######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0002.png)

# 3 7_9447
# ا-6ا. )
~~/7118ernه n 72ی8 وه 5ا اکیه]
~~77 سلر میری
# مقدمه، تصحیح، فهرستها و توضیح از:
~~4 الرس*7 لل مرهارم و لآای نه ل ور ه ت کصه رر
# دکتر محمد سرور مولایی
~~1جهلاع به هرهررصرهرد   کههصه هری لاراا ار ر یهاردا

PageV01P004

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0004.png)

# آن خدا که انگبین شیرین نوش را از فوارهآ تلخ نیش زنبور، به قدرت خویش
~~چکاند و آن سبحانی که نبات در قمطرهآ عطا از شاخ نومیدی رساند و آن ملکی که
~~اشک دیدهآ تر2 ابر، که تو او را باران خوانی، در چشم خانهآ صدف در شبافروز کند
~~و آن قادری که از نفس3 زنگی شب، که تو او را صبح خوانی، در کارگاه لاجوردی
~~حلیهآ روز پوشاند و آن صانعی که از عارض خور نور، زلف دیجور نماید و از چهرهآ
~~چرخ فیروزه دیدهآ روشن ستاره گشاید و آن ستاری که به آتش فضل، خرمن گناه
~~عاصیان را سوزاند4 و به راهبر عنایت، رفتن شاهراه محبت اهل وجدان را و محبان
~~را آموزاند و سلک توحید بر جید و جود موحدان بیندازد و اشتیاق جمال خود در
~~باطن مشتاقان گمارد و آن ظاهری که سراپردهآ کبریا در پیش پرتو نور ضیاء فرود
~~آویزد، تا از درد فراق انوار جمالش دلهاخون شود وگاه کشف سبحات جلال کند تا
~~از هیبت تجلی صفات پاکش دیدهها جیحون گردد وگاه سلسله محبت اهل عرفان
~~را بجنباند و به هزار فرسخ بعد ایشان را براند تا موسی وار در طور و در حریم حرم به
~~وحی غفور مستغرق شوند وخویش را همو دانند و لیس فی الؤجود الا الله سرایند و
~~گاه جام اسرار در جان اهل اسلام فرو ریزد تا از غایت مستی خود در هستی او

PageV01P006

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0006.png)

~~مستغرق شوند و انالحق و سبحانی مااعظم شانی بر زبان رانند وگاه مشتاقان جمال
~~ملکوتش، غوغای ارنی در عالم جبروتش اندازند و جز جواب لن ms001 ترانی نشنوند که
~~لا تدرکه الأبصار و هو یدرک الأبصار و هو اللطیف الخبیر ، جل جلاله و لا اله غیره و
~~تقدس اسمائه و تعالی کبریائه، و صلوات برگزیدهآ ذات اکمل صفات خلاصهآ
~~موجودات، سلطان تخت رسالت، شمس سماء جلالت، خواجهآ کونین، رسول
~~تقلین، رحمة للعالمین، کرسی نشین و انک لمن المرسلین، هادی صراط مستقیم، محمد
~~رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و سلام برفرزندان او که عظام اند و اصحاب او
~~که کرامند و سلم تسلیما کثیرا کثیرا.
# آآما بعد فیقول العبد المفتقر الی الله الغنی، محمدبن نصیر الدین جعفر المکی الحسینی
~~بصره الله بعیوب نفسه، نکات اسرار معانی از طومار سبع مثانی و حقایق انوار و
~~دقایق اسرار به ارشاد سید مختار علیه السلام، به التماس و درخواست1 برادرم اعز
~~محترم ملک محمود عرف شیخا، ارشدهالله تعالی، در قلم آوردم و این کتاب را
~~بعون سبحانی بحرالمعانی مسمی کردم. ان الله بالغ امره.

PageV01P008

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0003.png)

# برادرم اعز محترم ملک محمود شیخا، مدام العشق طالبه و دام الشوق غالبه2،
~~الوف دعوات وصنوف تحیات از محمد حسینی که خاک آستانهآ قطب عالم3،
~~قدس الله سره است، به کرم قبول فرمایند.
# خلاصهآ صحیفه مبنی بر آنکه مفاوضهآ شریف و مکاتبهآ لطیف، خدمت اخوی
~~رسید به تعظیم تمام مطالعه افتاد و به دریافت اخبار سلامتی خدمت اخوی، شکر
~~حضرت صمدیت جلت قدرته، به جا آورده شد. لله الحمد والمنه.
# اما بعد معلوم رأی انور و مفهوم خاطر منور خدمت اخوی باد که اقل درجات
~~ایمان نزدیک اهل کمال تصدیق دل است و اکثر آن را نهایت نیست و4 مبتدیان را
~~تصدیق آن است که سالک را باشد به گزاردن اوامر و اجتناب از نواهی. بعد از این
~~چون در نهایت کار آید، کفر و ایمان هر دو پویان و جویان عاشق باشند و عاشق را
~~جایی نیابند. بعد از این احوال آخرت عاشق را کشف گردد و تشبه مشاهده ms002 نکند5 و
~~جمیع علوم معرفت به ذوق لذت دهد. یعنی تا آنکه در عالم تشبه و شک باشد، در
~~بعد طریق بود که ولاتعلم نفس ما اخف لهم من قرة اغین. چون ای برادر از تشبه و شک

PageV01P009

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0008.png)

~~فارغ شوی، بعده نفست به رنگ دلت گردد و دلت به رنگ روح آید. بعد از آن
~~علم الیقین نقد حال تو باشد. یعنی هر چه در آئینهآ خودبینی، علم الیقین بینی وإن
~~شاءالله تعالی خواهی دید. بعد از این واقعه جمیع احوال را نیز پس گذاشته شود،
~~آن زمان خود حقالیقین شوی، آنگاه جمیع خیالات علمی به صورت شده به تو1
~~جلوه گری کند. نظم
# نظم
~~در دیده رهی ز تو خیالی بنگاشت بر دیدن آن خیال عمری بگذاشت
~~چون طلعت خورشید عیان سربرداشت در دیده غلط نماند و در سر پنداشت2
# - اما ای برادر، ازین کلمهآ زبانی گفتن نه مرا ثواب است و نه تو را فائده، از این
~~کلمه زبانی همین شده است که از قتل نفس و غارت مال به حکم ظاهر عصمت
~~یافته است و این گفتن کلمه زبانی، نزدیک مختصر همتان و قاصر دیدگان، مصور
~~شده است، اما ای برادر، این کلمه نزدیک اهل کمال به وجه ذوق است، وقتی3 که
~~جمال کلمه را مشاهده کنند آنگاه بر زیان که رانند. نبینی که بایزید بسطامی میگوید
~~که توبة الناس من ذنوبهم و توبتی من قول لااله الأالله هم از این گفتار ظاهر توبه
~~میکند. پس ای برادر جهد کن تا به جمال کلمه مشرف شوی و ان شاء الله تعالی
~~خواهی شد.
# پس ای برادر چون نقطهآ کبریا الله از ذات احدیت و واحدیت قدم در صحرای
~~لمیزل و لا یزال نهاده بر هیچ چیز نزول نکرده تا صحرای صفات یکی لطفی و دوم
~~قهری در عالم ذات پدید آورد یکی الجمال که و ما ازسلناک الا رحمة للعالمین دوم
~~الجلال وان علیک لعنتی ms003 الی یوم الدین. ای برادر معذورم دار، مستم نمی دانم که از
~~خامه چه بیرون می آید.

PageV01P010

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0005.png)

~~گه میفتد از این سو، گه میفتد از آن سو آنکس که مست گردد، خود این بود نشانش1
# در این محل ای برادر مدارج بسیار و معارج بیشمار بود. بنابر قصور افهام فرود
~~گذاشته شد ان شاءالله تعالی به قالبی دیگر به خدمت اخوی در قلم آید.
# المقصود، ای برادر «لااله» از عالم عبودیت وفطرت است و «الآالله» از عالم
~~الوهیت وولایت2 واما روش سالکان در دائرهآ «لااله» باشد که انالله تعالی خلق الخلق
~~فی ظلمة بعده به دائرهآ الاالله رسند وبعده هم از این دائرهآ «الله» آید، ثم رش علیهم
~~من نوره، طلعت ایشان گردد، بعده هم ازین دایرهآ «الله» به محلی رسند که توبه از
~~گفتن «الله» نیز کنند که من عرف الله لا یقول الله و من یقول الله لا یعرف الله. این
~~مقامی است که مقام نیست و این جایی است که جای نیست و آنکه ای برادر سالک
~~در دائرهآ «هاء» اله توقف کند و ساکت شود و او رازنار و شرک روی نماید و از الله او
~~را هیچ خبر نباشد.
# اما ای برادر، چندین هزار سالک و طالب «الاالله» که در دائره «لا» قدم نهادند به
~~طمع گوهر الله. هرگاه که وادی ماسوی الله به پایان بردند، پاسبان حضرت الله
~~ایشانرا بداشت و سرگردان و حیران ساخت و پاسبان «الله» کیست؟ آن زنگی
~~سیاهپوش که قباء از سیاهی زلف حضرت حبیب الله خلعت به خود اختیار کرده
~~است او میگوید:   فرد
# محبوب مرا گفت نشین بر در من   مگذار درون هر که ندارد سر من
~~ای برادر، این پاسبان حضرت، جمیع اهل ظواهر را در عالم «لاء نفی» داشته
~~است و در گرد پیرامون جمال انا من نور الله اطلاع شدن نمی دهد و صد هزار جانرا
~~در این راه بی جان کرده است ms004 و ای برادر در این راه جان آن باشد که به الله برسد و
~~حیات این جان، نور محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم است. چون ای برادر
~~جذبهآ نور حبیب درآید آنگاه عاشق را از سیاه نقاب خلاص دهند وان جندنا لهم
~~الغالبون نصرت دهندهآ او شود و توقیع نصر من الله و فتثح قریب با وی 3 دهند

PageV01P011

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0010.png)

# افکنده دلم رخت به منزل گاهی   آنجا نبود هیچ دلیلی و نه راهی
# آنجا دوهزار عاشق اندر ماهی   میکشته شود که برنیاید آهی
# و پس ای برادر، سلطنت سیاه نقاب، بر نااهلان باشد با مخلصان او را کاری
~~نیست و ای برادر مخلصان کیانند؟ آنانند که در این راه در ان عبادی لیس لک علیهم
~~سلطان داخلاند یعنی مخلصان در «ان» مبالغت و در «یاء» تقرباند یعنی این یاء
~~تقرب یاء یس است فهم من فهم. بعده این مخلص جزبه نور محمد رسول الله صلی
~~الله علیه وسلم دیگر نبیند، یعنی در صحرای جمال الله همیشه مقرون باشد زیرا که
~~ای برادر جمال ذات جز در آئینه صفات محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم
~~ظهور نگردد. بیرون ز سر دو زلف شاهد ره نیست. که من عرف نفسه ای من عرف نفس
~~محمد، یعنی هر که شناسد نفس محمد را فقد عرف ربه اینست معنی حدیث علی
~~کرم الله وجهه.
# اما اهل ظواهر جایی دیگراند چنانکه حضرت رسالت علیه السلام رمزی نیز
~~فرموده است که من رأنی فقد رأی رب1 او خود تمام بیرون داده است و آنگه ای برادر
~~در حق رسول الله صلی الله علیه و سلم آمده است لأن اشرکت لیحبطن عملک و
~~لتکونن من الخاسرین و حضرت رسالت علیه السلام، نیز فرموده که اعوذ بک من
~~الشرک والشک وای برادر نکته آن است که حضرت رسالت علیه السلام هرگاه که
~~نور ذات الله را در آئینهآ خود2 بدید فرمان شد ms005 حبیبا در حالتی که ما را در خود بینی
~~شرک بود، باید که ما را بی خود بینی تا از شرک خلاص یابی و این مخصوص و
~~مخلوص3 در ذات حضرت رسالت است، اما دیگران را از انبیاء و اولیاء همه در
~~پردهآ حضرت رسالت علیه السلام46 یعنی در آثینهآ محمدی ببینید و آنکه ای برادر
~~کسی را از انبیاء و اولیاء این حوصله افتد که بیرون از آئینه حضرت رسالت علیه
~~السلام بینم؟ ایشان را جواب لن ترانی گردد، زیراکه موسی علیه السلام بیرون پردهآ

PageV01P012

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0007.png)

~~محمدی جسته بود که لن ترانی شنید. بیرون ز سر دو زلف شاهد ره نیست.
# پس ای برادر، فردا حضرت رسالت علیه السلام جمال را بیخود1 بیند و دیگران
~~همه انبیاء واولیاء در پردهآ محمدی بینند2 و پردههای حضرت رسالت علیه السلام
~~را نهایتی نیست. اگرای برادر پردهای از این پردههای حضرت رسالت علیه السلام را
~~بیان کنم، بالله العظیم آسمان و زمین و آنچه در ایشان است، که بی معرفتاند، در
~~عدم روند، جز قلوب اهل کمال و چون ای برادر قلم در این محل رسید خواست که
~~دیوانگی کند اما عقلم دامن ذهنم را گرفت و گفت که ای دیوانه، سلسلهآ دیوانگان را
~~مجنبان.
# الله تعالی خدمت اخوی را بیناگرداند تا مکتوبات این فقیر را دریابد، زیراکه فهم
~~این کلمات فقیر نه کار هر کسی است. زینهار نپنداری که کس از این عصر در غور
~~کلمات این فقیر رسد وکی رسد که کلمات این فقیر از تعلیم خانهآ و لو علم الله فیهم
~~خیرا لا سمعهم مکتوب می شود، اما نیت کردهام که چیزی از این مکتب خانه بر آن
~~برادر خواهم نبشت اما دائم باید که در مطالعه باشد وانچه ماند ان شاء الله بحضور
~~حل کرده شود. درین مکتوب ایمان، مدارج بسیار و مفاتیح بیشمار بود اما در
~~مکتوب دیگر مکتوب گردد. الله تعالی آن برادر را عزت ms006 ماورای شش حدود، روزی
~~گرداند وبمنه وکمال کرمه، بحزمة النبی و آله. تمت هذه المکتوب فی العاشر من الصفر
~~سنه اربع و عشرین و ثمان مائةفرد
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمی گنجد حدیث حال مشتاقی

PageV01P013

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0012.png)

~~برادر عزیر اعز محترم ملک محمود شیخا، دام طالبه و مدام شوق غالبه، سلام
~~بسیار و دعای بیشمار از محمد حسینی - که خاک آستانهآ قطب عالم است
~~قدس الله سره العزیز - به کرم مطالعه فرماید. اعمال دینی واحوال مقام یقینی
~~موجب شکر است. اما مکاتبه شریف خدمت اخوی رسید. به دریافت اخبار
~~سلامتی شکر حضرت صمدیت، جلت قدرته، به جا آورده شد. غرض صحیفه
~~مبنی بر آنکه قال الله تعالی خافظوا علی الصلوات والصلوة الؤسطی وفتوی صاحب
~~شرع علیه السلام هم بر این قیاس برهان است1 که الصلوة عماد الدین. اما ای برادر،
~~شرط صحت صلوة طهارت است که بی طهارت نماز حاصل نیست که خواجهآ عالم
~~علیه السلام فرمود مفتاح الصلوة الطهور. یعنی درجه اول پاک کردن اعضاء و اندام
~~است از نجاست، به آب یا به خاک. پس ای برادر این طهارت اعضا است. اما درجهآ
~~دوم پاک کردن اندرون است از خصائل ذمیمه چون حرص و حسد و کبر و بخل و
~~آنچه بدین ماند و چون ای برادر باطن را از این خصائل ذمایم طهارت دهی ، وضوی
~~تو کامل گردد. آنگاه صلوة ترا حضرت عزت جل و علا قبول گرداند کما قال
~~علیه السلام لا یقبل الصلوة الا بالؤضوء الکامل وشبلی رحمه الله نیز فرموده الؤضوء
~~إنفصال والصلوة اتصال فمن لم ینفصل ل یتصل و نکته آنست که اگر انفصال از ما
~~سوی الله تو را ای برادر حاصل نشود، هرگز اتصال لی مع الله وفت در نماز ترا

PageV01P014

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0009.png)

~~مشاهده نگردد. اما امید است طهارت مذکور آن برادر را حاصل گردد1، زیراکه چون
~~آن برادر اعتقاد بر این فقیر درست ms007 کرده است، بعده آقم الصلوة لدلوک الشمس ای
~~برادر نماز را قیام باید و قیام را سمت شاید و آن قبله است. اما ای برادر، قبله قالب
~~این آمد که قد نری تقلب وجهک ف السماء فلنولینک قبلة ترضیها فول وجهک
~~شطر المسجد الحرام . اما قبلهآ جان نه این قبله است وقبلهآ جان این است که لاأقسم
~~بهذا البلد و تو دانی و اهل ظواهر دانند که این بلد مکه است که مولود قالب حضرت
~~زسالت است علیه السلام. اما این بلد مکه است که روح محمد صلی الله علیه و
~~سلم، در آن مکه مولود است که آن حضرت فرموده که أنا من نور الله وؤلدت فی البلد
~~و هو عرش الرحمن و فی عرش الرحمن لالیل ولأنهار و لاأرض و لاسماء وای برادر
~~جهانی بی این قبله نماز میکنند، کی قرب گیرند؟ سالها پیشانیها به غیر قبلهآ مذکور
~~سوده کردهاند و میکنند. هیچ فائده ندارد و انبیاء و اولیاء همه در این قبله که بیرون
~~دادیم نماز کردهاند، آنگاه ثمرهآ نبوت و ولایت چشیدهاند. بالله العلی العظیم اگر
~~ایشان دون قبله مذکور بودندی هرگز ثمرهآ نبوت و ولایت نچشیدندی. اگر ای برادر
~~هزار سال عمر یابی و اهل ظواهر یابند و نمازکنی و نمازها کنند، هرگز به قربت
~~نرسند چنانکه خواجهآ عالم علیهالسلام فرمود سیأتی علی الناس فی أمتی زمان یجتمعون
~~فی آلمساجد و یصلون و یصومون فی رمضان و ما فیهم مشلم میدانی که این اشارت بر
~~کیان است؟ ای برادر نماز آن باشد که ابراهیم خلیل علیه السلام، از حضرت جلیل بر
~~اقامت2 نماز خود را و فرزندان خود را خواسته است قال الله تعالی: رب اجعلنی مقیم
~~الصلوة و من ذریتی و سرور اولیاء، علی بنابی طالب، کرم الله وجهه فرموده والله ل
~~اغبد ربا حتی لمأره یعنی ای برادر صلوة خدای تعالی آن است که بنده با خداوند
~~تعالی راز گوید، اما خداوند تعالی ms008 وقتی با بنده راز گوید که قیام بنده سمت قبله
~~مذکور و با طهارت مذکور باشد. اما ای برادر شاید که در خاطر اهل ظواهر آید که
~~صلوة چه معنی دارد. اشتقاق صلوة از صلت است و صلت آن باشد که مناجات و

PageV01P015

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0014.png)

~~سخن گفتن بنده با خداوند تعالی باشد که المصلی یناجی ربه. چنانکه ای برادر
~~حضرت رسالت علیهالسلام را در معراج بردند. رسید آنجا1 که عقل نرسد. ناگاه از
~~سرادقات غیب و از پردههای لاریب، ندایی آمد قف یا حبیبی، یعنی توقف کن ای
~~حبیب من.   بیت
~~آمد ندای بیچون، نی از درون نه بیرون نی چپ نه راست نی پس2 ناگه ندا برآمد
~~حضرت رسالت علیه السلام گفت: چرا توقف کنم؟ ندای دیگر رسید که لآن الله
~~تعالی یصلی. فقال علیه السلام و ما صلوثک یعنی حبیب گفت: چیست نماز تو ای
~~خداوند من؟ ندای دیگر شنید یا حبیبیی ان صلوتی الثناء لذاتی ثم اشتغلت بثنائک.
~~چون حبیب این ماجرا شنید، لازم و واجب او را شد که گفت: لا أحصی ثناء علیک
~~أنت کما أینیت علی نفسک.
# اما ای برادر، نکتهآ دیگر این فقیر آن است چون حبیب ندای توقف شنید خاطر
~~مبارک نگران شد، چنانکه در مجاز اگر دوست که در مقام مطلوب و مقصود است
~~چون بر در دوست میرسد اگر ساعتی توقف می فرمایند، معلوم ضمائر است که
~~خاطر چگونه میشود؟ و بعده مرمت و عذر بر میزبان است که عذرها در میان
~~می آرد. حضرت سید کونین و کرسینشین ماورای دارین، درین3 مقام مطلوب بود
~~که سبحان الذی أسری پس مطلوب راندای توقف چه باشد؟ اما از سبب عذرها بود.
~~اما این فقیر را روشن است که حضرت جل و علا چه عذرها در میان آورده است.
~~امید است که آن برادر را نیز روشن شود. اگر عذری از4 عذرهای حضرت عزاسمه و
~~جل و علا، شرح دهم، اهل ظواهر ms009 از نادانی و از نارسیدگی خونم بریزند و روزی
~~خواهند ریخت اما رمزی بر آن برادر نموده شود. چون انکسار دل محمدی درندای
~~توقف که در آن حضرت خریداری شد . غزل
# باز آفتاب دولت بر آسمان برآمد   باز آرزوی جانها از راه جان درآمد

PageV01P016

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0011.png)

# باز آن شهی درآمد کو قبلهآ شهانست   باز آن مهی برآمد کز ماه برتر آمد1
# چون ای برادر حضرت رسالت علیهالسلام به همت بلند، سر را قدم گردانید
~~یکسر به سر بیشتر کرده و حسن وافرترگشت و جمال ذات الله درنواخت صفات
~~آمد، اما صفات ذات گشت و ذات در لباس صفات ملبوس شد. ای برادر دانی که
~~چه میگویم؟ در زمینها حبیب را محمد گویند و در نه فلک احمد خوانند و ماورایی
~~- که دون2 شش جهت است - میم را نیز حذف کنند. ابیات.
~~آن یار همانست اگر جامه دگر کرد
# آن جامه بدر کرد و دگر بار برآمد
~~این نیست تناسخ سخن وحدت محض است
# کز جوشش آن قلزم زخار برآمد3
# المثال مصابیح الاقوال، یعنی ای برادر، سکندر چندین محلهایی خود رسول
~~شدی و رفتی، اما جامهآ رسالت پوشیدی و ذات همان سکندر بودی. هرگز روا
~~نباشد نزدیک اهل وحدت که در لباس، ذات تبدیل گردد. فهم من فهم. فرد
# مرد میباید که باشد4 شهشناس   گر ببیند شاه را در صد لباس
# ای برادر روز یکشنبه نماز پیشین، مکتوب آغاز کرده بودم، در وجود ظاهری
~~مرضی داشتم. چون شب افتاد مکتوب در مثنوی مذکور رسیده بود گذاشتم. در
~~شب مذکور حضرت رسالت را علیه السلام در خواب دیدم. گویا این مکتوب بر
~~دست من بود. پیش رسول الله گذرانیدم5. فرمودند که ای فرزند من بیش1 از این
~~اسرار از علمهای من در صحرا منه. اگر دستوری ظهور بودی علمهای بی حرف و
~~بی صوت را با حرف و صوت کردمی7 و بگفتمی و کفرهای اهل ظواهر را بشستمی.
~~فرد

PageV01P017

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0016.png)

~~دستور ms010 نیست جانرا تا گوید این بیان را ورنه ز کفر رستی هر جا که کافر آمد
~~ای برادر، هم در نمازم اینک و نماز! و آنکه خواجهآ عالم علیه السلام فرمود:
~~الآ نبیاء یصلون فی قبورهم زهی موت صوری وحیات معنوی! و ای برادر صلوة را
~~شرح شنیدی اکنون شرح1 نیت بشنو.
# ای برادر اهل ظواهر چه دانند که نیت چه باشد و نیت نیز برای صلوة شرط
~~است. نماز وقتی درست گردد که نیت شود کما قال علیه السلام الأعمال بالنیات و
~~عبدالله سهل تستری میگوید: النیة نور و نکته این فقیر در حروفات نیت آن است
~~که إن حرف النون لشارة الی النور وحرف الیاء إشارة بید الله و حرف التاء اشارة بهدایة
~~الله، فان النیة نسیم الروح فروح وریحان و جنة نعیم پس ای برادر عملها به نیت است
~~ونیت از عالم کسب نباشد، اما از عالم عطا و خلعت الهی باشد. هم از این جا بود که
~~بشر حافی بر جنازه حسن بصری نماز نگزارد و یاران بر وی اعتراض کردند که از
~~نیت مذکور محروم بودند و گفتند چرا بر جنازه حسن بصری نماز نکردی؟ فقال
~~یشر الحا فی لا أجدنیة یعنی هنوز نیت را نیافتهام. این چنین نیت در نماز باید تا برای
~~نماز شاید. بعده تکبیر گفتن است. چون ای برادر تکبیر گوید مرنماز را یعنی الله اکبر
~~گوید، تکبیرگوینده را شاید که آنچه بطلان در وی باشد به آتش شوق به حرقت دهد
~~تا از بطلان در وی هیچ نماند، یعنی همه حق ماند وقل جاء الحق و زهق الباطل.
~~چنانکه ای برادر پروانه که عاشق آتش است چون خود را در میان آتش زند آتش او
~~را قبول کند و نفی از غیر دهد، هم از آتش قوت خورد تا که چنان شود که قوت او هم
~~از او باشد به غیر زحمت2 غیر، و وجود پروانه هم غیر است. ای ms011 برادر نمی دانم که
~~چه می نویسم که درین3 مقام جهت برخیزد. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر رابر
~~آن برادر تجلی کند و امید است که خواهد کرد. مثنویات
# در فروغ پرتو آن یک نظر   محو می گردد وجودم سر به سر4

PageV01P018

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0013.png)

# از حیای آفتاب فر شاه   پاک برمی خیزم آن ساعت ز راه
# چون نمیماند ز من نام وجود   چون به خدمت پیش افتم1 در سجود
# گر تو میبینی کسی را آن زمان   نیستم من هست آن شاه جهان
# گفت اکنون میندانم کیستم   بنده باری نیستم، پس چیستم
# من ندانم تو منی یا من توی   محو گشتم در تو و گم شد دوی2
# فهم من فهم.
# پس ای محبوب3 در هر چیزی که جان روی بدان آورد، همان چیز قبلهآ او باشد
~~فأینا تولوا فتم وجه الله. المقصود ای برادر چون بنده در آن مقام که مذاکره کردیم
~~رسد آنجانه شب باشد نه روز لیس عند الله صباح ولآمساء. پس پنج نماز را چگونه
~~دریابد ؟! اما این طایفه را والذین هم علی صلوتهم دائمون دست آمده باشد. چه کنم
~~ای برادر از دست علمای رهزن که مثل طفل راهند، بیان و شرح نمیتوانم گفت.
~~پس ای برادر تکبیر چنین باید که چون الله اکبرگویی وجود کونین را محو بینی. هیچ
~~وقتی دیدی و در استقبال6 إن ذاهب الی رب سیهدین رفتی و مشاهده کردی؟! و ای
~~برادر وقتی در خواندن إن وجهت وجهی للذی فطر السموات والارض حنیفا و ما أنا
~~منالمشرکین هرگزیاء «وجهی» را دیدی که در میان دریای «للذی» غرق شده است و
~~هرگز از «فطر» خود راگم دیدی ؟! و هرگز در السموات والارض یعنی این دو مقام را
~~دیدی؟ که افلا اقسم بما تبصرون و ما لا تبصرون و هرگز حنیفا ملة ابراهیم را دیدی و
~~هرگز در مسلما استغفار از قول کردی؟ و هرگز در و ما انا من المشرکین خود را ms012
~~دیدی که دست بر تختهآ وجود تو زد تا فانی گردی؟! بعده ان صلوتی و نسکی و محیای

PageV01P019

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0018.png)

~~و مماتی للهرب الغلمین این همه را عیان بینی و غیر از عین تو به آتش شوق حضوریت
~~حرقت گیرد بعده ای برادر و بذلک أمرت وأنا اول المسلمین تو را مسلمانی آموزد.
~~پس أعود بالله من الشیطان الرجیم در این مقام درست باشد و بدایت بسم الله گفتن
~~ضرورت باشد الرحمن الرحیم مهر صفات اوست که بر ذات نهاده است. پس ای برادر
~~الحندلله شکرست بر ترتیب الرحمن الرحیم بعد از الله یعنی صفات ذات رب العلمین
~~مهر دیگر که با لله زیبا باشد چنانکه الرخمن الرحیم، به «الله» زیبا باشد به «الله»
~~برآمد، بعده ای برادر الله و لله یکی گردد و الرحمن الرحیم اینجا تکرار ضرورتست.
~~مالک یوم الدین یعنی دنیا را در آنینه دین بیند که آخرت را در دنیا جای نیست وکی
~~گنجد؟ پس ای برادر از سورهآ فاتحه، شراب از ساقی واسطه جویان باشی و بجویی
~~که مستی و دیوانگی ترا پیش آید و ساقی واسطه حضرت رسالت است صلی الله
~~علیه و سلم وپیر تربیت است. غزل
~~ساقیا بیگه رسیدی میبده مردانه باش
# ساقی دیوانگانی همچو می دیوانه باش
~~سر به سر پر کن قدح را موی را گنجا مده
# وانکه زین میدان بترسد گو برو در خانه باش1
# پس ای برادر، هم از ساقی واسطه در ساقی بی واسطه برسی و امید است که
~~خواهی رسید. چون ای برادر مست شوی ایاک نعبد را کمر خدمت بربندی از خود
~~آنگه گذشته را یاد آری ایاک نستعین خود به گفتن درآید. بعده تمنای کونین تو برآید.
~~بعد از آن اهدنا الصراط المستقیم را عین بینی که از ساقی بی واسطه چه شراب
~~می نوشند و آن کیانند صراط الذین انعمت علیهم پس محرومان و محجوبان را بینی
~~که بر در مانده، چون حلقه2 ms013 بر در، تو درون خانه نشسته، غیر المغضوب بگویی. آنگاه
~~ای برادر ترا معلوم شود که لآصلوة الا بفاتحة الکتاب چه اشارت و رموز [دارد]
~~خواجه عالم آفضل الصلوة و آکمل التحیات و علیه السلام است3. بعده ترا فاتحه

PageV01P020

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0015.png)

~~درست شود و فاتحه این است که خواندم و شنیدی. پس حرام باد که لاف زنیم که
~~ما وتو واهل ظواهر نماز میکنیم و فاتحه میخوانیم! هیهات هیهات! در عمر خود
~~یک نماز نکرده و هم1 یک بار فاتحه و تکبیر و نیت نگفتهایم! اینک فاتحه و نیت و
~~قبله و تکبیر و توجه و قیام که این فقیر شرح کرده2. مدت سی سال است که قلم در
~~ارادت و قدرت و امر میرانم، هنوز تمام نیست و این نکات که شمهای از نکات
~~اسرار از بحور انوار که بدین فقیر لیلا و نهارا متجلی است، بر آن برادر آسان کرده
~~چیزی مینویسم. اما معلوم خدمت اخوی باد بعد از اسرار ایمان مکتوب در اسرار
~~نماز افتاد از سبب آنکه در3 کلام الله حضرت عزت جل و علابعد از ایمان صلوة
~~فرموده است که صلوة اهم است. الله تعالی خدمت اخوی را صلوة مذکوره روزی
~~خواهد گردانید! در خاطر مبارک فتوری و نفوری نیاری و ذکری که در باب مکتوب
~~اول مندرج بود که کاتب گم کرد. اما اینچنین کلمات را برای کتابت غیری را مطلع
~~نکند. نپنداری که کلام مجید و فرقان حمید خطابست به یک طایفه یا به هزار طایفه،
~~بلکه تصور کنی که در هر آیتی و در هر حرفی خطابست با شخصی و مقصود
~~شخصی و مکتوبات این فقیر نیز در هر نظمی و نثری و قولی و حدیثی و آیتی ،
~~عالمی و ولایتی دیگر است و در هر حرفی مقصودی و در هر مقصودی مرادی
~~علیحده است اللهماززق لی ولک باید که خود کتابت کند زیراکه وحی الهام را چون
~~عثمان وقت باید تا ms014 کتابت را شاید، اما چون از دوست تقصیری رود دوست را
~~منظور نیست. فرد
# در کوی یگانگی چه طاعت چه گناه   برکنگرهآ صنع چه خورشید چه ماه
# در خاطر مبارک از جهت این معنی چیزی راه ندهد4 و ذکری که در باب مکتوب
~~اول نبشته بودند که نسخه را بفرستند، بالله العظیم سواد همین است و بیاض هم در
~~این است و ذکری که در باب یاد کردن خدمت اخوی خود را فرموده بودند، هم از
~~مثنویات مذکور فهم کنند که آن حال چه حال است. باید که در کوشش5 مثنویات

PageV01P021

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0020.png)

~~فکری نمایند. اما خاطر مبارک را جمع دارند، امید است به مطلوب آن برادر برسد
~~بلکه در مقام مطلوبان باشد إن شاءالله تعالی. چند روز در وجود ظاهر این فقیر
~~تکسری است ، هم در تکسر دو روز مکتوب شد اما تا مثنوی اول. مثنوی
# مرد میباید که باشد شه شناس   گرچه بیند شاه را در صد لباس
# در شب دوشنبه پیش حضرت رسالت علیه السلام گذشته است. این مکتوب را
~~نیکو نگاه داری. همین سعادت ابدی که بر خدمت اخوی است تا آن برادر لائق آن
~~حضرت نیست اینچنین معاینه کی شود و زنهار در این اسرارکسی را مطلع نکند! این
~~خود چیست؟ إن شاءالله تعالی چیزی نبشته آید که فهم خلائق از خاص وعام
~~قاصر آیند. تث هذه المکتوب الشریف فی الخامس من ربیع الاول سنه اربع وعشرین و
~~ثمان مائة.

PageV01P022

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0017.png)

# برادرم اعز محترم ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی به
~~کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی واحوال مقام یقینی موجب شکر است. غرض
~~صحیفهآ مبنی بر آنکه مکاتبه شریف خدمت اخوی رسید. شکر حضرت صمدیت،
~~جلت قدرته به جای آورده شد و دیگر معلوم رأی انور و مفهوم خاطر منور باد، بعد
~~از نماز، رکن زکوة است که خواجهآ عالم علیه السلام فرموده است الزکواة قنطرة
~~الإسلام یعنی طایفهای ms015 که مال دارند زکوة برایشان واجب است که انما الصدقات
~~للفقراء والمساکین الآیه. از این زکوة، علمای ظاهر مراد دیگر دارند و محققان باطن
~~دیگر فهم کنند. اگرچه ای برادر، حضرت عزت جل و علا این جهان را از برای اولیاء
~~آفریده است، اما ایشان خود را باکسب و با دنیا ندهند از زکوة خدای که اصل و فرع
~~هر دو خود از برای وجود ظاهری ایشان ظهور کرده است. اما ای برادر نصیبی به هر
~~یک باید داد چنانکه مال دادن از مال واجب آید، همچنان بر اولیاء واجب آید از
~~دادن علم معرفت که خواجهآ عالم علیه السلام فرموده است: لآانفع کثز من آلعلم ای
~~علم المعرفت. یعنی نیست گنجی نافع تر از گنج علم معرفت، زیرا که علم معرفت،
~~گنج و رزق خلق اولها آمد که و من رزقناه منارزقا حسنا ای برادر رزق حسن همین
~~علم معرفت است که العلم لا یحل منعه. پس ای برادر بر قدر حوصله نثار باید کرد و
~~این آیه را در کار باید بست که مارزقناهم ینفقون و نکته دیگر این فقیر آن است که

PageV01P023

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0022.png)

~~زکوة عبارت است از گنجی که کنت کنزا مخفیا فاجببت آن اعرف ای برادر از این زکوة
~~تسلی آن برادر را در مکتوبی دیگر داده شود که در این مکتوب محل نبود. اینک
~~زکوة که از این زکوة علمای ظاهر محروماند، اما بر اولیاء واجب است که از این زکوة
~~نصیب برادران گردانند که خواجهآ عالم علیه السلام فرمودهاند که شرالناس من أکل
~~وحده و ضرب عبده.
~~اما ای برادر رکن چهارم صوم است و صوم در شرع عبارت است از امساک طعام
~~و شراب واین روزهآ قالب است. اما صوم در عالم حقیقت عبارت است از امساک
~~طعام وشراب وکلام، اماکدام طعام و شراب ؟ یعنی ابیت عندربی یطعمنی و یسقینی
~~وکدام کلام ؟ یعنی وکلم الله موشی تکلیما این صوم را صوم معنوی ms016 خوانند واین
~~صوم جان باشد. این صوم از خدای دانی که الصوم لی زیرا که در این صورت جز
~~خدای نباشد وأنا اجزی به یعنی انا آلجزاء.
# ای برادر روزی قطب العالم شیخ نصیرالدین محمود، قدس سره العزیز، پیر این
~~فقیرهم در این معنی فرمودند که الصوم الغیبة عن رؤیة ما دون الله لرؤیة الله تعالی و
~~این روزه را مریم بیان میکند ان نذرت للرحمن صوما فلن أکلم الیوم انسیا که افطار آن
~~جزلقاء الله دیگر نباشد کما قال علیه السلام إن للصایم فرحتین فرحة عند افطاره وفرحة
~~عند لقاء ربه. اما ای برادر، روزهآ فقیر این است صوموا لرؤیته وافطروا لرؤیته. الله
~~تعالی آن برادر را نیز صوم مذکور روزی خواهد کرد. ای برادر از این صوم جز خبری
~~و نشانی نتوان داد که ابتدای این صوم از خدا باشد و آخر افطار آن نیز به خدا باشد
~~که الصوم جنة پس ای برادر سپر و سلاح صوم آمد، گاهی صائم باش وگاهی افطار
~~کن که اگر ای برادر همه وقت صائم باشی یکرنگ باشی، چنانکه حضرت رسالت
~~علیه السلام فرموده من صام آلأبد فلا صوم له یعنی اگر افطار نباشد صوم را خود نام
~~نبود. اما ای برادر صائم ابد خود یکی آمد الصمد یعنی نعت حضرت اوست جل
~~جلاکه و خلق را فرموده که صوموا ساعة وافطروا ساعة.
# در این محل ای برادر، مدارج بسیار و معارج بی شمار بود. از سبب اهل
~~ظواهر - که طفل راه آمدهاند - فرود گذاشتم، اما در مکتوبی دیگر بر آن برادر رمزی

PageV01P024

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0019.png)

~~نموده خواهد آمد ان شاءالله تعالی و امید است که هم از این مکتوب در مطالعه
~~بسیار، بر آن برادر روشن خواهد شد که کلام بی حرف و بی صوت در خاطر این فقیر
~~چیست؟
# اما ای برادر، رکن پنجم حج است که ولله علی الناس حج البیت من آشتطاع إلیه
~~سبیلا پس ای برادر راه ms017 خداوند تعالی نه از جهت راست است و نه از جهت چپ
~~است و[ نه] از بالا ونه از از زیر و نه در بعد ونه در قرب، اما راه حضرت صمدیت
~~جل و علاء در دل مؤمن است و آن یک قدم است که دع نفسک و تعال چنانکه
~~عبدالله بن عمر رضی الله عنهما از حضرت رسالت علیه السلام پرسید این الله فقال
~~علیه السلام فی قلوب عباده یعنی در دلهای بندگان. رباعی
~~نباشد عیب پرسیدن تو را خانه کجا باشد
# نشانی ده اگر یابیم و آن اقبال ما باشد
~~تو خورشید جهان باشی ز چشم1 ما نهان باشی
# تو خود این را روا2 داری وانگه این روا باشد؟
# که قلب المؤمن عزش الله پس ای محبوب تو دل را طلب کن که حج، حج دل
~~است. اگر بگویی که دل کجاست؟3 که در این دو مقام بجویی که قلب المؤمن بین
~~الاصبعین من اصابع الرحمن یعنی مابین دو اصابع، یکی جمال است ودوم جلال
~~است در این محل نیز فروگذاشتم. اما رمزی از این اگر بگویم خونم بریزند و روزی
~~خواهند ریخت اللهم عجل] اما این نیز از مطالعهآ بسیار و فکر بی شمار هم از این
~~مکتوب بر آن محبوب روشن شود، إن شاءالله تعالی. المقصود حج صوری کار
~~همه کس باشد، اما حج معنوی و حقیقی نه کار هرکسی باشد. در راه حج صوری زر
~~و سیم باید فشاندن و در راه حج معنوی و حقیقی جان و دل باید فشاندن. این حج
~~حقیقی کسی را مسلم است که او از بند جان برخیزد که من اشتطاع الیه سبیلا مراد

PageV01P025

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0024.png)

~~تفسیر این فقیر این است. ای محبوب روزی عمر رضی الله عنه بوسه بر حجراسود
~~می داد و میگفت: انک حجر لا تضر و لا تنفع لو إنی ما رأیت رسول الله قبلک لما
~~قبلتک یعنی عمر میگفت: در وقت بوسه دادن حجر ms018 اسود که بوسیدن ترا ای حجر
~~نه نفع است ونه ضرر، اگر [حضرت] رسالت علیه السلام تو را نبوسیدی من نیز تو
~~را نمی بوسیدم، اما چه کنم که رسول صلی الله علیه وسلم تو را بوسیده است، من
~~متابعت او میکنم. امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه فرمود: مهلا یا عمر یضر و ینفع
~~یعنی علی بنابی طالب کرم الله وجهه گفت که ای عمرنفع است در بوسیدن حجر و
~~آنکه بوسه ندهی زیان است. عمرگفت: چه نفع و چه زیان است ای پسر عم رسول
~~الله ؟ علی کرم الله وجهه فرمود: قال الله تعالی أم اتخذ عندالرخمن عهدا یعنی آن
~~عهدها راکه کردهایم و عهدنامهها که مکتوب شده است بامر الله تعالی در دهن این
~~حجر است، بوسهآ ما بر آن عهدنامههاست نه بر سنگ، که حضرت رسالت
~~علیه السلام فرموده است که: الحجریمین الله فی أرضه یعنی او را ید الله خوانند وای
~~عمر تو او را سنگی میبینی! چون عمررا این اسرار [از] علی روشن شد عمرگفت:
~~لولا علی لهلک عمر یعنی گفت: اگر علی نبودی عمر هلاکی شدی و ای برادر آنکه
~~موسی علیهالسلام طالب و مشتاق کوه طور بود، اما آن سنگ نبود بلکه مشتاق
~~محلی [بود] که پیغام و سلام و کلام دوست شنود، اشتیاق آن داشت نه اشتیاق
~~سنگ وان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا پس ای برادر جمال کعبه نه سنگهاست
~~که حاجیان میبینند جمال کعبه آن نوری است که در چشم اولیاء ظاهر است و فردا
~~آن نور به صورت زیبا شده در حشر حاضر شود برای شفاعت زائران خود. ای برادر
~~هیچ کس در عمر خود یک بار حج روح اعظم نکرده است الجمعة حجالمساکین یعنی
~~ای برادر جمعه اسم روح است که مصدر جمیع کونین است و آنچه در کونین که
~~آلروح جمعه که حضرت رسالت علیه السلام رمزی نموده است که طواف آلروح حجة
~~مبرورة هم ms019 از این جا معلوم کنی که أول ما خلق الله نوری که مصدر جمیع کونین
~~است و آنچه در کونین. چنانکه ای برادر روزی بایزید بسطامی قدس الله سره العزیز،
~~مردی را دید پرسید که کجا می روی؟ گفت : ای بیت رب، بایزید گفت : چند درم

PageV01P026

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0021.png)

~~داری؟ گفت: هفت درم دارم. بایزید گفت: هفت درم به من ده و هفت بار طواف من
~~بکن، گویا که هفتاد حج بکردی و ثواب هفتاد حج بیابی. آن مرد همچنین کرد اما در
~~خاطر خود گذرانید ثواب هفتاد حج را در خواب معاینه کنم. همان شب در خواب
~~دید که ثواب هفتاد حج مبروره در نامهآ او ثبت کردهاند که طواف الروح حجة مبرورة
~~فتوی صاحب شرع است علیهالسلام که الجمعة حج المساکین عبارت از این است. و
~~ای برادر، مستم نمی دانم که در قلم چه میرود معذورم باید داشت. رباعی
# محراب جهان جمال رخسارهآ ماست سلطان جهان در دل بیچارهآ ماست
# شور و شر و کفر و توحید و یقین در گوشه دیدههای خونخوارهآ
# و ای برادر ، هنوز قالبها و کعبههای صوری نبود که روح اعظم به کعبهآ اعظم
~~مسجود بود. الله تعالی جمال بیتهای این فقیر را بر آن برادر تجلی کند. غزل
~~پیش از آن روز که میبود و بتخانه نبود جان ما سوی خرابات همی کرد سجود
~~اشقان را به طواف حرم و کعبه چه کار شاهد ما چو رخ از خانهآ خمار نمود
~~سر وحدت همه روشن شود آنرا که دمی زنگ هستی خود از آئینهآ دل
# هر که او بستهآ زهد است بر او در نگشود
~~باده مینوش که معشوق حقیقی هرگز هر که او بس
~~بس که آن نعرهآ مستانه صبوحی تا روز اندر این میکده چشمان محمد بگشود
# چه کنم ای برادر؟ بشریت و شریعت نمی گذارد که مطلق کعبهآ ریوبیت را بیان
~~کنم اما رمزی و رموزی خواهم نمود در مکتوباتی ms020 دیگر ان شاءالله تعالی. ای برادر
~~اینک بنای اسلام که پنج رکن است از روی حقیقت و سر برون دادم، اما امید است
~~که خدمت اخوی هم در مطالعهآ بسیار مستغنی و مستفیض خواهد شد و خواهد
~~رسید. إن شاءالله تعالی. اللهماززقنا فکرة فی ادراک المکتوبات وبعد از این ان شاءالله
~~تعالی چیزی چیزهایی از مکتبخانهآ عشق بیان [خواهد] آمد.
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمی گنجد حدیث حال مشتاقی
# تمث هذه المکتوب الشریف بعون الملک اللطیف یوم الاحد الثامن عقر من ربیع الأول
~~سنة ازبع و عشرون ولمان مائة هجریة مقدسة.

PageV01P027

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0026.png)

~~برادر اعز محترم ملک محمود شیخا دام عزه، دعا و سلام از محمد حسینی که
~~خاک آستانهآ قطب عالم است، به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی موجب شکر است. غرض صحیفه مبنی بر آنکه قال علی کرم الله وجهه: من
~~عرف نفسه فقد عرف ربه ای برادر، هر چند میخواهم که به ترتیب مکتوب کتابت
~~کنم احوال شوریده دارم نمی توانم. چنان مستغرق در معرفت اویم که اگر ذرهای
~~بیرون دهم آسمان و زمین نیست گردد. ابیات
~~شما دلها نگه دارید مسلمانان، که من باری
# چنان آمیختم با او که دل با من نیامیزد
~~نخست از عشق او زادم به آخر دل بدو دادم
# چو میوه زاید از شاخی بدان شاخ اندر آویزد1
~~پس ای برادر معذورم دار و بدانکه چون [به] ابتدای مقام معرفت رسی از شراب
~~معرفت مست گردی و چون به کمال مستی رسی ، به نهایت انتهای خود آیی. بعده
~~نفس خود را شناسی که من عرف نفسه آنگاه فقد عرف ربه تجلی احوال تو گردد و
~~نکتهآ دیگر این فقیر آن است که من عرف نفسه یعنی اینهای نفسه عائد بر حضرت
~~رسالت است علیه السلام أی من عرف نفس محمد که لقد جاء کم رسول من أنفسکم هم
~~در این معنی ms021 جلوه گری میکند. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را بدان برادر

PageV01P028

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0023.png)

# گر1 گذریابی ز نفس و جسم و جان   آشنا گردی یقین با جان جان
# جان جان هم پرتو است از ذات او   کس نبیند جز بدان مرآت او
# خواجهآ عالم علیه السلام نیز میگوید که طوبی لمن رأنی و آمن لی. چه دانم ای برادر
~~فی الحال فهم توانی کردن یا نی؟ اما امید است که فهم کنی و چون معرفت نفس
~~احمدی حاصلت گردد، آنگاه توانی که معرفت حضرت احدی را دریابی، اما نیکو
~~درخواهی یافت چون این فقیر را دریافتهای. ای برادر. بیت
# اگر موسی نهام موسیچه هستم   درون سینه موسیقار دارم
# المقصود ای برادر، حضرت رسالت علیهالسلام رمزی نموده است و گفته که
~~من رأنی فقد رأی رب، معنی تمام بیرون داده است، پس عرفالله این باشد. اینجا
~~نکتهای بود [میان] رأنی و میان فقد رأی رب2 اگر ظهور میکردم این مسلمانان
~~مجازی و تقلیدی مرا سنگسار میگردانند. از سبب نارسیدگی ایشان فرود گذاشتم.
~~اما خدمت اخوی هم در مطالعه و فکر بسیار فهم خواهند کرد. ای برادر، این همه
~~برای تست که مخاطب تویی و مر غایبی را حاجت ندارم.
~~پس ای برادر هر که خودشناس نباشد محمد شناس کی باشد؟ پس او عارف
~~چگونه بود؟ و چون معرفت حبیب تو را حاصلت شود و بیعت ان الذین یبایعونک
~~آما یبایعون الله ید الله فوق ایدیهم در احوال برتو جلوه گری کند، بعده به نعمتألیوم
~~لملت لکم دینکم والممت علیکم نعمتی مکمل گردی، آنگاه لقد من الله علی المؤمنین اذ
~~بعث فیهم رسولا من أنفسهم الآیه و برای این منت بر تو ای برادر چندان شکر واجب
~~و لازم گردد که در تحریر نیاید و هم در شکر کثیر ترا ای برادر چندان معرفت
~~حضرت جل و علا حاصل شود، حضرت جل و علا چندان معرفت خود ترا دهد
~~که در آن ms022 معرفت نه عارفشناسی و نه معروف را. آن پیر تحقیق، ابوبکر صدیق
~~رضی الله عنه هم از اینجاگفته: العجز عن دزک الاذراک اذراک یعنی معرفت وادراک
~~آن باشد که همگی عارف را بخورد یعنی خود معرفت شود. بیت

PageV01P029

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0028.png)

# عشق و عاشق محو گردد زین مقام   خود همان معشوق ماند والسلام
~~و ای برادر، این عجز در کمال معرفت است یعنی کسی که در کمال معرفت
~~مستغرق است او کمال عاجز است، یعنی حضرت جل و علاکمال غنی است و ما
~~کمال فقیریم. یعنی فقرکمال ما آئینهآ غنای کمال اوست. رباعی
# اگر شاه را تاج زر بر سر است   مرا پایهآ فقر عالیتر است
# اگر شاه مست می هستی است   به جامم می نیستی خوشتر است
# هم در این معنی حضرت قطب عالم شیخ نصیرالدین محمود قدس الله سره، پیر
~~این فقیر فرمودهاند که: سبحان من لم یجعل للخلق سبیلا إلی معرفته الا بالعجز عن معرفته
~~یعنی ای برادر، بی آئین محمدی، هیچ کس از انبیاء و اولیاء [را] حضرت عزت جل
~~و علا در معرفت خود راه نداد، بیرون ز سر دو زلف شاهد ره نیست. و چون تو ای
~~برادر، راه معرفت او طلب کنی، حقیقت خود را آثینه سازی و در آن آئینه از دولت
~~پیرومرشد خود نگری، نفس محمدی بشناسی، بعده نفس محمد را صلی الله علیه
~~و سلم آثینه سازی که خواجهآ عالم علیه السلام تمام از این مقام بیرون داده است که
~~رأیت رب فی لیلة المغراج فی أخسن صورة ذات پاک محمد است صلی الله علیه و سلم
~~کما قال علیه السلام خلق الله تعالی صورتی فی أخسن حسن. یعنی ای برادر حضرت
~~رسالت صلی الله علیه و سلم، حضرت عزت جل و علارا در خود دید. در این محل
~~نیز نکتهآ باریک بود، از سبب مسلمانان مجازی بیرون ندادهام اما خدمت اخوی در
~~فکر کثرت تفهیم خواهد کرد. مراد فی احسن ms023 صورت این است. اما ای محبوب،
~~نکتهآ مذکور را به لباسی چیزی، بر آن محبوب بگویم. خواجهآ عالم، علیه الصلوة
~~والسلام، خود فرموده است که أنا من ظهور ذاته و مخلوقه من ظهور ذاتی. پس ای
~~محبوب، همان ذات بود که در آن ذات محویت یافت. بیت
~~چون روح در نظاره فنا گشت این بگفت نظارهآ جمال خدا جز خدا نکرد
# هم از این مقام گفت که من رأنی فقد رأی ربی. دریغا! ای محبوب، اگر موسی
~~علیه السلام که مظهر ذات اوست، درآیینهآ محمدی صلی الله علیه و سلم ربأرن
~~[گفتی] هرگز خبر به لن ترانی نخوردی، اما چون بیرون آنینهآ او خواست لا محاله

PageV01P030

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0025.png)

~~خبر به لن ترانی خورد و آنکه ای محبوب موسی علیه السلام اگر در عهد حضرت
~~نبی علیه الصلوة والسلام بودی، چون جمال او بدیدی گویا که جمال حضرت جل
~~و علاء دیدی و تسکین یافتی که من رأنی فقد رأی رب. زهی بیچارگی که در ذات
~~موسی علیه السلام شدا بعد از خبر به لن ترانی در آئینهآ محمدی صلی الله علیه و
~~سلم از حضرت احدی جل جلاکه روشن کرد بعده تمنا برد و گفت که اللهم اجعلنی
~~من امة تحمد صلی الله علیه و آله وأصحابه وأخبابه و سلم. ای محبوب معذورم داربا1
~~که گویم؟ دریغا اگر امروز بایزید و ذوالنون بودندی قدس الله سرهما، با ایشان گفته
~~شدی آنچه گفته شدی. غزل
# هر جا فقیر بینی با وی نشست باید ما را فقیر معنی چون بایزید باید
# ما را نبید باده از خم غیب آید ما را مقام و مجلس عرش مجید آید2
# این که گفتم بر حوصلهآ خدمت اخوی گفتم بر حوصلهآ خدمت. اما مدت پنجاه
~~سال است که قلم در نکات اسرار احمدی که با حضرت احدی است و اسرار
~~حضرت احدی که با احمدی است، قلم می رانم اما از سبب معد های نارسیدهآ اهل ms024
~~ظواهر که فکرهای سقیم که در ذهنهای عقیم است، هیچ یکی از ایشان اظهار
~~نکردهایم و نمی کنیم. اما در این وقت چون خدمت اخوی را طالب شراب خاص
~~یافتم بر حوصله خدمت اخوی - که مبدأ حالاند - چیزی مینویسم و هرگاه که آن
~~برادر نهایت حال گردند و خواهند گشت ان شاءالله تعالی کامل تر از این نکات
~~نوشته آید.
# المقصود وجود حضرت رسالت علیهالسلام آیینه است و در این آئینه وجوه
~~یؤمئذ ناظرة إلی ربها ناظرة مشاهده کنی اما مکمل باشی، یعنی بد مستی نکنی. قطعه
# نی چو بی مغزان به یک می سست شو نی به یک دردی همی مغرور باش
# گر می وصلش محمد درکشی مست و لایعقل مشو مخمور باش
# همچو آن حلاج بدمستی مکن یا حسینی باش یا منصور باش

PageV01P031

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0030.png)

~~پس ای برادر، در این راه مرد باید که خمخانهها نوش کند و خروش نکند و چون
~~خروش کند کامل نباشد و برای مجلس مردان نشاید. رباعی1
# ردان رهش میل به هستی نکنندخودبینی و خویشتن پرستی نکنند
# آن دم که شراب وصل گیرند به دستخمخانه تهی کنند و مستی نکنند
~~أنالحق گفتن و سبحانی ورزیدن، نزدیک اهل کمال همتان چیزی نیست.
~~المقصود چون مشاهده در آئینهآ محمدی یابی إن شاءالله خواهی یافت، هیچ
~~خروش نکنی و براهل ظواهرندا در دهی که: ما قدروا الله حق قدره آی ما عرف الله
~~حق معرفته یعنی بدان و ببین و بر خلق این بگو وزان دانستن و دیدن هیچ مگو الا با
~~کسی که مرد حقیقت باشد. زنهار اهل ظواهر را از این اسرار مطلع نکنی که پنجاه
~~سال است که نمیکنم.
~~پس ای برادر تحقیق بدانی که شجرهآ معرفت را میوه، لقاءالله است و هر که ای
~~برادر امروز در معرفت است، فردا با رؤیت است و هر که اینجا معرفت حاصل نکرد
~~آنجا کورست. کما قال الله تعالی و من أعرض عن ذکرربی فان ms025 له معیشة ضننکا و نحشره
~~یوم القیمة اعمی و مراد عن ذکری ای عن معرفتی است و در جای دیگر فرموده من
~~کان فی هذهأعمی فهو ف الآخرةأعمی بیت
# هر که امروز به معنی رخ آن یار ندید طفل راه است که او منتظر فردا شد
# هر که اینجا از معرفت نابینا فردا از رؤیت نیز نابینا کما قال علیه السلام یقول آلعبد
~~ف آلجنة یارب أرنی فی مقام الأولیاء. ندا آید که ای بندهآ من مرا مخوان لأنک لم تعرفنی
~~فی دار الدنیا.
# وای برادر معرفت بر سه نوع است2 : معرفت ذات و معرفت صفات و معرفت
~~إفعال. اما معرفت افعال الله واحکامه از معرفت نفس خود حاصل کنی و فی أنفسکم
~~أفلا تبصرون ومعرفت صفات از معرفت نفس محمد رسول الله صلی الله علیه و
~~سلم حاصل کنی که لقد جاء کم رسول منأنفسکم و معرفت ذات او در بیان نگنجد و

PageV01P032

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0027.png)

~~در عبارت نیاید. بیت1
# اسرار صفات جوهر عشق   دانم که درین زبان نگنجد
# خاموش شوم که وصف عشقت   اندر خبر و نشان نگنجد2
# و آنکه حضرت رسالت علیه السلام فرموده است: تفکروا فی الآئه لا تفکروا فی ذاته
~~از جهت اوسط همتان بیانی داده است. اما ای برادر عالی همتان چندان سلوک
~~میکنند که در ذات او عز آسمه محو میگردند و قراری درایشان نیست و چون محو
~~شدند، قراری یافتند، از آن محویت حکایتی این است: رباعی
# من نیم آن کس که منم گویی کیست   خاموش منم در دهنم گویی کیست
# من پیرهنی بیش نیم از سر تا پای   آنکس که منش پیرهنم گویی کیست
# ای برادر، شمهای بیان ذات عز آسمه بر آن برادر در قلم آمده بیشتر هم از این
~~رموز خواهی دانست که کارکجاست و یار چه جاست. غزل3
~~دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد
# به زیر آن درختی رو که او گلهای تر دارد
~~نه ms026 هر کلکی شکر دارد، نه هر زیری زبر دارد
# نه هر چشمی نظر دارد، نه هر بحری گهر دارد4
# اما ان شاءالله تعالی آن برادر در این راه بینا خواهد شد.
# المقصود آنکه گفتم که معرفت افعال الله از نفس خود یابی آن است که افعال
~~خدای تعالی دو قسم است5: ملکی و ملکوتی، یعنی تعین این جهان و آن جهان. و
~~ای برادر این جهان و آنچه در این جهان است ملکی خوانند و هر چه آن جهان و
~~آنچه در آن جهان است ملکوتی خوانند و هر چه غیر از این جهان است و غیر از آن
~~جهان است جبروتی خوانند و لاهوت خود در بیان و عبارت نیاید. یعنی اسرار ذات

PageV01P033

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0032.png)

~~است. شمهای بالا مذاکره کردیم یعنی ای برادر، این مقام به گفتگوی راست نیاید.
~~چون خدمت برادری در خوض مکتوبات شود، روز به روز مدرک خواهد شد و
~~سخن اصل در این راه آن است که هر چه کنی برای او کنی و در خاطر میل ذرهای
~~برای حظیات دارین یعنی حب حظیات کونین، در خاطر خود جای ندهی و از
~~رسیدن و از نارسیدن چشم بربندی و از یافتن و نایافتن دیدهها بدوزی، منتظر به
~~نفحات نامنتهایی باشی و در آنچه از اعمال دینی که در آن نفس و ظن را نظرگاه شده
~~باشد، آن همه را بر سر مغان ایثارکنی و خود را نزدیک نفس از منکران شماری و این
~~مثنویات و مکتوبات را در مطالعه، ورد خود سازی تا فتوحات کثیر به ظهور آید.
~~مثنوی
# هر که را در عشق محکم شد قدم   درگذشت از کفر و از اسلام هم
# چون تو را این کفر و این ایمان نماند   این تن تو گم شد و این جان نماند
# بعد از آن مردی شوی این کار را   مرد باید اینچنین اسرار را
# پای درنه همچو مردان و مترس   درگذر از کفر و ms027 ایمان و مترس
# چند ترسی؟ دست از طفلی بدار   باز شو چون شیر مردان پیش کار1
# اللهمارزقک الهمارزقک امین امین امین. رباعی
~~ای دل به چه زهره خواستی یاری را کو چون تو هلاک کرد بسیاری را
~~دل گفت که تا شوم همی یکتایی این خواستن از بهر چنین کاری را
# زنهار ای برادر، پای پس نیاری و محرم حضرت ما شوی، بعده بینی و نه بینی
~~غیر حضرت ما و نگویی که از مقام کبر میگوید اما از مقام کبریاگفتم، یعنی ای برادر
~~فقد عرف ربه هم تمام نباشد تا از پردهآ ربوبیت به پردهآ جمال الهیت نرسد و از پردهآ
~~الهیت به پردهآ عزت نرسد و از پردهآ عزت به پرده کبریا نرسد. چون در مقام کبریا آید
~~بعده کلام مذکور را سرآید یعنی در وقت قلم راندن حالتهای بوالعجب بر این فقیر
~~تجلی است و در هر حالی کلام میزاید. ای برادر آن کلامهای با عظمت در جهان

PageV01P034

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0029.png)

~~خود که داند الا محرمان انس الهیت که از اوصاف بشریت به اوصاف الهیت رسیده
~~باشند، الله تعالی جمال این بیت فردا برآن برادر تجلی کند که مقام ایشان این است.
~~بیت
# در عشق حدیث آدم و حوا نیست   ای هر که ز آدمست او از ما نیست
# ای برادر، این بیت را در مکتوبی دیگر شرح کنم، از آنجا خواهی دانست کسی که
~~ازآدم و حوانیست او کیست و او از کیست؟ زیادت از این نبشتن و گفتن نمیتوانم،
~~اما فقد عرف ربه را با من عرف نفسه چه کارهاست و چه بارهاست!گوئیم حیات ما
~~بخواه و خود در این راه محکم باش. طلب میکن و باز مییاب و نگاه میدار. شنیده
~~میباش تا دانی و دانسته میباش تا بینی و بالله التوفیق. فرد
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمی گنجد حدیث حال مشتاقی
# معلوم باد آنچه مندرج بود ترتیب ms028 کتاب بحرالمعانی چگونه کنم؟ باید که ابتداء
~~از مکتوب اول کند و بعد از آن به ولاء، چنانکه مکتوبات ما برسد بنویسد و نام این
~~کتاب را بحرالمعانی بنویسد و دیگر معلوم باد در بحرالمعانی غواصی کند. و دیگر
~~معلوم باد وعدهآ مکتوب عشق بود اما نخست معرفت افتاده و لهذا جمیع کلام این
~~فقیر، فقراست از غیر. در عشق چندان نبشتم1 و مینویسم که تا قیامت تمام شدنی
~~نیست. تمت هذه المکتوب الشریف بعون الملک الطیف الثلث من ربیع الآخر سنه أبع و
~~عشرین وکمان مائة.

PageV01P035

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0034.png)

~~برادرم اعز محترم، برگزیدهآ حضرت خداوند ودود، اعنی ملک محمود، عرف
~~شیخا، طال عمره وزید دولته. دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال
~~دینی واحوال مقام یقینی موجب شکر است لله الحمد والمنه. غرض صحیفه مبنی
~~بر آنکه بیت
# هر یکی از روح سری را بگفت   کس نگفت از صدر، از دهلیز گفت
# من بگویم نکته از صدرش بدان   تو به گوش سر شنو نی گوش جان
# معلوم رای انور خدمت اخوی باد، هرگاه که از خواجهآ عالم علیه السلام از بیان
~~روح پرسیدند و یسیلونک عن الروح خواجهآ عالم علیه السلام می دانست وخواست
~~که بلبل لسان را دربیان روح در بستان معانی به نوا آرد فی الحال جبرئیل از حضرت
~~جلیل جلت قدرته، توقیع بینیازی درکوی عشقبازی آورده که قل الروح من امرربی
~~اما حضرت رسالت را علیهالسلام معرفت روح تمام بود چون بیان آن مقام نبود
~~فرمان شد که به حضرت ما حواله کن. وای برادر چون طالب در مقام مطلوب و
~~محبوب آید به تمام معرفت روح مر او را کشف گردد و او در مقام خواجهآ عالم
~~علیه السلام رسیده باشد کما قال علیه السلام انی اعرف رجالا من أمتی فیی لیلة المغراج
~~مقامهم فی مقامی عندالله تعالی. پس ای محبوب بیان روح این فقیر را به تمامی کشف
~~است، اما بر آن برادر ms029 در لباسی بیان کنم و شرح دهم تا آن زمان که نفس آن برادر از

PageV01P036

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0031.png)

~~علم الیقین که مکتوب میگردد، در مقام قلب آید، بعده ای برادر قلب تو هم از
~~علم الیقین در بحر عینالیقین به غواصی فرورود و جوهر حقالیقین را به دست آرد.
~~الله سبحانه تعالی جمال این بیتها را بر آن برادر تجلی کند و خواهد کرد. غزل
# آنچه من در عشق جانان یافتم   کمترین چیزها جان یافتم
# چون در افتادم به پندار بقا   در بقا خود را پریشان یافتم
# چون فرو رفتم به دریای فنا   در فنا در فراوان یافتم
# تا نپنداری که این دریای ژرف   نیست دشوار و من آسان یافتم1
# المقصود ای برادر چون جوهر حقالیقین را دست آوری و خواهی آورد، قلب تو
~~در مقام روح تو آید، بعده روح تو در عالم من أمررب استغراق یابد. یعنی عبودیت
~~به اتمام رسد و ربوبیت ترا حاصل گردد که ابوبکر دقاق میگوید: الفرق بینی و بینه
~~العبودیة. در این مقام من أمررب را من أمری خواهی گفت. ای برادر، معذورم دار هر
~~چند میخواهم که در لباسی قلم رانم نمی توانم. فهم من فهم. ای برادر چون تو در
~~میدان من أمری جولانی کنی بعده بی لباس نبشته آید ان شاءاله تعالی.
# المقصود ای برادر، علمای نادان پنداشتهاند تا جز قالبی که دروی که ماهیت و
~~عینیت آن معلوم نیست نبینم. اما مفهوم خاطر عاطر خدمت اخوی باد، هرگاه که به
~~گوهر روح رسی بعده هر لحظه صفتی از صفات تو بر تو عرض کنند. یعنی روح تورا
~~هفتاد هزار صورت است، هر صورتی بر شکلی. آن همه تو را نمودار خواهد شد. هر
~~گاه که ای برادر، صورت را مشاهده کنی، پنداری که خود اوست اما او نباشد بلکه
~~تجلی او باشد. فرد
~~پرتوی از عکس رویت گر فتد بر روی خاک
# گردد از هر ذره پیدا صد هزاران آفتاب ms030
~~ای برادر صور مذکوره را به تمامی عدد شرح کردن، شریعت حجاب است. در
~~پردهآ شریعت و اندر حجاب علم سریست بس بزرگ، حکایت اگر کنم. و ای
~~محبوب کلمات این فقیر را هر که را در یافتن حاجت افتد، روزگاری دراز باید تا

PageV01P037

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0036.png)

~~چیزی فهم کند. اما خدمت اخوی را تفهیم خواهد شد البته جزی جزی میشود.
# اکنون بدان ای برادر، قالب تو چون تویی تو تعبیه است و تو به حقیقة اللطیفه که
~~حاصل قلب آمده است که قلب لطیف است که از عالم علویست و قالب تو کثیف
~~است که از عالم سفلی است. پس ای محبوب هیچ الفت و مناسبت میان قلب و
~~قالب نیست و نباشد. اما ای محبوب واسطه و رابطه قلب را باید تا الفت افتد که ان
~~الله یحول بین المرأ و قلبه همان واسطه ترجمان قلب وقالب بود. آنچه نصیب دل
~~باشد، دل به آن لطیفه بگوید و این لطیفه با قالب بگوید. و اگرای محبوب، قلب را
~~مجرد در قالب تعبیه کردندی، قلب با قالب هرگز قرار و انس نگرفتی. یعنی قالب در
~~نور قلب گداخته شدی و خود میگوید: فهو علی نور من ربه نیک فهم کنی. پس ای
~~برادر این لطیفه حقیقت آدمی است. پس ای محبوب این حقیقة را واسطه و حائل
~~کردند میان قالب و قلب. مثالش آن است که قلب جبروتیست و قالب ملکی1 است
~~و در ملکی. ای محبوب یعنی ملکوت ترجمان زبان جبروت نباشد، یعنی چنان
~~نباشد عجمی زبان عربی فهم نکند الا به واسطهآ ترجمان که هم عربیت داند وهم
~~عجمیت. پس ای برادر معلوم شد که در این پنج حواس صوری و پنج حواس
~~معنوی و باطنی است که همه در نهاد تو تعبیه است. ان شاءالله خواهی دید.
# پس ای محبوب تو قلبی و این نهاد لطیفه که گفته شد نفسی و قلبی و روحی
~~است وای محبوب ms031 حضرت نبی علیه السلام طبیب حاذق بود مصالح از مفاسد
~~نگاهداشتن او را ضرورت بود که فرمان رسید قل الروح من افر ربی و حضرت نبی
~~علیهالسلام به همه حال اسرار روح را پوشیدند و می دانستند که مردانند در امت من
~~ایشان چیزی بر اهل آن بیانی خواهند کرد. چنانکه ابن عباس رضی الله عنهما،
~~رمزی در این آیه نموده است که ان یأتیکم التبوت فیه سکینة من ربکم، یعنی گفت
~~این سکینه آن است که در میان تابوت بود، دل انبیاء در آنجا بود و ای محبوب یؤم
~~یکؤن الناس کالفراش المبثوث و در جای دیگر گفت کأنهم جراد منتشر یعنی آن
~~پروانهها و آن ملخها در روز قیامت که ازگورها بیرون آیند، چنانکه ای محبوب،

PageV01P038

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0033.png)

~~امروز صورت است، فردا سیرت به رنگ صورت باشد و این نهادهای خلق باشد که
~~نبی علیه السلام فرموده که: إنالأرواح جند من جنود الله و لهم رؤس و أرجل یعنی
~~گفت: در این آدمی خلقی و صورتی باشد چون آدمی و صورت مردم دارد، اما آدمی
~~نباشد و از عالم قالب وبشریت نباشد، اما ای محبوب از عالم فتبارک الله أخسن
~~الخالقین باشد. اینجا میگفتم، از علمای نادان احتراز کردم. اما بر آن محبوب به
~~روزگاری خواهم نوشت. إن شاءالله تعالی.
# پس ای محبوب، علمای نادان قلبی ندارند. اگر ایشان را قلب شود آنگاه دانند که
~~در بارگاه کلام این فقیر چه قلبهاست! زیرا که ای محبوب، کار دل دارد. پس ای
~~محبوب طلب دلی باید کرد و دل راکجا یابی؟ در اینجا بین اصبعین من أصابع الرحمن
~~طلب کن. اما اگر ای محبوب حجاب از معانی اصبعین برگیرم دلها شفا یابند و این
~~فقیر در شعاع دل و اهل ظواهر در ته گل! پس ای محبوب، شمهای بدان که منظر
~~الهی دل آمد پس دل لائق و ذائق نظر شد که ان الله تعالی لا ینظر إلی صورکم ms032 ولا الی
~~أعمالکم و لکن ینظر إلی قلوبکم و نیتکم وأخوالکم چون دل نظرگاه خدا شد، بعده
~~چون ای محبوب قالب تو نیز به رنگ دل خواهد شد. پس قالب تو نیز منظر الهی
~~خواهد گشت و ای محبوب چه دانم که علمای نادان از کلمات این فقیر چه فهم
~~خواهند کرد؟ اگر رسند مردند و آنکه نرسند تشویش بینند. و ای محبوب نکتهآ این
~~فقیر آن است که دلهای سالکان را ریح مواصلت و مؤانست الهی در عالمهای خود
~~میگرداند و دلهای ایشان در عالم ولایت دو انگشت، جولان میکند. از اصبعین
~~مراد همین دو مکان مسکن دلهای محبوبان است و آن دو انگشت یکی جمال
~~الاحد و دویم جلال الأحد. این دو مقام سکون دلهای ایشان است و حضرت نبی
~~علیه السلام از این باد رمزی نموده است ولا تسبوا الویح فانها من نفس الرحمن. اینک
~~ریح که دلهای محبوبان را میگرداند و آن رحمن کیست که الرحمن علی العرش آشتوی
~~وای محبوب اگر حضرت رحمن جمال خویش به خلایق نمودی، همه را روشن
~~شدی که قلب المؤمن عزش الله تعالی چه مقام است. ابیات

PageV01P039

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0038.png)

~~این خانه که پیوسته درو بانگ چغانهست
# از خواجه بپرسید که این خانه چه خانهست
~~گنجیست در این خانه که در کون نگنجد
# این خانه و این خواجه همه فعل و بهانهست
~~فیالجمله هر آنکس که در این خانه رهی یافت
# سلطان زمین است و سلیمان زمانهست1
~~المقصود. ای محبوب، خزانهآ قلب تو در قلم آمد و در این محل قطب عالم شیخ
~~ما قدس الله سره، رمزی بیرون دادهاند که القلب هوالعرش والصنر هوالکرسی. و ابن
~~عباس رضی الله عنهما در آیه بل هو قرآن بجید فی لوح محفوظ میگوید که لوح محفوظ
~~دل مؤمن است و حضرت نبی علیهالسلام رمزی در این ولایت نموده که انالعرش
~~مجید محیط علی جمیع ما خلق الله تعالی یعنی عرش مجید محیط جمله ms033 مخلوقات است
~~اما دل محیط عرش است حکایة عن الله تعالی : لا یسعنی سمائی و لأرضی و لا عرشی و
~~لکن یسعنی قلب المؤمن. یعنی میگوید حضرت جل و علاکه عرش در خور ما نیامد و
~~آسمان طاقت ما ندارد و زمین ما را برنتابد2 اما دل مؤمن ما را قبول کرد و ما نیز او را
~~قبول کردیم. چنانکه ای محبوب روزی ابن عمر رضی الله عنهما از حضرت نبی
~~علیهالسلام پرسید آین الله فقال علیه السلام فیی قلوب عباده. ای محبوب شرح دل
~~کردیم از سبب آنکه تا دل بیابی، بعده روح اعظم را که خلیفهآ حق تعالی است
~~دریابی.
# المقصود ای محبوب من بشنو، می خواستم جمال عزت روح را بر عالم بر طریق
~~عروسی بر تخت در جلوه آرم، اما بند شریعت محکم شد، دیوانگی حقیقة نهفتگی
~~ورزید، غیرت الهی از دریای إن الله تعالی غیور و من غیرته حرم الفواحش ما ظهر منها
~~و ما بطن در کار شد. یعنی شرح جان کردن از غیرت حرام کرد. اما اگرچه امروز
~~بایزید و شبلی زنده میبودی شرح روح را هم در این مکتوب به اتمام میرسانیدم،

PageV01P040

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0035.png)

~~اما بر آن محبوب به روزگاری خواهم رسانید ان شاءالله تعالی. ای محبوب حیوة ما
~~بخواه، هرگاه که در شرح روح قلم میرسد. دیوانگی میجنبد و چاوش میدان
~~غیرت از سرادقات غیب و از پردههای بی ریب، بر این فقیر در حالت، بقا میآرد.
~~بیت
~~ای یار قلبی گفت رو تو گو محمد را دگر لاف معانی کم زند ور نی که بر دارش کنم
# و ای برادر قل الروح من أمررب شرح تمام است، المقصود. ای محبوب زیرا که
~~روح از عالم امر باشد وامر حضرت جل و علا از ارادت وقدرت است کما قال الله
~~تعالی نا أمره اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون. چون ای محبوب این صفت در تو
~~ظهور کند بعده ms034 در نکتهآ این فقیر مدرک شوی که قل الروح من امرربی، ای من نوررب
~~اینک خواجهآ عالم علیهالسلام بیانی تمام کرده است که انا من نورالله والمؤمنون من
~~نوری. در این محل علمای ظاهر چه توانند گفت ؟ چنانکه روزی شبلی از این رموز
~~رمزی از جنید پرسید. خواجه جنید فرمود که ای شبلی میان تو و میان دانایان این
~~راه صدهزار مقام در راه است. منزل اول آن است که آنچه از ابتدای حال تو تا انتهای
~~حال تو را حاصل است، پشت پای بزنی بعد از آن رمزی از رموزهای این معانی را
~~دریابی. زهی حدیث نافع! بیت
~~کاریست سخت مشکل کاندر ره حقیقت از هر هزار سالی یک مرد راهبین است1
# هنوز ای محبوب کلام روح باق است نبشته خواهد شد ان شاءالله تعالی. در باب
~~مکتوب اول مندرج بود إن شاءالله تعالی مکتوب دیگر نبشته آید و بالله العظیم نمیدانم
~~که مکتوب اول در باب چه بود؟ بنویسند تا نبشته آید. هر چه در قلم میرود و معلوم
~~نیست که در چه میرود؟ بیت
# مستم خبر خویش چه پرسی از من   مستان خبر خویش چه دانند آخر
# این مکتوب نبشته فرستاده آید همچنین در تشویش مولانا فخرالدین مانده بود
~~آن فرستاده نشد و آنچه در باب عشق مندرج بود این همه اسباب برای مکتوبات
~~عشق مکتوب می شود. بعد از مکتوبات اتمام معانی روح، در عشق قلم رود. هنوز

PageV01P041

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0040.png)

~~قلم در روح نرفته است. چون مقام قلب مرتب شد، مکتوب دیگر در روح قلم
~~خواهد رفت. مکتوب روح متعاقب فرستاده خواهد شد. تمت هذه المکتوب الشریف
~~هفتم جمادی الاولی سنه. [آزبع وعشرین و ثمان مائة]1

PageV01P042

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0037.png)

~~برادرم اعز محترم ملکالامرای [برگزیدهآ حضرت خداوند ودود، اعنی] ملک
~~محمود عرف شیخا دام عزه، سلام و دعاء از محمد حسینی به کرم مطالعه قبول
~~فرمایند. اعمال دینی واحوال یقینی، به فضل الله تعالی وبه برکت خاندان حضرت ms035
~~نبوی علیه السلام، موجب شکر است لله الحمدوالمنه.
# عمده صحیفه مبنی برآنکه ابوبکر دقاق گفت که آلروح لا تدخل تحت ذل کن یعنی
~~در تحت ذل کن روح نیاید و چون روح ای محبوب درکن وکون و مکان نباشد، پس
~~از عالم مخلوق نباشد و از عالم آفریدگار باشد. یعنی نعت قدم ازلیت دارد، چون ای
~~محبوب «امر» فرمایند[ه] و پدید کنند[ه] اشیا و مخلوقات آمد و روح از جمله امر
~~باشد، پس آمر باشد نه مامور و فاعل باشد نه مفعول، قاهر1 باشد نه مقهور. پس ای
~~محبوب چنانکه روزی عبدالله بن عمر رضی الله عنهما گفت که من از حضرت
~~رسالت علیهالسلام، شنیدهام که او گفت که ملائک گفتند: خداوندا فرزندان آدم را
~~دنیا دادی و مسکن و وطن ایشان کردی در دنیا میخورند و می آشامند چون حظ
~~دنیا نصیب ایشان کردی، بهشت را سرای ماگردان و حظ بهشت نصیب ماکن.
~~فأوحی الله تعالی إلیهم یا ملا کتی إنی لافعل و لا اجعل من خلقفت بیدی کمن قلت له کن
~~فیکون یعنی ای محبوب، سوی ملاتک فرمان شد که ای فرشتگان بدانید که آدم را و
~~فرزندان آدم را به ید قدرت آفریدم و شما را از کن فیکون، پس آن کس را که به ید

PageV01P043

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0042.png)

~~قدرت خویش پدید کرده باشم چگونه برابر باشد با آن کسی که او را گفته باشم که
~~شو او شده باشد؟ یعنی مخلوقات فعل الله صنع الله چنان نباشد که مخلوقات
~~یدالله. پس ای محبوب ثابت شد که روح از عالم امر است و نه مأمور. در این محل
~~بعضی متعلمان ایراد کنند که روح مخلوق است چرا غیر مخلوق میگویی؟ چنانکه
~~فقیر نیز در ایام نغمم سالها عمر در کشاف و تحقیق صرف کرده بود که در آن نه
~~کشف شده ونه در آن تحقیق گشته. یعنی به قید ظواهر و حبس شرایع و ادعای
~~دقایق سقیم بر ms036 اهل حقایق مسلم میکردم و از محبوب نامنتهایی صد هزار فرهنگ
~~دور بودم. یعنی ای محبوب، هر چه به رسم و تقلید است از علم و حلم وطاعات و
~~خیرات ومجاهدات و ریاضات و طلب اقوال و احوال همه حجاب راه این فقیر بود.
~~ابیات1
# به هر نامی که در اسلام بودم   و آن را بر مغان ایثار کردم
# چو از کونین هر دو دیده بستم   میان دیده خود دیدار کردم
# بعده یعنی از دولت پیرخود قطب عالم قدس الله سره ماهیت روح را مشاهده و
~~معاینه کردم و از ایمان یؤمنون بالغیب گذشتم و به ایمان شاهد و مشهود رسیدم و از
~~علم ابجد به علم الؤمن اخ المؤمن وصلت یافتم. معذورم دار نمی دانم که چه
~~مینویسم، آنچه ماند به حضور حل کرده شود. المقصود در این معامله مذکور
~~علمی که داشتم همه به یکبار گذاشتم. ای محبوب خاطر جمع دار که جمع الجمع
~~شوی. رباعی2
# گر علم خرابات ترا هم نفسی   وین علم وهنر پیش تو بادا هوسی
# گر طائر غیبی به سرت سایه فکندی   سیمرغ جهان در نظرت چون مگسی
# هنوز ای برادر سخن باقی است به روزگاری نبشته آید و آنکه ای محبوب در
~~خاطر عاطر بگذرد که خواجهآ عالم علیه السلام فرموده ان الله تعالی خلق الارواح قبل
~~الاجساد بالفی الف سنة نکتهآ این فقیر آن است که این خلقت روح عبارت از اظهار و
~~عرض فرموده است مر صفت فطرت و ارادت را به صفت قدرت و خلقت. آلفی

PageV01P044

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0039.png)

~~الف سنة . ای محبوب هر سالی خود دانی که چند باشد و روزی هزار سال. پس ای
~~محبوب نکتهآ الفی الف سنة که رسد وکه داند؟ از سبب این معنی حضرت رسالت
~~علیهالسلام روح را در عالم تقدیر و کمیت داشت و کیفیتی نمود که ان الله تعالی خلق
~~الارواح قبل الاجساد بالق الف سنة پس ای محبوب در آن وقت که ms037 عبارت از اظهار و
~~عرض بود، نه آسمان بود و نه زمین. پس روز و شب کجا باشد که الفی الف سنة
~~پدید باشد؟ پس کیفیتی بر حوصلهآ اهل ظواهر شرحی داده است. اما ای محبوب نه
~~پنداری که همان است پس یقین شد که ان الروح لا تدخل تحت ذل کن. الله تعالی
~~جمال این غزل فقیر را بر آن محبوب تجلی کند که تمام بیرون دادهام. غزل
~~و کان گوهر کافی و گوهر نونی چه کاف و نونی، کزکاف و نون تو افزونی
~~محیط گنبد دوار را تویی مرکز   صفای صفهآ اسرار را تو استونی
~~سپهر مطلع انوار آفتاب جلال   به گرد نقطهآ ذات تو کرده گردونی
~~ظهور سیر کمالات سرمدی از تست   از آنکه خازن اسرار را تو مخزونی
~~لوای عز محمد که برتر از عرشست عزیز در صف اهل صفا نه اک
~~فین مخزن لاهوت را که کون و مکان نداشت طاقت دیدار آن، تو مدفونی
# و ای محبوب، این ارواح که برتر از عرش است که کون و مکان در تحت است
~~روح قدسی خوانند و دو روح دیگر که اطبا و حکما یکی را حیوانی متحرک خوانند
~~و دوم را علما روحانی خوانند و با قالب آن را اضافت کنند این روح روحانی را
~~نسبت با قالب بر دو وجه باشد: وجه اول آن است که یقین بدانی که جان آدمی
~~حقیقت آدمی باشد ، اما آن را دو حال باشد در حالی متصرف باشد و در حالتی
~~متصرف نباشد. پس ای محبوب، بودن جانی در این قالب را حیات خوانند و از
~~انقطاع تصرف در این قالب را موت خوانند و باز دادن آن تصرفات را احیا و بعث
~~خوانند و این انقطاع دونوع است: جزوی و کلی. اگر جزوی باشد نوم خوانند و اگر
~~کلی باشد بعث و قیامت خوانند وهو الذی یتوقیکم باللیل والنهار انقطاع جزوی
~~دانی و ثم یتعثکم فیه آمدن ms038 جزوی دریابی. وای محبوب الله یتوف الآنفس حین موتها
~~والتی لتمتث فی منامها یعنی اگرمدت در قالب به آخر رسیده باشد، خود تصرف جأن

PageV01P045

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0044.png)

~~به یکبارگی منقطع گردد و دیگر تصرف نکند و از خواب بیدار نشود فیمسسک الی
~~قضی علیها المؤت و اگر تا اجل مسمی چیزی مانده بود، پس از خواب باز به تصرف
~~درآید یرسل الأخری الی اجل مسمی واگر بخواهی ای محبوب جمال یلق الروح من
~~أمره علی منیشاء من عباده بر تو تجلی شود از کون و مکان درگذر تا روح را بینی بر
~~عرش استوی شده که الرحمن علی آلعرش آستوی بعده چون از عرش نیز بگذری بعد
~~انرفیع الدرجات ذوالعرش را مشاهده کنی. آنگاه ای محبوب دل تو در نور روح که
~~قل الروح من أمرربی ای من نورربی غوطه خورد نور علی نورگردی بعده ای محبوب،
~~آنچه گفتنی باشد دل تو خود بگوید. آنگاه تو مرید و خادم دل خود باشی و دل پیر و
~~مخدوم تو باشد. یعنی دل آمربود و تو مأمور. بعده [ای] محبوب دل ترا قبول کند و
~~ترا تربیت نماید تا کار تو به جان رسد. بعده بدانی که روح را با قالب نسبت درون
~~است یا بیرون ؟ و خداوند تعالی را با عالم نسبت درون است یا بیرون ؟ پس ای
~~محبوب روح داخل است وهم خارج و او نیز هم داخل وهم خارج ؛ و روح نه
~~داخل است ونه خارج و او نیزبا عالم نه داخل است و نه خارج؛ و روح با قالب
~~متصل نیست و منفصل نیزنیست در این دو بیت فکرکنی. رباعی1
~~حق به جان اندر نهان و جان به دل اندر نهان
# ای نهان اندر نهان اندر نهان اندر نهان
~~این چنین رمزی عیان خود با نشانست و بیان
# ای جهان اندر جهان اندرجهان اندر جهان
# وجه اول شنیدی، اکنون گوش دارکه وجه دوم آن است: اضافت کردن این روح ms039
~~با قالب چنان باشد که اضافت واطلاق لفظ انسان با آدمی چون لفظ انسان اطلاق
~~کنند، اما علمای ظاهر نپندارند که مفهوم از این لفظ انسان جز قالب نیست ! اماکسی
~~که ای محبوب، قدح و جام شراب از خمخانهآ خصوصیت نوش کرده باشد، داند که
~~مقصود از این خطاب و اطلاق جز جان حقیقة مراد نباشد. چنانکه گویند فلان عالم
~~یا جاهل یا قادر یا عاجز یا سخی یا بخیل یا مؤمن یا کافر. ای محبوب این همه

PageV01P046

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0041.png)

~~اوصاف جان است و نعت او، ونشاید که قالب به چیزی موصوف باشد از این
~~صفات مذکوره به هیچ حال، اما بر قالب نیز به طریق مجاز هم اطلاق کنند. اعنی
~~لفظ آدمی و انسان چنانکه گویند که زید قصیر یا طویل بصیر یا ضریر، سمیع یا
~~أصم. اما کافری و مسلمانی، سخاوت وبخل، علم وجهل این همه مخصوص به
~~جان باشد بی نصیب قالب. اما کوتاهی و درازی و کوری و کری و مانند آن همه
~~نصیب قالب باشد و جان را از آن هیچ نصیب نیست. پس فرق باشد میان اطلاق
~~مجاز بر قالب و میان اطلاق حقیقی بر جان ودل.
# پس ای محبوب، در این معنی خلایق به سه گروهاند: گروهی علمای ظاهر چنین
~~میدانند که آدمی جز قالب نیست به دلیل آنکه قال الله تعالی إنا خلقنا الإنسان من
~~نطفة أمشاج نبتلیه و دلیل دیگر إنا خلقنا هم من طین لأز وگروه دوم هم از علمای
~~ظاهربین و باطن جو، هم قالب دأنند وهم جان، به ذلیل آنکه قال الله تعالی و صورکم
~~فأحسن صورکم یعنی صورکم بالقالب فأحسن صورکم بالروح اما ای محبوب، گروه
~~سیوم که اخصاند و از علم برخوردارند، ایشان اطلاق انسان و آدمی را جز بر جان
~~نکنند و جز این جان را ندانند و قالب را از ذات انسان ننهند به هیچ وجه، کما قال
~~علیه السلام ألانسان هو الروح.
# پس ms040 ای محبوب، قالب را مرکب دانی و انسان را که جان است راکب گویی و
~~سوار هرگز مرکب نباشد و کسی که بر اسب نشیند، راکب دیگر باشد و مرکوب
~~دیگر. یعنی قفس دیگر باشد و مرغ دیگر. نابینا چون قفس را بیند گوید که این مرغ
~~است، اما بینا درنگرد که مرغ را در میان قفس بیند و داند که قفس برای مرغ است.
~~یعنی قفس محتاج مرغ است و از برای مرغ به کار دارند. و ای محبوب آنچه به
~~صفات بشریت و قالب تعلق دارد چون اکل و شرب و جماع ونوم. اما طائفهآ خواص
~~این صفات را به اطلاق خود، نفی کنند، یعنی ایشان نگویند که خوردیم و خفتیم،
~~بلکه گویند خورد و خفت و گرسنه است و تشنه است، زیرا که ای محبوب، ارباب
~~بصائر را این احوال جان و قالب، بر طریق مشاهده معلوم شده است و دیدهاند که
~~روح راکب است و قالب مرکوب. روح کسی است که مرکب را علف دهد و اسپ

PageV01P047

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0046.png)

~~علف خورد و هرگز اضافت خوردن و خفتن با خود نکند. بعد از آنکه حقیقت ذات
~~انسان چیزی دیگر باشد و آنکه خورد و خسپد چیزی دیگر باشد. پس ای محبوب
~~هرکه گوید آدمی مجرد قالب است که بریزد و گذارد در گور، این اعتقاد اهل ظواهر
~~است که از حقیقت و مشاهده محجوباند.
# پس ای محبوب یقین بدان که اگر آدمی به مرگ فنا شدی پس ای محبوب،
~~خواجهآ عالم علیهالسلام نفرمودی که القبرروضة من ریاض الجنة، ولا تحسبن الذین
~~قتلوا فی سبیل الله امواتا بل أحیاء عند ربهم و در جای دیگر فرموده او من کان مییتا
~~فأخیناه و خواجه علیه السلام فرمود که الؤمن حی فیالدارین و در جای دیگر گفت
~~ألا إنأولیاء الله لآ یموتون. پس ای محبوب همه بیان آن است. فهم من فهم و در این
~~محل مقصود اهل ظواهر نیست ms041 که ایشان از علم برخوردار نیستند. الله تعالی آن
~~محبوب را در این علم برخوردار گرداند!
# المقصود ای محبوب. نکتهای در میان قالب و روح باید دانست و آن، آن است
~~آنکه حضرت رسالت علیه السلام را فرمان شد بگو انما أنا بشر مثلکم و آن که گفت
~~ولأقول لکم عندی خزائن الله ولا اغلم الغیب و لاأقول لکم إنی ملک و دیگر به الف
~~گفت که آلشت کأحدکم. این همهای محبوب اشارت به قالب مبارک حضرت رسالت
~~است علیه السلام وآنکه گفت: انا سید ولد ادم و دیگر به غیر الف گفت: لست
~~کاخدکم و دیگر گفت انأعز علی الله من أن ییشکنی فی التراب أثثر من ثلث لیال و دیگر
~~گفت: کنت نبیأو ادم بین الماء والطین این همه ای محبوب اشارت به جان حضرت
~~رسالت صلی الله علیه و سلم است.
# ای محبوب نمی دانم که چه مینویسم معذورم دار. المقصود، چون ای محبوب
~~اوصاف بشریت تو به حقیقت پیوندد و بعده حقیقت عناصر و طبایع اربع ارکان بر
~~تو جلوه گری نماید و این چهار ارکان و چهار طبع چون آب و خاک و آتش و باد به
~~حقیقت تو انجامد، ای محبوب هر چهار را یگانه یگانه مشاهده کنی، آنگاه کلام مرا
~~دریابی و خواهی دریافت و خود را به حیات طیبه به غیر فنا بینی که فلیحسبه حیوة
~~طیبة ندانی. ای محبوب که از علم الیقین مینویسم اما یقین بدانی که هر چه مکتوب

PageV01P048

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0043.png)

~~میکنم از عینالیقین است، بعده ان شاءالله تعالی به روزگاری حقالیقین نوشته آید
~~حیوة ما بخواه.
# المقصود اویس قرنی رضی الله عنه هم از این مقام اشهاد تمام نموده است که إذا
~~تمت عبودیة العبد فعیشه کعیش الله تعالی، یعنی ای محبوب حقیقت عیشی وعیش
~~حقیقی ترا حاصل شود و این آئینه پیش عین تو جلوه گری کند که الهآلذی خلق
~~سبع سموات و من الأرض مثلهن تنزیل ms042 الأمر لتعلموا أن الله علی کل شیء قدیر وإن اللهقد
~~أخاط بکل شیء علما، هم از این مقام به نهایت و ان ابی ربک المنتهی رسی. آنجا روشن
~~کنی که اربع طبایع که قالب تو مرکب است و آن نه از این آتش و نه از این باد و نه از
~~این خاک و نه از این آب است. پس ای محبوب بدان که جزاین آب آبی دیگر است
~~و جز این باد بادی دیگر است و جز این آتش آتشی دیگر است که حضرت جل و
~~علاء قسم بدان آب خورده است که والبخرلمسجور. علی کرم الله وجهه فرموده
~~است که این بحر مسجور بالای عرش است که برون از شش جهت است و جعلنا
~~من الماء کل شیء حی هم از آن دریا مراد است و بادی که مرکب قالب توست نه این باد
~~است که و آن باد را رمزی حضرت رسالت علیه السلام نموده است: لا تسبوالریح
~~فنها من نفس الرحمن این نیز بیرون از شش جهت است و آتشی که مرکب قالب
~~توست از آتش نار الله الموقدة التی است و این آتش خدایتعالی برون از شش جهت
~~است و خاکی که مرکب قالب توست از زمین ارض الله واسعه است. ابن عباس گفت
~~رضی الله عنهما که من از حضرت رسالت علیهالسلام شنیدهام که أزض الله واسعه
~~بالای عرش است و فردای قیامت این زمین را بدان زمین بدل کنند که یوم
~~تبدلالأرض غیر الأرض و حشرهم بدان زمین باشد و جنت هم بالای آن زمین باشد.
~~والله اگر این نکته را در قلم میآوردم، هم امروز جهان که طلسمی میبینی سد
~~طلسم زیر و زبر شدی.
# چگونه شرح این گویم که جانم   ز عشق این سخن مست و خرابست
# اگر پرسی ز سر این سؤالی   چه گویم من که خاموشی جوابست
# برای جست و جوی این حقیقت   هزاران خلق را سر در طنابست ms043

PageV01P049

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0048.png)

~~50
# به عقل این راه مسپر کاندرین راه   جهانی عقل چون خر در خلابست1
~~المقصود. ای محبوب پس قالب تو مرکب اربع طبایع که بیرون از شش جهت
~~است و هر چه ماورای شش جهت باشد، موت و فنا از طبایع بقاکی درست آید؟ اما
~~هرگاه که آن محبوب در این ولایت - که قلم راندیم - نزول کند آنچه گفتم مشاهده
~~کند و بدانی که تا آنکه مشاهده نکردهایم آنچه در قلم آمده است در قلم نیاوردهایم
~~که همچنین است. اما اهل ظواهر نادیده چه دانند و چه گویند؟ ای محبوب شکر
~~دانستن دیگر است و دیدن دیگر است و بازچشیدن دیگر است. پس ای محبوب
~~دانسته را ذوق چشیدن نبود.
# المقصود ای محبوب دو وجه بیان روح را از روی مشاهده کرده در قلم آوردهایم
~~و وجه سیوم که روح قدسی است، بشریت و شریعت سد راه ما شده است والانه،
~~بیان و شرح میکردم. اما چند مقام دیگر است از آن ولایت روح قدسی است از
~~دولت قطب عالم قدساللهسره در مشاهده به اتمام رسانم، به روزگاری خواهم
~~نبشت، إن شاءالله تعالی. ای محبوب نیکو تأمل وتفکرکنی که از علم روح وقالب و
~~قلب چیزی فروگذاشت نکردهام از مشاهدهآ عینالیقین اما حق الیقین و حقیقة المبین
~~باقی است، به روزگاری بر آن محبوب در قلم آورده شود، اما امید از حضرت عزت
~~جل و علاء این دارم که آن محبوب را در مطالعه بسیار و تفکر بی شمار عینالیقین به
~~تدریج مشاهده خواهد شد و بعده حقالیقین و حقیقةالمبین نیز دریابی إن شاءالله
~~تعالی. بیت
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمیگنجد حدیث حال مشتاقی
# دیگر معلوم باد به چند محل قال اللهتعالی فلاتزکوا انفسکم
~~به تزکیه قلم رفته است نه پنداری که در تزکیهآنفسانی نبشته آمده است اما از او أما بنعمة
~~ربک فحدث، ای فحشر.

PageV01P050

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0045.png)

~~برادرم ملکالامرای برگزیدهآ ms044 حضرت خداوند ودود، اعنی ملک محمود شیخا
~~دام طلبه و مدام شوق غالبه، سلام وتحیت از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند.
~~اعمال دینی واحوال یقینی به فضل الله تعالی وبه برکت خاندان نبوی علیه السلام
~~موجب شکر است. غرض صحیفه مبنی بر آنکه قال علیه السلام العشق فریضة علی
~~ماخلق الله یعنی آدم. بدان ای محبوب، ابیات1
~~عشق اندر فضل و علم و دفتر[ و] اوراق نیست
# هر چه گفتوگوی خلق آن ره عشاق نیست
~~شاخ عشق اندر ازل دان بیخ عشق اندر ابد
# کین شجر را تکیه بر عرش و ثری و ساق نیست2
# ای محبوب، مستم هر چند می خواستم که از عشق احتراز کنم، عشق مرا پریشان
~~و سرگردان می دارد. قال علیه السلام من عشق [و] عف وکتم ومات مات شمیدا زهی
~~دولت و عفت و برخورداری ای محبوب! رباعی
# کارم اندر عشق مشکل میشود   خان و مانم در سر دل میشود
# هرزمان گویم که بگریزم ز عشق   عشق پیش از من به منزل میشود

PageV01P051

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0050.png)

~~المقصود، ای محبوب برای عشق معنی آدم باید و نه صورت آدم. پس ای
~~محبوب، اگر عشق خالق نداری باری عشق مخلوقی مهیاکن تا حرفی از بحرالمعانی
~~دریابی و ای محبوب در عشق قدم نهادن کسی را مسلم است که با خود نباشد، ترک
~~خود گیرد و خود را از اندیشهآ کونین فدای عشق سازد. ابیات1
~~تا چشم بر ندوزی، از هر چه در جهانست در چشم دل نیاید، چیزی که مغز جانست
~~تا چند جویی از جان، آخر نشان جانان؟ در باز جان و دل را کین راه بینشانست2
# و پس ای محبوب، به خدای رسیدن فرض عین است، پس لابد در هر واسطه که
~~بدان به خدای تعالی رسند، فرض عین باشد. پس عشق بنده را به خدای تعالی
~~رساند. جز واسطه عشق دیگر واسطه نیست. پس ای محبوب تا آنکه مجنون صفت
~~نگردی یعنی چون ms045 نام لیلی شنوی جان و دل را فدای نام لیلی سازی. یعنی فراغت
~~را بیزار شوی که فارغ دل را از عشق لیلی چه خبر؟ و آنگه عاشق لیلی نباشی. آنچه
~~در این راه مجنون را فرض بود، پس تو را فرض نباشد؟! الله تعالی آن محبوب را در
~~عشق رساند، مجردی که نام دوست شنود، گرفتار عشق دوست گردد. به مجرد نام
~~معشوق شنیدن عاشق شدن طرفه و اعجوبه کاری است! پس ای محبوب، کار
~~طالب آن است که در خود جز عشق نه طلبد، زیرا که وجود عاشق از عشق باشد و
~~هرگز عاشق را بی عشق حیات نباشد و ممات عاشق نیز در زمین عشق بود و ماتدریآ
~~نفس بای أرض تموت. ای محبوب، رباعی
# روزی دو که اندرین جهانم زنده   شرمم بادا اگر به جانم زنده
# آن لحظه شوم زنده که پیشت میرم   وان دم میرم که بی تو مانم زنده
# پس ای محبوب، سودای عشق مختصرنیست و آنچه در شش جهت است پیش
~~عشق معتبر نیست، جنون3 عشق بر همه عقلها افزون است. الله تعالی جمال رباعی
~~این فقیر را بر آن محبوب تجلی کند! رباعی

PageV01P052

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0047.png)

# در عشق اگر نیست شوی هست شوی واز عقل اگر هست شوی پست شوی
# ین بوالعجبی ببین که از بادهآ عشق هشیار گهی شوی و گه مست شوی
# وای محبوب، عقل را پرپشهای در محیط عشق مدخلی نی، زیراکه عقل
~~قطرهای از محیط عشق بر دلهای اهل صحو نزول شده است. پس ای محبوب، غزل
~~عقل کجا پی برد شیوهآ سودای عشق باز نیابی به عقل سر معمای عشق
~~عقل تو چون قطرهای مانده ز دریا جداچند کند قطرهای فهم ز دریای عشق
~~خاطر خیاط عقل گرچه بسی بخیه زدهیچ قبایی ندوخت لایق بالای عشق1
# المقصود، ای برادر پروانه قوت از آتش عشق میخورد و بی آتش قرارندارد و در
~~آتش نیز وجود ندارد که عشق آتش ms046 پروانه را چنان گرداند که پروانه همه جهان را
~~آتش بیند و چون به آتش رسد خود را در میان زند و سوخته گردد، یعنی نار شود. تا
~~با خود بود عشق میدید و عشق قوی قوتی دارد که چون عشق سرایت به معشوق
~~رسد و معشوق عاشق را به تمام خورد و ای محبوب این نوع بیچاره منصور حلاج را
~~افتاده که از نور محروم ماند و در آتش خود را زد، اما نپسندیدیم که کسی به حرقت
~~خود را قناعت کند. اما ای محبوب منصور چه کند؟ قال علی کرم الله وجهه:
~~جسمالعاشق نوعان جسم کالحطب و جشم کالنار. پس ای محبوب وجود منصور مثل
~~هیزم بود لامحال حرقت یافت و از نور محروم ماند. اما وجود عاشق به مثل نار
~~است و او به مثل سمندر است که حیوة هم به آتش دارد، و در گرد نور میگردد،
~~یعنی حیات هم به نور دارد، یعنی که حرقت یابد و آنچه علی کرم الله وجهه فرموده
~~است جسم کالنار، مراد کالنور می آید. پس ای محبوب، وجودی که مثل نورست هم
~~به نور نار قوت دارد، پس اوکی به حرقت پیوندد؟ ای محبوب نیک فهم کنی. ابیات
~~نیم پروانهآ آتش که پر و بال خود سوزم
# منم پروانهآ سلطان که بر انوار میگردم

PageV01P053

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0052.png)

~~چه لب را میگزی پنهان که خامش باش و کمتر گو
# نه فعل و مکر تست اینهم که بر گفتار میگردم؟1
~~نور علی نور این باشد و ناررا به معنی نور یافته ایم. ان شاءالله تعالی در مکتوبی
~~دیگر تمام کنیم. از سبب ناتمامی ناتمامان، قلم را بر حوصله بشریت و شریعت
~~میرانم. چون مرغ بشریت آن محبوب در ربوبیت شریعت بال گیرد، پرواز بر عرش
~~کلام ماکند که کلام العاشق عزش. بعده چیزی خواهم نبشت. الله سبحانه تعالی مغز
~~مرغ بشریت آن محبوب را در پوست شریعت بال دهد و [به] پختگی ms047 رساند بعده
~~پوست شریعت را درآید. رباعی
~~چو مغز خام بود در درون پوست نکوست
# چو پخته گشت از آن پس بدان که پوست دروست
~~درون پردهآ بیضه چو مرغ بال گرفت
# به بیضهای که از آن پس حجاب اوست بدوست
# المقصود، ای محبوب نکتهآ دیگر این فقیر در تفسیر بحرالمعانی آنست که هیچ
~~عاشق را جز نبی و علی علیهماالسلام، از آدم تا عیسی مریم روشن نگشته که هر
~~یکی کمال عشق را وصول معشوق گفتهاند و این فقیر میگوید که کمال عشق عاشق
~~را آن باشد که معشوق را فراموش کند که حیات عاشق با عشق است و نه با معشوق.
~~والله اگر موسی علیهالسلام را با این معنی کشف بودی، هرگزرب ارنی نگفتی و این
~~کشف جزنبی وعلی علیهما السلام وبعضی جرعهنوشان حضرت ایشان راست و
~~دیگری رانیست که خواجهآ عالم علیهالسلام رمزی نموده است که لی مع الله وفت لا
~~یشعنی فیه ملک مقرب ولانبیی مرسل وباز این نیز فرموده: انی لا عرف رجالا من أمتی فی
~~لیلة المعراج منزلتهم بمنزلتی عند الله تعالی اینک تمام بیرون داده است. وای محبوب
~~این سخن را جزاین فقیر کسی نداند و هرکه داند و رسد مزید او را باد! ای محبوب
~~در این بیتها نیک تأمل کنی. رباعی
# من از تو به جز عشق نجویم به جهان هجران و وصال تو مرا شد یکسان

PageV01P054

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0049.png)

# بی عشق تو بودنم ندارد سامان خواهی تو وصال جوی خواهی هجران
# ای محبوب، تأمل شافی و تفکر وافی فرمایی، آنچه باقی ماند به حضور حل
~~کرده شود، اما وقتی که خصوص و خلوص احرام ماگیری، حل کرده آید. پس ای
~~محبوب، مستغرقم نمی دانم که عشق خالق را میگویم یا عشق خلق را ؟! یعنی در
~~مصر این فقیر در انجیل خوانده که خدای تعالی میفرماید: الا طال شوق آلأبرار إلی
~~لقائی و أما الی لقائهم لأشد شوقا منهم. ای محبوب زهی ms048 کار و زهی بار! ای محبوب
~~عشق1 بر سه نوع است: عشق اکبر وعشق اوسط وعشق اصغر، اما عشق اصغر
~~عشق ماست با خدای تعالی و عشق اکبر عشق خدا یتعالی است با بندگان و عشق
~~اوسط را بیان کردن نمی توانم که اهل ظواهر مختصر فهم آمده إن شاءالله تعالی
~~شمهای به روزگاری بر آن محبوب نبشته آید. هرگاه که بر آن محبوب همزه الم غمزه
~~زند بعده قدری عشق اوسط بر آن محبوب خواهم نبشت.
# اما ای محبوب آفتاب که در کمال اشراق خود جلوه کند، عاشق را از آن قوتی و
~~حظی نباشد و چون ای محبوب آفتاب خود را در سحاب جلوه دهد، عاشق را از آن
~~قوتی رسد کما قال علیه السلام: انلله تعالی سبعین الف حجاب مننور و ظلمة لوکشفها
~~لآخرقت سبحات وجهه کل من أدرکه بصره، یعنی ای محبوب این حجابها از نور و
~~ظلمت است، اما مر اهل خواص را حجابها صفات خدای تعالی باشد و عوام را جز
~~این حجابها هزار اندر هزار حجاب باشد، بعضی ظلمانی و بعضی نورانی. ظلمانی
~~چون شهوت و غضب و حسد و بخل الی سائر الاخلاق الذمیمه و حجابهای نورانی
~~چون حب نماز و روزه و صدقه و تسبیح و اذکار و ورد و تلاوت و قیام شبها الی
~~سائرالاخلاق الحمیدة. در این محل ای محبوب چه گویم و با که گویم؟
# المقصود ای محبوب تحقیق بدان که آفتاب الله نور السموات و الارض بی آئینهآ
~~محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم دیدن، دیده بسوزد. هم به آثینهآ احمدی
~~جمال احدی توان دیدن. یعنی بی آئینه دیدن جمال معشوق محال است. پس ای
~~محبوب، درون پرده دیدن ضرورت شد. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را بر آن

PageV01P055

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0054.png)

~~محبوب تجلی کند! مثنویات
~~گر کسی را تاب بودی یک زمان   شاه روی خویش بنمودی عیان
~~لیک چون کس تاب دید او نداشت ms049   لذتی جز در شنید او نداشت
~~با جمالش عشق نتوانست باخت1   وز کمال لطف خود آئینه ساخت
~~روی او از آئینه میتابدش   هر کسی از وی نشان میبایدش
# پادشاه خویش را در دل ببین   عرش را در ذرهای حاصل ببین
# هر چه نقاشی به ایشان آمدست   سایهآ خورشید پنهان آمدست
# گر تو را در سایه بنماید جمال   عین تو خورشید بیند بی خیال2
# گر تو را پیدا شود یک فتح باب   هم درون سایه بینی آفتاب3
~~المقصود ای محبوب، آنچه گفتم عاشق مبتدی راست؛ اما چون عاشق منتهی به
~~نهایت و ان الی ربک المنتهی نزول کند، پس منتهی را پرده و آئینه جز پردهآ کبریای
~~عظمت خدای تعالی دیگر نباشد، کما قال آلنبی علیه السلام لیس بینهم و بینی أن
~~ینظروا إلی ربهم فی جنة إلآرداء الکبریاء علی وجهه و در شب سبحان الذی أسری بعبده
~~حضرت رسالت علیهالسلام را ردای عشق آیینه چه بود؟ این بود که لقد رأی آیات
~~ربه الکبری. بعضی صحابه، جز علی رضی الله عنه، پرسیدند که این آیة الکبری
~~چیست وچه بود؟ فقال علیه السلام لیس بینی و بینه إلا حجاب من یاقوتة بیضاء فی
~~روضة خضراء. وای محبوب در این آیه و قربناه نجینا امام مجاهد میگوید که بالای
~~عرش هفتاد حجاب از نور و ظلمت است. چون موسی علیهالسلام از این خبریافت
~~سلوک آغاز میکرد. ندایی شنید که یا موسی هذا مقام و منزل مخصوص بحمد
~~علیه السلام و أمته و ای محبوب، حضرت محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم
~~گفت: أنا غیور از غیرت کمال او ، حضرت ذوالجلال با موسی که کلام شد اما به

PageV01P056

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0051.png)

~~واسطهآ او شد کما قال الله تعالی و ما کنت بجانب الغرب إذا قضینا إلی موسی الأمر و ما
~~کنت من الشاهدین أی منالحاضرین، یعنی ای محبوب، فرمان شد جینا قالب مبارک
~~تو حاضر نبود اما روح تو که شجرهآ وحدت ms050 است از بیان کنت نبیا و ادم بین الماء
~~والطین حاضر بود که من الشجرة ان یا موشی نیکو تأمل کنی. یعنی ای محبوب، هیچ
~~یکی را [از] طایفهآ انبیا بی او کلام نیست. اما ای محبوب تفهم کامل باید که در اسرار
~~معانی که در بحرالمعانی - که کتاب آن محبوب است - تا خیری دریابد اما هر کسی
~~که دریابند. و ای محبوب نکتهآ دیگر که دانستهام و مشاهده کردهام اگر دربیان آریم،
~~عقول اهل آسمان و اهل زمین مدرک نباشد، اما بر آن محبوب به روزگاری به رموزی
~~خواهم گفت. إن شاءالله تعالی جمال این چند بیت بر آن محبوب تجلی کند. غزل
~~آن سرخ قبایی که چو مه پار برآمد
# امسال در این خرقهآ زنگار برآمد
~~آن ترک که آن سال به یغماش بدیدی
# آنست که امسال عربوار برآمد
~~آن یار همان است اگر جامه دگر شد
# او جامه دگر کرد و دگر بار برآمد
~~آن باده همان است اگر شیشه بدل شد
# بنگر که چه خوش بر سر خمار برآمد
~~این نیست تناسخ سخن وحدت محض است
# کز جوشش این قلزم ذخار برآمد
~~گفتار رها کن بنگر آینهآ غیب
# کان شبهه و اشکال ز گفتار برآمد1
# المقصود، ای محبوب، سر چیست که حجابها نهادند؟ سرآن است تا عاشقان را
~~روز به روز دیدهها پخته گردد، بعده محرم رؤیت لقاءالله شوند. ای محبوب اگر
~~جمال آلشت بربکم بر تو جلوه کردی و سماع وان احد منالمشرکین اشتجارک فاجزه

PageV01P057

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0056.png)

~~حتی اسمع کلام الله می شنیدی، والله او را می دیدی و کلام بی حرف و صوت را
~~می شنیدی. امید است که بینی و شنوی. پس ای محبوب جمال آلشت بربکم را
~~حجابها برگماشت تا به واسطه حجابها بعضی را فراموش شد و بعضی را خود هیچ
~~راه ندهند و کار بعضی موقوف آمد که چیزی در قیامت دانند و بینند و بعضی که در
~~عشق برخوردارند ms051 میبینند و کلام بی واسطه میشنوند.
~~وای محبوب مدت شصت سال است که در علم ظاهر بودم و در کمالات
~~می کوشیدم و از محبوب ازل و مقصود ابد غافل بودم. مدت سی و سه سال است
~~می بینم آنچه دیده مینماید و میشنوم آنچه میشنواند، چنانچه درویشی میگفت
~~که سی و چند سال است که خلایق می دانند که ما را میبینند اما من غیر او نمی بینم
~~و مدت مذکور است که خلایق می پندارند که با ما میگویند و من غیر او نمی گویم.
~~ابیات1
# گرچه پیر راه بودم شصت سال   می ندانم در چنین راه این قدر
# هر که را در عشق دل از جای شد   تا ابد او پند نپذیرد دگر2
# المقصود ای محبوب، چه کنم؟ ظاهرهای اهل ظواهر و عقول عقیم اهل شرایع
~~حائل است والآنه، رخت عشق لم یزل را بر صحرای ابد زنم و آنگه ای محبوب
~~شمهای را بگویم آن را مستمع نیست یعنی آنچه من از و عندهأم آلکتاب بی حرف و
~~صوت را در حرف و صوت گویم، خلق ندانند و آنچه خلق میگویند سی و [سه]
~~سال است که از آن توبه کردیم و آنکه میگفتیم هیچ غرضی حاصل نشد.
# ای محبوب نااهلان عشق را حجاب، غفلت است وبعضی را حجاب طاعت
~~بود. عبادت و علم ظاهر با عقل عقیم و ادراکهای سقیم پیش ایشان داشته است تا
~~به بعد غفلت و عطلت ماندند و لایق و محرم آن حضرت نبودند، از سبب آن که از
~~نظر عشق افتادند که لقد کنت فی غفلة من هذا و در جای دیگر فرموده که یعلمون ظاهرا
~~منالحیوةالدنیا و هم عن الاخرة هم غفلون. یعنی ای محبوب کار عشق همه معنی

PageV01P058

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0053.png)

~~است، غافلان را از معنی چه بهره؟ زیرا که این غفلت نشان بی دولتی است. اما ای
~~محبوب، غفلتی که از سعادت خیزد آن را سهو خوانند و ms052 آن سهو را درراه او نهند،
~~آن خود نوعی دیگر است، چنانکه حضرت رسالت علیهالسلام فرموده که انی لا
~~اسهو و لکنی أسهنی یعنی خواجه علیه السلام والصلوة، گفت که مرا سهو نیفتد اما در
~~راه من سهو نهادند، از آنجا ابوبکر صدیق رضی الله عنه گفت یا لیتنی کنت
~~ذلک آلسهو یعنی گفت ای کاشکی من سهو محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم
~~بودمی. اگر چه سهو میخوانند اما سهو حضرت رسالت علیهالسلام یقین انبیای
~~دیگر است و حضرت رسالت علیهالسلام هم از این سهو خود رمزی نموده است و
~~گفت که حبب إلی من دثیاکم ثلث : الطیب والنساء و قرة عینی فی الصلوة، سهو محمد
~~رسول الله صلی الله علیه و سلم همین بود که واسطه شد که در بیست و سه سال
~~بعد از مبعوث [ شدن] فیض کلام ربانی بر بیگانه و یگانه رسانید، همین سهو محبت
~~سوی الله بود و اگرنه دنیا از کجا و دین از آن کیست و خلایق از کجا هست؟ امت
~~محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم ازکجا؟ مالی وللدنیا و ماللد نیا و مالی علم من
~~علم پس ای محبوب محیط عشقم را پایانی نیست، آنچه از مکتب الرحمن علم القرآن
~~یافتهام چیزی هم از آن مکتبخانه در قلم میآرم، اما بر همت و حوصله سامعان نه
~~متکلم، تکلم میکنم. فرد
# گرچه بود از عشق جانم پر سخن   یک نفس ماند زبانم کارگر
# تأمل در این بیتها کند.
# غزل
~~آنچه من در عشق جانان یافتم کمترین چیزها جان یافتم
# فون درافتادم به پندار بقا در بقا خود را پریشان یافتم
# ن بدیدم آشکارا روی دوست صد هزاران راز پنهان یافتم
# فنا در فنا در فراوان یافتم
~~چون فرو رفتم به دریای فنادر ف
# پنداری که این دریای ژرف نیست دشوار و من آسان یافتم
# در دل عطار سوزان یافتم
~~شمعهای عشق از سودای دوست

PageV01P059

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0058.png)

~~صدهزاران ms053 قطره خون از دل چکید تا نشان قطرهای زان یافتم1
~~و ای محبوب مکتوبات دیگر نیز هم از این معنی که مانده است نبشته آید
~~ان شاءالله تعالی. باید که حرفی فروگذاشته نشود. کتابت جمیع تقریرات خود
~~بنویسد. سالها در دل بود، آنچه در دل میباشد بی حرف و بی صوت میباشد و در
~~این میبودم محبوبی ظاهر شود که از این علم بی حرف وصوت در حرف صوت
~~آرم تا بحرالمعانی جمع گردد، آن واسطه آن محبوب شده است بعده مکتوب
~~میگردد. بیت
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمیگنجد حدیث حال مشتاقی
# تت هذه المکتوب الشریف فی یومالجنعة الرابع من شهر جمادی الآخر أزبع وعشرین و
~~ثمان مائة سنهآ 824 ه.

PageV01P060

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0055.png)

# برادرم اعز محترم، ملک محمود دام طالبه و مدام شوق غالبه، سلام و دعا از
~~محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی موجب
~~شکر است. خلاصهآ صحیفه مبنی بر آنکه غزل
# از آن کوه قاف، آمد عنقای عشق باز برآمد زجان نعره و هیهای عشق
# تا شکند زورق، عقل به دریای عشق
~~باز برآورد عشق، سر به مثال نهنگتا شکند زورق، عا
~~سینه گشاده است فقر جانب دلهای پاک   در شکم طور بین سینهآ سینای عشق
# عشق ندای بلند کرد به آواز پست کای دل، بالا بپر، بنگر بالای عن
# ای برادر علمای ظاهر مختصر فهم آمدند بنابراین به تفهم عقول، قلم در کار
~~است معذورم دار. المقصود ای برادر، مبتدی را که دنیا یا دین حجاب او شده است
~~و عشق ازل در میان دل او مخفی مانده است، چون در این جهان و در آن جهان
~~محجوب آمد و من کان فی هذه أعمی فهو فی الاخرة أعمی پس او راه به اسرار عشق
~~نیابد، وای برادر چون ترا عشق ازل شیفته و مدهوش گرداند، بعده از حظوظ دینی
~~و دنیاوی تبراگیری، یعنی ms054 حجب دارین از تو وداع کنند و کسی را که ای برادر حجب
~~حظوظ کونین در باطن مقدار کنجد دانه است، پس او این معنی نداند که مرا چه
~~معنی است. چنانکه ای برادر کودک نادان ده ساله زنان را دوست دارد، اما هنوز

PageV01P061

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0060.png)

~~اهلیت فراش ندارد تا به وقت بلوغ و چون بالغ شود قصد مراد کند و اگر مراد یابد
~~فهوالمراد واگرنیابد، حب و اقتضای شهوت بلوغ سر از درون او برکند و در طلب
~~مقصود خود باشد. پس ای برادر جمال لیلی با عشق مجنون میگوید که ای عشق
~~مجنون اگر من غمزه زنم، اگر صد هزار مجنون صفت باشد، هم از پای درآیند و
~~افتادهآ غمزهآ ما شوند و عشق مجنون نیزگوید که ای جمال لیلی، فارغ باش اگر غمزهآ
~~تو مجنون را فنا دهد اما وصال ولطف تو نیز به بقا رساند و در مقام اعلی در هر
~~لحظه ولمحه بنوازد، ابیات
# وصل تو گنجیست هم پنهان ز خود   هر که گوید یافتم دیوانهایست
# وصل آن کس یافت کز خود شد فنا   هر که فانی شد ز خود مردانهایست
# گر مرا از وصل خود فانی کنی   باقیت بر جان من شکرانهایست1
# پس ای برادر، محرم حضرت عشق باش که محرمان عشق خود دانند که عشق
~~چه حالت است و نااهلان را از عشق جز ملامتی نباشد، خلعت عشق خود هرکسی
~~را نپوشاند3، نامردان ومخنثان را با عشق چه کار؟ ابیات
# تا نباشد همچو موسی عاشقی   آن عصا در دست ثعبان کی شود؟
# از کف گل، کان وجود آدمیست   آنچنان خورشید پنهان کی شود؟3
~~پس ای برادر هر که لایق عشق آمد او حضرت عزت جل و علاء را شاید وهرکه
~~عشق را نشاید، حضرت عزت جل و علاء را نیز نشاید، چنانکه بزرگی اشارت کرده
~~است و میگوید علیکم بدین العجائز به غایت نیک گفته است، یعنی ای عاجز اگر تو
~~نیز سودای ms055 عشق نداری، پس ابلهی اختیار کن که أکثر اهل آلجنة البله پس طالب
~~جنت را خواجهآ عالم علیه السلام ابله خواند، ضرورت ابلهی باشد که او را برای در و
~~گوهر آوردهاند و او به مهره قناعت کند زهی ابله و نادان! مثنوی
# حضرت حق هست دریای عظیم قفطرهای خردست جنات النعیم

PageV01P062

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0057.png)

# 63
# ر که داند گفت با خورشید راز کی تواند ماند از یک ذره باز
# وی یک شبنم چرا باید شتافت چون به دریا میتوانی راه یافت
# هر که کل شد جزو را با او چه کار هر که جان شد عضو را با او چه کار1
# وای برادر، جهانی خلق طالب بهشت آمدند و یک کس طالب عشق نیامد. از بهر
~~آنکه بهشت نصیب نفس و دل باشد و عشق نصیب جان آمد، حقیقت هزار کس
~~طالب مهره باشند و یکی طالب گوهر نباشد زیراکه عشق واسطهآ وصال جانان است
~~وهر مختصر همت راکی باشد؟ غزل
~~عشق جمال جانان دریای آتشین است گر عاشقی بسوزی زیرا که راهش این است
~~تو مرد ره چه دانی زیرا که مرد رهرو ول قدم در این ره بر چرخ هفتمین است
~~کاریست سخت مشکل اندر ره حقیقت از هر هزار سالی یک مرد راه بین است2
# المقصود ای برادر، جوهر جان را عرض عشق است هیچ جوهر نیست کنه از
~~عرض خالی باشد و جوهر بی عرض نتواند بود، چنانکه حضرت رسالت
~~علیه السلام رمزی نموده إذا أحب الله عبدا عشقه و عشق علیه فیقول الله تعالی عندی
~~نت عاشق و محب و آنا عاشق لک اردت أم لم ترد یعنی حضرت خواجهآ عالم
~~علیه السلام فرمود که خدای تعالی بندهآ خود را عاشق خود گرداند آن گاه بر بندهآ
~~خود عاشق شود و بگوید ای بندهآ من، تو عاشق و محب مایی و ما عاشق و محب
~~توایم، اگر خواهی و آنکه نخواهی. پس ای برادر جوهر ms056 ذات یگانه را عرض جز
~~عشق نیست و عشق خدای تعالی جوهر جان ما آمد و عشق ما او را عرض آمد.
~~یعنی عشق ما او را عرض و عشق او جان ما را جوهر. اگر چنانکه عرض بی جوهر و
~~جوهر بی عرض ممکن بودی، عشق بی معشوق و معشوق بی عشق نیز ممکن
~~بودی و هرگز ممکن و جایز نباشد، زیرا که عشق و عاشق بی معشوق نیز ممکن
~~بودی و هرگز ممکن و جایز نباشد، زیرا که عشق و عاشق و معشوق در جان به

PageV01P063

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0062.png)

~~یکدیگر قائم باشند وهرگز میان این هر سه غربت نباشد، چنانکه شیخ ابوسعید
~~ابوالخیر قدس اللهسره در این بیتها بیرون داده است. رباعی1
~~چون آب و گل مرا مصور کردند   جانم عرض و عشق تو جوهر کردند
# تقدیر و قضا چونکه قلمتر کردند   عشق تو و جان ما برابر کردند
# پس ای برادر، مطرب شاهد بایستی تا این بیتها را بر طریق آلست بربکم سماع در
~~دادی، این فقیر و آن محبوب حاضر بودندی، بعده از این سماع معلوم شدی که
~~عشق چیست و شاهد بازی چه نوع است؟ و چون ای برادر در این سماع ما مشاهده
~~یابی، آنگاه بت پرستی تو را قبول کند، مستی و بد مستی از تو صادر شود، کون و
~~مکان تو را خادم گردد. آن گاه در بسم الله بر تو گشاده شود و تو نقطهآ باء بسم الله
~~شوی چنانکه شبلی هم از این مقام تمآم بیرون داده است و گفت انانقطة باء بسم الله
~~یعنی شبلی را کسی پرسید که کیستی؟ گفت من نقطهآ بای بسم الله هستم. پس ای
~~برادر نقطةآ بای بسم الله از اصل بای بسم الله وغیر بسم الله نیز نباشد. اصل بسم الله
~~را به نقطهآ باء حاجت است که اظهار یسم الله بدان گردد. الله تعالی جمال مثنوی این
~~فقیر را بدان برادر تجلی کند. ms057 مثنوی
# حرف خود بی نقطه کی باشد پدید   نقطه را در حرف هر کس خود ندید
# نقطه از تعداد اگر آری برون   کاملی باشی و مرد ذو فنون
# این سخن والاتر است از کفر ودین   نیست مشکل هر که را باشد یقین
# فهم من فهم. معذورم دار ای برادر، هنوز اسرار پوشیده در قلم میآرم و آنچه از
~~مکتب من لدن از دولت قطب عالم قدس الله سره حاصل وکشف این فقیراست به
~~روزگاری [به آن] برادر خواهم نبشت ان شاءالله تعالی. اما آنچه امروز در قلم میرود
~~علمای ظاهر چه دانند و چه توانند گفت؟ روزگاری باید که از کلام این فقیر چیزی
~~فهم کنند. چنانکه خدمت شیخ الشیوخ شهاب الدین سهروردی و سلطان ابوسعید
~~قدس الله سرهما برای ملاقات ابن عربی صاحب فصوص در دمشق رفتند. چون
~~خدمت شیخ الشیوخ ملاقات شیخ محیالدین کردند و بازگشتند، ابن عزت پسر

PageV01P064

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0059.png)

~~شیخ محی الدین، پدر را پرسید که شیخ الشیوخ را چون یافتند؟ شیخ محی الدین
~~فرمودند که مولانا شهاب الدین سهروردی عالم است در مقامی است که از فصوص
~~من چیزی فهم کند. مراتب کلام این طایفه بر این نوع است. بیچاره اهل ظواهرکجا و
~~این کلام من از کجا؟! آلعلم علمان علم البر و علم البحر، علم بر آموختهآ خلق است و
~~علم بحر آموختهآ حق است واهل ظواهر از تفهیم علم حق قاصر فهماند. والله اگر
~~این فقیر از علم بحر سخنی گوید و یا در قلم آرد کونین نیست شود و در عدم پیوندد.
~~ای برادر شاهد ماکیست و ما شاهد کیستیم؟ عشق بر سه نوع است، در مکتوب اول
~~شرح کردیم. اما عشق کبیر و عشق اوسط هم در این شاهد و مشهود بیان این دو
~~شاهد نمودیم و ای برادر در بدایت عشق فرق در میان شاهد و مشهود است و چون
~~به نهایت عشق شود فرق نباشد. یعنی چون عشق و ms058 مشهود یکی شود، شاهد
~~مشهود گردد و مشهود شاهد، کمال اتحاد و یگانگی پدید آید. رباعی
~~آن را که حیاتش آن بت شاهد نیستدر مذهب کفر زاهد و عابد نیست
~~کفر آن باشد که خود تو شاهد باشی چون کفر چنین است کسی واحد نیست
~~اما ای برادر، تمامی بیان شاهد و مشهود در این مکتوب نمیگنجد در مکتوب
~~دیگر تمام بیان کرده آید پس ای برادر مذهب و ملت محبان خدای تعالی چیست و
~~کدام است؟ یعنی محبان حضرت عزت جل و علا بر مذهب وملت ابوحنیفه و
~~شافعی و غیرهما نباشد، بلکه ایشان بر ملت و مذهب عشق خدای تعالی باشند.
~~یعنی چون خدای تعالی را ببینند لقاء حضرت صمدیت جل و علا دین و مذهب
~~ایشان باشد وچون محمد را علیه السلام بینند لقای حضرت علیه السلام ایمان
~~ایشان باشد، چون ابلیس را بینند کفر ایشان باشد. دین و ایمان و کفر محققان بر این
~~مشاهدات است و به تقلیدات نیست، از اینها گذشتهاند و گذاشتهاند. باید که آن
~~برادر مقصود دین و ایمان و کفر به کلمات این فقیر روشن کند. الله تعالی کلمات این
~~فقیر را بر آن برادر تجلی کند. غزل
~~دین ما روی و جمال و طلعت شاهانه است

PageV01P065

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0064.png)

~~از جمال خد وخالش عقل ما دیوانه است
# وز شراب عشق او هر دو جهان میخانه است
~~روح ما خود آن بت است و قلب ما بتخانه است
# هر که را ملت نه این است او زما بیگانه است
~~و باز از این روشنتر شرح کنم ای برادرم خد و خال و زلف و ابروی معشوق با
~~عاشق چه میکند؟ تا ای برادر نرسی هرگزندانی که خد و خال معشوق جز چهرهآ
~~نور محمد (ص) رسول الله مدان که اول ما خلقالله تعالی نوری یعنی نور احمد خد
~~و خال شده است بر جمال نوراحد و آنکه برهان بجویی در جمال کلمه ms059 مشاهده کن
~~کملا اله لا  الله محمدرسول الله زیرا که اگر کافری هزار سال کلمه بگوید بی خال والله
~~هرگز مسلمان نشود، مجردی که خد و خال در قال آورد، حسن و جمال به کمال آید.
~~در این محل نکته است مراین فقیر را ان شاءالله تعالی چون خاطر آن برادر قبول کند
~~نبشته آید و امید است که به غیر نوشته مشاهده و معاینه خواهد کرد. قطعه
# خال که افتاده تو را بر لبت   هندوکی ملک سلیمان گرفت
# ملک ابد گشت مسلم ورا1   لعل تو آن کس که به دندان گرفت
# این سخن آن کس چو محمد به شوق   زیر لب آن لعل بدخشان گرفت
~~پس ای برادر اگر در میان خد و خال و زلف دلم گم نیستی آن گاه بگفتمی که این
~~خد وخال و زلف معشوق با عاشق چه سرها دارد و اما ای برادر چون دلم ضال شد
~~و در انک لفی ضلالک القدیم درآمد و در میان خد و خال متواری گشت، پس ای
~~برادر این دل را کی باز آرم؟ و اگر دست خواهم آورد بر آن برادر چیزی خواهم
~~نبشت اما بر آن برادر فرض شده است که حیات ما را بخواهد. رباعی
# آن بت که مرا داد به هجران مالش2   دل گم کردم میان زلف و خالش
# پرسند رفیقان من از حال دلم   آن دل که مرا نیست چه دانم حالش
# چون در مقام خواهی رسید کافری را به جان خواهی خرید که خد و خال و زلف
~~معشوق جزکفر و زنار دیگر چه فایده دهد؟ چون ای برادر برسی و بینی آنگاه این

PageV01P066

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0061.png)

~~فقیر را معشوق و عاشق معذور داری در گفتن و نوشتن این کلمات. هرگز مسلمان
~~کافر دیدی؟ که از حسن و جمال محمد رسول الله صلی الله علیه وآله و سلم جمله
~~مؤمنان کافر شدند و هیچ کس را علم و خبر نیست. چون بر ms060 سر حد ایمان رسند و
~~بت و بت پرستی بینند که بر درگاه لآاله الا الله محمد رسول الله نقش شده است و
~~ایمان کامل به ظهور آمد وناقصان واهل ظواهر به عدمیت پیوسته وکمال دین و
~~ملت و مذهب که ماورای شش جهت است، مشاهده گشته. معلوم برادر باد چشم و
~~ابروی شاهد گذاشت، نور سیاه - که بر بالای عرش است - از دولت قطب عالم
~~مشاهده کردهام اما إن شاءالله تعالی تو را نیز مشاهده گردد و آن گاه بدانی و آن نور
~~سیاه نور سیاهی چشم و ابروی احمد است که اختیار خلعت ابلیس است که نسبت
~~به انوار الهی آن را ظلمت خوانند برای ظهور نور، چنانکه شب ظهور روز است شیخ
~~ابوالحسن قدس الله سرهالعزیز در این بیتها شرح کرده است. رباعی
# دیدیم نهان گیتی و اهل دو جهان و از علت و عار برگذشتیم آسان
# أن نور سیه ز لا نقط برتر دان زان نیز گذشتیم نه این ماند و نه آن1
# و ای برادر، این نور و کان من الکافرین خلعت ابلیس آمده است که شمشیر
~~فبعزتک لاغوینهم أجمعین کشیده است و در ظلمات فیالبر والبحر، فضولی و
~~خودرایی، اختیار کرده است. المقصود ای برادر کسی که شاهد را با خد و خال و
~~زلف و ابرو و چشم ببیند، لازم آید که منصوروار انا الحق گوید و بایزیدوار سبحانی
~~گوید فهم من فهم. هر چند میخواهم که سخنی بدمستی نگویم، از جهت بیخودی
~~میافتد معذ ورم دار، ببین که شیخ ما قدس الله سره چه میگوید. غزل
~~آن را که حیاتش آن دل و دلبر نیستآن خال و خد و آن لب چون شکر نیست
~~نان و دل چو ابرو و زلف ببرد در هر دو جهان مشرک و هم کافر نیست
# فر رفتنت باور نیست زیرا که از او جز او دگر در خور نیست2
# ای برادر، قومی را هر لحظه در ms061 خرابات خانه فأهمها فجورها شربت قهر و کفر
~~دهند و قومی را در کعبهآ و تفوایها و انا مدینة العلم و علی بابها شربت لطف3 دهند و

PageV01P067

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0066.png)

~~شربتها علی التواتر والتوالی درکار است وهر دو طایفة هل من مزید می سرایند و در
~~کعبهآ عند ملیک مقتدر از شربت و سقهم ربهم شرابا طهورا مستیهاکنند و طایفهآ دیگر
~~فالهمهافجورها بی عقلی کنند که مستغرق یوسوس فی صدورالناس باشند. ای برادر
~~خلایق از ابلیس نامی شنیدهاند و نمی دانند که ذات حضرت محمد رسول الله صلی
~~الله علیه و سلم [را] دو صفت آمد: صفتی قهری و صفتی لطفی. اگر اهل ظواهر را
~~مشکل آید، هم از کلام مجید تفهم کنند که یضلبه کثیرا و یهدی به کثیرا یعنی قومی
~~را سیاهی زلف سد راه شد که واللیل اذا یغشی و قومی را نور او حجاب ظلمت پاره
~~پاره کرد والضخی و دیگر والشمش و اهل ظواهر ابلیس را نامی شنیدهاند و چه
~~دانند. ابیات 1
# هر که زلفش دید کافر شد به حکم   وانکه رویش دید ایمان بازیافت
# آفتاب هر دو عالم آشکار   زیر زلف دوست پنهان بازیافت
# طالب دردست عطار این زمان   کز میان درد درمان بازیافت2
# ای برادر، امروز بایزید بایستی که کلمات این فقیر را ادراک توانستی کردن و
~~منصور بایستی که جان خود هم در این کلمات دیگر بار مشرف دار شدی و رمزی از
~~اویس قرنی معلوم کن که چه میگوید و هر دو مقام را جلوه گری میکند که در این
~~حالت که مقالت این فقیر است اوگفت ان الکفر والإیمان مقامان من وراءالعرش
~~حجابان بین الله و بینالعبد یعنی گفت ایمان و کفر هر دو حجاب شد میان خداوند و
~~بنده. پس ای برادر مرد را باید نه کافر باشد و نه مسلمان تا آنکه در کفر و در ایمان
~~باشی در این دو حجاب باشی، اما عاشق باشی چون تو ms062 عاشق شدی کفر و ایمان هر
~~دو سرگردان و جویان تو باشند و تو را بجویند جایی نیابند. باید که در این مثنویات
~~خوض بسیارکنی تا ترا مشاهده گردد. مثنوی
# گر تو را گویند از ایمان برای   ور خطاب آید تو را کز جان برای

PageV01P068

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0063.png)

# 69
~~تو که باشی این و آن را برفشان   ترک ایمان گیر و جان را برفشان
~~منکری گوید که این بس منکر است   عشق گو از کفر و ایمان برترست
~~عشق را با کفر و با ایمان چه کار   عاشقان را لحظهای با جان چه کار
~~عاشق آتش بر همه خرمن زند   اره بر فرقش نهند او تن زند1
~~هر که را در عشق محکم شد قدم   درگذشت از کفر و از اسلام هم
~~چون تو را این کفر و این ایمان نماند   این تن تو گم شد و این جان نماند
~~بعد از آن مردی شوی این کار را   مرد باید این چنین اسرار را
~~پای درنه همچو مردان و مترس   درگذر از کفر و ایمان و مترس
~~چند ترسی دست از طفلی بدار   باز شو چون شیرمردان پیش کار2
~~زهی حدیث نافع! و ای برادر این معنی عاشق منتهی راست، بعده عاشق منتهی
~~جز در حجاب کبریای الله و ذاته نباشد که خواجهآ عالم علیهالسلام رمزی از این
~~طایفه نموده که لی مع الله وقت لأیسعنی فیه ملک مقرب ولا نبی مرسل این مقامیست
~~که نبی مرسل و ملک مقرب را اطلاعی نیست؛ اما ولا ولی نگفته زیرا که اولیای امت
~~او را مقام خواجهآ عالم علیه السلام است که گفته قال علیه السلام إن لا غرف أقواما
~~منأمتی فی لیلة المغراج منزلتهم زلتی عند الله تعالی، فهم من فهم رباعی
~~از عشق نشان جان و دل باختن است واین کون و مکان هر دو برانداختن است
~~گه کافر و مؤمن شدن ای جان جهان با این دو مقام تا ابد ms063 ساختن است
~~پس ای برادر، از عشق الله که عشق اکبر است هیچ نشان نمیتوان دادن اما به
~~روزگاری بر آن برادر خواهم داد، ان شاءالله تعالی؛ اما حیات ما بخواه. رباعی
~~این عشق تو بینشان جمالی دارد   در اصل وجود خود کمالی دارد
~~هر لحظه به مثل تو خیالی دارد   این عشق دریغا که چه حالی دارد
~~ای برادر مقامات عشق را در حالات عاشقان نهایتی نیست، در مکتوبی دیگر نیز

PageV01P069

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0068.png)

~~شرح افتد. بیت
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمیگنجد حدیث حال مشتاقی
# تم هذه المکتوب الشریف [فی] السایع والعشرون من الشعبان أربع و عشرین وثمان
~~مائة. سنهآ 824 هجری.

PageV01P070

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0065.png)

# برادرم اعز محترم ملک محمود شیخا، دام طالبه و مدام شوق غالبه، دعوات و
~~صنوف تحیات از محمد حسینی به کرم قبول فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی موجب شکر است، غرض صحیفه مبنی بر آنکه غزل
~~عشق اندر فضل وعلم و دفتر [ و] اوراق نیست
# هر چه گفت و گوی خلق آن ره رهآ عشاق نیست
~~شاخ عشق اندر ازل دان بیخ عشق اندر ابد
# کین شجر را تکیه بر عرش و ثری و ساق نیست
~~عقل را معزول کردیم و هوا را حد زدیم
# کین جلالت لایق این عقل و این اخلاق نیست
~~تا تو مشتاقی بدان کین اشتیاق تو بتیست
# چون شدی معشوق از آن پس هستی مشتاق نیست1
# المقصود ای برادر، عشق حلیهآ تمثل دارد و اگر تمثل نداشتی همه روندگان راه
~~کافر شدندی، از جهت آنکه هر چیزی راکه در اوقات اکثر بریک شکل و بریک حال
~~بینند از دیدن آن چیز2 ملالتی خیزد، هرگاه که ای برادر هر لحظه و هر لمحه بر جمال

PageV01P071

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0070.png)

~~زیاده و شکل افزونتر بیند، عشق زیاده شود و ارادت دیدن مشتاق مزیدتر گردد.
~~زهی حدیث نافع! پس ای برادر یحبهم هر لحظه تمثلی دارد مریحبونه ms064 را ویحبونه نیز
~~کذلک. پس در این مقام محبوب را به جمال دیگر بیند به عشقی کمالتر و شوقی
~~تمام تر. رباعی
# هر روز ز عشق تو به حالی دگرم   و از حسن تو در بند جمالی دگرم
# تو آیت حسن را جمالی دگری   من آیت عشق را کمالی دگرم
~~ای برادر، قوت و حظ معشوق از چیست؟ عاشق نصیب از چه یابد؟ و عاشق
~~خود به چه زنده است؟ اما از عشق بیانی و عیانی نتوان کرد جز به رمزی و مثالی و
~~اگر از عشق چه گویند و چه نشاید گفتن؛ و اگر عشق به زیر عبارت آمدی و در
~~اشارت گنجیدی، فارغان روزگار و طالبان عقبی دون پروردگار از صورت و معنی
~~عشق فارغ نشستندی و محروم از جمال عشق نبودندی و محجوب نگردندی.
~~ابیات
~~ای عشق دریغا که بیان از تو محال است
# حظ تو ز خود باشد و حظ از تو محال است
~~انس تو بهابرو و به آن زلف سیاه هست
# قوت تو ز خد است و حیات تو ز خال است
~~اسم تو شریعت است و عین تو گناه است
# جان و دل ما تویی دگر خود همه قالست
~~المقصود ای برادر، معشوق چون قسم یاد کند یعنی چون معشوق با عاشق
~~غمزه زند و سوگند خورد و بگوید که به موی تو و به روی تو یعنی والیل اذا یغشی
~~والشمس و ضحیها و ای برادر اهل ظواهر و علمای جهل این شمس را ستاره
~~میدانند، اما این شمس آفتابی است که آن را نور محمد خوانند که أول ما خلق الله
~~تعالی نوری که از مشرق ازل طلوع شده است و این لیل نور سیاه زلف نور محمد را
~~خوانند که عزازیل در آن مغرب ابد غوطه خورده تکبر کرشمه یافت که استکبر و کان
~~من الکافرین. همچنین ای برادر والتین وآلضحی واللیل این همه قسمها به جمال
~~روی و زلف ms065 وقامت حضرت رسالت علیهالسلام یادکرده است، پس ای برادر یحبهم

PageV01P072

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0067.png)

~~و یحبونه را نیک معلوم کنی، آنگاه درست آید به همگی روی در یحبهم آری که یحیبهم
~~در دل تو به همه مقام رسد، چنانکه آفتاب همه جهان را تواند بود که روی آفتاب
~~فراخ است. چون سرای دل تو همگی خود روی در آفتاب نیارد، از آفتاب هیچ
~~شعاعی نصیب نبود و ای برادر یحبهم وسعتی دارد که در کونین نگنجد و همه کس را
~~تواند بود، اما یحبونه تا همگی او را نباشی، از او شعاعی نیابی و ای برادر اگر در
~~خلوت خانه کهیعص، خم، فأوخی الی عبده ما أوحی خواهی بود آنگاه خواهی
~~دانست. رباعی
# دوش آن بت من دست در آغوشم کرد بگرفت به قهر1 حلقه در گوشم کرد
# گفتم صنما ز عشق تو بخروشم لب بر لب من نهاد و خاموشم کرد2
# اینجا میگفتم آنچه گفتنی است، اما ان شاءالله بر آن برادر به روزگاری خواهم
~~گفت. چون دل آن برادر در مقام روح خواهد آمد و این کلمات کسی گوید و کسی
~~شنود که دل او در مقام روح آید و روح در عالم قدیم خود با قدم در خانه یاحی ویا
~~قیوم حقیقت گردد.
# المقصود ای برادر، در این مقام تو را تخلقوا بأخلاق الله در خانهآ یا حی ویا قیوم
~~حاصل آید، اما اویس قرنی هم از این مقام فأوحی الی عبده ما أوحی شرح کرده است
~~و گفته اذا تمت عبودیة العبد یکون عیشه کعیش الله تعالی گفت چون بنده را بندگی
~~تمام شود، عیش بنده همچو عیش معبود باشد. واتمام عبودیت آن است که تقصیر
~~و توقیر برابر آید. این معنی از روی معاملت نبشتم اما از روی حقیت و سر آن است:
~~یعنی هر چه او را باشد که خداوندست جل و علابنده را نیز همان باشد از صفات
~~او، چون سمع و بصر و قدرت ms066 و ارادت و حیات و بقا و کلام بی جهت باقی و دائم
~~باشد. چون آن برادر در این مقام خواهد رسید، بی جهت اوصاف را در خود خواهد
~~دید، إن شاء الله تعالی.
# و ای برادر ببین که شیخ ابوالحسن خرقانی در این مقام چه میگوید فقال انا اقل
~~من رب بسنتین یعنی میگوید او از من به دو سال سبقت دارد که او از من به دو سال
~~پیش افتاده است، یعنی که من از او به دوسال کمتر باشم وذکرهم بایام الله تعالی ای

PageV01P073

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0072.png)

~~برادر سالهای خدای تعالی باشد هر ساعتی روزی و هر روزی هزار سال باشد و ان
~~یوما عندربک کألف سنة یما تعدون پس ای برادر علمای نادان دانند که این کفر است
~~این را شرح کنم که حقیقت است تا جمیع کلمات مرا هم بر این حمل کنی. بدان
~~برادر الله تعالی گفت کنت کنزا مخفیا فاجببت آن اعرف فخلقت الخلق. پس ای برادر میان
~~ظهور از مخفیا تا فخلفت الخلق یعنی خلقت روح هفتصد وبیست هزار سال بود - که
~~دو سال پروردگار بود - و دو سال پروردگار هفتصد و بیست هزار سال دنیا باشد.
~~پس یعنی بعد از اظهار کردن پروردگاری هفتصد و بیست هزار سال گذشته بود - که
~~دو سال پروردگار است - خلقت روح کرد. پس قول شیخ ابوالحسن خرقانی راست
~~است که او از من به دو سال سبقت دارد. چون علما فهم نکنند، پس علمای نادان
~~باشند. تا نگویی علمای ظاهر را نادان میگوید که از قضیهآ حقیقت جاهلاند و
~~می پندارند که آنچه در خانهآ ما نیست ، در خانهآ پادشاه نیزنیست و این از جهل
~~قویست. پس همه کلمات مر او را [و] اهل این مقامات را، هم بر این معانی مذکور
~~شرح کردهام حمل کنی ، چنانکه آن عاشق مشهور، حسین منصور میگوید که: بیت
~~نه انتظار نقابش کند حسین گهی
# که در مقابل چشمش1 همیشه ms067 صورت اوست
~~که لافرق بینی و بین رب إلا صفتان صفة الذاتیة وصفةالقایمیة فقیامنا به وذواتنا منه
~~و ابوبکر [فورک] نیز هم از اینجا جنبید [گفت[که الفقیر هوالذی لا یفتقر الی نفسه و لا
~~الی ربه یعنی گفت فقیر آن است که نه محتاج خود بود و نه محتاج پروردگار خود،
~~زیراکه احتیاج هنوز ضعف و نقصان باشد و فقیر چون بدین کمال رسد در این مقام
~~باشد که اذا تمالففر فهو الله، وتخلقوا بأخلاق الله وهیچ مرتبه عاشق را از این بلندتر
~~نیست. اللهمارزق لک.
# المقصود ای برادر، قصهآ یوسف علیه السلام احسن القصص آمده است سبب
~~چیست؟ از جهت آنکه نشان یحبهم و یحبونه دارد. ای برادر تو را آنگاه خبراز یحبهم و
~~یحبتونه شود که این آیة بر تو جلوه گری کند و ما کان لبشر ان یکلمه الله الأوخیا أو من

PageV01P074

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0069.png)

~~وراء حجاب و یرسل رسولا فیوحی بإذنه ما یشاء و در نقطهآ طه جمله تو را مشاهده
~~گردد و تو بینی، آنگاه بدانی که یحبهم و یحبونه چیست، زیرا که ای برادر انگبین و
~~شکر گفتن دیگر است و دیدن دیگر است و چشیدن دیگر و شدن دیگر. یعنی
~~عاشق بودن لیلی دیگر است و نام بردن لیلی دیگر است و لیلی شدن دیگر است
~~إن شاءالله آن برادر خواهد شد. یعنی چون عاشق به کمال رسد معشوق شود و
~~طالب، مطلوب گردد. چون مجنون در عشق به کمال رسید، گفتند که ای مجنون،
~~لیلی میآید. مجنون در استغراق خود بود، خود رالیلی دید و گفت که من لیلی ام و
~~لیلی در من است. بیت
# عشق و عاشق محو گردد زین مقام   خود همان معشوق ماند والسلام
# وای برادر یحبهم و یحبونه در خلوتخانه هم سر و هم مشاهده است یحبهم و یحبونه
~~در سودای خود به یکدیگرند و میگویند که ولا یطلع علینا ملک مقرب ولا نبی
~~مرسل. قطعه
# رافضی انگشت ms068 در دندان بماند   هم علی و هم عمر آمیختند
# هر یکی بخشند این دم هر دو شاه   ملک خود با یکدگر آمیختند
# روز و شب را از میان برداشتند   آفتابی با قمر آمیختند
# الله تعالی آن برادر را بینا گرداند تا کلمات مرا مشاهده کند! اما ای برادر تو قدر
~~خود چه دانی که چه هیکلی و از دولت مصطفی صلی الله علیه و سلم تو را چه
~~قیمت است و چه قدر است ؟ هم از رسالت صلی الله علیه و سلم بشنو که در حق
~~جابربن عبدالله انصاری قدس الله سره، چه شرف بیان میکند و میگوید ای جابر
~~آن روز که پدر تو عبدالله بن رواحه کشته شد و در جنگ أحد شهید گشت گفت که
~~خدای تعالی پدر تو را یعنی عبدالله را زنده گردانید و او را بر عرش مجید برد و با
~~موسی علیهالسلام یکجا داشت و عرش مجید را مقام او گردانید، زهی دولت مشتی
~~عاشقان امت حبیبالله که کلیم الله حیران و سرگردان است! و چون ای برادر
~~موسی کلیم الله دوستی حضرت عزت جل و علاء بر مشتی مشتاقان امت
~~حبیب الله را دریافت و از حضرت جل و علاء مشاهده و مناظره کرد در میان

PageV01P075

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0074.png)

~~مناجات درآمد وگفت الهی، من مشتاقان امت حبیب الله را ببینم؟ حضرت عزت
~~جل و علا از خانهآ ن والقلم صد و چهارده [هزار] بار کلام در خلوتخانه کهیعص،
~~فأوحی الی عبده ما أوحی نداکرد که یا احبائی من امة أحمد ما همه از سراپردههای غیب
~~گفتیم لبیک اللهم لا شریک لک لبیک از لذت این استماع نداء و از حلاوت جواب
~~لبیک، موسی بیهوش شد که وخر موسی صعقا و چون به هوش آمد این لذت و
~~حلاوت که و کلم الله موسی تکلیا هرگز او را نبود که با محبوبان حبیب الله شد. به
~~فریاد نامرادی خود تمناها برد وگفت اللهم اجعلنی ms069 منأمة نحمد زهی دولت من و توا
~~اما ای برادر کلام با هر یکی باشد و لیکن سر جز با محبوبان امت حبیبالله با
~~دیگری نباشد. وای برادر از وحی تاکلام بسی مراتب و درجات است ، چنانکه در
~~مقام اعلی ودر شب اسری با محمد صلی الله علیه و آله و سلم فرمان شد که ای
~~حبیب، من وقتهای دیگر قایل بودم و سامع تو بودی، نماینده من بودم و بیننده تو
~~بودی، اما امشب گوینده تو باش و شنونده من باشم و نماینده تو باش و بیننده من
~~باشم، پس ای برادر غزل
~~تو یوسف معنی را در چاه بلا دیدی؟
# او را به شهنشاهی در مصر کجا دیدی؟
~~او طرفه بغداد است گر پرده براندازد
# آنجات شود معلوم اینجات که را دیدی؟
~~در شیشهآ تو بینی آمیخته با یک رنگ
# گویی که دو رنگ است این پس تو چه صفا دیدی؟
~~این عالم فانی را چون عشق به کین آمد
# در خلوت روح الله عیسی زکجا دیدی1؟
~~ای چشم اگر دیدی تو صورت حال خود
# تو صورت حال خود در صورت ما دیدی
# پس ای برادر، در این مقام مگر مصطفی علیه السلام معشوق بود او عاشق، زیرا

PageV01P076

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0071.png)

~~که عاشق کلام معشوق را دوست دارد. چنانکه زلیخا چون از یوسف کلام شنیدی
~~بیهوش شدی و از خود برفتی و این مقام عظیم است مر عاشقان را و از این مقام
~~مصطفی علیه السلام خبر داد که لی مع الله وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی
~~مرسل اما و لا ولی نگفته که در مکتوب پیش از این شرح کردیم، مفهوم خواهد شد. آز
~~دولت او مرا و ترا نیز همین مقام باشد، نباید که در خاطر عاطر خدمت اخوی
~~بگذرد، چنانکه فقها و جهلا میگویند که خدای تعالی را به عاشقی و معشوقی
~~نسبت نکنید. حدیثی در مکتوب پیش از این شرح کردهام ms070 که پیغامبر علیه السلام
~~فرمودهاند اذا أحب الله عبدا عشقه وعشق علیه فیقول الله تعالی یا عبدی أنت غاشق و
~~محب و أنا عاشق لک و یحب لک اردت أم لم ترد اما معنی را از این الفاظ حمل کنند
~~ان شاءالله تعالی، مراد عاشقی و معشوقی را که چگونه بر حق تعالی اطلاق کنند و بر
~~مخلوقات چگونه اطلاق باید کرد و در دقایق المعانی شرح کامل کنم. اما بعده چون
~~آن برادر در این مقام، سلام غیب به اتمام خواهد شنید این حدیث را هم در حقیقت
~~مشاهده خواهد کرد و این تمنا روی خواهد نمود و ای برادر سلسله احمدی و
~~محمدیان دور و دراز است و در سر هر رشته هزار و هزاران ناز است. الله تعالی
~~جمال این بیتها را بر آن برادر تجلی کند. غزل
~~مها یکدم رعیت شو مرا شه دان و سالاری
# اگر مه را جفا گویم، بجنبان سر بگو آری
~~مرا بر تخت خود بنشان، دو زانو پیش من بنشین
# مرا سلطان کن و میدو به پیشم چون سلحداری
~~شها شیری تو، من روبه، تو من شو یک زمان من تو
# چو روبه شیر گیر آید، جهان گوید خوش اشکاری
~~ز بس احسان که فرمودی، چنانم آرزو آمد
# که موسی چون سخن بشنود، در میخواست دیداری1
# وای برادر، هم از این مقام این فقیر را وقتی پدید میآید، در آن وقت میگویم که
~~ای من معشوق تو و در دیگر حال میگویم که ای تو معشوق من، وقتی دیگر

PageV01P077

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0076.png)

~~میگویم که ای خدای تعالی مرا از تو دردی پدید آمده است و از تو دردی دارم که تا
~~خداوندی تو بر جاست، این درد من نیز بر جای باشد. یعنی خداوندی تو همیشه
~~باشد این درد نیز همیشه باشد و از این مقام جنت مراد است اما نه این جنت که
~~الجنة جنتان جنة العوام و جنة الخواص، فی ms071 جنةالعوام حور وقصور و فی جنة الخواص لیس
~~فیهاحور و لا قصور ، و عاشقان را بهشت زندان است که آلجنة سجن العاشقین کما ان
~~الدنیا سجن المؤمنین یعنی عاشقان با خدای تعالی باشند. چه گویی خدای تعالی در
~~بهشت باشد؟ اما در بهشت خود باشد و آن بهشت است که شبلی قدس الله سره
~~العزیز خبر داد که ما ف الجنة سوی الله تعالی یعنی گفت در بهشت جز خدای تعالی
~~دیگری نیست و نباشد کماقال علیه السلام ان لله تعالی جنة لیس فیهاحور و لاقصور و
~~لا لبن و لا عسل پس عاشقان در بهشت عوام نروند، اینک همت عالی! کمتر از زن
~~فرعون نباید بود که چه میخواهد و میگوید رب ابن لی عندک بیتا فی الجنة از این
~~فی الجنة بهشت خواص مراد است کما قال الله تعالی و ادخلی جنتی این «یاء» تقرب
~~است یعنی جنت من که ان لله تعالی جنه. ای برادر چون که تو در نقطهآ شبحان الذی
~~أشری بعبده عبودیت خود درست خواهی کرد، این خطاب را مخاطب خواهی شد
~~که ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی وأدخلی جنی.
# ای برادر روزی در سنه ثلث و خمسین و سبع مائة حضرت پیر خود قطب عالم،
~~شیخ نصیرالدین محمود را قدس الله سره پرسیدم که ما فعل الله بک ؟ فقال ادخلنی
~~إلی جنة القدس آلفزدوس یخاطبنی بذاته و یکاشفنی بصفاته یعنی فرمودند: گاهی
~~مخاطب ذات او می باشم وگاهی مکاشفهآ صفات او میکنم. بعده فرمودند که الله
~~سبحانه [ تعالی] تو را نیز این مقام خواهد داد و بعد از سیزده سال این فقیر در آن
~~مقام رسید الحمدلله رب العالمین. الله تعالی آن برادر را نیز خواهد کرد.
# پس ای برادر فی عیشة راضیة فی جنة عالیة این مقام بود و قطوفها دانیة رزق این
~~مقام است و ارزاق متفاوت آمد والله فضل بعضکم علی بعض ف الرزق یعنی رزق
~~قالب ms072 در جنت عوام مر عوام را باشد و رزق قلب در بهشت خواص مر خواص را
~~باشد. اما ای برادر رزق روح هرکسی را ندهند، و بهشت اخص مر عاشقان اخص را

PageV01P078

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0073.png)

~~باشد و من رزقناه منا رزقا حسنا و از آن مقام حضرت رسالت علیه السلام رمزی
~~نموده است وگفته است که لا یطلع النبیون والمرسلون برویة الله تعالی فی مقامالأولیاء
~~أمتی.
# ای برادر هر چند که قلم میرانم نهایت نمی پذیرد، زیرا که سلسلهآ عشق و غلغلهآ
~~اهل عشق ابدالآباد است من أحب شیئ أکتر ذکره درکار است والذین امنوا أشد حبا
~~لله به زینهار راست محکهای بسیار با خود دارد. المقصود ای برادر محکها همین
~~است که محبوبات دیگر را دربازد و چنانکه حضرت رسالت فرمود: حبب الی من
~~دنیاکم ثلث الطیب والنساء و قرة عینی فی الصلوة، علیه السلام. اما خواجهآ عالم آنچه
~~فرموده که حبب إلی پس به صیغهآ مجهول فرمودند. همچنین مجهول دلالت میکند
~~که محبت اصلی نبود و عایشه را فرمودند که حبک فی قلبی کالعقدة علی الحبل و در
~~جای دیگر گفت اولادنا اکبادنا. پس ای برادر معلوم شد که این محبت اصلی نبود
~~بلکه مصلحتی بود. اما ای برادر نکتهآ دیگر آن است یعنی هر چیزی را دوست
~~داشتن به تبعیت یعنی تبعیت معشوق، در کمال عشق و محبت نقصان نیارد، از
~~سبب آنکه ای برادر هر چه هست فعل و صنع حضرت عزت است جل و علاء و
~~عشق و محبت با هر که خواهی باخت گویا که با فعل و صنع او میبازد. پس کمال
~~مقام عشق و عاشق آن است که همه محبتها با خدای تعالی است که هیچ مجازی
~~نیست. چنانکه مجنون در خانهای که لیلی بودی آمدی، آن خانه را طواف کردی.
~~مردمان گفتندی که این [ جا] چه میکنی او میگفت: شعر
# و ما حبالدیار شغفن قلبی   ولکن حب من سکن الدیار1
# آطوف إلی ms073 جدار دیار لیلی   وأقبل ذالجدار و ذالدیار
# **
# علی لدی العامریة وقفة   لیملی علی الشوق والدمع کاتب
# و من عادتی حب الدیار لأفلها   وللناس فیما یغشقون مذاهب
# پس دیار برای لیلی است و نه غیر لیلی کما قال الله تعالی و لله ملک السموت

PageV01P079

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0078.png)

~~والآرض و ما بینهما یعنی آنچه در میان آسمانها و زمینها است همه خدای راست
~~عزوجل، و چون عاشق فعل و صنع معشوق را دوست دارد، پس ای برادر این
~~دوستی غیر معشوق نباشد، زیراکه همه موجودات و مخلوقات که اوست به فعل و
~~و صنع اوست. پس تبعیت دوست داشتن شرکت نباشد و حجاب راه محبت از
~~محبوب اصلی نباشد. نیک فهم کنی که هیچ چیز جزاو نیست در هر چه باشی و با
~~هر که باشی. ابیات
# مرد میباید که باشد شه شناس گر چه بیند شاه را در صد لباس
# ***
~~دایم همه جا با همه کس در همه حال میدار نهفته چشم دل جانب یار
# ***
~~در یاد روی توست که مستم به بوی گل با گل مرا که دوستیست هم به بوی توست
# ***
~~مباش آحول مسمی جز یکی نیستاگر چه ما همه اسماء نهادیم
~~ای برادر دو دیدن و دو نمودن، اقل و اکثر در یافتن و دانستن و غیر او دیدن
~~مغلطهآ عوام است. ای برادرکار عشق و بار عاشقان نه مختصر است، در مکتوبی
~~دیگر نیز خواهم نبشت. بیت
~~به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی به صد دفتر نمیگنجد حدیث حال مشتاقی
# تم هذالمکتوب الشریف [ف] التاسع من رمضان سنة آزیع و عشرین وثمان مائة.

PageV01P080

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0075.png)

# برادرم اعز محترم ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعاء از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی موجب شکر است. غرض
~~صحیفه مبنی بر آنکه غزل
~~عشق اندر فضل و علم و دفتر و اوراق نیست
# هر چه گفت و گوی خلق آن ره ms074 رهآ عشاق نیست
~~شاخ عشق اندر ازل دان بیخ عشق اندر ابد
# کین شجر را تکیه بر عرش و ثری و ساق نیست
~~عقل را معزول کردیم و هوا را حد زدیم
# کین جلالت لایق این عقل و این اخلاق نیست
~~تا تو مشتاقی بدان این اشتیاق تو بتیست
# چون شدی معشوق از آن پس هستیی مشتاق نیست1
# ای برادر، اذا یعشها السدرة ما یغشی این سدره درخت ریوبیت است که ثمرهآ آن
~~عشق ازلی است که به صورت عبودیت آمده است. ای برادر کلمات این فقیر را
~~کسی مدرک است که او در مکتب عشق وعلمناه من لدنا علما شاگردی کرده است و
~~شراب و نفخت فیه من روحی از خمخانهآ ریوبیت نوشیده باشد و از جامهدار خانهآ

PageV01P081

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0080.png)

~~احدیت قبای عبودیت پوشیده باشد که حملها الانسان، زیراکه ای برادر، در این عالم
~~هیچ بالاتر و رفیع تر از عبودیت نیست. یعنی عبودیت خالی است که بر چهرهآ جمال
~~ریوبیت مذخرست است. چنانکه شیخ ذالنون مصری گفته است که لیس بینی وبینه
~~فرق الا انی تقدمت بالعبودیة. زهی حدیث نافع! پس ای برادر جمال چهرهآ ربوبیت
~~بی خال عبودیت نعت کمال ندارد و خال عبودیت بی چهرهآ جمال ربوبیت خود
~~وجود ندارد و ما خلقت الجن والانس الا لیعبدون گواهی هر دو طرف میدهد، هم
~~عبودیت و هم ریوبیت را که کنت کنزا مخفیافاحببت أن اعرف بیان ریوبیت کرده است.
~~فخلقت الخلق بیان اتصال عبودیت میدهد. ای برادر نیک عاشقی و عشقبازی!
~~رباعی
# معشوق هباست تا عاشق نیست ناز معشوق کجاست
~~بی عاشق و عشق حسن معشوق هباست
~~و فتوی عشق اگر چه این قول خطاست مشاطهآ حسن یار بی صبری ماست
# و عزیزی دیگر نیز گفته که العبودیة بغیر الربوبیة نقصان و زوال والربوبیة بغیر
~~العبودیة محال یعنی میگوید که عبودیت بی ربوبیت نقصان و زوالی است و ربوبیت
~~بی عبودیت محال باشد والزمهم کلمة التقوی و ms075 کانوا أحق بها وأفلها این که عاشق و
~~معشوق و معشوق و عاشق لایق و مناسب آمدهاند، در این میان نسبت تمام است.
~~الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را بر آن برادر تجلی کند مثنویات
~~تو بدان کانگه که سیمرغ از نقاب آشکارا کرد رخ چون آفتاب
# د هزاران سایه بر خاک اوفکند پس نظر بر سایهآ پاک اوفکند
# مایهآ خود کرد بر عالم نثارگشت چندین مرغ هر دم آشکار
# صورت مرغان عالم سر به سر سایهآ اوست این بدان ای بی هنر
# ن بدان چون این بدانی از نخست سوی آن حضرت نسب کردی درست1
# وچون [ای] برادر نسب از معانی مثنویات این فقیر به تجلی ترا جلوه گری کند و
~~نسبت در آن حضرت بر حکم فاحببت آن اعرف فخلقت الخلق حاصل گردد، بدانی که

PageV01P082

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0077.png)

~~عبودیت را با ربوبیت چه اشارت است و ربوبیت را با عبودیت چه بشارت است.
~~اشارت با بشارت و بشارت با اشارت عاشق با معشوق و معشوق با عاشق در غمزهآ
~~همزهآ «الم» مشاهده خواهد کرد، إن شاءالله تعالی و شمهای از غمزهآ همزهآ اشارت
~~در این آیه هم که ان الله اشتری من الؤمنین أنفسهم وأموالم بان لهم الجنة یعنی نفسها و
~~مالهای مؤمنان را الله تعالی به بهشت خریده است. اما دل خود از آن حق تعالی و
~~تقدس است، خریدن حاجت نیامد که در بیع نیست. پس ای برادر چنانکه ربوبیت
~~بهاء ندارد، عبودیت نیز قیمت ندارد. آن برادر این مسئله در فقه خوانده است که هر
~~بیعی که مقابل ثمن نباشد آن بیع غبن و ظلم باشد. اگر دل مقابلهآ آئینهآ الوهیت
~~نبودی ما للتراب ورب الآرباب هرگز درست نبودی و ظلوما جهولا ای برادر بی راگم
~~کرده است. اما نقطهآ دیگر ای برادر آن است که ارادهآ خدای تعالی نقطهآ عبودیت را
~~به محبت فروخت. چون بیع حاصل آمد ، نقطهآ عبودیت اصل ربوبیت شد و ms076 چون
~~ای برادر، نور ربوبیت بر نور عبودیت غلبه کند، نور عبودیت مغلوب گردد وگاه نور
~~ربوبیت مر نور عبودیت را بنوازد و قربت دهد، یعنی گاهی نور معشوق مر نور
~~عاشق را قربت و وصلت دهد. غزل
# اسیر وخسته و مظلوم و ناتوان معشوق تند و شوخ و توانای دل شکار
# داند چگونه شد جان و دل اندر آن خم زلفین تابدار
# ر آرزوی بود محمد در این نفس روزی بود که چهره نماید جمال یار
# المقصود ای برادر، حضرت رسالت علیهالسلام نیز بگفت که در شب معراج الله
~~تعالی را نتوانستم دیدن که نور حضرت او غلبه میکرد فرأیت فراشا من الذهب حال
~~بینه و بینی. اینک ای برادر حایل رویت که بود انسانیت بود، اما پوشیده نیست شمع
~~الهیت را پروانه دل انسان آمده است دنا فتدلی فکان قاب قوسین او آذنیی فأوخی إلی
~~عبده ما اوخی. پس ای برادر عاشق که معشوق راکناره گیرد، چون بیهوش شود که
~~خرموسی صعقا و چون حضرت رسالت علیه السلام در قرب و کان قاب قوسین رسید
~~فاوحی الی عبده ما اوحی، یعنی خواجهآ عالم علیهالسلام فرمود که ید قدرت او بر
~~کتفهای من بود. چون ید خود بر کتفهای من نهاده فعزفت ما بین السماءوالارض پس

PageV01P083

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0082.png)

~~ای برادر آیهآ فاوحی الی عبده ما أوحی بدین صریح دلالت میکند بر عشق الهی
~~مرجان قدسی را و هیچ کس از ظاهربینان و ظاهرجویان فهم ندارند اللهم اهذهم، زیرا
~~که ای برادر فأوحی الی عبده ما أوحی بیان این معنی تخصیص کرده است در بیان
~~عشق خود با جان حبیب. چه بیان إلی عبده چه نشان داده است. اگر برادر، جان
~~قدسی را در آن حضرت شایستگی و بایستگی نبودی در میان این قوم شور و غوغا
~~نیفتادی. رباعی
# در انجمنی نشسته دیدم دوشش   نتوانستم گرفت در آغوشش
~~صد بوسه زدم به زلف عنبر پوشش   یعنی که حدیث میکنم در ms077 گوشش
# پس ای برادر، عاشق چون بخواهد که معشوق را بوسه دهد یا با وی سری گوید
~~اگرکسی جز وی حاضرباشد، پی او راگم کند، یعنی حدیث میکنم درگوشش، این
~~باشد. پس در شب معراج او را از برای خود برد که أشری بعبده لیلا ندا در داد برای
~~اغیار که او را از برای آن آوردهایم تا عجایب و غرایب سمای حقیقت ما و ارض
~~وسعت ما را ببیند لقد رأی من ایات ربه الکبری. تازی زبانان قرآن را فهم ندانند.
~~ریه الکبری نشان بزرگ آمده است، صغری مادون الله و کبری کبریاهم الله تعالی
~~است. چنانکه ای برادر سلطان محمود ایاز را دوست دارد و او را بر تخت مملکت
~~خویش مینشاند و دیگران را پی گم میدارد که شما اهلیت آن ندارید که مملکت
~~مرا لایق و ذائق باشید. ای برادر، کلمات این فقیرنه فهم هرکسی است زیراکه این
~~فقیرنه دل دارد نه جان ونه دین دارد. اما دل و جان در دینی دارم که خواجه شبلی
~~نیز گفته است که انا فی دینالله و [به] گمان خلق دین خدای تعالی اعمال آخرت
~~است، اما دین خدای تعالی عشق ازلی است که با معشوق ابدی است. غزل
# دلم برخاست و دینم رفت از دست کنون من بی دل و بی دین نشستم
# چو آتش شیشهآ می پیشم آورد بهشیشه توبهآ سنگین شکستم
# یک دردی به حلق من فرو ریخت من از رد و قبول خلق رستم
# ز مستی خرقه برآتش نهادممیان گبرگان زنار بستم

PageV01P084

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0079.png)

# 5
# چون محض زهد کردن کفر دیدم به صد حیله ز زهد و کفر رستم
# چه میپرسی ز من کز عشق چونی؟   همی هستم چنان کز عشق هستم
# ون نه فانیام نه باقی چه گویم چون نه هشیار و نه مستم1
# و ای برادر عشق سلطان است محلی نزول فرماید که خواهد، عشق لایزالی با
~~جان قدسی عقد سری بسته است ms078 که جز عشق را خبرنیست، زیراکه ای برادر عشق
~~مقامی است که چه عاشق و چه معشوق هر دو را از آن مقام خبر نیست و عشق از
~~معشوق است نه از عاشق، پس عشق از جان قدسی است و عشق جان قدسی از نور
~~الهی باشد. نیک تأمل و تفکر کنی که چه مینویسم! و چون ای برادر مرا با خود
~~قربت می دهد در نور او خود را میبینم که رأی قلبی رب و حضرت سرور اولیا علی
~~مرتضی کرم الله وجهه از این حال چنین خبر داده است ما نظرت فی شیء الأورآیت
~~الله فیه وگواه این معنی در کلام مجید بیرون داده است که آلم تر الی ربک کیف
~~مدالظل و چون حضرت صمدیت جل و علا خود را در آئینهآ دل ما بیند عبارت این
~~باشد که آلم یعلم بأن الله یری. ای برادر اگرچه این کلمات در خور جان تو نبود اما الله
~~تعالی آن برادر را بیناگرداند که این کلمات من در دو جهان نگنجد که هر دو جهان
~~مختصراند. الله تعالی جمال مثنویات بر آن برادر تجلی کند. مثنوی
# کرد شاگردی سؤال از اوستاد   کز بهشت آدم چرا بیرون فتاد
# گفت بود آدم همی عالی گهر   چون به فردوسی فرود آورد سر
~~هر که جز جانان به چیزی زنده شد   گر همه آدم بود افگنده شد2
# هرگاه که ای برادر عالی همتی که برای کل بود او به جزء قناعت کند به تشهیر
~~وعصی ادم ربه فغوی درکشند، پس این کلمات من کل است به جزویات کی گنجد؟
~~اما در بهشت قلب تو بگنجد3 که فراخی تمام دارد لا یسعنی سمایی و لا ارضی و لکن

PageV01P085

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0084.png)

~~یسعنی قلب عبدی المؤمن. ای برادر قدر آفتاب همان آفتاب داند انما یعرف الفضل آهل
~~الفضل رخت سلطان جز اسپان سلطان نکشند. اگر چنانکه در کمال آفتاب چیزی
~~دیگر به جز آفتاب آفتابی کند ms079 نکند، جای آفتاب جز آفتاب نگیرد. آن کس که ذوق
~~این کلمات من بچشد او در مقام اذا تم الفقر فهو الله نازل گردد. روزی بر این فقیر
~~قطب عالم قدس الله سره فرمودند لا شیخ ابلغ من العشق پس ای برادر آفتاب را به
~~چراغ نتوان شناخت، آفتاب را هم به او باید شناخت کما قال الفقیر لا یعرف الحق الا
~~بالحق چنانکه سرور اولیا، علی مرتضی، کرم الله وجهه فرموده که عرفت ربی بربی اما
~~من میگویم که دلیل معرفت خدای تعالی مبتدی را عشق باشد هر که را پیر عشق
~~نباشد اوروندهآ راه نیست. عاشق به معشوق به عشق تواند رسید و معشوق را بر قدر
~~عشق بیند. هر چند عاشق را عشق کمالتر معشوق را در جمال حسن زیاده تر از آن
~~است که پوشیده درآید و پوشیده بیرون شود و عاشق و معشوق خبرندارند.
# اکنون بشنو که عشق الهی بر دو طرف قسمت کردهاند:1 قسمی حضرت رسالت
~~علیهالسلام دادهاند قسمی مر ابلیس را دادهاند. حضرت رسالت علیه السلام قسم
~~خود را بر مؤمنان نهاده شور و غوغای جمال درایشان زد. الله تعالی جمال بی مثال
~~خود عطای ایشان کرد. ابلیس قسم خود را بر ملحدان قسمت نهاد. مغان و جهودان
~~و ترسایان سر بر کردند. در این محل سرها بود فروگذاشتیم. اگر در قلم میرفت
~~کونین زیر و زبر میگشت. ای برادر مقصود آن است که عشق الهی منقسم شد اما
~~عشق عبودیت به تمامی او برگرفته است که والله علی کل شیء قدیر، فهم من فهم.
~~خواهی دانست و خواهی دریافت. حیات ما بخواه. پس ای برادر عشق الهی که
~~منقسم شد شمهای از آن بیان دهم: عشق جمال، جمالیان را در نواز آورد و عشق
~~جلال، جلالیان را در گداز آورد. اذا رأوهم الجمال طابوا و اذا رأوهم الجلال ذابوا یعنی
~~جمال بینان خوشیها کنند و جلالبینان در سوز و گداز باشند. اما ms080 این دو مقام که در
~~دو قسمت بیان افتاد اوسط همتان راست، اما ای برادر اعلی همتان را مذهب و دین
~~وملت عشق باشد نه جمال ونه جلال. هرکه عاشق او باشد یا معشوق او، جزلقای

PageV01P086

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0081.png)

~~او ویا او را لقای مذهب وملت نباشد. پس او کافر حقیقی باشد که آن ایمان حقیقی
~~است. رباعی
# آنکس که نه عشق را شریعت دارد   کافر باشد که دین طبیعت دارد
# آنکس که شریعت و حقیقت دارد   شاهد بازی و دین طریقت دارد
# وای برادر طریق الله تعالی در آسمانها و در زمینهانیست بلکه در عرش و بهشت
~~نیز نیست، اما طریق الله در توست که و فی انفسکم افلا تنصرون؟! مثنویات
~~تو نکردی هیچ گم چیزی مجوی هر چه گویی نیست آن چیزی مگوی
# آنچه گویی وآنچه جویی هم تویی خویش را بشناس صدچندان تویی1
~~ای آنچه در عرش و فرش است هم از تو آفریده است زیراکه همه نسخهآ ظاهر و
~~باطن از توست. ای برادر چون تو بینای حقیقی شوی آنگاه تو بدانی که تو چه
~~کارخانهای و چه نگارخانهای. غزل 2
~~گنجیست در این خانه که در کون نگنجد
# این خانه و این خواجه همه فعل و بهانه است
~~فیالجمله هر آن کس که در این خانه رهی یافت
# سلطان زمین است و سلیمان زمانه است3
~~پس ای برادر، در دنیا و عقبی مقام تمثل است و بر عالم تمثل مطلع شدن نه
~~اندک کاریست. تا موت ابوبکر ترا حاصل نشود که در حیات بود گفت که من اراد أن
~~ینظر إلی میة یمشی علی وجهالأرض فلینظر الی ابی بکر بیان این مرگ شده است. هرکه
~~این مرگ ندارد زندگانی ندارد. این مرگ نه مرگ حقیقی باشد بلکه از این مرگ فنا
~~مراد است ونزد ما مرگ این باشد که چون به غیر معشوق باشی مرده باشی و گورتو
~~آن است، چنانکه حضرت رسالت علیهالسلام در همه ms081 اوقات گفتی اللهم ان اعؤذ
~~بک من عذاب القبر. ای برادر، عالم بشریت گور تو آمد که خواجهآ عالم علیه السلام

PageV01P087

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0086.png)

~~استعاذه از عالم بشریت خواستی و خلایق جای دیگراند، بیچارگان نامحرمان
~~حضرت الوهیت! اما چه کنند که ره نمی دهند. بیت
# گوهر وصلت از آن در پرده ماند   در جهان شایستهآ آن، کس ندید1
# اما ای برادر سالها این کتابخانهآ باطن این فقیر که از مکتبخانهآ و علمناه من لدنا
~~علما تعلیم یافته بود، موقوف بود تا جان آن برادر قدسی نبود، عشق ما با جان تو
~~عقدثری نبست. الحمدلله علی ذلک. اگرذات عالی صفات آن برادر نبودی کتابخانهآ
~~ما از جهان رفتی، کسی را نمی یافتم و نمیگفتم و چون سالها از باطن آهی سردی و
~~گرمی برای نایافت حریف که به او سری گفته شود نمی دیدم، می ترسیدم نباید که از
~~آسمان آتشی بارد. بیت
# محمد آه گرمت بر فلک رفت   عجب کز آسمان آتش نبارد
# باید که خدمت اخوی کتابی که میکند بحرالمعانی را آنچه در مکتوبات مندرج
~~است هم بر این منوال گل را بنویسد، چیزی فروگذاشت نکند. تواریخ نیز نویسد، هر
~~مکتوبی را علاحده. تم فذالمکتوب الشریف ف الیوم الأحد الثالث والعشرین من
~~شهرالمبارک رمضان سنة أزبع و عشرین و ثمان مائة.

PageV01P088

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0083.png)

# برادرم اعز محترم، ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی موجب شکر است.
~~الحید لله علی ذلک. رباعی
# هر آن نقشی که بر صحرا نهادیم   تو زیبا بین که ما زیبا نهادیم
# سر مویی ز قدرت وانمودیم   جهان را در فی غوغا نهادیم1
# حاکیا عن الله تعالی کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق یعنی حضرت
~~صمدیت جلت قدرته، پردهنشین غیبالغیب بود و پرده جلال از پیش جمال خود
~~برنگرفته بود، نخست نور محمد(ص) محبت فاحببت که آن نور احمد است که ms082 از
~~نور احدیت خویش نقش بست، چنانکه حضرت رسالت علیهالسلام به عبارت
~~تمام و به فصاحت بر خاص و عام، بیان خلقت اخص خود فرمود که انا من نور الله
~~والؤمنؤن من نوری و دوم در مقام تقدیم در حضرت قدیم بیان مبدأ و منشأ خویش
~~نهاد که اول ما خلق الله تعالی نوری و ای برادر خلقت به زبان عربیه به سه نوع
~~می یابم: یکی به معنی آفریدن چنانکه فرمود: خلقکم ما فی السموات والأرض دوم به
~~معنی تقدیر چنانکه فرمود: والله علی کل شیء قدیر و سیوم به معنی ظهور چنانکه
~~حاکیا عن الله تعالی: إن الله خلق ادم و ذریته علی صورته بدین دلیل ظهور وجود مراد

PageV01P089

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0088.png)

~~است و چون ای برادر نور احمد از نور احد خلقت یافت، اما شیخ محی الدین
~~صاحب فصوص در رسالهآ خویش آورده است که نور احمد از عدم خلقت یافته
~~است. و الله اگر امروززنده بودی با او گفته شدی آنچه گفتنی است که نور احمد را با
~~عدم چه نسبت و نور مؤمنان را نیز با عدم چه تعلق؟ که حضرت رسالت علیه السلام
~~فرموده: انا من نورالله والؤمنون من نوری پس نور حضرت عزت جل وعلا، درکتم
~~عدم بودن نشاید، زیراکه نور او محض وجودست. پس وجود قدیم را با عدم نسبت
~~نشاید کردن. پس ای برادر نور احمد را و نور مراد تو را به عدم تعلق نیست و نه نور
~~هر که کلمات ما را مدرک باشد. اما اهل عدم که از عدم به وجود آمدند، ذرهای
~~تفهیم از کلمات ما نصیب ایشان نیامده، زهی زمرهآ محرومان و محجوبان! رباعی
~~خوی با ما کن و با بیخردان خوی مکن دمب هر مادهخری، همچو خران بوی مکن
~~اول و آخر تو عاشق تا به او خواهی بود؟ چون زن فاحشه هر1 لحظه دگر شوی مکن
# ای برادر در گرد لفظ نگردی، معنی را باشی. ms083 مراد معنی است نه لفظ و مراد ذات
~~است نه لباس. فرد
# هر آن حرفی که پوشیده است معنی   ز لوح عارض خوبان است مفهوم
# ای برادر، به تاریخ التاسع من جمادی الاول سنه ثمان وخمسین وسبع مائة با
~~خضر علیه السلام، در دریای فرات در کشتی مصاحب بودم و با خضر علیه السلام
~~سخن در نور می رفت. خضر علیه السلام فرمود: خلق الله تعالی نور محمد من نوره
~~فصوره و صدره علی یده و یبق ذلک النور بین یدی الله تعالی مائة الف عام فکان
~~ملاحظه ف کل یوم و لیلة سبعین الف لحظة ونظرة و یکسوه فی کل نظرة نورا جدیدا و
~~کرامة جدیدة ثم خلق منها الموجودات کلها یعنی گفت الله تعالی نور محمد علیه السلام
~~را از نور خود پدید کرد به ید قدرت خود، آن نور را صد هزار سال بداشت. هر
~~شباروزی که هزار سال دنیاوی باشد، نظر در این نور کردی. به هر نظری نوری و
~~کرامتی جدیدی آن نور پوشیدی، بلکه هر روزی هفتاد هزار نظر در این نور کردی
~~این از هر نظری هفتاد هزار نور دیگر یافتی، بعده از نور احمد علیه السلام جمله

PageV01P090

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0085.png)

~~موجودات و مخلوقات را به وجود آورد یعنی به ظهور آورد. پس ای برادر چون
~~خواست که ان الباطن یتجلی آلظاهر متجلی گردد، ندای ظهور احدی با نور احمدی
~~در داد که لولآک لما اظهرت ربوبیتی.
~~المقصود ای برادر، متکلمان و علمای نادان میگویند که حضرت صمدیت را،
~~جلت قدرته، نور نتوان خواند زیرا که آلنور عبارة عما لا یبقی زمانین، پس ای برادر
~~[نور] در این معنی محدث باشد، اما این سخن راست است و لیکن آن کس که گوید
~~که نور او این نور باشد و بدین صفت بود؛ و هرگز نور او بدین صفت نباشد. پس
~~معلوم آن برادرباد، میان اسمای حضرت جل و علاء یکی اسم «نور» است و ms084 این نور
~~منور جمله نورهاست و نورها متنوعست، نور ماه و نور ستاره و نور آتش و نور
~~جواهر و مانند اینها. پس ای برادر خفافیش اعیان که محروم از آفتاباند و بدین نور
~~قانعاند، اگر پیش ایشان از نور آفتاب شرح و بیان کند، خفافیش اعیان هرگز قبول
~~نکنند ومنکر باشند، فهم من فهم.
# اما رئیس امامان، شیخ محمد غزالی تمام کرده که النور عبارة عما یظهر به الآشیاء
~~بغیر، شرح تمام فرموده است. یعنی نور آن باشد که به جزاز نور به نورنتوان دیدن و
~~ظلمت به نور ظهور کرد و نور معنی این دارد و اطلاق نور حقیقی جزبر خدای تعالی
~~نیاید و بر دیگر نورها به اسم مجاز افتد. پس ای برادر زمرهآ نادانان میگویند که
~~موجودات و مخلوقات از معدومات موجود شده است و این معنی هرگز روانباشد،
~~زیرا که معدوم را شناختهایم که معدوم چیزی را گویند که لا ممکن الوجود [بود] و
~~ممکن الوجود را معدوم نشاید گفت. پس ای برادر، آنچه ممکنالوجود بود تحت
~~خلقت درآمده است. به چه ماند؟ چنانچه کل ذرائر که به شعاع نور آفتاب ظهور و
~~مرئی میشوند، چه گویی که در ظلمت شب لاممکنالوجوداند؟ هرگز نه روا باشد،
~~یعنی وجودات ایشان موجود است، اما در ظلمت شب ظهور و مرئی نیستند، بعده
~~چون آفتاب به نور خویش ظهور میکند همه ذرات که در ظلمت بودند جوش و
~~خروش میکنند. پس عدم هیچ نبود، در این محل نیک تأمل شافی کنی و در این دو

PageV01P091

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0090.png)

~~بیت نیز، غزل 1
~~گم شدم در خود چنان کز خویش ناپیدا شدم
# شبنمی بودم ز دریا غرقه در دریا شدم
~~سایهای بودم ز اول بر زمین افتاده خوار
# راست کان خورشید پیدا گشت ناپیدا شدم2
~~دریغا ای برادر، کسی نیست از اسرارگویان و اسرار دانایان ماضی که به ایشان نیز
~~بگفتمی، معذورم دار. غزل
~~نوبت کهنه فروشان درگذشت   نو فروشانیم ms085 و این بازار ماست
~~نوبهاری کو جهان را نو کند   جان گلزارست اما زار ماست
# عقل اگر سلطان این اقلیم شد   همچو دزد آویخته بر دار ماست3
~~ای برادر، بیچاره عقل کجا و اهل عقل چه جاکه با این فقیر دم کشد و دم زند؟
~~قطعه
~~به عقل این راه مسپر کاندرین را جهانی عقل چون خر در خلاب است
~~اگر پرسی ز سر این سؤالی چه گویم من که خاموشی جواب است4
~~ای برادر نود و دو سال است که خاموش میبودم و در جامه دار خانهآ قدرت و
~~ارادت، قبای معانی از طور سبعالمثانی سوزن و در درازی قامت مرد می دوختم،
~~هیچ قامتی لایق این قبا نیامده جز قامت آن برادر. پس لاجرم آن قبای زیبا بر بالای
~~رعنای خدمت برادری چست و درست آمد. زهی دولت ابدی و سعادت سرمدی

PageV01P092

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0087.png)

~~آن برادر اللهم عمره و کبره! قطعه
# یک دل عاشقان رفت به سر چون قلم مزژزدهآ همچو شکر در دل کاغذ رسید
# وقت شد ای مردگان حشر مجدد رسید1
~~طبل قیامت زدند صور حشر میدمدوقت شد ای مردگان =
# المقصود ای برادر، جمیع موجودات در ظلمت وجود داشتند به خلقت قدیم
~~چون نور حضرت صمدیت جل جلاله از مشرق ازل طلوع کرد، وجود موجودات
~~آسمان و زمین به ظهور شدند. پس ای برادر در این محل علمای ظاهر ایراد کنند که
~~این معنی دلالت به قدم میکند و این روا نباشد، زیراکه موجودات حادثاند. نکتهآ
~~این فقیر که در جواب ایشان است این است که از روز ازل حادثاند اما ما قبل روز
~~ازل جمیع موجودات موجود بودند. کما قال علیه السلام خاکیا عن الله تعالی موجود
~~قبل الازل موجوه بالوجود بعد الأزل اظهرت بالحدوث. بیت2
~~پیش از آن روز که نام میو میخانه نبود جان ما سوی خرابات همی کرد سجود
# یعنی جان ما پیش از آن در سجود بود، الله تعالی جمال این ms086 بیت بر آن برادر
~~تجلی کندا پس ای برادر الله نور السموات والأرض غیر وی نباشد. پس اگر طلوع
~~نورالله نور السموات والأرض نبودی، وجود ذرات کائنات ظهور نگشتی و حضرت
~~عزت جلت قدرته بیانی کرده است و هیچ کس را ادراکی نه، واذا اخذربک من بنی
~~أدم من ظهورهم فریتهم و حضرت رسالت علیه نیز فرموده است ان الله تعالی
~~خلق الخلق فی ظلمة ثمرش علیهم من نوره همین معنی دارد. یعنی وجود خلق نعت
~~ظلمت داشت آن را به نور الهیت مقرون کرد تا همه موجودات ایشان نور گردد و به
~~ظهور آیند. ای برادر بیان نور در بحرالمعانی گنجایش ندارد، مقداری که بود نبشته
~~می شود. بالله العلی العظیم اگر به تمامی نور در قلم می آوردم جهان و معاملهآ جهان
~~مطلقا بر میفتادی، اما به روزگاری غیر بحرالمعانی بر آن برادر خواهم نبشت.

PageV01P093

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0092.png)

~~إن شاءالله تعالی.
~~پس ای برادر الله نورالسنوات والارض یعنی اصل آسمان و زمین نور آمد.
~~الله تعالی مصدر موجودات است، یعنی ذات او مصدر و مایهآ جمله موجودات
~~آمد، یعنی الله ونوره مصدر الانوار پس ای برادر الله نور السموات والآرض وجود
~~ذات او بود که جوهر عزت باشد و نور صفت ذات الهیت است که عرض باشد اما
~~آن برادر دانسته باشد که جوهر آن بود که ما یقوم به العرض. جوهر عبارت از اصل
~~وجود باشد و عرض به معنی قائم به جوهر. اما ای برادر عرض حقیقی میگویم که
~~معنی قیوم است اگرکسی را فهمی خواهد بود، لیکن آن برادر تفهم خواهد شد. پس
~~ای برادر خدای تعالی موجود است پس جوهر باشد و جوهر بی عرض هرگز نباشد.
~~این رمزی که نبشتم اندک ندانی که این جوهریات و عرضیات را نمیگویم اما اینک
~~تأمل وتفکر در قول سروراولیا، علی کرم الله وجهه کنی که تمام بیرون داده است که
~~لفظ الله عبارة عن بیان وجوده ونور ms087 السموات عبارة عن نور وجود لازمه پس ای برادر
~~حاصل این کلام آن است که الله جوهر باشد و نور او عرض بود. پس این سموات و
~~ارض به رمزنبشتهام، اما به غیر بحرالمعانی صریح خواهم نبشت این شاءالله تعالی.
~~المقصود ای برادر ثمره شجره جوهر و عرض دو نور آمد: یکی نور سموات دوم نور
~~ارض. نه این آسمان است و نه این ارض که اهل ظواهر بی جواهر دانستهاند و در
~~تفسیرها الله نورالسموات والأرض این آسمان وزمین را مراد داشته. زهی محرومان
~~ازل و ابد! پس ای برادر حقیقت ذات که این دو نور آسمان و زمین که بیان کردیم
~~یکی نورنبوت است که آن احمد است صلی الله علیه و سلم، دوم نور ولایت است
~~که آن علی است کرم الله وخهه، اما شرح و بیان صریح در بحرالمعانی گنجایش
~~ندارد از سبب آن در مقصود ما قبل آمدیم. به روزگاری خواهم نوشت ان شاء الله
~~تعالی. اما در این دوبیت شیخ احمد حمویه قدس الله سره ذکری تام و فکری تمام
~~کنی که آئینهآ اشهاد تمام است. رباعی
~~آن گوهر اصل را عرض خود دل ماست آن دل که برون زکون و کان منزل ماست
~~این طرفه ترست کاین سخن مشکل ماست پیش از کن و کان چه بود آن حاصل ماست1

PageV01P094

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0089.png)

# هزار آفرین باد شیخ احمد حمویه را بدین شرح قدس الله سره. المقصود ای
~~برادر بیان اظهار گفت که منشاء آن محبت فاحببت بود خواست تا صفت باطنت
~~بعد از ظهور بیان کند تا آخر با اول پیوندد و باطن به ظاهر پیوندد تا سر کآن الله و لم
~~یکن معه شیء برآن قلوب روشن گردد و بدانند که این ظهورالظاهر هموست و این
~~بطون الباطن هم هموست. پس ای برادر محبت فاجبت که سبب نور ظهور بود
~~همان سبب بطون است که الظاهر مظهر اسم الباطنست اگر ظاهر نعت نباشد ms088 پس
~~باطن را خود نام نبود. ای برادر در کلام خود محمد را صلی الله علیه و سلم شجره
~~خواند که من الشجرة آن یا موس. مراد از این شجره ذات نور احمدست صلی الله
~~علیه وسلم که الظاهر لباس الباطن آمده است وآنکه احمد را صلی الله علیه و سلم
~~ثمره میگویم این بیان ثمره در بحرالمعانی نمیگنجد در دقایق المعانی بر آن برادر
~~شرح خواهم کرد إن شاءالله تعالی. اما رمزی از رموزهای خویش در این محل نیز
~~بیان کنم که آن برادر نبشته بودند که انا الحق و سبحانی از کجاست و چه حالت است؟
~~آن ترک که آن سال به یغماش بدیدی
# آنست که امسال عربوار برآمد
~~این نیست تناسخ سخن وحدت محض است
# کز جوشش این قلزم زخار برآمد
~~گر شمس فرو شد به غروب او نه فنا شد
# از برج دگر آن مه انوار برآمد
# ای برادر شرح انا الحق و سبحانی در هر مکتوبی به کنایت نبشته شده است اما در
~~این مکتوب از اول تا آخر همین معنی است. نیک تأمل و تفکر کنی. اما رمزی از این
~~روشن تر شرح کنم تا مفهوم خاطر عاطر آن برادرگردد، اما امیدوارم که این صفت در
~~ذات آن برادر ظهور خواهد شد و سر از سرادقات غیب و از حضرت بی ریب بر آن
~~برادر خواهد کشید. بدان ای برادر چون حضرت الوهیت را محبت به این مشتی

PageV01P095

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0094.png)

# چو آدم را فرستادیم بیرون   جمال خویش در صحرا نهادیم
# جمال ما ببین زین راز پنهان   وگر چشمت بود پیدا نهادیم
# وگر چشمت نباشد آنچنان دان   که گوهر پیش نابینا نهادیم1
~~نقش هویت برآمدن به صورت این بود و در صورت کلام متضمن است اینکه ای
~~برادراگر در پیراهنی ذاتی کلام کند، نادان داند که پیرهن میگوید و این هرگزنباشد و
~~آن پیراهن را بدان ماخوذ کنند و بسوزند و این خود از جهل ms089 محض است. نظم
~~فاش کردم فاش کردم سرها را بعد از این
# گر تو را گوشی است بشنو ور بود چشمی ببین
~~گر نهان کردند مردان پیش از این اسرارها
# اینک آوردم نشانی از ورای کفر و دین
~~خالق بیچون برای طالبان اندر صور
# می نماید خویشتن را در میان آب و طین
# و ای برادر نیک تأمل و تفکر کنی که همین مکتوب در مقصود آن برادر است.
~~پس یعنی میگوید که سبب بیرون آمدن از محض باطن یعنی کنت کنزا مخفیا به
~~صحرای ظاهر محبت بود فاحببت آن اعرف و به ظاهریت به لباسها تجلی کردم و
~~می کنم، اما دیده میباید که بیند و کلام «سبحانی و اناالحق» راگوش باید که بشنود.
~~الله تعالی آن برادر را چشم وگوش خواهد داد و خواهد دید و خواهد شنید بلکه
~~خواهد شد وخواهد گفت. بیت
# مرد میباید که باشد شهشناس   گر چه بیند شاه را در صد لباس
# المقصود ای برادر، چون تجلی کرد بر جمیع اشیاء، موجودات و معلومات همه
~~به وجودات خارجی موجود گشتند و داخلی نیز بر آن برادر به روزگاری خواهم
~~نبشت. پس ای برادر، از عالم غیب به عین پیوستند. فخلقتالحق پس هر چه اطلاق
~~اسم وجود بر وی توان کرد به حقیقت من باشم که لیس فیالدار غیرنا دیار و همه بر

PageV01P096

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0091.png)

~~منهاج تقویم وصراط مستقیم باشند که ما من دابة الأ هو اخذ بناصیتها انرب علی
~~صراط مستقیم. الله تعالی جمال این رباعی فقیر را بر آن برادر تجلی کند که تمام
~~بیرون دادهام. رباعی
# نیم آن کس که منم گویی کیست؟ خاموش منم در دهنم گویی کیست؟
# نی بیش نیم از سر تا پای آنکس که منش پیرهنم گویی کیست؟
# ای برادر، منصور بیچاره را چه نوع افتاد؟ چنانکه در راهی ماری حرکت کرد و
~~رفت. اهل نادان آن خط مار را که بر خاک نقش بود میکوبند و ms090 میسوزند، زهی
~~محض جهل! روزی به این فقیر نیز خواهند کرد، اما این فقیر بد مست نیست. رباعی
# خودبینی و خویشتن پرستی نکنند
# مردان رهت میل به هستی نکنند خودبینی و خود
# آن دم که شراب وصل گیرند به کف   خمخانه تهی کنند و مستی نکنند
# پس ای برادر، اگر در لباس، ذاتی چیزی بگوید از ذات دانند نه از لباس، زیرا که
~~چندین محل سکندر خود رسول شدی و به رسالت رفتی، اما همین لباس رسالت
~~پوشیدی. چه گویی ای برادر که سکندر به لباس رسالت رسول شدی؟ والله هرگز
~~رسول نشدی. همان سکندر بودی و هر چه گفتی خود گفتی که سکندر چنین
~~میگوید وگفت. فرد
# دیده میباید که بیند در نظر   سر وحدت در صفات هر بشر
# پس محجوب دیدگان، سکندر را رسول می دیدند اما کمتر از زنی نباید بود که
~~نوشابه طالب ذات بود هم در لباس رسالت عین ذات او را دید. المقصود حرکت
~~سکندر را در لباس رسالت دید. نوشابه میباید که تا ذات را مشاهده کند. پس
~~«سبحانی» گفتن و «اناالحق» گفتن نه از ایشان بود و از ایشان کی باشد؟ اما ایشان
~~چون در استغراق روحی که آن اسرار است در آن محیط غوطه میخوردند و به رنگ
~~ذات میگشتند، هر چه گفتند او گفت تا ایشان او شدند. گفتند: این معنی کسی داند
~~که اوشود. الله تعالی آن برادررا اوگرداندا اما اوکی شوی وکی شوند؟ اما درزیانش
~~او درآیند. فرد

PageV01P097

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0096.png)

# آخر تو برگ کاهی، ما کهربای دولت زین کاهدان بپری تا کهربا چه باشد1؟
# فهم من فهم، ولهذا حضرت رسالت علیه السلام لطیفهآ صریح بیان کرده است که
~~من رأنی فقدرأی رب. اینک به جمیع صفات موصوف شد که به صورت برآمد ان الله
~~خلق أدم و ذریته علی صورته در میان صفات مذکور یکی کلام این است و حضرت
~~رسالت، علیه السلام، اشارت به کلام نیز تمام ms091 کرده است وگفته : ان الحق لینطق علی
~~لسان عمر پس درست شد که در آشنایان نیز کلام گفت. نیک تأمل کنی و تفکر کنی
~~که دیوانهوار قلم میرود در حال مستی سخن نهایت میرسد، اما بر معصیت
~~مؤاخذه نیست. صحیح است و مشکل نیست که حکم خطاب در حالت خواب
~~ساقط است و مستی چون خواب است. معذورم دار که العشاق لا یؤاخذون مما
~~یقولون و یفعلون. آنچه گفتم معنی را باشی در گرد لفظ نگردی که آلثال
~~مصابیحالأقوال. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را بر آن برادر تجلی گرداند که
~~تمام بیرون دادهام و صریح باز نمودهام. مثنویات
# هاتفی گفت: ای حرم را خاص خاص هر که او از بندگی خواهد خلاص
# محو گردد عقل و تکلیفش به هم   ترک گیراین هر دو و درنه قدم
# گفت الهی پس ترا خواهم مدام   عقل وتکلیفم نباید والسلام
# بیصفت گشتم نگشتم بیصفت   عارفم اما ندارم معرفت
# گر تو میبینی کسی را آن زمان نیستم من، هست
# نیستم من، هست آن شاه جهان
# میندانم تو منی یا من تویی محو گشتم در تو و گم شد دویی
# فتم اکنون من ندانم کیستم بنده باری نیستم، پس چیستم7؟
# الله تعالی آن برادر را که محبوب جانم است، مطلوب مثنویات گرداند آمین آمین
~~آمین و صلی الله تعالی علی خیر خلقه محمد وآله أجمعین. تم هذالمکتوب الشریف
~~اثنا عشر السلغ من شمر المبارک رمضان سنة ازبع و عشرین وثمان مائة.

PageV01P098

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0093.png)

# برادرم اعز محترم ملک محمود شیخا ذام عزه، سلام و دعاء از محمد حسینی به
~~کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی موجب شکر است. الحمدلله
~~علی ذلک غرض صحیفهآ مبنی بر آنکه، غزل
~~صلا یا ایهاالعشاق، کان مه رو نگار آمد
# میان بندید عشرت را، که یار اندر کنار آمد
~~بشارت میپرستان را، که کار افتاد مستان را
# که بزم روح گستردند و بادهی بی خمار آمد
~~چو ms092 او آب حیات آمد، چرا آتش برانگیزد
# چو او باشد قرار جان، چرا جان بیقرار آمد
~~درآ ساقی دگر باره، بکن عشاق را چاره
# که آهو چشم خونخواره، چو شیر اندر شکار آمد
~~چو کار جان به جان آمد، ندای الامان آمد
# که لشکرهای عشق او، به دروازهآ حصار آمد
~~نه اول ماند و نی آخر، مرا در عشق آن فاخر
# که عاشق همچو نی آمد و عشق او چو نار آمد

PageV01P099

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0098.png)

# که هرک از عشق برگردد، بآخر شرمسار آمد1
# المقصود ای محبوب، شاهد حضرت لایزالی حبیب احمد است علیه الصلوة
~~والسلام و مشتی جرعه نوشان او که شاهدان حضرت عزتاند و آن کیانند که ایتها
~~النفس المطمینة ازجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی پس ای
~~محبوب، این شاهد و این شاهدان که به آواز طبل ارجعی و مرضیهاند، در جنت
~~حضرت جل و علاء باشند. این یای جنتی یای تقرب است و نسبت است. یعنی
~~میگوید حضرت جل جلاله که این شاهد و شاهدان در جنت من باشند که حضرت
~~رسالت علیه السلام که شاهد حضرت جلالت است میگوید: ان لله تعالی جنة لیس
~~فیها حور و لا قصور و لا لبن و لا عسل و هذه جنة الشاهدین وای محبوب این مقام
~~شاهدیت کسی را مسلم است که او را مقام اخوانیت حاصل گردد، که آلؤمن
~~أخ لؤمن که السلام الؤمن نام خدای تعالی است. چون او مؤمن ومصطفی مؤمن
~~باشند و شاهدان مؤمن با همه آثینهآ یکدیگر باشند و مؤمنان کنفس واحدهاند. نیکو
~~تأمل کنی چنانکه روزی قطب عالم قدس الله سره در مناجات بود و گفت الهی
~~ما الحکمة فی خلق؟ یعنی گفت چیست حکمت در آفریدن من؟ در سرش ندا کرد
~~آلحکمة فی خلقک رویتی فی مرات رؤحک و محبتی فی قلبک یعنی فرمان شد که حکمت
~~من در خلقت تو این است که تا جمال خود را در ms093 آئینهآ روح تو ببینم و محبت خویش
~~را در دل تو افگنم. پس ای محبوب، چون او خواهد جل و علاء در آئینهآ روح تو
~~نگرد و خود را بیند بیچون شده، هم در این مقام خواجهآ شاهدان، حبیب سبحان،
~~علیهالسلام فرموده است الؤمنون کنفس واحدة. در این حالت و در این ولایت تو
~~شاهد باشی که ان لله تعالی فی کل یوم ولنلة تلأة و ستین نظرة الی قلب المؤمن یعنی
~~حضرت جلت قدرته سیصد و شصت کرت نگران به آثینهآ خود باشد تا مقصود
~~بیچونی خود یابد که ان الله لا ینظر الی صورکم ولا الی اعمالکم ولکن ینظر الی قلوبکم

PageV01P100

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0095.png)

~~و احوالکم، به رمزی بیان کرده است و حضرت عزت جلت قدرته نیز فرموده است
~~که الم یعلم بأن الله یری و در جای دیگر فرموده والله بکل شیء محنط یعنی جمیع
~~قلوب را احاطه کرده است. یعنی این مقامی است که او خود را در روح ما بیند، اما
~~چون بخواهیم که ما خود را در نور او بینیم، نور او [به] تاختن مملکت جانهای ما
~~آید که ان الملوک اذا دخلوا قریة فسدوها و بیچاره جان تو و جان ما، دستی از بی نوایی
~~بر تختهآ وجود زند که اولم یکف بربک انه علی کل شیء شمید الا انهم فی مریة من لقاء
~~ربهم الا انه بکل شیء محیط یعنی ای محبوب احاطت نور او کلی وجملگی عالم
~~بشریت را در عالم احدیت جرأت دهد لاتدرکه الابصار و هو یدرک الابصار. پس
~~درین مقام خود را دیدن در آئینهآ نور صمدی چون باشد و چگونه بود؟ کافرم اگر
~~نادیده مینویسم که رأی قلبی رب و حضرت جلت قدرته نیز فرموده المتر الی ربک
~~کیف مد الظل به جملگی آئینهآ ما آئینه است. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را که
~~در مقام مشاهده و مناظره است تجلی کند. مثنویات
# از شراب شوق گشتم ms094 مست او   هست ما گم گشت اندر هست او
# بود ما در بود او نابود شد   هر چه جز غیرش بد آن مردود شد
# چون مجرد گشتم از هستی تمام   نی وجودم ماند آنجا و نه نام
# زان شدم پرواز سوی آسمان   دیدم آنجا غیبهای بس عیان
# خویش را دیدم همه نابود خویش   یافتم سر رشتهآ مقصود خویش
# چون شده فانی محمد از وجود   غیر او دیده که دیگر کس نبود
# پس ای محبوب، ترا نیز از دولت پیر تربیت، مشاهدهآ مذکور خواهد شد و از این
~~حال حضرت حبیب ذوالجلال رمزی نموده که من رأنی فقدرأی آلحق پس هیچ فرقی
~~انیست میان معنی این حدیث و در میان معنی آیهآ و من یطع الرسول فقد اطاع الله.
~~پس ای محبوب، شاهدان حضرت عزت جلت قدرته در این زمرهاند واشوقا لی لقاء
~~إخوانی1 یعنی تا خود را در نور او بینم المؤمن مرات المؤمن. پس ای محبوب او مؤمن
~~است به عبودیت ما و ما مؤمنیم به ربوبیت او، پس ما و او جل و علاء هر دو

PageV01P101

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0100.png)

~~مؤمنیم. پس ای محبوب اگر خواهی زبان طلسمات و کلمات مقلوبات این فقیر را
~~دریابی و جایی رسی که نه کافر باشی و نه مسلمان و سر آن داری که با ما موافقت
~~کنی، پس راه سلامت و اهل سلامت را وداع کنی و در خانهآ ملامت لی مع الله قراری
~~گیر و با اهل سلامت این بگو [و] آنچه بدین ماند: غزل
~~درای با من یارا به کار اگر یاری وگرنه رو به سلامت، نه بر سر کاری
~~نه همرهی تو مراء راه خویش گیر و برو تو را سلامت باد و مرا نگونساری
~~مرا به خانهآ خمار بر بدو بسپارنگر مرا به غم روزگار نسپاری1
# ای محبوب با تو میگویم که مخاطب تویی یعنی شاهد تویی، اما مقصود از
~~مخاطب، غایب را نیز نصیب باشد که الشاهد یری ms095 ما لا یری الغائب در این حالت
~~ولایت ای محبوب، تا غایب نشوی حاضر نباشی و تا حاضر نباشی غایب نشوی
~~ببین ای محبوب، شیخ ابوبکر دقاق در این مقام اشارت تمام میکند و میگوید که
~~آنچه محمد است نزدیک خلق پس نزد ما خداست و آنچه خداییست نزدیک خلق
~~پس نزد ما محمد است صلی الله علیه و سلم. ما جعل الله لرجل من قلبین فی جوفه
~~الشاهد یری ما لایری الغائب ای محبوب معانی کلام ربانی را جزأین فقیر بر دیگری
~~گفتن حرام است که او بگوید یا بنویسد، چه گوید و چه نویسد و چه داند و به چه
~~رسد؟ الله تعالی آن محبوب را بینان2 و متفکر گرداند تا ادراک کلمات ماکند.
# پس ای محبوب این فقیر را درادب خانهآ ن والقلم وما یسطرون علم حاصل کرده
~~است و آنچه بی حرف و بی صوت بود، با حرف و صوت کرده بر آن برادر
~~مینویسد. پس ای محبوب شراب کلمات ما را مخفی بنوشی و هیچ مخروشی و از
~~محرومان ومحجوبان بپوشی وهیچ اهل ظواهر را - که محجوب حقیقتاند -
~~اطلاع کلمات ما ایشان را مکن که معدهای ایشان احتمال نکند، پس تشویش بی
~~اندازه بیند و تشویش دهند و تو ای محبوب فاکر باشی که اخص خصال حضرت
~~رسالت علیهالسلام فکر بود چنانکه حضرت عایشه گفت رضی الله عنها که کان

PageV01P102

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0097.png)

~~رسول الله صلی الله علیه و سلم ذایم الفکر و طویل الحزن این هر دو مقام خواجه عالم
~~علیهالسلام است و تو ای محبوب بر خود لازم و واجبگیری که این مقام شاهد
~~بازی است. آن محبوب را وقتی مگر شاهدی نبوده است و آنگه بوده است پس
~~جگرت از درد عشق و غیرت آن شاهد پاره پاره شده باشد. در این مقام شاهد یکی
~~باشد و زنده، مشهود بی عدد. با تو ای محبوب چنین توان گفت که تو این را به ms096
~~روزگاری توانی دریافتن که اعداد در یکی، خود یکی باشد. چنانکه این فقیرگوید
~~افراد الأعداد فی الواحدة واحدة، یعنی عقد ده از یکی خارج است ویکی در آن
~~مجموعه داخل است. این مقام را گفتن با هرکسی برنشاید. پس به نزدیک این فقیر
~~شاهد و مشهود یکی باشد در حقیقت، اما در عبارت و اشارت به عدد نماید. اما
~~شاهد و مشهود مقام سوگند است و تو ای محبوب فکری کامل کنی که گاهی ما
~~شاهد اوییم وگاهی او شاهد ماست، اما در حالتی و در ولایتی دیگر، ما شاهد و ما
~~مشهود. عالمی ای محبوب دست این شاهد جان باختهاند و بیجان شدهاند و هیچ
~~کس را درمان این درد بینهایت نرسیده.
# ای محبوب بدانکه حضرت رسالت علیه السلام با هر یکی از عالم تمثل انواع
~~بیان کرده است و در حالتی در ولایتی گفت که رأیت ربی فی لیلة المعراج فی أحسن
~~صورة این صورت تمثل است و اگر تمثل نیست پس چیست؟ که ان الله تعالی خلق
~~أدم وأولاده علی صورة الرحمن زیرا که ای محبوب از نامهای او یکی نام «مصؤر» است
~~که صورت کننده باشد. اما این فقیر میگوید که او مصور است یعنی او جل و علاء
~~صورت نماینده است. و ای محبوب بدانی که این صورتها کجا نماید و در کدام بازار
~~تجلی کند؟ که شاهد لایزالی محمد صلی الله علیه و سلم رمزی نموده است و
~~گفتند که ان فیالجنة سوقا یباع فیها الصور یعنی گفت که در بهشت اخص بازاری باشد
~~که در آن بازار صورتها بفروشند؛ و احسن صورت این است که رمزی نموده است.
~~اما آنکه حضرت شیخ عبدالقادر گیلانی قدس الله سرهالعزیز نیز فرموده است که
~~رأیت رب العزة فی المنام علی صورة أمی یعنی این امی کدام است؟ اللهم صلی علی
~~محمدن النی الأمی زیراکه حضرت رسالت علیه السلام خود بیان فرموده است که من

PageV01P103

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0102.png) ms097

~~رآنی فقد رأی ربی تمام کرده است. بیچاره اهل ظواهر محروم این معنی شدهاند.
~~اینک شاهد حضرت عزت جلت قدرته حضرت رسالت است صلی الله علیه و
~~سلم.
~~اما از مقام شهود که تواند خبر دادن؟ و تو ای محبوب دریافته باشی شاهد از
~~برای چه محبوب باشد؟ از برای آنکه بر دلها نصیبی از شاهدبازی حقیقت است، در
~~این شاهد مجازی که بر روی او صنع شاهد حقیقی است. این نیز تمثل است. پس
~~ای محبوب جانم فدای تو باد اگر تو پرستندهآ شاهد مجازی هستی. در حقیقت هر
~~دو حقیقی است که در مکتوب پیشین نبشتهام معلوم شده باشد و از این بیت آن
~~محبوب را نیز روشن شده باشد. بیت
# یاد روی توست که مستم به بوی گل باگل مرا که دوستیست هم به بوی توست
# چون ای محبوب در این مقام تمثل رسی، هفتاد هزار صورت بر تو عرض کنند
~~بعده صورت هر صورتی بر شکل خود بینی، آنگاه بگویی که من خود از این صورتها
~~کدامم؟ هفتاد هزار صورت از یک صورت چون ممکن باشد؟ اما این نوع چنین بود
~~که هفتاد هزار صفت در هر موصوفی و ذاتی درج است و ممزوج است و ممکن
~~است هر خاصیتی و صفتی تمثل کند بر صورت شخصی شود. چون ای محبوب
~~این همه صفتها را بینی و خواهی دید، پنداری که خود اوست و او نیست ولیکن
~~ازوست ویا از توست، در این مقام فرقکردن محال است. اشعار
~~از عشق شرم دارم اگر گویمش بشر می ترسم از خدای که گویم که این خداست
~~ابروم میجهید و دل بنده میتپید این مینمود رو که چنین بخت در قفاست
~~رقاصتر درخت در این باغها منم زیرا درخت بختم و اندر سرم صباست
~~در ظل آفتاب تو چرخی همی زنیم کوری آنکه گوید ظل از شجر جداست1
# فرد
# سایه و شخص مینماید دو   در حقیقت یکی است بی ms098 من و تو

PageV01P104

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0099.png)

# ای محبوب، چندین کرت در نوم حضرت رسالت علیهالسلام را دیده بودم اما
~~معلومم شد که خود را دیدهام و این حدیث نیزگواهی می دهد که کأنی الی عزش رب
~~بارزا و اشهادا و این معنی در کلام نیز یافته ایم که قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی
~~یخببکم الله. ای محبوب بگویم اما بشریت و شریعت نمیگذارد که رخت اسرار
~~ربوبیت را بر صحرای صورت نهم و سلطان عارفان نیز شکایت از خود میکند و
~~میگوید که البشریة ضد الربوبیة فمن أصحب بالبشریة فأتثه الربوبیة. اما معلوم
~~میشود که سلطان را این حال مبدأ بود که این گفته است و الآنه در نهایت حال
~~همین بشریت را ضد گفته است. پس معلوم شد که عروج در مقام او نهایت حال
~~همین بود. اما [این] پیر فقیر ترا و اهل این مقام را این بدایت حال آن است تا نهایت
~~حال ایشان چه عروج است آن محبوب را روشن خواهد شد.
# المقصود ای محبوب از شاهد لم یزل ولا یزال خلایق را کلمه «طه» حجاب
~~است، یعنی خطابی است که ای مردم چون ماه شب چهاردهم که نزد خلق منور و
~~عزیز باشد، اما ای محبوب نور طه در آن عالم چونکه تو را مشاهده خواهد شد، در
~~خود خواهی یافت که منور از عرش تا فرش است و آنکه خواهی دریابی نیکو تأمل
~~کن که کلمات این فقیر چه تجلی دارد و بدانکه همه عاشقان از خدای تعالی این
~~توفیق یافتند که از خود به خدای عزوجل رفتند، اما آن شاهد حبیب الله علیه السلام
~~از خدای تعالی به خلق آمد که أیهالمزمل ولکن حالات شاهد و شاهدان متفاوت
~~است و تو به هر حالتی را فهم توانی کرد و همه حالات شاهد را یکی دانستن خطا
~~باشد. در حالتی رسالت علیهالسلام در عالمی که در آن حالت و در آن ولایت جز
~~محمد ms099 و خدا دیگر نباشد و چون خواهد او را در این عالم تشریف دهد او را یتیم
~~خواند که آلم یجدک یتیا فاوی. پس ای محبوب بدانکه این عالم را جنت قدس گویند
~~و عبارت این است أنا و کافل الیتیم کهاتین فی آلجنة. پس هرگاه که محمد یتیم باشد و
~~او جل و علاء پرورندهآ یتیم است، پس هر دو بهم در جنت باشند. فرد
~~در آن مقام که خورشید و ماه جمع شوند نه ذره را محل است و نه سایه را یارا
# پس معلوم شد که ای محبوب، او از خدای تعالی به خلق آمده است کما قال الله

PageV01P105

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0104.png)

~~تعالی: قد جاء کم من الله نؤر و کتاب مبین و در محل دیگر فرموده و ما أسلناک الا
~~رحمة للعالیین. وای محبوب در حالتی دیگر با عایشه رضی الله تغالی عنها، گفت که
~~در شب معراج حضرت عزت را ندیدم و در روایتی دیگر با ابن عباس رضی الله
~~عنهماگفته که دیدم بر صورت تمثل. پس ای محبوب که بر عایشه گفت که ندیدم و
~~با ابن عباس میگوید که دیدم. پس سر چیست؟ نکتهآ این فقیر آن است که نساء
~~صفت رجال است و رجال از صفات حق تعالی است. پس صفت را از ذات خدای
~~تعالی تلذذیافتن و خبرگرفتن و کیفیت و ادراک و احاطت مرصفات را نزدیک است
~~و مرصفات صفات را محال است ، سبب سر این بود. اینک حالات متفاوت مر
~~شاهد راست.
# اما ای محبوب، تجلی ذات او شاهد را از بینندگی محجوب گرداند، چون بیننده
~~نماند که بیند؟ اما آنچه تو در صفات بینی از ایشان باشد. یعنی چون او جل و علا
~~جلوه گری کند بدان صورت که بیننده خواهد، تمثل بدو نماید. هم در این مقام
~~روزی ای محبوب، این فقیر در عرس قطبالعالم شیخ قطبالدین بختیار اوشی
~~قدس الله سره، هم در روضهآ مبارک ایشان در ms100 سماع بودم. هم در تواجد دیدم که
~~نوری از آن حضرت جلت قدرته به جانب من همی آید و من در مشاهده میبودم
~~مجردی که بر سرم رسید، دیدم که نوری نیز از من جدا شده در هواهر دونور به هم
~~در شدند. از این دو نور صورتی زیبا شد و جلوه گری میکرد. مدتی در هر سماع این
~~حالت مشاهده شدی تا از این ترقی کردم و مقام ترقی در بحرالمعانی نمیگنجد، به
~~روزگاری خواهم نبشت، اما رمزی از آن مقام بگویم که انتهاء و اتصال جمله انبیاء
~~اولیاء تا به نور حضرت رسالت علیهالسلام است، اما انتهاء واتصال مصطفی در
~~علیه السلام بحرالمعانی گنجایش نبود به سبب آن فرو گذاشتم. اما از آن برادرم
~~محبوبم، هیچ تقصیر نخواهم کرد. هرگاه که آن محبوب را من رأنی فقد رأی رب
~~بحقیقة العین مشاهده خواهد شد این همه خواهی دید.
# المقصود ای محبوب این مسئله ایست معظم، نیکو تأمل وتفکر کنی. بدان که
~~صفات خدای تعالی عین ذات اونیست که اگر جمله صفات او عین ذات بود اتحاد

PageV01P106

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0101.png)

~~بود و غیر ذات او نیست که غیریت تعدد الهیت بود. صفات قائمات بذاته توان
~~گفتن. دریغا ای محبوب جگرم پارهپاره میشود از سبب آنکه در جهان کسی نیست
~~که به او غیر بحرالمعانی بگویم، اما به روزگاری بر آن برادر خوام نبشت ان شاءالله
~~تعالی هم در این محل رمزی بگویم. امام ابوبکر باقلانی، رحمة الله تغالی علیه، چه
~~خوب میگوید آنجا که گفت الباریء عزو علا باق بالبقاء واحد بالوحدانیة موجود
~~بالوجؤد، یعنی میگوید باقی دیگر است و بقاء دیگر، موجود دیگر است و وجود
~~دیگر، واحد دیگر است و وحدت دیگر. اگرچهای محبوب این معانی قائم به نفس
~~او باشند، اما انفکاک صفات از ذات نتوان گفتن و لیکن ای محبوب، این معانی بر
~~کسی جلوه گری کند که هفتاد و یک مذهب را همچو این فقیر ms101 دیده باشد و
~~اختلافهای ایشان را واپس گذاشته باشد، چنانکه این فقیر واپس گذاشته است و
~~ببین که مخالفان چه میگویند، یعنی یهود و نصاری که اله اثنین، یکی یزدان و دوم
~~اهرمن، یا یکی نور دوم ظلمت. واهل طبایع میگویند که صانع عالم افلاک است و
~~عناصر را قدیم خوانند و ضرورت این شبهات ایشان را از حقیقت محروم کرده
~~است و عالمی از خود در حجاب و در عمری یک لحظه از سیاحت قاصرا پس ای
~~محبوب، از ایشان چه توقع؟ اما سرور اولیاء علی مرتضی کرمالله وجهه را ببین که از
~~حقیقت شناخت چه میگوید که عرفت ربی برب. پس ای محبوب چنانکه خدای
~~تعالی را به خدایی توان شناختن، معلوم شد که خدای را هم به خدای توان دیدن.
~~آرنی رنگ غیرت داشته لن ترانی گفت که ای موسی تو نبینی به جهد کوشش، یعنی
~~تو مرا به خودی خود نتوانی دید، اما مرا نمیتوانی دید. اینکه ذوالنون مصری هم از
~~این مقام بیان میکند که رأیت رب برب و لولا رب لما قدرت علی رویة رب و کلام شیخ
~~ابوالحسن نوری را نیز همین اشارت است که گفت ما رأی ربی احد سوی ربی. الله
~~تعالی جمال این دو بیت را بر آن محبوب تجلی کند. ابیات
~~این چشم و آن چراغ دو نورند هر یکی چون آن به هم رسید کسی شان جدا نکرد

PageV01P107

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0106.png)

~~چون روح در نظاره فنا گشت این بگفت نظارهآ جمال خدا جز خدا نکرد1
# و از این مقام شهود سخن باقی است، در مکتوبی دیگر نیز در قلم آید
~~إن شاء الله تعالی. باید که آن محبوب بحرالمعانی را هیچ دون همتان را اطلاع ندهد.
~~این سوادیست در حالتی قلم میرود و بعد از دیدن قلم زده میشود، عیب
~~نفرمایند. تم هذالمکتوب الشریف فی یوم الخمیس الرابع سنة أبع و عشرین و ثمان مائة.

PageV01P108

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0103.png)

# محبوبم اعز ms102 محترم، ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی واحوال مقام یقینی موجب شکر است،
~~الحمد لله علی ذلک. غرض صحیفهآ مبنی بر آنکه غزل
# آه در آن شمع منور چه بود   کاتش زد در دل و دل را ربود
# ای زده اندر دل من آتشی   سوختم ای دوست بیا زود زود
# صورت دل صورت مخلوق نیست   کز رخ دل حسن خدا رو نمود
# جان من اول که بدیدم تو را   جان من از جان تو چیزی شنود
# جز شکرش نیست مرا چارهای   جز لب او نیست مرا هیچ سود1
# ای محبوب در کتاب انجیل در مصر خواندم که حضرت عزت جلت قدرته
~~فرماید که ای شاهدان حضرت غنیاکم فلما تطربوا و مزرناکم فلم ترقصوا یعنی
~~سرودها گفتیم ای شاهدان هیچ طرب نکردید و مزامیرها نواختیم هیچ رقص
~~نکردید و در کتاب زبور خواندم که حضرت او جل و علا میفرماید: الاطال
~~شوق الأبرار إلی لقائی وانا الی لقائهم لاشد شوقا، پس ای محبوب می دانی که با تو وبا
~~من این چه معامله است حضرت او را جل و علاء؟ یعنی به این مشتی خاک چه
~~افتاده است که جمیع موجودات از ملک و فلک انگشت حیرت در دندان غیرت

PageV01P109

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0108.png)

~~گرفتهاند که این چیست و از کجاست؟ و از ازل تا ابد سرزنش ایشان همین است که
~~إن اعلم ما لا تعلمون . قطعه
# رافضی انگشت در دندان بماند   هم علی وهم عمر آمیختند
# رنگ معشوقان و رنگ عاشقان   همچو زر با یکدیگر آمیختند
# المقصود ای محبوب، شاهدان لایزالی را مایهآ همت است که خواجهآ عالم
~~علیهالسلام، اشارت کرده است که قیمةالمرء علی قدر همته چون ای محبوب کار
~~شاهدان بر قدر همت آمد تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض درست آمد و ای
~~محبوب، هیچ میدانی که حضرت عزت جلت قدرته سه مشاهد را برگزید: یکی
~~ابراهیم را ms103 به «خلت» از بهر آن مزین کرد که در میان شاهدان به هیچ شاهدی با سخا
~~وجود، دیگری را ندید و گفت هرگاه که جود و سخا از آن ماست، ضرورت حلیهآ
~~خلت او را پوشانیدم که واتخذ اله اراهیم خلیلا و دویم موسی را دیدم علیهالسلام،
~~که هیچ کسی دیگراز وی متواضع و تسلیم ترنیست، پس ضرورت او را به کلام خود
~~مخصوص گردانیدیم که و کلم الله موسی تکلیا و سیوم بر حبیب1 خود نظر کردیم که
~~دیدیم مشتاقتر و محبتر2 از وی دیگری نیست، پس او را به رؤیت خویش
~~برگزیدم که آلمتر إلی ربک کیف مدالظل و سکهآ اظهار ریوبیت به نام اوزدیم که لولاک
~~لما اظهرت ربوبیی. همچنین ای محبوب، ما نیز مدت نود و سه سال بر دوستان و
~~محبان نظر کردیم و هریکی را لایق و ذایق کلمات خویش میجستیم، جز ذات آن
~~محبوب، محبتر و محبوبتر و مطلوب تر نیافتیم. پس لاجرم سکهآ اظهار
~~بحرالمعانی هم به نام آن محبوب زدیم. رب یسر و تم بالخیر.
# المقصود ای محبوب، دراین بحرالمعانی چندین هزار مقامهای عشق و عاشقان
~~و از مکان و از لامکان گذشتیم وگذاشتیم و از هر مقامی زبدهای در کسوت رموز، با
~~عالم کتابت آوردیم و از عالم بی حرف و بی صوت در عالم با حرف و صوت چه
~~توان آورد؟ إل شاءالله تعالی آن محبوب را همه ادراک خواهد شد و از آن محبوب
~~هیچ دریغ نخواهد داشت. آخر آن محبوب شنیده باشد که شر الناس من اکل وحده و

PageV01P110

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0105.png)

~~ضرب عبده. پس ای محبوب، ابراهیم علیهالسلام، صاحب ذوق بود و موسی
~~علیه السلام صاحب لذت بود وحضرت حبیبالله، صلی الله علیه و سلم، صاحب
~~حلاوت بود. پس ای محبوب میدانی که چه میگویم عسل دیدن دیگر است و
~~عسل خوردن دیگر است و عسل بودن دیگر است. فرد
# ای دوست شکر خوشتر یا آنکه شکر ms104 سازد؟
# ای دوست قمر خوشتر یا آنکه قمر سازد؟1
# و ای محبوب، حضرت سید کونین علیه السلام رمزی نموده است و گفته
~~المسافرون علی ثلثة أصناف: صنف یسافر فی الدنیا رأس ماله الدنیا وربجه المغصیة
~~والندامة، صنف یسافر فی الأخرة رأس ماله الطاعة والعبادة وربحه الجنة2، وصنف یسافر
~~فی الله رأس ما له المعرفة وربحه لقاءالله، ای مسافران سیوم صنف، زهی حدیث نافع!
~~ایشان نافع. پس ای محبوب شاهد حقیقی را نیکو دریاب که اعلم إن الموجودات
~~تنقسم الی ثلثة اقسام الی واجب الؤجود و الی جائز الؤجود و الی مشتحیلالؤجود، ای
~~مشتحیل بل عدم، اما المعنی بواجب الؤجود فهو القائم بنفسه لالقایم بغیره و هوذات الباری
~~تعالی لاابتداء لوجوده و لا إنتهالویته و هذا هو القدیم الحقیق أبدا وأما جائز الؤجود
~~فهو الذی یجوز أن لا یکون فاذا کان یکون عدمها غیر جائز و هی الأوار والأرواح
~~المغنویة و ما عدا ذلک و فهو ما یجوز أن یکون ویجوز لا یکون و ما لا یدخل فی آلوجود
~~فهوالعدم.
# ای محبوب هفتاد و دو ملت که با یکدیگر خصومت دارند و میان یکدیگر
~~اختلاف و عداوت کردهاند و از بهر ملت هر یکی با خود ضدی عظیم و به
~~حجتهای سقیم ورزیدهاند و اگر بر این بیچاره جمع شدندی و کلمات این فقیر را
~~بشنیدندی، ایشان را تحقیق شدی که همه بر یک دین و بر یک ملتی هستیم. پس
~~شبهه و غلط خلایق را از حقیقت دور کرده است و ما یتبع أکترهم الا ظنا ن الظن لا
~~یغنی من آلحق شیئا. پس ای محبوب اسما بسیار است اما عین مسمی یکی باشد،

PageV01P111

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0110.png)

~~چنانکه ای محبوب نام تو را محمود خوانند و ملک نیز خوانند و عارف و عاشق و
~~محبوب نیز اسم تو شد، از بهر این نامها چه حقیقت تو گردد؟ اما همان محمودی
~~یعنی اسم تویکی نباشد اما مسمی یکی باشد. لکم دینکم ولی ms105 دین خود گفت است
~~و عالمی گمراه نمی رسند. الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را برآن محبوب تجلی
~~کند. مثنویات
# ای ذات تو در صفات پنهان   کل تو کرده است اسم انسان
# مقصود ز آفرینش ما   اسم است ولی تویی مسمی
# ***
# جمله یک ذات است اما متصف جمله یک حرفست و عبارت مختلف
# رد میباید که باشد شهشناس گرچه بیند شاه را در صد لباس
# ای محبوب بدان که حضرت رسالت علیهالسلام رمزی نموده و گفته که کل مجتهد
~~مصیب یعنی اجتهاد هر مجتهد صواب داشته شده است، پس هر ملتی بر اجتهادی
~~اعتماد کرده است. پس ای محبوب کلمات عربی این فقیر را شنیدی که گفتیم و
~~کلمات این بیچاره شرح کونین است که جمیع موجودات بر سه قسم است: قسمی
~~واجبالوجود است و واجب الوجود آن باشد که لا یزید و لا ینقص که نه زیادت
~~پذیرد ونه نقصان وآن ذات خداوند است، عز و جل و قسم دویم نقص پذیر باشد،
~~اما از نقصان دور باشد، زیاده نشود و در زیر نقصان نیاید. این صفت نورها و
~~روحهاست و عالم آخرت است. قسم سیوم آن است که هم نقصان پذیرد و هم
~~زیاده شاید و این عالم جسمانی و قالب دنیاویست؛ و آنچه داخل در وجود نیست
~~پس آن عدم است. پس ای محبوب قطره در دریا خود را دریا خواند، چنانکه
~~منصور أنالحق گفته، پس او را معذور باید داشت. چنانکه دیگری نیز انا ربکم
~~فاغبدونی میگوید آن را نیز معذورباید داشت. پس ای محبوب، اگر من و تو در آن
~~مقام که فاوحی الی عبده مأوحی چه رفت که حاضر نبودم و تو نبودی، پس چه من و
~~چه تو و چه بولهب و چه بوجهل؟! این همه مجمل گفته شد که آن محبوب اهل
~~معنی است ونه اهل صورت، چنانکه بزرگی فرموده است: فرد

PageV01P112

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0107.png)

# 113
~~اهل معنی شد سخن اجمالها تفصیله ms106 بر اهل صورت شد سخن تفصیلها اجمالها1
# ای محبوب اگر هفتاد سال در مدرسه و در خانقاه باشی، بویی از آن حضرت
~~نبری تا یک لحظه در خراباده نشوی اثری نیابی. ببین ای محبوب، کاتب چه
~~می گوید در مقام شاهدی فلولا کان وجودی فی آلخرابات مرة فروحی فداک! پس ای
~~محبوب، خرابات کدام است ؟ فاوحی الی عبده ما اوحی خرابات است دنا فتدلی
~~کلیسا است. تا پیر خرابات و کلیسا فرمان ندهد، کسی را زهرهآ آن نباشد که عروس
~~خرابات خانه -که شاهد ازلی است، قل الروح من أمرربی - را توان دیدن. شاهد و
~~مشهودراه خانهآ کفرنهاده تا این کفر قل الروح من أمرربی واپس نگذاری، مؤمن ایمان
~~شاهد ومشهود احد احمدی [نشوی]. رباعی
# اندر ره عشق سرسری نتوان رفت   بی درد و بلا و بی سری نتوان رفت
# خواهی که پس از کفر بیابی ایمان   تا جان ندهی به کافری نتوان رفت2
# پس ای محبوب ندیدهای که بلبل عاشق گل است چون نزدیک گل رسد طاقت
~~ندارد که جمال شاهد را مشاهده کند و در خار وی نظر بکند، فی الحال خود را در
~~جمال او زند و بیجان شود. همچنین ای محبوب صد هزار هزار عاشق و سالک زار
~~زار در این مقام بیجان شدند و میشوند، یعنی محو میگردند. چنانکه پروانه بر
~~شاهد شمع، رنگ رنگ شمع گیرد. مثنوی3
# آفتاب است او و ما خود ذرهایم   ذرهسان گشتیم زان سرگشتهایم
# ذره در خورشید اگر گردد نهان   خود همان خورشید باشد در عیان
# اگر درگل خار نبودی همه بلبلان عاشق گردندی، اما با وجود خار از صد بلبل
~~یکی دعوی عشق گل نکند. ای محبوب ترسا شوی و آن گاه این بیتها بر خوانی.
~~رباعی
# ترسم که من از عشق تو شیدا گردم   وز زلف چلیپای تو ترسا گردم
# وانگه به خرابات ز ناگه روزی   در دامنت آویزم و رسوا گردم4

PageV01P113

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0112.png)

~~من تصبه بقوم فهو ms107 منهم را دریاب تا قل إن کتتم تحبون الله فاتبعون یخبتکم الله را
~~بدانی که غمزههای فاتبعونی با یحببکم الله چیست؟ زهی شاهد و زهی مشهود و
~~زهی مشهود و زهی شاهد] زهی کمال! کمال شاهد و مشهود در فاتبعون بیان و
~~عیان نهاده است و بدانکه حضرت رسالت صلی الله علیه و سلم از شاهدان معنوی
~~رمزی نهاده است با بوذر غفاری رضی الله عنه، یعنی روزی حضرت رسالت صلی
~~الله علیه و سلم ابوذر غفاری رارضی الله تغالی عنه، در راهی دید که تنها میرفت
~~فقال علیهالسلام یا اباذر تمشی وحدک والله تعالی فرد أوأنت فی الارض فرد کن فرد الفرد
~~ثم قال یا اباذر ان الله تعالی جمیل و یحب الجمال ثم قال یا اباذر أتدری ها غمی و فکری و
~~إلی أی شیء اشتیاقی؟ فقال خبرنیی یا رسول الله صلی الله علیه و سلم بغمک و فکرک
~~واشتیاقک ثم قال اخ اخ و اشوقا إلی لقاء اخوانی یکونون من بعدی و هم کالأنبیاء و هم
~~عند الله بمزلة الشهداء وبمزلتی و هم یفرون من الآباء و الأمهات والاخوة والآخوات
~~ابتغاء مرضاة الله تغالی و هم یترکونالمال و یترکون انفسهم بالتواضع و لا یزغبون
~~فی الشهوات هم جلسوا فی بیت من بیوت الله مغمومین مزونین من حب الله قلوبهم إلی
~~الله وروحهم مع الله و علمهم من الله واذا مرض احد منهم هوأفضل من عبادة سنة و
~~ان شئت ازید ک یا اباذر قال بلی یارسول الله فقال یا اباذر الواحد منهم یموت فهو کمن
~~مات فی السماء لکرامتهم عندالله و إن شئت أزید بک یا اباذر قال بلی یا رسول الله،
~~فقال الواحد منهم فی مرة لقول الله فله عندالله آجر سبعین حجة و غزوة وکان له اجر عثق
~~ازبعین رقبة من ولد اسماعیل علیه السلام و کل واحد منهم باثآنی عشر الفا و إن شئت ازید
~~بک یا اباذر ؟ قال بلی یا رسول الله، قال ms108 الواحد منهم یصلی رکعتین أفضل عندالله من
~~رجل یعبد الله فی جبل لبنان مثل عمر نوح علیه السلام الف سنة و ان شئت ازیدک یا
~~اباذر؟ قال نعم یا رسول الله. قال الواحد منهم یسبح تسبیحة خزانة یوم القیمة من أن
~~تسیر معه جبال الدنیا ذهبا و إن شیت أزیدک یا اباذر؟ قال نعم یا رسشول الله، قال من
~~نظری الی احدهم احب إلی الله تعالی و من ستره فکأما سترالله تعالی و من أطعمه فکانهما
~~اطعم الله تعالی إن یسیت أزندک یا لباذر ؟ قال بلی یا رسول الله ، قال یجلش إلیهم قوم

PageV01P114

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0109.png)

~~متقلین من الذنوب ما یقومون من عندهم حتی ینظ الله إلیهم و یغفر هم ذنوبهم لکرامتهم
~~عندالله ویا آباذر ضحکهم عبادة و مزاحهم تسبیح و نؤمهم صدقة ینظر الله الیهم فی کل
~~یوم سبعین مرة قال اباذر انی الیهم مشتاق فقال و اشوقا الی لقائهم و یقول صلی الله علیه
~~و سلم اللهم اخفظهم وانصرهم علی من خائفهم واقر عینی بهم یوم القیمة ثم قرا الا ان
~~اولیاء الله لآ خوف علیهم ولا هم یخزنون.
# ای محبوب این شاهدبازی ایشان را حضرت رسالت علیهالسلام با بوذر غفاری
~~بر حوصلهآ مختصر همتان بیانی داده است، اما آنچه من دانستهام به مشاهده،
~~سیصدو هشتاد اولیاء واقطاب و محبوبان و معشوقان حضرت وهاب جلت قدرته
~~را مراتب و منازل در مکتوبی، بعد از این مکتوب، بر آن محبوب بنویسم تا بدانی که
~~خواجهآ کونین علیه السلام با ابوذر غفاری بر حوصلهآ قاصرهمتان بیانی کرده بود
~~إن شاءالله تعالی.
# المقصود ای محبوب دلم وای مقصود جانم، با تو این حدیث شاهدبازان
~~حضرت لایزالی را گفتم و شرح ایشان و مراتب ایشان در مکتوب دیگر تو را معلوم
~~کنم. اما ای محبوب کلمات مقلوبات این فقیر را اهل ظواهر را صبری کامل باید تا
~~دریابند. اما ای محبوب روح مأمور است به صبر قلب و قلب مأمور است به صبر ms109
~~قالب وآنکه اهل ظواهر صبری در خود جویند، تا آنکه مؤمن نشوند هرگز نیابند که
~~حضرت عزت جلت قدرته خود شرح کرده است یا أیها الذین امنوا اضبرواو طابروا
~~ورابطوا یعنی تفسیر این فقیر آن است که اصبروا بالجسد علی طاعة الله تعالی و
~~صابروا لقلوبکم علی البلاء فی الله تعالی و رابطوا بأشرارکم علی الشوق الی الله تعالی ای
~~محبوب، اینک ولایت شاهدان این همه با او توان یافتن و هو معکم اینا کنتم پس ای
~~محبوب طایفه ای محبوب شاهد را با خود جویند، لاجرم خود را یابند و خود را
~~بینند و عاشقان و سالکان، خدای را به وی جویند، لاجرم خود را بدو یابند و او را
~~بدو بینند چنانکه قول این فقیر است رأیت ربی برب الحندآلله علی ذلک.
# پس ای محبوب قول انجیل است که لآ یدخل ملکوت السماء من لم یلد مرتین یعنی

PageV01P115

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0114.png)

~~تا آنکه دویاره نزایی به جایی نرسی. چون از مادر بزایی خود را و این جهان را بینی و
~~آنکه دوم بار از خود بزایی و آن جهان و خدای را بینی عزوجل و حضرت عزت
~~جلت قدرته تمام بیان کرده است و چگونه خبری و اشارت می دهد که قالواربنا
~~امثنا اثنتین و أحیییناثنتین. پس ای محبوب، یک مرگ ورای این مرگ قالب میدان،
~~حیات دیگر به جز این حیات قالب میشناس و اگر بخواهی که تمامتر بدانی که
~~حیات وموت معنوی چیست از حضرت نبی علیه السلام بشنوکه در دعاء خود چه
~~میگوید: اللهم بک أخیا و بک اموت یعنی میگوید خداوندا! به تو زندهام و به تو
~~می میرم، پس ای محبوب بدو مردن چگونه است و بدو زیستن چگونه باشد؟ این
~~حالت جزشاهدبازان ندانند که حیات با شاهد چون است و بی شاهد موت چگونه
~~باشد؟ این که بیان کرده است مقام شاهد و مشهود کرده است و تمامی از این مقام
~~بیان کردن ms110 بشریت و شریعت یعنی قالب و قلب نمیگذارد.
~~ای دریغا کین شریعت ملت رعناییست ملت ما کافری و ملت ترساییست
~~کفر و ایمان زلف و روی آن بت یغماییست کفر و ایمان هر دو اندر راه ما یکتاییست
# ای محبوب، آنکه خواجهآ عالم فرمود علیه السلام رآیت رب لیلة المعراج علی صورة
~~شاب امرد اینجا تمام است. پس ای محبوب شاهدبازان این موت و حیات دانند
~~موت وفراق وهجران و حیات، بقا و وصلت باشد لیس الخبر کالمعاینة . ای محبوب
~~فارغان از عشق و از شاهدبازی چه خبر دارند؟ و آنچه این فقر راست که موت به
~~نزدیک من کفر باشد و حیات، اسلام و توحید باشد و کفر آن است که رونده را هر
~~طاعتی و عبادتی که عادت باشد، یعنی آنچه عبادت در شریعت است آن عادتی
~~است - اینچنین عبادت رونده را از آن حضرت عزت جلت قدرته بازدارد. پس هر
~~چه از آن حضرت بعد شود پس کفر باشد و آنچه رونده را به آن حضرت آشناکند و
~~به قربت ورزاند، اگرچه خلاف طاعت نماید، اما عین عبادت است. ای محبوب
~~مقلوبات مرا نیک دانی. رباعی

PageV01P116

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0111.png)

~~آن بت شاهد که عشقش در میان جان ماست
# هجر او دردست و وصلش مرهم و درمان ماست
~~روی او دین است و قبله، زلف او کفر است و شرک
# پس خود او بیهیچ شک هم کفر، هم ایمان ماست
# پس ای محبوب، تو نیز همین دعا پیوسته بخواه که حضرت رسالت علیه السلام
~~علی الدوام در دعا می خواستی اللهم احیینی ما علمت الحیوة خیرأ لی و توفی ما علمت
~~الوفات خیرا لی.
# ای محبوب شبی من قیامت را در خواب دیدم و نظر کردم انبیاء را باجمعهم
~~دیدم و امتان ایشان را نیز. اما دیدم هر پیغامبری دونور داشتند و هریکی از امت او
~~یک نور داشت، اما چون حضرت رسالت را، علیهالسلام، دیدم که از سر ms111 تا پای
~~مبارک همه نور بود. دیدم که نور حضرت نبی علیهالسلام چنان تافتی که به جانب
~~هر پیغامبری کان شعاع نور منسلک بودی و امت حضرت رسالت علیه السلام را
~~دیدم که هر یکی دو نور مثل انبیاء ماضی، اینکه شاهدان حضرت لایزالی که یسعی
~~نورهم بین أیدیهم و بایمانهم و از این دو نور که نور علی نور یعنی یکی نورنبوت و دوم
~~نور ولایت علی است کرم الله وجهه نیکو تأمل کنی که مقدمه را با اتمام در قلم
~~می آرم.
# اما روزی در1 زمین شهر فلسطین با یک جهودی در راهی می رفتم و سخن در نور
~~شاهدان میرفت. آن جهود نیز به سوگند عظیم پیش عرض کرد و گفت من نیز در
~~توریت در آیتی خواندهام در سلوک انبیا و نعت ایشان و نعت و فضیلت محمد
~~مصطفی ونعت وفضیلت امت و سلوک اولیای او، و همچنین است که تو میگویی.
~~پس باید که آن محبوب در این دعا مواظبت نماید که اللهم اعطنی نورا فی وجهی و
~~نورا فی جسدی ونورا فی قلبی ونورا فی عظامی چون این نورها را مشاهده کنی همه نور
~~باشی، از شاهدان آن حضرت جلت قدرته گردی.

PageV01P117

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0116.png)

~~اینک آن مرغان که ایشان بیضهها زرین کنند
# کرهآ تند فلک را هر سحرگه زین کنند
~~جسمها را جان کنند و جان جاویدان کنند
# سنگها را کان لعل و کفرها را دین کنند1
# تم هذه المکتوب الشریف فی یوم الخمیس الحادی عشر من شوال المکرم سنة أزبع و
~~عشرین وکثمان مائة.

PageV01P118

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0113.png)

~~محبوبم اعز محترم، ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی موجب شکر است،
~~الحمد لله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
~~امروز دیدم یار را، آن رونق هر کار را
# میشد روان بر آسمان، همچون روان مصطفی
~~خورشید از ms112 رویش خجل، گردون مشبک همچو دل
# از تابش او آب و گل، افزون ز آتش در ضیا
~~گفتم که بنما نردبان، تا بر روم بر آسمان
# گفتا سر تو نردبان، سر را درآور زیر پا
~~چون پای خود بر سر نهی، پا بر سر اختر نهی
# چون تو هوا را بشکنی، پا بر هوا نه، هین بیا
~~بر آسمان و بر هوا صد ره پدید آید ترا
# بر آسمان پران شوی هر صبحدم همچون دعا1
# المقصود ای محبوب، جمیع شاهدان نبوت در درجه افضل اند بر شاهدان

PageV01P119

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0118.png)

~~ولایت به اتفاق جمیع مشایخ قدس الله اسرارهم. اما بعضی اولیای امت حضرت
~~رسالت علیهالسلام که در مقام قربت حضرت رسالتاند، نزدیک حضرت
~~رب العزت جلت قدرته فضل مقید دارند بر انبیای دیگر، چنانکه حضرت رسالت
~~علیه السلام رمزی از این اولیای خود نموده گفته: إن رأیت رجالا من أمتی فی
~~لیلة المعراج یرتهم الله تعالی فی مقامی. اینک قربت اولیای حضرت رسالت
~~علیه السلام! از درجه تا به قربت معلوم است، اما معلوم خواهی کرد. پس ای
~~محبوب مقام رؤیت الله که خواجهآ عالم دارد علیه السلام هیچ پیغامبری را نیست.
~~هم دررؤیت مشاهدهآ دنیاوی ببین که چه رمزی نموده و گفته است لی مع الله وقت لا
~~یسعنی فیه ملک مقرب ولانبی مرسل اما ولاولی نگفته، زیرا که ایشان را در مقام و در
~~وقت خود مشاهده وکلام خود که با حضرت خداوند علآم است باز نموده، وهم
~~در این معنی شیخ الشیوخ شهابالدین سهروردی قدس سره نیز تمام بیرون داده
~~است و در رسالهآ خویش نبشته که یراه المؤمنون فی الاخرة کما یراه الآولیاء فی الدنیا یراهآ
~~الاولیاء فی الأخرة کما یراه الانبیاء فی الدنیا و یراه الأتبیاء فی الأخرة کما یراهالنبی
~~علیه السلام فی الدنیا و یراه النبی علیه السلام فی الأخرة و هوالمقام الحمود الذی لا یشارک
~~فیه له من الانبیاء والرسل والأولیاء امته.
# پس ای ms113 محبوب، چون قربت خویش را مشاهده و معاینه خواهی کرد آن گاه
~~معلومت خواهد شد که از درجه تا به قربت چه مقدار تخصیص است و دیگری ای
~~محبوب از این درخواست موسی کلیم و تمنای عیسی مسیح علیهماالسلام معلوم
~~کن که هیچ کس نکرده است و آنکه سلف معلوم کردهاند و بدین معنی رسیدهاند اما
~~از ذهنهای سقیم و عقلهای عقیم پوشیدهاند. اغلم ان تلک الولایة مخصوصة بمحمد
~~علیه السلام وبمجمدیین و اهذا قال عیسی علیه السلام یا لیتنی کنت من أمة محمد ثم قال
~~علیه السلام فوالله لانها تحصل لی الا بتابعته صلی الله علیه و سلم و آله کما قال ابوبکر
~~الصدیق رضی الله عنه ینزل عیسی علیه السلام من السماء الرابعة علی الأرض لأجل
~~تلک الولایة التی هی معاینة الحق بمتابعته صلی الله علیه و سلم و آله کما قال موسی
~~علیه السلام اللهم اجعلنی من امة تحمد صلی الله علیه و سلم پس ای محبوب این
~~خواستن موسی کلیم الله و تمنا بردن عیسی مسیح علنهما السلام همین ولایت

PageV01P120

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0115.png)

~~حضرت رسالت است علیه السلام که خواجهآ عالم علیهالسلام فرموده است
~~الولایة من و ای محبوب گمان نبری که اولیاء را بر انبیاء فضل می1کنم، گوش دار
~~المثال مصابیح الاقوال یعنی ای محبوب اگر تو درون خلوت با حضرت معشوق در
~~قربت مشاهده باشی، در آن مقام مخصوص برادران ترا محرمیت نباشد. چون
~~حاضر شوند در دهلیز بنشینند، اما بهامد و خوشامد که طوق رقیت با سلسلهآ
~~محرمیت برگردن خود دارند، ایشان درون محرم و برادران برون نامحرم. پس
~~خوشامد و بهامد را فضل بر برادران - که در دهلیزاند - کی باشد روا نبود. هم
~~همچنین همه انبیا علیهم السلام برادران حضرت رسالتاند و اولیا بهامد و خوشامد
~~آن حضرتاند، لامحال در مقام خواجهآ عالم قربت مشاهده یابند در این معنی
~~حضرت رسالت علیه السلام رمزی از قربت ایشان بیرون داده که یرثهم الله تعالی ms114 فی
~~مقامی و آنکه فرموده آلولایة من یعنی انا مدینة العلم ای علم الولایة یعنی گفت که
~~من شهرستان ولایتم و علی بابآها یعنی در آن شهرستان پسر عم من است که
~~علی ابن ابی طالب است کرم الله وجهه . پس ای محبوب، میدانی که این مدینه
~~شهرستان کدام است که دربان این شهر همچو علی رضی الله تعالی آمد؟ اگر ای
~~محبوب من، این مدینه را به تمامی بر حکم مشاهده عیان کنم و اسرار علی را بیانی
~~دهم، کارنبوت همه انبیا به زبان رود جای برنیابد. به روزگاری بر آن محبوب خواهم
~~نبشت. امیدوارم که آن محبوب را همه از تصنیفهای من روشن خواهد شد که آن
~~محبوب در حدیث الولایة من فکر بلیغ [کند] که چه اشارتی و رموزی غمزه میزند.
~~اما به رمزی شرح دهم.
# بدان ای محبوب حضرت رسالت را علیه السلام در شب معراج فرمان شد که ای
~~حبیب من درهای کل اصحاب خود را بگوی که بندند جز در علی را این رموز بود که
~~حضرت رسالت فرمود انی أمر بسد هذالابواب الا باب علی ای باب الولایة فیکلم فی
~~ذلک فقام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فحمد الله و ائنی علیه ثم قال اما بعد
~~فإنی أمرت بسد هذهالابواب غیر باب علی فقال فیه قایلکم قوالله ما سدت شئأو لا

PageV01P121

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0120.png)

~~فتخته و لکن أمرت بشیء. ای محبوب تأملهای شافی کنی که مقام ولایت چه مقام
~~است؟ یعنی مقامی است که ابدالاباد با مقام ولایت کارست و مقام نبوت برجاست.
~~پس فضل مقید اهل ولایت راست. اما ای محبوب فضل مطلق مر اهل نبوت
~~راست. المقصود ای محبوب این تفاضل نبوت وقتی است که ولایت ونبوت را در
~~دو شخص اعتبارکنی. اما ای محبوب هرگاه که نبوت و ولایت در یک ذات باشد،
~~به اتفاق جمیع مشایخ قدس الله اسرارهم ولایت افضل است بر نبوت ولهذا
~~قالو ms115 الولایة افضل من النبوة لآن الولایة عندهم عبارة عن شهود الحق والنبوة عبارة عن
~~دعوة الخلق الی الحق پس از اعلام شهود افضل است. پس ای محبوب در این کلمات
~~من چندین کسان - چون درفهم قاصر و سقیم باصر بودند - گمراه گشتند چنانکه در
~~کلام مجید و فرقان حمید عالمی و اکثر مذاهب ضلالت یافتهاند که یضل به کثیراو
~~یهدی به کثیرا.
# هر که زلفش دید کافر شد به حکم   وانکه رویش دید ایمان بازیافت
# آفتاب هر دو عالم آشکار   زیر زلف دوست پنهان بازیافت
# چون به تاریکی زلفش راه برد   زنده گشت و آب حیوان بازیافت
# طالب دردست عطار این زمان   کز میان درد درمان بازیافت1
# ای محبوب اگر عالمان عصر و شیخان دهر در این کلمات من سالهای بسیار و
~~قرنهای بیشمار تأمل شافی و تفکر وافی کنند والله ذرهای مقصود این فقیر را
~~درنیابند یا محبوبی اعلم انالفزق بین ادم علیه السلام و نحمد صلی الله علیه و سلم ان ادم
~~کان غالما بالأشماء و محمدأکان عالمآبالماهیه فعصل لادم علم الاسشماء ولحمد حقایق الآشماء
~~و هی المسمیات فاطلع ادم علی المعارف و حمد صلی الله علیه و سلم علی الحقایق فالحقق
~~افضل من الغارف لآن المحقق حصل له الحقیقة فیی عین المغرفة فکان الغارف فی مقام الجمع
~~والمحقق فی جمع الجمع. اینک شاهدی که اظهار ربوبیت بدوست. المقصود ای محبوب
~~حضرت رسالت را صلی الله علیه و آله و سلم با یاران چهار بیعت بود: اول بیعت

PageV01P122

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0117.png)

~~اسلام و دوم بیعت ذکر و سیوم بیعت رضوان و چهارم بیعت خرقه و خلافت و
~~ولایت. چون این آیت رسید و انذر عشیرتک الاقربین خواجهآ عالم علیه السلام از
~~معراج آمد قبیلهآ خود را که بنوهاشم اند جمع کرد و به روایتی سی مرد و به روایتی
~~دیگرکم از ده بودند فقال النبی علیه السلام من یضمن منکم دینی و مواعیدی و یکون
~~خلیفتی فی ولایتی من ms116 بعدی فقام علی کرم الله وجهه ثم قال یا رسول الله انا خلیفتک من
~~بعدک فی ولایتک در این مقام خواجهآ عالم علیهالسلام فرمودند انا مدینة العلم و علی
~~بابها آی مدینة الولایة ثم قال علیه السلام لعلی انت إمام کل مؤمن و مؤمنة من بعدی ثم
~~قال آنت و فی کل مؤمن و مؤمنة من بعدی.
# المقصود ای محبوب بدانکه ایثار مقام صدیق است رضی الله عنه وجود مقام
~~فاروق است رضی الله عنه ومقام جود و سخا مقام ذوالنورین است رضی الله عنه و
~~فتوت مقام مرتضی علی بن عم النبی علیهالسلام است کرم الله وجهه . پس ای
~~محبوب مقام فتوت جامع است مر جمیع معانی را، یعنی ایثار و جود و سخا و دیگر
~~اوصاف جمیله وخصائل حمیده و اخلاق پسندیده ، همه در وجود صاحب فتوت
~~است و ای محبوب فتوت در حقیقت ظاهر شدن است به صفای اصلی و لطافت
~~چنانکه موسی کلیم از حضرت کریم جلت قدرته پرسید یارب ما الفتوة قال الله تعالی
~~یا موسی أن ترد نفسک طاهرة إلی کما قبلتها منی طاهرة. پس ای محبوب مقدمهآ فتوت
~~مروت است و منزل دوم آن ولایت است و نهایت فتوت نبوت است. از اینجا فقیر
~~گفت من لا مروة له لا فتوة له من لا فتوة له لاولایة له و من لا ولایة له لانبوة له کما قال
~~علیه السلام لا فتی الا علی لا سیف إلا ذوالفقار، پس همه شاهدان را جرعهای از دریای
~~فتوت علی کرم الله وجهه رسیده است و بدان ای محبوب که حضرت رسالت
~~علیه السلام رمزی دیگر نموده و گفته که من أحب آن یحیی حیوت و یموت موت و
~~یذخل الجنة التی وعدنی رب فلیول علیبن آبی طالب و ذریته الطاهرین و ایممة الهدی و
~~مصابیح الدجی فقال من بعده فانهم لن یخرجوکم من باب الهدی الی باب الضلالة إلی یوم
~~القیمة. نگویی ای محبوب که در ms117 مناقب علی کرمالله وجهه کوشش بلیغ میکند که
~~در هندوستان ای محبوب، هرکه دو بارنام علی می گیرد او را رافضی میگویند والله

PageV01P123

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0122.png)

~~اگر1 مناقب او که مشاهده کردهام، بر زبان رانم، جمال آفتاب را شعاعی نماند و در
~~این مکتوب میخواهم که مراتب اولیاء - که شاهدان حضرت عزتاند - شرح
~~کنم تا سر شاهدان را مرتبه به ظهور نیارم2، بیان شاهدان را در قلم نرود. از سبب این
~~معنی ولایت را و نبوت را بیانی شافی کردم و غزلی نیز این فقیر از عالم اصلی که در
~~غیب بود به مشاهدهآ عین آورده است. غزل
~~شهود حضرت سبحان محمد است و علی خلوص جوهر انسان محمد اس
~~شاهدهآ جبروت و معاینهآ لاهوت قریب قربت رحمان محمد است و علی
~~عیون عین حیات و بحور بحر صفا زلال چشمهآ حیوان محمد اس
~~ور ملک طریقت و در حقیقت جان محقق است تو هم دان محمد است و علی
~~ندیم مجلس انس و3 دو چشم روشنانس
# چشم روشنانس سرور سینهآ احزان محمد است و علی
# فیع روز جزا و شفاع یوم نشور امین غافر غفران محمد است و علی
# م آفتاب وفا و مهآ سماء سخا شفیع مستی عصیان محمد است و علی
~~ظهور سر الهی چو بودهاند یکی   صفای صفهآ ایمان محمد است و علی
~~امید خاطر ابن نصیر عالم جان بدانکه ح
# بدانکه حجت و برهان محمد است و علی
~~المقصود، شاهدان از محبوبانند وافضل ایشان قطب حقیقی است ونهایت این
~~مقام معشوقی است، یعنی قطب وحدت. هر یکی را در ذات محلی شرحی دهم.
~~پس ای محبوب هر که را امارت محبوبیت ظاهر شود و علامت محبوبیت باطن او
~~مکمل گردد او را محبوب نامند، چنانچه اسم آن برادر محبوب شد و صاحب صدر
~~جمیع محابیت محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم است و دربان شهرستان
~~محبوبیت علی ولی الله است کرم الله وجهه و ms118 ایشان داعی بودند مراهل جبروت و
~~ملکوت ولاهوت ازلی و ابدی را. اما انبیای دیگر صلوة الله علیهم در دنیا داعی
~~آمدند فحسب. بیچاره مولانا جلالالدین رومی نیز در این معنی رسیده بود ببین چه
~~خوب شرح کرده است!

PageV01P124

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0119.png)

~~اینجا دو نمودند و یکیاند حقیقت عالم شو و عارف شو و مقصود علی بود
~~هم آدم و هم شیث و هم ادریس و هم ایوب هم یوسف و هم یونس و هم هود علی بود
~~هارون ولایت که پس از موسی عمران بالله که علی بود علی بود علی بود
~~این کفر نباشد سخن کفر نه این است تا هست علی باشد و تا بود علی بود1
~~هم در این مکتوبات بالا در قلم رفته است که اگر انا مدینة العلم و اسرار علی
~~کرم الله وجهه که از روی حقیقت مشاهده کردهام بیان کنم، سر و کار نبوت انبیاء از
~~آدم تا عیسی مریم به زبان رود، جای برنیابد. اما این محبوب را به روزگاری فهم
~~خواهد شد إن شاءالله تعالی.
# المقصود اول مقام شاهدان زهد است، اما ای محبوب نزد من زاهد خود نیست
~~و نباشد، زیرا که نزدیک من دنیا خود قدر ندارد که ترک کنندهآ آن زاهد باشد و زاهد
~~گویم، که حضرت رسالت علیه السلام درجه دنیا را به چه حد میرساند در حقارت
~~آنجا که گفت: لو کانت الدنیا عند الله جناح بعوضة قربة ما سق کافر شربة ماء یعنی
~~میگوید دنیا را پرپشهای عندالله تعالی قربت نیست، اگر بودی کافران را آب
~~خوردن ندادی، کما قال الله تعالی: قل متاع الدنیا قلیل، آری ای محبوب، حیات دنیا به
~~نسبت عمر آخرت، لحظه هم نیست کأنهم یوم یرونها لم یلبسوا الاعشیة او ضحیها
~~خود بیان کرد جل و علاء. پس چون قلیل است ترک قلیل زهد نباشد وللآخرة اکبر
~~کرجاة أکبر تفضیلا پس ای محبوب اگر خواهی که تو راکبریای الله تعالی ms119 نصیب اکبر
~~دهد و خود را به تو نماید، الله أکبر معنی آن است که بزرگواری و کبریایی مقام
~~مشاهده حق است. پس در این مقام مشاهده بینی بزرگواری که اکبر درجات است،
~~یعنی آخرت را نیز ترک دهی هم زاهد نباشی، از سبب آنکه نکته بدان ای محبوب،
~~دنیا و آخرت از آن تو نیست که به ترک آن زاهد باشی و این هر دو از آن حضرت
~~عزت است جلت قدرته. چون از آن تو نباشد تو چه ترک کنی؟ پس زهد معنی
~~ندارد. زاهد چه باشد؟ و آنچه از آن تست که مقام کبریا است یعنی مقام مشاهده

PageV01P125

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0124.png)

~~است، از آن اعراض کردن و ترک گرفتن کفراست، هر چهای محبوب توقع و مقصود
~~باشد آن معبود تو باشد و ترک معبود خود صورت نبندد. پس هرگزنه زاهد باشد و
~~نه زهد وآنکه حضرت مصطفی صلی الله علیه و سلم فرموده است که الزهد فی الدنیا
~~یریح البدن والزهد فی الأخرة یریح القلب والإقبال علی الله تعالی یریح الروح.
# ای محبوب، از این زهد مقام صوفی مراد است چنانکه بزرگی اشارت کرده است
~~وگفته که مبتدی را چهار محل است مرید و صوفی و قطب و محبوب1. مرید در آن
~~کوشد که بخورد و صوفی در آن کوشد که نخورد و قطب در آن کوشد که پاک خورد و
~~محبوب در آن کوشد که از او خورد. ای محبوب مریدی که اگر عمر خویش را در
~~فهم کلمات من صرف نکنی نادانستن این کلمات ضرری عظیم است، این ضرر را
~~هرگز تدارک و عوض نباشد. از شیخ جنید قدس الله سره بشنو که هم در این معنی
~~میگوید: لیس شییء أعز من اذراکالوقت فالوقت اذافات لم لا یشتدری. ای محبوب
~~هفتاد هزار سالک در این مقام راسخ باشند که فقیر و صوفی و عارف و عاشق نعت
~~ایشان باشند، چون ادراک وقت را فوت کنند، گبران ms120 طریقتاند. هوشدار در فهم
~~کلمات من! وای محبوب، ببین که مذاکرهآ شاهدان آن شاهد حقیقی صلی الله علیه
~~و سلم اسبت با خضر بیان کرده است و این فقیر از خضر علیه السلام شنیده است که
~~یدخل من أمتی الجنة سبعون آلفا بغیر حساب و وجه کل واحد منهم کالقمر لیلة البدر و هم
~~فی آلجنة کالنجوم فی السماء توای محبوب أین حدیث را وقتی فهم کنی که ستاره را در
~~بهشت مشاهده کنی. اما فقیری و پیری ترا قبول کرده است که بالنجم هم یهتدون همه
~~کلمات مرا درخواهی یافت و ستاره در جنت نیز مشاهده خواهی کرد.
# و ای محبوب، جمیع مشایخ کبار عذرهای این حدیث نهند و نهادهاند کما قال
~~علیه السلام إن الله تعالی یغطی العبد من حیث الله لا من حیث العبد والعبد یستدرک من
~~حیث آلعبد نیک تأمل کنی اگرزندگی داری؛ واهل ظواهر مردهاند و مرده هیچ نشنود
~~و هیچ فهم نکند لیثذر من کان حیا حضرت جلت قدرته تمام کرده است واذا
~~قرأت القران جعلن بینک و بین الذین لا یومنون بالأخرة حجابأمسنتور ا لا یؤمنون بالآخرة

PageV01P126

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0121.png)

~~این آخرت تفسیر این فقیر نهایت کار سالک است و اهل ظواهر منکر از نهایت کار
~~سالکانند، پس ایشان محجوباند، مطیعان شریعت عاصیان طریقتاند و مطیعان
~~طریقت عاصیان حقیقتاند که حسنات آلابرار سیئات المقربین و حسنات المقربین
~~سیئات العاشقین و حسنات العاشقین سیئات الواصلین.
~~المقصود ای محبوب،1 اکنون مراتب شاهدان لایزالی راگوش دار که شیخ داود
~~قیصری قدس الله روحه در بعضی کتب آورده است که، قطب عالم در هر زمانی و
~~عصری یکی باشد و وجود جمیع موجودات از اهل دنیا و آخرت، یعنی سفلی و
~~علوی به وجود قطب عالم قایم باشند و قطب عالم را فیض از حق تعالی بی واسطه
~~باشد و قطب عالم را قطب مدار نیزگویند، یعنی مدار موجودات سفلی و علوی از
~~برکت وجود اوست. و این ms121 قطب مدار را دو وزیر میباشند. یکی به دست راست او
~~میباشد و دوم به دست چپ او میباشد و آنکه به دست راست او میباشد نام او
~~عبدالملک است و آنکه به دست [چپ] او باشد نام او عبدالرب است. و این وزیر
~~یمین که نام عبدالملک دارد از روح قطب مدارفیض گیرد براهل علوی افاضه نماید
~~و این وزیر دوم که در یسار است او عبدالرب نام دارد از دل قطب مدار فیض گیرد و
~~بر اهل سفلی افاضه نماید و چون قطب مدار از دنیا ارتحال کند و به عقبی رود، این
~~عبدالملک - که وزیر یمین است - قایم مقام مدار شود. اسم قطب مدار که به
~~قطبیت میرسد، نام او عبدالله میباشد، یعنی در آسمانها و در زمینها او را نیز
~~عبدالله میخوانند اگر چه او را نام دیگر باشد. وزیر دست چپ که عبدالرب است
~~به جای عبدالملک رسانند و ابدالی از بدلاء که بر قلب اسرافیل است، او را به جای
~~عبدالرب رسانند. پس عبدالملک قطب مدار شود و عبدالرب، عبدالملک شود و
~~ابدالی عبدالرب گردد همچنین تا دور قیامت باقیاند.
# فأما الاقطاب فهم علی قلوب الأنبیاء علیهمالسلام فالواحد منهم علی قلب نوح
~~علیه السلام الثانی علی قلب ابراهیم علیه السلام والثالث علی قلب موسی علیهالسلام
~~والرابع علی قلب عیسی علیهالسلام والخامس علی قلب داود علیه لسلام والسادس علی

PageV01P127

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0126.png)

~~قلب سلیمان علیه السلام والسابع علی قلب أیوب علیه السلام و الثامن علی قلب الیاس
~~علیه السلام والتاسع علی قلب لوط علیه السلام والعاشر علی قلب هود علیه السلام
~~والحادی عشر علی قلب صالح علیه السلام والثانی عشر علی قلب شیث علیه السلام
~~والأقطاب المذکورة إثنا عشر قطب و عیشی و مهدی خارجان عنهم بل یکونان
~~منالفردین کما قال علیه السلام علماء أمتی کأنبیاء بنی اسرائیل - از این علماء اولیاء
~~مراداند که ریانی و ندانی و نه دیگر دانی و دیگر دانی آما قطب ms122 المدار فواحد واسمه
~~عبدالله و کان ساکنا فی سواد الأعظم و قبضه فی أهلالعلوی والسفلی والأقطاب المدکورة
~~کانوا کلهم مأمورین و قطب المدار یعنی قطب العالم
# یعنی ای محبوب، دوازده اقطاباند که در اقالیم میباشند. هفت قطب در هفت
~~اقلیم است، در هر اقلیمی قطبی و پنج اقطاب دیگر در ولایت میباشند. ایشان را
~~قطب ولایت گویند و اقطاب اقالیم را قطب اقلیم گویند که فیض اقطاب اقالیم بر
~~اقطاب ولایت وارد است وفیض اقطاب ولایت بر اولیاء وارد است وفیض قطب
~~مدار بر اقطاب اقلیم وارد است. هم بر این منوال فیوض برمی دارند تا قیام قیامت.
~~یعنی ای محبوب، چون ولی ترقی کند به قطب ولایت رسد و قطب ولایت چون
~~ترقی کند به قطب اقلیم1 رسد و چون قطب اقلیم ترقی کند به عبدالرب که وزیر
~~دست [چپ] قطب مدار است و این قطب اقلیم ابدال باشد به قلب اسرافیل
~~علیهالسلام. بعده به مرتبهآ سیوم محل قطب مدار گردد، یعنی قطب عالم. پس ای
~~محبوب هرگاه که قطب مداررا حیات فاخر باشد و در سلوک بود، ترقی کند به مقام
~~فردانیت رسد.
# وأما الفردون فینهم من هو علی قلب علی کرم الله وجهه و علی قلب محمد علیه السلام
~~کما قال علیه السلام لعلی أنت نظیری أی مثلی فی الولایة التی هی معاینة الحق و لهذا قال
~~علیه السلام مارأنی علی الحقیقة التی خلقنی الله تعالی علیهم غیر ابن آبیطالب. ای محبوب
~~نیک تأمل کنی که در این مکتوب من چه علمهاست از علمهای شاهدان لایزالی که
~~در قلم میآید و ای محبوب، افراد کامل و افراد غیرکامل افضل اند بر قطب مدار و

PageV01P128

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0123.png)

~~اما افراد کامل، مظاهر وجه تفرد روح کلی علی کرم الله وجههاند و افراد غیر کامل،
~~مظاهر وجه تعلق روح علی کرم الله وجههاند. پس ای محبوب تفرد و تعلق بسیار
~~درجه است و فرق است. این همه در اقالیم در ms123 سفر سیر و طیر دریافتهام و هر یکی از
~~این نعمتها در حق این فقیر نزول فرمودهاند و مراتب ایشان مشاهده کردهام. اما ای
~~محبوب خاطر جمع دار ترا نیز از دولت پیر فقیر همه مشاهده گردد، إل شاء الله
~~تعالی.
# و ای محبوب طایفهآ افراد را عدد نیست، بسیاراند و از چشم خلایق ظاهر
~~مستوراند، مگر آنکه قطب مدار و بعضی اقطاب ایشان را دانند و بینند. هرگاه که
~~افراد کامل که مظاهر وجه تفرد علی کرم الله وجههاند، در سلوک ترقی کنند، بر قلب
~~حضرت رسالت، علیه السلام، مرتبه یابند و علی کرم الله وجهه مرتبه از روح
~~حضرت رسالت علیهالسلام بیابد. بعده چون از مشارب قلبی حضرت علیه السلام
~~در سلوک ترقی کنند به قطب حقیقی رسند و از مقام قطب حقیقی مقام معشوقیت
~~یعنی قطب وحدت. و ای محبوب در این مقام ازکل اولیاء دوکس در مقام معشوقی
~~رسیدهاند و از امثال ایشان دیگری نرسیده. همه از طفیل نبی و علی در مقام
~~فردانیت بودند و سلوک بیشتر، عمر وفا نکرد و در عالم بقا رفتند و آن دوکس
~~کیانند؟ ای محبوب یکی شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة الله علیه و دوم شیخ
~~نظام الدین محمد بدایونی قدس الله سره که هر دورا در سلوک کمال، عمر وفا بود و
~~زود زود ترقی میسر شد و در مقام معشوقی رسیدند. یعنی هر دو [را] مشارب از
~~روح احمدی بود صلی الله علیه و سلم.
# نیک تأمل کنی و هر چه در قلم این فقیر میرود بی مشاهده نیست. بالا نبشتهام،
~~ای محبوب مریدی که اگر عمر خود را در کلمات من صرف بکنی یعنی همیشه در
~~مطالعه یا تفکر ویا تأمل باشی، جمیع علمهایی که در مکتوبات این فقیر مندرج
~~است، یعنی جامع است آن محبوب نیز جامع شود. چنانکه روزی این فقیر برای
~~پای بوس حضرت شیخ قطبالدین منورهانسوی قدس الله سره از دهلی در هانسی ms124
~~آمده بعد پایبوس وقت وداع، فاتحه التماس نمودهام. حضرت شیخ قدس الله سره

PageV01P129

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0128.png)

~~به زیان مبارک فرمودند: ای فرزند وجود تو همه فاتحه است. اینک از همان نفس
~~مبارک وجودم فاتحه شده. این کلمات که در قلم میرود همه از فاتحه است.
# المقصود، روزی این فقیر در کشتی دریای نیل مصر با خضر علیه السلام
~~مصاحب بود و سخن در بیان شاهدان لایزالی میرفت. خضر علیه السلام نیز
~~فرمودند که شیخ عبدالقادر گیلاتی و شیخ نظامالدین محمد بدایونی در مقام
~~معشوقی بودند. بعده فرمودند که والله همچو شیخ عبدالقادرگیلانی و همچو شیخ
~~نظامالدین محمد بدایونی قدس الله سرهما در زیر کبود آسمان نیامده است و
~~نخواهد آمد ومقام معشوقی مقام غیرت است1. الغیرت غیرتان غیرة الله و
~~غیرةالعبد اما غیرةالله فکما قال علیه السلام الحق غیور من غیرته إنه لم یجعل الله طریقا
~~سواه، این غیرت حق تعالی است با بنده، اما غیرت بنده با حق تعالی چه باشد؟
~~شمهای از آن غیرت بنده که با اوست جل و علاء برآن محبوب بنویسم، هم از این
~~مکمل خواهی شد. ببین که شبلی قدس الله سره چه میگوید در وقتی مؤذن در
~~بانگ نماز میگفت که اشهد آن لا اله الأ الله بعده میگفت أشهد آن محمدأرسول الله.
~~چون شبلی شنید در این مقام غیرت بر وی غلبه کرد. از اینجا معلوم میشود که او
~~نیز در پایهآ معشوقی قدم نهاده بود. بعده شبلی از غیرت نشان این داد که لولا انک
~~أمرتنی بهذه الکلمة لماذکرت معک غیرک و لین اذ کرها مرة أخری فاکن کافرأحقا بیچاره
~~اهل ظواهر کجا و این کلمات من از کجا؟ المقصود، شبلی میگوید غیر تو با تویاد
~~نتوان کردن، اما تو چنین فرمودهای که نام محمد قرین نام تو باشد. پس ای محبوب
~~این مقام معشوقی است که در این مقام گفته که لی مع الله وقت لا یسعنی فیه ملک
~~مقرب و ms125 لا نبی مزسل. پس ای محبوب، معشوق را نهایت مقام سلوک این است که
~~معشوق نیز همین میگوید و جزاین نگوید که قل الله ثم ذرهم در این حالت محمد
~~نیز درنگنجد. نیک تأمل کنی که شمهای از مقصود خود که در آن حضرت جلت
~~قدرته دارم، در این مکتوب یافتهام، در هر عالمی قلم میرانم. المقصود، نهایت
~~مقامات بر حکم مشاهده و معاینه در قلم آوردم. نهایت را مقدم داشتم بر مقامات

PageV01P130

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0125.png)

~~بذاته، از سبب آنکه مقصودم در نهایت کار است و مطلوبم نیز در نهایت کار بود. ای
~~محبوب، این نکتهآ غیرت شبلی را گفتم که نهایت کار او و همه مشایخ است و از این
~~نهایت نهایتی دیگر نداشتندی. فرد
# شیرمردان مرد را اینجا   در پس دوکدان همی یابم
# اما نهایت کار پیر فقیر تو آن است که شبلی و هر که در این غیرت بودند والله
~~ایشان محمد را در الف احمد و الف احمد را در نقطهآ احد مشاهده نکرده بودند.
~~چون مشاهده مر ایشان را نبود، محمد علیهالسلام را در بانگ نماز غیر دیدند و در
~~دیدن غیر همه کافر حقیقت بودند، ایشان را خبری نه. زنار پوشیدن بایزید این بود
~~که خواجهآ عالم را غیر دیده بود. نیکو تأمل کنی. بیت
# تو احمد را اگر غیرش ببینی   نبینی در احد چیزی نبینی
~~پس ای محبوب، نهایت کار پیر فقیر تو این است که محمد رسول الله غیرنیست
~~در این حالت و درین ولایت محمد را غیر گفتن و غیر دانستن کفر است.
~~مرد میباید که باشد شهشناس گرچه بیند شاه را در صد لباس
# ***
~~در شیشه تو میبینی آمیخته با یکدیگر
# گوئی که دو رنگ است این پس تو چه صفا دیدی
# پس ای محبوب، بدان که هنوز در این مقام شبلی فارق بود و امثال او نیز همه
~~فارق بود[ند] اگر شبلی در وحدت استغراق داشتی، محمد صلی الله علیه ms126 و سلم را
~~در بانگ نماز غیر ندیدی و غیرت نکردی. بیت
# او طرفهآ بغداد است گر پرده براندازد آنجات شود معلوم اینجات کرا دیدی
# ازین غیرت شبلی معلوم شد که شبلی را در وحدت استغراق نبود.
# اکنون آمدم در مقصود اول، بدان ای محبوب، اکنون بدایت کار را گوش دار که
~~اوراد دوازده اقطاب مذکوره چیست؟ قطب اول که بر قلب نوح علیهالسلام است
~~اوراد او سورهآ یس است و قطب دوم که بر قلب ابراهیم علیهالسلام است اوراد او
~~سورهآ اخلاص است و قطب سیوم که بر قلب موسی علیه السلام است اوراد او سورهآ

PageV01P131

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0130.png)

~~إذا جاء نصر الله است وقطب چهارم که بر قلب عیسی علیه السلام است اوراد او
~~سورهآ فتح است و قطب پنجم که بر قلب داود علیهالسلام است اوراد او سورهآ اذا
~~زلزلت است وقطب ششم که بر قلب سلیمان علیه السلام است اوراد او سورهآ واقعه
~~است و قطب هفتم که بر قلب ایوب علیه السلام است اوراد او سورهآ بقره است و
~~قطب هشتم که بر قلب الیاس علیه السلام است اوراد او سورهآ کهف است و قطب
~~نهم که بر قلب لوط علیه السلام است اوراد او سورهآ نمل است و قطب دهم که بر قلب
~~هود علیه السلام است اوراد او سورهآ انعام است و قطب یازدهم که بر قلب صالح
~~علیه السلام است اوراد او سورهآ طه است و قطب دوازدهم که بر قلب شیث
~~علیه السلام است اوراد او سورهآ ملک است. این فقیر را قدم بوس با کل اقطاب در
~~دیارها شده است و میشود و هر یکی نعمتی متنوع در حق این فقیر در مبدأ حال
~~ارزانی داشتهاند1.
# اکنون بدان ای محبوب، گوش دار که مراتب اقطاب و قطب مدار چیست؟
~~مراتب اقطاب آن است که ایشان اگر بخواهند ولی را از ولایت معزول کنند و به
~~جای او دیگری را نصب کنند ms127 و مرتبهآ قطب مدار یعنی قطب عالم آن است که او اگر
~~بخواهد که اقطاب را از مقام قطبیت معزول کند والله تعالی فرشته را کار فرموده
~~باشد، به گفت قطب مدار از آن کار فرشته را معزول کند و بگفت قطب مدار حضرت
~~جلت قدرته احکام لوح محفوظ را نیز محوگرداند و زنده کردن موتی و انتقالات
~~عرش وکرسی این جمیع تصرفات مرقطب مدار [را] باشد. و چون ترقی میکند در
~~مقام فردانیت نزول کند، از تصرفات محو شود، یعنی مقام فردانیت مقام انبساط
~~است و مؤانست، پس او را مراد نباشد و مراد او همه مراد حضرت جلت قدرته
~~گردد و حضرت قطب عالم شیخ نصیرالدین محمود قدس الله سرهالعزیز بیست و
~~هشت سال و سه ماه و دو روز در قطب مداری بودند. به شرط تحمل داده بودند و
~~تحمل را به سر بردند. چون با تحمل بودهاند، بعد از بیست و هشت سال و سه ماه و
~~دو روز در مقام فردانیت نزول کردند هم از مقام فردانیت در عالم بقا رحلت فرموده

PageV01P132

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0127.png)

~~قدس الله سره. و در قطب عالمی اسم مبارک ایشان نیز میان اقطاب عبدالله
~~می خواندند. چون ایشان در مقام فردانیت نزول فرمودند، وزیر دست راست ایشان
~~شیخ نجمالدین دمشقی بودند، عبدالملک نام داشتند، به جای ایشان قطب مدار
~~شدند.
# اکنون ای محبوب، گوش دار که عمر قطب مدار چند باشد بعضی را عمر سی و
~~سه سال و چهار ماه باشد و بعضی را سی سال و سه ماه و بیست روز باشد و عمر
~~بعضی بیست و هشت سال و سه ماه و دو روز و عمر بعضی بیست و پنج سال و
~~عمر بعضی بیست و دو سال و پانزده ماه و بیست روز و عمر بعضی نوزده سال
~~و پنج ماه و دو روز باشد. پس ای محبوب از سی و سه سال و چهار ماه زیادت ms128
~~نباشد و از نوزده سال و پنج ماه و دو روز نقصان نباشد. اگر در میان عمرهای
~~مذکور تقدیر میرسد رحلت میکنند، یا آنکه در میان عمر مذکور در سلوک ترقی
~~میکنند در مقام افراد میرسند و عمر افراد پنجاه و پنج سال، نه زیادت و نه
~~نقصان. اگر در عمر مذکور تقدیر ایشان رسد، رحلت میکنند و آنکه در میان عمر
~~مذکور در سلوک ترقی میکنند، به قطب حقیقی میرسد و عمر قطب حقیقی
~~بیست و سه سال و ده روز است [پس] از این مقام معشوقی است یعنی قطب
~~وحدت ومرتبهآ معشوق آن است که هر چه معشوق بگوید حضرت عزت جلت
~~قدرته آن کند.
# میر خرابات غلام من است گر چه من امروز سبو میکشم
# حمد خطا زانکه من از جام از آن سرخوشم
# عقل نگیرد ز محمد خطا
# قبلهآ ما در دو جهان چون یکیست فارغ از این هفت و چهار و ششم
# ای محبوب، مراتب شاهدان لایزالی هنوز باقی است در مکتوب دیگر بیان کنم
~~إن شاءالله تعالی وای محبوب من، این مکتوب جمع الجمع است، عمری در فهم
~~أین کلمات کوشش نمایی، إن شاءالله تعالی آن محبوب را کشف حال واحوال
~~گرداند. و ای محبوب بعضی را هم از مقام ولایت در مقام فردانیت نزول میگرداند

PageV01P133

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0132.png)

~~بی آنکه به قطبیت رساند و این مقام اول مشایخ را آن است که از ولایت به قطبیت
~~آنگاه مقام فردانیت آن محبوب را نیز مشاهده خواهد شد. تم هذالمکتوب الشریف
~~النانی والعشرون من شهر الشوال سنة ازبیع و عشرین وثمان مائة.

PageV01P134

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0129.png)

~~محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل الله تباری
~~و تعالی وبه برکت خاندان نبوی علیهالسلام موجب شکر است، الحند لله علی ذلک.
~~غرض صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
~~زهی باغ زهی ms129 باغ، که بشکفت ز بالا
# زهی قدر و زهی بدر تبارک و تعالی
~~زهی فر زهی نور، زهی شر زهی شور
# زهی گوهر منثور، زهی پشت و تولا
~~زهی ملک زهی مال، زهی پر و زهی بال
# زهی قال زهی حال، بر افلاک تجلی
~~چو جان سلسلهها بدرد به حرونی
# چه ذاالنون چه مجنون، چه لیلی و چه لیلا
~~علمهای الهی، ز پس کوه برآمد
# چه سلطان و چه خاقان، چه والی و چه والا
~~چه پیش آمد جان را که پس انداخت جهانرا
# بزن گردن آنرا که بگوید که تسلا

PageV01P135

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0134.png)

~~چو بیواسطه جبار بپرورد جهان را
# چه ناموس چه ناقوس چه اهلا و چه سهلا
~~گر اجزای زمینی و گر روح امینی
# چو آن حال ببینی، بگو جل جلالا
~~فرو پوش فرو پوش، نه بخروش نه بفروش
# تویی بادهآ مدهوش، یکی لحظه بپالا
~~تو کرباسی و قصار، توانگوری و عصار
# بپالا و بیفشار، ولی دست میالا
# خمش باش خمش باش درین مجمع او باش
# مگو فاش مگو فاش ز مولی و زمولا 1
~~المقصود ای محبوب، شاهدان حضرت لایزالی که از چشم خلایق مستوراند،
~~جزاهل حقیقت که وجود ایشان حقیقت شده باشد دیگری ایشان رانبیند ونداند و
~~از ایشان گروهی هفت کساند که خواجهآ عالم علیهالسلام فرمودند که بدلاء أمتی
~~سبعة و این هفت ابدال در هفت اقلیم، هر ابدالی در هر اقلیمی میباشد. و ای
~~محبوب، وظیفه ایشان مددی و معونتی در حق خلایق که عاجز شوند. چون در آن
~~قوم درویشی کامل حال باشد، از جهت آن درویش فریادرسی آن قوم عاجز میکند
~~و چون ای محبوب یکی از ایشان به تقدیر الله تعالی ارتحال میکند و در عالم بقا
~~میرود و یکی را هم از صوفی میبرند و به جای مرتحل نصب میکنند و همان نام
~~که او را میبود هم بدان نام میخوانند.
~~ای محبوب اسمهای بدلاء سبعه اینست و این هفت کس ms130 بدلاء نیز در مشارب
~~هفت نبی علیه السلاماند. یکی از این بدلاء در اقلیم اول است و او بر قلب ابراهیم
~~است، علیهالسلام واسم او عبدالحی است، و دوم ابدال در اقلیم دویم است واو بر
~~قلب موسی علیهالسلام است واسم او عبدالعلیم است، و سیوم ابدال در اقلیم

PageV01P136

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0131.png)

~~سیوم است و او بر قلب هارون علیه السلام است و اسم او عبدالمرید است، و
~~چهارم ابدال در اقلیم چهارم است و او بر قلب ادریس علیهالسلام است و نام او
~~عبدالقادر است، و پنجم ابدال در اقلیم پنجم است واو بر قلب یوسف علیهالسلام
~~است واسم او عبدالقاهر است، و ششم ابدال در اقلیم ششم [است و اوآ بر قلب
~~عیسی علیه السلام است واسم او عبدالسمیع است، و هفتم ابدال در اقلیم هفتم
~~است واو بر قلب آدم، علیه السلام واسم او در میان بدلاء عبدالبصیر است. اما این
~~هفتم ابدال خضر علیه السلام [است].
# وای محبوب این فقیر با این بدلاء در مسافرت مصاحب بود. هر یکی از این
~~ابدال عارفاند به لطایف و معارف الهی و اسرار که در کواکب سبعه است،
~~الله تعالی در ایشان ودیعت نهاده است و در ایشان همان تأثیر است، و دو ابدال از
~~این هفت مذکور، یکی عبدالقادر و دوم عبدالقاهر در ولایتی و یا در قومی که قهر
~~نامزد می شود، مقهوری آن ولایت و یا مقهوری آن قوم به واسطهآ اقدام ایشان است.
~~چنانکه ای محبوب، تأثیر کواکب بعضی به نحسیت و بعضی به سعودیت مؤثراند،
~~همان تأثیر در ایشان است.
# اما ای محبوب سیصد و پنجاه و هفت ابدال دیگرند. سیصد از این ابدال بر قلب
~~آدم علیهالسلاماند و ایشان را این فقیر در کوه، بر سرچشمه نیل، ملاقات کرده است
~~و هر سیصد و پنجاه وهفت ابدال در کوه ساکناند و خوردن ایشان شلم درختان
~~است و ملخ بیابان و با معرفت کمال مقیداند، ms131 طیری و سیری ندارند، کما قال
~~علیه السلام ان لله تعالی فی الأرض ثلثائة قلوبهم علی قلب آدم علیه السلام و لهأربعون
~~قلوبهم مثل قلب موسی علیه السلام و له سبعة قلوبهم مثل قلب ابراهیم علیه السلام و له
~~خمسة قلوبهم مثل قلب جبرئیل علیه السلام و له ثلثة قلوبهم قلب میکائیل علیه السلام و
~~له احد قلبه مثل قلب إسرافیل علیه السلام فإذا مات واحد من الثلتة ابدل الله مکانه
~~من الخمسة فإذا مات من الخمسة ابدل الله مکانه من السبعة و اذا مات من السبعة ابدل
~~الله مکانه من الأبعین و إذا مات من الأربعین ابدل الله مکلانه من تلثائة و اذا مات من
~~ثلثائة ابدل الله مکانه من غامة مسلمین بهم یدفع الله بلاء من هذه الأمة.

PageV01P137

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0136.png)

# ای محبوب این سیصد که بر قلب آدماند اوراد ایشان اوراد آدم است
~~علیه السلام، ربنا ظلمنا أنفسنا مواظبت دارند و چهل ابدال که بر قلب موسی
~~علیهالسلاماند دعای موسی اوراد ایشان است رب إنی ظلمت نفسی فاغفرلی فغفر له
~~إنه هوالغفور الرحیم وهفت ابدال که بر قلب ابراهیماند علیه السلام، اوراد ایشان
~~اوراد ابراهیم است علیه السلام که رب هب لی حکا والحقنی بالصالحین و پنج ابدال که
~~بر قلب جبرئیلاند علیهالسلام وعلم ایشان تجاوز نمیکند از مقام جبرئیل
~~علیه السلام وسه ابدال که بر قلب میکائیل علیه السلاماند علم ایشان نیز تجاوز
~~نمیکند از مقام میکائیل علیه السلام، و یک ابدال که بر قلب اسرافیل علیهالسلام
~~است و علم او نیز تجاوز نمی کند از مقام اسرافیل علیهالسلام، واین ابدال در مقام
~~«عبدالرب» میرسد و اسامی بدلاء مذکور سیصد که بر قلب آدماند «صفی» نام
~~دارند، و چهل ابدال که بر قلب موسیاند علیهالسلام «موسی» نام دارند وهفت
~~ابدال که بر قلب ابراهیم علیه السلاماند «ابراهیم» نام دارند، و پنج که بر قلب
~~جبرئیل اند علیهالسلام «جمالالدین» نام دارند، و سه که بر قلب میکائیل اند ms132
~~علیه السلام، «محمد» نام دارند ویکی که بر قلب اسرافیل است علیهالسلام،
~~«احمد» نام دارد و چون به وزیری قطب میرسد، «عبدالرب» نام میشود،
~~علیهم السلام وقدس الله سرهم.
# و چهار اوتاد که در چهار رکن عالم ساکناند، یکی را در مغرب ملاقات کردیم نام
~~او عبدالودود است اعنی عبدالواحد است و دوم را در مشرق ملاقات کردم نام او
~~عبدالرحمن است و سیوم را در جنوب ملاقات کردم نام او عبدالرحیم است و
~~چهارم را در شمال ملاقات کردم نام او عبدالقدوس است. و چون ای محبوب یکی
~~از ایشان متوفی میشود یکی را از تائبان میبرند و به جای او میرسانند و چهار رکن
~~عالم معمور به وجود این چهار اوتاد است، چنانکه ای محبوب کوهها سبب سکون
~~زمین است، این چهار اوتاد سبب معمورهآ این جهات اربعاند. و ای محبوب «نقبا»
~~سیصد است و «نجباء» هفتاد و«بدلاء» چهارصد و چهار است. سیصد و چهار را
~~مذاکره کرده ایم و چهل دیگراند کما قال علیه السلام بدلاء أمتی ازبعون رجلا اثنا عشر

PageV01P138

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0133.png)

~~بالشام و تمان و عشرون بالعراق واسمهم احمد، فاذا مات واحد منهم ابدل الله تعالی مکانه
~~من الآخر و فی مکان الآخر ابدل الله مکانه من الزاهدین أی الصوفیین.
# و اسامی کل نقباء علی است واسامی کل نجبا حسن است و اخیار هفتاند و
~~اسامی کل اخیار حسین است، و عمد چهاراند اسامی ایشان محمد است ویکی
~~غوث است و اسم غوث عبدالله باشد. و چون ای محبوب، غوث متوفی میشود،
~~یکی را از عمد در مقام غوث میرسانند و چون یکی از عمد متوفی میشود، یکی
~~را از اخیار به جای او میرسانند و چون یکی از اخیار متوفی میشود، یکی را از
~~نجباء به جای او میرسانند و در نجبایکی را از نقباء می رسانند و بدلا را بالا مذاکره
~~کردهایم و ای محبوب مسکن نقباء زمین مغرب است یعنی زمین سویده ms133 که آن جا
~~روز مقدار صبح تا چاشت است دیگر همه شب است. اما نمازهای ایشان چون
~~وقت میرسد در طیر در زمینهایی که اوقات متعین است به مشاهده عین تباشیر
~~آفتاب می آیند و خمس صلوة میگذارند. ایشان را همچنین معاینه کردهام و
~~سکونت نجباء مصر است و مسکن بدلاء بالا ذکر کردهایم. و اخیار علی الدوام، در
~~سیاحتاند که ایشان را سکونت و قرار نیست و عمد در زوایای ارض میباشند و
~~مسکن غوث مکه است و دوازده اقطاب - که در مکتوب چهاردهم مذاکره
~~کردهایم - در قصبات اقالیم ساکن میباشند. هر یکی به قصبه اقلیمی و سکونت
~~قطب عالم یعنی مدار در شهر معظم ساکن باشد و قطب عالم متصرف بر جمیع
~~اقالیم وبر جمیع اقطاب باشد و از عرش تا ثری متصرف بود و در حالت قطبیت در
~~قصبه و در دهر ساکن نباشد و چون از این مقام ترقی کند، مقام افراد آید، ترتیب
~~ساقط گردد، خواه در قصبه، خواه در شهر سواد اعظم باشد، به تعین مقام او بگذرد
~~و قطب حقیقی و معشوق را نیز ترتیب ساقط است. و چون ای محبوب در مقام
~~فردانیت آید، افراد را کسی نشناسد جز حضرت عزت جلت قدرته. یعنی ای
~~محبوب، قطب مدار یعنی قطب عالم، متصرف است از عرش تاثری و افراد متحقق
~~است از عرش تا ثری. پس ای محبوب میان تصرف و در میان تحقق بسیار فرق
~~است.

PageV01P139

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0138.png)

~~و ای محبوب، حاصل از این کلمات من آن است که قطب مدار علی الدوام در
~~تجلی ذات است، اما افراد کامل همیشه در تجلی ذات است پس ای محبوب افراد
~~اخصاند و قطب مدار خاص است و بعضی اولیاء را تجلی افعال است وبعضی را
~~تجلی اسماء است و بعضی را تجلی آثار است و بعضی در مقام صحواند و بعضی
~~در مقام سکراند و بعضی در هر دو باشند. این مقامات اولیاء ms134 در عالم کثرت است.
~~اما اهل فردانیت بیرون از این مقامات تجلی دارند که آن را فردانیت گویند و
~~فردانیت بی مکان است و بیرون از شش حدود است و هرشش حدود را از فردانیت
~~حدود است. نیکو تأمل کنی که چه میگویم؟ و ای محبوب نوزده سال این فقیر در
~~صحو بود و بیست و یک سال در سکر بود. به حدی که هیچ خبر نداشتم، اما در
~~جوار شیخ یعقوب احد یمنی بودم که قطب اقلیم بودند. ایشان از این بیست و یک
~~سال مستی مرا روایت کردند. آنگاه معلوم شد که بیست و یکسال مست بودم. بعد
~~از این مدت هم از مقام مستی از دولت پیر خود قدس الله سره در فردانیت مدت
~~چند سال است که نزول کردهام چنانچه می فرماید، قطعه
# فریدم فرد بنشستم که در خود   ز فردانیت بسی انوار دارم
# اگر موسی نه ام موسیچه هستم   درون سینه موسیقار دارم
# وای محبوب فردانیت که بر این فقیر عطا شده است به شرط مستور بودن این
~~مقام لاهوت ولاهوت در اصل الاهو است وحرف تا زیادت است یعنی قانون
~~عرب است که چون کلامی مغلطه گویند چیزی حذف کنند و چیزی زیادت نهند تا
~~نامحرمان محروم از حقیقت باشند. پس ای محبوب لانفی است یعنی نیست تجلی
~~صفات. و مر طایفهآ افراد را و «هو» اسم ذات است، «الا هو» مگر تجلی ذات. پس
~~اهل فردانیت یعنی افراد را علی الدوم مقام لاهوت است، یعنی تجلی ذات و
~~لاهوت خود یعنی فردانیت را مقام نیست، به اسناد مجاز مقام میگویند که مقام
~~لاهوت است، اما مقام ندارد. و نیک تأمل کنی که چه میگویم و از مشاهدهآ یقین
~~بیان میکنم و هر چه در مکتوبات بیان است از علم الیقین نیست و از عین الیقین هم
~~نیست بلکه مشاهده حقیقةالیقین است. امیدوارم از حضرت صمدیت جلت قدرته

PageV01P140

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0135.png)

~~هم از مکتوبی که ms135 علم الیقین آن محبوب جانم است، مشاهدهآ حقیقة الیقین بر آن
~~محبوب خواهد شد.
# اسفل این مقام لاهوت، مقام جبروت است، یعنی مقام جبر وکسر خلایق. واین
~~مقام قطب مدار است یعنی قطب عالم که او متصرف است از عرش تا ثری و جبر و
~~کسر در شش جهت گنجد، و قطب عالم را فیض از عرش مجید است که تعلق به
~~عزلیت و نصبیت دارد که مذاکره کردهایم. نیک تأمل کنی که مقصود آن محبوب به
~~التماس بود که این چهار مقام را دریابم. بالا به کنایت مفصل نبشتهام، بعده در محل
~~صریح شرح می دهم که مقام جبروت را که جبروت میگویند سبب آن است که جبر
~~و کسریعنی کرامات اولیاء و معجزههای انبیاهم از این عالم است و چون از این مقام
~~جبر و کسر ترقی شود، مقام فردانیت است یعنی لاهوت و در این عالم جبروت
~~یعنی جبر و کسر کفر است، اما افراد قادراند بر عالم جبروت اگر به جبر و کسر
~~مشغول شوند از فردانیت یعنی از تجلی ذات برافتند. سبب آن است که افراد مستور
~~باشند و مستوری این فقیر از این سبب است. چون قلمم ای محبوب در این مقام
~~رسید، فردانیت که مقام لاهوت است، به گوش سراین فقیر به لسان حقیقت بگفت
~~فرد
~~کم گو ز من ازین پس اسرار خوبرویان این در چه میگشایی دیوار گوش دارد
# از سبب آن اختصار کردم. به روزگاری بنویسم، اما امید است که آن محبوب
~~مشاهده کند و بنویسد. آمین آمین آمین
# واسفل از این مقام جبروت، ملکوت است و مقام ملکوت مقام فرشتگان است،
~~یعنی مقام طاعت و عبادت بی فتور و بی نفور، کما قال الله تعالی یسبحون اللیل والنهار
~~لا یفترون و عبادتی که درویش، بی فتور به دست میآرد، آن عبادت مقام عبادت
~~ملاتک است یعنی عبادت و تسبیح ملاتک بی فتور است. پس مقام ملکوت این
~~باشد یعنی ms136 عبادت بی فتور به دست آرند. هر که دست آرد در مقام ملکوت باشد،
~~یعنی عبادت بی عادت؛ و عبادت عادت عالم ناسوت است، یعنی مقام ناسوت
~~عبادت عادتی است که علامت بی سعادتی است. پس ای محبوب، اول مقام

PageV01P141

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0140.png)

~~عبادت عادت است که ناسوت است. چون درویش [از] عادت پرستی بگذرد و به
~~عالم فرشتگان مقام [یابد] مقامی که ملکوت است، یعنی عبادت به اخلاص رسد. و
~~چون به اخلاص رسد، از عادت پرستی خلاص یابد. بعده هم از اخلاص در مقام
~~جبروت رسد، یعنی جبر و کسر و کشف و کرامات و اخبار افلاک و ملائکه و آثار
~~عرش وکرسی و سمایی و ارضی حاصلش گردد و این مقام را جبروت خوانند. بعده
~~هم از این مقام به ترقی سلوک اتمام در مقام لاهوت که فردانیت است و منزه از
~~جهات و حدود گردد و علی الدوام به تجلی ذات شهود باشد. الله تعالی جمال
~~ریاعی این فقیر را بر آن محبوب تجلی دهد که این ریاعی از حال مقام فردانیت است
~~در آن روزی که از دولت پیر قدس الله سره این فقیر در مقام لاهوت به تجلی ذاتی
~~یعنی افراد شدم و مشرف گشتم، این رباعی از آن احوال است. رباعی
# در مصحف عقل حرف طامات ببین   بر سدره بر او پس خرابات ببین
# بگذر ز صفات او و در خود بنگر   بی واسطهای تجلی ذات ببین
# ای محبوب، این رباعی جامع است مرجمیع احوال مشایخ را، بعد از تأمل کامل
~~آن محبوب را رباعی مذکور جامع خواهد بود مر جمیع احوالها را. پس ای محبوب
~~تجلی ذاتی وصفاتی واهل تجلیات واحوال وحالات شاهدان لایزالی واحوال
~~حال خویش - که تأثیر نعمتهاست از مردان شریعت و طریقت و حقیقت واز
~~باطنهای اسرار که براین فقیر رسیده است - در مکتوب شانزدهم به تمام شرح دهم.
~~و آنچه نعمت خویش را بر آن محبوب در بحرالمعانی شرح ms137 کنم، تصور نباشد که
~~تزکیهآ نفس خواهم کرد، اما از این قبل بیان من خواهد بود وأما بنعمة ربک فحدث ای
~~فخبر. یعنی [خبرا کردن از نعمت بر محبوبان و محبان و محرمان یکی از شکر
~~نعمت است. بنابر آن کتابت می شود ال شاءالله تعالی.
# پس ای محبوب مقام ناسوت، عمل کردن شریعت است، یعنی عمل نفس
~~حضرت رسالت است علیهالسلام و مقام ملکوت، عمل طریقت است، یعنی عمل
~~قلب حضرت رسالت است علیه السلام و مقام جبروت عمل کردن حقیقت است،
~~یعنی عمل روح حضرت رسالت است علیهالسلام و مقام لاهوت، مشاهده سر

PageV01P142

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0137.png)

~~حضرت رسالت است علیه السلام که لی مع الله وقت الخ، یعنی بی مشارکت. و افراد
~~را نیز از دولت حضرت صلی الله علیه و سلم، همین مقام است. از مکتوب
~~چهاردهم و سیزدهم به تمام، این مقام روشن بر آن محبوب خواهد شد. مکتوب
~~چهاردهم جمع الجمع است. پس ای محبوب اهل ظواهر چه دانند و چه گویند که
~~کار نفس حضرت رسالت علیه السلام که شریعت است ندانستهاند و دیدن خود
~~کجا؟ پس طریقت چه دانند که راه دل است و راه دل نه فرود است و نه بالا ونه پیش
~~است و نه پس و نه راست و نه چپ دع نفسک و تعال هیچ میدانی که مقصود آن
~~محبوب را هم در دل تو بیان نهادم؟ نیک تأمل کنی. بیت
# در این کو گر طوافی کرد خواهی   ز خود برخیز تا گردی الهی
# و از خود خاستن آن است که اذا تمالققر فهو الله و تمام فقر چیست؟ یعنی از عالم
~~ناسوت تا عالم جبروت تبراکنی و در این مقامات به گوش چشم ببینی که اذا تمالفقر
~~همین سه عالم است. پس هر که ای محبوب، در این مقام متوطن است، فقر لازم
~~اوست. پس چون از این فقر بیرون آمدیم تمالفقر گرددع ز خود برخیز تا گردی الهی. ms138
~~پس ای محبوب، خلایق و اهل ظاهر محمد (ص) را چه دانند که چه بود و که بود؟
~~از محمد همین دانستهاند که انم انا بشر مثلکم و اما محمد رسول الله صلی الله علیه
~~و سلم میگوید که من رأنی فقدرای رب. پس ای محبوب اکثر خلایق خدای عزوجل
~~را دانستهاند و لیکن نشناختهاند و محمد (ص) را نه دانستهاند و نه شناختهاند. اما
~~ای محبوب اگر اهل ظواهر محروم باشند تا پرده از کار در بحرالمعانی برگیرم در
~~مکتوب بالا برگرفتهام. چون مطالعه کثیر کنند دانند و شناسند که محمد رسول الله
~~صلی الله علیه و سلم خداوند تعالی را چه بود و چه نسبت است؟ و تو و من با او
~~چه نسبت داریم؟ و نسبت و نسبیت پیداکنی خود را نیابیع ز خود برخیز تا گردی
~~الهی. اما امید است که آن محبوب از این هر سه مقصود یعنی ناسوت و ملکوت و
~~جبروت که مقام فقر تمام خواهد شد که اذا تمالفقر فهو الله حاصل گردد ن شاء الله
~~تعالی.
# در مکتوبی که بر دست قاضی اندری بر این فقیر فرستاده بودند، در شب و روز

PageV01P143

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0142.png)

~~تحریر این مکتوب به حضور مولانا فخرالدین آورده و کیفیت دیباچه که به قلم
~~مبارک آن محبوب نبشته بودند، برای سرخی نبشتن آن سفیدی گذاشته، عین
~~فرستاده شده است و در دیباچه بنویسند که بعد از حمد کبریا و صلوة است، یعنی
~~صلوة است برگیرند و ذات و لفظ صلوة را به سرخی بنویسند و ذکری که در مکتوب
~~مولانا فخرالدین مندرج بود که آنچه در خاطر مشکل بگذرد بنویسم یا نی، باید که
~~به خاطر فراغ بنویسند که حل کرده شود. مثنوی
# شرح گویی رسم و آداب ملکوت   زانکه نتوان کرد بر جهل این سلوک
# زانکه میدانیم کین راه دراز   در میان شبهه ندهد نور باز
# دل چو فارغ گشت، تن در ره دهیم   بی دل ms139 و تن سر بدان درگه نهیم1
# ای محبوب زهی حدیث مثنویات نافع! اگر ای محبوب به چشم گریان و دل
~~بریان مطالعه نکنی، پس از من نباشی که چون میخواهد که قلم بر دست گیرم و
~~چیزی بر آن محبوب معلوم کنم، هنوز فکرم را به آتش شوق میتابم. از آن تابش که
~~کونین هیزم است از نوک قلم میکشم. و دیگر معلوم باد کاغذها در شهرند، بعد از
~~فترت2 خوب حاصل نیست. اگر آنجا دست دهد چیزی بفرستند والسلام.
# تم هذا المکتوب الشریف فی یوم الاحد الثامن والعشرون من شوال سنة أربع و عشرین
~~وثمان مائة.

PageV01P144

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0139.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا، دام عزه سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل الله تبارک
~~و تعالی وبه برکت خاندان محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم موجب شکر
~~است الحمدلله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه غزل
~~آمدهام که تا به خود گوش کشان کشانمت
# بی دل و بی خودت کنم، در دل و جان نشانمت
~~آمدهام بهار خوش پیش تو ای درخت گل
# تا به کنار گیرمت خوش خوش و میفشانمت
~~آمدهام که تا تو را جلوه دهم در این سرا
# همچو دعای عاشقان فوق فلک رسانمت
~~جان و روان من توی، فاتحه خوان من توی
# فاتحه شو تو یکسری تا که بدل بخوانمت
~~هیچ مگو و کف مکن سر مگشای دیگ را
# نیک بجوش و صبر کن زانکه همی پزانمت
~~از حد خاک تا بشر، چند هزار منزل است
# شهر به شهر بردمت بر سر ره نمانمت

PageV01P145

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0144.png)

~~گوی منی و میدوی در چوگان حکم من
# در پی تو همی دوم گر چه همی دوانمت1
~~المقصودای محبوب، اگر چه بیچاره گوی در حاله گاه زخم چوگان شاه میخورد
~~و در دیدن عقب دیدن میرود که شاه نیز با جمیع بنگاه در ms140 پی گوی است، گوی را
~~در آن حاله گاه مفاخرت از شاه است. پس ای محبوب خاطر جمع دار اگر تو را در
~~میدان فردانیت به چوگان علم الیقین می دوانیم اما از پی تو نمانیم تا به به مشاهدهآ
~~حقیقة الیقین برسانیم إن شاء الله تعالی حاصل شود.
# ای محبوب اقطاب اثنی عشر را بعضی را تجلی افعال و بعضی را تجلی آثار است
~~و بعضی را تجلی اسماء است، اما قطب مدار یعنی قطب عالم را تجلی صفات
~~است و طایفهآ افراد را تجلی ذات است. و چون درویش در خانهآ فردانیت یعنی
~~لاهوت نزول میکند، علی الدوام یعنی افراد در تجلی ذاتاند، یعنی ایشان محواند.
~~چنانچه سلطان ابوسعید ابوالخیر قدس الله سره در تجلی ذات بودند. همین که ابن
~~عین را که پسر شیخ محیالدین به تأثیر نظر مبارک مولود بود، یعنی حرم شیخ
~~محی الدین صاحب فصوص در نظر مبارک شیخ نشسته بود و شیخ در تجلی ذات
~~بودند و در دیدهآ شیخ اثر نور ذات بود. چون به جانب حرم دیدند، لاجرم ذاتی در
~~حمل به نور وجود موجود شد، ابن عین نام یافت.
# پس ای محبوب، شیخ ابوسعید چون در تجلی ذات بود ابن عین را که نور ذات
~~بود دید و پرسید یا صبی أنت من ابن ؟ فقال الصبی انا من ابن عین فقال الشیخ رأیت محی
~~الدین فبک یا ابن آلعین. پس ای محبوب شیخ ابوسعید بازگشت وشیخ الشیوخ
~~قدس الله سره در آن وقت مبدأ حال بودند و در تجلی افعال بودند تا ایشان شیخ
~~محیالدین را به ظاهر ندیدند. و آن ظاهر نادیدن چنین بود، هرگاه که شیخ ابوسعید
~~ابوالخیر بازگشت، شیخ الشیوخ در خانقاه شیخ محیالدین آمد، به مقابله به توجه
~~مینشست و بازمیگشت. سه روز متواتر آمد و در این سه روز هیچ تکلم نبود. روز
~~سیوم وداع کرد. بعده شیخ صدرالدین قونوی [را] که خادم شیخ محیالدین ms141 بود، با

PageV01P146

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0141.png)

~~توشه بر شیخ الشیوخ فرستاد. در آن محل شیخ صدرالدین به خدمت شیخ الشیوخ
~~پرسید که تکلم چرا نبود؟ شیخ الشیوخ فرمودند هر بار که می خواستم که چیزی
~~بپرسم و یا بگویم شیخ محیالدین را نمیدیدم. پس با که گویم که سیر ایشان در
~~مقامی بود که مرا در آن مقام مدخلی نیست؟! و چون شیخ صدرالدین به حضرت
~~شیخ محی الدین آمد، حضرت شیخ را بپرسید که تکلم چرا نبود؟ حضرت شیخ
~~فرمودند که مولانا شهابالدین در شریعت مکمل است، پس از مقام لاهوت که
~~تجلی ذات است به مقام ناسوت آمدن و چیزی پرسیدن و گفتن، کفر مقام لاهوت
~~است. که در مکتوب پانزدهم بیان این همه رفته است، معلوم خواهی کرد.
# پس ای محبوب، آنکه ترکیب در قلم آورده بودند که با شیخ صدرالدین بود، اما
~~شیخ ابوسعید را با ابن عین و استقبال این هر دو بزرگوار عین ابن عین رفته بود و
~~شیخ صدرالدین خادم را چنانچه در قلم آوردیم همچنان است. و دیگر دلیل ای
~~محبوب روزی شیخ رکنالدین ابوالفتح برای ملاقات حضرت قطب حقیقی در مقام
~~تواجد شد، برخاست. خدمت شیخ رکنالدین آستین مبارک ایشان را گرفت و
~~بنشاند و چون دویم بار برخاست، خدمت شیخ، دامن مبارک ایشان را گرفت و
~~بنشاند و چون کرت سیوم برخاست، خدمت شیخ رکنالدین در نماز قیام کرد و
~~شروع در نماز شد و حضرت قطب حقیقی در تواجد بودند و پا میکوفتند. بعد از
~~انقطاع وقت، خدمت شیخ رکنالدین بازگشتند. مولانا محمد شنه امام شیخ
~~رکنالدین خدمت شیخ را پرسید که چه سر بود آستین گرفتن و دامن گرفتن و
~~نشاندن و کرت سیوم نماز گزاردن؟ خدمت شیخ رکنالدین، فرمودند که ای مولانا
~~اول کرت که مولانا نظامالدین برخاست، قدم بر هفتم آسمان زد، دست من به آستین
~~ایشان رسید. دویم کرت که برخاست قدم بر سقف عرش زد، دست ms142 من به دامن
~~ایشان رسید و سیوم کرت که برخاست نمی دانم که کجا رفت و هیچ نمیدیدم،
~~لامحاله شروع به اعمال ناسوت کردم. زهی کار و زهی بار و عالمی در انکارا الله
~~تعالی آن محبوب را این مقامات از این علم الیقین که مکتوبات است، چون از
~~مشاهدهآ حقیقة الیقین است کشف خواهد شد.

PageV01P147

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0146.png)

# پس ای محبوب خلایق، مشایخ را بریک طریق و بر یک حقیقت میدانند و این
~~غلط عظیم است. مراتب شاهدان لایزالی را و مقامات هر یکی از ولی تا به قطب
~~حقیقی و از ابدال تا به غوث بر آن محبوب شرح دادهام، در این علم الیقین مستغنی
~~شوند. پس ای محبوب، در این راه مقصود نظر است و طالبان که علی الدوام در نظر
~~مطلوبان میباشند، از سبب نظر منتظراند. یعنی نظر همه وقت نیست و بر همه
~~نیست واگراین بودی، عالمی واصل حضرت پیدا ونهان شدی. و شیخ محی الدین
~~را نیز از تأثیر نظر، فرزندی دیگر هم شدی، اگر چه حرم ایشان کرات و مرات مقابلهآ
~~ایشان منتظر نشستی اماکی باشد؟ پس نظر را وقتی و حالتی است. پس انتظار
~~طالبان پیش مطلوبان برای همین است که شاید آن وقت همایون درآید، هم به تأثیر
~~یک نظر از کون و مکان برآید. الله تعالی جمال مثنویات بر آن برادر تجلی دهد.
~~مثنوی
# سائلی گفتش که ای برده سبق   تو به چه از ماسبق بردی به حق؟
# چون تو جویایی و ما جویان تراست   در میان ما تفاوت از چه خاست؟
# چه گنه آمد ز جسم و جان ما   قسم تو صافی و دردی آن ما
# گفت ای سائل سلیمان را همی   چشم افتادست بر ما یک دمی
# نی به سیم این یافتم من نی به زر   هست این دولت مرا زان یک نظر
# کی به طاعت این به دست آرد کسی   زانکه کرد ابلیس این طاعت بسی
# تو به ms143 خدمت عمر خود میبر به سر   تا سلیمان بر تو اندازد نظر
# چون تو مقبول سلیمان آمدی   هر چه گویم بیشتر زان آمدی1
# المقصود ای محبوب، افراد که از قطب عالم یعنی از قطب مدار افضلاند
~~علی الدوام، مستدام در تجلی ذاتاند، اما خلایق واهل ظواهر ایشان را در عالم
~~صحومی دانند و لیکن این از سهو عظیم است و قالب طایفهآ افراد در کسوت بشریت
~~بر طریق تشبیه و تمثیل با اهل ظواهر نموداراند، اما ایشان در نور ذات محواند. نه
~~آنجا مکان ونه آنجا زمان. یعنی اهل مکان وزمان، اهل تجلی صفات وافعال و

PageV01P148

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0143.png)

~~اسماء و آثار [ را] از تجلی افراد خبری نیست و مشاهده نیز نیست، چنانچه بالا
~~مذاکره شده است. چون در این مقام برسی خواهی دانست. و اهل ظواهر شیخی و
~~درویشی را به چند رکعت زیاده نماز و چند روز خلوت نشستن و چند روز گرسنه
~~بودن دانستهاند والله کار از همه بیرون است. الله تعالی جمال این چند بیت را برآن
~~محبوب تجلی کند. ابیات
~~سر از پی آن باید تا مست بتی باشد یا از پی آن باید کز یار تعب بیند
~~عشق از پی آن باید تا سوی فلک پرد عقل از پی آن باید تا علم و ادب بیند
# محجوب بود چشمی کو جمله سبب بیند1
~~بیرون سبب باشد اسرار عجایبها محجوب بود چشمی کو
# پس ای محبوب، قالبهای طایفهآ افراد در تجلی ذات، نور شده است، چنانکه
~~قالب حضرت مصطفی صلی الله علیه و سلم را حضرت عزت جلت قدرته درکلام
~~مجید تمام بیان کرده است که قد جاء کم من الله نور و کتاب مبین. پس قالب اونوربود
~~سبب آن بود که سایه بر زمین نبود. اگر قالب او مثل قالبهای دیگران بودی تریهم
~~ینظرون الیک و هم لا یبصرون با اهل ظواهر فرمان نشدی و با وجود این بیان
~~ندانستی که کان یمشی و لا ms144 ظل له. و طایفهآ افراد را ای محبوب همین مقام است. یعنی
~~چون در تجلی ذات متجلی میشوند، وجود ایشان نور میگردد. پس در آن حالت و
~~در آن ولایت و در آن زمین که ارضی واسعة گفته است، سایه وجود ایشان را نیز
~~نیست. پس چون اهل تجلی صفات و افعال و اسماء و آثار نظر میکنند، ایشان را
~~نمی بینند. چنانچه شیخ محیالدین را ندیدند و شیخ رکنالدین، شیخ نظام الدین را
~~سیوم کرت ندیدند. نیک تأمل کنی که چه میگویم! پس دیدهآ شیخ الشیوخ میباید و
~~دیده شیخ رکنالدین میباید که در جمال شیخ محیالدین و شیخ نظامالدین محو
~~شوند و ایشان را نبینند. چنانکه افراد در جمال ذات محو میگردند، همچنان اهل
~~تجلی صفات و تجلی افعال و اسماء و آثار، محو در تجلی ذات افراد میگردند. پس
~~چه بینند؟ که را بینند؟ تأمل شافی کنی که مقام و مراتب شاهدان لایزالی این است.
# ای محبوب ابن عزت، صاحب فصوص مینویسد که منصور حلآج را تجلی

PageV01P149

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0148.png)

~~ذات بود و مقام افراد داشت، اما این فقیر نیز میگوید که اگر منصور حلآج را تجلی
~~ذات بودی هرگز آنالحق نگفتی و دیگری سبحانی نسراییدی، زیرا که چون در تجلی
~~ذات محویت است، محو چه داند من کیستم و چیستم که گوید سبحانی و انا الحق که
~~در این «آنا» و«نی» حقیقت خود مراد است، پس در مقام محو، او کجاست که گوید
~~که من و منی؟! اما ای محبوب کلام گفتن در تجلی ذات نیست کما قال علیه السلام من
~~عرف ربه کل لسانه. از این حدیث تجلی ذات مراد است، و لیکن در تجلی صفات و
~~افعال واسماء وآثار کلام روا بود کما قال علیه السلام من عرف ربه طال لسانه. از این
~~حدیث تجلی صفات و غیر آن مراد است. نیک تأمل کنی. اما چون عدم کلام در
~~تجلی ذات باشد، پس «شبحانی» و«آن ms145 الحق» گفتن نیاید و روانباشد. پس معلوم شد
~~که در مقام تجلی صفات و غیر آن گفتهاند. چنانکه ای محبوب، چون در مقام تجلی
~~صفات این فقیر بود، چندان کلام بر این فقیر شدی و این فقیر نیز در خواب بودی که
~~آنرا نهایتی نبود و در تحریر و تقریر نیاید. اما چون آن محبوب را تجلی صفات شود
~~إن شاءالله تعالی خواهد دانست که معامله چیست. اگر در تجلی صفات و غیر آن
~~کلام نباشد، خوف هلاکت است و اگر در تجلی ذات کلام باشد، این نیز خوف
~~هلاکت است. در این مثنوی من بسیار تفکر کنی که هم از آن مقام تجلی صفات
~~است. مثنوی
# بحر جانم میزند صد گونه جوش   چون توانم بود یک ساعت خموش؟
# گفت غرق آتشم عیبم مکن   میبسوزم گر نمیگویم سخن1
# پس ای محبوب، کلام آنالحق و سبخانی را در مکتوب یازدهم شرحی و بیانی
~~تمام کردهام، اما آن در مقام دیگر است و شرح و بیان این مکتوب را مقام دیگر است
~~چنانکه در کلام قصهآ موسی علیه السلام چندین محل است. کسی داند که تکرار
~~است؛ اما چون نیک تأمل میکنند هر یک آیة را مقام بیان علیحدهای است. نگویی
~~که دعوی خدایی میکند، اماالآمثال مصابیح الاقوال، مثالی مینمایم. پس ای
~~محبوب شرح انا آلحق و شبخانی چیست؟ که چون ای محبوب درویش [را] در تجلی

PageV01P150

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0145.png)

~~صفات، استغراق میرباید، پس خود را به جمال صفتی از صفات او میبیند. یعنی
~~ذات جایزالوجود در صفات واجبالوجود، مستغرق نور جمال صفات میگردد. آن
~~صفت واجبالوجود در حدیث درمیآید و وجود جایزالوجود را پاک میرباید و آن
~~صفت واجبالوجود بر این ربوده در کلام میآید و میگوید سبخانی و انا آلحق. پس
~~ربوده نمیگوید، اما همان صفت واجبالوجود در لسان جایزالوجود میگوید کما
~~قال علیهالسلام الحق لینطق علی لسان عمر.
# واللهای محبوب، شرحی که این پیر فقیر تو کرده است اگرازگویندگان سبحانی ms146 و
~~اناالحق پرسیدندی، اگر چه ایشان گفتهاند و لکن شرح مذکور را نتوانستندی که مبین
~~شوند. بالله العظیم در بیان شرح مذکور عاجز آمدندی ولهذا از اولیا کسی نکرده
~~است. پس اهل ظواهر از ربوده تصور کردندی، ضرری رسانیدندی. نیک تأمل کنی.
~~پس تحقیق بدانی که در تجلی ذات کلام نیست و کلام در تجلی صفات است. چه
~~کنم که ابن عزت امروززنده نیست، با او گفتمی آنچه گفتمی و او شنیدی آنچه یقین
~~است، زیرا که گفتهام که بنویسم. هنوز کلمات که کلمات من اندازهآ بحر بحرالمعانی
~~نیست که بردارد. هنوز کلمات من کجاست؟ ان شاء الله تعالی بر آن محبوب به
~~روزگاری بنویسم.
# المقصود ای محبوب، چون از دولت فرد حقیقت شیخ نصیرالدین محمود
~~قدس الله سره، در سلوک ترقی شد و از تجلی صفات به تجلی ذات مقام فردانیت،
~~به شرط مستور نزول کردم و در میان طایفهآ افراد نزول غیبی را خوردم و انتظار به
~~تجلی ذات شدم، حضرت فرد حقیقت را در واقعه دیدم که ایشان ذکر خفی
~~میکنند. در آمدم و روی خود پیش پیر خود، فرد حقیقت مالیدم و ملفوظ حضرت
~~مخدوم قدس الله سرهالعزیز، بر زبان پاک، بر این خاک راندند و فرمودند که ای
~~شهباز میدان عالم لاهوت و ای پاک آمده از عالم جبروت و ای باخته عالم ملکوت و
~~ناسوت! در هر ملفوظی که از آن زبان دربار بر این خاک نثار میشد، روی خود را به
~~خاک میمالیدم و متوجه می ایستادم. حضرت فرد حقیقت برخاستند و میلی زر در
~~دیدهآ من کشیدند و فرمودند که ای فرد لایزالی، که این میل از نور جمال خداوند

PageV01P151

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0150.png)

~~است عزوجل. و این واقعه و این دولت در سنه احدی عشر و ثمان مائه بود. چون
~~شب در طیر شدم، از شهر ختلان در مصر رفتم. به پایبوس شیخ اوحد سمنانی
~~مشرف شدم. در آن وقت قطب مدار یعنی ms147 قطب عالم ایشان بودند. مجردی که
~~درآمدم، ایشان نیز به همان ملفوظ این فقیر را نواختند که حضرت فرد حقیقت شیخ
~~نصیرالدین قدس الله سره فرموده بودند که بالا مذکور است. بعده ایشان در حجرهآ
~~خویش کنجی فرمودند. در آن حجره دو نفر دیگر بود یکی صوفی دوم متعلم. نماز
~~شام در طیر شده بودم. نماز خفتن به جماعت قطب عالم شیخ اوحد سمنانی
~~گزاردم و آن صوفی ولی بوده است. بعده تا وقت ثلثان شب، سه ختم کلام الله و ده
~~سی پاره زیاده بر آن خواندم، در دور رکعت. سلام دادم، اما شوقی و ذوقی در من
~~پیدا شد ان شاءالله تعالی در آن محبوب نیز خواهد شد. نظر کردم که قالب من نور
~~شده و قلب من محیط عرش اعظم گشته، که عرش اعظم در دیدهآ من مقدار خردلی
~~شده است وجان من جان همه گشته و جان آن محبوب نیز خواهد گشت. بعده نظر
~~در خود کردم که همه موهای وجود من صورت شده. هر یکی صورت را نظر
~~میکردم همچو صورت خویش میدیدم. بعده صورتها محو شدن گرفت، چنانچه
~~جمیع صورها محو وناچیزگشت. زهی اسباب و زهی ساختگی! که خاک را پاکی
~~می دهند که محمد در مقام احد میشد. بعده نظر کردم که جمیع عالمهای افلاک
~~وانفس، بلاکیفیت شدن گرفت و جمیع تجلیات صفات و افعال و اسماء و آثار محو
~~شدن گرفت. و ای محبوب، محو در محو، هم چنین در طرفة العین هفتاد هزار عالم
~~تجلیات را سیر کردم. بعد از آن کلام بی واسطه شنیدم که فرمان شد: یا عبدی جلالی
~~حجاب جمالی و جمالی انوار جلالی و انت ما بین الجمال والجلال. بعد از کلام در تجلی ذات
~~مشرف شدم که کیفیت آن به مشاهده تعلق دارد ان شاءالله تعالی آن محبوب را به
~~مطلوب مشاهده رساند. از آن تاریخ باز در مقام لاهوت که مقام فردانیت است نزول
~~کردم، ms148 از دولت فرد حقیقت قدس الله سره این مثنویات بعد از تجلی ذات، هفدهم
~~روز در عالم صحو آمدم، هم در حجرهآ شیخ اوحد سمنانی سراییدم. مثنوی
# از شراب شوق گشتم مست او   هست ما گم گشت اندر هست او

PageV01P152

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0147.png)

# 153
# بود ما در بود او نابود شد   هر چه غیرش بود آن مردود شد
# چون مجرد گشتم از هستی تمام   نی وجودم ماند آنجا و نه نام
# زان شدم پرواز سوی لامکان   دیدم آنجا غیبهای بس عیان
# خویش را دیدم همه نابود خویش   یافتم سررشتهآ مقصود خویش
# چون شده فانی محمد از وجود   غیر او دیده که دیگر کس نبود
~~پس ای محبوب، بعد از تجلی ذات، هم در حجرهآ شیخ اوحد سمنانی، مدت
~~هفده روز بی هوش افتاده بودم و در این هفده روز خدمت شیخ اوحد در حجره
~~میآمدند و بوسه بر پیشانی من میزدند. اگر شیخ واقف بر احوال من نمیبودند،
~~خود مصاحبان حجره مرا دفن میکردند که مرده است و من مخمور جام جمال
~~ذات، بی خبر بودم. بعده دیدم یک قدح صحو از عالم غیب آوردند و در دهانم
~~ریختند. هفدهم روز هو شیار شدم. این از سبب مبدأ تجلی بود. بعد از این مدت باز
~~به هر طرفی که نظر میکنم نوری میبینم که از این فقیر متصل است به هریک از این
~~طرف. و این صورت افاضهآ مقام فردانیت است که به همه کائنات فایض است بر
~~سبیل فتوت. و این دولت که بر این فقیر نصیب حال شد، از دولت و سعادت انفاس
~~متبرکهآ فرد حقیقت قدس الله سره شده است.
# ای محبوب، روزی خدمت سلطانالمحققین، برهانالمدققین، امیر کبیر، جعفر
~~نصیر که پدر این فقیر در خدمت فرد حقیقت شیخ نصیرالدین محمود قدس الله سره
~~بودند و این فقیر را در آن حضرت یاد کردند و کیفیت تعلیم این فقیر به حضرت
~~مخدومی عرض داشتند، حضرت مخدوم فرد حقیقت ms149 قدس الله سره فرمودند که
~~ای امیر جعفر، خاطر جمع دار که محمد شهباز میدان لاهوت است، سیصد و
~~هشتاد وچند اولیاء و اقطاب و قطب الاقطاب وافراد الافراد را نعمت، در وی تأثیر
~~است و او بدین نعمتها مشرف خواهد شد؛ و اما این نعمتها او را به شرط مستوری
~~خواهند داد. او بدین شرط قبول خواهد کرد و در ازل کرده است. چون حضرت امیر
~~کبیر، والد این فقیر، بر این فرمان حضرت مخدومی که سعادت ورای دو جهان، در
~~جهان بود، رسانیدند، آن روز این فقیر پیش حضرت مخدومی مولانا شمسالدین

PageV01P153

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0152.png)

~~یحیی - که خلیفه بزرگ شیخالعالم، نظام الحق والشرع والدین بودند
~~قدس الله سرهما - تلخیص میخواندم و این فرمان ملخص نعمتها را شنیده بودم.
~~الحمد لله رب العالمین از برکت انفاس مبارک رسیدم.
# وای محبوب اهل عرفان بر سه نوعاند1: یک نوع آنانند که معرفت علمی دارند.
~~دوم نوع آنانند که معرفت کشفی دارند و شهود و صفات ایشان را حاصل است و
~~افلاک دراین نوع متصرف است، و سیوم نوع آنانند که معرفت مشاهدة العیانی دارند
~~و این مقام مر اهل افراد راست و افلاک در ایشان تصرفی ندارد بلکه ایشان متحقق
~~افلاکاند. یعنی از عرش تا ثری متحققاند و متحقق آن باشد که این همه را در طفیل
~~خود بیند و در وحدت درآرد، اما اگر در خاطر آن محبوب جانم بگذرد که ز کام
~~یعنی سرفه [را] در ایشان اثر است که زکام تصرف افلاک است و زکام را در
~~حضرت رسالت علیه السلام نیز تأثیر، بود پس چگونه بود زکام این طایفهآ افراد را ؟
~~اما جواب آن است که زکام در ذات حضرت رسالت علیهالسلام تصرف افلاک
~~نیست بلکه تصرف حق تعالی است واین تصرف رفیع درجات است و کمالات
~~حضرت رسالت است علیهالسلام و در طایفهآ افراد نیز رفیع درجات است. پس ای
~~محبوب این فقیر که در مقام لاهوت ms150 یعنی مقام فردانیت نزول کردم، در سیوم محل
~~متحقق مقام فردانیت شدم وآن این است قال الفقیر اذا اراد الله أن یوالی عبدا من
~~عباده فتح علیه باب الذکر ثم فتح علیه باب القرب ثم اجلسه علی کرسیه التوحید ثم یرفع
~~عندالحجاب الاعظم فتراه بالشاهدة ثم اذخله دار الفردانیة ثم کشف عنهالکبریاء بالجمال
~~فاذا وقع بصره علی الجمال بق بلاهو فحینئذ صار العبد فانیا وبالحق باقیا ای محبوب
~~چون در این مقام وصول یافتم، این مثنویات را در این مقام به نطق آوردم. مثنویات
# گفتم اکنون من ندانم کیستم   بنده باری نیستم پس چیستم
# بندگی شد محو آزادی نماند   ذرهای در دل غم و شادی نماند
# بی صفت گشتم نگشتم بی صفت   عارفم اما ندارم معرفت

PageV01P154

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0149.png)

# من ندانم تو منی یا من توی   محو گشتم در تو و گم شد دوی1
# پس ای محبوب، گم شده را این گفتار از کجاست؟ اماگفتهام که در تجلی صفات
~~کلام است. چون میخواهم که بر آن محبوب چیزی بنویسم، از تجلی ذات قدح
~~صحویت یافتم. این اثر آن است و الا نه آن محبوب کجا و این کلمات نیاز از کجا؟
~~باید که آن محبوب در دعا بخواهد که چند وقت در عالم صحو این فقیر را دارند تا
~~کتاب خانهآ بی حرف و بی صوت را برای آن محبوب، در حرف و صوت درآرم و
~~می ترسم. زیادت سخن در اسرار نمی رانم از سبب آنکه نباید که غیرت در تجلی
~~ذات به غیر صحویت مشغول کند پس کلام که گوید در وقتهای حال خویش، آن
~~محبوب به دعا باشد.
# و حقیقت معلوم شد که در حجرهآ شیخ اوحد سمنانی قدس الله سره بعد از هفده
~~روز این فقیر، مست جمال ذات را که قدح صحو دادند، برای آن محبوب بود و از
~~کردهآ آن محبوب بود. نیک تأمل کنی که چه میگویم و از خانهآ بشریت وداع کنی ای ms151
~~محبوب !
# مردانه درآی کاندرین ره   نه نام همی خرند و نی ننگ
# کلی ز سر وجود برخیز   اوفتاده مباش در ره تنگ
# زنار مغانه بر میان بند   وانگه به کلیسیا کن آهنگ
# میدان به یقین که هر دو عالم   در راه تو نیست جز تو خرسنگ2
# تم هذا المکتوب الشریف السابع من الشوال أربع عشرین وثمان مائة.

PageV01P155

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0154.png)

~~محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل الله تبارک و
~~تعالی وبرکت خاندان محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم موجب شکر است
~~الحمد لله علی ذلک. غزل1
~~در کوی خرابات مرا عشق کشان کرد آن دلبر
# آن دلبر عیار مرا دید نشان کرد
# افتادم از آن قطب یگانه کزیک نظرش جمله وجودم همه جان کرد
~~آنانکه بگفتند که ما کامل و فردیم   سرگشته و سودایی و رسوای جهان کرد
~~آنکس که ورا کرد به تقلید سجودی فرخنده و بگزیده و محبوب جهان کرد
~~شمس الحق تبریز چو بگشاد پر عشق جبریل امین را ز پی خویش دوان کرد2
# المقصود ای محبوب، طالبان حضرت لایزالی بر دونوعاند3: قسمی مطلوبانند
~~که ایشان را خودی خود، بی واسطه به خود رساند و خودجویان ایشان باشد. پیر
~~ایشان حضرت محمد مصطفی است علیه السلام، بعده پیروان حضرت او که در
~~مشارب اویند که مذاکرهآ ایشان در مکتوب شاهدان بیان افتاده است و گواه سیر

PageV01P156

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0151.png)

~~مطلوبان این است که سبحان الذی أسری بعبده لیلا برون مقام مطلوب و مقصود
~~است چون پرد. دوم گواه این است که الم ترإلی ربک کیف مدالظل. غزل1
~~میگفت با حق مصطفی چون بینیازی تو ز ما
# حکمت چه بود آخر بگو با من به چندین ماجرا
~~حق گفت کای جان جهان گنجی بدم من بس نهان
# میخواستم اظهار خود با تو کنم ای دلربا
# و گواه پیروان حضرت ms152 او که حضرت مصطفی علیه السلام بر حکم مشاهده و
~~معاینه در این حدیث گواهی داد و اهل ظواهر از این حدیث، سیاهی حرف و کاغذ
~~سپید بیش باز ندانند و از مقصود معانی شان خبری نیست که إن لله تعالی تسعة و
~~تسعین أشماء من احطاها دخل الجنة.
# پس ای محبوب به تاریخ الرابع والعشرین من رجب سنة اربعة عشر وثمان مائة در
~~شب جمعه، حضرت رسالت را علیهالسلام در خواب دیدم که بر منبری نشسته، مر
~~اهل مطلوبان حضرت لایزالی را وعظ میکنند وبیان این حدیث میفرمایند. چون
~~از منبر فرود آمدند هر یکی را باز گردانیدند. حضرت ولی الله علی بن ابی طالب
~~کرم الله وجهه را فرمودند که یا علی، او گفت: لبیک یا حبیب الله فقال علیه السلام ان
~~الله تعالی تشعة و تسعین خلقا من یخلق بواحد منها دخل الجنة فقال علی یا رسول الله هل فی
~~شیء منها؟ قال کلها فیک و فی بعض اولیاءأمتی، یعنی حضرت رسالت علیه السلام
~~فرمود که یا علی خدای تعالی را از این نود و نه نام مراد نود و نه خلق است و هر
~~[که را] یکی از این اخلاق باشد او در بهشت رود. علی گفت کرمالله وجهه که یا
~~رسول الله صلی الله علیه و سلم از این خلق الهی هیچ یکی در من هست؟ پیغامبر
~~فرمود علیه السلام، ای علی جمله خلقها در تو موجود است و در بعضی
~~جرعه نوشان حضرت من. اما ای محبوب امید می دارم که این نود و نه خلق در آن
~~محبوب نیز کشف گردد و در خود مشاهده کند ولو انهم صبروا حتی تخرج الیهم لکان
~~جزائهم صبرا جمیلا. ای محبوب پیش کبریا جمال اله تعالی تو را روی نماید و

PageV01P157

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0156.png)

~~علامات نعم المولی ونعم النصیر را مشاهده کنی. این علامات ترا به جایی میرساند که
~~الباقی تو را نیز نعمت گردد. پس ای ms153 محبوب تو را خلعتی از آلوارث دهند، پس
~~الرشید تو را تجلی گردد، پس الضار یعنی از ضرر خلاص دهد، النافع ترا مرهم کند،
~~بعده القسط را بدانی که چه بوده است. المیت از ناسوت تو را بمیراند الحی در
~~لاهوت تو رازنده گرداند. النور تو را در آن مقام منورگرداند. المبدئ المعید در این مقام
~~تو را ابتدا از ازل و انتها در ابد مشاهده شود، یعنی بدانی که در ازل کجا بودم و در
~~میان کیان بلی گفتهام و در ابد میان کیان در مشاهده خواهم بود. آلظاهر والباطن
~~یعنی ظاهر و باطن تو را مشاهده گردد. السمیع والبصیر تو را شنوا و بینای حقیقت
~~گرداند. الجبار التکبر تو را نیست و پست از عالم ظاهر کند. المؤمن المهیمن تو را در
~~هستی باطن رساند. آلقدوس آلسلام تو را تنزیه دهد. الصمد تو را یکتاکند و آنگاه تو
~~را قبول گرداند. هوالله تو را بر تخت الوهیت بنشاند. دایرهآ هو تو را به اثبات عزت
~~رساند. دولت مالک الملکی طالب تو گردد. بعده هرنوع که تصرف کنی در ملک خود
~~کنی، اگرچه نزد شریعت غصب کنی و غاصب نمایی یعنی تو را ملکی مسلم شود.
~~چنانچه1 قطب عالم، ملکالمشایخ، شیخ عبدالله مطری را دیدم که از شهر مدینهآ
~~مبارک بیرون آمده بودند و من نیز برابر حضرت ایشان بودم. قضاء مرکب شخصی
~~در چراگاه میچرید. حضرت قطب عالم شیخ عبدالله مطری قدس سره مرکب
~~مذکور را گرفتند و سوار شدند چند میل رفتند و گذاشتند. چون حضرت ایشان در
~~خانه آمدند در محل خلوت پرسیدم که ای مخدوم عالم امروز در وجود مبارک
~~حضرت مخدومی فعل نامشروعی دیدم که بر مرکب شخصی بی اذن خداوند
~~مرکب، حضرت مخدومی سوار شدند. حضرت قطب عالم قدس اللهسره فرمودند
~~که ای فرزند و ای برادر الشاء الله تعالی تو در این مقام خواهی رسید و خواهی
~~دانست که این مقام ملکیت ms154 ملکی ماست که در ملک خود تصرف کردم. الحمدلله
~~چون رسیدم دانستم که دولت مالکالملکی سلطنت این دارد. الله تعالی آن محبوب
~~را نیز خواهد رسانید و این چنین تصرفات خواهد کرد.

PageV01P158

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0153.png)

~~المقصود، چون تو ای محبوب در دائره هو به اثبات عزت رسی، جز هو از تو
~~برنیاید و از اخبار و آثار از عرش تا ثری با خبر باشی. چنانچه بزرگی را این مقام هو
~~تجلی شد، یعنی در مقام لاهوت. پس او را پرسیدند که از کجایی؟ گفت هو. گفتند
~~که کجا میروی؟ گفت هو. هر چه پرسیدند جزاز هو نگفت. بعضی را این مقام از نور
~~احمد صلی الله علیه و سلم تجلی است و بعضی را از نوراحد، اما همه محبوبانند.
~~همچو این فقیر کی باشند که در عزت دائره هو مستغرق باشند و جهانی را به
~~حمایت کلمات خلعتها بخشند. این نعمت و گواهی مظلومان در قلم آمد که
~~بی واسطه ایشان را خودی خود، به خود رسانیده است و میرساند.
# اکنون مطالبان که به طلب وجد و جهد خود را بدو رسانند، شمهای نیز در قلم
~~آریم. اکنون بدان ای محبوب، سر طالبان یکی ابراهیم بود علیه السلام و دویم
~~موسی علیه السلام. یعنی طالب آن باشد که حقیقت او جوید تا بیابد یا نیابد،
~~چنانکه موسی علیه السلام طالب بود نیافت و مطلوب آن است که حقیقت مراو را
~~جوید. پس گواه و نعت طالبان این است که از موسی و طلب او خبر داد ولما جاء
~~موسی لمیفاتنا و کلمه ربه یعنی گفت آمد موسی و آمدن طلب باشد و دوم گواه این
~~است که گفت واتخذالله ابزاهیم خلیلا یعنی ابراهیم را حضرت عزت دوست گرفت.
~~پس در اصل دوست نبوده باشد و این نیز طلب است. به چه ماند ای محبوب؟
~~چنانکه چندین طالبان که از این فقیر طالب معرفتند، با ایشان نیز کلمات خلعت و
~~عطا میکنم، ms155 اما نه از این کلمات که با آن محبوب سری متکلمم. پس ای محبوب
~~جانم وای مطلوب روزگارم، خلعت و عطای سلطان دیگر باشد، عنایت و محبت
~~سلطان دیگر. پس به کوشش بی حد رسیدن دیگر باشد و در خواست مطلوب دیگر
~~باشد. نیک تأمل کنی پس سبخان الذی أسری بعبده کجا و لما جاء موسی کجا ؟ فهم من
~~فهم. وحضرت رسالت علیهالسلام را ببین که رموزی از شاهدان لایزالی که در مقام
~~مطلوبانند و در مشاهدهآ خواجهآ عالم علیه السلام مشارکت دارند، چه میگوید که ان
~~لاجد نفس الرحمن فی الآرض الیمن زهی تعریف وگواهی در حق اهل مطلوب! یعنی
~~انبیاء علیهم السلام را به رسالت وفایده و غیری مشغول کردند، اما اویس راگفتند که

PageV01P159

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0158.png)

~~با ما موافقت کن و ما را باش. پس اویس با صورت انبیاء میگوید: رباعی
# در عشق ملامتی و رسوایی به   کافر شدن و گبری و ترسایی به
# پیش همه کس عاقلی و رعنایی به   واندر ره ما سواد سودایی به1
# ای محبوب، اهل ظواهر از کلمات ما سیاهی حرف و سرخی شنگرف را بینند و
~~دانند که همین است، از سبب آنکه در قید بشریت دریندند و در چهار میخ طبیعت
~~به گرفتاری استواراند والله اگر ذرهای شوق بر عقل ایشان عطا گردد نیست گردند،
~~یعنی مست شوند. فرد
# دلی کو آتش شوقی ندارد   اگر طاعت کند ذوقی ندارد
~~الله تعالی جمال رباعی این فقیر را بر آن [محبوب] تجلی دهد رباعی
~~در عشق اگر نیست شوی هست شوی وزعقل اگر هست شوی پست شوی
~~زین بوالعجبی ببین که از بادهآ عشق هشیار گهی شوی و گه مست شوی
# المقصودای محبوب، حق سبحانه تعالی قدیم است وهمیشه باشد عشق او با او
~~غلبه کرد، خود خواست با خودبخود تماشا کند. طالبان را از مطلوبی که نعمت او
~~اول ما خلق الله نوری کتم بطون به ظهور آورده و اسم ایشان آئینه ms156 نهاد که آلؤمن
~~مراةالمؤمن یعنی خود را در خود دید و لهذا چون تو خواهی که خود را ببینی
~~ضرورت است که در آئینه خود را ببینی، پس به حقیقت آئینه بهانه است، همه
~~اوست. خود را خود میبیند و یا در خود میبیند. الله تعالی جمال رباعی این فقیر
~~را بر آن محبوب تجلی دهدا رباعی
~~چشمی دارم همه پر از صورت دوست
# و این دیده مرا خوش است چون دوست در اوست
~~از دیده و دوست فرق کردن نه نکوست
# یا اوست به جای دیده یا دیده خود اوست
~~نیک تأمل کنی که در این رباعی طالب و مطلوب است، هرگاه که مطلوب بر
~~طالب نقاب غیرت از وجه جمال برگیرد و برقع طلعت را بگشاید چنانکه بر مطلوب
~~آید. حضرت رسالت علیهالسلام را در شب اسری فرمان شد المتر الی ربک کیف

PageV01P160

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0155.png)

~~مد الظل یعنی حبیبا ما به تو نگرانیم و تو به همگین حال نگران ما باش. زهی حدیث
~~مطلوب! و نکتهآ دیگر را گوش دار که انبیاء علیهمالسلام در طلب [به] نامهای پاک و
~~به صفتهای پاک خداوند تعالی سوگند خوردند و باز حضرت عزت جلت قدرته به
~~جان و به روی و به موی حضرت رسالت علیهالسلام سوگندها خورده که والضحی
~~واللیل اذا سجی ودیگر والتین والزیتون و به مانند اینها. الله تعالی جمال رباعی این
~~فقیر را بر آن محبوب تجلی دهد! رباعی
# ستتا عاشق نیست ناز معشوق کجاست
~~بی عاشق و عشق حسن معشوق هباست
~~در فتوی عشق اگر چه این قول خطاست   مشاطهآ حسن یار بیصبری ماست
# و ای محبوب، شرایط طالبان در راه مطلوبان بسیار است که اکثر در بحرالمعانی
~~مجمل گفته ام و این مجمل را کاملان این راه و سالکان درگاه ندانند و در این مکتوب
~~از آن مجملها یکی را مفصل گردانم و آن آن است که جمله مذاهب هفتاد و دونوع
~~معروف واصل مذاهب ms157 آن است که در دیدهآ طالب عاشق یکی نماید و اگرفرق داند
~~یا فرق کند، فاروق و فرق کننده باشد و نه طالب و نه یابندهآ مطلوب و مقصود. پس
~~ای محبوب، طالب عاشق را این فرق هنوز حجاب راه او بود که مقصود طالب از
~~مذاهب آن است که باید آن مذهب اختیار کند که طالب را به مقصود رساند و هیچ
~~مذهب ای محبوب، در ابتدای حالت بهتر از ترک عادت ندانی و چون به کمال رسی
~~بعده هیچ مذهب جز مذهب مطلوب نباشد. چنانکه از بزرگی سؤال کردند که تو به
~~کدام مذهبی او گفت: انا علی مذهب رب زیرا که ای محبوب، طالب اگر در مذهب
~~خود را داخل کند پس آن مذهب پیر وی باشد پس او مختلط باشد. پس او را از پیر
~~هیچ بهره نبود، ارادت پیر برخیزد و طالبان صادق را جز مذهب پیران، [که] مذهب
~~خداوند تعالی است، دیگر مذهب نباشد و ندانند. یعنی ای محبوب الرب مع الألف
~~واللأم مطلقا لا یجوز الا لله فاما بغیر الألف واللأم مقید یجوز فی وصف الخلق کما یقال
~~رب الدار و رب المتاع. ومعانی رب را ای محبوب به چند نوع یافتم1 در کلام مجید.
~~یکی به معنی سید یافتم چنانکه در قصهآ یوسف علیهالسلام اذکرنی عندربک ای عند

PageV01P161

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0160.png)

~~سیدک و در قصهآ موسی علیه السلام گفت: فاذهب انت و ربک ای سیدک و هو هارون
~~علیه السلام، ورب به معنی مصلح نیزیافتم، چنانکه گفت: والربانیون یعنی اهل علم
~~ولایت، مریدان را به صلاح آرندگاناند و به معنی مربیان نیز یافتم که ألم نربک فینا و
~~از این نیز پیران تربیت مراداند. پس ای محبوب، عزیزی که گفت که انا علی مدهب
~~ربی از این ریی مراد پیر است و پیر تربیت است. پس هر که [بر] مذهب غیر باشد
~~گفتیم که او مختلط باشد و هر که بر مذهب پیر ms158 باشد پس او مخلص باشد ونه
~~مختلط ، زیراکه ای محبوب اختلاط توقف است و اخلاص ترقی که من اخلص لله
~~اربعین صباحا ظهرت له ینابیع الحکمة من قلبه و لسانه نیک تفکر کن و تأمل فرمای که
~~چه میگویم. پس ای محبوب آنکه مختلط مذهب است پس او دور است و آنچه او
~~را در میان مذهب اختلاط باشد آن طاعات و عبادات و ریاضات و طلب احوال و
~~مقامات و غیر آن همه غرور است. پس ای محبوب، مذهب آن است که مرد را به
~~خدای تعالی رساند و به خدای تعالی عاشق را اخلاص برساند نه اختلاط. پس ای
~~محبوب مذهب اخلاص دایرهآ عشق است و مذهب اختلاط دائره عمل است و
~~نعت عشق این است که العاشق یصل الی الله تعالی زهی حدیث قرب! ونعت عقل
~~این است والعاقل یصل إلی الجنة زهی حدیث بعد ! ابیات1
~~به عقل این راه مسپر کاندرین راه جهانی عقل چون خر در خلاب است
~~چگونه شرح این گویم که جانم ز عشق این سخن مست و خراب است
~~اگر پرسی ز سر این سؤالی چه گویم من که خاموشی جواب است2
# ***
# به آسانی بداری سر این کار که کار سخت و سری نیک دشوار
~~ای محبوب جانم وای مطلوب روزگارم، این جمله را مشاهده خواهی کرد که
~~بعضی کلمات را بحرالمعانی برنمی دارد، محلی و محلی که فرق کلمات در کتاب
~~افتاده است و میافتد. ندانی که غیر مرتب است آن محل حامل بحرالمعانی نیست

PageV01P162

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0157.png)

~~فرو میگذارم، به روزگاری خواهم نبشت. اما تحقیق بدانی که کلمات دریک حرف
~~است ، حرف دیگر نمی پذیرد و آن دو الف است یکی الف احد دوم الف احمد و
~~همه اسرار ربوبیت و الهیت در میان این دو الف است و تو ای محبوب این هر دو
~~تختهآ مرا مشاهده خواهی کرد و تو راگزیدهام برای این دو تخته الف و بعد از ms159 این دو
~~الف در الف سیوم که واحد است استغراق خواهی یافت. والله چند سال با خدمت
~~سید جمالالدین جلال قدس سره در مکه استغراق الف احد را بر حوصلهآ ایشان
~~کلمات میگفتم، هیچ پایان نرسیده بود که شروع در الف احمد شویم. اما بر آن
~~محبوب امیدوارم که سر هر سه الف را تخته باز کنم إل شاءالله تعالی. پس
~~بحرالمعانی میان دو الف است الف احمد والف احد، همین برمی دارد وچون
~~می خواهم الف واحد را چیزی بیان کنم هیچ برنمی دارد. حرف الف واحد را دقایق
~~المعانی شاید که بردارد و خواهم نبشت ان شاءالله تعالی.
# پس کلمات در یک حرف است و آن هر سه الف است. همه عالمها راکثرت در
~~بحر الف وحدت درمی خورد و چون ای محبوب در مطالعهآ بسیار، همه کلمات
~~بحرالمعانی را در یک حرف که آن هر دو الف است مشاهده خواهی کرد،
~~إن شاءالله تعالی. در مطالعهآ کلمات این فقیر بر آن محبوب دو حالت است، بعضی
~~کلمات از روی ظاهر بر آن محبوب مینمایند و نه باطن، باش تا ظاهر و باطن یکی
~~شود و یقین دانی ظاهر و باطن یکی شدنی است. یکی شدنی نبودی هرگز این
~~کلمات به جانب تو به کتابت صادر نشدی و از سواد قلم به ظهور بیاض کاغذ
~~مکتوب نگشتی. چنانکه ظاهر کلمات ترا قبول کرده است باطن نیز تو را قبول
~~خواهد کرد که قل لو کان ا لبحر مدادألکلمات ربی لنقد البخر قبل ان تنفد کلمات ربی و لو
~~جثنا بمثله مددا بحزمة النبی و آله کانت هذهالکلمات مفهومة لک إنشاء الله تعالی.
# المقصود ای محبوب، چندین عزیزان که با ایشان این فقیر را پای بوس شده بود
~~همه عاجز این راهاند و تشنه مردهاند. هم از الف احد بیشتر نتوانستند سلوک را ترقی
~~کردن، در این راه زنار بستند و در زنار جان دادند. حقیقتم با حقیقت مردان ms160 که دعوی
~~مردیها کردند میگوید. فرد

PageV01P163

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0162.png)

# زگرد کوی او آخر مرا آثار بنمایید1
# و حقیقتم دیگر نیز قایل 2 است
# تجوی این حقیقت هزاران پیر هر دم در طناب است
# برای جستجوی این حقیقت
# ز درد این همه پیران ره را محاسنها به خون دل خضاب اس
# جوانمردان ره را زین مصیبت   جگرها تشنه و دلها کباب است
# ه عقل این راه مسپر کاندرین راه جهانی عقل چون خر در خلاب است3
# مقصود آن است همه احد را شناختند چنانکه حق شناختن بود، اما احمد را
~~نشناختند چنانکه حق شناختن است. پس لازم آید که در الف احمد عاجز راهند که
~~هیچ معرفت احمد را پی نبردند، اگرچه سالها خونها خوردند و میخورند و اشهاد
~~این هم از طایفهآ شهود بر آن محبوب نموده آید که چگونه در معرفت الف احمد
~~قاصر معرفت بودند، و معرفت الف واحد خود کجاست وچه جاست؟
~~إن شاءالله تعالی در دقایق المعانی احمد واحد را شرح دهم.
# اکنون بدانکه اهل قصور معرفت الف احمدی کیانند وکیان بودند. یکی آن که
~~دعوی سلطان عارفی میکرد، یعنی آن مست سبحانی، بایزید بسطامی
~~قدس الله سره. چون او کمند محبت را در کنگرهآ کبریایی انداخته بود و درگوشهآ
~~دائره الف احدی با توشهآ سبخانی ما أغظم شانی قرار گرفته بود و در انتظار فتح ابواب
~~مشاهدهآ الف واحدی روزگاری به سر میبرد، ناگاه از سرادقات غیب و از کلام
~~بی ریب، ندایی را مستمع شد که یا بایزئد عرفتنی و لکن ما عرفت حبیبی فقال ابویزیه
~~رب رجعت الیه و ثم رجعت الیه. پس ای محبوب اینک مرکب عارفان دائرهآ الف
~~احدی، بایزید را تاکنگرهآ کبریایی - که ورای شش حدود است - گذرانیده بود، ناگاه

PageV01P164

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0159.png)

~~چاوش حضرت قل إن کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله درآمد، بایزید را قماش
~~سبخانی ما أعظم شانی به زخم طپانچهآ ثم رجعت الیه به سوی فاتبعونی راند و ms161 در حلقه
~~«نی» منسلک گردانید. و آنک سبخانی به سوی فاتبعونی عود نکردی کمند محبت
~~سبخانی ما أعظم شانی را از کنگرهآ کبریایی شکستندی و در سلسلهآ گبران آویختندی
~~که چندین اهل دعوی تحبون الله را هم از مقام کبریایی در سلاسل گبران درآورده
~~است که یضل به کثیرا و ییهدی به کثیرا کما قال علیه السلام انما الآعمال بخواتها عذر از
~~همه رسیدگان خواسته است والخلصون علی خطر عظیم یعنی عظمت الف احدی را
~~که با الف احمدی است به تمام نموده است. پس ای محبوب آن بود که بایزید کمند
~~محبت سبخانی ما أعظم شانی را به آهستگی و نهفتگی گرد آورده فرود آمد و در خانهآ
~~ندامت با عذر وخامت درآمد و زناری به خجل در بر پوشیده فقال الهی ان قلت یوما
~~سبخانی ما أغظم شانی فانا الیوم کافر مجوسی واقطع زناری و اقول أشهد ان لأالهالاالله
~~وحده لا شریک له و اشهد ان ثحمدا عبده و رسوله. ای محبوب معذور دار کلمات این
~~فقیر را نه آسمان بردارد و نه زمین، اما بیچاره این ورق سفید به زیر از آسمان و زمین
~~شده است که حامل گشته است قطعه
# چو یک همدم1 نمییابم در آفاق   سزد گر روی بر دیوار دارم2
# چو یک آزادهآ داننده3 دل نیست   چه سود ار جان پرگفتار دارم
# این نقش کلمات که نه آسمان بر دارد و نه زمین، در حق این فقیر حضرت شیخ
~~صلاحالدین درویش شهیکره قدس الله سره فرموده بودند. آن روز در موبند و بکنا
~~بودم که روزی با ایشان کلمات میگفتم. پس فرمودند که ای برخوردار مقام لاهوت،
~~کلمات تو را عرش برندارد و اندارهآ آسمان و زمین نیست که حامل باشد! المقصود
~~ای محبوب، بیچاره معروف کرخی را قدس الله سره نیز همین نوع افتاد در مقام
~~کبریایی با توشهآ قماش آنا ربکم فاعبدونی عزلت داشت و دیدهآ انتظار در دایرهآ
~~مشاهدهآ الف واحدی ms162 میگماشته، ناگاه نقیب حضرت فاتبعونی درآمد به زخم

PageV01P165

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0164.png)

~~طپانچه ثم رجعت الیه فروراند، بعده معروف نیز در محلت مغان و گبران خانه
~~ساخت و آنچه داشت بر سر گبران درباخت او نیز این بود که زناری در بر پوشیده،
~~فقال الهی إن قلت یوما لاصحابی انا ریکم فاعبدونی فانا الیوم کافر برسولک فعرفتک و
~~لکن ما عرفت حبیبک فاقطع زناری و اقول اشهد أن لا اله الا الله وحده لا شریک له و
~~اشهد ان محمدأ عبده ورسوله.
# ای محبوب، در مکتوب شانزدهم مذاکره افتاده است که خلایق و بعضی مریدان
~~از پیران به کلاهی قناعت کردهاند. ایشان را مرید نتوان گفت، زائرانند و اعتقاد دارند
~~که کار طریقت و اهل طریقت پیک حقیقتاند چه دانند. و چون ما از دولت پیر
~~پیران ترتیب مقامات جمیع اولیاء واقطاب و قطب الاقطاب و افراد و فردالافراد را به
~~حکم مشاهدهآ عینی و یقینی و حقیقی مشاهده کردهایم و میکنیم و می دانیم که کار
~~هر یکی چگونه است و امید است که آن محبوب ازین علم الیقین که بر حکم
~~مشاهدهآ حقالیقین در قلم میآید، همه را مشاهده خواهد کرد ان شاءالله تعالی. در
~~مکتوب شانزدهم این مثنویات را نبشتهام و در این نیز نویسم تا آن محبوب راهم
~~نماید. مثنویات
# سائلی گفتش که ای برده سبق   تو به چه از ماسبق بردی به حق
# چون تو جویائی و ما جویان تراست   در میان ما تفاوت از چه خاست؟
# چه گنه آمد ز جسم و جان ما   قسم تو صافی و دردی آن ما
# گفت ای سایل سلیمان را همی   چشم افتاده است بر ما یک دمی
# نی به سیم این یافتیم و نی به زر   هست این دولت مرا زان یک نظر
# کی به طاعت این به دست آرد کسی   زانکه کرد ابلیس این طاعت بسی
# تو به خدمت عمر خود میبر به سر   تا سلیمان بر تو ms163 اندازد نظر
# چون تو مقبول سلیمان آمدی   هر چه گویم بیشتر زان آمدی1
# تم هذا المکتتوب الشریف فی یومالجمعة الالثة من ذی القعدة سنة ازبع و عشرین وثمان
~~مائة.

PageV01P166

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0161.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی واحوال مقام یقینی به فضل الله تعالی
~~و برکت خاندان حضرت محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم موجب شکر
~~است، الحمد لله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه غزل
~~از اول امروزچه آشفته و مستیم آشفته بگوییم که آشفته شدستیم
~~آن ساقی بدمست که امروز درآمد صد عذر بگفتیم وزان مست نرستیم
~~آن باده که دادی تو و این عقل که ما راست معذور همیدار اگر جام شکستیم
~~رندان خرابات بخوردند و برفتند ماییم که جاوید بخوردیم و نشستیم
~~بالا همه باغ آمد و پستی همگی گنج ما بوالعجبانیم نه بالا و نه پستیم
~~هر چند پرستیدن بت مایهآ کفر است ما کافر عشقیم گر این بت نپرستیم
~~یک لحظه بلانوش ره عشق قدیم یک لحظه بلی گوی مناجات الستیم
~~خاموش، که تا هستی او کرد تجلی هستیم بدان سان که ندانیم که هستیم
~~امروز سر زلف تو مستانه گرفتیم صد بار گشادیمش و صد بار ببستیم1
# ای محبوب، مقصودم در این مکتوب است. پس بدان که در عشق و در عاشقی
~~جز ملامتی و سواد کفری نیست. از سبب آنکه سواد مظهر بیاض است تا ای

PageV01P167

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0166.png)

~~محبوب خلعت سواد زلف احدیت را نپوشی، والله هرگز بیاض جام احدیت را
~~ننوشی. چه میدانی که ای محبوب، که زلف حضرت او چیست و کیفیت او کدام
~~است؟ بدانکه زلف حضرت او محمد مختار است زهی سواد که از سواد بیاض رو
~~نمودار است!
# دل که ره میجست در وادی عشق خویش را گم کرده ره زان باز یافت
# کی شبی در تاخت دل مست ms164 خرابراه از آن زلف پریشان بازیافت
# ون به تاریکی زلفش راه برد زنده گشت و آب حیوان بازیافت
# آفتاب هر دو عالم آشکارزیر زلف دوست پنهان بازیافت1
# زهی زلف! یعنی ای محبوب اگرکافری هزار سال کلمهآ لا اله إلا الله گوید، به
~~اسلام او حکم [نکنند] تا آنکه زلف حضرت او را - که محمد رسول الله است -یاد
~~نکند مسلم نباشد. یعنی ای محبوب، اگر صاحب جمال روی تابان دارد به بیاض
~~احمدی تا آنکه سواد زلف بر آن روی بیاض خود پریشان نکند، عالمی پریشان
~~نگردد. همچنین سواد زلف محمد رسولالله بر چهره جمال بیاض لا اله الا الله
~~است. اینک حسن سواد که بر بیاض شده است، از روز ازل تا ابدالآباد سوادی
~~راست که میبینی و در مشاهده خواهی دید و بر سر نیز داری. ابیات2
# سر مویی ز قدرت وانمودیم   جهان را در فی غوغا نهادیم
# مباش احول مسما جز یکی نیست   وگرچه ما همه اسماء نهادیم3
~~در مکتوب پیشینم که در شش حدود، یعنی تا عرش احمد است و از ماورای
~~عرش میم حذف شده است، باقی معلوم است. بیچاره اهل ظواهر [را] معده نیست
~~و معدهآ ایشان به مثل معدهآ شیرخواران است که در معدهآ شیرخواران برنان و حلوا
~~احتمال نکند. هرگاه که نقلیات را احتمال ندارند ، پس شراب خالص راکی دانند که

PageV01P168

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0163.png)

~~چه میگویم؟ پس ای محبوب، کفر بر سه نوع است1: یکی کفر را جلالی خوانند و
~~دویم کفر را جمالی خوانند و سیوم را کفر الهی. پس ای محبوب کفر الهی راگوش
~~دار و درنگر، خواهی دید تا به کفر جلالی بیناگردی. پس به راه روتا ایمان به دست
~~آری. پس جان می ده تا کفر ثالث و ثانی را بینی. پس جان میکن تا پس از این به کفر
~~چهارم که آن در بحرالمعانی بشمردهام برسی. و اما در دقایق المعانی هر چهار را تمام
~~شرح خواهم کرد، ms165 إن شاءالله تعالی.
~~چون هر چهار کفر را از دولت پیر مشاهده خواهی کرد آنگاه مؤمن شوی. ببین که
~~حضرت عزت جلت قدرته خود تمام در این مقام بیان نهاده که و ما یؤمن اکترهم
~~بالله الا و هم مشرکون چون مؤمن شوی خودی خود تو را در خودی زند تا همه او
~~شوی تمالفقر در عدم معدوم شود، الفقیر هوالله سلطنت ابدی مسلم گردد. کما قال
~~علیه السلام کادالفقر أن یکون کفرا، خواجهآ عالم علیه السلام این مقام را تمام کردهاند
~~و خلایق می دانند که این حدیث را معانی علی العموم است. ای محبوب کسی
~~نیست که با او بگویم. الله تعالی آن محبوب جانم را همچو من گرداند، تا علوم
~~خدای راکه با نبی و علی بود و کشف حال این فقیر است در قال آوردم، تا فیض اهل
~~کمال از دولت آن محبوب تا دور قیامت گردد والله کفرت بدینالله والکفرواجب لی و
~~عند المسلمین الظاهرین قبیح.
# ماهرویا عشق تو گر کافری است   این چنین صد کافری دین من است
# حال من چون درنمی آید به گفت   شرح حالم اشک خونین من است
# کار من با عشق آمد پشت و روی   کافرین خلق نفرین من است
# من چرا گرد جهان گردم چو دوست   در میان جان شیرین من است2
# و هم از این مقام شبلی (ره) میگوید و عذراین کلمات مرا چگونه خواسته است
~~و گفته است که: ای کاشکی که من آن کفر بودمی که دین اوست! حضرت مصطفی
~~صلی الله علیه و سلم هم از این مقام عذر ملخص بیان نهاد که ما خلق الله تعالی شییا
~~اشبه به من آدم یعنی گفت هیچ چیز مشبه و مانند او نیامد مگر آدم. ای محبوب در

PageV01P169

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0168.png)

~~این بیتها نیکو تأمل کنی. رباعی
~~اندر دو جهان مشرک و کافر ماییم   زیرا که بت و شاهد و دلبر ماییم
~~این گوهر اصل ما نماید درخور ms166   آن گوهر اصل را چه در خور ماییم
~~یعنی ای محبوب، آدم هم شکل و شبه او آمد، اگر شبه اونداشتی آدم و فرزندان
~~مؤمن او چون مخلوقات دیگر بودندی و نسبت ایشان در آن حضرت نه مومن و
~~خطاب آلانشان سری و تبیانی نشدی. مثنوی
~~این بدان چون این بدانستی نخست سوی آن حضرت نسب کردی درست
~~چون بدانستی که ظل کیستیفارغی گر مردی وگر زیستی1
~~پس ای محبوب، اگر خواهی که در آن حضرت نسبت درست کنی در این
~~مثنویات من خوضی کامل کنی و فکر کامکاری بری. مثنویات
~~در فنای مطلق ار یابی بقا   محو گردد آنچه گردد ما سوا
~~سر وحدت گردت آندم عیان   کاشف اسرار گردی در نهان
~~چون به حق واصل شوی گردد یقین   بی من و ما مائی و بی کفر و دین
~~چون نبینی ای محمد غیر او   فارغ از عالم شوی در سیر او
~~خویش را گم ساز تجرید این بود   گم شدن گم ساز، تفرید این بود
~~آن زمان فانی و گم در حق شوی   در حقیقت واحد مطلق شوی
~~مشکل است این نکته پیش بی بصر   چون ز اصل خود ندارد او خبر
~~عشق و عاشق محو گردد زین مقام   خود همان معشوق ماند والسلام
~~اینک ای محبوب، نسبت تمام داری که لازم آید که ما خلق الله تعالی شیئا اشبه به
~~من آدم.

PageV01P170

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0165.png)

~~شمردهام و یکی را ناشمردهام، خواستم شرحی دهم شریعت با بشریتم مشورت
~~کرد، قابل این افتاد که در دقایق المعانی شرحی دهم إن شاءالله تعالی. ای محبوب
~~صاحب شریعت علیه السلام به نور نبوت دانسته بود که در امت خود دیوانگان
~~دارم، اگر بندی به شریعت نکنم به دیوانگی عالم نبوت را در جنون کشند. سبب آن
~~بود که شریعت را بندایشان کرد، زیرا که جنون را راه کفر است به کفر، اما باش ای
~~محبوب، وقتی که شاهدی با آن حضرت بینی، ms167 آنگاه بدانی که دیوانگی چیست و
~~دیوانگی که دارد و دیوانه کیست؟
# روزی در وقت نماز پیشین اول وقت، این فقیر حضرت مخدوم خود را
~~قدس الله سره وضویی کنانیدم، مقام گستاخی مرا تجلی کرد. چیزی داشتم به
~~حضرت پیر خود قدس الله سره پرسیدم. حضرت فرد حقیقت روی مبارک به من بالا
~~کردند و فرمودند که ای مست میدان لاهوت، تو بیست و سه سال این کلمات را از
~~دیوانگی می پرسی که من امروز دیوانهام و تو هم دیوانه خواهی شد و در مقامی که
~~امروز منم تو نیز خواهی رسید، رسیدم. آن محبوب را نیز همین مقام خواستهام و
~~خواهد رسید و بینای ماورای دو جهان خواهد گشت. و این دیوانگی ای محبوب
~~مقامیست1 که آنچه در دو جهان از عرش تا ثری است او را از آن چیزی نمیباشد. در
~~مکتوبی نوشتهام، این مقام را فردانیت نام است و صاحبان این مقام را افراد
~~میگویند که افضل از قطب مداراند و افراد متجلی ذاتاند و متجلی ذات را از اخبار
~~و آثار کونین و آنچه در کونین است خبر نباشد.
# چنانکه ای محبوب حضرت فرد حقیقت شیخ نصیرالدین محمود قدس الله سره
~~در سنه احدی و خمسین و سبع مأته از [سفر] بازگشتند که محمد تغلق به تکلیف
~~ایشان را برده بود. این مقام مقامی است که تکلیفات خلایق بر صاحب مقام
~~فردانیت روان گردد، چنانکه بر حضرت فرد حقیقت قدس الله سره محمد تغلق را
~~استیلایی بود و این زحمت اغیار و یار دراین مقام، صاحب این مقام را معراج است.
~~چنانکه حضرت مخدومی قدس الله سره بود. المقصود سلطان فیروزشاه طاب ثراه

PageV01P171

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0170.png)

~~نیز پادشاه شد با ایشان بود. چون در حد هانسی رسیدند، خدمت شیخ قطبالدین
~~منور قدس الله سره خواستند که برای ملاقات حضرت فرد حقیقت قدس الله سره
~~بیرون آیند. حضرت مخدومی، بشیر خادم را فرستادند که شما بیرون نیایید ms168 اما ما
~~می آییم تا سلطان اول بار است بیامد که او را سعادت حاصل گردد. حضرت
~~مخدومی قدس الله سره رفتند. چون سلطان بشنید، خود نیز سوار شد. چون نزدیک
~~رسید، آینده بیامد1، حضرت مخدومی با خدمت شیخ قطبالدین منور
~~قدس الله سره نشسته بودند. گفت که سلطان میآید. از جهت هجوم، حضرت
~~مخدومی برخاستند و فرمودند که ای برادر مولانا منور وداع است و روان شدند. اما
~~خدمت قطب الدین منور وداع نکرده بودند، آن بود که حضرت مخدومی
~~قدس الله سره را در میانهآ راه سلطان دو چهار شد. به حضرت مخدومی عرضداشت
~~کرد که ای مخدوم عالم، که من شنیدم که شما برای ملاقات خدمت شیخ منور
~~رفتهاند و من نیز امروز نذر کرده بودم که هر دو بزرگوار در یک سجاده بنشینید و من
~~زانوی ادب زنم و پیش شما بنشینم. برای این معنی حضرت مخدومی را
~~قدس الله سره سلطان باز برده، بعده چون برخاستند خدمت شیخ منور
~~قدس الله سره فرمودند که ای برادرم مولانا نصیرالدین اکنون وداع است. سلطان در
~~تعجب ماند که لفظ اکنون چه بود؟ از حضرت مخدومی قدس الله سره پرسیدند.
~~حضرت مخدومی فرمودند که پیش از شما وداع با ایشان کردم و برخاستم، اما
~~ایشان وداع نکرده بودند، از سبب آنکه میدانستند که صحبت باقی است، آن بود
~~که شما مرا باز بردید، این بود که لفظ اکنون در میان آوردند.
# پس ای محبوب سلطان را تعجبی دیگر پیش آمد و عرض داشت کرد که ای
~~مخدوم عالم ایشان را صحبت باقی روشن بود شما را چه نبود؟ حضرت مخد ومی
~~قدس سره فرمودند آری نبود، از سبب آنکه من در ولایت ایشان بودم. اما بر حوصله
~~سلطان این جواب فرمودند. هرگاه که این فقیر در مقام خاص خلوت بر حضرت
~~مخدومی قدس الله سره پرسید که ای مخدوم بینای هر دو عالم، این چه معنی بود؟

PageV01P172

![image ms169 file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0167.png)

~~براین فقیر فرمودند که ای فرزند، من در تجلی ذات بودم که در مقام فردانیت هستم،
~~مرا هیچ از اخبار و آثار معلوم نبود. اما برادرم مولانا منور درآن وقت در تجلی افعال
~~بودند، اخبار قلبی و عالمی ایشان را روشن بود. پس ای محبوب، این معنی را از
~~سبب آن ارشاد کردم، نباید که از درویشی عالم کشفی آن محبوب را حاجت افتد و
~~از آن درویش حاصل کشف نگردد، پس از آن درویش اعتقاد فاسد نکنی و بدانی که
~~شاید آن درویش در این مقام باشد که از اخبار و آثار عالم خبر ندارد. و این مقام را
~~دیوانگی گویند که دیوانه را نسبت بر بی خبری کنند. پس از هر دو عالم افراد دیوانه
~~را خبر نباشد. زهی اعجوبه طایفهآ افراد برای بت شاهد دیوانه شود!
# در مذهب شرع کفر رسوا آمد   زیرا چه جنون عشق سودا آمد
# هر کس که به کفر عشق بینا آمد   از دست بت شاهد یکتا آمد
# پس ای محبوب، عاشقان حضرت الوهیت بر فنون و تفاوت آمدند. بعضی از
~~ایشان به اعمال دین شدند، خود را بدان جنت رسانیدند و بعضی از ایشان بینای
~~حقیقت آمدند و کونین را با جمیع حظوظ بر هم زدند و کفر داشتند و آنکه در باطن
~~خود از این مقدار خردلی حظ دیدند، زنار تصور کردند و در ظاهر نیز زنار بستند.
~~یعنی چون باطن که نظر خالق است زنار است، ظاهر نیز که نظرگاه خلق است زنار
~~باشد. واهل ظواهرندانند که از کفر وزنار مقصود ایشان چیست و إن فیالحمراء معنی
~~لیس فی ألغیب پس ای محبوب، کفر و زنار ایشان از راه خدایی باشد و معین برکار و
~~بار طریقت ایشان باشد.
# ای محبوب، هلاکی نبود که زندگانی به اغیار کنی؟ و در کوی او کشته به که از
~~دوری او [مرده] تا ای محبوب از خود سفر نکنی به وداع اهل، ms170 سلامت به خدای
~~عزوجل نرسی و من یخرج من بیته مهاجرا الی الله ورسوله ثم یدذرکه الموت فقد وقع
~~أجره علی الله. پس ای محبوب کجایی و به چه جایی؟ که تو هنوز این دیوانهآ عشق را
~~ندیدهای که شاهدبازی این دیوانه در حضرت الوهیت چیست؟ و او را با این دیوانه
~~چیست؟ خاطر جمع دار چنانچه شرط است مشاهده خواهی کرد. المقصود ای
~~محبوب، بعضی از ایشان حضرت الوهیت را در خود دیدند و سخنان مستانه آغاز

PageV01P173

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0172.png)

~~کردند و هر یکی علاحده گفتند: کما قال ا لفقیر من اراد ان یری الله تغالی فلیرانی کما قال
~~علیه السلام من رأنی فقد رأی ربی. در این مقام رسیدند هر یکی از این لفظ گفتند و
~~مستیها کردند. بعضی را نادانان بکشتند و بعضی را حضرت الوهیت به غیرت
~~خویش مبتلاگردانیده و چنانچه این فقیر را گردانیده است. بعده بر دست نادانان
~~خواهد کشانید ویا خود خواهد کشت به غیرت خود. مصرع. وی را که سلطان خود
~~کشد دانی چه باید آبرو؟ و بعضی از این مقام ترقی کردند که خود را به الوهیت دیدند و
~~این مقام نبی علیهالسلام و علی ولی کرم الله وجهه و این طائفه رابعه را [هرکه] بشر
~~و مخلوق گوید ویا ایشان را به بشریت جوید کافرگردد: و قالوا ابشر یهدوننا نکفروا و
~~ای محبوب، این مقام رابع مقامی است که جزبه ذوق و مشاهده حاصل نگردد. این
~~دو بیت را نیکو تأمل کنی. رباعی
~~هر زمانم جان و دل نزدیک دلبر میشود
# وز جمال حسن رویش هر دو کافر میشود
~~پس میان جان و دل این قالبم زحمت شدهست
# بی تن و قالب مرادم خود میسر میشود
# ای محبوب وصالم را نهایتی و غایتی نیست، اماگاه بیگاه از حجاب میترسم و
~~این درد حجاب در همه دلها از انبیاء و اولیاء و مؤمنان رسیدنی است و درد فراق نیز
~~چشیدنی است چون ms171 حجاب او بر بیچاره بینایی مستولی میگردد، در آن حالت از
~~وجود خودم ننگ میآید. پس ضروریست که جزناله و فریاد سوختن سودی نیست
~~و تو نیز ای محبوب، از بهر من ناله و فریاد سوختن موافقتی بکن که تو را نیز چیزی
~~رسیده است و تمام رسیدنی است و ای محبوب این سوختن از آتش نار الله الموقدة
~~التی است که در دلهای مهجوران زده است و تو را نیز ای محبوب از این آتش نصیبی
~~تمام است که می سوزی و خواهی سوختن، چنانکه از آتش دل ابراهیم علیه السلام
~~حضرت عزت جلت قدرته خبر داد قلنا یا نار کونی بردا و سلاما علی ابراهیم پس ای
~~محبوب، این خطاب بر آتش دنیا چه نسبت دارد؟ والله هیچ کس معانی کلام الله را
~~درنیافته است.

PageV01P174

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0169.png)

~~پس بدان ای محبوب، این خطاب بر آتش دل ابراهیم علیه السلام نکردی، پس
~~شعلهآ آتش از دل ابراهیم علیهالسلام است، چنانکه بر آتش دنیا بودی هرگزکسی در
~~دنیا ذرهای آتش ندیدی. هم از اینجا بود که بزرگواری گفته است که خداوندا مرایک
~~لحظه در دوزخ خود راه ده که درآیم تا یگان یگان را از آتش دوزخ خلاصی شود.
~~یعنی شعلهای از آتش دلم در آتش دوزخ زنم، همه آتش را پاک بسوزانم. باش ای
~~محبوب تا بدین مقام برسی که تو را آتشی دهند که جگر حقیقت تو از حرارت آن
~~آتش سوخته شود. چنانکه روزی عمر رضی الله عنه در محلت ابوبکر میگذشت و
~~ماه رمضانالمبارک بود، از خانه ابوبکر رضی الله عنه بوی جگر سوخته در مشام
~~عمر رضی الله عنه رسید، در تعجب ماند. پیش رسولالله صلی الله علیه و سلم
~~درآمد و گفت که از خانهآ ابوبکر در مشام بوی سوختهآ جگر یافتم. حضرت رسالت
~~علیهالسلام فرمودند که باش ای عمر که این مقام هرکسی را ندهند و دست از این
~~مقام صدیق بدار و ms172 این کلمات را بگذار که آتش دل مهجوران معذور بداری. عمر
~~گفت: یا رسول الله در همه عمر، یک ساعت، جگرم سوختن آرزو میکند که مرانیز
~~دهند، اما هیچ میسر نمیشود و نمی دانم که در آن عالم مرا خواهند داد یا نی؟ و
~~ابوبکر با این جگر سوخته هر روز گفتی که یا دلیل المتحیرین زذنی تحیرا
# پس ای محبوب، می ترسم که از آتش شوقم شش حدود کون و مکان ناچیز
~~گردد. چون در آن محبوب ذرهای از این آتش دل مهجور ما در خواهد زد، آن گاه
~~خواهد دانست که آتش دل مهجوران چه سوختگی داردو بعده چه ساختگی
~~می انگیزد. بیت :
# محمد آه گرمت بر فلک زد   عجب کز آسمان آتش نبارد
# و امام حسن بصری، رضی الله عنه در حالت نزع با او میگفتند که چه آرزو
~~داری؟ امام فرمود اشتهی قطعة کبد مشویة. گفت پارهای جگر سوخته دلم آرزو
~~میکند. خلایق دانستند که جگر بریان بازاری آرزو دارد و ندانستند که جگر سوخته
~~از آتش دل کاری آرزویش دارد.
# وای محبوب، جوش دل مصطفی، علیه السلام، از مسافت یک میل، شنیدندی

PageV01P175

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0174.png)

~~و این جوش همچو ابوبکر و علی صفتی شنیدی. باش ای محبوب، تا ترا این
~~حدیث غمزه زند که ان الله یحب کل قلب حزین، و این حزن ترا قبول کند. بیت:
~~از عشق تو ای صنم دلم خون شده است جان در طلب وصل تو بیرون شده است
~~لیلی شدهای مرا تو ای شاهد بت جان و دل من عاشق و مجنون شده است
# پس ای محبوب، مقامات کفرها درین مکتوب به تمام نگنجید، اگر چه کاغذ
~~سفید مانده است، اما حال و احوال این فقیر در قلم راندن درین مکتوب، یاری داده
~~که در قلم آوردم و هنوز مقصودم در مکتوب نوزدهم دارم که خواهم نبشت که کفرها
~~بر اقسام است. اما اگر در بحرالمعانی گنجایش خواهد بود و ms173 بار آن احتمال
~~بحرالمعانی را خواهد شد، در نوزدهم بنویسم و آنکه احتمال نتواند کرد در
~~دقایق المعانی به اتمام رسانم، إن شاءالله تعالی .
~~پس ای محبوب، دانی که این حزن از چه باشد؟ چنانکه بزرگواری بیرون
~~میدهد که: همه مریدان را آرزوی مقام پیران باشد، زیرا که پیران از خود بیرون آمده
~~باشند و ای محبوب، مقام مریدان را پیران آرزو دارند تا ایشان نیز همه از آن مقام
~~پیران بدر آیند و بیرون گردند، و من یخرج من بیته مهاجرا الی الله. ازین «بیت» مراد
~~مقام پیر است که کعبهآ حقیقت است که درین کعبهآ حقیقت مشاهدهآ حق است که
~~این طایفه در مقام نبی علیه السلام، فرمودهاند و بالا مذاکره کردهایم که من اراد آن
~~یری الله تعالی فلیرنی، نیک تأمل کنی وتفکر کمال فرمایی. واهل ظاهر در عالم
~~شریعت و بشریت مسکن و مأوی ساختهاند، هنوز جمال شریعت را ندیدهاند،
~~معانی حقیقت کلام ربانی را چه فهم کنند؟!
~~نگار کعبهآ جانست اگر تو میدانی
# به هر طرف که بگردی تو رو بگردانی
~~حیات جملهآ جانها چو بود شیخم فرد
# که جان جملهآ جانها اگر تو هم جانی
~~چه ساغر است که هر دم دلم کشد به خمش

PageV01P176

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0171.png)

~~هزار نکته نبشتم ز عشق جان همه جان
# به خون من که اگر عاشقی تو بر خوانی
~~چو عشق راه وصال است ای دلم تو ملول
# که عشق مرکب تازی تو گر فرو مانی
# قت فذا المحتوب الشریف بعنایة اللطیف فی الربع من ذی القغدة سنة أزبع و عشرنن
~~وتثمان مائة.

PageV01P177

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0176.png)

# محبوبم، اعز محترم، ملک محمود شیخا، دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی واحوال مقام یقینی به فضل الله تعالی، جلت
~~قدرته وبرکت خاندان حضرت نبوی علیه السلام، موجب شکر است، الحمد لله علی
~~ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه:
~~چشم از پی آن باید تا چیز ms174 عجب بیند جان از پی آن باید تا عیش و طرب بیند
~~سر از پی آن باید تا مست بتی باشد پای از پی آن باید کز یار تعب بیند
~~بیرون سبب باشد اسرار و عجایبه محجوب بود چشمی کو جمله سبب بیند
~~ارزد که برای حج در ریگ و بیابانها با شیر شتر سازد، یغمای عرب بیند
~~بر سنگ سیه حاجی زان بوسه زند الحق کز لعل لب یاری، او لذت لب بیند
~~بر نقد سخن جانا سکه تو مزن دیگر کانکس که طلب دارد او کان ذهب بیند
~~عاشق که به صد همت بدنام شود این سو چون نوبت وصل آید، صد نام و لقب بیند1
~~المقصود، ای محبوب، چون عاشق را مقام وصال درآید، هزار لقب ونام از آن
~~حضرت آید. یعنی معشوق حقیقی و محبوب یقینی، اسمای آن محبوب را مختلف
~~گرداند تا بعضی کافرگویند و بعضی جاهل و مقلد بگوید به مانند این نوع صد لقب
~~بیابی. پس ای محبوب، این تشریفات اهل وصال است. چون آن محبوب را بر این

PageV01P178

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0173.png)

~~نامها ولقبها خوانند، از جهت سلامتی به القاب ملامتی، در خاطر عاطر فتوری و
~~نفوری نیاری، بلکه به عیش آید در رقص آیی و ذوق گیری که لیس بطادق فی حبه من
~~لم یتلذذ علی ضربه، یعنی در حب او کسی صادق است که در زخمهای او لذت گیرد
~~و چرخ زند و در کفرها پیشدستی نماید. پس ای محبوب گروهی را از سالکان
~~حضرت ربوبیت و راهروان عالم اقدس الوهیت [را] مدتی با خود دادند و عالم
~~سلامت را اختیار کردند و گفتند که عصمت قالب شرط است. از سبب آن مدتی
~~صبر کردند. البته به مقصودی رسیدند و هرگاه که رسیدند، زنار داری و آتش پرستی
~~و بت پرستی به جان خریدند. و در مکتوبی نیز نوشتهام که چون آن محبوب نیز
~~خواهد رسید، کافری را به جان خواهد خرید ms175 و یا خود به جان و ایمان خریدهام
~~بلکه تو نیز همین کنی، آنچه این فقیر کرده است. فرد
~~محمد را چو آول گفت کای شاهد تو ما را بین
# چو دیدم روی او آخر بدادم جان و ایمان را
# پس ای محبوب، کفرها بر اقسام است1: کفر جمالی و کفر جلالی وکفر الهی و
~~کفر چهارم نیز در مکتوب هژدهم وعده کرده بودم که اگر در بحرالمعانی بگنجد،
~~خواهم نبشت و آنکه بحرالمعانی را احتمال بیان کفرهای مذکور نباشد، خود در
~~دقائقالمعانی شرح کنم. اما چون در مکتوب نوزدهم در این مقام رسیدم، شوری در
~~عالم حال و احوال این فقیر در زد. آن مشورت شریعت که با بشریت در مکتوب
~~هژدهم کرده بودم تازنار نهاد و چشمهآ حشمت از ظلمت کفر که بیاض کونین بود-
~~بگشاد، هم در مکتوب نوزدهم بیان هر چهار کفر اتفاق افتاد. پس ای محبوب بدان
~~تا آنکه مقام اخوانیت را پیدا نکنی که آلؤمن آخ المؤمن و آن مؤمن کیست که
~~اخوانیت او تو را باید؟ المؤمن المهیمن. پس ای محبوب هرگاه که هر چهار کفر تو را
~~قبول کند و از خود هر چهار کفر تو را بگذارند، بعده اخوانیت آلؤمن اخ المؤمن
~~گردی. بیچاره مولانا جلالالدین رومی را از این کفرها خبری و اثری رسیده بود که از
~~این مقام خود را خود آگاه کرده است. فرد

PageV01P179

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0178.png)

~~هنوز از کاف کفرت خود خبر نیست   حقایقهای ایمان را چه دانی
~~معذورم ای محبوب، شرح علمی را میکنم که هیچ نبی و ولی در قلم نیاورده
~~بود و این کلمات من علمی است که در دو جهان نگنجیدی، اما به همت محبوبم در
~~پارهای کاغذ گنجایش یافته است. پس ای محبوب بعضی در این کلمات نرسیدند و
~~بعضی رسیدند، اما در فهم قاصر بودند و بعضی باصر بودند رسیدند و چیزی فهم
~~کردند، اما هم در آن منزل مقام گرفتند که همین ms176 مقام است و بعضی بعد از فهم
~~کوشیدند به رنگ وحدت خود شدند، و گستاخی محض میکنم اما عذر گستاخی
~~میخواهم. گستاخی را معنی نیست. یعنی ای محبوب، آنچه از زبانم به قلم میآید،
~~پس زبانم اقتباس از دلم میکند و دلم اقتباس از روحم میکند و روحم اقتباس از
~~روح علی کرم الله وجهه میکند وروح علی اقتباس از روح نبی علیه السلام میکند و
~~روح نبی علیهالسلام اقتباس از کلام بی حرف وبی صوت حضرت الوهیت
~~جلت قدرته میکند کما قال الله تعالی و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یؤحی.
# پس ای محبوب هرکه در مقام نبی علیهالسلام باشد و از خمخانه محبوبیت،
~~جام احدیت با نقل احمدیت چشیده باشد، او را نیز همین خطاب است و ما ینطق
~~عن الهوی ان هو الا وحی یؤحی. همین است که در حق نبی علیهالسلام این خطاب
~~شد به واسطهآ پیک جبرئیل شد و درویش را به واسطه پیک الهام است. پس ای
~~محبوب، هر چه در قلم میرود از این علم که بی حرف و بی صوت بود، با حرف و
~~صوت نقش به قلم می پذیرد. چنانکه ای محبوب بزرگی میگوید که مدت سی سال
~~است که از حق تعالی میشنوم آنگه سخن برزبان میرانم، خلق میدانند که از خود
~~میگویدا پس چون او میگوید، گستاخی را چه معنی باشد؟ چنانکه کافران کلام الله
~~تعالی راگفتند که نظم محمد است که خود میگوید فرمان شد و ما علمناه الشعر و ما
~~ینبغی له ان هو الا ذکر و قرآن مبین پس ای محبوب کسی باید که کلام الله تعالی را به
~~حقیقت بیان کند و به حقیقت داند. این بود که در حالت نزع حضرت رسالت
~~علیه السلام پرسیدند: ما ترکت بیننا و نحن افتدیناه بعدک؟ فقال علیه السلام ترکت فیکم
~~الثقلین، کتاب الله و عترتی، پس ای محبوب، عترتی مراد ایشاناند که به حقیقت ms177

PageV01P180

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0175.png)

~~بیان کنندگان کتاباند. یعنی گفت که میگذارم کتاب خدای تعالی میان شما ای گروه
~~آدمیان و آنان که کتاب خدای تعالی را به حقیقت بیان کنند. اگر چهای یاران من
~~نکرده. پس ای محبوب حضرت نبی علیهالسلام به نور نبوت دانسته بود که
~~فرزندانی دارم که کلام الله تعالی از روی حقیقت، هم در عالم حقیقت، با اهل
~~حقیقت، شرحی و بیانی تمام خواهند نمود. از این جهت خواجه عالم علیه السلام
~~بعضی از این مقام مجمل گفتهاند و از آن مجملات، مفصل از این مقام عترت او نیکو
~~بشنوید.
~~آنکه کفر ظاهر همه اهل عموم را روشن است که هر که نشانی و علامتی از
~~علامات شرع ردکند و یا تکذیب کند کافرگردد. این کفر ظاهر است. اما کفر دوم که
~~نفسی است که با ابلیس تعلق دارد یعنی نفس را بت کند آلنفس هی الصنم الأکبر
~~چون بت نفس را خدا سازد افرأیت من اخذ الله هواه نعت او گردد. و ای محبوب
~~ابراهیم علیه السلام خود را و فرزندان خود از این کفر اجتناب کرده است واجنبنی و
~~بنی أن نعبد الاصنام پس ای محبوب، ابراهیم خلیل و اسماعیل ذبیح را بت پرستی
~~چه نسبت دارد؟ اما از مقام کفر نفسی اجتناب نموده است. و اهل ظواهر گرفتار این
~~کفر شدهاند این هنوز درکون و مکان باشد اما آن کس که رخت از صحرای کون و
~~مکان برگرفته باشد، اول مقام که بر وی عرض کند، مقامی باشد که چون بیند پندارد
~~که این مکر صانع است. اما آن محبوب را عرض خواهد شد، اما توقف نکنی تا از
~~این قوم نباشی که أما شلطانه علی الذین یتولونه والذین هم به مشرکون پس ای
~~محبوب این مقام خطری عظیم دارد صد هزار سالک در این مقام رسیدند و تصور
~~کردند که صانع همین است پس هم در آن مقام خلعت وکان من الکافرین پوشیدند.
~~از ms178 سبب آنکه مقام کفر و حالات کافران حقیقی را ندیده بودند. پس ای محبوب تو
~~مغ حقیقی شو و آنچه کسب اعمال ظاهری داری، بر سر مغان ایثارکن.
# به هر نامی که در اسلام بودیم   به جمله بر مغان ایثار کردیم
# چو از کونین هر دو دیده بستیم   میان دیده خود دیدار کردیم
# وای محبوب، تا کافر نشوی، مغ حقیقی نگردی و چون ای محبوب کفریابی در

PageV01P181

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0180.png)

~~این مقام ابلیس را عین خواهی دید که تاج تکبر واستکبرو کان من الکافرین بر سر
~~نهاده و دوراج انا خیر منه را در بر پوشیده و گذر فبعزتک لاغوینهم اجمعین را بر دست
~~گرفته و حمله به جانب نامحرمان دارالجلال والجمال کرد که ایشان را از در وصال
~~میراند و بر در انفصال میرساند.
# و بدانکه امام امامان، خواجه حسن بصری رضی الله عنه چگونه شرح کرده
~~است که اننور ابلیس من نار العزة کقوله تعالی خلقتنی مننار و لو اظهرنوره للخلق یعبد
~~کما یعنی ای محبوب اگر ابلیس نور خود را به خلق نماید، خلایق همه نور او را به
~~معبودی و به خدایی پرستند و چه میگویی ای محبوب، که به چه نمیپرستند که
~~این عتاب برکیان است؟ افرأیت من اتخذ الله هواه چون نور او از نار عزت باشد
~~چنین تواند بود. نکته دیگر بود که در این شورش در قلم نگنجد، اما به روزگاری
~~نبشته آید و آن محبوب را هم به مطالعه کشف نکته خواهد شد، إن شاء الله تعالی.
~~پس ای محبوب کفر قلبی که نسبت با محمد صلی الله علیه و سلم است آن
~~است که عبدالله بن عباس رضی الله عنهما چگونه تشرح میکند که ان نور محمد
~~صلی الله علیه و سلم من نور العزة و لو اظهر نوره یشجد الخلائق کلهم چنانچهای
~~محبوب در روزی وقت شام، آن صبح طریقت و آفتاب سمای حقیقت در حجرهآ
~~عایشه رضی الله عنها ms179 ناگاه طلوع کرد و درآمد، اما عایشه رضی الله عنها چادر عفت
~~خود را پیوند میکرد، ناگاه سوزن از دست مبارک ایشان افتاد. چراغ نبود که سوزن
~~بجوید. غیرت عایشه درکار شد وگفت یا رسول الله صلی الله علیه و سلم چیست
~~که ما را از دنیا روغن چراغ هم نمی دهد فتبسم رسول الله صلی الله علیه و سلم یعنی
~~حضرت رسالت علیه السلام تبسم کردند که عایشه هنوز دیده نیافته است که به
~~آفتابی من بیند که من آفتاب حقیقت هستم و در خانه آفتاب، چراغ را چه شعاع
~~باشد؟ از تبسم حضرت رسالت صلی الله علیه و سلم نوری برآمد تا عرش رسید و
~~از عرش نیز گذشته ملائک معاینه میکردند. چون نور دیدند همه سجده کردند.
~~غیرت حضرت لایزالی در کار شد. ندایی بر ملائکه بیامد که ای ملائکه سجده که را
~~کردید؟ ملاتکه گفتند که نور تو را سجده کردیم. فرمان شد که نور دندان حبیب من

PageV01P182

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0177.png)

~~بود. ملاتکه گفتند الحمد لله رب العالمین چندین هزار سال ما را مشکل بود که در
~~جبین آدم علیهالسلام چه نور بود که ما دیده بودیم و به سجود، پیشانیها سوده
~~بودیم، امروز حل شد که همین نور بود که دیده بودیم و مبتلای سجده گشته بودیم.
# پس ای محبوب، امروز هر که این نور بیند به سجده مبتلاگردد. پس ای محبوب،
~~اگرکسی مر نور حضرت رسالت را علیهالسلام بیند و سجده کند کافر نگردد، زیراکه
~~او فرموده است که من رأنی فقد رأی ربی الحق اما کافرکی گردد؟ هرگاه که ای محبوب
~~از این هر سه مقام ترقی کنی و در کفر چهارم که آن را کفر روحی گویند که با حقیقت
~~تعلق دارد بر تو تجلی گردد و پس در این مقام آن سه مقام متوقف شده باشد، تو را
~~ای محبوب کفر نماید و ایشان را کافر دانی که حسنات الابرار سیئات المقربین ms180 و
~~حسنات المقربین سیئات العاشقین و حسنات الغاشقین سیئات الواصلین. بعده این هر سه
~~مقام جمالی1 شهود شود و تو را توحید و ایمان آغاز گردد و تجلی الف واحدی به تو
~~متجلی گردد و الف واحدی الف إنی وجهت وجهی للذی است چنانکه ای محبوب
~~ابراهیم علیه السلام تا از این هر سه کفر نگذشت به الف واحدی که الف إنی است
~~نرسید. ای محبوب نیکو تأمل کنی.
~~قال الله تعالی و کذلک نری ابراهیم ملکوت السموات والارض پس ای محبوب،
~~در این ملکوت ابراهیم علیه السلام چه دید؟ فلما جن علیهاللیل رأی کوکبا قال هذا
~~رب. یعنی چون ابراهیم علیه السلام در سلوک بود و ترقی کرد ناگاه ستارهآ روح مقیم
~~خود را در شب ظلمت قالب خود دید گفت هذاربی. پس ای محبوب الروح رؤحان
~~روح مقیم و رؤح جار یعنی روح دواست اما جوهر روح مقیم قائم است بر روح
~~جاری و روح مقیم مخلوق است و روح جاری مخلوق نیست و این روح جاری آن
~~است که در مکتوب روح شرح کردهام که الروح لا تدخل تحت ذل کن از این روح
~~جاری مراد است و نه روح مقیم. ایراد علماء ظاهر را در این مکتوب تمام کردهایم.
~~پس ای محبوب ابراهیم علیهالسلام در ظلمت قالب در ترقی سلوک ستاره روح
~~مقیم خود را مشاهده کرد که فلما جن علیه اللیل رأی کو کباگفت هذارب و ای محبوب

PageV01P183

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0182.png)

~~کعب احبار رضی الله عنه میگوید که در تورنت خواندهام و این فقیر نیز در توریت
~~خوانده است که خدای تعالی می فرماید که ان ارواح المؤمنین من نور جمال الله و ان
~~ازواح الکافرین من نور جلال الله. پس ای محبوب هرکه نور جمال الله را ببیند - که
~~اظهار روح از آن است - پس جمال محبوب را دیده باشد، پس چون ابراهیم
~~علیهالسلام نورروح مقیم خود را دید، یعنی نور جمال دوست را دید ms181 گفت: هذاربی
~~و چون ای محبوب از این مقام در سلوک از کفر ظاهر روح مقیم ترقی کرد فلما رأی
~~القمر بازغا قال هذاربی چون نور ماهتاب را - که نور ابلیس است در مقام کفر نفس
~~که نسبت با ابلیس دارد - دید وگفت هذاربی یعنی نور جلال الوهیت را بدید و گفت
~~هذاربی.
~~بدان ای محبوب روزی ابلیس مر حضرت علی را کرم الله وجهه ملاقات کرد
~~علی کرم الله وجهه او را پرسید که ای ابلیس خلقت تو از چیست؟ قال ابلیس علیه
~~اللعنة أنا من نور جلال الله والکافرون من نوری امیر مؤمنان علی کرم الله وجهه بر
~~حضرت رسالت علیه السلام بیامد و گفت که امروز ابلیس به من چنین گفت که انا من
~~نور جلال الله والکافرون من نوری فقال رسول الله صلی الله علیه و سلم یابن عمی انا
~~من نور جمال الله و جلاله و ابلیس من نور جلالی والکافرون من نوره فقال
~~حسن البصری رضی الله عنه ابلیس کان من الجن دون الملائکة کما قال الله تعالی الابلیس
~~کان من الجن ففسق عن امر ربه. پس ای محبوب خواجه حسن بصری رضی الله عنه
~~میگوید که ابلیس از ملائکه نیست و تمسک به این آیت مذکور میکند آما کان
~~إبلیس ملکأو اسمه عزازیل دل علیهالآمر بالسجود و کان للملائکة فلو لم یکن ملکا هو لما
~~دخل تحت الامر والدلیل علیه آنه استیناه منالملائکة پس ای محبوب اگر او فرشته
~~نبودی، داخل تحت امر نبودی.
# اما نکته این فقیر آن است آنکه ابلیس گفت خلقتنی من نار پس ای محبوب در
~~کلام مجید نار را به معنی نوریافته ایم در قصه موسی علیه السلام که انی انشت نارا ای
~~نور یعنی موسی علیهالسلام را طلب نور بود و نور دید. چون جرم ایشان را خنکی
~~مستولی شده بود، آن نور را به عبارت نارگفت و در نارای محبوب، هر دو مرکب

PageV01P184

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0179.png)

~~است ms182 ، هم نار و هم نور. فیضان در وی نور است و حرقت که در وی است آن نار
~~است. پس نار به عبارت گرم شدن را از خنکی گفت اما مراد نور است. و ابلیس نیز
~~در مقام سجود به عبارتی گفت که خلقتنی من نار یعنی در ابلیس حرارت غیرت
~~غالب آمده بود، از سبب آنکه دون وی را چگونهآ سجده درست آید. در این غیرت
~~صفت حرقت غالب شده بود بر صفت فیضان. لامحاله گفت که خلقتنی من نار اما
~~مراد نور داشت که بر علی کرم الله وجهه گفت که انا من نور جلال الله کما قال
~~علیهالسلام لعلی یابن عمی انا من نور جمال الله و جلاله وابلیس من نور جلالی پس ناررا
~~به عبارت گفت خلقتنی من نار أی من نور چنانکه موسی علیهالسلام گفت انی انشت
~~نارا ای نورا پس ای محبوب نیکو تفکر فرمایی که قلم در بحرالمعانی بی حرف وبی
~~صوت است، مستغرق شده با حرف و صوت کرده، در بیاض الله سواد و علمناه من
~~لدنا علما می آورد و در صفت قلم میگوید، یعنی ظهور نعت خود بر آن محبوب
~~جانم ومطلوب روزگارم، به کتابت نیت اظهار اسرار ونکات خویش میکند به طریق
~~رموز.
~~گفت الهامم که بر محمود شیخن کن عطا
# تا کند تقریر مستی از من میخوار را
~~چون محمد گشت مست از جام وحدت از خدا
# مست گرداند از آن می زمرهآ ابرار را
# المقصود ای محبوب، چون ابراهیم علیه السلام نور ماهتاب که در غروب آفتاب
~~طلوع کرد بدید و گفت هذارب یعنی نور جلالی حضرت الوهیت راگفت هذاربی
~~پس از این نیز درگذشته و ترقی کرد. ناگاه صبح سعادت محمدی بر نور جلال احدی
~~دردمید قلمارأی الشمس بازغة فقال هذاربی هذاأکبر پس ای محبوب در ظلمت قالب
~~بر حکم سنریهم ایاتنا فی الأفاق و ف انفسهم ای ف ذاتهم یعنی ستارهآ روح مقیم ونور
~~ماهتاب ms183 که نور جلال است در شب با خود میگفتند که سلطنت ماست و ماراست
~~شب چو شد خورشید غایب اختران لافی زنند

PageV01P185

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0184.png)

# گوید ای دزدان کجا رفتید؟ اینک آن من
~~پس ای محبوب، چون ابراهیم علیهالسلام نور آفتاب را که نور احمدی است و
~~روح جاری همه آدمیان است، بدید گفت هذاربی پس ای محبوب نور احمد - که
~~نور جاری آدمیان است - در آن عالم آفتاب است که حضرت رسالت علیهالسلام،
~~فرموده است که انا من نور جمال الله و جلاله و دیگر رمزی نیز نموده است که من رآنی
~~فقدرأی الحق، نیکو تأمل کنی. پس ای محبوب نور جمال و جلال در آفتاب است که
~~فلما رأی الشمس بازغة قال هذا اکبر یعنی چون ای محبوب ابراهیم علیه السلام در
~~قالب خود نور احمدی را بدید گفت هذارب هذا أکبر. خواجهآ عالم علیهالسلام
~~رمزی دیگر نموده است که آنا اکبر فی مقام کبریاء الله تعالی، هذا أثبر این بود.
# پس ای محبوب حضرت جلت قدرته بههر دو نور قسم یاد کرده است که
~~والشمس و ضحیها والقمر اذا تلیها یعنی قسم بهر دو نور میخورد که والشمس و
~~ضحلیها قسم است بر وی روشن محمد صلی الله علیه و سلم والقمر اذا تلیها قسم
~~است به شب رنگ موی شورافکن محمد رسولالله صلی الله علیه و سلم است که
~~نور جمال و جلال حضرت عزت است. در مکتوبی نوشتهام که خلعت سیاهی زلف
~~محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم را ابلیس اختیار کرده است، اما آن کلمات را
~~در این مکتوب به اتمام رسانیدم، اما هنوز باقی دارم. در مکتوبی دیگر نیز به اتمام تر
~~رسد إن شاءالله تعالی. پس چون ای محبوب ابراهیم علیه السلام آن دایرهآ الف
~~احمدی که فلمارأی الشمس بازغة قال هذاربی هذا اکبر تجلی الف واحدی را که هم
~~در دایرهآ الف احمدی دید که حضرت رسالت علیه السلام نیز ms184 از این کنفس واحدة
~~رمزی نموده است که من رأنی فقد رأی ربی و آن دائرهآ الف واحدی الف انی وجهت
~~است. پس چون ابراهیم، علیه السلام، هر چهار کفر را دید که جملهآ آن او را در
~~توحید یگانگی کشیدند و ازین هر چهار گذشت وگفت ان وجهت وجهی للذی
~~فطر السثوات والارض حنیفأو ما أنا من المشرکین یعنی از هر چهار مقام مذکور شرک و

PageV01P186

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0181.png)

~~شرمساری بخود دید، پس توحید و ایمان آغاز کرد و از مشرکان خود را1 خارج نهاد
~~که و ما انا من المشرکین پس ای محبوب، ترا این مقام رسد، بر تو نیز توحید ان وجهت
~~لازم و واجب گردد و بیزاری از مقامات کفرهای مذکور فرض راه باشد که وما انا من
~~المشرکین. اما توجهی که امروز داری نه توجه است، معذورم دارای محبوب، که این
~~دو نور در آن عالم یکی را روز نام شد که و الشمس و ضحیها و دویم نور را شب نام
~~شد که والقمر اذا تلیها که نور روی و موی محمد است صلی الله علیه و سلم. اما در
~~آن عالم نه شب است و نه روز که لیس عند الله صباح و لا مساء پس ای محبوب از
~~این لیل و نهار مسافت مراد است که از بیاض جمال روی محمد والشمس و ضحیها
~~تا سواد جمال موی محمد صلی الله علیه و سلم که والقمر اذا تلیها چندان مسافت
~~است که از عرش تا فرش. بیت
# هر که زلفش دید کافر شد به حکم   هر که رویش دید ایمان بازیافت
# پس ای محبوب ازین روز و شب مسافت بعد مراد است و در این بیتها تأمل کنی.
~~نظم
~~نور به نور منزلی بس دور است کین نور ز ظلمت است و آن از نور است
~~توحید یگانگی برون از نور است آنکس که نداند این سخن معذور است
# پس ای محبوب، این ms185 نورها که گفتم همه عالم نوراند، عالم شرک و کفر شدهاند و
~~چون حضرت رسالت علیه السلام نیز غوطه در نور الف واحدی که إن وجهت است
~~نخوردی و شراب از خم خانه خاص صمدی با نقل احمدی خوش نوش کردی، بعد
~~از این نورها بازداشت و استعاذه طلبیدی و گفتی اللهم انی اعوذ بک منالشرک الخف
~~از سبب آنکه در حق خود خطاب این دیدی که لئن اشرکت لیحبطن عملک.
# ای محبوب ، بیچاره اهل ظواهر که دعوی مفسریها کردهاند و معانی کلام الله
~~تعالی در چه مقام گفتهاند، اما آنکه شاه مفسران خود را نامیده بود،
~~عبدالله ابن عباس رضی الله عنهما، میگوید که من شبی در حجرهآ شاه مردان علی
~~کرم الله وجهه بودم وحضرت امیر مؤمنان کزم الله وجهه معانی حرف بسم الله را

PageV01P187

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0186.png)

~~بیان میکردند. شب به آخر رسید، معانی حرف به اتمام نرسید و من در جنب
~~معانی علی کرمالله وجهه چنان بودم که ابریقی پیش محیطی که آب محیط در ابریق
~~چند گنجد؟ حال شاه مفسران عبدالله ابن عباس این بود. بیچاره زمخشری را اهل
~~ظواهر امام مفسران ساختهاند! و الله اگر زمخشری بویی از معانی کلام ربانی
~~برده باشد؛ اما لفاظ بود و در لفظهای1 ظاهری سعی نموده است، اما از لفظ باطن
~~خبری و اثری ندارد و از حقایق معانی خود چنان دوره مانده است چنانکه سگ از
~~کعبه!
# و ای محبوب این فقیر و کلمات این فقیر را در مستوری داری که در مکتوبی که
~~نبشتهام که مقامی که بر این فقیر عطا است، از نامحرمان و نااهلان چنان بپوشی
~~چنانکه حضرت رسالت را علیه السلام حضرت عزت جلت قدرته از اهل ظواهر
~~پوشیده که او را آنچه بود ندانستند و گفتند ما لهذاالرسول یأکل الطعام و یمشی فی
~~الاشواق زهی نابینان! و در حق ایشان این آمد تریهم ینظرون الیک و هم لا یبصرؤن.
~~مدت نود و سه ms186 سال مستور بودم، ناگاه پریشانی زلفت در پیشانی حال ما در زد
~~پریشان گردانید و در قال آورد. غزل
~~هان ای صبا سلامی از ما نگار ما را زلفت چه تاب دارد آشفته کار م
~~در خط خود فروخوان الوان حسن خود را   در زلف خود طلب کن دلهای نار ما را
~~باری شبی فرستی با ما خیال خود را تا در غمت ببیند پر خون کنار ما ر
~~اندر هوای زلفت در حال خویش بنگر وانگه قیاس میکن صبر و قرار ما را
~~در بزم اشتیاقت سودای جام لعلت
# م لعلتهر لحظه می فزاید در سر خمار ما را
~~جز دست دل نگیرد زلف حبیب ما را ج
# ب ما را جز چشم جان نبیند رخسار یار ما را
~~بوسد زمین سحرگه گوید محمد اینک هان ای صبا سلامی از ما نگار ما را
# تمت لهذه المکتوب الشریف فی یوم الخمیس التاسع من ذی القعدة سنة أزبع وعشرین و
~~ثمان مائة.

PageV01P188

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0183.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل ربانی جلت قدرته
~~و به برکت خاندان نبوی علیهالسلام موجب شکر است الحمد لله علی ذلک. غرض
~~صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
~~به دریایی درافتادم که پایانش نمیبینم
# به دردی مبتلا گشتم که درمانش نمیبینم
~~در این دریا یکی در است و من مشتاق آن درم
# ولی کس کو که در جوید که فرمانش نمی بینم1
# کما قال علیه السلام سدوا السفینة فان البخر عمیق
# یعنی ای محبوب، خواجه علیهالسلام می فرماید که استوار کنید کشتی دل خود
~~راکه دریای قرآن غرقاب است که القزأن بحر عمیق والاکثر فیه غریق کما قال الله تعالی
~~یضل به کثیرا و یهدی به کثیا این لفظ به سوی کلام الله عاید است و به سوی
~~حضرت رسالت علیه السلام نیز عاید باشد. چنانکه ms187 ای محبوب قرآن برای تو نزول
~~است، اگر بر سنگها نزول شدی والله سنگها گداخته آب شدی از خوف حضرت
~~عزت جلت قدرته کما قال الله تعالیی لو أنزلنا هذا القزان علی جبل لرأیته خاشعا متصدعا

PageV01P189

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0188.png)

~~من خشیة الله. ای محبوب، چون قرآن نقاب عزت از جمال خود برگیرد و برقع1
~~عظمت از وجه معانی بردارد، همه بیماران فراق لقاءالله را شفا حاصل گردد و از
~~جمله دردها نجات یابند کما قال علیه السلام القران هوالدوا یعنی قرآن طالب را
~~میکشد تا به مطلوب رساند. پس ای محبوب الله تعالی قرآن را در این عالم فرستاد
~~درکسوت حروف در هر حرفی صد هزار غمزهآ جانهای ما تعبیه کرده است، این بود
~~که ندا شد که وذکر فان الذکری تنفع الؤمنین یعنی بر حبیب علیه السلام حضرت
~~عزت جلت قدرته فرموده که ای محمد تو دام رسالت دعوی فراز بکن و دانه خلق
~~را در دام انداز، آنکه صید ماست در دام تو درآید و در بیگانگان مرا خود هیچ طمع
~~نیست ان الذین کفروا سواء علیم عانذرتهم ام ل تننزهم لا یؤمنون هر چه بود آنچه
~~خواهد بود.
~~ای محبوب در قرآن است که و لارطب ولا یابس الا فی کتاب مبین اما ای محبوب
~~مفسران ظاهرجوی کجا دانند و چه دانند هیهات! ای محبوب قرآن در چندین هزار
~~حجاب است واهل ظواهر محروم ماندند واگر درون حجاب اهل ظواهر را مدخلی
~~بودی، بر ایشان نیز این معنی که از قلم این فقیر میرود جلوه کردندی که انا نحن
~~نزلن الذکر و انا له لحافظون یعنی قرآن خطاب لم یزلی است با دوستان وای محبوب،
~~بیگانگان را جز حروف و کلمات ظاهری هیچ نصیبی نیست، یعنی ظاهر شنوند که
~~سمع 2 باطن ادراک ایشان نبود انهم عن السمع لمعزولون و درجای دیگر گفت و لو علم
~~الله فیهم خیرا لاسمعهم چه گویی ای محبوب بوجهل وبولهب چه قرآن ms188
~~نمی دانستندی و نمیشنیدندی؟ اما میدانستندی و میشنیدندی اما از عربیت و
~~حروف و معنی ظاهر که قصص و حکایت گذشته میشنیدندی و فهم ایشان همین
~~بود که میگفتندی قال هذا اساطیر الآولین اما از حقیقت قرآن کور بودند که نعت
~~ایشان این آمد صم بکم عمی. این نعت مجرد مرکافران را نیست، یعنی هر که از
~~حقیقت قرآن غافل باشد و نرسد اگر چه خود را اهل ایمان نامد و از حقیقت قرآن
~~محروم ماند صم بکم عغی نعتش آمد. پس ای محبوب قرآن مشترک الدلالة اللفظیة

PageV01P190

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0185.png)

~~که وقتی باشد که لفظ قرآن را اطلاق کنند و مقصود از آن حروف و کلمات باشد و
~~این اطلاق مجازی بود. در این مقام گوید که کافران میشنوند که و ان احد من
~~المشرکین استجارک فاجره حتی یشمع کلام الله، اما ای محبوب حقیقت قرآن باشد که
~~چون لفظ قرآن را اطلاق کنند جز بر حقیقت قرآن نیفتد و این اطلاق حقیقی باشد در
~~این مقام گوید که کافران نمی شنوند و جعلنا علی قلوبهم اکنة ان یفقهوه و فی اذانهم وقرا
~~و اهل ظواهر که معانی ظاهر جویند وگویند پس ای محبوب نعت ایشان همین
~~باشد یعنی ای محبوب، ابولهب از تبت یدا آبی هب دیگر چیزی دانست و شنید و
~~بوجهل از قل یا ایها الکفرون دیگر چیزی دانست و شنید؟ اما ابوبکر و علی
~~رضی الله عنهما از تبت وقل یا ایها الکفرون حقیقت قرآن مشاهده کردند.
# پس ای محبوب کودک نادان از لفظ اسد و مار حروف بیند و جثه ایشان را بیند
~~اما از معنی ایشان محروم است، اما عاقل از این لفظ ، معنی را که در ایشان حقیقت
~~است دریابد و بیند و جعلنا من بین ایدیهم سدأو من خلفهم سدا فاغشیناهم فهم لا
~~یبصرون و در محلی دیگر گفت و اذا قرأت القزأن جعلنا بینک و بین الذین لا یؤمنون
~~بالأخرة حجابا ms189 مستؤرا یعنی این حجاب اهل ظواهر را از ظاهرجویی و بیگانگان را از
~~بیگانگی، ایشان را نمیگذارد که جمال حقیقت قرآن را مشاهده کنند. هم از اینجا
~~بود که علی کرم الله وجهه فرمود لیس فی القران ذکرالاعداء و لا خطاب معهم یعنی
~~گفت نام بیگانگان میبینم در قرآن هست و با ایشان خطاب نیست. ای محبوب، نام
~~ایشان در قرآن برای دوستان ذکر کرده است تا دوستان بدانند که لطفهای بر دوستان
~~چه مقدار است که نام ابوجهل و فرعون و قارون جز برای عبرت در قرآن چه فایده
~~دهد؟ اکنون بدان ای محبوب، در راه اهل حقیقت که در شأن ایشان حضرت
~~رسالت صلی الله علیه و سلم فرموده است که اهل القران اهل الله خاصة، قاریان به
~~مجرد قرائت و مفسران به مجرد بیان ظاهر این حدیث را در شأن خود میدارند و
~~این غلط عظیم است و نمی رسند اهل القرآن اهل الله حقیقت دانندگان و حقیقت
~~مشاهده کنندگان قرآناند. باش ای محبوب، تا تو نیز از این اهل الله شوی و جمال
~~قرآن بی حجاب حروف بر تو جلوه گری کند و تجلی حقیقت کلام الله تعالی از

PageV01P191

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0190.png)

~~تختگاه و علمناه من لدنا علما تجلی آن محبوب گردد و آنگاه بدانی که جمال کلام الله
~~برای اهل اسلام مشاطه نبی علیهالسلام چه آراسته است.
# المقصودای محبوب، اهل الله در مقامی اند که همه قرآن را در نقطه بای بسمالله
~~مشاهده کنند بلکه همه موجودات از عرش تا ثری در نقطه بای بسم الله بینند
~~چنانکه ای محبوب اگر در زبان بخوانی که لله ما فی السموات و ما فی الارض یعنی
~~آنکه در آسمانها و زمینهاست همه بگفته باشی و آنکه این آیت ترا مشاهده شود که
~~نقاب غیرت از جمال خود این آیت بردارد و تو محرم جمال این آیت شده باشی
~~یعنی در طرفة العین که بخوانی و لله ما فی ms190 السموات و ما فی الآرض آنچه موجودات
~~میان آسمانها و زمینهاست همه را طرفةالعین مشاهده کنی و ببینی و هریک را بدانی
~~به مسمای هر یکی. پس ای محبوب، اگر یکان یکان منفرد نام موجودات بگیری
~~روزگار دراز باید اما همین که گفتی لله ما فی السموات و ما فی الارض همه راگفته باشی
~~و بعد از ترقی همه را مشاهده کنی و آنگاه که خود در دایره والله علی کل شیء محیط
~~چون او محیط شده باشی و با خود خود را ببینی در نقطهای که در زیر «با» است
~~آنگاه ای محبوب تو جلالت بای بسم الله را خواهی دید که این بای بسم الله که
~~محرمان درگاه با قریبان بارگاه چه جلوه می دهد؟ پس ای محبوب آنچه در نقطهآ با
~~مشاهده خواهی کرد این هنوزنامحرمی باشد هرگاه که جمال سین و جمال میم ببینی
~~بدانی که قرآن چیست و دانندهآ قرآن کیست؟ آنگاه اهل الله گردی محرمیت تمام
~~یابی تا این وقت جز حروف سیاهی و سپیدی کاغذ نمی دیدی و چون ای محبوب
~~در وجود صورت باشی جز سواد و بیاض نتوانی دید و چون از وجود بدرآیی بعده
~~کلام الله وجود ترا خود محوکند آنگاه ترا از محو به اثبات رساند که یمحوالله ما یشاء
~~ویثیت بعد از آن ای محبوب هیچ سواد نبینی یعنی همه بیاض بینی، یعنی قبحیات
~~در نظرت همه حسن نماید. بیت
# هر آن نقشی که در صحرا نهادیم   تو زیبا بین که ما زیبا نهادیم
~~و چون بیاض بینی برخوانی که عنده أم الکثب. پس ای محبوب حضرت الوهیت
~~جلت قدرته قرآن را در چندین هزار حجاب به خلق فرستاده است. اگرای محبوب

PageV01P192

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0187.png)

~~جلالت نقطه بای بسم الله بر عرش و یا بر آسمانها و کوهها آمدی در حال پست و
~~گداخته شدی که لو انزلنا هذالقر آن علی جبل لرأیته خاشعا متصدعا من خشیة الله و ms191
~~حضرت امیر مؤمنان علی کرم الله وجهه گفت کل حرف فی اللوح المسحفوظ اعظم من
~~جبل قاف یعنی گفت: هر حرفی از قرآن از لوح محفوظ، عظیم تر از کوه قاف است و
~~ای محبوب این لوح محفوظ کدام است؟ سینه اهل اسلام که آفن شرح الله صدره
~~للاسلام فهو علی نور من ربه و این قاف دانی چیست؟ ق والقران الجید. پس ای
~~محبوب در هر عالمی از عالمهای خدای تعالی قرآن را به نامی خوانند که در عالم
~~دیگر بدان نام نخوانند. در پردهای قرآن مجید خوانند که بل هو قران محید و در
~~پردهای دیگر مبین خوانند و کتب مبین در پردهآ دیگر عظیم خوانند که والقران العظیم و
~~در پردهای دیگر عزیز خوانند که انه لکثب عزیز و در پردهای دیگر کریم خوانند که و
~~انه لقران کریم و در جهانی دیگر حکیم خوانند که یس والقران الحکیم. پس ای محبوب
~~قرآن را هزار و یک نام است در این یک عالم از عرش تا ثری است یک عالم است و
~~همچنین عالمهای خدای عز و جل چندانست که نه بدایت آن عالمهای خدای ونه
~~نهایت آن عالمهای خدای کسی داند جز مصطفی صلی الله علیه و سلم دیگر کسی
~~را اطلاعی نبود و نخواهد بود نه انبیا را و نه از اولیاء. چنانکه ای محبوب عالم
~~سرگردانی و حیوانی است. نیکو بشنو که چون حضرت رسالت علیهالسلام شب
~~معراج در اول آسمان رسید دید که شتران مهار یکدیگری بسته میروند، نه بدایت
~~آن پیدا و نه نهایت آن معلوم. جبریل امین علیه السلام پرسید که : یا رسول الله ازآن
~~روز که من آفریده شدهام که قطار شتران میروند و پیش از من نیز میرفتند، آن
~~نمیدانم که کجا باز روانند و حیران و سرگردانم و همه انبیاء را از آدم تا عیسی مریم
~~پرسیدم، کسی ندانست و بعده به حضرت جلت قدرته عرض داشتم. فرمان ms192 شد
~~باش تا حبیب من آید که آنچه بر بالای این شتران است همه نسخهایی از وجود با
~~جود اوست، از او بپرسی تا مرادت حاصل خواهد شد. پس جبریل گفت که ای
~~اصل اصل وجود جمیع موجودات بگو که این شتران چه میبرند و بر بالای این
~~شتران چیست؟ حضرت رسالت علیه السلام تبسم کردند و گفتند که برو یکی شتررا

PageV01P193

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0192.png)

~~بیار و بگشای چون جبریل آورد و بر هر شتری صندوقی بار بود با قفل. بعده
~~حضرت رسالت علیه السلام فرمود که ای جبریل قفل بگشای. چون گشاد و باز کرد
~~چه بیند جبریل؟ در میان صندوقی آسمانها و زمینها و کوهها و شجرها و شهرهای
~~معمور و اسلامها وکفرها و مساجد و بتخانهها و کعبه و کنشتها و فلکهای پر از
~~ملایکه و عرش وکرسی ولوح وقلم وملایک مقرب وهمه میگویند لآ اله الا الله
~~محمد رسول الله و در آن عالم نیز شب معراج است که جبریل دیگر همین محمد را
~~می برد. پس حضرت رسالت علیه السلام فرمود که ای جبریل هوش دار و هوش دار
~~که این همه شتران که میبینی در آن صندوقها در هر یک صندوق عالمی مثل این
~~عالم تعبیه است و در هر عالمی محمد منم. بعده جبریل شتر را باز در مهار بسته
~~شتران روان شدند و جبریل در توحید و نعت مشغول شد.
~~پس ای محبوب تو چه دانی که من چه میگویم؟ و الله اگر1 آنچه بر این فقیر از
~~دولت پیر مشاهده و متجلی است، از علمی و کشفی، حرفی اظهار کنم جمیع علوم
~~دینی و آنچه مردم را پیش آمده است و آن را از سر رسوم چیزی دانستهاند و
~~می بینند همه ایشان را زنار نماید و از هستی خود در پستی و نیستی گردند و با این
~~فقیر هر لحظه الهام می دهد ومیگوید:
# من ناله مکن تا چو چنگت ننوازم، ms193 ز نوا هیچ مگو
~~چو تو سرنای منی بی لب من ناله مکن
# و ای محبوب به الهامم گفتم بر طریق جواب :
~~گفتم ار هیچ نگویم تو روا میداری آتشی گردی و گویی که درآ هیچ مگو
~~همچو گل خنده زد و گفت درآ تا بینی همه آتش سمن و برگ و گیا هیچ مگو
~~دست خود را بگزیدم که فغان از غم ت گفت من زآن توأم، دست مخا هیچ مگو2
# المقصود ای محبوب، این چندین هزار که اسمای قرآن است به سمع ظاهر
~~نتوان شنیدن، اگر سمع درونی داری و پیدا خواهی کرد خواهی شنید و در عالم خم
~~عشق این نامها را پوشیده است. بر تو ای محبوب در دقایق المعانی در صحرا خواهم

PageV01P194

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0189.png)

~~نهاد. از اینجا بود که مصطفی علیه السلام فرمود اقرؤ القرأن و التسوا غرائبه یعنی
~~غرائب قرآن جستن کار هر کسی نیست. باش ای محبوب تا به کتاب خانهآ اول ما
~~خلق الله نوری رسی آنگاه اوستاد در مکتبخانه ادبنی ربی فاحسن تادیبی قرآن را
~~بلاواسطه بر لوح تو دل تو نویسند وربک آلاکرم الذی علم بالقلم علم الانسان مالم یعلم
~~در کتاب خانه بدانی که نوالقلم چیست؟ آنچه هست به تو تجلی گردد. پس ای
~~محبوب این حروف مقطعات از سبب آن ناطق است که با محبان اسراری بگویم که
~~ملک و ملکوت سرگردان باشند و نامحرمان در کسوت حروف مطلع نشوند. پس
~~حضرت عزت جلت قدرته گفت: الم الر المر کهیعص یس ص ن حم عسق طه المص وای
~~محبوب این جمله نشان سر احدی با احمدی است که هیچ نامحرم ظاهرجو و
~~ظاهربین بدین اسرار پروردگار که با محمد مختار است مطلع نشود، جز
~~جرعهنوشان حضرت نبی علیهالسلام ، نظم
# سرو سهی و ماه تمامت خوانم یا کبک دری خوش خرامت خوانم
# زین هر سه بگوی تا کدامت خوانم کز رشک نخواهم که به نامت خوانم1
# پس ای محبوب، ms194 این جمله حروف در سر عالم مجمل خوانند و مفصل این
~~مجمل یحبهم و یحبونه آمد مجمل را این آمد که ولقد وصلنا لهمالقول و مفصل را این
~~آمد که قد فصلنا الایات. باش ای محبوب تا جمال این اشارتها تو را روی نماید تا همه
~~قرآن با حقیقت معنی بر تو آسان شود ولقد یسرن القران للذکر فهل من مدکر بیچاره
~~اهل ظواهر به خواندن قرآن و چیزی ظاهر دانستن از قرآن، خود را اهل الله وخاصة
~~العلماء و ورثة الانبیاء دانستهاند و این اهل الله و این میراث داران انبیاء آناند که به
~~حقیقت عین کلام رسیده باشند که آفلا یتدبرون القرأن از ایشان تحصیل پذیرد، زیرا
~~که ایشان را قرآن قبول کند و کانوا احق بها و اهلها و آن محبوب یقین داند که آن
~~محبوب را تا آنکه قرآن را قبول نکرده است، این حقیقت معنی را بر آن محبوب
~~هرگز در قلم نیاید که جلوهآ عروس بعد از قبول است، هرگاه که شه را عروس قبول
~~کرد جلوه دهند

PageV01P195

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0194.png)

~~عروس حضرت قرآن نقاب آنگه براندازد که دارالملک ایمان را مجرد بیند از غوغا1
~~پیش از قبول جلوه نیست. عروس معانی قرآن آن محبوب را قبول کرده است که
~~جلوه گری از مشاطه گری پیر فقیر مشاهده میکن، و ای محبوب قرآن هیچ نامحرم را
~~قبول نکند و با وی سخن نگوید و اما قرآن غمزهآ جمال خود با دلی زند که اهل آن
~~باشد که ان فی ذلک لذکری لمن کان له قلب او الق السمع و هو شهید وای محبوب
~~کمترین مقامی که مرد از قرآن آگاه شود آن باشد که آن مرد [به] بهشت رسد، از این
~~مقام پس مقام اعلی راکی دانی که چیست؟ اما ای محبوب بدایت قرآن با تو آن
~~باشد که این حروف مقطعات با تو حدیث کنند و جمال خود را بر دیدهآ تو عرض
~~دهند، ms195 بعده هر چه فهم کنی اتصالات فهم کنی و انفصالات از [تو] وداع کنند و از این
~~بدایت نهایتی نیست تا ابدالآباد، اماندانی که قرآن همین جاست و اشارت فیها کتب
~~قیمة مشاهده کنی و علمای ظاهر به ظاهر قرآن قناعت کردهاند از قرآن پوستی
~~می بینند ولذت مغز چه دانند که القرآن مائدة الله تعالی فی ارضه وحضرت رسالت
~~علیهالسلام را ببین که از این قوم ظاهرجو و ظاهربین چگونه شکایت میکند که
~~قال الله تعالی و قال الرسول یا رب ان قومی اتخذوا هذا القزأن مهجورا و امام حسن
~~بصری رضی الله عنه هم از اینجا گفت أنزل القزأن لیعمل به واتخذالناس قزأته و
~~درسه عملا یعنی قرآن برای عمل فرستاده شد و خلق خواندن و درس گفتن را عمل
~~می سازند، [گوش]ندارند که قرآن شنوند صم گوش [کر آمدهاند] بکم گنگ آمدهاند،
~~قرآن چون خوانند؟ عمی دیده ندارند، جمال آیات چون بینند که نعت ایشان این
~~آمد لا یعمی الأبصار ولکن یعمی القلوب الی فی الصدور یعنی چشم دل کور بودند و
~~زبان دل گنگ بودند وگوش دل کر بودند و هستند والسلام. غزل
# ای گذر کرده ز حال و از محال   رفته اندر خانهآ فیهالرجال
# ای بدیده روی وجه الله را   کین جهان بر روی او باشد چو خال
# خال را حسنی بود از رو بود   ور نمیبینی چنین، چشمی بمال
# چون بمالی چشم در هر زشتیی   صورتی بینی کمال اندر کمال

PageV01P196

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0191.png)

# 17
~~چند صورتهاست پنداری که اوست   تا رسی اندر جمال ذوالجلال
~~خاک کوی دوست را از بو بدان   خاک کویش خوشتر از آب زلال
~~اندر آن آب زلال اندر نگر   تا ببینی عکس خورشید و هلال1
~~دامن او گیر یعنی درد او   رویدت از درد او صد پر و بال
~~سر خمارت داد و مستیها دهد   زیر آن مستی بود سحر حلال
~~از پی این مه به شب بیدار باش   سر منه ms196 جز در دعا و ابتهال
~~وقت ترجیع است برجه تازه شو   چون جمال بی حد و اندازه شو2
~~تمتث هذالمکتوب الشریف فی یوم الاحد الثان عشر من شهر ذی القعدة سنة ازبع و
~~عشرین و ثمان مائة.

PageV01P197

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0196.png)

~~محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل الله تبارک
~~و تعالی وبه برکت خاندان محمد رسولالله صلی الله علیه و سلم موجب شکر
~~است الحمدلله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه غزل
~~رانی ندارد بیابان ماقراری ندارد دل وجان ما
~~جهان در جهان نقش و صورت گرفت ک
# کدام است از این نقشها آن ما؟
~~چو در ره ببینی بریده سری   که غلطان رود سوی میدان ما
~~ازوپرس ازوپرس اسرار ما   کزو بشنوی سر پنهان ما
~~چه بودی که یک گوش پیدا شدی   شنیدی زبانهای مرغان ما
~~چه گویم، چه دانم؟ که این داستان   برون است از حد و امکان ما
~~چگونه زنم دم که هر دم بدم   پریشانتر است این پریشان ما
~~چه کبکان و بازان به هم میپرند   میان هوای کهستان ما
~~میان هوایی که هفتم هواست که بر اوج آن ار
# که بر اوج آن است ایوان ما
# این داستان بگذر از من مپرس که درهم شکسته است دستان ما
~~صلاحالحق و دین نماید تراجمال شهنشاه وس

PageV01P198

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0193.png)

# المقصود ای محبوب، عاشق سهاند1 یعنی عاشقی است که یک لحظه از
~~معشوق لطف بیند و یک لحظه از معشوق قهر بیند، دیگر عاشقی است که در هر
~~لحظه جز لطف دیگر نبیند و سیوم دیگر عاشقی است که هر دم در جمال معشوق
~~خود را معشوق بیند. یعنی ای محبوب، گوی را با این چه کار که سلطان او را به
~~چوگان قهر زند و یا به چوگان لطف ؟ یعنی گوی را به ارادت چه کار باشد؟ ms197 یعنی
~~عاشق در مقامی رسد که خود مراد گردد. اگرچه حضرت لایزالی جلت قدرته
~~فرموده است که و حملناهم فی البر والبخر. چه دانی ای محبوب این بر و بحرکدام
~~است ؟ و من یتق الله یجعل له مخرجاآیت این بر و بحر است، یعنی ای محبوب اخرجه
~~من البشریة و اوصله بالبوبیة. پس ای رفیق ابد، «بر» عبودیت را میگویم و «بحر»
~~ربوبیت را شرح دادیم و در این خانه ربوبیت رزق باید و چون ای رفیق ابد، در این
~~خانه ربوبیت درآیی نزل یابی و من رزقناه منا رزقا حسنا یعنی هر دم در جمال
~~معشوق نامتناهی جز معشوق خود دیگر نبینی و یرزقه من حیث لا یحتسب زهی
~~دولت خاندان احمدی! و ما ارسلناک الا رحمة للعلمین که لولاک لما خلقت الکونین
~~یعنی میگوید اگر نه از برای وجود تو بودی وجود کونین و عالمین محو بودندی،
~~یعنی مجردی که وجود احمدی را از نور احدی ظهور کردیم، کونین و عالمین ظهور
~~عین مرئی گشتند و حضرت احمد از بهر خود ظهور کرد تا مونس و همسر او باشد
~~که خلقت الغالم لکم و خلقکم لاجلی یعنی جمله عالم غذای باز آمد وباز غذای
~~تماشای سلطان آمد، گنجشک برای باز و باز برای صید سلطان. پس ای محبوب،
~~محمد باز حضرت صمدیت جلت قدرته است و جمیع موجودات گنجشک و صید
~~محمد (ص) آمدند. مقصود همه کون وجود اوست و این همه خلقت طفیل اوست.
~~نظم
# خواجهای کز هر چه گویم بیش بود   در همه چیز از همه در پیش بود
# هر دو گیتی از وجودش نام یافت   عرش نیز از نام او آرام یافت
# همچو شبنم آمدند از بحر جود   خلق عالم بر طفیلش در وجود

PageV01P199

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0198.png)

~~نور او مقصود مخلوقات بود   اصل معدومات و موجودات بود
~~حق چو دید آن نور مطلق در حضور   آفرید از بهر او صد بحر نور
~~بهر خویش آن پاک ms198 جان را آفرید   بهر او خلق جهان را آفرید
# بعد ازان، آن نور عالی زد علم   گشت عرش وکرسی و لوح و قلم
~~یک علم از نور پاکش عالم است   یک علم ذریتست و آدم است1
# پس ای رفیق ابد وای عتیق ازل، که مقصود همه کون وجود اوست وایمان
~~موحدان از روی چو ماه اوست کما سأل ابوبکر الصدیق العتیق رضی الله عنه عن
~~رسول الله صلی الله علیه و سلم انه قال یا رسول الله ما ایماننا؟ فقال ایمانکم بشاهدة
~~وجهی وکفر همه کافران زلف سیاه اوست که واللیل اذا یغشی والنهار اذا تجلی ای
~~محبوب، چون گوهر اصل الله که مصدر موجودات است به ارادت و محبت در فعل
~~آمد که یارایی جزاین نیامد که هوالذی خلقکم فینکم کافر و منکم مؤمن والله بما تعملون
~~بصیر کافررا بر مؤمن مقدم کرد از بهر تفضیل نیست اما سبب آن است که بعد مؤمن
~~لفظ اسم الله مذاکره است تاکافر را از اسم ذات بعدی باشد، مؤمن را به اسم ذات
~~خود اتصالی داد. همین محل دلالت میکند که تو قربتی به او داری و اختلاف الوان
~~موجودات نه اندک کاری آمده است و اختلاف صور خلایق آیتی از آیات صمدیت
~~جلت قدرته بدان واختلاف السنتکم و الوانکم که السعید من سعد فی بطن أمه والشقی
~~من شق فی بطن أمه. از این بطنام ای محبوب بطن امرازلی مراد است. از آن است که
~~افعال خلایق به دو قسم آمده قسمی سبب قرب آمد به حضرت عزت جلت قدرته
~~إلیه یصعد کلم الطیب والعمل الصالح یزفعه وقسمی سبب بعد آمد و دوری که وقدمنا
~~إلی ما عملوا من عمل فجعلناه هباء مثثورأ که گویی آفرینندهآ ما و آفرینندهآ عمل ما
~~اوست والله خلقکم و ما تعملون چنانکه میخواهد در راه بندهآ خود سدی مینهد و
~~میگوید هل من خالق غیر الله؟ پس ای محبوب، سبب این بود که شریعت ms199 را اظهار
~~داد و از برای شریعت بیان کردن کسی باید که بیان کند. پس پیغامبران را فرستاد و
~~سعادت و شقاوت آدمی ظهور کرد. یعنی شقاوت را پیدا کرد تا سعادت را اسم

PageV01P200

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0195.png)

~~سعادت نامند. یعنی اگر کفر نبودی پس اسلام را چه نام بودی؟ همچنین بر مقتضای
~~کفر و اسلام و شقاوت و سعادت را روزی باید که در آن روز همه اظهار گردد ویوم
~~تبلی السرائر پس ای محبوب، آخرت که مظهر اول است پیداکرد و آن پیدا را درنهان
~~داشت که ان الساعة أتیة اکاه أخفیها لتجزی یعنی در آخرت به افعال هر یکی باز
~~بستند.
# پس ای محبوب، بر مقتضای کرم بی علت و بینهایت از پی آن بود که او را اعلام
~~کنند که سعادت ثمرهآ کدام حرکات و افعال باشد. پس انبیاء را با علم شریعت دراین
~~عالم فرستاد و جمله اعمال ایشان اندر این عالم به افعال و اعمال ایشان بازبست تا
~~بلغ ما انزل الیک حاصل آمد. ای رفیق ابد وای عتیق ازل، فرستادن انبیاء با علم
~~شریعت در عالم بشریت جز مؤمن را فایده نشد که از مؤمن جز عمل سعادت در
~~وجود نیاید. پس فرستادن انبیا برای مؤمنان رحمت آمد و اهل کفررا شقاوت آمد
~~که و لقد من الله علی المؤمنین اذا بعث فیهم رسولا من انفسهم پس ای محبوب منت
~~نهادن خدای عز و جل بر مؤمنان بفرستادن حضرت رسالت علیهالسلام و انبیای
~~دیگر نیز علیه السلام از نزد خود بر ایشان تا ایشان با مؤمنان چه کنند؟ که یثلوا علیهم
~~ایاته احوال آخرت همه بیان کنند و شرح طاعات و معاصی به تمامی مبین باشند و
~~بیان لطف و غیرت ما بر خلق ماگویند. یعنی حرام و حلال [و] آنچه جز آن باشد به
~~غیرت خود کرد که ان الله تعالی غیور و من غیرته حرم الفواحش و بیان حلال کنند
~~مبشرین بالسعادة و ms200 منذرین بالشقاوة و ما نرسل المرسلین الامبشرین و منذرین. پس ای
~~محبوب زهی مقتضای حکمت او جل و علا و یعلمهم الکتاب والحکمة و یزکیهم که
~~جمیع طاعات را حمیده نام نهاد و این نام که نهاد همین افعال ذمیمه نهاد. نیک تأمل
~~کنی که کلماتم اسراریست که اگر شیوخ عالم جمع شوند و تأمل و تفکر به عمری
~~طویل رسانند، مگر آنکه الله تعالی کسی را میان هزار و هزاران یکی را به ارشاد
~~کلمات این فقیر رشدی دهد والله اعلم. بیت

PageV01P201

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0200.png)

# از هر هزار سالی یک مرد راهبین است2
# اما دولت آن رفیق ابد و آن عتیق ازل است که بحرالمعانی آن محبوب را قبول
~~کرده است و در دعا باشد و حیات ما بخواه که چنانکه کلمات بحرالمعانی آن
~~محبوب را در بر لطف گرفته است، همچنین دقایق المعانی نیز مقبول حضرت
~~خویش گرداند تا به عنایت الهی بر آن رفیق نبشته آید ان شاءالله تعالی.
# المقصود ای رفیق که لقد من الله علی المؤمنین یعنی منت نهادن حضرت رسالت
~~علیه السلام نه از بهر آن باشد، اما از بهر آن بود که من انفسهم یعنی از نفس محمد
~~علیه السلام آمدند که انا من نور الله والمؤمنون من نوری اگر ای محبوب از نفس
~~محمد تو نمی بودی تو راکی بحرالمعانی قبول کردی و چون همچون دیگران
~~میبودی، دقایقالمعانی تو را به وعده نداشتی و دقایق المعانی آنگاه شنوی که
~~عربی شوی تا زیان محمد را بدانی که من اسلم فهو عرب و قلب المؤمن عربی که همه
~~انبیاء عجمی بودند جز شعیب وصالح ومحمد رسول الله صلی الله علیه و سلم و
~~صلوة الله علیهما وچون عربی شوی قریشی گردی، نسبت با محمد درست گردد
~~که العلماء ورثة الآنبیاء درست گردد و هر یکی علما خود را بدین حدیث داخل
~~دانند، چه دانند که چه میگویم؟ والله بعضی محل گوینده نیز نمیداند که ms201 چه
~~میگوید، شنونده خود چه داند که چه میشنود؟ اما باش نیکخواهی شنید و
~~نیکخواهی دانست. بعده چون هاشمی و مطلبی شوی و اشوقا الی لقاء اخوانی در

PageV01P202

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0197.png)

~~حق تو درست آید و یزکیهم را خود بدانی که چه بود ویعلمهم الکتاب والحکمة امت
~~خود را درآموزی، چنانچه بحرالمعانی تو را می آموزد، اما از کتابخانه اتیناه رحمة من
~~عندنا و علمناه من لدنا علما چنانکه بر حضرت محمد هاشمی علیه السلام فرمان شد
~~که ما تو را آموختیم آنچه نمی دانستی و علمک مالم تکن تعلم و کان فضل الله علیک
~~عظیما و با تو نیز ای محبوب، بحرالمعانی همی گوید، اما بر حبیب خطاب شد ما به
~~تو دادیم تو نیز جرعهای از این بر بیچارگان بریز. یعنی هر که تو را بیند ما را دیده
~~باشد در این مقام خواجه عالم علیه السلام بودند گفتند که من رأنی فقد رأی رب.
~~چون آن محبوب را بحرالمعانی قبول کرد و دقایق المعانی در مقامی رساند که هر
~~که آن محبوب را بیند ما را دیده باشد، مثل سلطان ابوسعید چون ابن عربی را دید
~~گفت: شیخ محیالدین را دیدم؛ اما بینندهای باید. پس ای محبوب بعثت محمد
~~مصطفی علیه السلام منت بر مؤمنان آمد پس کافران را چه سود؟ سواء علیهم
~~اننرتهم ام لم تنذزهم لا یؤمنون یعنی بوجهل وبولهب از و ما ازسلناک الارحمة
~~للغلمین چه سود یابند؟ ای محبوب ندیدهای که آفتاب راحت همه جهان باشد و
~~راحت همه عالمیان آمد؟ اما اگر بر گلخن تابد، بوهای کریه آید وانگه بر گلشن تابد
~~بوهای خوش آید. پس ای محبوب خلل در تابش آفتاب نیست بلکه تفاوت و خلل
~~در جرم واصل این چیز آمد و دیگر ای محبوب ندیدهای که آفتاب چون بر روی
~~آدمی می تابد سیاه گرداند و چون بر جامه گازر تابد سفید گرداند. پس تفاوت در
~~جرمیات آن است نه ms202 در آفتاب. چنانکه آب حیات ماهی آمد، اما سبب موت
~~دیگران نیز شد، پس آب را چه گویم؟ هم در این مقام تو را ای محبوب و تمت کلمة
~~ربک صدقا و عدلا معلوم و مفهوم گردد.
# بعده تورا ای محبوب، روشن شود که آفتاب نور الله تعالی چراگوهر محمدی را
~~صلی الله علیه و سلم سبب منوری و نور آمد وگوهر ابلیس را سبب ضلالت و
~~ظلمت آمد؟ که تا از نور محمد ایمان خیزد و از نور ابلیس کفر و خذلان خیزد، تا
~~عالم کثرت در شور باشد. هم در این مقام خواجهآ عالم علیه السلام بشنو که چه
~~تجلی میکند و میگوید بعفت داعی و لیس الی من آلهدایة شیء و خلق ابلیس مضلا

PageV01P203

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0202.png)

~~ولیس الیه من الضلالة شیء. ای محبوب نیک تأمل کنی که چه گفته است در این دو
~~مقام چه توان کرد که زیبایی روی از سیاهی خال است لا مبدل لکلماته و لن تجد
~~لسنة الله تبدیلا کشف حال توگردد و من یهدی الله فلا مضل له و من یضلل فلا هادی
~~له میخ دوز است، جنبش نیست. باش ای محبوب این مقام را تجلی خواهی کرد
~~وقتی که در دریای حکمت قرآن غوطه خوری که یس والقران الحکیم و حکمت آن
~~باشد که هر چه هست و بود، نشاید و نشایستی که به خلاف آن بودی، سپیدی هرگز
~~بی سیاهی نشایستی، آسمان بی زمین لائق نبودی، جوهربی عرض متصور نبودی،
~~محمد علیه الصلوة والسلام بی ابلیس نشایستی، طاعت بی عصیان وکفربی ایمان
~~صورت نبستی، ایمان محمد با کفر ابلیس تواند بودن. اگر ممکن باشد که هو الله
~~الخالق الباریء المصور نباشد، ممکن باشد که محمد وایمان محمد صلی الله علیه و
~~سلم نباشد. اگر الجبار والمتکبر القهار صورت نبندد که نباشد، صورت توان بست که
~~ابلیس و کفر نباشد. پس تحقیق بدانی که سعادت محمد بی شقاوت ابلیس نبود
~~بوبکر ms203 و علی، بی ابوجهل وابولهب نباشد ما من نبی الا و له نظیر فی أمته یعنی هیچ
~~ولی نباشد الا فاسقی که ملازم روزگار او باشد. نبی هرگز بی ولی و صالح هرگز
~~بی فاسق نباشد. پس حضرت رسالت علیه السلام سبب رحمت عالمیان بود اما در
~~حق ابوجهل وابولهب سبب آن بود که کمال شقاوت گوهر ایشان از او پیدا شود. فرد
# هر که زلفش دید کافر شد بحکم   هر که رویش دید ایمان بازیافت
# هرگز شنیدهای که ای محبوب، نور سیاه زلفش - را بوجهل از سر تا به قدم
~~بلهوساند - با نور روی محمد چه میگوید؟ رباعی
# ای نوش لبان چو زهر نابی بر من   وی رحمت دیگران عذابی بر من
# دستم نگری و دست تابی بر من   خورشید جهانی و نتابی بر من1
# پس ای محبوب، هر افعالی که با غیری منسوب باشد به جزاز خدای تعالی، آن
~~مجاز میدان نه حقیقت، زیرا که فاعل حقیقی حضرت صمدیت جلت قدرته است

PageV01P204

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0199.png)

~~آنجا که گفت: قل یتوفیکم ملک الموت الذی وکل بکم این مجاز می دان، اما حقیقتی
~~این است الله یتوف الأنفس حین موتها. پس ای محبوب راه نمودن حضرت رسالت
~~علیه السلام مجاز است و گمراه گردانیدن ابلیس نیز مجاز است و حقیقتی را یضل من
~~یشاء ویهدی من یشاء نیکو بشناس. پس ای محبوب خلق را ابلیس گمراه میکند اما
~~ابلیس را بدین صفت [که] آفریده است و عمل ابلیس را که میآفریند؟ مگر موسی
~~علیه السلام در این مقام گفت که قال الله تعالی ان هی الا فتتتک تضل بها من تشاء و
~~تهدی من تشاء ای محبوب، گناه خود همه او را است، کس را چه گناه باشد؟ الله
~~تعالی جمال [ابیات] را بر آن رفیق ابد تجلی دهد! ابیات1
# همه رنج من از بلغاریان است   که مادامم همی باید کشیدن
# گنه بلغاریان را نیز هم نیست   بگویم گر تو بتوانی ms204 شنیدن
# خدایا این بلا و فتنه از توست   و لیکن کس نمییارد چخیدن
# همی آرند ترکان را ز بلغار   ز بهر پردهآ مردم دریدن
# لب و دندان این ترکان چون ماه   بدین خوبی چه بایست آفریدن
# که از بهر لب و دندان ایشان   به دندان لب همی باید گزیدن
# پس ای محبوب، اهل ظواهر که ندانند و از جمال بحرالمعانی محرومند، ایشان
~~هدایت را با محمد علیه السلام حوالت کنند و ضلالت را به ابلیس. اگر این معنی
~~بودی در حق ابوطالب عم نبی علیه السلام بشنو که حضرت عزت جلت قدرته چه
~~میگوید که انک لا تهدی من احببت ولکن الله یهدی من یشاء چون ای محبوب قلم
~~در این محل رسید الهامم گفت که ای دیوانه، بس باش و2 افعال فاعل حقیقی را در
~~صحرا بیش از این منه و تو دیوانه دیوانگی خویش را از حد وحدت بیرون مبر و تو
~~هم امروز میخواهی که طالب عاشق را به رنگ مطلوب و معشوق کنی و سرکار
~~نبوت را به زیان بری واصبر و ما صبرک الا بالله و دیگر گفت که ای دیوانه همین
~~باشد و معامله مخفیات محققان ما که در عالم کثرت خلایق - که ظاهربین و
~~ظاهرجوست - اظهار مکن. ما ایشان را به سعادت و شقاوت در خانه فاعل مختاری

PageV01P205

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0204.png)

~~داشتهایم و تصور و یقین ایشان است که مقصود همین خانه است و در این خانه
~~بعضی را در طاغیت و بعضی را در اطاعت خوش گردانیدیم که کل حزب بما لدیهم
~~فرحون، اما دیوانگی تو میخواهد که هم امروز ویران کند و براندازد تا نمازی و
~~بی نمازی هر دو از جهان منقطع شود و کون و مکان برآید. پس گفت کلمات را در
~~معنی اختصاری ده، سبب این بود که اختصار دادیم و ای محبوب تو نیز از نامحرمان
~~بپوش که طاقت این کلمات معانی که در کلام ریانی میگویم کسی ms205 را ادراک نیست.
~~بپوش و خود بنوش. اسرار باقی است در مکتوبی دیگر نیز در قلم آید
~~إن شاء الله تعالی. بیت
# اسرار توان به پاکبازان دادن   لکن نتوان به نو نیازان دادن
~~بعده دیوانگی من به الهامم گفت که ای محبوب پیک حضرت لایزالی، از ما در
~~آن حضرت بگویی و برسانی. غزل
~~از عشق به سر نخواهم آمد   با دامنتر نخواهم آمد
~~بی خویش شدم چنانکه هرگز   با خویش دگر نخواهم آمد
~~از حلقهآ عاشقان بیدل   یک لحظه بدر نخواهم آمد
~~در عشق چنان شدم که کس را   زین پس به نظر نخواهم آمد
~~در سوختگی چو آتشم من   زین سوختهتر نخواهم آمد
~~چون نیست شدم مرا چه باک است   گر خواهم وگر نخواهم آمد
~~پر سوخته بادم ار در این راه   زین سوختهتر نخواهم آمد
~~عطار مرا حجاب راهست   با او به سفر نخواهم آمد
~~تا جان دارم ز عشق جانان   یک ذره به سر نخواهم آمد1
~~تم فذالمکتوب الشریف فی یوم التاسع عشر من ذی القعدة سنة أربع و عشرین وثمان
~~مائة.

PageV01P206

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0201.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل ربانی
~~جل و علاء و به برکت خاندان حضرت نبوی علیه السلام موجب شکر است
~~المد لله علی ذلک غرض صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
# مد آشوب ز بازار به یکبار برآمد
~~دی دلبر من مست به بازار درآمد آشوب
~~هر زاهد خودبین که کله گوشهآ او دیدچون 6
# چون عاشق مست از سر و دستار برآمد
~~یک شهر به پیش رخ او سجده نمودند   کین قبلهآ جان از در خمار برآمد
# باک تو را نیست به خون دل عاشق آن خط که بر آن عارض گلنار برآمد
# افسوس کز آن آئینه زنگار برآمد
~~رخسارهآ او آئینهآ جان و دل ماستافس
~~خون شد دل طوطی ms206 ز حدیث شکرینش زان خ
# زان خون دلش بر سر منقار برآمد
~~در شوق وی از چشم محمد بچکیده است هر لاله که بر دامن کهسار برآم
# المقصود ای محبوب، هر چه آفرید غیرانسان را به تقاضای قدرت آفرید، اما
~~آدمی را به تقاضای محبت آفرید. پس ای محبوب از قدرت تا محبت چندان
~~مسافت است که از عرش تا ثری. اما بیان قدرت و محبت در بحرالمعانی گنجایش و
~~احتمالش نگردد، در دقایق المعانی شرح قدرت و محبت مبین گردد ان شاءالله
~~تعالی. المقصود ای محبوب، چون تو را به تقاضای محبت آفرید این شر وشور که

PageV01P207

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0206.png)

~~در توست هم از این است که با تو حدیث محبت رفت که یحبهم و یحبونه. پس ای
~~محبوب هر چه به تقاضای قدرت موجود است هریک مسخرکاری معین است، اما
~~آنچه به تقاضای محبت موجود است، مسخر به یک کار معین نیست بلکه مسخر
~~مختار است. چنانکه احراق در آتش همچنان اختیار در آدمی است. یعنی آتش را
~~جز سوختن صفتی نیست، همچنان آدمی را جز مختاری صفتی نیست. چون محل
~~اختیار آمد به واسطه اختیار از و کارهای مختلف در وجود آید. یعنی اگر بخواهد که
~~به جانب چپ حرکت کند و اگر بخواهد به جانب راست حرکت کند و اگر بخواهد
~~ساکن باشد و اگر بخواهد متحرک. پس ای محبوب این معنی حرکات از عالم کثرت
~~در عالم وحدت باشی تا تنزیه وحدت گردد. این بود که از برای این کار تو را ای
~~محبوب بدین عالم ابتلا و امتحان آوردهاند که لیبلوکم أیکم احسن عملا پس ای
~~محبوب اگر بخواهی که مختار باشی و اگربخواهی که نباشی. پس مختار در تو چون
~~مطبوخی آب و آتش ونان و گوشت است در ترتیب و احراق و سیری و غذا دادن.
~~اما نکتهآ دیگر آن است هر که را برای سعادت آفریده است، جز مختار حرکات اهل
~~سعادت ms207 نمی دهند که واما الذین سعدوا فف الجنة خالدین و هر که را برای شقاوت
~~آفریده است، جز مختار حرکات اهل شقاوت نمی دهند و آماالذین شقوا فف النار، و
~~اما ای محبوب، اهل ایمان را بیان میکند که و اما الذین امنؤا و عملوا الصلحت فلهم
~~جنت الماوی تزلا بما کانوا یعملون و اهل کفر را نکوهش کرد و ایشان را به مقام ثانی
~~اشارت داد و اما الذین فسقوا فأواهم النار کلما ارادوا آن یخر جوا فیها أعیدوا منها.
# پس ای محبوب شیوهآ ارادت را اهل شرع در شرع مقبول نمیکند، یعنی شرع
~~میگوید که اعملوا و کل میسر لما خلق له. در این کلمات می دانم که آن محبوب را در
~~خاطر آید که دعوت و بعثت انبیا و رسل [را] چه فایده است؟ پس ای محبوب
~~دعوت انبیاء و رسل نیز یکی آمد از آنها. حصول علم سعادت و شقاوت و مثالش
~~چنان باشد که عسل در پیش کسی بنهد و او را آرزوی عسل بود و در آن عسل زهر
~~است، اگر مخبری آنجا نبود، پس خوردن او جز هلاکی او نباشد و آنگه مردی او را
~~بگوید این عسل آمیخته است به زهر و او این مرد را دروغ زن ندارد، لابد خوردن

PageV01P208

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0203.png)

~~عسل تری دهد و این اخبار سبب حیات او باشد. بدان ای محبوب ضرب الله مثلا
~~یعنی دنیا و آخرت مقام حظ ولذت است چون عسل واین1 خلق همه عاشق این
~~دو حظاند. بعضی در حظ دنیا ممزوج شدهاند که فما الحیوة الدنیا الا لعب ولهو نعت
~~این دنیا آمد که عسل باز هر آمیخته است. هرکه چشید پس هلاکی خود کشید و از
~~این چشیدن مراد حب باطنی است و نه ظاهری. پس ای محبوب انبیا مخبران و آگاه
~~کنندگان آمدند که از زهر دنیا خبری دهند که دنیا ماری است که زهر دارد کما قال
~~علیه السلام ms208 الدنیا حیة قاتلة و حظ آخرت نیز مثل عسل است که حظ آمیخته است.
~~گر چه ای محبوب اهل ظواهر این عسل را که حظ عقبی است زهر آمیخته نگویند
~~که حظ ابد است که زهر سبب هلاکی است و در جنت هلاکی نیست، اما اهل عشق
~~این را نیز با زهر آمیخته دانند که نزدیک ایشان هر که در مقام خواجه عالم
~~علیهالسلام مشاهده رؤیت نکند او هلاک ابد است که الدنیا سجن المؤمنین کما
~~ان العقبی سجن العاشقین.
# پس ای محبوب گروهی برای حظ بهشت و حور و قصور، حضرت غفور جلت
~~قدرته را پرستیدهاند ایشان را به حظ تنعم جنت مشغول کند و رؤیت در مقام عام
~~باشد. پس ای محبوب در دنیا خلق سه گروه آمدند2: گروهی از ایشان صادق آمدند
~~ترک دنیاگفتند و همگی به آخرت مشغول شدند تا فلاح و سعادت ابد یافتند، به
~~سعادت حظ ابدی مستغرق شدند و نزدیک اهل عشق و کمال هلاک شدند، چنانکه
~~بالا شرح رفت وگروهی دیگر پند و وعظ انبیاء فراموش کردند و از پس شهوت
~~برفتند، تا هلاک - به نزد گروه اول - شدند. یعنی اهل جنت این گروه را به هلاکی
~~تصور کنند که تریدون آن تصدونا عما کان یعبد اباءنا. چنانکه روزی فرد حقیقت، پیر
~~این فقیر قدس الله سره فرمودند که ان الله یعامل العباد ف الآبد علی ما عاملهم فی الأزل
~~یعنی شیخ فرمودند در ابد با بندگان خود آن کند که در ازل کرده است. این نیزهم از
~~آنجا گفت که کل مولود یولد علی فطرة الاسلام فابواهیهودانه و ینصرانه یعنی هرکه از
~~فطرت سعید است، در آخرت نیز سعید است. در مکتوب بیست و یکم در قلم آمده

PageV01P209

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0208.png)

~~است فطرت الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذلک الدین القیم، الله تعالی
~~تمام بیان کرده است. اما بیچاره علمای ظاهر که از بحرالمعانی محروم آمدند. ای
~~محبوب ms209 در این سرای غرایب است بدانی که دنیا را محل آخرت کردهاند و قالب را
~~محل جان کردهاند صبغةالله ومن احسن من الله صیغة جوابی شافی وبیانی وافی با
~~خود دارد کما قال علیهالسلام الدنیا مزرعة الآخرة یعنی میگوید دنیا خم ازل است و
~~در میان ازل و ابد نهادهاند و در این خم جمله رنگها پیدا آمد. سعادت از دنیا و قالب
~~ظاهر شد و شقاوت نیز از دنیا و قالب پیدا آید وگر نه در فطرت همه یکسان است.
~~پس تفاوت از خلقت1 نیامد ما تری فی خلق الرحمن من تفاوة بلکه از قوالب و قوابل
~~آمد. اگرای محبوب دنیا و قالب ضروری نبودی، چرا حضرت رسالت را علیه السلام
~~بدان حال بازگذاشتندی که به دعا و تضرع در هر حالی و احوالی گفته است و
~~می گفت یا لیت رب محمد لم یخلق محمدا و ابوبکر گفت: کنت طیرا طیرا
# پس ای محبوب میدانی که این ناله و فریاد حضرت علیه السلام و ابوبکر از
~~چیست؟ هم از این عالم دنیا و قالب فریاد کردند هر یکی ازین مشارباند، ایشان نیز
~~میکنند و تو نیز خواهی کرد و اگرنه این ناله و فریاد را دانی که یا لیت رب محمد لم
~~یخلق محمدا و در هر که این فریاد است با حقیقت چه کار؟ معنی کلمات آن است
~~کاشکی که ما را در عالم فطرت و در حقیقت میداشتی و میگذاشتی و هرگز ما را به
~~عالم حکم و تکلیف نفرستادی! این کلمات از رد حکم او مراد نیست که حکم او رد
~~میکند، اما چون مؤانست اولی بدین گروه حاصل شدی فریادی از دست دنیا و
~~قالب که بعد است کردندی، زیرا که ای محبوب آدمی یک صفت ندارد بلکه صفات
~~بسیار دارد و در هر یکی از بنی آدم دو باعث مرکب است. یکی رحمانی و دوم
~~شیطانی. یکی را قالب خوانند و دوم را ms210 نفس اماره نامند. پس قالب و نفس شیطانی
~~بود، جان و دل رحمانی بود. پس ای محبوب در خلقت اول که در قالب میآید
~~نفس است. اگر سبقت قلب را در قالب بودی هرگز نفس را در عالم مملکت قلبی و
~~روحی نگذاشتی که قالث ان اللوک ذا دخلوا قزیة افسدوها و جعلوا أعزة افلها اذلة

PageV01P210

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0205.png)

~~یعنی ای محبوب قالب کثافتی دارد و نفس صفت ظلمت دارد و قالب نیز از خاک
~~است، خاک نیز ظلمت است. پس نخست با یکدیگر الفت گرفتند. پس ای محبوب
~~خلقت قالب که آغاز می شود اول از جانب چپ میشود که یخلق القالب من یسار و
~~یرکب النفس فی القالب قبل القلب والروح فالنفس هو الهواء الذمائم1 پس چون قالب از
~~جانب چپ خلقت مییابد، لازم است که نخست ترکیب نفس است، بعده چون
~~قالب از جانب راست ترکیب میپیوندد، ترکیب قلب و روح بعد از آن می شود که ثم
~~انشأناه خلقا اخر مراد از ثم انشأناه خلقا آخر اسرار قلب و ادخال روحست.2
# پس ای محبوب قلب این نیست که در باطن تو گوشتی مجوفی ترکیب یافته
~~است که آن را عوام دل میخوانند، اما قلب آن راگویند که اسراری که در آن مجوف
~~تعبیه شده است قلب آن است و قلب را وطن صدور آمده است که آفن شرح الله
~~صدره للاشلام فهو علی نور من ربه نفس نیزای محبوب این پاره گوشت نیست که آن
~~را عوام آلت وفرج خوانند. اکنون بشنو که صفت نفس چیست. یعنی هوایی است
~~از عالم هوای ذمایم ظلمانی که النفس هوالهواء و مقامه فی الجنب کما قال علیه السلام
~~اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک. پس ای محبوب این هر دو اسرار قلبی و نفسی
~~یعنی نورانی و ظلمانی، یعنی هوای نورانی قلبی و روحی است و هوای ظلمانی
~~نفسی و قالبی است. نیک تأمل کنی چون درویش عالم طیررا در ms211 دست آرد، در هوا
~~به بال شوق پران گردد، بعده هوای نورانی که اسرار قلبی است و هوای ظلمانی که
~~نفس است در عالم سما که هوای است مشاهده کند و آن محبوب را نیز مشاهده
~~خواهد گشت.
# اکنون بدان که واردات اسرار نورانی از هوای فلک اعلی است یعنی از عرش و
~~واردات اسرار ظلمانی از فلکالاسفل است که آن را سمای دنیاوی گویند که آن نیز
~~زینت زمین است که انازینا السماءالدنیا بزینة: الکواکب و حفظا من کل شیطان مارد،
~~نیکو تأمل کنی که چه میگویم. پس ای محبوب واردات عرشی که نورانی است به

PageV01P211

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0210.png)

~~قلب علی الدوام نزول است که افن شرح الله صلرهللاسلام فهو علی نور من ربه که
~~صاحب القلب مهدی ای محبوب مهدی باید تاکلمات مرا دریابد و آن محبوب مهدی
~~خواهد شد. تا مهدی نشوی دقایق کلمات مرا درنیابی و واردات سماوی که اسفل
~~است که آن را هوای ظلمانی گویند، علی الدوام در پهلوی چپ وارد است که داعی
~~است به ضلالت و ظلمت که ثم رددناه اسفل سافلین که صاحب النفس مضل وتا آن
~~زمان که مضل نشوی هرگز کلمات مرا درنیابی. کدام مضل ای محبوب؟ مضل و
~~وجدک ضالا فهدی و در مقام انک لفی ضلالک القدیم آشنایی بکنی آنگاه دریابی.
~~پس ای محبوب چه کنم هر چند که بیش مینویسم اشکالی بیش در پیش میآید!!
~~تحقیق بدانی که این کلمات بحرالمعانی سالها خضر علیه السلام از این فقیر در هر
~~ملاقاتی در سفر و در حضر، سؤالات کردی با او نمیگفتم و تا اکنون می پرسد والله
~~که نمیگویم، از سبب آنکه در مبدأ حال چند سال این فقیر را تمنای ملاقات او بود.
~~چون ملاقات شدی از این کلمات از خضر علیهالسلام چیزی پرسیدمی شفا مرا
~~حاصل نشدی1. امروز او را تمنای بسیار است و من محترزم، از سبب آنکه او در
~~حفظ جان خود است ms212 یعنی نیم جان را حفظ میکند و مرا اگر در هر دمی هزار جان
~~دهند، به ترک آن منتظرم و در هر ملاقات او را تمنای این کلمات میافتد، این چند
~~بیت با او می خوانم. ابیات
~~مرا زین مردمان مشمر خیالی دان که میگردد
# خیال ار نیستم ای جان چه بر اسرار میگردم
~~چراساکن نمیگردم؟ بر این و آن همی گویم
# که عقلم برد و مستم کرد، ناهموار میگردم
~~در این ایوان سربازان که سرهم درنمی گنجد
# من سرگشته معذورم که بی دستار میگردم2
# تو نیز ای محبوب، در جان نثاری و جان سپاری باش تا همچو هزار خضر

PageV01P212

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0207.png)

~~سرگردان تو باشد. نظم
~~وگر سیری ز جان درباز جان را   یکی جان را عوض آنجا هزار است
~~وگر در یک قدم صد جان دهندت   نثارش کن که جانها بی شمار است
~~به هر وقتی که جانی برفشانی هزاران جان
# هزاران جان نو بر تو نثار است
~~چه خواهی کرد خود را نیم جانی چو دایم زندگی تو به یار اس
~~کسی کز جان بود زنده در این راه ز .
# راهز جرم خود همیشه شرمسار است
# رآمد دوش در دل عشق جانانخطابم کرد کامشب روز بار است
~~ز بار خود برا تا بار یابی   که شاخ وصل بیباران به بار است
~~چو شد فانی دلت اندر ره عشق   قرار عشق جانان بیقرار است
~~تو را اول قدم در وادی عشق   به زاری کشتن است آنگاه دار است
~~وز آن پس سوختن تا هم تو بینی که نور عاشقان در مغز نار
# و خاکستر شوی و ذره گردی به رقص آیی که خورشید آشکار است
~~تو را از کشتن و از سوختن هم چه غم چون آفتابت غمگسار است1
~~خیرآلکلام ما قل و دل دامنگیر است، کلمات را اجمالا در قلم میآرم. اگر به
~~تفصیل مشغول شوم خود مثل توریت شتران بار شوند. اما این کلمات شرح فرقان
~~مجید ms213 و قرآن حمید است از آن این کلمات خیرالکلام است و اسرار باقی است، در
~~مکتوبی دیگر نبشته آید ان شاءالله تعالی.
~~تم هذا مکتوب الشریف فی یوم الإثنین الشایع والعشرین من ذی القغدة سنة اربع و
~~عشرین و ثمان مائة.

PageV01P213

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0212.png)

~~محبوبم اعز محترم ملک محمود شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و مقام یقینی به فضل ربانی جلت قدرته موجب
~~شکر است، الحمد لله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی برآنکه، غزل
~~چون نیامد سر عشقت بر زبان همچو طفلان مهر دارم بر دهان
~~چون زبان در عشق تو بر کار نیست لب فرو بستم قلم کردم روان
# مچو مرغ نیم بسمل در رهت در میان خاک و خون گشتم نهان
# ن عشق تو درآمد نیم شب از ره دزدیده یعنی راه جان
# ز خون دل بیارتا درآشامم به یک دم این زمان
~~گفت صد دریا ز خون دل بیار
# باز یافت از عشق او حالی نشان
~~مرغ دل آوارهآ دیرینه بودب
# عقل و جان را کارد شد با استخوان
~~در پرید و عشق را در بر گرفت عقل و جان را
~~عقل فانی گشت و جان معدوم شد   عشق و دل ماندند با هم جاودان
~~عشق یا دل گشت و یا دل عشق گشت   زین عجبتر قصه نبود در جهان
# انی مطلق ز خویش هست مطلق گردی اندر لامکان1
~~چونکه گردی فانی مطلق ز خویش
~~المقصود ای محبوب، که خلق عالم به سه گروه آمدند: گروهی را توفیق دادند تا
~~روح ایشان نفس را مقهور و مردود گردانید. سعادت بال ایشان شد. بدان بال از
~~عرش گذشتند که وان جندنا لهم الغلبون وگروهی را شقاوت در راه نهاد تا نفس ایشان

PageV01P214

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0209.png)

~~برروح غلبه کرد. شقاوت بال ایشان شد، در قعر برد که اولئک حزب الشیطان و گروه
~~سیوم موقوف ماندند تا وقت مرگ. اگر در هنگام ms214 مرگ همگی او رنگ نفس گیرد
~~شقاوت بال او و اگر او رنگ دل گیرد، سعادت بال او و آنکه موقوف ماند از اهل
~~اعراف شود و علی الآعراف رجالأ یغرفونهم بسیمهم کما قال علیه السلام انما الاعمال
~~بالخواتم پس ای محبوب روح سه است: روح انسانی و روح حیوانی و روح نباتی.
~~[روح نباتی] زینت روی و وجود ظاهر آدمی است و روح حیوانی خون است در
~~وجود آدمی و روح انسانی ورای این دو روح است که شرح این روح در مکتوب
~~بیان روح نبشتهام و این روح لطیفه حقیقت است، منزه از صفات بشریت است و
~~عرض وجود بشر بدین روح جوهر قایم است. پس ای رفیق ابد و ای عتیق ازل، این
~~روح انسانی را در چهار مرتبه مشاهده کردهام و آن محبوب نیز از دولت پیر فقیر
~~مشاهده خواهد کرد و آن چهار مرتبه به چهار صفت روح انسانی رنگ دارد: اول
~~رنگ ذات روح انسانی را امارگی است و دوم رنگ لوامگی است سیوم رنگ ملهمی
~~است و چهارم رنگ مطمئنه است. پس ای محبوب، شهرستان صفت امارگی پر از
~~شیر و خوک و پلنگ و خرس و شغال و همدونه و سگ و رویاه و ماران و کژدمان
~~الوان به الوان، چرندگان نوع به نوع و انواع صورتهای کریه ورؤیت متنوع قهری،
~~همه در شهرستان نفس اماره است و بیچاره روح در جمیع صفات امارگی مظلوم و
~~محروم در اقلیم تاریک تاریک گشته و نور آفتاب روح را این تاریک همرنگ خود
~~ساخته است و پادشاه روح در شهرستان بارکش و خارکش شده ملک از او نیز کمتر،
~~زیرا که در این شهرستان اماره جمیع بهایم مردار سلطنت دارند و اهل ظواهر که
~~خود را خواص دانستهاند و خلایق عام نیز در این دریای پر بلا و پر علایق غرق
~~شدهاند و در آن زندان محبوس قیود ملوث شهوت و الفت و حرص ms215 و حسد و
~~درازی امل گشته و از راه برگشته و به چندین هزار صفت قهری متصف شده. اگر در
~~وجود صاحب اماره صفت خوکی سلطنت دارد و یا در وجود صفتی از صفات
~~مذکوره و هم در این بمیرد، هم بر آن صفت برانگیخته شود. کما قال علیه السلام
~~یحشر الناس علی صورة اعمالهم ورنگ دوم لوامگی است و صفت لوامگی میان حق و

PageV01P215

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0214.png)

~~باطل فارق است. گاه در مناجات دارد وگاه در خرابات آرد. یعنی گاهی مذموم و
~~گاهی محمود، گاه مستغرق دریای ظلمت ظلمانی و گاه مستغرق دریای رحمت
~~رحمانی. و ای محبوب حق تعالی هم بدین صفت لوامگی قسم یادکرده است که لا
~~أقسم بیومالقیمة ولا اقسم بالنس اللوامة یعنی ای محبوب این لاء نفی است که
~~کافران گمان بردند و یقین کردند که قیامت نیست و نخواهد بود. الله تعالی بدین لا
~~گمان ایشان را رد کرد و اقسم سوگند یاد کرد به روز قیامت آمنا و صدقنا و صفت
~~لوامگی را ای محبوب ملامتگران گویند، یعنی اهل لوامه در قیامت خود را ملامت
~~کنند. هریکی در مقامی ملامت خود باشد و کافران میگفتند که قیامت نیست و ما
~~ملامت خود را نخواهیم کرد الله تعالی درلای دوم قول و گمان ایشان را نیز رد کرد و
~~لا اقسم بالنفس اللوامة ازاین نفس صفت مراد است. یعنی کافران به روز جزا خود را
~~ملامت کنند که چرا منکر شدیم و عاصیان خود را ملامت کنند که چرا تقصیرات
~~کردیم و مطیعان گویند که چرا حضرت صمدیت را برای حظیات جنت پرستیدیم؟
~~چون عاشقان را در مقام خواجهآ عالم علیه السلام بینند، مطیعان نیز خود را ملامت
~~کنند. نیک تأمل کنی و از این مطیعان - که ملامتگراناند - برون آیی تا در سلک
~~عاشقان منسلک گردی و می دانم گشتهای، مزیدت باد! آمین آمین.
# پس ای محبوب، شهرستان لوامکی ملکی است که دیدهایم تو نیز ms216 خواهی دید
~~که پراز گوسپندان و اسپان و شتران و بوم و چغد و غلیواژ و کرکس و به مانند اینها،
~~یعنی این شهرستان لوامه چندین هزار نمایش دارد و اشارت هم بدین نفس است و
~~نهی النفس عن الهوی فانالجنة هی المأوی و این صفت لوامگی در میان امارگی وملهمه
~~است و چون ای محبوب از این صفت لوامگی بعد مشاهده ترقی کنی، به صفت
~~الهام آیی، یعنی مقام الهام یابی واین صفت ملهمه از هر دو صفت یعنی از امارگی و
~~لوامگی قوی تراست و کامل تراست. وای محبوب شهرستان صفت ملهمه پر از باز
~~و کبوتر و فاخته و قمری و بلبل وطاووس وکبک و بوستانها و شهرهای معمور پراز
~~فرشته وخلقان بوالعجب وهر یکی به هرکاری و شغلی مشغول، زهی دولت تو که
~~این همه صفات در تو موجود است! همه را خواهی دید. بیچاره اهل ظواهر که یکی

PageV01P216

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0211.png)

~~از این نشنیدهاند و هرگز در لباس ظاهر نخواهند دید [وا] نخواهند شنید و بیچاره
~~اهل سلوک که محرومند از این بحرالمعانی که کتاب آن محبوب برگزیدهآ حضرت
~~سبحانی است! و چه بینند و چه دانند که به چند رکعت نماز زیادتی که زیادت
~~میکنند، کاری و باری پنداشتهاند. از این بحرالمعانی تو [اوا را چه بهره؟ چنانکه
~~ابوجهل وبولهب را از قرآن چه فایده ؟ تا ابوبکر و علی صفت نشوند، از این کلمات
~~من چه بهره و چه فایده یابند؟ باش ای محبوب جانم وای مطلوب روزگارم، این
~~اسرار کلمات من جز به گوش قلب نتوانی شنید. باش تا نفست مسلمان شود، در این
~~مقام که آشلم شیطانی علی یدی و رنگ دل گیرد تا دل آنچه به زبان قال نتواند گفت به
~~تو به زبان حال بگوید، از این کلمه آگاه شوی که لسان الحال انطق من لسان القال. پس
~~ای محبوب، علمای ظاهر و اهل سلوک - که از ملوک اهل باطن محرومند ms217 - هر چه
~~از کلمات من بشنوند اگر معلوم و مفهوم ایشان نباشد، باری عذری پیش آرند و آن را
~~وجهی ننهند و اگر دانند مبارکش بادا اما وقتی دانند که مسلمانی حاصل کرده باشند
~~و مسلمانی چیست؟ که الذیین یستمعون القول فیتبعون احسنه یعنی هر چه دانند
~~مسلم دارند و هر چه ندانند عذری بنهند. والله ایشان را خبر از قرآن [د]هم و تو ببین
~~ای محبوب، علمای ظاهر [را] که قرآن از ایشان - از این کلمات که علم خدای است
~~- چگونه شکایت میکند و اذلم یهتدوابه سیقولون هذا افک قدیم یعنی چون سخنرا
~~فهم نکنند، گویند دروغست که ما هرگز از این کلمات از پدران نشنیدهایم که ما سمعنا
~~بهذا فی ابائن الاولین و باز ببین که همین قرآن ایشان را چه نکوهش میکند که أنتم و
~~اباؤکم فی ضلال مبین همچنین علمای ظاهر و اهل سلوک ظاهرجو گویند که ما از
~~ابوحنیفه و شافعی نشنیدهایم، یعنی علم همین است که ابوحنیفه و شافعی و حنبل
~~و مالک گفتهاند، زهی نادان روزگار!
# عشق را بوحنیفه درس نگفت   شافعی را درو روایت نیست
# حنبل از سر عشق بی خبر است   مالکی را درو روایت نیست1
# چون امام امامان، جعفر صادق رضیالله عنه، می خواست که درکوفه علم اسرار

PageV01P217

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0216.png)

~~را و علم خدایی را درس کند و صاحب مذهب شود و آن روزها هارون عباس خود
~~را خلاف خلیفه مینامید، اما خلافت هم به علی کرم الله وجهه تمام است. این
~~متغلبان خود را به اسم خلافت خلاف نامیدند. امام جعفر را رضی الله عنه، هارون
~~در بغداد آمدن نداد و اهل کوفه را تهدید کرد که امام را به زهر کشید. همچنان به
~~القای آن نابکار، امام را به زهر کشتند و علمای هند هارون را بدین ظلم،
~~رحمة الله علیه گفتند و میگویند! این حال ایشان است مرایشان را از علم خدای چه
~~بهره و از این ms218 کلماتم چه فایده؟ پس ای محبوب حضرت محمد مصطفی
~~علیه السلام چرا با معاذ جبل گفت که قس الأمور برائک کما قال الصدیق رضی الله عنه
~~سمعت عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه قال علماء امتی یجتهدون مادام کتاب الله
~~تعالی فی الآرض ثم قال کل مجتهد مصیب فقلت یا رسول الله ما الاجتهاد قال یا معاذ
~~صدیق الاجتهادرای القلب یعنی ای معاذ هر چه تو را مشکل شود فتوی از دل خود
~~بجویی و دل خود را مفتی سازی. همچنین ابوبکر صدیق رضی الله عنه گفت که
~~شنیدم من از حضرت رسالت علیهالسلام که او گفت علمای امت من مجتهدان
~~باشند تا مادام که قرآن در زمین باشد و بازگفت هر مجتهدی مصیب است، ابوبکر
~~رضی الله عنه گفت باز گفتم که یا رسول الله صلی الله علیه و سلم اجتهاد چیست؟
~~خواجه علیهالسلام فرمود اجتهاد رأی دل است. اما ای محبوب دل باید که به رنگ
~~روح شده باشد و نه دلی که به رنگ نفس اماره باشد که مخالفت نفس فریضه است،
~~چنانکه حضرت عزت جلت قدرته با داود علیه السلام گفت که یا داؤد تقرب الی
~~بعداوت نفسک. ابیات
~~وسوسهآ تن گذشت، غلغلهآ جان رسید
# مور فرو شد به گور، چتر سلیمان رسید
~~چند مخنث نژاد دعوی مردی کنند
# [رستم خنجر کشید، سام و نریمان رسید]

PageV01P218

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0213.png)

# شحنه که باشد بگو چون شه و سلطان رسید1
~~پس ای محبوب از مقصود دور افتادم. پس بدان صاحب صفت ملهمه را چندین
~~هزار نمایش است، اما اهل اماره ولوامه و ملهمه از عشق محرومند. فرد
# عشق در اماره و لوامه نیست   عشق کجا باشد در ملهمه
# پس ای محبوب، چون این هر سه شهرستان را که گفتم اما به مشاهده گفتم تو نیز
~~بعد مشاهده ترقی کنی به صفت چهارم برسی و شهرستان مطمئنه را ببینی که عالم
~~یک رنگ است. یعنی روح انسانی ms219 که حقیقت روح است مشاهده خواهی کرد که پر
~~از روحانیان و قدسیان وکروبیان و در این شهرستان مطمئنه چشمههای روشن
~~است و سنگریزان آن چشمهها همه یاقوت و لعل و زمرد است و مروارید و
~~جواهرهای قیمتی. در این شهرستان دریاهای روشن است و هر دم و هر ساعت
~~تجلیات ربانی و واردات فیاض سبحانی، بر تو ای محبوب وارد گردد و تو را در این
~~مقام عظمت و سلطنت پیدا آید و متصرف نیز در آن گردی و در هر لحظه بی واسطه
~~خطابی شنوی که یا ایتها النفس المطمئنه ازجعی الی ربک راضیة مرضیة، بعده از این
~~مقام خطاب، بعد از آن خود خطاب گردی و بیشتر از این قائل قابل تقریر و تحریر
~~نیست، آن محبوب خود خطاب گردد، آنگاه خواهد دانست. فرد، بنده با حق همچو
~~شیر و روغن است آمیخته. این همه چون شیر و روغن سوی افلا تبصرون چه گویم و
~~چه کنم ای محبوب جانم و ای مطلوب روزگارم که علما نیز از جاهلان که العلم علمان
~~علم بالقلب و علم باللسان ایشان به علم زبانی قناعت کردهاند و از علم قلب جهان
~~دور ماندهاند چنانکه سگ از مسجد. یجوز و لا یجوز عمر و زید را علم نام کردهاند و
~~خود را به علما نامیدهاند. زهی نادان! چنانکه این فقیر نیز سالها در هدایه و بزدوی
~~گذرانیده بود، اما از هدایه نه بدایت حل شد و نه نهایت و از بردوی جز نزدی

PageV01P219

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0218.png)

~~حاصل نشد. فریاد و ناله از دست طفلان نارسیده و علمای راهزنان و فریاد و ناله
~~حضرت رسالت علیه السلام نیز از این نوع است که یا لیت رب محمد لم یخلق محمدا
~~یعنی ای محبوب که بلبل را آن بهتر و خوبترباشد که سراییدن او برگل باشد و راز
~~خود باگل گوید که معبود و مقصود اوگل است و یا آنکه او را در قفسی ms220 کنی که تا
~~دیگری از شکل او و از آوازه او خوش شود، مقصود خود برگیرد. پس حقیقت این
~~گفتار که حضرت رسالت صلی الله علیه و سلم فرمود که یا لیت رب محمد لم یخلق
~~محمدا این است که میگوید کاشکی این قالب نبودی تا در بستان الهی برگل کبریایی
~~سراییدمی ثنای لا أخصی ثنأ علیک انت کما اثنیت علی نفسک و حضرت رسالت
~~علیهالسلام در محل دیگر فرموده که مرا در زمین محمد میخوانند و در آسمانها
~~احمد خوانند، و در آن حضرت در مکتوبی نبشتهام که چه میخوانند. پس فریاد
~~حضرت رسالت لازم و واجب شد که گفت1 کاشکی محمد نبودی که محمد با دنیا و
~~تعلق با خلق دارد و اسم محمد از عالم قالب است و احمد اسم قلبی است وبه
~~حذف میم اسم روحی است. نیک تأمل کنی که چه میگویم که در هر کلماتی دفتری
~~است. اگر اسم محمد از عالم قالب نبودی قرآن ناطق برین نشدی که ما محمد الا
~~رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل إن قلبتم علی اعقابکم
# پس ای محبوب چه گویم که موت و قتل بر جان آید یا بر حقیقت؟ اگر محمد
~~صلی الله علیه و سلم نام قالب او نبودی موت بدو نسبت نداشتی زیرا که مرگ بر
~~حقیقت و بر جان او روانباشد و در محلی دیگر نیز بگفت که ماکان محمد آبا آحد من
~~رجالکم و لکن رسول الله نیک تأمل کنی. چنانکه وقتی حضرت رسالت علیهالسلام
~~فرمود که لی خمسة اسمآ انا لحمد و انا احمد و انالماحی و انا العاقب و انا الناشی وای
~~محبوب او خود را انا سید ولد آدم نیز میخواند و اگر بخواهی که نام روح حضرت
~~رسالت علیه السلام بدانی و مشاهده کنی و نعت اصحاب او شنوی که اصحابی
~~کالنجوم یعنی اصحاب من همچو ستارگانند یعنی سیارگان درگرد آفتاب شب و روز ms221
~~در سیراند. یعنی گفت که من آفتابم و اصحاب من همچو ستارگانند در گرد آفتاب،

PageV01P220

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0215.png)

~~یعنی در محبت ومتابعت. اولیاء و اصحاب نبی علیه السلام و انبیاء علیهالسلام
~~پیغامبر شود، اگر جبرئیل علیه السلام وحی نیارد، اما وحی او الهام باشد. المزء [مع]
~~من احب، چون ای محبوب نبی شوی از انبیاء علماء أمتی کانبیاء بنی اسرائیل بر این
~~عالم رؤیت دهند که رأی قلبی ربی. اما از حضرت صمدیت جلت قدرته بشنو که تا
~~روح محمد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم چیست تا بدانی که همین نام
~~است که رأی قلبی رب معنی این روح حضرت صمدیت جلت قدرته در کلام مجید
~~نیز همچنین به پنج نام بیان نهاد که یا آیها النبئ ان ارسلناک شاهدا و مبشرا و نذیرا و
~~داعیا الی الله باذنه و سراجا منیرا یکی شاهد و دوم مبشر و سوم نذیر و چهارم داعیا
~~الی الله وپنجم سراجا. این پنج نام جان محمد را علیه السلام که ملخص این پنج نام
~~رای قلبی ربی است که ای محبوب مشاهده خواهی کرد. بیچاره اهل ظواهر و اهل
~~سلوک ظاهرجو میگویند که خدای تعالی را و محمد را شناختیم، والله اگر ذرهای
~~شناخت ایشان را باشد. با آنکه اهل سلوک سالها و قرنها پیشانیها در آستانهآ ملوک
~~حقیقت سوده بکنند اگر به نظر مییابند چیزی از این کلمات بحرالمعانی را دانند و
~~آنکه منظور ملوک حقیقت نشوند خود بیچارگانند، با این اسرار ایشان را چه کار؟
~~پس ای محبوب، هر چه در کتاب آن محبوب در قلم میآید از آن حضرت است که
~~آلم تر الی ربک کیف مد الظل، ودیکر لی مع الله وفت لا یسعنی فیه ملک مقرب ولانبی
~~مزسل پس ای محبوب تو را نیز مکتب خانه معلم وعلم أدم الاسماء کلها و در مدرسه
~~علم بالقلم علمآلإنشان ما لم یغلم درس خواهد شد. یکان یکان کلمات ms222 من مفهوم و
~~معلوم توأز روی حقیقتالکلمات ومشاهدةالکلمات دریابی، للهالحمد والمنة.
# اما ای محبوب، عاشق را هیچ بلایی سختتر و عظیم تر از آن نیست که از روی
~~محبوب دور باشد. دوم آنکه با نااهلان گرفتار شود و این هر دو بلا است. یکی فراق
~~از روی معشوق و دیگر وصال نااهلان. پس حضرت رسالت علیهالسلام از اینجا
~~فرموده هیچ پیغامبری را چون بلا و رنج من نبود. بهلاجرم هر چه او را دادند بهتر
~~بود. از این بهتر هیچکس را از انبیا ندادند. زهی دولت آن محبوب که آن را هر دو
~~دادندا معلوم شد که آن محبوب را نیز مشارب او دهند صلی الله علیه و سلم.

PageV01P221

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0220.png)

# چون در این محل رسیدم غیرت الهی مستولی ام شد نگذاشت که بیش از این
~~نویسم، اما هم به مطالعه بسیار آن محبوب را بیش از این روشن خواهد شد. غزل
~~خیز ای نگار باده پرست از شراب دوش
# بزم صبوح تازه کن و ساغرای] بنوش
~~یکسوفکن دوگیسوی مشکین ز روی خویش
# خورشید را ز ظلمت شب بیش از این مپوش
~~میدر پیاله چون دل عشاق میزند
# در اشتیاق چشمهآ نوش لب تو جوش
~~شهری نگر که همچو مگس دست بر سرند
# اندر هوای آن دو عقیق شکر فروش
~~عشاق خسته را که سرافگنده ماندهاند
# چون چنگ مینواز و دگر در جفا مکوش
~~می را نمیخوری تو محمد ز بهر آنک
# تا بشکنی زبادهآ لعلت خمار دوش
~~گیرم که شعر من همه عقد درست لیک
# معشوق کی کند سخن عاشقان به گوش
# ای محبوب کلمات من از نااهلان بپوش، تنها نیوش، هیچ مخروش و بر سنت پیر
~~فقیر خود باش که بی هیچ خروشی خمخانهها تمام میکند و تو هم تمام بکن و من
~~نیز از حضرت صمدیت جلت قدرته برای آن محبوب همت خواستهام، همت
~~خواهی یافت.
# تم هذالمکتوب فی یوم الخمیس الغرة من ذی الحجه سنة أزبع ms223 عشرین وثمان مائة.

PageV01P222

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0217.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل ربانی جل و علا و
~~به برکت خاندان حضرت نبوی علیهالسلام موجب شکر است، الحند لله علی ذلک.
~~غرض صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
~~باز آمدم تا هم کنون، سر در سر کارش کنم
# بربستهام جان بر میان، گر خواهد ایثارش کنم
~~گر ناسزایی گویدم، من آفرینی خوانمش
# بسیار گر خواری کند، تعظیم بسیارش کنم
~~اندر ره سودای او، سجاده بفروشم همی
# در پیش آید محتسب، آهنگ دستارش کنم
~~با کعبه گر رو آورد، در وادی بارش کشم
# ور ساکن دیری شود، بر کیشم انکارش کنم
~~زنار گر بنده بتم، رهبان شوم تا عاقبت
# دستی که بر سر میزنم، در بند زنارش کنم
~~دی با رقیبی گفت رو تو گو محمد را دگر
# لاف معبت کم زند ورنه که بر دارش کنم

PageV01P223

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0222.png)

~~هر جا شدم هیچ از سرم، سودای او بیرون نشد
# بازآمدم تا هم کنون سر در سر کارش کنم
~~المقصود ای محبوب، حضرت رسالت علیه السلام فرمود که مثل المؤمن کمثل
~~سنبلة یعنی مثل مؤمن خوشه باشد که خوشه ساعتی ساکن باشد و ساعتی متحرک،
~~یعنی در ترقی و تراجع باشد و هم در این محل خواجه کونین و رسول ثقلین اشارتی
~~علیه السلام نموده است که مثل اصحابی فی امتی کالملح فی الطعام لا یصلح الطعام إلا
~~بالملح یعنی زهی لطیفهآ نبوی علیهالسلام نمک خود شد و از نمک عارضی تبراکرده
~~که روزی عایشه رضی الله عنها مر حضرت رسالت را علیه السلام پرسید که یا
~~حبیبالله تو خوب صورتی یا یوسف؟ فقال آنا املح و اخی یوسف اصبح پس ای
~~محبوب همه اصحاب خود را نمک گردانید که همه طعامها را بدان حاجت آید،
~~یعنی همه مشایخ را متابعت ایشان باید کرد اللهم ms224 افد قومی فانهم لا یغلمون و هم در
~~این مقام نص ناطق شد یا لیت قومی یعلمون بما غفرلی رب و جعلنی من المکرمین پس ای
~~محبوب، مشایخ ظاهر وعلمای ظاهربین جمله از صحبت ومؤانست ومجالست
~~الهیه محروم ماندند و به چند رکعات و اوراد عادتی - که همه علامت بی سعادتی
~~است - خود را واصل و متواصل پنداشتهاند. زهی اهل حمق که در میدان وصلت
~~تخم حموقند.
# گوهر وصلت از آن در پرده ماند   کز جهان شایسته آن کس ندید
# روی خوبت چون تواند دید کس؟   زانکه تو در جانی و جان کس ندید
# زهی غیرت الهی که نااهلان را نیز نشانی نداد! الجالس بالامانات. برای این معنی
~~سالها خون خوردن باید تا از صدهزار یکی در آن حضرت شاید وقتی که در بوتهآ
~~وتزعنا ما فی صدورهم من غل إخوانا علی سرر متقابلین از غل و غش تو را ای محبوب
~~پاک کنند، آنگاه صراف حقیقت تو را قبول کند تا آن که قبول نشدهای قبای
~~بحرالمعانی در قد تو چست نیامده است. پس ای محبوب محرومان حضرت
~~بحرالمعانی چه دانند که چه میگویم؟ مدت بیست سال در آستانه شاهدان
~~حضرت لایزال این پیر فقیر تو پیشانی سوده است و در اقالیم تمام مسافرت نموده.

PageV01P224

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0219.png)

~~اول مدت چهار سال و سه ماه و دوازده روز در خدمت حضرت فرد حقیقت،
~~حضرت شیخ نصیرالدین محمود قدس الله سره پیر خود بعد از ارادت در سرکار
~~بودم. پنج وقت آب وضوی مبارک ایشان بر دست این فقیر بود که وضو می کنانیدم
~~و دوم شغل روغن چراغ مبارک ایشان بر دست من بود. سوم شغل کلوخ استنجای
~~مبارک ایشان بر دست من بود که هر روز کلوخهای مبارک را به رخسارهآ خویش لشم
~~میکردم، اگر رخسارهآ من لشمی کلوخ قبول کردی، آنگاه در مبرزخانه مبارک ایشان
~~می داشتم. این خدمت در عصر محمد تغلق میکردم که در آن عصر ms225 حضرت
~~خدمت والد علیهالرحمة والغفران، مقطع کهبایت با یکهزار وهفتصد سوار بودند و
~~این فقیر را چون اثر دولت بود، در خدمت فرد حقیقت گذاشته بودند. زهی دولت و
~~سعادت این فقیر! بعده بر حکم اجازت فرد حقیقت پیرخود قدس الله سره سیصد
~~و هشتاد و دو ولی را دریافتم و خدمت کردم و هر یکی نعمتی در حق این فقیر
~~ارزانی داشتهاند و اهل سلوک ظاهرجو و اهل ظواهر دانستهاند که این کار آسان
~~است! ای محبوب،
# کار آسان نیست با درگاه او   خاک میباید شدن در راه او
# سالها بردند مردان انتظار   تا یکی را بار بود از صدهزار1
# اکنون سیصد و هشتاد و دو بزرگ را که این فقیر دریافته است، اسامی ایشان
~~یکیک بر آن محبوب بشمارم که آن نعمتهای ایشان که بر این فقیر رسیده است آن
~~جمیع بدان محبوب تأثیر گردد.
# اکنون بدان ای محبوب جان، اجازت پیر شد به خدمت شیخ صلاحالدین
~~درویش کلنگیر که عرف ایشان است پایبوس کردم. چهار روز به خدمت ایشان
~~بودم. در شب جمعه وداع دادند و نعمتی ارزانی داشتند. بعده در هانسی رسیدم به
~~خدمت شیخ قطبالدین منور قدس الله سره نه روز به خدمت ایشان بودم. در شب
~~شنبه این فقیر را وداع دادند نعمتی ارزانی داشتند. بعده در شهر رفتم بر بالای
~~حوض خاص در حظیرهآ بهرام غربی، با قطب حقیقی شیخ نجم الدین یمنی قدس

PageV01P225

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0224.png)

~~الله سره پای بوس کردم و با حضرت ایشان به اجازت فرد حقیقت قدس الله سره در
~~مسافرت شدم. مدت نوزده سال و یازده ماه با خدمت ایشان تمام ربع مسکون و
~~آنچه در میان آن است و زوایای کوه قاف در طیر و سیر. وقتی بودی به ایشان
~~میبودم و وقتی بودی به غیر ایشان در طیر و سیر نبودم. چندان نعمت از ایشان
~~عطایم شد که آن را نهایتی و غایتی نیست، سیوم حضرت ایشان ms226 بودند قدس الله
~~سره. بعده چهارم به حضرت شیخ اوحد سمنانی رسیدم که ایشان قطب اقلیم
~~چهارم بودند. مرا در حجرهآ مبارک خود جای دادند. در آن ایام صامت بودم، ایشان
~~فرمودند کیف حالک جواب در کاغذ نبشتم لو اطلعت فی حالی فانک لا تشتغل بعبودیة
~~الطامات وای محبوب، شیخ مذکورهایهای گریست، زیرا که این عالم بلندتر از آن
~~است که تو ای محبوب مطلع خواهی شد، زیراکه حضرت صمدیت جل و علابا
~~حضرت مصطفی علیه السلام چه میگوید از واقعهآ اصحاب کهف که لواطلعت علیهم
~~لولیت منهم فرارا و لمیت منهم رعبا در این مقام این فقیر را معذور دار که میگوید
~~رأیت ربی. شیخ مذکور نیز در حق این فقیر نعمت فراوان ارزانی داشتند که احوال
~~مشایخ مختلف است. فرد، راهروان عشق را حالتهاست مختلف.
# آنچه بدیدم از یکی از دگری نیافتم. بیست و یک روز با شیخ مذکور بودم. در
~~شب شنبه وداع کردند. بعد در شهر تبوک رسیدم. پنجم شیخ احمد تبوکی را
~~دریافتم بعده چهار روز نعمت یافتم و وداع در شب جمعه کردند. بعده در شهر
~~فلسطین رسیدم. ششم، شیخ مجدالدین حمویه را دریافتم. بعد از یک ماه وداع
~~دادند و نعمت ارزانی داشتند. بعده در شهر دمشق درآمدم، هفتم شیخ ناصر
~~دمشقی را دریافتم از حد مردی بزرگ بودند. بعد دو ماه وداع دادند و نعمتی ارزانی
~~داشتند. بعده هشتم شیخ مدینه، قطب العالم شیخ عبدالله مطری را دریافتم. بعد از
~~شش ماه از ایشان وداع یافتم و نعمتهای فراوان ارزانی داشتند. بعده نهم شیخ مکه
~~غوث حقیقت، شیخ عبدالله یافعی را دریافتم که عمهآ این فقیر در حکم ایشان بود
~~در مکه بود. اسمهاء أم هانی که ایشان نیز عالمه و ولیه بودند. چون حضرت امیرکبیر
~~والد این فقیر هفت سال امیر مکه بودند. بعده برادر ایشان عم این فقیر، شریف

PageV01P226

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0221.png)

~~عجلان نام غدر کرد. حضرت امیر کبیر را بر ms227 سنت انبیا که آلفرار ما لایطاق من
~~سنة المرسلین در دهلی آورده خدمت عم این فقیر، شریف عجلان بن محمد امیر کبیر
~~شد - که در عرب، سید را شریف میگویند - و حضرت عمه، حرم شیخ شیخ
~~عبدالله یافعی از فراق برادر خود امیر کبیر والد این فقیر چندان گریست که
~~چشمهای عمه علیهالرحمة سفید بود و من در آن حال پایبوس ایشان کردهام. دهم
~~ایشانند که حضرت غوث مکه و حضرت ایشان وداع نمی دادند. با مشایخ اهل طیر
~~از مکه در یک شب در عالم طیر در قطیف آمدم. اما نعمتهای ایشان رسیده بود.
~~بعده در جامع مصر درآمدم. شصت و چهار ولی و اقطاب را دریافتم و هر یکی از
~~ایشان نعمتی علیحده ارزانی داشتند و اسامی ایشان این است.
# شیخ احمد وشیخ اوحد و شیخ علی و چهارم شیخ نوح با فتوح و پنجم شیخ
~~نجم الدین حمویه و ششم شیخ جلالالدین حمویه وهفتم شیخ ناصرالدین مصری
~~وهشتم شیخ نصیرالدین یمنی ونهم شیخ یعقوب اوحد کوفی و دهم شیخ احمدبن
~~یوسف مصری و یازدهم شیخ جلالالدین مصری و دوازدهم شیخ محمدعلی
~~عجمی و سیزدهم شیخ علی حسین نهاوندی و چهاردهم شیخ زکریا بصری و
~~پانزدهم شیخ اسحاق محمد صائی و شانزدهم شیخ جمالالدین یوسف مصری و
~~هفدهم شیخ یوسف احمد قرنی و هژدهم شیخ موسیبن داود مصری او از حد مرد
~~بزرگ بود و نوزدهم شیخ ابوبکربن محمد قیصری و بیستم شیخ ابومحمدبن حامد
~~مصری و بیست و یکم شیخ حامدبنعلی نوری و بیست و دوم شیخ
~~عثمان بن یوسف مصری و بیست و سوم شیخ مرغوب که قطب اقلیم پنجم بودند و
~~بیست و چهارم شیخ رکنالدین حمویه و بیست و پنجم شیخ عمربن علی مصری و
~~بیست و ششم شیخ حسین بنزکریا مصری و بیست و هفتم سراجالدین احمد یمنی
~~و بیست و هشتم شیخ عبدالصمد نبیره ابن مسعود محدث مصر و بیست و نهم ms228
~~شیخ عبدالقادر نبیره ابوهریره محدث و سیام عبدالوهاب ابن احمد و سی ویکم
~~شیخ علی بن عبدالرحمن مصری و سی و دوم شیخ یعقوببناحمد بصری و سی و
~~سوم محمدبن حامد مصری و سی و چهارم شیخ علاءالدین عوانی سی وپنجم شیخ

PageV01P227

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0226.png)

~~زینالدین نیلی که مردی بس بزرگ بود که بزرگی ایشان در تحریر نیاید و سی و ششم
~~شیخ علی بن حسین یاوشی و سی وهفتم شیخ عیسی مروان و سی و هشتم شیخ
~~داود قلندر یمنی و سی ونهم شیخ حاجی اکبر حیدری که تائب بودند، بس مردی با
~~عظمت بودند و چهلم شیخ ابراهیم بن محمدی مصری و چهل و یکم شیخ نوح
~~دودی و چهل و دوم شیخ قریشی و چهل و سوم شیخ احمدبن جمال مقراضی که
~~نفسی پران داشت وچهل و چهارم شیخ قیصربن احمد سیواسی و چهل وپنجم
~~شیخ کریمالدین اکرم و چهل و ششم شیخ علی صابر وچهل و هفتم شیخ
~~اسماعیل بن علا و چهل و هشتم شیخ یعقوببن جمال و چهل ونهم شیخ محمودبن
~~صابر و پنجاهم شیخ آدم بن محمد و پنجاه و یکم شیخ هارون بن محمد و پنجاه ودوم
~~شیخ مسعودبناسعد مصری و پنجاهوسوم شیخ سعدالدین کوفی و پنجاه وچهارم
~~شیخ نورالدین احمد ناری و پنجاهو پنجم عبدالرحیم بن مسعود و پنجاه و ششم
~~شیخ عبدالمقتدر و پنجاهو هشتم شیخ محمدبن علی صراف و پنجاهونهم شیخ
~~شعیب آهنگر و شصتم شیخ ایوب صابر و شصت و یکم شیخ عبدالله پاره دوز که از
~~حد مردی بزرگ بود و شصت و دوم شیخ عبدالغیث و شصتو سوم شیخ
~~عبدالغفور پرنور که ایشان شیرازی بودند، اما سکونت در مصر کرده بودند و
~~شصت و چهارم شیخ عبدالله زرگر قدس الله روحه دو سال و دو ماه در خدمت
~~ایشان بودم.
# بعده در زمین مغرب رفتم در جمالیه - شهری معظم است - رسیدم و در ولایت
~~مغرب، در آن ms229 زمین صدوپنجاه ولی و اقطاب و افراد را دریافتم. اول ایشان شیخ
~~جعفر طیری که ایشان سی سال در عالم طیر بودند، پایهای مبارک ایشان سبز
~~بودند از غایت [...] و پیر فقیر تو نیز با ایشان یکسال در عالم طیر بودند. در زوایای
~~کوه قاف می پرید و قدرتهای حضرت صمدیت جلت قدرته میدید. والله ای
~~محبوب اگر از آن عجایبهای قدرت لایزالی که دیدهام چیزی بیان کنم، اهل ظواهر و
~~خلایق عوام زهره ایشان آب شود و بی جان گردند، و دوم شیخ یعقوب دهلاتی و
~~سوم شیخ داودبن جمال دخلانی و چهارم شیخ علاءالدین جمالیه وپنجم شیخ

PageV01P228

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0223.png)

~~کبارعلی مختار سرائی و ششم شیخ شطاط یادهی و هفتم شیخ لنبتی حبشه وهشتم
~~برهان حبشه و نهم شیخ مسعود حبشه که مردی بزرگ بود که حد ندارد و دهم شیخ
~~کمالالدین سرثاهی و یازدهم شیخ صبوربن علی حبشه و دوازدهم شیخ سواد
~~تبسم کل کانی و سیزدهم شیخ محمود شافی و چهاردهم شیخ احمد شافی اکبر و
~~پانزدهم شیخ اسعدبن سعید حلوائی و شانزدهم شیخ علاءالدین رضوانی وهفدهم
~~شیخ احمدشافی اصغر و هژدهم شیخ رضیالدین نهری. ای محبوب این همه
~~شهرهای مغرب را نام است که در قلم میآید و نوزدهم شیخ جمالالدین هادی و
~~بیستم شیخ هیبتالله هبانی و بیست ویکم شیخ عبدالقدر جمالیه و بیست و دوم
~~شیخ ناصربن ناصر هبانی و بیست و سوم ابوالدجداج قاری و بیست و چهارم شیخ
~~مغیث بهائی و بیست و پنجم شیخ ابوالعباس دهلاوی و بیست و ششم شیخ
~~عبدالله بن مسعود طبکه و بیست و هفتم شیخ داود طبکه و بیست و هشتم شیخ
~~عباس بن احمد مرغانی و بیست و نهم شیخ اوحد جمالیه و سیام شیخ قیصر
~~بهرانی و سی ویکم شیخ موسی آتینی و سی ودوم شیخ سلیمان ثماری - که بس
~~مردی بزرگ بود و افراد بود - و سی و سوم شیخ عبدالصمد ریراری و ms230 سی و چهارم
~~شیخ شافی حبشه و سی و پنجم خواجه خضر علیه السلام و سی و ششم مهترالیاس
~~علیه السلام وسی وهفتم شیخ یعقوب بن جمال صابی و سی وهشتم شیخ زکریا
~~بهلاتی و سی ونهم شیخ کریم الدین حبشه و چهلم شیخ ابوحامد سودائی و چهل و
~~یکم شیخ نورعلی دمی و چهل و دوم شیخ عبدالغفور دمی و چهل و سوم شیخ
~~وکیل بن محمد قفانی - که ایشان در آن وقت قطب عالم بودند - وچهل و چهارم
~~شیخ قوام ایامی و چهل و پنجم شیخ مسعود بنعبدالله بهلانی و چهل و ششم شیخ
~~عبدالله ربانی و چهل و هفتم شیخ عبدالکریم ریانی وچهل وهشتم شیخ
~~عبدالسمیع وکلاتی و چهل ونهم شیخ سیداحمد مکه - که ایشان سید بودند و در
~~وکلان ساکن بودند - و پنجاهم شیخ سید علی بن احمد جمالیه و پنجاه و یکم شیخ
~~براق حبشه و پنجاه و دوم شیخ معاذ اکبر نهری و پنجاه و سوم شیخ معاذ اصغر
~~نهری و پنجاه و چهارم شیخ خضربن احمد مستوری - که ایشان از حد بزرگ بودند

PageV01P229

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0228.png)

~~که عظمت ایشان رانهایتی نیست - و پنجاه و پنجم شیخ جمالالدینبن شیخ اوحد
~~حبشه و پنجاه و ششم شیخ محمودبن سیف بهلاتی و پنجاه و هفتم موسی بن علی
~~ربانی و پنجاه و هشتم سید جعفربن سیداحمد رضوانی و پنجاه و نهم شیخ
~~علاءالدین صوابی وشصتم سید حسین بن سید سلیمان مکه - که در شهر صواب
~~ساکن بودند از حد مردی بزرگ بود، در آن وقت قطب اقلیم ششم بودند - شصت و
~~یکم شیخ اوحد صور ربانی و شصت و دوم سید جمالالدین دستاری و شصت و
~~سوم سید زکریابن سید محمد مکه - که در شهر ریان ساکن بودند مدت دو ماه در
~~صحبت ایشان بودم، در هر شبی دو ختم کلام الله و ده پاره زیاده بر آن میخواندند.
~~در این دو ماه این فقیر را دولت ms231 در عقب ایشان میسر شد - و شصت و چهارم شیخ
~~بهاءالدین بن ضیاالدین دستاری و شصت و پنجم شیخ نجمالدین خطائی و شصت
~~و ششم سیدعلی بن موسی مدنی - که در شهر دهمون ساکن بودند، اما در مقام
~~فردانیت بودند - شصت و هفتم شیخ مرعشی بنهارون مرئی و شصت وششم شیخ
~~مسعودبن سعدهاوی و شصت ونهم شیخ الیاس بناحمد هادی و هفتادم سید
~~ابراهیم بن اسماعیل مرئی و هفتاد و یکم سید شیخ برهانالدین ختنی - که در شهر
~~فالح ساکن بودند - و هفتاد و دوم شیخ حسنبن هارون اوضاعی و هفتاد و سوم
~~شیخ داود یمنی - که در شهر اوضاعی ساکن بودند - و هفتاد و چهارم سید طبیب
~~مدنی - که در حبشه ساکن بودند - و هفتاد و پنجم شیخ مظهربن شیخ حامد
~~اوضاعی وهفتاد و ششم شیخ جمالالدین ساغری و هفتاد و هفتم شیخ حاجی بن
~~محمد فالجی وهفتاد وهشتم شیخ سعدالدین سریانی وهفتاد ونهم شیخ ظاهر
~~غوثی وهشتادم شیخ اوحدبن کریم الدین سریانی و هشتاد و یکم شیخ ناصرالدین
~~ریحانی که او مردی بزرگ بود و هشتاد و دوم شیخ حسینبن داود ریحانی و این
~~ریحان ای محبوب شهری معظم است اکابر و مشایخ بسیارند و هشتاد و سوم سید
~~جعفربن سید طاهر رگوانی و هشتاد و چهارم شیخ مریدبن مظهر ریحانی و هشتاد و
~~پنجم شیخ رکنالدین رگوانی و هشتاد و ششم شیخ ابوسعید دارانی و هشتاد و هفتم
~~شیخ داود مرئی و هشتاد و هشتم شیخ نادیبن هادی دارانی و داران نیز شهری

PageV01P230

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0225.png)

~~معظم است وهشتاد ونهم شیخ کریمالدین ریحانی و نودم شیخ کبیرالدین جغذانی
~~ونود و یک شیخ اسعدبن سعید کلوانی و نود و دوم شیخ حاجی بن شیخ عزیز
~~مستانی ونود و سوم شیخ محیالدین ریحانی و نود و چهارم شیخ جمالالدین
~~غوثی ونود و پنجم شیخ ابوسعید غوثی و نود و ششم شیخ عزیز مکه که درریحان
~~ساکن بودند و نود و ms232 هفتم شیخ طاهربن عبدالرحمن ریانی و نود و هشتم شیخ
~~جمال بن جلال مرئی و نود و نهم شیخ احمدبن محمودبن مسعود بادری و بادر نیز
~~شهری معظم است و صدم شیخ عاقببن محمد طهوری و صد و یکم شیخ
~~علاء الدین صابر ریحانی وصد و دوم سید محمدبن سیفالدین مکه که در شهر
~~طهور ساکن بودند وصد و سوم شیخ یعقوب طهوری و صدو چهارم شیخ اسماعیل
~~طهوری و صد و پنجم شیخ ابو اسحاق هادی که در شهر طهور ساکن بودند و صد و
~~ششم شیخ قیصر علوی و صد و هفتم سید علی بن ابونور نوری و صدو هشتم
~~سلیمان بن موسی ثیثاری و صدو نهم شیخ اصغربن صغری و این صغر نیز شهری
~~معظم است و صد و دهم سید جلال مکه و صد و یازدهم شیخ حامد دارانی و صد
~~و دوازدهم شیخ معروف ریحانی و صدو سیزدهم شیخ جمالالدین احمد دهموی
~~وصد و چهاردهم شیخ عبدالقادر جامانی و صد و پانزدهم شیخ عزیز حمی و صد
~~و شانزدهم شیخ عبدالجبار ذمی و این حمی و ذمی شهرهی معظم است و صدو
~~هفدهم شیخ علاءالدین دارانی وصد و هژدهم شیخ سید برهانالدین مکه وصد و
~~نوزدهم شیخ جمال طائفی و صدو بیستم شیخ عبدالله قطیفی و صد و بیست و
~~یکم شیخ موسی هنزلی و صد و بیست و دوم شیخ براق زکوانی و صد و بیست و
~~سوم شیخ اوحد علی مرغاوی و صد و بیست و چهارم شیخ مسعود اصغر صغری و
~~صد وبیست و پنجم شیخ ابوبکربن علی جکاری و صد و بیست و ششم شیخ
~~عبدالرحیم بن عبدالکریم قطیفی و صد وبیست وهفتم شیخ صابربن عسکری و
~~لواحی وصد وبیست و هشتم شیخ طیفوربن احمد دستاری و صد و بیست و نهم
~~شیخ ابراهیم اصغر و صد و سی ام شیخ یعقوببن یوسف وصد وسی و یکم شیخ
~~جمال الدین جکاری ms233 و صد و سی و دوم سید عمر وصد و سیی و سوم شیخ

PageV01P231

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0230.png)

~~صفیان بن علأ خطائی و صد وسی و چهارم شیخ عبدالله بن حسین دارانی و
~~صدوسی و پنجم شیخ یعقوب بن زکریا و صدو سی و ششم شیخ جمالبن کمال
~~ریانی وصد وسی وهفتم سید حسین بن ملک1 - که مردی بس بزرگ بودند مدت
~~چهل سال در غار به یک پای ایستاده بود - و صد و سی و هشتم شیخ مرعشی و
~~صد و سی ونهم شیخ صابر قافی جمال بن جمال وصد و چهل ویکم شیخ الیاس
~~قافی و صد و چهل و دوم شیخ خضر قافی و صدو چهل و سوم شیخ داود قافی و
~~صدو چهل و چهارم شیخ حسین قافی و صد و چهل و پنجم شیخ سراج قافی و صد
~~و چهل وششم شیخ محی الدین قافی وصد وچهل وهفتم شیخ عبدالله قافی و
~~صد وچهل وهشتم شیخ عبدالشکور قافی وصد وچهل ونهم شیخ ناصر قافی و
~~صد و پنجاهم، امیرالمؤمنین صفوان بن قصی برادر عبد مناف - که در پیش حضرت
~~رسالت علیه السلام به شرف ایمان مشرف شده بود. بیشتر در غار مشغول بود. در
~~آن روزی که خدمت ایشان را قدمبوس کردهام، عمر ایشان نهصد و نود و دو ساله
~~بودند رضی الله عنه فرمودند که حضرت رسالت علیه السلام در حق من دعاکردهاند
~~به درازی عمر - که ایشان از صحابه کرامند - از شیخ صابر قافی تا امیرالمؤمنین
~~صفوان ابن قصی همه ایشان درکوه قاف سکونت دارند.
# بعده ای محبوب در جزایر محیط درآمدم، از سرندیب تا تمام هند، صد و سی و
~~هشت ولی و اقطاب را پای بوس کردهام و هر یکی نعمتها در حق این فقیر ارزانی
~~داشتند. درکوه سراندیب سی و یک ولی بودند: اول شیخ نجم دوم شیخ بدر و سوم
~~شیخ علاء الدین وچهارم شیخ اسحاق وپنجم شیخ عبدالله وششم شیخ ms234 ابراهیم
~~دهگره پوش و هفتم سید حسن ملنگ و هشتم شیخ بالوشدنی که مردی افراد بودند
~~- و نهم شیخ جمال باخرزی و دهم شیخ بهرام کالبوکی و یازدهم شیخ مبارک و
~~دواز دهم شیخ علی صامت و سیزدهم شیخ کمال دهگره و چهاردهم شیخ مسعود
~~ملکی و پانزدهم شیخ ملکبار دریایی و شانزدهم شیخ داود برهنه - که لباس [ایشان]
~~برگ بودی - و هفدهم شیخ کالو دهگره و هژدهم شیخ عبدالقادر و نوزدهم شیخ

PageV01P232

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0227.png)

~~عزیز و بیستم شیخ جمال یابو دریایی و بیست و یکم شیخ مغیثالدین رکن دریا و
~~بیست و دوم شیخ اسماعیل و بیست و سوم شیخ موسی علی وبیست و چهارم
~~شیخ بهاء نوری و بیست و پنجم شیخ قطب حیدر - که ایشان قطب اقلیم اول بودند
~~- وبیست و ششم شیخ قیصر صبا دریا و بیست و هفتم شیخ کمال دریا و بیست و
~~هشتم شیخ مسکین دریا و بیست و نهم سید علی دریا و سیام شیخ ناصربن علی
~~دریا وسی ویکم شیخ علاءالدین نهل.
# بعده در جزائر یلبارتادبوی - که مقام شیخ جلالالدین تبریزی است - هفتاد و
~~شش ولی و اقطاب است ایشان را پای بوس کردهام اول ایشان شیخ مودود دوم
~~ایشان شیخ داود سوم شیخ علی و چهارم شیخ اصغر و پنجم شیخ کبار نجمالدین
~~که قطب اقلیم سوم بودند - و ششم شیخ سعیدالدین ملیباری و هفتم شیخ حسن
~~و هشتم شیخ نزالی قتال و نهم شیخ ناصر و دهم شیخ کبیر سعید و یازدهم شیخ
~~کریم دهکره و دوازدهم شیخ مسعود دهکره و سیزدهم شیخ مبارک دهکره و
~~چهاردهم شیخ علی صبور و پانزدهم سید علاء کهنهپوش و شانزدهم شیخ سفیان
~~کهنه پوش خراسانی و هفدهم شیخ ابراهیم برگخوار و هژدهم شیخ اسحاق دریا و
~~نوزدهم شیخ یعقوب و بیستم شیخ جمال و بیست و یکم شیخ عمر اشرف وبیست
~~و دوم شیخ قیصر بهرام دریا و بیست و سوم شیخ ms235 مزید علی و بیست و چهارم شیخ
~~عزیز دریا و بیست و پنجم شیخ موسی دریا و بیست و ششم شیخ عیسی بهرام و
~~بیست و هفتم شیخ کمال و بیست و هشتم سید عارف دریا و بیست و نهم شیخ
~~عارف اصغر و سیام شیخ سعید نوری و سی ویکم شیخ داود قیصری و سی و دوم
~~شیخ جمال دریا و سی و سوم شیخ علاء دهکره و سی و چهارم شیخ بهاءالدین دریا
~~و سی و پنجم شیخ معروف گیاه خوار و سی و ششم شیخ اوحد و سی و هفتم شیخ
~~علی مست وسی وهشتم شیخ حسین قتال و سی و نهم شیخ کمال قتال و چهلم
~~شیخ مظفر و چهل و یکم سید معروف عطار و چهل و دوم شیخ نجم الدین عطار -
~~که ایشان در آن وقت قطب ولایت بودند - و چهل و سوم شیخ غازی و چهل و
~~چهارم شیخ حاجی یوسف وچهل و پنجم شیخ ضیاعلی و چهل و ششم شیخ

PageV01P233

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0232.png)

~~اسعد لوری - که مردی بزرگ بودند - و چهل و هفتم شیخ صامت و چهل و هشتم
~~شیخ داود قفال و چهل و نهم شیخ زکریا و پنجاهم شیخ یوسف کهنه پوش و پنجاه و
~~یکم سید حسین حیدر و پنجاه و دوم شیخ جمال دریا و پنجاه و سوم شیخ علی
~~صامت و پنجاه و چهارم شیخ دلدار کهنهپوش و پنجاه و پنجم شیخ کریم الدین
~~دهکره و پنجاه و ششم شیخ اسماعیل و پنجاه و هفتم شیخ جمال و پنجاه و هشتم
~~شیخ داود صامت و پنجاه و نهم شیخ عزیز بهرام صامت و شصتم شیخ موسی
~~دهکره و شصت ویکم سید عمر که ایشان افراد بودند - و شصت و دوم شیخ
~~شهریار حرمزی و شصت و سوم شیخ دولت یار یحیی و شصت و چهارم شیخ
~~یحیی وشصت و پنجم شیخ ابوحامد وشصت و ششم شیخ ابوالغیاث وشصت ms236 و
~~هفتم شیخ کمال دهکره و شصت وهشتم علأ دریا و شصت ونهم سید کریم حافظ
~~و هفتادم شیخ محمد دریا و هفتاد و یکم شیخ مسعود جمال بحری و هفتاد و دوم
~~شیخ داود عدنی و هفتاد و سوم سید جعفر عدنی و هفتاد و چهارم شیخ علی مکه و
~~هفتاد و پنجم شیخ عبدالله قطیفی وهفتاد و ششم شیخ محمدبنیوسف مدنی - که
~~ایشان در آن عصر قطب عالم بودند.
# وسی و یک دیگر از جمله صد و سی و هشت در دولت آباد و گجرات و دهلی
~~ولیها پای بوس شده است تا بزرگ. اول از سی و یک شیخ جمالالدین کولی - که در
~~مقام فردانیت بودند - و دوم مولانا حسامالدین ملتانی که خلیفه قطب حقیقی شیخ
~~نظامالدین بودند - و سوم مولانا شمسالدین یحیی بزرگ و این هر دو خلفای قطب
~~حقیقی شیخ نظام الحق والشرع والدین بودند و در پیش این هر دو بزرگوار این فقیر را
~~تحصیل علم شده است - وچهارم شیخ عبدالعزیز اودهی و پنجم خواجه سالار
~~یمنی و ششم مولانا فریدسری و هفتم شیخ شهابالدین عاشقپانی پتی - که در
~~سیری ساکن بودند - و هشتم شیخ جمالالدین بوریاباف و نهم شیخ ابراهیم
~~کالبرکی و دهم شیخ علی صابر دولت آبادی و یازدهم شیخ مظفر و دوازدهم شیخ
~~سید جلالالدین باخرزی - که قطب اقلیم بودند. بعده به تقریب خدمت برسید. این

PageV01P234

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0229.png)

~~بود که من به قطب عالمی رسیدهام و سیزدهم شیخ جمالالدین سرچه و چهاردهم
~~شیخ کریم الدین جاجاموی و پانزدهم شیخ علأالدین صامت در کول بودند و
~~شانزدهم شیخ علی بهاری و هفدهم شیخ شرفالدین کره و هژدهم شیخ
~~سعدالدین بلارامی - که بس مرد بزرگ بودند و مرید قطب حقیقی شیخ نظامالدین
~~بودند - و نوزدهم شیخ بهاءالدین نوساری و بیستم شیخ طیفور عدنی - که از عدن
~~دردهار آمده بودند - و بیست و یکم شیخ نورالدین عاشق دولت آبادی و بیست و
~~دوم مولانا ms237 برهان ساوی - که در آن وقت قطب ولایت بودند - وبیست و سوم شیخ
~~علی دیوانه وبیست و چهارم شیخ داودقیصر نوساری و بیست و پنجم شیخ
~~برهانالدین لوهری - که در کشمیر بودند - و بیست و ششم شیخ حسن
~~دهکره پوش و بیست و هفتم شیخ علی هشتنغری و بیست و هشتم شیخ ابراهیم
~~کابلی و بیست و نهم شیخ نورالدین قندهاری - که حافظ بودند در هر شبی دوختم
~~کردندی اما قطب ولایت بودند - و سیام شیخ عزیز قاشقری و سی و یکم شیخ
~~ملکیار گیاه خوار.
# و بیست ولی و اقطاب در بغداد و خراسان و ماوراءالنهر پای بوس کردم. اول
~~شیخ علاء الدوله و دوم شیخ علاءالدین نقشبند وسوم شیخ عبدالله باخرزی چهارم
~~شیخ عبدالله هریوه و پنجم شیخ عزیز سمرقندی و ششم شیخ جمال خجندی و
~~هفتم شیخ برهانالدین غزنوی وهشتم شیخ عبدالکریم اسفهانی ونهم شیخ
~~عبدالغفور شیرازی و دهم شیخ ابوحامد مروزی1 و یازدهم عبدالله خوارزمی و
~~دوازدهم شیخ ابوالغیث خوارزمی و سیزدهم شیخ علی صامت بزدوی و چهاردهم
~~شیخ داود قیصر سبزواری و پانزدهم شیخ محمدبن یوسف شبرغانی شانزدهم
~~شیخ موسی بن جمال هریوی هفدهم شیخ علی صبور بدخشانی - که ایشان در آن
~~عصر قطب اقلیم پنجم بودند - هژدهم سید جلالبن احمد کرمانی نوزدهم شیخ
~~عمربن یوسف اوشی و بیستم سید محمد بن احمد عاشق جامی قدس الله سرهم و
~~ازواحهم اجمعین. الله تعالی به انوار روح با فتوح ایشان، باطن محبوب را مصفا

PageV01P235

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0234.png)

~~گرداند بمنه و کمال کرمه بالنبی و آله الامجاد. فرد
~~اینک آن مرغان که ایشان بیضهها زرین کنند
# کرهآ تند فلک را هر سحرگه زین کنند
# تم فذالمکتوب الشریف فی لیلة السبت الثانی من ذی الحجة سنة ازبع عشرین و تمان
~~مائة.

PageV01P236

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0231.png)

# محبوبم اعز محترم، ملک محمود عرف شیخا ذام عزه، سلام و دعا از محمد
~~حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به ms238 فضل ربانی
~~جلت قدرته وبه برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر است، الحند لله علی
~~ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
# جان میدهند و خیمه به ملک بقا زنند
~~مستان جام عشق که لاف از لقا زنند جان میده
# . ساعتی که از دل شوریده عاشقان بیک عشق در حرم کبریا زنند
~~جامی ز دست ساقی باقی چو درکشند   جامه دریده نعره قالوا بلی زنند
~~کروبیان به ناله درآیند نیم شب   چون بیدلان ز درد غمش ربنا زنند
~~قومی که هر دو کون به یک جو نمیخرند   ایشان دم از محبت دنیا کجا زنند
~~آنها که دل به ملکت فانی نمینهند   میخ امل به دامن همت چرا زنند
~~وآنهاکه روزخانه بدارند بر زمین   شبها به نور عشق قدم بر سما زنند
~~عشاق خسته خانهآ دل را به هر زمان   از هر چه ماسواست به جاروب لا زنند
~~مردان راه فقر ز میخانهآ آلشت   جامی چو درکشند دم از مصطفی زنند
~~وآنها که سوز عشق ندارند و شوق یاردر روز حشر نعرهآ واحسرتا ز
~~با عاشقان ز ملک سلیمان سخن مگوی   که ایشان نفس ز عالم لا منتها زنند
~~مشاطهآ محمد کز نور روی تو   قدوسیان سدره تو را مرحبا زنند

PageV01P237

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0236.png)

~~المقصود ای محبوب، سکر و حیرت در طایفهآ اهل سکر بر سه وجه است: سکر
~~محبت و سکر مهابت و سکر حمیت و هر کلمه که از این مقام از مستان بزاید در
~~شریعت مقبول نباشد، از آن کلمه بر ایشان مؤاخذه و عتاب نباشد کما قال
~~علیه السلام ن الله تعالی لا یواخذ العشاق بما یصدر منهم وقول مشایخ نیز هم بر این
~~قایل است که العشاق لا یؤاخذون بما یقولون و یفعلون. پس ای محبوب بر حکم
~~حدیث نبوی علیه السلام و به قول مشایخ متابعان مصطفوی قدس الله ارواحهم بر
~~مشتاقان به صدور کلمات مستی نگیرند که حکم خطاب به خواب ساقط است و ms239
~~مستی چون خواب است. ای محبوب مستی بر دو وجه است: یکی آن است که
~~حواس بیکار باشد و مسدود بود، مثل خواب و دوم آن است که حواس گشاده
~~باشد، مثل مستی. پس ای محبوب، سکر محبت مر محب جلیل، ابراهیم خلیل الله
~~صلوةالله و سلامه علیه را بود. یعنی در آن روز که بازار او گرم بود او را جانب آتش
~~نمرود - که امتحان حضرت ودود بود - در منجنیق بلاکردند و هنوز او در هوا بود
~~که غلغله در ملکوت عرشی و سماوی و ارضی افتاد، اما در عالم انسانی خوش افتاد
~~زیراکه ای محبوب آن روز که آن محبوب در عالم سراپرده سرادقات لاریب، ندای
~~امانت برای تسلیم درآوردند که انا عرضنا الامانة علی السموات والارض والجبال فابین
~~آن یحملنها واشفقن منها و حملهاالانسان یعنی کل موجودات، تحمل بار امانت بلای
~~حضرت صمدیت جلت قدرته را نداشتند، زیرا که تحمل را تجمل باید و آن تجمل
~~مر خاکی راست، بعد اما از عرش تا فرش بیچاره روح تو که خلعت انسانی یافته
~~است، دست فقر از آستین محبت کشید، باری را که تحمل کل موجودات نبود، به
~~دست خود آن امانت را گرفت و خاموش گشت. اکنون امروز کجا گریزی و آنکه
~~گریزان شوی خطاب کنند که این المفر؟ المقصود، بیچاره ابراهیم علیهالسلام کجا
~~گریزد؟ در سکر محبت مستغرق بود. بعده ملائکه بخروشیدند و همه به یکبار در
~~ناله درآمدند که اسراردان آشکارا و نهان این چه حال است که خلیل خود را بر
~~دست ذلیل گرفتاری دادهای و آتشکده را قرارگاه او میبینم ؟ بیچاره ملائک
~~ظاهربین چه دانند که ابراهیم در چه مستی است و شکر محبت در سر دارد، اگرچه

PageV01P238

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0233.png)

~~شراب نمودار نبود.1
# راب را تو نبینی و مست را بینی نبینی آتش دل را و خانهها پر دود
# خسان چو بسوزد چه بوی بد آید دل شهان چو بسوزد فزود عنبر و ms240 عود
~~نوشته بر رخ هر مست رو که جان بردی   نوشته بر لب ساغر که عاقبت محمود
# و شراب خدای مست بدی ز صد گنه نشدی هیچ طاعتش مردود2
# پس ای محبوب ظاهربین را چه بهره؟ ناگاه ندایی بر پیک اهل رسالت جبرئیل
~~امین علیه السلام در رسید که ای پیک حضرت محبان ما، برآن خلیل حضرت ما در
~~هوا برو، اگر از تو حاجتی تمنا کند فریاد او را برس. ناگاه به سرعت در هوا جبرئیل
~~دررسید و گفت یا ابراهیم هل لک منی حاجة؟ فقال اما الیک فلا یعنی گفت ای ابراهیم
~~از من حاجتی داری؟ پس ابراهیم گفت حاجتی به تو ندارم. اینک ای محبوب،
~~شریعت میگوید بایستی که از جبرئیل حاجت خواستی تا داخل ولا تلقوا بایدیکم
~~الی التهلکة نشدی، اما ابراهیم در سکر محبت بود مواخذه نکردند انالله تعالی لا
~~یؤاخذ العشاق بما یصدر منهم
# و نکته باریک دیگر آن است که چون ای محبوب کمر خدمتکاری را چست
~~بندی، برای وصلت آن حضرت چهار مرتبه است: اول عالم ناسوت و دویم عالم
~~ملکوت و سوم عالم جبروت و چهارم عالم لاهوت و هر چهار را در مکتوبی بیانی
~~شافی نوشتهام، اما در این مکتوب تجلی دیگر است. پس ای محبوب اول مرتبه
~~ناسوت، مبدأ مقام سالک است. اما ای محبوب هر که خواهد که در ترقی سلوک
~~کوشش نماید، اول ناسوت است یعنی در خرابات ظاهری نفس را زند گوهرهای
~~خبایثت نفسانی ظهور نگردد. چون ظهور شد هر یکی را مشاهده کنی و از هر یکی
~~تبرا گردد آنگه به خرابات ظاهری نفس را بزنی. پس نفس راندانی که من عرف نفسه
~~چه اصطلاح است؟ بیت
# هر کو به خرابات نشد بیدین است   زیرا که خرابات اصول دین است

PageV01P239

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0238.png)

~~چون از ناسوت مذکور تبرا گیری بعده در پایه ملکوت رسی و مقام ملکوت
~~تسبیح و تهلیل است و این عالم ملاتکه است ms241 که یسبحون اللیل والنهار لا یفترون.
~~بعده چون از این مقام ملائکه ترقی کنی، به عالم جبروت رسی و عالم جبروت عالم
~~انبیا است علیهم السلام وعالم انبیا محبت وعشق وشوق و ذوق و آتش ونشاط
~~است. چون از این عالم انبیاء ترقی کنی، به مقام لاهوت رسی و این مقام مخصوص
~~حضرت رسالت است علیه السلام وبعضی جرعهنوشان حضرت او که بر قلب
~~حضرت رسالتاند.
# المقصود ای محبوب، جبرئیل عالم ملکوتی وابراهیم خلیل عالم جبروتی؛ و
~~مرتبه ملکوت فروتر از مرتبه جبروت است. پس اعلی را التجا به اسفل روا نباشد. از
~~سبب این بود که ابراهیم خلیل گفت آما الیک فلا، پس ای محبوب،
~~گر ساعتی ببری ز اندیشهها چه باشد؟
# غوطی خوری چو ماهی در بحر ما چه باشد؟
~~آخر تو برگ کاهی ما کهربای دولت
# زین کاهدان بپری تا کهربا چه باشد؟
~~تو گوهری نهفته در کاهگل گرفته
# گر رخ زگل بشویی ای خوش لقا چه باشد؟
~~از پشت پادشاهی مسجود جبرئیلی
# ملک پدر بجویی ای بینوا چه باشد؟1
# پس ای محبوب، مخلوقات بر سه نوع است: یکی ذلیل گزیده چون ملائکه و
~~دوم ذلیل چون حیوانات و سوم ذلیل گزیده چون انسان. این صفت بالاتر است زیرا
~~که در انسان صفت ملائکه است و در ملائکه صفت انسان نیست که وسخر لکم ما
~~فی السموات و ما فی الآرض جمیعا. المقصود ای محبوب هم چنین گوشت زهرآلوده در
~~شکم حضرت رسالت علیه السلام هیچ اثر نکرد، زیرا که درونهآ پیغمبر حضرت
~~رسالت علیهالسلام از سکر محبت پر بود. همچنین ابوالطیب حجام چون حضرت

PageV01P240

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0235.png)

~~رسالت علیه السلام را حجامت کرد و همه خون حضرت رسالت علیهالسلام را
~~بیاشامید و ای محبوب، میدانی که شرب خون مطلق حرام است که به دلیل قطعی
~~لا شبهة فیه قوله تعالی والدم ولحم الخزیر. پس ای محبوب، ابوالطیب حجام را هیچ
~~مؤاخذه نکردند، زیرا که درونه او از ms242 سکر محبت پر بود که ان الله تعالی لا یؤاخذ
~~العشاق بما یصدر منهم معهذا ای محبوب، رسول الله صلی الله علیه و سلم
~~ابوالطیب حجام را تشریفی فرمود که حرم الله جسدک علی النار.
~~و ای محبوب سکر دوم مهابت است چنانکه عمر رضی الله عنه ردای مبارک
~~حضرت رسالت را علیه السلام گرفته به روی میکشید و مانع میشد و میگفت یا
~~رسول الله بر جنازهآ عبدالله أبی که او از منافقان بود نماز مگذار و حضرت رسالت
~~علیهالسلام بر عمر هیچ مؤاخذه نکرد یعنی عمررضی الله عنه بیادبی محکم کرده
~~بود از سبب آنکه درونهآ عمر رضی الله عنه به سکر مهابت پر بود و سوم سکر
~~حمیت چنانکه موسی علیهالسلام با قوم خویش وعده کرده و برای توریت آوردن
~~در طوررفت که و واعدنا مؤسی ثلثین لیلة یعنی سی شب وعده کرده بود. از این شب
~~و روز مراد است پس روز برای چه نگفت از آنکه راز گفتن با دوست خوب نمیآید
~~از روز، چنانکه خطاب بر حبیب علیهالصلوة والسلام نیز شده است که قماللیل یعنی
~~شعر
# تجدنی فی سواد اللیل عبدی   قریبا منک فالطلبنی تجذنی
# و ای محبوب تجلی نور در ظلمت ظهور است، زیرا که سواد نور اصل است که
~~مظهر جمیع نورهاست چنانکه خاک نعت ظلمت داشت مظهر نور ذات و صفات
~~شده است که انه کان ظلوما جهولا نعت یافته است، فرد
# از کفی گل کان وجود آدمی است   آنچنان خورشید پنهان کی شود؟
# المقصود ای محبوب، سی روز روزه داشت، اما برادر خود هارون را علیهالسلام
~~در قوم خویش خلیفه گذاشت که یا هارون اخلفتی فی قومی و اصلح ولا تتبع سبیل
~~المفسدین. بعد از سی روز فرمان شد و أتمناها بعشر یعنی ده روز دیگر براین سی روز
~~فرمان شد. قوم موسی علیهالسلام گفتند که موسیآ علیهالسلام خلاف وعده کرد ویا

PageV01P241

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0240.png)

~~گفتند که موسی علیهالسلام را در ms243 کوه گرگ خورد. هارون را از میان خویش بیرون
~~کردند و خودگاوپرست شدند. چون موسی علیهالسلام بعد از چهل روز توریت را
~~آورد و دید که هارون علیهالسلام از قوم بیرون آمده است و قوم او گاو می پرستند،
~~واخذ برأس اخیه یجره الیه یعنی موسی علیه السلام سر وریش هارون را علیه السلام
~~گرفت میکشید و هارون علیه السلام به عجز میگفت یابن أم لا تأخد بلحیتی و لا
~~برأسی. پس ای محبوب این فعل پیغامبر مرسل در حق پیغامبر مرسل چگونه کند؟
~~اما سبب این معنی بر موسی علیهالسلام و هیچ مؤاخذه نکردن از جهت آنکه درونهآ
~~حضرت موسی علیه السلام به سکر حمیت پربود که ان اله لایؤاخذ العشاق بما یصدر
~~منهم.
# پس ای محبوب علمای ظاهر - که ایشان از عالم جبروت که عالم انبیا است
~~علیهم السلام محرومند، گویند که اینچنین شکر در انبیاء جایز نیست زیراکه ایشان
~~مکلفاند به دعوت و بیان احکام شرایع، پس اینچنین سکر مانع است و نشاید که
~~کسی از امت بدیشان اقتدا کند. پس ای محبوب بیچاره علمای ظاهر که از
~~بحرالمعانی محرومند! پس بدانکه سکر محبت قاطع است و سکر مهابت و حمیت
~~به مقام اعتراف است. از این معنی بود که چون از عمر و موسی علیهالسلام سکر
~~مهابت و حمیت صادر شد پس عمر گفت که یا رسول قال الله تعالی والعافین عن
~~الناس قال یا عمر عفوت عنک وهمچنین چون موسی علیهالسلام اینچنین فعل با
~~هارون علیه السلام بکرد پس گفت رب اغفرلی ولاخی.
# پس ای محبوب سکر محبت به منزلت غفلت و حیرت است، چنانکه در مستی
~~خمر و ای محبوب در خوردن خمر مراد مستی نیست، بلکه مقصود شارب انس و
~~نشاط و ذوق است. پس انبیاء علیهم السلام را علی التواتر والتوالی دارد و حاصل
~~است، از مستی معصوماند که بی خبر باشند، اما ذوق و انس و نشاط از بی خبری
~~نیست ms244 بلکه کرامة من الله است. پس ای محبوب شکر اولیاء قدس الله اسزارهم و
~~آرواحهم نیز هم بر این طریق است که اولیاء در مقام اقتدا و متابعتاند و انبیاء
~~علیهم السلام در مقام مسند مقتدا و امامتاند. پس بدانکه ای محبوب شکر شراب

PageV01P242

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0237.png)

~~محبت به انسیات و ذوقیات بر انبیاء علیهم السلام جایز است بیهیچ قیل. پس اگر
~~این چنین سکر در اولیا قدس الله آرواحهم صادر شود انکار نباید کرد1. پس ای
~~محبوب میان صحو وسکر اختلاف اهل تحقیق راست. الصحو والسکر صفتان للعبد
~~مادام العبد محجوبا عن ربه حت یفنی آوضافه، اما ای محبوب، حاصل این فقیر آن است
~~تا درویش از هر دو صفات خارج نشود در زمرهآ ما درنیاید و راه نیابد، زیرا که ای
~~محبوب سکر از غلبه عبارتی است که ارباب معانی گفتهاند که غلبه محبت است با
~~حق تعالی وصحو عبارتی است از حصول مرادات. ای محبوب، محبت حق تعالی
~~و حصول مرادات نزدیک این فقیر هر دو حجاباند، زیراکه عبارت سکرنفی است
~~از کل محبوبان غیر محبوب نامتناهی و مقام صحو عبارت از اثبات است وای
~~محبوب از این عبارتم محجوب صفت آمدند. اما ای محبوب مرا و تو را سودایی
~~است که بیرون از این هر دو مذکور افتاده است سودایی ما را در بازار ماکه
~~نوفروشانیم سودایی کرده، سودی خواهی دید. الله تعالی جمال رباعی این فقیر را
~~بر آن محبوب تجلی کند. رباعی
# از نفی و ز اثبات برون صحرائیست   کاین طائفه را در میان سودائیست
# عاشق چو بدان جای رسد محو شود   نی نفی نه اثبات نه او را جائیست
~~اگرای محبوب، این ارباب معانی امروز زنده میبودندی میگفتمی آنچه گفتنی
~~در این راه میبایست دریغ. بیت
# ای دریغا هیچ کس را نیست تاب   دیدهها کور و جهان پر آفتاب
# الله تعالی آن محبوب را آنچه من از حضرت عزت جلت قدرته برای دریافت
~~بحرالمعانی ms245 و دقایق المعانی خواستهام، الله تعالی همچنین آن محبوب را مدرک
~~خواهد گردانید، اما گردانیده است، آنگاه در قلم می آمد.
# من ز خمخانه خوردهام جامی   نه زمن اسم ماند و نی نامی
# مست گشتم ز او و جام شکست   تا نگیرد دگر کسم جامی
# عاشق و عشق گشت خود معشوق   خاص بیند چنین نه هر عامی

PageV01P243

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0242.png)

~~چشم معنی گشاده شد به یقین   کردم این نکته را از آن تضمین
~~که همه اوست هر چه هست یقین   جان و جانان و دلبر و دل و دین
~~تم فذالمکتوب الشریف فی یومالرابع الشابع من ذالحجة سنة ازبع و عشرین و ثمان
~~مائة.

PageV01P244

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0239.png)

~~محبوبم اعز محترم، ملک محمود شیخا دام عزه، سلام و دعا از محمد حسینی
~~به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام یقینی به فضل ریانی جلت قدرته
~~و به برکت خاندان حضرت نبوی علیهالسلام موجب شکر است، الحمدلله علی
~~ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
# گر ز سر عشق او داری خبر   جان بده در عشق و در جانان نگر
# چون کسی از عشق هرگز جان نبرد   گر تو هم از عاشقانی جان مبر
# عشق دریائیست قعرش ناپدید   آب دریا آتش و موجش گهر
# سرکشی از هر دو عالم همچو موی   گر سر مویی از آن یابی خبر
# گوهرش اسرار و هر سری از او   سالکی را سوی معنی راهبر1
# المقصود ای محبوب، راههای طالبان درگاه حضرت صمدیت جلت قدرته به
~~جناب بارگاه احدیت بیشتر از آن است که آن را ممکن بیان نیست که الطرق الیالله
~~بعدد انفاس الخلایق اما ای محبوب همه طرقها به سه قسم مجمل کردهام: قسم اول
~~راه ارباب معاملات است و این بسیاری نماز و روزه و تلاوت قرآن و حج و غیره
~~ذلک واین راه عامه مسلمانان است و موجب خلاص ایشان از عذاب ابدی؛ ولکن
~~وصول حقیقی از رهگذر این نوع عبادت ms246 متعذر است و قسم دوم راه اصحاب

PageV01P245

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0244.png)

~~مجاهدات است و آن است تبدیل اخلاق و تزکیهآ نفس و تصفیهآ قلب، یعنی در آنچه
~~تعلق باطن باشد و این راه ابرار است و این قوم نیکان امتاند و طایفهآ دیگر ای
~~محبوب مقتصدانند و واصلان گروه اندکاند، اما ای محبوب قسم سوم سائران
~~حضرت صمدیتاند که در فضای مقام لاهوتی و جذبات عنایت حضرت لایزالی
~~سیر میکنند، اما قدم ایشان در یک محل نشسته در گرد دو عالم طیر است. غزل
~~ما چشم بسته صورت جان را نظر کنیم
# بر جا نشسته گرد دو عالم سفر کنیم
~~بی آب و خاکسان است در و زر به پیش ما
# زین رو به وقت نظره درخاک زر کنیم
~~بر دست ما چو باده بیاری عسل شود
# در پیش ما چو زهر بیاری شکر کنیم
~~جز او بهیچ در دو جهان نیست غیر دوست
# زین رمز عشق بیخبران را خبر کنیم
~~ز اسرار عاشقان چو محمد برون دهیم
# این عشق و معرفت همه زیر و زبر کنیم
# اما ای محبوب وصول این قوم ثالث در بدایت امر بیش از دیگران است در
~~نهایت کار و این راه اشرف طرق واین مبنی بر موت است که موتوا قبل ان تموتوا و
~~ظهور آثار این سعادت برده منازل بنا کردیم:
# مفزل اول ای محبوب آن است که تو را باید که توبه کنی و حقیقت «توبه» آن
~~باشد که به سوی آن حضرت بازگردی به اختیار پیش از موت، چنانکه بعد از موت
~~بازخواهی گشت به اضطرار و آن رفتن به حضرت دوست ضروری است که آن
~~عندالله محسوب نیست و معنی توبه ای محبوب برون آمدن است از هر چه ترا از
~~حق تعالی باز دارد و از مراتب دنیا و عقبی که آن غیرگناه است، از همه بیرون آیی،
~~کما قال الله تعالی توبوا إلی الله جمیعا ایها المؤمنون لعلکم تفلحون، مثنوی ms247
# گر کلاه فقر خواهی سر ببر   از خود و جمله جهان یکسر ببر

PageV01P246

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0241.png)

# این کلاه بی سر انست ای پسر   کی دهندت تا تو مینازی به سر
# ای محبوب منزل دوم آن است که بعد از توبه زهد کنی و حقیقت «زهد» آن
~~است که برون آیی از خود و از مقصود خود پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد
~~ازموت به اضطرار برون خواهی آمد و آن خروج ضروری عندالله محسوب نیست
~~پس ای محبوب از جمیع درجات باقی و لذات دنیوی بگذری و اگر این جمیع را
~~پیش تو عرض دهند، به گوشهآ چشم نیاری که الدنیا حرام علی أهل الآخرة والآخرة
~~حرام علی أهل الدنیا و هما حرامان علی أهل الله پس ای محبوب از این حرام چه چیز
~~حرام است؟ یعنی محبت لذایذ دنیا و عقبی و نه آنکه خدمتکاری دنیا و عقبی و بر
~~خدمتکاری محبت نیست غیر خدمت. یعنی ای محبوب این دو خدمتکاری را
~~محبوب ازلی برای خدمت محبان خویش ظهور کرده است. پس ای محبوب پست
~~همتی باشد که بر غیر محبوب، خدمتکار آن محبوب ازلی محبت ورزد. از این حرام
~~مراد این است و خلق بر ایناند که مفلس شویم و محتاج گردیم، هیچ فهم ندارند.
~~پس ای محبوب از این حرام همین محبت باطن است که در باطن محبت حظ دنیا و
~~عقبی بر تو حرام است، اما اگر در ظاهر هزار در هزار خدمت تو باشد آن حرام
~~نیست. نیکو تأمل کن بیت
# هر آن کو درنبازد هر دو عالم   نگردد در حریم خاص محرم
# از این باختن مراد حب باطن است که در باطن این هر دو نگیری هما حرامان علی
~~اهل الله.
# مفزل سوم ای محبوب «توکل» است و حقیقت توکل آن باشد که بیرون آیی از
~~رؤیت وسائط و اسباب پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت به اضطرار از
~~همه تعلقات ms248 و اسباب برون خواهی آمد و آن خروج عندالله محسوب نیست. یعنی
~~خروجی که به اختیار تو باشد به اعتماد کرم حضرت صمدیت جلت قدرته موجب
~~رضای خداوند است کما قال الله تعالی فان تولوا فقل حشبی الله لا إله إلا هو علیه
~~توکلت و هورب العرزش العظیم
# منزل چهارم ای محبوب «قناعت» است و حقیقت قناعت آن است که از جمیع

PageV01P247

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0246.png)

~~اغیار که از یار [باز] می دارند تبراکنی، یعنی محبت باطن که ذرهای میل اغیار که دون
~~یارند در باطن نکنی، اما محبت ظاهری با زنان و با فرزندان و غیر ایشان عاریتی
~~است، عندالله محسوب نیست. یعنی در باطن جز یار غیری را راه ندهی پیش از
~~موت به اختیار، چنانکه بعد از موت به اضطرار قناعت خواهی کرد و آن قناعت
~~عندالله محسوب نیست.
~~معاذالله که من زین پس به هر اغیار بنشینم
# مرا چون گل به دست آمد چرا با خار بنشینم
~~چه باشد به از این دولت که من در خواب میجستم
# دمی در صحبت یاری که بیاغیار بنشینم
~~بیا ساقی میاندر ده محمد دائما گوید
# چرا لب بسته بر دریا چو بوتیمار بنشینم
# مفزل پنجم ای محبوب عزلت است و حقیقت «عزلت» آن است که حبس کنی
~~باطن را از غیر محبوب پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت حبس خواهی
~~کرد به اضطرار و آن حبس ضروری عندالله محسوب نیست. پس بدان ای محبوب
~~عزلت دونوع است: عزلت زنانه و عزلت مردانه، اما عزلت زنانه حبس کردن اعضا
~~است در کنج صومعه و باطن در غیر محلها است، اما عزلت مردانه آن است که ظاهر
~~با خلق در صحبت باشی و حکایت با مردمان کنی و باطن را در آن حضرت داری
~~این عزلت مردانه است. فرد
~~ای دوستان تعلق باطن زمن برفت من در میان جمع دل من به سوی دوست
# الله تعالی آن محبوب را عزلت ms249 مذکور عطا خواهد کرد. پس ای محبوب مگر در
~~صحبت پیری که تربیت از وی رسد و ای محبوب پیر تربیت همچون طبیب حاذق
~~است، تا آنکه طبیب مریض را پرهیز نمیفرماید داروی استهیل نمی دهد. چون
~~پرهیز کناند، بعده داروی استهل می دهد بعد از استهل حرارت غذایی قوی میگردد
~~و روی به صحت میآرد. همچنانکه پرهیز عاشقان عزلت مذکور است و داروی
~~استهیل ایشان علی الدوام در خلا و ملا، باطن در آن حضرت به حضور داشتن است

PageV01P248

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0243.png)

~~که ابدانآهم فی الدنیا و قلویبهم فی الآخرة مع الله تعالی. مثنوی
# زخم خوردم روز و شب عمری دراز   تا به صد زاری درش کردند باز
# تا نیاید درد این کارت پدید   قصه این درد نتوانی شنید
# گر شود این درد دامن گیر تو   برگشاید سر به سر زنجیر تو
~~منزل ششم ای محبوب «ذکر» است و حقیقت ذکر بیرون آمدن است ازیاد غیر
~~محبوب ازلی، پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت خروج خواهی کرد به
~~اضطرار که واذکر ربک اذا نسیت وای محبوب ذکر مرکب است از نفی و اثبات ونفی
~~لا له است که مواد فاسده نفس اماره است و مربی صفات وی از شهوات حیوانی و
~~اخلاق ذمیمه ظلمانی چون کبر و بخل و عجب وحسد و حرص و ریا و غیرذلک و
~~هریکی از آن صفات، بندی از بندهای روح است و بیماری دل است که از خود دور
~~می افکند و هوا فضای میدان دل را که محل بارگاه کبریا و مطلع آفتاب فردانیت
~~است، از غبار حدوث ظلمانی پاک میگرداند و بعده به اثبات الالله تحصل دل به
~~سلامت از اخلاق ذمیمه و کسب زندگانی بحیوة طیبة میکند و به سطوات نور
~~وحدت از ظلمات کثرت حدوث منهزم میگردد، تا پادشاه روح که آن خلیفه حق
~~است، جمال و کمال خو را به تو جلوه دهد و زمین بدن ms250 ترا ای محبوب به نور
~~هدایت از جمال بر کمال منور گرداند و وجود تو ای محبوب در آفتاب عزت
~~متلاشی گردد و غبار ادبار ما سویالله از وجود باطن تو منهزم شود و جمال مذکور
~~در عین باطن ذاکر روی نماید و اشارت و هو معکم تو را محقق گردد. مثنوی
# تا که باشد یاد غیری در حساب   ذکر مولی از تو باشد در حجاب
# گر همه عالم ثواب تو بود   تا تو باشی آن عذاب تو بود
# گر شوی چون خاک در ره پایمال   تا ابد جان را به دست آری کمال
# تا بود یک ذره از هستی به جای   کفر باشد گر نهی در عشق پای
# تا تو با خویشی عدد بینی همه   چون شوی فانی احد بینی همه
# منزل هفتم ای محبوب «توجه» است و حقیقت توجه روی آوردن به حضرت
~~[صمدیت] است پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت به اضطرار خواهی

PageV01P249

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0248.png)

~~کرد و آن توجه ضروری عندالله محسوب نیست. پس ای محبوب عالی همت شوی
~~که به گوشه چشم به هیچ مطلوب و محبوب غیر حق التفات نکنی و اگر مقامات
~~انبیاء علیهم السلام بر تو عرض کنند، بدان جمله نظر نیفکنی و از حق تعالی به غیر
~~حق تعالی در باطن مشغول نگردی. الله تعالی آن محبوب را همت بایزید نصیب
~~گرداند که روزی در سربایزید گفت که ای بایزید ترا محمد رسول الله صلی الله علیه
~~و سلم گردانم؟ بایزید گفت خداوندا، محمد تو صلی الله علیه و سلم یکی است.
~~فرمان شد که تو را در عالمی ببرم که در آن عالم آدم و موسی و عیسی مبعوث کنم و
~~ختم نبوت به تو کنم؟ بایزید گفت مرا جز تو هیچ نمیباید. فرمان شد که ای بایزید
~~تو باش در جوار قرب ما.
# وهمچنین ای محبوب، شبی در بلخ بودم در شهور سنه تسع وثمان مائة و ms251 همه
~~جهان از علوی و سفلی بر خود تلخ کرده بودم. ناگاه نیم شب مذکور در سر من ندایی
~~شد که ای فقیر، ترا در مقام نبوت رسانم که ختم نبوت به تو باشد. گفتم خداوندا
~~خاتم رسل محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم است واین فقیر کمترین به مکان
~~حضرت اوست، ثم قلت انا مشغول بک و انت مقصودی فلیس لی مقصود سواک. فقال
~~الله عز وجل یا محبوبی انت مشغول لی و انا مشغول بک. الحندلله لا نهایة ولا غایة هذا
~~الخطاب. پس ای محبوب چون درویش در مقام کبریایی نزول میکند با آن درویش
~~مقامات انبیا و رسل مینمایند، از جهت آنکه او را امتحان میکنند. الله تعالی آن
~~محبوب را در این مقام خواهد رسانید، باید که همت را بلند و عالی داری، چنانکه
~~پیر فقیر تو داشت، تا به به خطاب مذکور مخاطب گردی. پس ای محبوب، سگان
~~طویله نبوت را با مسند نبوت چه کار؟
# من از جام1 محمد مست گشتم   دو عالم پیش من گشت است پستم
# ندارم لاف فرزندی در این راه   منم خاک درش هستم که هستم
# منزل هشتم ای محبوب «صبر» است. صبر دوختن بود دیدهآ ظاهر و باطن از
~~حب حظوظ دارین، به ثبوت قدم بر بساط محبت حضرت صمدیت جلت قدرته

PageV01P250

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0245.png)

~~پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت صبر خواهی کرد به اضطرار و آن صبر
~~ضروری عندالله محسوب نیست. و ای محبوب این مقام اهم است. پس ای
~~محبوب صبری پیش گیری که در نور مقدس اوگم شوی، چنانکه پیر فقیر تو در این
~~مقام هویدا است. الله تعالی جمال رباعی این فقیر را بر آن رفیق ازل و عتیق ابد
~~تجلی کند! رباعی
# در نور مقدسش چو گشتم پنهان   وز حد مکان گذشتم ای جان جهان
# در مسند عشق او مقرب گشتم   اندر ره من کنون نه این ماند نه ms252 آن
# منزل نهم ای محبوب «مراقبه» است و حقیقت مراقبه آن است که دیدهآ ظاهر و
~~باطن را بداری به حضور مطلوب و محبوب و بیرون آیی از حرکات و سکنات و از
~~قوت خود پیش از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت خواهی شد به اضطرار و آن
~~ضروری عندالله محسوب نیست. وای محبوب مراقبه آن است که آرام گیری بعد از
~~تصفیهآ قلب و تزکیهآ نفس، در انتظار انفتاح ابواب مواهب الهی و کمین داری از
~~رهگذر نسیم ریاح به نفحات الطاف نامتناهی و در میدان مودت قدم عصمت به سر
~~مرادات زنی و در بحر احدیت غوطه خوری و پروانهآ هستی را بر شمع جلال
~~صمدیت به حرقت دهی و در ضیای شمع مذکور منازل فراق را قطع کنی و گلیم
~~ادبار حجاب را پس پشت اندازی و خود را بدوپردازی، بساط مجاهدات را طی
~~کنی و قلب اموات را به انوار مشاهدات میکنی، سیئات نفس را به حسنات مبدل
~~گردانی اولئک یبدل الله سییاتهم حسنات و بعده خود را در حلقه عصمت آویزی،
~~انوار آفتاب جمال و جلال را به صحرای قدم بینی و از ظلمات افلاکی و ارضی و
~~قالبی به یکبارگی رمیده گردی، ای محبوب ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء والله
~~ذوالفضل العظیم نظم
# هر که او با همدم خود همبرست   یک دم از ملک دو عالم برتر است
# با خدای خویش دایم در حضور   چون شوی دل تنگ با آن شمع نور
# گر تو خواهی تا شوی از اهل راز   تا ابد منگر به سوی هیچ باز
# زانکه هر جایی نظر خواهی فکند   در گناه خویش سر خواهی فکند

PageV01P251

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0250.png)

~~هر که را آئینه باشد پادشاه   کفر باشد گر کند در خود نگاه
~~گر گدای او شوی شاهت کنند   ور نه ای آگاه آگاهت کنند
~~منزل دهم ای محبوب «رضا»ست وحقیقت رضا بیرون آمدن است به دخول
~~رضای محبوب پیش ms253 از موت به اختیار، چنانکه بعد از موت به اضطرار. پس ای
~~محبوب این مقام اعظم سالکان است زیرا که ای محبوب هر مطلوب که از پس پردهآ
~~طلب حاصل شود، آن حظوظ طالب بود. اما سالک مبتدی در مقام مسکنت و
~~حقارت است، پس ای محبوب، هرکه مقصود خواهد حقیر بود. چون ای محبوب
~~خواست خود از میان برداری و کار عظیم خود با عظیم بگذاری، عطای نامتناهی
~~یابی و جز جناب کبریا را نایی. پس ای محبوب حضرت علیهالسلام فرموده خاکیا
~~عن الله تعالی من شغله ذکری عن مسئلتی اعطیته افضل ما اعطیت للسائلین، یعنی
~~حضرت صمدیت جلت قدرته میفرماید هر که را مشغول کند یاد کردن از سؤال
~~کردن از من، او را بهتر دهم از سؤال کنندگان. پس ای محبوب چگونه برابر بود کسی
~~که در بیابان طلب گم باشد با کسی که راضی باشد بدانچه او را رسد و آنکه خود را
~~در مقام خود بینی و خود شنوی و خود باشی پس توجه و خواست تو از که آید؟
~~نیک تأمل کنی. نظم
# تو نکردی هیچ گم چیزی مجوی هر چه گویی نیست آن چیزی مگوی
# چه گویی وآنچه دانی آن تویی خویش را بشناس صد چندان تویی1
# تم هذالمکتوب الشریف فی یوم الاحد الثانی عشر من ذالحجة سنة أربع و عشرین وکمان

PageV01P252

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0247.png)

~~محبوبم اعز محترم المدعو من الله الودود، أعنی ملک محمود شیخا، دام عزه
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی موجب شکر است، الحمدلله علی ذلک، غرض صحیفه مبنی بر آنکه، غزل
~~تا خاطرت مسخر طبع هوا بودجانت اسیر نفس بلا مبتلا بود
~~هرگز به سوی صحبت بیگانه التفات نکند کسی که در ره دین آ
~~بر طبع نفس پای نه ار خواهی ای عزیز   تا بر سر تو سایهآ لطف خدا بود
~~ایمن مباش خواجه و نومید هم مشو ms254   کاسلام در میانه خوف و رجا بود
~~زنهار بر بقا مکن ای خواجه اعتماد   از بهر آنکه عاقبت او فنا بود
~~در پنج روز عمر که بر شارع فناست   آن کن که در طریق شریعت روا بود
~~ز خوف جان فقیر محمد به لب رسید تا بازگشت او به قیامت کجا بود
~~المقصود ای محبوب، حضرت رسالت علیه السلام فرموده است که بسا طاعت
~~که مضرت او در حق عابد بیشتر از معصیت است و بسا معصیت که منفعت او در
~~حق طالب بیشتر از طاعت است. و این معنی ای محبوب نیز در ارباب قلوب مقرر
~~است که هر طاعتی که آن سبب تعجب و غرور تو باشد، ای محبوب آن عین
~~معصیت است و هر معصیتی که آن ترا در مقام اعتراف و عذرکشد، در حقیقت آن
~~معصیت ترا طاعتی مفید است. یعنی ای محبوب چون ترا آثار و اخبار در آمال و

PageV01P253

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0252.png)

~~اعمال به سبب اخلاق بشری و اوصاف بهیمی و سباعی و شیطانی به نظر افتد، آنرا
~~نیک تأمل کنی تا ترا ای محبوب معلوم شود که بیشتر عباداتی و طاعتی که شیوخ
~~عصر و عامهآ دهر از سر رسوم گرفتهاند، همه علامات بی سعادتی است. اگر چه به
~~صورت دینی مینماید که اگر این جمله را در میزان عدل خواهند نهاد، سبب
~~گرفتاری ایشان خواهد بود الا ماشاءالله تعالی، وچون ای محبوب این آیت نزول
~~شد بدا لهم من الله ما لم یکونوا یختسبون یعنی ظاهر گشت ایشان را از حضرت باری
~~در مجمع فضای محشر آنچه درگمان ایشان نبود، و صحابه نیز از حضرت رسالت،
~~علیه السلام، تفسیر این آیت پرسیدند و معنی آن تفسیر سید کونین علیه السلام این
~~است که عملها کنند و تصور کرده باشند این طاعت است و چون روز قیامت نظر
~~کنند، آنچه ایشان طاعت می پنداشتند همه معصیت بینند. پس ای محبوب، زهی
~~کاری مشکل! و ms255 زهدای عصر تصور کردهاند که به مجرد کلاهکی1 که بر سرنهادهاند
~~و به چند رکعات عادتی و شغل عبادتی و چند حکایت سلوک مصلحتی - که این
~~همه علامات بی سعادتی و بی دولتی است - کاری پنداشتهاند و از این عبادات
~~عادتی هیچ فایده و بهره ایشان را نیست، اما سبب روزگار عیال ایشان است. پس ای
~~محبوب تو را و شیوخ عصر را چاره نیست از صحبت پیری که راه رفته باشد و منازل
~~شریعت و طریقت بریده بود و جام اسرار حقیقت را چشیده باشد. در دامن صاحب
~~دولتی درآویزند تا وقوف اعمال نفسانی و شیطانی از اعمال قلبی و رحمانی لحظه
~~به لحظه ارشاد کند، که ای محبوب خدمت پادشاهان جز مقربان پادشاه ندانند و بر
~~دقایق اسرار راه قرب حضرت صمدیت جلت قدرته جزروندگان اطلاع نیابند. پس
~~ای محبوب هر که طلب قرب سلاطین کند تا در حمایت یکی از این مقربان پادشاه
~~نرود، به مراد نرسد. همچنین هرکه طلب رضای محبت حضرت صمدیت جلت
~~قدرته کند یا دست در دامن صاحب راه بین وحدت نزند، مقصود هرگزنیابد. به چند
~~رکعات نماز که نمازی نیست که در لوث عجب و غرور ملوث است و به چند
~~حکایت سلوک مردان که در لسان مخنثان جاری است کی راست آید؟ چنانکه ای

PageV01P254

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0249.png)

~~محبوب مردی در خانه خود چراغ نداشت و ندیده بود قضاء آن مرد در خانه اهل
~~چراغ دید که ضیاء چراغ ظلمت حجره را روشن کرده، آن مرد صاحب چراغ را
~~پرسید که ضیای چراغ از چه چیز است؟ صاحب چراغ یکدانه کنجد و یا صد دانه
~~کنجد را بدان محجوب چراغ نمود و گفت که از این دانهها روغن برون میآید، ضیاء
~~چراغ از آن است. آن بیچاره محجوب چراغ، یک مشت دانههای کنجد را در جواز
~~خانه ببرد که از این دانهها یک مشت کنجد روغنی بکش و بده تا چراغ درگیرانم.
~~جوازگر ms256 گفت زهی نادان از یک مشت کنجد روغن نشود تا آنکه نواله جواز دو منی
~~نباشد. پس ای محبوب در این راه مرد مجموعه باید تا کار برآید. به چند رکعت و به
~~چند حکایت چه دست آید؟
# پس ای محبوب چون عنایت ازلی یار مرید مقبولی گردد و آن مرید مقبول را
~~حضرت پروردگار جلت قدرته به صحبت پیری رساند که ظاهر آن پیر به علوم
~~شریعت آراسته باشد و باطن او به حقیقت و معرفت کمال پیراسته بود و دیدهآ
~~عجب وریا در او نبود و سنگ قناعت در دهن حرص افکنده بود، یعنی ظاهر آن پیر
~~بر جادهآ شریعت تأدیب یافته باشد و باطن او در بوتهآ ریاضت مخفی صفا یافته بود و
~~سر او در عالم حقیقت به نسیمات اسرار توحید مروح 1 گشته باشد، در هر لحظه
~~تخم لطایف در مزرعهآ دل مرید مقبول میکارد. هر روز تخم را آن راشد هادی، به
~~آب اسرار دقایق آداب به تصفیهآ حقایق سیراب میگرداند تا به واسطهآ حسن رعایت
~~وقبول نصیحت و به عنایت حضرت صمدیت جلت قدرته در مرید مقبول، اعمال
~~صالحه و افعال مرضیه، احوال شریفه و مقامات سنیه مزید گردد و ریاحین واردات
~~غیبی در بستان دل مرید مقبول دمیدن گیرد و باطن مرید مقبول را به انوار صفا و
~~اسرار محبت و وفا، منور و مصفا گرداند.
# پس ای محبوب این نشانی مذکور مرید مقبول است، اما نشانی مرید بی دولت و
~~مدبر آن است که او در پیش شیخ جاهل بیاید و خود را در دامن آن اجهل ظلمانی که
~~او مشهور است در صفت حیوانی که در باب اوست کلام ریانی کلا لنهم عن ربهم

PageV01P255

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0254.png)

~~یومئذ لحجوبون بیاویزد. اگرچه این آیت در شأن اهل کفر است، اما چون در طریقت
~~درایی صدهزار کفر در پیش است. بعده هر روز آن شیخ ضال به ظلمات تقلیدات
~~اسمی و عبادات رسمی ms257 بند آن مرید میافزاید و به تسویلات باطله و به خرافات
~~فاسده راه حق را مسدود گرداند و خار بدعت و ضلالت در راه آن بیچاره مرید
~~مینهد و هر ساعت تخم خساست و جنایت در صحن دل او میکارد و باطن او را به
~~نجاست حرص و حسد ملوث میگرداندا وای محبوب لیس الخبر کالمغاینة یعنی ای
~~محبوب نظر در حال پیران و مریدان زمانه باید کرد که چگونه با دم شیاطین و تلبیس
~~ابلیس موصوف گشتهاند و اسم فقیر را بر خود اضافت کردهاند و مشتی اشقیاء جامهآ
~~اولیا پوشیدهاند و مردودان به رنگ مقبولان برآمدهاند و ضالآن دین، خود را به
~~صورت اهل یقین ظاهر کردهاند؟ و شعار ایشان زندقه و بازی و آداب صحبت ایشان
~~بدعت وبی نمازی، وجد وحالت ایشان رقص هوایی که السماع حرام للعوام لبقاء
~~نفوسهم و مجلس ایشان مناقشت و اشرار و خلوت ایشان تفرقه وخباثت و مفاخرت
~~ایشان به تحصیل حرام وگدایی و مناجات به قباحت و بی حیایی و جمعی از جهال
~~عام و آن موجودان بی معنی کالانعام و آن مردودان طایفهآ مخذولان را دعاوی نفس
~~و هوای شریعت ساختند و اباحت کفر مذموم را طریقت نام کردند و از حقایق
~~احکام دین اسلام بیگانه شدند و مریدان با این گمراهان در تیه ضلالت گمراه گشتند.
# پس ای محبوب حضرت صمدیت جلت قدرته در مجمع قیامت از حکام و
~~قضات واز علمای دین که بر جادهآ شریعت و بر سجادهآ حقیقت عاملاند، از بدعت
~~و ضلالت که بر درویشان - که فساد ایشان در دین احدی و در ملت احمدی منتشر
~~است - خواهد پرسید. فاما ای محبوب، چون در این عصر امور سلطنت و فرمان
~~دهی مملکت، کسانی را مسلم است که از اسرار علوم هیچ بهره ندارند و اهل علم
~~نیز فایده از علم خود نیافتهاند و برخورداری از علم خود ندیدهاند، و علم برای جاه
~~دنیا خواندهاند و ms258 آیت و حدیث را واسطه قوت خود ساختند و روزگار خود را در
~~علم ظاهر ضایع کردند و همگی همت خود را در قال بی حال گذرانیدند1، فسق و

PageV01P256

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0251.png)

~~فجور را مذهب خود کردند و اهل دنیا را حلیه گر ساختند و کمر شاگردی شیطان را
~~در میان جان بربستند و ابواب و ارباب قضا و تدریس و فتوی و مناقشات خلافی و
~~مجادلات کلامی و حیله عاطل و دعوی باطل را علم نام کردهاند و خرافات منطقی
~~را شهرت میان اهل بدعت ساختند و از حقایق علوم دینی - که آن معرفت دقایق
~~اسرارکتاب وسنت است - اعراض کردهاند، لاجرم گمراهان مبتدع در جهان منتشر
~~شدند و اغوای دنیا را قوت گرفتند و انوار احکام و حدود اسلام منتفی شدند. چون
~~ای محبوب این اصحاب ضلالت و ارباب بدعت منتشر شدند، اهل الله وارباب
~~قلوب از ننگ این تر دامنان مسلمان نام و این اولیاصورتان کافرکام، از نظر ایشان
~~متواری شدهاند و خود را اظهار نمیکنند و ایشان را به خود راه نمی دهند و روی
~~غیرت در دیوار عزلت آوردهاند.
# چو یک آزادهآ دانند دل نیست   چه سود ار جان پر گفتار دارم
# چو یک همدم نمی یابم در آفاق   سزد گر روی بر دیوار دارم
~~یعنی ای محبوب، ایشان روزگار خود را در ماتم این مصیبت به سر می برند. تأمل
~~در رباعی این فقیر بکنی، رباعی
# آن یار کز او بوی صفا آید کو؟   وآن کس که ازو رای جفا ناید کو؟
# اسلام شده فسوس این مشتی دیو   مردی که از او بوی وفا آید کو؟
# الله تعالی آن محبوب را و این فقیر را حیاتی بخشد تا این علوم حقانی را در قلم
~~آورده شود. پس ای محبوب صفا احوال مسلمانی از خباثت و اوصاف انسانی دور
~~است و دعوی اسلام به افعال کریه و اعمال ردیه مغرور است. و ای محبوب تا آیت
~~دل ms259 از ادناس اوصاف بشری پاک نگردد، انوار ایمان و اسلام با دل الفت نگیرد و هر
~~که را ای محبوب، افعال و اعمال مقرون به اخلاص نبود، او مطیع فرمان نفس باشد
~~هرگز روی نجات و فلاح نبیند، زیرا که ای محبوب ثمرهآ ایمان و فلاح نتیجه اسلام
~~است وحقیقت اسلام امتثال فرمان بود، اما مخالفت نفس از جمله فرمان است.
~~أوحی الله تعالی إلی موسی فقال یا موسی ان اردت رضائی فخالف نفسک انی لم اخلق خلقا
~~ینازعنی غیرها پس ای محبوب، فرمان داشتن نفس سر همه کفرهاست و موافقت

PageV01P257

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0256.png)

~~نفس سر معصیتهاست و مخالفت نفس سر همه طاعتهاست.
# در خبر است از غضنفرالله کرم الله وجهه که اوگفت که چون حضرت رسالت
~~علیه السلام از غزو خیبر بازگشت فقال یا اصخابی غزونا جهاد الاصغر ونفی جهادالاکبر
~~قلنا یا رسول الله و مالجهاد الاکبر قال جهاه النفس التیی بین جنبیک پس ای محبوب
~~غزو اکبر غزو نفس است که آن دشمنی است که هر لحظه با کمند شهوت و تیغ
~~غضب حمله بر حصار دین تو می آورد و اساس دین تو را زیر و زبر میگرداند و خانه
~~نجات تو را ویران میکند و در آفات هر لمحه به شهرةالآفات و هلاک ابدی و
~~شقاوت سرمدی بر تو گشاده میگرداند. اگر ای محبوب در دفع این دشمن غزا
~~می توانی کرد و سر مرادات این مکاره گرفتن میتوانی داشت، بعده ای محبوب
~~گوی سعادت از میدان محبت به چوگان عشق ربودی و در صف عاشقان آنگاه راه
~~یافتی و هر که ای محبوب از دولت این جهاد اکبر محروم ماند، گو او را ماتم دین
~~خود را بدارد، دعوی مسلمانی بگذارد و خباثت شرک را ایمان مخوان و تلبیسات
~~نفس و هوار اسلام مدان و نام پاک حق را بر زبان پلید مران که والله
~~یعلم المفسد من المصلح. نظم
# مردمی باید تمامی راه را   جان ms260 فشاندن باید این درگاه را
# کار آسان نیست با درگاه او   خاک میباید شدن در راه او
# سالها بردند مردان انتظار   تا یکی را بار بود از صدهزار
~~پس ای محبوب، دنیا بازار تجارت محبان حق است و سرمایه این تجارت عمر
~~است پس قدر بازار دنیا مخلصان دانند و قیمت جوهر عمر عارفان شناسند که به
~~نور یقین دانستهاند و به عین یقین مشاهده کردهاند که هرکه اینجا کسب سعادت
~~نکرد، آنجا محروم است و هر محب که اینجا خلعت نبوت که علماء أمتی کأنبیاء
~~بنی اسرائیل نپوشید و جرعه جام احمدی ننوشید، آنجا معذور است و هرکه اینجا
~~دیدهآ دل به کحل عرفان روشن نکرد آنجا کور است که من کان فی هذهأغمی فهو فی
~~الاخرة اعمی
# هر که دلش دیدهآ بینا نیافت   دیدهآ او محرم دیدار نیست

PageV01P258

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0253.png)

# آن که سزاوار در گلخن است   در حرم شاه سزاوار نیست
# وصلت جانان اگرت آرزوست   در گذر از خود ره بسیار نیست1
# پس ای محبوب، هر چیزی را علامتی است و علامت صدق محبت و معرفت
~~قیمت خود است و قیمت تو ای محبوب به قدر همت توست، اما خلق در این
~~معنی متفاوتاند. یعنی همت زنان رنگ و بوی بود و همت کودکان خور و خوی
~~بود و همت اهل دنیا گفت و گوی بود و همت راغبان دینی جست و جوی بود و
~~همت محبان و سالکان شست و شوی بود.
# ای محبوب راغب آن است که آخرت را به ترک دنیاگوید. این مقام سستهمتان
~~است که به ترک دنیا فراغت آخرت جویند و سالک آن است که هر دورا طلاق گوید
~~و محب آن است که در راه قرب از رؤیت مالوفات به عدم اغراض پوید و عارف آن
~~است که نقش هستی اغیار را از لوح وجود خود شوید. پس ای محبوب هر که را این
~~سعادت روی نمود، ابواب مواهب غیبی بر وی ms261 گشود و از بیم و امید و ادبار و اقبال
~~دنیا و آخرت آسود. اما ای محبوب، حضرت صمدیت جلت قذرته را در روی زمین
~~بندگانند2 که قواعد خطهآ دین به اقدام صدق ایشان معمور است و سرآدم و آدمیت
~~به جمال احوال ایشان مسرور، سلاطین عرصهآ ولایتاند و اساتین بارگاه عنایتاند
~~که همای همت ایشان جزبر قله قاف قرب ننشیند و عنقای دولت ایشان جزبر شده
~~کبریاء قرار نگیرد و شاهبازان وحدتاند که اکسیر همت ایشان مس مردودان بادیهآ
~~جهالت را زر صاف سازد و پاکبازان جناب حضرتاند که از انفاس همایون ایشان
~~مخذولان ضلالت و جفارا انبساط قبول و به وفا مقبول آرد. الله تعالی آن محبوب را
~~در خطهآ مذکور معمور خواهد گردانید و ای محبوب شاهبازان حضرت لایزالی
~~خیمه در هوای محبت زدهاند، اما بینندگان را دیده نیست که محرم حضرت ایشان
~~گردند.
~~شاه گشادست رو دیده شه بین کراست؟بادهآ گلگون شه بر گل و نسرین کراست؟

PageV01P259

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0258.png)

~~شاه درین دم به بزم، پای طرب درنها بر سر زانوی شه تکیه و بالین ک
# سرکشد از لامکان گوید کابین کراست؟1
~~از اثر روی شه هر نفسی شاهدی سر
~~وای محبوب، خواص ایشان دو طایفهاند: طالبان کمال عقبی و مطلوبان
~~حضرت جل و علا، و مطلوبان در مکتوبات دیگر مذاکره شدهاند، اما دست قوت
~~طالبان چنان تیغ قهر بر سر مرادات نفس زنند و ای محبوب کفار قصد جان کنند و
~~این نفس مکاره قصد ایمان کند یعنی دشمنی است که همه زخم بر رفیق راند و کافر
~~است که همه اسپ بر شفیق دواند هر که ای محبوب در دوستی نفس بیشترکوشید،
~~زهر هلاک ابدی پیشترنوشید و هرکه به عشوهآ نفس بفریفته همه آب روی دین خود
~~بریخته.
# پس ای محبوب، شرط آن است که فریب نفس غدار نخوری2 و [به] تلبیس
~~ابلیس مغرور نشوی و چراغ بصیرت به دست غیرتگیری و در خانه وجود ms262 خود
~~گذرکنی و از انصاف در حال خود نگری و نیک تأمل کنی. اگر ببینی3 طلعت نورحق
~~تعالی را رفیق خود گردانیده و ذوق مناجات دراوقات طاعات به کام جان رسانیده و
~~از حب حظوظ نفسانی تبرا کرده و جوارح [و] اعضاء را از ناشایست و نابایست
~~بازداشته واز مهلکهآ مرض کبر و عجب وحرص وبخل و حسد خلاص یافته وجان
~~خود را هدف آفات ساخته و ذکر دوست را مونس روزگار خود گردانیده، این دولت
~~ابدی را غنیمت داری و به شکر این نعمت قیام تمام نمایی تا این سعادت مواهب
~~حضرت عزت جلت قدرته زیاده شود که لین شکرتم لازیدنکم و آنکه ای محبوب،
~~درویش را بینی که فرمان نفس را کمر بسته است و غول هوا را معبود خود ساخته
~~است و [کمر] شاگردی عشیره شیاطین را در میان جان بربسته است و بالذات
~~جسمانی و به شهوات نفسانی انس گرفته است و دنیا را قبله جان خود گردانیده
~~است، بگوی او را که دین مصیبت را بدارد و پنبه غفلت از گوش هوش بردارد و به
~~معالجه این مرض قوی مشغول شود و با این همه، از کثرت لوث، از درگاه کرم نومید

PageV01P260

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0255.png)

~~مشو که دست عنایت بی علت، گناه کار و سیاه کار را به دریای عفو شسته است و
~~دست قهر بی علت چند هزار هزار عابد و زاهد را به یک عجب، لباس اسلام از
~~ایشان گرفته و به سلک سلاسل و اغلال منسلک گردانیده، کار او به قیاس راست1
~~نیاید وچون و چرانشاید.
# اسیر چون و چرایی ز کار بیعلت ولیک کار خدا را نه چون بود نه چرا
# یان بیشهآ بیعلتی چرا مطلب که آن ستور بود کو فرو شود به چرا
# ای محبوب، در این مکتوب آنچه در این فقیر و در آن محبوب بود، در قلم
~~آوردهام نباید که شیوخ عصر بر خود گیرند اگر عاقلند خود ms263 را از این گیرند
# عشاق تو مقبلاند مردود   زین هر دو مرا کدام گیرند
# صیاد مرا یکی بیاموز   دولت به کدام دام گیرند
# هر چه نوشتهایم دام دولت است و این دام دولت است برای آن مرغ محبوب2.
~~چون مرغ شوی در دام دولت ما درایی، اسیر بازگردی. یعنی هر مرغی که اسیر باز
~~شود باز گردد. الله تعالی جمال رباعی این فقیر را بر آن محبوب جانم و مطلوب
~~روزگارم تجلی دهد. رباعی
# هر گه که دلم با غمت انباز شود   صد در ز طرب بر دل من باز شود
# به زان نبود که جان فدای تو کنم   مرغی که اسیر باز شد باز شود3
~~الله تعالی طالبان مطالب جناب حضرت صمدیت جلت قدرته [را] به انواع روح
~~مصفا منور دارد و ریاض قلوب سالکان بارگاه احدیت [را] به الطاف ربانی مزین
~~گرداند، بینه و کمال کرمه، بالنبی و آله انه قرنب یحیب. تم هذالمکتتوب الشریف فی
~~یوم الثلثا العشرون من ذالحجة سنةازبع و عشرین و ثمان مائة.

PageV01P261

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0260.png)

# محبوبم اعز محترم المدعو من اللهالودود آعنی ملک محمود شیخا دام عزه،
~~سلام ودعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ریانی جلت قدرته وبه برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر
~~است، الحمد لله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب غزل
~~تا تو ز هستی خود زیر و زبر نگردی در نیستی مطلق مرغی بپر نگردی
~~این پردهآ نهادت بر در زهم که هرگز در پرده ره نیابی تا پردهدر نگردی
~~ور بر تو تیر ریزند ذرات هر دو عالم هان تابه دفع کردن گرد سپر نگردی
~~گر عاقل جهانی کس عاقلت نگوید تا تو ز عشق هر دم دیوانهتر نگردی
~~گر تو کبود پوشی همچون فلک در این ره پس چون فلک چرا تو دایم به سر نگردی1
~~المقصود ای محبوب، این فقیر در سیر عالم ms264 چندان مذاهب دیده است که اگر
~~عدد آن در قلم آرم و یا هر مذهبی که مباحثه علمی و عبادتی کردهام آن نیز در قلم
~~آرم، خود بحرالمعانی را از جهت گرانی، شتران بایند که حامل بار شوند، اما به
~~اختصار بر آن محبوب در این مکتوب در قلم آرم که تا حقیقت مذهب به حقیقت بر
~~آن محبوب روشن شود.
# پس ای محبوب، روش اول گروهی را در بلاد مغرب دریافتهام که ایشان در

PageV01P262

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0257.png)

~~مذهب ظلمات مستغرقاند و ایشان هر چه از طبیعت مختلف اجسام ظاهر
~~میشود، هم از این طبیعت خود میدانند، زیرا که ای محبوب ایشان را معرفتی و
~~ادراکی و خبری نیست ، نه از خود و نه از کسی که از او طبیعات خلق است. و روش
~~گروه دیگر آن است که ایشان نیز به ظلمت محضاند که عیش ایشان همچو عیش
~~بهایم است. یعنی ایشان مستغرق شهوات نفسانی و لذات حیوانی و به اشغال
~~نفسانی مانده و از حب حق تعالی بعید گشته که هوالصنم الاکبر وهیچ ظلمت محض
~~تراز نفس نیست که ارأیت من انتخذ الهه هویه و روشهای مذاهب مذکوره بر انواع
~~است و این انواع در تمام جهان منتشراند که آن محبوب نیز معاینه و مشاهده میکند
~~که بودند و هستند و خواهند بود.
# پس ای محبوب، گروهی از ایشان روشی دارند و میدانند که غایت مطلوب و
~~نهایت مقصود، مرادات نفسانی و ادراک لذات حیوانی است. این گروه بندگان لذت
~~شهوتاند. یعنی ایشان شهوت پرستانند [و] به منزله بهایم اند که أولئک کالاتعام بل
~~هم اضل ایشان نیز در ظلمت عظیماند. و گروهی دیگر روش دارند و میپندارند که
~~غایت مطلوب به خشم و ظلم کردن است. پس ای محبوب، ایشان به ظلمت
~~صفات سباعاند، بلکه ایشان خسیستر و در غضب حضرت جباری نزدیک ترکه ان
~~بطش ربک لشدید. ایشان نیز به ظلمت عظیم و به جهالت مستقیماند. گروهی ms265 دیگر
~~روش دارند و می پندارند که غایت مطلوب و نهایت مقصود، به کثرت مال و اسباب
~~است، زیراکه مال و اسباب و اسپان، آلت قضای شهوت است و سبب وصول لذات
~~که از مال برآمدن حاجات و اغراض است. بدین سبب به بسیاری وقار گرفتاراند که
~~زین للناس حب الشهوات من النساء والبنین
# دولت از مال واسپ [و] جامه مدان   ای برادر در این جهان زنهار
# دولت آن به که کردگار دهد   در سراپردهآ قبولت بار
# پس ای محبوب، ایشان عبدالدزهماند به ظلمت عظیم و به جهالت قدیماند. ای
~~محبوب، زر و نقره هر دو سنگاند و ارزش و مقدارش این دو سنگ، از پرستیدن
~~توست. یعنی حب باطن و اگرحب باطن و پرستیدن این دو سنگ نبودی، سنگ و

PageV01P263

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0262.png)

~~زر برابر بودی، چنانکه نزدیک اهل کمال است
~~ای به اشغال1 جهان مشتغل از نادانی ملک باقی طلب و دست بدار از فانی
# دکن حال من گم شده از مسند جاهتا فراموش کنی قاعدهآ سلطانی
~~و گروهی دیگر روش دارند و می پندارند که غایت مطلوب و نهایت مقصود در
~~نام وآوازه است و به کثرت امتاع و غنا بر در ریا و در نفاق افتادهاند. یعنی شخصی به
~~دعوی شیخی و عبادت عادتی - که علامت بی سعادتی است مشغول شود، او را
~~رسمی نباشد جزاسمی ؛ ومشتی عوام کالانعام را ارادت دادن گیرد و خود هنوز در
~~ظلمت عظیم و تفرقه بود؛ و یا آنکه متعلمی که برای جاه و وقار، چند نسخه فقه و
~~فرایض ومعاملات جزوکار مردمان، از پیش عالم ربانی از مساکن بلاد مسلمانی
~~گذرانیده، جواب فتوی بی استعداد تقوی، به الحاح گرفته و مشتی جهال را رخصت
~~و حیله جویی گردانیده و خود را بدان شهرت و مذهب تقلید یافته، نام و آوازه میان
~~عوام حاصل کرده. پس ای محبوب این همه بندگان نام و آوازهاند واین همه صفات
~~نفسانی است که به ms266 صورت دینی مینماید و چون معنی دینی ندارد2، برای آخرت
~~نشاید. پس کلمه گفتن ایشان برای پنج سبب است: اول آنکه به سبب خوف قتل
~~نفس و دوم آنکه خوف برده کردن عیال و اطفال و سوم آنکه به سبب اظهار به
~~مسلمانی و چهارم آنکه برای اخذ مواجب و غنائم و پنجم آنکه برای تعصب
~~مذهب آبا و اجداد. یعنی ای محبوب هرگاه که این کلمه ایشان را به عمل صالح
~~دعوت نکرد و از ظلمت نام و آوازه به نور یقین نرسانید پس معلوم شد که برای
~~آخرت نگفتهاند و عمل باطن ندارند که والذین کفروا اولیاءهم الطاغوت یخرجونهم
~~من النور الی الظلمات. ایشان نیز در ظلمت عظیم و به جهالت مستقیماند، زیرا که ای
~~محبوب به دعویهای نام و ناموس کی راست آید. غزل
# ای به دعوی نمی برآید کار   رو به معنی دمی ز عشق برآر
# معرفت قسم کاملان آمد   ناقصان را چه کار با این کار
# راه نارفته عاشق مقصد   چشم بینور طالب دیدار

PageV01P264

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0259.png)

~~مرد صوفی به خرقه کی باشد   تا نگردد ز غیر حق بیزار
~~مرد ره را نشانهآ دگر است   در دل و دیدهآ اولوالابصار
~~به نوافل چه میشوی مشغول   مردمی کن فریضه را بگذار
~~کوزه و آفتابه را یک روز   نرخ پیدا شود شتاب بدار
~~و ای زین صوفیان ناصافی   آه زین معجبان دعوتخوار
~~همه در بند حرص مانده اسیر   صورت جزو سیرت اشرار[؟]
~~از برون شیخ واز درون فاسق   ظاهر پاک و باطن مردار
~~نیک را خود ز بد ندانسته   فرق ناکرده یوز را از مار
~~درگذر زین خران صوف لباس   برگذر زین عوام بیهنجار
~~به یقین دان که بی خدای تو را   در دو عالم نمی برآید کار
~~عزت از نزد اهل عزت جوی   تا نمانی به هر دو عالم خوار
~~عجب آید مرا بمردم عصر   دل نمیگیردت از این گفتار
~~ای محمد که گویی از سر سوز ms267   گفتهها را بکن تو استغفار
~~و ای محبوب چند گروه دیگر را مشاهده کردهام. بعضی از ایشان حسن
~~پرستاناند. بعضی هر که را با حسن و زینت بینند فیالحال سجده میکنند و
~~میگویند که این معبود ما است. اما ای محبوب ایشان را با اهل جمیل جزنظر
~~قصدی دیگر نیست، زیرا که ایشان را جنبش نسبت عالم روحانی است. پس ای
~~محبوب ایشان جمال مطبوع را سجده میکنند که صنع ربانی است و نه جمال
~~مصنوع را فهم من فهم خواهی دانست و خواهی کرد که ان الله جمیل ویحب الجمال این
~~رموزی است جز این کارگان نبینند و ندانند. بدان ای محبوب الله تعالی در کلام
~~رموزی تمام برون داده است که ذلک عالم الغیب والشهادة العزیز الرحیم الذی احسن
~~کل شیء خلقه وهدی،
~~شکن زلف چو زنجیر به هم پیدا شد پیر ما خرقه خود چاک زد و ترسا شد
~~عقل از طرهآ او نعرهزنان مجنون شد روح از حلقه او رقص کنان رسوا شد
~~و ای محبوب، جمیع مذاهب و ادیان، در سیر این فقیر معاینه کرده است که

PageV01P265

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0264.png)

~~حضرت صمدیت جلت قدرته به چندین هزار نوع دین و مذاهب در عالم ظهور
~~کرده است که هر یکی تصور میکنند که دین ما داریم و مذهب این است و کلام نیز
~~هم بر این فکرهای ایشان ناطق است که کل حزب بما لدییهم فرحون
# هر کس به کس است بسته خود را   ما زان توایم هر چه هستیم
# در حلقهآ عاشقان چالاک   ما صدرنشین زیردستیم
~~وای محبوب، این فقیر گروهی را در زمین جابلقا و سابلقا دیده است و این زمین
~~جابلقا و سابلقا شب ندارد همه روز است. مسلمانان این زمین چهار وقت نماز
~~میگزارند. وقت خفتن نیست مجرد غروب طلوعست و در این زمین هر چهار علم
~~شهرت دارد که آن محبوب در کرتی التماس نموده بود، کیمیا و هم سیمیا و هم ms268 ریمیا
~~وهم هیمیا. کیمیا و سیمیا مشهور است اما هیمیا آن است که اسمی است از اسمای
~~حضرت صمدیت جلت قدرته چند سال مواظبت به شروط کثیر مینمایند. چون
~~آشنای آن اسم میشوند، پس قدرت آن میگردد که به مجرد خواندن از قالب خود
~~برون میآیند و به قالب مرده درمی آیند و حرکت میکنند و باز در قالب خود
~~میروند. این را علم هیمیاگویند. اما آنچه به اسم اعظم قدرت حاصل میکنند این
~~عارضی است، اما غیر عارضی آن است که ولی در ترقی درجات، این مقام تمام
~~یابد، اما تصرف جایز نیست. اگر نوعی در این عالم متوقف شود از قربت برافتد. از
~~سبب این معنی ارباب عالم کبریایی متصرف نیستند. چون آن محبوب در این مقام
~~خواهد رسید، روشن خواهد شد.
~~اما علم ریمیا آن است، این نیز اسمی است از اسمای اعظم، به مواظبت وبه
~~شروط کثیر مرده را زنده میکنند. این علم را هیمیاگویند، اما این نیز عارضی است و
~~غیر عارضی. ولی در ترقی درجات این مقام تمام مییابد. آن را شیخ یحیی
~~میگویند. چون آن محبوب برسد بداند. پس ای محبوب کیمیا و سیمیا این است.
# المقصود آن گروه به بعضی انوار که مقرون به ظلمت و خیال است روشها دارند،
~~اما ای محبوب این گروه از عالم حس تجاوز کردهاند اما ایشان را ممکن نیست که از
~~عالم خیال تجاوز کند. موجود را میپرستند که قاعده بر عرش است. این قوم در

PageV01P266

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0261.png)

~~مذهب مجسماند و از عوارض، ذات پاک حق تعالی را تنزیه میگویند، مگرجهت
~~تخصیص میکنند به جهت فوقیت، زیرا که چیزی که منسوب به جهات نباشد،
~~نزدیک ایشان محال است. نه آنچه خارج عالم باشد و نه داخل عالم نزدیک ایشان
~~موجود نبود. این قوم مجسم را این فقیر جوابهای با صواب بسیار گفته است و ملزم
~~کرده است، اما ممکن بازگشت ندارند. این قوم نیز به ظلمت ms269 عظیم و به جهالت
~~قدیم قاصراند و نمی دانند.
# وگروهی دیگر را دریافته ام که ایشان را اعتقاد است به نورهای الهی جل و علا،
~~اما به معرفت عقل فاسد ظلمت خدای تعالی را می پرستند و او را سمیع و بصیر و عالم
~~و متکلم و قادر و مرید و حی میدانند، اما صفات حضرت صمدیت جلت قدرته را به
~~مناسبت صفات خود می پندازند و صریح میگویند که کلام او حرف و صوت است
~~و به خلق حرف و صوت متکلم است و در ازل متکلم نبود، و این مذهب معتزله
~~است که ایشان را کلامی که نه حرف بود نه آواز، محال مینماید؛ اما این فقیر
~~جوابهای بر حکم مثال نموده است. المثال مصابیح الاقوال. و این مثال در مکتوبی
~~در قلم آمده است، آن محبوب دریافته باشد.
# پس ای محبوب این مذهب نیز در اعتقاد فاسدهآ خویش محجوب و منکراند که
~~کلا انهم عن ربهم یومیذ لمحجوبون و این محجوبان ای محبوب سه طایفهاند: اول
~~محجوب به ظلمت عظیماند و دوم محجوب به نوری که مقرون به ظلمت عظیم
~~است و سوم محجوب به بعضی انوار، و ایشان بسیاراند که این فقیر در این بلادها و
~~ملکهای بالا معاینه کرده است و مباحثهها به ایشان شده و همه را به برهان علوم
~~شریعت و حقیقت الزامهای محکم داده است.
# اما ای محبوب گروهی است که چهار طایفهاند. بر حقاند ونهایت در عالم همین
~~چهار طائفهاند. گروه اول معانی صفات حق تعالی از تحقیق دریافتهاند و میدانند که
~~اطلاق اسم کلام وارادت و قدرت همچنان مراد نیست که در صفات بشر اطلاق
~~کنند، اما صانع عالم محرک سموات و مدبر افلاک است. وگروه دوم از این ترقی
~~کردهاند و میگویند که در سموات کثرت است و در هر آسمانی محرکی علاحده

PageV01P267

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0266.png)

~~است و در آن نیز کثرت است که نسبت ایشان به انوار حضرت صمدیت ms270 جلت قدرته
~~چون نسبت کواکب است به نور، و می دانند که در هر فلکی و در بطن هر فلکی، به
~~حرکت فلک الافلاک که او شباروزیک حرکت است پس در حرکتاند و صانع عالم
~~محرک آن اقصی است که محیط و مشتمل بر افلاک است و در این صورت کثرت
~~منتفی است.
# و گروه سوم از این گروه دوم ترقی کردهاند و میگویند که تحریک اجسام بر طریق
~~فعل باید که بر طریق خلقت بود من رب الغالمین را و طاعت باشد به بندهای از
~~بندگان او تعلق دارد که نسبت او به انوار حضرت صمدیت جلت قدرته چون نسبت
~~به قمر است در انوار محسوسات، اما ایشان می پندارند که حق تعالی محرک کامل
~~است به طریق امر و نه بر طریق فعل. وای محبوب در تفهیم آن امر و ماهیت آن
~~افهام قاصراند واین هر سه گروه محجوبانند به انوار مقرون به ظلمت.
# اما ای محبوب میان مذاهب عینالیقین واهل حق الیقین ومشاهدة الیقین نیستند
~~از سبب مذاهب مختلط ودر اختلاط اخلاص نیست وچون اخلاص نیست، ایشان
~~را علم حقالیقین نیز مشاهده نیست. پس هم از معقولات به قیاس مذاهب نقلیات
~~خود یافتهاند و هیچ نیافتهاند، چنانچه ابو علی سینا در مبدأ حال استخراج افلاک از
~~معانی معقولات درکتابی نبشته بود، ناگاه اهل مشاهده علوی و سفلی، درویشی، بر
~~سر وقت او رسید، آن چند ورق ابوعلی سینا در آب انداخت. چون ابوعلی را خبر
~~شد افسوس کردن گرفت و گفت چهل سال در معقولات خون خورده بودم آنگاه
~~استخراج کرده بودم و تو ای درویش چه کردی؟ درویش گفت که ای بوعلی، من در
~~آن دیار علوی سفر بسیار کردهام و مشاهده مرا شده است و تو همه دروغ نبشته
~~بودی! اما چون وقت بوعلی رسیده بود، ازان درویش همه عالم علوی و ماورای
~~علوی بوعلی را مشاهده شد و کرد، چون دید که آنچه از ms271 معقولات نبشته بود یکی از
~~آن نبود. پس ای محبوب این فقیر نیز این هر سه گروه مذکور را از روی مشاهده و
~~معاینه جوابها گفت و از ایشان هیچ یکی هم چو بوعلی را نیافته. اما آن محبوب را
~~الله تعالی چون در این مشاهدات خواهد رسانید خواهد دید.

PageV01P268

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0263.png)

# 269
# المقصود گروه چهارم ایشان را تحقیق شده است که این مطاع نیز موصوف است
~~به صفتی که نافی وحدانیت محض کمال بالغ است که نسبت این مطاع به نسبت
~~انوار حضرت صمدیت جلت قدرته چون نسبت آفتاب در انوار محسوسات. فرد
~~روزم تو برفروز شبم را تو نوربخش کاین کار توست کار مه و آفتاب نیست
# پس ای محبوب، این گروه رابع توجه کردهاند از کسی که محرک سموات است
~~کقوله تعالی انی وجهت وجهی للذی فطرالسموات والأزض حنیفا و ما أنا من المشرکین.
~~پس ای محبوب، محرک اجرام علوی نفس کل است و آمر به تحریک نفس کل
~~وفاطرالسموات حق تعالی است. پس ای محبوب این گروه رابع رسیدهاند به
~~موجودی که او منزه است از کل و کل محتاج است بدو و این معنی وصول به
~~مشاهده است. یا محبوبی رزقک الله بهذهالمشاهدات آمین آمین آمین!
# ای محبوب در این راه گم شده که اگر خود را در خود جویی، در خود هم نیابی
~~زیراکه در این راه همین تویی تو حجاب اعظم است. غزل
~~هر شبی وقت سحر، در کوی جانان میروم
# چون ز خود نامحرمم، از خویش پنهان میردم
~~چون حجاب مشکل آمد، عقل وجان درکوی او
# لاجرم در کوی او بیعقل و بیجان میروم
~~هر سحر عنبر فشاند زلف عنبرریزاو
# من بدان آموختم، وقت سحر زان میروم
~~تا بدیدم زلف چون چوگان او بر روی ماه
# در خم چوگان او چون گوی گردان میروم
~~ماهرویا در من مسکین نگر کز عشق تو
# با دلی پر خون به زیر خاک حیران میروم
~~ذره ms272 ذره زان شدم تا پیش خورشید رخت
# همچو ذره بی سر و بی پای گردان میروم

PageV01P269

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0268.png)

~~چو بیابانی نهی هر ساعتی در پیش من
# زان چنین شوریده دل سر در بیابان می روم1
~~تم هذالمختوب الشریف فی یوم الجمعة الثالث والعشرون من ذالحجة سنة ازیع و
~~عشرین ولثمان مائة.

PageV01P270

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0265.png)

# محبوبم اعز محترم، المدعو منالله الودود آغنی ملک محمود شیخا، ذام عزه،
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیهالسلام موجب شکر
~~است، لله الحمد والمنة. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
~~گوهر وقت توان یافت به بازار سماع گل مقصود توان چید ز گلزار1 سماع
~~قیمت نغمه چه دانند از این مدعیان اهل دل جمله بجانند گرفتار سماع
~~در ببندید2 بر اغیار، همه یارانند جز بدان دل شده با ما که بود یار سماع
~~منجلی چون شود از گحل یقین چشم دلت خواجه آنگه نگری تابش انوار سماع
~~عاشق سوخته خوش گفت که در باطن مره هر چه جز دوست شود سوخته در نار سماع
~~منکرا دور از این جمع همی میپایی عزت سر خدا نیست در انکار سماع
# المقصود ای محبوب قال الله تعالی أنتم و ازواجکم تحبرون ای محبوب ازین
~~تخبرون سماع مراد است، یعنی در بهشت مردان و زنان را سماع باشد و مسموعات
~~را بندگان حضرت صمدیت جلت قدرته سماع شنوند که و لو آن ما فی الارض من
~~شجرة آقلام والبخر یمده من بعده سبعة ابحر مانفدت کلمات الله ای محبوب تحبرون
~~سماع بی واسطه است، گوینده حضرت صمدیت جلت قدرته باشد و شنونده

PageV01P271

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0270.png)

~~بندگان خاص واخص باشند کما قال الله تعالی فی الإنجیل غنیثاکم قلم تطربوا وزمزناکم
~~فلم ترقصوا یعنی فرمود سرودها گفتیم شما طرب نکردید مزامیرها نواختیم هیچ
~~رقص نکردیدا و ای محبوب سماع معراج انبیا ms273 و اولیا است کما قال النبی علیه السلام
~~دوام معراجی فی وجدی یعنی گفت دوام معراج من در وجد من است و کما قال النبی
~~علیه السلام معراج الروح السماع و معراج القلب الصلوة یعنی گفت معراج روح سماع
~~است و معراج دل نماز، کما قال علی کرم الله وجهه ان للمؤمنین معراجین السماع
~~والصلواة یعنی مؤمن را دو معراج است یکی سماع دوم نماز وای محبوب در معراج
~~سماع درویش را وقت است که هیچ یکی را از خاص و عام گنجایش نیست کما قال
~~علیه السلام لی مع الله وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی مزسل و از این وقت
~~سماع ووجد وحالت، یعنی انس ونشاط و ذوق حضرت رسالت علیهالسلام مراد
~~است.
~~پس ای محبوب سماع بر دو نوع است: سماع واسطه است و سماع بی واسطه
~~است. اما سماع بی واسطه کلام بینهایت حضرت صمدیت است جلت قدرته که
~~در بالا، هم دراین مکتوب در قلم رفته است. یعنی در جنت خدای سماع خدای بی
~~واسطه شنوده شود که خواجهآ عالم علیه السلام فرموده که ان لله تعالی جنة لا فیها
~~خور ولا قصور ولا لبن ولا عسل و لا خمر الا لقاء وکلام الله تعالی، یعنی ای محبوب
~~در این جنت جز سماع و مؤانست، لقای دیگر نباشد ؛ و سماع واسطه در این جهان
~~است که مقام مفارقت است، لامحال به واسطه باشد، اما واسطه را بشنو وگوش دار
~~که این نیز بلاواسطه است کما قال موسی الاشعریآ رضی الله عنه سمعت عن رسولالله
~~صلی الله علیه و سلم انه قال صوت الحسن ریح من نفس الرحمن ثم قال یا موسی علیکم
~~فروا القرآن بهذه الآصوات لان الصوت ریح من نفسه وکما قال علیه السلام إن لاجد نفس
~~الرحمن من جانب الممن ای صوت الیمن، یعنی پرده یمن، آن محبوب شنیده باشد که چه
~~آوازی است که در هند آواز بهار یقال ms274 له نسبت، یعنی راگ نسبت هم از پردهآ یمن نرم
~~کرده کشیدهاند که عالمی در دام این آواز بهار شیفته و مبتلا است.
# پس ای محبوب، خواجه علیه السلام سماع خویش را سبب ظاهربینان به نیابت

PageV01P272

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0267.png)

~~گفتن که إن لاجد نفس الرحمن من جانب الیمن ای صوت الیمن وای محبوب اهل ظواهر
~~و علمای نادان چه دانند که چه مینویسم؟ دریغا کسی نیست که با او بگویم! آن
~~محبوب را و این فقیر را حیاتی باشد که از علم خود، که آن علم خدای است، چیزی
~~در قلم آرم ان شاءالله تعالی. در این کلمات ما نیک تأمل کنی و تفکر کنی.
# پس ای محبوب این راگها که در زمین هند نرم کردهاند هم از پردههای بالا نرم و
~~لطیف ونازک کردهاند که عالمی اسیر است و این آتش سماع که در هند در دادهاند،
~~به اجازت حضرت رسالت علیهالسلام است که چون قطب عالم شیخ قطبالدین
~~بختیار اوشی قدس الله سره العزیز از اجمیر به اجازت شیخ کبار معینالحق والشرع
~~والدین، حسن سجزی، قدس الله سره العزیز دردهلی آمدند و ساکن شدند و آن روز
~~سید مبارک غزنوی، قدس الله سرهالعزیز مقتدا در شهر دهلی ایشان بودند. روز
~~جمعه در مسجد دهلی کهنه بعد از نماز، هر دو بزرگوار ملاقات کردند. قطب عالم به
~~خدمت سید مبارک گفتند که ای مخدومزادهآ کونین، میخواهم در این شهر سماع
~~بشنوم، شما حاضر شوند؟ خدمت سید فرمودند تا آنکه مرا اجازت حضرت
~~رسالت علیهالسلام نشود حاضر نشوم. حضرت قطب عالم فرمودند که امشب شما
~~را اجازت خواهد شد. قضاء هم در آن شب حضرت رسالت علیهالسلام، خدمت
~~سید مبارک را در خواب فرمود که ای فرزند، قطب عالم ماسماع خواهد شنید، تو
~~ای فرزند باید که حاضر شوی. خدمت سید مبارک روز شنبه حاضر شدند و اول
~~سماع در دادند. پس ای محبوب هر چه به اجازت حضرت رسالت است ms275 صلی الله
~~علیه و سلم، ببین که این آتش روزبروز افزون است و افزون باد، آمین!
# اکنون بدان ای محبوب السماع یحرک قلوب المستمعین ویوقد نار الشوق فی
~~صدور المشتاقین این آتشی است آتش خدای که از نار الله الوقدةالتی در داده است.
~~اهل سماع می دانند که بر این آتش خوش میکنند و در خروش میآیند،
~~دانی کراست دسترسی بر مراد جان با صوت خوب آنکه ورا گوش میکن
~~جون در سماع هست محمد بدین صفت عودی بر آتش است که آن جوش میکند
~~در پیر این فقیر کرامت همی نمود   دیدم نشسته ساغر مینوش میکند

PageV01P273

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0272.png)

~~پس ای محبوب السماع حرام للعوام لبقاء نفوسهم و مباح للغاشقین لححیوة قلوبهم و
~~مستحب للاصحاب متابعتهم اکنون بدان که فیض در سماع بر دو نوع است: یکی
~~فیض مطلق است و دوم فیض مقید. فیض مطلق آن است که به مجرد آواز درک در
~~گرو بود و هیچ معنی نباشد و فیض مقید بعد از ادراک معانی درگیرد، یعنی ابیات
~~عربی ویا فارسی یا هندوی و به هرزیانی که وقوف او را حاصل باشد وای محبوب
~~این فیض مطلق یا مقید که از حضرت صمدیت جلت قدرته به واسطه مسموعات
~~که بر سامع وارد است، این نیز دونوع است: یک نوع واردی است که کمتر از قوت
~~بشری است باید که در این حال که کمتر از قوت بشری وارد میگردد و قوت بشری
~~غالب است باید که سامع حرکت نکند، یعنی اینچنین حال را خود متصرف شود
~~- ونگذاری که اینچنین حال در تو متصرف شود - و دست و پا نکوبد تا آنکه حالی
~~وارد شود که آن قوی تر از قوت بشری باشد و بر قوت بشری غالب آید و قوت
~~بشری را مغلوب کند و حال مذکور تصرف درتو کرده و هر حرکتی که کنی مؤاخذه
~~نگردی، کما قال علیه السلام ان الله لا یؤاخذ العشاق بما یصدر ms276 منهم که این هر دورگهای
~~سماع است.
# اما شروط سماع سه چیز است: زمان و مکان و اخوان. زمان آن است که جمیع
~~حضار مجلس را شاید که در آن زمان توجه همه به سوی حق تعالی باشد. یعنی
~~مجرد نواخت به منزله تکبیر تحریمه است. در آن زمان حضار مجلس سماع همه را
~~بر خود حرام کنند و مکان خانه محفوظ باشد که نامحرمی درنیاید؛ و اخوان آن
~~است که همه مریدان از یک پیر باشند و یا از یک طبقه باشند1. اما ای محبوب در
~~این عصر در حالت سماع تواضع یکدیگر میکنند. این معنی از حالت وقت نیست،
~~این فعل در حالت سماع نشاید. چنانکه روزی در خانه ملک یوسف، توریت خوانی
~~حضرت قطب عالم را قدس الله سره العزیز طلبیده بودند وحضرت قطب عالم
~~اجابت کردند و این فقیر در رکاب مبارک ایشان رفته بود. صوفی به حضور قطب
~~عالم در سماع برخاست و میرفت. هر بار که نزدیک قطب عالم میگذشت تواضع

PageV01P274

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0269.png)

~~مینمود. در خلا او را مانع شدند که اگر در حالت بودی از این درویش تو را
~~چه خبر؟ زینهار در اینچنین سماع مروید. و ای محبوب یکی دیگر کندگی میکنند
~~که در حالت سماع دست دیگری میگیرند و در سماع درمیآیند و آن نادان نیز در
~~سماع بی وقت در میآید. این نوع نیز خوب نیست، واصل سماع نباشد و داخل در
~~این آیت می شود و من الناس من یشتری لهوالحدیث لیضل عن سبیل الله.
# اما شرطی دیگر آن است: اهل سماع را شاید که مقدار وقت قدم زند و چون
~~منقطع وقت شود، هیچ حرکت نکند. هم در آن محل که منقطع وقت شده باشد،
~~فی الحال بنشیند که اگر بعد از منقطع وقت یک قدم بی وقت زند، بلایی از آسمان
~~منزل شود که هلاکی آن دیار باشد. اما درویش صاحب حال و وقت را این حکم ms277
~~است. پس ای محبوب ورود وقت به چه ماند؟ به باران بهار ماند که در وقت ماندن
~~به یکبار ماند که قطرهای در آسمان نیست. این بر حکم مشاهده نبشتهام، اما تمام
~~بیان مقام انقطاع وقت وحالات را در رساله سماع خواهم نبشت. از آنجا به تمام،
~~مقدمات روشن شود و تو هم خواهی کرد که در دو وقت همین نوع است. اما
~~بی حالان و بی وقتان اگر ده روز قدم نامبارک بزنند جز ویال ایشان را حاصل نیست.
# چنانکه ای محبوب روزی قطب حقیقت شیخ نظام الحق والشرع والدین
~~قدس الله سره العزیز در سماع تواجد میکردند و وقت منقطع شده بود. یک قدم به
~~غیر وقت زدند. از بام فرود میآمدند پای مبارک ایشان مجروح شد. چون بستند
~~پای مبارک صحت یافت اما شکر لنگ شدند. خلق دهلی نادان میگفتند که شیخ
~~نظام الدین اگربزرگ بودی، پای مبارک مجروح نشدی و آنکه شد اما راست شدی؛ و
~~این گفتار نادان در سمع خدمت شیخ رکنالدین ابوالفتح قدس الله سره العزیز
~~[رسید] فرمودند که زهی نادان و گفت که آن برادر ما یک قدم به غیر وقت زده بود
~~بلایی منزل شده بود که اگر ایشان به پای مبارک خود نمیگرفتندی، تمام دهلی و
~~دیار دهلی هلاک شدی. پس بلایی که به هلاک دهلی رسد بر پای خود بگیرند، آن
~~پای چگونه راست شود؟ پس ای محبوب زهی کاری مشکل و خلق این سماع را
~~چه طریق کردهاند و به چه نوع میشنوند؟

PageV01P275

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0274.png)

~~المقصود ای محبوب که سماع مطلق در فنای خود است. یعنی اگر چیزی از
~~نواخت مقالت بشنوند، در زمان حالت پدید آرند و آتش ازلی را تازه گردانند. گویاکه
~~سماع آلشت بربکم میبشنوند و از غیر محبوب بی خبر شوند، چنانکه لائمه مصر
~~مجردی که یوسف را دیدند، خود را فراموش کردند و دستها را ببریدند فلما رأینه
~~اکبرنه وقطعن ایدیهن کما قال ms278 الفقیر الشوق یتولد من الحبة الأزلیة،
# مطربا اسرار ما را بازگو   قصههای جانفزا را بازگو
# ماجرایی رفت ما را در آلست   بازگو آن ماجرا را بازگو
# مخزن انا فتحنا برگشای   سر جان مصطفی را بازگو
# ***
# کرر حدیث احبتی یا مطرب   إن الحدیث عن الاحبة طیب
# پس ای محبوب، الشوق نوغان شوق الآنبیاء و شوق الأولیاء فشوق الأنبیاء
~~بلاواسطة و شوق الأولیاء بواسطة و هوالمشموغات بصوةالحسن و هذه الصوت داعی
~~الی الله تعالی و این آواز از روی شرع مقبول نیست. پس ای محبوب اهل ظواهر
~~گروهی نادان - که شریعت عمل نفس حضرت رسالت است علیه السلام و سماع
~~عمل روح حضرت رسالت است علیهالسلام - پس عمل نفس را مقبول داشتند و
~~عمل روح را غیر مقبول می دارند و آنچه در جامع الصغیر آورده است که غنا حرام
~~است اگر چه بی مزامیر است و یعنی به ضرب نیز حرام است و ای محبوب ثبوت
~~حرمت بدان شده است که عوام به هوای نفس میشنوند که داعی است به هوای
~~نفس وتشویق کننده است به لغو ولهو. اما شنیدن اولیاء ، ایشان را داعی است
~~الی الله تعالی و تشویق کننده به حضور و به مشاهده که غیبت از آن حضرت بر
~~دلهای ایشان حرام است
# چه بام بلند است بام هفتم چرخ گذشته است از آن بام نردبان سماع
~~به زیر پای بکوبید هر چه غیر ویست سماع از آن شما و شما از آن سماع
~~[کنار ذره چو پر شد ز پرتو خورشیدا] همه به رقص درآثیم در میان سماع

PageV01P276

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0271.png)

~~بیا که صورت عشق است این سماع دلم که باز ماند ز عشق لبش دهان سماع]1
# وای محبوب، هر که را میل سماع نیست او از اهل غرور است و از مذهب اهل
~~عرفان دور است. اما ای محبوب اهل سماع کسی راگویند که چون در سماع درآید
~~چون نظر بالا کند تا عرش بیند که او ms279 را هیچ حجابی نبود و چون نظر فرود کندگاو و
~~ماهی را بیند و این سماع اهل متجلی ذات است که از عرش تا ثری در حالت سماع
~~در خود بیند و از این کامل تر آن است که او را در حالت سماع از عرش تا ثری و آنچه
~~در شش جهت است مر او را مشغول نکند. بیت
# من از خوبی ساقی آنچنان مست   نمی دانم که در مجلس چهها رفت
# پس ای محبوب، اگر درویشی را در سماع بینی تصورکنی که این درویش شاید از
~~این سه حال مذکوره در یکی خواهد بود. اگرچه آن درویش در هیچ مقامی نباشد،
~~اما از برکت اعتقاد خوب، فیض حالهای مذکوره به تو رسد، ولیکن ای محبوب
~~امیدوارم که آن محبوب را نظر به حدی رسد که هر یک از این حال مذکور را مشاهده
~~کند. چنانکه ای محبوب، در شب پنجشنبه الثانیة من ذیآلحجة سنة ثلاث و
~~عشرینوثمان مائة این فقیر را نیت ملاقات شده بود که شیخ یعقوب جمالی را که
~~[در] شهر سواس ساکناند و این سواس شهری است در ولایت روم و خدمت شیخ
~~در این عصر قطب عالماند. در شب مذکور این فقیر در عالم طیر شد، در سواس
~~رسید ونماز خفتن با جماعت قطب عالم، شیخ یعقوب جمالی سلمه الله تغالی،
~~گزاردم و بعد از نماز سماع دردادند و قطب عالم شیخ یعقوب و شیخ محیالدین
~~یمنی و شیخ نورالدین گلبرگی هم در آن شب در طیر [به] جماعت خانه ایشان
~~رسیده بودند و قطب عالم شیخ یعقوب و شیخ محیالدین یمنی و شیخ نورالدین
~~گلبرگی، هر سه در سماع برخاستند و تواجد میراندند، در حلقه میرفتند؛ و این
~~فقیر ایستاده بود. در تواجد وقتی و حالتی در این سه بزرگوار وارد بود غالب بر قوت
~~بشری ایشان بود و ایشان را در حرکت درآورده بود و این حال ایشان در این فقیر
~~کمتر ms280 از قوت بشری بود. یعنی این فقیر حال ایشان را متصرف بود، اما مقامات

PageV01P277

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0276.png)

~~ایشان را مشاهده میکردم که حضرت قطب عالم شیخ یعقوب و شیخ محیالدین
~~در تواجد، چون نظر در عالم علوی میکردند تا عرش میدیدند و چون در سفلی
~~می دیدند تا ثری مشاهده ایشان بود، اما فرد حقیقت شیخ نورالدین گلبرگی از عرش
~~تا فرش در خود مشاهده میکرد، تا آنکه حال قویتر از قوت بشری بر این فقیر
~~غالب آمد. از احوال ایشان خارج گشتم و این مقامی است که به تحریر دست
~~نمی دهد. چون این محبوب برسد بداند. و هم در این حال ترکیب بر زبان حال این
~~فقیر رفت، چنانکه در مشاهده بودم و شیخ نورالدین این ترکیب احوال من نبشته
~~بودند که آری ذات الله تعالی بلا جهت و وصلت بذاته بعد از انقطاع وقت شیخ
~~نورالدین سوگند یادکرد که والله ما تکون و ماراینا برؤیتک و بالله ما تکون و ما رأینا
~~برویتک و وصالک و بالله ما تکون و ما رأین برؤیتک و وصالک و بالله ما تکون و ما
~~رائناک برویتک و وصالک بعد از وقت این رباعی نیز بر زبان این فقیر رفت. رباعی
# در مصحف عقل حرف طامات ببین   بر سدره برآ و پس خرابات ببین
# بگذر ز صفات او و در خود بنگر   بی واسطهای تجلی ذات ببین
# الله تعالی تجلی مذکور را و حالت این فقیر را بر آن محبوب، تجلی ازلی از
~~حضرت لم یزلی خویش، ارزانی خواهند داشت وای محبوب حالی که کونین
~~صاحب حال را مشغول نکند، آن احوال حضرت رسالت است علیه السلام چنان
~~فرمودهاند که رأیت رب فی لیلة المغراج فی احسن صورة صحابهآ کرام از این حدیث
~~پرسیدند. حضرت سید کونین علییه السلام فرمودند به عبارتی دیگر رأیت صورة
~~حسنة تلکاللیلة لم تشغلنی عن رؤیة الله. ای محبوب نیکو تفکر کنی که ان فی ذلک
~~لآیات ms281 لقوم یتفکرون. پس ای محبوب حضرت رسالت را علیهالسلام این حال در
~~شب قرب و کرامت و ضیافت بود که سبخانالذی أشری بعبده لیلا، در این شب
~~حضرت رسالت علیه السلام با کمالیت وجلالیت و عظمت نبوت، مهمان خورشید
~~عظمت عظیم قدیم شد، جلت قدرته. حضرت صمدیت جلت قدرته در آئینه قاب
~~قوسین او آذنی تجلی کرد او را مخصوص و محفوظ بدو صفت گردانید و آن دو
~~صفت یکی جلال ذات و دوم جمال ذات.

PageV01P278

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0273.png)

# اکنون ای محبوب از پیر فقیر خود بشنو از روی مشاهده، نه از روی حکایت و
~~روایت که جلال و جمال به چند قسم است. پس ای محبوب جلال منقسم به پنج
~~قسم است: جلال ذات و جلال صفات و جلال اسماء و جلال افعال و جلال آثار، و
~~در تحت هر جلالی صد هزاران هزاراند. جلال نامتناهی است و جمال نیز منقسم بر
~~پنج قسم است: جمال ذات وجمال صفات و جمال اسما و جمال افعال و جمال
~~آثار و در تحت هر جمالی صد هزاران هزاراند. جمال نامتناهی و صدهزاران هزار
~~جلال و جمال در تحت هر جلالی و جمالی که فیض ربانی، بر صاحب تجلیات انوار
~~حقانی، از جلال وجمال است وحضرت رسالت علیه السلام را به چندین
~~هزاران هزار عظمت رؤیت جلال و جمال، تشریف وجد و حالت مشرف گردانید و
~~بعضی اولیاء نیز که در مشارب خواجهآ عالم علیه السلام به تشریفات مذکوره
~~ملبوس اند. یا حبوبی رزقک الله تعالی فی التشریفات آلمذکورات آمین آمین آمین!
# و ای محبوب، عبادت و معراج و سماع کار هر کسی نباشد1. چنانکه روزی
~~حضرت شیخ کبیر بهاء الدین زکریا قدس الله سره العزیز در میان مریدان خویش،
~~اهل سماع واهل وجد را مذاکره میکردند و در این محل سخن می رفت که فرمودند
~~که ما جویهایی میکنیم و میکاویم، اما چشتیان آب را بردهاند و میبرند، زیرا که
~~ایشان را ms282 در یک سماع چیزی حاصل میشود که ما را در چهل روز نیست. بعضی
~~مریدان کبار عرض داشت کردند که شما چرا نمیشوید؟ فرمودند که این
~~معراجی است که ما محرومیم. پس ای محبوب، صوفیان ناصافی و درویشان
~~بی وافی، سماع را و حالت را چه نوع کرده میروند؟ و این کاری مشکل است.
~~چنانکه روزی حضرت شیخ فضیل عیاض قدس الله روحهالعزیز، در سماع
~~برخاستند و درویشی نیز بیوقت و بی حالت، چنانکه بعضی صوفیان عصر
~~میخیزند، برخاست. چون نظر خواجه بر آن درویش بی حال افتاد، خواجه قدس
~~الله سرهة العزیز در مقال شد وگفت الله تعالی یری حین تقوم. درویش را هیبتی زده
~~گوشه گرفت.

PageV01P279

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0278.png)

~~چنانکه ای محبوب، معراج دل که نماز است بی وقت درست نیست که فرض
~~است، آن به وقت ثابت است که ان الصلوة کانت علی المؤ منین کتابا موقوتا ای فرضا
~~موقوتا پس ای محبوب معراج روح که سماع است بی وقت چون درست آید؟ کما
~~قال النبی علیه السلام معراجالروح السماع و معراج القلب الصلوة. ای محبوب تأملی
~~وافر و تفکری متواتر در کلمات من بفرمایی که در هر کلمه رسالهای باید تا شرح
~~کلماتم شود. اما ای محبوب، هر چند که بر حکم نصوص و علم احادیث علم سماع
~~را شرح کردهام، چون اهل شریعت در انکار این سخنی بگویند با ایشان حجت
~~نکنی و بگویی که به ابتلا میشنویم، هیچ به حجج مشغول نشوی. این قاعده را
~~جمیع مشایخ کبار نگاه داشتهاند و همین گفتهاند که به ابتلا میشنویم. اگرچه
~~حالات ایشان حالات مذکوره بود، در این قاعده تلاش کنی و بعد از سماع این دعا
~~بخوانی بشم الله الرحمن الرحیم اللهم صلی علی محمد و علی ال محمد اللهما جعلنا من الذین
~~علنت فیهم خیرا فاسمعتهم من الذین یشتمعون القول فیتبعون احسنه اللهم نور قلوبنا
~~بأنوارقدرک یانور یا نور یانور اللهم انزل علینا من برکات خالات ms283 الآنبیاء والأولیاء و
~~صلی علی سیدنا محمد و اله و اهل بیته الأصفیاء برحمتک یا ارحمالراحمین که پیر فقیر تو
~~بعد از سماع همین دعا میخواند، غزل
~~بیا بیا که تویی جان جان جان سماع هزار شمع منور به خاندان سماع
~~چو صدهزار ستاره ز توست روشندل بیا که ماه تمامی در آسمان سماع
~~بیا که بی تو به بازار عشق نقدی نیست بیا که چون تو زری را ندید کان سماع
~~بیا که بر در تو شستهاند مشتاقان ز بام خویش فرو کن تو نردبان سماع
~~بیا که رونق بازار عشق از لب توست که شاهدی است نهانی در این دکان سماع1
# تم هذألمکتوب الشریف فی یوم الإثتین السادس والعشرین من ذالحجة سنة أربع و
~~عشرین وثمان مائة.

PageV01P280

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0275.png)

# روزی ای محبوب جانم و ای مطلوب روزگارم، این رباعی خویش را در حضرت
~~قطب عالم، پیر کبیر خود به هدیه بردم. چون رفتم حضرت پیر کبیر از ضمیر منیر
~~خود فرمودند که ای شهباز چه آوردهای در نیاز؟ فی الحال روی خود به خاک مالیدم
~~و از دل گداز خواندم که رباعی
~~جسمم همه اشک گشت و چشمم بگریست در عشق تو بی جسم همی باید زیست
~~از من اثری نماند این عشق ز چیست چون من همه معشوق شدم عاشق کیست؟1
# تا آنکه حضرت مخدومی در این عالم بودند، مجردی که این فقیر را میدیدند
~~این رباعی را بر زبان مبارک میخواندند و حالتی میراندند. الله تعالی جمال این
~~ریاعی بر آن محبوب تجلی کند در خواندن این ریاعی دلگداز باشی.

PageV01P281

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0280.png)

# محبوبم اعز محترم، المد عو من الله الودود آغنی ملک مخمود شیخا، ذام عزه،
~~سلام ودعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر
~~است، لله الحمد والمنة. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، ms284 غزل
# خوشی آخر؟ بگو ای یار چونی؟   ازین ایام ناهموار چونی؟
# به روز و شب مرا اندیشهآ تست   کزین روز و شب خونخوار چونی؟
# از این آتش که در عالم فتادهست   زدود لشکر تاتار چونی؟
# در این دریا و تاریکی و صد موج   تو اندر کشتی پربار چونی؟
# وجودی بین که بیچون و چگونهست   دلا دیگر مگو بسیار چونی1
# المقصود ای محبوب. الرویا ثلث الرؤیا منالرحمانیة و رؤیا من الشیطانیة ورؤیا
~~منالنفسانیة پس ای محبوب قوت و ضعف آثار و اسرار ملکوتی را که در عالم مثال
~~متجلی میگردد در حالتی که حواس در آینهآ خیال مقید مشاهده کردن اسباب است
~~و قوی ترین سببی که موجب اطلاع نایم است بر معاینهآ عالم مثال احدیت و
~~احمدیت توجه سالک است به مقصود، و جمیع امور هم از تعاریف کثرت احکام
~~تعطیل خواطر از تعصب هموم متنوع است. پس ای محبوب، هرگاه که شعور

PageV01P282

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0277.png)

~~نفسانی از پس پردهآ حجاب طبع محسوسات متفرقه مجرد از معانی مطلع شود، پس
~~مواد صور که مصاحب او گشته باشند، از عالم حسی در حالت نوم، پیش از قوت
~~خیال جلوه گری کند. چنانکه شاغل روح است در بیداری از مطالعه اسرار روحانی
~~به واسطه حواس ظاهره در حالت نوم هم شاغل او گردد و ابواب عالمهای فیض
~~الهی بر وی مسدود گرداند. پس ای محبوب، رؤیای اینچنین کسی دلالت بر هیچ
~~معانی نباشد و صورتی بی روح باشد که آن را هیچ اثرنبود.
# وای محبوب، بدانکه میان عالم ارواح و در میان عالم اجسام، دیگر عالمی
~~است و آن عالم نمودار هر دو عالم است. وای محبوب، هر فیض که از عالم ارواح
~~به عالم اجسام میرسد، به واسطه عالم متوسط مذکور میرسد، زیراکه ای محبوب
~~فیض روحانی که از عالم ارواح تنزل میکند مجرد است از مناسبت و الفت با عالم
~~اجسام، وچون ای محبوب در عالم مثال مطلق میرسد، آن کریم ms285 الطرفین است. پس
~~ای محبوب آن عالم با عالم ارواح اجسام مشابهتی تمام دارد. همچنین ای محبوب
~~چون از آن عالم فیض وارد است پس در مقام غربت نسیم آشنایی میدهد، بعده
~~اشتیاق وطن اصلی غالب میگردد و با آن اثر روحانی مألوف حال او خود جلوه
~~میدهد و با آن آثار روحانی ممتزج میگردد. و ای محبوب این عالم متوسط را دو
~~مرتبه است: مرتبه تقید، یعنی به هریک متجلی صحیح است و اما در این مرتبه آن
~~را خیال مقید خوانند به مرتبه اطلاق و در این مرتبه آن را مثال مطلق گویند که معانی
~~از این عالم در مرتبه اطلاق این عالم مطابق اصل بود بی ریب. اما ای محبوب در
~~مرتبه تقیدگاه مطابق باشد وگاه غیر مطابق بود به حسب صحت شکل دماغ و
~~اختلال آن وانحراف و اعتدال مزاج وقوت و ضعف مصوره. پس ای محبوب
~~بدانکه به سبب خیال مقید است، اما مردم را با عالم مثال مطلق نسبت جداول و
~~جویهای خرد است که از بحر1 عظیم متضرع میشود و هر یکی را طرفی متصل
~~است به عالم مثال و طرفی دیگر منشعب میشود در تأملات عوارض و لواحق و
~~لوازم وعواقب امور اقسام واصناف محسوسات است.

PageV01P283

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0282.png)

~~پس ای محبوب، خیال مقید به مثابهآ جاسوس است در شهر و دائما کار او
~~تجسس اخبار است. گاه توجه سیر او در مجاری تصاریف امور و کیفیات عواقب و
~~وقایع وحوادث عالم حسی بود وگاه توجه طرف او متصل به عالم مثال شود و از
~~بحر اعظم مثال مطلق، اعتراف معانی و اسرارکند وگاه باشد که در ظلمت مجاری
~~احکام کثرت چنان گم شود که به مرجع اصلی خود باز نیاید و رجوع او به معرفت
~~علوم ومعانی ممکن نگردد، و هر چه در حالت خیال به واسطهآ ادراکات حواس
~~ظاهره از مختلفات امور مستصحب پیوستهآ او شده باشد، در آن وقت حواس ms286 و همه
~~اشیاء به معاونت متصوره در پرده خیالی نمایندگی کنند، وای محبوب اینچنین رؤیا
~~را نیزهیچ اثرنبود و خواب این کس اضغاث اخلام باشد و این حال اکثر خلق است
~~إلی ماشاء الله.
# پس ای محبوب چون این قاعده مقررگشت، بدان ای محبوب موجب صحت
~~خیال رؤیای نوع انسان چند چیز است: بعضی از آن داخل مزاج و بعضی خارج از
~~مزاج، اما ای محبوب، آنچه داخل مزاج است آن صحت هیئت دماغ است و
~~اعتدال مزاج وقوت تصرف متصوره است و آنکه خارج مزاج است و آن اتصال و
~~قرب خیال مقید شخص که مقتضی اتحاد است به عالم مثال وآن قلت وسایط
~~است از تعلقات لذات نفسانی و افکار فاسده و تصورات باطله و تعصب هموم امور
~~متفرقه و صدق اقوال سنیه و افعال مرضیه است. پس ای محبوب از این جا است که
~~معبر کامل باید که صاحب بصیرت بود که به قوت کشف سری و روحی، بر مدارج
~~ارواح و مراتب تمثلات عالم مثال اطلاع1 یافته باشد. چون رؤیا صاحب مزاج
~~مستقیم نشود، به حسب معرفت او به مواقع مقام منام و مواطن خیال، تشخیص آن
~~رؤیا را با معانی که مناسب آن باشد که در آن عالم نسبت دهد، بلکه اگر معبر عارف
~~باشد به مراتب علویات دهد و در عالم مثال توقف نکند و ترقی گرداند به عالم
~~ارواح و از آنجا به عالم جبروت منتهی شود و از مرآت استعداد عین ثابته آن شخص
~~مشاهده کند که اصل آن رؤیا به اقتضای استعداد حال او نمودار چیست و حقیقت

PageV01P284

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0279.png)

~~آن عالم شهادت در کدام وقت پدید آید و به چه صورت ظاهر شود؟ مطالعهآ آن نیز
~~اگر مصلحت گفتن نباشد، خود هیچ نگوید و آن که مصلحت گفتن باشد از مضمون
~~آن خبری دهد. پس ای محبوب آن خبر را تعبیر گویند و این مخبر را معبر خوانند و
~~هر ms287 خلل که در رؤیا واقع شود، از عدم مطالعه میان معنی مصور و میان صورت
~~ممثله از آثار کدورت باطن و انحراف مزاج و هیئت دماغ و اختلال احوال حسی
~~صاحب رویا بود، چون کذب در اقوال و سیرت نامرضی و خرق اوقات. چنانکه ای
~~محبوب بقیهآ آثار صفات حمیده در ضمن آن مستهلک گردد وآلامر بالعکس و اذاکان
~~بالعکس لا یستهلک، و آنکه ای محبوب حضرت رسالت علیه السلام فرموده
~~اصدقکم رؤیا اصدقکم حدیثا اشارت هم بدین معنی است.
# چون ای محبوب، این معنی مفهوم شد، اکنون بدان ای محبوب حظوظ طبقات
~~اصناف نوع انسانی از ادراک اسرار معانی عالم ارواح و غیره به واسطهآ خیال مقید در
~~حالت نوم بر چند نوع است: بعضی آنانند که رؤیای ایشان به تعبیر محتاج است و
~~بعضی آنانند که رؤیای ایشان قابل تعبیر نیست و این طایفه بر دو نوعاند طایفهآ اول
~~محجوبانند که صفات تقیدیه و احکام وانحراف خلقیه بر نفوس ایشان غالب گشته
~~و کدورات نفسانی و فساد هیئت قوای روحانی، مرغ خیال را که آن متصل است به
~~عالم مثال مسدود کرده و به استیلای ظلمت قوای خبیثه، از مطالعه اسرار دور افتاده
~~و از خلعت کرامت درگرفتن تعریفات الهی محروم گشته، بیداری این قوم عین
~~خواب است و خواب ایشان عبث است. نه بیداری ایشان را ثمرهای و نه در خواب
~~ایشان نتیجهای، قوله تعالی سواء محیاهم و مماتهم و طایفهآ دوم متوسطان اهل سلوکاند
~~که ایشان آینهآ دل خود را مستعد قبول معانی و اسرار عالم مثال ساختهاند، اما از
~~قرب مرغ خیال به حکم انقطاع از علایق تجاوز نکردهاند. پس ای محبوب در حالت
~~نوم آنچه از اسرار عالم مثال عکس در آینهآ دل ایشان زند. عکس آن از دل بر دماغ
~~زند و چون ای محبوب عکس ظاهر به صورت اصل است، پس محتاج به تعبیر
~~نباشد.
# اما ای محبوب آن نوع رؤیا، ایشان ms288 که به تعبیر محتاج است، ایشان نیز دو

PageV01P285

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0284.png)

~~طایفهاند: اول متوسطان و دوم کاملان. اما متوسطان آنانند که در بعضی اوقات
~~جمعهم از تعلقات جسمانی میکنند و به حسب فراغ از شواغل، آینهآ دل ایشان
~~اندکی ضیاء می پذیرد و بععضی معانی از عالم مثالی در وی برعکس میگردد و
~~عکس آن عکس بر دماغ زند. پس ای محبوب به واسطهآ آثار اوصاف ذمیمه، اثر
~~حدیث نفس آن ممتزج میشود و قوت مصوره آن معانی ممتزج را در کسوت خیال
~~معنی مجرد عرض می دهد، و امثال اینچنین رویا را معبر کامل باید که در معانی نظر
~~کرده، اثر حدیث نفس را از معنی مجرد تمییز کند، آنگاه خبری دهد. و طایفهآ دوم
~~کاملاناند که ذهب نفس ایشان دربوتهآ مجاهده صاف گردانیده و آینهآ دل را از زنگار
~~طبیعت پاک کرده و قدم همت در سیر الی الله بر کنگرهآ اوج کبریا زده و در میدان
~~شهود، از کروبیان و روحانیان ملأ اعلی سبق برده، بساط زمان و مکان را طی کرده و
~~گلیم ادبار امکان پس پشت انداخته، اسرار ازل بر لوح ابد خوانده و از روزن ازلی
~~نظارهآ صحرای ابدی دیده و بر مدارج اسماء و صفات عالم جبروت ترقی نموده و از
~~مشرق هویت آفتاب غیب طلوع کرده و عرش دل را مستوی حضرت الهی
~~جلت قدرته گردانیده. پس ای محبوب، چون دل این کاملان خزانه اسرار حضرت
~~عزت جلت قدرته گشته است، در حالت نوم بعضی از آن اسرار که در خزانهآ دل
~~ایشان متوطن است، بر دماغ زند و قوت مصوره آنرا در کسوت خیال مقیده عرضه
~~دهد و چون عکس تصورات اصل نیست، لاجرم به تعبیر محتاج باشد. و این نوع
~~خواب اهل کمال است از انبیا ورسل وخواص اولیاء.
# و چون ای محبوب این را معلوم کردی، اکنون بدانکه در ظهور نتیجه بعضی
~~منامات تأخیر میافتد و حکم بعضی سریع الظهور ms289 میباشد و ای محبوب تأخیر
~~ظهور نتیجهآ رؤیا، نزد ارباب تحقیق دلیل است بر علو مرتبه نفس صاحب رؤیا، زیرا
~~که قوت عروج نفس اداراک به کمال رسد و حجب عالمهای علوی کشد1 و در محل
~~اعلی که خزانهآ علم قدیم است، مطالع آن امر قریب الوقوع کند والا بعد از اطلاع این
~~اسرار سالک آن امر از آن حضرت به هر عالم از عالمهای عالیه که نزول میکند، اما

PageV01P286

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0281.png)

# 287
~~مدتی مکث است و به حکم تصرف اسمی که مدیر آن عالم است ظاهر میگردد و
~~از آنجا به عالم دیگر نزول میکند. و از اینجاست که گفتهاند که نتیجهآ بعضی رؤیای
~~اهل کمال بعد از چهل سال ظاهر شود وخواب مهتر یوسف علیهالسلام از این قبیل
~~بود که از آن روز که گفت انی رأیت احد عشر کوکبا والشمس والقمررأیتهم لی ساجدین
~~تا آن روز که گفت هذا تأویل رؤیای من قبل قد جعلها رب حقا، ای محبوب چهل سال
~~بود و سرعت ظهور حکم رؤیا دلیل است بر ضعف حال نفس رائی که قوت ترقی
~~عروج ندارد که کیفیت صور امور و حقائق کونین مقدر، از عالم عالیه اخذ کند و
~~غایت ترقی در حالت اعراض از تعلقات جسمانی و شواغل نفسانی آن است که
~~آنچه از فلکالقمر به فضای جسمانی نزول کرده بود، به قدر صفای نفس ادراک
~~بعضی از آن کنند و از آنجا تجاوز نتواند کرد و قوت عروج به عالم علوی ندارد،
~~لاجرم سبب قرب آن امر مدرک، ظهور اثر و نتیجه رؤیا در تأخیر نیفتد. پس ای
~~محبوب در هر درویشی که وقوف مکتوب سیام را نباشد، تعبیر از خواب خود
~~نتواند گفت و در خواب مریدان خود جواب نتواند گفت و در غلط نوم افتد. ایزد
~~تعالی خطرات انفاس سالکان مسالک و منازل اعلی و قاصدان مقاصد اقصی را [از]
~~آفتاب عوارض صدود [و] آثار شوایب موانع مجال شهود، ms290 در پناه عصمت محفوظ
~~دارد بمنه و کمال کرمه. فرد
~~معبر، دوش پایش را به خواب اندر همی بوسم
# چنین خواب همایون را یکی بر کوی تعبیری

PageV01P287

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0286.png)

# محبوبم اعز محترم، المد عو من الله الودود آغنی ملی مخمود شیخا، ذام عزه،
~~سلام ودعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته وبه برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر
~~است، لله الحمد والمنة. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
~~تا گرد خاک کوی تو باد صبا گذشت ما را به باد صبح بسی ماجرا گذشت
~~در دل رسید تیر غم ناوک فراق بیچاره دل ببین که به جانش چهها گذشت
~~گرچه بلاست تیغ فراق از وصال او   لیکن از این بلا به سرم بارها گذشت
~~دایم به آه سرد و دم گرم زندهایم حیف از حیات ما که به باد ه
# که بر رخت رسیده ز رویت چرا گذشت
~~در حیرتم ز زلف شب تیره روز تو ک
~~تیغ بلا و درد، محمد به خود گرفت ظلمی که بر حسین در آن کربلا گذشت
# المقصود ای محبوب، مصلی را اسرار صلوة، از تکبیر اولی تا سلام آخر، شغل
~~باطن باید تا آن صلؤة در آن حضرت شاید لامحال مقبول آید. بدان ای محبوب
~~چون در نماز تکبیر اولی گویی بعد از تکبیر اولی بخوانی سبحانک اللهم یعنی ای
~~بارخدایا همه پاکی مر تو را است و دوری از همه وصفهای ناسزا و گفتهای ناروا مر
~~تو را است، چون دوری تو از همه گفتارهای دشمنان و گمان همه دوستان. بعده
~~بگویی و بحمدک و همه سپاس و ستایش تو نماز میکنم و خدمت پرستش تو یعنی

PageV01P288

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0283.png)

~~شکر توفیق تو بر من فاضل تر است. بعده میگویی و تبارک اسمک یعنی افزون و
~~برکت است یاد تو و خجسته و مبارک است نام تو، یعنی ms291 برای افزونی شود خود
~~میکنم یاد تو و برای خجستگی ایام خود میگیرم نام تو. بعده بگویی و تعالی جدک
~~برتری تو و بلک داری تو. بعده بگویی لا اله غیرک یعنی نیست هیچکس وهیچ چیز
~~سزای پرستندگان و نگاهداشت ترسندگان و ستایش ستایندگان و بخشش
~~خواهندگان و بخشایش جاویدگان و تدارک حال ستم رسیدگان و دستگیر افتادگان و
~~فریادرس درماندگان جز تو نیست. چون این دعا بخوانی و این اسرار معانی در دل
~~بگذرانی، بعده بدانی که بدین حال لطیف تو را حاسدیست کینه دار و در این کار
~~شریف تو را قاصدیست و مکاریست که فی الحال بر جای نماز، تو را و حال تو را
~~بسوزاند و کار بر تو پیچاند. پس بر تو لازم آید که نخست بگویی أعوذ بالله یعنی
~~بازداشت میخواهم بدان خدای که عصمت او پناه مظلومان است و رحمت او
~~امیدگاه محرومان است من الشیطان الرجیم یعنی از شر دیو و دشمن بدگویی که آن
~~دور مانده است از رحمت او و هلاک شده است به عقوبت او. بعدهای محبوب
~~بالیقین دانی که از دام دشمن نتوانی رست جز به نام دوست، پس لازم و واجب راه
~~است که بگویی بشماللهالرحمن الرحیم یعنی آغاز میکنم به نام خدای تعالی که لطف
~~کننده است بر دوستان و قهر کننده است بر دشمنان و قیل قادر است به قدرت
~~بی علت دوستان را که دعوی دوستی و یگانگی میورزند به یک تعجب در سلک
~~دشمنان درآویزد و دشمنان را به یک عذر در سلک محبان منسلک گرداند و آنکه
~~بوالفضولی ظاهربینی زبان چون و چرا را دراز کند جائرش لا یسئل عما یفعل گردنش
~~جداکند و لطیفهای دیگر را پیش داشت او کند که فعاللما یرید
~~سیر چون و چرایی ز کار بیعلت ولیک کار خدا را نه چون بود نه چرا
~~میان بیشه بی علتی چرا مطلب که
# که آن ستور بود کو ms292 فرو شود به چرا
~~بدان خدای که در آفتاب معرفتش   به ذرهای نرسد عقل جملهآ عقلا
~~که پختگان ره و کاملان موی شکاف   چو طفلکان بشیرند در طریق خدا
~~اگر دلیل چو خورشید بایدت بنگر   که بر خدایی او هست ذره ذره گوا

PageV01P289

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0288.png)

~~دور آدم تا این زمان نیافت کسی نظیر این گهر اندر خزانهآ شعرا
# دماز آنکه هست چو موسیش در ید بیضا
~~به شعر جان محمد چو هست عیشیدم
# رمبه دست پیک صبای سحر نسیم صبا
~~ز درگهت به مشام دلم رسان به کرم
# ویسان که میسوزممیان سجدهآ سبحان ربیالاعلی
~~در آن زمان بر خویشم رسان که میسوزم
~~المقصود، الرحمن یعنی آن بخشاینده بی بهانه که دشمن همچو دوست پروردهآ
~~نعمت اوست و بیگانه چون آشنا خوی کردهآ رحمت اوست الرحیم یعنی آن
~~بخشایندهآ زلتها بر بندگان و گشاینده عقدههای ایشان که رحمت خاص است بر
~~مؤمنان به دادن ایمان و امان و بهشت با رؤیت جاودان. بعده بدانی که از این حال
~~سپاس داری و شکرگزاری تو را لازم آید، پس بخوانی الحند لله یعنی سپاس و
~~ستایش و مدحت از میان زبان من و سپاس و منت از میان جان مرخدای تعالی را
~~است، آنکه معبود بشر است و منعم بی همتاست. پس چون همه آدمیان را ای
~~محبوب، بینی در تربیت عبودیت با تو شریکاند و اجناس عالمیان را بینی که در
~~نعمت او غریقاند، پس بگویی رب الغلمین الرحمن الرحیم یعنی آن خداوند پروردگار
~~همه خلقان1 است وروزی بخش همه جهانیان است و بخشایندهآ نعمتهای به هر
~~موجودی را جنس رزق دیگر. پس ای محبوب چون جهانی را بینی شوریده، یکی
~~بدکرده و دیگر بد کننده و یکی بد گفته و دیگری بد شنیده و یکی آرزوی خود رانده
~~و دیگری بر امید فرومانده و یکی ظالم و دیگری مظلوم و یکی روزیمند و دیگری
~~محروم ، پس بالیقین دانی که این حالهای ms293 شوریده از او تدارک پذیرد و این کارهای
~~پریشان به لطف او نظام گیرد، پس بخوانی ملک یوم الدین یعنی پادشاه و پروردگار و
~~داور روزشمار که همه گردنکشان در آن روز گردن بنهند و همه بیانصافان به
~~ضرورت در آن روز انصاف دهند. پس ای محبوب چون قبول شاهی بیابی، دل از
~~فکر دارین برداری و از غیبت به حضرت درآیی و از مقام ثناگفتن به راز گفتن آیی و
~~بر شادی امید جواب، زبان خطاب بگشایی و بخوانی ایاک نعبد یعنی مر تو را به
~~یگانگی پرستم، چنانکه به یگانگیت میشناسم. یعنی به همه دل بنده ترا باشم و به

PageV01P290

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0285.png)

~~همه تن بندگی ترا کنم و در بندگی کردن همه آن کنم که تو پسندی و در بنده بودن
~~همه آن کنم که تو پذیری. پس ای محبوب تو یقین بدانی که بنده نتواند بود جز به
~~توفیق عصمت او ونه بندگی توان کردن جزبه عون ونصرت او، پس بخوانی وایاک
~~نستعین وهم از تو می خواهم یاری طاعت تو و سزاوار خدمت تو و نه از جز تو رای
~~امیدداری دارم و نه بی تو روی سزاواری شناسم. چون ای محبوب نیک بختی
~~خویش در عز طاعت یابی و خجستگی و نیکاختری خود در شرف خدمت او
~~بینی، طالب دوام نعمت گردی و نظام آن دولت شوی و بخوانی اهدنا
~~الصراط المشتقیم یعنی قدمهای ما را بر این راه راست ثباتی ده و دلهای ما را پیشگاه
~~یاری بخش، یعنی آنچه نمودهای بر آن ما را نگاه دار و آنچه ندیدهایم به ما به
~~طرفة العین بنمایی. پس ای محبوب یقین دانی که رونده راه را دلیل بباید و رفتن
~~راهی پیش روراست نیاید، به ذکر همراهان1 سابق و راهبران متفق، نشاط زیادت
~~پذیری و نام ایشان را فال سعادتگیری، پس بخوانی صراط الذین انعمت علیهم
~~یعنی راه آن کسان می خواهم که تمام کرده[ای] ms294 نعمت هدایت خویش بر ایشان و
~~نگاهداشتهای ایشان را در حمایت خویش. بعد از کل بیرضایان تبراگیری و بر
~~دشمنان یکی همه دشمنان وفای دوستی ظهور کنی و بخوانی غیر المغضوب علیهم
~~یعنی جزراه آنانی که رضای تو نگزیدهاند و پیش رو خشم تو راگشتهاند ولاالضالین
~~و نه نیز راه آنانی که پیشانه همواره بر آن راه نگونسار گشتند. پس ای محبوب ثنا و
~~دعارا مهرکنی به لفظ امین و معنی آمین آن است که ای بار خدای من بپذیر ثنای من
~~و اجابت کن دعای من. و در خبر است از حضرت رسالت علیه السلام که اوگفت
~~آمین مهر اجابت و توقیع قبول خداوند است که آفریدگار جهانیان است بر دعا و ثنا
~~مؤمنان.
# و ای محبوب، حضرت صمدیت جلت قدرته فاتحه را که فرستاده است به دو
~~قسم فرمان میشود نیمی تا ملک یوم الدین ثنای حضرت من است و نیمی دیگر
~~دعای بندهآ من است از ایاک نعبد تا ولاالضالین، یعنی فاتحه را که فرستادم میان خود

PageV01P291

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0290.png)

~~و میان بنده و آنچه ثنای من است همچنان است که بنده مؤمن مرا میخواند و آنچه
~~دعای بنده من است همچنان کنم که بنده من خواسته است و میخواهد. بعده ای
~~محبوب ضم سورهآ را خوانی و این اسرار معانی چنانچه در فاتحه بیانی کرده شده
~~است در باطن بگزاری و ای محبوب باید که در حالت قیام در معانی اسرار مذکور
~~مستغرق باشی، تا حرکت باطل والتفات فاسد نیفتد تا جمال حال تو را نبرد وفایدهآ
~~کار تو را باطل نکند. پس ای محبوب لازم حضور یابی و این معنی بر معبدان عام و
~~بر عام کالانعام دشوار است.
~~مردم از معصیت خود چو کند استغفار طاعت ما همه مستوجب استغفار است
~~چه نهی دل به مقامی که ز راه تحقیق راحتش رنج، سرورش خس و گل خار است
~~پای بر روی زمین از سر عبرت ms295 نه از آنک خاک زیر قدمت جمله گل رخسار است
~~کشف اسرار معانی ز محمد جو که رموز سخنش کاشف اسرار است
# المقصود ای محبوب، بعد از قیام وقرائت نماز فارغ شوی، چنان دانی که از
~~حساب قیامت فارغ شدی که خواجه عالم علیهالسلام فرموده است حاسبوا انفسکم
~~قبل أن تحاسبوا همین مراد است، زیرا که ای محبوب جمال قرائت نماز اهل حضور
~~را نمونه مقام حساب است. پس ای محبوب در رکوع روی چنانستی که در حساب
~~قیامت پشت شکست از گرانی بار و حاصل حساب که بر تو در حالت قیام و قرائت
~~گذشت، پشت دو تاکنی چون دال دبیر و بدانکه ای محبوب رکوع صورت خضوع
~~است، زیرا که شکستگی ظاهر عنوان باطن است و صورت رکوع اشارت بدان دارد
~~که سرهمت باید که زیر بار نهاده، پس [به] هزار شکستگی و دل بستگی بگویی، سه
~~کرت و یاکثرت ازین، شبحان رب العظیم، یعنی پاکی از همه عیبها و دوری از همه
~~وصفهای ناسزا خداوند مراست و خدای عزوجل به صفات خویش بزرگوار است و
~~به رحمت و نعمت خویش پروردگار است. بعده ای محبوب سر برداری برای قومه
~~و سر برآوردن اشارت بدان دارد که بدانی که خداوند تعالی بر شکستگی من رحمت
~~کرده است و بخشیده است و در وقت سر برآوردن بگویی سمع الله لمن جمده یعنی
~~پسندید خدای عز وجل و پذیرفت و بشنود هرکه اورا بستود و قیل سمع الله لن حمده

PageV01P292

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0287.png)

~~معنی قبل الله باشد.
# و ای محبوب، این کلمات متقاضی است به حاضری که غیبت بر حضرت
~~صمدیت جلت قدرته روانیست و در حالت راز گفتن بنده را و او را غافل بودن سزا
~~نیست. پس ای محبوب به حاضری بگویی ربنا لکالحمد، یعنی ای خداوند
~~پروردگار ما ستایش مر ترا سزاست و سپاسداری مر ترا رواست. از پس آنکه فرو
~~شده بودم به کرم خویش برآوردی و ms296 ناکس و نگوسار دوتا شده بودم، به کرم خویش
~~بزرگوار کردی. پس ای محبوب به مناجات به دل بگویی که به فضل خویش مرا
~~برآوردی و به لطف خود مرانگاه داشتی، اینک برآمدم و اگر فرود داشتی و کارم به
~~من سپارش میکردی، ذلیل دو جهان میگشتم پس بگویی آلله اکبزیعنی خداوند
~~تعالی بزرگتر و بزرگوارتر و نزدیک او آن بنده عزیزتر که او به نزدیک خود خوارتر
~~آنکس که به نزدیک خود سرکشیدهتر آن بنده نگونسارتر، و تکبیر گفتن در هر انتقالی
~~از رکنی به رکنی رفتن، اشارت بدان دارد که خداوند بزرگوار منزه است از گردش
~~حال وهر چه دون و پست بر عرصه انتقال و زوال است.
# پس ای محبوب به سجود روی حالت سجود قریب حضرت جواد است، یعنی
~~سجده کردن از همه وجود پرداختن و همه مراد خود یافتن است و آفت هوال[آفت]
~~بزرگ هستی است، چون سر به سجده بردی هر سرکشی که در سر داشتی از سر
~~نهادی و داد بندگی بدادی. اما ای محبوب چنان سر بر خاک نهی که هر چه در سر
~~داری همه را یک [سو] بنهی که لا کبر مع السجود و در سجده سه کرت بگویی
~~سبحان ربیالاعلی یعنی دوری از همه عیبها و پاکی از همه وصفهای ناسزا خداوند
~~مراست و بزرگتر از همه ثناها و ستایشهاست و این ثناکی1 او را سزاست؟ باز سر
~~برداری برای جلسه و در سجدهآ دویم روی و سجده دوم شکر اول است که چون
~~ملاتآک توفیق سجده یافتند و دوم سجدهآ شکر توفیق اول کردند. بعده ای محبوب
~~چنانکه رکعت اول را جمیع اسرارالمعانی بیان دادم تا باید که دوم رکعت نیز و سوم
~~و چهارم نیز هم بدین حضور باطن گزاری و در معراج قلب مشرف شوی که آلصلوة

PageV01P293

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0292.png)

~~معراج المیؤمن و معراج القلب الصلوة، مگر ای محبوب دعای قنوت در وتر از
~~خاتمت عبودیت شب ms297 است، چنانکه وتر نماز شام خاتمت عبودیت خدمت روز
~~است.
~~اما ای محبوب رکعات دوگانی و چهارگانی بر نسبت صفات و حالات خلق
~~است. یعنی همه صفات خلق جفت آمده است یعنی چون بقا و فنا، علم وجهل،
~~عز وذل وقدرت وعجز، غنا وفقر. پس ای محبوب در وتر اتمام عبودیت خدمت
~~روز واتمام عبودیت خدمت شب، آن یک رکعت است بر نسبت صفات حضرت
~~صمدیت جلت قدرته است. یعنی چون بقای بیفنا، علم بی جهل، عز بیذل،
~~قدرت بی عجز، غنای بی فقر، چنانستی که بعد از ادای این یک رکعت بنده را از
~~حال خدمت عبودیت به خلوت حاجت میآید. ای محبوب نیک تأمل کنی
~~علمهای خدای را نیکو فهم کنی.
# اکنون بدانی سر تکبیر قنوت که بعد از اخلاص میگویی چیست؟ آن است
~~چنانکه تکبیر اولی از خلق تحریمه بسته و درگفت و شنود ایشان بر خود فراز کرده و
~~دست از همه ایشان افشانده و به حضرت صمدیت جلت قدرته به حضور آمده،
~~همچنان ای محبوب تکبیر قنوت از خود نیز تحریمه بندی و دیدن خود بر خود
~~حرام کنی، از همه چیزها از مرادهای دارین دست بیفشانی، چون از مرادهای کونین
~~تهی دست بمانی، به احوال درماندگی و به زبان بیچارگی بگویی اللهم انا نستعینک
~~یعنی ای بارخدایا، همه خلق و ماهمه عون و یاری از تو می خواهیم بر طاعت تو که
~~سخت بیچارهایم و توفیق از تو میخواهیم در خدمت تو که ما خودبخود
~~درماندهایم و نستغفرک و آمرزش و پوشش از تو می خواهیم به عفو و رحمت توکه از
~~سر خود سخت برهنهایم، یعنی در غم عمر خود درماندهایم. از توفیق تو بخشش
~~می خواهیم و بر تقصیر گذشته از عفو تو پوشش میخواهیم و نومن بک و میگرویم
~~به بارخدایی تو و بندهنوازی تو که گناه گذشته مرا جز تو کسی نیامرزد و کار پسماندهآ
~~ما جز تو کسی نسازد ms298 و نتوکل علیک یعنی کار خود به تو می سپاریم و اختیار خود به
~~تو می گذاریم چون استواری و اعتماد به تو داریم ونهنی علیک آلخیر یعنی همیشه

PageV01P294

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0289.png)

~~ثنای تو می سرایم و همه ثنا نیکو ترا می شناسم و نشکرک یعنی سپاسداری تو را
~~کنیم به همه نعمتها و فرمان برداری تو راکنیم بر همه طاعتها ولا نکفرک یعنی چون
~~در خلعت آشنایی توایم کار ناسپاسان نکنیم نخلع ونترک من یفجرک یعنی هر که در
~~راه فرمان تو بی راهی کند و در عهد و پیمان تو تباهی کند، او را چست گذاریم و خود
~~را از عهد عهدهآ او بیرون گردانیم، یعنی شیطان که در فرمان تو نیست، در فرمان او
~~نباشیم ونفس ما که در پیمان تو نیست در پیمان او نباشیم. اللهم یا بارخدای همه
~~ایاک نعبد به غیر مر تو را نپرستیم و به ظاهر بندگی تو را کنیم و به باطن بنده تو را
~~باشیم، یعنی به همه تن آن کنیم که تو پسندی و به همه دل آن پسندیم که تو کنی و
~~لک نصل و نسجد یعنی نماز و سجده برای تو کنیم یعنی قد خویش پیش هیچ
~~دون توخم ندهیم و روی خویش پیش هیچکس برزمین ننهیم و الیک نسعی و نحفد و
~~نرجو رحمتک یعنی بر راه هر فرمان که رویم رضای تو جوییم و بر امید هر نشان که
~~رویم به سوی تو پوییم و از بخشایش و رحمت تو امیدواریم اگر چه بد کرداریم و
~~نخشی عذابک و از عذاب و عقوبت تو ترس کاریم، زیراکه به کردار خود گرفتاریم ان
~~عذابک بالکفار ملحق ای لاحق یعنی راست است که عذاب تو بر دشمنان در رسنده
~~است و دوستان ترا همین فراق دنیا بسنده است.
# ای محبوب آخر چیزی که به اتفاق رکن آخر است در نماز قعده اخیره است و
~~وعده گاه راز و ms299 نیاز است و قعده اول واجب است بر طریق تحقیق و رحمت برای
~~استراحت و قعدهآ اخیره فرض است بر طریق تمکین و کرامت، برای گشادن راز و
~~حاجت وای محبوب در هیچ رکنی در نماز شرم و خجالت بر بنده چنان لازم نشود
~~که در قعده زیراکه ای محبوب چون بنده را در حالت خدمت دستوری شستن شود،
~~فروتنی وخجالتش و شرم بیفزاید و ای محبوب اصل درقعده آن است که چون
~~حضرت رسالت علیه السلام در شب سشبطان الذئ اشریی بعبدهلیلا برسید نهایت آنجا
~~که رسید فرمان شد اجلش یا حبیبی و قل ثنائی یعنی بنشین و ثنای من بگو. بعد
~~حضرت رسالت علیهالسلام به اعتراف عجز معترف شد. بعده از خزانه لطف در
~~دهان او چیزی چکید و لسان فصیح او شربتی چشید به مدد تلقین بگفت التحیات

PageV01P295

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0294.png)

~~لله وای محبوب تحیت ملک باشد و بقا یعنی پادشاهی بی منازعتی و همیشگی
~~بی غایت مر خدایراست عز و جل وای محبوب التحیات به لفظ جمع از آن آمد که
~~ملک همه پادشاهان دادهآ اوست و بقای همه بندگان نهادهآ اوست والصلوة یعنی
~~همه ثناهای همیشه و پیوسته والطیبات یعنی همه سخنهای خوش و پاکیزه و
~~ستایشهای پسندیده همه مر خدایراست عز و جل.
# چون حضرت رسالت علیهالسلام ثناگفت از حضرت عزت جلت قدرته عطا
~~یافته سلام و رحمت و برکات خطاب شنید که السلام علیک آیها النبی یعنی سلام از
~~حضرت ما یعنی ایمن از خشم ما و از عقوبت ما بر تو ای خبر دهنده خلق ما از
~~وحدانیت ما وای بلند همت برآمده در تربیتهای ما و رحمة الله و رحمت ما و
~~بخشایش ما مر تو را وبرکاته و نعمتها پاینده و افزاینده از بخشش ما. بعده مهتر عالم
~~علیهالسلام را مهر مهتری و همت کهترپروری بر آن داشت که دل بستگان دولت
~~خود را فرود [نه] گذاشت یعنی خادمان و چاکران ms300 از متقدمان و متأخران را یاد آورده
~~و هدیه که از حضرت صمدیت جلت قدرته رسیده بود مشترک کرد و گفت السلام
~~علینا و علی عبادالله الصالحین، بعده ملاتکه آسمانها وزمینها الهام یافتند تا به یکبار
~~بگفتند اشهد أن لآ اله اا الله و اشهد ان محمدا عبده ورسؤله، پس ای محبوب باید که
~~در وقت تشهد دل را در معراج داری و دیدهآ همت را آنجا گشایی و چنان دانی که
~~ثناء التحیات لله بر حضرت عزت جلت قدرته میگویی و تشریف اجابت
~~السلام علیک بی واسطه میشنوی، زیرا که حضرت رسالت را علیه السلام معراج
~~شخص بود و چاکران او را معراج دل است که آلصلوة معراج القلب، رزقک الله تعالی
~~هذه الخطورات المدکورات آمین آمین آمین بحرمة النبی و آله اجمعین، غزل
# نقد طاعت اگر این است به غایت هزل است
# با چنین نقد که ماراست مقام خجل است
# نفس خویش به غفلت مبرآور پس از این
# ای برادر که نفس گوهر بس بیبدل است

PageV01P296

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0291.png)

~~نگر انگشت به شیرینی دنیا نزنی
# فعل او زهر بود ار چه به صورت عسل است
~~سعد و نحس از اثر حکم خدا دان و مگو
# که ز خاصیت تأثیر کواکب زحل است
~~هر چه بینی تو ازو بین و مرنج از دگران
# زانکه نیکی و بدی جمله به حکم ازل است
~~چون محمد نکند ذکر در این نکته که گفت
# همه اندیشه و رنج دل او زین قبل است
~~تم هذا لمکتتوب الشریف الخامس من الحرم سنة خمس و عشرین و ثمان مائه.

PageV01P297

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0296.png)

# محبوبم اعز محترم، المد عو من الله الودود آعنی ملک محمود شیخا دام شوقه،
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیهالسلام موجب شکر
~~است. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
# نیست چیزی ms301 بهتر از دیوانگی   بگسلد صد لشکر از دیوانگی
# ای بسا کافر شده از عقل خود   هیچ دیدی کافر از دیوانگی
# وه چه محروماند از عرفان او   عالمان ظاهر از دیوانگی
# من برای شیخن از باطن ز سر   برگشادم صد در از دیوانگی
# چون که شد مجنون محمد ای دلم   زود بستان ساغر از دیوانگی
# المقصود ای محبوب الجنون نور من جوهرالعشق والعشق نور من جوهر العقل
~~والعقل نور من جوهر السموات والسموات نور من جوهرالروح والروح نور من
~~جوهرالسر الصمدیة جلت قدرته والسر نور من نور محمد علیه السلام والنور جوهر من
~~ذات الله تعغالی کما قال النبی علیه السلام حاکیا عن الله تعالی الإنسشان سری وبیتی. سألت
~~عن قطب الغالم قدس الله سرهالعزیز مالانسان قال قدس الله سره العزیز الإنسان نور کما
~~قال علی کرم الله وجهه سمعت عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه قال الإنشان نور
~~فهو ذاث البشر قذاته نور من ذاتی و ذاتی نور من ذات الله تعالی. پس ای محبوب جنون
~~نوری است که بدین نور وصول حضرت اوست.

PageV01P298

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0293.png)

~~گفت که دیوانه نهای، لایق این خانه نهای رفتم دیوانه شدم، سلسله بندنده شدم1
# و ای محبوب، تا آنکه دیوانه عندالناس نشوی هشیار عندالله نگردی. چون
~~مجنون شدی نورگشتی که المؤمن نورالجنون نور، خلعت نور علی نور پوشیدی
# وین بوالعجبی ببین که از بادهآ عشق   هشیار گه شوی که سرمست شوی
~~ای محبوب الله تعالی در کلام مجید نورهای مذکور را بر سبیل مجمل در بیان
~~آورد الله نور السموات والارض مثل نوره، اسم الله وذات محمد مصدر موجودات
~~است ونور کنایت از آول ما خلق الله نوری است آی اظهر الله نور محمد و یظهر
~~به السموات والارض و ما بینهما من العرش إلی الثری کمشکوة فیها مصباح المصباح فی
~~زجاجة الزجاجة کانها کوکب دری یوقد من شجرة مبارکة زنتونة لا شرقیة و لا غربیة
~~یکاد زیتها یضیء پس ای ms302 محبوب این جمله را الله تعالی صفت وجود مبارک
~~حضرت رسالت علیهالسلام بدین نشانیها بیان کرده است. بیچاره علمای ظاهر از
~~این آیه چهها فهم کردهاند از سبب آنکه از علم الهی محرومند!
~~علم الهیی آنکه2 بود موجب وصول در وی نکرد خوض کس ال که اولیا
~~سیمرغ قاف قرب شود در فضای قدس این موهبت به هر که خدا میکند عطا
~~گردی چو نور ذات بدارالبقای وصل   آن دم که از صفات خودی چون شوی فنا
~~گردی چو آفتاب ز انوار نور ذاتچون
# وار نور ذات چون مشتری شوی تو به بازار این میا(؟)
# المقصود ای محبوب، نور بر سه وجهه است: مرتبه اول نور حقیقی مطلق است
~~و دوم ظلمت است و سوم ضیاء است. اما رؤیت به نور مطلق از آن روی که مجرد
~~است و اضافات آن متعذر است زیرا که ای محبوب از غیب هویت مطلقه است و
~~ای محبوب عتبهآ بارگاه جناب حضرت صمدیت رفیعتر از آن است که طایر افهام
~~عقول هیچ مخلوق، به پیرامون سرادقات جلال آن حضرت تواند رسید که لا
~~تدرکه الابصار و هویدرک الابصطار. اما ای محبوب رؤیت آن نور در حالت تنزل آن در
~~مظاهر تعین در حجابیات مراتب نسبت و اضافات ممکن است.

PageV01P299

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0298.png)

~~و دوم مرتبه ظلمت است که در مقابلهآ نور است و آن نیز ای محبوب بر سه نوع
~~است اول نوع ظلمت حقیقی است که رؤیت آن به هیچ وجه ممکن نیست و آن قدم
~~محض است. نوع دوم ظلمت جهل است که رؤیت آن اگرچه به بصرش ممکن
~~نیست، اما ای محبوب به نور بصیرت آثار قبح آن هویداست. نوع سوم ظلمت
~~محسوس است چون ظلمت شب و تاریکی منازل مظلمه که به حس ادراک توان
~~کرد و آن نور مطلق است به سبب تنزل در مراتب ظلمات مکان و اتصال آن به انوار
~~حقیقی است. و مرتبه سوم ضیاست و ms303 آن حضرت جمعیت نور و ظلمت است و
~~حقیقت آن گشته است از طرفین میان وجود و عدم، زیرا که نور صفت وجود است
~~و ظلمت صفت عدم. از این جهت است که اصل ممکن را به ظلمت وصف کنند که
~~آن مقدار نورانیت که ممکن را حاصل است، آن به سبب وجود است که به واسطه
~~آن از کتم عدم ظهور کرده است. پس ای محبوب، ظلمت وی از جهت عدمیت
~~اوست چنانکه نورانیت او از سبب استفاضه نور وجود است و هر نقصی که به
~~ممکنات ملحقات میشود از احکام به سبب عدمیت اوست و آنکه ای محبوب
~~حضرت رسالت علیه السلام فرموده است که ان الله تعالی خلق الخلق فی ظلمة ثم رش
~~علیهم من نوره اشارت هم بر این معنی است و من که ای محبوب مراد این حدیث را
~~در این محل به معنی نقد برداشتهام یعنی نقد بر خلق سابق بهر ایجاد. ورش نور
~~کنایت است از افاضه نور وجود از خزانه جود بر ممکنات.
# چون ای محبوب، این معانی مقررگشت، پس بدان که عدم حقیقی که در مقابلهآ
~~وجود مطلق متحقق نیست الآ به واسطه تعقل، وادراک وجود که نور مطلق است
~~ممکن نیست الآ به واسطه تنزل، و مرتبه عدم از روی تعقل به مثال آئینه ایست که
~~قابل تجلیات انوار وجود است و متعین از طرفین ضیاست که حقیقت آن عالم مثال
~~است و جمال نور مطلق دراین عالم ادراک توان کرد، زیراکه ای محبوب عالم ارواح
~~و آنچه ماورای آن است از ملکوت و جبروت، در غایت نور است و عالم اجسام
~~متصف به ظلمت کدورات است و عالم ضیا میان عالم اجسام و میان عالم ارواح
~~یعنی متوسط بینالعالمین است و با هر یک از این دو عالم مناسبتی و تشبیهی دارد و

PageV01P300

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0295.png)

~~هر عینی از اعیان و افراد مراتب عالم اجسام و ارواح، به واسطهآ مناسبتی ms304 که با این
~~عالم دارند، قوت و ضعف، در این عالم جولان میکند و حقایق اسرار عالم خود در
~~میدان خیال می دهند و در مراتب وجود مشاهده اسرار میکند. چون ای محبوب
~~هویت غیب مطلق نور حقیقی است و کمال رؤیت نور موقوف است به وجود ضد و
~~آنکه ای محبوب ظلمت ماست، پس موجب تعلق ارادت حق تعالی به ایجاد
~~عالمهای مختلف، حب کمال رؤیت آثار عظمت و احکام قدرت است، از روی
~~وحدت و از روی ظهور او در مراتبشان و شان به حصول نپیوست الآ به ظهور در
~~هر مرتبه و به روز و به شب در شانی از مراتب و شان در وجود به حسب استعداد
~~قابلیت هر مرتبه معین و شان مقید. پس ای محبوب، کمال رؤیت موقوف گشت به
~~ظهور در جمیع مراتب و شان و چون ای محبوب اختلاف شان و مراتب اعیان و
~~استعداد و قابلیات آن در مراتب اطلاق و تعین و تقید و تفاوت خصوصیات هریک
~~غیر متناهیه افتاد، لاجرم ای محبوب عدم انحصار مستلزم دوام تنوع ظهورات حق
~~شده در عالمهای مختلفه. پس ای محبوب اگرچه مراتب اعیان و کثرت شان از روی
~~افراد و اشخاص تعینات غیرمتناهی است، اما از وجه کلی محصور است در دو عالم
~~ظاهر وباطن و تمایز جمیع مراتب ظهور و بطون مبنی بر اعتدال و انحراف است و
~~ظهور مظاهر نتایج واعتدالات و انحرافات است به واسطهآ سیر در منازل عالمهای
~~چهارگانه به کمال میرسد. اول معنوی و دوم روحانی و سوم مثالی و چهارم حسی
~~تا تلاطم امواج دریای وحدت به نور حقیقی در جداول مراتب جبروت و ملکوت به
~~فتح صحرای عالم مثال مطلق نرسد.
# پس ای محبوب، مستسقیان مفازهآ محبت و متعطشان فیافی مودت را در حیاض
~~زلال اسرار حضرت صمدیت جلت قدرته محفوظ نگرداند و تا سطوات آفتاب
~~هویت غیب از اوج فلک کبریا در منازل وجود غروب ms305 نکند، خفافیش اعیان مقیده
~~استفاضه انوار هدایت از نجوم اسما و صفات نتواند کرد. و ای محبوب ضیاء بر دو
~~نوع است: یکی نور محسوس که ظاهر بنفسه است و مظهر لغیره است از اشکال و
~~الوان ونوع دوم نور لطیف است که آن مظهر اسرار غیب است در کسوت خیال و آن

PageV01P301

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0300.png)

~~عالم مثال مطلق است و دو وجه است: وجهی عام از روی ذات خود، وجهی خاص
~~به مقیدات عالم خیال وهر مخیل از نوع انسان و غیره و خلایق در خیالات مقیده و
~~اکتساب علوم ملکوتی و افتیاض اسرار جبروتی به واسطه سر وخیال مقید در عالم
~~مثال. عدم و درجات ضعف و قوت آن بر اقساماند که ممکن بیان نیست و آن
~~محبوب را همه در مشاهده معاینه خواهد شد که این عالم نور و تخیلات و تمثلات
~~نهایت کار این طایفه است که خواجه عالم علیه السلام فرموده که الناس علی ثلثة
~~أقسام قسم یشبهون البهایم وقسم یشبهون الملائکة و قسم یشبهون الأنبیاء یعنی
~~[قسم اول] اهل دنیاند واهل تمتع به هوای نفساند و قسم دوم اهل جنتاند که به
~~تنعم بقا مشغول شوند و قسم ثالث اهل رؤیتاند که جزرؤیت ایشان را هیچ معاملهآ
~~دیگر نباشد، فرد
~~قدح چون دور من آید به هشیاران مجلس ده
# مرا بگذار تا حیران بمانم چشم در ساقی
# وای محبوب، محبوبان این احوال بر انواعاند: بعضی محبوبان ساقی و بعضی
~~محبوبان پیاله وبعضی محبوبان قرابه وبعضی محبوبان راه عشق.
~~مست من چون باده نوشی جرعهای بر من بریز
# درد جام خود بر این رسوای تر دامن بریز
~~خلعت رنگ است واجب گر کشم نیمی سبو
# نیمهآ دیگر بر این دستار و پیراهن بریز
# پس ای محبوب، نیمی سبو عبارت از سرایت نصف حال باطن است و نیمی
~~دیگر سرایت احوال ظاهر است. وای محبوب جام جنون بعضی را بر طریق
~~عین الیقین مشاهده است وبعضی را ms306 جام جنون به حق الیقین مشاهده است که
~~ذلک فصل الله یؤتیه من یشآء والله ذوالفضل العظیم پس ای محبوب هر چند که بیش
~~می نویسم اشکال بیش در پیش میآید الله تعالی این فقیر را و آن محبوب را حیاتی
~~بخشد تا بحر المعانی و دقائق المعانی بر آن محبوب مرتب گردد، بحرمة النبی و آله اجمعین.
# ای صورت تو جهان معنی   از صورت توست جان معنی

PageV01P302

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0297.png)

~~یک شاخهآ گل نبسته صورت   مثل تو به بوستان معنی
~~از صورت توست خاطر ما   منزلگه کاروان معنی
~~هر جا که کشند صورتت را   بینند در او نشان معنی
~~هر عضو کند به صد زبان بیش   از صورت تو بیان معنی
~~در صورت وصف تو محمد   تا حشر نهاد خوان معنی
~~در صورت حال من نظر کن   ای پادشه جهان معنی
~~تم هذالمکتوب الشریف الحادی عشر من المیحرم سنة خمس و عشرین وثمان مائة.

PageV01P303

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0302.png)

# محبوبم اعز محترم، المد عو منالله الودود آعنی ملک محمود شیخا ذام شوقه،
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی واحوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر
~~است، لله الحمد والمنة. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ای محبوب، غزل
~~رو که امروز در آفاق نداری یاری
# صد دل آویخته در زلف تو در هر تاری
~~هر دلی از دل عشاق یکی ناقوسی
# هر خمی از خم زلف تو یکی زناری
~~دل به صد جان به سر زلف تو بستم یعنی
# نیست در هر دو جهان جز تو مرا دلداری
~~گل صد برگ چمن را چه محل پیش رخت
# ای ز عکس رخ تو خاک درت گلزاری
~~چشم من گر به جز از روی تو در کس نگرد
# باد در دیدهآ من هر مژهای چون خاری
~~صفت جمله نگاران پریرو چون گل
# پیش نقش رخ تو صورت بر دیواری

PageV01P304

![image ms307 file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0299.png)

# کرد سودای رخت بر سر هر بازاری
~~هر که آن حسن جمال تو ببیند گوید
# جز تمنای وصال تو ندارد کاری
# المقصود ای محبوب، عشق سه حرف است عین وشین و قاف. اما ای محبوب
~~حضرت جلت قدرته صفت لطفی حضرت خویش را در روز قیامت با امت حضرت
~~رسالت علیهالسلام هم بدین سه حرف اتمام رساند، یعنی امت حضرت رسالت
~~علیه السلام در روز قیامت سه گروه شوند کما قال الله تعالی فینهم ظالم لنفسه و منهم
~~مقتصد و منهم سابق الخیرات باذن الله ذلک هو الفضل الکبیر، پس ای محبوب گروه
~~اول ظالمان نفس مذاکراند، در باب ایشان حرف عین عشق دلالت میکند، یعنی
~~رستگاری ایشان به عنایت است و گروه دوم مقتصدانند، یعنی میانه رو در باب
~~ایشان حرف شین عشق به شفاعت حضرت رسالت علیه السلام دلالت میکند که
~~فرمان شود که میان کار درا ای حبیب ما شفاعت بکن و گروه سوم سابق خیرات و
~~طاعات باشند، در باب ایشان حروف قاف عشق دلالت [کند] به قربت خداوند
~~عزوجل که فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر.
# و در این آیت ای محبوب چند مشکل است اما به واسطه آن محبوب بر عالمیان
~~حل کنم. مشکل اول آن است که قدم الظالم علی المقتصد والمقتصد علی السابق فی الذکر
~~پس ای محبوب تقدیم گروه ظالم از سبب آن است علمای ظاهر دلیل تفسیر این
~~گروه کردهاند که الظالم و إن کان مقدما فی الذکر فهو موخر ف الحقیقة لأن الله تعالی وعد
~~هم الجنة والشابق اقرب الیها فی الذکر من الظلم الأتری أنه قال و منهم شابق بالخیرات
~~بإذن الله تعالی ذلک هوالفضل العظیم، ثم قال جنات عدن یدخلونها، فطار الظالم ابعد
~~فی الذکر من الجنة فالبدایة بالذکر لا یوجب التفضل کما قال الله تعالی فیکم کافر و منکم
~~مؤمن، و مثله فی القرآن کثیر پس ای محبوب تفسیر فقیر از روی سر آن است ms308 که الظالم
~~وان کان مقدما فی الذکر عن العنایت واقرب فی الخطاب المخصوصة فی الکرامة الأتری أنه
~~قال ثم اورنث الکحتاب الذین أصطقینا من عبادنا ثم قال عزو جل فنهم ظالم یفسه و منهم

PageV01P305

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0304.png)

~~مقتصد و منهم شابق بالخیرات فالظالم فی الذکر اقرب الی الخطاب الخصوص و هو من
~~عبادنا والثانیاصطفینا السابق والمقتصد أبعدهما فی الذکرالخطاب الخصوصین و اقربهم
~~بالجنة لان الجنة مقام البلاهین کما قال علیه السلام أکثر اهل الجنة البله.
~~پس ای محبوب سیاه رویان را فردا بینی که به عذر و پشیمانی ماهرویان گردند.
~~میدانی ای محبوب که من عبادنا چه تخصیص است؟ چنانکه فردا چون ظالمان
~~نفس را شیطان بیند، خوش شود که این گروه ما است که با ما خواهد بود. الله تعالی
~~فرمان دهد که ان عبادی لیس لک علیهم سلطان این نیز خطاب مخصوص است که ان
~~برای مبالغه است وبالقرب است وای محبوب المثال مصطابیح الآقوال. چنانکه ای
~~محبوب اگر شخصی را به حمایت عنایتگیری پس او را فضل دهی بر کارکنان
~~بی حمایت. فرد
# و آنجا که عنایت تو باشد، باشد   ناکرده چو کرده، کرده چون ناکرده
# پس ای محبوب، چون در این محل قلم رسید، مدارج بسیار و معارج بیشمار
~~نمودار شد. اگر مینبشتم هم امروز خونم میریختند، اما نزدیک است که خواهند
~~ریخت. از سبب این معنی قلم نرفت اما امید است هم از مطالعه بحرالمعانی مدارج
~~و معارج مذکورین مشاهده و معاینه خواهی کرد و از این حدیث تجلی خواهی
~~یافت کما قال علیه السلام کلما ازدادوا حرمة زاد لهم رحمة. بیچاره علمای ظواهر از
~~اسرار کلام ریانی و از ضمایر بحرالمعانی محروم و محجوب آمدند!
~~ز دانشهای ظاهر هر چه راندبه پیش نکتهآ توحید معدوه
~~همه لهو است و لیکن کودکانه به نزد ما که در دنیاست مرسوم
~~ر آن شهری که ترک عشق خون ریخت نیابد داد آنجا هیچ مظلوم
~~هر آن حرفی که ms309 پوشیدهست معنی ز لوح عارض خوبانست مفهوم
# و آنکه ای محبوب، فنکم کافر و منکم مؤمن اهل ظواهر شاهد آیت ثم
~~اورتنا الکتاب الذین اصطفینا آوردهاند، اما ای محبوب ما قبل این آیت هوالذی خلقکم
~~مذا کره است ثم قال فینکم کافر و منکم مؤمن این خلقت اول است نه اسلام است و نه
~~کفر، چنانکه نفی را مقدم مذاکره میکنند آنگاه اثبات درست می گردد.

PageV01P306

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0301.png)

# کفر و ایمان قرین یکدگرند   هر کرا کفر نیست ایمان نیست
# اولا کفر باید ای درویش   ورنه بی کفر کس مسلمان نیست
# و مشکل دیگر در این آیت آن است که نزدیک قتاده رضی الله عنه هر جا که در
~~قرآن مذاکرهآ ظالمان است او میگوید از این ظالمان مراد کافرانند، اما ای محبوب
~~حدیثی در مسند یافته ایم قال علیهالسلام السابق والمقتصد یدخلانالجنة بغیر حساب و
~~مع الظالم یحاسب و مع الظالم حسابا یسیرا ثم یدخل الجنة اما این حدیث این فقیر را نیز
~~مشکل بود. در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان سنه تسع و ثمان مائة حضرت
~~رسالت را علیه السلام در خواب دیدم، فی الحال آن حدیث را پیش حضرت رسالت
~~علیه السلام بخواندم و ساکت شدم. همه به یکبار سید مختار فرمودند علیهالسلام
~~که یا ولدی هذا الحدیث من لسانی، پس ای محبوب قول قتاده را تأخیر باید کرد و کما
~~قال عبدالله ابن عباس رضی الله عنهما الظالم هو الکافر من کفزان نعمته لا من الکفر الذی
~~هو ضدالایمان والمقتصد هوالمرائی لا الذی ینافق فی الدین والسابق هوالغابد.
# پس ای محبوب مقصود عشق بازی است و نه بازی و عشقبازی یکی دانستن و
~~یکی گفتن است. پس ای محبوب اگر خواهی که مطلوب شوی فاتبعونی یحببکم الله
~~یعنی میگوید که اتباع حبیب ماکن تا در مسند مطلوبی نشینی و از این اتباع آنچه
~~اهل ظواهر را تفهیم شده است آن نصیب ایشان است، اما نصیب ms310 من و تو آن است
~~که اتباع لی مع الله باید تا به کرم الله تعالی در نبوت و ولایت نبی و علی منسلک
~~گردی و نبینی ای محبوب ابراهیم و موسی علیهما السلام هر دو از رسل و اولوالعزم
~~بودند، یکی گفت: ربنا وابعث فیهم رسولا منهم و دوم گفت: اجعلنی من أمة احمد زهی
~~دولت من و تو وزهی تمنای فریاد نایافت رسولان اولوالعزم! و ای محبوب موسی
~~علیهالسلام را این تمنا چون افتاد ؟ آن بود که چون توریت بر او نازل شد و به مطالعه
~~آن مشغول گشت و فضیلت وکرامت حضرت رسالت علیهالسلام و امت او را در
~~تلاوت توریت وقوف یافت - که در توریت او فضل حضرت رسالت علیه السلام و
~~فضل امت او بود - چون مطلع شد، مناجات کرد و گفت خداوندا در توریت صفت
~~امتی یافته ام که شب و روز با تو کلیم باشند، یعنی قرآن در مصحف خوانند و یاد نیز

PageV01P307

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0306.png)

~~بخوانند که امم ماضی را این میسر نبود، ایشان را امت من گردان. فرمان شد نبود،
~~ایشان امت احمداند صلی الله علیه و سلم وباز موسی علیه السلام مناجات کرد و
~~گفت خداوندا در توریت امتی را یافتهام که جاهدان بالنهار و رهبانیون باللیل
~~اللهماجعل هم من أمتی فقال الله عز و جل هذا امة احمد. همچنین قریب هفتاد وچند
~~آیت در وصف فضیلت این امت در تورثت بود، در هر فضیلتی مناجات کردی که
~~الثائبون الغابدون الحامدون السائحون الی آخره و آیت دیگر ان المسلمین والمسلمات إلی
~~آخره و آیت دیگر قد اقلح المؤمنون الی یرثون الفردوس و آیات عبادات که تخصیص
~~کرامات ایشان است: چون بانک نماز و جماعت و جمعه و رمضان و نزول تسمیه و
~~فاتحه وکفارت قسم و تیمم و تحلیل زنان مطلقه و غیرذلک که این همه بر امم
~~ماضی نبود. چون موسی علیه السلام فضیلتها وکرامتهای این محبوبان ازلی و
~~مشتاقان ms311 لم یزلی مشاهده کرد، در حرف عشق ایشان محرمیت اهل نبوت و ولایت
~~را معاینه کرد آه و درد را مونس حال خود ساخته
~~هر که درد عشق دارد سوز هم شب کجا دارد قرار و روز هم
~~هر که را این حسرت و این درد نیستخاک بر فرقش که آنکس مرد نیست
# بعده ای محبوب، موسی علیهالسلام به زبان حال در مقال آمد وگفت ای
~~اسراردان غیب و ای عشاق نواز بی ریب، با این نبوت و رسالت که مراست پس مرا
~~سر در سلک این محبوبان حبیب خود و کلیمان حضرت و خلیلان حضرت خود
~~منسلک گردان، اللهما جعلنی من أمة احمد فقال الله عز و جل یا ابن عمران آنت طالبی و
~~هم أمة مطلوبی و چون موسی علیهالسلام در حسرت گداخت و رخت هستی را همه
~~درباخت و در فنای خود در ساخت، و شکستهوار در حضرت پروردگار بیامد و
~~گفت که ای منزه از مکان وای مبرا از زمان، اگر من در میان ایشان منسلک نگشتم اما
~~صورت اجابت و اطاعت ایشان به گوش استماع کنم. فرمان شد در دشت
~~بیت المقدس برون شو و من محبوبان امت حبیب خود را به صورت وصال
~~مواصلت ندا کنم. ببین که اجابتهای ایشان به اجابتهای انبیاء مقرونند، بلکه به
~~اجابت حبیب مقرونند. چون موسی علیهالسلام بیرون آمد، اما در شوق استماع

PageV01P308

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0303.png)

~~صوت محبوبان حضرت لم یزل و لایزال طریق مستان پای پیچان در دشت بیامد و
~~ندای حضرت لایزالی شد که یا امة حبیبی، ناگاه در سراپرده غیب و در مسکنهای
~~محبوبان عالم الغیب جوشی وخروشی پدید آمد1 همه من و تو و آنکه بودند و
~~خواهند بود، لب را به جواب گشادند که لبیک آللهم لا شریک لک لبنک اللهم لا
~~شریک لک لبیک اللهم لک الحمد و لکالملک لا شریک لک لبیک چون موسی
~~علیه السلام مجردی که آواز این محبوبان حضرت لم ms312 یزل ولایزال جلت قدرته شنید،
~~از ذوق استماع کلام محبوبان بیهوشی در موسی علیه السلام ظهور شد، مست و
~~مدهوش گشته در دشت افتاد، جام صحو را در کام او چکانیدند به هوش آمد. فرمان
~~شد کهای موسی لبیکگویان را تشریفی کرامت کنم فقال الله تعالی عز و جل یا أمة
~~حبیبی فاستجبت لکم قبل ان تدعونی و اعطیت لکم قبل ان تسألونی و غفزت لکم قبل ان
~~تستغفرونی، ای محبوب چون موسی علیهالسلام تشریفهای خصوصانه و مخلصانه
~~عطا دید، فریاد برآورد که اللهما جعلنی من أمة احمد پس ای محبوب زهی دولت من و
~~تو که تمنای من و تو همچو موسی علیهالسلام را بود و انبیای دیگر را نیز!
# نیست لافم چونکه فرزندم رسول   باد راضی مصطفی و مزتضی
# میزنم در راه او از دل قدم   تا تجلی خاص بینم در بقا
# ای محبوب در این درود مواظبت کثیر نمایی که اکمل درودهاست بسم الله
~~الرحمان الرحیم اللهم صل علی تحمد و علی آله بعدد کل معلوم لک یعنی معلومات
~~حضرت صمدیت جلت قدرته بینهایت است و تحفهای که تو در حضرت بارگاه
~~رسول علیه السلام بفرستی آن نیز بینهایت برسد، مواظبت تمام نمایی که اثرها
~~است نهایت نیست. غزل
# ای مقبلان به قبلهآ دلها سفر کنید   یکبار کوی شاه مطهر گذر کنید
# حال دلم به عرض رسانید پیش او   بهر خدایرا چه شود کین قدر کنید
# زان لعل آبدار بیارید جرعهای   تا کی مرا حکایت شهد و شکر کنید
# از روی مهر اگر بنماید چو ماه روی   تا روز حشر طعنهآ شمس و قمر کنید

PageV01P309

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0308.png)

~~ترسم که یاد زلف پریشان او کنم   کان قصه دراز شما مختصر کنید
~~ای خسروان ملک ملاحت قدم زنید   تا دست پیش خسرو ما در کمر زنید
~~احرام راه کعبه وصلش چو بسته شد   از لطف و از کرم به محمد خبر کنید
~~تم هذالمکتوب الشریف الرابع عشر شهر محرم ms313 سنة خمس و عشرین و ثمان مائة.

PageV01P310

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0305.png)

~~محبوبم اعز محترم، المد عو منالله الودود اغنی ملک محمود شیخا ذام شوقه،
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایی. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ربانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیه السلام موجب شکر
~~است، غرض صحیفه مبنی بر آنکه ، غزل
~~ساقیا در ده شراب لاله رنگ آتشی در زن به کوی نام و ننگ
# کی از ناموس و نام و گفتگوی تا کی از سالوس و زرق و بوی رنگ
~~ستی ما را به میبستان ز ما شیشهآ ناموس ما بشکن به سنگ
# کو به شوخی برد عقلم را به چنگ
~~من خود از چشم تو بیخود ماندهام کو به شوخی برد عقلم
# جروح ما آید همه هر کمان ابرو که اندازد خدنگ
~~نیم جانی دارم اینک بر سرت گر پسند آید قیام بید
~~ون محمد صد هزاران گشتهاند واله زلف و رخت در روم و زنگ
~~المقصود ای محبوب، الآبرار یشربون من کأس کان مزاجها کافورا، ای محبوب
~~طایفهآ ابرار یعنی نیکوکاران را به کانسهآ کافور شراب دهند، از جهت آنکه طایفه ابرار
~~را مقام مقربان تمنا افتد و طایفهآ مقربان را به کانسهآ زنجبیل مشربه است. هرگاه که
~~ایشان را حرارت مقام مقربان غالب آید، برای دفع غیرت مقربان، چون ابراران را هم
~~مزاج کافوری دهند، از آن حرارت سرد گردند که القربون غیورون تا غیرت اهل قرب

PageV01P311

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0310.png)

~~زائل گردد که حسنات الآبرار سیئات المقربین و مشارب طایفهآ ابرار را غلمان و ولدان
~~بهشت و مقربان را به کانسهآ زنجبیل خوان بهشت دهند که یسقون [کأساا]ا فیها کان
~~مزاجهازثجبیلا از سبب آنکه ای محبوب طایفهآ مقربان را از مقام قربت خویش تمنای
~~استراحت شود در قصور با حور چون به کانسهآ زنجبیل یابند، حرارت قربت ازدیاد
~~مقربان گردد، زهی حدیث نافع!
~~ساقیا میبده تو مالامال   که گرفته ms314 مرا ز خویش ملال
# گر شوم مست و بی خبر چه غم است   چون قریبم به دوست در همه حال
~~و ای محبوب، شراب ثالث بی مزاج کأسها است و آن شراب عاشقان است
~~وسقیهم ربهم شرابا طهورا، فرد
# نی گرم همی بماندم نی سردی   کین آن قدحست یکی و مردی
# یعنی ای محبوب، شراب عاشقان و آن مزاج کانسه ممزوج نیست، از جهت
~~آنکه ساقی حضرت صمدیت است جلت قدرته این است که
~~حسنات المقربین سیثات الغاشقین، نظم
# آن را که نگار هم وثاقی1 باشدتا روز ابد حالش باقی باشد
# انی که چه مست گردد آن درویشک کو را سلطان به خویش ساقی باشد
# زهی دولت عاشقان که به غیر او ننوشند! پس ای محبوب آلشراب نوعان
~~الشراب الجمال و شراب الوطال، فن یشرب شراب الجمال فهو مهجور و من یشرب
~~شراب الوصال فهو مسرور لآن شراب الجمال للغاشقین و ان شراب الوطال للو اصلین
~~فالغاشق مهجور الابد وآلواصل مسرورالابد ، یعنی ای محبوب، شراب بر دو نوع
~~است : شراب وصال وشراب جمال. یعنی شراب وصال مر واصلان راست و
~~شراب جمال مر عاشقان راست. پس ای محبوب عاشق مهجور است و واصل
~~مسرور است و در هر شرابی سکری علیحده ظهور شود و در هر شکری ذوقی و
~~ازدیاد شوقی بر اندازه آن پدید آید و این همه مستورات مکشوفات گردد. فرد
~~شراب و شاهد و ساقی نهان نمیماند که صبح هر چه دراندوشب شود بخمار[؟]

PageV01P312

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0307.png)

# اما ای محبوب، این هر سه مشرب مذکور شاربان حضرت لایزالی جلت قدرته
~~هم در دنیا مشروبند و هم آنجا، بعضی شراب وصال و بعضی شراب جمال
~~درنوشند و ذرهای خروش ندارند. فرد
# مطربا هر چه ساز وجامم ده   که فراقم بدل شده به وصال
# گشتم امروز عاشق و معشوق   بهم آمیخته چو آب زلال
# علم توحید گشت حق یقین   کردم این نکته را در آن تضمین
# که همه اوست هر ms315 چه هست یقین   جان و جانان و دلبر و دل و دین
# پس ای محبوب، ساقی بر دو نوع است: ساقی واسطه و ساقی بی واسطه. اما
~~ساقی واسطه چنانکه انبیا و اولیا و کروبیان و روحانیان و اکابر و پیران تربیت که
~~الشیخ المرب افضل من شیخ الإرادة یعنی ای محبوب پیر تربیت مر مرید را افضل
~~است از پیر ارادت، زیرا که ساقی واسطه همین پیر تربیت است و آنکه صاحب
~~دولتان را پیر ارادت و تربیت هم همو باشد ، دولتی عظیم است. اما یک قاعده
~~محکم است که چون پیر ارادت، تربیت نیز میکند از سبب آنکه مرید را خدمت پیر
~~میسر میگردد و پیر از نور باطن، مقامات مرید را بینهایت میبیند، نعمت خویش
~~عطا میکند. بعده برای نعمتهای ماورای آن به پیران دیگر حواله میکند، تا از هر
~~یکی نعمتی مکمل گردد که این احوال کامل مریدانست. چنانکه این فقیر پیر1 بر
~~حکم فرمان همایون2 قطبالعالم قدس الله سره العزیز در سفر رفته بود.3
# پس ای محبوب فضل پیر تربیت آن است مر مرید را که فیض عالم جبروت و
~~ملکوت و لاهوت به واسطهآ عنایت و رعایت او میرسد، اما ای محبوب مرید را
~~واجب است که اعتقاد متساوی دارد و از این هر4 دو پیر اعتقاد ذرهای به قصور
~~فکری نکند، اما این نوع از زبان معاملت در قلم آوردهام ولیکن اتفاق جمیع مشایخ
~~قدس الله سرهم بر این است که پیر تربیت پیره است و آنکه مرید از پیر ارادت،

PageV01P313

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0312.png)

~~تربیت نیافته باشد آن مرید را زائرگویند1 و نه مرید، زیراکه پیش از آن ارادت و کلاه
~~نبود، همین تربیت در صحبت بود و ارادت همین تربیت و صحبت راگویند، اما ای
~~محبوب، قطب عالم قدس الله سره العزیز، هم پیرارادت این فقیرند وهم پیر تربیت،
~~هر چه در تربیت یافتهام به واسطه رعایت و عنایت ایشان یافتهام. رباعی
# ای ms316 ساقی از آن بادهآ گلرنگ بده   وان شادی عاشقان دل تنگ بده
# از زنگ دل آئینهآ من گشت سیاه   بزدای به صیقل می یکرنگ بده
# چون ای محبوب، فیض محبت حق تعالی که از دل شیخ مربی به دل مرید
~~صاحب دولت سرایت کند، بر اندازه اعتقاد و ارادت و محبت مرید مر شیخ را که
~~حالت مرید، حالت احوال شیخ است2. پس ای محبوب مشارب مذکور مر مرید را
~~هم از این ساقی بواسطه هم در دنیا حاصل است. فرد
# هر که امروز به عین رخ آن یار ندید   طفل راهست که او منتظر فردا شد
# وای محبوب، ساقی دوم بی واسطه است که وسقهم ربهم شرابا طهورا یعنی ای
~~محبوب، شراب محبت راگویند و طهور عبارت از محبت صاف است که در آن هیچ
~~مقصود خود نباشد، یعنی پاک بود از محبت غیر و پاک کننده3 از اخلاق ذمیمه و آن
~~اخلاق ذمیمه نزدیک واصلان آن است چون زهد و تقوی و علم و وقار و حلم و
~~عبادت و سیادت و مرتبهآ شیخی و امامت و مقام کشف و کرامت و هوس مقتدایی و
~~پیشوایی و عشق مدرسی و شوق مفسری و مذکری و دیگر ای محبوب همه
~~درجات که در پیش ما همه درکات است. فرد
# همه لهو است لیکن کودکانه   به نزد ما که در دنیاست مرسوم
# این همه را اخلاق ذمیمه یافتهایم چون از این اعمال مذکور - که برای طلب حور
~~و قصور باشد - پاک گردد، از ساقی واسطه شراب یابد. زهی حدیث نافع!

PageV01P314

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0309.png)

# پس ای محبوب، این هر سه مشارب مذکور که بیان کردیم از آن ابرار است و از
~~آن مقربان و عاشقان است، اما ای محبوب، واصلان از این هر سه مشارب مذکور که
~~بیان کردیم محرومند و دهن خویش را [به] مشارب مذکور نیالایند که
~~حسنات الغاشقین سیئات الواصلین یعنی ای محبوب چون ساقی بی واسطه قدحها
~~گردان ms317 کند در لبهای واصلان بچشاند واصلان لبها را محکم برلب کنند و قسم رانند
~~که والله ما ننوشیم و به زبان حال گویند که ما را تمام است سقیهم ربهم شرابا طهورا
~~خود کدام است؟ فرد
~~قدح چون دور من آید به هشیاران مجلس ده
# مرا بگذار تا حیران بمانم چشم در ساقی
# ای محبوب، و ان شراب الوصال للواصلین والواصل مسرور الأبد وای محبوب
~~این شراب وصال - که وصول ذات الله تعالی است - در دقائقالمعانی خواهم
~~نبشت إن شاءالله تعالی. پس ای محبوب مقام محمود همین مقام شراب وصال
~~است وهذا مقام النبی علیه السلام یا محبوبی رزقک الله تعالی هذالمقامالدکور بحرمة النبی
~~و آله آمین آمین آمین.
# اکنون بدان ای محبوب، عاشقانی که در شراب جمال ذوالجلال جلت قدرته به
~~هفتاد هزار سال به حساب ایام آن جهان و ان یوما عندربک کالف سنة مما یعدون
~~باشند، فرمان شود که غمام نور در آسمان حقیقت برای حجاب آفتاب رؤیت
~~جلت قدرته رنج مواصلت پدید آرد، خطاب از حضرت وهاب به سوی عاشقان
~~بی تاب در رسد که ای عاشقان به سوی بازار ما روید که ان فی الجنة سوقا یباع
~~فیها الصور یعنی این حجاب اهل عشق راست، اما یک روز حجاب بازار حضرت
~~لایزالی جلث قدرته مر عاشقان را باشد که لأهل العشق حجاب فی الیوم الأحد، پس ای

PageV01P315

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0314.png)

~~محبوب عاشقان را در هر هفته یک روز یکشنبه یعنی در یک روز حجاب باشد و
~~شش روز اخروی در رؤیت شراب جمال باشند و تمنای وصال حضرت ذاتالله
~~تعالی کنند و محرم نباشند، بیچاره اهل عشق، اما عوام را حجاب رؤیت به حور و
~~قصور وتنعم وحظوظ باشد. اما ای محبوب اهل وصال را در وصال ذات الله تعالی
~~هیچ حجاب نباشد و ای محبوب این بازار خرابات حقیقت است، یعنی تا آنکه در
~~کلیات نفسی نباشد در جزویات ظهورکی گردد؟ فرد
~~خراباتی است بیرون ms318 از دو عالم دو عالم در بر آن همچو خوابست
~~ببین کز بوی درد آن خرابات فلک را روز و شب چندان شتاب است1
# در این خرابات حقیقت جز صورت پرستی نباشد. ای محبوب، کافر عشقم که
~~قلم میرانم معذ ورم داری، در حقیقتم خوض کنی که این فقیر پیر تو چه مرغیست؟
~~چنانکه حضرت عزت را عوام به خلقت2 آسمان و زمین شناختهاند و این پیر فقیر را
~~در کلماتم دریاب. شناخت به قدرت و صفات کار عوام است و شناختن به کلمات
~~کار خواص است. چنانکه امیر مردان و شرزهآ حضرت سبحان، علی بن ابی طالب،
~~کرم الله وجهه گفت: عرفت ربی بربی و ای محبوب، قلم چون در این محل صورت
~~پرستی رسید خواست که دیوانگی کند، فی الحال شریعت جدم علیه السلام دامن
~~ذهنم را گرفت که ای دیوانه، زنجیر جد خویش را مگسلان. بنابراین پوشیدم تا
~~نامحرمان محروم مانند همین که خرابات صورت پرستی را نبشتهام، هم از این دو
~~کلمه آن محبوب را بیشتر همه کشف شدنی است. بازار مذکور را و صورت پرستی را
~~به عینالیقین مشاهده خواهی کرد. بعده به حقالیقین صورت خواهی شد و این
~~همه تجلی هم از این مکتوب شدنی است. هیچ دیوانه مطلع این بازار مذکور نشده
~~است و به اطلاع این قلمی نرانده و نرسیده به مجرد حدیث حضرت علیه السلام که
~~إن فی الجنة شوقا یباع فیها الصور قناعتی تلفظی بر خود دیدهاند.
~~گر نهان کردند مردان پیش از این اسرار اینک3 آوردم نشانی از ورای کفر و دین

PageV01P316

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0311.png)

~~خالق بیچون برای طالبان اندر صور می نماید خویشتن را در میان آب و طین
# و ای محبوب، این طین از آن ارضی واسعه باشد و این آب از دریای مسجور
~~باشد و فی البحر المسجور پس ای محبوب از این آب وخاک بقا ، جمال بقاء طالع و
~~لامع شود صدهزاران صور بینقش خیزد. بیت ms319
~~پرتوی از عکس رویت گر فتد بر روی خاک
# گردد از هر ذره پیدا صدهزاران آفتاب
# و خریدار این صورتها در بازار، یعنی در خرابات حقیقت، عاشقان باشند و
~~تسلی عاشقان بدین صورتها باشد، اما واصلان را تسلی هم به وصال غیرمقطوع
~~باشد و عاشقان را ابدالآباد این صورت پرستی باشد. فرد
# اگر پرسی ز سر این سوالی چه گویم من که خاموشی جواب است
# تم فذ المکتوب الشریف فی یوم اللفا القامن عشز منالحرم سنة نمس و عفرین وثان
~~مائة.

PageV01P317

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0316.png)

# محبوبم اعز محترم، المد عو من الله الودود آغنی ملک محمود شیخا ذام شوقه،
~~سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال مقام
~~یقینی به فضل ریانی جلت قدرته و به برکت خاندان نبوی علیهالسلام موجب شکر
~~است، لله الحمد والنة. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ، غزل
~~ای صورت زیبایت سر تا به قدم معنی
# در صورت و معنی خود مثل تو به عالم نی
~~در هر صنمی برد این صورت و معنی زانک1
# بس شاخ سرافرازد لیکن نشود طوبی
~~با مردم بیمعنی منشین که در این صورت
# شمعیست که میداری اندر نظر اعمی
~~مجنون حقیقت مرد مستغرق معنی شد
# زان خرم و خوش بوده استماز صورت و از معنی2

PageV01P318

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0313.png)

~~معشوقهآ بی معنی چون صورت خشکی دان
# در بتکدهها خوانند این مریم و آن عیسی
~~دل بستبه صدجانشمحمد چودراین صورت
# گر بر سر هر حرفی اظهار شود معنی
~~در صورت محبوبم معنی دگر دیدم
# هر گه که به سرمستی کردم غزلی انشی
# المقصود ای محبوب، حضرت عزت جلت قدرته صورت ذات توای محبوب و
~~صورت ذات آدم و آدمیان، نهصد هزار قالب، به صورت اسماء صفاتی ترکیب کرده
~~بود، بعده در قالب صورت آدم علیه السلام و در صورت قالب تو و قالبهای آدمیان،
~~به صورت و به شکل اسم ذات خود که آن اسم الله است مرکب گردانیده ms320 کماقال علی
~~کرم الله وجهه ان الله تعالی خلق آدم و ذریته علی صورت اسماء صفاته فخلق علی صورت
~~اسم ذاته و هو اشم الله یعنی ای محبوب حضرت صمدیت جلت قدرته را نهصد
~~هزار نام است که آدمیان و پریان و فرشتگان بدین نامها او را میخوانند، از این جمله
~~بیستلک و نود و نه هزار و نهصد و نود و نه نام صفات است عز و جل و یک نام
~~ذات حضرت عزت است جل و علا و آن اسم الله است. پس ای محبوب حضرت
~~صمدیت جلت قدرته بیست لک و نود و نه هزار و نهصد و نود و نه نام، آدم با
~~فرزندان از ذکر و انثی مؤمنان و کافران را که در اصل این و آن آدمیان بودند، یعنی من
~~و تو وهرکه بودند و خواهند بود، هم به صورت و به شکل اسمی از اسمای صفات
~~خویش مصور کردی، بعده هزار سال جمال بی مثال خود رادر آن آثینهآ آدم و آدمیان
~~که به صورت و به شکل اسم صفات هر آئینه معاینه کردی و شکستی1 و به صورت
~~اسمی دیگر آدم دیگر را راست کردی. همچنین چون جمال خود در آئینههای
~~صفاتی معاینه کرد یعنی در بیست لک و نود ونه و نه هزار و نهصد و نود و نه آئینه
~~معاینه کرد، بعده اسم آدم را علیه السلام هم به صورت و به شکل اسم ذات خود
~~مصور کرد اما با جمیع ذریات که اذا تم صورة آدم وذریته علی صورت اسم ذاته فقال

PageV01P319

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0318.png)

~~الله عز و جل فتبارک الله احسن الخالقین یعنی ای محبوب نظری در خود کن که از
~~جمیع اعضاء با احسن تو صورت اسم ذات نقش است رحمت بر جان مولانا
~~جلالالدین رومی باد، او هم قدری شراب از خمخانهآ پیر فقیر تو خورده بود که
~~جنبش در این محل کرده است :
~~نهصد هزاران سال ms321 شد تا قالبم را ساختند
# و این قالبم خود دی بدست من عاشق دیرینهام
~~یعنی ای محبوب، نشانی از عالم قدم ثابت قدم باید تا ثبوتی بماند و از این عالم
~~قدم جنبش این فقیر در این مجمل است که مولانا جلالالدین رومی نیز در مجمل
~~بیرون داده است و خبر از این مجمل نداشت و رسید بی خود کاری دور دراز است
~~و مجمل پیر فقیر تو این است که متکلم است
~~پیش از آن روز که نام میو میخانه نبود جان ماسوی خرابات همی کرد سجود
# ***
~~میر خرابات غلام من است گرچه من امروز سبو میکشم
~~الله تعالی جمال مثنویات این فقیر را بر آن محبوب تجلی کند. مثنویات
~~چون تجلی کرد بر کل صفات   زان تجلی یافتند از حق حیات
~~صورتت کرده ز سر حق پدید   مؤمن المرآت ز آنجا شد پدید
~~مؤمنان آیینه یکدیگرند   صیقل ار یابند در خود بنگرند
~~نقطه را در حرف خود پیدا کنند   کور مادرزاد را بینا کنند
~~کس نبیند جز بدان مرآت او   در صورشان هست پیدا ذات تو
~~زنگ مرآت ترا گر حق زدود   هر چه باشی خود تو را خواهد نمود
~~هر چه باشی خویش را بینی تمام   من سخن کوتاه کردم والسلام
~~اکنون ای محبوب، الله تعالی ایشان را به سه قسم آفریده است: قسم اول به
~~صورت و به شکل آدمند، اما از حقیقت آدم و معانی آدم خالیاند. حضرت عزت
~~جلث قذرته طایفهای در کلام خود مذاکرهآ ایشان بدین وجه بیان فرمود که أولیک

PageV01P320

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0315.png)

~~کالانغام بل هو اضل ای محبوب از سبب آنکه أولئک هم الغفلون نعت دارند. ای
~~محبوب، ایشان لایق این نتوانند [بود] که در کلام مجید مذاکره کرده آید، اما برای
~~اهل صورت و معنی ایشان را مذاکره کرد که با این اهل صورت و معنی چه کرامت و
~~فضل است ولهذا با حضرت علیه السلام فرمود که ای حبیب من، ms322 ما تراکه
~~فرستادهایم برای ابوبکر و علی و جرعهنوشان ایشان و نه برای اهل صورت بی معنی
~~یعنی برای ابوجهل و عتبه و شیبه نفرستادهایم1 فذرهم یخوضوا و یلعبوا حتی یلاقو
~~یومهم الذی یوعدون یعنی ای محبوب به حبیب فرمان شد که تو را با مدبران چه
~~کار؟ که ایشان در عالم حیوانی و خود را بگوکه ما در عالم الهی و بگو2 که نصیب ما
~~رحمت و دیدار و نصیب ایشان بازماندن و ادبار و ان کذبوک فقل لی عملی و لکم
~~عملکم انتم برییون مما اعمل و انا بری مما تعملون و فرمان شد که ای حبیب من اگر
~~خواست من بودی جمله را در فطرت یکسان خلقت میکردم و یکسان بودندی، اما
~~خواست ما این بود که چندین گروه به اختلاف یکدیگر ظهور گردد3 و هر یکی در
~~وحدت آن حضرت را کوشش نماید و مخلصان از مفسدان خارج گردند و گفت و
~~گویی در عالم پیدا کرد و چنانکه ای محبوب جمیلهای از خانه بیرون آمد، عالمی
~~دنبال او شدند. در یک خانه درآمده در را محکم بربست. شور و غوغا در خلایق که
~~دنبال او بودند افتاد و فریاد برآوردند که چون وصال ممکن نبود پس این نمودن چه
~~بود؟ در پرده گفت که شور و غوغای خلایق خوش میآید. خلایق بیرون فزیاد
~~برآوردند که لامعک القرار و لامنک الفرار پس ای محبوب هم در این معنی غزلی به
~~ردیفی که کسی را نیفتاده است، این فقیر را در حال به مقال آمد. غزل
~~با بلای هجر ما را مبتلا ماندی و رفت
# عاشقان را آرزومند لقا ماندی و رفت
~~داشتم از آتش عشقت به دل سوز و گداز
# باز داغ هجر بر جانم چرا ماندی و رفت

PageV01P321

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0320.png)

~~بود در دستت1 دل و جانم چو کردی عزم راه
# کس نداند این فقیرانرا کجا ماندی و رفت
~~دل به تو دادم فکندی در زنخدان ms323 جان من
# بی گناه است از چه در چاه بلا ماندی و رفت
~~از برای دست بوسیدن دلم چندان تپید
# همچنانش در هوای مرحبا ماندی و رفت
~~کز برای روشن چشم محمد دیده باز
# توتیا جوید درونش خاک پا ماندی و رفت
~~پس ای محبوب، در اصل فطرت دو عالم است: یکی عدم و دوم وجود، یعنی
~~ظلمت وظهور با شور وغوغا تقاضا این میکند :
# در عدم کی بود ما را اختیار   تا شویم موجود و فعل آریم به کار
# از عدم آورد ما را در وجود   گاه از ما فسق آید و گه سجود
# علم بود است در سرشت ما نخست   هر چه میآید ز ما تقدیرتست
# یعنی ای محبوب خواست حضرت عزت جلت قدرته به عالم کثرت بود که و لو
~~شاء الله لجمعهم علی الهدی فلا تکونن من الجاهلین دیگر فرمان شد حبیبا رسالت تو
~~ایشان را دباغت نتواند کرد، زیرا که کیمیاگر ارادت ما ایشان را از بوتهآ نبوت و
~~هدایت تو محروم گردانیده است که لیس لک من الآمر شی و لا یزالون مختلفین یعنی
~~متفاوت آمدند چه باید کردن و پیش که باید گفتن؟ هیچ چون و چرا راست نمیآید
~~و قسم دوم ای محبوب، طایفهایاند که هم به صورت و هم به معنی و هم به
~~حقیقت آدماند و حقیقت آدم دارند، بیت
# از پشت پادشاهی مسجود جبرئیلی ملک پدر بجویی ای بینوا چه باشد؟!
~~الله تعالی ای محبوب، این طایفهآ دوم را به فضل و به عنایت در کلام خود یاد
~~کرده است که نعت و خطبهآ ایشان این است که و لقد کرمنا بنی ادم و حملناهم فی البر
~~والبحر و رزفناهم من الطییات و فضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا ای محبوب،

PageV01P322

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0317.png)

~~تفضلی این طایفهآ دوم [نه] از جهت سیم و زر است بلکه از جهت معنی و حقیقت
~~است که گوهر حقیقت است که گوهر حقیقت ایشان ms324 در قیمت خود نیاید. اگر ای
~~محبوب گوهر حقیقت ایشان را به کونین بسنجند کونین به نیم جو هم برنیاید.
~~چنانکهای محبوب آدم را علیه السلام مزین کردهاند به روح قدسی که و نفخت فیه من
~~روحی همچنان روح هر یکی را نیز به روح قدسی مزین گردانیدند که و ایدناه
~~بروح القدس پس ای محبوب قسم اول هم در دنیا در دوزخ بودند و هستند یعنی در
~~بعد که کلا بل زان علی قلوبهم ما کانوا یکسبون کلا إنهم عن رتهم یومئذ لمحجوبون
~~یعنی امروز در حجاب و فردا در فراق و این قسم دوم امروز با معرفت و حقیقت و
~~فردا با رؤیت و قربت که کلا ان کتاب الآبرار لف علیین و ما آدراک ما علیون کتاب
~~مرقوم یشهده المقربون یعنی به قربت و رؤیت خاصان حضرت باشند، اما حضرت
~~رسالت علیه السلام رمزی از این طایفهآ دوم نموده است که ان لله عباد و خلقهم
~~لمنافع الناس یعنی در دنیا و آخرت از ایشان منافع خلایق باشد، یعنی در دنیا خلایق
~~را از ایشان قوتی و بلهوسی رسد و آخرت شفاعت مقام ایشان باشد کما قال السلام
~~یشفع یوم القیامة ثلت الأنبیاء ثم الاولیاء ثم الشهداء، فرد
# هر ساعتی که از دل شوریده عاشقان   لبیک عشق در حرم کبریا زنند
# ای محبوب، قسم سوم طایفه ای باشند که خود حقیقت و معنی شده باشند و در
~~حمایت غیرت الهی باشند اولیائی تحت قبابی لا یغرفهم غیری و ای محبوب حضرت
~~عزت جلت قدرته رمزی از این طایفهآ سوم درکلام مجید برای اهل معنی بیرون داده
~~است که رجال صدقوا ما عاهدا الله علیه پس ای محبوب از این عهد1 و از این صدق
~~چه نشان دهم؟ اما چون آن محبوب در اقلیم قدم عهد و ثبوت صدق نزول خواهد
~~کرد و حلهآ رجولیت خلعت خواهد یافت، آن گاه آن محبوب خود را در طویله
~~رجالالله منسلک ms325 خواهد دید. پس ای محبوب از این گروه سوم ضرورت شد که جز
~~به تمثیلی و تشبیهی دیگر بگفتم که و ما یتبع اکترهم الأ ظنا ان الظن لا یغنی من الحق
~~شیئا ای محبوب حضرت رسالت علیهالسلام نیز رمزی از این طایفه سوم نموده کما

PageV01P323

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0322.png)

~~قال علیه السلام إن لله تعالی عبادأقلوبهم أنور من نور الشمس و فعلهم کفعل الآنبیاء و هم
~~عندالله بمزلة الشهداء گفت دل ایشان از آفتاب منورتر باشد، ای محبوب حضرت
~~رسالت علیه السلام به تمثیلی و تشبیهی نموده است، اما ای محبوب که نور دل
~~ایشان در آن عالم آفتابی باشد که آفتاب دنیا همچنان نباشد چنانکه چراغ پیش این
~~آفتاب و فعل ایشان چون فعل انبیا باشد یعنی پیغمبر نباشند، اما کرامت به منزلهآ
~~معجزات دارند و شهید نباشند، اما درجه شهدا دارند و درجه شهدا این است که
~~احیاء عند ربهم یرزقون فرحین اما این گروه سوم از رزق مشاهده و حضور یک لحظه
~~خالی نباشند، کما قال علیه السلام إن اعرف اقوامأهم بمنزلتی عند الله تعالی ما هم بانبیاء
~~ولا شهداء یغنطهم لانبیاء والشهداء لمکانهم عندالله همالتحابون بروح الله تعالی یعنی
~~ای محبوب حضرت رسول علیهالسلام فرمود که گروهی از امت من مرا معلوم
~~کردند منزلت ایشان نزدیک حضرت صمدیت جلت قدرته همچو منزلت من باشد
~~پیغامبران و شهیدان نباشند، بلکه انبیا را و شهدا را غبطه است یعنی آرزو مقام و
~~منزلت ایشان خواهد بود و از بهر خدای تعالی دوستی کنند که نعت کمال ایشان بر
~~این حدیث جمال گرفته است که اولیائی تحت قبابی لا یعرفهم غیری و اهل ظواهر
~~معانی ظاهر از این طایفهآ سوم واز نعت1 ایشان محروم ماندهاند، زیرا که تصور
~~ایشان این است که دوستان او را جز او کسی دیگر نشناسند و این معنی نیست. فرد
# به عقل این راه کم رو کاندرین راه   جهانی عقل چون خر در خلاب است ms326
# اکنون بدان ای محبوب، این یاء غیرئ یاء نسبت است یعنی لا یعرفهم غیری و
~~غیر احبائی یعنی حضرت صمدیت جلت قدرته محبان خود را بشناسد و محبان مر
~~محبان را نیز شناسند، اما ایشان را غیر محبان نشناسند، مراد از لا یعرفهم غیری این
~~است اگر یاء نسبت نداریم، قول مشایخ کبار خلاف افتد. چنانکه سلطان ما پیر
~~قدس الله سره العزیز فرموده است که من سیصد اولیا را دریافتهام و قطب عالم شیخ
~~فریدالدین شکر گنج قدس الله سرهالعزیز نیز فرموده است که من دویست2 اولیا را
~~دریافته ام. بعده ارادت به قطب عالم، شیخ قطبالدین بختیار اوشی قدس اله

PageV01P324

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0319.png)

~~سرهالعزیز آورده بودم همچنین هر یکی روایت کردهاند. چنانکه این پیر فقیر نیز
~~سیصد و هشتاد و دو ولی و قطب اقطاب را و افراد کامل و اقطاب حقیقت را دریافته
~~است واهل مجذوبات چندان که در تحریر نیاید.
# پس ای محبوب یاء غیری یاء نسبت است و ای محبوب این سوم طایفهآ مطلوب
~~در غیرت الهیاند و حقیقت رجال الله خطاب دارند، از سبب آنکه ایشان موت
~~اختیاری اختیار کرده بودند که موتوا قبل آن تموتوا یعنی موت اختیاری هم در حیات
~~اختیار کنند تا از موت اضطراری مخلص یابند و ای محبوب در مکتوبی این حدیث
~~را شرحی کردهام اما سر رموز این حدیث در مکتوب به اتمام رسانم. یعنی ای
~~محبوب اگر موت اختیاری را اختیار کنی از موت ضروری خلاص یابی، زیرا که
~~موت یکباره است، دویاره جایز نیست و آنکه علمای ظاهر در امتنا اثنتین گویند که
~~یعنی دوموت است، علمای ظاهری یک موت ضروری را نامند و دوم موت بعد از
~~سؤال منکر و نکیر راگویند و تفسیر این فقیر از این دو موت یکی عدم است که ظهور
~~وجود نبودیم، پس آن نیز موت بود و دوم موت ضروری است، اما یک موت عدم
~~که ظهور نبودیم گذشت، ماند ms327 موت ضروری. هرگاه که ای محبوب، موت بر حکم
~~موتوا قبل آن تموتوا موت اختیاری اختیار کنی، یعنی بمیری یعنی منقطع شوی از
~~حرکات و سکنات پیش از موت ضروری، پس ای محبوب دوم موت تو را همین
~~اختیاری باشد، از موت ضروری خلاص یافته باشی کما قال الله او من کان میتا
~~فاخییناه کما قال علیه السلام المؤمن حی فی الدارین. پس ای محبوب خلایق دانند که در
~~موت ضروری مرده، اما حیات ابد یابی. پس ای محبوب صاحب موت اختیاری را
~~موت اضطراری درست نیست که موت همان یکی است، یعنی خلعت ادریس
~~بپوشی. در این محل مدارج بسیار و معارج بی شمار در کتابخانه باطن دارم، اما از
~~دست علمای رهزن و نادان در قلم نیاوردهام که تصور ایشان بر این باشد که تناسخ
~~نماید
~~این نیست تناسخ سخن وحدت محض است

PageV01P325

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0324.png)

~~گر شمس فرو شد به غروب او نه فنا شد
# از برج دگر آن مه انوار برآمد1
# کما قال علیه السلام من اراد ان ینظر الی میت یمشی علی وجهالأرض فلینظر الی ابن آبی
~~قخافة چون ای محبوب در موت اختیاری حقیقت شوی، موت با حقیقت چه کار
~~دارد؟ یعنی ای محبوب پوست تو شریعت شده باشد و دل تو طریقت شده باشد و
~~روح تو حقیقت گشته باشد. موت را با شریعت و طریقت و حقیقت چه مناسبت و
~~ملکالموت را با ایشان چه مناقشه است؟ یعنی قالب و قلب و روح یک رنگ گیرد و
~~چنانکه بر روح موت نیست، این دو چیز دیگر چون رنگ روح شده باشند به
~~اوصاف روح ممزوج گردند کما قال علیه السلام ان آولیاء الله لا یموتون و لکن ینقلون
~~من دار الی دار، زهی کنایت که معنی صریح است. پس ای محبوب هر چه در قلم
~~جاریست سالها علمی می دانستم اما نمینبشتم. چون علمی عینی و حقیقی شد،
~~در قلم برای محبوبم بیاید. ms328 پس ای محبوب، در موت اختیاری حیات ابدی است.
~~چنانکه ای محبوب قطب حقیقت شیخ نظامالدین محمد بداؤنی قدس الله
~~سره العزیز وصیت با اهل ظواهر کرده بودند که بعد از شریعت یعنی نماز جنازه،
~~صلوة حقیقت دردهید، یعنی سماع و من تواجد خواهد کرد. چون سماع دردادند
~~خدمت شیخ رکنالدین ابوالفتح قدس الله سره العزیز معاینه کردند که او زندهآ
~~ابدیست. تواجد پیر خواهد کرد که کیفیت حیات ابدی به نامحرمان روشن خواهد
~~شد، بنابرآن منع فرمودند.
# پس موت ضرورت اهل [موت] اختیاری را نیست. نیک تأمل کنی یا محبوبی
~~رزق الله تعالی موت الإختیاریة آمین آمین آمین بحرمة النبی و آله. پس ای محبوب،
~~نتیجه حدیث این بود که خواجهآ عالم علیهالسلام فرمود که موتوا یعنی موت
~~اختیاری اختیار کنید تا درموت اضطراری بمیرید، یعنی قبل ان تموثوا. اگر مراد شرح
~~این فقیر نباشد پس قبل ان تموتواهیچ فایده ندهد. اکنون ای محبوب کوشش داری.
~~از این موت اختیاری مراد جمیع اولیا سوای اهل ظواهر این است که جوارح اعضا

PageV01P326

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0321.png)

~~ظاهر بازداشتن مثل مرده است، اما مراد پیر فقیر تو از این موتوا آن است که باطن را
~~از حرکات و سکنات از سوی الله بازداری چنانکه مرده به موت ضرور میشود،
~~همچنان باطن را از غیر حق بمیران زیرا که حضرت رسالت علیه السلام درابوبکر
~~رضی الله عنه موت اختیاری مشاهده کرده بود که فرمود که الی میت یمشی علی
~~وجه الآرض. پس جوارح و اعضای ظاهر ابوبکر رضی الله تعالی عنه بر طریق میت
~~بود که یمشی علی وجه الآرض میگوید. پس اعضای ظاهر مثل میت کردن درست و
~~مراد نیست، همین باطن از سوی الله میرانیدن مراد است. نیک تأمل کنی. عبارت از
~~این موت پیش از موت ضروری این است، اگر چه بر حکم مشاهده و معاینه در قلم
~~آوردهام، اما از گروه علمای ظاهر شرح بر طریق قواعد کردهام تا پنبه ms329 از گوش خود و
~~لهم اذان لا یسمعون بها بیرون آرند و به تجلی کلمات بحرالمعانی متجلی گردند.
# المقصود ای محبوب، تجلی صور خرابات حقیقت که ان فی الجنة سوقایباع فیها
~~الصور، این بیع کسی را مسلم است که در موت اضطراری نمرده باشد یعنی به موت
~~اختیاری واصل گشته باشد و هر که به یک جان قناعت کرده باشد، او همچو خضر
~~است علیه السلام. پس او چون در موت اضطراری بمیرد تا روز حشرزنده کنند. اگر
~~مؤمن با عمل صالح است به تنعم جنت که مقام بلهانست قرار مییابد که اککثر
~~اهل الجنة البله. پس ای محبوب اگر این نیم جان را در بازی، یعنی موت اختیاری را
~~اختیار کنی، آن گاه ترا ای محبوب در محیط1 ارواح غوطه دهند تا تو همه جان
~~شوی.
# وگر سیری ز جان درباز جان را   یکی جان را عوض آنجا هزار است
~~وگر در یک قدم صد جان دهندت   نثارش کن که جانها بی شمار است
# به هر وقتی که جانی برفشانی   هزاران جان نو بر تو نثار است
# چه خواهی کرد خود را نیم جانی؟   چو دایم زندگی تو به یار است
# کسی کز جان بود زنده درین راه   ز جرم خود همیشه شرمسار است2

PageV01P327

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0326.png)

~~پس ای محبوب یباع فیها الصور یعنی هر لحظه که در خرابات حقیقت درآیی
~~جانهای بینهایت از محیط بی غایت، در آن بازار صورتها صورتگری شده جلوه گری
~~کنند و تو خریداری کنی و در تجلی هر صورتی هزار سال بیهوش افتاده باشی. بعده
~~حضرت صمدیت جلت قدرته خود نداکند که اشتغل عبدی بالسوق الروحانیة و نسی
~~لقائنا و انا الی لقائکم لاشد شوقا منککم. چون ای محبوب، ندای خاص شنوی از
~~خرابات حقیقت به هوش آیی، فرمان شود که ای دوست من کجا بودی؟ فریاد
~~برآری که هیهات هیهات الاهو! بگویی خداوندا نمی دانم که یک ساعت کجا بودم؟
~~فرمان شود که ms330 یک ساعت چه باشد؟ اما هزار سال است که بیهوش و مست افتاده
~~بودی و ما خود به اصابع قدرت خویش زلفهای پریشان تو را گرد میآوردیم. زهی
~~حدیث نافع! اینک ای محبوب، شرح خرابات حقیقت که ازگاه آدم تا این دم، کسی
~~قلم در سوق جنت نرانده بود، زهی دولت آن محبوب که قلم من در بحرالمعانی
~~برای آن یوسف ثانی و محبوب جانی اجرا یافت! پس ای محبوب خرابات
~~جزویات، سایهآ خرابات کلیات دان و اهل عشق را که در خرابات جزویات میل
~~است از سبب آنکه از نقش خرابات کلیات است و عاشقان از این خرابات همان
~~مشاهده میکنند. بیچاره علمای ظاهر قبح بینانند. پس قبحیات در نظر ایشان است
~~و اگر خوببین باشند همه حسن بینند بیت
~~ر ظل آفتاب تو چرخی همی زنیم کوریست آنکه گوید ظل از شجر جداست
# پس ای محبوب، جان را در میان نبینی یعنی به استقبال به اختیار خود بفرستی تا
~~بازار حال جان دست آری. پس ای محبوب، غزل
~~رو در میکده1 زن تکیه به طاعات مکن بیش ازین از پی ناموس مقالات مکن
~~تو ز اسرار خرابات قوی بی خبری طعنه بر حالت مستان خرابات مکن
~~ساکن خانه خمار شو ار مرد رهی جز به رندان تو در این کوی ملاقات مکن
~~از در میکدهها مست به بازار برای خلق را جز به خرابات مراعات مکن
~~درد باید که ز طاعت نگشاید کاری تکیه بر دلق و مصلی و به طاعات مکن

PageV01P328

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0323.png)

~~چون عبادات تو در صومعه از روی ریاست بر در میکده میباش عبادات مکن
~~تا کی از زهد چو بیباده همی پیمایی باده میخور سخن از زهد و کرامات1 مکن
~~نفی هستی کن و صورت مطلب جان عزیز بت پرستی نهان را به خود اثبات مکن
~~تا به صد جان به خود آزاد نیایی هرگز دعوی بندگی میر خرابات مکن
~~حور و جنت چو ms331 حجابند محمد این راه طاعتی گر بکنی بهر مکافات مکن
# تم هذالمکتوب الشریف فی یوم الإثنین الرابع والعشرون من المحرم المکرم سنة خمس
~~و عشرین وثمان مائة.

PageV01P329

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0328.png)

~~محبوبم اعز محترم، آلمدعو من الله الودود، آغنی ملک مخمود، شیخا، ذام
~~شوقه. سلام و دعا از محمد حسینی به کرم مطالعه فرمایند. اعمال دینی و احوال
~~مقام یقینی به فضل الله تعالی و به برکت خاندان نبوی محمد زسول الله صلی الله
~~علیه وسلم موجب شکر است، الحید لله علی ذلک. غرض صحیفه مبنی بر آنکه ،
~~غزل
~~درآمد دوش ترک نیم مشتم به ترکی بر
~~دلم برخاست و دینم رفت از دست کنون من بیدل و بیدین نشستم
~~چو آتش شیشهآ می پیشم آورد به ش
# وردبه شیشه توبه سنگین شکستم
~~چو یک دردی به حلق من فرو ریختمن از رد
~~ز مستی خرقه بر آتش نهادممیان گبرکان زنار بستر
~~چو مغز زهد کردن کفر دیدمبه صد چستی ز کفر زهد رست
# یم چون نه فانیام نه باقی چه گویم چون نه هشیارم نه مستم
~~چه پرسی تو محمد را که چونی همی هستم چنانکه از عشق هستم
~~چو لاله گون درافتادم به شاهدبلند گون بودم کرد پست
~~المقصود ای محبوب، حضرت عزت جلت قدرته صد هزاران هزار نقطه نبوت

PageV01P330

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0325.png)

~~را به خلق فرستاد از سبب آنکه تا بیگانگان آشناگردند. پس ای محبوب نیک تأمل
~~کن که هیچ بیگانه آشنانشده و اگربه اعتراض علمای نادان بگویند چندین بیگانگان
~~آشنائی یافتهاند والله که یکی بیگانه آشنای حضرت او نشد، جواب اعتراض
~~دانستی و ندانستی را بگویی و هر که آشنا شده است و میشود و همه آشنایان ازلی
~~و بیگانگان ابدیاند که بیگانهآ حضرت شدهاند و میشوند. پس ای محبوب بیگانه
~~ابی طالب بود و آذر پدر ابراهیم علیه السلام بود و سام پسر نوح علیهالسلام و مانند
~~ایشان هزار در هزار و برای بیگانگی ابی طالب بر حبیب ms332 فرمان شد که انک لأتهدی
~~من احببت و برای بیگانگی آذر پدر ابراهیم علیه السلام فرمان شد فلما تبین له انه عدو
~~لله تبرا منه و برای بیگانگی سام بن نوح فرمان شد که قال یا نوح انه لیس من اهلک
~~پس ای محبوب این بیگانگاناند که از آشنایی به گفتهآ انبیا بویی نبردند که سواء
~~علیهم اءنذزتهم أم لم تنذزهم لایؤمنون اما ای محبوب والله وبالله وتالله اکر حضرت
~~صمدیت جلت قدرته، ذرهای عشق را به رسالت بر خلایق فرستادی، همه بیگانگان
~~آشنایی یافتندی و در عالم یک بیگانه به بیگانگی نماندی و نکتهآ دیگر پیر فقیر آن
~~است ای محبوب، آنکه انبیا آمدند به شریعت آمدند که همه بیگانگان که در ادیان
~~خود بودند متنفر گشتند که قلما جاءهم عرفوا کفروا به والله ای محبوب، اگر انبیاء به
~~حقیقت و به محبت و به عشق خلایق دعوت کننده آمدندی، همه بیگانگان آشنای
~~حضرت او شدندی و مشتاقان انبیا علیهم السلام گشتندی، و لیکن خواست
~~حضرت صمدیت جلت قدرته بر این بود تا جهانی از حقیقت بعید بمانند، از سبب
~~این معنی عشق او انبیا را به حقیقت نفرستاد نیک تأمل کنی، کما قال علیه السلام لو
~~اراد الله ان یغفر العباد و لما خلق ابلیس یعنی اگر حضرت صمدیت جلت قدرته
~~خواستی که جمع آدمیان مقرب باشند خود شیطان را واسطه حجاب در میان
~~نیاوردی. بیت
# گوهر وصلت از آن در پرده ماند   در جهان شایسته آن کس ندید
# پس ای محبوب خلایق عاماند و عام کالانعام پنداشتند که محبت وعطای
~~حضرت صمدیت جلت قدرته که با خلایق دارد از برای خلایق است والله همه

PageV01P331

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0330.png)

~~برای خود است و تو ای محبوب درخواهی یافت که ذرهای با خلایق نیست هم از
~~این مثنویات این فقیر - که واقع حال است - مشاهده خواهی کرد که در سرم ندا
~~شده بود. مثنویات
# شاه گفتا خلوت آمد، رازگوی   آن جواب ms333 خاص با من بازگوی
# گفت هر گه از کمال لطف شاه   میکند سوی من مسکین نگاه
# در فروغ پرتو آن یک نظر   محو میگردد وجودم سر به سر
# از حیای آفتاب فر شاه   پاک برمیخیزم آن ساعت ز راه
# گر تو میبینی کسی را آن زمان   نیستم من هست آن شاه جهان
# گر تو یک لطف و اگر صد میکنی   از خداوندی تو با خود میکنی1
# یعنی ای محبوب، چون عاشق به معشوق عطا دهد یا به معشوق لطفی کند آن
~~عطا ولطف نه با معشوق است زیراکه عاشق هر چه بکند به عشق خود میکند فرد
# گر تو یک لطف و اگر صد میکنی   از خداوندی تو با خود میکنی
# ای محبوب، حضرت صمدیت جلت قدرته را چندان عشق خود افتاده است هر
~~چه میکند برای خود میکند. چنانکه در شب معراج با حضرت رسالت علیه السلام
~~در قاب قوسین او ادنی ندایی رسید که قف یا حبیبی خواجه عالم علیه السلام از
~~نامرادی نعره زد و گفت که چرا توقف کنم؟ ندای دیگر رسید که ان الله تعالی یصلی
~~خواجه عالم علیه السلام فرمود ما صلوتک قال الله تعالی صلوتی الثناء لذاتی اینی
~~جلال عظمت وکمال سلطنت هر چه دارد با خود دارد کما قال الله تعالی و قال موسی
~~إن تکفروا انتم و من فی الآرض جمیعا فان الله لغنی حمید چنانکه ای محبوب شبی در
~~کعبه طواف خلوت کردم و درون حرم مشغول بودم. شوقی جوشم زد: خداوندا تو
~~کرایی؟ در سرم گفت که هیچکس را نه. بازگفتم که، که را بودی؟ گفت که هیچکس
~~را نه. باز گفتم که، که را خواهی بود؟ گفت که هیچکس را نه. از نامرادی نعره زدم و
~~بیهوش شدم. قرابتیان که در مکه سلطنت دارند مرا برداشتند، در خانه بردند. چهار
~~نماز از بامداد تا نماز خفتن قضای شریعت شد. رباعی

PageV01P332

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0327.png)

# ای خالق [و] سرور ما [و] ms334 مولائی
~~گفتم که کرایی تو بدین زیباییای خالق [و] سرور م
~~گفتا که چنین سخن تو میفرمایی من خود، خود را که من من منم یکتایی
# ای محبوب کلماتی که در بحرالمعانی است در وقت قلم راندن حالی و وقتی بر
~~این فقیر وارد است که اگر به تمامی در قلم آرم از عالم سلامتی به کلی خیزد و از
~~غیرت جدم علیهالسلام هراسی دارم یعنی بدانی که در میان دو غیرت قلم را درکار
~~می دارم که خواجهآ علیهالسلام میفرماید که انا غیور والله اغیر منی و بریقینم که آن
~~محبوب از این کلماتم آنچه در قلم آمده است و آنچه از سبب قصور فهوم علمای
~~نادان در قلم نمیآرم، محروم و بی بهره نخواهد بود زیرا چهای محبوب موسی
~~علیه السلام در حلم تحمل نبوت و در علم ولایت کامل بود، سه عمل از همچو
~~خضر علیه السلام تحمل نکرد و احتمال آن نتوانست و خضر علیه السلام سرگردان
~~این کلمات من است. پس ای محبوب، چون موسی علیهالسلام حامل سه حرکات
~~اسرار حضرت پروردگار نشد و تو ای محبوب گدای کوی محمدی که درویزهآ همه
~~حرکات کلمات بحرالمعانی حامل گشته پس شکر نعمت بینهایت و بی غایت
~~بگذار و همت عالی بدار تا دقایقالمعانی نیز برای آن محبوب جانی توفیق رفیقم
~~گردد، شب و روز به دعا ممد باشی تا حیاتم یاری دهد. فرد
~~از دعای زاهدان چون برنیامد کار من شاهدان را پای میبوسم که دل کاری کند
# ای محبوب نیک تأمل کنی که کلماتم مرا برای محبوب در کدام قالبی و قلبی
~~می آرد و به کدام اسرار اطلاعام می دهد؟ اکنون گوش دار که و اذ قال موسی لفتیه لا
~~آبرح حتی ابلغ مجمع البحرین آی محبوب از این دو دریا یکی دریای محبت دوم دریای
~~بشریت مراد است و هر دو یکجا جاریاند، محبت با بشریت و بشریت با محبت که
~~المسحبة والبشریة ms335 توأمان کما قال الله تعالی مرجالبحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان
~~یعنی الله تعالی یکجا دو دریا را جاری گردانیده است اگر چه توامانند هیچ
~~آمیختگی ندارند، زیرا که بر دریای محبت کان علیه عزش الرحمن لا لیل و لا نهار کما
~~قال الله تعالی کان عزشه علی الماء أی ماء المحبة وکما قال علیه السلام قلب المؤمن عزش
~~الله تعالی مراد از این عرش وکان عرشه عرش قلب تست که الرحمن علی العزش اشتوی

PageV01P333

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0332.png)

~~نیک تأمل کنی، اما امید است که مشاهده نیز خواهی کرد که عرش قلب تو در دریای
~~محبت چگونه قراری دارد که رأی قلبی ربی به تو نیز جلوه گری کند. پس ای محبوب
~~قلوب که عرشهای رحمن است مرمت کنی و دل را کم آزاری و کوشش نمایی تا
~~الرحمن علی العزش استوای را به حقیقتالیقین تجلی یابی اما سر الرحمن علی العرش
~~اشتوی که بیچاره علمای ظاهر نرسیدهاند در دقائق المعانی کشف کنم و دوم دریا ای
~~محبوب دریای بشریت است و این دریای دنیا است یعنی از این دنیا برای، به یک
~~قدم بیرون آی. یعنی محبت دنیا را از دل وداع بکن تا در زمرهآ رجال الله که رجال
~~لآتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله منسلک گردی بیچاره زهاد خشک که از سردین به
~~واسطهآ دنیا است از زمره رجال لاتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله محرومند یعنی ای
~~محبوب دنیار را در خدمت داری و در صحبت خود نگذاری1 و پای همت خود را
~~بر سر محبت باطنی بزنی و این قاعده را محکم گیری که در فوت او غمگین نباشی و
~~دریافت او سروری نکنی. مجرد آنکه این دست آوردی رجال الله شدی که لکیلا
~~تأسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتیکم وحرکات دوم حتی اذا رکبا فی السفینة خرقها
~~قال موسی علیه السلام اخرقتها اعتراض کرد. مهجور ماند، زیرا که ms336 حامل نبود، اما ای
~~محبوب خضر علیهالسلام نیز به ادارک آن سرگردان است که او نیز حامل نیست. از
~~این سفینه، ای محبوب، کشتی هدایت مراد است که الدنیا بحر عمیق و سفینتآها هدایة
~~پس ای محبوب درکشتی هدایت، سوراخ ضلالت عشق باید. اگر خضر حقیقت در
~~کشتی هدایت تو سوراخ ضلالت عشق کند که تو در هر دو دریای بشریت و محبت
~~عاملی، بر خضر حقیقت اعتراضی درست نیاید و این سوراخ ضلالت عشق از
~~سبب فقیران میکند که وکان ورأهم ملک یأخد کل سفینة غصبا یعنی مالک به دریای
~~دنیا شیطان است که مملکت و سلطنت بر دریای بشریت دارد و او غاصب است و
~~قصد او هم برکشتی هدایت است. فرد
# دست از اقطاع او کوتاه کن   تا نباشد هیچکس را با تو کار
# پس ای محبوب ، هرگاه که غاصب قصد کشتی هدایت کند، چون سوراخ

PageV01P334

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0329.png)

~~ضلالت عشق بیند درگذارد که او نخست همین تیر عشق خورده است، یعنی جزاز
~~عشق ابلیس را هراسی نیست. بعدهای محبوب چون از سفینهآ هدایت با خضر
~~حقیقت فرود آیی، حرکات دیگر حتی اذا لقیا غلاما فقتله یعنی ای محبوب از این
~~غلاما نفس مراد است، یعنی چون در این راه نفس غلام پیش آید1که لامحال پیش
~~آمدنیست فقتله اگر خضر حقیقت او را کشد، اعتراضی نکنی که فاقتلوا انفسکم امر
~~است چون غلام نفس کشته شد، بعده حرکات دیگر و آما الجدار فکان لغلامین یتیمین
~~فیالمدینة یعنی ای محبوب، از این جدار جدار شریعت مراد است که ثبت الجدار ثم
~~آنقش اگر قیام جدار شریعت کردی و در تحت جدار شریعت گنج حقیقت است و
~~کان تحته کنز لهما یعنی این گنج که در تحت و آمالجدار است از آن دویتیم مراد
~~است: یکی یتیم نبوت که الم یجدک یتیأفاوی و دوم یتیم ولایت کما قال علیه السلام انا
~~و علی یتمان من اصلاب النبوة والولایة پس ای ms337 محبوب، گنجی که در تحت جدار
~~شریعت است این گنج نبوت و ولایت است. گنج نبوت ختم شد اماگنج ولایت تا
~~ابدالآباد در صرف است. رحمت بر جان جلالالدین باد که هم از این مقام تمام کرده
~~است ابیات
~~هارون ولایت که پس از موسی عمران
# والله که علی بود علی بود علی بود
~~این نیست تناسخ سخن وحدت محض است
# تا هست علی باشد و تا بود علی بود
# یعنی از این نظم چندین گمراه شدهاند و قصد مولانا را نمی رسند از این علی
~~ولایت مراد دارد،2 یعنی تا ابدالآباد با ولایت کار است و تا بود با ولایت کار بود
~~یعنی تنعمات جنات تا ابد به ولایت ظهور است، پس تاهست علی باشد تا بود علی بود
~~، مرتب رفته است. بیچاره اهل ظواهر که محروم معنی آمدهاندا پس ای محبوب
~~یتیمین فی المدینة از این مدینه کدام مدینه مراد است ؟ کما قال علیه السلام انا
~~مدینة العلم و علی بابآها اینک ای محبوب گنج نبوت و ولایت در تحت جدار شریعت

PageV01P335

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0334.png)

~~میدان. بیچاره علمای نادان معنی کلام حضرت ربانی را به قالبی و به قلبی عقیم
~~بیانی کردهاند. خضر علیه السلام خود جویان کلمات من است. اگر موسی
~~علیه السلام در عصرم بودی گفته شدی با او آنچه گفتنی بودی و لهذا در زوایای
~~ارض با خضر علیه السلام گفته شده است و او سرگردان کلماتم است ولیکن موسی
~~این وقتم آن محبوب است که حامل هزار در هزار حرکات کلمات بحرالمعانی شده
~~است. از سبب آنست که گدای کوی محمدی شده است وگرنه توکجا و این کلمات
~~من از کجا؟ ونگویی ای محبوب که تزکیه نفس میکنم در این راه بیچاره نفسم از میل
~~به بشر خلقت یافته است، از مقام کبریا قلم متکلم است. اکنون ای محبوب، ضلالت
~~عشق را بدان تا هدایت را دریابی و وجدک ضالا فهدی پس ای محبوب ضلالت ms338
~~حضرت رسالت علیه السلام از عشق بود یعنی عشق الله تعالی او را حجاب شده
~~بود، اما ای محبوب از غیرت جدم علیه السلام والصلوة می ترسم که این سخن
~~میگویم اما رمزی معلوم کنم 1 که حضرت رسالت علیه السلام هر روزی و هر شبی
~~هفتاد بار استغفار میگفتی. این استغفار چه در گناه بود؟ یعنی گناه اول و آخر او
~~آمرزیده شده بود که لیغفر لک الله ما تقدم من ذنبک و ما تأخر اما این استغفار برای
~~رفع حجاب بود زیرا که عشق نیز حجاب است. پس ضلالت نبود همه هدایت بود.
~~فرد
~~چون حجاب مشکل آمد عشق و جان در کوی او
# لاجرم در کوی او بیعشق و بیجان میروم
# باش ای محبوب مشاهده کنی که در خانه بیعت راه یابی و در مقام ان الذین
~~یبایعونک أما یبایعون الله ید الله فوق ایدنهم جلوس کنی. بیچاره مریدان زمانه که به
~~مجرد لفظ بیعت قناعتی کردهاند و خبری و اثری از بیعت ندارندا بیت
~~شما عمری در این وادی به سر رفتید روز و شب
# ز گرد کوی او آخر مرا آثار بنمایید
# وای محبوب برهان دیگر از قصه یوسف علیه السلام ای یوسف روزگارم بشنوکه

PageV01P336

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0331.png)

~~در شان عشق یعقوب فرزندانش گفتند مر یعقوب را که انک لنی ضلالک القدیم،
~~یعنی ملامت کردند از ضلالت قدیم. پس از این ضلالت ای محبوب ضلالت عشق
~~مراد است .
# المقصود ای محبوب، باز در حرف خود آمدیم که گفتیم که حضرت صمدیت
~~جلت قدرته جز عاشق خودنیست، هر چه میکند در عشق خود با خود میکند. ای
~~محبوب هم از آن است که میگویم که همه عالم خدای تعالی را دانستهاند اما
~~نشناختهاند و حضرت رسالت علیهالسلام را ندانستهاند و نیز ذرهای نشناختهاند.
~~پس ای محبوب راهی مشکل و عقبات بلند رحمت بر جان خسرو باد که گفت فرد
# ایوان مراد بس بلند است   آنجا به هوس ms339 رسید نتوان
# کین شربت عاشقیست خسرو   جز خون جگر چشید نتوان1
# ای محبوب در این راه عاشق را اختیار و خودرایی نیست زیرا که اختیار ورای
~~حضرت عزت است جل و علا که انا اخترتک فاستمع لما یوحی با هر عاشقی در این
~~راه همین خطاب اختیار است. بیت
# اختیارم چو نیست دانستم   بعد از این گوش ما و حلقهآ یار
~~پس ای محبوب، عاشق را آتش دوزخ همین عشق است العشق عذاب الله الاکبر
~~و در این آیت ای محبوب گوش دار که وان منکم الآواردها ای داخلها یعنی داخل فی
~~ثارالعشق و هو نار الله الموقدة التی کما قال شبلی قدس الله روحه العزیز العشق نار
~~فی القلوب واخرقت ما سوی المحبوب واز این برهان تراز کلام مجید بشنو و لنذیقنهم من
~~العذاب الادنی دؤن العذاب الآکبر ای محبوب، این عذاب حجاب است وقتی که
~~عاشقان را از تجلی حجاب شود، این به منزله عذاب اکبر ایشان است، اما ای
~~محبوب این حجاب فایدهها دارد یعنی چون حجاب شود، حجاب زیادت کننده
~~است مرشوق عاشق را به سویی دارالجمال والجلال زرغبا تزده حبا چون ای محبوب
~~روز پنجشنبه بیست و هفتم ماه محرم سی و ششم مکتوب مینبشتم و قلم در اسرار
~~عشق میراندم و قلمم در این محل رسید که ززغبا تزده حبا وقتم در حالتی دیگر

PageV01P337

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0336.png)

~~درآمد، آنگاه سر بر زانو نهادم. حضرت رسالت علیه السلام را دیدم که در مسجد قبا
~~باکل صحابهآ کرام وطبقهآ عظام از امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه تا قطب عالم
~~شیخ نصیرالدین محمود رضی الله عنهم حاضراند. من نیز در مسجد قبا به لفظ سلام
~~و تواضع و به انکسار تمام درآمدم و همه پاکان نظرپاک بر این عاصی ناپاک انداختند
~~ونظری فرمودند. فرمان شد بنشین در محلی ششتم1. بیت
# در حلقهآ عاشقان چالاک   ما صدرنشین زیر دستیم
# دیدم که در بشرهآ مبارک همه به سروری گواهی همی ms340 دادی ناگاه حضرت رسالت
~~علیهالسلام به لفظ پارسی فرمود کهای فرزند مست حضرت لم یزل ولایزال
~~بحرالمعانی را بیار. فی الحال من ملاطفهآ سی وپنج مکتوب وسی و ششم که در این
~~محل زرغبا رسیده بود، بردم بر دست مبارک حضرت رسالت علیهالسلام بدادم و
~~خواجهآ عالم علیه السلام به سرعت نبوت تمام بخواندند. فقال علیه السلام الحمد لله
~~الذی الهمک الله تعالی یا ولدی بعلم الاسرار الذی منع الله فیی بیان هذهالآسرار ثم قال
~~ارشدک الله فی زیادة عملک بعده به لفظ پارسی فرمودند که ای یاران، این مصنف
~~بحرالمعانی مردیست که جمیع کلام مجید با معانی حقیقت بیان کند و اگر علم روی
~~زمین همه شسته شود و یک ورق نمانده باشد و این شخص قلم بر دست گیرد، همه
~~علم را از سر نویسد. بعده فرمان شد ای فرزند مست حضرت لم یزل و لایزال بیش
~~از این اسرار در صحرا منه که امور شریعت در جهان قصور پذیرد و اهل شریعت را
~~در خواطر نفور گیرد و من نیز قبول کردم. بحرالمعانی را هم از این مکتوب سی و
~~ششم به اتمام رسانیدم.
# بعده ای محبوب بحرالمعانی را حضرت رسالت علیهالسلام بر دست
~~امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه دادند وایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه
~~حسن بصری دادند و ایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه عبدالواحد بن زید دادند
~~و ایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه فضیل بن عیاض دادند و ایشان بعد از
~~مطالعه بر دست خواجه ابراهیم ادهم دادند و ایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه

PageV01P338

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0333.png)

~~حذیفه مرعشی دادند و ایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه هبیرةالبصری دادند و
~~ایشان بعد از مطالعه بر دست قدوةالدین خواجه ابوممشاد علوی دینوری1 دادند و
~~ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست خواجه ابواسحاق چشتی دادند و ایشان بعد از
~~مطالعه بر دست خواجه ابواحمد فرس ناقه چشتی دادند و ms341 ایشان بعد از مطالعه به
~~دست خواجه ابو محمد چشتی دادند و ایشان بعد از مطالعه بر دست خواجه
~~ناصرالدین یوسف چشتی دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست خواجه مودود
~~چشتی دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست خواجه حاجی شریف زندنی
~~دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست خواجه عثمان هارونی دادند و ایشان نیز
~~بعد از مطالعه بر دست خواجه معینالدین حسن سجزی دادند و ایشان نیز بعد از
~~مطالعه بر دست خواجه قطبالدین بختیار اوشی دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر
~~دست فریدالدین مسعود گنج شکر2 دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست
~~خواجه نظامالدین اولیا دادند و ایشان نیز بعد از مطالعه بر دست قطب عالم شیخ
~~نصیرالدین محمود دادند قدس الله ارواحهم وحضرت قطب عالم بعد از مطالعه بر
~~دست این پیر فقیر تو دادند و من نیز بر دست تو ای محبوب دادم. زینهار هوش
~~داری و به نامحرمان و ظاهربینان و ظاهردانان ننمایی3 و مجلدی را پیش خود
~~طلبیده جلد بکنانی و کسی را استوارنداری و کسی در این عصر حامل این کلمات و
~~حروفات نیست، سخن در پیشگان است، هشدارش کنی آنکه اظهارکنی نباید که در
~~غیرت جدم علیهالسلام والتحیة درآیی و در شکر حضرت رسالت علیه السلام
~~فکری عظیم کنی که بعد از مطالعه بحرالمعانی چه نوع شکر کردهاند. خود نیوشی و
~~مخروشی و این فقیر را منتظر دانی برای اجازت حضرت رسالت علیهالسلام که
~~نبشتن و آغاز کردن دقایقالمعانی، اما آنکه فرمودهاند ارشدک الله تعالی فی زیادة

PageV01P339

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0338.png)

~~علمک امید تمام دارم که اجازتم خواهد شد و تو نیز ای محبوب در تضرع باشی.
# ای محبوب پوشیدن حرکات کلمات بحرالمعانی از سبب آن است اهل ظواهر
~~که جز علوم ظاهر و اهل باطن که جز حکایت سلوک چیزی دیگرندانند و از سلوک
~~حقیقت وافعال واعمال که در همه ms342 حال و احوال خبری و اثری ندارند، بدان مانند
~~که عجب نادانند که آنچه در خانه خود نیابند تصور کنند که در خانه سلطان نیز
~~نیست واین نیزاز بی علمی و بی عقلی است. متاع خانه سلطان نفائس است و خانه
~~گدایان گلیم ادبار و فقر اضطرار است. پس کجا نفائس شاهی و کجا فقر اضطراری
~~سیاهی که الفقر سوادالوجه فی الدارین پس این کلمات بحرالمعانی احتمال ایشان
~~نگردد، بنابراین معنی پوشیدن فرض راه است و باللهر التوفیق و الیه المصیر وای
~~محبوب کلمات بحرالمعانی در حالتی و سکری کتابت شده است اگر سهوی به قلم
~~رفته است راست کند، فرد
~~چون مستم و بیهوشم از خویش نمیدانم محو چون ذات او در خود شده حیرانم
# الهی ای محبوب جانم ومطلوب روزگارم را حرکات کلمات بحرالمعانی حامل
~~گردان و به دیدار در منزلت سید مختار واصل گردان بمنه و کمال کرمه بالنبی و
~~اله الامجاد اجمعین وای محبوب، به مطالعه مکتوبات این فقیر پیر خود مواظبت
~~نمایی که اثری تمام دارد.
~~یا اله العالمین درماندمام غرق خون بر خشک کشتی راندهام
~~دست من گیر و مرا فریادرس
# یر و مرا فریادرسدست بر سر چند دارم چون مگس؟
~~ای گناه آمرز و عذرآموز من   سوختم صد ره چه خواهی سوز من
# ونم از تشویر تو آمد به جوش ناجوانمردی بسی کردم بپوش
~~من ز غفلت صد گنه را کرده سازتو عوض صد گونه رحمت داده باز
~~چون ندانستم خطا کردم ببخش بر دل و بر جان پر دردم ببخش

PageV01P340

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0335.png)

# ر بد کردهام هر چه کردم با تن خود کردهام
~~خالقا گر نیک و گر بد کردهام
~~عفو کن دون همتیهای مرا   محو کن بی حرمتیهای مرا
~~بتلای خویش و حیران توامگر بدم گر نیک هم زان توام
~~نیم جزوم بی تو من، در من نگر کل شوم گر تو کنی در من نظر
~~من که باشم تا کسی باشم ms343 ترا این بسم گر ناکسی باشم ترا
~~کی توانم گفت هندوی تومهندوی خاک در کوی توم
~~گر نیم هندوت چون مقبل شدمتا شده هندوت زنگی دل شده
~~یا رب آگاهی ز یا ربهای من حاضری در ماتم شبهای من
~~ماتمم از حد بشد سوری فرست در میان ظلمتم نوری فرست
~~پایمرد من در این ماتم تو باش   کس ندارم دستگیرم هم تو باش
~~لذت نور مسلمانیم ده نیستی نفس ظلمانیم ده
~~پس برون آیم از این روزن که هست پیش گیرم عالمی روشن که هست
~~چون برآید جان، ندارم جز تو کس همره جانم تو باش آخر نفس
# گر تو همراهم نباشی وای من
~~چون ز من خالی بماند جای من گر تو همرا
~~روی آن دارم که همراهی کنی میتوانی کرد اگر خواهی کنی1
# پس ای محبوب، سالکان طریقت به غیر او التفات نکنند و عارفان مقام معرفت
~~جز او را نشبناسند و متوکلان بادیه توکل روی بر در خاک او نهند [و مشتاقان لقای او]
~~سرمه از خاک در او سازند و عاشقان بیابان طلب طرب از [...]2 مقام کبریا مطلوب
~~حضرت او گیرند یا محبوبی رزقک الله تعالی زمرة المطلوبین آمین آمین آمین. الهبی
~~صدهزاران هزار صلوات و تحف تحیات به روح خواجهآ کائنات محمد رسول الله
~~صلی الله علیه و سلم واصل و متواصل گردان و در قبور صحابه کرام و طبقه
~~خواجگان عظام قندیل نورانی، ملک عفو در هر ساعت از ساعات لیل و نهار نزول

PageV01P341

![image file](./0825MakkiHusayni.BahrMacani_0337.png)

~~فرمای و اولیای دین و علمای یقین و سالکان سیدالمرسلین را به تحف اکرام علی
~~الدوام ومستدام مکرم گردان واصحاب ذلالت را بر سرچشمهآ نجات برسان و
~~فروماندگان طریقت را به وصال جمال به منزلت و حقیقت برسان بمنه و کمال کرمه
~~صلی الله علی خیر خلقه محمد وآله اجمعین. نظم
# من بگفتم رسم و آداب ملوک   زانکه نتوان کرد بر جهل این سلوک
# زانکه میدانیم کین ms344 راه دراز   در میان شبهه ندهد نور باز
# دل چو فارغ گشت تن در ره دهیم   بی دل و تن سر در آن درگه نهیم
# تمت هذه المکاتیب المسمی به بحرالمعانی از گفتار وربار گوهرنثار بندگی حضرت سید
~~محمدین جعفر المکی الحسینی من خلفاء قطب الاقطاب فرد الحقیقة نصیر الحق والدین محمود
~~الاودهی قدس الله سرهما و طاب الله سراهما.

PageV01P342 ms345