به شومی
# ~~ظلم چنان منقطع شد که از ایشان اثری نماند . کان لم یغنوا2 بالأمس . و
# ~~بنوعلی و بنوفاطمه، با وجود آنکه مدت دویست سال یا بیشتر ، ایشان را
# ~~می کشتند و ملوک ظلمه در پیاستیصال ایشان بودهاند ، امروز بحمدالله ،
# ~~در روی زمین از مشرق تا مغرب، هیچ بقعهای و مقامی نیست الا در آنجا
# ~~چند تن از [44] مشاهیر سادات موجود نیستند . بلکه بهعدد در هر اطراف
# ~~عالم چون مور و ملخ هریکی میجوشند و آنها را که شهید کردهاند، ضریح
# ~~هر یکی از ایشان مقبل شفاه ومسقط جباه سلاطین عالم است . قال النبی
# ~~علیه الصلوة والسلام . کل حسب وذسب ینقطع الا حسبی ونسبدی .
# فی الجمله دراین عهد احوال ملوک بنی عباس مختلف شده بود و سادات
# ~~در طبرستان بسیار بودند وظلم محمدبن اوس در طبرستان از حدگذشته ،
# ~~مردم پناه با سادات دادهاند و ایشان را برخود پادشاه گردانیده . واول
~~سیدی
# ~~که برطبرستان مسلط شد، الداعی الکبیر بوده است .3 PageV01P086
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0117.png)

# ذ کرخروج داعی کبیر
# آوردهاند که در عهد محمدبن اوس[که] ظلم او براهل رویان بهعای
# ~~رسیده بود، مردم بههروقت تظلم پیش سادات می بردند وسیدی بود در کجور
# ~~نامش محمد بن ابراهیم بن علی بن عبد الرحمن بن القاسم بن الحسن بن امیر
~~المؤمنین
# ~~علی علیه السلام . بس باورع وزهد ودیانت . مردم دارفو ولترا، اول بیرون
# ~~آمده ، گرد رستاقهای رویان بر آمدند و همه را با خود یارکرده ، به کجور
# ~~بیش سید محمد رفتند و گفتند که ما از دست ظلم این جماعت بهجان آمدیم و
# ~~اسلام وایمان با شما است. ما میخواهیم که سید[ی] را از آل محمد صلی
~~الله
# ~~علیه وآله وسلم ، برخود حاکم گردانیم که با ما عدل و راستی کند و به
~~سیرت
# ~~محمد وعلی علیهما السلام برود. چه باشد اگر برتو بیعت کنیم تا به
~~برکاتتو،
# ~~ین ظلم از ما مندفع گردد.1
# سید محمد گفت که مرا اهلیت این کار نیست ولکن ms065 مرا دامادی هست
# ~~که خواهرم در خانهآ اوست ، مردی شجاع و کافی ، حربها دیده و وقایع با
# ~~پس پشت انداخته . بهشهر ری ساکن است . اگر راست می گوئید تا من
# ~~بفرستم تا او بیاید و به مدد وقوت شماکاری پیش گیرد که مقصود شما بر
~~آید.
# ~~و مراد بدین مرد الداعی الکبیر الحسن بن زیدبن اسماعیل حالب الحجارة
~~ابن
# ~~الحسن بن زید بن الحسن بن علی امیر المؤمنین بود و اومردی یگانه بود.
~~به انواع
# ~~فضایل نفسانی آراسته. مولودش در مدینهآ رسول صلی الله علیه و آله وسلم
~~بود
# ~~و در آنجا نشو ونما کرد و در شجاعت وثبات دل و تدبیر حرب مثل نداشت
# ~~و کرمش تاحدی بود که روزی فصد کرده بود . ابوالغمر2 شاعر در آمد و این
~~PageV01P087
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0118.png)

# ~~دو بیت بر او خواند در حسب حال فصد ، شعر :
# إذاکتبت یدا الحجام سطرا %~% آناک بها الأمان من السقام
# فحسملی داء جسمک باحتجام %~% کحسمک داء ملکک بالحسام
# ~~درحال دههزار درم بدین دو بیت عطاکرد .
# القصه رثیس و مقدم این جماعت ، عبدالله بن وندا اومید بود . با سید
# ~~محمد عهد کرد و در حال نامه نبشتند بهعهد و میثاق و یهری فرستادند .
~~چون
# ~~داعی حسن بن زید نامهآ اعیان ولایت برخواند ، برخروج حرص نمود. خود
# ~~برای همین نشسته بود . در حال جواب نبشت و قاصد را باتشریف واستمالت
# ~~باز گردانید . چون قاصد با رویان آمد ، این حدیث فاش شد . وعلی بن اوس
# ~~را معلوم کردند . پیش عبدالله بن سعید و محمدبن عبدالکریم که از مشاهیر
# ~~آنجا بودند، فرستاد که حاضر شوید تا تفحص این سخن بکنیم . عبدالله سعید
# ~~بترسید . خانه رها کرد. [45] و بهرستاق استان1 شد . همان روز قاصد و
# ~~تبشتهآ حسن بن زید برسید که من بهسعید آباد فرود آمدم . باید اشراف
~~ولایت
# ~~به من پیوندند . عبدالله و عبدالکریم ، یا تمامت رؤسای کلار رود ، سه
~~شنبهآ
# ~~بیست وپنجم رمضان سنهٔ‌ خمسین و مأتین ، بهسعید آباد بر او بیعت ms066 کردند
~~.
# ~~عدی إقامته کتابالله وسنه رسوله وآلأمر بالمعروف والنهی عن آلمنکر .
~~وبا
# ~~اهل چالوس و نیروس3 چیزی نبشت و داعیان فرستاد.3 آن شب پیش عبدالله
# ~~سعید بودهاند و فرداد با کورشید رستاق نقل فرمود . مردم از اطراف روی
# ~~بدو نهادند . این خبر به علی [بن] اوس رسید، آن شب هیچ بهجائی قرار
# ~~نگرفت تا به محمدبن اوس نرسید. سادات آن نواحی باسید محمدبن ابراهیم،
~~PageV01P088
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0119.png)

# ~~سید را استقبال کردند . روز پنجشنبهآ بیست وهفتم رمضان به کجور فرود
~~آمد.
# ~~تاروز عید به مصلی رفت و نماز گزارد و بهمنبررفت و خطبه کرد بلیغ
~~بافصاحت
# ~~علویانه ومردم را به ترغیب و ترحیب و وعد و وعید انذار کرد و محمدبن
# ~~العباس را وعلی بن نصر را وعقیل بن مبرور1 را به چالوس فرستاد ، پیش
# ~~حسین بن محمد المهدی الحنفی تا دعوت او را اجابت کرد و به مسجد جامع
# ~~شدند و بیعت مردم آن دیار بستدند .
# پیوستگان محمدبن اوس بگریختند بی اسب و سلاح ، بعضی پیش
# ~~جعفر بن شهریار بن قارن شدند ، از آل باوند و بعضی به بادوسپان پیوستند
~~.
# ~~چون از آن طرف بپرداخت ، از کجور کوچ کرد و بهناتل آمد و از آن مردم
# ~~بیعت بستاند و به پادشت خرامید و در مقدمهآ لشکر او محمدبن رستم بن
~~وندااومید
# ~~بن شهریار بود از ملوک کلار و رستمدار ، وبرمقدمهآ لشکر محمدبن اوس،
# ~~محمدبن اخشید ، بهپای دشت هردولشکررا ملاقات اتفاق افتاد. محمد علوی3
# ~~خود را بر مقدمه زد و بشکست و سر اسفهسالار محمداخشید پیش داعی فرستاد
# ~~و به تعجیل لشکر براند وتا بیلیکانی3 آمل نرسید، باز ناستاد. داعی به
~~پای دشت
# ~~مقام کرد و محمدبن حمزه را بهدیلمان فرستاد ومدد درخواست کرد . اجابت
# ~~کردند و بعد از چند روز اومیدوار بن لشکر ستان و ویهان بن سهل و
~~فالیزبان
# ~~و فضل رفیقی با ششصد مرد به پایدشت یه خدمت داعی رسیدند . و در همین
# ~~روز ، اصفهبدان طبرستان مثل : بادوسپان4 و ms067 مصمغان و ویجن وخورشید و
# ~~خیان و غیرهم نبشته فرستادند ، بر اظهار محبت وولا و طاعت . داعی [را]
~~PageV01P089
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0120.png)

# ~~دل قوی شد و محمدبن حمزه را و حسین بن احمدرا بابیست سوار و دویست
# ~~پیاده در پیش داشت و روی به آمل نهاد . محمدبن اوس تعبیهای کرده بود ،
# ~~بیرون شهر . باخواص و غلامان خود برمقدمهآ داعی زد. داعی ثبات قدم نمود
# ~~تا محمدبن اوس بگریخت و داعی غنیمت برداشت .
# روز دوشنبهآ بیست وسیوم شوال ، داعی حسن بن زید ، به آمل رسید و
# ~~چندتن را از بزرگان بکشت. بامداد برخاست و بهمصلی شد و خلقرا دعوت
# ~~کرد. بهاتفاق به بیعت در آمدند. هفت روز مقام ساخت ومحمدبن عبدالعزیز
# ~~را به عاملی بهرویان فرستاد و جعفربن رستم را به کلار و محمد بن ابی
~~العباس
# ~~را به چالوس. اهل آمل گفتند [46] که ما سید محمدبن ابراهیم را
~~میخواهیم.
# ~~بفرستاد و او را از رویان بیاورد و آمل بدو سپرد .1
# و داعی بعد از چند روز به ترجی رفت و سه روز بماند و از آنجا
# ~~به جمنو رفت. در جمنو نبشتهآ اصفهبد قارن بن شهریار ملک الجبال از آل
~~باوند
# ~~اگر راست می گوئی، بهما پیوند. اصفهبد جواب فرستاد که صلاح در آنست
# ~~که شما بهما پیوندید . داعی را معلوم شد که با او دروغ می گوید .
# سلیمان بن عبدالله طاهر در ساری بود و اسد جنوان را بهراه ترجی با
# ~~لشکر فرستاده تا جنگ کنند . داعی راه بگردانید و اسد را اینجا بگذاشت و
# ~~همه شب میراند. سلیمانرا خبر بردند که علوی، ترجی بگذاشت و بگریخت.
# ~~وقت صبح آواز تکبیر وصلوات بر آمد وعلم سپید داعی، بهساری در آوردند.
# ~~سلیمان بگریخت . سادات در ساری رفتند و هر که را یافتند ، می کشتند و
# ~~آتش در سرای سلیمان بستند . و در همین حال ، برادرش - حسین بن زید -
~~PageV01P090
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0121.png)

# ~~به شلمبهآ دماوند رسید و اصفهبد بادوسپان از رویان بدو پیوست ms068 . و روسای
# ~~لارجان و قصران بدو رسیدند و سلیمان با استر اباد شد.1
# داعی خواست تا به آمل رود، دیالم غنایم بر گرفته بودند و متفرق گشته.
# ~~اصفهبد بادوسپان گفت «صلاح آنست که بهجمنو مقام کنی تا خبر سلیمان
# ~~رسیدن.» بعد ازچند روز سلیمان برسید با لشکری گران وبر داعی زد ومنهزم
# ~~گردانید و دیالم بگریختند . داعی برسر پل جمنو مقام کرد و شکستگان را
# ~~بگذرانیید و به آخر بگریخت، الا پسر محمد اوس - احمد نام - در پی
# ~~هزیمتیان در بیشه میدوانید . اصحاب داعی زوبین بر او زدند که در حال
~~جان
# ~~بداد و آن فتح برسلیمان منغص گشت و بسیاری از اهل کلار، آن روز بهدست
# ~~محمدبن اوس کشته شدند . داعی آن شب با تنی چند بههزیمت به آمل آمدند.
# ~~وقت صبح برنشست . شب را بهچالوس بود . دههزار درهم از اهل چالوس
# ~~بستاند و بهجامهآ نوکران خود کرد . و سلیمان با اصفهبد ملک الجبال قارن
~~بن
# ~~شهریار، به آمل آمد .
# بعد ازچند روز ، داعی را از دیلمان و گیلان مدد رسید2 . از چالوس
# ~~برنشست و بهخواجک آمد و سلیمان و اصفهبد قارن باپایدشت آمدند. داعی
# ~~بهلاویجه رود معسکر ساخت و سادات را بفرستاد تا بر پیادگان اصفهبد قارن
# ~~زدند و او را شکسته و مال و نعمت او را بهغارت بردند و اصفهبد جعفر بن
# ~~شهریار باسیتن از معارف کشته شدند . سید به آمل آمد وپانزده روز بر
~~آسود
# ~~و اصفهبد بادوسپان را امیر لشکر گردانید و بهسر اصفهبد قارن ملک الجبال
# ~~فرستاد تاجملهآ ولایت اصفهبد را بسوختند وخراب کردند.3 PageV01P091
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0122.png)

# سلیمان از خراسان لشکر بهمدد آورد و عزم ساری کرد . داعی تنها
# ~~نشسته بود و دیالم با دیلم رفته بودند. خبر سلیمان معلوم کرد و کوچ به
~~کوچ
# ~~آمد تا به چالوس خبر وفات و هسودان - ملک دیلمان - به سید رسید و چهار
# ~~هزار مرد از کسان او بهداعی پیوستند. داعی بازگشت و رفت باجمنو و آنجا ms069
# ~~با سلیمان او را ملاقات افتاد . سلیمان منهزم شد . داعی بهساری رفت و
~~زن
# ~~و فرزند و خزاین و اموال سلیمان را آن روز با دست آورد. [47] سلیمان با
# ~~استراباد رفت و التماس نبشت پیش محمدبن حمزهٔ‌ علوی که زن و فرزندان
# ~~او را باز ستاند . نبشته بر داعی عرضه کردند . مبذول فرمود و زن
~~وفرزندان
# ~~او را با تشریف و استمالت تمام پیش اوفرستاد و پیوسته طالبیه را با آل
~~طاهر
# ~~بواسطهٔ‌ خون سید یحیی [که] در بغداد کشته بودند - چنانکه ذکر رفت -
# ~~همیشه کینه وعداوت بود. در این وقت اصفهبد قارن به توسط ومیانجی
~~بادوسپان
# ~~باداعی صلح کرد و پسران خود - سرخاب و مازیار - را به خفیه پیش داعی
# ~~فرستاد . این جمله در سنهٔ‌ اثنین وخمسین ومأتین بود .
# سید در آمل بنشست ومثالها نبشت به اطراف ممالک خویش بدین عبارت
# ~~که : قدر آینا أن تأخذ آهل عملک بألعمل بکتابالله وسنته رسوئه و ماصح
# ~~عن آمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیهادسلام فی اصول الدین و فروعه و
# ~~بإظهار تفضیله علی جمیع الدمه1 وتنها هم آشد النهی عن آلقول بالجبر
# ~~والتشبیه ومکابرة2 الموحدین آلقائلین بالآعدل وآلتوحید وعن التححک3
# ~~بانآشیعه و عن ادروایه فی تغضیل آعداءالله و آعداء آمیرا لمؤمنین
~~وتأمرهم
# ~~بالجهر بسبسماللهادر حمن الرحیم وبالقنوت فیصدوة العجز وتکبیرات خمس4
# ~~علیی المیت و ترک المسح علی الخفین و بإلحاق حی عدی خیرالعمل فی آلأذان
~~PageV01P092
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0123.png)

# ~~والاقامته و أن تجعل الدقامته مثنیمثنی وتحذر من تعدی آمرنا فلیس لمن
# ~~خاکف أمرنا و رأینا إلا سفک دمه وانتهاک محارمه . وقد آعذرنا من أنذرنا
# ~~والسلام . ودر این روز ابوالمقاتل ضریر شاعر قصیدهای برخواند مطلعش
# ~~ینکه :1
# آلله فرد و آبن زید فرد داعی بانگ بر او زد و گفت : بفیک التراب
# ~~هلا قلت الله فرد وإدن زید عبد و در حال خویشتن از کرسی بیفکند و روی
# ~~بهخاک مالید و مکرر می کرد که : الله فرد وابن زید عبد و فرمود تا
~~شاعررا ms070
# ~~بهسیلی بیرون کردند . بعد از چند روز شاعر باز آمد و برخواند که :
# آنا من عصاه یسانه فی شعره %~% وثر بما ضر اللبیب لسانا
# هبنی آسات أما رأیتم کا فرآ %~% تجاه عن طغیا نه ایمانه
# ~~هم دل بر او خوش نکرد تا روز مهرجان این قصیده برخواند که :
# لا تقل بشری ولکن بشریان %~% غرة آلداعی و یوم المهرجان
# ~~داعی بر او اعتراض کرد وگفت : «چرا نگفتی که :
# غرة آلداعی و دوم آلمهر جان %~% له تقل بشری و لکن بشر یان
# ~~نا ابتدای سخن ، لاءنفی نیودی؟ »2
# شاعر گفت : یا آیها آنسید آفضل آلذکر لد اله الدالله وآوله حرف آلنفی.
# ~~داعی گفت : آحسنت آحسنت: 3
# و آوردهاند که سید روزی به آمل می گذشت. بردیواری نبشته بود که:
~~PageV01P093
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0124.png)

# ~~سترده بودند ، تبسم کرد وگفت : ذجوا والله من السیف .
# نوبتی دیگر سلیمان طاهر ، از خراسان لشکر کشید و بهساری آمد .
# ~~حسن عقیقی که از بنی اعمام داعی بود ، او را بشکست و تا [48] به گرگان
# ~~به دنبال برفت . سلیمان طمع از طبرستان برگرفت و بهخراسان رفت .
# مردم بعد از آن از پادشاهی داعی حساب بر گرفتند. در آن میان پسران
# ~~اصفهبد قارن - سر خاب و مازیار - که به نوا پیش داعی بودند ، بگریختند
~~و
# ~~اصفهبد عصیان کرد. داعی را حرب با جانب کوهستان قارن افتاد وچند نوبت
# ~~آن ملکرا خراب کرد و سادات علویه ازاطراف عالم بدو پیوستند. هرگاهی
# ~~که پای در رکاب کردی، سیصد علوی شمشیرزن برنشستندی. والناصر الکبیر
# ~~ابو محمد الحسن بن علی در اینوقت بدو پیوست و درحق داعی مدحها گفت.
# ~~از آن جمله این که گفته است :
# کأن آبن زید حین یغدو بقومه %~% ددور سماء حوله أنجم زهر
# فیابؤس قوم صبحتهم خیویه %~% ویانعم قوم ناکهم جوده آلغمر
# دراین وقت خلیفهآ بغداد - المعتز- بگذشت و در بصره و سواد واسط،
# ~~سید علی بن محمد صاحب الزنج که او را سید برقعی خوانند ، خروج کرده
# ~~بود . سیدی دانا و شجاع ms071 و مردانه بود . پدرش در ایام متوکل گریخته ،
# ~~بهز نگبار رفته بود و این سید آنجا نشو و نما کرد و دوازده هزار مرد
~~زنگی
# ~~پیاده در پیشر گرفت و بصره را به چوب دستی مستخلص کرد و دین پدران
# ~~خود، آشکاراگردانید . واین سید آنست که امیرالمؤمنین علی علیه السلام
~~در
# ~~ملاحم از او خبر داده ، آنجا که فرمود : یا أحنف کأذی به و قد سار
~~PageV01P094
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0125.png)

# ~~بالجیش الذی لایکون له غبار ولا لجب و لا قعقعته سلاح1 ولا حمحمه2 خیل
# ~~یثیرون الدرض بأقدامهم3 کأنتها آقدام النعام1 ویل یسکتعم العامرة
~~والدور
# ~~المز خرفته ألتی لها آجنحته کأجنحته النسور وخر اطیم کخراطیم الفیلته4
~~من
# ~~او لئکالذین لذ یندب قتیلهم و لد یفقد غائبهم .
# و دراین عهد در خراسان رنود واوباش و عیاران فرا خاستند وطاهریه
# ~~فرو افتادند . سبب اشتغال مردم بدین اشغال ، داعی در طبرستان پادشاهی
# ~~به تمکین کرد که مثل آن در آنجا کسی دیگر را اتفاق نیفتاده باشد .
# و از عیاران خراسان یعقوب لیث بود که محمدبن عبدالله بن طاهر را
# ~~بگرفت و حاکم خراسان شد و خلیفه از سر اضطرار با او عهد کرد . اهل
# ~~طبرستان فرستادهآ یعقوب لیث را بهساری آوردند . سید حسن عقیقی از او
# ~~بگریخت و با آمل بهداعی پیوست . یعقوب لیث بهشمع و مشعله بهدنبال
# ~~می آمد . داعی بهرویان گریخت . یعقوب درپی بیامد. به کلار شد و از آنجا
# ~~در شیر رفت . یعقوب بهشیر فرستاد به تهدید که علوی را بازسیارید . به
~~فحم5
# ~~مردی بود گو کیان نام، به حمایت برخاستند و باز نسیردند. یعقوب باز
~~گشت.
# ~~شیرجان بربنهآ اوزدندوغارت کردند.6 یعقوب در کجور بنشست وخراج دوساله
# ~~از مردم بستاند . تا در رویان نان نماند که بخورند. ابر اهیم بن مسلم
~~خراسانی
# ~~را به رویان و چالوس امیر کرد و به آمل شد و مردم رویان و چالوس بهسر
# ~~خراسانی شدند و خانه در سر او سوزانیدند و او را بکشتند . خبر به ms072 یعقوب
# ~~رسید . از آمل بازگشت .[49] و در رویان نیک و بد نگذاشت که نکشت و
~~PageV01P095
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0126.png)

# ~~خانهها خراب کرد و درختان ببرید و به راه کندسان به کلار شد و از کلار
~~با
# ~~رویان شد. اشتران او به مگس هلاک شدند وباران وصاعقه بهسر ایشان در
~~آمد.
# ~~بههزار محنت با کرد آباد ناتل آمد و دو سال خراج دشت از مردم بهشکنجه
# ~~بستاند و چهار ماه حاکم طبرستان بود و بهراه قومس بهخراسان رفت.1
# داعی، جستانبن وهسودان را با احمدبن عیسی وقاسم بن علی، بهجانب
# ~~عراق فرستاد . تمامت ری و قزوین و ابهر وزنگان را فتح کردند و مردم آن
# ~~نواحی او را مطیع شدند و دیالم در آن ملک گشتند از قبل داعی.
# داعی در عقب یعقوب با تمامت دیالم و اهل رویان و کلار به تعجیل
# ~~برفت تا به گرگان . همان وقت برادرش - محمدبن زید - بدو رسید و خبر
# ~~آمد که از جانب دهستان با کفار غزا کرد و دو هزار کافر را بکشت وغنیمت
# ~~بسیار بیاورد و بر دیالم قسمت [کرد] . و محمدبن زید را در گرگان بنشاند
~~و
# ~~او در آمل بنشست تا دیلم بدسیرتی آغاز و دزدی و غارت می کردند و تا
# ~~تیشابور از ایشان نا ایمن بود . داعی چند نوبت نصیحت کرد، قبول نکردند.
# ~~داعی بفرمود تا هزار مرد2 را از آن دیالم بدسیرت ، دست وپای ببرید[ند.]
# ~~هزارمرد دیلمی بگریختند و با اصفهبد رستم بن قارن -ملک الجبال-
~~پیوستند.
# ~~اصفهبد را علوفهآ ایشان دادن دشخوار بود ، رخصت داد تا دزدی می کردند
# ~~و با داعی به خلاف آورد و به قومس رفت و سید قاسم3 را که نایب داعی
~~بود،
# ~~بگرفت و با شاه دز فرستاد. سید قاسم همانجا بگذشت. و شاه دز به هزاره-
# ~~گری نهاده بود .
# و سید حسن عقیقی که نایب داعی بود ، به ساری برای خود از مردم
~~PageV01P096
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0127.png)

# ~~بیعت] بستاند واز داعی بترسید وبا اصفهبد پیوست. محمدبن زید ms073 از گرگان
# ~~بیامد و با سید حسن جنگ کرد . سید حسن عقیقی را دست [گیر] کرده ،
# ~~یه آمل پیش داعی فرستاد . اکابر وسادات آمل به شفاعت برخاستند . قبول
# ~~نیفتاد و در حال بفرمود تا گردن سید عقیقی بزدند و در سردابه انداختند
~~ودر
# ~~بر آوردند . اصفهبد، قومس را با تصرف گرفت و نواب وعمال خود بر آنجا
# ~~گماشت .1
# فیالجمله پادشاهی داعی بر آن جمله قرار گرفت که او در آمل بود و
# ~~برادرش - محمد - در گرگان. تا داعیرا علتی بادید آمد که براسب نتوانست
# ~~نشست ، و جمعی بودند که در آمل پیش داعی متهم بودند و در عهد طاهریه
# ~~صاحب اعتبار بوده و برخلاف دین و مذهب داعی بودهاند، در باطن، درحق
# ~~ایشان تهمت می برد. داعی تمارض کرد و آوازهآ وفات خود را درانداخت و
# ~~فرمود تا ترتیب دفن او کنند . آن جماعت ، همان روز خلاف ظاهر کردند
# ~~و نفاق را آشکارا گردانیدند و دست بر آوردند . داعی از خانه بیرون آمد
~~و
# ~~آن جماعت را در جامع آمل به قتل آورد . ومتصل[به] جانب شرقی مقصورهآ
# ~~آمل ، وقتی زیارت می کردند ، اندرون مسجد که این قبور شهد است . آن
# ~~گور آن جماعت است که [50] در آنجا ریختهاند . پس داعی بفرمود تا از
# ~~برای آن عمارتی عالی بنیاد کردند در راسته کوی و دخمهای وقبهای برای
# ~~خود بساخت که هنوز باقی است . و در ایام طفولیت ، اگرچه خراب بود
# ~~به بالا میرود . هفتاد پاره دیه در نواحی آمل گذشته از باغ وضیعه
~~وحمامو
# ~~منزل فنا بهعالم بقا پیوست وعالم غدار با اونیز وفا نکرد. بیت :
~~PageV01P097
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0128.png)

# خیاط روزگار به بالای هیچکس
### | پیراهنی ندوخت که آخر قبا نکرد1
# ذکرالداعی محمدبن زبدبن اسمعیل
# حالب الحجاره
# پادشاهی داعی الکبیر الحسن بن زید بیست سال بود . و او را پسری
# ~~نبود . دختران داشت . در آن رنجوری از برای برادر خود محمد بن زید از
# ~~خاص و عام بیعت بستاند . بعد از وفات ms074 الداعی، سید ابو الحسین3 که داماد
# ~~او بود ، از برای خود ازمردم بیعت بستاند و اموال و خزاین داعی برداشت
# ~~و اصفهبدان طبرستان با او موافقت نمودند . داعی محمدبن زید را وفات
# ~~برنشست و به ساری آمد . سید ابوالحسین بگریخت و با تمامت دیالم
# ~~به چالوس رفت . محمدبن زید ، غرهآ جمادی الاخر سنهآ احدی وسبعین ومأتین
# ~~به آمل آمد و بهیک روز تابهدیه بنفش برفت وپیش ازصبح برنشست و بامداد،
# ~~چاشترا به چالوس رسید. سید ابوالحسینرا بگرفت و با لیشام3 ودیالم دیگر.
# ~~و غنیمت برداشت وآن شب با خواجک آمد و ابوالحسین را بتند برنهاد و با
# ~~آمل آمد و بند از او برداشت وفرمود تا هر کس که براو حقی دارند، بهشرع
# ~~از او مطالبه نمایند . فقهای آمل بههزار بار هزار درهم بر او گواهی
~~دادند .4
# ~~دیگرباره ابوالحسین را ولیشام دیلمیرا بند برنهاد وبهساری فرستاد . بعد
~~از
# ~~آن هرگز کسی ایشان را زنده ومرده نیافت و گور ایشان نیز ندید.5
~~PageV01P098
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0129.png)

# و سبب آنکه ، داعی محمد با اصفهبد رستم بن قارن بد بود ، اصفهبد
# ~~بهامیرخراسان- رافع بن هرثمه- پیوست و رافع را با همه لشکر خراسان
# ~~بهمازندران آورد. داعی پای ایشان نداشت . آمل بگذاشت و با کجور رفت
# ~~و شهر را حصار قوی کرد . رافع در عقب او به کجور آمد. داعی به دیلمان
# ~~گریخت . رافع چهار ماه در کجور بماند و کار مردم چنان بکرد که نفس
# ~~نتوانستند کشید . و اصفهبد رستم با رافع بود وداعی، لشکر، دیالم جمع
~~کرد
# ~~ومردم کلاررا یار گرفت. رافع، اصفهبد رستم را واصفهبد بادوسبانرا به
~~ساحل
# ~~دریای بنفشه گون بداشت و او با اهلم رفت . چون کار براصفهبدان تنگ شد،
# ~~رافع از اهلم بازگشت و بهدیه خواج آمد، به چهار فرسنگی چالوس . داعی
# ~~بگریخت و بهوارفو شد و رافع بهلنکان1 فرود آمد و مال قسمت کرد و
# ~~مصادرات بسیار بکرد . و از آنجا یه طالقان رفت و آن ملک را خراب کرد ms075
# ~~وغله بسوزانید و مدتی به طالقان بماند و قلعهآ گیله کیا2 به قهر بستد .
~~تاجستان
# ~~حاکم دیلمان بود ، با او عهد کرد که خزانهآ داعی محمد را با او سپارد و
# ~~داعیرا مدد نکند. براین قرار کردند و رافع به قزوین رفت، داعی به چالوس
# ~~آمد . اصفهبد رستم آنجا بود، [51] و محمدبن هارون هردو از قبل رافع ،
# ~~داعی را درچالوس نگذاشتند . داعی باناتل آمد . قضا را لشکر خلیفه3 در
# ~~فزوین با رافع جنگ کردند و او را منهزم گردانیده ، به عاقبت به خراسان
# ~~رفت .
# و در این سال ، بکربن عبدالعزیز4بن ابی دلف العجلی ، به داعی محمد
~~PageV01P099
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0130.png)

# ~~پیوست. داعی او را استقبال کرد1 وهم در آن روز هزار بار هزار درهم درصد
# ~~واز برای اواز اسب بهزیر آمد وهدیههای بسیار بداد ومدتی اورا در آمل،
~~عزیز
# ~~و مکرم بداشت و چالوس و رویان از برای او نامزد کرد و اوراگسیل کرد.
# ~~چون به نائل رسید ، بفرمود تا در کوزهآ فقاع زهرش دادند و هلاک کردند و
# ~~همان جا برسر پول ایشان مدفون است 2.
# دیگرباره رافع را با عمرولیث خصومت افتاد ، از او بگریخت و با
# ~~گرگان آمد و با داعی عهد کرد و به استراباد رفت . داعی در آمل بود.
~~رافع
# ~~پیش اصفهبد رستم بن قارن فرستاد که من با داعی صلح به اخلاص نکردم ،
# ~~بیا تا بههمدیکر پیوندیم . اصفهبد رستم بهاستراباد رفت . از برای
~~اصفهبد
# ~~خوان به تکلف بنهاد و برسرطعام اصفهبد را بگرفت وبند برنهاد و به
~~کهستان
# ~~تاخت و جمله مال و خزاین اصفهبد را بستاند. و علم سپید داعیرا به گرگان
# ~~و جاجرم و دهستان برد و برای او بیعت از مردم بستاند . تا در ماه رمضان
# ~~سنهآ اثنین و ثمانین ومأتین ، اصفهبد رستم در بند فرمان یافت . داعی از
~~همه
# ~~جوانب آسوده شد و آوازهآ همت و عدل و سخا و مروت او در جهان فاش
# ~~گشت و فضل او را شرح نتوان داد3. ms076
### | حکابت
# آوردهاند که عبدالعزیز عجلی درحق او قصیدهای گفت لامی. سی هزار
# ~~درهم درحق او عطا فرمود وهرسال سی هزار درهم سر خ به مشها امیر
~~المؤمنین PageV01P100
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0131.png)

# ~~علی [علیه السلام] ومشاهد ائمه به بقیع و کربلا و بغداد می فرستاد .
~~وچون
# ~~متو کل خلیفه، مشاهد ائمه علیهم السلام خرأب کرد، اول کسی که عمارت
# ~~کرد ، او بود .
### | حکابت
# آوردهاند که روزی بهدیوان صطا نشسته بود و جامگی خدم میداد .
# ~~شخصی را نام بر آمد أز بنی عبدالشمس . پرسید که از کدام فخذ است ؟گفت
# ~~«از معاویه.» چون تفحص کردند، از اولاد یزید بود علیه اللعنة. سادات
~~طالبیه
# ~~شمشیرها بر کشیدند تا آن شخص را بکشند . داعی فرمود که او کیست در
# ~~همه عالم که او را به قصاص کمترکسی از اهل البیت بکشند ، خاصه از برای
# ~~امام حسین علیه السلام . و او را عطا داد وبا بدرقه از طبرستان بدر کرد
~~.
### | حکا بت
# و هم آوردهاند که پیوسته داعی محمدبن زید را در حق ناصر کبیر1
# ~~گمان و تهمت خروج و دعوت بود . تا روزی داعی نشسته بود ، ناصر ازدر
# ~~در آمد و سلام کرد و بنشست و بعد از ساعتی ، روی به ابومسلم2 کرد و گفت
# ~~یا ابا مسلم ! من القادل؟ شعر:
# # و فتیان صدق کالأسنته عرسوا3 %~% علی مثلها وآللیل تغشی غیاهبه
# لأمر علیهم أن تتم صد وزه %~% و دیس علیهم أن تتم عواقبه
# مردم بدانستند که ناصر کبیر در انشاء این شعر خطا و سهو کرد و تهمت
# ~~داعی را در حق خود یقین گردانید و همه خاموش شدند . ناصر کبیر دریافت
~~PageV01P101
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0132.png)

# ~~که خاموشی مردم را موجب چیست و منفعل گشت1. بعد ازساعتی بدر رفت2.
# ~~داعی، ابومسلم را گفت [52] که : ما آننی أنشد ابومحمد ؟ ابومسلم جواب
# ~~داد که : اطالالله بقاء انسید [انداعی] هذا .
# إذا نحن أبنا سائمین بأنفس %~% کرام رجت آمرا فخاب رجاؤها
# فأ ذفسنا خیر آلغنیمته إنها %~% تؤوب و فیها ماؤها و حیاؤها3 ms077
# داعی گفت : آوغیر ذنک ، إنه یشم رائحته الخلافته من جبینه.
# فی الجمله مدت شانزده سال ، داعی محمد در طبرستان حکومت کرد
# ~~و در آن میانه برای پسر خود - ابو الحسین زیدبن محمد - از خاص و عام
# ~~بیعت بستاند. و نام او در عقب نام خود، درخطبه و مهر سکه، یاد فرمود
~~کردن.
# ~~تا اسماعیل بن احمد سامانی ، محمدبن هارون را با لشکری آراسته، ازبخارا
# ~~به طبرستان فرستاد و داعی محمد ، در مقام غرور ، به آخرین پایهآ نردبان
# ~~رسیده بود . تهور و تیزی کرد و پیش لشکر بازشد . هرچند محمدبن هارون
# ~~تأنی کرد ، داعی تعجیل می نمود و اعتماد بر آن کرد که بیست هزار مرد
~~داشت
# ~~و محمدبن هارون سههزار . و به نیم فرسنگی گرگان ، با تنی چند معدود ،
# ~~خودرا بر آن لشکر زد واز قلب لشکرجدا شد و بهنفس خود تنها بر محمدبن
# ~~هارون زد ، تا عین الکمال راه یافت واول کشته از لشکرگاه ، داعی محمد
# ~~بود . گذاک خسوف آنبدر بعد تمامه4 . و بیست هزار مرد منهزم شدند و
# ~~فرزندان داعی را با اسیران دیگر به بخارا بردند و با سرش نیز وتن او
# ~~بی سر به گرگان مدفون است [و] مشهور است به گور داعی .

PageV01P102

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0133.png)

# ~~پسرش - زیدین محمد - صاحب فضل بود . مدتی در بحارآ مخبوکن
# ~~ماند . بهطبرستان بهدوستان خود این ابیات نوشت :
# # أسجن و قید وآشتیاق وغربته %~% و نأی حبیب إن ذا تثقیل
# # آیاشجرات آلجوز فی شط هرهز %~% لشوقی الی آفیادکن طویل
# # الاهل الی شم آلبنفسج فی آدضحی %~% بخشگرود من قبل آلممات سبیل1
# ~~ابیات را بر اسماعیل بن احمد عرض کردند ، بدو بخشایش آورد و
# ~~بند از او برداشت وگفت «اگرخواهی به طبرستان رو.» سید گفت «با این همه
# ~~عجز ومذلت کجا میروم .» و همانجا مقام کرد و دختر حمویةبن علی را
# ~~بخواست . و در حق داعی مراثآی بسیار گفتهاند . از آن جمله ناصر کبیر
# ~~گوید ، شعر :
# ~~مصیبته داعی آلحق قضقضت کالهلی
### | و آکثرت أحزانی و ms078 آفرحت مدمعی
# ~~فیا ذمبته آضحی دها آل آحمد
### | عبادید شتی بعد الف بمجمع
# ~~غدت آمل قفرا خرابا قصورها
### | و کانت حمی للسا خط المتمنع
# ~~و آضحت بخارا دار عز و منعته
### | و آمسی بها ظنی رهینا و مطمعی
# ~~و ظل لها شیخی بجیلان ثاویا
### | مقیما بها من غیر أذس ومقنع2
# ~~محمدبن هارون ، بعد از قتل داعی بهطبرستان آمد و یک سال و شش
~~PageV01P103
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0134.png)

# ~~ماه پادشاهی کرد . تا جمله خراسان اسماعیل بن احمدرا مسلم شد و آو به
~~نفس
# ~~خود به طبرستان آمد وبا مردم عدل و انصاف پیش گرفت واملاکی که سادات
# ~~به تغلب از مردم ستانده بودند با صاحبان رد کرد . از آن جمله پانصد
~~هزار
# ~~درهم محصول غلات اصفهبد کلار بود که با او رد کردند . از آن دیگر
# ~~ننوشتهام از ترس اطالت. و مردم طبرستان را دل و جان برمحبت و ولای
# ~~اسماعیل وقف شد ، سبب عدلی که با مردم می کرد و محمدبن هارون در او
# ~~عصیان کرد [53] بعد از آن ناصر کبیر خروج کرد در طبرستان والعلم
~~عندالله
# ~~تعالی و تقدس .
# ذکرخروج ناصر الکبیر
# و هو ابومحمدالحسن بن علی بن عمر الاشرف بن علی بن الحسین بن علی
# ~~امیر المؤمنین و او سیدی بزرگ و فاضل بود و در همه علوم متفنن و صاحب
# ~~رای و تصانیف . سالها مصاحب الداعی الحسن والداعی محمد بوده . چون
# ~~اسماعیل بن احمد باطبرستان آمد ، سید بادیلمان شد و از جستان بن
~~وهسودان
# ~~که مرزبان دیلم بود ، اجازت طلبید که نار داعی طلب کند و به گیلان شد و
# ~~در سنهآ سبع و ثمانین و مأتین ، خروج کرد . اهل گیلان و دیلمان بر
~~اوبیعت
# ~~کردند . گویند که هزار بار هزار مرد اهل بیعت او بودهاند و با خلقی
~~انبود ،
# ~~روی به آمل نهاد. احمدبن اسماعیل بالشکری گران به موضعی که فلاس گویند
# ~~به نیم فرسنگی آمل ، بدو رسید وحرب کردند و سید منهزم شد و دیالم بیشتر
# ~~کشته ms079 شدند و پادشاه گیلان. کاکی. و امیر دیلمان. فیروزان . هردو
# ~~کشته شدند و طبرستان به سامانیان بماند . تا محمدین هارون از اسماعیل
~~بن
# ~~احمد بگریخت و بهسید پیوست .
# سید ناصر دیگرباره ، روی بهطبرستان نهاد و اصفهبد شهریاربن PageV01P104
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0135.png)

# ~~بادوسبان وملک الجبال اصفهبد شروین بن رستم باوند و برادرزادهآ او -
~~پرویز
# ~~صاحب لارجان - از قبل اسماعیل بن احمد پیش آمدند و حرب درپیوستند .
# ~~چهل شبانروز جنگ قایم بود . عاقبت ظفر سید را بود و سامانیان به هزیمت
# ~~تا ممطیر برفتند. سید بعد ازچند روز یاچند ماه درطبرستان بود. باز به
~~گیلان
# ~~شد . سامانیان ، در طبرستان بههرسال وکمتر وبیشتر ، نواب وخویشان خود
# ~~می فرستادند و به طبرستان مسلط بودند و اصفهبدان با ایشان موافق می
~~بودند.
# تا در آن [وقت] جماعت روسان از دریا به کشتی بیرون آمدند و در
# ~~طبرستان خرابی کردند . آل سامان، کلی ایشان را استیصال کردنه .
# سید الناصر مدت چهارده سال در گیلان ، به اجتهاد علوم مشغول بود و
# ~~اشعار خوب دارد ، در مراثی داعی وغیر آن . تا وقتی که محمدبن صعلوک از
# ~~قبل سامانیان به آمل ورویان حاکم شد . اهالی فجم و مرز1 ، با تمامت
~~دیلم
# ~~وگیل ، پیش سید رفتند . و به استخلاص طبرستان ، او را ترغیب کردند .
# ~~سید متوجه طبرستان شد و پسر خود - ابوالحسین احمد - را بهرویان فرستاد
# ~~بهمقدمه ، تا عاملی را که در رویان بود ، از آن سامانیان - میهم نام --
~~بیرون
# ~~کرد . و سید الناصر الکبیر به کلار رفت. اصفهبد کلار ، براو بیعت کرد و
~~از
# ~~آنجا با کوره شیرد3 آمد . وفرداد به چالوس رفت . و پسر عم خود - السید
# ~~الحسن بن قاسم - را بهمقدمه بفرستاد ، تا چالوس مستخلص کند . محمدبن
# ~~صعلوک با پانزده هزار مرد بهموضع بورود مصاف کرد . سید الحسن بن قاسم
# ~~مردانگی نمود و صعلوک را منهزم گردانید . و واقعهآ بورود مشهور است که
# ~~چندان خلق کشته شدند که خون در دریا شد و بافرداد به چالوس رفت وحصار
# ~~چالوس ms080 بازمین راست کرد . و سید الناصر بعداز دو روز به آمل آمد. بهسرای
# ~~54] الحسن بن زید نزول فرمود و با خلق طریقهآ عدل وانصاف پیش گرفت
~~PageV01P105
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0136.png)

# ~~و گناهها را عفو فرمود . اخطل شاعر در این واقعه ، الحسن بن القاسم را
~~که
# ~~الداعی صغیر اوست ، مدح می کند . آن روز که لشکر آرای او بود1.
# # و آتیت معجزة ببوروذ آلتی %~% آجریت فیها للدماء سیولا
# # قاتکت صعدو ک آلدعین بفتیته %~% بذوا آندیاام نجدة و عقولا
# # قدمت منهم کل ساه طرفه %~% یلقی إذا لقی آلعدو جهولد
# # فعرتهم نهرآ یعب عبابه %~% ایطالبوا ثلمؤمنین نزولا]
# # حتی اذا قروا بحیث ینالهم %~% کیدآلعداة و وذوثوا تهویلا
# # و تز لزلت أقدام آهل آلسفر اذ %~% صدقوا آثلقاء وقتدوا تقتیلا
# # خلوا معسکرهم و سا ذخروا به %~% وخوادما وجواشنا و خیولا
# # فاجتاحها3 خیل الدله وآحرقت %~% تلک آلخیام فعطلت تعطیلا4
# چون کار ناصر کبیر مستقیم شد و عبدالله الحسن العقیقی بهساری علمها
# ~~سپید کرد و با حشمی بسیار از اهل دعوت به آمل به ناصر پیوست ، استظهار
# ~~سید زیاده شد و گیل و دیلم روی بدو نهادند . جستان بن وهسودان بترسید و
# ~~تمرد نمود و بعد از مخالفت تمام وحرب که به کرات واقع شد ، به آخر
# ~~مصالحه کرد و بدو پیوست و سید ناصر کبیر گوید در این باب ، شعر :
# و جستان أعطی مواثیقه %~% و أکسانه طائعا فی آلحفل
# و انی لآمل بالدیلمین %~% حروبا کبدر و یومالجمل
# و کیس بظن به فی الامو %~% ر غیر اثوفاء بما قد بنل
# خبر سیدالناصر به بخارا رسید . پادشاه احمدبن اسماعیل با چهل هزار
~~PageV01P106
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0137.png)

# ~~مرد روی به طبرستان نهاد. قضا را ، در راه غلامان فتک و غدر کرده ، سرش
# ~~را ببریدند و آن عزم خراب شد وطبرستان بر سید ناصر قرار گرفت و
# ~~اصفهبد شروین ملک الجبال با ناصر صلح کرد1.
# بعد از آن سید احکام پادشاهی و اوامر و نواهی ملک را تمامت با
# ~~سید الحسن بن القاسم سپرد و ms081 او را بهفرزندان صلبی خود ترجیح نهاد و میل
# ~~مردم نیز با حسن بن قاسم بود، سبب نیکوسیرتی و عفت و صلاح او .
# پسر ناصر کبیر- السیدابوالحسین احمد المعروف بصاحب الجیش - را
# ~~در حق پدر خود و تربیت او حسن بن قاسم را و بی التفاتی او باپسران،
~~شعری
# ~~لطیف باشد . و این ابوالحسین احمد امامی المذهب بود .
# # خلا عجبی2 من قرب أسباب مبعدی %~% و کثرة آعدائی و قله مسعدی
# # فیادوکته قامت علی بجورها %~% ویا والدا لم درع یی طیب مویدی
# # هل آلعدل إلا قسمه بسویته %~% و انصاف مظدوم و اعطاء مجتدی
# # فما بال آقرانی رفعت رؤوسهم %~% و طأطأت منی جاهدا3 بتعمد
# # فیإن رزقوا منکآلذی قد حرمته %~% فما رزقوا علمی و فضلی ومحتدی
# # و إن کان رأی منک فیهم رأیته %~% فرأی لعمر آلله غیر مسدد
# # و إن اکلت دنیاک دونی عصابته %~% صبرت لها یومی و آمسی الی غدی
# # فما آلله عن ظلم آنعباد بغافل %~% فما أنا بدأیوانی و لا بالآمسلد
# # أتقصی قریب آلرحم من آجل رحمه %~% و یدنو باحسان لآخر مبعد [55])
# # و إنی لاستحیی آلکلام اریحه %~% علیسک و آشدو بالقصید المقصد
# # و ابقی علی آلارحام خوف شماته %~% تحل بنا فی کل ناد و مشهد
~~PageV01P107
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0138.png)

# # و لکننظلیم آلأفربین مضا ضتاه %~% یصیق لمها ذرع الهتی الهتچتلک
# # و لدبد للمصدور أن ینغث آلأذی %~% و ذی آلجلد آلمقهور دفع آلتمرد
# # أذرضی بأن آرضی بخطتا، عاجز %~% إذا خاننی سیغی و شلت ده یدق
# # و قبل1 ابن مرداس آبی فضل آفرع %~% بسا کان ین فعل النبی دععدد
# # فواللهما حاموا آلنبی دفعله %~% و لا سموغوه مزحت آلمتفرد
# # فکبیف بسن لد بنزل آذوحی عنده %~% و لیس بمعصوم و لا بمؤید
# # و آعطی ابن سرداس و آرضاه با للهی %~% و قال له قول آلکرییم آلمسود
# # ونا آذت إلاا شحنته من محمد %~% فهلا دهذا منه شهدی و تقتدی
# # ستسدی نک آلأیام ما کنت جاهلا %~% و یأتیک بالأخبار من دم تزود2
# وهم ابو الحسین احمدبن الناصر الکبیر گوید در منقصت ms082 پدر3:
# یا آیها آدزیدیتهآ آلمهمله %~% اما مکم ذا آیته منزله
# کف له بالدآخذ مسبو طد %~% و فی آلعطایا جتدة مقغله
# آشلی علی آلدمه اولاده %~% و اظهر آلرشوة وآلقند له
# پا رخمات آئجو تبا لحم %~% غصتم فأخرجتم کنا جند له
# تودو االی آلر حمن و آستغفروا %~% من قبل ان تأتکم زلزد، PageV01P108
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0139.png)

# مخالفت حسن بن قاسم با ناصر]
# ناصر کبیر ، الحسن بن القاسم را بهطرف گیلان فرستاد تا ملوک گیلان
# ~~و دیلمان را برای اظهار طاعت به آمل آورد . حال آنکه ملوک و امرا از او
# ~~آزرده بودند سبب آنکه در اول مالی چند ایشان را پذیرفته بود و در ادای
# ~~آن تقصیر کرده . از آن سبب استندار هروسندان بن تیدا[ر] و خسروفیروزبن
# ~~جستان و لیشامین وردازاد1، با ملوک و امرای دیگر ، به اتفاق بر حسن بن
~~قاسم
# ~~بیعت کردند و شرط کردند که ناصر کبیررا بگیرند و آن قبولات از او
~~بستانند.
# ~~چون به آمل رسیدند ، حسن بن قاسم به مصلی فرود آمد و پیش ناصر نرفت.3
# ~~یک روز با اصحاب برنشست و بهدرگاه ناصر رفت. ناصر بترسید و از راهی
# ~~دیگر بهدر رفت و بر استری نشست و خواست که به پای دشت رود. حسن بن
# ~~قاسم بهدنبال برفت و او را گرفته ، به آمل آوردند واز آنجا به قلعهآ
~~لارجان
# ~~فرستاد .
# لشکر حسن بن قاسم درسرای افتادند وجملهآ اموال وحرم اورا بهغارت
# ~~بردند . تا حسن بن قاسم سوار شد و چند کسرا بهنیزه بزد، تاحرم
~~بازستاند،
# ~~نتوانست وحسن بن قاسم را از اسب در آوردند و حرب برخاست . مردم
# ~~آمل لشکر ناصر را ملامت کردند که شما چه قومید که با امام خود چنین کار
# ~~می کنید؟ بدتر از شما در دنیا کسی نباشد . و لیلی بن نعمان با عوام شهر
~~در
# ~~سرای حسن بن قاسم رفتند و او را جفاها گفته ، انگشتری از او بهزور
~~بگرفتند
# ~~و بهلارجان فرستادند ، تا ناصر را باز آوردند . حسن بن ms083 قاسم برنشست و
~~تا
# ~~بهمیله برفت . مردم در عقب برفتند و او را باز آوردند و پیش ناصر بردند
~~.

PageV01P109

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0140.png)

# ~~سید با او هیچ تغیر نکرد و سخت نگفت و گفت «عفو کردم .» و اجازت
# ~~داد که به گیلان رود.1
# بعد از مدتی ابو الحسین احمدبن الناصر شفاعت [56] کرد و حسن بن
# ~~قاسم را باز آورد . و دختر خود را بدو داد و ولایت گرگان بدو سپردند .
# ~~ابوالقاسم جعفربن الناصر را با او بفرستادند . ایشان هردو در گرگان
~~بودند ،
# ~~تا آنکه ترکان بهسر او در آمدند. ابو القاسم جعفر[با او] بد بود. اورا
~~بگذاشت
# ~~و باساری آمد ، حسن بن قاسم پای ترکان نداشت . در قلعهٔ‌ گچین2 رفت ،
# ~~به حدود استراباد و ترکان به محاصره بنشستند . همه زمستان آنجا بماند و
# ~~استعداد به آخر رسید وبعضی مردم را از سرما ، دست و پای بیفتاد . و آن
# ~~قلعه از عهد شاپور ذوالاکتاف باقی بود تا بهعهد شاه مازندران اردشیرین
# ~~الحسن . شاه اردشیر بهخود برنشست و بفرمود تا بشکافتند تا در دست ترکان
# ~~نیفتد.3 حسن بن قاسم را چون کار سخت شد ، با تنی چند بیرون شد و خودرا
# ~~برصف تر کان زد و یک دو را از ترکان بهدو نیم کرد و بیرون آمد و با پیش
# ~~ناصر کبیر شد . در این وقت بترک ملک گفته بود و در آمل مدرسهای عمارت
# ~~کرده ، آنجا که مشهد او است و آن مدرسه دراین چهل سال یا بیشتر آبادان
# ~~بود و آنجا ساکن شد و با مردم زندگانی بهشرع پیش گرفت . از اطراف
# ~~جهان ، مردم برای استفادهٔ‌ علوم ، روی بدو نهادند و از علم وفقه و
~~حدیث
# ~~و نظر وشعر وادب [او] استفاده می کردند. در بیست وپنجم شعبان سنهآ اربع
# ~~و ثلاثمائه ، بهجوار حق پیوست والله اعلم بالصواب.4 PageV01P110
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0141.png)

# ذکر الداعی الصغیر الحسن بن القاسم بن الحسن بن علی بن
# عبد اثرحمن الشجری بن القاسم بن الحسن بن زید الامیر بن ms084
# الحسن السبط بن امیر المؤمنین علی علیهم السلام
# چون ناصربه رحمت[حقآپیوست، پسرش ابوالحسین احمد، صاحب الجیش
# ~~به گیلان فرستاد و این حسن بن قاسم1 را که او را داعی صغیر خوانند که
~~داماد
# ~~و [بود] بیاورد . و بنا بر آنکه ابوالحسین [احمدبن] ناصر ، امامی
~~المذهب
# ~~بود و بهمذهب او دعوت [به] امامت جایزنه ، حکم و پادشاهی با او سپرد .
# ~~داعی به پادشاهی بنشست و او سیدی نیکوسیرت بود . اهل طبرستان در هیچ
# ~~عهدی این راحت ندید[ند] که در عهد این داعی حسن بن قاسم دیدند و
# ~~از همهآ سادات او بهعدل و انصاف زیادهتر بود .
# ابوالقاسم جعفر بن الناصر ، با برادر جنگ کرد که چرا ملک موروث
# ~~ما را به مردم دادی و خود را و مارا محروم کردی؟ و بهخشم باری رفت و
# ~~به محمدبن صعلوک پیوست و لشکر کشید و به آمل آمد و خطبه و سکه به نام
# ~~صاحب خراسان کرد و شعار علم سیاه گردانید .
# داعی الصغیر با گیلان گریخت ومدت هفت ماه آنجا بود وخراج
# ~~به استقصا بستد . چنانکه مردم بهرنج آمدند و لشکر گیل و دیلم بر گرفت و
# ~~به آمل آمد و عدل و انصاف پیش گرفت و بهمصلای شهر برای خود خانه
# ~~ساخت وفرمود تا همه سادات آنجا خانهها سازند تا زحمت مردم شهرنباشد .
# ~~و اصفهبد شروین ملک الجبال و اصفهبد شهریار ، با او بهصلح در آمدند ،
~~تا
# ~~که ابوالحسین احمد که زن پدرش2 بود از اوبرگردید وباکیرن پیوس . و
~~PageV01P111
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0142.png)

# ~~اهل خراسان لشکر کشیده ، بهطبرستان آمدند . داعی [57] آز هر دو جآنب
# ~~نا ایمن شد وبکریخت و پناء به اصفهبد داد واصفهبد محمد،1 داعی را بگرفت
# ~~و بند برنهاد و بهری فرستاد ، باپیش علی بن وهسودان که نایب الخلیفه
~~المقتدر
# ~~و آنجا محبوس میداشت تا علی بن وهسودان را به غدر بکشتند،2 داعیرا در
# ~~آن میانه خلاص دادند تا به گیلان رفت .3
# و هردو [پسران] ناصر ، ابوالحسین و ابوالقاسم با ms085 لشکر گیل ودیلم،
# ~~به گر گان رفتند و چند نوبت با ترکان مصافها کردند . داعی صغیر لشکر
# ~~بر گرفت و ناگاه به آمل در آمد واز آنجا بهساری رفت و ناگاه به استر
~~اباد بهسر
# ~~هردو ناصر در آمد و ایشان را بهاندک زمان منهزم گردانید و خلقی بسیار
~~از
# ~~اکابر گیل و دیلم کشته شدند. از آن جمله استندار هروسندان بن تیدار بود
~~که
# ~~کشته شد و او باناصران بود .
# ابو القاسم جعفر با دامغان افتاد و از آنجا بهری رفت و به گیلان شد .
# ~~داعی پیش ابوالحسین فرستاد که من بندهٔ‌ توام وپادشاهی ، تو به من
~~سپردی ،
# ~~مرا با توخصومت نیست . برادرت-ابوالقاسم - زحمت من میدهد . من نیز
# ~~به جواب او مشغول میشوم و باهمدیگر صلح کردند و مدتی در گرگان با هم
# ~~نشسته بودند وباتر کان جنگهای بسیار کردند. و ابوالحسین به گرگان بنشست
# ~~و داعی به آمل . ومدتی طبرستان براین موجب نگاه میداشتند، یکی در آمل
# ~~و دیگری در گرگان . داعی در آمل مدارس عمارت کرد و سیرت پستدیده
# ~~پیش گرفت و ایام عمر را براین موجب صرف کرد : یکروز به مناظرهآ فقه و
~~PageV01P112
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0143.png)

# ~~نظر بنشستی و یکروز به احکام مظالم و یک روز بهتد بیر ملک واقطاعات و
~~روز
# ~~آدینه به عرض محبوسان و قضایای اهل جرایم ، و البته حوالت به هیچکس
# ~~نکردی ، واهل علم وبییوتاترا احترام نمودی واز هیچ اهل هنر وفضل خراج
# ~~نستدی1 و در عهد او علمای وقت آسوده بودند.2
# تا بعد از مدتی، ابوالحسین ناصر بر داعی متغیر شد وپیش ابوالقاسم
# ~~فرستاد به گیلان تا با لشکرگران بیامد و به مصلای آمل هردو برادر
~~یکیشده،
# ~~با داعی جنگ کردند . داعی بگریخت و ناصران در آمل بنشستند و بر مردم
# ~~ظلمها کردند. فی الجمله در آخررجب3 سنهآ احدی عشر وثلاثمائه، ابو
~~الحسین
# ~~ناصر وفات یافت ودر ذی القعدة4 سنهٔ‌ اثنی عشر وثلاث مأیه ، ابوالقاسم
# ~~ناصر در گذشت .
# مرذم دیگرباره بر ابوعلی ms086 محمدبن الحسین احمد5 بیعت کردند . و از
# ~~سادات هیچکسرا این مردی وجلادت نبوده که ابوعلی ناصررا بود. ابوعلی
# ~~ناصر حاکم شد . ماکان بن کاکی - امیرگیلان - زن پدر6 ابوالقاسم
~~جعفربود.
# ~~دخترزادهآ خود - اسماعیل بن ابوالقاسم - را بر گرفت و به آمل آمد و
~~ابوعلی
# ~~ناصر را گرفته ، باگرگان فرستاد و کلاه ملک بر سر اسماعیل نهاد .
~~ابوعلی
# ~~درگرگان پیش ابوالحسین بن کاکی7 بود ، برادر ماکان . تاشبی ابوعلی ناصر
# ~~و ابوالحسین بن کاکی ، در مجلس لهو وشرب نشسته بودند . ابوعلی ناصر ،
# ~~عر بده کرد و کارد بر ابو الحسین بن کاکی زد و شکم بشکافت. مردم بدو
~~پیوستند PageV01P113
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0144.png)

# ~~و در [58] گرگان بنشست . و ملک طبرستان بر ابوعلی قرار کرفت . و او
# ~~پادشاهی سایس ومطاع بود ، روزی یهمیدان گوی اسبش به کبوه خطا کرد و
# ~~از اسب در افتاد . مرده از جای برداشتند .1 گنیدی که مرقد اواست ، در
# ~~راسته کوی ، برابر گنبد داعی نهاده است،2 بر در خانه سید اجل مجتبی
# ~~رحمه الله ومن بارها نام ولقب و کنیت و تاریخ او خواندهام بهخط معقلی
# ~~بر آنجا نوشته است .
# وحکومت داعی ابوجعفر صاحب القلنسوه]
# بعدازاو، مردم بر برادراو-ابوجعفربیعت کردند واوراصاحب القلنسوه
# ~~خوانند و او یک چند حاکم بود . دیگر باره ماکان بن کا کی بهرویان در
~~آمد و
# ~~با داعی موافقت کرد . داعی به استظهار او قوت گرفت . اسفاربن شیرویه ،
# ~~تایب ابوجعفر ناصر بود در ساری ، و اصفهبدان با ابوجعفر یکی شده بودند
# ~~و داعی الحسن بن القاسم، با پانصد مرد در آمل آمده بود، از طرف ری
~~بهراه
# ~~لارجان . اسفار را معلوم شد که داعی ضعیف حال است . ناگاه با اصفهبد
# ~~به آمل تاختن آورد. داعی بیرون شهر مصاف داد. این پانصد مرد از او بر
~~گشتند.
# ~~داعی بترسید وباتنی چند از خواص، روی بهشهر نهاد. برمقدمهآ لشکراسفار،
# ~~مرداویج بن زیار حاکم بود واو خواهرزادهآ استندار هروسندان بود که
~~داعی،
# ~~او را در گرگان در جنگ ناصران بکشته بود ms087 . مرداویج به کینهآ خال خود ،
# ~~در پی داعی بیامد و زویینی بر پشت او زد و بکشت و قصاص خال خود
# ~~- استندار - باز خواست . و قتل داعی صغیر در سنهآ ست عشر و ثلاث مائه
~~PageV01P114
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0145.png)

# ~~بود . از روز دعوت او تا روز وفاتش دوازده سال بود ، درمحلهآ علیاباد ،
~~در
# ~~خانهآ دخترش دفن کردند .1
# تا میان ماکان وابوجعفر الناصر مخالفت بادید آمد . ابوجعفر بهلارجان
# ~~میرفت . ماکان بر ابوجعفر ناصر زد و او را با جمعی انبوه در ولاو رود
# ~~بکشت و ملک بر اسماعیل بن ابوالقاسم الناصر بماند . مادر ابوجعفر
~~الناصر ،
# ~~به کینهآ پسر خود ، دو نفر کنیزک اسماعیل را بفریفت و غرور داد تا
~~اسماعیل
# ~~را به نرشت فصد زهر آلود بکشتند.2 و بعد از آن سادات بههم بر آمدند و
~~در
# ~~هرچند ماه وسال در گیلان و دیلمان خروج می کردند ، الا در مازندران و
# ~~رویان ، ایشان را نمی گذاشتند . زیرا که ایشان قانون آباء و اجداد خود
~~را
# ~~از صلاح مسلمانی ترک کرده بودند وملوک و اصفهبدان ، ایشان را نامعتقد
# ~~شده وکار سادات ضعیف شد و آل بویه قوت گرفتند و مستولی شدند واستیلا
# ~~و تمکین ایشان ، از شرح مستغنی است تا بتدریج ، سلاطین بزرگ شدند .
# وخروج الثائر بالله]
# و در این وقت در گیلان ودیلمان ، سیدالثائر بالله خروج کرد واو
# ~~برادر زادهآ ناصر کبیر بود . و هوابوالفضل جعفر بن محمدبن الحسین بن
~~علی بن
# ~~عمر الاشرف بن علی زین العابدین علیه السلام و او را سید ابیض
~~خواندندی.
# و در آنوقت میان اصفهبد شهریار -ملک الجبال- واستندار ابو الفضل،
# ~~مخالفت بود. اصفهبد به حسن بویه پیوست واین حسن حاکم ری و آن نواحی
# ~~بود. بواسطهآ موافقت اصفهبد باحسن، وجه طبرستان اورا مسلم شد واستیلای
~~PageV01P115
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0146.png)

# ~~و با عراق رفت وکوشک علی کامه که در جاجرود نهاده است ، بدو منسوب
# ~~است .1
# استندار ابوالفضل ، ثائر علوی را از گیلان بیاورد به تعصب [59]
# ~~اصفهبد و در ms088 چالوس بنشاند . مردم بر ثایر جمع شدند . خبر به حسن بویه
# ~~بردند. ابن العمید را بالشکر به آمل فرستاد تا باسید مصاف دادند به
~~تمنجاده2
# ~~و لشکر آل بویه را هزیمت دادند . و علبی بن کامه بگریخت . ثایر به آمل
# ~~آمد و به مصلی باسرای سادات شد و استندار ابوالفضل به حزمهزر بالای آمل
# ~~نزول کرد . بعد از مدتی میان ثایر علوی و استندار ابو الفضل مخالفت
~~بادید
# ~~آمد . ثایر علوی بیاو در آمل نتوانست بودن ، بهضرورت با گیلان شد و
# ~~سادات در گیلان و دیلمان خروج کردند از اولاد ناصر و ثایر. تاحدی که
~~ثایر
# ~~را غلامی بود ، عمیرنام ، بعد از آنکه گیل و دیلم ، سادات را قهر کردند
~~و
# ~~طبرستان از ایشان باز گرفته ، این عمیر نیز در ایشان عصیان کرد و به
~~گیلان
# ~~شد و دعوت کرد. مردم گیلان براو جمع شدند و متابعت نموده، تا خانومان
# ~~و اولاد ثایر را تاراج کردند و سید را باز گذاشته ، طوع فرمان عمیر
~~گشتند .
# ~~شاعر دراین باب شعری گفته است در آن وقت ، شعر :
# یا آل پاسین آمرکم عجب %~% بینااوری قدجرت مفادیره
# ذم یکفکم فی حجاز گم عمر %~% حتی بجیلان جاء تصغیره
# چون سادات نه بر وجه صلاح میرفتند ، اعتقاد مردم در حق ایشان
# ~~فاسد شد30 PageV01P116
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0147.png)

### | حکایت
# گویند که یکی از سادات پیش ملوک رویان رفت و حاجت خود رفع
# ~~کرد والحاح نمود ، حاجت او برنیامد . سید گرم بر آمد و ملک را گفت که
# ~~آبا و اجداد شما پدران ما را بهامامت قبول کرده ، جان ومال فدا می
~~کردند
# ~~وشما امروز بهاندک مهمی باما مضایقه می کنید. این چرا است ؟ ملک به
~~جواب
# ~~گقت که سید راست می گوید وقتی که پدران سید، پدران مارا دعوت کردند،
# ~~بدران شما اهل دین و اسلام بودهاند و پدران ما در کفر و جهل . چون نگاه
# ~~کردند و تتبع عقل نمودند، طریقهآ پدران شمارا درعدل و انصاف ومسلمانی
# ~~و ms089 اقامت دین و شرع بهتر از طریقهٔ‌ خود دیدند . عقل ایشان ، ایشان را
~~بدان
# ~~داشت که اسلام از ایشان قبول کنند و مطیع ایشان شوند . امروز که شما
# ~~سادات آل محمدید، طریقهآ پدران ماازظلم وناانصافی واهمال دین وشریعت
# ~~بر ذمت گرفتید و ما طریقهٔ‌ پدران [شما] از عدل وانصاف وراستی اختیار
# ~~کردیم . من بعد شما را متابعت طریقهٔ‌ ما میباید کرد . چه ما متابعت
~~اسلام
# ~~کردیم نهمتابعت پدران شما. چون مسئله منعکس شد، شما نیز از ما آن توقع
# ~~مکنید که پدران کردند .1
# و مقصود ما از این کتاب ذکر رویان وملوک استندار است . متغلبان
# ~~طبرستان را یاد کردن ، مقصود آنست تا معلوم باشد که از عهد اکاسره الی
# ~~یومنا هذا ، هرگز رویان از ملوک استندار ومازندران از ملوک باوند خالی
# ~~نبود . اگرچه کسان خلفا و سادات علویه و آل طاهر وآل سامان و ملوک
~~دیالم
# ~~و اتراک خوارزمشاهی و آل بویه و غیرهم را دراین ولایت مدخل بود و تردد
~~PageV01P117
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0148.png)

# ~~بی کردند . اما این ملوک پیوسته ثابت بودهاند . بعضی اوقات بهصاح ،
~~گاهی
# ~~به موافقت و گاهی بهمخالفت ، به هیچ وجه از ایشان خالی نبود و نباشد
# ~~ان شاء الله تعالی وحده.

PageV01P118

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0149.png)

### | سلکی با آزحکومت طرفی خایی تبودند .
### | صا
# ~~در ذکر بیان آنکه ازچه سبب این ملوک را استندار می گویند
# ~~واشتقاق این اسم از کجاست بر سبیل ایجاز PageV01P119
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0150.png)

# ~~غدر و ناجوانمردی نکردهاند . هم اصاغر از صلابت ایشان محظوظ بودهاند
# ~~و هم اکابر بهمدد ایشان ، از کید اعدا محفوظ . خلاف عهد و ترک امانت
# ~~نکردهاند و با هیچ آفریده فتک و ناجوانمردی نفرموده . پس آستانداری
# ~~همین تواند بود . اگر از این سبب آستاندار گفته باشند ، عجب نباشد و از
# ~~صواب دور نبود .
# و نیز گفتهاند که بهوقت استیلای عرب و اصحاب خلفا و داعیان ،
# ~~غریبان در این ملک آمدهاند و دست تسلط دراز کرده . اگر احیانا دست این
# ~~ملوک از دشت وهامون و ms090 ساحل دریا کوتاه [بوده است]، بههیچ وقتی، ممالک
# ~~کوهستان از حکومت ایشان خالی نبوده و در همه عصر، ایشان به استقلال ،
# ~~ملوک جبال بودهاند. وبهزبان طبری «استان» کوه راگویند. پس معنی استان
~~دار
# ~~ملک الجبال باشد ، یعنی حاکم و پادشاه کوه ، همچنانکه ملوک باوند را در
# ~~آن عهد ملک الجبال خواندندی ، پس معنی استندار نیز همان باشد .
# و نیز گویند که استان در قدیم نام این ولایت بود و در تواریخ «استان
# ~~رستاق» بسیار ذکر رفته باشد . همچنانکه مازندران دارحون ناصران عهد
# ~~کذا] یا بعضی را از آن آستان نام بود . ملوک آستاندار باشند .
# و نیز گفتهاند که یکی از پادشاهان این طرف را استندار نام بود. بعد
# ~~از او همه را بهنام او بازخوانند . چنانکه اکفی الکفاة اسماعیل بن عباد
~~را ،
# ~~صاحب نام بود ، همه وزرا را بعد از او به نسبت با اوصاحب خوانند . وسید
# ~~اجل علم الهدی را مرتضی نام بود ، همهآ سادات را به نسبت با او مرتضی
# ~~خوانند . و یک پادشاه را درعجم، کسری نام بود ، همهآ پادشاهان را به
~~نسبت
# ~~با او ، اکاسره خوانند . و همچنین یکی را در روم ، قیصر نام بود ، همه
~~را
# ~~قیاصره گویند . وملوک مصر1 را بر همین منوال، عزیز خوانند . پس بعید
~~PageV01P120
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0151.png)

# ~~نباشد که در قبیلهٔ‌ این ملک ، یکیرا[نام] استندار بوده باشد وهمه را
~~به نسبت
# ~~با آن ، استندار خوانند . این وجوه همه احتمال دارد . والله اعلم
~~بالصواب .
# نسبت ایشان تا به آدم علیه السلام بر این موجب است :
# الملک الاعظم ، مولی ملوک العجم ، عمدةالامراء والسلاطین ، کهف
# ~~العظماء والخواقین ، شاه وشهریار ایران ، ملک ملوک رویان ، ابوالمظفر
# ~~جلال الدوله ، غیاث الامه ، جمال المله ، المخصوص بالنصر والظفر ، ثانی
# ~~کسری و قیصر، غبط تبع وحمیر،[61] اسکندر وشاهغازی وگستهم وطوس بن
# ~~زپار ، بن شاه کیخسرو، بن شهراگیم، بن ناماور، بن بیستون، بن زرینکمر،
~~بن
# ~~جستان، بن کیکاوس، بن هزاراسب، بن ناماور، بن نصیر الدوله، بن سیف
~~الدوله،
# ~~بن باحرب ، بن زرینکمر ms091 ، بن فرامرز، بن شهریار، بن جمشید ، بن دیوبند،
# ~~بن شیرزاد ، بن افریدون ، بنقارن ، بن سهراب ، بن ناماور ، بن بادوسبان
~~،
# ~~بن خورزاد،1 بن بادوسبان ، بن جیل ، بن جیلانشاه ، بن فیروز ، بن نرسی
~~،
# ~~بن جاماسب ، بن فیروز ، بن یزدجرد ، ینیهرام ، بن یزدجرد ، بنشاپور ،
~~بن
# ~~هرمزد ، بن نرسی ، بن بهرام ، بن بهرام ، بن هرمزد، بن شاپور ، بن
~~اردشیر، بن
# ~~بابک ، بن ساسان ، بن بابک ، بنساسان ، بن وهافرید، بن مهرماه ،
~~بنساسان ،
# ~~بن بهمن، بن اسفندیار، بن گشتاسف ، بن لهراسف ، بن لیاوجان ، بن کیانوش
~~،
# ~~بن کیاپشین، بن کیقباد، بنزاب ، بن بودناء ، بن ماسور، بن نوذر، بن
~~منوچهر ،
# ~~بن فارس، بنیهودا، بن یعقوب ، بن اسحق ، بن ابراهیم ، ین تارخ ، بن
~~ناحور،
# ~~بن سروغ ، بن ارغو ، بن فالغ ، بن عابر ، بن شالخ ، بن ارفخشد ، بن سام
~~،
# ~~بن نوح ، بن ملک ، بن متوشلخ ، بن اخنوخ، بن الیارد، بن مهلائیل، بن
~~انوش ،
# ~~بنشیث، بن ابی البشروابی محمد، آدم صفی الله وعلی امنا حواءالصلوة
~~والسلام.

PageV01P121

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0152.png)
~~PageV01P122
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0153.png)

### | در ذکر ملوک گذشته و بعضی آز سر گذشت ایشان
### | علی حده ، بدان قدر که معلوم شده است ، نبشته
### | شود . ان شاء آلله تعالی.
# ~~فضیلت هرچه تمامتراست. چه راستی آنست که در دین مروت، ملوک واکابر
# ~~مکارم و نتیجهآ علو همت است . شعرا هم دراین باب گویند ، بمت :
# # فضیلت جو انمردی ونان دهیست %~% مهالات بیهوده طبل تهیست
# ~~قال الله تعالی فی صفة اولیائه ویطعمون الطعام علی حبه و چون حق
~~PageV01P123
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0154.png)

# ~~عز وعلا ، بندگان مقرب خود را بدین فضیلت مدح گفته باشد ، هرچه در آن
# ~~باب گویند ،[62] به جای خود باشد و دون مرتبهآ آن .
# بادوسبان ، هر روز علی الدوام ، ششصد مرد را تان دادی و بهروزی
# ~~سهوقت ، خوان نهادی . یه هروقتی دویست مرد نان خوردندی .
# بزرگی بود از اکابرطبرستان، نامش عبدالله فضلویه، از داعیان گریخته،
# ~~روی بدو نهاد . بادوسبان بهجهت او، دویستهزار درم اجرا پدید کرد وخانه
# ~~و سرای به ملکیت بدو داد ، و چون او فرمان یافت ، همچنان ms092 بر فرزندان او
# ~~مقرر ومسلم داشت.1
# استندار شهر بوش2 بن هزارسب
# ملکی قوی و بزرگ و عالی همت بود و پیوسته ملجأ اکابر زمان و
# ~~مقوی ملوک عصر بود . و اصفهبدان مازندران و ملوک باوند ، بر او ابدا
# ~~استظهارجستندی و داماد شاه مازندران - نصرةالدوله علی بن شهر یار بن
~~قارن-
# ~~بود .3 گویند که سبب خویشی او با شاه مازندران [این] بود که علاءالدوله
# ~~علی ، پسرخود - تاج الملوک مرداویج - را به مرو فرستاد ، به خدمت سلطان
# ~~ستجر . و این تاج الملوک است که ممدوح انوری است ، در قصیده ای که
# ~~مطلعش اینست :
# ای در نبرد حیدر کرار روزگار . تا آنجا که گوید : «تاج الملوک صفدر
# ~~و صفدار روز گار.» سلطان خواهر را بدو داد وهیچ بامداد ازخانه بیرون
~~نیامد PageV01P124
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0155.png)

# ~~نا اول نظر برتاج الملوک نیفکند ، از برای فال را .
# چون فرمان حق در علاءالدوله رسید، پسرش شاه غازی رستم- ولی عهد
# ~~بدرش- پادشاه طبرستان گشت. تاج الملوک از حضرت سلطان ، قشتم نام امیری
# ~~را با سی هزار مرد برگرفت و به استخلاص طبرستان بیامد و بیرون تمیشه
# ~~نزول کرد و منشور و فرمان سلطان ، بهشاه غازی رستم فرستاد که یک نیمهٔ‌
# ~~ملک از آن تو باشد و یک نیمه از آن تاج الملوک و ایشان را به صلح فرمود
~~.
# ~~شاه غازی جواب داد که برادر مرا ملک مازتدران باید ، خدمت من باید کرد
# ~~نه خدمت سلطان . چون قشتم ازشاه غازی نومید شد، منشور فرستاد پیش اکابر
# ~~وملوک طبرستان که پیش من آئید . استندارشهریوش ومنوچهرلارجان مرزیان،
# ~~بااکابر دیگر بدوپیوستند1 وبه مازندراندر آمدند. شاهغازیرستم، پناه
~~بادزدارا
# ~~داد وتا ج الملوک وترکان حصارقلعه میدادند. حکیمی بود ، در قلعه ، نامش
# ~~نجیب الزمان احمد بن محمدالقصرانی.2 دعوی کرد که دراین نزدیک، جنازهای
# ~~از آن صاحب قلعه بیرون خواهند برد . ملک شاه غازی از این حکایت بترسید
# ~~و توهم کرد. امیر شهریار ، قلعهدار بود، درعهد او وعهد پدرش
~~علاءالدوله.
# ~~ملک را دلخوشی داد که این قلعه بس ms093 مبارک است ، بهسخن حکیم التفات
# ~~مفرمای ، وهمان روز ، امیر شهریار رنجور شد و بعد از ده روز جنازهٔ‌ او
# ~~بدر بردند .3 هشت ماه ملک را محاصره دادند و لشکر خرابی طبرستان
# ~~می کردند . مردم ملول شدند . استندار شهریوش و منوچهر لارجان مرزبان،
# ~~بیش ملک شاه غازی فرستادند که اگر با ما خویشاوندی کنی [63] ما از
# ~~تاج الملوک برگردیم . شاه غازی رستم ، پر این موجب با ایشان عهد کرد .

PageV01P125

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0156.png)

# ~~ایشان هردو لشکر خود بر گرفته، از قشتم دور شدند. اهالی طبرستان به
~~یگبار
# ~~به طرف] قشتم و تاج الملوک برگردیدند . قشتم از آنجا کوچ کرد . چوناز
# ~~ترجی بگذشت ، شاه غازی رستم از قلعه بهزیر آمد و استندار شهریوش و
# ~~لارجان مرزبان ، بدو پیوستند و بههمهآ ولایت قاصد فرستاد که گناهکاران
~~را
# ~~عفو کردم . مردم همه ایمن شدند و بهملک شاه غازی پیوستند .
# بعد ازمدتی ، سلطان، والی ری را که عباس نام بود ، با تمامت لشکر
# ~~ری و خوار وسمنان و دماوند و قصران و رویان و لارجان وکلار و چلاب
# ~~به مازندران به سر ملک شاه غازی فرستاد. شاه غازی پیش استندار شهریوش
~~فرستاد
# ~~که همیشه عباس در مازندران نباشد ، ترا با من میباید ساخت و بهسخن او
# ~~را نرم کرد ، تا استندار با ملک شاه غازی عهد کرد و لشکر خود را
~~بازخواند
# ~~و یا رویان رفت . ملوک و امرا یکیک میرفتند تا عباس نیز بترسید و با
~~ملک
# ~~صلح کرد و از مازندران بهدر رفت . شاه غازی رستم به عهد خود وفا کرد و
# ~~خواهر خود را به استندار شهریوش داد و از پایدشت رستاق تاحد سیاه رود
# ~~به کاوین بداد و نواب و عمال استندار شهریوش1 دراین املاک متصرف شدند
# ~~و قرار کردند که استندار باپسرش باچهارصد مرد ، ملازم شاه غازی باشند و
# ~~میان ایشان یگانگی تمام و اتحاد بادید آمد و طبرستان معمور گشت و سبب
# ~~وفاق ایشان، از سیاه گیلان تا تمیشه2 چنان ms094 مسخر شاه غازی گشت که مهره
~~در
# ~~دست مشعبد . وخلق در امن و رفاهیت بودند . در این عصر مظفری3 شاعر
# ~~گوید : PageV01P126
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0157.png)

# جنت عدن است گوئی کشور مازندران
### | در حریم حرمت اصفهبد اصفهبدان
# استندار کیکاوس بن هزارسب
# و برادر شهریوش بود . مردی بود مردانه ورفیع قدر . در میان آین
# ~~ملوک از او یگانهتر کسی نه . وخواهرزادهٔ‌ کیا بزرگ [امید] دیلمان بود
~~.
# ~~و در ایام حکومت شهریوش ، - کیکاوس - پیش شاه غازی رستم ملازم بودی
# ~~و شاه غازی را دایم با ملاحده غزا بودی ، تا حدی که یک نوبت به رودبار
# ~~سلسکوه ، هجده هزار2 ملحد را گردن بزد . و چند باره مناره از سر ایشان
# ~~بساخت . سبب در آن بود که سلطان سنجر از او پسری درخواست کرد که
# ~~پیش او باشد . شاه غازی از آن سبب که برادرش - تاج الملوک - آنجا در
# ~~هری بود ، چاره ندید مگر آنکه پسرخود ، گرده بازو باهزار مرد به
~~مروفرستاد
# ~~و خورشیدبن ابوالقاسم را با ممطیر بهاتابکی تعیین کرد . و این گرده باز
~~و
# ~~جوانی بود که در همهآ عالم پادشاه زادهای بهصورت او نبود . تمامت اهل
# ~~خراسان به نظارهٔ‌ حسن وملاحت او می آمدند . و چند نفر زنان شیفتهآ حسن
~~او
# ~~شده بودند . روزی ازگرمابه بیرون آمده ، درمسلخ نشسته بود ، در سرخس.
# ~~دوملحد فرصت یافتند و او را به کارد زده ، شهید کردند و او را بامشهد
~~امام
# ~~علی بن موسی[64] الرضا علیه الصلوة والسلام آوردند و دفن کردند و قبهای
# ~~ساخته ، چندپاره دیه وقف آن مقام کردند . از این جهت شاه غازی رستم یک
# ~~لحظه ازجهاد ملاحده نیاسودی و چند نوبت به الموت تاختن زد ودر ایام او
# ~~هیچ ملحدی ، سر از الموت به در نتوانستی کرد . یک نوبت نامه نبشت
~~PageV01P127
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0158.png)

# ~~به الموت ، پیش کیا کور محمد.1 نسخه اینست: زندگانی کافر بد گو هرملعون
# ~~اعور مخذول اکبیر محمد نومید در زمین دراز مباد . ایزد او را هلاک
~~وقرین
# ~~او مالک دوزخ ms095 [کناد] پوشیده نیست که ایزد عز وعلا، کشتن کفار و ملاحده
# ~~سبب نجات مؤمنان و موحدان گردانید و بزرگتر نعمتی وعظیمتر منتی خدای
# ~~را تبارک وتعالی برما آنست که بواسطهآ شمشیر ما ، دمار از دیار شما بر
~~آورد
# ~~و شما چون مخنتان به دعوی بیمعنی و رنگ بی فرهنگ ، به چهار حد دیوار
# ~~الموت] پای در کشیده ، نشستهاید و چون روباه سر در بن خار زده2. آخر
# ~~شما [را] چه کار افتاده است 3. من بی حاجب و پردهدار و بی نواب و
~~پیشکار
# ~~بههمه [مواضع] نشستهام و در روی زمین شمارا ازمن دشمنتر کسی نیست.
# ~~بیائید و مردی خود بنمائید .
# جواب چنین نوشتند که نامهآ ترا خواندیم ، سرش دشنام بود ، دشنام
# ~~اهل دشنام دهند.4 الا لعنة الله علی الظالمین .
# فی الجمله ملکشاه غازی ، کیا بزرگ امیدراکه ملک دیلمان بود ، ررو
# ~~بست به اقطاع بداد و در روی ملاحده بداشت و مال و معاملات دیلمان بدو
# ~~مسلم داشت . استندار کیکاوس ملازم شاه غازی بود . کیا بزرگ [امید] ، در
# ~~مدت اندک وفات یافت . شاه غازی ، استندار کیکاوس را بامقام او فرستاد و
# ~~سی هزار دینار سرخ خراج دیلمان را که باخزانهٔ‌ او آمدی ، بهوجه
~~اخراجات
# ~~یه استندار کیکاوس مسلم داشت . کیکاوس در دیلمان حاکم شد وهمه روز با
# ~~ملاحده غزا می کرد وچندین قلعهها که ایشان داشتند ، همه مستخلص گردانید
~~PageV01P128
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0159.png)

# ~~و بهزخم شمشیر کیکاوس ، تمامت مازندران و رویان ، از تعرض ملاحده آمن
# ~~شد و ملاحده را قدرت نبود که از دست او یکمن تخم در ولایت بکارند ودر
# ~~هیچ مقامی دهخانه آبادان نکردند که کیکاوس آن را نفرمود سوختن . و از
# ~~او مردانهتر ملکی واسفاهیئیتر حاکمی دررویان نبود، خاصه که همچون شاه
# ~~غازی رستم استظهاری داشت . سه سال کیکاوس پادشاه همهآ دیلمان بود ، تبا
# ~~استندار در گذشت. مردم رویان بر امیر ناماور جمع شدند و او دعوی کرد که
# ~~من از قبیلهآ استندارم. لیکن ایشان اورا به خویشاوندی قبول نکردندی ms096
~~وچنان
# ~~دانی المحل بود که نیمهآ دیه تاتنکاه به اقطاع میخورد. غرض آنکه مردم
~~رویان
# ~~امیر ناماور را بهرویان به پادشاهی بنشستند . کیکاوسرا معلوم شد، از
~~دیلمان
# ~~تاختن آورده ، ناگاه به کجور در آمد . امیر ناماور راگرفته ، بند
~~برنهاد و با
# ~~قلعهآ نور فرستاد . بعد از آن او راکسی ندید نهمرده نهزنده . و او در
~~رویان
# ~~بنشست ونایبی کافی در دیلمان بنشاند و املاک مهری را از الیش رود تا
~~سیاه
# ~~رود به مبلغ بیست وچهارهزار [65] دینار از شاه غازی رستم به ضمان
~~بستاند
# ~~و هرهفتهای به روز یکشنبه بهقسط به آمل ادا می کرد . و مدتی در رویان1
~~با
# ~~تمکین تمام نشسته بود و با شاه غازی رستم هیچ مخالفت نکرد . عاقبت آن
# ~~موافقت به مخالفت انجامید و در آن میانه وقایع بسیار حادث شد که بعضی
# ~~گفته شود انشاءالله.2
# سبب مخالفت کیکاوس با شاه غازی رستم
# در آن عهد غزان لشکر کشیده ، بهسر سلطان سنجر در آمدند و میان
~~PageV01P129
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0160.png)

# ~~ایشان جنگهای بسیار واقع شد ، عاقبت سنجر را دستگیر کرده ، در حبس
# ~~میداشتند ، برادرزادهآ سنجر - سلیمانشاه - گریخته ، رجوع باشاه غازی
~~کرد
# ~~شاه غازی اورا باهمدان برد و برتخت نشاند . سلیمان شاه اعمال ری را تا
# ~~بهمشکو ، بهشاه غازی مسلم داشت . وخواجه نجم الدین حسن عمیدی ، یک
# ~~سال و هشت ماه بهنیابت ملک در ری بود و مال بادیوان او می آمد و تمامت
# ~~معارف ری و قضاة و سادات واکابر، در ساری خدمت می کردند . ودر ری
# ~~در محلهآ درزانمهران1، صدو بیست هزار دینار خرج کرده، برای ملک مدرسهای
# ~~عمارت کردند وهفت پاره دیه از امهات قرای ری بهزر حلال خریده، بر آنجا
# ~~وقف فرمود و سدیدالدین محمود حمصی که متکلم امامیه است ، در آنجا
# ~~بهمدرسی معین شد وعلی بن منتهی3 متولی بود.
# غرض آنکه در این وقت کار دولت شاه غازی به نظام رسیده بود .
# ~~خوارزمشاه آتسز، قاصد فرستاده، از او مدد درخواست کرد تا باغزان ms097 مصاف
# ~~کند وامرای غز-طوطی بک3 و قوغر4 وسنجر- پیش شاه غازی رستم فرستادند
# ~~که سنجر دشمن توبود ما او را گرفتهایم ، با ما اتفاق کن ، تا خراسان دو
# ~~دانگ به تو دهیم و به عراق رویم و هرملکی که مستخلص کنیم ، چهاردانگ
# ~~از آن تو باشد .
# شاه غازی رستم بهسخن غزان التفات نکرد و سیهزار سوار و پیاده
# ~~جمع کرد از گیل و دیلم و رویان ولارجان و دماوند وقصران و کبود جامه و
# ~~استراباد و روی بهدهستان نهاد . غزان پیش او فرستادند که سلطان اتسز در
# ~~مقام هزارسف بهسی فرسنگ خوارزم بگذشت . تو زحمت مکش تا حدود
~~PageV01P130
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0161.png)

# ~~نیشابور به تومسلم میداریم. زحمت ما مده و بهسلامت باز گرد . اصفهبد
~~شاه
# ~~غازی به سخنایشان التفات نکرد و گفت «من بهنیت غزا آمدهام، باز نمی
~~گردم.»
# ~~برفت تا که مصاف پیوستند1 استندار کیکاوس و لارجان مرزبان، آن روز با
# ~~تمامت حشم رویان وقصران و دماوند ، برمیسرهٔ‌ لشکر بودند . بهعاقبت
# ~~غزان غالب شدند و هزیمت براهل طبرستان افتاد و هزار مرد از ایشان بیرون
# ~~آمد . باقی همه تلف شدند . بزرگان هریکی به طرفی بیرون رفتند .
# دیگرباره اهل طبرستان اتفاق کردند و دوازده هزار مرد جمع گشته ،
# ~~روی بهخراسان نهادند . در راه خبر رسید که مؤید آیبه ، سلطان سنجر را
~~از
# ~~میان لشکر بدزدید و برتخت نشاند و غزان با ماوراءالنهر شدند .
# ملکشاه غازی ، با اهل طبرستان به پایان قلعه مهرهبن3 و منصوره کوه
# ~~رفت و هشت ماه محاصره میداد تا مستخلص گردانید . تمامت ولایت بسطام
# ~~و دامغان باتصرف دیوان خود گرفت . در وقت محاصرهٔ‌ قلعه ، این جماعت
# ~~در زحمت بودند . فخرالدوله گرشاسف کبودجامه [66] بنابر آنکه زن پسر3
# ~~تاج الملوک بود ، پیوسته با شاه غازی رستم کدورت در دل داشت و او را با
# ~~استندار کیکاوس اتحاد بود. روزی در آن محاصره آمد و گفت «ملکشاه غازی
# ~~طمع در ملک خراسان کرد . توحاکم رویان زمینی و من صاحب کشوارهام.
# ~~همه روز زحمت ms098 ما میدهد . ما از دست بیگار او به ستوه آمدیم و طافت ما
# ~~برسید . یک روز از عیش پادشاهی خود، ساراکمتخی کیس. عا قبت یا در
# ~~ملک ما ریادت تمی شود وادر اوراتی میرسد ، خرابی ماست . چه لارم
~~PageV01P131
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0162.png)

# ~~است که در چنین سروقتی ، ما تنعم و پادشاهی خود رها کنیم و در دنبال او
# ~~افتاده بهشورهآ دهستان شمشیر زنیم، اورا این همه لشکر کشی بواسطهآ مادو
~~کس
# ~~میسر است. اگر من با او آن طرف کشواره مخالفت کنم و تو این طرف رویان
# ~~دست براودراز کنی، اوهر گزاز کوهستان بیرون نتواند آمدن و بهضرورت اورا
# ~~باساری و آن نواحی بباید ساخت.» و آنچه امکانداشت دراین باب تقریر کرد.
# استندار پرسید که صلاح چیست؟ فخرالدوله گفت «صلاح در آن است
# ~~که تو آمل و آن نواحی بهدست فرو گیری و من استراباد باتصرف خود گیرم
# ~~و از هر دوطرف او را زحمت دهیم وخود را از زحمت او خلاص دهیم .»
# استندار کیکاوس با قاضی سروم که قاضی رویان بود ، در این باب
# ~~مشاورت کرد . و این سروم آنست که بدو مثل زنند که : «سرومی داوری. »1
# ~~قاضی او را رخصت داد ودر این باب او را تحریض کرد . فخر الدوله
# ~~گرشاسف، و استندار کیکاوس باهم دیگردر این باب عهد کردند. چون مراجعت
# ~~کردند، فخر الدوله گرشاسف، استر اباد را غارت کرد و با گلپایگان
~~شدواستندار
# ~~کیکاوس به آمل در آمد و بهقرینهآ خراط کلاته، کوشک شاهغازیرا بسوزانید
~~.
# ~~حشم آمل با اوجنگ پیوستند ومصاف کردند، تامنهزم گشت 2 وبارویان رفت.
# ملکشاه غازی [به]بیرون تمیشه حشم فرستاد و گلیا یگان را بسوخت و
# ~~چند کس را از معروفان آنجا ، گردن فرمود زدن و فرزند و قبایل فخرالدوله
# ~~گرشاسف را بهغارت برده، بهساری آوردند و فخر الدو له گرشاسف بگریخت
# ~~وبا قلعهآ جهینه شد3. ملکشاهغازی پسرخود- علاءالدوله حسن4- را بامعارف
# ~~مازندران و لشکری بسیار به رویان فرستاد و فرمود «تااستندار را بادست
~~نیاورید، PageV01P132
# ![image ms099 filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0163.png)

# ~~باز نگردید.» علاءالدوله لشکر کشید وبهرویان آمد. استندار کیکاوس
~~بالشکر
# ~~آراسته پیش آمد و به سرداوی رجه1 کمین ساختند و از یمین ویسار برلشکر
# ~~مازندران زدند . علاءالدوله حسن را با تمامت لشکر بشکستند و مبارز
~~الدین
# ~~ارجاسف2 را به شمشیر زدند ، چنانکه چشم و روی بتراشید و تا آخر عمر
# ~~همچنان اشتر مانده بود و اصفهبد خورشید ممطیر را بهدست گیر بگرفتند و
# ~~گویند که خورشید با استندار یکی بود و برای او جاسوسی می کرد . سبب
# ~~آنکه ملک شاه غازی رستم سپهسالاری از ساری تا آمل از او باز گرفته بود
~~و
# ~~با برادرش [67] قارن تا برویان3 داده . از آن جهت که او اتابک گرده
~~بازو
# ~~بود که در سرخس ملاحده کشته بود[ند] . در آن قضیه از اوگریخته بود ، او
# ~~نیز با ملک غدر کرد و پشت بداد تا که دستگیر شد . هیچکس باز نگردید ،
# ~~مگر گیلی، گیلانشاه نام که هرسال هفتصد دینار سرخ جامگی ملک شاه غازی
# ~~رستم میخورد ، بازگشت و در پیش علاءالدوله حسن بهمصاف باستاد تا که
# ~~او را پارهپاره کردند . گیلی دیگر بود، او را ددار گیل4 می گفتند،
~~علاءالدوله
# ~~حسن را در پیش داشت و چند موضع بازگردید و جنگ می کرد ، تا که
# ~~به دریا کنار بهدر فتاد و بهاندک مردم اورا در کشتی نشاند و به گیلان
~~برد بهخانهآ
# ~~سلطان شاه گیل فرود آورد . و این لشکر بدین معتبری چنان متفرق شدند که
# ~~بهروزگاری بههم رسیدند و کیکاوس بهنوعی این مردم را بشکست که با شاه
# ~~غازی رستم هیچکس از پادشاهان مثل این حرکت نکرده بود .
# بعد از چند روز ، علاءالدوله حسن با امیر علی سابق الدوله و سید
# ~~مظفرالدین علوی و اصفهبد مجدالدین دارا و حسام الدین با هاشم علوی ، از
~~PageV01P133
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0164.png)

# ~~گیلان مراجعت کردند. خواستند که به خدمت ملکشاه غازی رسند . ملکشاه
# ~~غازی حکم کرد که علاءالدوله باکر کم شود و بر اسب ننشیند و تمامت املاک
# ~~و ms100 اقطاع از او باز گرفت و مجدالدین دارا را باجهود دیه فرستاد به
~~پنجاههزار
# ~~و حسام علوی را باو اکتان به دابوی و مظفرالدین را با جیکابلی بهرستاق1
# ~~از رات و گفت «اگر بدانم که یک سال پای در رکاب کردهاند ، یا سلاح در
# ~~دست گرفتهاند ، یا از این مواضع بیرون آمدهاند، همهرا بفرمایم آویخت2.»
# امیرعلی سابق الدوله ، به توسط اکابر ولایت به بیابان شلیت ، هزار سر
# ~~گوسفند تسلیم کرد به خدمتی ، برای مطبخ ملک تا هر روز یک بار بی سلاح
# ~~به بار گاه آید وسلام کند. [ومی گفت] «اصفهبد اصفهبدان مرا خرلقب
~~نهاده-
# ~~است ، لابد از خر جز خری نیاید .»
### | حکابت
# ملکشاه غازی را عادت بود که چون ازمجلس لهو برخاستی ، خزانه
# ~~به تاراج به حریفان مجلس دادی . شبی برعادت خویش همچنین کرد. حریفان
# ~~هرچه یافتند ، بردند . امیرعلی سابق الدوله و علی رضا دیرتر آمدند .
~~چون
# ~~رفتند . ملک ایشان را خر لقب کرد . شاعر گفت :
# ای دو خر که دار نه شاه ایرون %~% اکی خر بزین نیکه اکی به پالون
# ملک شاه غازی را نقرس بادید آمده بود ، در محفه نهاده ، بهدوش
# ~~میبردند . یک نوبت با حشر به بسطام رفت و قلعه بریش بگشود و همچنان
~~PageV01P134
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0165.png)

# ~~روی به کوهستان نهاد وبه کجور در آمد. استندار خبرداشتن را در سرای و
# ~~خانه فروگرفته بود . او تهیپای بدرجست و بهراه بیراه تا کوه بست کجور
# ~~را غارت کرده ، بازگشتند . در آن حال منوچهر لارجان مرزبان را پسر او
# ~~-با حرب - کشته بود باپسران دیگر .
# ذکر قتل منوچهر
# آوردهاند که [68] منوچهر را چون بواسطهآ قرابت ملک شاه غازی ،
# ~~کار به نظام رسید و مرتبه بیفزود ، او را هجده پسر بودند . مهتر همه
~~پسران ،
# ~~با حرب بود . و بس کافر و بددین ومتهتک و متهور و مباحی بود . پدر اورا
# ~~از خود دور داشتی و پسری دیگر را ولیعهد خود ساخت . یکنوبت از پدر
# ~~بگریخت. چون بهبند شنیوهرسید، کسان پدر، راه ms101 گرفته بودند و آب هرهزپر
# ~~بود . در فصل بهار اسب را در جوی انداخت . موکلان او را مرده حساب
# ~~کردند، تا عاقبت زنده بیرون آمد. به خدمت ملک پیوست وملازمت می کرد1.
# و در آن وقت کهرود3 چنان معمور بود که از هند و روم ومصر وشام،
# ~~انواع محترفه آمده بودند و عمارتهای عالی کرده و چندان نعمت و مال
# ~~منوچهر را جمع شد که هیچ پادشاهی را در آن عهد نبود .
# فی الجمله بزرگان ولایت درمیان آمده ، باحرب را باپیش پدر بردند ،
# ~~پدر او را عفو فرمود . شبی در ماه رمضان از پدر اجازت طلبید که برادران
# ~~را مهمانی کند و همه را بهخانهآ خود برد . و بعد از طعام که برادران با
~~جامهٔ‌
# ~~خواب رفتند که بخسبند ، نوکران بر گرقت و با سلاح تمام بهخانه در آمد و
~~PageV01P135
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0166.png)

# ~~مجموع را در خوابگاه بکشت و هیچ آفریده را این معلوم نبود . بامداد پدر
# ~~ز گرمابه بدر آمده بود و در مسلخ نشسته و امیرهمام ندیم و[امیر] دابو
~~پیش
# ~~او نشسته بودند. با حرب در آمد و سلام گفت و گرزی در آستین داشت، برسر
# ~~پدر زد و بکشت و مجموع سرها را درمیدان انداخت و آواز داد که من این
# ~~کار به اجازت شاه مازندران کردم . و قاصدی پیش ملکشاه غازی فرستاد که
# ~~من از جملهآ بندگان توام . چون قاصد برسید ملک گفت که برطاعت ما هست
# ~~یا نه؟ گفت «آری!» گفت «اگر راست می گوید ، در این دو سهروز به ما
# ~~پیوندد که ما را کاری هست .» و عهدنامه نبشته بهامان فرستاد . چون قاصد
# ~~به باحرب رسید ، ترتیب لشکر راست کرد و با سیصد سوار و آلاتی بی نظیر
# ~~پیش شاهغازی آمد . ملک هم در روز لشکر برنشاند و باحرب را در پیش
# ~~داشت و اول به دیلمان شد و بعد از چند روز به کلار آمد. واز آنجا به
~~کوره-
# ~~شیرد در آمد . واز کورهشیرد به ms102 کجور پیوست و آتش در ولایت نهاد، چنانکه
# ~~خشک و تر نگذاشت که نسوخت . واز آنجا بهسرداوی رجه1 آمد . استندار
# ~~کیکاوس ، برهمان طریق که با علاءالدوله حسن کرده بود ، باجمله سوار و
# ~~پیاده بهراه آمد و کمینها ساخت و مصاف پیوست ، تا کار سخت شد. لشکر
# ~~روی یه هزیمت نهادند . اصفهبد پرسید که اینجا چه افتاده است ؟ گفتند
# ~~(لشکرشکسته شد.» گفت: (تخت مرا برزمین نهید.» تخت بیاوردند وبنهادند
# ~~و بنشست . و گفت : «موزه و رانین من بگیرید.» مردم گفتند که چه خواهی
# ~~کردن ؟ گفت : «ای فلانان ! شما همه به هزیمت بروید که من اینجا نشسته
~~ام
# ~~تا کیکاوس بیاید و مرا بگیرد .» اسفاهیی بود از آن او ، مردی بزرگ و
# ~~خدمتگار قدیم، به نزدیک اهلم نشستی ، کیانامور نو کلاته نام داشت . پیش
# ~~آمد وگفت «چون خواهی نشستن ، بفرمای تا تخت ترا اینجا برند که هردو
~~PageV01P136
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0167.png)

# ~~لشکرترا بینند .» بفرمود تاچنان کردند وبند قبا بگشود. باحرب
~~[69]لارجان
# ~~و امرای دیگرچون او را دیدند، باز گشتند و بسیاری مردم را به شمشیر
~~بزدند.
# ~~و بسیار مردم از اصفهبدان کلار ومانیوند وشیره زیلوند وجره[؟]
~~وخورداوند
# ~~وگیل و دیلم وگرجی ، اسیر گشتند1.
# شاه غازی رستم کوچ کرده میرفت . استندار بر سر پشتهای آمد و
# ~~علویئی را گفت که آن مرد را میبینی، بدیننشان ؟ آن شاه غازی است. برای
# ~~من نزد او رو و بگوی که کیکاوس می گوید که آمدی و هرچه دلت خواست
# ~~کردی و خوشدل شدی . اکنون هیچ جای صلح هست؟ وچون این گفته باشی
# ~~جواب بشنو و پیش من آی که همین جا منتظر توایستادهام .
# علوی بیامد و این پیغام بگزارد. شاه غازی گفت که کیکاوس را بگوی
# ~~که چون مکافات یافتی ، بعد از این آن بتو تعلق [دارد] و به آمل آمد.
~~واین
# ~~در ماه رمضان [بود] . بفرمود تا اسیران را در پلههای قصر بستند و بوریا
# ~~در پیچیدند و بسوزانیدند. کس بود که ده هزار دینار میداد تا ms103 این عتاب
~~نکند.
# ~~قبول نکرد وگفت : «این برای آن می کنم تا دانند که مثل من مردی زنده ،
# ~~خانهآ او نشاید سوخت .»
# ~~عدت وآلات حرب تاراج شد . ترا چه چیز براین داشت 7 PageV01P137
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0168.png)

# ~~بودند . بیکبار به [بیان] خبث او برخاستند و شکایت و سعایت می دردند .
# ~~استندار بفرمود تا قاضیرا بازداشتند و چند چیز دیگر بر او درست کردند .
# ~~تا روزی اورا طلب داشت و گفت : «میدانی که تومرا چه فرمودی ؟ اصفهبد
# ~~مازندران خویش من است . من از برادر گریخته ، پیاده پناه با او دادم.
~~مرا
# ~~با مدد و لشکر، حا کم دیلمان گردانید و پادشاهی کیا بزرگ [امید] به من
~~داد
# ~~و سیهزار دینار قادری مال دیلمان به من بخشید و بعد از برادر که مردم
# ~~برناماورک اتفاق کردند ، مرا مدد کرد . ملک برای من بستاند. اکنون به
~~تدبیر
# ~~تو این همه فتنهها تولد کرد . و اعیان و اکابر دراین باب سعی می کردند
~~که
# ~~اگر او زنده باشد، مثل این فتنه صدهزار بادید کند. تاعاقبت بفرمود تا
~~قاضی
# ~~را بر آویخته ، عبرت عالمیان گرداتیدند . درباب او گفتهاند :
# تدبیر کرده کادیک که کوشک بسوجن
### | اونی که می کوشک پر از مادابلوجن
# ~~تا که اکابر طبرستان در میان آمده ، بنیاد صلح نهادند . اصفهبد گفت که
# ~~کیکاوس فرزند من است . مردم او را براین داشتند . میان ما صلح است ،
# ~~بهشرط آنکه بگوید که با او در این سخن که بود. کیکاوس حکایت فخرالدوله
# ~~گرشاسف وبنیاد مخالفت بهشرح اعلام کرد .
# اصفهبد فرستاد که از سر کدورت برخاستم وتجدید عهد کرد و حشر
# ~~جمع کرده، متوجه دیلمان شد. به ساحل دریای بنفشه گون1، ایشانرا
~~باهمدیگر
# ~~ملاقات افتاد وکدورت بهصفا مبدل شد . واستندار قبول کرد که فخر الدوله
# ~~گرشاسب بهعهدهآ من است . من او را[70] از قلعةآ جهینه بهزیر آرم2.
~~اصفهبد PageV01P138
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0169.png)

# ~~او را به لشکر و آلات و استعداد حرب مدد کرد و به اتفاق روی به قلعهآ
~~جهینه
# ~~آوردند ms104 . به پایان قلعه شدند . استندار او را آواز داد که ای گرشاسف !
~~یقین
# ~~بدان که من به چند مرتبه ازتو بیشتر و پیشترم. من بدین معنی با اصفهبد
~~بهسر
# ~~نبردم، تونیز هم نبری. بهحرمت بیرون آی تاترا عفو کنم و امان دهم
~~واگرنه
# ~~این کوه با دریا فرمایم برد . و به گلیایگان آتش در زنم و به تهدید و
~~وعید ،
# ~~فخرالدوله گرشاسف را ازقلعه به زیر آورد .
# بعد از آن میان استندار [و او] اتفاقی هرچه تمامتر بود ، تا اصفهبد
# ~~شاه غازی رستم در سنهآ ثمان وخمسین وخمسمائه بهعلت نقرس وفات یافت و
# ~~مردم طبرستان به پسرش - علاءالدوله حسن - بیعت کردند . و بهوقت آنکه،
# ~~شاه غازی رستم ازعلاءالدوله حسن رنجیده بود واورا از املاک محروم
~~داشته،
# ~~سبب هزیمت از رویان ، در آن یک سال استندار کیکاوس با او دوستی پیوسته
# ~~بود و قاصد میفرستاد و میان ایشان عهد ومیثاق بود . چون علاءالدوله بعد
# ~~از پدر حاکم شد ، آن صداقت و اخلاص با استندار زیاده گردانید و از
# ~~الیشه رود تا به کنس املاک مهری را که استندار به بیست و چهار هزار
~~دینار
# ~~به ضمان داشت ، جمله را بدو بخشید و رودبست را بدو مسلم داشت ودرعهد
# ~~او ، ایشان را جز موافقت و اتحاد نبودی1.
# چون علاءالدوله درگذشت ، اردشیر قایم مقام و حاکم طبرستان بود .
# ~~استندار کیکاوسرا پدر خواندی و بیرای ومشورت وفرمان او کاری نکردی.
# ~~تا آوردهاند که مؤید آیبه که امیرخراسان بود و درعهد اصفهبد رستم
~~واصفهبد
# ~~حسن ، تعرض طبرستان می کرد، چون وفات علاءالدوله معلوم کرد ، بالشکر
# ~~خراسان، آهنگ مازندران کرد و سلطان شاه را با امرا و حشم خوارزم بیاورد
~~PageV01P139
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0170.png)

# ~~و به ساری رسید .
# ملک اردشیر از آرم بهاردل شد . سلطان شاه ومؤید ، رسول فرستادند
# ~~پیش اردشیر که اگر پدرت مرده است ، من دختری به تو میدهم و برای تو
# ~~شمشیر [میآزنم ، الا بیرون تمیشهآ زمین1 میباید دادن. ملک اردشیر گفت
~~که
# ~~جواب این ms105 سخن استندار کیکاوس را می باید گفت . استندار حاضرشد وقاصد
# ~~را گفت که سخن اداکن . چون قاصد سخن اداکرد ، کیکاوس گفت که مؤید
# ~~را بگوی که تو میپنداری که ماترک ندیدهایم ، یا این مردم همانند که تو
# ~~به تمیشه با ایشان در عهد علاءالدوله حسن مصاف کردی . آن مردی صاحب
# ~~تهور بود . مردم ازصحبت او نفور بودند . امروز این مرد نوجوان است و
# ~~به عطا ومکارم اخلاق ، دلهای همه طبرستان صید کرده است . هیچ آفریده
# ~~بهجان با او مضایقه نمی کنند . بهحرمت باز گرد و با خراسان رو واگرنه
~~مرا
# ~~کیکاوس استندار گویند . بهخدائی خدا که با پنجاههزار مرد گیل و دیلم
# ~~به تمیشه آیم و ترا با تو بازنمایم . این مردم آن وقت دیگر بودند و
~~امروز
# ~~دیگرند . هیچ پادشاهی بهعنف با ما برنیاید . امروز از سیاه گیلان
~~تادهستان،
# ~~تمامت ملوک و امرا واصفهیدان یک دل شدهاند و دل و جان برمتابعتو ولا و
# ~~مطاوعت و [71] هوای این مرد نهاده . سخن من بشنو و بهعزت باز گرد و الا
# ~~من پیاپی با سواران گیل و دیلم بهتو میرسم . اکنون مردانه باش . قاصد
# ~~بازگشت و پیغام استندار بگفت . مؤید بافردا[د] کوچ کرد و تا از تمیشه
~~بدر
# ~~مرفت ، فرود نیامد .
# فی الجمله، مدتی میان ایشان، برهمین منوال یگانگی بود. ملکاردشیر
# ~~با سلطان سعید ، تکش بن ایل ارسلان خویشی کرد2 و دخترش را با مادر ، از
~~PageV01P140
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0171.png)

# ~~خوارزم بهساری آورد ، بهرونقی که تا دنیا بود ، مثل آن سور کسی
~~نشاننداد
# ~~و ملکاردشیر را قوت و حشمت بیفزود .
# مبارزالدین ارجاسف را که پسر فخر الدوله گرشاسف بود، با اسفهسالاری
# ~~آمل باز گشت واو را با استندار کدورت بود، سبب قضیه قلعهآ جهینه که شرح
# ~~داده شد و در همسرایگی استندار بنشست و همه روزه مجادله و مکاوحه
# ~~می کردند . و استندار شکایت پیش اردشیر میفرستاد . اردشیر به جواب
# ~~شاقی مبالات نکرد . تا میان ایشان وحشت بادید آمد . تا روزی استندار
# ~~کیکاوس ms106 در بارگاه بنشست و بزرگان رویان و دیلمان و گیلان را بخواند .
# ~~مثل شروانشاه خورداوند1 و زرمیوز3 ماتیوند و لختهزن بتیجان3 و صعلوک
# ~~گیلان و با ایشان مشورت کرد که ملک مازندران مردی جوان است و به سلطان
# ~~متصل . ارجاسف را که سپهدار اوست، چون از آن سرحد فراغت یافت ،
# ~~بهسرحد ما فرستاد تا طمع در خانهآ ما کند وشکایت اومیفرستیم، التفات
# ~~نمی کند و جوابی شایسته نمیفرستد4 .رأی شما در این باب چیست؟ ودراین
# ~~حال او را پسری بود ، جستان نام که در استنداران مثل او مردی بهسواری و
# ~~تیک نفسی و پاکاعتقادی ، کسی دیگر نبود . پیش پدر بهپای ایستاده بود
~~واین
# ~~سخن میشنید . بزرگان چون این سخن بشنیدند، گفتند که ماهمه بندگان توایم
# ~~و امروز چند سال است که تومارا ولی نعمتی و ما وپدران ما از توجاه
~~ومرتبه
# ~~یافتیم. ما با اصفهبد شاه غازیرستم که دیواز آتش فتنهآ اومی گریخت و
~~زخم
# ~~شمشیر او را اثرها در عراق وخراسان تا صد سال دیگر باقی خواهد ماند ،
~~PageV01P141
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0172.png)

# ~~به فرمان تو آن کردیم که دیدی . امروز بحمدالله حشم و حشمت و رای و
# ~~رویت و سن و سال و همت و نعمت تو بیشتر است ، به هرچه روی نهی ، یا
# ~~رأی بر آن مصروف گردانی، ما جان و مال و خان و مان برای تو فدا کنیم و
# ~~اشارت و فرمان ترا مطیع و منقاد باشیم .
# استندار بر ایشان ثنا گفت وهمه را باز گردانید . چون خلوت شد ،
# ~~پسر خود جستان را بخواند و گفت که سخن معارف و اکابر شنیدی؟ گفت
# ~~« آری !» گفت دانم که باد در بروت و غرور در دماغ گرفته باشی که ما را
# ~~بندگان شایسته هستند . ایشان را من از تو بهتر شناسم. آنچه ایشان گفتند
~~از
# ~~برای مصلحت و بازار خویش گفتند ، تا مرا با ملک مازندران خلاف بادید
# ~~آید و ایشان از گردن من مر کبی خوش رفتار سازند و ms107 تحکمهای بیوجه و
# ~~نازهای [72] بی اندازه با میان آورند . پسر گفت : «پس صلاح چیست ؟»
# ~~گفت : «اگر من ملک اردشیر را بر دوش خود گیرم واین ریش دراز خودرا
# ~~گره زده ، بهدست او دهم ، اولیتر میدانم از آنکه تحکم و تسلط اتباع خود
# ~~بیتم که این جماعتاند . همیشه عاقلان را نظر برعواقب امور باشد ودر هیچ
# ~~مهمی مرد دانا بهحدت و گرمی [اقدام] نباید کرد .»
# استندار مردی پیر و روز گار یافته بود . دانست که سخن امرا و اکابر
# ~~را غرضی در پیش است که آن خلاف مصلحت او است . بهسخن آحاد ، با
# ~~پادشاهی که به چند پدر خویش همسرایه و دوست بوده باشد ، بهزیان آوردن،
# ~~روا نیاشد . کارهای جوانان از سر رویت و فکرت نبود، الا پیرچون تجارب
# ~~امور کرده باشد ، تا در[کاری] تأمل وقربت جهت ننماید ، آن کار را
~~اختیار
# ~~نکند . اگر اونیز بههمان نوع گرمی قیام کردی ، از آنجا فتنهها تولد
~~کرده،
# ~~آتش آن فتنه به اعقاب او برسیدی. چندان که ملک اردشیر ازسرغرور جوانی
# ~~و اعجاب سلطنت درشتی می کرد ، استندار از سر کفایت پیری و درایت و
~~PageV01P142
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0173.png)

# ~~تجارب ، رفق ومدارا می نمود1.
# تا بعد از شش ماه ، جستان با سرای آخرت نقل کرد و از او پسری
# ~~یکساله که اب الملوک است باز ماند . کیکاوس را جهان روشن تاریک شد و
# ~~در مصیبت پسر جزعها نمود و عنان صبر از دست بداد . ملک اردشیر بهخط
# ~~خود تعزیت نامهای بنوشت و عزالدین گرشاسف را که از اعظم معارف
# ~~طبرستان بود با تمامت اصفهبدان بهرویان فرستاد و با آن عزا موافقت کرد
~~و
# ~~در آن باب بسی مروت بجای آورد و استندار را به صداقت و موافقت و
# ~~استمالت و دل گرمی مستظهر گردانید. استندار را هم از این معنی تسلی
~~خاطر
# ~~بادید آمد . بهوقت مراجعت این بزرگان ، عزالدین گرشاسف را گفت که
# ~~خداوند ملک الملوک را بگوی که من و پدران من ، این خانه را ms108 به پشتی و
# ~~استظهار شما داشتیم . اکنون مرا فرزندی نماند ، جز این طفل، او را بهتو
# ~~سپردم. اگر بماند، چنا نکه خداوندان کنندوجدان تو کردند، دختریرا به
~~نام این
# ~~فرزند بازکن تا روان من از تو خشنود باشد . این سخن را بر ملک اردشیر
# ~~عرضه کردند . قبول کرد که بهوقت و مدت ، این تمنا را وفا کند و
~~فرزندیرا
# ~~نامزد او کرد . استندار خوشدل و خشنود گشت . اما درمصیبت پسر رنجور
# ~~شد وضعف برضعف بیفزود تا درسنهآ ستین وخمسمایه به لشکر گاه فنا پیوست.
# ~~والله اعلم بالصواب2.
# استندار هزارسب بن شمهریوش3
# برادرزادهآ کیکاوس بود، مردی اسفاهی و مردانه بود و در عهد او در
~~PageV01P143
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0174.png)

# ~~خراسان و عراق مثل او بهسواری و کمانداری کسی نبود . بعد از کیکاوس
# ~~مردم بر او بیعت کردند و او را پادشاه گردانیدند. برادری داشت، امیر
~~جلیل1
# ~~نام ، او را با پیش ملک اردشیر فرستاد . اردشیر تمامت املاک که در تصرف
# ~~گذشتگان اوبود [بدو] مسلم داشت. هزارسب حاکم رویان گشت و از جوانب
# ~~خاص وعام مطیع گشتند .
# و پیش ازاین [73] استندار کیکاوس را همهروز با ملاحده خصومت
# ~~بودی و یک روز از اسب بهزیر نیامدی ودر هیچ طرف که بدو منسوب بود ،
# ~~زهرهآ هیچ ملحد نبود که بنشیند . هزارسب آن سنت را اهمال نمود و بهاندک
# ~~زمان پیش رئیس ملاحده فرستاد و با او صلح کرد و به ملحدان استظهار
~~طلبید
# ~~و بیشتر قلاع با تصرف ایشان داد و با خویشتن صورت بست که از جوانب
# ~~فارغ شوم و وقت خود را بهعیش بسر برم و بیشتر اوقات به شرب و ملاهی
# ~~و تهتک مشغول میبود . رزمیور مانیوند را پسری بود ، آن را بگرفت و
# ~~بکشت و شروانشاه خورداوند را برادری بود ، آن را نیزهم بهقتل آورد .
# ~~این دوبزرگ از او بر گردیدند و پیش ملک اردشیر آمدند و تقریر کردند که
# ~~هزاراسب باملاحده درساخت و قصد ما کرد. اگر ملک براین معنی رضادهد، ms109
# ~~ملحدان به وسیلهأو در مازندران راه یابند وخلل آن با خاص وعام عاید
~~گردد2.
# ملک اردشیر را این سخن مقیول افتاد . این بزرگان را استمالت داده
# ~~پیش خود بداشت. و شخصی را از اکابر پیش هزاراسب فرستاد به نصیحت
# ~~و گفت «هزاراسب را بگوی که کارهای تو نه بر وفق مصلحت است ، دست از
# ~~تهور و بیخویشتنی بازدار و کود کی مکن که به عاقبت جزندامت حاصلی
~~PageV01P144
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0175.png)

# ~~دیگر نداری . بیت :
# جوان سبک سر بود خویش کام %~% سبکسر سبکتر در افتد بهدام1
# هزاراسب نصیحت قبول نکرد و بهموضع غرور و مقام خویشتن بینی
# ~~پاستاد و کار به جائی رسانید که تمامت معارف واعیان وامرای رویان و
~~دیلمان
# ~~اورا فرو گذاشتند وبهملک اردشیر پیوستند. مثل عین الدوله سیاه3
~~وامیرارسلان
# ~~و طارطق3 وسنجر وتمامت امرای ترک وتازیک، بهیک روز به پیششاه اردشیر
# ~~آمدند وباشاه مبارزالدین ارجاسف، به قصد هزاراسب با این بزرگان یارگشت
# ~~و از ملکاردشیر دستوری حاصل کرده تا حدود دیلمان تاختن کرد و جملهآ
# ~~رعایا و اسفاسی4 را که از او آزرده بودند ، تمامت را به چارده به نو
~~احی آمل
# ~~و بعضیرا با شهر آوردند و ولایت را خراب گردانیدند .
# هزاراسب با تنی چند معدود به گر گیلی باستاد و در نواحی آمل همه شب
# ~~خرابی می کرد، چنانکه مردم از دست او بهستوه آمدند. ملکاردشیر به
~~مقا[م]
# ~~تنیر حشم جمع کرد و با چهاردههزار ترک و تاجیک و بایی5روی بهرویان
~~نهاد.
# ~~چون به ناتل رسید ، خبر آوردند [که] استندار هزاراسب به خواجک لشکر
# ~~آراسته ، استاده است . ملک اردشیر روی بدونهاد و پیشتر نشان و علم خود
# ~~بفرستاد . و مردم رویان از استندار هزاراسب آزرده بودند وبا او یکدل نه
~~،
# ~~می جنگ ومصاف ، روی بههزیمت نهادند و بسیار خلق کشته و اسیر شدند6.
# ~~هزار اسب با کجور رفت و ملک اردشیر بهسیاه رود کنار خیمه زد و دو روز
# ~~در آنجا مقام ساخت . مردم رویان به یکبار پیش ms110 او آمدند و اتفاق کرده
~~باملک PageV01P145
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0176.png)

# ~~به کجور رفتند و خرابی کردند . ملک اردشیر از کجور به گورهشیرد در امد
# ~~74] و سه روز مقام کرد و از آنجا به کلار شد .
# استندار هزاراسب تنها ماند . چارهای ندید جز آنکه به کلامه راه1 شد
# ~~و به ملحد یناه جست و زمستان رسیده بود . ملک بازگشت و با آمل آمدا. و
# ~~سیدی بزرگ از گیلان آمده بود حسیب ونسیب . نامش الداعی الی الحق الرضا
# ~~ابن الهادی3 . ملک او را اعزاز کرد و نقابت و علم داد و دیلمان که از
~~آن
# ~~کیا بزر گ[امید] بود، بدو داد واورا بدان طرف فرستاد. سیدبس فاضل وعالم
# ~~وشجاع ومتدین بود . بامردم طریق عدل و انصاف پیش گرفت واقامت دین و
# ~~شریعت بهجای می آورد و احیای ملت اسلام می فرمود. مردم به یکبار،هزار
~~اسب
# ~~را باز گذاشته بهسید می پیوستند . عاقیت استندار هزاراسب ، تاختن بر سر
# ~~سید آورد . سید غافل باتنی چند نشسته بود ، بهدست استندار گرفتار شد.
~~در
# ~~ساعت شهیدش گردانیدند .
# ملک اردشیر از این حال تافته شد وسوگند خورد که نیارامد تا به عوض
# ~~سید ، هزاراسب را بکشد . واز ساری به آمل آمد وپنجاه منجنیق راست کرد
# ~~و بهدوش مردم آمل به کجور آورد . استندار پناه باقلعهٔ‌ ولج4 داد ، چه
~~عیال
# ~~او در آنجا بودند وبا ملاحده درساخته بود و تمامت قلاع بادست ایشان
~~داده.
# ~~ملک مازندران از آنجا بهپایان قلعهٔ‌ نور شد و کوتوال قلعه در آن وقت ،
# ~~ابوالفارس کور بود . چون چوبهای منجنیق راست کردند . ابوالفارس
~~PageV01P146
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0177.png)

# ~~پنداشت که پل میسازند تا به قلعه در آیند . قاصدی پیش ملک فرستاد که
~~اگر
# ~~آنچه در این قلعه است به من بخشی ، من قلعه بازسپارم . ملک قبول کرد و
# ~~عهد نبشته بفرستاد . کوتوال ، قلعه بهدست بازداد . ملک کوتوال خود در
# ~~قلعه بنشاند و از آنجا بهپایان ناجو رفت وبعد از هشت روز آن قلعه
~~بگشود.
# ~~و از آنجا با ولج1 ms111 آمد و قلعه را حصار داد. هم در روز سیصد مرد را از
~~آن
# ~~ملک استندار هزاراسب ونوکران تبسر بردند (؟)2 . ملک اردشیر ولج را
# ~~بگذاشت و باکلار رفت . استندار هزاراسب از ولایت وملک نومید شد و او
# ~~[با] برادر بیرون آمده ، با ری رفتند ملک اردشیر به ازبلو و تنکا رفت و
~~آن
# ~~دو قلعه را مستخلص گردانید و مردم آن ولایت را مطیع کرد . حاجی شاه
# ~~خسرو3نام امیریرا از امرای ایزاباد، در آنجا به نیابت بادید آورد و باز
~~گشت4
# ~~و در رویان هزبرالدین خورشید را حاکم گردانید و باساری رفت .
# استندار هزار اسب و برادر یههمدان رفته ، به سلطان طغرل و اتابک
# ~~محمد پیوستند.5 و تمنا کردند که ملک و خانهآ او از ملک مازندران
~~بازستاند.
# ~~اتابک یکی را از خواص خود - عزالدین نام - پیش ملک اردشیر فرستاد ،
# ~~بهحسب مصلحت ، چه سلاطین را با اصفهبدان مازندران خویشی بود و
# ~~خواتین اصفهبدان، بنات سلاطین بودهاند. ملک اردشیر قاصد را احترام کرد
# ~~و خدمت نمود و جواب داد که استندار هزار اسب را اگر در طبرستان
# ~~خانهداری باید ، او را با من [75] بباید ساخت . اگر اشارت سلطان باشد ،
# ~~هر ناحیت که از آن بهتر باشد در مازندران، من بهاستندار دهم ، الا
~~رویان PageV01P147
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0178.png)

# ~~بدو دادن صلاح نیست ، زیراکه ما را باملاحده دشمنی قدیم است و او ب
# ~~ملاحده اتفاق کرده است .
# قاصد باز گشت و پیغام به حضرت سلطان باز نمود . سلطان فرمود که
# ~~راست می گوید. بی استصواب و رضای ملک مازندران، درطبرستان حکومت
# ~~و خانهداری نشاید کردن .
# استندار هزار اسب از سلطان نومید گشت و با ری آمد . والی ری از
# ~~قبل سلطان، امیر سراج الدین قایمان1 بود . استندار دختر سراج الدین را
~~در
# ~~نکاح آورد و از او التماس مدد کرد . قایمان ، امیری را - نامش ابوبکر
# ~~دراز گوش - نامزد کرد تا اورا مددکرده، بهرویان برد. ابوبکر لشکر
~~کشیده،
# ~~بهرویان آمد. ملک مازندران برای هزبر الدین ms112 خورشید لشکر فرستاد تا جنگ
# ~~کردند و هزیمت بر درازگوش افتاد . او را تا بهدر ری بدوانید . و شعرادر
# ~~این باب شعرها گفتهاند در تهجین لشکر استندار. هزاراسب و برادر مدتی
# ~~در ری بماندند و باز پنهان به کجور آمدند . خواستند که با مردم آن
~~ولایت
# ~~در سازند ، ممکن نبود، چه مردم از بدسیرتی او متنفر شده بودند. هزاراسب
# ~~گفت که من این زحمت تا چند کشم و تحکم اهل رویان تا کی بینم . ملک
# ~~مازندران خویش ومخدوم من است ، اگر برمن جورکند ، به باشد که من
# ~~غصه رعایای خود خورم3 .
# روزی ملک اردشیر بهمقام تنیر4 حاضر بود ، منهی در آمد که استندارا
# ~~بر در حاضر شد . ملک را خوش آمد و ترحیب تمام واجب شمرد . بعد ازسه
~~PageV01P148
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0179.png)

# ~~روز قاصد رسید که امیر جلیل1- برادر استندار - در کجور به علت خناق
# ~~فرمان یافت . هزاراسب خلاف عادت ملوک بیخویشتنی کرد و کلاه از سر
# ~~بینداخت و در خاک نشست و رسم عزا در پیش گرفت . ملک اردشیر تمامت
# ~~معارف واکابررا به عزا پیش او فرستاد و بعد از سهروز، بهخود بر در سرای
# ~~هزاراسب حاضر شد . اما از اسب بهزیر نیامد . هزاراسب از این حکایت
# ~~در حجاب شد . اندیشه کرد که غیبت کند و صورت این حال در حرکات و
# ~~سکنات او بادید آمد . معارف طبرستان پیش ملک اردشیر آمده، اتفاق کردند
# ~~که صلاح در آن چمله است که هزاراسب را بازدارند تا قلاع کوهستانها
# ~~بازسیارد . ملک اردشیر گفت که بیامانتی کردن مبارک نباشد . هزبرالدین
# ~~خورشید ، همه اکابر را با خود یار کرد و بهاتفاق سعایت کرده ، هزار اسب
# ~~را بگرفتند و به پایان قلعهآ ولج آوردند و کوتوال را آواز دادند که
~~قلعه باز ده،
# ~~اگرنه هزار اسب را هلاک کنیم . کوتوال جواب داد که پادشاه من وقتی بود
# ~~که در دست شما گرفتار نبود . اکنون که بدین حال رسیده ، هرچه خواهید
# ~~با او کنید وجنگ پیوست. دراین میانه ms113 عم پسری2را از آن هزبر الدین
~~خورشید
# ~~تیری برسینه آمد وهلاک شد . هزبرالدین بی استصواب ملک ، به عوضخون
# ~~پسرعم خود ، بفرمود تا برفور هزاراسب را هلاک کردند و این درسنهآ ست و
# ~~ثمانین وخمسمائه بود3.
# ملک اردشیر ازاین سبب بر[76] هزبرالدین متغیرشد . معارف واعیان
# ~~تقریر کردند که ملک سوگند خورده بود که بهعوض سید رضابنهادی ، اورا
# ~~بکشد . این را بهعوض خون علوی بر باید گرفت .

PageV01P149

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0180.png)

# و در این وقت پسرجستان - [زرینکمرنام] - در ری بود. ملک اردشیر
# ~~بهری فرستاده ، برای او معلمی نیک بادید کرد تا او را ادب و مکارم
~~اخلاق
# ~~در آموزد و بدانچه با کیکاوس قبول کرده بود ، وفا نمود. و در تمامت
~~رویان
# ~~و دیلمان پاشاعلی نامی را که برادر زادهٔ‌ مبارزالدین ارجاسف بود ،
~~والی
# ~~گردانید . چندانی که زرین کمربن جستان به تزعزع شباب رسید و مر اهقشد.
# ~~بفرستاد و او را با ادیبش به ناتل آوردند وحسن حاجی باج گیررا به عاملی
~~آن
# ~~طرف معین کرد و خواست که زرین کمر را کدخدا سازد و ملک تسلیم او
# ~~کند ، رزمیور مانیوند ، پنهان باجمله مردم رویان بیعت کرد و گفت که این
# ~~کودک با ملک اردشیر بیعت کند و به استظهار او قوی حال شود و با ما همان
# ~~کند که هزاراسب کرد وهزاراسب پسر او را کشته بود .
# فی الجمله مردم رویان اتفاق کرده ، بیستون نامی را که پسر ناماور
# ~~مجهول بود که ذکرش رفت و دعوی کردی که از قبیلهآ استنداران است و
# ~~ایشان او را قبول نکردندی ، اختیار کردند وبر او بیعت کرده ، بهناتل
# ~~آمدند و حسن حاجی باج گیر را بکشتند و نایب زرین کمر را در حال سر
# ~~ببریدند وپاشاعلی را که والی رویان بود، بهزوبین زده، هلاک کردند و به
~~اتفاق
# ~~به کجور رفته ، بیستون را به پادشاهی نشاندند . این خبر بهجلوسک بهملک
# ~~اردشیر رسانیدند . لشکر جمع کرده ، بهرویان آمد و بسیاری را از فضول
# ~~بکشت ، رزمیور با دوسه ms114 کس در بیشه گریخت . لشکر در آنجا رفتند و زن
# ~~و فرزند او بهغارت آوردند . او نیز بعد از چند روز بهحسرت نادانی خود
# ~~بمرد . و بیستون باولایت ملحد رفت بهخرقان. او را ملاحده باخود نگرفتند
# ~~زا گرفته باتوسپاریم1.

PageV01P150

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0181.png)

# ملک اردشیر گفت که اوکیست در همهآ جهان که من از برای خون آن
# ~~مجهول ناشناخته ، کلوخی به ملحد دهم یا بهبود و نابود او التفات نمایم
~~.
# ~~استنداران که او بندهٔ‌ ایشان است ، با آنک قرب هزار سال است که حاکم و
# ~~خانهدار بودهاند ، بیرضا و صوابدید من ، ملک نتوانستند خورد . او را چه
# ~~محل که زنده است یا مرده .
# ملاحده چون جواب بشنیدند ، او را پنهان میداشتند و بعد از آن
# ~~احوال او معلوم نشد .
# ملک اردشیر برادر زادهای از آن خود را که نام او زرینکمر بود و
# ~~داد وی او را مستظهرگردانیده ، ولایت بدو داد وایالت آن طرف بدومفوض
# ~~گشت و ملک موروث بدو مقرر گشت و بهمرتبهآ آبا و اجداد خود برسید تا
# ~~در سنهآ عشر وستمایه فرمان یافت .
# استندار بیستون]
# استندار بیستون بن زرینکمر ، مردی مهیب و صاحب تمکین بود و در
# ~~میان ملوک استندار ، هیچکس در این عهد که براو نزدیک بود ، بهشوکت و
# ~~رجولیت مثل او نبودند ویکروز ازسلاح[77] وبرگ واستعداد حرب خالی
# ~~نبود . و در زمان او ملوک گیلان ، بنابر آنکه ملک اردشیر بن الحسن
~~بهجوار
# ~~حق پیوسته بود و ضعفی در ملوک مازندران بادید آمده بود ، دست بر آورده
# ~~بودند و خواستند که دیالم را با تصرف خود گیرند . استندار بیستون
# ~~بهمقاومت برخاست و همه روز بهقتال وجدال مشغول بود وچند نوبت لشکر
# ~~گیلان را هزیمت کرده ، تاسیاه گیلان در پی بدوانید و هیچ شب در شهرهای
# ~~گیلان ، از ترس استندار ایمن نتوانستند خفتن و اگر درشب یا در روز آواز
# ~~طبل بر آمدی ، مردم بترسیدندی و فریاد بر آوردندی که اینک رستمداریان
~~PageV01P151
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0182.png)

# ~~آمدهاند. تا به قهر وغلبه ms115 در گیلان رفت و در چیفل1مدتی قرار گرفت و هر
~~چند
# ~~در امکان گنجید ، باحکام آن طرف از قهر وغلبه ، اذلال ایشان به جای
~~آورد.
# ~~بهعاقبت طوعا او کرها بر آنچه رضای او بود، سازگاری نمود[ند].
~~تابهرویان
# ~~باز آمد و کله استندار2 او را خوانتد . گوینذ سبب آنکه پیوسته خود از
~~سر
# ~~جدا نکردی ، موی سرش کم شده بود تاشنیدهاند که در بزم نیز که حاضر بود،
# ~~سلاح تمام برخود کرده بود . تاریخ وقات پدرش ، تاریخ جلوس اواست در
# ~~پادشاهی . و در سنهآ عشرین و ستمایه فرمان حق در او رسید. مذت استیلایش
# ~~دهسال بود والله اعلم3.
# استندار فخر الدوله ناماوربن بیستون
# چون قضای حق در بیستون رسید ، ناماور استندار ، در مقام پدر قرار
# ~~گرفت . حال آنکه استندار بیستون با مردم ولایت به قهر و غلبه زندگانی
~~کرده
# ~~بود و باهیچ آفریده طریقهآ مسامحه نمیورزید وهمگنانرا با او کینه
~~وعداوت
# ~~در دل جای کرده بود . وبا وجود آنکه هیبت و صلابت بیستون ، در دلهای
# ~~خاص وعام اثرها نموده بود ، در مدت حیات اوهیچ تدبیر ممکن تبود که با
# ~~او بکنند . بعد از وفات او جرأت نموده ، بر تمرد و عصیان اقدام نمودند
~~و
# ~~از طرف ملاحده، با ایشان بهسخن در آمدند، تا دررویان ملاحده را مجال
# ~~بادید آمد . و در اینوقت کسان سلاطین ، در مازندران تمکین یافتند وملوک
# ~~باوند سبب آنکه ابورضا حسین بن محمدبن ابیرضا العلوی المامطیری4، غدری
~~PageV01P152
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0183.png)

# ~~بدان شنیعی روا داشت و از کفران نعمت پشت بر حقوق ایادی متعم و
# ~~مخدوم خویش کرد و ملک معظم نصیر الدوله شمس الملوک شاه غازی رستم
# ~~بن اردشیربن الحسن ناجوانمردی کرده، در چهارم شوال سنهآ ست وستمائه1
# ~~آن شاهزادهآ نوجوان را به غدر شهید گردانید ، از آن سبب آن اقتدار و
~~تمکین
# ~~که آل باوند را بود کمتر شد و به استقلال حکم نتوانستند کردن . بناچار
~~با
# ~~سلاطین، طریق مطاوعت سیرده،2 از قبل حضرت سلطان در مازندران ایالت ms116
# ~~می کردند و کسان سلطان همیشه در مازندران می بودند و بههرسال به قدر
~~مال
# ~~و معاملات ، [خراج] ادا می کردند .
# فی الجمله استندار ناماور، از آن ولایت واهالی او نومید گشته ،
# ~~چارهای ندید جز آنکه کار سازی و استعداد سفر راست کرد . [78] و روی
# ~~به حضرت خوارزم نهاد ومدت یکسال ملازم درگاه خاصه سلطان جلال الدین
# ~~محمد بود . تا از آنجا باحصول مقاصد ، با انواع سیورغامیشی و عاطفت،
# ~~مخصوص گشته ، مراجعت کرد و از لشکر خراسان ، اند هزار مرد با چند
# ~~تن از امرا برای او نامزد کردند ، تا او را بهرستمدار و رویان آوردند و
~~در
# ~~قطع و استیصال طایفهای که با او طریق عصیان میرفتند، هیچ دقیقهای مهمل
# ~~نگذاشت و مال معین کرده ، سال بهسال از حضرت ، نوکران می آمدند و
# ~~موعود میستاندند . و استندار را تمکین تمام حاصل شد . وهم3 در عهد او
# ~~اندک زمان برنیامد که دولت سلاطین خوارزم به نهایت رسید و چنانکه عادت
# ~~تصاریف زمان و طبیعت دوران و ملوان است ، خللی به روزگار آن دودمان
# ~~راه یافت و آن همه تمکین و انبساط و انقباض بهاندک زمان به باد انقطاع
~~و
# ~~انقراض برفت ودولت چنگیزخانی [را] کار با عنان آسمان ریه و دست
~~PageV01P153
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0184.png)

# ~~تسلط خاندانهای قدیم را به قید مذلت فرو بست و اعلام پادشاهی و رایات
# ~~شهریاری آل چنگیزخان به اطراف شرق خافق گشت. و از بنی اعمام سلاطین
# ~~عهد ، یکی از جملهآ معارف روی بههزیمت به ساحل نهاده ، بدین طرف افتاد
# ~~تا ترتیبی که لایق پادشاهان باشد[ مهیا کند] استندار. ناماور او را
~~استقبال
# ~~کرده ، چند روز به شرایط خدمت قیام نمود . و بعد از چند روز که بهعیش
# ~~مشغول بودند ، پادشاهزاده ، او را بهانواع مکرمت و امتعهآ گرانمایه
~~واقمشهٔ‌
# ~~تفیس که آن را درجهان نظیر نباشد مخصوص گردانید . استندار بدان قناعت
# ~~نکرد و پیغام داد که یکی را از بنات به نکاح بدو دهد . پادشاه زاده را ms117
~~با
# ~~آنکه برطبیعت گران بود ، چون به اضطرار گرفتار شد ، خواهری را به نکاح
# ~~بدو داد و او را از آن زن اسکندر نام پسری ححاصل شد . و استندار ناماور
# ~~مدت بیست سال استیلا داشت بهرویان وتمامت دیالم تا حدود گیلان . تا در
# ~~سنهآ اربعین وستمائه فرمان حق در او رسید1.
# حسام ایدوله اردشیر پسر استندار ناماور]
# پسرش حسام الدو له اردشیر که فرزند مهین او بود ، قائم مقام او شد و
# ~~ولایت را مدتی چند چنان ضبط کردهاند [که در هیچ وقتی کس نشان تداد]
# ~~استنداو اردشیر در حدود دیلمان حاکم بود و برادرش اسکندر در طرف ناتل
# ~~و آن حوالی تشستی. و منبری که در جامع کدیر نهاده است [و] نام اسکندر
# ~~بن ناماور بر آنجا ثبت کردهاند آو] تاریخش صد و دو سال است، این
# ~~اسکتدر است .
# و در این ایام احوال ملوک باوند، در مازتدران نظام پذیرفت بعد از
~~PageV01P154
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0185.png)

# ~~آنکه روزی چند اگرچه پادشاه بودهاند الا به استقلال نبودند، بلکه به
~~استظهار
# ~~سلاطین نشسته بودند . خود عادت روزگار براین موجب است که اصحاب
# ~~ترفع از خطر انخفاض ایمن نباشند . چه انحطاط در پی ارتفاع و ترح در
# ~~عقب فرح بودن، روزگار را قانونی مقنن است. قابوس بن وشمگیررا ابیاتی
# ~~چند باشد در این باب ، در وقتی که در مملکت اووهنی بادید آمده بود و او
# ~~را بدان معنی تعییر می کردند و هی هذه :
# قل یلذی بصروف الدهر عیرنی
### | هل عاتد الدهر إلد من لد خطر[79]
# أما تری البحر یعلو فوق، جیف
### | و یستقر بأعلی قعره الدرر
# و فی السماء فجوم ما لها عدد
### | و ذیس یکسف إلا الشمس وآلقمر!
# وحسام الدوله اردشیر کینخوار]
# و ملک معظم حسام الدوله اردشیر کینخوازبن شهریاربن کینخواز3بن
# ~~رستم بن دارا بن شهریار که پنجمین پدرست از آن ملک اردشیر بن الحسن ،
# ~~در مسند مملکت موروث به استقلال قرار گرفت. و دار الملک ملوک مازندران،
# ~~پیش از این ساری ms118 بود . این اردشیر مقام و دارالملک در آمل ساخت و این
# ~~خانهای که درقراکلاته3 الی یومناهذا ، مقر، ملوک بود و ایوان وبارگاه
~~برنب
# ~~جوی هرهز ساخته ، ملک لردشیر عمارت کرد.

PageV01P155

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0186.png)

# ~~وقتی در آنجا تفرج می کردم . در آن تصویر کهنه و نقشن دیوار
# ~~به خط طومار ، قصیدهای مطول از گفتهآ سراج الدین قمری نبشته بود ملمع .
# ~~مطلعش این بود :
# ~~وصل العبد إلی مقدم کسری الثانی
### | ملک العادل ذی العزة والبرهان
# ~~باسط الجود علی الکاشح والخلان
### | صادق الوعد فلا یخلف کالخوان
# ~~اردشیر آن شه پر دل که گه بخشش و جنگ
# نگذارد اثر ا ز هستی دریا و نهنگ
# ~~آنکه بهرام فلک روی سوی گور نهد
# چونوی از کیش بر آرد به گه جنگ خدنگ
# ~~و این اصفهبد کینخواز وملک اردشیر بن الحسن عم پسران1 یکدیگر
# ~~بودند و پنجمین پدر ایشان حسام الدوله شهریار است که او را اب السلاطین
# ~~خواندندی ، زیرا که سلطان السلاطین ملکشاه پیش او پدر نبشتی. رافعی
~~شاعر
# ~~گوید ، بیت :
# ~~هم ملک خواند هم پدر سلطان عصرش درجهان
# گر نداری باور از من نامهآ سلطان نگر
# ~~بر جهان و بر بزرگان چهان تا روز حشر
# شهریار وقارن وسرخاب را فرمان نگر2
# ~~و جائی دیگر هم او گوید :
# ~~داند ملک از قدر ترا داور گیتی
### | خواند پدر از فخر ترا خسرو عالم PageV01P156
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0187.png)

# وچون شاه غازی رستمرا به غدر هلاک کردند خوامرس راب اصفهبد
# ~~شهریاربن کینخواز تزویج کردند ، کینخواز [دیگر] در وجود آمد . پس
# ~~ین کینخواز که پدر اردشیر است ، دخترزادهآ ملکاردشیر بن الحسن است و
# ~~اردشیربن کینخواز1 خواهرزادهٔ‌ خداوند علاءالدین محمد است . فی الجمله
# ~~استنداران عصر را باملوک، دیگرباره پیوند و وفاق اتفاق افتاد وامور
~~ممالک
# ~~زطرکین بانظام بود. والله اعلم2.

PageV01P157

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0188.png)
~~PageV01P158
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0189.png)

### | در ذکر ملوک که دراینمدت صد سال وکما بیش
### | بودها ند و بعضی ازاحوآل اببشان برسبیل ابجاز
### | و اجمال گفته شود .
# استندار شهراگیم بن ناهاور
# و او مردی بزرگ ms119 و جلیل القدر بود و روزگار ملکت او موجب فراغ
# ~~همگنان . حون در سنهآ اربعین وستمائه ، استندار اردشیربن ناماور فرمان
# ~~بافت ، در همان تاریخ استندار شهراگیم به پادشاهی ملک موروث خود قرار
# ~~گرفت و با مردم بهسیرت عدل و انصاف زندگانی می کرد . ومدت سی ویک
# ~~سال در ملک قرار داشت و بسی وقایع پس پشت انداخت و او را با ملوک
# ~~کیلان بواسطهآ ملک نزاع بود و ملوک گیلان در پی آن بودند که دیالم را
~~با
# ~~آن نواحی از دست او بدر برند و بر ساحل دریا از حد گیلان محاربت
# ~~می کردند واستندار شهر اگیمرا طاقت مقاومت نبود. معسکر را بازمی گذاشت
# ~~و می آمد ولشکر گیلان درعقب می آمدند و حنگ می کردند. تاجون به کنار
# ~~نمک (80) آبرودا رسید ، ثبات نمود . اهل گیلان حند روز حرب کردند
~~PageV01P159
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0190.png)

# ~~و استندار شهراگیم را از آنجا زایل نتوانستند کردن تا عاقبت از انجا ،
~~حد
# ~~ملک او نهاده، باز گشتند و در ایام ملک او بعد از آنکه پانزدهسال متمکن
~~بود،
# ~~پادشاهی آل چنگیزخان برمنگوقا آن قرار گرفته بود . سلاطین شرق مقهور
# ~~حکم و منقاد امر او گشته . گیتوبوقانوئین را بهخراسان فرستادند ، بهجهت
# ~~استخلاص قلاع ملاحده . گیتوبوقا امیری صاحب رأی بود. هرجا که قلعهای
# ~~و حصاری بود ، بفرمود تا گرد برگرد آن دیوار و خندق ساختند و لشکر
# ~~گران در آنجا بنشاند . این جماعت در امن نشسته بودند و مایحتاج ایشان
# ~~از اطراف بدیشان میپیوست و اصحاب قلاع در قلعه به تنگ آمدند و بیرون
# ~~نتوانستند آمدن . تا بدین تدبیر به اندک زمان ، تمامت قلعهها را بگشود
~~و
# ~~مستخلص گردانید مگر قلعهآ گرد کوه و تون و قاین و الموت که بماند وآن
# ~~را لشکر و حصار میدادند که درعقب ، هلا کوخان به اشارت منگوقا آن1 از
# ~~آب بگذشت وبهراه گذر ، قلعهآ تون وقاین بگشود وچندان برده از آن ملاحده
# ~~بیاورد که همه خراسان از آن پر گشت ms120 و به گرد کوه آمد و لشکری گران آنجا
# ~~یداشت تا حصارمیدادند و او بیامد و به نفس خود ، در حضیض قلعهآ الموت
# ~~نزول فرمود . و رئیس اسماعیلیه ، در آن وقت کیا محمدبن الحسن بود که
# ~~ایشان او را القائم بامرالله خواندندی . در آن نزدیکی یکی از پسران ،
~~اورا
# ~~کشته بود2 و پسرش رکن الدین خورشاه بهجای او نشسته بود و او کود کی
# ~~بی تجربه و استعداد وسلطان الحکماء نصیر الملة والدین الطوسی رحمه الله
# ~~وزیر پدرش بود و او را بهقهر و غلبه برده بودند و بازداشته . تا که از
~~اوعلم
# ~~وحکمت آموزند وخواجه نصیر الدین ظاهرا با ایشان موافقت می نمود ودر
# ~~باطن در استیصال ایشان سعی می کرد. خورشاه با خواجه مشورت کرد که با
~~PageV01P160
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0191.png)

# ~~این شخص چه تدبیر کنیم ؟ خواجه فرمود که از طریق علم هیأت و نجوم،
# ~~صلاح در آن میبینم که ترا با این شخص جنگ کردن روا نیست . صلاح
# ~~در آنست که از قلعه بهزیر رویم و او را ببینیم که ما را با این پادشاه
~~هیچ
# ~~دستی و قوتی نخواهد بود .
# فی الجمله یکروز جنگ کردند و پیش هلاکو فرستادند که صلح
# ~~می کنیم . هلاکو عهد و امان فرمود. خورشاه باخواجه نصیر الدین واشراف
# ~~قوم خود بهزیر آمدند . در حال بفرمود تا اورا بند برنهاده ، پیش منگوقا
~~آن
# ~~فرستادند . بدانجا نارسیده در راه خورشاه را بکشتند وذخایر وخزاین و
# ~~اموال چندین ساله به باد بیدانشی خورشاه برفت وقلعه را خراب کردند و
# ~~حرم واولادرا به غارت برده ، وآیة فخسفنابه و بداره آلارض بروخواندند1.
# و خواجه نصیر الدین را از برای فضل و دانش و آنکه در همهآ جهان
# ~~او را به فضل نظیر نبود ، استمالت داده ، پیش خود باز داشت و ویرا مشیر
# ~~گردانید و بی رأی و صوابدید او کاری نکردی . پس هلا کوخان متوجه
# ~~بغداد گشت . غرض آنکه قلعهآ گرد کوه را تا بهعهد آباقا حصار میدادند ms121 و
# ~~بهپایان قلعهآ گرد کوه روند .

PageV01P161

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0192.png)

# ~~استندار شهراگیم ، هردو به فرمان قا آن بهپایان گردکوه حاضر بودند .
~~قضا
# ~~را فصل ربیع بود و در رویان شاعری طبری زبان بود که او را قطب رویانی
# ~~خواندندی . در رویان قصیدهای ترجیع بند، بهزبان طبری انشا کرد ودر آنجا
# ~~صفت بهار و وصف شکار گاههای رویان که میان او و استندار معهود بود، یاد
# ~~کرد بحیثیتی که بدان مزیدی در نگنجد . قصیده در طبرستان شهرتی تمام
# ~~دارد . مطلعش این که ، بیت :
# داووده ورش جلی شم ای شیم
### | واپی کردنباز وشکت وهار مجیردیم
# ~~و مقطعش این که ، بیت :
# ها گیر گرده کویی دز بریو و نیرنگ
### | یا بهل انداج که نیه او یکی سنگ
# فی الجمله ، منهی این ترجیع را با ابیاتی که در اوست از وصف بهار
# ~~و صفت صید وشکار ومدح ملک استندار ، در آن مقام بر او خواند . استندار
# ~~را غرور حکم در دماغ بود و مدتی در غربت زحمت کشیده ، هوای ملک و
# ~~ولایت و غرور پادشاهی، او را بر آنداشت که برفور سوار گشت و بی اجازت
# ~~قا آن ، نهدر موسم ومیعاد ، روی بهولایت خود نهاد .
# ملک شمس الملوک را ازاین حال خبرشد. اوخود مردی جوان وصاحب
# ~~تهور بود . شنید که استندار که پدر سببی اواست یرفت . غرور جوانی و
# ~~تهور ملکت و دست وفاق استندار، دامن ودلش گرفت وخیال و فکرعواقب
~~PageV01P162
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0193.png)

# ~~از دماغش بدر برد و بیمشاورت وزرا ونواب برنشست . شب، هنگام نزون
# ~~کردن استندار1ملک مازندران بدو پیوسته بود. به اندک ایام به مازندران
~~رسیدند
# ~~وبه مراد دل خود به عیش و شادکامی مشغول شدند و در آن بهار و تابستان
# ~~اوقات خود را بخرمی و خود کامی بگذرانیدند . خبر به حضرت قا آن رسید
# ~~که ملک مازندران و رستمدار تمرد و عصیان نموده ، یاغی شدند و پشت بر
# ~~چریک داده . امیری را از امرای بزرگ ، غازان بهادر [نام] نامزد کرده
# ~~بهمازندران فرستاد ، تا ms122 به لشکری گران به مازندران در آمد و به آمل
~~بهرودبار
# ~~باقلی پزان نزول کرد . شمس الملوک غیبت نمود و اکابر و اعیان مازندران
# ~~در بند آن بودند که آتش این فتنه را بنشانند ، میسر نشد . تابدان
~~انجامید که
# ~~تمامت مازندران و رستمدار قصد کرد که غارت کند و برده و اسیر ببرد.
# استندار شهراگیم با اکابر و اعیان دولت خویش در این باب مشورت
# ~~کرده ، همه او را بدان داشتند که او نیزغیبت کند . استندار بعد از تدبر
~~و
# ~~تفکر بسیار گفت که ملک مازندران مردی جوان وغافل است و این کار به
~~اختیار
# ~~او نبود و چون من از چریک بیرون آمدم ، او نیز بواسطهآ موافقت من، روی
# ~~[82] بدین طرف نهاد و او را دراین جا گناهی نیست . اگر گناهکارم منم .
~~من
# ~~روادار نیستم که بواسطهآ من ملک وولایت ملک مازندران خراب شود وچندین
# ~~هزار مسلمان در زحمت گرفتار شوند . من با دیوان میروم که یک نفس
# ~~هلاک گردد ، به باشد که چندین هزار نفس و مال تاراج شود و یا تنی
# ~~چند برنشست و به آمل به دیوان حاضر شد . میر غازان بهادر او را
# ~~به انواع استمالت و اعطاف مخصوص گردانید وارحضرت قا آن احکام
# ~~به تجدید حاصل کرد2 تا برفت با گرد کوه و آرجاسف لال نام PageV01P163
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0194.png)

# ~~مکارج1 را در درون قلعهآ گرد کوه فرستاد، تابه کارد زنی ، قلعه دار گرد
~~کوه را
# ~~و سر او را ازقلعه بهشیو انداخت وقلعهآ گرد کوه بکرفت و بدین واسطه باز
# ~~به عاطفت پادشاهانه و به نواخت و دلداری او مخصوص شد .
# غازان بهادر او را بهانواع استمالت و اعطاف مخصوص گردانید .
# ~~ملک شمس الملوک نیز بعد از آن بهدیوان حاضر شد واز حضرت اعلی قا آن
# ~~برای ایشان به تجدید ، احکام حاصل کرده ، هریکی بهمقر ملک قرار گرفتند
~~.
# ~~امیر غازان بهادر زمستان در آمل بماند و قانون ولایت مازندران و
~~استندار را
# ~~ضبط کرد. والله ms123 اعلم .
### | حکایت
# گویند که اصیل الدین[ابو] المکارم بن محمود الکاتب در آن عصر نوجوان
# ~~بود و از قبل دیوان استیفاء، کاتب جزئیات ، به نیابت صدر دیوان او بود
~~.
# ~~غازان بهادر را مسخرهای بود که صدور واکابر وحکام را بر در دیوان
~~انفعال
# ~~دادی و همه کس از او خایف بودند و با همهآ بزرگان2 مزاح و بازی واهانت
# ~~کردی، مگر با اصیل الدین کههرگاه که او را بدیدی، ترحیب واحترام واجب
# ~~شمردی و مراعات تمام نمودی . خاطر امیرغازان بهادر با این معنی افتاد ،
# ~~روزی برملأ از او سؤال کرد که چونست که با همه کس مزاح و اهانت
# ~~می کنی مگر با این خواجه زاده ؟ گفت : «زیرا که او مردی بزرگ است .»
# ~~امیر فرمود که او از این بزرگان که حاضرند بزرگتر است؟ مسخره گفت :
# ~~«آری !» امیر گفت : «از چه سبب ؟» گفت : «زیرا که این بزرگان هر کس
~~PageV01P164
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0195.png)

# ~~در حق من انعام دو دینار یا پنج دینار کردهاند و این مرد مرا بهیک
~~دفعهآ صد
# ~~دینار بخشیده است .» امیرفرمود که اصیل الدین را حاضر کنند و از او سبب
# ~~این معنی سؤال کرد . خواجه [پس از] دعائی لایق، بگفت : (امیر اعظم را
# ~~معلوم باید بود که دینار جز برای دو چیز نشاید . یکی آنکه به کسی دهند
~~که
# ~~دستشان گیرد و دوم آنکه به کسی دهند که پایشان نگیرد . اگر نه فایده از
~~این
# ~~جمع مال وحاصل از اد خار منال چیست؟ مالی که بدو وقایت عرض وحفظ
# ~~ناموس نکنند چه خاک راه و چه آن مال!» و از این نوع فصلی برخواند .
# ~~امیرغازان فرمود که این مرد با این همه کفایت و حمیت و مروت و صاحب
# ~~عرضی که هست ، لایق این مقدار منصب نیست که دارد ، چه پایگاه مرد باید
# ~~برمقدار مروت و همت او باشد . در حال قرمود تا برای او منشور وزارت و
# ~~اشراف دیوان مازندران بنوشتند. و درمسند صدور و اکابر او را ms124 بالاتر
~~ازهمه
# ~~جای[83]دادند و روز بروز مرتبهآ او درمزید بود و این حکایت اگرچه اینجا
# ~~درخورد نبود الا سبب آنکه در ضمن این، رفعت مرتبهآ ارباب همت الی و
# ~~جلالت قدر اصحاب مروت مندرج است . در این مقام ایراد گرده شد .
# ~~بزرگان گفتهاند که آدمی بههمت به مقامی رسد که آن را مقام ملی گویند .
# آدمی برحسب همت خویش افزاید
### | هرچه اندیشه در آن بندد چندان گردد
# و ما آلمرء إلا حیث بجعل نفسه
### | و إنی کها بین آلسماگین جاعل
# از همت بلند توان رفت بر فلک
### | معنی آن براق که گویند همت است PageV01P165
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0196.png)

# قی الجمله ملک مازندران و استندار شهراگیم را مدتی چند با همدیدر
# ~~وفاق ویکدلی و نسبت مصاهرت و پدر فرزندی بود تا در سنهآ ثلاث و ستین
# ~~وستمائه ملک شمس الملوک به دیوان رفت وبهاردوی اعظم به حضرت آباقاخان
# ~~پیوست . امرا و وزرا بعد از آنکه مقصود او حاصل کرده بودند و یرلیغ و
# ~~احکام و تشریف وسیورغال سلطان ارزانی داشته ، در صولت و تهور اونگاه
# ~~کردند . چه مردی بهادر و مردانه بود ونیز با امرا و وزرا و اکابر
~~درگاه،
# ~~التفات نفرمود ومدت یکماه در اردو ، خیمه و بارگاه راست کرده ، بهعیش
# ~~و عشرت مشغول بود و ملتفت هیچ آفریده نشد . امرا و وزرا به حضرت
# ~~عرضه داشتند که این مرد، بزرگاست و اصل و نسب بزرگ دارد و ولایت
# ~~حصین و منیع . امروز در اردو این همه تهور و بی التفاتی می کند ، فردا
~~که
# ~~با ولایت خود رود ، اگر تمرد و عصیان کند و از سر غرور ، از فرمان قاآن
# ~~دور شود ، تدبیر آن به دشخواری انجامد . سخن غمازان مقبول افتاد .
# ~~شمس الملوک [را] به شهربند باز داشتند و امیری را از امرای درگاه -
~~قتلغ
# ~~بوقا نام - به مازندران و رستمدار فرستاده ، استندار شهر اگیمرا طلب
~~داشتند
# ~~تا بهاردو برند . استندار روی پنهان کرد و ایلچیرا ندید و پیغامهای
~~درشت
# ~~میفرستاد ms125 . تا لشکر گران از ترک وتازیک بهرستمدار و رویان رفتند وغارت
# ~~و تاخت وتاراج کردند و اسیر و برده ببردند . چنانکه هر گز در رستمدار
# ~~مثل آن خرابی و غارت کسی نکرده بود . چون خبر عصیان استندار به اردو
# ~~رسیدآ ، برفور شمس الملوک را هلاک کردند .1 امیر علی شاعر بهمرثیه
~~ترجیع
# ~~بند[ی] بهطبری گوید ، مطلعش اینکه :
# # خوشاد دل آزای چل تو بیته کریای %~% که تو بر کسی آرد دل خوبشینای
~~PageV01P166
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0197.png)

# بعداز آن برادرش - علاءالدوله علی- حاکم مازندران شد و خانهاش که
# ~~بهدست] فرزندان استندار بود تصرف نمود و بعد از چهار ماه ، فرمان حق
# ~~در اورسید و برادر زاده اش -ملک تاج الدوله یزد جردبن شهریار-ملک
~~مازندران
# ~~شد با تمکین تمام . و بعد از مدت حمل1، اردشیرنام پسری در وجود آمد از
# ~~آن علاءالدوله. وقتل شمس الملوک وغارت استندار ووفات علاء الدوله هرسه
# ~~در سنهآ ثلاث وستین وستمایه بود .2 واستندار شهراگیم در ملک رستمدار،
# ~~بهقرار حکومت می کرد و مطیع درگاه قا آن شد تا درسنهآ احدی و سبعین و
# ~~ستمایه وفات یافت . والله اعلم بحاله . [84]
# استندار فخر اثدوله ناماور شرهراگیم
# الملقب به شاه غازی
# بعد از ملک شهراگیم ، استندار شاه غازی حاکم ولایت بود وقایم مقام
# ~~پدر . مردی صاحب رأی و رویت بود و به انواع خصال حمیده آراسته. مکارم
# ~~اخلاق او دستور اکابر زمان وملوک دوران وقانون رأی صائب و نتیجهآ فکر
# ~~و رویت او مقتدای خاص و عام بوده. ترتیبی چند و قانونی که در رستمدار،
# ~~ملوک وحکام را هست ، واضع آن ملک شاه غازی بود و هرچه در هر باب
# ~~کرده است و از نیت بهعمل آورده و از قوت به فعل پیوسته ، الی یومنا هذا
# ~~برهمان موجب مجری و ممضی مانده . برادران که معاصر او بودهاند ،
# ~~بهحسن کفایت خویش ، ایشان را به نوعی مراعات می فرمود که درمیانهآ
~~ایشان
# ~~حرفی بادید نیامد . مدت سی سال بعد از پدر بماند و با خلایق ms126 ، وضیع و
~~PageV01P167
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0198.png)

# ~~شریف بهحسن معاشرت و یمن مصاحبت ، روزگار می گذرانید . تا از برکت
# ~~آن محبت و هواداری و مودت ، ولای او در دلهای مردم از خاص وعام جای
# ~~کرده بود وهیچ آفریده کائنا من کان با او راه مخالفت نسپردند واز قبل
~~اردوی
# ~~بزرگ ، پیوسته به تشریف و نواخت ، مخصوص و مکرم بود . و در ایام او
# ~~ملک معظم تا ج الدوله یزدجردبن شهریار بن اردشیربن کینخواز درمازندران
# ~~حاکم وپادشاه بود، با تمکین که بعد از ملک اردشیر ماضی هیچکس را در
# ~~مازندران مثل او نبود . تاحدی که خداوندی بتری بودی ، حسن وازی کل1
# ~~نام ، تنها یک نفس پیاده مال و معاملات مازندران از خندق تمیشه ، دشت و
# ~~کوه تا الیشهرود ، تحصیل می کرد و بهدرگاه می آورد . در زمان او در شهر
# ~~آمل ونواحی ، هفتاد پاره مدرسه عامر و پرکار بود و جهت همین ، کار ائمه
# ~~وسادات در عصر او به نظام بود و ادرارات او سال [بهسال] بدیشان
~~میرسید2.
# میان استندار شاه غازی وملک تاج الدوله وفاقی هرچه تمامتر وخویشی
# ~~و مصاهرت ثابت . پسر ملک تاج الدولهشمس الملوک نام- خواهرزادهآ ملک
# ~~شاه غازی استندار بود . بعد از سی سال که بهرونق تمام زندگی کرد ،
~~درسنهآ
# ~~احدی و سبعمایه وفات یافت . واز او اسکندر نام پسری بازماند و او جد
# ~~ممادری ملوک زمان ماست، عزت انصارهم .
# استندار شاه کیخسرو بن شهراگیم
# بعد از برادرش - ملک شاه غازی - او حاکم و ولایت دار بود . و
# ~~برادرش_ ارغش- مطیع فرمان اومی بود. اوقاتش به کامرانی وشاد کامی می
~~گذشت PageV01P168
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0199.png)

# ~~و از ازدواج و اولاد متمتع . چنان شنیدهام که فرزندانش از ذکور و اناث،
# ~~دارج و باقی در عهد او قریب [صد] نفر بودند . [از] بعضی مردم بیشتر از
# ~~این نیز شنیدهام و در این باب مبالغه کردهاند و آلعهدة فی ذلک علی
~~آلراوی .
# ~~اگر بهصورت واقع در این معنی خلافی باشد واستبعاد توان کردن الا
~~باعتبار
# ~~معنی بتوان ms127 گفت [85] که از اولاد اوحق سبحانه وتعالی اشخاصی چند بادید
# ~~کرد که هریک از ایشان به معنی برابر صاد مرد ، بلکه صدهزار مرد باشند .
# ~~چنانکه گفتهاند مصراع . عالمی در یک قبا ولشکری در یک بدن .
# لیس علی الله1 بمستنکر %~% أن تجمع العادم فی الواحد
# اگر به این اعتبار کسی گوید که از او صدهزار فرزند حاصل شد، هیچ
# ~~غریب و عجیب نباشد . مدت یازده سال بعد از برادر ، در ولایتداری ، کام
# ~~دل بیافت و در سنهآ اثنی عشر وسبعمائه بدان جهان شتافت3.
# [شمس الملوک محمد]
# بعد از او شمس الملوک محمد قایم مقام او شد واو مردی عادل و
# ~~مرضی السیرة بود . و به انواع خصال رضیه وخلال مرضیه آراسته و به فنون
# ~~اوصاف حمیده و صنوف اخلاق پسندیده محلی ومزین. و روز گار بزرگوارش
# ~~مستغرق ایادی و انعام وافاضت جود واکرام . و باخاص وعام طریق عدل و
# ~~داد سپرده و نقش تعدی و عدوان ازصفحهآ مملکت سترده . و بیشتر اوقات
# ~~بهطاعت داری و حق گزاری حضرت باری جل و تعالی می گذرانید و دست از
# ~~تعرض مساکین وضعفا ومحاویج وفقرا بازداشتی. و درایام دولت او کار فقرا
~~PageV01P169
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0200.png)

# ~~و مشایخ وارباب عفت واصحاب خرق وعمایم ومردم صلاح پیشه ، رونقی
# ~~تمام داشت . بازار طایفهآ گوشه نشینان و زمرهآ دین داران و رفقه
~~خداپرستانرا
# ~~رواجی حاصل ودرممالک اوخانقاهات ومشاهد متبر کهآ رویان معمور وبر آنجا
# ~~مزیدها میفرمود ودیها واقطاعات وقف می کرد و این طایفه را از عوارض
# ~~مسلم میداشت . و به مرحمت و عاطفت بامردم زندگانی می کرد تا همگنان
# ~~دل وجان و خاطر وروان موقوف ولا ومصروف بر دعا و ثنای اومی داشتند.
# ~~و ادخار ذکر جمیل را در دنیا واجر جزیل را دراخری برهمهآ مهمات ترجیح
# ~~میداد و در اکتساب ثواب آخرت ، سعی بلیغ میفرمود . تاذکر جمیل و
# ~~نام نیک او را ، استمداد حاصل شد و دایما بهصحبت علما و زهاد و زیارت
# ~~مشایخ واوتاد، راغب بود ms128 وبههروقت، بهزیارت یقاع خیرتیمن وتبرک نمودی.
# ~~ودرحیات پدر، دروقتی که پدرش رنجور بود ، چند کسرا ازمتمردان که پدر
# ~~و آباء ایشان [را] در دل عداوت وکینه ثابت بود ، ازمیان برداشت ، تا آن
# ~~معنی استراحت خاطر پدر گشت. ونیزشاه کیخسروباملک ماز ندران- نصیر
~~الدوله
# ~~شهریار بن یزدجرد- خویشی کرده بود و قرابت مصاهرت مجدد گردانیده .
# ~~چون به ایام شمس الملوک رسید، در عصر اوملک معظم ر کن الدوله شاه
~~کیخسرو
# ~~ملک مازندران بود . [با] شمس الملوک تجدید قرابت کرد و هریکی از ایشان
# ~~صهر یکدیگر وخال فرزندان یکدیگر بودهاند . وبا هم طریق یکدلی ووفاق
# ~~سپرده. مدت پنج سالشمس الملوک محمد، بعدازپدر ، به ایالت رویانوحکومت
# ~~آن طرف مشغول بود، تا درسنهآ سبع عشروسبعمائه فرمان حق دراو رسیدواز
# ~~(86) جام کل ذفس ذانقته الموت شربت فنا بچشید . برادرش - نصیر الدوله
# ~~شهریار -- بعد از اوحاکم وقائم مقام او شد1.

PageV01P170

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0201.png)

# ونصیر الدوله شهریار]
# و او مردی مردانه و قاهر بود و در ضبط امور یکانهآ آفاق . شجاعت
# ~~و صولتاو به حدی بود که هیچ آفریده را [به]حساب نگرفتی و گردن سروران
# ~~ملک را به قهر وغلبه مالک گشت و ازتجبر و تکبری که داشت ، به هیچ وقت
# ~~متوجه اردو نشد و از اصحاب دیوان حسابی نگرفت وشب وروز، از لشکر
# ~~کشیدن وترتیب عساکر و تحصیل استعداد جیوش نیاسودی . و اموال و
# ~~خزاین بسیار جمع کرد. و ولایت کلارستاق در هیچ عهدی چنان معمورنبود
# ~~که در عهد او . در کو کو1، خانه وسرای ساخته بود و شهر و بازار همه
~~روزه
# ~~بنیاد کرده و آن موضع مجمع اکابر و معسکر ارباب مفاخرگشته بود . و از
# ~~جوانب، مردم روی بدان طرف نهاده. و بیشتر اوقات لشکر کشیده، بهاطراف
# ~~گیلان وگرجیان و دیلمان و اشکور نهضت میفرمود. دو سه نوبت به اشکور
# ~~رفت و حربها کرد و ولایت دیلمان و گرجیان تا تیمجان3 با تصرف دیوان
# ~~خود گرفت. و در عهد او درمازندران، ملک معظم رکن الدوله ، شاه کیخسرو ms129
# ~~بن یزدجردبن شهریار ، ملک بود . و امیر بزرگ مؤمن از اکابر و معتبران
# ~~اردو بود، بهمازندران. درعسراء ملک بود وبیشتراوقات میان ایشان خصومت
# ~~و پیکار بودی .
# ملک شاه کیخسرو ، خانه وفرزندان را که خواهر زادگان نصیر الدوله
# ~~شهریار بودند، باکلارستاق آورد و ایشان هردو بایکدیگر به اتفاق
~~باستادند.
# ~~ملک شاه کیخسرو، یک چند به استظهاردیوان و احکام اردوی بزرگ با امیر
~~مؤمن
# ~~می کوشید . چون بدان معنی با او برنیامد ، از آن سبب که امیر مؤمن
~~دراردو
# ~~به حضرت پادشاه اولجایتو خدابنده سلطان محمد ، اعتباری تمام داشت و
~~PageV01P171
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0202.png)

# ~~پسرش امیر قتلغشاه، در مردی و بهادری یگانه بود، پدر از اردو احکام
~~حاصل
# ~~کرده ، فرستادی و پسر در مازندران بهزور بازو ، اثر بر وی گردانیدی.
# ملک مازندران را جز اسفاهی گری چارهای نماند . با ملک نصیر الدوله
# ~~شهریار در ساخت و از او مدد طلبید وچند نوبت او را با لشکر گران
# ~~به مازندران آورد . نصیر الدوله شهریار هرگاه کسه آمدی ، منصور و مظفر
# ~~بودی . یکنوبت با لشکر گران در لیتکوه ، بهراه یاسمین کلاته ، این هردو
# ~~ملک را باقتلغشاه مؤمن و امرای دیگر ، چنگ اتفاق افتاد و بسیاری از
~~امرای
# ~~ترک و اکابر مازندران که با قتلغشاه مؤمن یکی بودند ، کشته شدند . و
# ~~نصرت ، نصیر الدوله شهریار را بود . و جنگ یاسمین کلاته در مازندران
# ~~شهرتی تمام دارد1.
# هم ملک مازندران او را بهمدد آورده تا باول کنار رفتهاند و جمعی را
# ~~از کیایان جلال که مخالف ملک مازندران بودند وبا او به خلاف وشقاق
~~برخاسته،
# ~~بازمالیده و تاختنها کرده و این موافقت که میان ملک شاه کیخسرو و ملک
# ~~نصیر الدوله شهریار بود ، در هیچ عهدی میان ملوک نبوده باشد ، تا حدی
~~که
# ~~در نوبت آخر [87] امیرمؤمن، بهخود به مازندران آمده بود و استیلای تمام
# ~~یافته . ملک شاه کیخسر و طاقت مقاومت نداشت ، متوچه اردو شد . قضا را
# ~~امیر تالش چوبانی، بهامارت خراسان نامزد شد . از اردو به ms130 خراسان می
~~آمد.
# ~~به اول منزل خراسان، به ملک بدو رسید وبانواب درساخته، قبولات بسیار
~~کرد.
# ~~و از آن چمله که قبول کرد ، یکی آن بود که گفت که ملک رستمدار را
~~بیاورم
# ~~تا امیررا ببیند . مردم را از این حال شگفت آمد . چه که شهریار هر گز
~~هیچ
# ~~امیری را از امرای ترک ندیده بود و به محکومی تن درنمیداد . تا عاقبت
~~PageV01P172
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0203.png)

# ~~امیرتا لش به آمل آمد و درمیدان رودبار باقلی پزان نزول فرمود وشاه
~~کیخسرو
# ~~در [ آن] جای ایستاده ، سعی کرد تا نصیر الدوله شهریار [با] اعتماد
~~بروفاق
# ~~او و نظر برمصلحت ملک مازندران، بهدیوان آمد ، با ترتیبی و رونقی که در
# ~~آن عهد هیچ تازیکی را مثل آن دست نداد . تالش او را به انواع اعزاز و
# ~~اکرام تلقی فرمود و آن زمستان در آمل بماند . و امیر مؤمن از این سبب
# ~~ضعیف حال شد ونصیر الدوله شهریار، باعزتی ومرتبتی تمام باولایت خود آمد
# ~~و روز بروز اعلام حشمت او رفیعتر و اساس مملکت او حصینتر و منیعتر
# ~~بود . و اکابر ولایت مطیع فرمان ومتابع امر ونهی او شده ، مدت هشتسال
# ~~براین منوال روزگار بگذرانید ، تا غرور ملک و جنون شباب اورا بدانداشت
# ~~که [دست] از صلت رحم باز داشت و با برادر مهین خود - ملک تاج الدوله
# ~~زیار - طریق مخالفت پیش گرفت و قطع را به صلت وعنف را برلطف اختیار
# ~~کرد وبهمال و خزاین و عساکر فریفته گشت . در مقام نخوت و خودبینی و
# ~~عجب وکبر ومنی ، به آخرین درجه از مساعد مملکت رسید و عواقب امور
# ~~را به چشم بصیرت ندید . تاهم بدین واسطه ، از آنجا که درحساب اونبود در
# ~~سنهآ خمس و عشرین و سبعمایه به مقام ایواجین1 ، بی حربی و زد و کیری
# ~~کشته شد .
# مباداکس بهزور خویش مغرور %~% که مغروری کلاه از سر کند دور
# و از محلهآ وجود و شهرستان بقا ، به دروازهٔ‌ گل من علیها فان بیرون ms131
# ~~رفت و به عالم بقا پیوست والبقاء لله تعالی2 .

PageV01P173

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0204.png)
~~PageV01P174
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0205.png)

### | [درشرح حال باقی ملوک عزت انصارهم وذکر
### | وقابیع ایشان.
# ملک تاج الدوله زباربن شاه کیخسرو
# روز قتل نصیر الدوله بعینها روز مبدأ ملک ملک تاج الدوله زیاربود .
# ~~مملکت رویان بر او قرار گرفت و روزگار مساعدت کرد تا به مراد دل ممکن
# ~~گشت . عزالدوله نام برادری دیگر بود ، با اوطریق مخالفت پیش گرفت و
# ~~بهاردوی اعظم رفتة، از سلطان وقتمدد طلسد و بهزد وگیر برخاست . چون
# ~~سعادت و دولت از کارخانهٔ‌ قضا وقدر برای ملک تاج الدوله نامزد شده بود
~~،
# ~~او بهزیان آمد و به اندک زمانی تلف شد . و روز بروز رونق و جمعیت
# ~~ملک تاج الدوله ازدیاد می پدیرفت و کسانی که در دل با ایشان نفاق
~~داشتند و
# ~~طریق فساد میورزیدند ، همه به تیغ او هلاک شدند و جریان امور ملک
# ~~برمقتضای ارادت او و منوال دلخواه مییود و حشمت ممالک روز بهروز
# ~~می] افزود وخلف صدق [88] خود - ملک اعظم جلال الدوله اسکندر عز
~~PageV01P175
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0206.png)

# ~~نصره - را در کلارستاق بهمملکت ثابت گردانید و به استقلال در ملک، او
~~را
# ~~قرار داد و در امور ممالک بهرأی و رویت او استضاءت جست و از جوانب
# ~~فارغ و آسوده میبود . و در ایام دولت او مردم رستمدار و رویان در عین
# ~~جمعیت و استراحت بودهاند و در سیاست رعایا و تدبیر ملک و ضبط ولایت
# ~~و راستی و درستکاری1، در این قرب هیچ ملکی به ملک تاج الدوله نرسید .
# ~~مدت دوسال بدین منوال روز گار بگذرانید و در سنهآ اربع و ثلاثین
~~وسبعمائه
# ~~بهمقام کدیر ، بهاجل مسمایخود برسید وبقا به اولاد کرام وابناء عظام
~~خویش
# ~~عزت انصارهم بگذاشت ونوبت پادشاهی به ملک اسلام ، خسرو زمان ،
# ~~ملک الملوک رویان ملک جلال الدوله اسکندر عزت انصاره سپرد3.
# سلک جالالالدوله اسکندر
# چون در این تاریخ که یاد کرده شد ملک اسلام [ ملک جلال الدوله
# ~~اسکندر] عزت انصاره بهایالت ms132 رستمدار و رویان مستقل گشت و پادشاهی آن
# ~~نواحی از فضل ربانی و قضای آسمانی، بهاستبداد حضرت دولت پناهی 3،
# ~~اورا دست داد، برادرش ملک معظم، مفخر ملوک العجم، شاه وشهریار رویان،
# ~~- ملک فخرالدوله شاهغازی عزت انصاره- را درمملکت ناتل رستاق مستقل4
# ~~گردانید و پشت هریکی از ایشان به پشت دیگری قوی گشت . احوال ممالک
# ~~رویان ، نظام پذیرفت و ایام دولت ایشان و تاریخ روزگار و اوقات بزرگوار
# ~~ایشان ، فهرست ایام و اعتبار شهور وسنین و اعوام کشت و روز بروز عرصهآ
# ~~مملکت عریضتر و بساط سعادت بسیطتر میبود. و هرروز قواعد آن دولت
~~PageV01P176
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0207.png)

# ~~را تشییدی و معاقد آن سعادت را تمهیدی میافزود تا بعد از اندک روزگار
# ~~گلبن دولت به بار آمد و غنچهآ ملک به مدد هبوب نسیم صبا ومساعدت قدر و
# ~~قضا ، دهن تمکین بکشود و آفتاب دولت آل استندار ، از حجاب سحاب
# ~~تواری روی نمود و وجود پرجود ملک معظم ، وارث ملک جم، شرف الدوله
# ~~گستهم عز نصره از محل صبی ، قدم در طور عنفوان شباب نهاد ودر عقب
# ~~آن، نهال وجود ملک معظم، اعدل ملوک عالم، سعد الدوله طوس زیدت قدرته
# ~~نشو و نما یافت . مبانی مملکت1 با این چهار رکن قوی ، استحکام یافت و
# ~~ساعد مملکت را از این چهار اصابع بسطی وشوکتی بادید آمد. هراستعدادی
# ~~که برای جهانداری و پادشاهی در کارخانهآ غیب ذخیره کرده بودند ، در این
# ~~اشخاص شریف بهظهور پیوست . تا اگر گویم که دراین قرن ، انسانیت
# ~~مطلقا بر این ملوک عزت انصارهم ختم است ، به جای خود باشد . هریکیرا
# ~~از ایشان اگر گویند که مستعد حکومت اقلیمی ، یا لایق پناه گاه
~~اسلامیاند ،
# ~~دروغ نگفته باشند. بلکه ذات شریف ایشان علی حده در تحصیل اسبابسلطنت
# ~~و ضبط امور مملکت وفکرصایب و رای و رویت آیتیاند نه درخورد ایالت
# ~~طرفی یاحکومت ولایتی . ایزد تعالی رتبهآ جاه وجلال این ملوک را دم بدم
~~در
# ~~ترقی داراد و از عین الکمال مصون و محفوظ ms133 بالنبی وآله اجمعین.
# [بنیاد عمارت قلعهآ حجور و شهر کجور]
# در تاریخ سنهآ ست و اربعین وسبعمائه ، روز یکشنبه بیست ویکم
# ~~ذی الحجه[89] بنیاد عمارت قلعهآ کجور و شهر کجور از نونهاده شد.
~~بواسطهآ
# ~~آنکه عمارت قدیم که کرده بودند بکلی خراب شده بود و منکوب گشته . و
# ~~خرابی این شهر کجور بهسبب دولت آل چنگیزخان بود که قتل بسیار کرده
~~PageV01P177
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0208.png)

# ~~بودند و در تاریخ سنهآ اربع1 و ثلاثین و سبعمائه که وفات ملک تاج
~~الدوله
# ~~اتفاق افتاد ، بعد ازچند ماه ، ملک الملوک شرف الدوله2 در مازندران
~~فرمان
# ~~حق یافت وملک سعید شهید فخر الدوله حسن غفر الله ذنوبه به ملکی
~~مازندران
# ~~مستقل گشت . و هنوز سالی بر نیامده بود که سلطان سعید ظل الله فی الارض
# ~~سلطان ابوسعید بهادرخان نورالله ضریحه ازعالم فنا رحلت کرده، تاج وتخت
# ~~پادشاهی را بدرود کرد و دولت آل چنگیزخان در ممالک ایران به انقطاع
# ~~پیوست و از حدود آب جیحون تا در مصر و اقصای شام ، بعد از آنکه مدت
# ~~هشتاد سال مملکتی گشته چون باغ ارم خوب و خرم وچون حرم کعبه، آسوده
# ~~و ایمن 3، چون قارورهای بر روی آب متزلزل و چون خاشهای بر دریچهآ
# ~~باد مشوش گشت و احوال سلطنت خلل پذیر گشت .
# از گاه وصول موکب هلا کوخان در بغداد که سنهآست وخمسین و ستمائه
# ~~بود تا وقت وفات سلطان ابوسعید ، مدت هشتاد سال تمام بود . ودراین مدت
# ~~ملک ایران از تعرض اهل فضول فارغ و آسوده، خاصه درایام سلطنت غازان
# ~~خان و اولجایتو خدابنده و ابوسعید بهادرخان . در این سهعهد کسی چگونه
# ~~نشان دهد که امور ملک ایران تا چه حال مضبوط افتاده بود ویظهیر
# ~~فاریابی درباب چنین روزگاری گفته است :
# آرام یافت در حرم امن وحش و طیر
### | واسوده گشت در کنف عدل انسوجان
# گردون فروگشاده کمند از میان تیغ
### | و ایام بر گشوده زه از گردن کمان
# ملکی چنین مسخروحکمی چنین مطاع
### | دیرست تا ms134 نداد فلکر ی تسان PageV01P178
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0209.png)

# تا بواسطهآ فوت ذات شریف سلطان ابوسعید ، آن قضیه منعکس گشت
# ~~و امن به خوف و عدل بهجور و فراغ بهشغل و عمارت به تخربه مبدل شد .
# ~~قال الله تعالی: و تلکالأیام نداولها بین الناس. امرای دولت بعد از
~~وفات
# ~~سلطان بههم بر آمدند وهرکس به ایالت طرفی و حکومت ولایتی موسومشده
# ~~و در آن میانه چندین هزار خانههای1 قدیم خراب گشت . و صورت نص
# ~~لولا السلطان ندکل الناس بعضهم بعضا بهظهور پیوست وملوک ولایات و
# ~~طرفداران ، بهخودی خود در ملک استقلال یافتند2.
# ملک اعظم جلال الدوله اسکندر عزت انصاره، بعد از آنکه ملک موروث
# ~~خود را که ابا عن جد به میراث یافته بود ، مضبوط گردانید و امور آن ملک
# ~~را بانظام آورد ، در تحصیل ممالکی که درجوار اوبود سعی فرمود وبه اتفاق
# ~~اخوان که هریکی برفلک سلطنت ماهی وبر سریر مملکت شاهیاند نصرهم الله
# ~~و اعانهم ، در بسط و امتداد ذراع ، اساس ملک رأ به ذروهآ ارتفاع
~~رسانیده ،
# ~~بقاع کوهستانها را از حد قزوین تا سمنان و مازندران به اهتمام دیوان
~~خود
# ~~آورده و آن ملک را که در تصرف چندین کس از امرا و اکابر و اعیان عصر از
# ~~ترک وتازیک بود ، با تصرف گرفت و از آنجا به بیابان [90] [ری] رفته،
~~آنچه
# ~~متصل کوهستان بود از اعمال ری متصرف شد . تا امروز تمامت ری وقزوین
# ~~بهنسبت با حشم رستمداری مثل کدیر و فیروز آباد است . و از قزوین مال
# ~~پهلوانان درگاه بخش کردند3 .

PageV01P179

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0210.png)

# و در نفس کجور که در قدیم الایام شهربود و بهدور ایام خراب شده ،
# ~~ساخت . اکنون باید که [به شرح] وقایع و حالاتی که در ایام دولت و عهد
# ~~ایالت این ملوک واقع شده علی حده مشغول گردیم و بهقدر وقوف یاد کنیم
# ~~ان شاء الله تعالی وحده .
# ذکر واقعهآ امیرمسعود سر بدار وتوجه او بهجانب مازندران
# و رستمدار و هلاک او در رویان برسبیل ms135 اجمال واختصار
# چون در تاریخ سنهآ اربع و ثلاثین و [سبعمائه] سلطان سعید ابوسعید
# ~~بهادرخان که خاتم سلاطین و از دودمان چنگیزخان در ایران زمین پادشاه
# ~~آخرین بود، از سرای فنا رحلت کرد وتاج و تخت موروث و مکتسبرا وداع
# ~~فرمود ، والحق هیچ پادشاهی را درهیچ قرنی از اقران اینیمن و برکت نبود
# ~~که او را . چه در ایام دولت او [در] اطراف ممالک ، خلق در امن ورفاهیت
# ~~بودهاند و دست متغلبان از ضعفا و مساکین کوتاه و گرگ و میش در یک مقام
# ~~باهم آرام داشتند . نه قوی را درعرض ومال ضعیف امید طمع و نه ضعیفرا
# ~~برای تلف نفس و سلب اموال ازقوی بیم . وهر آن، زبان روزگار دم بدم با
# ~~آن پادشاه کامگار و سلطان بلند محل و مقدار بدین نوع خطاب می کرد :
# به دولت توچنان ایمن است پشت زمین
### | که خلق در شکم مادرند پنداری
# گوئیا که حضرت عزت را جلت قدرته و علت کلمته درایجاد سلطانان
# ~~مغول و اخراج طایفهآ ترک از عدم بهوجود ، مقصود او بود. چه از آن روز
~~که
# ~~سایهآ مرحمت او از روی زمین مفقود گشت و آفتاب عاطفت او در سحاب
# ~~عدم متواری ماند ، اطراف عالم از عرب و عجم بههم بر آمد و یکروز بلکه
~~PageV01P180
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0211.png)

# ~~یک ساعت ایرانیان را نفسی خوش برنیامد و دمی بی المی بر نکشیدند وهنور
# ~~نایرهآ[آن] فتنه در التهاب واشتعال و کو کب ملک درهبوط و وبال
~~ماندهاست.
# قل آصطباری واذی لا أری فرجا
### | یا رب هیی لنا من آمرنا رشدا
# غرض آنکه بعداز وفات او، اطراف ممالک ایران بههم بر آمد وهر کس
# ~~از گوشهای دستی بر آوردند وسری بر کشیدند و پای ازاندازهآ گلیم خود
~~بیرون
# ~~بردند و اطراف ممالک را به قدر استعداد خود به دست فرو گرفتند1.
# و از آن جمله درخراسان ، امیر مسعود سربدار در شهر سبزوار فرا -
# ~~جست و در قتل برادر خود پهلوان عبدالرزاق که ms136 مبدأ این کار و افتتاح
~~خروج
# ~~و سرداری او کرده بود ، اقدام نمود و باتنی چند معدود ، عهد ومیثاق
~~کرده ،
# ~~اولا شهر سبزوار [را] بهدست فروگرفت و قلعه و حصار ساخت و متمکن
# ~~ینسست .
# و در آن وقت پادشاه طغاتیمور بهسلطنت و پادشاهی آن طرف موسوم
# ~~شده بود و خطبه و سکه در خراسان بهنام او می کردند و جمعی از قوم چتز
# ~~که[91] از اشرارطایفهآ اتراک بودهاند با اوموافق بوده، پادشاه بدیشان
~~مستظهر
# ~~بود و در خراسان بدسیرتی آغاز نهادند و ظلم و تعدی از حد بیرون بردند و
# ~~از وزرای قدیم و اکابر خراسان ، علاءالدین محمد ، در آن ملک تمکینی
~~تمام
# ~~میرسید تقصیر نمی کرد . عرصهآ خراسان بر رعایا تنگ شد و سویی [ کدا
~~PageV01P181
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0212.png)

# ~~معرض تلف ماند و مردم بهستوه آمده بودند. هرجا که اسفاهیی و برناپیشه
~~آی
# ~~و عیاری بود ، متوجه امیرمسعود گشتند و دست نواب خراسان از سبزوار
# ~~بربستند . چندانکه بهقدر ، تمکین حاصل کردند ، از شهر بیرون آمدند و
# ~~بر سر امرای ترک و متغلبان دیگر1 تاختن میبردند . و اموال و نفایس
~~بسیار
# ~~جمع کرده، لشکری آراسته گردانیدند و بههرطرف که نزدیکتر بود متوجه
# ~~میشدند و مردانگی مینمودند .
# بنا بر آنکه امیرمسعود ، در میان نوکران و اصحاب ، خود را همچو
# ~~و با خلق طریقهٔ‌ صلاح و سداد و راستی میبرزید ، نوکران بهجان از او
# ~~باز نمیماندند و بههرطرف که میفرمود3 مظفر و منصور بود . تا چند توبت
# ~~با امرای اتراک که در آن نواحی بودند ، مثل ارغونشاه و برادران و غیرهم
# ~~حرب کردند، ظفر او را بود و ذکر آن وقایع علی حده از تطویلی خالی
~~نباشد.
# ~~ویک نوبت که بعداز آن بلاد خراسان، از حدود جام و باخرز تاحد مازندران
# ~~او را مسلم شد ، با ملک معین الدین حسین هروی اتفاق ملاقات افتاد ومدت
# ~~سه شبانروز میان ایشان مصاف قایم بود ، تا در آن میان ، ایشان شیخ حسن
# ~~جوری را که شیخ و ms137 مقتدای خراسائیان بود وامیر مسعود مرید ومعتقد اوبود،
# ~~بهقتل آوردند و از آن سبب هزیمت براین طایفه افتاد . و از کسانی که در
~~آن
# ~~واقعه حاضر بودند، شنیدهام که در آن مصاف هفت هزار نفس ازجانبین کشته
# ~~بر آمدند والعهدة علی الراوی3.
# امیرمسعود از آنجا بهضرورت مراجعت کرده ، بی توقف روی به حد PageV01P182
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0213.png)

# ~~مازندران نهاد و با پادشاه طغاتیمور جنگ پیوست و بهاندک زمان مغول را
# ~~بشکست و شیخعلی کاون را که برادر طغاتیمور بود ، بهقتل آورد وبیشترامرا
# ~~و خواقین را اسیرگرفت . و طغاتیمور از آنجاگریخته ، تابستان به لار
~~قصران
# ~~پناه داد . و ملوک رستمدار عزت انصارهم و ملک سعید فخرالدوله - شاه
# ~~مازندران -- طابثراه به اتفاق یکدیگر او را در آن مقام مستظهر
~~گردانیدند .
# ~~و امیرمسعود در پی علاءالدین محمد بود ، تا در قلعهٔ‌ کملین او را به
~~دست
# ~~آورده، به قتل آورد. فی الجمله ملکخراسان از در هرات تاگرگان واستراباد
# ~~امیر مسعود را مسلم گشت و تمامت قومس را گرفته، در هرشهری ازشهرهای
# ~~آن طرف، نایبی کافی و سرداری بزرگ تعیین کرد . و از استراباد [منشوری]
# ~~نبشته ، به مازندران فرستاد وملوک این طرف را به هرنوع از وعد و وعید
# ~~می خواست که مطیع خود گرداند . وهمت براستخلاص این طرف مصروف
# ~~292 میداشت . و قصاد پیاپی می آمدند و از وصول موکب امیرمسعود
# ~~اخبار می کردند و ترددی در اهالی مازندران از آن سبب بادید آمد .
# کیا جمال[الدین] احمد جلال که در مازندران جملة الملک بود و مردی
# ~~بزرگ و پیر و کاردیده و گرم و سرد روز گار چشیده و بسی وقایع در مدت
# ~~عمر پس پشت انداخته و به رأی صائب و تدبیر و رویت ، بارها امورممالک
# ~~ماز ندر ان ساخته، و درطبرستان گذشته ازملوک وسلاطین، هیچ امیری و
~~بزرگی
# ~~بهعلو همت و اصابت رأی و ثبات دل و تدبیر امور وضبط کارها بدونرسید .
# ~~از بیم آنکه نبادا که اگر این شخص برسبیل تسلط بدین ms138 ملک در آید ،
~~طریقهآ
# ~~انتقام پیش گیرد و آن معنی موجب خرابی مازندران باشد ، عزم کرد که با
# ~~با او بهخلق [وکرم] پیش آمد و به انواع مکرمت او راتتوض گردانید و
~~PageV01P183
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0214.png)

# ~~برفور عزیمت آمل مصمم کرد . کیا آن در پیش استاده ، طوعا او کرها لشکر
# ~~یهساری آمد و قاصد بهملوک فرستادند که ملاقات کجا خواهد بود؟
# ملک فخر الدوله مشورت وصوابدید با پیش ملک اعظم جلال الدوله
# ~~عزنصره آورد و بعد از تدبیر بسیار ، جز بهحرب و مقاومت صلاح ندیدند .
# ~~باهمدیگر عهد ومیثاق بستند که بهجان ومال وحشم وملک وولایت ازهمدیگر
# ~~بازنمانند و به دفع دشمن قیام نمایند. واز اطراف راههارا محافظت
~~فرمودند.
# ~~امیر مسعود درساری، بعضی از خراسانیان را بازداشت و به نوروز از آنجا
# ~~بهحوالی آمل پیوست . ملک مرحوم فخرالدوله اکابر و اعیان وقضاة و ائمه
# ~~و سادات آمل را بهنیایت و اقامت در آمل رخصت داد و او با نو کران و
# ~~اسفاهیان ، حشم وخانه برگرفت و از آمل غیبت فرمود1.
# امیر مسعود هجدهم ذی قعده سنهآ ثلاث وار بعین و سبعمائه به آمل در آمد.
# ~~اللهاکبر آن چه روزی بود که درصحرای بوران، رایت اوخافق گشت، اندهزار
# ~~مرد جرار از ترک وتازیک همه با سلاح تمام و پوشش مکمل و اسبان فاره و
# ~~استعدادحرب که هیچ کمتر کتلچی ، بی استعداد و آلت وعدت تمام نبودهاند،
# ~~گوئی نص قر آن آنجا که می فرماید که : یوم درونها تنهل کل مرضعته عما
# ~~آرضعت و تضع گل ذات حمل حملها وذریانناس سکاری ، برای اهل آمل عبارت
# ~~از آن روز بود . و از جوی هرهز گذشته در خانهٔ‌ ملک نزول فرمود . وشب
# ~~در آمدن راه آن یک محله را که قراکلاته2 خوانند، گرد بر گرد از درختان
~~و
# ~~درهای خانهها سدی ساختند و آدمی و مراکب بههم متصل مقام گرفتند که
# ~~الا دوموضع3 راه نبودی که کسی در آنجا مدخل و مخرج سازد . و با فردا
~~PageV01P184
# ![image ms139 filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0215.png)

# ~~بامداد به نفس خود قیام نموده ، گرد بر گرد خانه بهارش می پیمود و
~~هرامیری
# ~~را از امرای لشکر تعیین کرد که چه مقدار[ی] دیوار بر آرندو خانه و
~~سرایرا قلعهای
# ~~حصن سازند . تا به کمتر از سهروز آن بنا تمام شد و شرفهها بنهادند .
# ملوک رستمدار عزت انصارهم بهسرحد ملک خود نزول فرمودند و
# ~~به موافقت ملک مازندران دم بدم پیش اوتهادید و وعید می فرستادند و
~~نوکران
# ~~در حوالی آمل دست [93] بردها مینمودند وبرسرلشکریان واسبان تاختنها
# ~~می بردند و یکدم ازقتل نفوس ونهب مراکب خالی نبودند و شبها برسرایشان
# ~~در[می] آمدند و بدانچه دست میرسید هیچ تقصیر نمی کردند .
# وکیا جمال الدین احمد جلال چون دید که اهل خراسان از صوابدید
# ~~او بیرون شدند وکارها بیمشاورت او می کنند ، دانست که اختیار از دست
# ~~رفته است . پیاپی پیش ملک و اقارب خود میفرستاد که شما در مردانگی
# ~~بکوشید و ناموس مازندران نگاه دارید و به سبب آنکه من دردست اهل خراسان
# ~~گرفتارم دست از تعرض ایشان باز مدارید که ایشان ترسیدهاند . من مردی
# ~~پیرم وعمر و روز گار خود گذرانیده، اگرمن تلف شوم و مازندران به ناموس
# ~~بماند بهتر از آن باشد که بهمذلت و اهانت تن فرا دهید و نظر با مصالح
~~یک
# ~~نفس چندین نفوس در ذل و هوان گرفتار شوند1.
# بزرگان ولایت از دور و نزدیک با آنکه بعضیرا با بعضی خصومت
# ~~بود ، همه بالاتفاق یک کلمه شدند و به فیض فضل ربانی میان دلها تألفی
~~بادید
# ~~آمد . و الفت دلها ، دلیل نصرت اهل مازندران گشت . قوله تعالی : هوالذی
# ~~آبدک بنصره وبالمؤمنین و آذفبین وبهم کو اصفطت کلای الرض چمیعا
~~PageV01P185
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0216.png)

# ~~گیلان یکدل شده ، بهمقاومت اهل خراسان دل برکار نهادند .
# چون امیر مسعود از دست برد اهالی ولایت و وفاق ایشان با یکدیگر
# ~~خبردار شد هیبت این طایفه بدونشست و فکری که در اوایل مییایست کرد تا
# ~~در ورطهٔ‌ هلاک نیفتد، در اواخر ms140 پیش گرفت. خود ندانست که بیشهآ
~~طبرستان،
# ~~عرین شیران با چنگال ومکمن هژبران با گرز و کوپال است . اگرچه در کنام
# ~~سباع به آسانی در آیند ، الا مخرج به دشخواری انجامد . و اگرچه به اول
# ~~به حیله دشمن را چون پلنگ مجال دهند ، بهنوبت دوم چون شیر ژیان کمین
# ~~بگشایند . از نماز شام تا وقت سحر ، مردان کار ، آوازها بر آوردندی که
~~ای
# ~~مردم خراسان به پای خود بهدام آمدید! به آمدن مجال دادیم، اگرمردید
~~بیرون
# ~~روید . شمارا چه احتیاج به قلعه و حصار کردن است. از آن روز که از خندق
# ~~تمیشه ، قدم دراین بیشه نهادید، شما درقلعه گرفتارید ! مردی آنست که
~~خود
# ~~را از این قلعه بیرون برید . کوه و دریای ولایت همه لشکر جرار است .
~~هیچ
# ~~غریبی در این مقام نیامد وبا ما بهقهر برنخاست که فروننشست. و ازاین
~~نوع
# ~~تهدید و وعید می گفتند . تا در آن میان امیرمسعود مضطرب گشت1. کیا
# ~~جمال الدین احمد جلال وبرادر زادگان را به شهربند باز داشت3و تدبیر
~~خلاص
# ~~خود می کرد. و از کیا آن التماس نمود که او را از آمل بدر برند.
# و امیرعلی بن هولغون3 که ازامرای هزاره یکی او بود ، با لشکر خود
# ~~از او مفارقت کرد وبه ملوک پیوست وبااهل مازندران و رستمدار یکدل شد.
# ~~از این سبب هیبتی دیگر بر امیر مسعود مستولی شد وبا احمد جلال گفت که
# ~~مرا از این ولایت بدرباید برد وبهیک روزپنج خروار درم نقد بدو داد .
~~احمد
# ~~جلال آن مبلغ را از او ستانده [94] با پیش اقارب خود فرستاد و فرمود تا
~~PageV01P186
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0217.png)

# ~~از جوی هرهزتا ساری سدهای محکم ساختند و راههافرو بستند و خراسانیان
# ~~را که در ساری و باون1 گذاشته بودند ، همهرا به قتل آوردند . مدت نهروز
# ~~امیر مسعود در آمل مقام کرد . راستی آنکه در این مدت2 هیچ آسیبی به
# ~~مقدار سیبی از ایشان به اهالی آمل نرسید. روز دهم برنشست و با ms141 لشکری
# ~~جرار.
# سپاهی چو مور و ملخ بی شمار %~% دلیران جنگی و مردان کار3
# روی به طرف رستمدار نهاد . حال آنکه ملک اعظم جلال الدوله
# ~~اسکندر] فرمانداده بود . تا راههای ولایت را از کوه تا دریابستها4
~~ساختند
# ~~وبرسر راهها مترصدان نشسته . چون به یک فرسنگی آمل به دیه یاسمین کلاته
# ~~رسیدند، از پیش ، لشکر رستمدار و از عقب، اسفاهیان مازندران ، دست در
# ~~کار نهادند. ازوقت رحلت لشکر خراسان از آمل، دوساعت یا بیشتر برنیامده
# ~~بود که همان ساعت مردم آمل و نواحی از لشکرگاه به شهر در آمدند ، با
# ~~اسپان و اشتران و اسیران ترک و تازیک به نوعی که هیچ آفریده را در خیال
# ~~نبود . امیر مسعود چون دید که مجال تنگ شد وکار از دست رفت . به اولین
# ~~آورد و روی به هزیمتنهاده، به راه لاویج متوجه کوه گشت . به آمید آنکه
# ~~رستمدار عزت انصارهم از پیش و از یمین و از یسار .

PageV01P187

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0218.png)

# فی الجمله از یاسمین کلاته تا نهایت لاویج بلکه تا رودبار1 نور یک
# ~~معر که[ای] شده بود و به هر چند قدم کشتهای افتاده . مجموع لشکر را به
# ~~زخم تیغ وتیر و گرز و کوپال ، در آن حدود چنان متفرق گردانیدند ، پندار
# ~~که هر گز برایشان از جمعیت اثری یا خود ایشان را در دنیا خطری نبود .
# ~~کأن دم تغن بالامس
# جمع آمده بودند چوپروین یک چند
### | گردون چو بنات نعششان بیراکند
# تادر آن ولایت کمتر کودکی، [کهنتر] امیری را اسیر می گرفت و
# ~~ضعیفتر پیری ، بزرگتر پهلوانی را دستگیر می کرد . وهر طرف داری به
# ~~گوشهای ، بیزادی و توشهای گرفتار ماند. بعداز دوروز ، امیرمسعود باتنی
# ~~چند از خواص خود، به راه رودبار یالو، روی به بالا نهاد. قضا را
~~برسرراه
# ~~نردبان [یالو]، مترصدان [ومستحفظان] خسرو جوانبخت شرف الدوله گستهم
# ~~عزنصره حاضر بودند . راه برایشان بگرفتند . چون از آنجا امید خلاص
# ~~متعذربود ، مراجعت کرده ، روی را به رودبار [نوربه] دیه اوز نهاد و ms142 در
~~آن
# ~~کوهستان سر گردان گشت. شبهنگام، بهدست تو کران ملک شرف الدوله گستهم
# ~~عزنصره اسیر گشت وسخرهآ قید قضا وقدر ماند وبا آن همه مدد وعدد، تنهابی
# ~~تنها به بلای اسر گرفتار ماند .
# در وقت هزیمت ایشان [از آمل] خواجه بهاءالدین سمنانی2 را که
# ~~مستوفی دیوان امیرمسعود بود ، بر سر راه یاسمین کلاته مجروح افتاده ،
# ~~باز یافتند. اکابر شهر اورا برداشته [95] باحضرت ملک فخر الدوله
~~آوردند.
# ~~در آن حال بر او مرحمت فرمود و استمالت داده ، از کمیت عدد آن لشکر
~~PageV01P188
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0219.png)

# ~~سؤال فرمود . گفت هر شب وظیفهآ دواب و مراکب به قلم من میرسانیدند .
# ~~چهارده هزار سر اسب و ششصد سر استر و چهارصد اشتر در حساب آمده
# ~~بود1 . باقی عدد را بدین حمل باید کرد .
# غرض آنکه این جمله در ولایت مازندران ورستمدار چنان گم شد که
# ~~گوئی هر گز موجود نبود2 .
# امیر مسعود را به حضرت ملک اعظم جلال الدوله [اسکندر] عزت انصاره
# ~~حاضر گردانیدند . دو روز موقوف فرمود و بنابر آنکه اکابر مازندران را
# ~~کشته بود وچندین فتنه درمیان مردم برانگیخته ، به هلاک او فرمان داد .
~~پسر
# ~~علاءالدین محمد، درصحبت امیر مسعوداز جملهآ اسیران بود. از بندگی
~~عزنصره
# ~~اجازه یافته در قریهآ بون برقنل او اقدام کرد وجثهآ او بر سر راه کااج
~~رود،
# ~~زیر آسیاه از جانب شرقی جوی بر سر راه3 مدفون است .
# صاحب نظری کجاست تا در نگرد
### | تا آن همه مملکت بدین میارزید
# و پس از چندان گیرودار وکار وبار ، به عاقبت ، اعتبار اولو الابصار
# ~~گشت. فأ عتبروا یا اولی الوبصار
# و از جملهٔ‌ عجایب صنع ایزدی آنکه امیر مسعود به ترتیبی که کهم
# ~~زیر کان در آن متحیر بود و نطق دانایان ازصفت آن قاصر و با هیبتی که
~~روآن
# ~~پردلان از بیم آن می لرزید وصلابتی که خاص وعام از صولت آن می ترسید،
# ~~از آمل کوچ کرده، به حیثیتی که روی زمین آمال از فرقاهرفای ستب
~~PageV01P189
# ![image ms143 filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0220.png)

# ~~اسبان درلرزه افتاده بود و فضای هوا ازصدای آواز دهل ونقاره و کرنای
# ~~درهای وهوی و ولوله مانده که یوم ترجفاتر اجفتهآ نشان از آن روز بود
~~واز
# ~~گرد و غبار مراکب روی آسمان چنان تاریک گشته که تشخص فیه الدبصار و
# ~~بعد از سه روز درهمان موضع که مقر حکومت و مسند قهر وایالت او بود ،
# ~~پوست سرش پر از کاه کرده ، [بهدار عبرت] آویخته بودند که چشمهابایستی
# ~~که به آن حال بگرید و دهنها بایستی که برشعبدهٔ‌ روزگار خنده زند .
# غره مشو گر ز چرخ کار تو گردد بلند
### | زانکه بلندی دهد تا بتواند فکند
# اگر کسی به نظر اعتبار نگاه کند ، لذت حیات بهاندیشهآ روز وفات
# ~~نمیارزد و برای لقمهای که سد جوع کند یا کسوتی که سترعورت را شاید ،
# ~~این همه وبال در گردن گرفتن کری نمی کند . رباعیه :
# عمری بهمراد رانده گیر آخر چه
### | وین نامهآ عمر خوانده گیر آخرچه
# گیرم که به کام دل بمانی صد سال
### | صد سال دگر بمانده گیر آخرچه
# همهآ دنیا درحکم خود آورده گیر وخزاین و اموال همه جهان باتصرف
# ~~گرفته گیر ، اگر به دیدهآ بصیرت نگه کنی ، حاصل از آن همه جز امتلاء یک
# ~~معده و اکتساء یک جثه نخواهد بود. و در این معنی پادشاه و گدای و قوی
# ~~و ضعیف و وضیع و شریف یکسانند1.
# اگر پادشاهست و گر پینه دوز %~% چو خفتند گردد شب هر دو روز
# دل در دنیا بستن کار جهال است [96] و بهغرور او فریفته شدن، شیوهآ
~~PageV01P190
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0221.png)

# ~~اوباش و اراذل ، بیت :
# ~~دل در جهان مبند که یاریست بیوف
### | جامیست بی شراب وشرابی است بی شکا
# ~~نوشش مچش که زهر افاعی است درعقب
# خمرش مخور که رنج خمارست در قە
# ~~راه امل مپوی که آندار قد خلت
# ~~ذکر تاریخ بنیاد شهر کجور و مبدأ عمارت حصار معمور
# که ساخته شد و تصوبر طالعش برسبیل اجمال
# ~~چون شهر کجور سبب استیلای ms144 مغول و دولت آل چنگیزخان کهآ
# ~~اطراف جهان را فروگرفته بود و در شهرهای خراسان و عراق بسی خرابی
# ~~وقتلها واقع شده . ودر مبدأ آن حال برموجب نص ان المدوک اذا دخلوا
# ~~قریته آفسدوها و جعدواأعزة أهیها أذدته عمارت بلاد بهخرابی و عزت عباد
# ~~به مذلت مبدل گشته . چنانکه در شهرهای خراسان ، بعضی که خراب مانده
# ~~مانده ، مانند شهرهای دیگر و آثار عمارات آن محو گشته .

PageV01P191

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0222.png)

# ~~احیاء رسوم آباء و اجداد سلف خود سعی بلیغ نمود و بهاندک زمان آن معنی
# ~~را ازنیت به عمل واز قوت به فعل آورد وعمدهآ شهر وقلعه اتفاق افتاد به
~~میار کی
# ~~و طالع سعد، بامداد روز شنبه بیست ویکم ذی الحجه موافق با بیست وهفتم
# ~~تیر ماه قدیم سنهآ ست وار بعین وسبعمائه هجریه1.
# تصویر طالع بر وقوع کواکب اینست2
# [به طالع زمان ثور که آفتاب دردلو بود به چندین حل ومریخ درسرطان
# ~~سیم طالع زمان بهچندین بحاراس ، در سنبلهآ پنجم طالع زمان بچندین کح
# ~~کط قسر ، در دلو در دهم طالع زمان به چندین یح کو ، زحل در حوت در
# ~~یازدهم طالع زمان به چندین ایه و مشتری نیر آنجا بهچندین مهجانیر، ذنب
# ~~نیز به چندین کح کط ، عطارد درحمل به دوازدهم طالع زمان به چندین بطلح،
# ~~زهره هم آنجا به چندین ط کد والله اعلم بحقیقة الحال .]
# فتح قلعه ادون ری بهدست ملک جلال الدوله اسکندر
# [297 در تاریخی که ذکر آن خواهد رفت ، جمعی ازامرا وامیرزادگان
# ~~ایغور] جمع گشتند و به قریهآ ادون ری رفته حصاری را که در میان دیه بود
# ~~مستحکم گردانیده، تمامت اهالی آن ملک را که اهل اعتبار بودهاند در حصار
# ~~آورده و امیرزاده در سونقیا3 را بهسرداری آن قلعه موسوم گردانیده . چند
# ~~نوبت قصاد به جانب ایشان رفته ، ایشان را بهطاعت دعوت فرموده ، قبول
~~PageV01P192
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0223.png)

# ~~نکردند . تا در فصل تابستان موکب همایون ملک اعظم ، خسرو عجم ، ملک
# ~~جلال الدوله اسکندر عزت انصاره ms145 با تمامت برادران و امرای ترک و تازیک و
# ~~ولایتی ، بهجانب ادون نهضت فرمود . ودراین وقت مرتضی اعظم ملک الجیل
# ~~والدیلم [سیف الدولة والدین سید رکابزن کیا الحسینی ] مصاحب موکب
# ~~همایون] عزتانصاره بود و لشکر درپای حصار از یمین و یسار فرود آمدند
# ~~و جنگها واقع شد و مدت هفت شبانروز ، قلعه را حصار دادند ، بهحیثیتی
# ~~و از هرطرف که ازبالای قلعه خیال شخصی از اشخاص بدیدندی، بی توقف،
# ~~کمانداران به تیر بدوختندی . بعد از هفت روز اصحاب قلعه، بهجان ومال ،
# ~~امان طلبیدند. ملک اسلام ، مرحمت فرموده، ایشان را بهجان و مال امان
~~داد.
# ~~روز بیست وچهارم رجب موافق یازدهم آبانماه1 قدیم سنهآ ست و خمسین و
# ~~سبعمائه ، قلعه ادون گشوده شد . و امیرزادهآ معظم درسون قیارا با اهالی
~~قلعه
# ~~بهجان ومال امان داده و قلعه را فرمود تا یاخاک برابر کردند و اجازت
~~داده تا
# ~~آن جماعت [به قلعهآ] صد2 رفتند . همان روز امیر پولادقیا3 با تمامت
~~امرای
# ~~ری حشر کرده، لشکر کشید، در زیرطهران بهمقام خونی جمعشدند . موکب
# ~~ملک اعظم بالشکر منصور در برابر ایشان لشکرگاه ساخت و همانروز فرمان
# ~~داد تامصاف دهند . امرای ری چون درخود به نسبت باحشم منصورملک اعظم
# ~~ضعفی یافته وطاقت مقاومت نداشتند ، قاصد فرستاده ، صلح طلبیدند وقرار
# ~~داده که بهدر گاه حاضر شوند. ملک اسلام عزت انصاره ملتمس ایشانرا مبذول
# ~~فرمود و مجال داد. آن شب لشکرترک مقام ومنزل باز گذاشته ، گریز به
~~هنگامرا PageV01P193
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0224.png)

# ~~ظهر شمرده ، پشت بههزیمت دادند و امیرزاده در سون قیا را اجازت داد که
# ~~حصار ادون را خراب می کنم که بهسبب آن فتنه تولد می کند . توبرو
~~باقلعهآ
# ~~صد که شیو طهران است .
# آنچه فرمود امیرزاده در سون کرد و با حصار صد رفت و به قضای
# ~~خدا از دنیا برفت والبقاءلله تعالی1.
# فتح قلعه قوسین بهدست ملک جالال الدوله اسکندر
# در تاریخی که ذکر آن خواهد رفت ، امرای ایغور مثل امیر کبیر
# ~~پیر احمد و ms146 امیرزاده بندک ارومقیا و امیرعبیده وامیرحسن لاذی2 و غیرهم
# ~~به مخالفت ملوک اعاظم ، عظم الله قدرهم با هم اتفاق کردند [98) به نیت
~~آنکه
# ~~قلعهآ قوسین را بهدست فرو گیرند ودست نواب ملوک اعاظم عظم الله جلالهم
# ~~از ری ونواحی آن کوتاه گردانند . موکب همایون، ملک اعظم جلال الدوله،
# ~~عزت انصاره ، دراین وقت بهمبار کی به موضع واریان مسکن ساخته بود. از
# ~~آنجا نهضت نموده در کرج نزول فرمود. و جماعت اتراک لشکرگران جمع
# ~~کرده بودند وبه حاکم و سردار قم استظهار جسته و از آنجا عقد مکا [با]3
~~نام
# ~~که از رئیس زادگان اصفهان بود و رکن کرد را 4 که از برناپیشگان اصفهان
# ~~بود و درقم مصاحب حاکم آنجا گشت و به نوکری او منسوب شده بود ودر
# ~~تمامت عراق نام و آوازهآ او به اخی گری فاش گشته. بسی کارها از اسفاهی
~~گری
# ~~و بر ناپیشگی از دست اوبر آمده بود، ایشان هردو با صد سوار قمی
~~واصفهانی PageV01P194
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0225.png)

# ~~بهمدد امرا آمده بودند . ملک اعظم جلال الدوله عزت انصاره خواست که
# ~~بهنفس خود قیام نماید . ملک معظم ، وارث ملک جم ، شاه وشهریار ایران،
# ~~خسرو عهد و زمان، ملک فخرالدوله شاه غازی عزنصره ومد عصره درخواست
# ~~فرمود که بدین جنگ قیام نماید و به تدبیر این طایفه سعی فرماید ، و
~~فرمود
# ~~که برای این قدر مهم، مخدوم عنان نجنباند و رکاب نر نجاند. شاید چه
~~یمکن
# ~~که این مهم بهدست ما بر آید . و هم در روز با لشکری اندک از ترک وتازیک
# ~~به در قلعهآ قوسین خرامید . امرا چون لشکر مستعد داشتند ، خویشتن را در
# ~~مقام غرور دیدند . حالی با لشکری آراسته ، روی آوردند . ملک معظم
# ~~فخرالدوله شاه غازی عزنصره به نفس خود به لشکر آرائی و یاسامیشی قیام
# ~~فرمود. هردو لشکر روی به یکدیگر آوردند. ملک فخر الدوله عزنصره به نفس
# ~~خود تقدیم کرد و بانگ بر لشکر زده و به توفیق باری عزشأنه در آن ms147 مصاف
# ~~ثبات قدم ورزیده ، بهیک طرفة العین ایشان را منهزم گردانید . لشکر از
~~ترک
# ~~وتازیک در عقبش راندند و شمشیر در آن لشکر [ کشیدند وخشک وتر]
# ~~نگذاشتند . همان زمان ملک معظم عزنصره بانگ برلشکر زد که هزیمتیانرا
# ~~مکشید و اگر نه یک تن از آنان زنده نماندی . اتراک را لشکر منصور تا
~~دزک
# ~~اشتارون بدوانیدند عند مکان لیس وافد . . . . و ر کن کرد1 با صد تن
~~کشته
# ~~بر آمدند، مجموع اسبان وسلاح وآلات حرب از برگستوان و جوشن وغیره
# ~~غارت کرده و این فتح اول بامداد روز آدینه بود بیست و هفتم ذی الحجه2
# ~~موافق [چهاردهم اسفندیارماه قدیم] سنهآ تسع وخمسین وسبعمائه . وقلعهآ
~~قوسین
# ~~که از امهات قلاع ری است ، [مستخلص کرده به امیر کبیر علی پاشا] سپرد و
# ~~اسیران و غنایم و اموال را با کجور نقل کرد [بعد ازمدتی] حاکم [ و
~~سردار PageV01P195
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0226.png)

# ~~قم و صاحباعظم سپه سالار] عراق خواجه علی صفی قاصدان به بند گی ملک
# ~~معظم عزت انصاره فرستاد با هدای و تقدیم عجز و عذر بدانچه گذشته بود و
# ~~التماس نمود که اسیران را بازفرستند . ملک آن قاصدان را نوازش فرموده ،
# ~~التماس وی مبذول فرموده ، خلاص نمود وهم اجازت [دادند که کالبد رکن
# ~~گرد را بهقم نقل کنند واین فتح] با سایرفتوح منضم گشته ، تاریخ ایام
~~دولت
# ~~ایشان گشت وما النصر إلد من عندالله1.

PageV01P196

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0227.png)

### | ادر ذکر واقعد مازندران وانقلا بی که حادث شده
### | ااکنون.
# ~~دولت ، سبب قهر حنکیز خانیان، بهذلت میدل شد . چنانکه صاحب اعظم
# ~~شمس الدین محمد جوینی صاحب دیوان در قطعهای که پیش ملک شمس الدین
# ~~کرت نیشته است، باد کرده که:
# ~~ر حد مشرق و مغرب به دولت ابقا
### | سریر ملک حهان تختکاه تر کانست PageV01P197
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0228.png)

# ~~بزرگ بود ، و دایما از پادشاهان ، یکی آنجا ممکن نشسته بود و آن طرف
# ~~به مازندران متصل است تاخت و تاراج و بیسویتی1 در مازندران دایما
# ~~می کردند . از این جهت ملوک ms148 مازندران را ملجأ و بازگشت بهوقت عجز و
# ~~هزیمت طرف رستمدار بود و به حفظ و حمایت ملوک استندار پناه می جستند
# ~~و از عهد ملک فخرالدوله شهراگیم تااکنون برهمین منوال بماند . و در این
# ~~نزدیک مدت . . . . سال میان ملک سعید رکن الدوله شاه کیخسرو ملک
# ~~مازتدران ومیان امیر مؤمن وپسرش قتلغشاه به سبب حکومت مازندران
# ~~خصومت بادید آمده ، چند نوبت جنگ و حرب کردهاند .
# و مبدأ آن حال چنان بود که بعداز وفات ملک اعظم تاج الدوله یزدجرد
# ~~بن شهریار ، شاه مازندران ، از قبل دیوان، امیر مؤمن بهشحنگی مازندران،
# ~~به آمل آمد و مدتی در آنجا بماند و روز بروز تمکین او زیادت می گشت .
# ~~تا ملک مازندران نصیر الدوله بهعالم بقا پیوست و میان برادران او
~~مخالفت
# ~~قایم گشت. و ملک شمس الملوک محمد غدر کرده، به قتل برادرخود علاءالدوله
# ~~علی اقدام نمود و او را بهقتل آورد . ملک رکن الدوله شاه کیخسرو به
~~اردو
# ~~رفتند ، از آنجا حکم و فرمان حاصل کرده ، قتلغشاه مؤمن را بهدست قوی و
# ~~استظهار خود [آسوده خاطر] ساخت و به آمل آمد و حکومت مازندران بدو
# ~~مفوض شد .
# و ملک شمس الملوک باگیلان رفته مدتی آنجا بماند و بعد از چند وقت
# ~~باز بهعهد و میثاق با مازندران آمد و از طرفین از یکدیگر ناایمن و بد
~~گمان
# ~~بودند و بهجائی رسید که ملک رکن الدوله شاه کیخسرو به مشورت و استظهار
# ~~قتلغشاه ، ملک شمس الملوک را با برادر مادری او ملک اردشیر بن علاءالدو
~~له
# ~~علی در کوشک اردشیر آباد بهقتل آورد . و بدین سبب ملک شاه کیخسرو
~~PageV01P198
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0229.png)

# ~~ضعیف حال گشت و قتلغشاه را قوت بیفزود وبعضی از مردم ولایت پااویکدل
# ~~شدند ودر مازندران توقع کرد . امیر مؤمن از اردو ، احکام فرستادی و
# ~~قتلغشاه بهقوت و استظهار مردم ولایت و امرای هزاره و صده که درمازندران
# ~~بودند ، زد وگیر می کرد . باز ملک برنواب [ شاهی ] رفتی و او را ms149 معزول
# ~~کردی . چند سال این خصومت مستولی بر میان ایشان بماند . اولین جنگی
# ~~که کردند جنگ سرودار1 بود که قتلغشاه از اردو می آمد . ملک پیشباز رفته
# ~~در سرودار[100] جنگ کرد. چون هزیمت بر او افتاد، و ترکان غالب شدند،
# ~~خانهآ خود را از آمل نقل کرده با رستمدار آمد و فرزندان و اعزه را
~~اینجا
# ~~بگذاشت . و او بهتن خود بیشتر اوقات در اردوی بزرگ با دیوان خراسان
# ~~بودی ولشکر اردوی آوردی و باقتلغشاه چنگها کردی و مدتی چند بایکدیگر
# ~~سازگاری کرده ، ملک مازندران را به شرکت داشتند و بهاتفاق مال گذاری
# ~~می کردند. و هر گه که مخالفت بودی، ملک رستمدار لشکر کشیده، به
~~مازندران
# ~~آمدی و از برای ملک مازندران شهر و ولایت مستخلص کرد . چنانکه یک
# ~~نوبت در یاسمین کلاته جنگ کرده ، ملک نصیر الدوله بر قتلغشاه غالب شد و
# ~~بهشهر در آمده ، غارت و تاراج کردند و شرح آن به قدر نبشته شد. ویک بار
# ~~تاختن کرد تا اردن و باول کنار رفته و غارت و تاراج کرده . و در این
~~مدت
# ~~فرزندان ملک مازندران ، در رستمدار بودند . شاهزادگان ملک شرف الملوک
# ~~و ملک فخرالدوله طاب ثراهما وبرادران دیگر، همه اینجا پروردهاند ومرجع
# ~~ایشان در همه احوال باملوک رستمدار بود وهیچوقتی بی مدد و معرفت ایشان
# ~~نبودند . و هر گاه که ایشان را کار سخت شدی یا مجال تنگ آمدی ، البته
# ~~مرجوع الیه ایشان ملک رستمدار بود .
# وملوک نیز با ایشان طریق رعایت جانب و عزت داشت ملوک داشتندی PageV01P199
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0230.png)

# ~~و به نظر احترام ، چنانکه وظیفهآ اکفا و اقران باشد ، بلکه زیادهتر از
~~# ~~مراعات فرمودندی و به بذل ، ملتمسمات مضایقه نکردندی و به ملک و مال
# ~~باز نماندندی و مصالح ایشان مصالح خود شمردندی این معنی مانده است تا
# ~~به فرزندان ملک سعید فخرالدوله ، چنانکه تتمه حکایت برسبیل تفصیل ناطق
# ~~گردد . ان شاءالله تعالی .
# و در طبرستان جمله حکام وملوک و مردم ولایت را ms150 غیر از علما و
# ~~سادات و زهاد و عباد ، عادت چنان بود که موی فروگذاشتندی . بعضی مردم
# ~~کلالک داشتندی و بعضی موی بافتتدی و در قدیم لامک برسر بستندی و در
# ~~این نزدیک کلابند برسر نهادندی . یا کمابیش یک گز دستارچه برسر بستندی
# ~~یا یک گز و نیم بیش نبودی . وقطعا غیر از زهاد ، مردم توبه کرده سر
# ~~نتراشیدندی و عادت نبودی . چون ملک معظم ، خسرو ملوک عجم ، ملک
# ~~جلال الدوله عزنصره برادر را بهقتل آورد1 و آن قضیه واقع شد . بعد
~~ازچند
# ~~وقت سر بتراشید و دستار برسر بست و برادران و اولاد نیز زید قدر هم
~~بااو
# ~~موافقت کردند وهمه نوع مردم دراین سنت با او اتفاق کردند و این معنی
# ~~عام است وهمه مردم مازندران و رستمداری براین یک صورت ویک جهت
# ~~شدند ، تا چنانکه وقتی پیشتر از این اگر درمیان اصحاب سلاح، دستارداری
# ~~دراین ولایت دیدندی، مردم را از آن عجب آمدی واین زمان اگر مویداری
# ~~یا کلابند پوشی بینند ، آن را نادر شمرند. و به یکبار در این باب
~~متابعت
# ~~نمودند و خاص و عام راغب گشتند و میل بدین صورت کردند و بهزی او
# ~~بر آمدند والله اعلم بالصواب .

PageV01P200

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0231.png)

# در ذکر ملک معظم جالال الدوله اسکندر]
# طاب ثراه و جعل جنة مثواه بر سبیل اجمال [101
# چون ملک معظم فخرالدوله کیا ان جلال را به قتل آورد و آن بندگان
# ~~از درگاه او نومید گشته ، دل دگر گون کردند ، حال آنکه مردم بزرگ و
# ~~صاحب تمکین بودند . و از آب جوی هرهز تا نهایت قراطغان در اهتمام
# ~~ایشان بود . ملک را به حسب ضرورت با کیا ان چلاب1 که خصم دیرینهآ
# ~~جلالیان2 بودند طریقهٔ‌ اخلاص پیش می بایست گرفتن . زمام اختیار به دست
# ~~ایشان سپرد . یکچندی کیا افراسیاب چلابی با جمعی از اقارب و اولاد وبنی
# ~~اعمام خود بهرضا داری و هواجوئی او قیام نمود و با آن طایفه به جدال و ms151
# ~~خصومت باستاد و از این سبب مازندران مشوش گشت و دزدان و مفسدان از
# ~~اطراف دست بر آوردند . و در این مدت بحث درویشی و سر داری که در
# ~~خراسان بنیاد کرده بودند ، در مازندران بادید آمد و شرح و بسط آن حال
~~که
# ~~مبدأ آن از کجا بود ، طول و عرضی دارد . کیا افراسیاب وخویشان بدان
# ~~معنی مایل شدند و آن قانون را معتقد خود ساختند و دایما در بند آن
~~بودند
# ~~که ملک نیز در آن اعتقاد با ایشان یار شود . و کیا ان جلال رجوع به
~~آستانهآ
# ~~استندار اعظم ملک معظم جلال الدوله عزت انصاره کردند، و به قوت ونیروی
# ~~او مستظهر گشته ، بهعنایت او قوی گشتند . ملک اعظم لشکر گران کشیده ،
# ~~از حدود دیلمان تاحد مازندران، باکثرت عدد وعدت بسیار رو به آمل نهادند
# ~~و حوالی شهر از یمین و یسار فرود آمدند وغارت و تاراج کردند . ملک
# ~~معظم فخر الدوله شاه مازندران و کیا افراسیاب بهامارت خویش در شهربودند
# ~~و ملک چون در کثرت لشکر وقوت و شوکت مردم و لشکر ملک معظم PageV01P201
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0232.png)

# ~~جلال الدوله استندار عزنصره نگاه کرد ، مقاومت کردن صلاح ندید ، به صلح
# ~~پیش آمد و با دو سه نفرسوار به لشکرگاه ملک استندار پیوست و میان ایشان
# ~~صلح وصفا بادید آمد وکیا ان جلال را از شهر بیرون فرستادند . از آن سبب
# ~~ایشانرا نومیدی بادید آمده، با کیاان چلاب اتفاق کردند و کینهآ شاه
~~مازندران
# ~~در دل گرفته ، بعد ازمدت اندک ملک مازندران ایشان را طلب داشته خواست
# ~~که خاطر ایشان با دست آرد و کیفیت آن حال برسبیل تفصیل تطویلی دارد
# ~~تا بدان انجامید که ملک معظم فخرالدو له شاه مازندران روز بیست وهفتم
~~ماه
# ~~محرم سنهآ خمسین وسبعمائه بهدست علی کیا افراسیاب ومحمدبن افراسیاب
# ~~بهغدر کشته شد واز شومی آن حرکت بدو عمل ناپسندیده ، مدت سیزدهسال
# ~~شده است که مازندران یک ساعت و یک زمان از قتل ونهب ms152 وغارت و تاخت
# ~~وتاراج خالی نیست و اندهزار خون به ناحق ریخته شد و اموال چندین هزار
# ~~خلق در معرض تلف افتاد و یک روز آسایش ندیدهاند و بیشتر مردم دراطراف
# ~~بلاد متفرق گشته و هنوز در آن فتنه گشوده است .
# غرض آنکه چون ملک مرحوم فخرالدوله شاه مازندران را شهید کردند
# ~~فرزندان واعزةآ اوطفل بودند ودر مازندران و اطراف دیگر ملجأی نداشتند،
# ~~هریکی متفرق گشته ، از طرفی بیرون رفتند و به کلی رجوع با ملک اعظم
# ~~جلال الدوله [2102 عزت انصاره کردند و راستی آنکه هیچ آفریده را روزی
# ~~از آن سختتر و عجزی از آن ظاهرتر نباشد که فرزندان ملک مازندران را
# ~~بود دراین وقت، زیرا که از تمامت اهل مازندران نومید شده بودند و تمامت
# ~~ولایتی از وضیع وشریف و اسفاهی و غیرهم ، روی از ایشان گردانیده و
# ~~قصد ملک ومال و عرض ایشان کرده و کلی دل برهلاک ایشان نهاده . ودیگر
# ~~آنکه بهسن و سال خرد بودند و از تدبیرکار خود عاجز . ملک فخر الدوله و
# ~~ملک معظم شرف الملوک وملک معظم شاه غازی و ملک معظم شمس الملوک و
~~PageV01P202
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0233.png)

# ~~ملک کاوس عزنصرهم . بزرگترین ایشان بهسن و سال غیر از ده سال نبود و
# ~~بهعجزی تمام ، روی به ملک اعظم جلال الدوله عزنصره نهادند . ملک اعظم
# ~~ایشان را تربیت فرموده، اشفاق پدرانه درحق ایشان به تقدیم رسانید
~~وهریکی
# ~~را از ایشان بهنوعی از انواع اصطناع مخصوص فرمود و به ملک و مال و دیه
# ~~و اسباب مضایقه نفرمود تا به تربیت و عنایت او از ضعف ایام صبی بهقوت و
# ~~عنفو ان شباب رسیدند و با ایشان نسبت قرابت قدیم را تجدید فرمود و در
# ~~احیاء خاندان ملوک مازندران ، هیچ دقیقهای از دقایق الطاف ، اهمال
~~نفرمود
# ~~و بهنظر احترام در ایشان نگاه کرد تا به یمن عاطفت او مستعد ملک شدند .
# و از جملهآ اشفاق که عزت انصاره را دربارهآ ملوک مازندران بود، یکی ms153
# ~~آنست که بعد از قتل ملک ، افراسیاب چلابی در آمل به استقلال حاکم شد .
# ~~ملک اعظم عزت انصاره در باب استخلاص آن ولایت وشهر آمل بهجهت
# ~~اولاد ملک مازندران، اهتمام فرمود . بعد از یک سال لشکرجرار برنشانده،
# ~~با عدتی تمام ، روی به آمل نهاد وموکب میمونش در مران دیه نزول فرمود
# ~~و همان روز خواست که متوجه شهر گردند . مردم مازندران ازحد استراباد
# ~~تا نهایت الیشهرود ، یکجهت بودند . کیا افراسیاب چلابی و مرتضی اعظم
~~PageV01P203
# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0234.png)

# ~~باز نمیدارند والله اعلم واحکم . و تاریخ وفات او سنهآ خمس و ثلاثین و
# ~~سبعمائه بوده است .
### | خاتمهآ کتاب
# چون سلطان سلاطین ابوسعید ذورالله قبره از عالم فنا به عالم بقا
# ~~پیوست ، از فرزندان جهانگیر چنگیزخان در عراق وخراسان ، کسی که لایق
# ~~حکومت باشد نماند از این سبب امرا که در خدمت سلطان ایوسعید بودند ،
# ~~هریکی را جدا جدا هوس [103] پادشاهی و جهانگیری بادید آمد . و اگر
# ~~چنانکه مشاهده کردهام ، نویسم، از هزار یکی نشاید نوشت که بهسبب توقع
# ~~امرا که دست تعدی بهعراق و خراسان دراز کرده بودند [ کار را] به جائی
# ~~رسانیدند که برزیگر را مجال آن نبود که با برزیگری پردازد . چگونه قحط
# ~~و تنگی بادید آمد ، اما آنقدر معلوم است که از گرسنگی صدهزار آدمی،
# ~~آدمیخوار شده بودند و پدر و مادر ، فرزند خود را میخوردند. و فرزندان
# ~~پدر ومادرخود را میخوردند. و بعضی که نیم جان بودند، چون چهارپایان در
# ~~صحراگیاه میخوردند وازخوردن گیاسیرشده. وگر گان ازواسطهآ آنکه مرد گان
# ~~بسیارخورده بودند ، مردم گرسنه را بههرمقامی که درمییافتند، میخوردند .
# ~~و دراین حال کسی با گور کندن نپرداختند. چونوحش بههرمقام کهمی رسیدند،
# ~~میمردند. تا بهوقتی که بسیار مرده برهم میریختند . بعد از آن مردم جمع
# ~~میشدند ، مردگان را در گوی یا درچاه میریختند . در این روزگار هزاران
# ~~هزار آدمی از گرسنگی [ تلف ] شدند و بسیار ولایتها خراب شد و خراب
# ~~ماند ، مصراع : بقا بقای خدای است و ملک ملک خدای ms154 .

PageV01P204

# ![image filename](./0825AwliyaAllahAmuli.TarikhRuyan_0235.png)

# کتبه فی غرة المحرم الحرام سنهآ اربع وستین وسبعمائه
# هجریه بیست و تهم تیرماه
# بهقتل آمد ملک مقتول فخرالدوله بر دست علی کیا [بن] افراسیاب
# ~~چلابی و برادر او محمد کیا بن افراسیاب چلابی در تاریخ سنهآ خمسین و
# ~~سبعمائه و از تاریخ قتل ملکک مقتول فخرالدوله، شهر آمل در دست افراسیاب
# ~~چلابی بود . روز چهارشنبه بیست وهشتم ماه اردیبهشت سنهآ اثنین و ستین و
# ~~سبعمائه او نیز بهقتل آمد بر دست نو کران سید قوام الدین دابوی در مقام
~~با
# ~~نصر کلاته . و از تاریخ قتل افراسیاب شهر آمل وساری در دست سید قوام
# ~~الدین دابوی بود تا در تاریخ سنهآ اربع و تسعین و سبعمائه خسرو جهانگیر
# ~~خاقان اعظم امیر تیمور با لشکر عراق وخراسان و ترکستان به مازندران آمد
# ~~و در تاریخ مذکور ایشان را اسیر کرده ، بهتر کستان برد و ملکن مازندران
# ~~به اسکندربن افراسیاب چلابی داد . و دوازده سال ملک مازندران در دست
# ~~او بماند تا بهسببی از اسباب نفرتی در میان بادید آمد . امیر تیمور با
~~لشکر
# ~~بسیار روی به مازندران نهاد و در مازندران و رستمدار خرابی بسیار کرد و
# ~~بسیاری از ملوک رستمدار بهقتل آورد . و اسکندر چلابی را از مازندران
# ~~بیرون کرده ، ملک مازندران باز به فرزندان سید قوام الدین که مانده
~~بودند
# ~~سپرد تا درتاریخ سنهآ خمس وثمانمائه و از آن باز دردست ایشانست . والله
# # یوضیالملک من یشاء والله واسع علیم. %~% والسلام علی من اتبع الهدی
~~PageV01P205 ms155