######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-20T08:04:14.619632+00:00
#META# LastChange: 2025-02-20T08:04:14.619660+00:00
#META# transcription layer pk: 12793
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9668710752779033





#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-20T08:06:10.420581+00:00
#META# LastChange: 2025-02-20T08:06:10.420601+00:00
#META# transcription layer pk: 12794
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9660437665316198

#META#Header#End#

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0078.png)

# بسم الله الرحمن الرحیم]
# ذکر حوادث و وقایعی1 که بعد از وفات حضرت صاحب قرانی
# - انارالله برهانه - (1) هم در این سال،
# سنه سبع و ثمانمائه(2)2 اتفاق افتاد.
# ~~حکایت رسیدن خیر واقعه به خراسان و جلوس بندگی
# ~~حضرت سلطیت شعاری (3) - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه(4).
# ~~چون واقعهآ حضرت [صاحبقرانی] - انارالله برهانه - به وقوع پیوست(5)،
# ~~امرائی که در اردو بودند، امیر شاه ملک وامیر شیخ نورالدین قاصدان
~~تعیین کردند که
# ~~ازوقوع این حادثه دراطراف ممالک امیرزادگان را اخبار کنند. ایلچی به
~~ممالک دیار
# ~~بکر (6) و عراق عرب پیش3 امیرزاده سعید شهید امیر انشاه (7) بهادر و
~~فرزندش PageV01P001
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0079.png)

# ~~امیرزاده ابابکر بهادر(1) - تغمد هماالله برحمته - (2) فرستادند ودیگری
~~به مملکت
# ~~آذربایجان و عرلق عجم(3) پیش امیرزاده عمر(4) بهادر و قاصدی را به فارس
# ~~پیش امیرزاده پیرمحمد(5) بن امیرزاده عمر شیخ بهادر و برادرانش و یکی1
~~را به
# ~~کابل پیش امیرزاده پیرمحمد6) بن امیرزاده جهانگیر و شیخ تیمور قوجین1
~~را
# ~~مقرر فرمودند که خبر حدوث این واقعه به بندگی حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله 5
# ~~تعالی] ملکه وسلطانه - رساند. دربیست و هشتم شعبان سنه سبع و ثمانمایه3
~~به
# ~~دار الامان هرات - صانها الله تعالی عن الافات و البلیات -(7) رسیده
~~تحقیق این
# ~~معنی به ظهور پیوست وچون این خبر هایل(8) به سمع شریف رسید، تاج خسروی
# ~~از سر ودواج(9) شهریاری از بر بینداخت.
### | 3. ت: سنه سبع به
# ~~1) ابو بکر میرزا فرزند جلال الدین میرانشاه، وفات 811، شوهر دخترحاجی
~~سیف الدین
# ( نسب نامه). این شاهزاده تیموری در هنگام مر گ بیست و دو سال بیشتر
~~نداشت
# ودو لتشاه او را «خوش طبع و شجاع و صاحب همت» شمرده ونوشته است که شمشیر
# درمیدا جن دی باخوی دتیرربه قتل رسید(احس التواایخ، ص 562).
# ~~3) عراق عجم: ایالت جبال را در قرون وسطی غالب اوقات عراق عجم
~~نامیدهاند تا با
# عر اق عرب اشتباه نشود (لسترنج، جفرافیات تاریخی سوزمینهات خلافت شرقی، ص
# ~~5)فرزند عمر شیخ آربطن ملکتاعا ، خا کم قارس و اصفهان ms001 (807 -812 ه.)
~~شوهر
# ) دواج: لحاف (برهان)، تباسی که پوستد (دهخدا) لباس فراخی که همهآ بدن را
~~PageV01P002
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0080.png)

### | نظ
# ~~به گنگ گشتن وکر بودن آرزومندست زبان و گوش کسی کین حدیثگفت وشنید
### | ظ
# ~~کدام سر که چو در گوش او شد این آواز  زگریهدیدش و با خون دل برون
~~ندوید]
# خیل ضجرت و فکرت بر صحن سینهآ مبارکش تاخت و انواع غم و اندوه
# ~~بر ضمیر منیرش1 اختلاف ساخت و در خلوات جویهای خون بر صفحهآ رخسار2
# ~~روان کرد و بر ملاء، سوزی که در صمیم دل و صحیفهآ سینه نهان داشت،
~~افشای
# ~~آن مصلحت ندید و گفت:
# # «خلقنا رجالاللتصبرو والاسی %~% و تلک الفوانی للبکاء و الماقم»(1)
### | نظم
# # مرد باید که جگر سوخته خندان باشد %~% نه هها ناکه چنین مرد فراوان
~~باشد
# خواص3 حضرت در این حال زانوی ادبزده4 و بعد از مراسم شرایط
# ~~تعزیت و نصایح عاقلانه، مضمون این کلمات به عز عرض رسانیدند: دنیا با
~~کس وفا
# ~~1نکرد، خلود در جهان ناممکن است «وماجعلنا نبشر من قبلک الخلد*(2)» پیش
~~از این
# ~~در این جهان بسیار5 تاجدار6 سرافراز بوده است و نز هتگاه بسیار ملوک
~~خراب
# ~~شده. عاقبت همه مرگ است، کلاه دولت از بسیار کس بر گرفتهاند و در دهان
# ~~زمان فسانه گشته. [«فتلک سبیل لست فیها باوحد»(3)].

PageV01P003

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0081.png)

### | شعر
# # عر او را فیض رحمت گشت ساقی   گر او را سوی کو ثر گرم شد رای %~% جهان
# بر وارثانش باد باقی %~% نسب داران هموهر باد برجای
# # گر او را خاک داد از تخته بندی %~% مباد این کات لیران راگزندی
# # گر او بیتاج شد، تاجش رضا باد %~% سر این تاجداران را بقا باد
# # خصوصا وارث اعمار(1) شاهان %~% نظوکاه دعای نیکخواهان
# # معین ملک شهرخ کآفرینش   پناها خسروان شهرخ بهادر %~% ز نام او پذیرد
# نور بینش %~% صدف بودندآن شاهان و او در
# # به دولت2 یادگار شهریاران %~% به شاهی تاجبخش تاجداران
# # ستاره پایهآ تخت بلندش %~% فلک را بوسه گه سم ms002 سمندش
# # جهان را تا ابد شاه جهان باد   سعادت یار او در کامرانی %~% مساعد با
# سعادت ز ندهانی3 %~% بسدانچ امید دارده گامر ان باد
# «بحمدالله تعالی ومنه»(2) اگر حضرت صاحب قرانی تخت مملکت را
# ~~وداع فرمود، فرزندانی به رجاحت(3) عقل و سماحت(4) خلق و رزانت(5) رای
# ~~آراسته به اهلیت ملک داری و استعداد شهریاری شایسته که [اگرگل نماند
~~گلاب 15
# ~~مانده است](6).
### | ونظم]
# ~~چنین خلل که به بنیان دین در آمده بودگر اعتماد بر این پشتوان نبودی،
~~وای
# ~~گل گرچه دریغ کز چمن رفت وچورفت  سرسبزی گلبن چمن باقی باد
# اگر ماه چهارده فرو رفت، آفتاب جهانتاب بر آمده است؛ اعنی جناب 0
# ~~3رجاحت. ضیف و برتری (نفیسی.
# ~~4) سماخت: جوانمردی و مروت ( نفیسی.
# ~~5) رزانت: استواری، وقار ( نفیسی) خردمندی (دهخدا).
# ~~4) مدت سلطنت امیر تیمور گورکان سی وشش سال بود. هنگامی که فوت کرد سی
~~و شش
# فرزندزاد گان او(ه تسب تامه در بخش اضافات همین کتاب).

PageV01P004

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0082.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~شهریاری که درقوانین ملک گیری و جهانگشایی وارث او است و هم به حسن
~~خلق1
# ~~قائم مقام ملک در نشر معدلت و انصاف وقطع مواد جورو اعتساف(1) و اعلای
# ~~معالم امن و احیای مراسم مبرت و احسان زیادت از پدر نامدار است.
### | نظم
# بخرمحیط باد آگر یک صدف شکست %~% مهر منیر باد اگر آسمان برفت
# این گل شکفته باد اگر گلستان نماند %~% این سروتازه باد اگر بوستان برفت
# حق تعالی و تقدس اروق2 (2) امیر بزرگوار[امیر] صاحب قران را خصوصا
# ~~شعشعه3آ(3) شاهرخی تا رواق4 عرش وطبق فرش ومطلع ثریا(4) و مقطع ثری(5)
# ~~قائمة مسلسل و پاینده داراد، وفر وشکوه شمع جمع ایشان را تابان و
~~فروزان وتا
# ~~نفخصور و صبحنشور(6) از آفات و عاهات(7 مصون و محفوظ که:
### | ومصراع]
# موسره ار بحذشت خضرش وارث اعمار باد
# و چون ارادت سابقهآ ازلی چنان بود که سلسلهآ عقود و انتظام این دولت تا
# ~~انقراض جهان و انقضای زمان غره(8) جبین روزگار و ms003 گلگونه6(9) لیل و نهار
~~باشد PageV01P005
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0083.png)

# ~~تاآخر الزمان، آیت1 «ذریة بعضها من بعض» (1) مسلسل و پاینده «کشجرة
~~طیبه
# ~~اصلها ثابت و فرعها فیالسماء»،»(2) در چمن دولت روز به روز و سال به
~~سال بطنا
# ~~بعد بطن نسلا بعد نسل2 چون کوه با شکوه راسی الاصول(3) گرداناد تا به
~~مکان
# ~~اخلاف نامدار ذکر اسلاف بزر گوار باقی ماند و پسر وارث ملک پدر شود و
# ~~فروع قایم مقام اصول گردد.
### | نظم
# درخت بو ومند چون شد بلند %~% گر آید زگردون بر او بد گزند
# چون ازجا یخه بگسلد جای2 خویش %~% به شاخ نو آئین دهد پای4 خویش
# مر او را سپارد بر و برگ وباغ %~% بعاند پس از وی چوروشن چراغ
# خلفی صدق وسلالهئی شایسته و فرزندی مستعد اقبال و دولت و قرة العینی
# ~~مستحق عقد نظم مملکت و قائم مقامی مستأهل(4) حفظ ولایت، مسند سلطنت را
~~به
# ~~نگشت و امروز سریر پادشاهی به ابهت این هیبت، رفعتی تمام و رتبتی بلند
~~داردو
# ~~تخت خسروی را به عظمت این جناب مهابتی بزرگ است، عدلی شامل و کرمی
# ~~مستفیض ورحمتی بی دریغ، بخششی بی محابا و «ذلک فضل الله یوتیه من
~~یشاء»0»(5)»
# ~~آفتاب عدل او بر عالم و عالمیان تابنده است وسایهآ مرحمت او بر سر خرد7
~~PageV01P006
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0084.png)

# ~~و بزرگ مبسوط و وضیع و شریف به پشتی عدل او حوادث زمانه را پشتیا
# ~~زده و پشت به دیوار عافیت بازگذاشته و روی به کفایت مهمات و ضبط مصالح
# ~~آورده وضعفا به دلی قوی در ریاض امن وامان خرامان واز میان جان دوام
~~دولت او
# ~~نظام مملکت او خواهان ودر اوقات صلوات و هنگام خلوات که مظان اجابت
~~دعوات
# ~~است، به نیتی صادق و رغبتی درست گویان:
### | ظم
# ایزدش یارو بخت رهبر باد %~% قدرش از حد عقل بر تر باد
# حکم او با قضا موافق شد %~% عهر او با ابد برابر باد
# از سرو تیغ و دست او پیوست %~% دست اعدای ms004 ملک بحر سر باد
# کرهآ توسن ملک دائم %~% رایعالیش را مسخر باد
# کار عانم از او قرار گرفت %~% ملک عانم بر او مقرر بادا
# عرصه مملگت به دولت او %~% همچنین تا ابد منور باد
# تا ببخشد به کام دل هر دم %~% همه آفاق زر وگوهر باد
# بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - امرا وارکان
# ~~ولترا نوازش فرموده هر یک را «علی اختلاف مراتبهم وقدرمنازلهم(1)»
~~تربیت و
# ~~عنایت فرموده مستظهر گردانید و به جهت استمالت و رعایت جوانب امثله
~~همایون
# ~~در اطراف و اکناف نفاذ یافت و امضاء پذیرفت.2 امرا و ولات که از درگاه
~~و دیوان
# ~~منشور امارت و رایت ایالت داشتند، شعار و دثار هوا و ولاء ظاهر
~~گردانیدند و از
# ~~راه حسن اخلاص و صفای عقاید، روی به بارگاه سیهر رفعت و حضرت جنت
# ~~حضرت3 نهاده در زمرهآ خول(2) و حرم و سلک عبید و حشم داخل و منتظم گشته
~~و
# ~~جبین جباران دهرو قهاران عصر بر آستان متابعت و آشیان4 مشایعت فرسوده
~~شد و
# ~~رقابت(3) سروران گیتی و گردنکشان آفاق در طوق طاعت و حلقه عبودیت آمد.

PageV01P007

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0085.png)

### | شعر
# # سرکشان را کجاست زهرهٔ‌ آنک %~% پای عصیان برون نهند از در
# # گردنان را کی است این یارا %~% که بر آرند برخلاف تو سر
# ~~خاک درگاه اشرف، سجده گاه صنادید(1) و اشراف جهان و بساط بارگاه
# ~~همایون، بوسه جای حکام عراق و خراسان گشت.
# # لب ملوک بود هر کجا که داری دست %~% سر صدور بود هر کجا گذاری پای
# # به ترک، چاکر ایوان تست خا نهآ خان %~% به هنده بندهمنجوق(2)
~~تسترایترای(3)
# برقرار چنانچه در زمان حیات حضرت صاحب قرانی مقرر بود، ممالک
# ~~خراسان تا سیستان3(4) و مازندران با توابع و مضافات آن از ری تا [لب]
~~آب
# ~~آمویه(5) در قبضهآ اقتدار خواص بندگان و تصرف فرمان برادران دیوان اعلا
~~ماند.4
### | شعر
# # جز ترا نیست در بسیط زمین %~% ملک آراسته به دولت و دین
# و خطبه ms005 و سکه و دینار و درهم در ممالک خراسان و عراق عجم به نام و
# ~~القاب خدایگانی زینت و بها وزیب6 وجمال یافت و دلها بر موالات(6) دولتا
~~15 PageV01P008
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0086.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~قاهره - لازالت مشرقه الانوار مونقة1 الازهار(1) - قرار گرفت وعرصهآ
~~دماغ معاندان
# ~~از تخیل خیالات فاسد2 وتصورات باطل3 خالی و عاطل ماند وصحیفهآ احوال
~~رعایا
# ~~و زیردستان به زیور عنایت و عاطفت پادشاهانه آرایش یافت و زبان دانی(2)
~~و
# ~~قاصی(3) و اذناب(4) و نواصی(5) به ذکر احسان و نشر افضال(6) ملکانه
~~گشاده
# ~~ادراک مواد5 شادمانی میداد، به انجاز(8) و انجاح(9) پیوست و امیدی که
~~جهانیان
# ~~را به عواطف نامتناهی حضرت الهی در تربیت مواد معاش و حصول اسباب
# ~~انتعاش(15) میداشتند، به اجابت رسید.
### | نظم
# درمدحتش گشاده جهان چون دوات لب در خدمتش ببسته فلک چون قلم میان
# امید است که میامن برکات این جلوس همایون شامل احوال عباد اباعد (11)
# ~~و ارقاب، بل کافه (12) اهل مشارق و مغارب گردد و حضرت سلطنت شعاری را
~~امداد PageV01P009
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0087.png)

# ~~تمتع و استظهار و اسباب تمکن واستبشار روز به روز و سال به سال در
~~تزاید و
# ~~تضاعف باشد «انه اکرم مسئول وارحم مامول».(1)
# ذکر احوال امرائی که در اردوی حضرت صاحب قرانی بودند و
# جلوس کریم جهان1 خلیل سلطان بهادر(2) به تخت سمرقند
# در منتصف شعبان مذکور که واقعهٔ‌ هایلهآ(3) دل گداز جانسوز و نائبهٔ‌(4)
~~1
# ~~تن کاه جگردوز - انارالله برهانه و ثقل بالحسنات میزانه - (5) دست داد،
~~امرائی که
# ~~در اردوبودند، تدبیر جزرضا به حکم قضا ندانسته «لارادلقضاء الله
~~ولادافع لقدره».(6)
# ~~امیرشاه ملک بهادر و امیر شیخ نورالدین عازم سمرقند شدند، بدان عزیمت
~~که چون
# ~~بدانجا رسند، یکی از فرزندان را اختیار کرده به حسب صلاح وقت نسق ضبط
~~PageV01P010
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0088.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~مملکت کنند و پیشترامیرخواجه یوسف با محفهآ(1) حضرت صاحب قرانی -
~~انارالله
# ~~برهانه - به جانب سمرقند(2) رفته بود و وصیت امرا چنان بودکه به شب ms006 به
~~شهر در
# ~~آیند1 و چنان نکنند که همه کس بر کیفیت احوال وقوف یابند.
# اما چون به تواتر اخبار وتشاهد(3) قلوب و تقاریر(4) السنه، گفت وگوی آن2
# ~~قضیه زبانوار در افواه افتاده بود و حقیقت این3 حالت در میان الوس(5)
~~شایع
# ~~گشته، امیرزاده سلطان حسین بهادر(6) با نو کران خویش در بیرون اردو
~~بود. امرا
# ~~او را طلب کردند. استشعار وخوف به ضمیر او راه یافته متوهم شد و پیش
~~ایشان
# ~~نرفت. امرا از جهت شراست7) طبع و بی عاقبتی و فکر فاسد او اندیشناک
~~شدند.
# ~~چون دو سه منزل به جانب سمرقند بیامدند، امیرزاده برندق بن جهانشاه با
~~بعضی از
# ~~عساکر از جانب تاشکند(8) بدیشان پیوست و اظهار موافقت و یک جهتی نمود.

PageV01P011

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0089.png)

# ~~چون به آب سیحون رسیدند، با ایشان مخالف گشت و امرا از آب گذشته بودند،
~~پل
# ~~را خراب کرد. امیرشاه ملک و امیر شیخ نورالدین گفتند ضبط سمرقند اولی
~~است؛
# ~~به مخالفت امیر برندق التفات ننمودند و متوجه سمرقند گشتند. چون به
~~حوالی شهر
# ~~رسیدند، امیر ارغونشاه شهر را محافظت نموده ایشان را اختیاری نداد.
~~امیرشاه
# ~~ملک وامیر شیخ نورالدین به جانب بخارا رفتند و هریک رای وتدبیری می
~~اندیشید. 5
# ~~اما حاکم محکمه ازل خاتم عدل و صارم(1) فضل به یسار و یمین با یمین2 و
~~یسار
# ~~شاه و شاهزاده اعظم نبوی الاخلاق وملکی الشیم(2) نصیر الحق والدنیا2
~~والدین
# ~~خلیل سلطان بهادر مقرر گردانیده بود، با لشکرهائی که بندگی حضرت صاحب
~~قرانی
# ~~- انارالله برهانه - به جهت یورش ختای معد(3) فرموده در جانب تاشکند
~~بود
# ~~شهزادگان و امرا و ارکان دولت زانوی2 خدمت بر زمین نهاده به لغات مختلف
~~و
# ~~دلهای متفق دولت روزافزون او را دعا گفتند، امیرزاده محمد جهانگیر را
~~که فرزند
# ~~وصی - انارالله برهانه - است، به خانیت قبول کرد و خود بر مسند حکومت و
# ~~امارت استو41(4) و استقرار گرفت و خورشید دولت جهانگیرش بر مناکب(5)
~~اقطار
# ~~تافت و خاتم ms007 ملک و دولت به نگین تمکین او آرایش از سرگرفت و منابر
~~اسلام
# ~~به ذکر القاب مبارک ونام میمون جمال وجلال افزود وقلم عنایت ازلی بر
~~منشور 15
# ~~دولت طغرای «توتی الملک من تشاء»(6)5 کشید.
# چون این اتفاق5 میسرگشت - و ما الدولة الا الاتفاقات الحسنه(7) - لشکرها
~~PageV01P012
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0090.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~و امرایی که در [دارالملک] سمرقند بودند و باقی اطراف به اذعان و
~~انقیاد و حسن
# ~~اخلاص و اعتقاد به خدمت و ملازمت شتافتند و مراسم دعای دولت و شرایط
~~تهنیت
# ~~جلوس میمون اقامت کرد، در روز چهار شنبه شانزدهم رمضان المبارک سنهآ
~~سبع و
# ~~ثمانمابه به دار السلطنه سمرقند در آمد. سمرقندیان بازارها و کویها
~~آراسته گردانیده
# ~~بزرگان شهر به خدمت و ملازمت شتافتند، و امیرزاده خلیل سلطان به عظمت و
# ~~ابهتی هرچه تمامتر به دار السلطنه سمرقند در آمد و ارک عالی با خزاین
~~عالم در قبضهآ
# ~~تصرف در آورد، در ممالک ماوراه النهر خطبه و سکه به نام و القاب همایون
~~زینت
# ~~و بها یافت و سلطنت سمرقند بر امیرزاده خلیل سلطان بهادر مقرر شد، و به
~~جهت
# ~~تاریخ جلوس خلیل سلطان بهادر ، مولانا اعظم سعدالملة والدین فارسی(1)
~~فرموده
# ~~بودند: «تاج زر بر سر خلیل نهاد1» .(2)
# ذکر نوجه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# به جانب سمرقند و مرمت فر مودن شهر میباردا هرات.
# بعد از رسیدن خبر وفات حضرت صاحب قرانی، چون در خراسان جلوس
# ~~همایون بندگی حضرت مقرر شد وعقود دولت درسلک ارادت منتظم گشت، حضرت
~~PageV01P013
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0091.png)

### | زبدةالخواریح
# ~~سلطنت شعاری را قبل از آنکه احوال ماوراء النهر معلوم شود، روی1 به ضبط
~~مهمات
# ~~جانب دار السلطنه سمرقند توجه فرماید و قبل از آنکه فتوری به قواعد
~~مملکت راه
# ~~یابد، تخت پدر تحت تصرف در آورد و به ضبط ممالک مشغول گردد.
# امرای عظام امیر مضراب بهادر3 وامیر حسن صوفی(2) و امیر علیکا کوکلتاش 5
# ~~و امیر خواجه راستی را به ms008 ضبط امور خراسانات4 تعیین فرموده در بلدهآ
~~هرات -
# ~~صینت عن الافات5 - (3) مقرر گردانیده و باقی امرا در متابعت رایات
~~خورشید فر و
# ~~مشایعت اعلام ماه پیکر بسان نیزه و قلم مقرر گردانیده6منطقه جان سپاری
~~بر میان
# ~~بسته به سایهآ لوای همایون در ضمان دولت و اقبال بر عزیمت توجه به جانب
# ~~ماوراءالنهر رکضت(4) فرموده، به تغوز رباط(5) نزول فرمود و از آن منزل،
~~امیر
# ~~عبدالصمد پسر امیرسیف الدین را مقررفرموده بود که لشکرها که
~~دربادغیس(6) و آن PageV01P014
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0092.png)

# # وقایع سال 807 هجری %~% 15
# ~~نواحی باشند، جمع گردانیده به بندگی حضرت پیوندد و هم از منزل تغوز
~~رباط
# ~~خضرخواجه وشیخ حسن قوچین را تعیین فرمود که به جهت استخبار بهجانب
~~سمرقند
# ~~رونل.
# روز دیگر چون از آنجا کوچ فرموده به دره زنگی(1) رسیدند، امیر سعید
# ~~خواجه1 (2) از جانب سمرقند برسید، ملازم رکاب همایون معاودت نموده تا
~~به منزل
# ~~جرقین1 برفتند. در آن منزل بندگی حضرت بر موجب نص «وشاورهم فی
~~الامر»(3)4
# ~~امرا را به جهت جانقی(4) و مشورت جمع فرمود. اکابر دولت و اماثل حضرت و
# ~~ارکان حشم و اعیان خدم حاضر شدند و در آن خوض پیوستند. هرکس بر حسب
# ~~کیاست و مقدار فراست رای تدبیری می اندیشید و چون سخن به مقطع رسید و
# ~~تدبیر بهنهایت انجامید، رای جمله بر آن قرار گرفت که چون بندگی حضرت
~~عزیمت
# ~~ماوراءالنهر میفرمایند و رایات همایون را بعد دیاری حاصل خواهدگشت و
~~معلوم
# ~~نیست که توقف تا کی خواهد [تواند بود]، بنا بر حزم و احتیاط شهر
~~هرات(5) را
# ~~عمارت می باید کرد وهرات از آن وقت باز که به تصرف نواب حضرت صاحب
~~قرانی
# ~~در آمد، دروازهها برکنده بودند و دیوار را رخنهها کرده. امیر جلال
~~الدین3 PageV01P015
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0093.png)

# ~~فیروزشاه(1) را مقرر فرموده فرمان عالی به نفاذ انجامید1 که قبة
~~الاسلام هرات که
# ~~امروز به فر دولت ابد پیوند مستقرسلاطین ومطلع خورشید ارباب یقین وقبله
~~اخیار
# ~~و ابرار وکعبهآ اشراف ms009 واحرار و مرکز اهل بر و تقوی و منشأ اصحاب فضل و
# ~~فتوی و مأمن زهاد و عباد و مسکن اقطاب و اوتاد(2) گشته است، معمور
~~سازند.
### | شعر
# ~~گر گسی پرسد زتوکز شهرها خوشتر کدام
# گرجواب راست خواهی داد، او را گو: «هری»
# ~~این جهان چون بحردان، در وی خراسان چون صدف
# در میان آن صدف، شهر هری چون گوهری
# مرمت باره و فصیل (3) و دروب مقاتله (4) آن به نوعی استحکام دهند که
# ~~زیادت از آن در تصور نگنجد. و چون این حکم به نفاذ انجامید و این اشارت
~~به
# ~~امرا رسید، در مدت اندک بروج آن به اوج سر کشید و خندقش از حضیض بگذشت
# ~~و با وجود آنکه چند پادشاه بزرگ در بنای آن سعی نمودهاند چنانچه این
~~رباعی
# ~~مخبر این معنی است:
### | شعر
# # گشتاسب نهادست هری را بنیاد %~% بهمن پس از او بنای دیگر بنهاد
# ~~داراب دگر حفرکی از وکرد PageV01P016
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0094.png)

# استحکامی که حالاتجدید یافت، عمارات سلاطین ماضیه عشرعشیر(1) آن نبوده
# ~~أست.
### | شعر
# ~~در باره شهر هری صد باره کرد و بیش هم
### | آنچ از سکندرگفته شد از روی باره ساختن
# ~~[از نعمت عالی شه برجش به اوجی سر کشید
### | کاندر حضیضش آسمان چون پاسبان سازد وطن
# ~~در سور (2) اوتا نفخ صور، آرامش وسوروسرور
### | باشند در امن و امان، خلق زما نه مرد و زن
# ~~زهره ز نبل آسمان اندر محیط خندفش
### | بینی چو در سیل روان در دا ن بحر عحدن
# ~~هر پنج با بش در عدد از خاصیت دار ند خود
### | محروس نفس خویش را در ضرب از فانی شدن](3)
# و امیر سعید خواجه را هم از آن منزل مقرر فرمود که به جانب طوس و
# ~~مشهد(4) و ابیورد(5) و نسا(6) و نیشابور و سبزوار رود و قلعه طوس را
~~معمور سازد
# ~~1جم ول: آمیر سید خواچه (؟).
# ~~2) سسر عسبر. یکجرار ضه جره حر چیزی (تفیسیا.

PageV01P017

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0095.png)

# ~~و لشکری را نامزد فرموده که در ms010 متابعت او بدان طرف متوجه گردند. امیر
~~فیروزشاه
# ~~به جانب دارالسلطنه هرات متوجه گشته، امیر سعید خواجه متوجه صوب طوس و
# ~~مشهد شد، ورایات همایون درضمان اقبال ظل فیروزی به جانب مرغاب(1) توجه
~~نمود.
# ~~چون به لنگرشیخزاده بایزید رسیدند، از طرف ماوراءالنهرسلطان حسین
~~بهادر- که
# ~~پیشتر ذکر آن گذشت - که از امرا مستشعرگشته از اردو بیرون آمده بود،
~~برسید. 5
# ~~حضرت سلطنت شعاری او را به عنایت و عاطفت ملحوظ و محظوظ گردانیده.
# چون از آن منزل کوچ فرموده به الجایتو ناور فرود آمدند، خضر خواجه و
# ~~شیخ حسن قوجین که ایشان را جهت استخبار به جانب سمرقند فرستاده بود،
~~رسیدند
# ~~و اخبار جلوس، آن مظهر کرم - نصیر الحق والملة والدین3 - [امیرزاده]
~~خلیل سلطان
# ~~چنانچه شرح داده آمد - تقریر کردند.
# حضرت سلطنت شعاری از منزل «الجایتوناور»4 حمزه قتوقو(2) را به رسالت
# ~~پیش خلیل سلطان بهادر فرستاد: بعد از شرایط تعزیت، مضمون رسالت آنکه
~~پدر
# ~~بزرگوار - انارالله برهانه - که جنهآ(3) نوایب(4) و عمدهآ حوادث بود،
~~به رحمت
# ~~ایزدی پیوست و تو مرا امروز به جای برادر و فرزندی. در همه جهان از تو
~~عزیزتر
# ~~پیش من کسی نیست و از جان شیرین و روشنائی چشم گرامیتری. هرچه به مراد
~~51
# ~~و تمنا و آرزوی تو بازخواهدگشت، از حکم و فرمان و خزاین و ممالک و لشکر
# ~~دریغ نیست. اماکبر سن و تجارب ایام و وقوف بر دقایق زعامت(5) و سرداری
~~و PageV01P018
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0096.png)

# ~~معرفت مقادیر حشم و ارتیاض(1) به آداب جهانداری در اثتیاب211) ملک
~~وادامت
# ~~دولت اصلی مبین وحبلی متین است. اگر بعضی امرا در غبیت ما، به سبب بعد
# ~~مسافت و مخافت آفت، به غرق جمع و تشبث حال اتفاقی کردهاند، حالا مصلحت
# ~~آنست که از سر بصیرت و اندیشهآ کامل، بی تردد پیش ما آیی تا آنچه مصلحت
~~وقت
# ~~باشد، به تقدیم رسد.
# و چون ایلچی به طرف سمرقند روانه گردانید، رایات همایون به جانب
# ~~اندخود(3) توجه نمود و از ms011 آنجا به کنار جیحون رفته استعداد پل بستن
~~کردند و یک
# ~~ل بسته شد.
# در اثنای این حال امیرشاه ملک از بخارا به بساط بوس مجلس عالی مشرف
# ~~شد و احوال سلامتی امیرزادگان عظام نور حدقهآ سلطنت ونور حدیقه مملکت،
### | ظم
# گرامی دری از دریای شاهی %~% چراغی2 روشن از لطف الهسی
# - مغیث الحق والدنیا والدین - الغ بیک گورکان(4) و امیرزاده اعظم اعدل
~~PageV01P019
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0097.png)

# ~~جوانبخت امیرزاده1 ابراهیم سلطان بهادر(1) - خلدالله تعالی ملکهما-
### | شعر
# دوشهر یار گزین ودو نامداررزین %~% دو افتخار زمین و دو اختیارزمان
# ~~که خاطر [همایون] بندگی حضرت ملتفت احوال ایشان بود، رسانید موجب مسرت
# ~~و ابتهاج وخرمی و ارتیاح(2) گشت.
# در خلال این احوال،2 [ناگاه] ایلچی خلیل سلطان بهادر رسید. مضمون
# ~~رسالت آنکه: بنده و دولتخواه و اینی(3) آن حضرتم. حالا ایل والوس بندگی
# ~~حضرت اکثر در نواحی خراسان و آن طرفند. یقین که آن مملکت باز نخواهند
# ~~گذاشت، از آن گزیر نیست که این ولایت را به بنده واینی و نایبی(4)
~~تفویض کنند،
# ~~و کدام بنده این شغل را از من3 مستعدتر تواند بود. اگراین ملتمس به
~~اجابت مقرون
# ~~گردد و حقوق خویشی و پدر فرزندی رعایت نموده باشند و مناسب تربیت و
# ~~فراخور سلطنت وجهانداری تواند بود، خزینه ومال بفرستم و بههرچه اشارت
~~عالی PageV01P020
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0098.png)

# ~~به نفاذ انجامد، بر آن موجب به تقدیم رسانم.
# بندگی حضرت ملتمس او را به اجابت مقرون گردانیده از کنار آب آمو یه
# ~~مراجعت نمود1 و امیرشاه ملک را بفرستاد که مخدوم زادگان متوجه اردوی
~~همایون
# ~~گردند.
# چون رایت همایون به حوالی اندخود رسید، در اواخر رمضانالمذکور
# ~~امیرزاده سلطان حسین بی موجبی فرار نمود، و از طرف سمرقند امیرزاده
~~خلیل
# ~~سلطان بهادر در همین ایام با لشکرهای آراسته2 بیرون آمده بود. امرائی
~~که در بخارا
# ~~بودند، چون [از این معنی] خبردار گشتند، امیرزاده رستم طغابیوقا(1) که
~~حاکم و
# ~~داروغه بخارا بود، اظهار مخالفت کرد، امیرشاه ملک با هر دو مخدوم زاده ms012
~~- خلدالله
# ~~ملکهما - از آب آمویه گذشته بهاردوی همایون پیوستند3 وامیر شیخ
~~نورالدین نیز به
# ~~بساط بوس بندگی حضرت سلطنت شعاری مشرف گشت. در آن نواحی لشکرهای
# ~~خو اسان که امیر عیدالصمد به طلب ایشان رفته بود رسیدند.
# بندگی حضرت کوچ فرموده به دو که(2) فرود آمدند. خبر رسید که پیرعلی
# ~~تاز(3) از خلیل سلطان بهادر جدا شده به بلخ(4) رسید. حضرت سلطنت شعاری
# ~~شیخ لقمان(5) و چرکس و یوسف خواجه را به اسم قراولی بدان طرف فرستاد و
# ~~امیرشاه ملک را تعیین فرموده بود که در کنار آب برخبر باشد. از او
~~قاصدی رسید PageV01P021
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0099.png)

### | زبدةالتواریخ
# ~~که از طرف سمرقند امیرک احمد و امیر شمس الدین عباس و امیر ارغونشاه به
~~کنار
# ~~آب آمدند، اگر بندگی حضرت امیر شیخ نورالدین را بفرستد تا با ایشان سخن
# ~~گوید، فرمان آن حضرت راست. بندگی حضرت فرمودند که امیر شمس الدین
# ~~عباس وامیر ارغونشاه بدین طرف آیند و پیش ما باشند تا امیر شیخ
~~نورالدین پیش
# ~~خلیل سلطان رود، به هرچه عهد و شرط کنند بر آن موجب به تقدیم رسانیده
~~آید.
# بر موجب فرمان امیرشمس الدین عباس و امیر ارغونشاه بدین طرف آمدند.
# ~~بندگی حضرت امیر شیخ نورالدین را به جهت مصلحت جانبین، پیش خلیل سلطان
# ~~بهادر فرستاد و فرمود که مضمون این کلمات با او تقریر کن:
# حضرت امیر1 صاحبقران - انارالله برهانه - تخت مملکت را وداع فرمود
# ~~و مملکتی وسیع وخزاینی معمور باقی گذاشت. اکنون فرزندان باید که
~~درصداقت
# ~~و عداوت دوست و دشمن شرایط مرمت مبانی مودت آقا و اینی(1) نگاه دارند و
~~به
# ~~زخارف دنیوی مغرور نشوند و «احسن کما احسن اللهالیک»26) را قدوهٔ‌(3)
~~امور
# ~~گ دانیده ایشان را اعتمادی در باب اروق همایون - انارالله برهانه -
~~زیادت باشد،
# ~~در مدد و معونت(4) یکدیگر سلسلهوار طریق موافقت سپرند و قطره کردار بر
~~شیوه
# ~~متابعت یکدیگر پویند و اگر «عیاذا بالله»(5) نزع الشیطانی(6) که انبیاء
~~مرسلین از آن 15
# ~~معصوم ms013 نتوانسته بود، در راه آید، راه اقالت(7) عترت(8) فرونبندند وجاده
~~«لاتثریب PageV01P022
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0100.png)

# ~~علیکم الیوم»5(1) گشاده دارند، چنانچه1 گرد هیچ غبار بر [دامن]2 خاطر
~~ایشان نماند
# ~~و زنگ نقار213) از آینهآ ضمیر ایشان حالی زدوده شود و صحایف دلها را به
~~زیور6
# ~~قصور صفا مصور گر دانند و مصاحف سینهها را به اعشار و آیات وفا منقش
~~کند. در
# ~~حال مقاومت خصوم(3) «کنفس واحدة» باشند ودر معرض مخاصمت اعداء کید(4)
# ~~باطشه(5) زند گانی کنند و اگر میان اخوان و قرابات سنت شفقت رافت متبوع
~~نبود
# ~~و سرت عاطفت و مرحمت مسلوک نه افتد، آن عقد الفت را انتظام ممکن نشود و
# ~~این کار موافقت را التیام صورت نبندد، می باید که جانب حضرت ما را -
~~لازالت
# ~~ممهدة الارکان مشیدة الینیان(6)- قبلهآ حاجات وکعبهآ مرادات خود
~~شناسند، تا دوستان
# ~~مسرور و دشمنان مقهورگردند و مملکت برقرار ماند.
# امیر اعظم شیخ نورالحق والدین وصایای پادشاهانه شنیده متوجه آن
# ~~طرف شد.
# در این ولا (7) امیر سلیمان شاه(8] که حضرت صاحب قرانی - انار الله
~~برهانه -
# ~~او را به وقت مراجعت از سفر روم و شام در حدود ری گذاشته بود و آن
~~ولایت را
# ~~تا رستمدار(9) بدو ارزانی داشته، چون خبروفات حضرت صاحب قرانی بدو
~~رسید،
# ~~1 به واسطه توهم و خوفی که از امیرزاده امیرانشاه بهادر داشت، آن ولایت
~~را PageV01P023
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0101.png)

# ~~پاز گذاشت ومتوجه خراسانات1 شد وپیش بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - آمد و به کرامت دستبوس و سعادت تشریف و نواخت
# ~~اختصاص یافت و به مزید قربت و مکانت و الطاف بینهایت از نویان(1]
~~امتیاز
# ~~پذیرفت.
# و چون خبر کوچ کردن امیر سلیمان شاه از حدود ری به امیر پیر محمد 5
# ~~شنکوم که در ساری بود، رسید، او نیز ولایت ساری را در هم غارتیده(2) با
~~قریب
# ~~یکهزار نو کر که در آن ایام جمع کرده بود، روی به دارالملک هرات آورد و
~~چون
# ~~برسید یک روز ms014 در شهر توقف نمود. روز دیگر متوجه اردوی همایون گشته چون
# ~~امیر سلیمان شاه و امیر جهان ملک را در وقت حیات حضرت صاحبقرانی با او
# ~~دشمنی به اعلی درجه بود، در این ولا، به اتفاق از او چیزی2 چند پیش
~~حضرت .
# ~~سلطنت شعاری تقریر کردند که موجب استیصال او گشت و حکم سیاست او به
~~نفاذ
# ~~انجامید.
# و از طرف امیر شیخ نورالدین چون پیش امیرزاده خلیل سلطان بهادر
# ~~رسید، در تمهید(3) قواعد مودت و تاکید معاقد(4) محبت میان جانبین سعی
~~بلیغ
# ~~نمود تا اسباب مخالصت (5) و مناصحت مستحکم گشت. امیرزاده خلیل سلطان
~~بهادر 15
# ~~بر قضیت صدق اخلاص و فرط اختصاص فرمود که به هر نوع که بندگی حضرت
# ~~فرموده و فرمایند بر آن موجب به تقدیم رسانیده آید. امیر شیخ نورالدین
~~مراجعت
# ~~نموده پیش بندگی حضرت آمد.
# بندگی حضرت بر آن قرار دادند که خانیکه را با بعضی از خزاین حضرت
# ~~صاحبقرانی پیش امیرزاده پیرمحمدبن جهانگیر به جانب کابل فرستند و خزاین
~~PageV01P024
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0102.png)

# ~~خاص مخدومزادگان1 امیرزاده اعظم اعدل جوانبخت مغیث الحق والدین السغ
~~بیک
# ~~گورکان و امیرزاده معظم مکرم2 مظفرالدنیا والدین ابراهیم سلطان بهادر -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکهما - همچنان با خازنان ونو کران خاصهآ ایشان که در [شهر]
~~سمرقند مانده
# ~~بودند، به بندگی حضرت روانه گردانند، و از آن طرف جیحون خلیل [سلطان]
~~را
# ~~باشد، و از این طرف آب، بندگی حضرت را. امیر شیخ نورالدین متقبل شده که
# ~~بر این موجب به تقدیم رساند.
# بندگی حضرت، امیر عبدالصمد و بکنه بخشی و الله داد خازن را بدین مهم
# ~~تعیین فرموده با امیر شیخ نورالدین بدان طرف فرستاد، و عزیمت مراجعت به
# ~~دار الملک تصمیم یافت. امیر سلیمانشاه معروض گردانید که لشکریان3 او در
~~آن نزدیک
# ~~از راه دور آمدهاند و اسبان ایشان لاغر است، اگر فرمان شود به جهت
~~استجمام(1)
# ~~رکایب(2)4، چند روزی هم در نواحی اندخود و شبورغان(3) توقف نماید تا
~~اسبان
# ~~ایشان فربه شود. ms015 ملتمس ایشان به اجابت مقرون گشته فرمان شد که چون امیر
# ~~عبدالصمد و بکنه بخشی برسند، مصاحب یکدیگر متوجه گردند.
# پیشتر ازاین احوال، نو کر سعید خواجه رسیده بود و عرضه داشتند که سلطان
# ~~علی سبزواری(4) سر از جادهآ انقیاد پیچیده با جمعی سربداران قصه از سر
~~گرفته پای PageV01P025
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0103.png)

# ~~فشرده اظهار زبردستی وگردن افرازی می کند. در اثنای1 این حال امیر
~~مضراب
# ~~بهادر ازجانب دارالسلطنه هرات به بساط بوس رسید. فرمان شد که با بعضی
~~از عساکر
# ~~خراسان به مدد امیر سعید خواجه2 متوجه آن دیار گشته دیار نماند و
~~رایات3 همایون
# ~~در ضمان اقبال و ظل پیروزی؛
### | ومصرا]ع
# به فال فرخ و روز خجسته سوی هرات
# عنان جهانگشائی منعطف(1) گردانید و در روز سهشنبه بیست و ششم ذی القعده
# ~~سنهآ سبع و ثمانمایه به دار السلطنه هرات - صانها الله تعالی عن الافات
~~والعاهات
# ~~والبلیات - نزول فرمود.
# ~~ذکر یاغیگری سلطان علی سبزواری و رفتن امیر سعید خواجه ولشکرها
# بدان طرف و جنگ پیرکا پبادشاه و هزبمت [شدن] او
# چون امیر سعید خواجه با عساکری که نامزد آن طرف گشته بودند به جانب
# ~~طوس رفت و به عمارت قلعه مشغول شد، در اواخر رمضان سنة المذکور خبر
~~رسید
# ~~که سلطان علی پسر خواجه مسعود سبزواری[2) حقوق نعمت حضرت صاحب قرانی
~~PageV01P026
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0104.png)

# ~~فراموش کرده با چمعی سربداران سغبه1آ) شیطان و عرصهآ خذلان(2) گشته و
~~از مورد
# ~~صفا و مشرب وفاق روی به سراب نفاق آورده و سر از ربقهآ(3) مطاوعت وگردن
~~از
# ~~طوق متابعت پیچیده به پشتی مشتی اراذل مغرورگشته و دست تصرف به اطراف
# ~~ولایت در از کرده ملک موروث خود میداند.1
# امیر سعید خواجه چون بر مضمون این قضیه وقوف یافت برفور به ترتیب
# ~~امور ایالت و تنظیم عقود لشکر کشی مشغول گشته عساکری که ملازم او بودند
~~و
# ~~دیگر لشکریان اطراف قهستان(4) و طوس ومشهد و ابیورد و نسا و بارز(5)2
~~جمع
# ~~کرده3 در ذی القعده ms016 مذکور به موسمی که اطراف سهل(6) و جبل از سبزه و
~~ریاحین
# ~~نمودار(7) کارگاه ششتری و طیره(8) نقش آذری گشته بود، بر صوب سبزوار
~~حرکت PageV01P027
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0105.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~نموده به مرغزار رادکان(1) نزول فرمود، به احضار لشکرها و تهیه اسباب
~~وآلات
# ~~حرب مسرعان(2) به هر طرف دوانید و امیر مضراب [بهادر] با لشکرهای دیگر
# ~~بدو ملحق شد، فوجی از عساکرقریب ششصد سوار، مردان گزیده بر سبیل
~~منقلا(3)
# ~~و قراول تعیین فرمود که متوجه1 سبزوارگردند و اخبار آن طرف معلوم کرده
~~روز
# ~~به روز اعلام دهند.
# چون آن فوج متوجه آن صوب گشتند سلطان علی سبزواری از این حال خبردار
# ~~شد از اسپاهیان2 سبزوار قریب دویست سوار مسلح به استقبال ایشان فرستاد.
~~در
# ~~نواحی بحرآباد(4) ملاقات فریقین افتاد. چون به مواجههآ یکدیگر رسیدند،
~~آن
# ~~ششصد مرد امیر سعید خواجه شش قشون گشته بودند و سبزواریان مجموع یک
# ~~قشون شدند و گوش تکاوران(5) به نوک سنان آرایش داده به یکبار جمله حمله
~~کردند 10 PageV01P028
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0106.png)

# ~~و بر قول آن لشکر زدند. عنان1 مبارزان از چپ و راست گردان شد و از پیچش
~~و
# ~~گردش سواران عیبههای(1) جوشن چاک گشت و آتش حرب بالا گرفت. جنگی عظیم
# ~~واقع شد، نایرهآ قتال وجدال التهاب واشتعال پذیرفت.
### | شعر
# چنان تف خنجر جهان برفروخت %~% که برچرخ ازوگاووماهی بسوخت
# جماعت سیزواریان اسپاهیان2 کهنه و جنگها دیده وکار آزموده بودند، اکثر
# ~~آن لشکر را به قتل آوردند، حقیقت آیت «کم من فئة قلیلة غلبت فئة
~~کثیره21)» به
# ~~ظهور پیوست.
### | شعر
# نه یکسان بگردد سپهر بلند %~% گهی شاه دارد گهی مستمند
# چون مضمون این خبر به امیر سعید خواجه رسید، نائره غضب اشتعال یافت
# ~~و قوت عصبیت(3) در حرکت آمد، کمر انتقام بر میان بسته فی الحال سوار شد
~~و به
# ~~تعجیل تمام؛
### | شعر
# به اسب اندر آمد که زین را ندید %~% همان نعل اسبش زمین را ندید
# ~~ایلغار کرده با قریب دو هزار سوار براند تا ms017 بدان موضع رسید که حرب و
~~اقع گشته
# ~~بود و تنها بی سر گذاشته بودند و رفته، و آن طایفه را که این جرأت
~~نموده3 بودند، PageV01P029
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0107.png)

# ~~درنیافت. از آنجا متوجه جاجرم(1) گشت. چون بدانجا رسیدند، جمعی
~~روستائیان
# ~~می عاقبت به جنگ پیش آمدند ومردم بسیاررا زخم رسید تاغایتی که امیر
~~سعید خواجه
# ~~را دو زخم رسیده بود، فاما قطعا اظهار آن نکرده بود و مخفی داشته، با
~~وجود آنکه
# ~~بعد از چند روز که فتیله(2) و مرهم نهادند تا آن جراحت مندمل(3) نشد،
~~در آن سه
# ~~چهار روز هیچ یک از مقربان و نزدیکان او نیز بر آن وقوف و اطلاع
~~نیافتند.
# القصه، به مدت سه چهار روز دیوار قلعهآ جاجرم ازبسیاری نقب وحفره چون
# ~~چشم زره وخانه زنبور ساختند و به امداد تایید و نصرت و میامسن (4) همت
~~و اقبال
# ~~روزافزون خدایگان گشاده گشت، قتلی به افراط واقع شد. دست تقدیر کلاه و
~~قبای
# ~~اهل قلعه مقلوب و مصحف گردانید.
# اهالی جاجرم را غارت وتاراج کرده متوجه فریومد(5) گشت. سکان آن موضع
# ~~و بعضی از حوالی آن پناه به قلعه برده بودند. چون لشکر بدانجا رسید،
~~جنگهای
# ~~سخت کردند. امیرسعید خواجه دست از جنگ باز داشت، در بیرون قصبه فرود
~~آمد
# ~~و حکم فرمود تا باغات آن مسلمانان1 خراب کنند و درختها را بزنند.2
~~لشکریان ترک
# ~~جنگ گرفته به خرابی مشغول شدند و بعضی درختهای جوز را پوست باز کردند و
~~PageV01P030
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0108.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~تاکها را بریدن گرفتند.
# چون اهالی فریومد دیدند که باغات ایشان خراب میشود، سادات و علما و
# ~~زهاد قصبه مذکوره را شفیع آوردند. امیرسعید خواجه از سرگناه ایشان در
~~گذشت
# ~~به قدر قوت خود ساوری(1) بیرون آوردند. امیر سعید خواجه ایشان را تربیت
~~فرموده
# ~~به جانب مزینان(2) توجه نمود و قلعه آن را نیز به یک دو روزمسخر
~~گردانید و از آنجا
# ~~متوجه سبزوار شد.
# چون به در سبزوار رسید، ms018 به موضع راز(3) نزول فرمود و قلعهآ لشکریان را
# ~~فرمود که گرد خود جری کندند و هر روز علی الصباح به در دروازه میرفتند
~~و تا
# ~~آخر روز جنگ می کردند و شب به قیتول(4) خود آمده پاس میداشتند تا برین
# ~~منوال ده روز بگذشت. ناگاه خبررسید که پیرپادشاه(5) ازمازندران به
~~ولایت جوین (6)
# ~~در آمده است. کس فرستاده تحقیق آن خبر کردند و از در سبزوار روز
~~پانزدهم1
# ~~برخاسته2 متوجه پیر پادشاه گشتند. و چون لشکر از در شهر برخاست، سلطان
~~علی PageV01P031
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0109.png)

# ~~از سبزوار بیرون آمد و به پیرپادشاه1 ملحق شد. پیرپادشاه به وجود او
~~استظهاری
# ~~هرچه تمامتر پیداگشت و مرغ غرور و سودای فاسد در بادخانهآ(1) دماغ او
~~آشیانه
# ~~ساخت. هر دو لشکر نزدیک یکدیگر رسیده صفها راست کردند. از این طرف
# ~~امیر سعید خواجه در قول و امیر مضراب بر میمنه و بر طرف میسره توزبوقا2
~~و
# ~~شیخ سلطان و ابابکر و از آن طرف پیرپادشاه در قلب و سلطان علی
~~[سبزواری] بر 5
# ~~میمنه(2) و جمعی از مازندرانیان بر میسره در بساط آوردگاه بسان تعبیهآ
~~شطرنج
# ~~صف آرای گشتند و جنگ را ساخته و حرب را آماده شکل بساط حرب و پیکر
~~پیکار
# ~~پدیدارگشت و از جوانب و اطراف جنگ پیش بردند و شررکارزار از حضیض
# ~~خاک به ذروهٔ‌(3) افلاک ترقی کرد و از میمنه پیرپادشاه و سلطان علی
~~حمله کردند و
# ~~میسرهآ امیر سعید خواجه را برداشت و از میمنهآ امیرسعید خواجه امیر
~~مضراب بهادر؛
### | شعر
# تهمتنی که به روز وغا(4) توان گفتن %~% که از زمین و زمان سرکشد به
~~استقلال
# ~~با مردانی که به زخم تیر4 خامه بر انگشت دبیر دوختندی و به حکم5 اندازی
~~در
# ~~شب تار تار پرنیان به نوک پیکان بشکافتندی، حمله کردند و دست چپ
~~پیرپادشاه را
# ~~برداشته از پس قول او در آمدند. پیرپادشاه که به جمعیت لشکر و عدت
~~بسیار 5
# ~~اعتداد(5) و استظهار افزوده بود و ms019 در مقام6 شجاعت آثار مردانگی اظهار
~~می کرد و
# ~~از راه تصلف(6) جرات و جسارت مینمود و پیش سنان خونخوار سر جلادت می-
# ~~داشت، سر بر سر آب افکنده تیر خوف و خطر را گشاد داد و دست از جان
~~شیرین
# ~~شسته شمشیر بسالت(7) و نجدت(8) کشیدن گرفت و کمر جور و عناد بسته زبان
~~PageV01P032
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0110.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~چیرگی به وقاحت گشاد و در این سرای سپنج که غایت درنگ روزی پنج است
# ~~قدم جبن بربام جلادت نهاد.
### | شعر
# چه گمفت آن سیهدار نیگو سخن %~% که با بد دلی پادشاهی مگن
# ~~و خط عجز به قلم ضعف بر صحیفه مردانگی و رزم آزمائی کشید.
### | شعر
# از مر گ حذر کردن، دو روز روا نیست
### | روزی که قضا باشد و روزی که قضا نیست
# روزی که قضا باشد کوشش نگند سود
### | روزی که قضا نیست در اومر ح روا نیست
# ~~وجه تدبیر وصوب صواب بر وی پوشیده ماند و چهره تصور فاسد و تخیل
# ~~باطل از حجاب شبهت بیرون آمد و در میدان ضعف و بیچارگی گوی ندامت باختن
# ~~گرفت «فمن نجا1 برأسه فقد ربح»(1) دست آویز ساخت، روی از صف کارزار
# ~~بگردانید.
### | نظم
# # به جنگ ارچه رفتن، ز بهروزی است %~% گریز به هنگام فیروزی است
# # چو گویند بر تافت از جنگ پشت %~% از آن به که کویند دشمنش کشت]
# ~~سلطان علی را چون معلوم شد که پیرپادشاه بگریخت، او نیز بهضرورت عنان
# ~~از جنگ برتافت واز عقب گر یختگان بشتافت. بعد از آن لشکر ایشان شکسته
~~گشت و PageV01P033
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0111.png)

# ~~غنیمت بسیار به دست لشکریان افتاد. امیر سعید خواجه دو روز در عقب
~~ایشان
# ~~برفت. بعد از آن مراجعت نموده به جانب سبزوار باز گشت.
# ~~ذکر احوال امیرزاده امیرانشاه بهادر و فرزندان او، ابابکر و عمر
~~بهادران
# بعد از وفات حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه -
# پیشتر ذکر این گذشته است که حضرت صاحب [قرانی)، بعد از آنکه از ms020 سفر 5
# ~~روم و شامات1 مراجعت نمود، ممالک عراق عرب و آذربایجان با توابع و
~~مضافات
# ~~آن به امیرزاده اعظم امیرانشاه گورکان2 و دو فرزندش امیرزاده ابابکر و
~~امیرزاده
# ~~عمر تفویض فرمود و اگرچه امیرانشاه بهادر پدر بود وامیرزاده ابابکر
~~برادر بزرگتر،
# ~~فاما در نشانی(1) که نبشتند چنان بود که در جانقی و امور کلیه ممالک
~~پیش امیرزاده
# ~~عمر بهادر جمع شوند و از صوابدید او تجاوز نکنند و بتخصیص در حکم ایالت
~~.
# ~~او ذکر ممالک آذربایجان و اران(2) و موغان(3) وگرجستان(4) و شروانات و
~~عراق
# ~~عجم مذکور بود، و او خود را از روی حکم بر پدر و برادر تفوقی میدانست.
# و در آن زمستان که حضرت صاحب قرانی به جانب سمرقند رفت، امیرزاده
# ~~عمر با لشکرهای خاصه خود به موضع قراباغ قشلاق فرمود و چون بهار شد
~~متوجه
# ~~ییلاق آلاطاق گشت و امیر جهانشاه بن چاکو ملازم او بود و از حکام اطراف
~~امیر 5 PageV01P034
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0112.png)

# ~~شیخ ابراهیم شروانی(1) و دیگر امرای اطراف در حدود الشکرد آلاطاق(2)
~~خیام(3)
# ~~اقامت برافراشت. امرا و حکام آن نواحی [مجموع] پیش او حاضر شدند و
# ~~خدمتیها(4) و پیشکشها1 به عرض رسانیدند. و امیرزاده ابابکر که با پدر
~~در حدود
# ~~دیار بکر و عراق عرب بودند، از پدر جدا شده پیش امیرزاده عمر آمد و
~~والدهاش
# ~~» خانیکه مصاحب بود و امیرزاده ابابکر با وجودکبر سن بنابر حکم بندگی
~~حضرت
# ~~صاحب قرانی آنچه وظیفه تعظیم و ادب بود، به نسبت امیرزاده عمر بهادر به
~~جای
# ~~آورد و پیشکشهای پادشاهانه کشید و طویها(5) بعظمت کردند و بعد از چند
~~روز
# ~~اجازت خواسته به طرف دیار بکر مراجعت نمود.
# و در ربیع الاول سنه سبع و ثمانمایه امیرزاده عمر امیر شیخ ابراهیم و
~~امرای
# ~~اطراف را که ملازم اردوی او بودند، تشریفات پادشاهانه داده اجازت مر
~~اجعت
# ~~فرمود و امیر جهانشاه بهادر را با امرا و لشکریان از راه گو گچه تنگیز
~~به طرف
# ~~قراباغ2(6) ms021 روانه فرمود و خود با امرای خاصه و خانه بچگان متوجه دار
~~الملک تبریز
# ~~شد.
# در راه جمعی مردم از نخجوان(7) پیش امیرزاده عمر از قلعه النجق(18 شکایت
~~PageV01P035
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0113.png)

# ~~کردند که جمعی مفسدان آن را پناه میسازند و درولایت بیراهی می کنند و
~~حضرت
# ~~امیر صاحب قران به وقتی که امیرزاده عمر را به حکومت آذربایجان تعیین
~~فرمود،
# ~~گفته بود که آن قلعه را خراب کنند. امیرزاده عمر بهادر پیش امیرزاده
~~جهانشاه فرستاد
# ~~و حکم فرمود که آن قلعه را خراب کند و خود همچنان بر سمت تبریز روانه
~~گشت.
# ~~در حدود قرادرهآ خوی(1) شکاری عظیم کرد و همچنان شکار کنان میرفت تا در
~~دوم 5
# ~~ربیع الاخر سنهآ سبع و ثمانمایه به شنبغازان(2) نزول فرمود. اکابر
~~تبریز مجموع
# ~~به استقبال بیرون آمدند و امیرزاده عمر بهادر ایشان را به خلع و
~~تشریفات و
# ~~وعدههای خوب مستظهر و سرافراز گردانید و چند روز در تبریز بود.
# در اوایل فصل خریف که نیر اعظم(3) به نقطه اعتدال خریفی رسید، از راه
# ~~مشکین(4) و اهر1(5) به طرف قشلاق قراباغ روانه شد درهفتم جمادی الاول2
~~به حدود PageV01P036
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0114.png)

# ~~اهر نزول فرمود و در آن ایام با وجودی که هنوز اوایل خریف بود، باد و
~~برف و
# ~~باران و صاعقه چنان به قوت شد که سه روز بدان سبب در آن منزل توقف
~~نمودند.
# ~~بعد از آن روانه گشته در بیست ودو جمادی الاول به قراباغ در یورت(1)
~~دیه عمران
# ~~شادروان عزت باز کشید.
# امیرجهانشاه و دیگر امرا که ازراه گو گجه تنگیز21) روانه گشته بودند
~~مجموع
# ~~بدان مقام رسیده هر کس به محل خود فرود آمدند وامیرشیخ ابراهیم
~~ازشروانات1[3)
# ~~به اردوی همایون آمد و پیشکشها و تقوزات(4) از اسب و استر و اشتر و
~~غلامان و
# ~~جانوران و اجناس و اقمشه(5) پیشکش کرد و بعد از چند روز اجازت یافته به
~~جانب
# ~~ولایت خود رفت. در آن زمستان امیرزاده عمر و ms022 لشکر او در قراباغ به عیش
~~و
# ~~خرمی گذرانیدند و در آخر زمستان خبر رسید که حضرت صاحب قرانی -
~~انارالله
# ~~برهانه - دنیای فانی را وداع کرده به نعیم باقی پیوست.

PageV01P037

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0115.png)

# ذکر مخالفت امیر جهانشاه بن چا کو و کشته شدن او و کیفیت آن1
# در این ایام که خبر وفات حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه - بدان
# ~~مملکت رسید، بعضی از مفسدان امیر جهانشاه بهادر را بر آن داشتند که
~~جمعی از
# ~~نوکران وامرای امیرزاده عمر را از میان برمییابد داشت تا اختیار تمام
~~ما را باشد.
# ~~او مردی بود که بیشتر اوقات به شراب گذرانیدی چنانکه هشیاری او عین
~~مستی می- 5
# ~~نمود، به سخنان آن جماعت فریفته شد. در ثانی عشرین رمضان [سنة
~~المذکور]2
# ~~علی الصباح هنوز قبل از طلوع آفتاب، امیر جهانشاه به در کریاس(1)
~~امیرزاده
# ~~عمر راند، و ایشان غافل به قاعدهآ هر روز بعضی ازامرا به دیوان حاضر
~~آمدد، مولانا
# ~~قطب الدین اوبهی را که راه نیابت داشت و امیر داراب قوشچی و امیر شیخ
~~محمد
# ~~تواچی و امیر عبد الخالق پسر تیمورسکورچی را به قتل آورد و روی به
~~سراپرده
# ~~نهادند. چون امیرزاده عمر را این معنی معلوم شد، دل از جای نبرد و پای
~~در رکاب
# ~~ثبات بیفشرد، اشارت فرمود تا ایناقان23) و خانه بچگان ویساولان که حاضر
~~بودند
# ~~جیبا(33) پوشیده سوار شدند. ساعة فساعة مردم امیرزاده عمر زیادت میشد،
~~تا
# ~~بدان رسید که امیر جهانشاه را قوت مقاومت ایشان نماند، روی به گریز
~~آورد.
# از امرای امیرزاده [عمر]، امیر عمر بهادر تابان و امیر باباحاجی و برادرش
# ~~پسران امیر شیخ محمد تواچی مقتول و امیر عبدالرزاق خدایداد و ایسن
~~تیمور3
# ~~یساول و عاشق و غیره که حاضر بودند درعقب امیر جهانشاه روانه شدند.
~~قریب نماز
# ~~عصر بدو رسیدند و جنگ پیوسته شد. معدودی چند که با او بودند، بعضی به
~~قتل
# ~~آمدند و بعضی مقید گشتند، مثل شیخ حاجی و سلطان محمود ms023 و مبار کشاه.
# در این حال باباحاجی پسر امیرشیخ محمد تواچی را بر آن داشتند که قصاص
~~PageV01P038
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0116.png)

# ~~از لوازم دین ومردی است، و او را غرور جوانی و داغ پدر با هم دست داده
~~بود،
# ~~امیر جهانشاه را به قتل آورد.
# چون خبر قتل امیر جهانشاه وگرفتگان به امیرزاده عمر رسید، به غایت
# ~~متفکر و متألم شد و تأسف بسیار خورد؛ اما با قضای آسمانی و اجل مقدر
~~چاره
# ~~نبود. آن شب فرمود تا پاس داشتند. روز دیگر فرزندان و متعلقان امیر
~~جهانشاه را
# ~~بیاوردند، مرحمت پادشاهانه دربارهآ ایشان فرموده بر خلاف تصور مردم،
~~ایشان
# ~~را مراعات نمود و دلداری کرد و نویسندگان مقرر فرمود که جهت ضبط1 اموال
~~او
# ~~بهسلطانیه(1) و تبریز ونخجوان وسایر مواضع که تعلقات ساخته بود، رفتند.
~~و مالی
# ~~وافر و چهارپائی بسیار حاصل کرده به خزانه و گله بانان رسانیده و تا
~~قریب دو هزار
# ~~تومان از آن او و امرا که با او موافقت نمودند و نوکران و متعلقان به
~~تاراج رفت.
# در این واقعه امیر رستم موسی و امیر احمد جلایر با پسر خلاص یافتند و
# ~~بگریختند. چون جار(2) به ولایت رسید که در هر موضع که ایشان را گرفته
~~بیاورند،
# ~~امیر احمد جلایر را با پسرش در حدود سراو312) بگرفتند. امیر احمد را هم
~~آنجا
# ~~به قتل آورده سر3 و پسرش را به اردو رسانیده و بهیاسا(4) رسید و رستم
~~موسی را
# ~~چون اجل مقدر نرسیده بود، به سمرقند گریخت. و این قضایا [مجموع] هنوز
~~در PageV01P039
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0117.png)

# ~~بورت قشلاق بود.
# بعد از آن امیرزاده عمر کوچ فرموده از آب ارس(1) عبور کرد و لشکرها
# ~~به سه روز از آب بگذشتند در اوایل بهار روز عید رمضان در نهر برلاس(2)
~~به قریه1
# ~~نعمت آباد نزول فرمود و آنجا طوی بعظمت کرد و از آنجا کو چ کرده به
~~رودخانه،
# ~~بهراه سیورد متوجه گشته به جلگای اهرو پیشکین(3) در آمد و ms024 به عزیمت کو
~~کجه تنگز5
# ~~به اوجان(4) رفتند. چون به حدود سرای الجای (خاتون] رسید، خبر رسانیدند
~~که
# ~~امیرزاده ابابکر با عظمت و شوکت و لشکر و احشام و غلبه هرچه تمامتر از
~~عراق
# ~~عرب بیرون آمده به بیش برماق رسیده است و به جهت قتل امیر جهانشاه، سر
# ~~مخالفت دارد. امیرزاده عمر بفرمود تا عساکر او جیبا نمودند، چهل و هفت
~~قشون
# ~~مرد مکمل سلاح عرض کرد سوای آغرق(5) چنانکه در آغرق قول پنج هزار دیگر
~~10
# ~~بودند و آن قشونات هر یکی پانصد نفر بودند.
# در این اثنا امیر حسین برلاس از پیش ابابکر آمد و تقریر کرد که امیرزاده
# ~~ابابکر بر جاده اطاعت و دولتخواهی مستقیم است. قدوم امیر حسین را به
~~اعزاز و
# ~~اکرام تلقی کرده به تشریفات و انعامات وافر مخصوص و محظوظ گردانید و
~~لشکر
# ~~را بر او عرض کردند و از آنجا به اوجان آمد. و پیشتر فرموده بود تا
~~خیمه نه 15 PageV01P040
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0118.png)

# ~~وقایع سال 07 هجری
# ~~بایه مرتب1 گردانیده بودند و آن تمام شده بود، در اوجان بزدند. دو روز
~~در آن
# ~~منزل توقف نموده به طرف سلطانیه روان شد. امرای اطراف و لشکریان روز به
# ~~روز ملحق میشدند، غلبه و از دحامی هرچه تمامتر شد.
# چون به زنجانه رود11) که سرحد عراق عجم است، رسید، امیر سونجک
# ~~[بهادر] و امیر دولتخواجه اناق از پیش امیرزاده امیر انشاه بهادر و
~~امیرزاده ابابکر
# ~~پیش امیرزاده عمر رسیدند و تقریر کردند که امیرزاده ابابکر دم از
~~انقیاد و مطاوعت
# ~~میزند و سر مخالفت ندارد.
# در بیست و دوم شوال به قروق212) سلطانیه نزول فرمود و بفرمود تا در حوالی
# ~~لشکر خندق کندند.
# امیرزاده ابابکر آغرق(2) و حشم(4) و لشکر و غلبه (5) را گذاشته با معدودی
# ~~چند از خاصگیان(6) متوجه شد. امیرزاده عمر با امرا جهت گرفتن او مشورت
~~کرد.
# ~~امیر عمرتابان وجمعی مانع شدند. امیرزاده عمر گفت: عقلا فرصت وقت را
~~غنیمت ms025
# ~~دانستهاند وگفتهاند «الفرص3 تمرمر السحاب و تسیر سیر الشهاب»71) یعنی
~~زمان
# ~~فرصت زود زوال است، چون ابر میرود و چون ستاره میریزد.

PageV01P041

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0119.png)

# القصه، چون مزاج امیرزاده عمر1 و سایر امرا بر آن بود که امیرزاده ابابکر
# ~~را میباید گرفت، نصیحت مفید نبود و چون تقدیر رفته بود، امیرزاده
~~ابابکر از
# ~~راه استشارت عقل، رهنمائی که رفیقی نیک رای و پایمردی دستگیر است، عدول
# ~~نمود و بی تأملی و تدبیری روی به اردوی امیرزاده عمر آورد. رسیدن همان
~~بود و
# ~~گرفتن همان. چون امیرزاده ابابکر را بگرفتند، لشکریان دست به تاراج
~~دراز کردند 5
# ~~و نوکران او را که درعقب می آمدند، غارت کردند. اما آغرق وحشم او دور
~~بودند،
# ~~کسی را نگذاشتند که بدانجا رود. ایشان به سلامت ماندند و امیرزاده
~~ابابکر را در
# ~~قلعه سلطانیه محبوس گردانیدند و جمعی را به محافظت او مقرر فرمود و
~~آغرق و
# ~~خوانین را به امیرحسین برلاس سپردند و در گوزل دره11) سلطانیه مسکون
~~گردانید و
# ~~احشامی را که با امیرزاده ابابکر بودند در آن حدود مسکون گردانید.
# و امیرزاده عمر در اوایل ذیقعده به طرف در کجین(2) و همدان روانه شد و
# ~~تا آخر ذی الحجه سال مذکور در حدود همدان ییلاقمیشی(3) کرد. اکابر و
~~امرا و
# ~~اصول ولایت ساوه وقم و لرستان کردستان مجموع به اردوی امیرزاده عمر
~~حاضر
# ~~شدند و پیشکشهای مناسب آوردند. همه را به نوازش و سیورغالات مفتخر و
# ~~سرافراز گردانید.
# و امیرزاده میرانشاه2 بهادر چون شنید که امیرزاده عمر بهادر قصد برادر
# ~~کرده او را بگرفت، او نیز متوهم شد، با جمعی از خواص که ملازم او
~~بودند، عازم
# ~~دارالامان خراسان شد. و در آن ایام سلطان علی سبزواری بنیاد مخالفت
~~کرده بود و
# ~~امیرسعید خواجهبن شیخ علی بهادر از طرف [بندگی] حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به دفع او مشغول گشته و امیرزاده
~~امیرانشاه گورکان
# ~~چون به حدود کالپوش(4) رسید، چند ms026 روز در آن مرغزار توقف نمود و افتتاح
~~سال PageV01P042
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0120.png)

# ~~وقایع سال 807 هجری
# ~~سنه ثمان و ثمانمایه در آمد و بقایای آن قضایا در سال آینده شرح داده
~~آید انشاءالله
# ~~تعالی] وحده.
# ~~ذ کر فرزندان امیرزاده اعظم عمر شیخ بهادر (1) و قضایائی که بعد از
# وفات حضرت صاحب قرانی -انار الله برهانه1-در ممالک فارس
# و عراق عجم2 به وقوع پیوست، در این سال سنه
# سبع و تمانعایه هجریه نبویه مصطفویه3
# چون خبر وفات حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه - به دارالملک
# ~~فارس - صانها الله عن الافات والبلیات4 - رسید، امیرزاده عادل پیرمحمد
~~بهادر در
# ~~دارالملک شیر از بود و از برادران او به جاه و مرتبه و عدل و سخاوت5
~~زیادت بود
# ~~و برادرش [امیرزاده رستم](2) در دار الامان اصفهان و برادر دیگر
~~امیرزاده اسکندر
# ~~بهادر (3) در همدان. و امیرزاده پیرمحمد امرا و ارکان دولت خود را جمع
~~کرده مثل
# ~~آمده است و نیز در ظفرنامه یزدی «کاو کوش» آمده است ج/1 ص 282 در کتاب
# ~~گرگا نامه» گرد آوری مسیح ذبیحی چ 7 مددپو درمررری
# ~~و استر آ باد قرارراشته است.
# ~~نسب کالا، بخش اضافات).

PageV01P043

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0121.png)

# ~~لطف الله بن بابا تیموربن آقبوقا1(1) وامیر نیکوسیرت2 چلپانشاه بهادر
~~برلاس که بهادر
# ~~و صاحب فرصت زمان بود3 و دیگر اعیان حضرت در باب صلاح مملکت و امور
# ~~حکومت او هر کس مشورت طلبید و هر کس را حکایتی که در خاطر آمد، به عرض
# ~~رسانید. مثل آنکه بعضی می گفتند که به تقلید ابنای امیر محمد مظفر
~~ایلچی به مصر
# ~~فرستند و منشور مملکت ازخلفای بنیعباس ستده تغییری در یاساق مغول و
~~توره(2) 5
# ~~قاهره بنمایند و بعضی چنان روی می نمود که به واسطه جرگه(3) آقائی
~~امیرزاده
# ~~امیر انشاه گورکان را پادشاه گویند.
# عاقبت امیرزاده پیر محمد بهادر که فی الحقیقه4 اعقل زمانه بود، در باب هر
# ~~کس از این نامرد کان جهتی که موجب فسادی در ضمن آن مترتب ms027 بود، دیده به
# ~~معقول5 در خاطر امرا بنشاند وگفت: چون حضرت امیر صاحب قران در مدت
# ~~حیات خود والده ما را به امیر و امیرزاده اعظم اعدل جوانبخت امیرزاده
~~شاهرخ
# ~~بهادر - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - داد و ما را بدوباز بست و یورت
~~بزرگ
# ~~بدو میرسد، واجب چنان کند که ما او را آقا و الوغ(4) خود گفته و دانسته
~~در صدر PageV01P044
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0122.png)

# ~~وین 7 هجری
# ~~سکه و عنو ان خطبه القاب مبارک آن حضرت را به تیمن و تبرک یاد کنیم و
~~چون
# ~~سلامت تمام در نفس مبارک او هست، شاید که به همین قدر ازما راضی گشته
~~متعرض
# ~~زیادت بر این نشود.
# مجموع امرا و اصحاب شوری را این یراق پسندیده افتاد، بر همین سخن
# ~~قرار داده یک جهت و یک دل شدند، ایلچی مقرر گردانیده مکتوبی به بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - نوشته مضمون رسالت
# ~~آنکه این بنده بندگی آن درگاه نقش صحیفهآ دل و عنوان نامهآ ضمیر دارد و
~~از حکم
# ~~و فرمان آن جناب تا رمقی از حیات باقی است، سرنخواهد تافت وهر حکم
~~وفرمان
# ~~که از آن جناب صادرگردد، انقیاد و امتثال خواهد نمود و در مطاوعت و
~~متابعت و
# ~~1 مشایعت و عبودیت «باقصی الغایه والامکان(1)» خواهد کوشید و در خلال
~~عرض احوال
# ~~بیت فردوسی را متحول گردانیده:
### | نظم
# همه بندگا نیم شهرخ پرست %~% من و رستم، اسکندر وهر که هست
# در ممالک مذکور خطبه و سکه به نام و القاب حضرت سلطنت شعاری کرده
# ~~رئوس منابر و وجوه دنانیر(2) به زینت لقب شاهرخی مزین گردانیده شد.
~~اکنون
# ~~با برادران و دیگر بندگان دولت قاهره(3) -ثبتها الله تعالی-(4) به
~~اخلاص تمام گوش
# ~~هوش بر راه نهاده تا از بارگاه اعلی - اعلاه الله تعالی-(5) چه مثال
~~فرستند و چه
# ~~خدمت فرمایند تا در امثتال آن مجهود(6) بذل کنند و غایت بندگی و طاعت
~~داری
# ~~بر سنل.
# حضرت ms028 سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - جانب او را معزز
# ~~و مکرم داشته در جواب فرمود که ما را در عرصه عالم از آن عزیز فرزند
~~عزیزتر PageV01P045
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0123.png)

# ~~که خواهد بود؟ و خاطر به کلی از مهمات آن طرف ایمن گشت، چه به مصلحت آن
# ~~ممالک بر وجهی قیام خواهد نمود که موجب فراغ و تسلی خاطر خطیر تواند
~~بود.
# ~~اگر چند آن فرزند ارجمند - خلد [الله] ملکه - را در افاضت عدل و انصاف
~~و
# ~~ایثار محاسن اوصاف داعیهآ طبیعی وجاذبهآ غریزی حاصل است و رای اعلا را
~~محقق
# ~~که مربی توفیق در حجره اقبال نتیجهئی از او شایستهتر همی نپرورده است
~~ودست 5
# ~~قدرت بر چمن فطرت نهالی از او بایستهتر ننشانده، از موعظت و نصیحت
~~مستغنی
# ~~است، فاما می باید که رعایای ممالکی که به دیوان آن فرزند اختصاص
~~دارند، در
# ~~حرز(1) حمایت وحصن رعایت خویش بدارد و شرط «الشفقة علی خلق الله»(2) در
# ~~حق ایشان به جای آورد و بذل و عاطفت را درباره برایا(3) وسیلت تحصیل
~~رضای
# ~~باری تعالی شناسد «الخلق عیال الله فاحبهم الیه ابرهم بعیاله»(4) و
~~چنانکه پدر
# ~~بزرگوارش در آن ممالک معاش پسندیده کرده به حسن اوصاف و کمال الطاف آن
# ~~معانی را مجدد و مو کدگرداند که «الولدالحر یقتدی بآبائه الغر»(5) تا
~~ذکر آن
# ~~بر صحایف مردی و مردمی موبد و اثر آن بر صفحات ایام ولیالی مخلد ماند.
# و بر عقب ایلچی امیرزاده پیرمحمد، نوکر امیر ادکو(6) از کرمان رسیده
# ~~همین معنی به عز عرض رسانید که در ممالک کرمانات1 خطبه و سکه به اسم
~~حضرت 5
# ~~سلطنت شعاری تزیین منابر و صور نقود(7) گردانیدهاند و به رسم بیلاک(8)
~~و نشانی، PageV01P046
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0124.png)

# ~~تنکجات(1) مسکوک شاهرخی آورد. حضرت سلطنت شعاری او را نیز تربیت و
# ~~نوازش فرموده1 ایلچیان ایشان را باز گردانید.
# و امیرزاده پیر محمد بهادر بعد از آن به تجدید روی به ضبط مهمات ملکی
# ~~آورده، محمد ms029 سربدال2 و امیر تیمور ملک را به دارالعباده یزد فرستاد و
~~عبدالله
# ~~پروانچی را نامزد ابرقوه(2) گردانید وبه جهت داروغه یزد عبد الرحمن
~~ایلچیکدانی
# ~~و داروغه ابرقوه سلطان محمود خلعتهای فاخر وکمر وشمشیر و احکام استمالت
# ~~نبشته، ایشان را به دار الملک شیراز طلب فرمود.
# چون احکام بدیشان رسید، به سمع و طاعت قبول کرده کلید دروازهها و
# ~~اختیار خزاین و دفاتر دیوانی را به تمام و کمال تسلیم فرستادگان
~~امیرزاده پیر محمد
# ~~نموده خود به یراق(3) و پیشکشهای سنگین متوجهآ دار الملک شیراز گشته،
~~امیرزاده
# ~~پیرمحمد ایشان را نواخته نوازش بسیار و عنایت و الطاف بی شمار مخصوص
# ~~گردانیده داخل دیگر امرای بزرگ گردانید و از جمیع تکالیف یورش و
~~یاساق(4)
# ~~والمال4 کلی و جزوی ترخان(5) فرموده امین خان و مان بزرگوار
~~خودگردانید، و
# ~~مال و متوجهات آن سال را تمام در وجه علوفه لشکر قدیم و جدید مقرر کرده
# ~~بفرمود تا مجموع کهنه سفاهیان عراق و فارس که بعضی در خرقه و جمعی به
~~هر PageV01P047
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0125.png)

# ~~حرفه در ولایات پراکنده شده بودند، فرمان فرمود تا جمع کرده داخل
~~دفترمرسوم(1)
# ~~دیگر لشکرها گردانیده وزارت مملکت به خواجه نیکوسیرت خوب سریرت خواجه
# ~~رکن الدین محمد مفوض داشت وجناب مشار الیه آنچه وظیفهآ رعایت رعیت1 و
~~کفایت
# ~~مال باشد به جای آورد و قانون2 مال مملکت را به دستور ابواب المال(2)
~~قدیم جمع
# ~~بسته هر بلوک را در عهده متصرفی امین و اهتمام مستوفی صاحب تمکین تعیین
~~5
# ~~فرمود.
# اما امیر اد کوی برلاس که حاکم کرمان بود، ازدیوان فارس تمرد نموده بخود
# ~~سر حکومت کرمان با خود گرفت و چندانکه مکاتبات به استمالت و مراسلات به
# ~~عنایت فرستاد و ایلچیان در میانه آمد و شد کردند، به جائی نرسید.
# وامیرزاده رستم از اصفهان هم در آن ایام به شیراز بهدر گاه3 امیرزاده
~~پیرمحمد
# ~~رفت و با یکدیگر ملاقات کردند و امیرزاده پیر محمد اورا نیکو پر سید.
~~الحق آن ms030 حضرت
# ~~را اخلاق پسندیده بود، لطفی شامل وکرمی کامل و در صله رحم وحقوق
~~مسلمانان
# ~~و عزت داشت مهمانان آیتی بود، حکمی نافذ که هیچ آفریده بی حکم در هیچ
~~ولایت
# ~~یک من کاه نتوانستی که بستاند و اخراجات صادر و وارد که در ولایات واقع
~~شدی
# ~~مطلقا از مال بودی. القصه، روز دیگر او را تربیت فرموده اجازت4 مراجعت
~~داد 5
# ~~و او به دارالامان اصفهان معاودت نمود.
# و هم در آن ایام امیرزاده اسکندر از همدان ایلچی به فارس پیش امیرزاده
# ~~پیرمحمد فرستاد؛ مضمون رسالت آنکه امیرزاده عمر بهادر5 امیر جهانشاه بن
~~چا کو
# ~~را فجاة هلاک گردانید و امیرزاده اعظم امیرانشاه بهادر را که پدر
~~بزرگوار او بود،1
# ~~ازمملکت بیرون کرد و درحساب است که از ممر(3) او ملالی بدین جانب عاید
~~شود.
# ~~بنابراین معنی، عزیمت مصمم گشته است که با کوچ به هم به جانب فارس و
~~عراق PageV01P048
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0126.png)

# ~~وفایم سال 806 هجری
# ~~متوجه شویم، به هر کجا صلاح میدانند، اشارت فرمایند.
# چون این خبر به امیرزاده پیرمحمد رسید با امرای خود در این باب مشورت
# ~~کرد. اکثر برآن اتفاق نمودند که اگر امیرزاده اسکندر بدین ولایت در
~~آید، البته
# ~~بی فتنه و تشویشی نباشد. و این معنی امیرزاده پیرمحمد را معقول نمود.
~~معتمدی را
# ~~5 به استقبال او فرستاد و مکتوبی نبشت که اگر آن برادر بدین صوب متوجه
~~شود،
# ~~شاید که از ممر حرکت او اختلاف و انقلاب در میان ما و آذربایجان واقع
~~گردد و
# ~~ایل والوس مغول که در تحت و تصرف آن برادرند، از جلای وطن به تنگ آیند.
# ~~صلاح آن است که هم برقرار در مقر عز خود ساکن باشد تا غایت به نسبت آن
# ~~برادر از امیرزاده عمر حرکتی صادر نشده است و من بعد؛
### | مصراع
# تا خود فلک از پرده چه آرد بیرون
# چون جواب امیرزاده پیرمحمد به امیرزاده اسکندر رسید، او عزیمت جزم
# ~~کرده بود و ms031 استبداد ذاتی حاصل، بدان سخن2 التفاتی ننمود و مجموع ایل
~~والوسی
# ~~که در تحت و تصرف او بودند، کوچانیده روی به جانب عراق و فارس آورد و
# ~~فرستاده امیرزاده پیر محمد را باز گردانید. و بر طبق همان فکر اول
~~متوجه فارس و
# ~~عراق عجم گشته روان شد.
# در این اثنا جمعی از ملازمان او اندیشیدند که او خلاف حکم برادر می کند
# ~~و برادرش این خلاف را نسبت به ما خواهد کرد و مادهیی چند دیگر نیز بود
~~که
# ~~موجب مخالفت ایشان گشته. اکثر امرای او مثل توکل ارس بوقا و با یزید
~~ارس-
# ~~بوقا و تیمن و یونس جلایر وسید علی جلایر وسیف الدین قمر الدین و ذو
~~القرنین
# ~~مغول با یکدیگر اتفاق کرده خزاین و اسبان خوب و هرچه از آن به دست
~~توانستند
# ~~آورد، گرفته نیمشبی سوار شدند و از اردوی او بیرون رفتند و بعضی که با
~~ایشان
# ~~متفق نبودند، از خوف خود زن و بچه گذاشته با یک اسب و تازیانه بیرون
~~رفتند تا
# ~~غایتی که یوسف و شیر علی که نسبت خویشی داشتند و دولکه قوجین که اتابک
~~PageV01P049
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0127.png)

# ~~بیکسی سلطان بود و اینجویان(1) و ایواغلانان(2) مجموع با یکدیگر هم
~~سوگند
# ~~گشته تا به جائی که مستوی بن محمد حنیه1 که یک دست و یک پای او را الله
~~داد در
# ~~قضیه امیر پیرمحمد بریده بود، چنانچه ذکر آن گذشته است، و امیرزاده
~~اسکندر
# ~~بهادر به جهت قدمت خدمت او که نسبت با خاندان امیرزاده عمر شیخ
~~بهادرداشت،
# ~~او را تربیت فرموده در جر گهآ امرای بزرگ میداشت او نیز با آن مخالفان
~~موافق 5
# ~~گشته بود.
# القصه چون این حرکت کردند، امیرزاده اسکندر را محل توقف نبود،
# ~~خودرا به کناری کشید. واز مجموع نوکر ولشکری که با او بودند، یوسف
~~قورچی
# ~~و شیخم مغول و ترمش والله دادبن تیمن که در غایت حسن و جمال و غنج(3) و
# ~~دلال(4) بود2 و برندق ms032 اوزبک3 و علیشاه آزاد و نیکخواجه اوزبک4 قریب
~~پانزده کس
# ~~با او پیوستند، روی به صوب اصفهان آورد و آنها که مخالفت نموده بودند،
~~چند
# ~~روز با یکدیگر رفاقت کرده، بعد از آن تو کل ارس بوقا و تیمن و سیدعلی و
~~یونس
# ~~و مستوی متوجه اردوی امیرزاده عمر شدند و یوسف و شیرعلی با
~~دیگرایواغلانان
# ~~که خزانهآ اکثر دست ایشان بود، به جانب امیرزاده امیر انشاه گور کان
~~رفتند و چون
# ~~میرزاده اسکندر به اصفهان رسید، قرب یک ماه آنجا بود. بعد از آن متوجه
~~فارس 5
# ~~شد، چون با امیرزاده پیرمحمد ملاقات کرده و دو روز با یکدیگر بودند.
# ناگاه از سرحد آذربایجان خبر رسید که امیرزاده عمر بهادر، امیرزاده
~~ابابکر
# ~~راگرفت و به قصد عراق و فارس عازم گشته است. آشوبی تمام در عراق و فارس
# ~~افتاد. برادران با یکدیگر در این باب مشورت کردند. قرار بر آن گرفت که
~~در PageV01P050
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0128.png)

# ~~دارالامان اصفهان مقابله شده مصاف دهند.
# و در این حال امیرزاده پیر محمد مملکت پزد را به امیرزاده اسکندر داد و
# ~~امیرزاده اسکندر در روز بیکسی سلطان را با آغرق1 خود به طرف یزد روان
~~کرد و
# ~~با آن قدر لشکر که داشت، به مدد دارالامان اصفهان توجه نمود و امیرزاده
~~عمر با
# ~~لشکرهای گران تا اولنگ2 همدان بیامد. امیرزاده رستم، حاجی مسافر را به
~~رسالت
# ~~پیش امیرزاده عمر فرستاد. امیرزاده عمر او را نیکو دیده سخن از مصالحه
~~گفت و
# ~~او را باز گردانیده متوجه آذربایجان شد. چون خاطر ایشان از جهت
~~امیرزاده عمر
# ~~بهادر ایمن گردید، امیرزاده اسکندر به جانب یزد رفت و امیرزاده پیر
~~محمد به
# ~~استعداد یورش کرمان مشغول گشت و امیرزاده اسکندر در باب یورش مبالغه
~~تمام
# ~~مینمود تا امیرزاده پیرمحمد لشکرهای خود ترتیب داده از راه شبانکاره(1)
~~و نیریز
# ~~توجه نمود.
# چون به امیرزاده اسکندررسید، به اتفاق متوجه کرمان گشته، امیرزاده اسکندر
# ~~با سواران گزیده منقلای لشکر گشته، ms033 چون به نزدیک گواشیر(2) رسیدند جمعی
~~از
# ~~لشکر کر مان به استقیال ایشان آمدند، و امیرزاده اسکندر خبر یافت که
~~جماعتی در
# ~~این نواحی کمین کرده نشستهاند. امیرزاده اسکندر با مخصوصان سواران جلد
~~تعبیهآ
# ~~تاخت انگیخته، عنان ریز به سر ایشان راند و چند تن را به قتل آورد و
~~بعضی را
# ~~مقید گردانیده باقی به هزیمت به جانب کرمان معاودت نمودند. واز آن جنگ
~~سهمی
# ~~در دل امیر اد کو افتاد که دیگرپای از در دروازه کرمان بیرون ننهاد.
~~بعد از آن جناب
# ~~مرتضی اعظم سید نورالدین نعمة الله(3) را بیرون فرستاده، به یمن نفس آن
~~سید PageV01P051
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0129.png)

# ~~بزرگ، میان ایشان به مصالحه انجامید و امیر ادکو ساوریهای پادشاهانه از
~~برای
# ~~ایشان بفرستاد.
# اما تا آن وقت که قضیهآ مصالحه به هم رسید، لشکریان حوالی کرمان را
# ~~«قاعأ صفصفا»(1) گردانیده بودند. بعد از آنکه این صلح مقرر شد،
~~امیرزاده پیر-
# ~~محمد بهادر امیرزاده اسکندر را تربیت فرمود به یزد فرستاد و خود به مقر
~~عز و5
# ~~سریر سلطنت باز آمد و میان برادران هر سه در آن ایام1 طریقهآ اتحاد
~~مسلوک بود و
# ~~ایلچیان ایشان پیش یکدیگر میرفتند، الحق امیرزاده پیرمحمد با خویشان
~~معاش
# ~~بسندیده فرمود و با برادران انواع مرحمت و اصطناع(2) به جای آورد.2
# اما قبل از این قضایا امیرزاده رستم به اغوا و افساد احمد صاعدی و قصد
# ~~و غرض سلطانشاه، خبث باطن امیر سعید برلاس را که منبع شر و مرجع فتنه و
# ~~آشوب بود، معلوم کرده او را مقید گردانیده بود و بعد از مشورت بسیار،
~~هر دو
# ~~چشم او را میل کشید. اما به واسطه تقدیر بیچون وصنع («کن فیکون0»»(3)
~~یک
# ~~چشم او در پس پردهتواری محجوب و تاری شده و چشم دیگرش را اندک رمقی
# ~~از روشنائی باقی ماند. با وجود آن یک چشم، نیم روزی به غلط سوار شده و
# ~~مستحفظان قلعه3 را مغلطه داد و با نو کری چند از ms034 راه بیراهه گریخته خود
~~را بها 5
# ~~شیراز انداخت. امیرزاده پیرمحمد چشم از عیب آنکه دشمن برادر را نگاه
~~میدارد، PageV01P052
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0130.png)

# ~~پوشیده نظر بر آن داشت که چون وقتی عدوی دولت من بود واین زمان «لایموت
~~و
# ~~لایحیی» ذلیلوار پناه به حمایت و رعایت این دولت1 آورده است، کرم و
~~مروت
# ~~اقتضای آن می کند که از گذشته یاد نیاوریم. او را تربیت فرمود،1 داخل
~~دیگر امرای
# ~~دولت خود ساخت.
# رستم را این معنی ناپسندیده آمد و پیغام کرد که چون او به کرات و مرات
# ~~نسبت به این خاندان حرام نمکی و حق ناشناسی کرده است و خدای عزوجل ما
~~را
# ~~توفیق داد که چشم کج او را میل کشیدیم و حدیقه حدقهاش را از لباس نور
~~عور
# ~~ساختیم، این زمان چون گراز تیرخورده و مار دم بریده شده است. کدام عقل
~~قبول
# ~~کند که من بعد او را غم صلاح این خاندان باشد. امیرزاده پیر محمد اگرچه
~~خطای
# ~~اجتهاد خود را دانست اما لباس اعتذار بر آن پوشیده و حجتی3 چند که موجب
# ~~اطمینان رستم باشد، آمیخت و مکتوبات عذر آمیز نبشته با تبرکات نیکو پیش
~~او
# ~~فرستاد. هرچند که به سبیل ضرورت قبول کرد و خاموش شد، اما سررشته
~~یگانگی
# ~~را عقده در میان افتاد.
# حکایات فرزندان امیرزاده جهانگیر (1) بن امیر صاحب قران
# انارالله برهانه - بعد از واقعه
# حضرت صاحب قرانی
# امیرزاده جهانگیر بن امیر صاحب قران دو پسر داشت: بزرگتر را حضرت
# ~~صاحب قرانی ولیعهد خود گردانیده بود. اما به تقریر ملک قدیر، وی پیش از
~~مولی
# ~~به عالم بقا رفت و صورت آن قضیه در سال هشتصد و پنج در سفر روم شرح
~~داده
# ~~آمده است. وحکایات فرزندان او در تاریخ حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - هر یک به وضع خود ذکر کرده شود، ان شاءالله تعالی
~~وحده- PageV01P053
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0131.png)

# ~~العزیز.1
# اما پسر دیگرش امیرزاده پیر محمدبن جهانگیر والی ممالک بلخ و ms035
# ~~طخارستان(1) و قتلان(2) و قندهار وکابل وغزنین تا سرحد ساحل سند و
~~اقصای
# ~~ممالک هند بود. در حین آن حال که آفتاب جاه و جلال حضرت صاحب قرانی
~~زوال
# ~~یافت واز حضیض دارفنا به اوج عالم بقا انتقال فرمود، [در قندهار بود]،
~~به مجرد5
# ~~استماع این خبر هایل هالک، روی به ام البلاد مدینة الرجال بلخ وآن
~~نواحی2 نهاد.
# ج/2 ص 92 به تصحیح آتش).

PageV01P054

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0132.png)

# ذکر وقایع وحوادث سنه ثمان و ثمانمائه، حکایت تتمهآ
# قضایائی که در خراسانات به ظهور آمد
### | و به وقوع پیوست1
# در سال مقدم ذکر آن گذشت که سلطان علی سبزواری یاغی گشته بود و امیر
# ~~سعید خواجه لشکر بدان جانب برد و او را بشکست. در افتتاح سنه ثمان و
~~ثمانمابه
# ~~خبر رسید که امیرزاده اعظم امیر انشاه بهادر متوجه خراسانات گشته است.
~~حضرت
# ~~شاهرخی - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - امیر حسن صوفی ترخان وامیر
~~جهان
# ~~ملک بن ملکت و امیر فیروز شاه را با مقدار پنج هزار مرد بدان طرف نامزد
~~گردانید،
# ~~مقرر بر آن جمله که اگر چنانچه امیرزاده امیر انشاه بهادر به طریقه
~~تغلب و تسلط و
# ~~ملک گیری ویاغیگری متوجه این جانب گشتهاند، به مدافعت و ممانعت2 قیام
~~نمایند،
# ~~والاکه به راه برادری و ایلی برحسب اقتضای وقت و مصلحت روزگار میل این
# ~~طرف نمودهاند، آنچه وظیفه خدمت و ملازمت باشد به جای آورند و در
~~خدمتکاری
# ~~هیچ دقیقه مهمل نگذارند، و مکتوبی (1) فرستاد مبنی به رعایت ناموس نام
~~و ننگ
# ~~ومنبئی از3موافقت و ممانعت صلح وجنگ، مضمون رسالت آنکه حضرت صاحب-
# ~~قرانی - انارالله برهانه - هریک را از فرزندان مملکتی مقرر فرموده است.
~~امروز
# ~~وظیفه فرزندان آن است که هر یک به حفظ4 مواضعی که تعلق بدیشان دارد، به
~~نوعی
# ~~قیام نمایند که فتوری بدان راه نیابد و در حفظ مراتب [قدر] خویش سعی
~~بهوجهی کنند
# ~~که اختلال ونقصانی بدیشان واروق همایون عاید نشود، چه بهسبب حرکت
~~نادانسته PageV01P055
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0133.png) ms036

# ~~فرزند عمر «بصرهالله بعیوبه وتاب الله له» (1) ممالک آذربایجان که
~~تختگاه پادشاهان1
# ~~ادران وعروس ملک جهان بود، از دست رفت. فاما ممالک اران و موغان و بعضی
# ~~از ارامنه وگرجستان [با حدود طرابزین که ازربع مسکون طرفی به عمارت
~~نزاهت
# ~~مشحون است]، در تصرف بندگان دولت و هواخواهان آن حضرت است. اگر بدان
# ~~طرف حرکت فرموده به ضبط آن نواحی اشتغال نمایند، اولی و انسب مینماید.
~~5
# ~~بحمدالله جناب شهریاری ارشد و اعقل روزگار است و به کمال خرد و جوهر
~~عقل
# ~~مزین ومحلی در این باب تامل کامل وتعقلی شامل فرموده به وسوسهآ جماعتی
~~فتنه-
# ~~بیشگان شراندیش و اغوا و اضلال گروهی که صلاح خویش در فساد جهانی
~~ببینند،
# ~~رخصت شروع معامله به اندیشهئی2 که موجب خرابی خاندان و سبب استیصال
# ~~دودمان مبارک گردد.
### | شعر
# برشیشلا خویشتن مزن سنگ %~% بالشکر خویشتن مکن جنگ
# و این مبالغت که در مصالحت میرود، سبب عجز نیست، بلکه غرض کلی
# ~~از تشبث این معانی و خلاصه مقصود از تمهید این مبانی، مصلحت تام وقیام
~~ناموس
# ~~ننگ و نام است3 و اگر عیاذا بالله امری واقع گردد که چهرهآ موافقت4 و
~~رخسار 5
# ~~مصادقت به ناخن عداوت و مخالفت خراشیده گردد و آتش محاربت در التهاب
# ~~آید، به مصداق «المکافاة فی الطبیعة واجبة» (2) ضرورت در معرض
~~معادات(3) باید
# ~~آمد و چون مواد خصومت در حرکت5 آمد یمکن که به مرضی مؤدی(4) شود که
# ~~تداوی آن به هیچ وجه صورت نبندد و تدارک آن در خزانهآ خیال نگنجد. در
~~PageV01P056
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0134.png)

# # وقایع سال 808 هجری %~% 59
# ~~عواقب و نتایج آن تأملی فرمایند و سود و زیان و رنج وخسران آن را با
~~خاطر
# ~~وقاد(1) و ضمیر نقاد مطارحه(2) کنند و طریقی که مایهآ بهبود و موجب
~~حصول فایده
# ~~و مقصود باشد، پیش گیرند، والا اعدا مجال وقیحت1 یابند وعرصة اعتراض
# ~~فسیح(3) گردد و ترک و تازیک و دور و نزدیک زبان طعن دراز کنند و
~~پشیمانی ms037 فایدد
# ~~ندهد، چه نزد ارباب بصیرت و اصحاب فضیلت پوشیده و مخفی نیست که شجرهآ
# ~~مخاصمت الا ثمره ندامت نیاورد و تخم مکاوحت(4) جز ریع(5) غرامت ندهد. و
# ~~چون برموجب فرموده حضرت صاحب قرانی [انارالله برهانه] مقرردارند
~~وفرزندان
# ~~در مملکت یکدیگر مدخل نسازند، حکام اطراف وملوک اکناف نیز وظایف
# ~~ملکداری و حفظ ولایت خویش اهم دانند و آنکه به داده قناعت نموده شکر
~~موهبت
# ~~مهیا و نعمت مهنا(6) به جای آرد، مقدمهآ «ولئن شکرتم لازیدنکم» 7) را
~~نتیجه
# ~~واضح و لایح است. بحمدالله تعالی ذات بیهمال در ضمان اقبال وکنف سعادت
# ~~است و احوال به حسب وقت نه به مقتضای امنیت بر وفق ارادت، امید واثق
~~است
# ~~و رجای صادق که هر دم از خزانهآ فضل ربانی و دیوان لطف یزدانی خلعت
~~مزید
# ~~کامرانی و منشور آمال و امانی در تزاید باشد. هر زمان از بارگاه صمدیت
~~و درگاد
# ~~احدیت2 نصیب دولت و ایام حشمت بر مزید باد، بحق محمد و آله.
# امرای مذکور متوجه آن جانب گشته در سبزوار به امیر سعید خواجه ملحق
# ~~گشتند وچون تحقیق شد که امیرزاده سعید شهید امیرانشاه گورکان «تغمدالله
~~برحمته» PageV01P057
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0135.png)

# ~~به موضع کلیوش نزول فرموده است، امیر سعید خواجه1 و امیر مضراب بهادر و
# ~~امیر حسن صوفی و امیر جهان ملک و امیر فیروزشاه با لشکرها متوجه اردوی
# ~~امیرزاده امیر انشاه [گور کان] گشتند. و سلطان علی سبزواری بعد از
~~انهزام تا به استر آباد
# ~~رفته بود، چون خبر وصول رایات همایون امیرزاده اعظم امیرانشاه بهادر
~~شنید،
# ~~فی الحال متوجه آن جانب شد. چون امیرسعید خواجه ومضراب بهادر به بساط
~~بوس5
# ~~حضرت مستسعد12) گشتند وپیغام بندگی حضرت چنانچه شر ح داده آمد،
~~رسانیدند،
# ~~امیرزاده سعید شهید - طیب الله ثراه -(2) با جناب سلطنت شعاری -
~~خلدالله تعالی
# ~~ملکه وسلطانه - اظهار موافقت و یک جهتی نموده فرمود که چون حضرت واجب-
# ~~الوجود تعالی و تقدس جناب برادری سلطانی را سعادت ازلی و تمکن ابدی
~~مقرر
# ~~گردانیده ms038 است و دولت باقی و نعمت سرمدی کرامت کرده، محرران دیوان فلک
# ~~قانون مملکت او را تحریر کردهاند و مقرران روز الست از تقریر کار
~~گیرودار او
# ~~فارغ3 شده و منشیان قدر منشور پادشاهی او مسطور دارند و مشیران قضا به
~~قضایای
# ~~جهانداری او رضا دادهاند تا از قید4 مهد آزاد شده است بند5 سکون از
~~قوایم
# ~~گلگون6(3) زمان برداشته و بر بساط شهریاری قوت حرکت آمد و شد یافته و
~~بر
# ~~تصرفات قبض و بسط فرماندهی قادر گشته در همه احوال محمود خصال زندگانی
# ~~کرده است و مرضی فعال روز گار گذاشته و ما را امید «سنشد عضدک
~~باخیک*»(4) و
# ~~بشارت «و نجعل لکما سلطانا3»(5) به سمع تحقیق شنوانیده.

PageV01P058

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0136.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# امیر سعید خواجه وامیر مضراب بهادر وظیفه دعا و ثنا به تقدیم رسانیده
# ~~در آن حضرت عرضه داشته که اگر کسی سر از ربقه پادشاهی بتابد و حقوق
~~عاطفت
# ~~و رعایت ولینعمت خود را فراموش کند، بر همگنان واجب و لازم باشد که در
~~رفع
# ~~فرماید که هیچ آفریده با این خاندان سلطنت که عقد ایامش از انفصام(2)
~~مصون باد
# ~~و توالی شهورعوام به دوام مقرون، این جرأت و جسارت که سلطان علی
~~سبزواری
# ~~نمود ننموده [که] چنگ در فتراک(3) جنگ زد و خود را در ورطه مقاومت2
~~بندگان
# ~~دولت انداخت و چون در حباله (4) بطش(5) افتاد کمند قبض بدو محیط شد، به
# ~~انواع حیل فرار نمود و هیچ کس با بندگان این درگاه امکان آن تهور در
~~خاطر
# ~~نگذرانیده و همچنان بر سر اصرار و تمردست و پناه بدین آستانه آورده،
~~اگر او
# ~~جزا و سزای بغی و طغیان خود نیابد، در هرگوشهئی فضولی [دیگر] در دیگ
~~دماغ
# ~~سودای فاسد پختن گیرد. اگر او را به صورت اجازت بندگی حضرت بدین بندگان
# ~~سپارد، به عزت سلطنت موافقتر باشد، والا این بندکان خود تا او را به
~~دست
# ~~نیاورند، بازنخو اهند گشت.
# ملتمس ایشان ms039 به اجابت مقرون کشته، سلطان علی سبزواری و سلطان حسن
# ~~پسر خردتر پیر پادشاه و خاتون پیر پادشاه با جماعتی که مصاحب ایشان
~~بود، به امیر
# ~~سعید خو اجه سپردند فی الحال آن جماعت را گرفته به قیتول خود رسانیدند.
~~سلطان
# ~~علی سبزواری را مقید ساخته به جانب هرات روان3 گردانید.
### | شعر
# # گجا گریزد دشمن اگرچه مرغ شود %~% عقاب هیبت تو چون گرفت [باز] هوا4
~~PageV01P059
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0137.png)

# ~~و بقایای سبزواریان را به یاسا(1) رسانیدند «هذا جز آء من قا بل النعمة
~~بالکفران»2)
# ~~و پسر پیر پادشاه [سلطان حسن] و خاتون او را مصاحب خود داشت.
# در خلال این احوال امیرزاده ابابکر بهادر از حبس سلطانیه خلاص یافته
# ~~پیش پدر رسید و از قصه پرغصه4 سلطان علی با پدر دل ماندگی2(3) نمود و
~~اظهار
# ~~عتاب کرد و فرمود که چون پناه به ما آورد، او را به دشمن او سپردن از
~~مروت دور 5
# ~~بوده است و دیگر مردم را بر ما چه اعتماد بود. و بعد از تدبر و تشاور
~~صلاح در
# ~~معاودت به جانب آذر بایجان3 دیدند. ایشان بدان جانب حرکت فرمودند و
~~امرای
# ~~بند گی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به قیتولخود
~~مراجعت
# ~~نموده و ممالک خراسان «کرة بعد اخری(4)» به تمام مسخر و مضبوط گردانیده
# ~~اطراف و اکناف ازسر کشان و متمردان وسربداران و توابع ایشان خالی
~~گردانیدند.4
# ذکر آنچه درین سال سنه تمان و تمانمابه در ممالک
# عراق و آذر بایجان واقع شد
# امیرزاده عمر بعد از آنکه امیرزاده ابابکر را در قلعه سلطانیه محبوس کرد
~~و
# ~~به ضبط حکومت و کار سلطنت مشغول گشت در محرم سنهآ ثمان و ثمانمایه پیش
~~او
# ~~معروض گردانیدند که درویشی بابابیکی5نام خود را به لباس تورع و تقوی
~~متدر ع(5)
# ~~گردانیده به ولایت مراغه در دزجرود پیدا شده است و بسیاری کرامات از او
~~نقل
# ~~کردند که کلوخ در دست می گیرد قند و نبات میشود. ms040 امیرزاده عمر به طلب
~~او PageV01P060
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0138.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~فرستاد. چون حاضر شد، ازو التماس کرامات کردند. بعد از الحاح1و مبالغه
~~بسیار،
# ~~همان نوع که به دیگران نموده بود، بدیشان هم نمود. بعضی معتقد و بعضی
~~منکر
# ~~شدند. چون شعبدهآ او به تحقیق پیوست، امیرزاده عمر بهادر فرمود تا او
~~را سیاست
# ~~کردند. آن درویش به وقت رفتن همین گفت که روزی ما2 چنین مقدر شده بود،
~~اما
# ~~بعد از من مشاهده کنید که چها واقع شود.
# در هفدهم محرم مذکور که سه روز گذشته بود از قتل بابابیگکی، خبر رسید
# ~~به امیرزاده عمر4 که امیرزاده ابسابکر در قلعهآ سلطانیه معلوم کرده است
~~که قصد او
# ~~خواهند کرد، جمعی را با خود متفق گردانیده و شمشیر به دست آورده. امرا
~~وجمعی
# ~~که در قلعه بودند، از این واقعه خبردار شدهاند بر سر او رفتهاند او
~~تنها به نفس
# ~~خود عادل خوانچی(1) و عیسی قورچی و شیخ حاجی برادر عجب شیر را به قتل
# ~~آورده، قلعه را مسخر کرده.
# چون امیرزاده عمر این خبر بشنید و تحقیق شد با لشکری که حاضر
# ~~بودند ایلغار کرده از بیش برماق به دو روز به سلطانیه رسید و امیرزاده
~~ابابکر
# ~~خزانهئی که در قلعه بود با جیبا و اسلحه به تصرف گرفته بود و مردم بر
~~او جمع کشته
# ~~و چون خبر خلاص او به اغرق و امرا که در گوزل دره5 بود، رسید، آن مردم
~~به هم
# ~~بر آمدند، امیر میرحسین برلاس ووالده امیرزاده ابابکر وخوانین ومتعلقان
~~به
# ~~سلطانیه آمدند و با امیرزاده ابابکر ملحق شدند و امیرزاده ابابکر بر
~~عقب ایل و
# ~~احشام و پدرش که به جانب خراسان رفته بودند، روانه گشت و اموالی که به
~~دست
# ~~افتاده بود، بر نوکران قسمت کرده بود و به جانب ری رفته.
# امیرزاده عمر، عبدالرزاق بن امیر خدایداد را با جمعی لشکریان بر عقب او
# ~~بفرستاد، به حدود قزوین به امیرزاده ابا ms041 بکررسیدند و آن روز تا به شب
~~جنگسخت
# ~~کردند و چون شب در آمد، امیرزاده ابابکر به طرف ری رفت و امیر
~~عبدالرزاق به
# ~~طرف اردوی خود6 مراجعت نمود. امیرزاده عمر، دولدای و جمعی معتمدان را
~~در PageV01P061
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0139.png)

# ~~قلعهآ] سلطانیه مقرر فرمود و از راه سجاس(1) و سرای ابقا(2) روانه شد.
# و دراین ولا، شیخ خسروشاهی که ازسمرقند بازگشته بود، پیش امیرزاده عمر
# ~~رسید و راهی یافت و متقبل شد که هرچه از خزانه سلطانیه بردهاند، به
~~اندک زمانی
# ~~از عمال ولایت حاصل کنند. اکثر [ی] عمال مواضع را در مطالبه و مصادره
~~کشید.
# ~~امیرزاده عمر از آنجا به اوجان رفت و چند روز اقامت نمود، به طرف سراو
~~روانه 5
# ~~شد و میخواست که امیر1 بسطام جاگیر2 را که پیش از این تخلفی ورزیده
~~بود، به
# ~~دست آرد.
# چون امیر بسطام معلوم کرد که لشکر بدان صوب متوجه است و محل اقامت
# ~~نبود، به جانب قراباغ رفت و از آنجا به امیر شیخ ابراهیم ملحق شد و
~~امیر شیخ
# ~~ابراهیم را از آب کر گذرانیده به بردع(3) آورد و آنجا بنشست. چون این
~~اخبار به
# ~~امیرزاده عمر رسید، متوجه قراباغ گشته پیش امیر شیخ ابراهیم فرستاد که
~~بسطام
# ~~جاگیر را گرفته پیش من فرستد. امیر[شیخ] ابراهیم عذری معلول گفت
~~وعذرخواهی
# ~~بدین نوع کرد که حالا تابستان است و آن حضرت زمستان به قشلاق قراباغ
~~خواهند
# ~~آمد، بنده مصاحب خود امیر بسطام را به اردوی همایون رساند.
# امیرزاده عمر ازاین معنی در غضب شد و با لشکرها3 متوجه آن طرف گشت. 15
# ~~بعد از آنکه از آب ارس گذشته به موضع بابی(4) فرود آمدند، خبر رسید که
~~امیر PageV01P062
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0140.png)

# ~~شیخ ابراهیم و امیر بسطام و پسر قرامان و سیدی احمد شکی و کلانتران
~~تراکمه در
# ~~بازار چوق بردع نشسته بودند. چون خبر توجه امیرزاده [عمر] معلوم کردند،
~~به
# ~~کنار آب کر رفتند و از یک طرف آب را ms042 پناه خود ساخته، گرد خود از طرف
~~دیگر،
# ~~خندق زدهاند و مترصد و مترقب جنگ نشسته.
# امیرزاده عمر بهادر با لشکرها به تعجیل تمام به طرف ایشان راند و نزدیک
# ~~آب کر به کنار بیشهئی1 فرود آمد و او نیز بفرمود تا لشکریان گرد خود
~~خندق کندند و
# ~~مدت پک هفته آن دو لشکر نزدیک یکدیگر بنشستند.
# در این اثنا خبر رسید که امیرزاده اعظم امیرانشاه بهادر و امیرزاده
~~ابابکر با
# ~~غلبه هرچه تمامتراز حدود خراسان - چنانچه [پیشتر] ذکر آن گذشت - که به
~~موضع
# ~~کالیوش2 آمده بودند، مراجعت نموده به جلگای3 عراق عجم در آمدهاند.
# و آن چنان بود که چون امیرزاده ابابکر بعد از خلاص شدن از بند و رسیدن
# ~~آغرق بدو متوجه گشت و چون به پدر رسید4 و دید که ایشان را در ممالک
~~خراسان
# ~~اختیاری نیست، به طرف عراق معادوت نمود و امیرزاده امیرانشاه بهادر نیز
~~برعقب
# ~~ایشان روان گشت و سلطان بخت بیکه(1) نیز با ایشان موافقت فرمود و امیری
~~چند
# ~~دیگر5 که با ایشان بودند، میل خراسان کرده پیش بندگی حضرت آمدند.
# و امیرزاده ابابکر در آن ایام دختر توکل ارس بوقا را خواستاری کرد و
# ~~طویها6 کردند و از بسطام(2) به سه روز به دامغان آمدند. اهل دامغان
~~نزل(3) و علوفه
# ~~و ساوری و پیشکش ترتیب کرده فرستادند. اما لشکریان را در شهر نگذاشتند
~~و PageV01P063
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0141.png)

# ~~امیرزاده ابابکر چون تعجیل مینمود، در رسیدن به عراق، بدیشان ملتفت نشد
~~و از
# ~~دامغان به سه روزبه سمنان(1) آمدند. اهالی سمنان پیشتر که امیرزاده
~~امیرانشاه بدانجا
# ~~رسید فضولی کرده [به جنگ مشغول گشته] بودند و لشکریان ایشان را غارت
# ~~کرده، مجموع جلای وطن اختیار کرده بودند، چنانچه در این کرت(2) که
~~بدانجا
# ~~رسیدند، هیچکس را نیافتند، مجموع خانهها باز گذاشته به کودها رفته
~~بودند و5
# ~~لشکریان دگرباره سمنان را غارت کردند. چون به حدود خوار(3) رسیدند،
~~امیر
# ~~پیر حسین برلاس را به قلعه شهریار روانه ms043 گردانیدند وایشان متعاقب روانه
~~شدند. چون
# ~~بهشهریار رسیدند، قلعه بدیشانسپردند، آن جایگه معلوم کرد1 که امیرزاده
~~عمر با وجود
# ~~هوای تابستان به جانب قرابا غبه جنگ امیر2 شیخ ابراهیم رفته است -
~~چنانچه در
# ~~حکایت امیرزاده عمرمذ کور گشته - امیرزاده ابابکرپدر و مادرو آغرقها را
~~درساوق
# ~~بلاق3(4) ری ساکن گردانیده با دو هزار مرد متوجه سلطانیه شد. امیر
~~دولدای و
# ~~جمعی کهدر قلعه بودند، قلعه را تسلیم نمودند.
# چون امیرزاده ابابکر را قلعه سلطانیه مسخرگشت، خواتین امیرزاده عمر و
# ~~امر ای او را که آنجا بودند، به تصرف در آورد و هر یک را به یکی بخشید.
~~در این PageV01P064
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0142.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~حال امیرزاده عمر به میانج گرمرود(1] رسیده بود، چون این اخبار بدیشان
~~رسید،
# ~~امرا و لشکریان از او روی گردان گشتند - چنانکه مذکور گشته1 - پیش
~~امیرزاده
# ~~ابابکر رفتند.
# امیرزاده عمر از این معنی بسیار2 متفکر شد که اگر بدین جماعت مشغول
# ~~شود مبادا که امیرزاده ابابکربه مملکت در آید و اختیار ازدست برود و
~~اگر مراجعت
# ~~می کنند، ناموس او را نقصان میدارد. بالضروره جمعی را از اکابر و موالی
~~را در
# ~~میان کرد، مثل مولانا قاضی بیکچک و مولانا نظام الدین شامی(2) مولف
~~کتاب
# ~~ظفر نامه وغیرهم وصلحی شکسته بسته برهم بستند و امیرزاده عمر از آنجا
~~مراجعت
# ~~نمود.
# چون به حدود دره ورد رسید، جمعی از نواب مثل شیخ خسروشاهی و
# ~~بدنفسان دیگر تدبیر انگیختند که وجوهات خزانهآ سلطانیه تلف شد و حالا
~~وجهی
# ~~نقد در دست نیست و لشکر را به خرج احتیاج است و مال در ولایت نمانده،
~~از
# ~~متمولان ممالک مالی3 چند بر سبیل استقراض مییابد ستاند و برات بر مال
~~آینده PageV01P065
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0143.png)

# ~~نبشت. اگر چند این معنی بر خاطر امیرزاده عمرگران می آمد، فاما رخصت
~~داد.
# ~~امیر بیان(1) قوچین وشیخ خسروشاهی و ظالمان دیگر1 بدین مهم به تبریز
~~رفتند و
# ~~اکثر اکابر تبریز در این قضیه از خان و ms044 مان برافتادند و مبلغ دویست
~~تومان عراقی
# ~~به دو روز به زخم شکنجه و چوب بستدند(2) و جمعی را فرمان شده بود که از
~~تبریز
# ~~کوچ کرده به قلعه سلطانیه برند. امیر بیان ایشان را به زجر و قهر
~~کوچانیده از تبریز 5
# ~~بیرون آورد، چون به اوجان رسید، امیرزاده عمر از راه اردبیل312) و سراو
~~به
# ~~میانج3 گرمرود رسیده بود و لشکریان در آن ایام گاو و گوسفند و هرچه از
~~آن رعایا
# ~~بافتند، به تمام غارت کردند.
# در این حال خبر رسید که امیرزاده ابابکر قلعه سلطانیه [را] مسخر کرد.
# اکثر امرا مثل امیر عمر تابان وسلطان سنجربن امیر سیف الدین وعبدالرزاق
# ~~خدایداد و عاشق و قدوش یورتچی4 برادر کالو5 با پسران و بسیاری دیگر از
~~امرا
# ~~و اتباع ایشان از امیرزاده عمرروی گردان گشته به طرف امیرزاده امیر
~~انشاه و ابابکر
# ~~بهادر رفتند و بدین واسطه آنچه مانده بودند، نیز متفرق شدند.
# نشان آخر عهد و زوال ملک حاکم آن است که در مصالح بیچارگان نظر نکند
# ~~و ظلم روا دارد.(4)
### | نظم
# # به دست خویش مکن چا یگاه خود ویران %~% که دشمنان تو با تو از این بتر
~~بکنند] PageV01P066
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0144.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# که را در خاطر گنجد که اساس دولتی1 چنان موکد و بنیاد سلطنتی چنان
# ~~ممهد،(1) به سهل فرصتی از هم فرو ریزد.
# و این امرا که از امیرزاده عمر روی گردان گشته پیش امیرزاده ابابکر
~~رفتند،
# ~~بدان امید که اختیار این در2 خانه امیرزاده امیرانشاه را خواهد بود. و
~~چون بدانجا
# ~~رسیدند امیرزاده ابابکر غیر از عمرتابان و فرزندان و برادران او را که
~~تربیت کرد،
# ~~دیگر هر که را که متهم بود، به مشورت گرفت، امیرزاده ابابکر جمله را به
~~یاسا
# ~~رسانید.
### | [نظم
# چوبد کردی مباش ایمن زآفات %~% که واجب شد طبیعت را مکافات]
# و امیر بیان قوچین و شیخ خسروشاهی ظالم3 که دویست تومان مال و چند
# ~~کوچی از تبریز ms045 بیرون آورده بود، به اوجان رسانیده بودند. چون خبر
~~شنیدند که
# ~~مردم امیرزاده عمر از او برگشتند، ایشان نیز با زمانه برگشتند4 و به
~~سلطانیه پیش
# ~~امیر زاده ابابکر آمدند و مالها که همراه آورده بودند، به خزانه
~~سپردند.
# چون ظلم5 و بد معاشی شیخ خسروشاهی شهرتی [تمام] گرفته بود در روز
# ~~جمعه بیست و هشتم ربیع الاخر سنه ثمان و ثمانمایه در سلطانیه مصلوب
~~گشت.
# ~~امیرزاده ابابکرچون قلعه سلطانیه واموال به دست افتاد،7 به جهت
~~امیرزاده امیرانشاه
# ~~تختی زرین ترتیب کرده [فرستاد] و او را به پادشاهی نشاند و چند روز به
~~عیش و
# ~~عشرت گذرانید.
# و از آن طرف امیرزاده عمر را چون لشکر متفرق شد به [اتفاق] خاصگیان
# ~~خود به طرف گاورود(2) رفت و آنجا نیز ایمن نبود و آنچه مانده بودند یک
~~یک ودو
# ~~دو عزیمت مینمودند. به طرف مراغه روان شد. چون بدان حدود رسید امیر
~~چالق PageV01P067
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0145.png)

# ~~ترکمان و سالیق برلاس و جماعت سلدوز و تر کمانان و اسپاهیان1 که در آن
~~حدود
# ~~بودند، ملحق شدند. باز غلبه بر او جمع شد. امیر چالق در ضمیر امیرزاده
~~عمر
# ~~این معنی مخمر(1) کرد که به تبریزرویم وجمعی را که دسترس مانده باشند،
~~بگیریم
# ~~و به هر طریق که باشد، خود را یراق(2) کرده محکم گردانیم.
# بدین عزیمت متوجه تبریز گشتند و علیکه پسر چالق را با جمعی ترکمانان 5
# ~~به منقلای روانه گردانید. چون به تبریز رسیدند، بیراهی آغاز کرده مردم
~~را ناموس
# ~~می بردند به حدی که مردم [شهر] تبریز بسیار از ایشان مستوحش و متنفر2
~~شدند.
# در این اثنا خواجه پیرعلی به تبریز آمد و حکم امیرزاده عمر آورد که مردم
# ~~شهر مبلغ صدهزاردینار به جهت اخراجات لشکربدهند. مردم به کلی مایوس
~~گشتند.
# ~~جمعی از رنود و اوباش تشنیع و شکایت آغاز کردند و به غوغا انجامید.
~~خواجه
# ~~پیرعلی که این حکم آورده بود، در میانهآ غوغا به قتل آمد.
### | نظم
# مثل ms046 ز نندکه صد سا له فظلی و جور ملوک
# په از دو روزه شروشور وهرج ومرج عوام(3)]
# چون قضیه بدینجا انجامید، بی اختیار به گردن شهریان در آمد که درو ازدها5
# ~~محکم کردند و راهها مسدود گردانیدند و درختها در کوچهها کشیدند و
~~محافظت اهل
# ~~و عیال و مال و منال بر خود واجب و لازم دانستند و منتظر بایستادند.
### | مظم
# تا خود فلک از پرده چه آرد بیرون]
# امیرزاده عمر چون به دهخوارقان3(4) رسید، جمعی تر کمانان و علیکه جالق 20
~~PageV01P068
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0146.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~پیش امیرزاده عمر رسیدند و تقریر کردند که شهریان یاغی شدهاند.
~~امیرزاده عمر بر
# ~~قول ایشان اعتماد نکرد. چرن به شهر رسید و محقق شد، در شنب غازان نزول
~~کرد
# ~~و جمعی را به شهر فرستاد و مردم شهر را نصیحت کرد. ایشان در جواب کفتند
~~که
# ~~امیرزاده عمر پادشاه و پادشاه زاده ماست، ما او را از آمدن در شهر منع
~~نمی کنیم.
# ~~اما ترکمانان را نمی گذاریم که ایشان قومی بی صلاحیتاند و ظالم و مردم
~~را اذیت
# ~~و ایذا و مضرت میرسانند بی موجبی.
# چون امیرزاده عمر معلوم فرمود که مطیع نمیشوند، تر کمانان را گفت: شما
# ~~دانید، اگر به جنگ میتوانید، بستانید.
# تر کمانان مسلح و مرتب گشته سوار شدند و روی به شهر نهادند. قاضی
# ~~غیاث الدین وخواجه عبدالحسن قزوینی و جمعی که مقدم بودند با شهریان
~~متفق
# ~~شدند. چون معلوم داشتند که اگر تر کمانان غالب شوند، ابقا نخواهند کرد
~~و هر چه
# ~~ممکن است از قتل واسر(1) و نهب(2) وقوع خواهد یافت.
### | مصراع
# جان کمروار بر میان بستند
# چندانچه تو انستند کوشش نمودند و جنگهای مردانه کردند و تر کمانان را
# ~~در شهر مدخل ندادند.
# در اثنای جنگ و حرب خبر رسید که امیرزاده ابابکر چون توجه امیرزاده
# ~~عمر به جانب تبریز معلوم کرده است، با غلبه و ازدحام تمام متوجه گشتند.
~~امیرزاده
# ~~عمر بدین ms047 سبب باز به طرف مراغه مراجعت فرمود.2 PageV01P069
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0147.png)

# ذکر احوال و اوضاع امیرزاده ابابکر بهادر بعد ازین
# فضا با و محاکا(1)1
# امیرزاده ابابکر در غره جمادی الاول سنه ثمان و ثمانمایه از [دار
~~السلطنهٔ‌]
# ~~سلطانیه به طرف ری روانه شد که پدر و مادر و آغرق را آنجا گذاشته بود و
~~در
# ~~راه شکار کرده و عشرت کنان تا به قلعهآ شهریار برفت و پدر و مادر و
~~امرا را بدید 5
# ~~و هر کس را به قدر او تشریفات و انعامات مخصوص گردانیده.
# بعضی از امرای خاصه و اناقان(2) او گفتند که چون چنین فتحی روی نمود،
# ~~صلاح آن است که اسم سلطنت هم به نام خود کنی و اختیار به دست دیگری
~~ندهی.
# ~~به سخن ایشان کار کرد و اسم سلطنت به نام خود گردانیده و طوی به عظمت
~~فرمود
# ~~و بر تخت بنشست واحکام به اطراف وجوانب فرستاد. امیر بیان قوچین و
~~بهلول
# ~~برلاس واصحاب دیوان را جهت ضبط اموال و تدارک خرابیها که پیشتر واقع
~~شده
# ~~بود به تبریز فرستاد و هنوز امیرزاده در طرف گاورود و مراغه2 بود.
# در این ایام سونج نام، یساول امیرزاده ابابکر ویحیی برسلانی که تمغاچی(3)
# ~~اردوبازار(4) امیرزاده امیرانشاه بهادر بود، در تبریز بودند، به اتفاق
~~امیر شمس که
# ~~از کماخ(5) به تبریز آمده بود، بر سرعجبشیر داروغه نوکر امیرزاده عمر،
~~رفتند و 15
# ~~او را مقید گردانید.
# در یازدهم جمادی الاول مذکور امیر بیان قوچین و بهلول برلاس و اصحاب
~~PageV01P070
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0148.png)

# ~~وقایع سال 08) هجری
# ~~دیوان به تبریز آمدند و مردم را استمالت گونهای دادند.1
# و در این ولا خبر رسید که امیرزاده عمر چون امرا ولشکریان از او جدا
# ~~شدهاند، با معدودی چند به طرف گاورود رفته و از آنجا به مراغه آمده و
~~جالق و
# ~~جمعی تر کمانان و سالیق برلاس و سپاهی چند بدو پیوستهاند، متوجه تبریز
~~گشته
# ~~است. امیر بیان خود را مجال مقاومت ندید، ms048 تبریز باز گذاشته به جانب
~~گرمرود رفت
# ~~و خبر پیش امیرزاده ابابکر فرستاد. امرای امیرزاده ابابکر پیشتر جانقی
~~کرده بودند
# ~~که به تبریز رویم و یراق خود از آنجا مرتب گردانیم. بعد از آن به هر
~~طرف صلاح
# ~~وقت باشد، متوجه شویم. چون خبر توجه امیرزاده عمر به تبریز رسید2
~~خانیکه و
# ~~سلطان بخت بیگی را در آغرق به ساوق بلاق3 ری بگذاشت و با لشکرها متوجه
# ~~تبریز گشت و پیش امیر بیان فرستاد که دولدای و جمعی را بر سبیل منقلا
~~فرستادم و
# ~~من متعاقب میرسم.
# در اثنای این حال خبر رسید که امیرزاده عمر از تبریز مراجعت نمود. امیر
# ~~بیان به رسیدن دولدای توقف نکرد و به تعجیل به جانب تبریز رفت. چون
~~برسید،
# ~~جمعی از رنود و اوباش که صاحب اختیار گشته بودند و با تر کمانان جنگ
~~کرده و
# ~~ایشان در شهر نگذاشته، امیر بیان را نیز مدخل ندادند و شیخ قبانی را
~~دعوت کرده
# ~~منتظر او بودند، بدان گمان که امیرزاده ابابکر در ممالک ری است و آنجا
~~متمکن
# ~~نشسته، این جماعت از پیش خود متوجه تبریز شدهاند.
# امیر بیان بهشنب غازان نزول کرد. درشنب خبر رسید که امیردولدای وخواجه
# ~~پیردی و جمعی امرا و لشکریان میرسند. امیربیان را اطمینانی تمام حاصل
~~شد.
# ~~روز دیگر جمعی را که قراولی5(1) فرستاده بود، خبررسانیدند که شیخ قبانی
~~و قاضی
# ~~عمادالدین و مجموع امرای کوهستان(2) قریب دو هزار سوار و پیاده رسیدند6
~~و در PageV01P071
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0149.png)

# ~~همین روز خواجه بیردی از پیش دولدای برسید و تقریر کرد که فردا امیر
~~دولدای
# ~~و لشکرها میرسند.
# در این حال شیخ قبانی و لشکری که ذکر رفت، به ظاهر تبریز رسیدند. با
# ~~وجودی که ایشان قریب دو هزار مرد بودند، امیر بیان توقف ننمود و تو کل
~~بر
# ~~حضرت حق کرده بر ایشان زد، با چهارصد سوار و بدیشان رسیدن همان بود و 5
# ~~شکستن ایشان همان و در میانه جنگ ms049 و گریختن ایشان، امیر بیان معلوم کرد
~~که شیخ
# ~~قصاب با جمعی از شهریان به مدد این جماعت بیرون آمدهاند. ترک
~~تیکامشی(1) ایشان
# ~~کرده روی بدین جماعت آورد و آن جماعت نیز مقاومت نتوانستند نمود،
~~بگریختند
# ~~و روی به شهر نهادند و امیر بیان به شنب غازان مراجعت نموده فرود آمد.
# روز دیگر امیر دولدای و لشکریان برسیدند و شهریان را معلوم شد که
# ~~امیرزاده ابابکر متوجه آن طرف گشته است، به استقبال امیر دولدای بیرون
~~آمدند و
# ~~او را به شهر در آورذند. در راه شیخ قصاب و خواجه عبدالمحسن قزوینی و
# ~~پیشوایانی را که پیدا شده بودند، بگرفتند و میخواستند سیاست کنند، امیر
~~بیان
# ~~مانع شد ونگذاشت. امرا دو شب در شهر بودند و بهلول برلاس را در شهر
~~داروغه
# ~~گذاشته با جمعی مردم که ملازم ایشان بودند سوار شده1 به طرف مراغه
~~روانه شدند. 15
# ذکر رسیدن امیرزاده ابا بکر بهادر به نبریز
# در بیست و هفتم جمادی الاخرسنه ثمان و ثمانمایه امیرزاده ابابکر با
~~ازدحامی
# ~~هرچه تمامتر به شهر تبریز در آمد و به دولتخانه نزول فرمود و امرا
~~ولشکریان در
# ~~خانههای اکابر و اصاغر(2) فرود آمدند و موسم زمستان بود. خرابی تمام به
~~احوال
# ~~شهریان راه یافت.
# در این اثنا خبر رسید که امیرزادگان امیرزاده پیرمحمد بهادر2 امیرزاده
~~PageV01P072
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0150.png)

# ~~امیرزاده رستم و امیرزاده اسکندر با یکدیگر اتفاق کردهاند که معاونت
~~امیرزاده عمر
# ~~کنند و امیرزاده عمر و امیرزاده رستم به سر اغرق امیرزاده ابابگر که در
~~ساوق بلاق
# ~~بودهاند، رفتهاند.
# امیرزاده ابابکر امیرک منجان و جمعی امرا را پیشتر روانه کرد و در بیستم
# ~~شعبان از تبریزروانه شد. لشکریان او درراه به هرچه رسیدند، غارت کردند.
~~کاروانی
# ~~غلبه و جماعتی1 خواجگان متمول از سلطانیه بیرون آمده بودند، بدیشان
~~بازخورده
# ~~مجموع را تالان(1) کردند و هرچه داشتند ببردند و به تعجیل تمام به
~~سلطانیه رفت و
# ~~از آنجا به طرف اصفهان روانه شد.
# در اوایل ms050 بهار چون به جربادقان(2) رسید لشکرهای امیرزادگان عمر و پیر-
# ~~محمد و رستم و اسکندر از آن طرف آمده بودند، چنانچه مابین فریقین دو سه
# ~~منزل2 بیش نبود. از جوانب مردم میگریختند و اخبار به یکدیگر
~~میرسانیدند.
# در این اثنا خبر رسید که امیر بسطام به تبریز آمده است امرای [امیرزادد]
# ~~ابابکر با یکدیگر جانقی(3) کرده قراردادند که معاودت کنند. امیرزاده
~~ابابکر فرمود
# ~~که اگر حرکتی خارج از برادر و عم زادگان صادر شد تدارک و تلافی آن به
~~مکاتیب
# ~~و نصایح توان کرد تا آنچه از آغرق ما بردهاند، بازفرستند. اما دار
~~السلطنه تبریز
# ~~و مملکت را که به بسیاری زحمت و مشقت میسر شده به دیگری نتوان گذاشت.
### | نظم
# # عروس ملک که مهرش بریدهاند به تیغ %~% به جز به تیغ مراو را طلاق نتوان
~~داد]
# ~~پیش از آنکه دشمن مستحکم گردد و از اطراف و جوانب بر او جمسع آیند،
~~بدان PageV01P073
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0151.png)

# ~~طرف میباید رفت تا سرداران و حکام اطراف به یکبارگی از ما مایوس نشوند.
# ~~بعد از آنکه این طرف را ضبط داده باشیم، اگر برادر و عمزادگان نصیحت
~~قبول
# ~~کرده اغرق واحشام ما روانه کردند، فهو المطلوب، والا بعد ازاین آنچه
~~وظیفه است،
# ~~توان کرد.
# بر این اتفاق نموده و ایلچی پیش امیرزادگان فرستاد و به جانب آذربایجان 5
# ~~مراجعت نمود. در منزل اول جمعی که خواهان آن طرف بودند، بگریختند و به
# ~~جانب صفاهان1رفتند وهمچنین تا دوسه منزل مردم مراجعت مینمودند و
~~امیرزادگان
# ~~را بر آمدن ترغیب می کردند و لشکرهای ایشان قریب پنجاههزار [مرد] سوار
~~و
# ~~پیاده بودند. امیرزادگان نیز گفتند فرصت غنیمت است که ابابکر روی گردان
~~شد و
# ~~پدر و مادر از او ناراضی و امرا و لشکریان دو دل مخالف ودشمنان ممالک
~~را
# ~~متصرف شدهاند. به همه حال در عقب او رفتن از لوازم است. یکدل ویک جهت
# ~~شده متوجه او شدند. امیوزاده ابابکر به قروق2 ارغون در ولایت سجاس
~~رسیده ms051 بود
# ~~که خبر توجه ایشان بدو رسید. مراجعت نمود. امرا و اناقان و ملازمان
~~صلاح در
# ~~آن دیدند که پدر را به سلطنت نشانند و مطیع او شوند.
# امیرزاده ابابکر عزیمت اصفهان فرموده با لشکریان گفت که در این یورش با 5
# ~~من موافقت و یک جهتی کنید. اگر خدای تعالی مرا فرصت بخشد و دشمن خود را
# ~~مقهور گردانم به هیچ وجه از سخن شما تجاوز نکنم و آنچه صلاح دانید، به
~~تقدیم
# ~~رسانم و به هر طرف که خاطر شما خواهد، روانه شویم. بر این مقرر کرده
~~متوجه
# ~~اصفهان شد. در روز چهارشنبه غره ذیقعده سال مذکور3 به حدود در گزین(1)
~~به
# ~~یکدیگر رسیدند.
# ذکر توجه امیرزاده عمر به طرف اصفنان و فارس4
# امیرزاده عمر چون به مراغه رسید، از آن جماعت و آن طرف مایوس گشت
~~PageV01P074
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0152.png)

### | 75
# ~~به طرف همدان کشید،1 امیر ارشیون که حاکم آنجا بود، بدو ملحق گشته چند
~~روزی
# ~~توقف نمود. ارشیون گفت که اگر امیرزاده ابابکر بدین طرف آید، ما را
~~طاقت
# ~~مقاومت نیست، پیش از آنکه هجوم سیل بلا در رسد، فکری می باید کرد و
~~خلاص و
# ~~نجاتی اندیشید. بعد از تأمل و تدبر بسیار، بر آن اتفاق کردند که به
~~[طرف اصفهان
# ~~و] شیراز روند و از پیرمحمد بهادر بن امیرزاده عمرشیخ استمداد جویند2
~~با معدودی
# ~~چند که مانده بودند، متوجه اصفهان گشت. به هرموضع که رسیدند، حکام و
~~کلانتران
# ~~به انواع پیشکش و خدمتی قیام مینمودند تا به حدود جربادقان رسید. از
~~آنجا
# ~~ایلچی فرستاده امیرزاده رستم را از توجه خود اعلام کرد.
# امیرزاده رستم بهادر مجموع امرای خود را پنج روزه راه به استقبال فرستاد
# ~~و به هر منزل که نزول میافتاد، خدمتهای لایق می کردند. چون به حدود
~~اصفهان
# ~~رسید، امیرزاده رستم با سادات وقضات و علماء و اهل شهر و غیره3 استقبال
~~کردند
# ~~و به اعزاز واکرامی هرچه تمامتر او را در شهر آوردند ms052 و طویها به عظمت
~~کردند.
# امیرزاده عمربا امیرزاده رستم گفت:4 ملوک سوالف وسلاطین ماضی در اوان
# ~~هجوم نوایب معضلات و ورود عظایم مهمات به یکدیگر ملتجی شوند و دست در
~~دامن
# ~~اشفاق(1) و اعطاف(2) یکدیگر زنند، اگر به هیچ وجه اهمالی در آن باب
~~جایز دارند
# ~~و حق افادت5 ایشان به تقدیم نرسانند، «علی مرالدهور6»31) بر زبان نزدیک
~~و دور
# ~~مطعون(4) و مهجور گردند. و من به مهمی کلی آمدهام تا مجموع برادران جمع
# ~~نمی شوید، مقابل امیرزاده ابابکر نمیتوان رفت. وظیفه آنکه حالا ایلچی
~~پیش
# ~~امیرزاده پیرمحمد فرستیم و امیرزاده اسکندر را نیز طلب داریم و تا آن
~~زمان که PageV01P075
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0153.png)

# ~~ایشان برسند، ما ایلغار(1) کرده بر سر اغرق امیرزاده ابابکر که در
~~ساوقبلاغ1 ری
# ~~نشستهاند، رویم و ایشان را به دست آریم.
# بر این قرار دادند و با سپاه آر استه و جلد از اصفهان بیرون آمده، متوجه
~~ری
# ~~شدند. امرای ابابکر که در اغرق2 او بودند، اکثر به شراب مشغول بودند و
~~از
# ~~الوس و احشام دورتر فرود آمده و از این واقعه و منصوبه(2) بی خبر که
~~ناگاه بغتة [3)5
# ~~امیرزاده عمر و امیرزاده رستم به سر ایشان رسیدند و مجموع را گردپیچ(4)
~~کرده
# ~~جنگی سخت کردند وخواتین و اطفال وقمایان(5) و اسبان و استران و شتران
~~نیکو
# ~~گرفتند تا غایتی که سلطان بخت بیگم و یک3 حرم امیرزاده امیرانشاه بهادر
~~ازجلگای
# ~~ساری قمش ری کوچانیده باز گشتند. و تو کل برلاس و امیرک منجان با وجود
~~آنکه
# ~~در غایت مستی بودند، سوار شدند و شش قشون مرد مرتب کرده در عقب برفتند
~~و
# ~~بدیشان رسیدند و جنگی عظیم کردند. اما چون لشکر امیرزاده عمر غلبه
~~بودند،
# ~~هیچ چیز از ایشان نتوانستند ستد.
# ایشان آن اموال وچهارپایان را به تمام به اصفهان رسانیدند وامیرزاده عمر
~~از
# ~~آنجا به ظرف شیرازرفت. امیرزاده پیرمحمد بخود استقبال او کرد و
~~بازارجباخانه(6)
# ~~که مابین درب سعادت و طبرک(7) است ms053 آرایشی به عظمت کردند و امیرزاده عمر
~~را PageV01P076
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0154.png)

# ~~به عظمتی1 هرچه تمامتر به شهر شیراز در آوردند و چند روز طویهای متعاقب
~~کردند
# ~~و امیرزاده عمر و نو کرانی را که با او بودند، جمله را پیشکشهای
~~پادشاهانه داد و
# ~~طویهای مناسب فرمود و لشکر را مواجب داده مرتب گردانید و امیرزاده عمر
~~را
# ~~چندگاه نگاه داشت.
# چون زمستان بگذشت، در اوایل بهاربه طرف اصفهان روانه شدند و امیرزاده
# ~~اسکندرنیز ازطرف یزد بدیشان پیوست، مجموع متفق شده چون به حدود
~~جربادقان
# ~~رسیدند2 امیرزاده ابابکر را معلوم شد که برادران اتفاق کرده به مدد
~~امیرزاده عمر
# ~~متوجه اوگشتند. او نیز با لشکری که جمع توانست کرد، متوجه ایشان شد و
~~در
# ~~حدود در گزین در اول ذیقعده سنه ثمان و ثمانمائه به یکدیگر رسیدند به
~~موضعی که
# ~~به حربره معروف است، از توابع درگزین.
# دو لشکر چون دو دریسای مواج صف در صف و قلب در قلب کشیده بر
# ~~یکدیگر حمله کردند:
### | شعر
# ذهاذه بر آمد زهر دو سپاه %~% جهان شد زگرد سواران سیاه
# صفها کشیده تیغ در یکدیگر نهادند و چندان کشش و کوشش رفت که شمشیر
# ~~آهنین دل برجوانان طرفین خون گریست. از آن زمان که تیغ صبح از نیام بام
~~بر آمد
# ~~تا آن ساعت که شادروان شام باز کشیدند، از طرفین محاربت قائم بود و
~~قریب چهار
# ~~هزار آدمی از طرفین سوار و پیاده به قتل آمدند و زخم خورده را خود عد و
~~حصر
# ~~نبود. چهارپایان بیخداوند مانده و اسبان زین در شکم آورده روی به کوه و
~~دشت
# ~~کرده، لشکرها از طرفین متفرق شدند و هر دوگروه از یکدیگر هزیمت نمودند
~~و
# ~~هر یک به طرف خود فرود آمد.3(1)
# روز دیگر علی الصباح از طرفین آنچه مانده بود، جمع شدند. امیرزاده
~~PageV01P077
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0155.png)

### | زبدةالتواریخ
# ~~ابابکر با هفتصد مرد برقلب لشکر امیرزاده پیرمحمد زد و او را هزیمت
~~کرد. دیگران
# ~~را مجال توقف نبود ms054 تا اصفهان در هیچ موضع اقامت نکردند و امیرزاده
~~ابابکر بعد
# ~~از اخذ غنائم که یک هفته خاص و عام در آن جنگگاه و حوالی آن غنیمت جمع
# ~~می کردند،1 در عقب [ایشان] به جانب اصفهان روان شد.
# چون به ییلاق ایغر بولاق رسید، فصل تابستان بود و هوا در غایت گرمی و5
# ~~لشکربان زحمت بسیار کشیده بودند. چند روز در آن منزل توقف کرد و همه
~~روزه
# ~~بحث جنگ و حرب بود که هرکس در آن ایام چه کرده بودند و پرسش آن امیر
# ~~زیرک و امیرعمر تابان را با پسر و برادر، به سبب آنکه متهم بودند
~~بدانکه به جانب
# ~~خراسان خواهند رفت وکفتند که در روز جنک تهاون(1) کردهاند. ایشان را به
~~یاسا
# ~~رسانید و روی به اصفهان آورد .
# چون به هشت فرسنگی اصفهان رسید، پیر حسین برلاس و الوس اغلان از
# ~~قتل امیر زیرک و امیر عمر تابان و دیگران متوهم گشته، فرصتی یافتند و
~~خود را به
# ~~اصفهان انداختند.
# اهالی اصفهان را چون خبرتوجه امیرزاده ابابکر به تحقیق پیوست، آن مقدار
# ~~که میسر شد آزق و علوفه به شهر کشیدند و رعایای حوالی به شهر آوردند و
~~قلعه
# ~~طبرک را استحکام تمام دادند.
# ~~از لشکریان پیرامون باغات وعمارات ایشان نگردد تا مگر اهل اصفهان بدین
~~واسطه
# ~~مطیع گردند، و سه روز توقف نمود. بعد از آن سوار شد با معدودی چند
~~خاصه3
# ~~خود به کوچه باغات اصفهان در آمد. در آن حال مردم شهرچون دیدند که با
~~امیرزاده
# ~~ابا بکر مردم4 زیادت نیست، فرصتی شمرده به جنگ پیش آمدند [و حرب پیوسته
# ~~شد، چنانکه از طرفین بیست نفر به قتل آمدند] و بسیاری زخمی شدند.
# چون شب در آمد، امیرزاده ابابکر به لشکر خود خبر5 رسانید که امشب
# ~~پاس دارند و علی الصباح مجموع سوار شدند که جنگ سلطانی خواهد بود.

PageV01P078

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0156.png)

# ~~وی من 88 بری
# روز دیگر علی الصباح مجموع سوار گشته میمنه(1) ms055 و میسره(2) و قلب(3) و
# ~~جنا ح(4) راست کرده متوجه اصفهان شد و اصفهانیان1 به کوچه باغ در آمده
~~جنگ
# ~~در پیوستند ودر آن روزقریب دوهزار آدمی از اهل شهر به قتل آمدند2 و از
~~سرداران
# ~~اصفهان سه کس گرفتار گشتند ومردم شهر3 گریخته روی به شهرنهادند و
~~لشگریان تادر
# ~~دروازه لنبان4 (5) برفتند و مردم را در زیر دست و پای اسبان آوردند. و
~~امیرزاده
# ~~ابابکر در آن روز برایشان رحم کرد و اگر می گذاشت اکثر آن بودی که شهر
~~مسخر
# ~~شدی به سبب آنکه (اکثر] اهل شهر به غایت سراسیمه و مضطرب گشته بودند .
# روز دیگر سادات و اکابرشهر بعضی بیرون آمدند و دیگران پیغام فرستاده امان
# ~~طلبیدند وقبول کردند که هرچه از اغرق واحشام که ازساوق بلاق5 ری
~~آوردهاند، باز
# ~~دهند وخطبه و سکه به نام امیرزاده اعظم امیرانشاه بهادر کنند، برین
~~موجب عهد
# ~~و پیمان کردند و روز دیگر هرچه از احشام از ری6 برده بودند،
~~بازفرستادند.
# و روز دیگر می خواستند که تمامی شرایط به جای آورند. امیرزاده ابابکر
~~تعجیل
# ~~کرد وبا امرای خود گفت: این زمان که ایشانعاجزوضعیف شدهاند، [عجز]
~~واضطرار
# ~~ایشان به تحقیق پیوسته، وظیفه آنکه شهر را به قهر و غلبه بستانیم و
~~آنچه مطلوب PageV01P079
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0157.png)

# ~~است، حاصل کنیم، به جزوی چیزی که ایشان میدهند چرا راضی شویم.
# صباح لشکر را سوار کرده تورها و نردوانها1(1) برداشتند و به در شهر رفتند
# ~~وگرد بارو21) فرو آمدندو جنگ از طرفین به جایی رسید که جز تیر سفیری در
~~میانه
# ~~تردد نمی کرد و جز به زبان سنان سؤال و جوابی نمیرفت. از صباح تا پیشین
~~بر
# ~~این منوال بود.
# اهالی اصفهان چون بیقولی و تعجیل امیرزاده ابابکر دیدند، دیگر بر قول
# ~~او اعتماد نکردند و ترک باغات وعمارات بیرونی2 گفته بر آن متفق شدنا که
~~تا رمقی
# ~~در تن باشد، از بهر ناموس اهل وعیال خود بکوشند.
# چون امیرزاده ابابکر معلوم کرد ms056 که شهر نخواهند داد و بر مخالفت مصرند،
# ~~لشکر را رخصت غارت و خرابی فرموده و به تخریب مواضع مشغول شدند ومدت
# ~~یک ماه در حوالی اصفهان هرچه ممکن بود، از خرابی به جای آوردند.
# در این ولاخبر رسید که امیرزاده عمر و امیرزاده پیر محمد متفق شده از
# ~~شیراز به مدد اصفهانیان در می آیند. امیرزاده ابابکر از در اصفهان کوچ
~~کرده یک
# ~~منزلی به استقبال ایشان باز رفت.
# چون امیرزادگان از توجه او معلوم کردند، توقف نمودند و امیرزاده عمر را
# ~~محقق شد که این امیرزادگان مقابل امیرزاده ابابکر نمیتوانند شد، از
~~امیرزاده پیر-
# ~~محمد جداگشته عازم خراسان شد.
# در این اثنا از سلطانیه خبر رسید که شیخ حاجی عراقی قلعه سلطانیه را
# ~~محاصره کرده است و امیر شیخ ابراهیم شروانی به تبریز آمده و امیر بسطام
~~جاگیر
# ~~در شهر تبریز است.
# امیرزاده ابابکر با اصفهانیان گرگ آشتی(3) نموده مراجعت نمود. چون به
~~PageV01P080
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0158.png)

# # وقایع شال 808 هجری %~% 85
# ~~در گزین رسید، شیخ حاجی از در" قلعه سلطانیه برخاسته1 به طارم11) رفت و
~~خبر
# ~~آمدن] سلطان احمد(2) به تبریز فاش شد و سال سنه تسع3 در آمد. بقایای
~~قضایا
# ~~در آن سال شر ح داده آید. انشاء الله.
# ~~حکابات قضایائی که در این سال سنه نمان و تمانما به(3) در خراسان به
# وقوع پیوست. ذکر کشته شدن سلطان حسین و سبب آن،
# امیرزاده سلطان حسین که نبیره حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه -
# ~~بود، از مادر و پدرش امیر محمد موسی که برادر تومان آقا(4) بود، و او
~~جوانی PageV01P081
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0159.png)

# ~~بهادر بود ، اما متهتک و دلیر و بی عاقبت، تهور و تسلطی در مزاج داشت.
# پیشتر ذکر آن گذشته است که بعد ازوفات حضرت صاحب قرانی، در اواخر
# ~~رمضانسنه سبع و ثمانمایه پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری -خلد الله تعالی
~~ملکه و
# ~~سلطانه - آمد. در حوالی اندخود و بی سببی به واسطه1 خبث ضمیر و
~~مکیدت(1)
# ~~عقیدت خود، ms057 از اردوی همایون فرار نموده به جانب خلیل سلطان بهادر رفت و
~~در 5
# ~~اوایل شوال سنة المذکور در صحاری2 کش(2) پیش بندگی حضرت3 خلیل سلطان
# ~~بهادر رسید، به تربیت وعنایت مالاکلام مخصوص ومنصوص(3) شد. وخلیل سلطان
# ~~بهادر چنانچه مقرر کرده بود که بعضی از خزاین بندگی حضرت [صاحب قرانی]
~~-
# ~~انارالله برهانه - پیش امیرزاده پیر محمد فرستد، بدان قول وفا ننمود و
~~آن اموال را
# ~~تصرف کرد و امیرزاده پیر محمدبن جهانگیر در بلخ بود4. خلیل سلطان بهادر
~~نیز
# ~~جمعی از امرا چون امیر الله داد و امیر ارغونشاه و امیر تیمور خواجه و
~~خواجه
# ~~یوسف5 و سلطان حسین را با لشکرهای ماوراءالنهر مقرر فرمود که به کنار
~~جیحون
# ~~روند و چون به کنار آب6 رسیدند، امیرزاده سلطان حسین را خیال سلطنتی در
~~دماغ
# ~~پیدا شد. امرا از این معنی غافل ایشان را به خانه خود دعوت کرد و گفت:
~~اموری
# ~~که به تازگی حادث شده است، در آن باب مشورتی دربایست(4) است، چنانچه5
# ~~صلاح وفساد آن به اسماع خاص وعام نپیوندد و بهیچوجه درافواه دوست و
# ~~دشمن راه داده نیاید، مجموع امرا را بدین بهانه بینوکران به خانه خود
~~برد.
# چون امرا مجموع در خرگاه(5) او جمع شدند، نوکران خود را فرمود تا
~~PageV01P082
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0160.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~مردم را دور راندند و خود بر در خرگاه بنشست و از نوکران خاصه خود قریب
# ~~بیست نفر1 را نیزههای مار آسا به دست و تیرهای قضا مضا درشست، گرزهای
# ~~باره کوب در دوش و خودهای بیضه شکل برفرق، تیغهای صاعقه کردار در بر،
~~غرور
# ~~فضولمکاثآره(1) ومکابره(2) درسر، زبان به تهدید و وعید بگشاد و کلاه
~~پیروزی و سر کشی
# ~~بر سر نهاد و شیوهآ مکر و تلبیس بر دست گرفت و روی به راه فریب و بد
~~سگالی
# ~~آورد و گرد لطایف حیل و روباه بازی بر آمد و دقایق تمویه(3) و تزویر
~~راکار بست،
# ~~سر از ربقه متابعت ms058 وگردن از طوق طاعت بپیچید ودر هوای سرداری و تمنای
~~ملک،
# ~~خیال فاسد به دماغ راه داد و امرا را مجموع مقید گردانید. امیر
~~تیمورخواجه و
# ~~خواجه یوسف را شربت شهادت چشانید. امیر الله داد و امیر ارغونشاه و
~~باقی امرا
# ~~امیر مبشر وامیر سعادت را لرزه براندام افتاد به زانو در آمده زبان به
~~تضرع وزاری
# ~~بگشادند. بعد از شرایط عهد و میثاق و سوگند غلاظ(4) وشداد(5) از سرخون
~~ایشان
# ~~گذشته ایشان را ببخشید و به نیابت خود مقرر گردانید و خانیکه حرم
~~امیرزاده محمد
# ~~سلطان نورقبر هازسمرقند به عزیمت بلخ پیش امیرزاده پیرمحمد می رفت با
~~تجملات
# ~~پادشاهی2 وقطار و مهار و نوکران بدان نواحی رسیده، او را بگرفت و مجموع
# ~~اموال ایشان را به نوکران خود قسمت کرد.
# چون این حرکات ناپسندیده از او در وجود آمد، مردم از او خایف گشتند.
# ~~مجموع لشکرطوعا اوکرها فرمان او را انقیاد لازم شمردند. چون به لشکر
~~استظهار
# ~~یافت، صف مقاتلت آراسته عازم سمر قند شد.
# چون خبر این واقعه به سمع شریف خلیل سلطان بهادر رسید، آتش حمیت
# ~~زبانه زد، درحال به احضار لشکریان مثال فرود واو کلکای(6) بیقیاس به
~~لشکریان داد.

PageV01P083

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0161.png)

# ~~8
# ~~در اواخر ذی الحجه سنه تسع و ثمانمایه از دارالسلطنه سمرقند؛
### | مصراع
# به طالعی که قضا زو بود به فتح بشیر
# ~~عنان مسارعت(1) بگشاد و بر سبیل تاختن باد کردار؛
### | شعر
# به اسب1 اقدر آمدکه زین را ندید %~% ههان نعل اسبش زمین را ندید
# متوجه سلطان حسین شد. در صحرای2 جکدلک(2) از نواحی کش ملاقات
# ~~عسکرین افتاد.
# و چون هر دو لشکر به مقابل یکدیگر رسیدند، هنوز صف مقاتلت راست
# ~~ناکرده. امرای عظام امیر اللهداد وامیرارغونشاه که به ضرورتیا سلطان
~~حسین بودند،
# ~~با تومانات خود به جانب خلیل سلطان بهادر رفتند و اکثر لشکریان با
~~ایشان موافقت
# ~~نمودند.
# سلطان حسین صاحب واقعه «وحیل بینهم و بین ما یشتهون» (3) شد. دست
# ~~همت پرخاشجویش به شاخ ms059 آرزو نرسید، چون شکوفه شاخ انگشت حیرت به
~~PageV01P084
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0162.png)

# # وقایع سال 808 هجری %~% 85
# ~~دندان می گزید، جزفرارچاره ندید، زودپای گریز برداشت. لشکرش چون روی
~~توقف
# ~~ندیدند، پشت هزیمت بدادند و دولتش چون به موافقت پشتی نیافت، روی
~~بتافت،
# ~~و وخامت عاقبت ظلم و تبعه و ثمرهآ آن به وی رسید و شوخی مکیدت بغی ومکر
~~که
# ~~«ولا یحیق المکر السی الاباهله»10) بدو بازگشت. ثبت وقرار مغلوب وخوف
~~وفرار
# ~~غالب آمد، بینظم امور وغا و ترتیب اسباب هیجا[2) تنگ اسب فرار نیک1 بر
~~کشید
# ~~و بسان باد بساط خاک پیمودن گرفت وکان ذلک فی ثامن محرم الحرام سنةثمان
~~و
# ~~یمانمایه2(3)
# خلیل سلطان بهادرمظفر ومنصور به جانب سمرقند مراجعت فرمود3. وسلطان
# ~~حسین با فوجی اندک در حوالی اندخود و شبورغان به امیر سلیمانشاه پیوست
~~وامیر
# ~~سلیمانشاه به مقدم او شادمان شد و اتفاق بر موافقت او عدتی تمام و
~~عمدتی(4) با
# ~~احکام تصور کرد ومیان ایشان اتحاد ذات البین(5) و موافقت جانبین وخلوص
# ~~وداد به عهود و مواثیق(6) مستحکم گشت.
# امیرزاده پیرمحمد ایلچی پیش امیر سلیمانشاه فرستاد و قبایح افعال و فضایح
# ~~اعمال سلطان حسین باز نمود وگفت: او دشمن من است وحالا پیش تو آمده،
# ~~میباید که او را بگیری و پیش من فرستی.
# امیر سلیمانشاه به سخن امیر پیر محمدبن جهانگیربن تیمورگورکان اصلا-
# ~~التفات5 نفرمود و امیرزاده پیر محمد آن کینه در دل گرفت و به تهیای
~~اسباب انتقام PageV01P085
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0163.png)

# ~~87
# ~~مشغول گشت، ناگاه بغتة چون برق خاطف(1) وسیل منهمر(2) بر سرایشان
~~شبیخون
# ~~آورد و حسام انتقام از نیام اعتزام(3) کشیده اطراف وجوانب ایشان فرو
~~گرفت.
# امیرزاده سلیمانشاه و امیرزاده سلطان حسین را طاقت مقاومت ایشان نبود،
# ~~په هزار حیله جان از آن ورطه هایل بیرون بردند و به هیچ جانب ملجائی
~~ومهربی(4
# ~~ندانستند، به ضرورت به جانب هرات توجه نمودند1 و چون به بساط بوس بندگی
~~5
# ~~حضرت مشرف شدند، بند گی حضرت ایشان را نوازش نموده ms060 در باب ایشان با
~~امرا
# ~~و ارکان دولت استشارت کرد. امیر سلیمانشاه را مقرر گردانیدند که مال
~~ولایت
# ~~سرخس (5) سیورغال(2) او باشد و حالا مبلغ صد هزار دینار کپکی(7) و چند
~~سر
# ~~اسب و غیره بدو انعام فرموده متوجه جانب خراسان شود، و به امیر مضراب
~~وامیر
# ~~سعید خواجه و امیر جهان ملک و باقی عساکری که در آن سرحد بودند پیوندد.
# واین در آن ایام بود که امیرزاده امیرانشاه بهادر هنوز در حدود کالپوش2 و
~~آن
# ~~نواحی بود، مقرر بر آن جمله که چون امیرزاده [سعید شهید] امیرانشاه
~~بهادر و PageV01P086
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0164.png)

# ~~امیرزاده ابابکر بهادر - چنانچه پیشتر ذکر آن گذشته - بدین طرف
~~آمدهاند،
# ~~امیر سلیمانشاه پیش ایشان رود واگر چنانچه ایشان عزیمت مراجعت به جانب
# ~~عراق داشته باشند، به مال و لشکر، آن مقدار که طلب دارند، مددکاری
~~تمایند
# ~~واگر چنانچه به ایلی بدین طرف آیند1 ، می باید که در هر منزل ایشان را
~~طوی
# ~~کنند و اسبان خوب پیش کشند و پیشتر از رسیدن ایشان کسان می فرستند و
~~مایحتاج
# ~~مهیا میسازند و در باب خدمتکاری هیچ دقیقه مهمل نگذارند، والاکه طلب
~~ملک و
# ~~سر نزا ع داشته باشند، مردوار و یک جهت باز ایستاده جنگ کنند و ایشان
~~را از
# ~~حدود ولایت بیرون زانند.
# بر این جمله مقررگشته، امیر سلیمانشاه متوجه طوس [و مشهد] گشته روانه
# ~~شد2.
# و در باب آن نادان3 سلطان حسین اکثر امرا عرضه داشتند که او به غایت
# ~~فتان وبی عاقبت ومتهور و بی باک است. چند کرت حرکات ناشایست از او در
~~وجود
# ~~آمده چنانچه در زمان حیات حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه - یک کرت
~~در
# ~~شهرسمرقند و یک کرت درشامات4مخالفت کرد و بعد از وفات- انار الله
~~برهانه-با امرا
# ~~1خلاف کرد و بی موجبی از پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری روی گردان شد و
# ~~با خلیل سلطان بهادر غدر کرد و امرای او را به قتل آورد وقصتد او کرد
~~وخانیکه را ms061
# ~~که حرم محترم امیرزاده محمد سلطان (1) بهادر بود و پادشاهزاده، کشید.
~~نباید که نا-
# ~~گاه والعیاذ بالله در مصالح ملک از او فتنه بزرگ5 تولد کند که جبر کسر
~~آن دشوار PageV01P087
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0165.png)

# ~~88
# ~~دست دهد و اطفای شرر شرو دفع ضرر ظلم1 او نتوان کرد، چه تدبیر مصالح
~~ملک
# ~~و احتیاط واندیشه در کارها آن وقت باید کرد که دستگاه اختیار فراخی
~~دارد، نه آنگاه
# ~~که موزه(1) اندیشه به پای خرد تنگ آید و جز بهانه حواله تقدیر در خزانه
~~تدبیر
# ~~نقدی و بر دستارچه امید و اندیشه عقدی نماند و در اوضاع و افعال او
~~دلایل خلاف
# ~~ظاهر وهویداست و روشن و پیدا.
### | شعر
# بر رخ او ز سر او پیداست %~% گه دلش پر ز حقد وکینه ماست
# ارکان دولت و اعیان حضرت بر آن اتفاق کردند که او محل اعتماد نیست،
# ~~میادا که روزی از او آفت و فسادی بزرگ متولد شود و نایره شر و فتنه هر
~~چه
# ~~تمامتراشتعال پذیرد و بر خاطر اشرف خدایگانی - شرفه الله-غباری نشیند
~~که خائبین2
# ~~آن درنگارخانه وهم وخیال صورت نبندد و به تدبیر2 عقل پیش اندیش و فکر
~~دوربین
# ~~راست نیفتد و دست تدارک و تلافی از دامن آن قاصر آید و پای مساعی در
~~طلب
# ~~اصلاح آن بسته ماند.
# بر موجب این مقدمات به سیاست او مثالی عالی به نفاز انجامید. امیر
# ~~نوشروان برلاس در بیرون4 درب عراق(2) در جوار باغ زبیده [آقا] او را به
~~قتل
# ~~رسانید. چون این معنی به وقوع پیوست، امیر سلیمانشاه که در سر با او
~~عهد و
# ~~میثاق داشت، در این حال به طوس رسیده بود که این خبر بدو رسید. از
~~واقعه
# ~~سلطان حسین تنگدلی نموده اظهار مخالفت و یاغیگری کرد5.
# ذ کر مخالفت و باغیگری امیرزاده سلیمانشاه6
# امیر سلیمانشاه را چون خبر واقعه امیرزاده سلطان حسین معلوم شد، کس
~~PageV01P088
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0166.png)

# ~~وقایع سال 0 هجری
# ~~خواهان است1 امیر شاه ملک را از ms062 پیش خود براند و نوشروان برلاس را به
~~قتل
# ~~رساند، من پیش أیشان آیم و نوکری ایشان کنم، والا نخواهم آمد.
# حون این پیغام موحش به مسامع شریف (اسمعه الله البشایر(1)» رسید، آتش
# ~~غضب زبانه زد و قوت حمیت در حرکت آمد. فیالحال به احضار لشکرها مثال
# ~~فرمود2 و عزیمت جانب طوس و مشهد تصمیم یافت. چون لشکرها جمع گشتند و
# ~~بندگی حضرت متوجه صوب3 طوس و مشهدگشته به ساری قمش4 جام (2) رسیدند.
# ~~نو کرامیر سلیمانشاه رسید و عرضه داشت که امیر سلیمانشاه می گوید که
~~امیر عبدالصمد
# ~~را پیش من فرستید تا با او سخن گویم.
# بر آن موجب امیر عبدالصمد پسر امیر سیف الدین را که داماد امیر سلیمانشاه
# ~~بود و بر او اعتماد کلی داشت فرمان شد که پیش امیر سلیمانشاه رود و به
~~تلطف
# ~~مواعید5 مستظهر گرداند، مضمون رسالت آن که امیر سلیمانشاه بهادر مقامات
# ~~مشهور و مساعی و آثار گزیده و خدمات پسندیده از او به ظهور رسیده است
# ~~و حقوقی که او را درخدمت دولت قاهره مو کد است، ازشرح وبسط استغنا دارد
~~و
# ~~از تحریر و تقریر استعلا، چه باز آنکه به حلیت هنر و خرد متوشح (3)
~~وکفایت
# ~~معظمات و مهمات ملک را مترشح (4) و به وسایل فضایل متمسک و به اهداب(5)
# ~~آداب متعلق و به سماحت خلق و فصاحت نطق و طهارت ذیل و غزارت(6] فضل
~~PageV01P089
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0167.png)

# ~~و رزانت عقل و متانت رای نزاهت نفس و نباهت1(1) قدر از امرای زمانه
~~ممتاز و
# ~~پیوسته حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه - او را به مثابت فرزندان و
~~برادران
# ~~داشته. روز بار درمیان امرا و ارکان دولت ازمعتبران ممتاز و وقت کار در
~~دل دشمنان
# ~~حضرت همچو تیغی جانگداز و اعتقاد ما در خوب سیرتی او بر تزاید2 و
~~اعتماد ما
# ~~بر نیکو خواهی او در تضاعف. می باید که اندیشه فاسد به خود راه ندهد و
~~بیتردد 5
# ~~متوجه گردد و اگر چنانچه ms063 از کسی شکایتی داردبه حضوربرسیده به غور آن
~~رسیده آید.
# چون امیر عبدالصمد پیش امیر سلیمانشاه رسید و پیغام بندگی حضرت بدو
# ~~رسانید، امیر سلیمانشاه عذری چند نامسموع تقریر کرد و گفت: مدتی مدید
~~است تا
# ~~پیش ایشان روزگار گذرانیدهام و هیچکس را در این دولتخانه بر من مجال
~~تفوق
# ~~نبوده. حالا بعضی از گماشتگان در اضائت(2) حقوق دست به اشاعت (3) جور 5
# ~~گشادهاند و پای از حد مقدار خویش بیرون نهاده و حالا ملازمت آن حضرت
~~بدان
# ~~عسل مصفی ماند که از بیم نیش زنبوران به نوش صفو(4) آن نتوان رسد.
~~تنعمات
# ~~فراوان و لذات بیکران از آن دولتخانه به ما رسیده، فاما وقتی که سیر3
~~در لوزینه و
# ~~نمک در پالوده پیدا شد، توقع حلاوتی4 نماند.
# بعد از آنکه امیر عبدالصمد مبالغه بسیار کرد که البته ترک این نزاع
~~میباید 5
# ~~داد و متوجه بندگی حضرت میبایدگشت، امیر سلیمانشاه [بر آن] مقرر
~~گردانید که
# ~~امیر جهان ملک را پیش من فرستید تا من فرزند خود را مصاحب او پیش بندگی
# ~~حضرت بفرستم و بعد از دو سه ماه خود نیز متوجه شوم.
# چون امیر عبد الصمد از پیش امیر سلیمانشاه مراجعت نمود، امیر سلیمانشاه
# ~~به جانب قلعه کلات(5) رفت و آن را استحکامی داد وذخیرهای جمع کرد و
~~بعضی از
# ~~متمردان براو جمع گشتند.

PageV01P090

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0168.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# چون بندگی حضرت به ناحیت جام(1) در آمدند، ازمنزل خرجرد21) امیرزاده
# ~~جوانبخت ثمره شجره دولت و نهال باغ سلطنت و عنوان نامه اقبال و واسطهآ
~~عقد
# ~~پادشاهی وگل بستان فضل الهی و سوار میدان مملکت و سوار دست شوکت وزینت
# ~~دست خسروی و نیروی بازوی معدلت و نور دیدهآ مکرمت مغیث الحق و الدین
~~الغ
# ~~بیک گورکان - خلدالله ملکه - را برسر آغرق در آن منزل گذاشته،
~~ایلغار31) فرمود و
# ~~امیرشاه ملک را ملازم امیرزاده جوانبخت هم در آغرق تعیین فرمود که
~~شکایت امیر
# ~~سلیمانشاه اکثر از او بود ms064 چون او حاضر نباشد، شاید که امیر سلیمانشاه
~~رغبت آمدن
# ~~کند.
# و چون رایت1 همایون سایه برصحرای طوس و مشهد انداخت، امراکه در
~~PageV01P091
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0169.png)

# ~~حدود خراسان بودند امیرزاده اعظم امیر انشاه بهادرو امیرزاده ابابکر
~~بهادر به طرف
# ~~عراق معاودت نموده بودند1 و امیر مضراب بهادر و امیر سعید خواجه2 و
~~امیرجهان
# ~~ملک و باقی لشکرهای منصور به بساط بوس رسیدند و امیر عبدالصمد از پیش
~~امیر
# ~~سلیمانشاه پهادررسید وچنانکه مذکور گشت، حکایت امیر سلیمانشاه به عرض
~~رسانید.
# ~~بندگی حضرت امیر سلیمانشاه را معذور داشته به موجب التماس او امیر3
~~جهان ملک 5
# ~~را پیش او فرستاد.
# در این اثنا امیرزاده جوانبخت الغ بیک گورکان و امیرشاه ملک که از عقب
# ~~بودند با لشکرها برسیدند و امیر جهان ملک از پیش امیر سلیمانشاه مراجعت
~~نموده،
# ~~امیر سلیمانشاه بدان وعده که کرده بود2 هم وفا ننمود و همچنان در مقام
~~مخالفت
# ~~مصر ایستاده.
# بندگی حضرت امیر مضراب بهادر را مقرر فرموده که به جانب کلات رود و
# ~~در قریه چهارده(1) که یک راه [قلعه] کلات آن است نشسته آن را محفوظ و
~~مضبوط
# ~~دارد تا رسیدن رایات همایون. بعد از آن امیر سعید خواجه در منزل [؟]5
~~بندگی
# ~~حضرت را طوی داد.
# درخلال این احوال از جانب ماخان(2) ازپیش امیر چر کس بن تومان قاصدی
# ~~رسید و تقریر کرد که جماعت تر کمانان قراتتار6 که بندگی حضرت صاحب
~~قرانی
# ~~- انارالله برهانه - آن قوم7 را از بلاد روم کوچ کرده بود و به
~~ماوراءالنهر رسانیده
# ~~از آنجاگریختهاند و بدین واسطه8 بدین سرحد در آمده. بندگی حضرت [فرمان]
~~PageV01P092
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0170.png)

# ~~وقایع سال ل80 هجری
# ~~فرمود تا امیر سعید خواجه و امیرشاه ملک و امیر جهانملک با دلیران
~~گزیده و مردان
# ~~کار دیده ایلغار کنند و سرراه برایشان بگیرند.
# و پسر پیر پادشاه سلطان علی از سمرقند گریخته پیش ازاین به طرف استر آباد
# ~~میرفته است. امیر سعید خواجه اورا گرفته بود1 و پیش ms065 بندگی حضرت آورده،
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - او را تربیت و عنایت
~~فرموده پیش
# ~~یدرش فرستاد با خاتون پیر پادشاه و سلطان حسن را نگاه داشت که برادر
~~خردتر
# ~~سلطان علی بود و پیرپادشاه را استمالت ودلداری نموده، فرمود که چنانچه
~~پیشتر
# ~~در زمان بندگی حضرت صاحب قرآنی - انارالله برهانه - مقرر بود آن ولایت
~~بر
# ~~ایشان مسلم میدارم، میباید که هیچ تردد به خاطر راه ندهد و از سر
~~استظهار تمام
# ~~پیش ما آید که درباره او عنایت و عاطفت زیادت از آنکه در تصور گنجد، به
~~ظهور
# ~~خواهد رسید.
# بعد از آن بند گی حضرت متوجه قلعه کلات گشته به طرف میهنه(1) حرکت
# ~~فرمود.
# چون امیر سلیمانشاه تحقیق کرد که رکاب همایون متوجه آن طرف گشته است
# ~~و آوازه وصول رایات منصور به گوش او رسید، درمضیق تفکر و طریق
~~تحیرفروماند
# ~~و سیاه غم و اندوه برصحن سینه او استیلا یافت و اندیشههای ثابت قدم در
~~ساحت
# ~~ضمیر او جای گرفت، جز فرار چاره ندید. قلعه کلات را باز گذاشت و متوجه
# ~~سمرقند شد.
# بندگی حضرت سلطنت شعاری به منزل کوش212) [رسیده] تحقیق آن خبر به
# ~~مسامع(3) علیه رسید. از آنجا به زیارت معظم و ترتب مکرم سلطان المشایخ
~~قدوة- PageV01P093
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0171.png)

# ~~السالکین سلطان ابوسعید ابوالخیر(1) - قدس الله روحه العزیز1- رسیده
~~مراسم زیارت
# ~~و شرایط تعظیم و تبجیل به جای آورد و اولاد بزرگوار و سکان آن مزار را
~~«علی
# ~~مراتب طبقاتهم و تفاوت درجاتهم » به انعام و اکرام پادشاهانه نوازش
~~فرمود.
# و امراکه بر سرراه اقوام تتار رفته بودند، تتاریان را بعضی غارتیده و
~~بعضی
# ~~اسیر گرفته و جماعتی را مقید کرده به بندگی رسانیدند.
# بندگی حضرت امیر سعید خواجه را به طرف کلات تعیین فرمود که مخلفات2
# ~~امیرسلیمانشاه را ضبط نموده، کسانی که مخالفت نمودهاند وعصیان ورزیده،
~~سیاست
# ~~کنند و آن نواحی را از متمردان پاک گردانند و قلعهای را که امیر
~~سلیمانشاه عمارت
# ~~کرده، ms066 خراب کنند.
# و رایات همایون به سوی دار الملک مراجعت نمود. در سابع جمادی الاول
# ~~سنه ثمان و ثمانمایه به دارالسلطنه هرات صانها اللهتعالی عن الافات
~~والبلیات - نفاذ
# ~~یافت و اختر میمون3 نزول فرمود، خاص و عام هریک فراخور احوال به تربیت
~~و
# ~~نواخت مخصوص و منصوص گشته و دلها بر مطاوعت و بندگی حضرت سلطنت
# ~~[شعاری] قرار گرفت.
# چون بندگی حضرت به دار السلطنه نزول فرمود، ایلچی شاه قطب الدین از
# ~~سجستان رسید و تقریر کرد که شاهان فراه (2) : شاهعلی و شاه غیاث الدین
~~پسران شاه
# ~~جلال الدین، یاغی خواهند شد ومتعاقب ومتواترچند کس از شاه قطب الدین
~~رسیدند
# ~~و همین معنی عرضه داشت. بندگی حضرت، امیر حسن جاندار را بدان طرف نامزد
# ~~فرمود که تدبیر آن حادثه کند. امیر حسن جاندار به فراه رفت و آن هر دو
~~برادر را
# ~~بعد از سعی بسیار، به دست آورد و به یاسا رسانید4.

PageV01P094

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0172.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~ذ کر قضابائی که در ایین سال سه تمان و تمانمایه بعضی درخراسان و بعضی
# در ماوراءالنهر به وقوع پیوست و حرب امیرزاده پیر محمد بن
# جهانگیر با امیرزاده خلیل سلطان بهادر.
# حکابت توجه (امیرزاده) الغ بیک گورکان1 - خلدالله تعالی
# ملکه -_ به جانب اندخود و شبورغان
# رای اعلای حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] و ملکه و سلطانه -
# ~~در این سال سنهثمان و ثمانمایه صلاح در آن دید و اقتضا چنان فرمود که
~~امیرزاده
# ~~[عادل] جوانبخت مغیث الحق والدین السغ بیک گورکان - خلد [الله تعالی)
~~ملکه - و
# ~~امیر اعظم امیر شاه ملک بهادر را به حدود اندخود و شبورغان [نامزد2]
~~فرماید تا از
# ~~آن طرف برخبر(1) بوده ضبط آن نواحی نمایند. برموجب فرمان متوجه آن طرف
# ~~شدند. چون بدان نواحی رسیدند، چند سوار بهادر را به طریقهآ زبان
~~گیری(2) بدان
# ~~طرف جیحون فرستادند که احوال آنجانب معلوم کرده خبری بیاورند. آن
~~سواران
# ~~از آب گذشته عیسی و خضر خواجه قوجین را ms067 گرفته پیش امیرزاده جوانبخت
# ~~مغیث الحق والدین الغ بیک گورکان رسانیدند و در این ایام2 امیرزاده پیر
~~محمدبن
# ~~جهانگیر در مدینةالرجال بلخ بود. امیرزاده اعظم، عیسی قوجین را پیش
~~امیرزاده
# ~~پیر محمد و خضر خواجه را پیش بندگی حضرت فرستاد.
# در این اثنا امیر سعید خواجه که به ضبط مخلفات4 امیر سلیمانشاه رفته بود،
# ~~آن نواحی را مضبوط گردانیده5 و کسانی را که اهل شروفتنه بودند، به یاسا
~~رسانیده،
# ~~عمارتی که امیر سلیمانشاه در قلعه کلات کرده بود، خراب کرده و مهمات آن
~~طرف
# ~~پحرداخته، به بساط بوس بندگی حضرت مشرف گشت. مساعی او مقبول افتاد و او
# ~~یسر امیر شیخ علی بهادر که یکی از معارف ارکاندولت حضرت صاحب قرانی -
# ~~انار الله برهانه - بود و حقوق خدمت بی نهایت ثابت گردانیده و در این
~~دودمان PageV01P095
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0173.png)

# ~~بیوسته به ذرایع(1) اخلاص واختصاص متوسل بوده واقوال واحوال او
~~مرموق(2)
# ~~ومرغوب می افتاد، همیشه متصدی مناصب بزرگ و در صدر جلایل (3) کارهای
~~خطیر
# ~~آمده و در این نزدیک به تجدید با پیر پادشاه جنگ کرده و او راگریزانیده
~~و پسر
# ~~بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - او را به
~~تقریب 5
# ~~و ترحیب (4) شرف امتیاز2 ارزانی فرمود وبه تعظیم قدر و تفخیم (5) ذکر
~~او مثال
# ~~داد و قول وقلم او را در خفض (6) و رفع و نصب و عزل عمال و ولایت مطلق
# ~~گردانید. امیر سعید خواجه3 در جزویات وکلیات مصالح و مهمات صاحب اختیار
# ~~و امیر الامرا شد، روی به ضبط مهمات آورده.
# معروض حضرت اعلاگردانیدند که مودود گر مسیری بعد از واقعهآ- انار الله
# ~~برهانه- تا غایت، به بساط بوس نیامده و شرایط خدمت به جای نیاوردد و
~~دیگر
# ~~اراجیفی بود که جمعی متمردان در آن، نواحی سر بر آوردهاند، فرمان عالی
~~به نفاذ
# ~~انجامید که امیر جهان ملکبن ملکت با ده امیر قشون مثل امیر علی بیک و
~~محمد
# ~~درویش وامیر موسی وغیره باقشونات خود متوجه جانب ms068 غور(7) و گرمسیر (8)
~~گردند4
# ~~و دفع متمردان و سر کشان5 کرده آن نواحی را مسخر و مضبوط گردانیده
~~مراجعت 151
# ~~نمایند.
# در خلال این احوال امیر موسی کا از خوارزم و امیر نمدک [از خوف] آن
~~PageV01P096
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0174.png)

# ~~وفایع سال 808 هجری
# ~~ولایت را باز گذاشته به بساط بوس بندگی حضرت سلطنت شعاری رسیدند و
~~بندگی
# ~~حضرت دربارد ایشان تربیت و عنایت فرمود و ایشان را به نواخت(1) و اکرام
# ~~پادشاهانه مخصوص و منصوص گردانید و هر یک را فراخور حال منزل و مقام
~~تعیین
# ~~فرمود. بعد از آن چون فصل شتا به آخر رسید و سپاه سرما روی به هزیمت
~~نهاد و
# ~~کوه و یشته معجر (2) سفید از تارک باز کرد و دشت و صحرا از کسوت سیمابی
# ~~الباس زنگاری بدل گرفت.
### | نظه
# # صبا به سبزه بیاراست دار دنیی را %~% نمونه گشت زمین مرغزار عقبی را]
# رایات نصرت شعار1 به صوب علفخوار بادغیس درحرکت آمد. چون به مقام
# ~~قزل2 رباط(3) رسیدند، خبر محاربه پیرمحمد بن جهانگیر و امیر شاه ملک
~~بهادر با
# ~~خلیل سلطان و انهزام ایشان برسید.
# بعد از این چون به منزل ستر کی(4) رسیدند، از طرف ماوراءالنهر مهد عالی
# ~~رقیه خانیکه که دختر امیر کیخسرو و خواهر سلطان محمود بود، برسید و
~~فرزند
# ~~سعادتمند امیر زاده محمد سلطان - نورالله مرقده - اکه بیکی(5) که حرم
~~محترم امیر-
# ~~زاده جو انبخت مغیث الحق والدین الغ بیک گور کان بود، رسانید. چند روز
~~[متعاقب] PageV01P097
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0175.png)

# ~~به جشن و طوی گذرانیدند.
# حکابت محار به امیرزاده پیر محمد و امیرزاده کریم
# خلیل سلطان بهادر
# صورت این واقعه چنان بود که چون امیرزاده اعظم اعدل مغیثالحق
# ~~والدین الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - وامیر اعظم شاه ملک به حدود
~~آمویه 5
# ~~رفتند، امیر شاه ملک به کنار آب رفت و استعداد پل بستن می کرد. از آن
~~طرف
# ~~امیرزاده خلیل سلطان بهادر از این معنی خبردار گشته با لشکرهای آراسته2
~~متوجه آن
# ~~جانب ms069 شد. چون به لب آب رسیدند، پل بسته شده بود. جمعی از قراولان
~~امیرزاده
# ~~خلیل سلطان بهادر از پلی که امیر شاه ملک بسته بود، بگذشتند. از این
~~طرف چون
# ~~نحو کران امیر شاه ملک خبردار گشتند، جنگ پیش بردند و در حمله اول امیر
# ~~دولتخواجه که خویش امیر شاه ملک بود، به قتل رسید. قراولان امیرزاده
~~خلیل
# ~~سلطان را از سر پل براندند. بعد از آن رسل در میان آمدند و مردم اندیشه
~~کردند و
# ~~با یکدیگر مصالحه نمودند.
# چون این مصالحت مقرر شد، امیرزاده خلیل سلطان بهادر به جانب سمرقند
# ~~مراجعت نمود و امیرزاده [پیر] محمدبن جهانگیر امیر شاه ملک را به بلخ
~~طلب 15
# ~~فرمود ودر بلخ با یکدیگر ملاقات کردند. امیرزاده پیر محمد از خلیل
~~سلطان [بهادر]
# ~~شکایت بسیار کرد وامرائی که پیش اوبودند، می گفتند که امیرصاحب قران -
~~انارالله
# ~~برهانه - پیرمحمد را ولیعهد خویش کرده است و تخت و سلطنت بدو میرسد که
# ~~به عمر و راه کلانترست و از فرزند بزرگتر3 و خلیل سلطان نسبت به پیر
~~محمد اینی
# ~~است و پیرمحمد را راه آقائی اینی [است]. با وجود آقا چگونه خیال تفوق
~~بندد بدین
# ~~سخن کلمه اختلاف از هر کناره در میان آید.
### | سرا
# حدیشی بود مایه کارزار
# [و ان النار من عودین تذکی PageV01P098
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0176.png)

# و ان الحرب اولها کلام](1)
# اپلچی پیش خلیل سلطان بهادر فرستادند، مضمون رسالت آنکه امیر صاحب
# ~~قران - انار الله برهانه -وصیت نفرموده بود که تخت ومملکت خلیل سلطان
~~را باشد.
# ~~خلیل سلطان بهادر در جواب فرمود که اگر [امیر] به من وصیت نکرد، آن
~~قادری1 که
# ~~تخت و مملکت به امیر داده بود، به من داد.
# چون این جواب به امیرزاده پیرمحمد و امیر شاه ملک رسید، بر مخالفت
# ~~خلیل سلطان بهادر یک جهت گشته لشکرها جمع کردند و چون استعدادات مرتب
# ~~شد، بنیاد پل بستن کردند و به سهل مدتی و اندک فرصتی از آب بگذشتند. ms070
# و از آن طرف امیرزاده خلیل سلطان بهادر نیزبه استعداد اسباب حرب و آلات
# ~~طعن وضرب مشغول گشت. در خزاین بگشاد، امرا وار کان دولت و ارباب
~~متجنده21)
# ~~را به او کلکا(3) و انعام بی قیاس ملحوظ و محظوظ گردانید و دل خاص و
~~عام به دانهآ
# ~~انعام در دام کام و قید مرام خود آورد.
### | مصراع
# رومن وجد الاحسان قید بقید»(4)
# و ازچنان خزینه که از مدتهای مدیدباز آنچه در خزانههای ملوک و پادشاهان
# ~~و خاندانهای قدیم ممالک توران و ایران و توابع آن چون روم و شام و هند
~~و زنج
# ~~و ترک و افرنج جمع گشته، به تدریج در مدت حکومت امیر صاحب قران -
~~انارالله PageV01P099
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0177.png)

### | زبدةا لتواریخ
# ~~برهانه - در خزانه ارک سمرقند جمع آمده از نقود و جواهر و اسلحه و
~~اقمشه هریک
# ~~«علیحده» خزاین چنانکه خزینهئی را اگرخواستندی که تحقیق کنند مجموع
~~محاسبان،
# ~~با آنکه در هیچ دور رقم1 سیاقت(1) چنانکه دراین دور ورزیدهاند و به
~~کمال رسانیده،
# ~~نبوده، از حصر و احصاه و ضبط و استیفای آن عاجز گشتندی. جز نام نیک و
~~دعای
# ~~خیر چیزی باقی نگذاشت. بدین دهش و بخشش و استحقار خزاین و دفاین، امرا
~~و 5
# ~~لشکریان دل بردولت او نهادند و به نیتی صادق متوجه امیرزاده پیر محمد
~~گشت.
# از طرفین اسباب وحشت ومناقشت [و وسائط مکاوحت و مکارحت] دست
# ~~فراهم داد، برقصد یکدیگر مستعد و محتشد(2) گشتند.
### | شعر
# دو خسرو، دو رستم، دو پیروز جنگ %~% دو لشکر، دو دریا، زفولاد و سنگ
# ~~در حرکت آمدند.
# امیرزاده خلیل سلطان بهادر با بهادران خراسان و پهلوانان2 عراقی که هر یک
~~از
# ~~راه نام و ننگ در موقف رزم و جنگ، دعوی مسابقت ومبادرت3 کردندی و باقی
# ~~عسا کر ماوراءالنهر که در آنمدت هر کو تلچی ئی(3) را تومانهای زرنقداز
~~خزانه رسیده
# ~~بود و هریک صد خونبهای خود تلف کرده، ازطرف سمرقند درحرکت آمد و ازاین
~~5
# ~~طرف امیرزاده پیرمحمد ms071 بهادر وامیرزاده جوانبخت -مغیث الحق والدین - الغ
~~بیک
# ~~گورکان با بهادرانی که هریک شیر بیشه وغا و نهنگ دریای هیجا بودند، از
~~آب
# ~~جیحون گذشته درحوالی نسف(4) دوسیاه جنگجوی شیرخوی روی آورده ازجوانب
~~PageV01P100
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0178.png)

# ~~و اطراف جنگ پیش بردند وشررکارزار از حضیض خاک به ذورهآ افلاک ترقی
~~کردو
# ~~نابرهآ قتال و جدال التهاب واشتعال یذیرفت و ازهیبت آواز کوس و دم نای
~~رویین(1)،
# ~~بیم آن بود که دایرهآ فلک از حرکت بازایستد ومر کز خاک چون باد متحرک
~~گردد و از
# ~~آتش حرب زهرهآ شیر شرزه آب شود. هر دو لشکر چون دو دریای اخضر در تموج
# ~~آمدند و بسان دو کوه فولاد بریکدیگر حمله بردند و هوای نبردگاه از سپاه
~~در
# ~~شعر سیاه شد.
### | شعر
# ز گرد سپه روشنائی نماند %~% زخورشید شب را جدائی نماند
# از آن طرف امیرزاده خلیل سلطان بهادر وجمعی خراسانیان و عراقیان و امیر
# ~~بر ندق بن جهانشاه با چند تومان بردست راست، [و امیرارغونشاه] و امیر
~~الله داد و
# ~~امیر سلیمانشاه بردست چپ، وازاین طرف امیرزاده پیرمحمد بهادر در قول،
~~بردست
# ~~راست او انوشروان برلاس، و بردست چپ امیرشاه ملک و یادگار شاه ارلات.
# صفها از طرفین روی در روی آورده تیراز کمان چون ژاله و باران روان گشت
# ~~و از زخم پیکان آبگون در دل سنگ و سندان آتش افروخت.
### | شعر
# تیرها در مفزهاکرده مقر همچون خرد
### | یزهها در شخصها(2) همچون روان گشته روان
# حلقة بند اجل در پای جبار آن رگاب
### | رشتهآ دام فنا در دست قهاران عنان
# ضارب به مضروب و غالب به مغلوب مختلط گشته و میان طالب و مطلوب
# ~~تمیز ممکن نمی گشت. غباری که روی خورشید را چون پشت آینه تیره گردانیده
~~بود
# ~~و عارض روز را به زلف شب مبدل کردد.
# به نفس خود امیرزاده خلیل سلطان بهادر برقول امیرزاده پیر محمد حمله کرد.

PageV01P101

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0179.png)

### | شعر
# # رمح (1) ترا یقین خلیل است روزجنگ %~% کز آتش شهاب ms072 نیاید برو زیان
# پهلوانان خراسانی و بهادران عراقی که هریک چون برق از میغ آتش می-
# ~~افشاندند وگرد نبرد به باران خون میفشاندند1. بعضی بسان آتش در معر که
# ~~ناوک انداز وگروهی چون آب از باد زرهدوز2
### | نظم
# ~~همه کیوان دل و مه طلعت و بهرام جامصاعقه پرور وفلک مرکب ستارهسنان]
# به یکبار جملگی دل برموافقت خلیل سلطان بهادر نهاده حمله آوردند. زبان
# ~~تیغ و سنان با سر سروران راز می گفت و سر سروران و سر کشان از زبان تیغ
~~و
# ~~سنان زینهار میخواست.
### | تنظم
# سر از زبان شده زینهار خواه و نیست عجب
### | مثل ز نندکه خواهد سر از زبان زینهار]
# قول امیرزاده پیرمحمد را ازجای برداشتند. اول چماعت ارلات(2) گریختند.
# ~~بعد از آن جوانغار(3)، بعد از آن برانغار و چون جوانغارو برانغار
~~گریختند3، امیرزاده
# ~~پیر محمد نیز روی برتافت. بهادران لشکر امیرزاده مغیث الدین الغ بیک
~~گورکان و
# ~~امیرشاه ملک که هریک شیر بیشه حرب ونهنگ دریای وغا بودند، چون دیدند که
# ~~قول امیرزاده پیرمحمد متفرق شد، دست از رزم و قتال و ستیز و آویز(4)
~~کوتاد PageV01P102
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0180.png)

# ~~کرده، روی ازصف کارزار وموقف پیکار بر تافتند. «الفرار ممالا یطاق من
~~سنن المر سلین(1)»
# ~~برخوانده «ومن نجا براسه فقدر بح(2)» دست آویز ساخت.
### | شعر
# به جنگ ارچه رفتن زبهروزی است %~% گریز به هنگام، پیروزی1 است
# چون روی امید ندیدند، پشت به هزیمت دادند وعنان به مخیم2(3) خود معطوف
# ~~گردانیده، احسال (4) واثقال ایشان به دست لشکریان افتاد. وخانیکه [دامت
~~عصمتها]
# ~~با خزاین به دست بهادران [امیر] خلیل سلطان بهادر گرفتار گشت. و خلیل
~~سلطان
# ~~بهادر از آنجا که لطف او بود، جمله را در حریم عدل و نعیم احسان ماوی
~~داد.
# ~~«وکان ذلک فی یوم الاثنین الثانی من رمضان سنة ثمان و ثمانمایه».(5)
# بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چون از
# ~~این احوال خبردار گشت، عنان جهانگشائی ورکاب فلک فرسائی بر آن صوب
~~منعطف
# ~~گردانید. چون ms073 به منزل ستره که3 رسیدند، امیرزاده اعظم مغیث الحق والدین
~~الخ
# ~~بیک گور کان و امیرشاه ملک که از آن معر که مراجعت نموده بودند، شرف
~~بساط
# ~~بوس دریافتند.
# پیش از رسیدن ایشان، خبر رسیده بود که امیر سلیمانشاه و امیر ارغونشاه و
# ~~احمد چهره(6) از آب گذشتهاند و به حدود ولایت شبورغان4 واندخود در
~~آمده. به
# ~~موجب آن خبر عزایم پادشاهانه که قرین قضا و قدر و همنشین فتح و ظفر
~~است، در
# ~~مسارعت بدان طرف تعجیل فرمود. امیر شاه ملک معروض گردانید که الاغان5
# ~~لشکر پان ایشان در غایت لاغری و ضعفاند، اگر فرمان شود چند روز در
~~بادغیس PageV01P103
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0181.png)

# ~~توقف کنند تا اسبان فربه شوند. بندگی حضرت ملتمس ایشان را مبذول داشته
~~فرمان
# ~~شد بر آن جمله که بعد از یک ماه مقام، متوجه اردوی همایون گردند.
# چون به منزل ناری قشون رسید، امیر قنا شیرین که پیشتر بندگی حضرت او
# ~~را پیش خلیل سلطان بهادر فرستاده بود و نوکر امیرزاده خلیل سلطان بهادر
~~نیز
# ~~قضیه که به وقوع پیوست، عذرخواهی بسیار می کند و عرضه میدارد که ما بر
~~همان
# ~~عهد وپیمانیم و ما را با شما هیچ بدی در دل نیست.
# فساما چون امیرزاده پیر محمد از آب بگذشت و به ولایت ما در آمد و از
# ~~قرار و معهودی که فرموده بودند، تجاوز نمود و قصد ما کرد، به ضرورت ما
~~نیز
# ~~جنگ کردیم و خدای تعالی ما را نصرت بخشید واگرنه به نسبت آن جناب بنده
~~و
# ~~هو اخواه امیدوار است.1
### | [نظم
# من همان بنده و مسکین و هواخواه توام]
# بندگی حضرت مزید جاونی قربانی را با نو کر امیرزاده خلیل سلطان بهادر
# ~~به جانب سمرقند فرستاد. مضمون رسالت آنکه ما نیز بر همان عهد و
~~پیمانیم. فاما 5
# ~~ما در آمده و خرابی کرده. چون این جرات معلوم شد، ما نیز متوجه شدیم.
~~اکنون
# ~~ما نیز تا کنار آب عزیمت داریم، ms074 می باید که خلیل سلطان نیز به خود به
~~کنار آب آید
# ~~تا یکدیگر را ببینیم و ماجرای گذشته داشته، عهد و میثاق تازه گردانیم،
~~والا که خود
# ~~نیاید، امرای معتبر خود را بفرستد تا ما نیز کسان بفرستیم و به هر چه
~~مقرر شود، از
# ~~آن نگذریم.
# چون بندگی حضرت ایلچیان بدین مهم نامزد فرمود، چند روز در ییلاق
# ~~بوراقان(1) توقف نمود و از آنجا کوچ فرمود به ایلار212) رفت. در آن
~~موضع PageV01P104
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0182.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# ~~مزید جاونی قربانی رسید و دولتخواجه چنگیزخان را خلیل سلطان بهادر
~~مصاحب
# ~~او فرستاده بود. عرضه داشتند که بندگی حضرت هر که را مصلحت فرماید، به
~~کنار
# ~~آب فرستد و ما نیزارغونشاه و اللهداد را معین گردانیم تا بیابند و عهد
~~و شرط کنند.
# بندگی حضرت، امیر مضراب بهادر را بدان مهم نامزد1 فرموده و قاضی
# ~~عبدالله را مصاحب او گردانید. چون ایشان متوجه آن جانب گشتند از طرف
~~گرمسیر
# ~~امیر جهان ملک بن ملکت که با لشکرها بدان جانب2 رفته بودند، مودود و
~~لشکر
# ~~ایشان را شکسته و اولجا3(1) و غنایم بسیار گرفته و او را از حدود ولایت
~~بیرون
# ~~تاخته و قلعه درفتای(2) را عمارت کرده و امیر سیفل گرمسیری و حسام
~~الدین غوری
# ~~را] به کوتوالی(3) آن نصب فرموده ومظفر و منصور مراجعت نموده به بساط
~~بوس
# ~~رسیدند. و پیش از رسیدن ایشان، امیر علی بیک برسید و از زبان ایشان
~~تقریر
# ~~کرد که امیرشاه ملک که در راه به موضع بادغیس بدو رسیده بودند، چنان
~~تقریر کرد
# ~~که او گفت: من به سبب بزرگی سعید خواجه به لشکر نرفتهام. چون این معنی
~~عز
# ~~عرض و شرف استماع یافت، آتش غضب مشتعل شد، بندگی حضرت عتاب بسیار
# ~~فرمود که چه راه اوست که از این نوع سخن گوید؟ بای سقل تواچی2 را به
~~امیر
# ~~شاه ملک فرستاد که مقرر چنان بود که بعد از یک ماه از ms075 عقب لشکر برسد،
~~حالا
# ~~چند روز زیادت گشت و نرسید. می باید که فی الحال متوجه گردد، والا که
~~به لشکر
# ~~نمی آید، درولایت ما هیچ موضع ساکن نشود، به هرجا5 که خاطرش خواهد
~~برود.

PageV01P105

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0183.png)

# بعد از آن از ایلار1 مراجعت نموده متوجه دار السلطنه هرات2 گشت وچون
# ~~به [موضع] مرغاب رسیدند، بندگی حضرت ایلغار فرموده پیشتر به شهر رسید و
# ~~پیش از آنکه بندگی حضرت برسد، امیرشاه ملک از راه تکه اولنگ3 به جانب
# ~~امیرزاده پیرمحمدبن جهانگیر4 رفته بود و بعد از چند روزلشکرها که در
~~عقب مانده
# ~~پود، برسیدند.
# ذکر مخالفت امیر سعید خواجهبن شیخ علی بهادر
# در آخر این سال هشتصد وهشت چون امیر سعید خواجه - چنانچه ذکر
# ~~رفته - خود را آن عظمت و استغنا دید که مجموع امرا به در خانه او می
~~رفتند و
# ~~رجوع کلی و جزوی مهمات به قول و قلم او منوط و مربوط شده، اصل مزاج او
# ~~از جاده اعتدال منحرف گشت و حکایت رفتن شاه ملک نیز ضمیمه آن شد تا
~~سودای 0
# ~~حکومت به استقلال در دماغ پیداکرد «کما قال الله تعالی فی کتا به
~~الکریم، کلا ان الانسان
# ~~لیطفی ان راه استغنی»115) جمعی از امیرزادگان مثل پسران امیر سیف الدین
~~امیر
# ~~عبدالصمد وطاهر وفاضل وپسران امیر اوچ قرا امیرشمس الدین وشیخ علی
~~وابومسلمم
# ~~ومحمدبیک وتیمور ملکدولدای و محمد فضل الله و دیگرجمعی از اسپاهیان
~~اوباش
# ~~و خسایس الناس(2) را به وعدههای عوقوبی(3) بفریفت و با خود متفق
~~گردانید و 5
# ~~کفران نعمت خدایگان روی زمین به اظهار رسانید و پیش مشتی اراذل
~~مغرورگشت
# ~~و به استظهار جمعی بی عاقبت فریفته شد و از بندگی حضرت روی گردان گشته
~~نماز
# ~~شام غره ذی الجحه سنه ثمان و ثمانمایه از قیتول خود که در ظاهر [دار
~~الامان] هرات PageV01P106
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0184.png)

# ~~وقایع سال 858 هجری
# ~~بالمیامن والسعادات] که به جرقا اولنگ1(1) معروف است، سوار گشته به
~~جانب
# ~~جام توجه ms076 نمود. فی الحال که این صورت بررای انور خدایگانی که فی
~~الحقیقه،
### | مصراع
# ک ذره ز نورش آفتاب است
# معروض گشت، عزایم پادشاه در حرکت آمد و هم در شب با جمعی ملازمان
# ~~که حاضر بودند، سوارگشته بر عقب او روانه گشتند. علی الصباح در صحرای
# ~~نویزک213) بدیشان رسیده کسی فرستاد که از من چه بد دیدهای وچرا یاغی
~~شدهای و
# ~~برگشتهای؟ و همان [زمان] نیز بندگی حضرت رسیده تنها یک سواره در میان
~~ایشان
# ~~راند، چون چشم ایشان بر بندگی حضرت افتاد، جمله به یکباره پیاده شدند و
~~در
# ~~گریه آمدند و آمرزش و استغفار خواستند و به گناه خود [مقر و] معترف
~~گشتند و در
# ~~پای اسب بندگی حضرت افتادند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی عاطفته ورافته4(3)- از کمال مرحمت
# ~~وعنایت که دربارهآ بندگان دارد، کرامت عفو ارزانی فرموده حق قدمت خدمت
~~ایشان
# ~~اعانت نمود وگناه ایشان عفو فرمود، تربیت و نوازش فرموده گفت: سوار
~~شوید. به PageV01P107
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0185.png)

# ~~موجب فرموده، ملازم1 رکاب همایون به سوی شهر معاودت نمودند. چندانکه
# ~~بندگی حضرت به سر پل سالار(1) رسید، برایشان اعتماد کرد و از ایشان
~~سبقت
# ~~گرفته به شهر درآمد. ایشان باز به2 سر فکر اول رفتند و هم در آن شب
~~متوجه
# ~~صوب طوس و مشهد شدند.
# و سبب آن بود که این جماعت که [به او] اتفاق کرده بودند، بعد از آنکه او
~~5
# ~~با بندگی حضرت ملاقات کرد و همراه بازگشت، یکی را پیش او فرستادند که
~~تو
# ~~به جهت مصلحت خویش با حضرت سلطنت شعاری ملاقات نمودی و آن حضرت
# ~~اگر ترا معاف دارد، فردا هریک از ما به عقوبتی بکشد که مرغان هوا را بر
~~حال ما
# ~~گریه آید. ما کو چ ترا از خود جدا نمی کنیم و به هر کجا میرویم با خود1
~~خواهیم
# ~~برده
# سعید خواجه چون این پیغام بشنود [جنونش از آنچه بود، زیادت در حرکت
# ~~آمد] فی الحال باز گردید.
# چون ms077 این حرکت ناپسندیدهازسعید خواجه وامیرزادگان که مصاحب اوبودند4
# ~~در وجود آمد و مثل این بدخدمتی که در تصور هیچکس نمی گنجید، ظاهر شد،
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بر عزم انتقام ایشان
~~به 15
# ~~تهیای اسباب آن مشغول گشت.
# در اثنای این حال تو کل تیمور تواچی ازپیش امیر مضراب رسید ومعروض
# ~~رای عالی گردانید که بسیار در کنار آب نشستیم و خلیل سلظان بهادر بدان
~~وعده که
# ~~فرهوده بود، وفا نکرد. فرمان شد که ایشان نیز متوجه اردوی همایون
~~گردند.

PageV01P108

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0186.png)

# ~~وقایع سال 808 هجری
# بعد از آن بندگی حضرت امیر حسن صوفی را و امیر فرمان شیخ را پیش
# ~~امیر سعید خواجه فرستاد که چرا چنین می کنی؟ ازمن چه بدی بهتو رسیده
~~است وبه
# ~~چه سبب بر گشته و چه در خاطر داری که تو کیستی و چه خواهی شد؟ کجا بهتر
~~از
# ~~این خواهی بود که پیش من بودی. از هر چه رفت و گذشت «الماضی
~~لایذکر».(1)
### | ونظم]
# ماحناه تو عفو فرمودیم
# ~~و همان موچه(2) و راهی که داشتی بر تو مقرر میداریم
# بیا و همچنان بر جای خود باش %~% کز آن مقبول تر باشی2 که بودی
# چون امیر حسن صوفی و [امیر] فرمان شیخ پیغام بندگی حضرت بدو
# ~~رسانیدند، عذری چند نامسموع تقریر کرد و به هیچ وجه نصایح عاقلانه در
# ~~ضمیر او جای گیر نیامد و روی از راه خیره کشی و چیرهزبانی برنتافت و
~~چون کاغذ
# ~~و دوات به هیچ سبیل و تاویل سپید کاری و سیهدلی نگذاشت و بندگی حضرت
# ~~همچنان امید مصالحت میداشت و پیغامهای صلح آمیز2 میفرستاد که اورا
~~انتباهی
# ~~حاصل شود.
### | ظه
# کس درختی که پرورد عمری %~% بیضرورت زبیخ بو نکند
# در اثنای این حال خبر رسید که مودود گرمسیری باز به سر حد غور در آمده
# ~~است و در بعضی مواضع بنیاد خرابی کرده. بندگی حضرت، اویس بن [امیر]
# ~~آقبوقا و طغای مرکن را ms078 بدان طرف نامزد فرمرد که با لشکرهای خود متوجه
~~آن
# ~~طرف گردند و ضبط آن سرحد نموده از آن نواحی برخبر باشند.

PageV01P109

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0187.png)

# و رکاب همایون اعلام نصرت ورایات دولت به دست تأیید افراخته و عساکر
# ~~منصوره آراسته و ساخته، در بیست و سیم ذی الحجه سنه ثمان و ثمانمایه بر
~~صوب
# ~~طوس حرکت فرمود. به مرغزار بشرتو(1) که فراش ربیع در فضای عرصهآ آن
# ~~دیبای هفت رنگ گسترده بود، مخیم اقبال ساخت و در آن منزل خرم هفتهئی
~~توقف،
# ~~فرمود.
# در خلال این احوال، امیر مضراب بهادر که در کنار آب مانده بود، متوجه
# ~~اردوی همایون گشته به بساط بوس مشرف گشت و چون افواج عساکر منصوره
# ~~- نصرهم الله تعالی(2) - وطبقات جنود درظلال رایات دولت که مطلع صبح
~~فیروزی
# ~~است، مجتمع شدند، نو کرامیریوسف خلیل که داروغهآ طبس(3) بود، رسید
~~ومکتوبی
# ~~که امیر سعید خواجه پیش امیرزاده اسکندر نبشته1 بود بر دست نوکر امیر
~~یوسف .
# ~~خواجه بهادر برادر امیر سعید خواجه. مضمون آنکه [من] خراسان را از برای
~~شما
# ~~مستخلص می گردانم و حالا اینک با امیرزاده بهادر یاغی شدهام.
# تا حالا حضرت امید مصالحت میداشت و میفرمودند که در مدةالعمر از ما
# ~~مکروهی به سعید خواجه نرسیده است، شاید که به نصایج عاقلانه از این فکر
~~فاسد
# ~~برگردد. چون این معنی به ظهور پیوست، امید مصالحت منقطع شد. و یادگار-
~~5
# ~~میان2 از قوچینان که از نوکران نیک بندگی حضرت بود، با سعید خواجه بوده
~~از او PageV01P110
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0188.png)

# ~~وقایع صال 0) هجری
# ~~برگشته، هم در منزل بشرتو به بساطبوس بندگی حضرت رسید و اصرار امیر
# ~~سعید خواجه بر مخالفت بندگی حضرت1 تقریر کرد. بندگی حضرت بر آن سفر
# ~~عازم شد [و باقی حالات بعد یاد کرده شود2].

PageV01P111

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0189.png)
~~PageV01P112
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0190.png)

# ذکر حوادث و وقایع سنه تسع و ثمانمایه و توجه بندگی
# حضرت با لشکرها به جانب طوس و مشهد مقدس
# حضرت سلطنت شعاری در غره محرم الحرام ms079 سنه تسع و ثمانمایه که مر کز
# ~~جرم نیر اعظم2 به محاذات نقطه انقلاب صیفی رسیده بود با سپاه جرار بی
~~شمار و
# ~~هادران نامدار؛
### | نظم
# # سپاهی به هیبت چو امواج دریا %~% گروهی بهکثرت چو اعداد اختر
# # نجویند هر گز زپیکار و هیجا %~% جدائی چو اعراض لازم زجوهر]
# ~~بر صوب جام حرکت فرمود و روز جمعه هشتم3 محرم مذکور آن بعقه متبر که به
# ~~گرد مواکب و نعل مراکب همایون مکلل1) و مهلل(2) گشت و از سر صفای عقیدت
# ~~و کمال حسن ارادت به مزار متبرک وتربت مقدس4 شیخ الاسلام - مهبط انوار
~~الکشف
# ~~والالهام -
# قطب عالم] احمد جام، آنکه هر روز آفتاب
### | بوسد از اخلاص خاک روضه جان پرورش
# که نزهت جای صفا و قبله اجابت دعاست، گوئی رضوان روضهای از
# ~~بهشت به دنیا فرستاده و ملائکه مقدس چون بیت المعمور(3) مزار و مطاف
~~خود PageV01P113
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0191.png)

# ~~ساخته، نزول فرمود و شرایط زیارت و مراسم تعظیم وتبجیل(1) به جای آورد
~~و از
# ~~روح مقدس آن آفتاب آسمان هدایت و قطب گردون ولایت اقتباس فیض کرد و
# ~~استمداد همت نمود و اولاد و احفاد1 بزر گوار او را که ازهار(2) اشجار
~~ولایت و
# ~~کواکب ثواقب(3) هدایتاند، به انواع اعزاز و اکرام و اصناف تشریف و
~~انعام
# ~~مخصوص گردانید و کرم عمیم و لطف جسیم درباره ساکنان آن بقعه - علی
~~اختلاف 5
# ~~طبقاتهم و تفاوت در جاتهم - مبذول فرمود و خورشید انعام و احسان
~~پادشاهانه پرتو
# ~~نور2 بر خاص و عام آن مقام انداخت.
# چون از آنجا کوچ فرموده به خرجرد نزول فرمود و خورشید آسا آن مقام را
# ~~نورانی ساخت،3 در آن منزل نو کر امیرزاده عمر بهادر رسید و عرضه داشت
~~که
# ~~امیرزاده احرام خدمت بسته، به جهت عدم ترتیب اسباب سفر و ضعف مراکب0
# ~~سعادت پای بوس در حجاب توقف ماند. بندگی حضرت نوازش بسیار و دلداری
# ~~فرموده او را به عنایت و عاطفت مستظهر گردانیده، فرمود که فرزند ms080 برادر
~~است،
# ~~اگر تشریف فرمایند، مملکت و خزانه4 و غیره از او دریغ نخواهد بود.
# روز دیگر چون شهسوار انجم تیغ زراندود از قراب(4) نیلگون بر کشید و
# ~~لمعان(5) برق عرصه5 گیتی منور گردانید، رای عالم آرای سلطانی که جام
~~جهان نمای 5
# ~~عبارت از آن است، اقتضای آن کرد که عرض لشکرهای منصور نماید و جبه6(6)
~~و
# ~~اسلحه ایشان احتیاط فرماید و در نظر مبارک آورد.7 PageV01P114
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0192.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
### | شعر
# # بفرمود تا لشکر نامدار %~% شدند از یی جبه دیدن سوار
# # بر آراستند از پی عرض صف %~% گحرفته همه تیغ و نیزه بهکف
# # شد از بیرق وگونه گونه درفش %~% هوا سرخ و زرد و کبود و بنفش
# # تو گفتی جهان1 سر به سر زآهن است %~% و یاکوه آلبرز در جوشن است
# # هواگشت ازگرد چون آبنوس %~% بلرزید ارکان ز آواز کوس
# گروهی چون مهر و سپهر با تیغ و سپر و فوجی چون سماک(1) و بهرام با
# ~~نیزه و خنجر وطایفهئی چون دریا از باد جوشن پوش و زرهور.
### | شعر
# زمین چند فرسنگ لشکر گرفت %~% ز لشکر جهان دست بر سر گرفت
# و چون لشکرها مرتب و صفها راست کردند، حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه-چون شاه انجم برابلق گردون به مطالعه
~~لشکرها سوار
# ~~گشت و جمعی ازخواص مقربان وبندگان دررکاب فلک فرسای تومان تومان و قشون
# ~~قشون را احتیاط نموده، می گذشتند و به هر فوج وگروه که رسیدی، سران
~~سپاه و
# ~~بهادران رزمگاه از سر خلوص عقیدت و صفای نیت:
### | شعر
# # به یک ره همه نعره برداشتی %~% سنا نها به کردن برافراشتی
# # که شاها زما نه بهگام تو باد %~% سیهر و ستاره غلام تو باد
# # به عون خداوند حان آفرین %~% جهان آور یمت به زیر نگین
# # نگردیم از چرخ گردان به جنگ %~% ببازیم جسان از پی نام و ننگ
# # اجر کوه باشد عدو را سیاه %~% چو دریا کنیمش به اقبال شاه
# چون از دیدن ms081 جیبا و مطالعهٔ‌ لشکرهای منصور باز پرداختند، سعید خواجه
~~PageV01P115
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0193.png)

# ~~که از حضیض مرتبهآ عبودیت وخدمتکاری به درجهآ اوج حکومت وسروری رسانیده
# ~~بود، کمال لطف و بنده نوازی آن حضرت رخصت نمیداد که بی ضرورت بر کشیده
# ~~خود را بیفکند.
### | نظم
# ~~چوب را آب فرو می نبرد، دانی چیست؟ شرمش آید زفرو بردن پروردهآ خویش] 5
# و چون مقالید11) امر و نهی وعنان حل وعقد وقبض و بسط مملکتی
# ~~وسیع بدو سپرده بود وحکومت فوجی عظیم و قومی کثیر از لشکر و رعیت به
# ~~قبضهآ تصرف او داده، کمال معدلت و رافت سلطانی رضا نمی داد که جمعی که
# ~~بی اختیار تابع او گشتهاند، در سلک فئه جافیه منخرط (2) گردند و به
~~تبعیت او مرکز
# ~~دایرهآ غضب و عنا و سوخته نایره سخط(3) و بلا وگرفتار بلیه و عنا2(4)
~~شوند.
# که آتش چو بر بیشه یا بدگذر %~% در آن بیشه نی خشک ماند نه تر
# صلاح در آن دید که او را از نهج بغی و عناد به جاده طاعت و انقیاد وطریق
# ~~صلاح و سداد(5) کرت دیگر دلالت کند. نو کر3 او را باغاریاقدی4 پیش او
~~فرستاد
# ~~و بدانچه لایق کمال مرحمت و عاطفت سلطانی بود، استمالت فرمود و به
~~مواعید 15
# ~~مستظهر گردانید و مطالب و مقاصد او تکفل نمود.
# چون باغاریاقدی پیش او رسید، آنچه شنیده بود، به گوش5 او رسانید. به
# ~~هیچ وجه اقوال دلپذیر در ضمیر او جای گیر نیامد. از کثرت عدت و شوکت
~~تمنای PageV01P116
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0194.png)

# ~~سلطنت به استقلال دردماغ اومخمرگشته بود [و از معنی «ما ینفع العدة اذا
~~انقضت1
# ~~المدة»(1) غافل مانده].
# چون بر رای عالم آرای سلطنت این معنی ظاهرگشت و استمرار بر شیوهٔ‌
# ~~عناد معلوم شد، اثر غضب وتغیر2 دربشرهآ(2) مبارک پیدا آمد. آتش حمیت
~~زبانه زدو
# ~~گوهرشجاعت خاصیت پیداکرد و برفور بربراق(3) برق حدت بادسرعت سوارشده با
# ~~لشکرهای منصور چون کوه آهن در حرکت آمدند. در پنجشنبه شانزدهم ms082 محرم سنه
# ~~تسع و ثمانمایه به حوالی رباط سنگ بست(4) نزول فرمود. از آنجا طلایه
~~روان
# ~~گردانید.
# چون رایات همایون به منزل یاقوته اولنگ فرود آمد، خبر رسید که چون
# ~~امیر سعید خواجه از وصول رایات همایون واقف شد، به بدیهه3آ عقل دانست
~~که به
# ~~هیچ روی مجال مقاومت ندارد. پیش از وصول رایات همایون، تنگ اسب فرار
# ~~تنگ بر کشیده به صوب قلعهآ کلات کوه که دیده گردون مانند آن حصنی حصین
~~ندیده
# ~~[بود] با معدودی چند که از زیور خرد عاطل بودند، خواست که بدان قلعه
~~متحصن
# ~~گردد و فوجی عظیم را از سپاهی که ملازم او بودند، سعادت ازلحی مساعدت
~~نمود
# ~~و ازدریای ضلالت به ساحل هدایت رسیدند و ثمر4 بختیاری درمتابعت او امر
~~شهر یاری
# ~~شناختند . امرا و ارکان دولت و مقربان حضرت را شفیع انگیخته و عذرخواه
~~گناه
# ~~ساخته [و روی عجز بر زمین نهاده].

PageV01P117

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0195.png)

### | شعر
# # حرفتند تیغ وکفن صفدران(1) %~% نهادند رو بر زمین در زمان
# # که شاها زما نه بهکام تو باد %~% سچهر و ستازه عرممو باد
# # شنیدیم از آن حکم او نا گزیر %~% که بر ما به فرمان شه بد امیر
# # چو معلوم شدکو سر از حکم شاه %~% بپیچید و شد روی بگتش سیاه
# # بزودی از آن دشمن بدگمان %~% گز یدیم دوری چو تیر از کمان
# # بدان جرم اگر خون ما را به تیغ %~% بحریز ند بر ما نباشد در یغ
# # وگر بعذرد لطنی شاه از حناه %~% شود عفو از جرم را عذر خواه
# # ببازیم جان پیش او در نبرد %~% بر آریم از جان بدخواه گرد
# چنانچه از مکارم اخلاق و محاسن اوصاف حضرت سلطنت شعاری متعارف .
# ~~است و از کمال عاطفت و رافت او معتاد ومالوف، از سر قدرت عفو از اخلاق
# ~~گزیده و شمایل اوصاف پسندیده شناخته، لطف عفو وکرامت امان1 ارزانی
~~فرموده
# ~~و در روز شنبههژدهم2 محرم مذکور؛
### | شعر
# # چون بر کشید خسروانجم سر3 علم %~% در خان پست ms083 کرد سراپرده ظلم
# ~~عنان فلک فرسای بر سمت مشهد مقدس رضوی معطوف فرمود و به زیارت روضه4
# ~~مقدسه و تربت مطهره قطب گردون ولایت و اختر برج سیادت و در دریای سعادت
# ~~و ثمرهآ شجرە5آ طیبهآ نبوت، نور حدیقهآ امامت و نور حدقهآ رسالت:
### | شعر
# # علی بن موسی الرضاگوی و بس %~% که القاب یا بد زاسمش شرق
# ~~مشرف گشت. بعد از تقدیم مراسم زیارت و شرایط تعظیم و تبجیل (2) در
~~احترام و
# ~~توقیر(3) و اکرام سادات معظم و اولاد مکرم او هیچ دقیقه نامرعی نگذاشت.

PageV01P118

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0196.png)

# و چون خاطر اشرف از ضبط ونسق آن ولایت فارغ گشت رکاب [همایون1
# ~~جهان پیمای بر صوب راد کان در حرکت آورد و در آن فضای دلگشا اطناب سر
~~اپرده
# ~~شاهی باز کشیدند و چند روز در آن منزل مبارک توقف فرمود.
# در خلال این احوال به مسامع شریفه رسانیدند که خواجه علی نصر الله2
# ~~قلعه بژدارود(1) را عمارت کرده ودعوی هو اخواهی امیر سعید خواجه می
~~کند. بندگی
# ~~حضرت امیر مضراب بهادر را بدان طرف نامزد فرمود. امیر مضراب چون بدان
# ~~حدود رسید، خواجه علی نصرالله3 قلعه را باز گذاشته بگریخت. چون این خبر
~~به
# ~~بندگی حضرت رسید، بندگی حضرت مخلفات علی نصر الله را مجموع سیور غال
# ~~امیر مضراب بهادر را بدان کار که کرده بود، فرمود وفرمان شد4 که به
~~جانب هرات
# ~~رود و جهت استخبار احوال از هر طرف معتمدان را بفرستاد. امیر بوته را
~~با چند
# ~~سوار دلاور تعیین فرمود که بر عقب امیر سعید خواجه بروند و تحقیق احوال
~~او
# ~~کرده خبر بیاورند.
# و امیر سعید خواجه چون از سهم تیغ برق حدت بندگان حضرت منهزم شد،
# ~~به عزیمت تحصن به قلعه کلات بدان صوب متوجه گشته بود. چون به حدود کلات
# ~~رسید، خبر یافت که امیر علیکه بهادر5 و دیگر امرائی که لشکرهای سرخس و
~~مرو
# ~~به اهتمام ایشان بود، با عساکر آن نواحی به عزم ms084 بساط بوس حضرت و
~~انخراط(2) در
# ~~سلک لشکرهای منصور، متوجه اردوی همایوناند و بدین صوب متوجه ونزدیک
# ~~رسیدهاند. به وصول این خبر سعید خواجه در مضیق تحیر فرو ماند و از غایت
# ~~خوف، سپاه6 غم و اندوه بر محنت آباد دلش استیلا یافت «الفرار فی وقته
~~ظفر»(3) PageV01P119
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0197.png)

# ~~بر خواند «ومن نجا براسه فقد ربح8(1) دست آویز ساخت.
# و پیشتر امیر1 عبدالصمد و امیر شمس الدین اوچ قرا پیش پیر پادشاه به
# ~~مازندران فرستاده بود، در موسمی که «حرالصیف کحدالسیف»21) بود و زمین
~~از
# ~~اشتداد(3) سورت گرما موقد(4) نیران گشته و آب از غایت سخونت(5) در
~~غلیان آمده
# ~~و از غایت اضطرار به مازندر ان متوجه شد. چون مضمون این خبر از امیر2
~~بوته بر 5
# ~~رای انورعز عرض یافت، فی الحال فرمان جهانمطا ع بر آن جمله به نفاذرسید
~~که امرای
# ~~عساکر وتواچیان(6) لشکرها مرتب سازند و از جبیه خانههای سلطانی آن
~~مقدار که از
# ~~آلات حرب دربایست باشد، بستانند. وامیر اعظم علیکه بهادر که کو
~~کلتاش73) بندگی
# ~~حضرت است، با لشکرهای مرو(8) و سرخس وآن نواحی به بساط بوس رسیدند،
# ~~چون تمامی اشکرها مکمل و آراسته گشت، دفترهای سان(9) تومانات و قشونات
# ~~مرتب4 ساخته و به عز عرض همایون رسانیدند. کرم عمیم ولطف جسیم دربارهآ
~~امرا PageV01P120
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0198.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~و اسفهسالاران و بهادران ولشکریان وکافه خدم وحشم - علی اختلاف مراتبهم
~~-
# ~~عنایت و عاطفت مبذول فرمود. همه را به انعام و اکرام پادشاهانه مستظهر
~~گردانید.
# در روز دوشنبه عاشرصفرختم بالخیر والظفر(1) ازمرغزار رادکان عنان عزیمت
# ~~بهجانب مازندران به راه خبوشان معطوف گردانید1، به یلغوز آقاج خبوشان
~~رسیدند.
# امیر شاه ملک از جانب بلخ متوجه اردوی همایون گشته به بساط بوس بندگی
# ~~حضرت مشرف گشت.
# و چون به مبارکی وطالع سعد به ییلاق2 سملغان(2) اتفاق نزول افتاد، بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه3 - منکلک4 تیمور نایمان
# ~~را که به آداب رسالت و رسوم سفارت ms085 مذکور و مشهور بود، به جانب پیر
~~پادشاه
# ~~فرستاد و مثال واجب الامتثال موشح به توقیع همایون ارسال فرمود. مضمون
~~آنکه
# ~~سعید خواجه را از حضیض مرتبه بندگی به ذروهٔ‌ فلک امارت رسانیدیم او به
~~حسن
# ~~تربیت و عنایت ما در مسند حکومت و امارت5 تمکن پافت. سودای فاسد
~~استقلال
# ~~در حکومت بر دماغ او استیلا یافته و مزاج او را از جادهآ اعتدال اخلاص
~~و
# ~~دو لتخواهی ما به طریق بغی وفساد6 [منحرف گردانیده و بیموجبی ازدار
~~الملک گریزان
# ~~به طرف طوس آمد معتمدان بدو فرستادیم واو را ازشیوهآ بغی وفساد]
~~بهجادهآ صلاح
# ~~و سداد دلالت نمودیم و به انواع مواعید دلپذیر مستظهر گردانید و وخامت
~~عاقبت
# ~~طغیان و فساد بدو باز نمود. چون فساد دماغ او از مرتبهآ قبول علاج در
~~گذشته بود و
# ~~مواد ردیهآ(3) عناد برمزاج او استیلای تمام یافته، شربتهای موافق نصایح
~~ومواعید مفید PageV01P121
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0199.png)

# ~~نیفتاد و روز به روزفساد [دماغ] زیادت میشد وبه جمع کردن لشکرها مشغول
~~گشت
# ~~وبه تعرض ولایات وتصرف اموال رعایا دست بگشاد. به جهت دفع فتنهآ او
~~عنان به
# ~~صوب طوس منعطف گردانیدیم، چون از توجه رایات همایون ما وقوف یافت و از
# ~~جنبش لشکر [های] منصور خبردار شد:
### | شعر
# نادیده زدور برق شمشیر %~% بگریخت چنا نکه روبه از شیر
# چنانکه آن جانب را معلوم گشته باشد، اکنون چنان استماع افتاد که عزیمت
# ~~آن طرف داشته توقع آنکه گلشن موافقت و ریاض مودت را به آب اخلاص خرم و
# ~~تازه دارد و صفحات دولتخواهی و یک جهتی را به لطایف صور حسن اعتقاد
~~آراسته
# ~~گردانند و فئهآ جافیهآ را که شیوهآ بغی و عناد و راه شر و فساد پیش
~~گرفتهاند و میان
# ~~به انگیختن گرد عصیان و افروختن نایره فتنهآ دربسته و پای از دایرهآ
~~خدمت بیرون
# ~~نهاده و سر از ربقهآ طاعت وگردن از طوق عبودیت پیچیده، به عرصهآ آن
~~ولایت
# ~~و حوالی آن مملکت راه ندهند. ms086
### | شعر
# # ارباب عقل را نبود میل اختلاط %~% بسا دوستان دشمن و با دشمنان دوست
# و یقین شناسد که به عنایت ربانی و تائید آسمانی کمال قدرت مراعات
# ~~دولتخواهان وقوت مکافات بداندیشان حاصل است «والله الهادی الی
~~الصواب»(1).
# ~~و اگر این معانی به سمع خرد نشنود و صورت وخامت عدم موافقت ما به نظر
# ~~بصیرت مشاهده نکند و از جادهآ طاعت انحراف نماید، یقین بداند که نسیم
~~عواطف
# ~~ما به عواصف(2) سخط مبدل گردد و آنچه در مشیت حق باشد به نوعی به ظهور
~~رسد
# ~~که دست تدارک به دامن آن نرسد «وسیعلم الذی ظلموا ای منقلب ینقلبون(3)»
~~و PageV01P122
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0200.png)

# ~~چون رسول به [جانب] استر آباد فرستاد، چند روز در آن نواحی به جهت گرما
# ~~تعللی می کرد.
# ذکر شکاری که در آن نواحی کردند
# بندگی حضرت سلطنت شعاری که گوی کمال در انواع هنر از جهانداران
# ~~گیتی ربوده است و دلایل قدرت و کامکاری در ابواب آداب به جهانیان
~~نموده، در
# ~~آن نواحی هوای صید ونشاط شکار فرمود وبراسب ماه سیر هلال نعل چون
~~خورشید
# ~~بر سبزه خنگ فلک سوار گشت؛
### | شعر
# درصد هزار قحرن سپهر پیادهرو %~% نارد چنو سوار به میدان روزحار
# جار1(1) رسانیدند که هر فرقه از مقام و یورت خود جهت یرکهآ(2) شکار
# ~~حرکت کرده صحاری و جبال را درنوردند وجمهور حیوانات صحرایی را به اراضی
# ~~رانند. وشاه جهان که خسروسیارگان غاشیهدار(43 او زیبد و هندوی آسمان
~~چوبکزن(4)
# ~~قصر رفیع ایوان او سزد، براق(5) برق صفت زیر زین آورده و عنان به هلال
~~نعل
# ~~ماه سر زهره جبین داده با شاهزادگان آفتاب پیکر و امرای ثوابت لشکر و
~~وزرای
# ~~عطارد شعار و سیاهیان مریخ اقتدار و اسبان صرصر حملت و سگان شیر صولت و
# ~~یوزان پلنگ نهضت و جوارح سموم حرقت و فیلان کوه هنجار و بازان عنقا
~~شکار،
# ~~در ملابس ابهت و کامرانی و جلابیب عظمت و شهریاری براثر شکاری تاختن
~~گرفتند
# ~~و در گشاد ms087 از بند شست سواران یک تیر قهر بر زمین نیفتاد و پشت گور و
~~سرین آهو PageV01P123
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0201.png)

# ~~به پر عقاب پوشیده گشت و اوج هوا و صحن صحرا از پرنده و چرنده خالی
~~ماند.
### | شعر
# # برگشادند دست را به شکار %~% برشکاری زما نه گشت حصار
# # یوز بگرفت گردن آهو %~% بحاز بدرید سینه تیهو
# # حشته یازان به سوی خور کمند %~% چون شهاب از قفای دیو نژند(1)
# # شد هوا همچو ابر فروردین %~% از پر باز و باشه(2) و شاهین
# و خاک شکارگاه به خون شکاری سرشته آمد و عرصهآ مصید(3) فرش عنابی و
# ~~بساط ارغوانی یافت وکوه و دشت گونهآ طبرخون(4) و لون بهرمان(5) گرفت
~~سنگ
# ~~رنگ لعل بدخشان ویاقوت رمانی (6) پذیرفت وخار وخارد به آب زوبین
~~وتارپرنیان
# ~~سرشته شل.
### | نظم
# زدر نده شیر ان زمین شد تهی %~% به پر نده مرغان رسید آگهی
# گله هر سوی مرغ و نخجیر بود %~% اگر کشته ور خسته تیر بود
# از خون جانوران صحرائی سبزهزار را لالهستان ساخته و سباع ضواری7)
# ~~را از لحوم(8) وحشیان نزاری(9) جشنها آماده2 کرد و همایون بلند پرواز
~~سنجر (10) PageV01P124
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0202.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~سایه را از عظام(1) شکرههای1 طغرل(2) و لاچین(3) مادههای مواید(4)
~~آماده گردانید2
# از فیض خون صید ملمع (5) شده زمین
### | وزگود سم باره مقنع(6) شده هوا
# از هول آتش شمشیر مغز در سر ببر و شیر آب گشت و از بیم خنجر آبگون
# ~~دل در بر سباع و وحوش خون شد و خدنگ چهار پر که عقاب جان شکر(7) بود،
# ~~جگر شکاری میدوخت و نوک پیکان غنچه شکل از چشم صید چشمه خون می گشاد3
# ~~و باز زرهپوش مانند تیر از شاه شست4 جهانگیر میپرید و در پرواز باگردون
~~همراز
# ~~می گشت و یوز را از شره(8) دیدن نخجیر همه تن چون پرویزن(9) چشم گشته و
~~از
# ~~خونخوارگی چشم او بسان دیدهٔ‌ کبک وخروس مسکن خون شده و چون چشم
# ~~میخواره و تیغ جلاد رنگ ms088 لعل بدخشان گرفته و به شکل اطفال(15) سرمه از
~~چشم او
# ~~به رخ فرود آمده.

PageV01P125

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0203.png)

### | نظم
# شربتی خورد از رگ نخچیر یوزش ناشتا
### | افسری شد بر سر خرگوش بازش ناتهان]
# و سگان تازی و رومی از حرص شکار چون باد آتش پای گشته بودند و مانند
# ~~چرخ زمین پیمای شده.
### | نظم
# # هوا پر باز بود و دشت پر سگ %~% شتابان هر دو در پرواز و در تک
# # یکی کرده هوا را بی پسر نده %~% یکی کرده زمین را بیچرنده]
# ~~و چند روز در آن صحاری شکار کنان می گذرانیدند.
# در اثنای شکار قاصدی رسید و عرضه داشت که امیرزاده عمر بهادر - چنانچه
# ~~پیشتر ذکر آن گذشته است - متوجه پای بوس کشته، نزدیک رسیده است.
# ~~ذکر رسیدن امیرزاده عمر بهادر پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری
# - خلدالله نعایی ملکه و سلطانه -
# امیرزاده عمر چون اسباب مکاوحت و مناقشت با پدر و برادر - چنانچه ذکر
# ~~آن گذشته است - دست فراهم داد1 و امید مصالحت منتفی گشت و در ممالک
~~فارس 15
# ~~نیز مجال توقف نماند، روی به جانب خراسان آورده قاصدی به بندگی حضرت
# ~~فرستاد. مضمون رسالت آنکه راه [امید] انتعاش و ارتیاش(1) جز به قوت2 و
~~نصرت
# ~~و مدد واعانت آن جناب متصور نیست و تشفی(2) و تلافی جزبه مظاهرت
~~ومعاونت
# ~~آن حضرت ممکن نه. والحاله هذه، به جهت عدم ترتیب اسباب سفر و ضعف
~~PageV01P126
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0204.png)

# ~~مراکب، سعادت پای بوس بندگی حضرت در عقده تعذر و منزل تحیر مانده.
# بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - از کمال
# ~~شفقت و فرط عاطفت، جوابی فرمودند مشحون به انواع اعزاز و اکرام و
~~التزام
# ~~مواجب وحقوق وفادت(1) وقیام به شرایط اهتمام وحمایت. و فی الحال مصاحب
# ~~ایلچی کسوتهای خاصه واسبان نامدار وتاج و کمر بفرستاد و امر فرمود که
~~در سبزوار
# ~~که ممراو بود، مایحتاج او وتمامی نوکران و ملازمان-علی حسب مراتبهم -
~~مرتب
# ~~سازند و آنچه شرایط احترام باشد ms089 به جای آرند2.
### | شعر
# سرا پرده و خرگه و سیم و زر %~% قطار و مهار وکلاه وکمر
# ز اسبان تازی که بشتافتسی %~% به تک روز3 بگذشته در یا فتحی
# امیرزاده عمر چون بدین صلات و مبرات(2) و مواعید مستظهر گشت متوجه
# ~~این جانب گشته، چون به سبزوار رسیدند، اسباب و آلات و مایحتاج به تمامی
# ~~مرتب ومهیا شده بود. به تعجیل به عزیمت پای بوس بندگی حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - متوجه گشت. در غرهآ ربیع اول سنهآ تسع
~~و ثمانمایه
# ~~درییلاق سملغان به موضعی که به خواجه قمبر4(3) معروف وموصوف است، سعادت
# ~~دستبوس و کرامت مثول(4) پیش سریر اعظم دریافت و به نظر عنایت و حسن
# ~~عاطفت ملحوظ و محظوظ شد و در بلندی درجت و ارتقای منزلت از شاهان و
~~PageV01P127
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0205.png)

# ~~شهزادگان امتیاز پذیرفت و مناسب مآثر و مفاخر پادشاهانه به رفیعترین
~~درجتی و
# ~~تمام گرفت1 و بندگی حضرت دراکرام مقدم واحترام جانب و اهتمام مورد او
~~به همه
# ~~غایتی برسید. تمامی خدم و حشم واتباع و اشیاع11) او را به خلعتهای فاخر
~~واسبان
# ~~نامدار مکرم گردانید و از کمال عنایت وغایت مرحمت و عاطفت و انعام حضرت
~~5
# ~~سلطنت شعاری دلایل کمال اشفاق و نهایت صفای عقیدت و حسن اهتمام
~~دربارهٔ‌ خود
# ~~مشاهدت نمود مضمون «یا لیت قومی یعلمون بما غفرلی ربی و جعلنی من
~~العکرمین»(2)
# ~~ظاهر گردانید و زبان بدین مقال گشاده و دهان بدین حال باز کرده2:
### | شعر
# # احوال بنده باز قوامی گرفت نو %~% اسباب عیش و امن نظامی گرفت نو
# # بی نام گشته بود و لیکن به لطف شاه %~% صیتی گرفت تازه و نامی گرفت نو
# # از دست ساقیان عنایت به دور او %~% پر بادهٔ‌ امانی جامی حرفت نو
# # اینک ز بهر کشتن اعدای دولتش3 %~% بنده به دست قهر حسامی گرفت نو
# درین ولا منکلل4 تیمور نایمان که به استر آباد رفته بود، رسید و ایلچیان
~~پیر
# ~~پادشاه، خواجه مکی ms090 را با او فرستاده بودند و عرضه داشتی که به نواب
~~حضرت 5
# ~~کرده بودند، معروض گشت، مضمون آنکه چون نواب حضرت این ولایت را به من
# ~~مسلم فرماید و آن جماعت را که پناه بدانجا آوردهاند، از سر جریمه وگناه
~~ایشان
# ~~در گذشته بدین بنده بخشد، این بنده ایشان را با فرزند خود بعد از
~~مراجعت رکاب
# ~~فلک فرسای به دار الملک هرات روانه فرماید5 تا ملازم بندکان حضرت باشد
~~وچنانچه
# ~~معهود و معتاد بوده کمر اخلاص و هواخواهی بر میان جان بندد و در عبودیت
~~و
# ~~هو اخواهی ثابت و راسخ باشند.

PageV01P128

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0206.png)

# چون ملتمسات زیادت از طور پیر پادشاه بود، از مهب(1) حمیت صرصر قهر
# ~~در حمر کت آمد و به جانب استر آباد ر کضت فرمود و به جهت گرما و هوای
~~مخالف
# ~~آن ولایت، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه - [در یورش] تعجیل
# ~~نمی فرمود.
# ~~ذکر جنگی مازندران و انهزام پیر پادشاه و امیر سعید خواجه بهادر2
# چون نیر اعظم به محاذات(2) نقطه اعتدال خریفی رسید وخسرو انجم3 سایه
# ~~بر برج میزان افکند و فراش باد جهت مقدم خریف عرصهآ بوستان را به بساط
# ~~زربفت و دیبای شمعی(3) بیاراست، از انهزام لشکرگرما نسیم هوا اعتدال
~~پذیرفت،
# ~~بندگی حضرت سلطنت شعار - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بالشکرهای بی
~~شمار
# ~~به جلگای مازندران در آمدند.
### | نظم
# ~~شهرخ بهادرخان شهی کشور گشای صف شکن
# یران و توران تاختن یرد موارد با ختن
# ~~موروث بودش ملک وکرد بر تیغ سیمینش مکتسب
# شاهی کنون آو را سزد موروت وکسب خو یشتن
# ~~عهد پدر را تازه کرد، تاج شهی را برفروخت
# کردند پیش تخت او شاهان کشور انجمن
# ~~بر عزم رزم دشمنان انگیخت لشکر بیگرآن
# میراند تا مازندران چون آفتاب تیغ زن]
# در اواسط ربیع الاخر به نواحی قلعه شاسمان(4) نزول فرمود وجمعی ازمردم
~~PageV01P129
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0207.png)

# ~~آنجا ونواحی بدان قلعه تحصن نموده بودند وپیر پادشاه نوکری بایزید
~~چوپان نام
# ~~در ms091 آنقلعه گذاشته بود، شیوه تمرد و عناد پیش گرفتند1 . رای عالم آرای
~~سلطانی بر آن
# ~~قرار گرفت که چون منبع آب حیات این طایفه از سرچشمه استر آباد است، چون
~~-
# ~~بعون الله تعالی و حسن توفیقه - آن چشمه انباشته گردد، هر آینه گلشن
~~حیات آن طایفه
# ~~را ذبول(1) فنا در یابد. حالا2 بدین گروه به هیچ وجه3 التفات نباید
~~نمود.
### | شعر
# # اشکر شاه جها نگیر به خصمان ضعیف %~% حیف باشد که شود ملتفت جنگ و جدال
# # ننگ بازان بود آن روزکه عصفور کشند %~% عار شیران بود آن روز که گیرند
~~شفال
# بر صوب استر آباد لشکرهای جرار و بهادران نامدار چون کواکب ثوابت
# ~~آسا5 گوهرهای بحر اخضربسفتندی،6حرکت فرمود، چون به موضع خراس خانه(2)
# ~~رسیدند، قراولان جنگ کردند و چند بهادر7 پیر پادشاه را گرفته به یاسا
~~رسانیدند و
# ~~چون آفتاب رایات جها نگیر سلطانی8 که همیشه از افق فتح و نصرت طالع
~~باد، پرتو
# ~~برصحرای استر آباد انداخت، پیرپادشاه به عزیمت حرب و مقاتلت لشکرهای
~~جرار
# ~~به عدد اوراق اشجار، آراسته به آلات حرب مرتب [و مزین] ساخته ظاهر استر
~~آباد 15 PageV01P130
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0208.png)

# ~~معسکر ساخت و به کثرت لشکر و ساز عدت مغرورگشت وحرب و قتال و جنگ و
# ~~جدال را آماده1 و مستعد شد. اگر چه با شوکت و عدت لشکرهای منصور حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه -2 صفت عجز وقصور وقلت ایشان ظاهر
# ~~بود و علامات و امارات ضعف وفتور و نقصان واضح و لایح، اما هریک از
~~ایشان
# ~~در مقام جدال و جنگ و موقف نام و ننگ دل از جان بر گرفته و تیغ آتشفشان
# ~~مخالفت به زهر کین آب داده و رمح اژدها آسای طغیان به دست خشم گرفته و
~~بر گلبن
# ~~شجاعت چون بلبل نغمهسرا ودر چمن رزم چون طاووس جلوهگر و بر کهسار مردی
# ~~چون کبک خوش رفتار، قلب و جناح به مردان4 کار بیاراستند و دلیران
~~[نامدار]
# ~~صف شکن ms092 کشیدند.5 روز یکشنبه بیست و ششم ربیع الاخر [سنه تسع و
~~ثمانمایه] ،
### | نظم
# ون رایت صبح شددر فشان %~% شد خیل6 ستار گان پریشان
# فرمود شه ستاره لشگر %~% خاقان هؤیسد مظف7
# تا جمله سیه سوار گردند %~% آمادهآ کارزار گردند
# لشکر جرار سلطان سپهر اقتدار - که باد تا ابد ازعمر و ملک برخوردار - که
# ~~چون کواکب ثوابت بیشمارند و در موقف حرب و قتال چون قطب فلک دوار
# ~~ثابت قدم و استوار، بر زمین جنگ و جدال چون خط محور فلک تیر رفتار،
~~ثابت
# ~~و پایدار، بر کوه پیکران باد رفتار بر گستواندار سوار گشتند و قلب و
~~جناح
# ~~بیاراستند و میمنه و میسره به رسم معهود تزئین دادند و چون امواج دریا
~~در
# ~~حرکت آمدند. وچون به موضع سیاه بلاد رسیدند، بنابر حزم و احتیاط،
~~چنانچه
# ~~معهود لشکر کشی است، فرمان شد تا عساکر منصوره بر گرد خود خندقی عمیق
# ~~بکندند بعضی جر(1) کنده8 بودند و بعضی هنوز بدان مشغول بودند که پیر
~~پادشاه در
# ~~مقابل چنین لشکری جرار و سپاهی بیشمار با ترتیب و سازی که در نگارخانه
~~خیال
# ~~مثل آن مصور نگردد، همه چون غنچه و لاله در ع21) فیروزه وخفتان لعل
~~پوشیده و PageV01P131
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0209.png)

### | زبدةالتواریخ
# ~~مانند نرگس خود زر بر سر نهاده وبیدوار تیغ خلاف(1) کشیده از بیشه
~~بیرون آمدند.
### | شعر
# چوآمد با سپاه از بیشه بیرون %~% زمین گفتی روان شد همچو گردون
# میان تمرد پیدا بود اشکر %~% چو در میغ تنک تابنده اختر
# چنان آمد همی لشکر به انبوه %~% که که را دشت کرد و دشت راکوه
# پیر پادشاه در قول وشمس الدین اوچقرا وشیرعلی وجعفرصاحب برجوانغار1
# ~~و امیر سعید خواجه وعبدالصمد و سید شمس الدین و پیر محمد قاجولای در
# ~~برانغار، ومیمنه و میسره و قلب و جناح آراسته، حرب و قتال را
~~مستعدگشته، روی
# ~~به میدان جنگ وکارزار نهادند.
# چون لشکر خصم نزدیک رسید، بهادران لشکر منصور - نصرهم الله تعالی -
# ~~ترک جر کندن گرفتند ms093 و روی به جنگ آوردند. از جوانغار امیرزاده عمر
~~بهادر و
# ~~یوسف جلیل2 و امیر جهان ملک حمله مردانه کردند و از قول امیر علی ترخان
~~و
# ~~تمامت ترخانیان(7) بهادر «کاللیوث الهایلة والسیول السایلة»(3) که هریک
~~به نوک ناوک
# ~~درشب تار سینه مور و دیده مار بدوختی، روی بدیشان آوردند و از بوانغار
~~امیرزاده
# ~~جوانبخت- مغیث الحق والدین- الغ بیگ گورکان وامیرشاه ملک و امیر موسی
~~کا به 5
# ~~تیغ آسمان رنگ که اجل درصحیفهآ گوهرش چهرهنمودی، روز رستخیز پیدا
~~آوردند
# ~~و از بوانغار قول امیر سید احمد ترخان و امیر فرمان شیخ گوش تکاوران به
~~نوک
# ~~سنان آرایش داده، جمله حمله کردند.
# هر دو لشکر چون دوکوه فولاد و دو دریای مواج از صرصرحمله در حرکت
# ~~آمدند و بسان امواج دریا به هم رسیدند ومانند نور و ظلمت وشب و روز به
~~هم ه0
# ~~آمیختند و به حرب و کارزار با یکدیگر بر آویختند.

PageV01P132

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0210.png)

### | شعر
# # بجنبید هر دو سپاهگر ان %~% تو گفتی که شدکوه و بیشه روان
# # دو رویه چو تنگ اندر آمد سپاه %~% یکی ابر کوهی بر آمد سیاه
# # که بارآن او بود شمشیر و تیر %~% وز وشت عاام چو دریای قیر
# # زپیکان فولاد و پر عقاب %~% سیه گشت رخشان رخ آفتاب
# واز عکس سنانهای خون افشان روی هوا پرشهاب درفشان گشت و از تاب
# ~~هیبت، شعلهآ تیغ چشم خورشید چون چشم نرگس زردی یرقان گرفت و لشکر سلطان
# ~~صاحب قران بر باد پایان برق رفتار براقاندام که چون سمندر و ماهی در
~~آتش و
# ~~آب رفتندی، بر صحن صحرای هیجا میتاختند و کوه و صحرا از برق آتش نعل
# ~~و رعد سهیل1 آشیانپر2 شرار و صدا میساختند و زمانه روز اقبال مخالفان
~~بندگان
# ~~سلطان به شب ادبار مبدل گردانید و خورشید دولت ایشان را در عقده ذنب
~~نحوست
# ~~و حرمان منکسف کرد و اجل جان شکار کلاه اکثر اعمار3 فئة(1) جافیهٔ‌(2)
~~باغیه(3)
# ~~را مغلوب ساخت و دست ms094 فنا، ایشان را از خاک بستر و بالین، و از جوشن و
~~زره
# ~~کفن کرده از اجساد4 اموات عرصهآ صحرای نبرد با تل و کوه تساوی پذیرفت.
### | شعر
# بسی سر جدا شد سران را زتن %~% پر ازخاک چنگ و پر از خون دهن5
# # زمین بستر و جوشن از خار و خاک %~% تن نازدیده به شمشیر چاک
# و مضمون «اصبح البر بحرا بدمائهم»(4) به غایت وضوح انجامید] و از بس
# ~~که ناوک دیده دوز حلقهآ زره و عیبهآ جوشن درید، در دشت نبرد جوی خون
~~چون
# ~~بحر اخضر در تموج آمد و موجش به اوج گردون رسید.

PageV01P133

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0211.png)

# ~~[رزهی که کرد آن شیروش با دشمن گر گین سیر
### | ران ندیده در جهان از خسرو وگیو و پشن
# ~~آز دشمنان کینه جو هامون سر اسر پشته شد
### | و ازخون اعدایش روان بر دشت سینه کوه کن]
# ~~و ماهی چرخ، بر روی دریای خون شناورگشت و کواکب چون حباب بر روی5
# ~~بحرخون روان گشتند.
### | وظم
# ~~کشته شد در استر آباد آن قدر کز سنگ خون
### | خاک او همچون عقیق و جنگلش مرجان بود
# ~~هرگیاهی کا ندر آن کشور بروید تا به حشر
### | بیخ و شاخش روین(1) وخون سیاووشان بود]
# پیر پادشاه چون1 دست ستیز و مقاومت بسته دید و پای هزیمت و گریز گشاده
# ~~یافت «الفرار مما لا یطاق من سنن المرسلین»(2) برخواند وازصف نبرد روی
~~برتافت
# ~~«ومن نجا براسه فقد ربح»(3) دست آویز ساخت و با معدودی منحوس2 چند،
# ~~روباهوار از خشیت(4) و هیبت شیران کارزار روی به هزیمت نهاد.
# ~~[چون دید دشمن محضرش، زاندازه بیرون لشکرش
### | بسیارکوشید و نبد چاره به جز بگریختن
# چون شغالان جنگلی که در میان آن باد چون مرغ در قفس3 ماندی و راه
# ~~خروج نیافتی، پنهان شد.
### | ونظم
# ~~بگریخت از قلب سپه، در بیشههاگم کرده ره
### | چون بانگ او پیلان بشد گردد گریز ان کر گدن4 PageV01P134
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0212.png)

# ~~پنداشتکز بگریختن، جا نی ببرد و جامه ms095 آی
### | چون بخت بد در پی شدش تا سازدش گورو کفن]
# و به تائید ربانی و عنایت سبحانی تباشیر صبح فیروزی از مطلع سعادت و
# ~~دولت سلطانی تجلی کرد و نسیم لطف از مهب الطاف ایزدی وزیدن گرفت و
~~اعلام
# ~~فتح ورایات دولت سر بر سپهر برین انداخت1 و از خزانهٔ‌ غیب به خلعت
~~فاخره
# ~~«و ما النصر الا من عندالله العزیزالحکیم»(1) مشرف گشت.
### | شعر
# رایات تو تا ابد چنین باد %~% منصور و مؤید و مظفر
# و عساکر منصوره دست به نهب و تاراج بر گشادند و دشمنان را در پی کرد.
### | [نظم
# ~~هرکس که بد در لشگرش ازکهتر و از مهترش
### | اشد اسیر پهلوان یا خسته بد پهلو و تن
# ~~تاراج شد لشکر گهش از خیمهها تا خرگهش
### | از مطبخ وآلات خوان از شمع گشته تا لگن
# ~~از استران و اشتران در زیر بارخوهران
### | زاسیان تا بر حستوان ازسیف وسهم وازمجن](2)
# و بندگان دولت قاهره فی الحال شهر استر آباد بگرفتند و عنان اوامر و
# ~~نواهی آن مملکت درقبضه اقتدار ایشان آمد و تمامی سپاه از اموال و نفایس
~~بی قیاس
# ~~چون کوه و دریا توانگر گشتند و مواشی(3) و اسلحه بسیار دردست تصرف
~~آوردند.
# ~~و از آنجا که کمال رافت و مرحمت و لطف نامعدود و فضل و عاطفت وعنایت
# ~~نامحدود حضرت سلطنت شعاری بود، عنان سیاست2 از دست شهسوار غضب
~~PageV01P135
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0213.png)

# ~~ستانده و آتش خشم را به آب لطف نشانده خط «لاتثریب علیکم الیوم» (1) بر
~~صفحات
# ~~احوال مردم آن دیار کشید و معنی «العفو عندالقدرة افضل العبادات»(2)
~~شعار خود
# ~~ساخت و گناه ایشان را به ذیل عفو بپوشید و همه را در پناه عدل و رافت
~~مأوی داد.
# حاصل القصه، پیرپادشاه به جانب خوارزم و امیر سعید خواجه وعبدالصمد1 ،
# ~~به طرف شیراز رفتند و امیر شمس الدین اوچ قرا وسید حسام1 خواهرزاده
~~امیر سعید 5
# ~~خواجه پیش بندگی حضرت آمدند و به عنایت و عاطفت مخصوص ms096 و منصوص
# ~~گشت و چون بدین شیوه عقود دولت در سلک ارادت منتظم گشت، فتح نامهها
# ~~به اطراف ولایات روان گردانید.
### | وشعر
# زین فتح چون مژده رسد با رومیان2 و هندوان
### | قیصر فرستد باج و ساو(3) آید خراج برهمن
# چون ممالک مازندران «عفو أصفوا»(4) بند گان حضرت قاهره را مسخر گشت،
# ~~امیر سید عزالدین برادر خود را با چند کس پیش بندگی حضرت فرستاد. و
~~بندگی
# ~~حضرت - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - ایشان را تربیت و نوازش فرموده
~~باز-
# ~~گردانید. در آن مواضع مجموع سر بر خط فرمان نهادند، شعار و دثار ولا
~~(5) و 5
# ~~هوا(6) ظاهر گردانیدند و خطبه و سکه به نام بندگی حضرت کرد. بندگی حضرت
~~PageV01P136
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0214.png)

# ~~از صدور(1) اردو1 مولانا جلال الدین لطف الله(2) را با سید ناصر الدین
~~به جانب
# ~~ساری روان گردانید که از ایشان عهد و پیمان ستانده به سو گند مو کد
~~گردانیده
# ~~مراجعت نماید.2 و مولانا صدر الدین ابراهیم(3) با سید عزرائیل پیش امیر
~~سید
# ~~عزالدین به هزاره جریب3(4) و سمنان فرستاد. ایشان نیز آنچه وظیفهآ
~~اطاعت و انقیاد
# ~~بود، به جای آوردند.
# ذکر تفویض ممالک مازندران به امیرزاده عمر، وخراسان به
# [امیرزاده مغیث الحق والدین]
# الغ بیک بهادراگورکان]
# چون ممالک مازندران به تمام وکمال بیمانعی و منازعی بندگان دولت
# ~~قاهره را مسخرگشت، ایالت و امارت آن ممالک و حکومت آن دیار به امیرزاده
# ~~عمر بهادر - غفر الله له - تفویض کرد و حل و عقد و قبض و بسط و امر و
~~نهی آن
# ~~نواحی په قبضهآ تصرف نواب او باز گذاشت و جمعی از وجوه امرا و معارف
# ~~دولت را متابعت او فرمود وبه خزاین و مراکب و اسلحه و ساز و اسباب
~~جهانداری PageV01P137
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0215.png)

# ~~و تجمل پادشاهی او را مستظهر و[مروح العلة](1) گردانید و خراج و معامله
~~گرگان
# ~~و دهستان(2) و استر آباد و دامغان با توابع و لواحق و مضافات آن به
~~جملگی بهوی
# ~~باز گذاشت ms097 و اسباب سلطنت او مهیاگردانیده مراسم و لوازم سلطنت مرتب
~~فرموده
# ~~ملوک و امرای شجاعت پیشه صرامت(3) اندیشه که نام رستم را روز جنگ به
~~ننگ
# ~~زمرهآ او معدود فرمود. و چون خاطر خطیر بندگی حضرت از این مهم فراغی
~~یافت
# ~~و از ضبط امور آن ولایت بازپرداخت، به مبارکی و طالع سعد از استر آباد
~~عنان
# ~~کشور گشایی به صوب خراسان منعطف گردانید.
### | شعر
# با فتح و نصرت همعنان باز آمد از ماز ندران
### | بگزید از اقبال و بخت، تخت سکندر را سکن]
# در ظلال رایات دولت و سعادت موید و منصور و مبتهج(6) و مسرور به راه
# ~~شاسمان حرکت فرمود.
### | شعر
# ~~فتح و نصرت بر یمین و عز و حشمت بر یسار
### | قدر و رفعت در رکاب و بخت و دوثت هم عنان
# و چون به جلگای خراسانات2 در آمد3 بر مقتضای «اکرموا اولاد کم و
~~PageV01P138
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0216.png)

# ~~ویین کانن »6بری
# ~~احسنوا آدابهم»(1) ایالت ولایات طوس وخبوشان و ابیورد وکلات و نسا و
~~بارز
# ~~و سبزوار و نیشابور با توابع و لواحق، بعد از تتدیم مراسم استشارت
~~وشرایط
# ~~استخارت «(ما خاب من استخار و ماندم من استشار» (2) به تلقین دولت و
~~ارشاد سعادت
# ~~به نواب مخدوم ومخدومزاده عالم و عالمیان، آفتاب فلک شاهی و سایهآ
~~الطاف
# ~~الهی، در صدف شهریاری گوهر تاج جهانداری، امیرزاده اعظم - مالک رقاب
~~الامم
# ~~سلطان بن السلطان بن السلطان والخاقان بن الخاقان بن الخاقان1مغیث الحق
~~والدین حالغ
# ~~بیک گورکان -نفذالله اوامره فی مشارق الارض ومغاربها(3)-که در اوان
~~طفولیت وعهد
# ~~صبی انوار آثار جهانگیری از غره غرای او لایح(4) و نفحات جان فزای
~~سعادتمندی
# ~~و بختیاری از ریاض محاسن شیم(5) و اخلاق او فایح(6) ومخایل(7) وامارات
# ~~کشور گشائی و عدوبندی از مکارم اخلاق و حرکات و سکنات او واضح است؛
### | نظم
# ~~ترا به منزل ملک است روی و باش هنوز  کزین خجسته سفر در نخست فرسنگی
# ~~چنین که رنگ تو آمیخت دست قدرت حق مقرر ms098 است که از بهر تاج و اور نگی
# ~~تفویض فرمود و زمام حل و عقد و قبض و بسط و امر و نهی آن ممالک به دست
# ~~تصرف نواب او باز گذاشت و از بحر عمیق خرد و کیاست گوهرهای ثمین نصایح
# ~~دلیذیر ایثار او کرد و عزیمت همایون به دار السلطنهآ هرات تصمیم یافت.
# در خلال این احوال معروض رای اعلا گردانیدند که امیر موسی کا متعلقان و
# ~~اثقال خود را به جانب خوارزم روان گردانیده و خود نیز بدان طرف خواهد
~~رفت.

PageV01P139

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0217.png)

# ~~امیر موسی کا را مقید ساخته به دارالامان هرات رسانیدند و رایات همایون
~~روز
# ~~چهار شنبه [چهارم] جمادی الثانی سنه تسع و ثمانمایه
### | مصراع1]
# به طالعی که سعادت برد از او2 برجیس
# ~~به دارالسلطنهآ هرات - حفت بالسیامن والسعادات(1)- نزول فرمود.
### | شعر
# # به یمن طالع مسهود و سعی بخت جوان %~% به مستقر سعادت رسید شاه جهان
# # فتوح سوی یمین و سعود سوی یسار %~% سپهر زیر رکاب و زما نه زیر عنان
# # جهان بهکام وفلک بنده و ملک راعی (2) %~% امید تازه و دولت قوی و بخت
~~جوان
# و به یمن مقدم همایون، مملکت زیب و آرایشی تازه یافت وکافه خلایق در
# ~~سایهآ امن و رفاهیت قرار گرفتند وتحویل آفتاب فلک سلطنت به برج شرف و
~~وتد(3)
# ~~اقبال دار الملک و وصول رفعت دارالسلطنه موافق بلوغ مر کز جرم نیراعظم
~~به
# ~~محاذات نقطه انقلاب شتوی اتفاق افتاد.
### | شعر
# # چون در آمد آفتاب ملک در برج شرف %~% شد سوی ایوان کیوان شاه انجم در
~~زمان 5
# # از وصول این به اوج رفعت و برج شرف %~% گشت صبح خرمی از مشرق دولت عیان
# # وز بلوغ این به عقد عقرب3 و بیت زحل %~% از نثار ایزدی پر در وگوهر شد
~~جهان
# # وز آب تیغ او که باغ دین ودولت تازه است %~% بوستان ملک خرم شد به
~~آزهار امان
# # فرش قاقم(4) گسترد ازبرف بهمن بر زمین %~% جبهآ سنجاب پوشد آبر دی در ms099
~~آسهان
# طلایهآ سپاه شتا روی نمود و لشکر دی اعلام سرما برافراخت و اطراف و
# ~~اکناف عالم بگرفت.

PageV01P140

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0218.png)

# ~~وین859 هجری
### | شعر
# ~~سلطان دی به لشگر صرصر جهان بکند بنگرکه جور صرصر دی چون جهان کن است
# ~~در خفیه(1) گر نه عزم خروج است باغ راچون آبگیرها همه پر تیغ و جوشن
~~است
# ~~خالی مدار خرمن آتش ز دود عود  تا در چمن ز بیضه کافور خرمن است
# و در این ایام در خراسان غلائی(2) واقع شد که هرگز در هیچ تاریخ نشان
# ~~ندادهاند و از پیران سالخورده و سالخوردگان عمر شمرده نشنیده اند که در
~~ایام
# ~~ماضی و عهود گذشته نرخ اجناس بدین مثابه رسیده باشد، بتخصیص در شهر
# ~~هرات چنان که یک من گندم به وزن شرع که دویست و پنجاه مثقال باشد، به
~~مبلغ
# ~~سه دینار کپکی1رسید که آنازمان آن سه دینار و دو مثقال نقره مسکوک تمام
~~عیار بود،
# ~~و در این وقت در انبارهای سلطانی غله بسیار بود. حضرت سلطنت شعاری -
# ~~خلدالله تعالی ملکه وسلطانه «الشفقة علی خلق الله(3)» پیش (خاطر] آورده
~~فرمان
# ~~فرمود که انبارها را در بگشایند و عجزه و مساکین و فقرا را غله فروشند
~~یک من به
# ~~یک دینار، چنانچه به ثلث آنکه2 مردم در میان یکدیگر به هم میفروختند2
~~مبلغی
# ~~غله انبارها بدین بها به فقرا فروختند.
### | شعر
# خویش راگر نیک4 خواهی، نیک خواه خلق باش
### | زانکه هرگز بد نیاید نفس نیکاندیش را
# به تدریج در آن ایام قریب سی هزار خروار غله از انبارهای سلطانی بدین
# ~~طریق بیرون آوردند. بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
# ~~سلطانه - ترک آن مال خطیر گفته نام نیک و دعای خیر دولت خود را که به
~~ابد
# ~~متصل باد5، مدخر(4) گردانید.

PageV01P141

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0219.png)

### | شعر
# آن خسروان که نام نکو کسب کردهاند رفتند و یادعار از ایشان جز آن نماند
# نوشیروان اگر چه فراوانش گنج بود جز نام نیک از پی نوشین ms100 روانا نماند
# ذ کر شهید شدن امیر زاده پیر محمدبن جهانگیر - طیب الله
# نراه - بر دست [پیر] علی تاز لعین2
# هم در این سال سنه تسع و ثمانمایه مستخبران احوال بر رای انورخدایگانی
# ~~چنان معروض گردانیدند که امیرزاده پیرمحمد بن امیرزاده اعظم جهانگیر بن
~~امیر
# ~~تیمور گورکان که آفتاب آسمان جهانگیری و اختر برج شاهی و گل گلشن دولت
~~و
# ~~فیروزی و سرو چمن سعادت و بهروزی بود، پیرعلی تساز را که از حضیض
~~مرتبهٔ‌
# ~~خدمتکاری به اوج درجه سرداری رسانید و عنان امر و نهی و قبض و بسط و حل
~~و
# ~~عقد امور مملکت به تصرف او داد و زمام اختیار لشکری و رعیت در قبضه
~~اقتدار2
# ~~او نهاد و با وجود آنکه آثار مکر و خدیعت(1) بر صفحهآ حال او به دیده
~~بصیرت
# ~~مشاهده کرد و داعیه خلاف و فساد از حرکات و سکنات او دریافت، به انواع
# ~~چاپلوسی وکلمات مزور او فریفته شد، و فضول دلفریب او را وسیله استعطاف
# ~~گردانید و عهود مواثیق را مقدمات نتیجه اعتماد کلی ساخت. اگرچه رای
~~انور او
# ~~که همیشه در مبادی احوال نظر بر اواخر اعمال انداختی، هرگز به مثل این
~~تغافل
# ~~و تساهل مطعون نگشته بود که با کمال دوراندیشی و امعان(2) نظر بر عواقب
~~امور
# ~~از این دقیقه غافل ماندکه سلاطین و حکام را از اطلاق(3) عنان غیر
~~وگشاده داشتن
# ~~دست او در تصرف در امور مملکت و ایمن گردانیدن او از مواخذه بر جرایم
~~صفت
# ~~عجز فتور و صورت ضعف و قصور به ظهور رسد و موحب پاس دولتخو اهان و
~~PageV01P142
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0220.png)

# ~~خرمی مخالفان بود، بلکه به حقیقت عین مشارکت در مملکت باشد و از آن
~~آفتها
# ~~تولد کند که دست تدبیر به دامن تدارک آن نرسد و فتنهها پدید آید که
~~صورت تسکین
# ~~آن در آینهآ خیال جمال ننماید و به هیچ باب نصایح دلپذیر نزدیکان
~~دوراندیش محل
# ~~استماع نمی یافت و مضمون «و ms101 نصحت لکم1 ولکن لاتحبون الناصحین»114) به
~~ظهور
# ~~میرسید «لیقضی الله امراکان مفعولا»5(2) و معنی «اذا ارادالله بعبد
~~شیئا2 تهیا
# ~~اسبابه(3)» آشکارا می گشت و مقتضی «اذا جاءالقضا عمی البصر(4)» نقاب
~~چهره
# ~~عروس دولت و سحاب پرتو آفتاب عالمتاب سعادت میشد و مجلس بزم بر میدان
# ~~رزم اختیار کرد و از موقف حرب و قتال به خلوتگاه عیش و طرب خرامید و
# ~~اسباب عشرت و شادمانی ساخته و آماده میداشت و مجلس انس و خرمی چون
# ~~بهشت برین می آراست و نهال نشاط در بوستان عیش به آب آتش فام پرورش می-
# ~~داد و غنچه خوشدلی در گلزار عشرت به نسیم طرب میشکفت و خرمن فکر به
# ~~آتش باده میسوخت و بزم عیش و نشاط چون باغ ارم به گلعذاران بنفشه جعد و
# ~~لاله رخساران سرو قد آرایش میداد و از باغ وصال ایشان گل مراد میچید و
~~از
# ~~حوادث روزگار و وقایع لیل و نهار غافل و فارغ.
### | ظم
# مجلسی دلگشا چو باغ بهشت %~% محفلی با صفا چو صحبت ار
# ساقیان اطیف حور جمال %~% مطر بان ظریف خوش گفتار
# همچوخورشید جاهمی در دور3 %~% فارغ از دور گنبحد دوار
# حقه باز سپهر چا بکدست %~% فاگه4 از حقههای لیل ونهار
# بوالعجب بازییی نمود گرفت %~% خیره شد دیدهٔ‌ او لوالابصار
# ~~از ابتدای صباح تا انتهای رواح(5) به صید آهو و خربط (6) برمینشست و
~~ضرب PageV01P143
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0221.png)

# ~~نای و بربط غبوق(1) با صبوح میپیوست، به نغمات خسروانه از تنعمات خسروی
# ~~غافل شده و به اوتار(2) ملاهی(3) از اقطار پادشاهی متشاغل(4) گشته،
~~سرود ورود،
# ~~درود سلطنت او میداد و اوغافل، اغانی (5) مغانی(6) بر مثالث(7) و
~~مثانی(8) مرثیه
# ~~جهانبانی او میخواند و او بی خبر. صراحی غرغره در گلو افکنده نوحهآ کار
~~او می-
# ~~کرد واو قهقهه میپنداشت. [پیاله به خون دل بر حال او می گریست و او
~~قهوه می- 5
# ~~انگاشت]. بدین صفت همه روز با یوزو باز، همه شب در نشاط و ناز می
~~گذرانید
# ~~و ms102 بخت به زبان حال این بیت میخواند1:
# یا راقداللیل مسرورا باوله %~% ان الحوادث قد یطرقن آسحارا(9)
# و چون اشتغال به عیش وطرب از مرتبه اعتدال تجاوز نمود، اختلال در
# ~~امور مملکت ظاهرگشت وکارها از حیز تدبیر و ضبط بیرون رفت و پیرعلی تاز
~~را
# ~~تمکن در امور زیادت گشت و سودای ارتقای مدارج حکومت به استقلال در دماغ
# ~~او متمکن شد و روی به راه فریب و غدر آورده شیوهآ مکر و تلبیس بر دست
~~گرفت PageV01P144
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0222.png)

# ~~و دقایق تمویه و تزویر را کار بست و بسه لطایف الحیل(1) بعضی از
~~معتمدان و
# ~~خواص او را به مواعید عرقوبی بفریفت و از جادهٔ‌ اخلاص به طریق نفاق
~~منحرف
# ~~گردانید و با خود متفق ساخت و مضمون «اوفوا بالعهدان العهدکان
~~مسئولا»*21) در
# ~~پیش خاطر نیاورد و سوابق عهود بر باد بی وفائی داد و آب سرچشمه صفا به
~~گرد
# ~~نفاق و کدورت تیره گردانید.
# در خلال این احوال ماه مبارک1 رمضان سنه تسع و ثمانمایه که موسم رحمت
# ~~و موعد مغفرت است، استقبال نمود. محتسب شریعت مطهره بر سر بازار وجود
# ~~ندای «ضمن شهد منکم الشهر فلیصمه»5(3)» به گوش ساکنان عالم سفلی رسانید
~~و از دیوان
# ~~قضای ربانی منشورسعادت «یا ایها الذین آمنوء03» به طغرای «کتب علیکم
~~الصیام»»»(4)
# ~~موشح گشت، بوستان عیش ارباب طرب بی آب شد و خورشید شادمانی اصحاب
# ~~ملاهی بی تاب گشت، آری:2
### | شعر
# رمضان آمد و شد کار صراحی از دست %~% به درستی که دل نازک ساغر بشکست
# امیرزاده پیرمحمد از یمن مقدم رمضان در خلوتگاه باطن شمع انابت(5)
# ~~برافروخت و به آب استغفار گلشن حیات سیراب گردانید و زبان به ورد تحمید
~~و
# ~~تمجید بر گشاد و جبهه مهرسیما برخاک نیازمندی نهاد. قطرات سرشک ندامت و
# ~~انابت باران گردانید .
# درچنین وقتی پیر علی تار با جمعی بی باک3 ناپاک - علیهم لعاین الله
~~والملائکة PageV01P145
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0223.png)

# ~~والناس اجمعین(1) - روز چهاردهم رمضان المذکور ناگاه چون ابر و ms103 باد
~~روان و
# ~~شتابان گشته گرد سراپرده آن شاهزاده سلیم القلب در آمدند و چون دایره
~~بر مرکز
# ~~محیط گشتند و او را با چند تن از خواص اوشربت شهادت چشانیدند و نهال
~~حیات
# ~~او را از بوستان مملکت به تیغ خلاف و عناد ببریدند و مرغ روحش از قفس1
# ~~بدن پرواز کنان به شاخسار طوبی و کنگره عرش بر آمد و با ارواح شهدا «فی
~~مقعد 5
# ~~صدق عند ملیک مقتدر»»(2) آرام گرفت و شجرهآ اقبال بی ثمر و آسمان جلال
~~بیقمر
# ~~ماند.
### | شعر
# # ماه تمام ملک به زیر نقاب شد %~% آب حیات دولت و حشمت سراب شد
# # سروی ز بوستان بزرگی شکسته گشت %~% برجی ز آسمان معانی خراب شد
# و ماه عالم افروز مملکت در حد استقبال به افق حرمان غروب کرد و مهر
# ~~سپهر سلطنت در نقطه وسط السماء دولت به عقدهآ ذنب(3) بغی و غدر منکسف
# ~~گشت و مشتری آسمان سعادت در ذروهآ تدویر رفعت محترق شد و روی به حضیض
# ~~خاک نهاد.
### | شعر
# # افلاک را پلاس2 مصیبت نباس حشت %~% اجرام را وقا یه(4) ظلمت حجاب شد
# # ماتمسرای گشت سپهر چهارمین %~% روح القدس به تهزیت آفتاب شد
# # از بهر آنکه نامه بر تعزیت شوند %~% شام و سحر دو پیک کبوتر شتاب شد
# # در ترکتاز فتنه و عکس خیال جور %~% کیوان بهشکل هندوی اطلس نقاب شد
# و چون پیرعلی تاز شیوه غدر وکین3 بدین طریق مسلوک گردانید، سید احمد
~~PageV01P146
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0224.png)

# ~~میرک1) از حدود شبرغان گریخته پیش بندگی حضرت آمد و چنان1 عرضه داشت
# ~~که پیر علی تاز که لعنت بر او باد2 [امیرزاده] پیرمحمد را گرفت.
# بندگی حضرت امیر مضراب بهادر و امیر حسن صوفی بهادر و امیرزاده
# ~~نوشروان را با امیرزاده سید احمد میرک3 مقرر فرمود که بدان جانب روند.
# چون ایشان متوجه آن جانب گشتند، از طرف غور خبر رسید که اسیهبد
# ~~غوری بنیاد مخالفت کرده و جمعی از غوریان و سجستانیان بر او ms104 گرد
~~آمدهاند و در
# ~~آن سرحد بنیاد فتنه و فساد کرده.
# بندگی حضرت در بیست و دوم رمضان المذ کور4 از دارالسلطنهآ هرات به
# ~~طرف سبزوار حرکت فرمود و چون بدان حدود رسیدند تحقیق احوال آن جماعت
# ~~معلوم گردانیده امیرحسن جاندار و امیر جهان ملک را با بعضی از عساکر
~~منصوره
# ~~متوجه آن جانب گردانید. و رایات همایون به طرف دارالملک مراجعت نموده
~~در
# ~~غره شوال به مستقر دولت نزول فرمود.
# چون اسپهبد غوری از توجه عساکر منصوره خبر یافت، بگریخت. امیر
# ~~حسن جاندار و امیر جهان ملک رسیده مخلفات ایشان را غارت کرده کسانی را
~~که
# ~~با ایشان موافقت نموده بودند، به یاسا رسانیدند و آن سرحد را مضبوط
~~گردانیده
# ~~مراجعت نمودند.
# و پیرعلی تاز را که لعنت بر او باد، چون چنین غدری دست داد و پیرمحمد
# ~~را از میان5 برداشت، مملکتی وسیع بی مزاحمت غیر در قبضهآ تصرف آورد و
~~به
# ~~نظم عقود ولایت و طرازات(2) امور امارت شادمان گشت و رایت ضلالت و لوای
# ~~عناد برافراخت و نایرهآ فتنه برافروخت و سودای فاسدهآ ارتقای مدارج
~~سروری و
# ~~معارج سرداری بر دماغ او استیلای عظیم یافت و کدوی سرش به شراب غرور
# ~~«وما یعد هم الشیطان الا غرورا0»(3) مملوگشت و کلاه آزرم از سر بیشرمی
~~بر گرفت و PageV01P147
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0225.png)

# ~~سر بیمغز او که از خرد و کیاست موئی بهره نداشت، به تاج سروری بیاراست
~~و
# ~~چشم دل او که از نور بصیرت بی نصیب بود، به سرمهآ خرمی جلا داد.
### | شعر
# سر بی مغز ترا نغزی دستار چه سود! %~% چشم بی نور ترا سرمهٔ‌ تیمار چه
~~سود؟
# و از کوتاه اندیشی سوء خاتمت و وخامت عاقبت چنین فعلی قبیح و امری 5
# ~~مهیب که ارتکاب کرده بود، به دیدهآ اعتبار مشاهده نکرد و از آثار انوار
~~آفتاب
# ~~معدلت سلطانی که یرتو بر اقطار آفاق انداخته بصر بصیرتش که به گرد
~~کدورت شر
# ~~و فتنه خیره و ms105 تیره گشته بود روشنائی نیافت و ندانست که ظلم را دوامی و
~~باطل را
# ~~نظامی نباشد و اگر از باغ دولت گلی از شاخسار جنات1 بریخت و شاخی از
~~شجرهٔ‌
# ~~سلطنت شکسته گشت، بوستان دودمان شرف به طراوت ازهاری که جنت2 دولت به
# ~~وجود ایشان رشک گلزار جنان است و به اغصان(1) اشجار سایه گستر ((کشجرة
~~طییة
# ~~اصلها تابت وفرعها فیالسماء (2)» آراسته و طراوت آن بستان تا مدت3 بقای
~~باغ
# ~~اخضر سپهر دوار وگلهای ازهر(3) ثوابت و سیار و سیاهی و سفیدی گردش لیل
~~و
# ~~نهار باقی و پایدار خواهد بود.
### | شعر
# یک گل اگر بریخت، چمن برقرار باد %~% یک کوکب ار برفت، فلک پایدار باد
# و از آن غافل ماند که بندگان حضرت فلک رفعت «علی اسرع الحال و ایمن-
# ~~آتقال3» به ربان سنان ندای «و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون»»(5)
~~«کلا PageV01P148
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0226.png)

# ~~سیهلمون ثم کلا سیعلمون*»(1) و صدای «الا ان حزب الشیطان هم
~~الخاسرون»5»(2) به
# ~~گوش جان او رساند و به تندباد حمله در جلوه گاه نبرد که چهرههای تخیلات
~~فاسده
# ~~از حجب شبهت بیرون آرد، صورت کریه منظر عروس دولت بیثبات او را که به
# ~~شکن زلف تابدار و بند نغولهآ(3) مشکبار، معنی مستعار فریب و حیله آرایش
~~می-
# ~~دهد، تزویر از روی کار براندازند. هر آینه از زیور مستعار پندارخالی
~~ماند و صورت
# ~~نامطبوع و پیکر ناموزون او انگشت نمای ناظران عالم بصیرت گردد، آری:
### | شعر
# گاه عروسی شود شانه حکایت گند %~% هرکه ز موی دروغ زلف نهد بر عذار
# و بیخ بغی و عناد و تخم شر و فساد که در ساحت سینه پر کینه نشانده و به
# ~~آب غفلت پرورش داده و مانند کدو با ارتفاع با اغصان و اشجار رفعت
~~بندگان
# ~~حضرت خواهد که همسری کند، چون برگ کدو از باد خزان بر خاک مذلت و
# ~~هو ان(4) افکند.
### | شعر
# از شاخ بقا به باد قهرت سر خصم %~% چون برگ گدو بریزد از ms106 باد خزان
# چون مضمون این احوال وکیفیت این مقال و شهید شدن امیرزاده پیرمحمد
# ~~بهادر - غفرالله له(5) - معلوم ضمیر [منیر] حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه - شد امواج غم درساحت ضمیر مسکن گرفت وسپاه خرمی از منزل وسیع دل
# ~~کوس رحلت فرو کوفت و در خلوات از درج دیده عقود جواهر آبدار می افشاند
~~PageV01P149
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0227.png)

# ~~ملاقاتی که در صمیم دل بود، پنهان میداشت و افشای آن صلاح وقت نمیدید
# ~~و با خود می گفت در همه احوال رضا به قضای ذو الجلال و تسلیم او امر
~~پادشاه
# ~~لایزال از محاسن خصال ومیامن خلال اهل ملک واقبال است.
### | شعر
# گرچه این حال سخت واقعهای است %~% چه توان حکم کردگار این بود
# حرارت آتش فراق را به شربت موافق صبر تسکین داد و عنان عزیمت بر
# ~~تدارک و تلافی آن کار مقصور گردانید و از مهب حمیت صرصر قهر در حرکت
~~آمد
# ~~و آتش خشم اشتعال پذیرفت و به جهت دفع متمردان وقلع مفسدان و قمع اهل
# ~~بغی و طغیان عازم گشته به تهیای آن مشغول گشت.
# دراثنای آن احوال خبر مخالفت امیرزاده عمربهادر به سمع شریف رسانیدند 10
# ~~و آن چنان بود که1:
# ذکر مخالفت امیرزاده عمر بهادر بن امیرزاده امیر انشاه بفادر2
# [با حضرت سلطنت شعاری خلدالله تعالی ملکه]
# چون امیرزاده عمر بهادر را در مازندران استقلالی حاصل گشت و صلات و
# ~~مبرات بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه3- بر
~~اطباق 15
# ~~لشکر خویش تفرقه کرد و هر یک را در آن ولایات اقطاع(1) و تیول(2)
~~وسیورغال(3) PageV01P150
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0228.png)

# ~~تعسین فرمود و یک زمستان در آن حدود بگذرانید، احوال او در قوت و شوکت
# ~~زیادت از آن گشت که در ماتقدم بود . غلبه تمام برخود جمع گردانید و
~~ناخبر لشکری
# ~~به جانب ری فرستاد تا مگر بیان قوچین که در قلعه شهریار بود و قریب دو
~~هزار
# ~~خانوار1 مغول که با اغرق امیرزاده ابابکر بودند، ایشان را ms107 کوچانیده به
~~طرف
# ~~مازندران آورد و از آن کثرت و ازدحام دماغش خلل کرد و داعیهآ آن در
~~خاطرش
# ~~پیدا شد که مملکت خراسان را به تمام از دست نواب حضرت سلطنت شعاری -
# ~~خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - مستخلص گرداند.
# قضا را بر طبق مراد او چنان دست داد که شیخ حسن محفهچی با جمعی از
# ~~امرای قشون که ملازم امیر شاه ملک بودند، به سببی از اسباب رنجیده، دل
~~دگرگون
# ~~کردند و اتفاق نموده تخلف نمودند و به امیرزاده عمر پیوستند و با او
~~چنان اظهار
# ~~کردند که جمعی لشکریان که در خراسانند، جمله از امیر شاه ملک آزردهاند.
~~چون
# ~~شما سایه بر آن دیار میاندازید همه به اختیار پیش شما می آیند.
# فی الجمله حقوق تربیت ورعایت حضرت سلطنت شعاری را فراموش کرده،
# ~~چون سیل منهمر و برق خاطف از مازندران با غلبه و ازدحام تمام به [جانب]
# ~~خراسانات2 شتافتند و بر دیهیم و اورنگ جهانبانی اتکا و استناد13)
~~فرمود.
# از حدوث این واقعه و وقوع این حادثه امیر شاه ملک که امیر لشکر مخدوم
# ~~و مخدومزاده جهان و جهانیان و واسطه عقد جهانداری در صدف شهریاری- مغیث
# ~~الحق والدنیا والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه - بود، در
~~قلعهآ طوس
# ~~خبر یافت، بنابر حزم و احتیاط احمال و اثقال را به طرف سرخس روان کرد و
# ~~مسرعی به بندگی حضرت دوانید. مضمون قضیه آنکه امیرزاده عمر به لشکر بی
~~شمار
# ~~و مردان کار مغرور گشته و در کمینگاه مکر و غدر شست جفا بر گشاده و
~~نایرهآ شر و
# ~~فتنه را اشتعال داده و بیخ بغی و عناد در ساحت ضمیر او راسخ و راسی2(2)
~~شدد و
# ~~فهال ظلم و فساد در صحن سینه او شاخ و بال زده و دست نهب و غارت به
~~اطراف
# ~~مملکت دراز کرده و پای از حد بندگی و دایرهآ خدمتکاری بیرون نهاده و
~~گردن از PageV01P151
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0229.png)

# ~~15
# ~~طوق طاعت و ms108 حلقهآ عبودیت پیچیده و سوابق عهود فرا(1) آب نسیان داده و
~~آتش
# ~~در دودمان پیمان زده و آب چشمهآ مو الات و مصافات(2) تیره گردانیده و
~~در افروختن
# ~~نابرهآ پیکار آتش پای گشته و به باد کامکاری خاک در چشم وفا انداخته و
~~فرمان
# ~~راوفوا بالعهد ان العهد کان مسئولا»4(3) در پیش خاطر نیاورده و در جمع
~~وخرج
# ~~حساب حق گزاری حاصل مردی و مردمی برخود1 تاوان(4) و باقی کرده،
### | شعر
# دو چیز هست که در آفتاب گردش نیست
### | وفا و عهد در این دور و سایه عنقا
# ~~متوجه این دیار است.
# چون بر رای اعلای خدایگانی که از عالم قدس مستمد و مستحلی(5) است و
# ~~نور او بر ضیای مهر و ماه غالب و مستولی، این معنی عرضه افتاد و فحوای
~~این
# ~~کلمات به سمع شریف «اسمعه الله البشایر»(6) رسید، عزایم پادشاهانه که
~~قرین قضا
# ~~و قدر و همنشین فتح وظفر است، در حرکت آمد، از دار الملک هرات - حفظها
~~الله
# ~~تعالی عن الافات والبلیات(7) - در هژدهم2 شوال سنه تسع و ثمانمایه3
# ~~بر صوب بادغیس حرکت فرمود.

PageV01P152

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0230.png)

# وظفر را همنشین عزمش، اجل همخوابهآ رزمش
### | فضا بیچارهآ تیغش، قدر با رای او همبر
# جهان در حکم تقدیرش، ظفر دائم عنان گیرش
### | فلک با رای و تدبیرش، همیشه عاجز و مضطر
# ادب را فضل او مرکز، قضا را امر او مانع
### | فنا را رمح او پرگار، اجل را تیغ او مسطر](1)
# ~~ابروار بر نوند(2) بادسیر کوه پیکر سوار گشته به جلگای بادغیس در آمد.
~~چون به
# ~~قزل رباط1 رسیدند، نو کر امیر مضراب رسید و تقریر کرد که پیرعلی تاز
~~لشکری به
# ~~سر جماعت ارلات آورد و امیر یادگار شاه ارلات از اوگریخته به امیر
~~مضراب
# ~~پیوست و حشم ارلات متفرق شدند.
# بندگی حضرت فرمودند که چون امیر مضراب با آن لشکرها که در آن حدود
# ~~است، به لب آب مرغاب بنشینند، حالا رایات همایون به جانب امیرزاده عمر ms109
~~بهادر
# ~~متوجه است، تا آن زمان که این قضیه را فیصلی پدید آید.
# در این ولا مهد عالی خانزاده از جانب سمرقند رسید و مخدومزاده جهانیان،
# ~~در صدف جلال و قرةعین کمال، سلاله شایسته شهریاری و خلف بایستهآ
~~شاهنشاهی
# ~~محمد جوکی بهادر(3) - متع اللهالمسلمین بطول بقائه(4) - که در جبین
~~مبار کش آثار
# ~~رشد واضح [است] وهویدا، ودرجبین2 و طلعت خورشید پیکر و جبههآ نورگسترش
# ~~انوار بخت و سعادت لایح و پیداست رسانید. در فاتحهآ این فر بدین مسرت و
# ~~ابتهاج تفأل نموده ایشان را بعد ازطوی و پیش کشها به جانب هرات روانه
~~گردانید و
# ~~رایات همایون به طرف جام در حرکت آمد.

PageV01P153

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0231.png)

# و این ضعیف را از یکی از اکابر استماع افتاد که به وقت توجه بدان صوب
# ~~یکی از خواص که اهلیت و محرمیت این سخن داشت، به طریق تواضع و شفقت
# ~~عرضه داشت که در این وقت که امیرزاده عمر با پدر و برادر مخالفت کرده
~~پیش
# ~~آمد، گفتم اعتماد را نمیشاید، او را میباید گرفت، بدان سخن التفات
~~نفرمودند،
# ~~حالا این نتیجه داد. بندگی حضرت در جواب فرمودند که ما خود به جای او
~~بدی 5
# ~~نکردهایم و اینکه من گویم فلان مملکت به او دادم، یا آن مملکت از آن من
~~است
# ~~یا از آن پدرم چنین بود، نیست، ملک ملک خدای است عزوجل، به هر که خواهد
# ~~دهد و از هر که خواهد ستاند («توتی الملک من تشاء و تنزع الملک ممن
~~تشآء)11) تا
# ~~لاجرم به یمن این عقیدت وصفای این نیت که بدان از سلاطین جهان مستثنی
~~است،
# ~~بل جهانداران گیتی را متبوع ومقتدا، هر روز آثار لطایف و انوار عواطف
~~ایزد
# ~~سبحانه و تعالی و تقدس بر احوال ملک و دولت پیداتر است و اعلام نصرت و
# ~~رایات مکنت در اطراف ربع مسکون فیروزتر و خاص و عام در گلستان فضل و
# ~~احسان، بلبلسان ثنای دولت می سرایند و به ms110 صد زبان چون سوسن دعای دولت و
# ~~مملکت می گویند و تقریر اوصاف ذات ملک صفات قابل تحریر و تقریر1 نیست و
# ~~عادت چنان رفته است که به هر مهم از مصالح دین و دولت که عنان مبارک بر
~~آن 5
# ~~صوب تافته است و عزیمت همایون در وقوع حوادث و حدوث وقایع به امضاء
# ~~رسانیده، امارات «من صحح العزیمة ساعده التوفیق»21) پیدا آمده ودلایل
~~«هوالذی
# ~~ایدک بنصره و بالمومنین3»31) روشن شده و امداد فتح و ظفر قرین رایات
~~همایون
# ~~گشته و دلیل صدق آن است که چون به طالع سعد و اختر همایون رکاب عالی -
# ~~الا زال عالیا - درضمان اقبال وظلال فیروزی به دفع این حادثه به صوب
~~جام حرکت
# ~~فرمود و در نواحی بردویه412) ملاقات فریقین افتاد.

PageV01P154

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0232.png)

# چون امیرزاده عمر بهادر که لاف مبادرت و تصلف جلادت او به سمع قریب
# ~~وبعید رسیده بود، از وصول رایات همایون و مواکب منصور خبر یافت، درحال
~~به
# ~~مقاومت و جدال پیش آمد و کسوت مقاتلت1 و سلاح محاربت راست کرده و اسباب
# ~~مصاف و امور هیجا نظم و ترتیب داده با لشکری که عدد عدهایشان2 در
~~نگارخانه
# ~~نگنجیدی و صورت وهم را قوت سیاهی(1) آن سپاه نبودی. همه به و فور آلت و
# ~~شوکت غرور یافته و به کثرت عدت و ابهت3 کوه و صحرا گرفته و نفس صبا در
# ~~سینه فضا4 شکسته
# ~~از صف لشکر فکنده جنبش اندرکوه و دشت
### | وز تف خنجر فکنده جوشش اندر بحر و بر
# بعضی یسان دریا زرهپوش و گروهی به شکل آسمان جوشنور]
### | شعر
# یکی گروه بدو اندر و هحزارکروه
### | که هرحروه از او بود اشکر جرار
# همه سپر تن و شمشیر دست و تیر انگشت
### | همه سیهشکن و د یو بند و شیرشکار
# و از این طرف رایات همایون و اعلام میمون افراخته شد وشکل مصاف و
# ~~پیکر پیکار پدیدارگشت و افواج لشکرها در حرکت آمد، از جوانب و اطراف ms111
# ~~پیش آمدند. قبل از آنکه جنگ5 وحربی واقع شود، چون صفوف درمقابل یکدیگر
# ~~بایستادند، چکه(2) که ستون قلب6 و ساقه قول او بود، قلبگاه(3) را از هم
~~شکافته عنان PageV01P155
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0233.png)

# ~~برتافت وگریخته پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
# ~~سلطانه - آمد. دیگران که به مورچل1(1) خود ایستاده بودند، چون آنچنان
~~دیدند
# به حول یزدانی و تائید ربانی ماه منجوق اقبال شاه جهان بالا گرفت و از
# ~~پردهآ غیب لطیفهآ «و ماالنصر الا من عندالله العزیز الحکیم»(2) پیدا
~~آمد و دبیر3 تقدیر 5
# ~~بر منشور مملکت طغرای فتح و نصرت کشید و خامهآ تائید بر صفحه دولت آیت
# ~~بهروزی و فیروزی نوشت.
# در خلال این کر و فر امیرزاده عمر که طناب عنا تاب داده بود و فتنهآ خفته
~~را
# ~~بیدار کرده و شرر این شور و شر انگیخته و عقد عهد شکسته، چون دولت و
~~سطوت
# ~~عساکر منصور - نصرهم الله تعالی - مشاهده کرد و پر و بال باز چتر
~~همایون فر 5
# ~~دید،4 مرغ صفت پای بست دام اضطراب شد، در منزل تفکر و تحیر و مضیق عجز
# ~~ماند وخطرات اخطار بر رخسار5 و ضمیر او والی و مستولی گشت، روی امید و
# ~~روز بخت او تیره و سیاه شد و از باس و هراس پادشاهانه رخ او رنگ آبی
~~گرفت،
# ~~آری:
### | شعر
# ز بیم تو چو دل سنگ خاره خون گردد
### | مانه نام نهدگوهر بدخشانش
# و حقیقت شناخت که در میدان غفلت عنان در دست مساهلت(3) داده است و
# ~~ازکم عقلی کاری بزرگ و خطری مهیب را ارتکاب کرده و به هر جانب که نظر
# ~~انداخت واز قید بلا و عنا مخلصی جست ومهربی اندیشید، از مخافت شمشیر
~~تیز و PageV01P156
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0234.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~اطفای سنان خونریز مفر و مهرب بسته دید.
### | شعر
# # کجاگریزد دشمن اگرچه مرغ شود %~% عقاب هیبت سهم توچون گرفت هوا
# ~~به ضرورت پای از جنگ بازپس کشید و به دست ms112 نامرادی عنان از دشت1
# ~~5 جنگ و پیکار بتافت و صاحب واقعه «و حیل بینهم و بین مایشتهون)1 شده
~~با
# ~~جمعی اندک و خوف بسیار از ترس شمشیر آبدار آتش پای گشته، باد کردار
~~عرصهآ
# ~~میدان خاک پیمودن گرفت.
### | اظ
# ~~روان رستم آگر با زره به حرب شود
### | گریز جوید آزو چون کبوتر از مضراب](2)
# ~~تبعه و ثمرهآ نقض عهد و وخامت عاقبت مکیدت و شومی2 بغی و مکر که
# ~~«ولا یحیق المکر السی الاباهله3»(3) بدو عاید شد و بازگشت آری:3
### | شعر
# # اگر بد کنی هم توگیفر بری %~% نه چشم زما نه به خواب اندر است
# # بر ایوانها نقش بیژن هنوز %~% به ز ندان افر اسیاب اندر است
# ~~والحق در عهد دولت همایون این پادشاه فی المثل اگر یک بدخواه
# ~~پیکان به قبضه گرکشد از بهر کین او
### | از سوی زه خدنگ برون پرد ازکمان PageV01P157
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0235.png)

# و تیسر این فتح [و نصرت] در روز دوشنبه تاسع ذیقعده سنه تسع و
# ~~ثمانمایه به حوالی بردویه جام اتفاق افتاد و غنایم بسیار از اسب و استر
~~و برده و
# ~~سلاح که نطاق عقد بنان و بیان هیچ محاسب ومحرر بدان محیط نگردد و سیاح
~~وهم
# ~~و فهم به سرحد عد و احصای آن نرسد و مساح فکر و خیال به ساحت فکر تقدیر
~~و
# ~~استخراج تکسیر(1) راه نیابد، در ضبط تصرف آمد.
# و از آنجا که لطف نامحدود وفضل نامعدود خدایگانی بود، بعد از ظهور
# ~~عجز اسیران، گناه هر یک به ذیل عفو و امان بپوشید ودر حریم عدل و احسان
# ~~ماوی داد و بر حصول چنین سعادتی که در جنب آن:
### | شعر
# منسوخ شد حکایت کاووس وکیقباد %~% افسانه گشت قصه دارا واردوان
# از سر صدق نیت و صفای عقیدت آفرید گار- جلت قدرته وعمت نعمته(2)- را
# ~~سجده شکر گذارد فئه «خلیعة العذار2(13» چون کبریتاحمرواکسیر اعظم مفقود
~~ماند و
# ~~حادثه جهان گرد از عرصه خراسان پشت به هزیمت داد و ظلم جفا پیشه ms113 چون
~~وفا و
# ~~عنقا روی از این دیار و بلاد3 باز کشیده و هیچ آفریده را مکنت جور و
~~فساد و مجال
# ~~عناد نماند و به زبان زمانه بدین ابیات مترنم گشت:
### | شعر
# # هر روز فتح دیگر و اقبال دیگر است %~% از دور چرخ باد به تایید داورت
# # شهرخ بهادر ای شه فرخ که آسمان %~% خواندگه خطاب شهنشاه کشورت
# # سلطان ارض سایه یزدان که آفتاب %~% نور اقتباس میکند ار رای انورت
# # در ماتم پسر بنشیند به سوگ و درد %~% با تو اگر خلاف نماید برادرت
# # حیدر صفت چو تیغ کشی گاه کارزار %~% بوسند دست و تیغ ابا بکر و عمرت
# چون این فتح میسرگشت، امیرزاده جوانبخت - مغیث الحق والدنیا PageV01P158
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0236.png)

# # ویخ شال »8هجری %~% 15
# ~~والدین - الغبیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه - را به تجدید به حکومت
~~او
# ~~ایالت] خراسانات1 و مازندران متعین گردانیده، هم از ولایت جام متوجه
~~صوب
# ~~طوس و آن طرف گشت و رایات همایون به جانب دار الملک مراجعت نمود.
# چون به منزل امرودک(1) رسیدند، قاصدی از طرف کرمان رسید که امیراد کو
# ~~بهادر را مرضی کاری شد و بعد از چند روز رفیق قالب را وداع کرده طریق
~~مهمان-
# ~~سرای «ارجعی الی ربک راضیة مرضیة»2) پیش گرفت «کل شيء هالک الاوجهه
# ~~لهالحکم والیه ترجعون33»(3) حق سبحانه و تعالی حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه2 - را وارث اعمار گذشتگان گرداناد و دست تعرض
~~حوادث به
# ~~دامن دولتش مرساد، بالنبی وآله الامجاد3 [آمین یارب العالمین].
# ذکر فرستادن لشکر به جانب غور و غوربان،
# بعد از آن از جانب غور خبر رسید که جمعی از مفسدان - گروهی از غور و
# ~~بعضی از سجستان - مقدمهم پسر ملک اسمعیل بن ملک مصلح که از طرف
~~هندوستان
# ~~به ولایت غور در آمده و محمد سپهبد غوری که پدران او در زمان ملوک آل
~~کرت(4) PageV01P159
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0237.png)

# ~~حاکم بودهاند، و در غور با چند تن از شجعان(1) بی باک و ابطال(2) سفاک، ms114
~~از غایت
# ~~کار نااندیشیده، بنپاد فتنه و فساد و سر طویله شر و عنادگشتهاند و سر
~~پر باد فضول
# ~~به نهب و تاراج برهنه کرده سپر1 خذلان و جهالت بر سر آب افکنده و از سر
~~خبث
# ~~عقاید خیالات فاسد به دماغ راه داده و چند تن از کار کنان و عمال که به
~~ضبط مال
# ~~آن نواحی رفته بودند، به درجه شهادت رسانیده و در نواحی غور دست نهب و
~~5
# ~~غارت بر گشاده و رعایای آن مواضع از دست جور و تعدی ایشان پایمال شده.
# ~~بندگی حضرت خواست که رکاب عالی بدان صوب در حرکت آورد و عزیمت
# ~~همایون به دفع آن حادثه به امضا رساند، جمعی از امرا و نواب و ارکان
~~دولت و
# ~~اعیان حضرت زبان به زیور مدح خدایگانی بیاراستند و معروض گردانیدند
~~[که]
# ~~چون سریر سلطنت پادشاه روی زمین که همیشه قهرمان عالم و مالک رقاب بنی
~~آدم
# ~~باد، پایهآ [قدر و] رفعت بر تارک کیوان نهاده و بیشتر از عرصهآ ربع
~~مسکون(3) در
# ~~قیضهآ اقتدار بندگان دولت آمده وصیت این مملکت به گوش گوشه نشینان زمین
~~و
# ~~صو معهداران آسمان رسیده است :
### | شعر
# برید صیت تحو در قطع ساحت عالم %~% قبول می نکند وهم را به همراهی
# ~~به هرکار نازل که با خصم خامل ذکر پیش آید، عنان جهانگشائی بر صوب صلاح
~~و
# ~~فساد آن طاقت حاجت نیاید، بلکه کفایت مهمات و دفع معضلات2 به کمین2
~~بندهئی
# ~~که صنیع دولت مرتبت4(4) این در گاه آسمان رفعت و بحر کشیده و بر آوردهآ
~~این1 PageV01P160
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0238.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~بار گاه کیوان رتبت است، حواله باید فرمود و تشریف مثال نافذ ارزانی
~~داشت تا
# ~~به فر دولت قاهره و میامن ایام زاهره(1) - قرنها الله باذناب الخلود و
~~عقدها بنواصی-
# ~~التایید(2) - در قمع و قهر مخالفان دین و دولت و تعریک و گوشمال
~~معاندان ملک و
# ~~ملت کوشش چنان نماید که آثار و امارات آن ms115 بر جبین ماه وخورشید دوام
~~خلود یابد
# ~~و ذکر نیک بندگی او برروی روزگار تا منقرض عالم باقی ماند. مثال عالی
~~-لازال
# ~~نافذا فی الاقطار(3)- به نفاذ انجامید که امیر شیخ لقمان برلاس و
~~امیرحسن جاندار با
# ~~چند هزار سوار و پیاده در متابعت و مشایعت1 ایشان بروند و به دفع آن
~~حادثه قیام
# ~~نمایند.
# بعد از آن امیرزاده عمر چون از معر که حرب راه فرار پیش گرفت، اگر چه
# ~~بیدرع داودی نمیخفت و بی جوشن سیمابی نمیرفت، گرزگران را حرز بازوی
# ~~دولت ساخته بود و تیر گشاده دهان را پاسبان ایوان مملکت گردانیده، زبان
~~رمحش2
# ~~که برشهاب تطاول می نمود، آیت اقبال او میخواند وزخم خدنگش که سینه
~~سندان
# ~~می شکافت، حکایت سیاست او املا می کرد. از رای سدی سکندری داشت و از
~~حزم
# ~~در حصنی حصین روزگار می گذاشت. چون قضا در رسید، عدت و آلت وقایه او
# ~~نکرد و قوت و شوکت محافظت او نتوانست نمود. آخر الامر در حوالی مرغاب
~~به
# ~~دست نو کران امیر مضراب [بهادر] گرفتار گشت، زخمی سنگین بر سر داشت و
# ~~بندی گران بر پای نهاده و او را به اردوی همایون رسانیدند.
# چنانکه ازمحاسن عادات وسیرخدایگانی فیض رحمت معتاد و مالوف است،
# ~~لطف عفو وکرامت امان ارزانی فرمود3 و با وجود اسباب قدرت و کامکاری
~~برهان
# ~~«الا انبئکم باشد کم؟ من ملک نفسه عندالغضب»(4) ظاهر گردانید.
### | شعر
# به حلبرگ لطف اندر آکندهئی %~% حه لطف، چون غنچه پیکان خویش PageV01P161
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0239.png)

# ~~به بقای جان ویمن امان استظهار افزوده فرمان عالی - لازال عالیا - به
~~نفاذ انجامید
# ~~تا محفه پادشاهانه ترتیب ساخته طبیب و جراح با خدمتکاران ملازم
~~گردانیده محافظت
# ~~و مراقبت نمایند و در باب معالجات و مداوات دقیقهای نامرعی نگذارند و
~~او را
# ~~به دار الامان هرات - صانها الله عن1 الاقات والبلیات - برسانند. جمعی
~~که به
# ~~محافظت او مرسوم بودند، وصایای خسروانه2 شنیده متوجه شهر گشتند. چون به
~~5
# ~~دقوزرباط13) که ms116 یک منزلی شهر است، رسیدند، متقاضی ودیعت حیات به
~~استرداد
# ~~مواهب4 خویش برخاست. رفیق قالب را وداع کرده طریق مهمانسرای «ارجعی الی
# ~~ربک راضیة مرضیة45»(2) پیش گرفت و از این سرای غرور به دارالقرار(3)
~~تحویل
# ~~کرد. در روز چهارشنبه بیست و پنجم ذی القعده سنة المذکور محفه او را به
~~هرات
# ~~رسانیده و در جوار امام فخرالدین رازی(4) رحمه الله مدفن ساختند.6
### | شعر
# آن گل که هنوز نو پدید آمده بود %~% نشگفته تمام باد قهرش بربود
# بیچاره بسی امید در خاطر داشت %~% امید در از و عمر کوتاه چه سود؟
# فسانه حشت بهدتیا چود یگر آن او نیز %~% خوشا کسی که به نیکو ئیش بر آید
~~نام
# فی الجمله چون قضیهآ امیرزاده عمر بهادر بدین طریق که به تحریر پیوست، 15
# ~~به آخر رسید، رایات همایون در ظل اقبال و فیروزی در اوایل ذی الحجه سنه
~~تسع PageV01P162
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0240.png)

# # وقایع سال 809 هجری %~% 61
# ~~و ثمانمایه به مستقر دولت و مر کز سعادت نزول فرمود. رسیدن موکب میمون
~~و
# ~~مواکب همایون با حصولمرادات ووصول سعادات موافق وصول کو کبهآ عیداضحی
# ~~و قدوم نحر اعدا اتفاق افتاد.
### | [نظم
# # دو عید آست ما را ز روی دومعنی %~% هم ازروی دین و هم ازرویدنیا
# و چون مراسم عید و شرایط اضحی تقدیم افتاد]، در منتصف ذی الحجه
# ~~مذکور عرصه بادغیس به نور حضور مواکب منصور آراستگی یافت و اطراف و
# ~~اکناق ولایت به فر شکوه رایات همایون و مواکب میمون چون صحن بوستان و
# ~~عرصهآ جنان تازه و ریان(1) گشت.
### | نظم
# رایت و رای تو تا افکندهاند از روی عقل1
### | نور بر چرخ بلند و سایه بر دهر خراب
# روشنان سقف گردون فارغند از احتراق
### | ساکنان ربع مسکون ایمنند از اضطراب
# بر رای انور که آفتاب از حیای صفای او تیغ نورانی از قراب2 خاور بر-
# ~~نیاورد و ماه عکس پذیر از رشک ابراق(2) او سر سیمابی در غلاف باختر
~~نهان کند.
### | شعر
# # رای ms117 تو بر محیط فلک خیمه زد چنانک %~% گوئی که آفتاب دو تا آسمان ده
~~است3
# چنان عرضه داشتند که امیر شیخ لقمان برلاس و امیر حسن جایدار - چنانکه
# ~~. ذکر ایشان گذشت - چون متوجه غور گشتند و روی بدان جانب آوردند چون
~~برق
# ~~خاطف با طوایف ابطال متوجه آن جبال شدند و در چند روز معدود مراحل و
~~منازل PageV01P163
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0241.png)

# ~~پیموده، قریب آن جماعت رسیدند. احوال ایشان تفحص نموده چنان معلوم شد
~~که
# ~~جمعی انبوه از خسایس الناس و اوباش غور و سجستان بر ایشان گرد آمدهاند
~~و
# ~~نیز مودود گرمسیری درصدد مدد ایشان آمده، بنا بر حزم و احتیاط به سر
~~ایشان
# ~~نرفتند و صورت آن حال معروض حضرت سلطنت شعاری گردانیدند.
# بندگی حضرت امیر جهان ملک وامیر سید احمد ترخان را و امیر فرمان شیخ 5
# ~~[را] با، نه قشون به مدد ایشان فرستاد. از ییلاق کیتو این جماعت چون به
~~عساکری
# ~~که پیشتر رفته بود، ملحق شدند به اتفاق یکدیگر متوجه یاغی گشتند و چون
~~بدان
# ~~جماعت بی عاقبت رسیدند، طایفه متجنده به رغبتی صادق حسام انتقام
~~ازنیام(1) اعتزام1
# ~~بر کشیدند و در یک لحظه کار ایشان به انقطاع رسانیدند و در آن دیار از
~~فجار2(2)
# ~~دیار(3) نگذاشت و به اندک مدتی وسهل فرصتی دمار ازنهاد ایشان بر
~~آوردند. محمد
# ~~سپهبد گریخت و پسرملک اسماعیل ملک مصلح3 که عمده کاروعده استظهار آن
~~قوم بود،
# ~~گرفتار گشت. او را مقید گردانیده به دار السلطنه هرات - صانها الله
~~تعالی عن الافات
# ~~والبلیات - رسانیده از بهر عبرت دیگر متمردان بر درب میدان4 مصلوب گشت.
### | شعر
# بر کشد دشمن ترا گردون %~% لیک بر نگذراند ازسردار
# و باقی فئه جافیه را به دارالبوار(4) فرستادند. جزا و سزای خباثت عقیدت و
# ~~رجایس(5) مکیدت ایشان بدیشان رسید. رعایا و سکان آن مواضع از دست جورث
# ~~و تعدی ایشان برهیدند.
# چون به عون عنایت الهی وفر دولت ابد پیوند این فتح میسر گشت، ضبط
~~PageV01P164
# ![image ms118 filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0242.png)

# ~~آن نواحی نموده، عساکر منصور مراجعت نمودند، و با اخذ غنایم به درگاه
~~عالم
# ~~پناه رسید.
# ذکر واقعات و حالاتی که هم در این سنه تسع و نمانمابه در
# آذربایجان و عراق به وقوع پیوست
# در شعبان سنه ثمان و ثمانمایه که امیرزاده ابابکر در تبریز بود و خبر
~~رسید
# ~~که امیرزاده عمر بهادر وامیرزاده رستم بهادر1 اغرق او را که در ساوق
~~بلاق ری بود
# ~~غارت کردند و احشام را به طرف اصفهان بردند.
# امیرزاده ابابکر مقرر گردانید که شهر را بارو و حصار ساخته2 محکم گردانند
# ~~و امیر محمد دواتی وخواجه زین الدین قزوینی را بر این مهم نامزد فرموده
~~در
# ~~تبریز بگذاشت و خود بر عقب امیرزادگان برفت. و محمد دواتی خلق تبریز را
# ~~الزام کرده گرد تبریز دروازهها و بارو و سنگانداز(1) و تیر گذار3
~~ساختند و راهها
# ~~مسدودگردانیدند. و امیر محمد رعایا را استمالت داده به اوطان خود بازمی
~~آورد و
# ~~آنچه ممکن و مقدور او بود، در باب آبادانی می کوشید. مردم اندک تسلی
~~یسافته به
# ~~عمارت و زراعت کوشیدند.
# در این اثنا خبر رسید که امیر نظامالدین بسطام جاگیر به حدود پشکین4
# ~~رسیده عزیمت تبریز دارد. و امیر شیخ ابراهیم نیز از اب ارس عبور فرمودد
~~متوجه
# ~~این صوب است.
# امیر محمد دواتی را طاقت مقاومت و مخاصمت با هیچیک نبود. جمعی را پیش
# ~~امیر بسطام فرستاد و با او صلح کرد. در روز جمعه بیستم شوال سنه ثمان و
~~ثمانمایه
# ~~امیر بسطام به شهرتبریز آمد و در آن چند روز که آنجا بود، با مردم معاش
~~نیکو کرد.
# ~~اما جمعی از مردم صاحب غرض و نمام پیش امیر شیخ ابراهیم از او سخنی چند
~~PageV01P165
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0243.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~گفتند که ماده وحشت شد و امیر شیخ ابراهیم از آن سخن1 امیر منصور(1)
~~برادر
# ~~امیر بسطام را با پسرش امیر محمد مقید گردانید.
# این خبر روز جمعه غره ذی الحجه سنه ثمان ms119 وثمانمایه در تبریز به امیر
~~بسطام
# ~~رسید، فی الحال از شهر بیرون رفت و میخواست که به مقابله او رود و به
~~حرب و
# ~~شبیخون و هر نوع که میسرگردد، از پیش برد. جمعی او را از این راه
~~بازداشتند و5
# ~~به طرف سراو بیرون برده به پشکین2(2) کشیدند. امیر محمد دواتی و شیخ
~~قصاب
# ~~و خواجه شیخ محمد کچچی3(3) خواجه محمد دمشقی و خواجه زین الدین قزوینی
# ~~را ازاصحاب تبریز، همراه خود برد. چون به پشکین5 رسیدند در حدود هول
~~وبهل
# ~~در ییلاق قشقا(4) بر کوهی بلند در مرغزار [ی] فرود آمد و سه روز آنجا
~~اقامت کرد.
# شیخ قصاب و قاسم آبکوی6 و جمعی که قراول بودند، به احشامی که امیر
# ~~شیخ ابراهیم کوچ کرده با خود میبرد، رسیدند و خانهای چند با گاو و
~~گوسفند
# ~~باز گردانیدند. امیر بسطام چون معلوم کرد که امیر شیخ ابراهیم به طرف
~~تبریز روانه
# ~~شد، اصحاب تبریز را اجازت داده خود به طرف اردبیل7 رفت. خواجه محمد
~~PageV01P166
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0244.png)

# ~~وی نجری
# ~~دمشقی و خواجه زین الدین قزوینی عازم بغداد شدند که پیش سلطان احمد1
~~روند و
# ~~امیر محمد دواتی و خواجه محمد کچچی را با امیر شیخ ابراهیم سابقهآ
~~عداوتی
# ~~نبود، بلکه خدمات پسندیده به نسبت او بجای آورده بودند. ایشان2 را
~~الزام کرده
# ~~گفتند پیش امیر شیخ ابراهیم میباید رفت. فی الجمله به طرف تبریز روانه
~~شدند،
# ~~در هفدهم ذی الحجه به قیتول امیر شیخ ابراهیم رسیدند. همان روز که
~~رسیدند،
# ~~خواجه محمد دمشقی و خواجه زین الدین قزوینی را گرفته مقید ساختند و
~~مالی
# ~~خطیر بر ایشان حواله داشت.
# در نوزدهم ذی الحجه امیر شیخ ابراهیم به باغچهآ ارغون نزول فرمود و آن
# ~~روز به سبب آنکه گفتند روزی نیک نیست، در شهر نرفت3 و در روز یکشنبه
~~تاسع
# ~~عشرین به شهر در آمد و روزی چند در تبریز به عیش و عشرت گذرانید و بعد
~~از آن
# ~~به ms120 طرف اوجان حرکت کرده در مرغزار اوجان خیمه زد.
# در این اثنا خبر عزیمت سلطان احمد به جانب آذربایجان شنیدند. گفت: ما
# ~~را مدتهای مدید است که با این4 خاندان طریقهآ اخلاص و دولتخواهی مسلوک
~~بوده
# ~~و هست. چون عرصه مملکت خالی بود و هر کس از طرفی طمعی در آن بسته،
# ~~نخواستیم که به دست دیگران افتد و رعایا در زحمت افتند و مملکت بکلی
~~خراب
# ~~گردد. آمدیم و محافظت کردیم. چون خصم خانه تشریف فرمود، ما به طرف خانه
# ~~خود رویم.
# از اوجان کوچ کرده به طرف سراو واردبیل5 روانه شد. چون به حدود سراو
# ~~رسید، امیر منصور جاگیر و پسرش را که مقید کرده بود، تربیت فرمود، پیش
# ~~برادرش امیر بسطام فرستاد وخود متوجه شروانات6 شد.
# وازطرف بغداد سلطان احمد متوجه گشته، در دهم محرم سنه تسع وثمانمایه7
# ~~بهلول فیج8 از پیش سلطان احمد به تبریز رسید و خبر رسانید که سلطان
~~احمد با
# ~~لمشکرها متوجه تبریز گشته و این زمان به قولغای رسیده باشد. و در بیستم
~~محرم از
# ~~امرای او مقصود نیزهدار(1) و خوشخبر به تبریز آمدند. اهالی تبریز بدین
~~خبر PageV01P167
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0245.png)

# ~~شادمانی بسیار کردند و اکابر عزیمت استقبال نموده بعضی تا حدود کوه
~~سنتای و
# ~~قومی تا لیلان(1) وآن مواضع به استقبال رفتند. و سلطان احمد هر که را
~~از ممالک
# ~~آذربایجان و توابع و نواحی آن میدید، تربیت و نوازش بیار می فرمود.
# در روز سه شنبه [بیست و ششم] محرم سنه تسع و ثمانمایه به دار الملک
# ~~تبریز [نزول] فرمود. شهرییان شادمانیها کردند و شهر آذین بستند و مجموع
~~اکابر و 5
# ~~اصاغر روی به در گاه او نهادند و عهد قدیم تازه کردند و شیخ علی اویرات
~~و دیزک
# ~~و محمد سارو تر کمان پیش سلطان احمد آمدند و اسبان کشیدند و سلطان احمد
~~با
# ~~ایشان گفت:
### | یظ
# به جای آورید حق نمک %~% به کام شما باد چرخ فلک
# بعد ms121 از آن روی به ضبط مملکت1 آورد. خواجه شمس الدین محمد کچچی
# ~~و امیر نظام الدین جعفر وخواجه مسعود شاه وخواجه زین الدین قزوینی را
~~به
# ~~دیوان تبریز و ضبط مملکت مقرر فرمود و بعد از سهل فرصتی باز ایشان را
~~گرفته
# ~~هر یک به محصلی سپرد و بعد از آنکه اندک2 وجهی از ایشان بستد، باز
~~تربیت
# ~~فرموده به سرکار آورد.
# در این اثنا خبر رسید که امیرزاده امیرانشاه بهادر و امیرزاده ابابکر در
# ~~اصفهان جنگ کرده مظفر شدهاند و از آنجا به سلطانیه آمده عازم تبریزند.
~~سلطان
# ~~احمد از این خبر به غایت متوهم گشته، حکم فرمود که هفت هزار پیاده از
~~شهر
# ~~تبریز و نواحی و بلوکات نزدیک3 جمع گردانند. غلبه و ازدحام4(2) هرچه
~~تمامتر
# ~~جمع گردانید و متوجه اوجان شد. چون به موضع سعید آباد رسید، مکتوبی
~~گرفتند
# ~~از آن شیخ علی اویرات که ازجمله ارکان دولت اوبود و الوس و احشام
~~اویرات(3) PageV01P168
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0246.png)

# ~~جمله در عهده ایالت1 او.
# سلطان احمد از این معنی به هم بر آمد و با امرای خود مثل امیر جلال الدین
# ~~خلیفه و امیر محمد ساروتر کمان و شیخ حاجی2 وقرامان(1) وغیرهم مشورت
# ~~کرده، صلاح در آن دیدند که به جانببغداد روند، به توهم آنکه ناگاه
~~لشکراویرات
# ~~پیش از ایشان به بغداد نروند و آن زمان ایشان را اختیار بغداد نیز
~~نماند.
# چون سلطان احمد متوجه3 بغداد شد، لشکریان هر کس به خانههای خود
# ~~رفتند و از این طرف امیرزاده ابابکر بعد از آنکه از اصفهان مراجعت
~~نمود، به
# ~~سلطانیه آمد و آنجا خبسر شنید4 که سلطان احمد به تبریز آمده است. قلعهآ
~~سلطانیه را
# ~~استحکام نموده کوتوالی مقرر فرمود و با لشکرها عازم تبریز شد. در بیست
~~و هشتم
# ~~ربیع الاول سنه تسع وثمانمایه به تبریز رسید و درشهر به سبب وبا و
~~طاعون درنیامد
# ~~و در شنب غازان نزول فرمود و از آنجا به راه مرند به حدود ms122 نخجوان رفت و
~~کس
# ~~پیش ملک عزالدین به کردستان فرستاد و او را طلب داشت.
# ملک عزالدین بر موجب فرمان متوجه شد و با یکدیگر در باب امیریوسف
# ~~سخن گفتند. ملک عزالدین گفت: امیر یوسف دشمن ما و شماست و امروز لشکر
# ~~تر کمان بر او جمع آمده و به قوت شده است. پیرحسین پسر سعد5 که عمزاده
# ~~اوست و اسد و بوساط [ترکمان] که خویشان ویاند و الیاس و موسی دکر و پیر
# ~~عمر و سلطان که امرای تر کماناند، مجموع با وی متفق شدهاند.
# القصه امیرزاده امیر انشاه بهادر و امیرزاده ابا بکر و ملک عزالدین بر
~~محاربت
# ~~امیر قرایوسف اتفاق کردند و متوجه [جانب] او شدند، به مرغزار خورش
~~رسیده
# ~~دو شب آنجا توقف نمودند. امیرزاده اعظم امیرانشاه گورکان، امیرزاده
~~ابابکر را
# ~~از تیزی و تعجیل منع می کرد و میفرمود که تعجیل در کارها نیکو نیست،
~~بتخصیص
# ~~درکار جنگ و حرب.
# و امیر یوسف با جماعتی تر کمانان6 با غلبه و ازدحامی7 هرچه تمامتر، در
# ~~آن حدود بودند. چون به یکدیگر نزدیک رسیدند، چنانکه آب ارس میان فریقین
~~PageV01P169
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0247.png)

# ~~حایل بود، در مقابل یکدیگر فرود آمدند. روز سهشنبه1 غره جمادی الاول
~~دلیر ان
# ~~طرفین تیر را سفیر ساختند و با یکدیگر سوال و جوابی نمودند. و صباح
~~چهارشنبه
# ~~امیرزاده ابابکر دلیری نموده از آب بگذشت و در مقابسل یکدیگر صفها راست
# ~~کردند،2 میمنه و میسره و قلب و جناح آراسته گردانیدند و به جنگ مشغول
~~گشت.
# امیر یوسف، پیر حسین سعد را بر میمنه و دیزک را بر میسره، اسد و بوساط 5
# ~~و الیاس و موسی دوکر و پیرعمر و بیرم بیک و قراقو چ و سلطان هر یک را
~~جائی
# ~~تعیین فرمود. علی پاشا و قرا با امیر یوسف در قول بودند. امیرزاده امیر
~~انشاه بهادر
# ~~و امیرزاده ابابکر بهادر هر دو در قلب بودند و در برانقار(1) دولدای و
~~باخبر و
# ~~شیر ms123 بیک و تو کل و شروان و ایکو تیمور و بر دست چپ که جوانقار بود،
~~خواجه
# ~~بیردی4 و اسمعیل اتکا و میرک منجان و قتلغ5 خواجه و شیخ محمد داروغه و
~~بر دست
# ~~چپ6 ملک عزالدین بود با دو پسر.
### | شعر
# ابا بکر با لشکر [ی] بی شمار %~% در آمد به هیجا چو اسفندیار
### | ربه کخرد ریحکت توی حعب PageV01P170
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0248.png)

# زبانک دلیران و ضرب سنان %~% نود آشکارا رکاب از عنان
# د لاور قرا یوسف قرکمان %~% در آمد به هیجا چورستم دوان1
# در آن روز قرایوسف جنگهای مردانه کرد، [چنانکه نام جلدی و بهادری بر
# ~~وی بود. امیرزاده ابابکر بهادر نیز به غایت جنگهای مردانه کرد].
# فاما در آخر، مردم او روی گردان گشتند و از آب ارس بگذشتند. او را نیز
# ~~محل مقام نماند، از آب بگذشت. لشکرش بعضی اسیر فنا گشتند و بعضی2 که
~~یکدل
# ~~و یک جهت نبودند، فرار برقرار اختیار کردند.
# بالضروره3 امیرزاده ابا بکر نیز باز گردید و به دو شب از آن موضع که جنگ
# ~~واقع شده بود، به مرند آمد و روز یکشنبه ششم ماه به جلگای تبریز در
~~آمده خواست
# ~~که لشکر را ترتیبی4 کند، فرمود که تبریز و نواحی آن را غارت کنند.
~~لشکریان
# ~~در افتادند و هرچه از مطالبات و شکنجه و عذاب ممکن بود، مهمل نماندند و
~~در
# ~~هیچ یمین یسار نگذاشتند. و اهالی تبریز و نواحی را از غنی و فقیر و
~~جوان و پیر
# ~~به فقر و فاقه5 ممتحن گردانیدند. اهالی قرا اماکن و مساکن را وداع
~~کردند و ریع
# ~~و زرعشائن وحوش و سباع خوردند و بسیاری مردم به شکنجه هلاک شدند. روز
# ~~دوشنبه و سهشنبه غارت بود.
# چون خبر مراجعت امیرزاده ابابکر و جنگ قرایوسف و هزیمت امیرزاده
# ~~شنیدند، شیخ قصاب جمعی برخودگرد کرده تاختنی کرد. در روز دوشنبه که شهر
# ~~را تالان می کردند تا به بند رودقات رسید. امیرمزید بکنه درحدود صوفیان ms124
~~چغداول(1)
# ~~مانده بود. نوکران شیخ قصاب دو کس از ایشان گرفته به قتل آوردند.
# ~~دیگران هزیمت شدند و به امیرزاده ابابکر خبر رسانیدند که لشکر تر کمان
~~رسید.
# ~~و در شب شیخ قصاب در صحرا آتش بسیار برافروخت. امیرزاده ابابکر را
~~رسیدن
# ~~لشکر ترکمان تحقیق شد. علی الصباح کوچ کرد، والا در خاطر داشت که چند
~~روز
# ~~توقف کند تا لشکر نیکو ساخته شود.

PageV01P171

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0249.png)

# و چون امیرزاده ابابکر کوچ کرد، شیخ قصاب در عقب ایشان تا حدود
# ~~سعید آباد برفت و ایشان را مجال توقف نبود، متوهم شده بودند، به تعجیل
~~براندند
# ~~و تا سلطانیه در هیچ موضع اقامت نکردند. چون به سلطانیه رسید قلعه را
~~دیگر باره
# ~~استحکام داده به طرف ساوقبلاق ری رفت1 و زمستان آنجا گذرانید.2
# ذکر عاصی شدن بیان قوچین و قتل او
# در اثنای این حال به امیرزاده ابابکر رسانیدند که بیان قوچین در قلعه
~~شهریار
# ~~نقض عهد ومیثاق کرده است و یاغی شده و پیش امیرزاده عمر فرستاده به
~~مازندران
# ~~که برادرت از لشکر تر کمان منهزم گشته بدین طرف آمده است و به غایت
~~خراب
# ~~و ضعیف شده و در قزوین(1) غافل نشسته. لشکری پیش من فرست تا به اتفاق
~~به
# ~~سر او رویم.
# امیرزاده عمر این معنی را فرصتی دانسته آن مقدار که توانست مردم جمع
# ~~کرده بدان طرف روانه گردانید.
# چون مضمون این قضیه به امیرزاده ابابکر رسید، شیربیک را درقزوین گذاشته
# ~~با لشکرها3 که حاضر داشت به طرف شهریار روانه شد و بعد از دو روز
~~بدانجا
# ~~رسیده قلعه شهریار را محاصره کرد.
# امیر بیان و جمعی که در قلعه بودند، جنگهای سخت کردند و لشکریان
# ~~امیرزاده ابابکر کوشش مردانه نمودند و فصیل را از ایشان باز ستاندند.4
~~اهل
# ~~قلعه را دل ودست ازکار برفت، امان طلبیده قلعه را تسلیم کردند. امیر
~~بیان و برادران
# ~~و خویشان او پیش امیرزاده ابا بکر آمدند. قلعه را به علی صدیق ms125 سپرد و
~~ایشان را
# ~~ه یاساق رسانید .(2)
# و در این حال که امیرزاده ابابکر به جنگ قلعه مشغول بود، آن لشکر که
~~PageV01P172
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0250.png)

# ~~امیرزاده عمر فرستاده بود، چون معلوم کردند که امیرزاده ابابکر بر در
~~قلعه است،
# ~~ایشان به سر آغرق او رفتند و قریب دو هزار خانه وار یاساقیان1(1) در
~~پیش کرده به
# ~~جانب استر آباد راندند، چنانچه در قصه امیرزاده عمر شرح داده آمد و چون
# ~~امیرزاده ابایکر از قصه قلعه شهریار بازپرداخت، متوجه جانب ساوه شد.
~~چون بدان
# ~~حدود رسید، محمد پسر کوچک طاهر را با طیفور برادر طاهر مخالفت شد و چون
# ~~امیرزاده ابابکر رسید، ساوه را تسلیم نمودند و بیرون آمدند. ایشان را
~~مقید گردانیده
# ~~به قلعه سلطانیه فرستاد و در ساوه سه روز مقام کرد و مال بر رعایا
~~حواله داشت و
# ~~ساوه را به ایکو تیمور پسرانکه2 تیمور بخشی داد و به طرف همدان روانه
~~شد و
# ~~توکل ارس بوقا و پیرحسین برلاس و اسماعیل اتکا2 و شیخ محمد داروغه و
# ~~نوشروان برلاس [وخواجه پیر حسن] و خواجه بیردی4 را با لشکری چون دریا
~~در
# ~~موج به طرف کردستان فرستاد وخود به جانب در گزین روانه شد. آن لشکر
~~اطراف
# ~~کردستان و شرباتو5 را نهب و غارت کردند و غنیمت بی نهایت آوردند.
# و دراین ولابعضی از اصحاب امیرزاده ابابکر اندیشه کردند که ما از دست این
# ~~شخص به جان آمدهایم. او را بگیریم و پدرش امیرزاده اعظم امیرانشاه
~~گورکان را
# ~~را تقویت کنیم و ولایت عراق بتخصیص سلطانیه و قزوین [را] تالان کرده به
# ~~خراسان رویم. و قرار دادند که در طوی دختر تو کل ارس بوقا این معنی از
~~حیز
# ~~قول به حد فعل رسانند.
# دراثنای این حال عمر کتوک6 به امیرزاده ابا بکراظهاراین معنی کرد.
~~امیرزاده
# ~~ابابکر چون این معنی معلوم کرد، با عمر گفت: قطعا اظهار آن نکند که من
~~شنودهام.
# ~~و به طلب امرا فرستاد و ایشان ms126 را طلب کرد و گفت : فضیهیی سانح(2) گشته
~~است که
# ~~جانقی میباید کرد. تو کل ارس بوقا و پیرحسین برلاس و اسمعیل اتکا7
~~بیامدند.
# ~~ایشان را گرفته سوار شد و روی به خانه تو کل نهاد. در راه به برادر تو
~~کل دوچار
# ~~خورد،(3) او را نیز گرفتند و به خانه تو کل فرود آمد و زن و دختر و مال
~~و منال PageV01P173
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0251.png)

### | ربنیاموارین
# ~~او راگرفته به علی صدیق سپرد و به طرف خانه نوشروان برلاس و خواجه
~~بیردی1
# ~~رفت. ایشان را خبر شد، گریختند. خانه و اموال ایشان تالان کرد و به
~~خانه خود
# ~~فرود آمده، گرفتگان2 را بیاورد و سؤال کرد که این احوال چگونه بود؟ تو
~~کل ارس
# ~~بوقا تقریر کرد که ما را اسماعیل اتکا براین داشت. پرسید که، که را به
~~جای من مقرر
# ~~می کردید؟ گفتند: امیرزاده امیرانشاه [بهادر] را. پرسید که او را از
~~این معنی وقوف 5
# ~~ود یا نه؟ گفتند: نه، ما یراق(1) چنین دیدیم.
# آن چهار تن را به قتل آورد. سر توکل را به سلطانیه و سر اسماعیل را به
# ~~قزوین و سر پیرحسین برلاس را به اصفهان و سر بایزید را به همدان فرستاد
~~و پدر
# ~~را مقید کرد، و دو کمر مرصع که هر یک خراج مملکتی بود، یکی به قتلغ3
~~خواجه
# ~~یساول ویکی را به عمر کتوک که این قضیه از پیش او آشکارا گشته بود، داد
~~واز امرای
# ~~امیرزاده امیرانشاه بهادر هرکس از این معانی2 واقف بود، جمله را به قتل
~~آورد و
# ~~آنچه داشت بستد و پدر را با دو چهره بگذاشت و جمعی را ملازم او گردانید
~~که
# ~~محافظت نمایند و باسقاق(2) او باشند5 و از در گزین روانه6 گشته به قرق7
~~ارغون
# ~~رفت و باقی [آن] سال سنه تسع و ثمانمایه8 در آنجا گذرانید.
# ~~احوالسی که در این سال سنه تسع و ثمانمایه میان فرزندان امیرزاده
# عمر شیخ بهادر و ms127 فارس و عراق و کرمان واقع گشت، ذکر
# نوجه امیرزاده اسکندر [به جانب] کرمان و
# مراجعت او به طرف بزد9
# در این ایام چون امیرزاده اسکندر خبر وفات امیر اد کو شنید، طمع در
~~PageV01P174
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0252.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~مملکت کرمان کرده ایلچی پیش برادر بزرگ خود1 امیر زاده پیر محمد [به
~~شیراز]
# ~~فرستاد که امیر اد کو وفات یافت و پسرش صاحب سلطان به جای او نشسته،
~~البته
# ~~میباید که با لشکرهای آراسته متوجه آن طرف شوند که به اتفاق به کرمان
~~رویم.
# و پیش از آنکه جواب از طرف شیراز باز آید، امیرزاده اسکندر به آن
# ~~مقدار لشکر که داشت، با وجود که به هزار سوار نمیرسید، سوار شد و متوجه
~~آن
# ~~طرف گشت و بعد از سه روز به رفسنجان رسید و قلعه رفسنجان را امیر ادکو
~~بدان
# ~~سبب که در سرحد یزد بود و همیشه از آن جانب متوهم بودند، عمارت تمام
~~کرده
# ~~بود. امیرزاده اسکندر آن را محاصره کرد2 و از اطراف و جوانب به انباشتن
~~خندق
# ~~و حفر نقب مشغول گشت. سرداران قلعه به امید آنکه از جانب کرمان مددی
~~برسد،
# ~~به جنگ و منع قیام نمودند و به هر جد و جهدی که داشتند کوشش مینمودند.
# ~~امیرزاده اسکندر بهادر از سر جریمه و بی ادبی ایشان [در] گذشته بی آنکه
~~هیچ
# ~~متنفسی(1) را خون از بینی بر آید، قلعه را فتح فرمود و شیخ یساول3 را
~~با چند نفر
# ~~سوار و پیاده در آنجا گذاشته روی به [جانب] کوبنان (2) نهاد و لشکریان
~~او روی به
# ~~اطراف آورده اکثر آن نواحی را غارت کردند و چهارپایان4 بسیار براندند.
# چون به کوبنان رسیدند، داروغهیی که از طرف امیر ادکو در آنجا بود،
# ~~ولایت بازگذاشته متوجه کرمان شد و امیرزاده اسکندر بیمانعی و منازعی
~~بدان
# ~~موضع فرود آمده و لشکریان از اطراف آنجا [الجای]5(3) بسیار آورده
~~بودند. شیر
# ~~با یزید6 بن بیردی و بایخواجه اوزبک ms128 و جهانگیر را با صد سوار مقرر کرد
~~که در
# ~~کوبنان باشد و خود با الجاها و غنایمی که گرفته بودند، به جانب یزد
~~مراجعت
# ~~نمود و در سه فرسنگی کوبنان فرود آمد و یک شب آنجا بودند. روز دیگر به
# ~~سبب آنکه گاو و گوسفند و الجای بسیار داشتند، منزلی نزدیک اختیار
~~کردند.

PageV01P175

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0253.png)

# و از آن طرف چون پسران امیر ادکو خبر یافتند که امیرزاده اسکندر بهادر
# ~~با لشکر در یزد است1 و امیرزاده پیر محمد از شیراز حرکت نکرده، با
~~لشکری که
# ~~حاضر داشتند، از کرمان بیرون آمده متوجه کوبنان شدند، وقریب سه هزار
~~سوار و
# ~~سه هزار پیاده برایشان جمع شد. چون به کوبنان رسیدند، به ظاهر شهر فرود
~~آمدند
# ~~وخندقی عمیق در گرداگرد خود بکندند2 و جمعی را که امیرزاده اسکندر آنجا
~~گذاشته3
# ~~بود، به تعجیل خبر پیش امیرزاده اسکندر فرستادند و خود به محافظت بارو
~~و ضبط
# ~~کوچه باغها4 مشغول گشتند.
# چون امیرزاده اسکندر این حال معلوم کرد، فی الحال آغرق و احمال5 را به
# ~~جانب یزد روانه گردانید،6 خود با سواران7 جریده(1) مقدار پانصد سوار از
~~آنجا که
# ~~رسیده بود ، روی به کوبنان آورد و تیز راند. آخر روز را به کوبنان رسید
~~و در
# ~~برابر کوران کوبنان بایستاد8 و کرمانیان حفری در گرد خود کنده بودند و
~~به شاخها
# ~~استوار گردانیده: با وجود که ایشان شش هزار سوار و پیاده بودند9 و
~~امیرزاده
# ~~اسکندر پانصد سوار زیادت16نداشت، به غایت متوهم شدند.
# و امیرزاده اسکندر بعد از آنکه ساعتی در مقابل ایشان بایستاد،11 بعد از
~~آن
# ~~به کوبنان در آمد بر عزیمت آنکه روز بیگاه(2) شده است، فردا جنک کنیم.
# چون شب در آمد، کرامنه12 کوچ کردند و به جانب کرمان معاودت نمودند.
# روژ دیگر صباح چون قراولان امیرزاده اسکندر به لشکرگاه کرمانیان
# ~~رسیدند، هیچ آفریده13 را ندیدند، قریب یک فرسنگ در عقب ایشان برفتند،
~~PageV01P176
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0254.png)

# ~~هیچکس نیافتند،1 بازگشتند و بر ms129 فکر اول متوجه دارالعباده یزد شدند.
# و در این ایام مهد عالی خانزاده از خراسانات2 بر عزیمت سفر حجاز به
# ~~دار العباده یزد رسیده بود، امیرزاده اسکندر بهادر بدان سبب به تعجیل
~~براند واز آنجا
# ~~به سه روز به یزد آمد.
# و چون کوبنانیان3 معلوم کردند که امیرزاده اسکندر به یزد مراجعت نمود،
# ~~لشکر کشیده اول رفسنجان را از کوتوالی که امیرزاده اسکندر نشانده بود،
~~بازاستانده
# ~~بعد از آن کوبنان را نیز مسخر کردند و نو کران امیرزاده اسکندر به یزد
~~مراجعت
# ~~نموده پیش امیرزاده اسکندر رفتند.
# و در این سال میان برادران [و] فرزندان امیرزاده عمر شیخ نزاع افتاد و
# ~~امیرزاده پیر محمد [امیرزاده] اسکندر بهادر4 را بگرفت و بند کرد و به
~~قلعهآ
# ~~اصطخر5 فرستاد و نوکران او را که میدانست که با اویک جهتاند جمله را
~~محبوس
# ~~گردانید و باقی لشکر او را با خود ملحق ساخت و عبدالرحمن قوجین6
~~وخواجه4
# ~~محمود خوارزمی را به یزد فرستاد. تیمور ملک و شیر بایزید که امیرزاده
~~اسکندر
# ~~ایشان را دریزدگذاشته بود، فی الحال شهر [را] تسلیم نمودند وبر در طبرک
~~راندند.
# ~~یوسف که کوتوال [آن] بود، آن روز و آن شب پایداری نمود، اما روز دیگر
~~او
# ~~نیز به ضرورت8 قلعه بسپرد و بیرون آمد. خزاین امیرزاده اسکندر و نفایس
~~و
# ~~علایقی که داشت، مجموع نقل اردوی امیرزاده پیر محمد کردند. به غیر از
~~عمر
# ~~قورچی که داروغای نائین بود، مجموع مستحفظان سرحدها به اختیار خود به
# ~~ملازمت امیرزاده پیرمحمد رفتند.
# بعد از آن، امیرزاده پیرمحمد روی به اصفهان آورد و از راه فیروزان(1)
# ~~در آمده به شکستن بندها و تخریب زراعات صیفی و سوختن بعضی از خانههای
# ~~مسقفات(2) [آن مواضع] مثال داد.

PageV01P177

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0255.png)

# قضا را در این ولا امیرزاده رستم مریض وصاحب فراش بود و به هیچ
# ~~وجه قوت سواری نداشت. یک دو بار امرای خود را به جهت جاقلامیشی1(1) و
# ~~دولقامشی(2) لشکر بیرون فرستاد و بی ms130 آنکه میانه قراولان و منقلای حرب و
~~ضربی
# ~~واقع شود، باز می گشتند.
# امیرزاده پیر محمد تا به نزدیک شهرستان اصفهان برفت و کسی به جنگ 51
# ~~برون نیامد. او نیز زیاده بر آن متعرض نشد و به طرف روی دشت کشید.
~~جماعتی
# ~~جانقی چیان(3) که به طرف کوهپایهها رفته بودند، ناگاه به قلعه قهیز
~~رفتند . اهل آن
# ~~قلعه جرات نموده ایشان را تا دور براندند. امیرزاده پیر محمد را لج و
~~ستیز
# ~~دامنگیر شد و به خود [بدان]3 قلعه رفت و جنگ بنیاد نهاد. با وجود آنکه
~~به غایت
# ~~دیواری مختصر کهنهآ بیخندق بود، تسخیر آن میسر نشد. دو سه مسکین را به
~~قتل
# ~~داده بازگشت واز ورزنه4(4) به راه شور لکستان5(5) و آباده روی به دار
~~الملک شیراز
# ~~نهاد و چون به دارالملک شیراز رسید،6 لشکرها را تفرقه کرد و به تهیای
~~اسباب
# ~~سفر خانزاده و ترتیب استعداد راه حج او مشغول شد و امیرزاده اسکندر را
~~مقید
# ~~بهخراسان فرستاد مصاحب تیمورخواجه. چون به چارده طبس(6) رسیدند، نیم
~~شبی
# ~~امیرزاده اسکندر بند خود را بگسیخت و عنان عزیمت به صوب اصفهان کشید و
~~از PageV01P178
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0256.png)

# ~~وقایع سال 809 هجری
# ~~راه بیابان به نائین آمد.
# چون امیرزاده رستم خبر وصول او بشنود1 نسبت به حال خود و مخالفت
# ~~امیرزاده پیر محمد، آن را فیض2 کلی دانست، مقربان خود را به استقبال او
~~فرستاد
# ~~تا او را به اعزاز و اکرام3 تمام به اصفهان آوردند. چون میان ایشان
~~ملاقات افتاد،
# ~~پیشتر از آن امیرزاده رستم، مولانای اعظم4 صدر الدین ترکه(1) را به
~~رسالت به
# ~~شیراز فرستاده بود وطریق صلح وصلاح جسته وامیرزاده پیرمحمد نیز عادل
~~سلدوز
# ~~را با جوابهای مناسب همراه ایشان به اصفهان روان کرده [امیرزاده] رستم
~~او را
# ~~نیک دیده اجازت مراجعت داد.
# چون عادل سلدوز برسید و خبررسیدن امیرزاده اسکندر به اصفهان باامیرزاده
# ~~پیرمحمد تقریر کرد، امیرزاده پیرمحمد از اتفاق ایشان متوهم شد، به
~~غایتی که ms131
# ~~بعضی از نوکران امیرزاده اسکندر [ که] در شیراز بودند، ایشان را گرفته
~~مقید
# ~~ساخحت .
# و امیرزاده اسکندر امیرزاده رستم را بر آن میداشت که البته لشکر به شیراز
# ~~میباید کشید5 و امیرزاده رستم راضی نمیشد تا حدی که امیرزاده اسکندر
~~گفت:
# ~~اگر ترا سهمی یا وهمی از این یورش مانع می آید،
### | شهر
# تو مرا دل ده و دلیری بین %~% روبهی را گذار و شیری6 بین
# با من به همین مقدار سپاه که حالا معداند، مجموع فارس را زیر و زبر کنم
# ~~و نگذارم که احدی سر از دروازه شیراز بیرون آورد، آری:7 PageV01P179
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0257.png)

### | شعر
# از ایشان هزار و زما یک سوار %~% ز لشکر سیاهی نیاید به کار
# امیرزاده رستم در این معنی با امرای خود مشورت کرد. بعضی تصدیق
# ~~امیرزاده اسکندر نمودند و بعضی انکار می نمودند. فی الجمله با یکدیگر
~~اتفاق کرده
# ~~لشکرها جمع گردانیدند و متوجه شیراز شدند.
# و چون امیرزاده پیرمحمد از توجه ایشان خبر یافت، جمعی کثیر از لشکریان
# ~~خود بر سر گذارهای (1، آب گلبارفرستاد تا از حد سربند عضد تا دامن قلعه
~~ماران کنار
# ~~رودخانه که محل گذار است ، نگاه دارند و منقلای خود تیمور خواجه و
~~جماعتی
# ~~از امرا به در دره تنگ فاروق فرستاد و خود در اولنگ(2) کنار رودخانه
~~لشکرگاه
# ~~زده1 بنشست.
# امیرزاده اسکندر چون به مشهد مادر سلیمان رسید، قراولان را پیش فرستاده
# ~~خود نیز با معدودی چند از کچکه(3) ایشان تا نزدیک قریه کمهر(4) رفت.
# در این حال تیمور خواجه که قراول امیرزاده پیرمحمد بود، او نیز با چند
# ~~سوار بدانجا رسید واتفاق موضعی بود زمین هموار که تا یک فرسنگ اگر
~~گنجشکی
# ~~حرکت کردی، مینمودی.2 امیرزاده اسکندر با سوارانی که با او بودند،
~~چنانکه در
# ~~پی شکار بتازند، بی التفاتانه به سر ایشان تاخت. بیچارهئی چند که
~~پایداری نموده
# ~~لحظهای بایستادند، گرفتار گشتند و باقی که عنان فرار پیچیده راه گریز
~~پیش گرفتند.
# ~~چون به سر قیتول ms132 خود رسیدند، بی آنکه سواد لشکر از دور پیدا شود، مضیقی
~~(5)
# ~~همچو3 تنگ فاروق را به طرح گذاشته(6) از آب گذشتند و به قیتول خود ملحق
~~PageV01P180
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0258.png)

# ~~شد تل.
# چون امیرزاده پیرمحمد از این حال خبر یافت، دانست که این جرات از
# ~~امیرزاده اسکندر آمده باشد، با امرای خود در آن باب مشورت کرد [بعضی]1
~~بر
# ~~آن اتفاق کردند که کنار آب گرفته مجمو ع گذارها را نگاه دارند. فی
~~الحال امیرشیخ
# ~~محمد جوان وفاضل بن امیر سیف الدین2 و تیمور خواجه و اردوان را با
~~تومانات
# ~~و قشونات که داشتند، از کنار جسرنو تا سر گذار جشنیان در عهده ایشان
~~کرده
# ~~بفرستاد و خود نیز در میانه با لشکرهای بی کرانه فرود آمد.
# و از این طرف امیرزاده اسکندر با جمعی از لشکریان از تنگ فاروق
# ~~گذشته به ظاهر (1) قصبه کناره نزول فرمود. و امیرزاده رستم بهادر نیز
~~با قول خود
# ~~از عقب برسید و چون خبر گرفتن3 گذرها معلوم کرد، متحیر بماند و قضا را
~~روز به
# ~~آخر رسیده بود و هوا در همدیگر پیچیده. امیرزاده اسکندر با امیرزاده
~~رستم گفت:
# ~~موسم بار ندگی است و ابری چنین متصاعد شده. اگر امشب از این رودخانه
# ~~نخواهیم گذشت، شاید که فردا آب بزرگ شود و گذشتن دشوار تر گردد. صلاح
~~در
# ~~آن است که امشب به هر طریق که باشد منقلای لشکر [ها] از آب بگذرند و
~~نوعی
# ~~سازیم که مستحفظان گذار از سرگذار4 دور سازیم.
# فی الجمله جمعی انبوه به پیش گذار کنکری - که مشهورترین گذرهاست-
# ~~آمدند و لشکر فارس یاصال(2) نموده5 سرتاسر کنار آب ایستاده بودند. جمعی
# ~~کثیر را در مقابل ایشان بازداشتند و بفرمودند تا نقاره(3) و برغو(4)
~~میزدند و ایشان
# ~~را مشغول میداشت و امیرزاده اسکندر با یک قشون سوار متوجه گذار چشنیان
~~شد
# ~~و فی الحال بر آب زد و چون باد بگذشت.
# بعد از لحظهای اردوان به تفحص گذار چشنیان آمد.6 چون غلبهآ ms133 سواران دید
~~PageV01P181
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0259.png)

# ~~که از آب گذشتهاند، باز گردید و به محل تیمور خواجه و شیخ محمد جوان
~~بیامد،
# ~~هیچکس را در آن پیرامون نیافت. او نیز عنان برتافت و راه هزیمت پیش
~~گرفت.
# و علی الصباح که امیرزاده پیرمحمد سوار شده متوجه گذار گشت، دید که
# ~~مستحفظان گذارها1 را مجموع باز گذاشته آمدند،2 و از آمدن3 لشکر بدین
~~طرف
# ~~آب4 اعلام کردند. با وجود گناهی چنین بزرگ، چون محل نازک17) بود، متعرض
# ~~بازخواست هیچ یک از ایشان ناشده5 متوجه شیراز شد و مجموع لشکرهای او
# ~~سوار و پیاده به حیثیتی باز گردیدند که پدر را غم پسر [و پسر را غم
~~پدر]6 و برادر
# ~~را غم و7 فکر برادر نبود. بیحرب وجنگی هزیمت نموده تا شیراز هیچ جا
~~توقف
# ~~ننمودند. و قضا را بارانی چنان به قوت می آمد و بسادی سخت برخاسته بود
~~که
# ~~فز ع اکبر(2) درجنب آن به گرد برفت و دریاهای سیل وطوفان از هر8 دره
~~روان شده.
# فی الجمله به هزار حیله9 روز دیگر نماز شام به شهر رسیدند و به مرمت برج
# ~~و بارو مشغول شد [و تمامت دیوار شهر را بر لشکریان قسمت فرموده و
~~دروازهها
# ~~را به عهده امراکرده و بفرمود تا مجموع سواران به قدر وسع و امکان آنچه
~~در
# ~~پیرامون شهر بود، از غله و چهارپای به تمام به شهردر آوردند و به
~~استعداد حصاری
# ~~شدن مشغول شدند] و از آن طرف امیرزاده رستم چون به شدت بارندگی آب
# ~~بسیار به رودخانه در آمد، چند روز بر [آن] لب آب توقف کردند تا مجموع
# ~~لشکرهای سوار و پیاده از آب عبور کردند و از راه کوییم در آمده در
~~برابر دروازه
# ~~سلم(3) لشکرگاه زده فرود آمدند و روز دیگر از آنجا نقل ننموده به سبب
~~وحل، (4)
# ~~کوچ را به دامن کوه کشیدند و امیرزاده پیرمحمد سواران مکمل با
~~خواجه11حسین
# ~~شربتدار بیرون فرستاد، اما اصفهانیان بر ایشان غلبه کردند ms134 و ایشان را
~~تا در دروازه PageV01P182
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0260.png)

# ~~وقایع سال8.9 هجری
# ~~فسا1 بدوانیدند و از در بیرون در محلی که فرود آمده [بودند] پیرامون
~~گوران(1) خود
# ~~خندق کندند و به جویها و توره2 محکم ساختند وقراولان پیش فرستاده بنیاد
~~خرابی
# ~~مشغول شده3 و هر یک دوروز جنگی علی الرسم می کردند و گاه گاه به قصد
~~شبیخون
# ~~از شهر، جوقی] بیرون آمدندی و گاه مظفر وگاه4 از شیههآ اسبی و نهیب
~~پاسبانی
# ~~باز گردیدندی.5
# چون مدت محاصره به چهل روز رسید و فتح شهر متعذر مینمود، امیرزاده
# ~~رستم و امرای اویراغ6(2) چنان دیدند که عنان تاخت و تاراج بر صوب
~~گرمسیرات
# ~~شیراز کشند و تا سرحد هنک(3) و فال فروپیچیده احشام ولایات را تار و
~~مار کنند و
# ~~بعد از آن از پسا(4) و شبانکاره و نیریز فرو نوردیده آنچه مقدور بود،
~~از خرابی
# ~~و کندن و سوختن وغارت کردن هیچ دقیقه را فرو گذاشت نکردند،7 گرگین
~~لاری(5)
# ~~نیز با ایشان ملحق شد و چون الجا و غنیمت بسیار جمع شد، امرای امیرزاده
~~رستم
# ~~او را بر آن داشتند که [بعد ازاین] به جانب اصفهان مراجعت میباید نمود.
~~باز گشته
# ~~آن الجاها را به اصفهان رسانیدند و امیحرزاده پیرمحمد بعد از مراجعت
~~ایشان به
# ~~تدارک خللهای گذشته مشغول شد.

PageV01P183

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0261.png)
~~PageV01P184
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0262.png)

# ذکر وقایع و حوادث سنه عشره و ثمانمایه حکایت توجه رایات
# همایون حضرت سلطنت شعاری [خلدالله تعالی
# ملکه و سلطانه] به جانب بلخ
# دراین سال، حضرت سلطنت شعاری-خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - به جهت
# ~~دفع قضیه پیرعلی تاز ملعون1 عزیمت همایون برتوجه به جانب بلخ تصمیم
~~فرمود و
# ~~رکاب فلک فرسای بدان جانب در حرکت آورد و رایت ظفر پیکر بر طارم(1)
~~اخضر
# ~~افراخت و با سیاهی جرار بی شمار بدان مثابه که «وضاقت علیهم الارض بما
~~رحبت»2)
# ~~همه مردان گزیده و دلیران کاردیده2 که از سهم خدنگ وهم رفتار ایشان
~~نسرین
# ~~چرخ از آشیان گردون پرواز کردی2 ms135 و از مهابت رمح اژدها پیکر ایشان شیر
~~سپهر
# ~~منهزم گشتی، با ملابس(3) خفتان و زره و جوشن و اسبان بر گستواندار چون
~~کوه
# ~~آهن از غایت اهتمام به انتقام مخالفان وشعف به قلع مفسدان و قمع
~~متمردان در
# ~~موسمی که از شدت حرارت کره4آ خاک چون کورهآ آتش می تفسید(4)، عنان فتح
~~و
# ~~فیروزی از ییلاق بادغیس در [روز] نوزدهم محرم سنه عشر و ثمانمایه به
~~صوب
# ~~بلخ منعطف فرمود و روز وشب از غایت تعجیل چون آفتاب و انجم در مسیر و
# ~~تحویل بود.
# چون رایات همایون به لنگر شیخزاده بایزید نزول فرمود، چنان معلوم شد
# ~~که جمعی از نوکران پیرعلی در خطه اندخودند. بندگی حضرت سلطنت شعار [ی]
# ~~امیر مضراب و امیر یادگار شاه و امیر فیروز شاه را تعیین فرمودند که
~~بدان طرف PageV01P185
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0263.png)

# ~~روند و اگر میسر گردد، سعی نمایند که ناگاه گیر(1) بغتة به سر ایشان
~~رسند، چنانکه
# ~~تا ایشان را خبرشود، اطراف وجوانب ایشان را فروگرفته باشند و آن جماعت
~~خود1
# ~~پیش از رسیدن عساکر منصوره خبردار گشته بودند و کبوتروار از نهیب
~~شاهباز
# ~~بلند پرواز قهر بندگان حضرت اعلا راه فرار گرفته و به ضرورت مر کز خالی
~~گذاشته.
### | شعر
# شاه ما چون عزم ملک بلخ کرد %~% عمر شیرین بر مخالف تلخ کرد
# بست قصاب اجل ما نند بز %~% دشمنش رادستو پا وسلخ(2) کرد
# دیده بدخواه را ازخون دل %~% مجمع خو ناب چون اصطلخ (3) کرد
# بندگان حضرت آن خطه در قبضه تصرف آوردند و همای رایت سلطانی در
# ~~اوایل صفر- ختم بالخیر والظفر- سایه میمون برخطه اندخود انداخت و
~~ساکنان آن
# ~~مقام که در ظلمات ظلم آن فئه جافیه سر گردان مانده بودند، در حدایق امن
~~وامان فراغت
# ~~مأوی ساخته و به زلال الطاف و احسان سیراب گشتند و چون نوکران او از
~~اندخود
# ~~گریخته2 [پیش پیرعلی تاز رسیدند] و از توجه عساکر منصوره خبردار شدند،
~~[پیر]
# ~~علی تاز ملعون3 در مقام جلادت ms136 و تصلف جرات و جسارت نموده، آثار مردانگی
# ~~اظهار4 می کرد و در موقف شجاعت پیش سنان خونخوار سپر خویشتنداری 15
# ~~میداشت و با کمال مخافت(4) شمشیر بسالت کشیده لشکرهای خود جمع کرد و تا
# ~~بل حطب(5) بیامد و سرپل(6) گرفته بنشست. چون بندگی حضرت به منزل دوکه
~~PageV01P186
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0264.png)

# ~~فرود آمدند، دانه خواجه قوچین و بعضی از نوکران امیرزاده پیر محمد
~~رسیدند و
# ~~تقریر کردند که پیرعلی تاز چون از توجه رایات همایون خبر یافت، به
~~بدیهه عقل
# ~~دانست که نهال کدوی حقیر سست1 بیاصل را با شجرهآ طیبهآ دولت سلطانی که
# ~~«اصلها ثابت و فرعها فی السماء»(1) بیان حال آن است، امکان برابری صورت
~~نبندد،
# ~~ترکتاز غم بر صحن ضمیر دلگیر و آتش اندوه در سینهآ پرکینهآ او مشتعل
~~شد،
# ~~آری:2
### | شعر
# ترکان و تازیان به هزیمت دهند پشت
### | هرگه که ترکتاز نمایند لشکرت
# چون نقش بلخ شده عیش دشمنان
### | چون از هری بتافت عنان تکاورت
# ~~دود غم به مصعد(2) دماغ مخبط او بر آمد و ازچشمهآ چشم خونافشان سرشک
~~حیرت
# ~~بر چهرهآ تیرهآ او روان گشت،
### | شعر
# # (سرت کالهوی فی القلب نار شبت %~% علی کلکلی والدمع کالهزن امطرت](3)
# ~~چشم امل او خیره و تاریک و روی امید او سیاه گشت و کدوی سر بی مغزش از
# ~~شراب غرور تهی گشت، به ناچار دست عجز در دامن فرار زده و از سهم تیغ
~~آبدار
# ~~و خنجر آتشین بار بندگان حضرت سلطنت شعار با قومی از ملاعین(4) خاکسار
~~PageV01P187
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0265.png)

# ~~بادکردار بساط خاک پیمودن گرفت «کانهم حمرمستنفرة فرت من قسورة3»(1)
~~صفت و
# ~~صورت حال اوگشت و در موقف ستیز عذر گریز می گفت که:
### | شعر
# دلیری که نندیشد از تیر و شیر
### | تو دیوانه خوانش مخوانش دلیر
# چون خبر گریختن او تحقیق شد، بندگی حضرت، امیرزاده سید احمد و
# ~~امیر یادگار شاه و امیر نوشروان و امیر حسین صوفی و امیر چهارشنیه و
~~امیر جهان
# ~~ملک با چند هزار ms137 سوار دلاور1 بر گستواندار
### | شهر
# همه کردن کشان گردافکن %~% همه نیزه زنان تیغ گذار
# سخت داننده، حرب را تد بیر %~% نیک بیننده جتگ را هنچار
# ~~بر عقب او روانه فرمود. امرای مذکور با عساکر منصور بر موجب فرمان در
~~عقب
# ~~او روان شدند. چون به یکدیگر رسیدند، پیرعلی تاز با معدودی چند بیرون
~~رفت و
# ~~اکث احمال و اثقال او به دست لشکریان افتاد. الجا و غنیمت بسیار گرفتند
~~و جمعی
# ~~از لشکریان که با او مجتمع گشته بودند آن را که سعادت مساعدت نمود و
~~دولت 5
# ~~موافقت کرد، روی به در گاه عالم پناه آوردند و به خواص بندگان حضرت
~~استغاثه
# ~~نموده طلب امان کردند. چنانکه از مکارم اخلاق و محاسن اشفاق حضرت سلطنت
# ~~شعاری معتاد و مألوف است، از سر قدرت لطف عفو وکرامت امان ارزانی فرمود
# ~~و همه را به لقای جان وکرامت امان استظهار افزود.
# در روز جمعه بیست و سیم2 صفر المذکور3 بندگی حضرت به آق لعه(2) بلخ
# ~~نزول فرمود.

PageV01P188

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0266.png)

# ~~وتایع سال81 هجری
# در این ولا به عز عرض رسانیدند که جماعتی انبوه و حشمی بسیار از طرف
# ~~خلم(1) روانه گشته متوجه [جانب] قتلان گشتند. بندگی حضرت امیر حسن
~~جاندار
# ~~و عجب شیر] را تعیین فرموده تا بر پی ایشان برود. امیر حسن جاندار بر
~~موجب
# ~~فرمان در عقب آن جماعت رفته بدیشان رسید و ایشان را تاخت کرده جمله را
~~متفرق
# ~~گردانید.
# و چون شهر بلخ به غبار مواکب میمون معطرگشت و همای چتر سلطانی
# ~~سایه اقبال بر آن کشور انداخت تباشیر(2) صبح ظفر از افق سعادت تجلی کرد
~~و
# ~~آفتاب فتح از مشرق دولت طالع شد و عالم از پرتو نور نصرت وظفر حضرت
# ~~سلطنت شعار [ی] منورگشت و نصر عزیز و فتح مبین طراز آیات و کتابه(3)
~~اعلام
# ~~همایون میمون شد،
### | شعر
# نور ورقتحنا لک فتحا*ممبیحن %~% بر علم خسرو مشرق ببین
# آن علم یمن که کردش خدای %~% صد علم ms138 فتح وظفر بریمین
# امرا که بر عقب پیرعلی تاز رفته بودند، او را از حدود ولایت بیرون کرده
# ~~مظفر و منصور مراجعت نموده به بندکی حضرت پیوستند. در اثناء این حال
# ~~نو کران سلطان محمود پسر امیر کیخسرو که حاکم قتلان بود، طریقهآ
~~هواخواهی و
# ~~وظیفه خدمتکاری به تقدیم رسانیده پیش کشهای مناسب فرستاده اظهار طاعت و
~~PageV01P189
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0267.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~انقیاد نموده و همچنین خواجه علی پسر امیر الجایتوی اپاردی(1) که حاکم
# ~~سالی سرای1(2) بود، او نیز نو کران و پیشکشها [ی نیک] فرستاده و آثار
~~حسن
# ~~اخلاص به ظهور رسانیده وظیفه خدمتکاری و عبودیت به جای آورد.
# بندگی حضرت غنا شیرین را به جهت رسانیدن اخبار به جانب سمرقند پیش
# ~~خلیل سلطان بهادر فرستاد.
# و از طرف سمرقند امیر الله داد و سیدی و منصور خماری به مدینة الرجال
# ~~ترمذ(3) آمده بودند، چون دانستند که بندگی حضرت در بلخ است، منصور
~~خماری
# ~~را پیش بندگی حضرت فرستادند. بندگی حضرت امیر جهان ملک و امیر فرمان
# ~~شیخ را پیش امیرالله داد فرستاده ایشان را ایمن گردانید و فرمود که ما
~~به نسبت خلیل
# ~~سلطان بر همان عهد و پیمانیم2 و بر آن ثابت و راسخ.
### | شعر
# از عهده اگر برون آید هرد %~% از هرچه گمان بری فزون آید مرد
# ~~ایشان رفتند و با امیر اللهداد سخن گفته باز آمدند.
# بندگی حضرت امیر فرمان شیخ را پیش امیرزاده خلیل سلطان بهادر فرستاده
# ~~به جهت آنکه خاطر همایون ملتفت احوال فرزند دلبند درصدف سروری ودری1
~~برجا 5
# ~~مهتری، گوهر درج اقبال و اختر برج جلال بیکی کا - زادهالله عظمتها -(4)
~~که در
# ~~دار السلطنهآ سمرقند بود تا PageV01P190
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0268.png)

### | صرا
# آن در دور ما نده زدر یای مکرمت
# ~~را بیاورند.
# چون امیر فرمان شیخ متوجه آن طرف شد، امیر غنا شیرین - چنانچه پیشتر
# ~~ذکر آن گذشت که بندگی حضرت او را فرستاده بود - برسید و امیرزاده خلیل
~~سلطان
# ~~بهادرمصاحب او ایلچی فرستاده ms139 با پیشکشهای بسیار وشانقار(1) و بیلاکات
~~پادشاهانه،
# ~~آثار حسن اخلاص و هواداری به ظهور رسانیده.
# در اثنای آن حال خبر رسید که پیرعلی تاز در تکه اولنگ نشسته. بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - امیر مضراب و امیرتو
~~کل
# ~~برلاس و امیر شیخ لقمان برلاس و امیر علی بیک بکاول2 را با چند هزار
~~سوار تعیین
# ~~فرمود که متوجه آن جانب گردند. بعد از آن رای جهان آرای و اندیشهآ
~~مبارک - اقضاه
# ~~الله بالفوز والنجاح والکرامة والفلاح - (2) که نمودار عقل و نمونهآ
~~عالم غیب و
# ~~طلیعهآ آفتاب نصرت و جام گیتی [نمای] ظفرست، چنان اقتضا فرمود که قلعهآ
~~هندوان
# ~~بلخ که سی و نه سال بود از آن تاریخ که بندگی حضرت صاحب قرانی - انار
~~الله
# ~~برهانه - در مبدأ حکومت آن را خراب گردانیده بود و تل خاک گشته، معمور
~~سازند.
# ~~چون این حکم به نفاذ انجامید، خلایق از لشکری و رعایا به عمارت آن
~~مشغول
# ~~گشته در مدتی اندک بروج آن به ثریا رسیده خندقش3 از ثری بگذشت. حصنی
# ~~حصین که اساس آن در استواری با سد سکندری دعوی برابری بل تصلف برتری
# ~~تواند کرد و از بلندی برجهای آن از بروج آسمان و اوج کیوان بگذشته و
~~پایان
# ~~خندقش4 به پشت سمک(3) رسیده و از بحر محیط خبر داده، به فر دولت ابد
~~پیوند
# ~~معمورگشت و چونکار عمارت قلعه به آخر رسید، به جهت حمایت و رعایت
~~PageV01P191
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0269.png)

# ~~متعلقان واستمالت و استعطاف(1) بازماندگان، امیرزاده سعید شهید پیرمحمد
~~بهادر
# ~~- کساه الله ثوب غفرانه -(2) حکومت و ایالت شهر بلخ با توابع و لواحق1
# ~~به فرزند ارجمند او قیدو[4) بهادر تفویض فرمود و ارزانی داشت.2
### | بیت
# # گررفت آن شکوفهآ دولت زباغ ملک %~% بادا چو سرو تازه نهال وجود این 5
# وزسام نظام مهمات وانتظام اسباب ارباب حاجات بهیمن رأی ورویت وحسن
# ~~نظر وکفایت وفرط عنایت او مربوط و منوط کرده تا خلل و فسادی که به امور
# ~~مخلفات ms140 امیرزاده سعید شهید پیر محمدبن جهانگیر راه یافته، تدارک و
~~تلافی شود و
# ~~امیر شمس الدین اوچقرا و امیر تو کل برلاس که نوکران بندگی حضرت بودند،
~~به
# ~~امیرزاده قیدو داد و امیر جهان ملک را فرمود که چندان در بلخ توقف
~~نماید که
# ~~[مهمات] امیرزاده قیدو مضبوط شود و کار مملکت قرار گیرد، بعداز آن
~~متوجه اردوی
# ~~همایون گردد.
# بندگی حضرت به جانب دارالملک هرات - صانها الله تعالی عن الافات و
# ~~البلیات - مراجعت نموده به شبورغان نزول فرمود و قلعهآ آن را نیز
~~استحکامی به
# ~~وجه3 تمامترداده سکان آن مواضع را استمالت نموده آن ولایت را سیور غال
~~امیرزاده 5
# ~~اعظم سید احمد4 بن امیرزاده عمر شیخ بهادر کرد.
# در این ولا امیر فرمان شیخ از [جانب] سمرقند برسید و مهد عالی مخدوم و
# ~~مخدومزاده جهان و جهانیان بیکی کا - زادالله عظمتها - را برسانید. مزید
~~مسرت
# ~~و ابتهاج و خرمی و ارتیاح گشت، انواع فرح و شادمانی به حصول پیوست و
~~امداد
# ~~بهجت و سرور روی نمود.

PageV01P192

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0270.png)

# و چون رایات همایون سایه برخطهآ اندخود انداخت آن ولایت را سیور غال
# ~~امیر سید احمد ترخان(1) گردانید
### | شعر
# به سر تیغ ملک بگرفته %~% به سر تازیا نه بخشبده
# ~~و از آنجا متوجهآ دارالملک گشته در پانزدهم ربیعالاخر سنه عشر و
~~ثمانمایه به
# ~~دار الملک1 هرات - صینت عن الافات - نزول فرمود.
# امراکه در عقب پیرعلی تاز رفته بودند، بدو رسیدند. تر کتاز غم و اندوه به
# ~~صحن2 ضمیر او که به جمعیت لشکر و حصانت(2) خیال3 و آلت و عدت
~~بسیاراعتداد
# ~~و استظهار افزوده بود، تاخت. چون کثرت اعداد ووفور امداد حشم منصور
~~مشاهده
# ~~کرد، وجه تدبیر وصوب صواب بر او پوشیده ماند، در ورطهآ هلاک رایت ضلالت
# ~~برافراخت و در مقام اضطرار آتش پیکار بر افروخت و بهادران لشکر منصور
~~از یمین
# ~~و یسار بسان صرصر حملههای تند بردند و از صدای کوس و ناله نای زمین
~~فضای
# ~~معر ms141 که و مصاف گاه بانک تندر گرفت و از دشت نبرد جوی خون چون بحر اخضر
# ~~در تموج آمد و بر فراز و نشیب معر که فرات و دجله پیدا شد و از کوههای
~~سند
# ~~سیل خون به جیحون رسید. پیر علی تاز جز فرار چاره ندید، رخسار امید او
~~تیره
# ~~و چشم امل خیره گشته در میدان ضعف و بیچارگی گوی ندامت باختن گرفت و از
# ~~سر نخوت و راه استبداد برخاست و روی به عقبه(3) هندو کش آورد.3 عساکر
~~PageV01P193
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0271.png)

### | ز بدةالتواریخ
# ~~منصوره در عقب او رفتند و او را از آن کوتلها1(1) گذرانیده از حدود
~~ولایت بیرون
# ~~کردند و مظفر و منصور الجا و غنیمت بی قیاس گرفته مراجعت نمودند.
# فاما از تقدیر باری عزوجل در آن معارک(2) امیر علی بیک بکاول که ازنوکران
# ~~و معتمدان بندگی حضرت بود، درجه شهادت یافت - کساه الله ثوب غفرانه - .
### | نظم
# خیاط روزحمار به بالای هیچکس %~% پیراهنی ندوخت که آن را قبا نکرد
# ~~و فرزندان ارجمندش امیر [زاده] عبد العلی قائم مقام او به خدمت و
~~ملازمت مشغول
# ~~است.
# امیر جهان ملک در بلخ نسق ضبط حکومت و امارت امیرزاده قیدو بهادر2
# ~~نموده مهمات ولایت بلخ ساخته و پرداخته جماعتی را که بنیاد شر و فساد و
~~اهل
# ~~بغی و عناد بودند، از آن نواحی کوچانیده و بعضی که با پیر علی تاز
~~اتفاق کرده
# ~~بودند، به یاسا رسانیده متوجه اردوی همایون کشته در دارالسطنهآ هرات -
~~حمیت
# ~~عن الافات - به بساط بوس رسانید.3
# حکابت نوجه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه -4
# به جانب ماز ندران کرت نانی
# در این ایام که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و خلافته5
# ~~و سلطانه - از جانب بلخ به [طرف] دارالسلطنه معاودت نمود، از جانب امیر
~~و
# ~~امیرزاده اعظم - نبوی الاخلاق وملکی الشیم - ثمرهآ شجرهآ دولت و نهال
~~باغ
# ~~سلطنت - مغیث الحق والدین - السغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه و
~~سلطانه - PageV01P194
# ![image ms142 filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0272.png)

# ~~ویلاجری
# ~~به در گاه همایون که معهد الطاف و مقصد اشراف است، خبر رسید که:
# پیر پادشاه که به لطایف حیل و دستان از صولت شیر[ان] ژیان رهائی یافته
# ~~[بود]، به دقایق مکر و تزویر از ضرب شاه جهانگیر جسته دواعی(1) خلاف در
~~طی
# ~~ضمیر داشت. چون به خوارزم افتاد، جمعی ازمردم سرگردان اطرافی قومی
~~ازجاونی
# ~~قربانی و بعضی از توکلیان وگروهی ازهزارهٔ‌(2) نجم الدین که بدان طرف1
~~افتاده
# ~~بودند و بعضی از جماعت عراقیان که ازماوراءالنهر گریخته به خوارزم
~~رسیده بودند.
# ~~آن مردم متفرقه پیرپادشاه را به سلطنت قبول کردهاند و با او بیعت نموده
~~و زری
# ~~چند بر سر وی پاشیده و او را به وجود ایشان استظهاری حاصل آمده و بعضی
# ~~از آن مردم از آن قبیل بودند که حضرت صاحب قرانی - انارالله برهانه -
~~ایشان
# ~~را از ممالک خراسانات3 کوچانیده در سرحد ترکستان و آن مواضع ساکن
~~گردانیده
# ~~بود، در زمان خلیل سلطان بهادر فرصتی یافته گریخته بودند و [به جانب]
~~خوارزم
# ~~افتاده و دیگر مردم اوباش و خسایس الناس از هر طرف بر او جمع گشته.
# و چون امیرزاده عمر بهادرچنانچه ذکر آن گذشت - مملکت خراسان4 باز
# ~~گذاشته روی به مازندران5 آورد و شمس الدین علی بن جمشید قارن که بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری او را به کوتوالی قلعهآ استر آباد تعیین فرموده بود،
~~از آن
# ~~مدت باز همچنان در قلعهآ استر آباد بود. پیرپادشاه سغبه شیطان و عرصهآ
~~خذلان گشته
# ~~میان به افروختن آتش قتنه و انگیختن گرد عصیان بسته است و دست ظلم و
~~بیدادی
# ~~گشاده و با لشکری فراوان روی به محاصره حصار استر آباد آورده.
# شمس الدین علی که صنیع(3) درگاه و بر آوردهآ بارگاه اعلای قاهری
# ~~-ضاعف الله جلاله(14 -است، درمضیق ضررومعرض خطرافتاده وبه اظفار(5)
~~اذیت و PageV01P195
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0273.png)

# ~~مخالب(1) نکبت گرفتار گشته.
# چون مضمون این قضیه عرضه داشت وکرامت استماع یافت، از وصول این
# ~~خبر در دل خسرو شیردل ms143 آتش حمیت التهاب یافت، عزیمت همایون به جهت
~~انتقام
# ~~مصمم گردانید و چون گل تازه و خندان گشت.
### | ظم
# دل شاه خنححدان شود روز خشم %~% که چون چشمه باشدش در یا به چشم
# ~~فی الحال به ترتیب امور لشکر وتنظیم عقود سپاه مشغول گشته به احضار
~~لشکرها
# ~~مثال عالی «لازال نافذا فی مشارق الارض ومغاربها»(2) به نفاذ انجامید
~~وامیر مضراب
# ~~بهادر را تعیین فرمود که با چند هزار سوار به سرحد سجستان و گرمسیر رود
~~و از
# ~~آن نواحی بر خبر باشد و آن سرحدها را مضبوط گردانیده قشلامشی در آن
~~اطراف
# ~~کند و امیرزاده اعظم نور دیدهآ مکرمت و نهال باغ سلطنت، سوار میدان
~~مملکت و
# ~~سوار دست قدرت، طراز(3) کسوت شادمانی و مطمح نظر امانی و غایت مقصود دو
# ~~جهانی - مظفر الدنیا والدین - ابراهیم سلطان بهادر را- خلد الله
~~[تعالی] ملکه - در
# ~~دار الامان هرات تعیین فرموده، امیر نمدک را ملازم او گردانید و رایات
~~همایون از
# ~~دارالملک هرات - حفت بالمیا من والسعادات - بسان شهسوار انجم در هژدهم
# ~~جمادی الاخر سنه عشره و ثمانمایه پای عزم در رکاب عالم ستانی آورد و به
~~دست
# ~~حزم عنان جهانگشائی بگرفت.
# [زود رو، عزم او فراز و نشیب
### | تیز بین، حزم او سفید و سیاه
# گر نبودی عزم او دولت نبودی پیش او
### | ور نبودی حزم او، ملکت نبودی استوار
# بریشت جهان وردی کامروزش ار برا نعیزی
### | به عالمیت رساند که اندر او فرداست PageV01P196
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0274.png)

# ~~وقایع سال 810 هجری
# وکالاجل المقدور فیکل مهبط
### | و کالعمل المبرور فی کل مفرج
# اذار کبوه کان فی وصف شمال
### | و ان نسبوه کان من نسل اعوج
# و انالجموه کان اشرف ملجم
### | و ان اسرجوه کان اکرم مسرج (1)
# ~~چون به منزل بشرتو نزول فرمود، از جانب شیر از خبر رسید که امیرزاده
~~پیرمحمد،
# ~~امیرزاده اسکندر بهادر را مقید گردانیده. بندگی حضرت سلطنت شعار(ی] از
~~راه
# ~~حسن1 اشفاق امیر بوته را پیش امیرزاده پیر محمد بهادر2 فرستاد. ms144 مضمون
~~رسالت
# ~~آنکه آن جانب اهمیشه «من المهد السی العهد(2)» با بر ادران طریقهآ شفقت
~~و مرحمت
# ~~مسلوک داشته، بتخصیص با امیرزاده اسکندر «کنفس واحدة» بوده «کید
~~باطشة»(3)
# ~~روز گار گذاشته و این جانب بدانمعنی مستظهر و خوش دل گشته واز اطراف و
~~اکناف
# ~~محسود جمیع خلایق بودهاند. حالا چنان استماع افتاد که به سخن صاحب غرض
~~و
# ~~نمام در حق او بد گمان و بیعنایت شده حتی که او را مقید گردانیده، این
~~صورت
# ~~بغایت غریب و عجیب نمود. حبس و قید را با او چه نسبت؟ اکنون می باید که
# ~~آن معنی را تفحص به واجبی نموده سخن صاحب غرض در حق او مسموع
# ~~ندارد صلت رحم را اعتباری تمام نهد و حق اخوت را محافظت نماید، راه
~~اصحاب
# ~~نمایم و ارباب وساوس به مجلس خویش بسته دارد4 و به وسوسهآ دیومردمی چند
~~PageV01P197
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0275.png)

# ~~که «یوسوس فی صدور الناس»(1) حرفه دارند و به غرضی فاسد در مباشرت
# ~~مستحیلات ومنکرات «صدق الامیر» زنند، در ظهور خیروشر ابن الوقت(2)
~~باشند و
# ~~از صدور نفع وضرر1 عواقب نه اندیشند، مغرور نگردد و یقین شناسند که اگر
~~میان
# ~~اخوان و قرابتان(3) سبب شفقت و رافت متبوع نبود و سیرت عاطفت و مرحمت
# ~~مسلوک نه افتد، عقد الفت را انتظام ممکن نشود وکار موافقت را التیام
~~صورت 5
# ~~نبندد. این نصایح و مواعظ را که متضمن مطالب ومآرب(4) اوست، به سمع
~~تحقیق
# ~~اصغاء(5) نموده قبله وقدوه سازد و در وخامت عاقبت صلاح و فساد و سلامت
~~حال
# ~~او تاملی به سزاکند و چنانچه پیشتر او را عزیز و مکرم میداشته، گرامی
~~دارد و
# ~~صحایف دلها را به نور صفا منور2 گرداند و مصاحف سینهها را به اعشار و
~~آیات
# ~~وفا منقش کند و به هر صورت3 که هست، نزاع از میان بردارند.
# چون امیر بوته بدانجا رسید، بنابر فرمان بندگی حضرت سلطنت شعاری
# ~~امیرزاده پیرمحمد، امیرزاده اسکندر راگذاشته، فاما گفت که چون ms145 سخنی در
~~میان
# ~~افتاده است و حکایتی واقع گشته چند روزی از این ولایت به هر طرف که
~~خاطرش
# ~~خواهد بیرون رود.
# و چون بندگی حضرت سلطنت شعاری4 به کوسویه(6) رسید، فرمان فرمود که
~~PageV01P198
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0276.png)

# ~~وقایع سال 0 1 هجری
# ~~عساکر منصوره بعضی به راه زاوه(1) و محولات(2) متوجه نیشابور1 گردند و
~~بعضی
# ~~به راه جام و مشهد در رکاب همایون باشند. امیر حسن جاندار و امیر
~~فیروزشاه و
# ~~امیر شیخ علی جبک و عجبشیر با قشونات خود به زاوه و محولات روان گشتند
~~و
# ~~بندگی حضرت عنان عزیمت بر صوب جام معطوف گردانید. به موسمی که طلیعه2
# ~~لشکردی از اطراف هر کشور روی نمود و ظلام شتا اعلام سرما برافراخت و
~~سپاه
# ~~زمستان به نهب و تاراج زر خزان شتافت و فلک از ابر تیره چتر نیلی و
~~رایت
# ~~کحلی(3) برفراشت3 و درع داودی و جوشن خطائی باز کشید،
# گز آسمان زابر بپوشید باک نیست %~% کز آب چشم ابرزمین شد چو آسمان
# با چشم پر سرشک سراندر هوا نهاد %~% میغی به رنگ قیرز بالای قیروان (4)
# ~~و گاه خورشید چون شرمزدهئی سر در نقاب ابر کحلی می کشید و در سایه
~~غمام(5) PageV01P199
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0277.png)

# ~~روی فلک آرای نهان می گردانید وگاه بسان دلبری چهره از تتق(1) ظلام
~~آشکارا
# ~~می کرد و جرم روشن تاب از حجاب سحاب می تمود و سحاب سنجاب پوش در
# ~~زیر پای فرش قاقم می افکند.
# به روی سنگ سیه بر نشسته برف سفید
### | چو موی قاقم بر روی جامهآ سنجاب
# کوه و پشته معجر سفید بر تارک سیاه افکنده و دشت و صحرا از کسوت
# ~~زنگاری لباس سیمابی بدل گرفته روز بسان1 جعد زنگیان کوتاهی پذیرفته و
~~شب
# ~~مانند زلف دلبران درازی یافته و از گشاد تیرباد سر آب2 چون آبگینهآ
~~شامی و آینه
# ~~چینی بسته شده و از شدت سرما فلک اثیر،21) کوه زمهریر(3) گشته. در چنین
~~فصلی،
# ~~از غایت شعف، به انتقام ms146 مخالفان کوچهای متعاقب و متوالی میفرمود.
# و چون رایات همایون به طرق3 مشهد رسید، امیر شاه ملک به بساط بوس
# ~~مشرف کشته از آنجا تطرب4(4) نموده به موافقت مقدسه نبویه امامیه، اعنی
~~تربت
# ~~منور و روضه مطهر5 و مشهد مقدس سلطان خراسان امام هشتم علی بن موسی
~~الرضا
# ~~- سلام الله علیه - رسیده شرایط تعظیم و تبجیل و آنچه از این قبیل
~~تواند6 بود، به
# ~~تقدیم رسانیده از روح مطهر آن سبط(5) نبوت استمداد همت نموده اقتباس
~~فیض1
# ~~کرد.
# از آنجا روانه گشته چون به منزل رادکان8 رسیدند، برادر وفادار رسید و خبر
# ~~رسانید که جماعت خراسانیان که با پیر پادشاه بودند، مخالفت کرده مجموع
~~از او
# ~~جلا شدهاند .

PageV01P200

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0278.png)

# از آنجا کوچ فرموده چون به قصبه خوچان(1) رسیدند، امیرزاده جوانبخت
# ~~- مغیث الحق والدنیا والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - شرف
~~دستبوس
# ~~پدر بزر گوار دریافته وظیفهآ طوی و پیشکش پادشاهانه به تقدیم رسانید.
# چون از آن موضع حرکت فرمودند، به خواجه قمبر رسیدند. بعضی از
# ~~عساکر منصوره که در بادغیس بودند، امیر شیخ لقمان برلاس و امیر یاد
~~گارشاه و
# ~~امیر علاءالدین علیکه1 کو کلتاش با لشکرها به اردوی همایون پیوستند و
~~در زیر
# ~~رایات نصرت شعار مجتمع گشت. مواکب میمون به عظمتی هر چه تمامتر با
~~مقدار
# ~~پنجاه هزار [مرد] سوار همه چون گلبن با رایت2 لعل پیکر و بسان لاله و
~~نرگس با
# ~~خود و مغفر، بر مثال باد وآتش، گاه طعان و ضراب و به صفت خاک و آب وقت
# ~~درنگ و شتاب، با ملابس زره و جوشن و مواکب چون کوه آهن چو ابر و باد
# ~~روان گشتند.
### | شعر
# چو شیر پردل و در زیر بارهای چو پیل
### | چو مور بیحد و در دست نیزههای چومار
# چو باد حعله بر و همچوکوه حمله پدیر
### | چو رعد3 نعره زن و همچو برق تیغگذار
# ~~و ارکان زمین از بار سلاح و مراکب در تزلزل آمد و سقف ms147 آسمان از زخم نعل
# ~~مراکب در جنبش.

PageV01P201

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0279.png)

### | طم
# [اذا نحن سرنا بین شرق ومغرب %~% تحرک یقظان التراب و نایمه](1)
### | شعر
# از صف ثشکر فکنده جوشش اندر دشت وکوه
# و از تف خنجر فکنده جنبش اندر بحر و بر
# ~~و گرد از صفهآ اغبر(2) به گنبد اخضر رسیده و بر روی هوا از تکاثف(13
~~غبار ابر تیره
# ~~پیکر، بلکه زمین دیگر پیدا آمد. بر این هیات و هیبت متوجه مازندران
~~گشته چون
# ~~به منزل مقرر رسیدند، ابومسلم پسر امیر اوچ قرا رسید و تقریر کرد که
~~پیرپادشاه
# ~~چون از امضای عزیمت خبر یافت و آوازهٔ‌ رایات منصور به گوش او رسید، در
# ~~مضیق تفکر و تحیر فروماند و از کمال مخافت مژه بر چشم و موی بر تن او
~~تیزتر
# ~~از نوک پیکان و سرخار گشت.
### | شعر
# زرد گرداند مبارز را نهیب تو چنا نک
### | مویها بر تنش گردد ریشهای زعفران
# ~~و به بدیههآ رای بیاعمال فکرت دانست که در میدان جنگ تاب مقاومت ندارد
~~و 15
# ~~روزگار حیله و روباهبازی با شیران کارزاری مفید نیاید.1 در حال بینظم
~~امور وغا
# ~~و ترتیب اسباب هیجا راه فرار پیش گرفت. استر آباد را بیش محافظت نکرده2
~~باز PageV01P202
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0280.png)

# ~~گذاشته به جانب رستم دار روان گشت.
# بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - همچنان
# ~~با لشکرهای ماه رایت خورشیدفر از افق جلال برصحن سرای استر آباد طلوع
~~کرد،
# ~~پا سپاهی گردون توان دریا مثال که:
### | شعر
# به شمشیر از بیشه شیر آور ند %~% به پیکان1 مه از چرخ زیر آورند
# ~~واعلام فتح ورایات نصرت سربهعیوق(1) افراخت وآفتاب فیروزی سایه برصفحات
# ~~دولت قاهره انداخت مملکت مازندران با سرها دیگر باره مضبوط و مفتوح گشت
# ~~و به امداد فضل الهی ابواب خزاین «توتی الملک من تشاء3»(2) گشاده شد و
~~لطایف
# ~~صنع یزدانی و تائید آسمانی به روزگار دولت پیوست و عنان اوامر و ذواهی
# ~~ماز ندران و ممالک آن2 در ms148 قیضهآ اقتدار آمد و اطراف و اکناف از ماه
~~رایت نور-
# ~~گستر، زیب وزینت پذیرفت و جهان ازفر جاه3 سلیمان جاه طراوت عهد اسکندری
# ~~بافت.
# بعداز فتح استر آباد، بندگی حضرت چوبین قوچین را بهرسانیدن این اخبار
# ~~به جانب سمرقند پیش خلیل سلطان بهادر فرستاد و قلعهآ استر آباد را
~~استحکام4 هرچه
# ~~تمامتر داده کوتوالی این به ابولیث مقرر فرمود و قلعه شاسمان را به حال
~~عمارت
# ~~باز آورده شیخ سلطان را به محافظت آن تعیین فرمود و ولایت مازندران
~~اشراق5
# ~~عهد قدیم و محاسن ایام گذشته تازه کرده و احوال آن طرف که بکلی از طی
~~اصلی
# ~~رفته بود، به قرار سابق6 باز آمد و مجاری امور بر ترداف ملوان(3) و
~~تجدد زمان PageV01P203
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0281.png)

# ~~رونق و طراوت افزود واعمال واشغال به تازگی در نصاب استحقاق استقرار
~~پذیرفت
# ~~و مصالح و مهمات دین و دولت بر سنت ارادت روی به استقامت نهاد و عقود
# ~~معاقد ملک و ملت رونق مرام، نظام و استحکام تمام یافت.
### | شعر
# نظام حال زمان و قوام کار جهان1 %~% تمام گشت به اقبالآ شهریار جهان
# و در آن زمستان در جلگای مازندران قشلامشی فرمود و عساکر منصوره
# ~~قوریاها2(1) خیزانیده3(2) از حوالی گنبد قابوس تا به کنار دریا
~~بنشستند. از جوانب
# ~~و اطراف سروران و گردنکشان روی به درگاه جهان پناه آوردند و رعایایی که
~~از آن
# ~~بلاد جلاگشته بودند، به وطن مالوف بر توالی و تواتر آمدن گرفتند. سید
~~عزالدین
# ~~از هزاره جریب و سمنان متوجه گشته به بساط بوس مشرف شد و ولایت دامغان
~~را
# ~~سیورغال او فرمودند و سادات ساری [را] نیز کسان فرستادند و هر یک را
~~فراخور
# ~~حسن عبودیت انواع کرامت و عاطفت ارزانی داشت و در آفتاب عنایت
~~پادشاهانه
# ~~شام] تمنای ایشان به صبح نجاح(3) بدل گشت، اصناف فیروزی و بهروزی در ظل
# ~~اعلام ورایت6همایون دست درهم داد وعرصهآ ممالک درمعمورهآ عالم وربع
~~مسکون5
# ~~بسطت و مجال فسحت(4) یافت و روز ms149 به روز آوازه مفاخر شهریاری در آفاق
~~واقطار
# ~~جهان سایرتر ومنتشرترگشت . صدور دواوین و بطون دفاتر به اثبات محاسن
~~مقامات
# ~~همایون زینت و جمال گرفت و صحایف مجد و معالی و روزنامه عز و شرف زیب
# ~~و بها پذیرفت.
# و چون خاطر خطیر از ترتیب جلایل وعظام(5) امور فارغ آمد و مهمات به
~~PageV01P204
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0282.png)

# ~~وقایع سال 810 هجری
# ~~نهج(1) مراد مشفو ع(2) ومقرون شد و اطراف واکناف آرمیده و مضبوط گشت،
# ~~مقالید امر و نهی وحل و عقد وقبض و بسط و خفض(3) و رفع(4) ممالک
~~مازندران
# ~~اضافه دیگر ممالک کرده به نواب کامیاب شاه و شاهزاده اعظم، واسطهآ عقد
~~پادشاهی
# ~~و سایه لطف الهی که دلایل شهریاری در ناصیهٔ‌ او لایح و مخایل بختیاری
~~بر چهره
# ~~او واضح و در استحقاق ملک پروری و اعتناق پادشاهی سری2(5) اختصاص و
# ~~ابن السری (6) حاصل دارد، با عز مراتب پادشاهی اثر نجابت و فضل الهی در
~~ناصیهٔ‌
# ~~او پیداست و با شرف2 انتساب پدری اختصاص اکتساب هنر او را حاصل و با
# ~~نهال نیت او به حسن تربیت آثار بزرگوارانه4 پرورش یافته است و شاخ فطرت
~~او
# ~~از مغارس(7) نمو سمو(8) گرفته به حکم مشاهد محاسن اخلاق و دواعی وفور
# ~~استحقاق به زینت ایالت و محل5 امارت بوده:
# بدو افراخته دنیا بدو افراخته دولت
### | بدو افراشته ملت بدو آراسته کیهان
# ~~- مغیث الحق والدین - ابوالفتح الغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه -
~~باز
# ~~گذاشته آمد و عنان جهانگشائی بر صوب خراسان منعطف گردانید، درفصلی که
~~روی
# ~~کوه وصحرا رشک نگارخانه چین شده [بود] و صحن باغ و راغ دیبای هفترنگ
# ~~پوشیده، گفتی به حلیت و زیور ازهار باغ و بوستان را پیرایه بستهاند و
~~از لطایف
# ~~و بدایع انوار سعود فلک دریک مکان قرار گرفته و از انواع اصناف ریاحین
~~روضهئی
# ~~از بهشت برین به دنیا فرستاده.

PageV01P205

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0283.png)

### | ظم
# تامل فی نباتالارض و انظر %~% الی آثار ما صنع الملیک
# عیون من لجین ms150 نساظران %~% علیی احدأقها ذهب ببیک
# علی قصب الزبرجد شاهدأت %~% بان الله لیس له شریک](1)
# ~~کثر لشکر را اجازت انصراف داده و بندگی حضرت با پنج شش هزارسوارازخواص
# ~~در گاه، شکار کنان به حدود خراسانات1 در آمد. مجاری امور بر اطراد(2)
~~مراد ممالک
# ~~آرمیده و رعایا مرفه به هرمنزل که اتفاق نزول میافتاد، اصحاب اطراف
~~ومستحفظان
# ~~قلاع و داروغگان بلاد و متصرفان نواحی و عمال ولایات شرایط استقبال به
~~جای
# ~~می آوردند و به نسبت احوال خود به خدمات پسندیده قیام مینمود.
# رایات همایون به ولایات ابیورد در آمد و از آنجا همچنان شکار کنان به
# ~~جانب سرخس رفت و از آنجا عنان جهانگشائی بر صوب دار الملک هرات -صینت
# ~~عن الافات - که دولتخانهآ اقبال گشته است، منعطف گردانید و اعلام ماه
~~فرسای مظفر
# ~~و منصور بدان معمورهآ جلال و محروسهآ افضال در تاسع ذی القعده سنه عشر
~~و
# ~~ثمانمایه نزول فرمود و از ورود رایات همایون انواع بهجت و خرمی روی
~~نمود.
# ذکر احوال3 مخالفت امیر جهان ملک بن ملکت و جمعی که
# او متفق شدند4 و مآل ابشان5
# امیر جهان ملکت بر ادرزاده امیر خماری در ابتدای حال قبیله ایشان
~~ازقوچینان PageV01P206
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0284.png)

# ~~امیر بزرگ صاحب قران - انارالله برهانه - بودند. هنوز بندگی حضرت سلطنت
# ~~شعاری در سن طفولیت بود که امیر جهان ملک ملازم گشت و قدمت خدمتی دست
# ~~داد و بندگی حضرت چنانکه دأب(1) و عادت اوست، رعایت حقوق خدمتکاران و
# ~~انعام و اصطنا ع درباره کسانی که به عروة وثقی دولت متمسک باشند و به
~~حبل متین
# ~~طاعت معتصم و به ذیل اخلاص متشبث وبه اهداب وسایل اکید متعلق، اکرام و
# ~~اعز از هریک برتباین اصناف وتمایزاوصاف وتفاوت درجات ایشان از عزایم
~~صواب
# ~~پادشاهی و دعایم(2) ار کان سروری شمرد، علی الخصوص امیر جهان ملک که از
# ~~اوان عمر اخلاص وطاعت را قرین حال و رفیق روزگار خود ساخته بود، از سر
# ~~اعتقاد صافی و اعتمادی وافی ms151 به دقایق هواداری قیام نموده روز به روز در
~~مواظبت
# ~~وظایف اخلاص افزوده و در طاعت داری دولت قاهره حقوق موکد به جای آورده.
# چون سریر سلطنت خطه عالم بر حضرت سلطنت شعاری استوار یافت، در
# ~~تمهید قو اعد خدمت بیفزود و به جد و جهدگوی مسابقت از اقران در ربود.
~~بندگی
# ~~حضرت را اعتمادی که به مکان او بود، زیادت شد و اعتقادی که بر اخلاص
~~اوحاصل
# ~~بود، مزید پذیرفت. حق مکافات آن را بر تمدد ایام و توالی لیالی لطایف
~~تربیت بر
# ~~سمت احوال او متوجه می گردانید و دربارهآ او مزید اقطاع و انواع اصطناع
# ~~میفرمود تا صنیع دولت و رضیع نعمت و بر کشیدهآ درگاه و بر آورده بار
~~گاه 1شد
# ~~و در پیش بندگی حضرت منزلتی شریف و درجتی منیف(3) یافت و در میان ارکان
# ~~دولت رکنی «معول علیه»(4) گشت. جمال حال او به زیور اخلاص وحلیت
# ~~اختصاص آرایش پذیرفت و روی کارنامه دولت به مساعی ستوده و خدمات
~~پسندیده
# ~~او مورد آمد.

PageV01P207

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0285.png)

# و چون قضیه امیر سعید خواجه - چنانچه شرح داده آمد1- به وقوع پیوست،
# ~~موچه امیر سعید خواجه بدو مفوض شد و او در امر و نهی وحل وعقد و خفض و
# ~~رفع و وصل و فصل احوال وفرع و اصل اموال مدخل ساخت و به فر دولت قاهره
# ~~از ملوک اطراف وولادت روزگار به مزید قدرت وفضل قوت وفسحت عرضهآ جاه و
# ~~بسطت ساحت ملک ومال از سروران گیتی و گردنکشان عالم بگذشت ازبطر(1)
~~نعمت 5
# ~~و مستی حکومت دماغ او مخبط شد «کلا ان الانسان لیطفی ان رآه استفنی»2)
# ~~به یکباره مغرور ایام فراغت و مست مدام نعمت گشته سر از ربقهآ مطاوعت2
~~بتافت
# ~~و روی از قبله انقیاد بگردانید و سبب جزوی در این واقعه آن شد که چون
~~حضرت
# ~~سلطنت شعار از یورش مازندران به مستقر دولت نزول فرمود، عزیمت همایون
~~بر آن
# ~~احضار لشکرها مثال داد.
# و ms152 در اثنای این حال خواجه3 غیاثالدین سالار مفردی(3) پرداخته بود و
# ~~دفتری ساخته بر نام امرا و ارکان دولت حتی آقایان(4) و فرزندان به
~~تفصیل دفعه
# ~~دفعه محملی جمع کرده مثلا هر نو کری از امرا که به محصلی رفته بود،
~~چنانکه
# ~~رسم عمال مفرد باشد، رئیس و پایکار(5) به هریک بیضه، مرغی و به هر یک
~~من PageV01P208
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0286.png)

# ~~وقایع سال ه1 هجری
# ~~گوشت، گوسپندی1 و به هر یک من جو، ده من و به هر توبره کاه، خرواری و
~~به هر
# ~~یک دینار که خرج محصل کرده بودند، ده دینار بر نسخه تقریر نبشته، علی
~~الخصوص
# ~~که در آن سال این اجناس را قیمتی تمام بود و خواجه2 غیاث الدین این
~~حشویات3
# ~~را در دفتر خود بارز(1) کرده و در پای نام امرا با بارز آورده و دیگر
~~هر کس را که
# ~~بندگی حضرت تیولی مقرر فرموده بود حاصل تیولات را یکی در چهار گرفته و
~~به
# ~~تسعیر(2) زیادت بارز کرده، اضافه آن بارز کرد و مجموع را به تفصیل از
~~خود
# ~~برنجانید، بلکه جمله را با اولوا الامر عاصی گردانید «فذلک» این حساب و
~~نتیجه
# ~~این مقدمات بدان مقضی(3) شد که بعضی اندیشه کردند که اگراین مال که این
~~شخص
# ~~در این دفتر جمع کرده به بندگی حضرت عرضه دارد و یمکن که تفحص ناکرده و
# ~~به غور نارسیده، حواله دارند و چون مال نباشد خلاقت414) و بی عرضی باید
~~کشید.
# ~~اگر چند بندگی حضرت سلطنت شعار - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را
~~تربیت و
# ~~عنایت درباره بندگان زیادت از آن است که به سخن هر کسی درباب ایشان
~~بیعنایت
# ~~شود یا شفقت و مرحمت باز گیرد.
# فاما بعضی از قصور همت خود فکری فاسد و تصوری باطل کردند و از خبث
# ~~عقیدت اندیشه فسادی در ضمیر راه داده نقش استغلالی(5) بر ورق مخیله5
~~کشیده
# ~~وسوسه و دمدمهئی(6) در گوش یکدیگر دمیدند و قضیه خواجه6 غیاث الدین ms153 (7)
~~نیز PageV01P209
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0287.png)

# ~~ضمیمه آن شد تا رای جمعی بر مخالفت قرار گرفت.
# در سلخ ذی القعده1 سنه عشره و ثمانمایه امیر جهان ملک بن ملکت با خویشان
# ~~و قرابتان و امیر حسن جاندار با پسرش یوسف جلیل و سعادتبن تیمورتاش با
# ~~برادر و بهلول بن باباتیمور(1) و سلطان بایزید بن عثمان و نمدک [و
~~سلطان احمدبن
# ~~امیر اقبوقا]ا وتوابع ایشان به موجب این مقدمات که تقدیم یافت، داعیهٔ‌
~~خلاف
# ~~در باطن ایشان متحرک شد و وسوسهآ شیطانی ایشان را بر کفران نعمت باعث
~~آمد
# ~~تا خرمن حقوق برباد عقوق(2) برداده سغبه شیطان و عرصهآ خذلان گشتند و
~~از سر
# ~~خبث عقاید خیالات فاسد به دماغ راه داده و پای از حد بندگی و حیز
~~فرمانبرداری
# ~~بیرون نهاده سر از طوق فرمان و گردن از ربقه پیمان بتافتند و شومی بغی
~~و طغیان و
# ~~وخامت عاقبت کفران نعمت سلطان نیندیشیدند.
# و بندگی حضرت سلطنت شعار از بسیاری تربیت و عنایت که در حق ایشان
# ~~داشت و به ظهور میرسانید و این جمله از خواص مقربان میزیستند، مثل این
# ~~حرکت از ایشان در تصور نمی آورد و جنس این بدخدمتی از ایشان در وهم
~~نمی-
# ~~آمد و هیچکس را نیز در خیال نمی گنجید. با یکدیگر متفق گشته عهد و
~~پیمان تازه3
# ~~کردند که از یکدیگر برنگردند و قصد بندگی حضرت کنند. حمایت عنایت4
~~بندگی
# ~~حضرت عزت - واجب الوجود و فائض5 الخیر والجود جل و تعالی ذکره(3) -
# ~~جناب سلطنت شعاری را درپناه حفظ خود نگاه داشته، شمهئی از این معنی به
~~سمع PageV01P210
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0288.png)

# ~~هو اخو اهان بندگی حضرت رسید، به جهت جانقی و مشورت امیر مضراب بهادر
# ~~را طلب فرمود. ایشان را معلوم گشت که بر سر ایشان وقوف یافتهاند،
~~خواستند که
# ~~بدان لشکر که به جهت یورش فراه1 و سجستان معدگشته بودند، پیوندند و
~~ایشان را
# ~~در تحت حکم خود آورند، به جانب جرغلنک2 روان گشتند. بندگی حضرت سلطنت
# ~~شعاری ms154 - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - با جمعی که حاضر بودند، فی
~~الحال سوار
# ~~گشته بر عقب ایشان بتاختند. امیر مضراب بهادر در حوالی شهربند بیرون
~~بدیشان
# ~~رسید. از طرفین جنگ در پیوستند و از جوانب بریکدیگر بسان صرصرحملههای
# ~~تند بردند. جنگی عظیم واقع شد. شمشیر زنگاری از شنگرف2 خون رنگ لعل
# ~~بدخشان گرفت و گرد باد پایان از بساط اغبر به گنبد اخضر ترقی کرد. مردم
~~به هم
# ~~برآمدند. نشانهآ روز رستاخیز4 پیدا گشت.
### | شعر
# به یک احظه، به یک ساعت،5 به یک دم
### | دگرگون میشود احوال عالم
# مضراب بهادر را زخمی سخت بر روی6 رسید، او را از آن معر که به شهر
# ~~آوردند و چون بندگی حضرت بر ایشان حمله آورد، آن جماعت بی عاقبت که هر
~~یک
# ~~شیر بیشه مردی و جنگ، و نهنگ دریای وغا بودند، از ستیز و آویز عاجز
~~مانده
# ~~روی به گریز آورده از لب کاردگذشته آب را حصار خود ساخته، میرفتند تا
~~به بشرتو
# ~~رسیدند، بایستادند و بندگی حضرت سلطنت شعار از این طرف بایستاد و
~~لشکرها
# ~~که به جهت توجه به جانب فراه و سجستان معدگشته بود، بعضی در بشرتو فرود
# ~~آمده بودند و فوجی کوچ کرده و قومی کوچ می کردند. در این حال متحیر
~~گشته و
# ~~جوق(1) جوق به بندگی حضرت می پیوستند.

PageV01P211

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0289.png)

### | شعر
# # چچنین بود تا روز بیگاه گشت %~% زشب دامن روزکوتاه گشت
# # چو روی خور از بیم شب زرد شد %~% زگردون سر روز در گرد شد
# ~~شاه ستارگان از ایوان سیمابی به افق غربی خرامید و جمال جهان افروز روز
# ~~در نقاب تیرگی متواری شد.
### | شعر
# ~~چو بر زمین طلیعهآ شب گشت آشکار
### | آفاق ساخت کسوت عباسیان شعار
# ~~پیدا شد ازگرانه میدان آسمان
### | شکل هلال چون خم چوگان شهریار
# ~~جهان سیاهکار گلیم سیاه در سر کشید و زمانهآ جافی ردای نیلی و چادر
~~کحلی
# ~~بر دوش افکند.
### | ظم
# شد زما نه چنا نکه در محشر ms155 %~% [نامه عاصیان بود زگناها
# ~~عقل دوربین در وادی اندیشه سر گردان گشت و وهم تیزتک در بیدای1)
# ~~ضلالت گرفتار شد.
### | شعر
### | رقم کفر بر زمانه زدند
# ~~عقد جمعیت ایشان که چون ثریا مجتمع گشته بود، بنات النعش وار بپراکند،
# ~~از کمال خاکساری و غایت شقاوت و نابکاری1 از باد پرو بال عاریت خواستند
~~چون PageV01P212
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0290.png)

# ~~وقایع سال 810 هجری
# ~~آب در نشیب و آتش به بالا، روی به گریز آوردند.
### | شعر
# باشد هلاک مورچه چون پر بر آورد %~% بحدخواه تست مورچهآ پر بر آمده
# ~~و خیل خوف وهراس بر ضمایر ایشان استیلا یافته از مهابت شمشیر آبدار
~~آتش-
# ~~پای گشته وچون باد بساطخاک پیمودن گرفت «کانهم حمر مستنفره فرت من
~~قسوره0»(1)
# ~~در حق ایشان صادق آمد، هر یک به طرفی افتادند.
### | بظ
# [شمع بختت تا فروزان گشت، شد با هشت وصف
### | دشمنت چون شمع، وصف آن بگویم بر یقین
# شخص لاغر، دل ضعیف، اندک بقا، بسیار اشک
### | زرد تن، سوزان جگر، دایم سهر، رخ پرزچین]1
# بعد از دو روز سعادت بیدولت را با برادرش احمد اقبوقا [که] در نواحی
# ~~بادغیس از کوتل کیتو(2) گذشته بودند، قشونیان امیر حسن صوفی گرفته به
~~بندگی
# ~~حضرت آوردند. بعد از پرسش و تفحص سعادت را به یاسا رسانیدند، برادرش و
# ~~احمد اقبوقا را آزاد کردند و امیر جهان ملک و نمدک به [جانب] ماخان(3)
~~گریختند.2
# ~~[چون بدانجا رسیدند]، امیر چر کس [بوتمن] ایشان راگرفته و مقید
~~گردانیده به
# ~~نوکران خود سیرد که به بندگی حضرت رسانند و قاصدی پیشتر فرستاد که صورت
# ~~حال معروض رای جهان آرای گرداند. بندگی حضرت کس فرستاد که به هرجا
~~رسیده PageV01P213
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0291.png)

# ~~باشند، هما نجا کار ایشان به آخررسانند. آن قاصد چون به منزل چهل
~~دختران(1) رسید،
# ~~ایشان نیز از آن طرف برسیدند و به شرف یاسا مخصوص گشت «هذا جزاء من
# ~~قابل النعمة بالکفران».(2)
# و امیر حسن جاندار و پسرش یوسف جلیل به جانب قهستان1 و طبس ms156 که
# ~~سیورغال ایشان بود، متوجه گشتند. امیر حسن صوفی و امیر موسی رکمال بر
~~عقب
# ~~ایشان برفتند. ایشان به جهد بسیار خود را به بیابان رسانیدند و امیرحسن
~~صوفی و
# ~~امیر موسی چون به کنار بیابان رسیدند، محل آن نبود که دیگر بر عقب
~~ایشان
# ~~بروند، بازگشتند. ایشان از بیابان گذشته متوجه اصفهان گشته پیش
~~امیرزاده رستم
# ~~رفتند.
# و سلطان بایزید [عثمان] را در حوالی جام گرفته بودند. چون پیش به بندگی
# ~~حضرت رسانیدند امیرزاده اعظم اعدل2- مظفرالدنیا والدین - ابراهیم سلطان
~~بهادر
# ~~- خلدالله تعالی ملکه - او را شفیع گشته درخواست نمود. و بندگی حضرت او
~~را
# ~~بدو بخشید و یکی از لطایف عواطف ربانی و بدایع صنایع یزدانی که شکر آن
~~از
# ~~لوازم وسپاس آن از فرایض است، در حق بندگی حضرت آن است که هر که عرصهآ
# ~~سینه را به نور موالات او روشن کرداند و دست در دامن اخلاص این دولت زد
~~و
# ~~پای در دایره مطاوعت نهاد وسر در ربقهآ متابعت آورد و به صفای اعتقاد
~~در دوستداری
# ~~حضرت و ثبات قدم در خدمتکاری حضرت3 دولت متوسل شد، عروس اقبال جلوه
# ~~کنان مواکب اورا البته4 استقبال کند وقهرمان دولت پای کوبان پذیرهآ
~~فرمان او شود،
# ~~باز برعکس این قضیه، هرکس که خلاف او بر دل گذراند، تبعه و ثمرهآ آن
~~زودتر
# ~~به وی رسد و چون حباب5 اندک حیات و چون شرار اندک بقاگردد.

PageV01P214

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0292.png)

# ~~مگر مخا ثف و بدخواه ملک و دوکت تست
### | بر آب و آتش خیل حباب و فوج شرار
# ~~از آن حباب چو سر برکند شود ناچیز
### | وز آن شرار چو دم بسر زند بمیردزار
# ذکر آمدن پیر علی تاز نابکارا کرت دیگر و منهزم شدن
# و به قتل رسیدن او
# ~~و از حوادث این سال یکی دیگر کشته شدن پیرعلی تاز بود و این چنان بود
# ~~که از پیش امیرزاده قیدو بن امیرزاده پیر محمدبن امیرزاده2 جهانگیربن
~~امیر قطب-
# ~~الحق والدین تیمور گور ms157 کان3 که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه
~~و
# ~~سلطانه - او را در بلخ مقرر گردانیده بود، خبر رسید که پیرعلی تاز که
~~به حیلت و
# ~~روباه بازی ازچنگ شیران کارزاری جسته بود، بیخ بغی و فساد4 همچنان در
~~ساحت
# ~~ضمیر راسخ [و راسی] داشت.
### | [نظم
# # فلا یأمن الضغن القدیم فانه %~% یعود فتیا بعد ماکان یهزم](1)
# ~~وپیر علی تاز]5 بازمردم متفرق خود را جمع کرده و از بدخشان(2) جمعی به
~~مدد
# ~~او مصاحب شدهاند، لشکری ساخته گردانیده متوجه بلخ [شده] است. حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری جمعی را به دفع اونامزد فرموده متوجه بلخ گشته، بعد از آنکه
~~بدانجا رسیدند، PageV01P215
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0293.png)

# ~~امیر1 پیر علی تاز نیز لشکر خود را ساخته گردانیده با ایشان مصاف داد و
~~به حملهآ
# ~~اول هزیمت شد. چون لشکر او شکسته گشت، بدخشانیان به جانب ولایت خود
# ~~گریختند. مقدمان2 هزاره پیرعلی تاز با یکدیگر مشاورت کردند که تا این
~~خمیر مایهآ
# ~~فساد در میان ما باقی خواهد بود، این یاغیگری و تشویش کم نخواهد شد و
~~در
# ~~هیچ مکان ده روز به امن و فراغت نخواهیم نشست. [اشغی الولایة من یتعب
~~به 5
# ~~رعیته](1) اتفاق نموده او را بگرفته و سرش را که کبوترخانه هوا و هوس
~~گشته بود و
# ~~نشیمن شاهین سودای فاسد و جره باز امانی آمال کاذب شده و مرغ غرور غفلت
~~در
# ~~وی بیضه نهاده و در هوای ملک پروبال فتنه گشاده، از تن جداکرد و به آب
~~تیغ،
# ~~نجاست وجود پلید او را از کیمخت (2) زمین فرو شست و عرصهآ آن دیار از
~~خبث
# ~~عقیدت و لوث مکیدت او خالی ماند و مرایر(3) بغی و فساد3 گسسته و واهی
~~شد و
# ~~مواد شر و فتنه به کلی منحسم و منقطع گشت و صدق نص «فقطع دابر القوم
~~الذین
# ~~ظلموا(4)0 به غایت وضوح انجامید. کوکب رفعت او از چرخ جلال و اوج کمال
# ~~درگشت و شاخ حیاتش از دوحه (5) ممالک بریده شد و ms158 ندای «اینما تگونوا
~~یدرککم
# ~~الموت»(6)0 به سمع جان او رسید و سر بی مغز او که تمنای گاه داشت، پر
~~کاه کرده
# ~~به دار السلطنهآ [هرات] فرستادند.
### | شعر
# به یک خطه قانع نگشت از ممالک %~% دو خطه شد اکنون مراو را مبسر
### | تنش دارد امروز یک خطه بی سر PageV01P216
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0294.png)

# ذکر وقابعی که در این سال هشتصد وده در فارس و عراق عجم
# به وقوع پیوست و حادث شد1
# چون امیرزاده پیرمحمد ، مغافصة (1) چنانکه در سال مقدم مذکورگشت -
# ~~از لشکراصفهان بکشید، عزیمت بر انتقام آن مصمم گردانیده بعداز مراجعت
~~امیرزاده
# ~~رستم آنچه [درخزاین] او ازنقد وجنس موجود بود، مجموع بهرسوم(2) واو
~~کلکای
# ~~لشکریان بداد تا غایتی که بعضی را بروات بر مال آینده نبشتند و مدت
~~چهار ماه
# ~~به ساختکی لشکر مشغول بود. چون لشکرها مرتب وساخته گردانید، متوجه
~~اصفهان
# ~~شد و امیرزاده رستم به سبب لشکری که در سال مقدم کشیده بود و در اکثر
~~آن غلبه
# ~~اورا بود، مغرور گشته وامیر حسن جاندار و فرزندانش که از خراسان گریخته
~~بودند،
# ~~به اصفهان پیش امیرزاده رستم آمده، اتفاقا در آن ایام در اصفهان وبا و
~~طاعونی
# ~~پیدا شد که بسیار از اهالی اصفهان در آن بلا فرو رفتند. و امیرزاده
~~رستم در این
# ~~حال با لشکرهای خویش به ییلاق کندمان(3) بود که خبر وصول لشکرفارس
~~بدورسید.
# ~~بعضی از مردم مشفق او را بر آن داشتند که با برادر مصالحه میباید کرد و
~~امیرزاده
# ~~رستم را عجب و تکبر و تهور در آن مرتبه بود که می گفت جماعتی کاروانیان
~~شیر از
# ~~به جهت ما تبرکات و تنسقات می آورد.
# چون امیرزاده پیرمحمد نزدیک رسید، امیرزاده رستم اغرق خود را گذاشته
# ~~با مجموع سوار و پیاده لشکری به جانب ایشان کوچ کرد و مقدار دو فرسنگ
~~از
# ~~یورت خود پیشتر آمده موضع جنگ اختیار کرده فرود آمد و قراولان طرفین به
# ~~یکدیگر رسیده هر دو لشکر یکدیگر را احتیاط ms159 نمودند و به جانب لشکر خود
~~باز PageV01P217
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0295.png)

# ~~گشته، آن شب دیجور(1) را با طلیعهآ روز به حزم و احتیاط تمام به سر
~~بردند. علی-
# ~~الصباح امیرزاده پیر محمد فرمود2 تا گور کهآ حربی را در نفیر آوردند و
~~زلزله کوس
# ~~و برغو و نقاره به اوج فلک دوار رسانیدند و تواچیان به ترتیب صفوف معر
~~که
# ~~مشغول گشتند. برانقار2 خود به چلپانشاه برلاس که رستم زمان بود، مقرر
~~کرد و
# ~~طاهر بن امیر حاجی سیف الدین با تومان خود در پهلوی او، وقول را امیر
~~سعید
# ~~برلاس سرکرده، شیخ محمد جوان و صدیق در مقدمه23آ) او و در جوانغار
~~خواجه4
# ~~حسین شربتدار با تومان خود5 و لشکر اکراد و بورولدائی6 و چند امیر قشون
~~دیگر2
# ~~یا ایشان باز داشت . و از طرف امیرزاده رستم سلطانشاه و قاضی احمد
~~صاعدی در
# ~~قول و صادراغلن8 در مقابله امیر9 چلپانشاه بر دست چپ و امیرزاده اسکندر
~~را در
# ~~آن طرف با ایشان تعیین نمود و به خود با امیر حسن جاندار و اکثر صاحب-
# ~~وجودان لشکرش در جوانقار15 قول. چون در برابر یکدیگر بایستادند،
~~امیرزاده
# ~~رستم تعجیلی کرد و از دور حمله نمود، خود را بر دست چپ لشکر فارس زد.
# امیرزاده پیرمحمد چون دید که جنگ در جوانغار سخت شد وخواجگی1
# ~~را تحمل جواب غنیم(4) خود نیست، امرای کومک را مثل امیر عبد الصمدبن
~~امیر
# ~~حاجی سیف الدین وخواجه علی شربتدار وقتجاق12 وعبد الکریم بن تیمور
~~خواجه را
# ~~متعاقب به مدد ایشان فرستاد.
# اما چون امیر13 چلپانشاه وصادراغلن14 وامیرزاده اسکندر بهادر15 به یکدیگر
# ~~رسیدند و یکان یکان16 به ضرب شمشیر براندند، امیرزاده اسکندر بهادر و
~~صادر اغلن PageV01P218
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0296.png)

# ~~منهزم شدند ویونس ترخان واصیل بیک و علی صوفی بن بخت دولت و چند امیر
# ~~قشون دیگر جمع شده خود را بر طاهربن امیر حاجی سیف الدین زدند و شمشیر
# ~~کاری و آشوب به حیثیتی درمیان ایشان دست داد که سر از پای ms160 ندانسته2 تا
~~دوساعت
# ~~نجومی در همدیگر افتاده و داد مردی و مردانگی دادند2 و همچنان در
~~غلوای(1)
# ~~جنگ بودند که فاضل از کندلان(2) برسید و حمله نمود و به اتفاق لشکر
~~مخالف را
# ~~پای از جای برده فرو راندند.
# بعد از آن صدیق که دست راست هراول بود، بر قول امیرزاده رستم حمله
# ~~برد. قاضی احمد و سلطانشاه پیش از وصول تیر و وقوع تیغ، توقها(3) را
~~بیفکنده
# ~~روی به هزیمت نهادند وامیرزاده رستم نیز درحالتی که لشکر پارسیان4(4)
~~از اطراف
# ~~و جوانبش [قشونات کومک] فروگرفتند،5 اکثر جراسونان(5) [؟ ] او را در
~~شمشیر
# ~~پیچیده فرود می آوردند. ناگاه قول خود را چنان دید، روی از جنگ گاه به
~~راه
# ~~گریز آورد و بعد از هزیمت با معدودی چند، متوجه کاشان شد و امیرزاده
~~اسکندر با
# ~~چند نو کر خاصه از راه نائین و بیابان به طرف خراسانات6 عزیمت فرمود.
# چون امیرزاده پیرمحمد بهادر را این فتح میسر شد و انتقام خود از رستم
# ~~و اسکندر7 [و لشکر اصفهان] بستد، حکم فرمود که هیچ کس را با کسی کاری
~~نباشد
# ~~و غیر از آنکه در روز جنگ گرفته و فرود آورده باشند، من بعد مزاحم هیچ
~~آفریده PageV01P219
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0297.png)

# ~~مشوند.
# چون مژدهآ امان به لشکر اصفهان رسید، فوج فوج و قشون قشون پیش
# ~~امیرزاده پیر محمد آمدن گرفتند1 و امیرزاده پیرمحمد بهادر2 جمله را
~~چنانکه خوی و
# ~~عادت پسندیده او بود،3 امان داده تربیت می فرمود و برقرار سابق هر یک
~~را به قدر
# ~~خود رعایت و عنایت مینمود و فی الواقع آن حضرت بغایت رعیت پرور و لشکر-
~~5
# ~~نواز بود چنانکه درممالک اواصلا توبره گردان17) و قلان(2) نبود واحیانا
~~از لشکری
# ~~و امرا و غیره که در ولایات عبور کردندی، اخراجات ایشان به موجب حکم که
# ~~همراه داشتندی مطلقا از مال بودی و هر کس که حکم نداشتی او را زهره و
~~یارای
# ~~آن نبودی که یک توبره کاه از کسی ms161 طلب داشتی مگر آنکه آن مردم از راه
~~انسانیت،
# ~~چنانکه طریقهآ پسندیده آن ولایات باشد، از راه مهمانی او را
~~بگذرانیدندی، والافلا.
# و امیرزاده پیرمحمد4 بعد از جنگ و فتح، چند روز در مرغزارهای [ییلاق]
# ~~شهرک(3) و گندمان تا حد قهیز اولنگ5 نشسته چهارپای لشکریان را فربه
~~گردانید.
# اما امیرزاده رستم بهادر6چون به کاشان رسید، پیشتر از او امیر حسن جاندار
# ~~و فرزندان و سلطانشاه و تغلقشاه بدانجا رسیده بودند . چون با ایشان
~~ملاقات کرد،
# ~~تهیای اسباب سفر خراسان به قدرمقدور نسق نموده و امیرحسن جاندار و یوسف
# ~~جلیل و سلطان محمود آقبوقای را در کاشان گذاشته خود با فرزندان متوجه
~~خراسان
# ~~شد و بعد از آن احوال او در خراسانات7 به موضع خود ذکر کرده آید،
~~انشاءالله
# ~~تعالی.
# و امیر حسن جاندار چون دید که او را از محافظت کارشان کاری نمی گشاید،8
# ~~بیچاردوار با کوچ وبنه وفرزندان متوجه امیرزاده پیرمحمد شد وچون بدانجا
~~رسید،
# ~~ایلچی بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - رسیده
~~PageV01P220
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0298.png)

# ~~بود و خبر1 گریختن ایشان گفته. امیرزاده پیرمحمد بهادر2 همه را با
~~فرزندان دربند
# ~~کرد و به حضور ایلچی ایشان را مصاحب محمد قبچاقی وعیسی بکاول بدرقه
~~تعیین
# ~~کرده روانه خراسان گردانید.
# اما ایشان چون از بلوک براآن بگذشتند ، به اتفاق محافظان بندهای خود را
# ~~شکسته محمد قبچاقی4 وعیسی بکاول راگرفته بربستند و برسر راه بیفکندند و
~~سرخود
# ~~گرفتند.
# و امرزاده پر محمد بعد از آنکه دل از معامله کاشان و جربادقان و سایر
# ~~ولایات اصفهان جمع فرمود واحشام متفرقه را بعضی به لطف و بعضی به عنف
# ~~ضیط نمود، متوجه دار الامان اصفهان شد وقضا را از صعوبت بلای وبا و
~~جفای
# ~~مفاجا، اهالی شهر و رعایای ولایت چنان نیست و نابود گشته بودند که
~~آفتاب به
# ~~سنبله(1) رسیده بود و هنوز غلههای ایشان را هیچکس ندرویده5 بود. به
~~مجرد آنکه
# ~~هر کس نام اصفهان بر زبان می برد، به ms162 حسب خاصیت متنفر و متالم می
~~گردید.
# چون امیرزاده پیر محمد بهادر6 به مبارکی قدم از آستانه شهر به اندرون7
# ~~نهاد، از آن ملال و اختلال که به حال عراقیان راه یافته بود، هیچ اثر
~~نماند وبکلی
# ~~مرتفع گشت و شهر بار دیگر روی به معموری نهاد.
# بعداز آن امیرزاده پیرمحمد بفرمود تا دفاترمالی وخارجی اوان زمان حضرت
# ~~صاحب قرانی - انار الله برهانه - به تمام جمع گردانیده پیش وی آوردند.
~~بفرمود
# ~~تا همه را در آب ریخته بشستند و دارائی مملکت اصفهان را به فرزند خود
~~امیرزاده
# ~~عمر شیخ تفویض کرده امیرخان سعید برلاس را و شیخ محمد جوان و فاضل را
~~به
# ~~ملازمت او تعیین فرمود و رجوع ضبط و نسق مالی را به صاحب اعظم مظفر
~~الدین
# ~~مسعود نطنزی مسلم داشت و به جانب شیراز معاودت نموده شیخ یساول را به
# ~~حکومت کاشان فرستاد.9 PageV01P221
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0299.png)

# ذ کر امیرزاده ابابکر و جنگ او با امیر بوسف و کشته شدن امیر زاده
# سعید شهید] مرحوم مغغور امیرزاده امیر انشاه گورکان
# - طابالله ثراه - [وجعل الجنة مثواه](1)
# امیرزاده ابابکر - پیشتر ذکر آن گذشت - که چند نو کر خود را گرفته بکشت
# ~~وبا لشکر خویش به غرق1 ارغون رفت و آنجا ساکن شد. در اوایل محرم
~~[المحترم]
# ~~سنه عشر و ثمانمایه پیاده از طرف زنجان پیش او رسید و خبر داد که شکر
~~الله
# ~~جمال الدین بلغر و بیردی بیک و شرف شاه طارمی در روز چهارشنبه بیست و
~~چهارم
# ~~ذی الحجه سنه تسع وثمانمایه2شیخ حاجی عراقی را به قتل آوردند. امیرزاده
~~ابابکر
# ~~را این خبربغایت خوش آمد، فرمود تا بشارت زدند و در حال کوچ کرده
~~ازغرق3
# ~~ارغون به سجاس آمده از آنجا به گوزل دره رفت و تابستان قریب دو ماه
~~آنجا
# ~~ساکن شد.
# شکر الله آمد و به دستبوس مشرف کشت. عاطفت پادشاهانه و مر حمت
# ~~خسروانه در باره او به تقدیم رسانید و او را وزارت داده اختیار ms163 کلی به
~~وی داد و
# ~~علی صدیق را به طرف سقورلق فرستاد تا آن اطراف و نواحی را غارت کردند و
# ~~غنیمت بسیار آوردند.
# در آن ایام امیر یوسف عزیمت سلطانیه کرد وچون خبر او به تحقیق پیوست،
# ~~امیرزاده ابابکر به حدود قولانتر(2) امیر کرتون بهادر را به قراول(3)
~~فرستاد،4 تا
# ~~حدود رودخانه آیدین رفت و چهار کس را گرفته پیش امیرزاده ابابکر آورد.
~~امیر-
# ~~زاده از ایشان سئوال فرمود، تقریر کردند که امیر طهمورث شروانی برادر
~~امیر شیخ
# ~~ابراهیم و امیر جلال الدین خلیفه و امیر قرامان گنجهئی و امیر بسطام
~~جاگیر و چند PageV01P222
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0300.png)

# ~~وین 81 هجری
# ~~امیر دیگر با امیر یوسف ولشکری گران متوجهاند.
# امیرزاده ابابکربا امرای خود مشورت فرموده1 بر آن قراردادند که به
~~سلطانیه
# ~~روند و جای خود آنجا محکم سازند. چون بدانجا رسیدند لشکر[یان] امیرزاده
# ~~ابابکر از لشکر تر کمان متوهم گشته پیش او عرضه داشتند که ما در این
~~محل با
# ~~لشکر تر کمان جنگ نمیتوانیم کرد [به طرف ساوقبلاق ری رویم و آنجا خندق
# ~~کنیم و محکم بنشینیم. اگر لشکر تر کمان آنجا به سر ما آید با ایشان جنگ
~~کنیم].
# امیرزاده ابابکر درویش قوشچی را با دویست نفر در قلعه سلطانیه مقرر
# ~~فرموده به طرف ری روانه شدند و از ری به پای کوه دماوند رفتند آن
~~تابستان در
# ~~آن نو احی گذرانید. بعد از چند روز لشکر ترکمان مقدمشان امیر بسطام
~~جاگیر و
# ~~امیر پیر عمر و بیرم بک با امیر یوسف به سلطانیه رسیدند و امیر یوسف یک
~~شب
# ~~در سلطانیه بود.2 روز دیگر وجهی چند بر مردم سلطانیه حواله داشتند و به
~~طرف
# ~~سجاس روانه شد و لشکریان او در آن نواحی هر فوجی به طرفی رفتند و هر چه
# ~~یافتند، بردند وامیر بسطام قلعهآ سلطانیه را محاصره کرد و به تحصیل وجه
~~مشغول شد.
# بعد از آنکه امیر یوسف برفت، او نیز به ضرورت از در قلعه ms164 برخاست
# ~~لشکریان با اهل شهر دست درازی آغاز کردند و سرایت به تالان کرد و
~~سلطانیه را
# ~~غارت کردند و مردم سلطانیه را کوچ کرد بعضی به طرف تبریز و بعضی به
~~مراغه و
# ~~قومی به اردویل3 بردند و سلطانیه11آ) را خراب کردند.
# و امیر یوسف سلطان معتصم راکه پسر زین العابدین بن سلطان ابوالفوارس
# ~~جلال الدین شاه شجاع بن امیر مبارزالدین محمد مظفر بود، از دختر سلطان
# ~~معزالدین اویس بهادرخانبن امیر شیخ حسن،2 و او در زمانی که حضرت صاحب
~~PageV01P223
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0301.png)

# ~~قرانی آن ممالک را مسخرفرمود، او به جانب شام گریخته بود و بعداز وفات
~~حضرت
# ~~[صاحب] قرانی، دیگرباره به تطمیع جماعتی از افرادالناس به خوزستان آمد
~~و با
# ~~شیخزاده که داروغای1 حویزه بود، او را مصافی واقع شد و شکست یافته از
~~آنجا
# ~~پناه به امیره ساکی که از مشاهیر احشام لر دودانگه بود، برد و بار دیگر
~~غلبه سوار
# ~~و پیاده جمع کرده بر سر دزفول(1) آمد. خان سعید کوکلتاش که از قبل
~~امیرزاده
# ~~پیر محمد بهادر1 [که] داروغای آنجا بود، بسیار مردانگیها نموده به ضرب
~~راست،
# ~~او را از آن جایگه براند.
# بعد از آن که ازبودن خوزستان مأیوس گشته بود، پناه پیش امیر یوسف آورد.
# ~~امیر یوسف او را تربیت فرموده لشکری داد و به جانب همدان و لرستان3
~~فرستاد
# ~~و با امرای خود از راه مراغه به طرف تبریز رفت.
# چون امیرزاده ابابکر مراجعت امیر یوسف تحقیق کرد، باز عزیمت سلطانیه
# ~~فرمود و در آن ایام که امیرزاده ابابکر به طرف دماوند رفت، شکرالله
~~جمال الدین
# ~~بلغر در قزوین بود، سید رضاکیا که حاکم اکثری ازگیلانات بود، با لشکر
~~خود به
# ~~ولایت زودبار(2) و دیلمان(3) که در تصرف کیا جلال الدین پسر ملک کیا
~~ملک4 بود، PageV01P224
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0302.png)

# ~~آمد. وکیا جلال الدین از او منهزم گشته به شهر1 قزوین رسید. سید رضا
~~کیا، قلعه
# ~~لمبسر2(1) مسخر کرده در تصرف گرفت و پیش شکر ms165 الله فرستاد که کیا جلال
~~الدین
# ~~را گرفته و مقید کرده متوجه گردد تا با یکدیگر بیعت کنیم و طریقه اتحاد
~~و یگانگی
# ~~مسلوک داریم.
# شکر الله را با وجود آنکه باکیا جلالالدین مودت و محبتی هرچه تمامتر
# ~~بود، از غایت طمع او را گرفته به پسرخود سیرد و به طرف سید رضاکیا
~~روانه شد.
# چون امیرزاده ابابکراز دماوند به ری رسید، شیر بک را با جمعی از لشکریان
# ~~پیشتر روانه کرد. ایشان چون به قزوین رسیدند، کیا جلال الدین را از بند
~~خلاص
# ~~داده پیش امیرزاده ابابکر فرستادند و شکرالله با سید رضاکیا عهد و
~~پیمان کرده به
# ~~قزوین آمد و به سبب خلاص کیا جلال الدین با شیربک منازعت کرد و به
~~مجادله و
# ~~حرب انجامید. بعد از کوشش بسیار هزیمت گشته3 پناه به محلهآ سادات برد.
~~اکابر آن
# ~~محله شکر الله را گفتند: آتش فتنه انگیختی، از این جا به جای دیگر رو
~~که به سبب
# ~~تو زحمتی به ما نرسد و اگر تو با این طایفه جنگ می کنی، خان ومان و
~~اولاد و
# ~~اتباع ما در این قضیه بر تلف است. ما ترا خواهیم گرفتن4 و بدیشان
~~سپردن.5 چون
# ~~این سخن بشنید، از ایشان نیز گریخته به جانب رودبار رفت.
# امیرزاده ابابکر چون به قلعه شهریار رسید، این قضایا معلوم کرد، به قزوین
# ~~آمد واز اکابر قزوین خواجه شرف [الدین] خالدی را وسید عزالدین وجمعی را
# ~~پیش شکر الله فرستاد و او را ایمن گردانید. شکرالله به قزوین پیش
~~امیرزاده ابابکر
# ~~آمد. پسرش محمد را به قتل آورد و شکرالله را به مالی خطیر مطالبت نمود
~~تا به
# ~~شکنجه و عذاب هلاک شد.
# بعداز آن در6 اواسط جمادی الاول از قزوین به سلطانیه آمد و از آنجا با
~~لشکر
# ~~دو شب در میان به اردبیل رفت. در روز چهارشنبه هفدهم به اردبیل رسید.
~~مردم آن PageV01P225
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0303.png)

# ~~نواحی را غارت کرد و سه روز متصل ms166 غارت و تاراج بود. آن را خراب کرده
# ~~غنایمی که گرفته بودند، مراجعت نموده به آغرق رسانید و از آنجا عازم
~~جانب مراغه
# ~~شد. در هفتم جمادی الاخر [سنة المذکوره] به مراغه رسید. آن را نیز غارت
~~کردند
# ~~ومردم را نیز اسیر گرفتند و با اطفال و عورات ایشان شناعت(1) بسیار
~~رفت. از آنجا
# ~~به طرف محال1 کردستان روانه شد و هوا به غایت سردی رسیده بود. خواست که
# ~~آنحا قشلاق کند، لشکر را به نواحی کردستان فرستاد، با آنچه مقدور و
~~میسر شد،
# ~~نهب و غارت کردند. و امیرزاده ابابکر به عیش و شراب مشغول شد. چون
~~اوایل
# ~~بهارشد، [از آنجا] به در گزین آمد. آنجا خبرشنید که امرای جاونی
~~قربانی: نوروز2
# ~~و عبدالرحمن و طاهر و جمعی قریب پنج هزار خانوار از طرف سمرقند گریخته
~~به
# ~~راه خوارزم و مازتدران آمده به حدود ری رسیدهاند.
# امیرزاده ابابکر از در گزین کوچ کرده به طرف آغرق ارغون که در ولایت
# ~~سجاس است، روانه شد و پیش ایشان ایلچی فرستاده ایشان را دلداری نمود و
# ~~امیدوار گردانید. به توابع درگزین رسیده به اردوی امیرزاده ابابکر ملحق
~~شدند.
# ~~مجموع را اسب و جامه و انعام [داده] در باب امور ملکی مشاورت پیوستند.
# ~~امرای جاونی قربانی گفتند: به طرف آذربایجان رویم و آن حدود را از دست
# ~~تر کمانان مستخلص گردانیم. آن مقدار که توانستند لشکر جمع کرده متوجه
~~تبریز
# ~~شدند .
# و از آن طرف امیر یوسف نیز چون از این عزیمت خبر یافت، لشکرهای
# ~~خود آنچه توانست جمع کرده بخود پیشتر از همه متوجه تبریر گشت. در
~~شانزدهم
# ~~ذی القعده4 سنه عشر و ثمانمایه به تبریز رسید و در شنب غازانی نزول کرد
~~و چون
# ~~لشکرش هنوز تمام5 نرسیده بود، بنابر احتیاط تبارزه را فرمود تاگرد
~~قیتول او را
# ~~خندقی کندند و امیر نظام الدین بسطام با برادران منصور و معصوم2) و
~~پسرش PageV01P226
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0304.png)

# ~~اخی فرج11) روز یکشنبه هژدهم ذی ms167 القعده1 با غلبه هر چه تمامتر به امیر
~~یوسف
# ~~در اطراف ولایات2 بودند، در آن ایام مجموع پیش امیر یوسف [جمع] آمدند و
# ~~لشکر او بیست هزار سوار بود، سوای پیاده.
# و امیرزاده ابابکر بهادر در بیستم ذی القعده [سنه] مذکور به دهخوارقان
~~رسید
# ~~و آنجا به دو روز به سردرود(3) آمد و در روز شنبه بیست و چهارم ذی قعده
~~[در آن
# ~~منزل] با لشکر ترکمان ملاقات افتاد. از طرفین میمنه و میسره وقلب و
~~جناح
# ~~بیاراستند. برمیمنه امیرزاده ابابکر اول امیرزاده اعظم امیرانشاه
~~گورکان بود و بعد از
# ~~او امرای جاونی قربانی: بهرام و نوروز وکیقباد، بعد از ایشان امیرک
~~منجان وناصر
# ~~وبرمیسره ایکوتیمور و شیربک وانکه تیمور و هبة الله4 و دولدای
~~عبدالرحمن و علی
# ~~صادق5 و حسن و درویش و در قول امیرزاده ابابکر با نوکران خاصه با چند
~~امیر
# ~~قشون. و از طرف امیر یوسف، بر میمنه اونچ، پسرش پیر بوداق وشه بوداق و
# ~~شاه محمد و اسکندر(4) و اسفند(5) و بعد از ایشان پیرحسین سعد و بوساط و
~~اسد
# ~~و امین و حسن و جلالالدین دیزک و یادگار [شاه] و عیسی بیک و محمد دواتی
~~و
# ~~زکریا و حمید و مزید و طرسون و بایزید و برسون6 و بختیار و حبش بک
~~وعبدل7
# ~~بر میسره ایشان، سلطان احمد و غازان پسران امیر مصر و امیر بسطام و
~~امیر منصور PageV01P227
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0305.png)

# ~~وامیر1 معصوم وموسی دوکر وقاسم والیاس و پیرعمر وپیرمسک2 وسلطان
~~[خواجه]
# ~~و علیکا و با فرج و مزید و علی پاشا و بوساط و قراقوچ و آیدین و شمس
~~درازو
# ~~قرابا یزید و قوچ قرا وحسین نکور وقرا و محمد طوغای2 و علی عرب و داود
~~و
# ~~ستلمش و تنکری و رمش14) و امیر یوسف در قلب با بهادران ترکمان از طرفین
# ~~روی به حرب آوردند.
# دلاور قرا پوسف نامدار %~% به هیجا در آمده چو اسفند یار
# نشسته بر اسبی چوکوه روان %~% بر ms168 آورده از جسم صدکس روان
# اول کسی که از لشکر امیر یوسف در آن جنگ پیشدستی نمود، امیر نظام-
# ~~الدین6 بسطام جاگیر بود، در میدان تاخت و دو سه کس راکشته بازگشت. بعد
~~از
# ~~او پیر عمر حمله کرد و جمعی را براند و بسیاری را زخمی کرد. بعد از
~~ایشان بیرم
# ~~بیک چون آن حال دید، میان صف در آمد، تیغ کشیده چند کس را زخم رسانید.
~~از
# ~~پس ایشان جلالالدین خلیفه حمله کرد و چند کس از پیش او گریزانده7 شدند.
# ~~امیرزاده ابابکر بهادر چون آن حالات مشاهده نمود،
### | شعر
# بغرید برسان ابر بهار %~% چوشیری که بیند به صحرا شکار
# تر کمانان8 که پیش آمده بودند، به جملگی از او گریزان9 شدند. از عقب
# ~~ایشان رسیده جلالالدین دیزک را سر از تن جداکرد. بعد از آن همه لشکر از
# ~~طرفین چنان به هم بر آمدند که ضارب از مضروب و غالب از مغلوب فرق
# ~~نمیتوانست کرد.

PageV01P228

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0306.png)

# # ز تبریزا تا دامن سرد رود %~% رو آن گشت خون سپاعی چجو ر ود
# # نبد هیچگس را مجال گذار %~% ز بسباری گشته در کارزار
# امیرزاده ابا بکر چون شیرگرسنه2 و گرگ درنده بر هر طرف حمله می کرد،
# ~~برهم میزد. چون به موضع خود باز آمد، لشکر را به هم رفته3 دید.
# و جاونی قربانیان که به عدد و سپاهی غلبه بودند، اما در جنگ سستی
# ~~نمودند ومعلوم شد که ایشان با آن لشکر مقاومت نخواهند نمود. درمیان آن
~~گیرودار
# ~~امیرزاده مرحوم مغفور [امیرزاده] امیر انشاه بهادر که نزدیک جاونی
~~قربانیان بود،
### | شعر
# سر افراز میران شه صف پناه %~% به هیجا ورا کرد ترکی تباه
# روانش بر آمد به خلد برین %~% به فرمان بی چون جان آفرین
# ~~قضا بساط حشمت4 و سلطنت او در نوشت. چون متقاضی اجل گریبان جانش گرفته
# ~~بود، از چنگال شیر اجل جان نبرد. آجال به حکم ذوالجلال است، «چون در
~~آید
# ~~نپاید».
# چون قضیه بدین جا ms169 رسید، امیرزاده ابابکر بهادر عزیمت هزیمت نموده
# ~~روی به طرف سلطانیه آورد و لشکر تر کمان غالب گشته ایشان را در پی
~~کردند
### | شعر
# گرفتند تاراج بیش از حساب %~% نه چندا نگه و صفش کنم در کتاب
# ~~بعد از آنکه سلطان سعید امیرانشاه بهادر شهید شد، تر کمانی سرش از تن
~~جداکرده
# ~~پیش قرا یوسف برد. امیر یوسف با او غضب کرده فرمود تاگردنش بزدند و سر
# ~~امیرزاده را به عزت تمام بشستند و در جای پاک پیچید و تنش را نیز فرمود
~~تا به
# ~~موضع سرخاب(1) بردند و آنجا مدفن ساخت.
# بعد از آن به مدتی، شمس غوری نام شخصی در صورت درویشان، استخوان
~~PageV01P229
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0307.png)

# ~~او را به ماوراء النهر رسانید. وامیر یوسف می گفت که اگراو زنده پیش من
~~میرسید،
# ~~آن مقدار که ممکن بودی او را عزت و حرمت میداشتم و هر چه به دست من بر
# ~~آمدی، در حق او نیکوئی می کردم. و اهالی تبریز و آن نواحی که اکثر
~~مربای1(1)
# ~~دولت او گشته بودند، غصه و درد دل خود در این مصیبت آشکارا نمیتوانستند
~~کرد2
# ~~و هر کس؛
### | شعر
# در گوشههای خا نه و اندر خرابهها
### | بنهان زخلق چون صدف اندر درون گریست
# در جرحه قضا چواجل دامنش گرفت
### | چشم جهان سیه شد و آفاق خون گریست
# و خیر این واقعه به هر جاکه رسید، مردم به زاری و نوحه در آمدند و این
# ~~مصیبت نه از آن قبیل بود که به بکاء(2) و عویل(3) در مدت طویل حق آن
~~توان گزارد
# ~~و آن حسرت و تاسف نه از آن جمله که به زاری و نوحه گری داد آن توان
~~داد.
# ~~آسمان در این ماتم کبود جامه تمام است و زمین در این مصیبت خاک بر سر
~~بس
# ~~است و شفق بر رسم اندوه3 زدگان رخساره به خون دل شسته است و ستارگان بر
# ~~عادت مصیبت زدگان4 برخاک نشستهاند. صبح اگر در این ms170 واقعهآ هایل جامه
~~درید
# ~~صادق است. ماه در این حادثه مشکل، اگر چهره خراشید، محق است. سحاب اگر
# ~~در این غم به جای آب، خون بارد، سزاست. دریا بر این ماتم اگر کف بر سر
~~آرد،
# ~~رواست. آفتاب را مهر چون شاید خواند که بعد از او برافروخت و شفق را
~~شفق
# ~~نشاید گفت که دلش نسوخت.

PageV01P230

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0308.png)

### | شعر
# # جهان داند بسی خرمن چنین سوخت %~% مشعبد (1) را نشاید بازی آموخت
# حق جل جلاله روایح(2) غفران و فوایح(3) رضوان به ارواح گذشتگان که
# ~~سر گذشت احوال ایشان موجب اعتبار هوشمندان و استبصار خردمندان است، در
# ~~رساناد و سعادت اخروی کرامت کناد، بمحمد و آله الامجاد.
# بعد از این فتح که امیر یوسف را روی نمود، سجدات شکر به جای آورده
# ~~امرا و ارکان دولت و لشکریان خود را بعد از تربیت و عاطفت اجازت فرمود
~~تا
# ~~به اماکن و مساکن خود روند و در غره ذی الحجه سنه عشر و ثمانمایه امیر
~~نظام
# ~~بسطام را به طرف بلوکات اردبیل که بدو منسوب بود، روانه گردانید. امیر
~~چون
# ~~بدانجا رسید، ساختگی لشکر کرده درشانزدهم ذی الحجه مذکور1 ازاردبیل
~~حرکت
# ~~فرموده با لشکری که ساخته گردانیده بود متوجه عراق عجم گشته راه
~~سلطانیه پیش
# ~~گرفت و پیشتر درویش حامدالشتی را که در حسن سیره مشارالیه بود، به
~~سفارت و
# ~~رسالت پیش درویش قوشچی که کوتوال قلعهآ سلطانیه بود، از قبل امیرزاده
~~ابابکر
# ~~فرستاد، مضمون رسالت آنکه میباید که بینزاعی و جنگی قلعه را2 تسلیم
~~نواب
# ~~امیر یوسف گرداند.
# چون سفیر به قلعه سلطانیه(4) رسید و آداب رسالت به تقدیم رسانید، کلمسات
~~PageV01P231
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0309.png)

# ~~و مقبول نیفتاد و در عقب امیر بسطام رسید و به مرغزار قنقر اولنگ1(1)
~~فرود آمد.
# ~~روز دیگر به حوالی قلعه محیط شدند و از طرفین مستعد حرب و ضرب گشتند.
~~از
# ~~منتصف محرم سنه احدی عشر و ثمانمایه تا اواسط صفر به حرب و ضرب
# ~~گذرانیدند و روز ms171 جمعه هفدهم2 صفر [مذکور] فتح آن قلعه امیر بسطام را
~~میسرشد
# ~~و کوتوالی آن به برادر خود امیر معصوم داد.
# چون خبر فتح قلعه سلطانیه به امیر یوسف رسید، به غایت شادمان گشته
# ~~تربیت و عاطفت خسروانه درباره امیر نظام الدین بسطام به تقدیم رسانیده
~~و ایالت
# ~~ولایت عراق بدو مسلم داشت.
# حکایت سلطان احمد و بغداد دراین [سال] هشتصد و ده هجری3
# سلطان احمد در این سال اکثر اوقات در بغداد بود و به استحکام بارو و حفر
# ~~خندق اشتغال مینمود. در اواخر شهور سنه تسع و تمانمایه خبر رسید که
# ~~شاهزاده ابوالمظفرعلاءالدوله مسعود از حبس سمرقند خلاص یافته میرسد.
~~سلطان
# ~~احمد مجمو ع امرا و ارکان دولت خود را به استقبال او فرستاد و بفرمود
~~تا شهر
# ~~بغداد آذین بستند وچون نزدیک رسید، سلطان احمد بخود با عبیدالله
~~استقبال نمود PageV01P232
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0310.png)

# ~~و پیاده شد. فرزندگرامی در پای پدر افتاد و پدر او را دلداریها نمود و
~~با یکدیگر
# ~~به شهر در آمدند و به عیش و شادمانی مشغول شدند.1 [بعد] از چند روز حکم
# ~~فرمود که شاهزاده با حرم و متعلقان به طرف حله(1) روند وآن نواحی (را)
~~درحوزه
# ~~تصرف گرفته به عیش و خرمی بگذرانند، برحسب فرمان به تقدیم رسانید.
# و سلطان احمد به کار عمارت بارو و خندق اشتغال می نمود و بر عادت
# ~~معهود به شرب خمور2 و مجاورت ولذات3 ولدان و حور روزگار می گذرانید.
# در این اثنا بدو رسانیدند که بغداد شاه ازغایت غرور وغفلت دل را هوس
# ~~خانهآ دیو ساخته خیالات فاسد به دماغ راه داده است . چون این معنی به
~~تحقیق
# ~~پیوست، فرمود تا او را مقید گردانیدند.
# در اواخر شعبان سنهآ عشر و ثمانمایه خبر رسانیدند که شاهزاده علاءالدوله
# ~~را پسری آمد، شیخ حسن نام نهادند و به جهت طوی و جشن به طرف حله روانه
# ~~شد و بفرمود تا تمامت شهر آذین بستند و طوی کرده چند روز ms172 [متعاقب]
~~عشرتها
# ~~کردند.4 بعد از آن به بغداد مراجعت کرد و زمستان در بغداد گذرانید. چون
~~مژده
# ~~بهار به دلها رسید پسر را باز خوانده چندگاه به عشرت با پدر به سر
~~بردند.5 PageV01P233
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0311.png)
~~PageV01P234
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0312.png)

# ~~ذکر وقایع و حوادث سنه احدی عشر وثمانمایه(1) و در این سال جشن
# و طوی ختان(2) شهزاده جهان وجهانیان1 بایسنغر(3) خان بود
# در شهر هرات2 [و امیرزادهآ جوانبخت جوکی بهادر]
# در اوایل این سال حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# ~~1) سال 811.
# ~~2) حبات. حتته (منتهی الارب)
# ~~آو تیز ولد شاه رح میررا بوده و پادشاه حوس طبع وکفر پرور و سخا
~~پیوعیاش
# ~~و تدیم دولت مجلس ارای بوده و چندان آهل هنر و فضل و خطاط و خو الونقاش
# ~~و سار ندهآ بی نظیر کد به تر بیت او در نشوونما آمده بودهاند، ار
~~ببودائی
# ~~ندیم محلس او بوده ومولانا شرف الدین علی یزدی ظفر نامه را به حسن ام
~~او تحریر
# ~~فرموده است... و تیر خاقط آبرو همین کتاب (بده آکتواای ربه تشویق و
~~عنایت او
# ~~نگاشت. از آثار با یسنغر کتیبیی است در مسجد جمع دوهرشاد، برخی از
~~اشعاراو در
# ~~تذکرهها باقی مانده است، ما نند:
# ~~ندیدم آن دو رخ اکنون دو ماهست
### | ولی مهرش بسی بر جان ما هست
# ~~گدای کوی اوشه بایسنقر
### | گدای کسوی خو بسان پادشا هست PageV01P235
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0313.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~بر مقتضی سنت نبوی «علیه افضل الصلوة واکمل التحیات»(1) فرمود که
~~فرزندان که
# ~~عنوان صحیفهآ شادمانی و جمال چهرهآ کامرانی و میوهآ دل و ثمرهآ عمر و
~~مدار کار و
# ~~ذخیرهآ روزگارند،
### | نظم
# دو کوهرکان بختیاری %~% دو دری برج گامکاری
# دو شهر پارحزین، دو نامدار رزین %~% دواختیار زمان و،دو افتخارزمین
# ~~مخدوم ومخدوم زادهآ جهان و جهانیان منظور نظر رحمان نورحدقهآ سلطنت و
~~نور
# ~~حدیقهآ مملکت شمس فلک1 السعادة، بدر السماء2 العظمة والسیاده، در صدف
# ~~پادشاهی، ملحوظ نظر [عنایت] وعاطفت الهی - معزالحق والدنیا والدین-
~~بایسنغر
# ~~بهادر- بلغه الله تعالی ms173 غایة الامال ووفقه بمحاسن الاعمال- که سلموت(2)
~~دل وراحت
# ~~روح وقرهآ عین وقوت ساعد و فراغ خاطر و فتوح روزگار و مفتاح آمال
~~وامانی
# ~~است و حقیقت آن است3 که بر جویبار فطرت شجرهآ دولت ثمرهئی به از او
~~نداده
# ~~است و در کنار مملکت، مادر روز گار فرزندی از او اهلتر نزاده و دلایل
~~شهریاری
# ~~در ناصیهآ(3) او معاینه میتوان دید و از راه استعداد کمال استقلال4 او
~~به اعبای(4)
# ~~مملکت حقیقت میتوان شناخت و به تائید ربانی وثوقی تمام حاصل است و آثار
# ~~آن از حرکات و سکنات او ظاهر میشود که در پادشاهی عنقریب به امدی(5)
~~بعید
# ~~که مرتقی(6) همت و منتقی5(7) نهمت دولتخواهان است، خواهد رسید و
~~درمراتب PageV01P236
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0314.png)

# ~~جهانداری از پادشاهان روزگار وخسروان کامکار به مزید ارتقا مخصوص خواهد
# ~~شد و امیرزاده جوانبخت شکوفه باغ کامکاری و گل بستان شهریاری و نهال
~~چمن
# ~~کمال و هلال آسمان اقبال1 نور دیدهآ مکرمت و نیروی بازوی معدلت که در
~~ظهور
# ~~غره صباح زندگانی و زهور(1) گل باغ کامرانی که ماه دولت هلال و سروحشمت
# ~~نهال است، توشیح او به هنرهای پادشاهانه و ترشیح(2) او در ارتقای مدارج
# ~~سروری معاینه(13 و هویداست.
### | مصراع
# بزرک همت و بسیاردان و اندک سال
# جلال الحق والدین محمد2 جوکی بهادر - احسن الله به الامتاع وادام به
# ~~الانتفاع(14- به مهم چنان که سنتی موکد و قاعدهآ ممهد است سنت کنند،
~~فرمان شد
# ~~تا اسباب طوی و مایحتاج مهیا گردانیدند. صیت این سنت به ملاء اعلا
~~وساکنان
# ~~عالم بالا رسید، ماه که برید3 اقطار سموات و سیاح منازل ومقامات است،
~~این
# ~~نوید به اطراف گردون واکناف چرخ بوقلمون رسانید و طبل این سور وبشارت
# ~~این سرور بر بام آسمان فرو کوفت و عطارد که مستنبط (5) علوم و مستخرج
~~احکام
# ~~نجوم است، ارتفاع61) قوس النهار به درجه و دقایق حاصل کرد و طالع وقت
~~مشتمل
# ~~بر سعود4 دولت و سهم سعادت در زایجه[7) آن ثابت گردانیده ms174 و ناهید که
~~مخدره PageV01P237
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0315.png)

# ~~گلچهر و پرده سرای سرا پردهآ سپهرست، زمزمهآ چنگ به خرچنگ رسانید و
~~نغمهآ
# ~~عود از سعود بگذرانید و به حرکت شوقی فلکوار در چرخ آمد و چون سرو و
# ~~چنار سراندازی(1) و دست افشانی گرفت و آفتاب که خسرو سیارگان و
~~فرماندهآ
# ~~معمورهآ آسمان است، چون شاخ [درختان] در خزان زرافشان شد1 و مانند ابر
# ~~در نیسان گوهر نثار آمد و عقیق به آستین و یاقوت به دامن ریخت و لعل از
~~خارا و
# ~~لؤلو از دریا هدیه آورد و بهرام که سپهدار انجم و سالار کشور پنجم است،
~~سر
# ~~هنگامهآ گذر بر دوش و تیغ در بر به پرده برداری و خدمتکاری برخاست و
~~صفها
# ~~از راست و چپ بیاراست و برجیس که سعدا کبر است و صاحب محراب و
# ~~منبرست، خطبه تهنیت بخواند و در دعا و ثنا فصلی مشبع(2) براند و تاریخ
~~این
# ~~آئین و قصه این جمعیت بر صحایف ایام ولیالی مسجل گردانید و کیوان که
~~پیر
# ~~دراک و صو معه نشین قلها افلاک است، کمر خدمت برمیان بست و عود قساری
~~(3) بر
# ~~مجمرهٔ‌(4) خورشیدنهاد3 وطلسم دولت واقبال برصفحهآ ماه کشید ودفع عین
~~الکمال(5)
# ~~را معوذتین61) برخواند. به موضع باغ شهر خرگاههای صد سری و هشتاد سری
# ~~با تختهای زرو نقره بسه خوشههای لعل و مروارید مرصع و مزین کردند
~~وخیمههای
# ~~سقرلاط(7) و سایه بانهای ابریشمین سر به عیوق افراشت، اطناب و اوتاد
~~سرا
# ~~بردهآ شاهی به ماه و ماهی رسید.

PageV01P238

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0316.png)

### | شعر
# ~~از خیمه و خر گاه تو گوئی که سپهرست
### | پرکوکب رخشنده هههکوه و بیا بان
# ~~بساط نشاط1 بگسترانیدند ومجلس انس وخرمی بسان بهشت برین
# ~~آرایش و جمال یافت و بخار عنبر و بخور عبیر با نسیم صبا بیامیخت و جهان
# ~~غالیه سای و زمین نافه گشای شد. شهر و بازارها بر مثال باغ ارم خرم و
~~آراسته
# ~~گشت.
### | شعر
# ~~شهر ز دیبای روم نفز تحر ms175 از بحوستان
### | راه ز خوبان شهر خوبتر از قندهار
# ~~چهار طاقها1) و تعبیهها نصب کردند و در و دیوار به دیبای روم و زربفت
# ~~چین آذین بستند.
### | شعر
# ~~ساختی بزمی که2 شد ز آرایش و آوازهاش
# چشم جوزا پر شعاع وگوش کیوان پرانین(2)
# ~~فرخ آذینیکه در فردوس اعلا مژده داد
# حضرت صحاحبقرانحی را بدان روح الامین
# ~~قبههای خوب منظر که ازقمه3آ(3) آن مر غ تیز پربه پرواز نگذشتی ومهندس
~~فکر
# ~~و ضمر از کیفیت تقدیر آن عاجز آمدی، بسته شد و از بلندی شرفات(4) در
~~چنبر
# ~~چر خنیلی میسود و از ذروهآ ایوان سیم اندودو بارگاه زرنگارمی گذشت و
~~لمعان بروق PageV01P239
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0317.png)

# ~~تیغ واشعهآ اسلحهئی که از اطراف آویخته بودند، روح باصره را تجلیل
~~میداد و
# ~~عکس و فروغ آن بر مثال چشمهآ خور چشمها خیره می کرد و مانند درج پر
~~گوهر و
# ~~برج پراختر میدرفشید1،1) گفتی اجرام نورانی از آسمان به زمین آمدهاند
~~یا اجسام
# ~~ظلمانی صفای جوهر2 روحانی گرفته.
### | شعر
# چو تردن گه دوست پرزر و زیور %~% چو بوسهگه یار پر در و گوهر
# چوار تنگ3ما نی پر از نقش وصورت %~% چوفردوس رضوان پرازحور دلبر
# همه قصر عالم زحسنش معطل %~% همه روی گیتی زبویش معطر
# کیوان که پای رفعت بر سرگنبدگردان دارد، به پاسبانی قصر رفیع ایوان
# ~~برخاست و خاک بارگاه اشرف که آسمان دایره کردار مر کز آستان او زیبد،
~~سرمهآ
# ~~دیده ساخت و در مقام طاعت و خدمت پرگار صفت به عرق عبودیت بایستاد و
# ~~مشتری از گلشن رامش و نزهت گلبرگ سعادت افشاند و ذخایر و خزاین سعود به
# ~~رسم خدمتی به موقف عرض رسانید. بهرام خون آشام غاشیهآ (2) خدمتکاری بر
~~دوش
# ~~گرفته و حلقهآ چاکری در گوش کرده از میانه کرانه جست و در گوشهئی ساغر
~~گرفته،
# ~~تیغ وخنجر عدو مال، به کاس وقدح مالامال بدل کرد وخورشید پیش جمال
# ~~خوبرویان ذرهوار دررقص آمد و از خرمن ماه رخسار شاهدان پریوش خوشه ms176
~~چینی4
# ~~کرد و از عارض مجلس آرای خوبان دلکش نور دزدید و زهره بربط سرا برنوای
# ~~بلبلان بزم مانند گل جامهآ صبر وقرار چاک زده و از نالهآ نای و خروش دف
~~پای
# ~~نشاط و لهو و طرب دایره آسا بر گرفت و عطارد بسان سوسن ، زبان به
~~تقرر(3)
# ~~مدح و نشر ثنا بر گشاد و دهان به ذکر خسروکیهان چون صدف و نافه معدن در
# ~~خوشاب و مسک ناب گردانید و بر طلعت ساقیان سیم عذار «وان یکاد» برخواند
~~PageV01P240
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0318.png)

# ~~و ماه از برای جشن همایون در سرای زر افلاک از ستاره درم زد و از روی
~~ورای
# ~~شاه فریدون جاه ضیاء و سنا عاریت خواست.
### | شعر
# «له کبریاء العشتری و سعوده %~% و سورة بهرام و طرف عطارد»(1)
# و مجلس بزم از نیکوان سروقد گلنار1 خد(2) و شاهدان مه پیکر جوزا کمر
# ~~که بهار دلبری وهلاک جان صابری بودند، به جزع(3) خونخوار ولعل شکربار
~~روان
# ~~را درد و دارو، گفتی بوستانی پر از گل و سنبل و یاسمن است و یا آسمانی
~~پر از
# ~~مه و مشتری و زهر5 و پروین.
### | بظ
# همه شگر لب و بادام چشم و پسته دهن
### | بنفشه زلف و سمن عارضین وگل رخسار
# ~~تو گفتی حوران عین از ایوان خلدبرین به نظارهآ آن بزم راحت افزای
~~آمدهاند و یا
# ~~پریان دلربای از چهرهآ جانفزای نقاب باز کرده از کمال صفا و روشنی در
~~روی ماه
# ~~پیکرشان عکس ساغر چون صورت در آینه پدید می آمد و از غایت نازکی گل
# ~~عارض آفتاب انوارشان از آسیب نقش حریفان مجلس چون عارض گل به دم باد
# ~~خزان آزردد و پژمرده گشت.
### | شعر
# رخی چنا نکه ز خورشید و ماه نتوان کرد
### | خطی چنا نکه ز مشک سیاه نتوان کرد PageV01P241
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0319.png)

# ~~چگونه بوسه توان زد بر آن لب نازک
### | که از لطافت در وی نعاه نتوان کرد
# لعل شکرفروش خوبان باده نوش شد وهوا از ms177 عکس جمال پریرویان بهرمان
# ~~نوش گشت وگل رامش(1) درگلزار عذار شاهدان نثار1 آمد ولاله شادی در چمن
# ~~رخسار ایشان بشکفت و بنفشه از شرم زلف دوتا2 و چین یکتای هر یک سردر
~~پیش5
# ~~فکند.
### | نظم
# # نقش بند(2) جمال و واهب(3) حسن %~% داد حسن و جما لشان داده
# # عقل پیش لب چو بسدشان(4) %~% راست چون کاه پیش بیجاده
# ~~و ساقی چون نرگس ساغرزرین بر دست سیمین نهاده بود و کاسههای می ناب
# ~~چون قمر در منازل4 خویش روان کرده قدح بر قدح میپیمود و فرح بر فرح
# ~~می افزود و در غم میبست و روی نشاط می گشود.
### | شعر
# ~~گفتی که لعل ناب و عقیق گداخته است
# در جام زر ز عکس رخ او شراب ناب
# ~~فروغ آتش رخسار او آبروی گل خود روی میبرد و لاله از آن عارض
# ~~میرنگ، رنگ می آورد و گل سرخ از آن چهرهآ زیبا در عرق خجلت می نشست.
### | ظم
# ~~بنامیزد، بنامیزد، نخه کن تاتوان5 بودن
# غلام آن چنان روئیکه گل رنگ آرد ازر نگش PageV01P242
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0320.png)

# ~~چگونه مه توان خواندن چنان خورشید رو ئی را
### | که نور دیدهآ روزست گرد نعل شبر نگش
# و خورشید عارض نورگسترش روشنی بر ماه دو هفته تاوان می کرد و ماه
# ~~رخسار خورشید منظرش عکس بر ایاق(1) بلورین و جناق211) سیمین میانداخت.
### | نظ
# # عکس رخش هر2 که درشر اب ببیند %~% ماه مقنع در آفتاب ببیند3
# بلکه لعل شکرخنده او بر ماد وآفتاب طنازی می کرد و عقد نسرین ازعقد
# ~~پروین بر میداشت و قفل یاقوت از درج در یتیم می گشاد و از چشمه نوشین
~~درر و
# ~~دراری(3) پیدا می آورد و از شکر عقیق رنگ سلک لالی می نمود و از میان
~~صدف
# ~~گهرهای شب افروز عرض میداد،
### | [نظم
# # به خنده عقیقین نقط(4) میم کرد %~% شباهنگ(5) در میم دو نیم کرد
# ~~گه به خنده از پسته شکر افشان جانهای عاشقان به غارت میبرد و گاه به ms178
~~زلف
# ~~چو گان مثال و گوی دلستان زنخدان راه کاروان رو4 ان، روان میزد.
### | ظم
# ~~ز نخدان تو چون گوی است و چون چوگان مرا قامت
# گریبان تو پر ماه است و پر پروین مرا دامن
# ~~ز عکس آن5 میی دادی به ماکز جرعهآ جامش
# هیان چشم مردمها چو مستا نحند در گلشن PageV01P243
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0321.png)

# وجام بلورین به عکس ازچهرهآ ساقی حکایت می کرد و نور او صفحهآ دیوار1
# ~~بسان صحیفهآ گلنار می گردانید، گفتی جرم آینه رنگ او مطلع خورشید رخشان
# ~~است و از غایت روشنی چون پیکر ماه مستنیر و تابان و از غایت رقت و صفا
~~مانند
# ~~آب بسته و شراب مروق(1) در وی به شکل یاقوت گداخته می نمود.
# # لب ببند2 اندر آن قدح که به وصف %~% جان در جسم و نار در نورست
# # مچو ز نبور شل ز بانگر و یحاز %~% در مو ارش اعاب ز نبورست
# # بادهگر جآن حور شل، شا یل %~% زا نکه انگور دیدهآ حورست3
# از4 قدح سیمگون چون شفق از دهان صبح و سهیل از خط مجره21) می تافت
# ~~و پیاله از لمعان او چون ساغرگل و لاله عقیق سیما، می گشت.5
### | شعر
# لعل گحردد زعکس اوگف دست %~% روزگردد زنور او شب تارز
# و بر روی بادهآ گلگون شکوفهآ حباب چون عقد پروین بر پیکر بهرام پدید
# ~~می آمد و بسان جرم ناهید از میان خورشید واخگر7 از جوف8 آتش می
~~درفشید،9
# ~~گفتی کافور بر شنگرف رومی بیختهاند و یا ژاله بر عارض ارغوان ریخته و
~~سوسن
# ~~بر توده گل وگلنار افشانده لؤلؤ لالا(3) بر ورق لالهآ نعمان(4) نثار
~~کرده.
# # لکان حباب الکاس فی وجناتها %~% کواکب در فیسماء عقیق(5)» PageV01P244
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0322.png)

# *تالق من تحت الحباب کانها   چو خورشید جامی که گوئی حبا بش %~% * %~%
# همه زهر گانند مز هر(1) گرفته %~% عقیق خدودتحت در المدامع(2)»
# ازگریهآ بلبله(3) صبح نشاط در خنده آمد وگل خرمی از غنچهآ امید روی
# ~~نمود و رایحهآ سلوت از ms179 چمن مراد به مشام دل رسید و نسیم خوشدلی از مهب
# ~~کامرانی وزیدن گرفت و نهال نشاط در بوستان عیش بالاکشید و شاخ نزهت در
~~باغ
# ~~طرب به بار آمد1 و سرو سرور در جویبار انس2 تازگی پذیرفت و سپاه غم
~~بنات3
# ~~کردار از ساحت ضمیر متفرق گشت ولشکر شادی ثریا صفت در سلک امانی مجتمع
# ~~شد و خرمن تیمار به سعی بادهآ خوشگوار به باد برداده آمد.
### | نظم
# باده چو بانگ غم با عکس چون خورشید او
### | هیچ نتواند چخیدن(4) چون قصب(5) با ماهتاب]
# ~~تلخ طعمی که به مذاق جان حلاوت شهد و شکر میفرستاد و روح صفوتی که به
# ~~چهره باده نوش گونهآ زر و لون یاقوت احمر میداد.
### | نظم
# آب است و نه آب است، چو آتش نه چو آتش
### | کی آتش با آب دهد بوی ریاحین
# ~~تلخی که ارباب4 طبع لطیف و اصحاب عقل شریف شیرینتر از جان عزیزش تصور
# ~~می کنندواز غایت بها یک جرعه آن به ملک جهانی ارزان میشمارند. عجب آتشی
~~که
# ~~خواص آب حیات در اجسام ظاهر کند و شگفت آبی که رخسار نوشندگان را رنگ
~~PageV01P245
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0323.png)

# ~~آتش دهد. از عکس حباب او اوج هوا سپهری پرکواکب انور و جرم زمین معدن
# ~~یاقوت احمر می نمود و نسیم روح پرورش اطراف جهان را به روایح عنبرو
~~نفحات
# ~~مشک اذفر(1) چون کلبهآ عطار1 می گردانید. جرمش از غایت صفوت وکمال
~~لطافت
# ~~با هوای صافی دم مؤاخات(2) و مساوات میزد و رنگش از فرط روشنی وحمرت(3)
# ~~ازرنگ یاقوت احمررمانی فایق(4) و راجح(5) می نمود، هم از رنگ رخش معشوق
# ~~گلعذار نصیبی کامل گرفته وهم از گونهآ اشک خونین عاشق نصابی تمام به
~~دست آورده.
# ~~شرابی که از روشنی اوج هوا و جرم خاک را برج اختر و درج پر گهر می
~~گردانید.
# ~~آبی با آتش به طبع یکسان و در لطافت با هوا توامان و خاک از شعاع او
~~رنگ2
# ~~نگین بدخشان.
### | ظم ms180
# ~~خورشید از شعاعش بر چرخ منگسف(6)
### | ناهید از نسیمش افتاده در خمار
# ~~گوئی جمال ساقی از عکس نور او
### | دری است در نشانده به یاقوت آبدار
# ~~روشنتر از ستاره و خوشبویتر زمشک
### | صافی تر از روان و به صفوت چو آب نار
# ~~رنگش چو ارغوان و نشاطش چو زعفرآن
### | بویش چو مشک سوده و چون عنبرش بخار
# ~~لعلی است ناب ناب که درجش بود بلور
### | آبی است سرخ سرخ که میمون بود شعار]
# ~~در آبگینهآ شامی که به آب منعقد میمانست،3 یاقوت مذاب ریختهاند و در
~~جام PageV01P246
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0324.png)

# ~~بلورین شعشههای1 زر و شعلههای آذر پیدا آورده و در هوا جوهری لطیف که
~~از
# ~~خاک کثیف بهره ندارد بیانا(1) داشته از وفور رقت و لطافت قوت باصره از
~~ادراک
# ~~آن عاجز و قاصر می گشت.
### | شعر
# # حبدا باده طرب انگیز %~% کرده بازار لهو و عشرت تیز
# # بزم از اوچون ریاض خلد برین %~% وز نسیهش دماغ مشک آگین2
# # از لطافت چو می کنند به جام %~% می تر اود برون چو خوی زمسام(2)
# # آز صراحیش اگر نباشد بند %~% رود از لطف تا به چرخ بلند
# # ساغرش چون نهند ا ندر دست %~% م زبویش خرد شود سرمست
# # گر از او قطرهای چکد بر سنگ %~% همچو یاقوت سرخ گیرد رنگی
# # [نه عجب فکر را خیالش اگر %~% کسوت لاثه گون کشد بر سر]
# # مست ازو گحر نگشت ساغو هم %~% آز چه آز دست محیشود هحر دم
# عجب آب آتش نمایی که از شعاع او روی هوا چون صحن خاک ارغوان-
# ~~پوش، و شگفت از جسمی آتس فروغ که آب حیات با لطف او چون خاک بی مقدار
# ~~باشد.
# آن عی که گر زدور بداری زعکس او
### | شنگرف سوده گردد مفز اندر استخوآن
# ور بگذرد پری به شب اندر شعاع آو
### | از چشم آدمی نتوا ند شدن نهان
# گردد زفقل او تن بیزور زورمند
### | حردد زطیع او دل غسمناک شادمان
# روحی است بی کثافت وشمسی است بی ms181 کسوف
### | نوری است بیتغیر و ناری است بیدخان
# ~~مغنیان خوش الحان در مجلس چون باغ رضوان به حضرت آن خسرو ثانی
# ~~نواهای خسروانی سراییدن گرفتند و آواز رود و سرود به چرخ چنبرین313) و
~~قبهآ PageV01P247
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0325.png)

# ~~زمردی رسانیدند، چنانچه از سماع نوای روح افزای ایشان زهره بربام آسمان
~~در
# ~~چرخ آمد و چرخ از غایت حسرت نظاره آن مجلس زمین کردار پای بر جای
# ~~ماند و گو شهنشینان صومعه فلکرا در مسرت و نشاط آورد.
# # مطرب از نفمههای داودی %~% دل ههی برد و جان همی بخشید
# # گرد بس رهزنحی و در پرده %~% پردهآ صبر عاشقان بدرید
# # ملک آمد بر آسمان در چرخ %~% چون نوایش به گوششان برسید
# رامشگر1 زهره طبع بسان ناهید چنگ وبربط می نواخت وبهزیروبم مخالف
# ~~فرحت2 انگیز میان طبع اضداد موافقت ارواح با اجساد پیدا می آورد از تار
~~او تار
# ~~دل را غذای روح و جان را شربت روح میفرستاد و به سحر زمزمه جماد را نفس
# ~~ناطقه میداد و به زخم ناخن از آلات جسمانی آثار روحانی مینمود، گفتی
~~سرانگشت
# ~~او بر رود چون لعاب رسن بازگشته است و در سرعت حرکت با سبک پای چرخ
# ~~چابک دست همباز شده
# زهره زرشک خون دل در رگ ناخن آورد
### | چون سر ناخنش کند با رگ چنگ نشتری(1)
# و چنگی هلال آسا بر کنار مغنیان ماه سیماگفتی که زالی است که موی
# ~~خضاب کرده و بر دامن ریخته و گیسوی مشکین و زلف عنبرین به جای سر از
~~پای
# ~~آویخته.
### | نظم
# ~~چنگی طبیب بوالهوس بگرفته زالی را محس
### | اصلع4(2) سری کش هر نفس موئیست در پاریخته
# ~~ر بعحی (3) نموده پبکرش خطهای مسطر بر سرش
### | ناخن بسر آن خطها برش وقت محاکا ریخته PageV01P248
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0326.png)

# وپشت او به شکل نون هلال وعین نعال(1) انحنا یافته بود و بسان سرزلف و
# ~~طاق ابرو خم گرفته و سر او چون منقار باز و چنگل شاهین کژی پذیرفته و
~~بسان ms182
# ~~شرمساری سر از غایت خجلت و کمال حیا در پیش مانده.
### | شعر
# # آن شرمسار شکل سرافکنده را بیار %~% تا یک نفس کند به سوی عیش رهبری
# # بر پشت آو چوروی نهادی همان زمان %~% پر گرددت کنار زگیسوی عنبرین
# دست چنگی به نو اخت پردههای راحت افزای جانهای مستعمان را در چنگ
# ~~می آورد واز کمال سحربردن1ر گهای چنگ خون دلها چون فصاد بر زمین میریخت
# ~~وچنگ درموقف خدمت بریک پای ایستاده به صد زبان نواهای خسروانه2 می
~~سرائید
# ~~واز لطافت آواز بشارت حیات جاودانی به گوش جان مستمعان میرسانید.3
~~اگرچه از
# ~~دست چنگی زخمهای پیاپی میخورد، اما هیچ وقت با وی از پرده بیرون نیامد
~~و
# ~~مانند شرمساران سر بر بالا نکرد و چنگی شیرین دست به اوتار ترانههای تر
~~پردهٔ‌
# ~~دماغ سودازدگان غم را صلاحیت استقامت مزاج ظاهرمی کرد و به نواهای
~~راحت-
# ~~فزای پیران صد ساله را که چون چنگ شکسته معطل و بیکار مانده بودند و
~~لباس
# ~~جوانی ایشان تارتار شده، رونق ایام صبی می بخشید.
# از آو خوشگوی تر در لحن وآواز %~% ندید این چنگ پشت ارغنون ساز
# توگفتی برتن سیمین ترک خطا از غایت نحافت،(2) رگهای خشک بیرون آمده
# ~~است و یا زالی است که ازفرط ضعف، قامتش مانند کمان رستم انحنا پذیرفته
~~ودر تنش
# ~~جز پوستی واستخوانی نمانده وشکلش چون ابروی پیران سالخورده که از کبر
~~سن
# ~~به مژدهای چشمشان رسیده باشد، مینمود و از ظهور پیکرقوس قزح به هنگام
~~باریدن PageV01P249
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0327.png)

# ~~از قطرات ابر نیسانی حکایت می کرد. از سینه، خروش و ناله به چرخ اخضر
# ~~میرسانید و چون هزاردستان به هزار داستان آوازههای تر می شنوانید.
# # بلبلی بیسر و منقار و لیکن زنهاد %~% ساق او پرپر و تارک به نهاد منقار
# # آن کمان یشت که بر حلق وکنار وزانوش %~% ساخته درهم تیر و هدف است
~~وسوفار(1)
# # از نزاری است شده پوست براندامش خشک %~% شاید ار خشک بود پوست براندام
~~نزار]
# # سخن اززلف ms183 وزبان گویدو چون خواهد گفت %~% هر زبا نی را باید که شود
~~زلفی یار
# # دل آو تافته در تافته زلفین وی است %~% ورنه چون زلف سیاهیش چر انالد
~~زار
# و عود بیزبان در نطق آمده به تار اوتار راز دل آشکارا می گردانید و بلبل
~~از
# ~~شوق آن، جامه وجود بسان صبا قبای گل چاک می کرد.
# بسیزبان گوینده کورا سخن دستان بود
### | علت فتارش اندر نوک انگشتان بحود
# ساعتی با جا نش بینی می سخن گوید لطیف
### | ساعتی دیگر خموش وکالبد بیجان بود
### | سلجلد
# و ناطق ببنان1 لالسان له %~% گانه میت فیکف محییه
# مازال ینطقه طورا ویسکته %~% وعلة النطق فی اظفار منشیه (2)
# شگفت عودی که آتش در دل عشاق زند و دود ازسینهآ بیدلان بر آرد و عودی
# ~~چابک دست به تحریک عناب و فندقسان یدبیضا2 مینمود و به ضرب مضراب
# ~~مرغ ارواح از هوا به حضیض می آورد و به تار اوتار در صمیم دل آتش شوق
# ~~می افروخت.

PageV01P250

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0328.png)

### | شعر
# ~~عودی که گوش را بود از بوی او خبر
### | صلصل(1) بر او به صلح وزغم بازگینهور
# ~~[مجلس کند دلیل به گرمی هر آینه
### | چون بنگری محسهٔ‌(2) او را تو ای پسر
# ~~آتش فروخت در دل کاتش فروز عود
### | اندر میان آتش پیدا کندگهر
# ~~گفتی به تهمت دل بردن مالیدن گوش او عادت کردهاند1 و به جنایت2 جان
# ~~بردن امعای او از احشا برون گرفته و به سان طفلی بر کنار دایه شیون می
~~کرد و به
# ~~مالیدن اوداج(2) نالیدن او زیادت می گشت و به نالهآ حزین آتش در دل
~~اهل2 مجلس
# ~~می افکند.
# [«غنت فلم یبق فی جوارحه الا تمنیت انها اذن (4)»]
### | شعر
# # زشکل گردنای(5) و صورت عود %~% اگر فکرت کند مرد مفکر
# # همان هیات که از امرود و شاخش %~% به خاطر آید آیدشان به خاطر
# ~~و نای دلگشای فرحت افزای به دهان بیزبان الحان داودی بلندتر می کشید
# ~~به هر دم4 جانی نو در ms184 قالب مردم میدمید. تنش مانند دلیران رزم آزمای از
~~آسیب PageV01P251
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0329.png)

# ~~زخمها مجروح شده و دهانش چون دهان معمران(1) دار بقا1 از جواهر
~~اسنان(2)
# ~~خالی مانده. بوالعجب پیکری که دهانش بر سر و چشمش بر شکم است. طرفه
# ~~بیسری که نطقش دافع اندوه و غم است. همه تن چشم، ولی همه از مردم دیده
# ~~بی نصیب و هر چشمش را آوازی خوشتر از صدای عندلیب همه تن میان نموده
~~کمر
# ~~بسته و همه میان چشم بود سخنور شده، بی سردهن گشاده و بیزبان با لب راز
~~می-
# ~~گفت و گلوی بسته به نفس و دم نفخ صور پیدا می کرد.
### | شهر
# همی ناتوان رنگ وز آوای او %~% دل اندر نشاط و تن اندر بطر
# چو در سفته در آن بوده چو در %~% چوزر زرد و از خاک زاده چو زر]
# بحریده به حکمت سر و پسای او %~% بسفته به نیر نگ پهلو و بر
# شد او کهر با رنگ چون خشک شد %~% زمرد صفت بحود چون بودتر
# سرش گوش گشته است وچشمش دهن %~% سر آید به چشم و نیوشد به سر
# رباب طربانگیز از بیم2 زخمهآ رامشگران3 رگ راست نهاده بود و در براو
# ~~چون معشوق نازنین در کنار عاشق غلتیده از بس خوردن گوشمال تنش چون چوب
# ~~خشک گشته و از آسیب زخمهای پیاپی بر پیکرش استخوانهای اندام ظاهر شده.
~~5
# ~~طرفه خزانهداری که همیشه خزانه او در دست رهزن4 بود و از غارت وتاراج
~~مصون
# ~~و محروس ماند. مگر به سبب ربودن جانها دستش را به رشتههای محکم بستهاند
~~و
# ~~به تهمت ریختن خون دلها جسدش را در خام(3) کشیده و با چندان خزانه همه
~~عمر
# ~~به تهی شکمی تن در داده و پیوسته در پیش وضیع و شریف دست کفچه(4) کرده،
# ~~آواز تیز رودهای خشکش چشمههای خون ازدیدههای مردمان روان داشته و
~~کمانچه PageV01P252
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0330.png)

# ~~چون مجنون از فراق لیلی ناله برداشته بود و از غایت نحافت ms185 رگها بر پوست
~~او
# ~~پیدا شده بی گنهی به تار زلف درازش بسته بودند و به اوتار ناز کش1 به
~~قدم پیوسته به
# ~~سان غنچه دهان بسته، بلبل وار راز آشکارا می کرد و چون نی تیز آواز لیک
~~برخلاف
# ~~او ناشنوده باز می گفت، ازراه صورت راست اما به کژی انباز شده، از روی
~~طبیعت
# ~~موافق، لیک به مخالفی دمساز گشته.
### | [نظم
# هستند دو شخص چون دو پیکر شده مست
### | کوژ است یکی به قامت و دیگر پست
# برداشته هر دو را یکی شاهد مست
### | چون خورشیدی بدر و هلال اندر دست]
# به نواخت تیری راست2 تیرهای جگردوز بر دل مشتاقان میزد و در میان
# ~~بردههای باریک پردهآ باربد و نکیسا میدرید. گاه چون فرهاد در درد فراق
~~شیرین
# ~~نالههای زار برمی آورد وگاه چون مجنون از درد اشتیاق لیلی آههای خرمن
~~سوز
# ~~می کشید3 و شکل ماه بر ورق کمان پیکر4 او توگفتی زورقی است بر روی
~~آبگیر
# ~~مستدیر(1) سرنگون مانده و یا عکس ماه نو5 در غدیر صافی ظاهر گشته و قوس
~~قزح
# ~~در میان ابر سفید پیدا آمده و تارها در زیر آن راست چون نیزهها به زه
~~کمان پیوسته.
# ~~عجب تیری که بیمدد پر6 و معونت پیکان در دل اهل ذوق بیخطا مینشیند و دف
# ~~سر گشته چون دایره سرو پای گم کرده بود، از زخم طپانچه مطربان فریاد و
~~غوغا
# ~~بر آورده و از ضرب دست مغنی در نفیر و ناله شده.
# آفتابی که در حرارت غم سوز مجلس طرب راگرم میداشت و از آواز بدیع
# ~~جلاجل(2) عقل ثابتقدم را در اهتزاز و پای کوفتن می آورد، گفتی صورت
~~نگاشته
# ~~بر چنبر او از لطف مغنی جانور گشته است و از عرض استماع اغانی حاسهٔ‌
~~سمع PageV01P253
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0331.png)

### | ز بدةالتواریخ
# ~~پذیرفته چون شیفتگان بانگ و فریاد به اوج افلاک میرسانید و بسان بیدلان
~~نعره
# ~~و خروش از گنبد اخضر می گذرانید و چندانکه از ms186 دست رامشگر قفا میخورد،
# ~~همچنان بر وی زبردستی می نمود و هر چند طپانچه بر رخسار او زدند از دست
# ~~تشد.
### | شعر
# [از خروش خوش آن دایره کردار دو روی
### | پای چون دایره خواهند که بر سر گیر ند]
# زهرهآ زهرا گلبانک1 نوای آغازید و اغانی به اسماع ساکنان سماوات رسانید.
# # گردون هزاردیده به یک گوش می نداد2 %~% در خرمی لذت چنگ و سماع آن
# در هر خرگاهی مجلسی بسان بهشت برین آراسته و ساقیان لطیف مانند
# ~~حورعین ایستاده خمهای چینی و حلبی(1) پر شراب صافی و صراحیهای طلا و
~~نقره
# ~~پر شیرهای زرین و سیمین با3 اوانی(2) مذهب و مطلا الوان فواکه(3)
~~وانواع نعم
# ~~مهیا و مهتا و (یطوف علیهم ولدان مخلدون باکواب و اباریق وکاس من معین
~~لاییصد
# ~~عون عنها ولاینزفون و فاکهة مما یتخیرون و لحم طیر مما یشتهون و حورعین
~~کامثال
# ~~اللو لو المکنون»» (4).
# چند روز متعاقب اکابر و اشراف و صدور و اعیان و وضیع و شریف ترک و
~~PageV01P254
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0332.png)

# ~~تازیک به عیش و عشرت اشتغال نمودند و در رافت و رحمت بر خاص و عام
~~گشاده
# ~~گردانید. اسبان نامدار و استران راهوار و رخوت1 و جامههای گرانمایه و
~~بدرههای
# ~~زرصامت112) و صنادیق(2) خلع فاخر حاضر گرانیده اعیان امرا وارکان دولت
~~وائمه
# ~~و صدور، وضیع وشریف خاص وعام [هر یک] - علی قدر منازلهم وحسب
# ~~مراتبهم - به تشریف وانعام مخصوص ومحظوظ گشتند و ازاحسان وعاطفت
~~پادشاهانه
# ~~بهره وافی ونصیبی وافر گرفتند و این جشن همایون که روزگار مثل آن ندیده
~~بود در
# ~~اواخر ربیع الثانی سنه احدی عشر وثمانمایه به دار السلطنه هرات اتفاق
~~افتاد.
# ذکر امیر زاده ابابکر [بهادر] بعد از آنکه امیرزاده اعظم امیر انشاه
# گورکان3 شهادت یافت [و نر کمانان بر آن بلاد مستولی
# شدند] و امیر بوسف استیلا بافت،
# امیرزاده ابابکر بعد از واقعه پدر مرحوم مغفور نورالله مرقده، در ممالک
# ~~آذربایجان و عراق نتوانست بود و لشکرش بعد از انهزام ms187 متفرق شدند با
~~معدودی
# ~~چند که با او بودند، متوجه کرمان گشت و چون بدان حدود رسید، سلطان اویس
# ~~پسر امیر ادکوی برلاس در کرمان بعد از برادرش حاکم شده5 بود. موکب او
~~را به
# ~~تعظیم و اجلال استقبال نموده خلوص وداد و صفای مودت به اظهار رسانید و
~~چنان
# ~~فرا(3) نمود که از ممالک و خزاین و دفاین بر هرچه اقتراح(4) افتد، از
~~مال و لشکرو
# ~~ساز و عدت دریغ نیست، راه انقباض و بیگانگی مسدود باید6 داشت و بدانچه
# ~~سانح شود و حاجت افتد از انواع مقدورات التماس کردن، چه ما بنده و
~~بندهزادهٔ‌ PageV01P255
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0333.png)

# ~~این خاندانیم و مغز1 استخوان ما پروردهآ نعمت امیر صاحبقران است. اگر
~~ما را به
# ~~نسیت فرزندان و فرزندزادگان آن حضرت - انار الله برهانه - خدمتکاری به
~~دست
# ~~بر آید، کدام دولت و رای آن تواند بود.
# چند روزی به طوی و عشرت گذرانیدند. امیرزاده ابابکر در کرمان سلطان
# ~~اویس را پادشاهی به استقلال صاحب شوکت با عظمت دید شعلهآ حسد زبانه زدن
~~5
# ~~گرفت و معنی «لاتجمع فحلان فی شول و لاسیفان فی غمد(1)» به ظهور پیوست
~~و
# ~~یوما فیوما ماده استیحاش(2) از جانبین ازدیاد یافت تا مفضی(3) گشت
~~بدانکه امیر-
# ~~زاده ابابکر بهادر2 درفکر گرفتن سلطان اویس با خواص خود مشورت نمود.
~~سلطان
# ~~اویس این معنی دریافته مبادرت و پیشدستی کرد. اطراف و جوانب امیرزاده
# ~~ابا بکر فرو گرفتند. چون امیرزاده ابابکر را در آن مقام لشکر و غلبه
~~نبود، محل
# ~~مقاومت نماند. به سعی بسیار و کوشش بیشمار خود را از آن ورطه بیرون
~~انداخته
# ~~از دریای هلاک به ساحل نجات افکند، در فصل تابستان روی به بیابانی آورد
~~که:
### | نظم
# وهم از او افتان و خیزان رفتی ار رفتی برون
### | عقل ازو ترسان و لرزان داری ار دادی نشان]
# ~~گفتی آب آتشفشان او نموداری از حمیم(4) است و هوای هاویه(5) سایش آیتی
~~از
# ~~عذاب الیم. از بیابان گذشته به حدود ms188 سجستان در آمد. شاه قطبالدین و
~~حکام PageV01P256
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0334.png)

# ~~سجستان به مقدم او شادمان گشتند و مواکب او را به اکرام و ایجاب تلقی
~~کرد و
# ~~عیشی نو و قوتی تازه [به وصول او] در اجرام و اجسام ایشان ظاهر شد. به
~~مکان
# ~~او اعتماد و اعتضاد پیوستند و اتفاق بر موافقت او عدتی تمام وعمدتی با
~~احکام
# ~~تصور کردند و حضور او سبب استغنا از استرضای جناب سلطنت شعاری دانستند.
# ~~میان ایشان عهود و مواثیق موکدگشت.
# چون اخبار آن طرف بدین نوع به بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~ملکه وسلطانه - رسید، عزیمت همایون بریورش به طرف سجستان(1] تصمیم
~~یافت.
# ذکر توجه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه -
# به طرف سجستان و نیمروزا
# در عاشر جمادی الاول سنه احدی عشره و ثمانمایه رایات نصرت شعار از
# ~~دار السلطنهآ هرات - وقاه الله تعالی عن طوارق الحدثان و بوارق
~~الملوان(2)- به طالع2
# ~~میمون و اختر همایون سابق عصمت بر ساقه قاید نصرت در مقدمه راید[3)
~~یمن، بر
# ~~یمین حادی،41) یسر، بر یسار هادی ظفر، در قلب طایر نجاح بر جناح، با
~~لشکری
# ~~که عدد عدد ایشان در نگارخانه خیال نگنجیدی4 و صورت وهم را قوت سیاهی
# ~~آن سپاه نبودی. همه به وفور آلت وشوکت غرور یافته و به کثرت عدت و
~~اهبت(5)
# ~~کوه و صحراگرفته و نفس صبا در سینه فضا5 شکسته، عنان جهانگشای و رکاب
# ~~فلکفرسای بر صوب سجستان تافت و روان شد.6 PageV01P257
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0335.png)

### | شعر
# بر عزمم نیمحروز شهنشاه کامیاب %~% لشکر اشید تیغ زنان همچو آفتاب
# چون به قصبهآ اسفزار(1) رسیدند، رای عالی را که جز بر جاده رشاد و منهج .
# ~~سداد نرود، مصلحت چنان نمود و خاطر انور که جز لباس عقل نپوشد و جزکاس
# ~~عدل ننوشد، اقتضا چنان فرمود که احتیاط جیبا واسلحه عساکر منصوره
~~نماید. حکم
# ~~عالی- لازال عالیا(2) - به نفاذ انجامید تا در صحاری اسفزار جیبه
~~نمودند و
# ~~قشونها مرتب گردانید، صحرا در صحرا جوشن و بر ms189 گستوان بود و جهان در
~~جهان
# ~~خود و خفتان و تیغهای بلارک(3) و سنان.
### | شعر
# ~~ز مغفر وزره و ترک(4) وجوشن و خفتانز نیزه و سپر و تیر و ناچخ(5)
~~وکوپال
# # هوا تو گفتی پیلی ست آهنین دندان %~% زمین تو گفتی شیری ست آهنین چنگال
# از بس درخشیدن آینههای چینی، گفتی در هرگوشه خورشیدی طالع است
# ~~و ازکثرت سیف وسنان پنداشتی که از هر طرف برقی است لامع.
### | نظم
# تو گفتی که روی زمین ز آهن است %~% ز نیزه هوا نیز در جوشن است
~~PageV01P258
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0336.png)

# ~~بر این هیات و شوکت و اهبت و عظمت متوجه جانب فراه گشتند.
# در آمد زجای آن سیاه گران %~% تو تگفتی که شد کوه و بیشه روآن
# چون به حسوالی قلعهآ فراه رسیدند، آن قلعه را استحکامی هر چه تمامتر داده
# ~~بودند و شاه اسکندر نیالتکین والی آن قلعه بود و شاه قطبالدین از
~~سجستان،
# ~~پهلوان شمس دراز را با چند سردار دیگر و سیصد مرد دلاور به مدد شاه
~~اسکندر
# ~~فرستاده بود و رعایای سجستان خود مجموع پهلوان و1 سپاهیاند، علی الدوام
~~چون
# ~~مهر و سپهر با تیغ و سپر وچون سماک و بهرام1) با نیزه وخنجر -
~~خلقواللحرب و
# ~~جبلوا علی الطعن والضرب [علی الدوام](2)
# بحه نیحزه همه حافنا عهد رستم %~% به ختجر همه وارث رسم حیدر
# نجویند هحر گز ز پیکار و هیجا %~% جدائی چو اعراض لازم زجوهر
# ~~و حصار فراه در اصل خود2 حصنی حصین و قلعهای منیع باره چون کوه شامخ
# ~~ثابت و راسخ و خندقی چون بحر محیط عریض و بیپایان، سکان آن برحصانت
# ~~حصار و جلادت مردان کار مغرور گشته.
# چون رایت همایون سایه بر صحرای فراه افکند، جمعی از بهادران سجستان
# ~~مثل هندو بوقا و محمود شمس و محمود غوری و سیه سوار2 و محمود سیه سوار
# ~~و عمر سیه سوار و غیرهم به یکبار به کنار دیوار پشت آمده پشت بر دیوار
# ~~باغات خود کرده و ms190 در مقام جلادت سپر وقاحت در روی کشیده و مستعد جنگ و
# ~~قتال ایستاده. چون عساکر منصوره را چشم بر ایشان افتاد، جمعی از
~~بهادران زمانه
# ~~و یساولان در خانه، پلنگان کوه محاربت و شیران بیشهآ مضاربت مثل محمود
~~شاه-
# ~~چهره و شاه محمود نکودری4 و یوسف عراقی و خدایداد و حسین خلج5 و بایزید
# ~~بندار و غیرهم بر ایشان حمله کردند. آن جماعت به دیوار پشت6 باغات در
~~آمده
# ~~و بهادران مذکور بسان نیزه و قلم منطقه(3) جانسپاری بر میان بسته و دست
~~جنگ PageV01P259
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0337.png)

# ~~و پیکار به سوی تیغ رزم و کارزار برده پیاده گشتند و از دیوارها گذشته
~~با لشکر یاغی
# ~~مختلط شدند. کار از تیر و کمان به ریش و گریبان رسید و با یکدیگر بر
~~آمیختند و
# ~~بسی گرز وشمشیر بریکدیگر1ریختند. فرش ادیم رنگزمین مطبق را بهخون
~~دلیران
# ~~جنگجوی و هژبران2 پرخاشخر(1) طراوت اطلس لعل داد. بهادران لشکر منصور
# ~~چند تن از ایشان به قتل رسانیدند و محمود شاه چهره در این روز درجهآ
~~شهادت
# ~~یافت و لشکر یاغی را به حصار دوانیدند و در یک ساعت لشکر منصوره] به
~~چهار
# ~~دیوار آن حصن محکم و سد معظم محیط گشتند و چون قضای مبرم بر حوالی آن
# ~~نزول فرمود.
# راستی را قلعهئی که در ارتفاع دست با جوزا2) در کمر و تماثیل شرف آن
# ~~پای بر ایوان کیوان نهاده و مواضیع3 مقاتله آن در مقابلهآ عیوق آمده
~~«اصلها ثابت و
# ~~فرعها فیالسمأء»(3) و خندق او از فسحت با ساحت امل و عرصهٔ‌ اجل پهلو
~~میزد
# ~~و با بحر محیط تمنای برابری، بل اندیشهآ برتری می کرد و با این احکام
~~تمام و
# ~~صعوبت مرام، زیادت از هزار مرد کار دلیران کارزار روز گار دیده گرم و
~~سرد چرخ
# ~~چشیده و تجارب ایام یافته و درامور حرب دریت(4) و حنکت(5) تمام حاصل
~~کرده،
# ~~نسر طایر(6) از زخم تیر ایشان در خطر و کوه ثابت از بیم ms191 تیغ ایشان
~~برحذر، هر
# ~~یک به زخم تیر خامه بر انگشت دبیر دوختی و به حکم اندازی(7) در شب تار،
~~تار
# ~~پرنیان به نوک پیکان بشکافتی، ساکن آن قلعه بر4 جنگ و قتال مصر
~~ایستاده. فاما به PageV01P260
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0338.png)

# ~~فضل ایزدی وعون دولت قاهره - ثبتها الله تعالی - با دست لشکر منصور
# ~~- نصرهم الله تعالی - چه پای دارند.
### | شعر
# سیل اگر سنگ را بگرداند %~% چون به در یا رسد فروما ند
# امرای دولت را فرمان شد تا منجنیقها بر کار کنند و از جوانب و اطراف به
# ~~حفر و نقب مشغول گشتند. از جمله نقبها که در حصار فراه بردند، سه نقب
~~در عهده
# ~~امیر شاه ملک بود و دو نقب به عهده امیر مضراب بهادر و یک نقب به عهده
# ~~امیر علی ترخان و یک نقب به عهده تومان(1) امیر حسن صوفی و یکی به عهده
# ~~امیرعلاءالدین1 علی کو کلتاش ویک نقب به عهده امیر نوشروان [برلاس] ویک
# ~~نقب به عهده امیر فرمان شیخ یک نقب به عهده امیر سید علی ترخان و امیر
~~یوسف
# ~~خواجه بهادر و امیر پکنه و مولانا ابراهیم صدر و یک نقب به عهده امیر
~~فیروز شاه2
# ~~و یک نقب به عهده امیر خاوند شاه(2) و یک نقب به عهده امیرموسی شیخ و
~~امیر
# ~~محمد مشرف و جماعت سربداران و سکان حصار نیز جنگهای مردانه و دفعهای
# ~~بهادرانه می کردند و همچنین تا مدت ده روز کوشش نمودند و هر روزبل
~~هرساعت
# ~~اهل حصار از انواع نکال(3) وعقوبت و اصناف ملالت وکلالت(4) و حقیقت
# ~~تفسیر «فی یومکان مقداره خمسین الف سنة(5)»» معاینه و مشاهده می کردند
~~تا چهار
# ~~دیوار آن [حصار] حصین3 محکم و سد معظم که نشیب و فرازش به ثری و ثریا
# ~~رسیده بود و پایان خندق و سر کنگرهاش به ماه و ماهی پیوسته، از بسیاری
~~نقب و
# ~~حفره چون چشم زره و خانه زنبور شد.
# اهالی قلعه چون به دیدهآ اعتبار ms192 مخایل قدرت پادشاهی و دلایل فضل الهی
~~PageV01P261
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0339.png)

# ~~مشاهده کردند، به عین الیقین(1) بر ایشان روشن گشت که اگر از تیغ شاه
~~جهان امان
# ~~نجویند وزمام اختیار و عنان مصالح به دست شیطان دهند، دواعی مفسدت را
~~مجال
# ~~تلافی وامکان تدارک نماند. از حقیقت «فلم یک ینففهم ایمانهم لمارأوا
~~باسنا(2)0»
# ~~اندیشه مند گشتند.
# شاه اسکندر، نیالتکین و پهلوان شمس دراز و باقی نقبای(3) قلعهآ فراه کها
~~5
# ~~حال1 به حصانت حصار و مردان کار، مستظهر وخوشحال2 بودند، چون صولت و
# ~~سطوت بندگان حضرت مشاهده کردند، از اوج استبداد و اصرار به حضیض عجز
# ~~و مسکنت آمده سر بر خط بندگی و قدم در دایرهآ فرمانبرداری نهادند و در
~~سر
# ~~«من ذا الذی یشفع عنده»(4)9 تامل نموده، امید شفاعت هیچ شفیع نمی دیدند
~~آخر-
# ~~الامر به امیر شاه ملک التجا و استغاثت نمودند و زبان حال به مناجات
~~«ربنا ولا
# ~~تحعملنا ما لا طاقة ننا به واع عنا(5)30) بر گشادند.
# امیر شاه ملک ایشان را پیش بندگی حضرت شفیع گشته، شفاعت او محل
# ~~قبول یافت. حضرت سلطنت شعار برقضیت عدل و نصفت و وفور رحمت و شفقت
# ~~که مستدعی دوام دولت و موجب مزید بسطت است، معنی «اذا قدرت علی عدوک
# ~~فاجعل العفو عنه شکرآ تقدرتک علیه(6)3» پیش خاطر آورده رقم عفو بر
~~هفوات(7) و PageV01P262
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0340.png)

# ~~زلات (1) ایشان کشید و سایهآ امن و امان بر بسیط آن بقعه گسترانید و
~~همه را به بقای
# ~~جان و یمن امان مستظهر گردانید و به امداد تأیید و نصرت آسمانی و میامن
~~همت و
# ~~اقبال روزافزون خدایگانی چنین قلعهآ حصین که طریق استخلاص آن بر ملوک
~~دنیا و
# ~~خسروان گیتی بسته بود، گشاده گردید.
# شاه اسکندر نیالتکین واکابر و اشراف قلعه از سموم قهر خسروی که ژاله
# ~~در چشم سحاب1 اخگر و به آب حیات طبع آذر دهد، نیک ترسان و هراسان
~~بودند.
# ~~چون نسیم لطف که از سنگ خاره چشمه سلسبیل گشاید ms193 و از چوب خشک در ماه
# ~~دی گل طری21) شکفاند، امیدوار و بی گمان گشتند، بیرون آمدند و بساط
~~بارگاه
# ~~همایون به لب خضوع و استکانت(3) مقبل گردانید آواز «ان لم تغفر لنا و
~~ترحمنا
# ~~لنکو نن من الخاسرین(4)0» در در گاه جهان پناه داد. از آنجا که لطف
~~نامعدود و فیض
# ~~نامحدود حضرت سلطنت شعاری است، گناه ایشان به ذیل عفو و اغماض بپوشید و
# ~~خط امان بر صحیفهآ خطا و جریمهآ هر یک کشید و عفو قدرت آمیز را از
~~لوازم و
# ~~مراسم جهانداری و متممات مکارم اخلاق شناخت و هر یک را - علی حسب تفاوت
# ~~اقدارهم وتباین مقدارهم - تربیت و احسان فرموده به مزید خلعت و انعام
# ~~مخصوص گردانید و عساکر منصوره را از نهب رغارت و تخریب [عمارت] منع
# ~~قرمود.
### | فظه
# مهر تو براحباب تو شایسته ترآمد %~% از پیرهن یوسف مصری به پدر بر
# کین تو براعدای توخو نخواه ترآمد %~% از تاختن رستم سگزی به پسر بر
# چون قضیهآ قلعهآ فراه به آخر رسید و خاطر همایون را از آن مهم فراغی روی
~~PageV01P263
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0341.png)

# ~~نمود ، بسان شهسوار انجم پای عزم در رکاب عالم ستانی آورد و به دست حزم
# ~~عنان جهانگشائی بگرفت و با دلیران نامدار و گردان نامجوی متوجه قلعهآ
~~اوک(1)
# ~~گشتند. ارکان زمین از بار سلاح مواکب در تزلزل آمد و سقف آسمان از زخم
~~نعل
# ~~مراکب در جنبش، بر روی هوا نیزههای خطی نیستان پیدا می کرد و در سایه
~~آن
# ~~صحن زمین پر مار پیجان می نمود.
### | شعر
# زمین چند فرسنگ لشکر گرفت %~% ز اشکر جهان دست برسر گرفت
# بدین عظمت و شوکت متوجه [جانب] اوک گشتند و پهلوان شمس دراز را
# ~~با چند تن از معارف سجستان که از قلعهآ فراه بیرون آمده بودند، مجددا
~~تربیت
# ~~فرموده وخلعت پوشانیده ایشان را پیش شاه قطب الدین فرستاد، مضمون رسالت
# ~~آنکه همشه تربیت و عنایت ما در حق خود مشاهده کردهاند و ms194 از آنگاه که
~~شاه
# ~~شاهان ابو الفتح کمر خدمت بسته به شرف ملازمت درگاه اعلیحضرت صاحب
# ~~قرانی - انارالله برهانه - مشرف گشته، در میان ملوک نامدار و حکام
~~روزگار در
# ~~یرگهآ(2) شاهان و شاهزادگان با آبروی و عزت و حشمت روز گار گذرانید و
~~چون
# ~~او به رحمت حق رفت، ممالک سجستان بر اعقاب و اخلاف او مقرر و مسلم
~~داشته
# ~~آمد. هرگز سخن نمام و غرض خواه در حق ایشان مجال استماع ندادهایم وچون
# ~~ممالک تعلق به دیوان ما گرفت، همچنان برقرار آنچه وظیفهآ تربیت و عنایت
~~و
# ~~شفقت و رعایت بود، به تقدیم رسیده و از غایت اعتقادی که در جانسپاری
~~ایشان
# ~~ثابت و اعتمادی که برنیکخواهی ایشان راسخ بود، شاهان فراه را که مدتهای
~~مدید
# ~~در لشکرهای1 بعید به کوچ دادن و دولتخواهی حضرت صاحبقرانی گذرانیده
~~PageV01P264
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0342.png)

# ~~بودند، بر موجب مکتوب و ایلچی ایشان که ذکر یاغیگری و خلاف از ایشان به
~~عز
# ~~عرض رسانیدند، سیاست فرمودیم و الحالة هذه(1) مخالفت و یاغیگری از
~~ایشان
# ~~بغایت] غریب و عجیب می نماید. می باید که در این امور به عقل رجوع کنند
~~و
# ~~تاملی نمایند تا آخر این قضیه به کجا ادا مینماید و ایشان را از دأب و
~~عادت ما
# ~~معلوم گشته باشد که عفو بعد از هفوت(2) زیردستان و اغضا(3) از زلت(4)
~~گنه کاران
# ~~و تحمل و ابقا(5) وقت جرائم خدمتکاران و تجاوز از جرایر(6) عصات(7)
~~بندگان
# ~~سیرت منیع و سنت معتقد ماست و راه توبت و انابت بر خاص و عام گشادهایم.
# ~~اکنون باید که برخلاف گذشته از سر استظهار تمام بیتوز ع(8) باطن و تردد
~~خاطر
# ~~متوجه گردند که دربارهٔ‌ ایشان جز تربیت و عنایت چیزی دیگر به ظهور
~~نخواهد آمد
# ~~و حق علیم است و «کفی به شهیدا(9)» که ما قصد ملک وجان ایشان نداریم.
# ~~همچنانکه پیشتر بودهاند، بل عزیزتر وگرامیتر خواهند بود و اگر این
~~معانی به
# ~~سمع خرد اصغا ننمایند1 و ms195 پنبهآ تنبیه2 از گوش بر نکشند3 و از خواب غفلت
~~بیدار
# ~~نشوند4 و جادهآ صلاح و سداد باز نیابند و از هواجس(15) خذلان و وساوس
~~شیطان
# ~~روی نتابند و به استیمان(11) واستغفار مبادرت ننمایند، «نغوذ بالله [من
~~ذلک]»121) PageV01P265
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0343.png)

### | زبدة التوازی
# ~~عواصف سخط در حرکت آید و آتش غضب زبانه زند و نایرهآ خشم التهاب گیرد و
# ~~حشم منصور که همت بر محاربت مقصور دارند، اکر اجازت مجاهدت یابند، به
# ~~حقیقت معلوم است که بر جمعی اخیار که نه به اختیار در میان شریران فتنه
~~جوی
# ~~افتاده باشند، بر ایشان نه آن رود که در شریعت معدلت جایز باشد. به جهت
~~رعایت
# ~~این دقیقه، صبر می نمایم1 و به حبل حلم اعتصام میفرمایم. اکنون2
~~احتراز(1] از 5
# ~~تغیر و تبدیل «ان الملوک اذا دخلوا قریة افسدوها (2)»» [الایه] احتیاطی
~~تمام به جای
# ~~آورند و به غور حقیقت «یخنی الزمان من رفعناه ارتفع ومن وضعناه
~~اتضع»(3)
# ~~برسند. «هذا ما عهد نا به الیک فاقتف آثار نا4 و امر نا تغنم و ابق
~~اخطار نا و آجرنا
# ~~تسلم»(4) و الله الهادی الی سواءالسبیل «نعم المولی و نعم النصیر
~~3»(5).
# چون آن جماعت متوجه شاه قطب الدین گشتند مواکب منصور که چون
# ~~پروانه حریص شمع وغا بودند و به کردار سمندر شیفته آتش هیجا:
### | نظم
# # بدین صفت سپهی دیو بند قلعه گشا %~% مبارزافکن و دشمنر با و شیر شگر(6)
# # یکی به ساعد سیمین درون فکنده کمان %~% یکی به سنبل مشکین درون کشیده
~~سپر
# # یکی شکوفه و سوسن گرفته در جوشن %~% یکی بنفشه و نرگس نهفته در مففر
~~PageV01P266
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0344.png)

# بر سمت اوک روانه گشتند و چون صفحات آن دیار از نعل مراکب توسم(1)
# ~~گرفت و نفحات دولت از قدوم مواکب همایون در تبسم آمد، به مبارکی و طالع
# ~~مسعو د با سپاهی نامعدود نامحدود به حدود اوک رسیدند. عسا کر منصوره
~~رایات
# ~~نصرت گشاده و شمشیر ظفر کشیده دایرهوار گرد اوک در آمدند ms196 و نقطه کردار
~~قلعه اوک
# ~~را که به قلعهآ لاش(2) معروف و مشهور است در میان گرفت و اطناب سراپرده
~~شاهی
# ~~در جرگهآ ماه و بر ج ماهی کشیده گشت.
### | بفظ
# # کر ند بهکار آمدی خیمه گماه ترا %~% صبح نکردی عمود خور نتنیدی طناب]
# شاه نصرت پسر شاه محمود با فوجی از بهادران سگزی و قومی از مرتدان
# ~~باغی و جوقی از ظلمان یاغی1 ترک سرکرده و دست در فتراک بغی زده و پای
~~از
# ~~حد خویش بیرون نهاده به حصن اوک تحصن داشته و به احکام(3) حصار و مردان
~~کار
# ~~شیفته شده به تمویهات(4) اهل ضلال و نزعات(5) قول شیطان فریفته گشته به
~~جنگ و
# ~~قتال پیش آمدند . عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی - پیرامون قلعه چون
~~فلک گرد
# ~~کرهآ خاک محیط گشتند وازجوانب واطراف بسان صرصر(6) حملههای بهادرانه
~~پیش PageV01P267
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0345.png)

# ~~بردند و اهالی قلعه چنانکه در آب ماهی و در شب سیاهی مجاور و ملازم
~~دروازد
# ~~و دیوار و به کردار آتش در آهن وحجر و عرض در جسم و جوهر ثابت و پایدار
# ~~ایستاده جنگ و جدال را متشمر (1) و سگالیده و قتال وجدال1 را ساخته و
~~آماده.
# ~~اگر چه با شوکت لشکر منصور صفت عجز و قصور ایشان ظاهر بود، اما هر یک
# ~~از راه نام و ننگ در موقف رزم و جنگ مسابقت و مبادرت مینمودند، در مقام
# ~~جانسیاری دل از سر بر گرفته قدم حماست و بسالت ثابت میداشت. اگر چه
# ~~استخلاص چنین:
### | شعر
# # قلعهای محکم که دیوارش پر از گرد دلیر %~% روضهای خرم که بنیادش پر از
~~شیر ژیان
# ~~پیش خاطر و اوهام غریب و بدیع می نمود و از غایت استواری وکمال حصانت
# ~~گشادن آن نزد عقل گره گشائی متعذر بود، به تائید آسمانی همای ظفر و
~~فیروزی
# ~~سایه بر بندگان دولت و روزگار به تیسیر امانی و نیل آمال مساعدت نمود.
~~ابتدا
# ~~آب رود را از ایشان باز داشته و در ms197 درون قلعه چاهی بود بدان تزجیة
~~الوقتی(2) می-
# ~~کردند و ایشان را به زحمت آب میرسید. بعد از چند روز، چهار دیوار آن
~~حصن
# ~~محکم و سد معظم از بسیاری نقب و حفر2 چون برج کبوتر از دریچه و روزن
# ~~گردانیدند و از نون نعل تکاوران ثلمها و رخنهها بسان دندانهای سین بدو
~~راه
# ~~یافت.
# آنکه ز تاثیر نعل سمندش %~% قلعةآ بدخواهملک رخنه چوسین است
# ~~چاخویان(3) لشکر منصور نقبی بدان چاه بردند و آب چاد را نیز از ایشان
~~باز-
# ~~گرفتند. از زمین و آسمان انواع بلا واصناف عنا بدیشان متطرق(4) گشت و
~~یکبارگی PageV01P268
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0346.png)

# ~~عاجز و مضطر گشتند. شاه نصرت که رایت عناد و ضلال افراخته بود و به
~~مردان
# ~~کارو حصانت1 حصار مغرورگشته، مرغ صفت پای بست دام اضراب(1) شده و گناه
# ~~را جز عفو شامل شاه دستگیر و پایمردی نیافتند. به خواص بندگان حضرت
~~التجاو
# ~~استغاثت2 نموده روی نیاز بر زمین تضرع نهاده از سر خضوع و مسکنت طلب
# ~~امان کرده عرضه داشت:
### | شعر
# خسروا گرچه من گنه کارم %~% عفو این روز را به کار آید
# در ضمیر انور- زادهالله اشراقا(2) - آمد که اکتساب مثوائی(3) که
~~«والکاظمین
# ~~الغیظ 03» بدان4 موعودند از مزلات(4) اقدام محرمان می توان کرد و جمال
~~عروس
# ~~نعمتی که «والعافین عن الناس(5)» خواهند یافت از پردهٔ‌ طلب گنه کاران
~~منکشف،
# ~~می گردد، بواعث علف پادشاهانه در حرکت آمد و دواعی لطف گرانمایه توسط
# ~~آغاز نهاد.5
### | شعر
# چه گفت؟ گفت: چو رویت به کعبهٔ‌ کرم است
### | نیاز عرضه کن و حاجتی که هست بخواه
# بیا که حلم6 شهنشه ثبات آن دارد
### | که منهزم نشود از چنین هزار گناه
# و از آنجا که غایت مرحمت و شفقت حضرت سلطنت شعاری است -
# ~~خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - از سر عنایت و عاطفت و رافت تساهل
~~فرموده از PageV01P269
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0347.png)

# ~~خون ومال ایشان در گذشت وبساط امن و امان بر بسیط آن بقعه گسترانید
~~ولشکریان
# ~~را از پای حصار و ms198 دیوار باز گردانید.
### | ش*
# گرفتند تیغ وکفن صفدران %~% نهادند رو بر زمین در زمان
# بندگی حضرت درباب ایشان عفو و مرحمت و تربیت و عنایت1 فرموده بر
# ~~تیسیر این فتح جهانیان را دلایل و امارات کشور گشائی و عدوبندی روشن
~~گشت و
# ~~آثار عزایم پادشاهانه در دفع مشکلات و معضلات حوادث دهر واضحتر شد.
# اهالی قلعهٔ‌ کارونک وکوین(1) که از حوالی و توابع ولایت اوک بود، چون
# ~~احوال قلعهآ فراه و اوک به دیده بصیرت مشاهده کردند، به عین الیقین
~~دانستند که چون
# ~~رایات همایون بدان نو احی سایه افکنده و حشم منصور در آن ولایت پراکنده
~~گشت،
# ~~وسایس همت کیوان رفعت کمین انتقام برگشاد و به دستیاری1 فضل کردگار
~~شمشیر
# ~~آیدار دستکاری آغاز نهاد، مشتی لعین خاکسار را در آن مقام پایداری
~~نتواند بود3
# ~~ایشان نیز طلب امان کرده بیرون آمدند.
# بندگی حضرت بر موجب عدل و نصفت(2) و قضیهآ مرحمت و شفقت ایشان
# ~~را نیز به تربیت و عنایت مخصوص گردانید و سایهآ امن و امان بر ایشان
~~گسترانید و
# ~~آن نو احی را مسخر و مضبوط گردانیده رایات همایون به جانب زره(3) در
~~حرکت
# ~~آمد و چون متوقع بود که شاه قطبالدین به بساط بوس آید، تعللی می کردند
~~تا به PageV01P270
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0348.png)

# ~~لب هیرمند رسیدند که آب او از غایت و صفا و روشنی چون آینهآ چینی زدوده
~~و
# ~~عکس پذیر بود و بیضهآ ماهی در تک آب بسان گوهر بر پیکر خنجر تابان و
~~مسخر:
### | شعر
# آن آب نیلگون که ز عکسش گمان بری
### | بالیده (1) قرطهای (2)است زفیروزه بهرمان
# گوئی که باد توده سوهان آزده(3)
### | گاهی زند به صیقل وگاهی زند فسان(4)
# از دانش و زچان اثری نه درو ولیک
### | آز نیگوئی چودانش وآز روشنی چوجان
# چون بدان حدود رسیدند و شاه قطبالدین بدان نصایح منزجر(5) نشد و در
# ~~آمدن تقصیر و تعلل کرد، خود نیامد و کسی نیز نفرستاد. بدان سبب قهر
~~پادشاه زبانه ms199
# ~~زد و آتش غضب خسروانه بالا گرفت. فرمان شد تا بندها را بشکستند. سه بند
~~بود
# ~~که مشهور چنان است که از عهد رستم باز بستهاند، یکی را بند داشکک(6)
~~خوانند1
# ~~و یکی را بند شهر و یکی را بند بلغاغانی2(7) که بند ولایت است و این
~~بند بلغاغان
# ~~از همه محکمتر بود وحشم منصور روی به نهب وغارت و تخریب عمارت اوردند .
# ~~آتش در دیهها زدند و باغها را ببریدند و درختها بینداختند و از اثر بی
~~عنایتی درحق PageV01P271
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0349.png)

# ~~آن مردم هیچ باقی نگذاشتند. با آنکه موضعی در مجموع بلاد به خصب و
~~بسیاری
# ~~غله مثل سجستان نشان نمیدادند، به اندک مدتی قحط از آن دیار بر آمد و
~~چنان شد
# ~~که درک اسفل به نسبت آن فردوس اعلی تواند بود و خارستان در خوشی
~~نگارستان
# ~~اوشاید. و اکثری مواضع از آن تاریخ بار1 - قاعا صفصفا(1) - گشته، نه از
~~درختان
# ~~او شاخی بر پای و نه از قصور او کاخی آبادان. نواحی سجستان دست فرسوده
# ~~حوادث و پایمال نوایب گشت.
# در مراجعت از سربندها بند گی حضرت به ولایت دبتن در آمد و خرابی
# ~~بسیار در آن مواضع رفت و امیرزاده رستم و امیر مضراب بهادر به ولایت
~~زره
# ~~رفتند و ایشان نیز در آن حدود به همین نوع فرمودند.2(2)
### | شعر
# # پله میزان گرآن گردد زسنگ حادثات %~% گرکند بر آسمان سلطان رایش3 سر
~~گران
# # از نهیب هیبتش گر بر فلک بادی وزد %~% زهره بی چادر بماند مشتری بی
~~طیلسان(3)
# # ور فروزد آتش خشهمش ببیند تا ابد %~% آسمان ازخوشه یکدا نه مه ازخرمن
~~نشان
# چون احوال این نواحی بر این موجب که تقدیم افتاد، به وقوع پیوست،
# ~~بندگی حضرت مظفر ومنصور عزیمت مراجعت فرموده ایالت حصن اوک با توابع
# ~~به پهلوان جمال [الدین] یکم تفویض افتاد تا در رعایت جانب حشم و خدم و
~~حفظ
# ~~حصون وقلاع شرایط حزم و احتیاط به جای آورد و چون خاطر خطیر ms200 از کلیات
# ~~آن طرف فارغ آمده به حدود فراه رسید. آن مملکت را به شاه اسکندر پسر
~~شاه
# ~~علی که درشمایل(4) و عادات4 او آثار مردانگی و مخایل فرزانگی پیدا بود،
~~تفویض PageV01P272
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0350.png)

# ~~فرمود واو را به تربیت و عنایت مخصوص گردانید و استمالت فرمودتارعایت
~~رعایای آن
# ~~موضع نماید وآنچه به نجح آمال وشمل(1) اعمال رعیت باز گردد، به تقدیم
~~رساند.
# بعد از ادراک این مآرب و احراز این مواهب، عزیمت بر معاودت با
# ~~دار السلطنه هرات - صینت عن الافات - که مراکز اعلام و مضارب خیام است،
# ~~تصمیم یافت ومقتضی رای اعلا- اعلاه الله - آن گشته که فضیلت اوقات
~~رمضان را که
# ~~به دلایل - اوله رحمة و اوسطه مغفرة و آخره عتق من النار (2) -
~~ابرمستهل(3) آن
# ~~بر سریرو فاجرزلال رحمت میبارد و نسیم اوسط آشنا و بیگانه را مشمول
~~شامل مغفرت
# ~~می گرداند ومهمانزهان آخر مستحبان زوایای نیران را - عتق من النار-
~~ضمان می کند،
# ~~به مستقر دولحت دریابد چه «الصوم جنة من النار»(4) حدیثی مشهور است،
~~«یوم
# ~~لا تملک نفس لنفس شئیا والامر یومئذ لله(5)0» حبلی متین وعروهآ وثقی
~~است. ساعات
# ~~متیرک اوقات آن را از نقص1 مسافرت صیانت واجب داشت و موارد آن را به
# ~~کدورت رحلت2 مکدر نگردانند3. در سلخ شعبان - المعظم - سنه احدی عشره و
# ~~ثمانمایه به مستقر دولت و مرکز سلطنت نزول فرمود و فرود آمد بالخیر
~~والسعادة4
# ~~وتمت].
# فکر رسیدن ابلچیان ختای5 کرت اول
# هر بنده را که ایزد سبحانه و تعالی به لطف شامل خویش خلعت کرامت و
~~PageV01P273
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0351.png)

# ~~جتبا(1) پوشانید و بر اصناف برایا وکافهآ رعایا قادر وآمر گردانید و
~~اسباب اقبال و
# ~~مقالید حل و عقد مصالح در دست تصرف او نهاد ومهمات طوایف آدمیان به
~~مقتضای
# ~~رای او باز بست وآن بنده را «سراء وضراء، سرا وجهرا(2)» از حدود الهی و
# ~~اوامر ایزدی تجاوز جایز ندارد و حق نعمت ایزدی به افاضت عدل و احسان که
# ~~زبده اعمال انسان است، ms201 بکزارد و شرط شکر و سپاس که پاس نعمت بدان
~~دارند، 5
# ~~به واجبی به جای آرد و با وفور استغنا و ظهور استیلا از طغیان وکفران
~~تجنب(3) و
# ~~تحذر(4) نماید و به اعتقاد قلم اعتراف آرد که «لااملک لنفسی نفعا
~~ولاضرآ الاماشا ء الله (5)0»
# ~~و به عقل باز اندیشد که از راه بشریت میان ذریت(6) آدم تفاوتی و تفاضلی
~~نیست،
# ~~والی با مولی یکسان است واعلی با ادنی1 برابر. تفاوت و تمایزی که حاصل
~~است،
# ~~جز عطیت فضل رب الارباب2 وهدایت لطف مسبب الاسباب که «یرزق من یشاء
~~بغیر
# ~~حساب(7)4* نتواند بود و نکه داشت این موهبت و استمداد این کرامت و
~~استیفای
# ~~این دولت و استبقای(8) این نعمت را به حق گزاری و سپاسداری پذیره شود و
~~داد
# ~~پروری و عدل گستری را دعامه(9) و وقایه آن سازد. به همه حال زمانه،
~~غاشیهآ همت
# ~~او بر دوش نهد و حلقهآ مطاوعت او بر گوش کند و گردون مثل قدرت او را بر
~~دیده
# ~~مالد و روزگار دبدبه3آ صیت او زند و عزیمت و اقبال در فتراک او دود و
~~دولت 5
# ~~رکابدار موکب او گردد و توفیق عنان گیر مراکب او شود تا در هرچه گوید و
~~کند به
# ~~امتثال تلقی باید کرد و هرکجا رود و آید، فتح و نصرت قرین رایت او
~~باشد.

PageV01P274

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0352.png)

# وخلاصهآ این کلمات ومخلص این تشبثات1 آن است که چون موکب همایون
# ~~- حفت بالمیامن والسعادات(1) - از یورش سجستان مراجعت نمود، خبر وفات
~~امیر
# ~~صاحب قران - انار الله برهانه - به ممالک ختای2رسیده بود وپادشاه ختای3
~~ایلچیان به
# ~~جهت رسانیدن تعزیت تعیین فرموده با بیلاکات و تنسوقات(2) آن طرف در این
~~ایام
# ~~به دارالامان هرات - صینت عن المکروهات(3)- رسیده سخن پادشاه خود به عز
# ~~عرض رسانیدند. بندگی حضرت دربارهٔ‌ ایشان تربیت و عنایت فرموده بعد از
~~چند
# ~~روز اجازت مراجعت یافته به طرف ولایت خود معاودت نمودند.
# ذکر نوجه حضرت سلطنت شعاری به ms202 بیلاق بادغیس و از آنجا
# به عزبهت ماوراءالنهر و نوابع آن4
# چون اوقات متبر که رمضان به آخر رسید و شرایط عید صیام که از معظمات
# ~~شعار دین و شکوه اسلام است، به جای آورده آمد، مرکز نیر اعظم به محاذات
# ~~نقطه اعتدال ربیعی رسید.
### | شعر
# ~~باز فراش چمن بوی5 نسیم نو بهار
### | بر چمن گسترد فرشی از پرند هفت کار
# ~~برزمین گوئی که عکس آسمان افتاد از آنک
### | شد زمین چون آسمان در کسوت خوهر نگار
# اطراف سهل و جبل از سبزه و ریاحین نمودار کارگاه ششتری و طیره ده
# ~~خامهآ آذری گشت ودست نقاش قدرت اطراف باغ و راغ را بسان عارض عروسان
~~PageV01P275
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0353.png)

# ~~بیاراست و نسیم صبحدم از رایحهآ ریاحین مروح11) ارواح گشت.
### | شعر
# # جهان گشت از خوشی چون گل شگفته %~% عروس دهر در زیور نهفته
# # بسان پر طوطی کوه و صحرا %~% همه یکسر پر از مرجان و مینا
# # به هر گنجی ریاحین بر دمیده %~% بساط سبزه در صحر ا کشیده
# ~~گفتی به حلیت و زیور ازهار باغ و بستان را پیرایه بستهاند و از لطایف و
# ~~یدایع انواع سعود فلک1 در یک مکان قران کرده
### | نظم
# موسم خرمی در آمده است %~% که صبا روحپرور آمدهاست
# هر یک ازشیر آخوار گان چمن %~% به بنات حسن بر آمده است
# ~~چون باغ و راغ دیبای هفت رنگ پوشیده و روی کوه و صحرا رشک
# ~~نگارخانه چین شده است.
# ~~از سبزه پر تیهو زنگار صفت گشت
### | وز لاله سم آهو شنگرف سیر شد
# ~~اکناف زمین زان3 همه فیروزشکن4 گشت
### | اطراف چمن زین همه بیجاده(2) اثر شد
# ~~حضرت سلطنت شعاری، امیر و امیرزادهآ اعظم - نبوی الاخلاق و ملکی
# ~~الشیم - ثمرهآ شجرهآ دولت و نهال باغ سلطنت و عنوان نامهآ اقبال وگل
~~بوستان
# ~~فضل وافضال، طراز کسوت شادمانی و مطمح(3) نظر امانی PageV01P276
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0354.png)

### | مصراع
# آنکه دارد همه چیزی و ندارد ما نند
# مظفر الدنیا والدین - ابراهیم سلطان بهادر - خلدالله تعالی1 ms203 ملکه - را در
# ~~دار الملک هرات - صانها الله عن2 الافات والبلیات - مقررگردانیده،
~~امیراعظم امیر
# ~~فیروزشاه را با او تعیین فرموده و امیرزاده امیر لطف الله بن امیر بابا
~~تیمور و امیر
# ~~حمزه قتوقورا فرمان شد که با لشکرهای خود به سرحد سجستان و آن نواحی
~~روند
# ~~و از آن طرف بر خبر باشند و رایات نصرت شعار بسر عزیمت ییلاق بر صوب
# ~~بادغیس در خامس ذیقعده سنه احدی عشره و ثمانمایه حرکت فرمود و چون
~~عرصهآ
# ~~آن نواحی به غبار مواکب همایون آرایش یافت، به احضار لشکرها مثال عالی
~~به
# ~~نفاذ انجامید. از جوانب و اطراف وادانی(1) و اقاصی(2) بلاد عساکر
~~منصوره بر
# ~~سمت معسکر همایون روی نهادند و در سلک اعوان(3) دولت قاهره منخرط
~~گشتند،
# ~~به اندک مدتی و سهل فرصتی سیاهی که حد آن در وهم نگنجد و عد آن در قدرت
# ~~هیچ محصی نیاید، با ساز و اسلحه تمام مجتمع گشته و ارکان زمین از تحمل
~~آن در
# ~~تزلزل آمدند.
### | نظم
# «اذا نحن سرنا بین شرق و مغرب %~% تحرک یقظان التراب و نایمه 3(4)»
# در این ولا خبر رسید که امیر خدایداد حسینی لشکری4 جمع گردانیده و
# ~~متوجه سمرقند گشته است و امیرزاده خلیل سلطان بهادر بر دست او گرفتار
~~گشته و PageV01P277
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0355.png)

# ~~صورت کیفیت این واقعه چنان به ظهور رسیده است که:1
# ذکر احوالی که در این سال در ماوراءالنهر به وقوع
### | نیوسته
# چون بندگی حضرت سلطنت شعار - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در
# ~~بادغیس لشکرها جمع گردانید، امیرزاده خلیل سلطان بهادر نیزلشکرهای خود
~~مرتب
# ~~گردانیده بر عزیمت کنار آب آمویه روان گشته در حوالی کش نزول فرمود.
# در این اثنا خبر شنود2 که3 امیر خدایداد حسینی لشکری ساخته گردانیده
# ~~به آب خجند(1) رسیده است. خلیل سلطان بهادر امیر الله داد و امیر
~~ارغونشاه و
# ~~چند امیر دیگر و چهار هزار سوار دیگر از این لشکری که با خود داشت،
~~بدان
# ~~صوب نامزد فرمود. چون ms204 این عساکر متوجه آن طرف گشتند و به حدود دیراق
# ~~رسیدند، از آن طرف خدایداد نیز برسید. چنانکه بین الفریقین [قریب] سه
~~چهار
# ~~فرسنگ زیادت نبود و4 دو لشکر در برابر یکدیگر فرود آمدند و هیچ یک به
~~سر
# ~~آن دیگر5 نمیرفتند. امیر الله داد و امیر ارغونشاه پیش امیرزاده خلیل
~~سلطان بهادر
# ~~فرستادند و استمداد نموده، امیرزاده خلیل سلطان بهادر به خود با قریب
~~هزار
# ~~سوار ایلغار کرده متوجه آن طرف گشته از سمرقند بگذشت و در حوالی شیراز4
# ~~نزول فرمود. خدایداد از این معنی واقف گشته بی آنکه آن جماعت که در
~~برابر او
# ~~بودند، خبردارگردند، اول خود را در روز بدیشان نموده و بعد از آن شب
~~همه شب PageV01P278
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0356.png)

# ~~وقایع سال 811 هجری
# ~~راه رانده روز دیگر [از راه آق کتل]11) بعد از نماز پیشین در حوالی
~~شیراز1 چون
# ~~برق خاطف و سیل منهمر ناگاه گرفت(2) به سرامیرزاده خلیل سلطان بهادر
~~رسید و
# ~~امیرزاده خلیل [سلطان] بهادر و اصحاب او چنان بیخبر بودند که سیاهی
~~سپاه
# ~~خدایداد را دیدند، تصور کردند که سپاه2 ایشان است. وفی الحال که
~~رسیدند، حرب
# ~~آغاز کردند و چون خلیل سلطان بی خبر بود، اکثر نو کران او متفرق شدند و
~~بعضی
# ~~درجه شهادت یافتند و خلیل سلطان پناه به قلعهآ شیراز3 برد و خدایداد فی
~~الحال
# ~~حوالی قلعه را فرو گرفت و قلعه را نیز استحکامی نبود. خلیل سلطان بهادر
~~گرفتار
# ~~گشت در روز سیزدهم ذی القعده سنه احدی عشر و ثمانمایه این حادثه به
~~وقوع پیوست.
# و چون خدایداد را این قضیه دست داد، فی الحال مکتوبات به هر طریق که
# ~~خاطرش4 میخواست، مینوشت و خلیل سلطان را میفرمود تا مهر می کرد و به
# ~~اطراف و جوانب می فرستاد و امیرزاده خلیل سلطان نیز به نو کران و
~~گماشتگان خود
# ~~مکاتیب5 میفرستاد که حالا من به دست او گرفتارم، میباید که در استرضای
~~جانب
# ~~امیرخدایداد غایت مجهود ms205 بذل کنند، والا نباید که از شما برنجد و قصد من
~~کند.
# ~~بدین نوع تمامت ماوراءالنهر و لشکر خیل سلطان، خدایداد را مسخرگشت.
# در حادی عشرین ذی القعده6 سنهآ مذکور خبر حدوث این واقعه، به بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری رسید، عزایم پادشاهانه که قرین قضا و قدر و همنشین
~~فتح
# ~~و ظفرست، بر توجه به صوب ماوراءالنهر در حرکت آمد و پیشتر از این واقعه
# ~~بندگی حضرت، چر کس8 را پیش خلیل سلطان بهادر فرستاده بود. چون بند گی
~~حضرت
# ~~حضرت رفته بود، مصاحب گردانیده و نوکر امیرزاده جوانبخت امیرزاده
~~محمد11 PageV01P279
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0357.png)

# ~~جهانگیر(1) پیش بندگی حضرت فرستاد، مضمون رسالت آنکه من بنده و خدمتکار
# ~~آن حضرتم و این صورت که واقع گشت، بنابر خدمتکاری آن جناب کردهام. حالا
# ~~صورت قضیه بدینجا1 رسیده، من بعد به هرچه حکم واشارت شود، به تقدیم
~~رسانم.
# بندگی حضرت چوبین قوچین را مصاحب نوکر خدایداد پیش او فرستاد و
# ~~فرمود که در این صورت که واقع گشته است، اختیاری نمانده و ما در عقب
~~مکتوب 5
# ~~می رسیم، به اتفاق هر چه یراق باشد، بدان موجب به تقدیم رسد،
~~انشاءالله. امیر-
# ~~خدایداد میباید که بیتردد از سر استظهار تمام [متوجه شود] که در حق او
~~التفات
# ~~خاطر و تربیت و عنایت هر چه تمامتر هست.
# و بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - برعقب
# ~~کوچ فرمود، روز دوشنبه سادس ذی الحجه سنة المذکور به لب آب رسیدند.
~~پیشتر
# ~~امیر شیخ نورالدین ایلچی فرستاده بود و مقرر گردانیده که هر گاه بندگی
~~حضرت از
# ~~آن طرف عزیمت فرماید، من نیز از این طرف لشکر خود ساخته متوجه گردم.
# چون بندگی حضرت به لب آب رسید، امیرشیخ نورالدین هم بدان بلجار(2)
# ~~روان گشته به بخارا رسیده بود و چون خدایداد را معلوم گشت که امیر شیخ2
~~-
# ~~نورالدین از طرف بخارا متوجه اردوی همایون است، از سمرقند ایلغار کرده
~~به
# ~~سر او رفت و امیر شیخ ms206 نورالدین طاقت مقاومت او نداشت، از پیش او بگریخت
# ~~و بندگی حضرت در کنار آب بود. امیر خدایداد در عقب امیر2 شیخ نورالدین
# ~~نتوانست رفت، بازبه طرف سمرقند معاودت نمود. و بندگی حضرت چون از آمویه
# ~~عبور فرمود [به شاق شارک(3) بلخ رسیدند].4 امیر خدایداد امیرزاده احمد
~~و PageV01P280
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0358.png)

# ~~امیرزاده سیدی را با چند امیر قشون فرستاده بود که ولایت حصار و آن
~~[ولایت و]
# ~~نواحی عبور نموده مسخر1 گردانند. ایشان خبر بندگی حضرت شنیدند با تمامت
# ~~نوکران که با ایشان بود، قبل از آنکه فرمانی به مبادرت ایشان بر صوب
~~حضرت2
# ~~صادرگشتی و مثال به استحضار ایشان نقاذ یافتی، روی به بندگی درگاه اعلا
~~آورده
# ~~جمله به خدمت شتافتند وشرف بساط بوس دریافته به اردوی همایون ملحق
~~گشتند.
# ~~فاما امیر خدایداد بعد از آنکه بر امیرزاده خلیل سلطان مظفر شد و خود
~~را اختیاری
# ~~دید و استغنائی تصور کرد، قوله تعالی «کلا ان الانسان لیطغی ان راه
~~استغنی0»(1)
# ~~به یکبار مست مدام(2) نعمت گشته مغرور ایام دولت شد و پنداشت که پای از
~~دایره
# ~~طاعت بیرون میتوان نهاد و دست در شاخ تمرد و عصیان میتوان زد و سر از
~~ربقهآ
# ~~اذعان میتوان تافت، روی ازقبلهآ انقیاد گردانیده طمع در ملک ماوراء
~~النهر مستحکم
# ~~کرد. چوبین قوچین3 را پیش بندگی حضرت باز فرستاد مضمون رسالت آنکه اگر
# ~~بندگی حضرت من امیرزاده خلیل سلطان4 و شادملک را پیش ایشان فرستم، به
~~شرط
# ~~آنکه مملکت ماوراءالنهر را بر امیرزاده محمد جهانگیر مسلم دارند.
# بندگی حضرت از این ملتمسات که زیادت از طور او بود در غضب گشته5
# ~~متوجه سمرقند شد6 چون رایات همایون به منزل کو آن7 رسید، در روز سه
~~شنبه
# ~~چهاردهم ذی الحجه مذکور عبدالخواجه شادملک آقا،(3) خاتون امیرزاده خلیل
~~PageV01P281
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0359.png)

### | ربداها کتواریخ
# ~~سلطان را رسانید. و چون بندگی حضرت به خزار(1) رسید، خبر آمد که
~~خدایداد،
# ~~امیرزاده کریم خلیل سلطان را مقید گردانیده مصاحب خود برد ms207 و چون دندان
~~طمع1
# ~~او در کام شکست و صورتی که در مخیله نقش بسته بود، برنیامد و نقش مراد
~~بر
# ~~کعبتین روز گار موافقت ننمود، روی به گریز آورد و عوام سمرقند دست
~~انتقام به
# ~~اذناب لشکر او دراز کردند.
# و چون مضمون این خبر به تحقیق پیوست، بندگی حضرت به تعجیل تمام
# ~~روی به دارالسلطنه سمرقند آورد و پیشتر امیراعظم امیر علیکا بهادر را
~~با امنای
# ~~دیوان به ضبط شهر و خزاین روانه گردانید. و چون رایات همایون به رباط
~~یام
# ~~رسید، بزرگان سمرقند شرایط استقبال به جای آورده در آن منزل شرف
~~تقبیل(2)
# ~~عتبهآ (3) عالیه2 دریافتند وچون قریهآ دمشق مخیم اقبال گشت، امیرزاده
~~محمد جها نگیر
# ~~و امرا و لشکریان که در سمرقند مانده بودند، مجموع به اردوی همایون
~~رسیده
# ~~شرف بساط بوس دریافتند. رایات میمون ومواکب منصور «لازالت محفوفة
~~بالنصر
# ~~والظفر»(4):
### | ش
# به زینتی که بر آید شب چهارده ماه
# ~~در سابع عشرین ذی الحجه [سنهآ احدی و عشر و ثمانمایه] مذکور3 سایه بر
~~محروسهآ PageV01P282
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0360.png)

# ~~سمرقند] افکند. اهالی و سکان سمرقند به وصول رایات همایون شادمانیها
~~نمودند
# ~~و وضیع و شریف شرایط تهنیت به تقدیم رسانیدند و به میامن طلعت همایون
~~چنان
# ~~خرم گشتند که روزهدار به طلعت هلال یا تشنه به شربت زلال و مملکت
~~سمرقند بل
# ~~تمامت1 مملکت ماوراءالنهر با تدبیر2 دیوان آمد و امر و نهی آن بلاد بر
~~قاعده
# ~~معهود و رسم مالوف نفاذ و امضا یافت و ماده فتنه منقطع شد. وجود2 لشکر
~~و
# ~~قواد(1) حشم وطبقات خدم هر یک را فراخور احوال او از اتباع واشیاع به
~~نسبت
# ~~قدر ایشان - علی حسب مراتبهم - به تشریفات گرانمایه و صلات ومبرات
~~پادشاهانه
# ~~بنواخت تا دلها بر متابعت و مطاوعت قرار گرفت.
# بعد از دو روز امیر شیخ نورالدین و امیر مبشر و جمعی دیگر از امرا و
# ~~لشکریان به بساط بوس [بندگی] حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
# ~~سلطانه ms208 - مشرف گشتند5 [تمت]
# ذکر قضابائی که در فارس و عراق در این سال احدی عشر و تمانمایه
# به وقوع پیوسته است و حادث شده است.6
# امیرزاده پیرمحمد در سال مقدم چون بر امیرزاده رستم و لشکر اصفهان
# ~~غالب شد و ایشان را منهزم گردانید و اصفهان را به تحت تصرف7 در آورد،
~~بعد از
# ~~آن به شیراز مراجعت نمود. در زمستان این سال عزیمت یورش خوزستان فرمود.
# ~~به و اسطه آنکه پیشتر خاند سعید برلاس8 را به دزفول فرستاده بود و در
~~آن ایام که
# ~~رستم لشکر به در شیراز آورد، خاند سعید با امیرزاده پیرمحمد مخالفت
~~نموده طرف
# ~~امیرزاده رستم گرفته بود و شیخزاده و تو کل خود از قبل امیرزاده رستم
~~حاکم PageV01P283
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0361.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~حویزه(1) و شوشتر(2) بودند.
# در این ایام که امیرزاده پیرمحمد بهادر1 بر امیرزاده رستم غالب شد، ایشان
# ~~همچنان بر مخالفت اصرار نموده نه خود پیش امیرزاده پیر محمد آمدند و نه
~~کس1
# ~~فرستادند. امیرزاده پیرمحمد بهادر متوجه آن طرف گشته با لشکرهای آراسته
~~چون
# ~~به رامهر مز(3) رسیدند، عبدالله پروانچی و عیدخواجه و مولانا صنع الله
~~را به رسالت5
# ~~پیش شیخزاده و تو کل فرستاد و عهدنامه نبشت که اگر انقیاد و مطاوعت
~~نماید،
# ~~قطعا و اصلا متعرض مال و سر و ناموس ایشان هیچ یک نشود و تذکار
~~مامضی(4)
# ~~نکند و از جریمهآ خاند3 سعید که کو کلتاش آن حضرت بود4 بگذرد و اهالی
~~ولایت
# ~~را نیز مصون دارد و فرمود که فرستادگان معتمد بر این موجب از وکالت
~~خویش
# ~~سو گند بخورند. چون رسولان با امرای خوزستان ملاقات کردند و پیغام
~~امیرزاده
# ~~پیرمحمد بدیشان رسانیدند، شیخزاده و تو کل و خاند سعید کو کلتاش5 جمع
~~گشته
# ~~مشورت و جانقی بسیار کردند و قرار بر آن دادند که به استقبال بیرون
~~آیند. نخست
# ~~ساوری چند ترتیب نموده به دست معتمدی چند پیش فرستادند و فرزندان
~~خواند6
# ~~سعید کو کلتاش نیز به ms209 استقبال آمدند و در چهارفرسنگی شوشتر به دولت آن
~~حضرت
# ~~ملاقات مشرف گشتند. امیرزاده پیرمحمد بهادر چنانچه عادت پسندیده او
~~بود،2
# ~~فرستادگان ایشان را به خلعت و تشریف خاص مخصوص گردانیده باز فرستاد و
# ~~متعاقب ایشان کوچ فرمود و در یک فرسنگی شهر نزول کرد. روز دیگر امرا
~~خزاین PageV01P284
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0362.png)

# ~~وقایع سال 811 هجری
# ~~موجود را با پیشکشهای فاخر بار کرده بیرون آمدند و در آن یورت مبارک
~~شرف1
# ~~بساط بوس دریافتند و به اعزاز و احترام تمام ملحوظ نظر عنایت گشتند و
~~در جرگهآ
# ~~دیگر امرا منخرط شدند.
# بعد از آن امیرزاده پیرمحمد بهادر به شهر شوشتر تشریف داده در قلعهآ
# ~~سلاسل(1) به دار الاماره(2) نزول فرمود و چند روزی معامله شهر را ضبط و
~~نسق
# ~~داده بعد از آن2 با بنه (3) و اغرق کو چمال(4) متوجه دزفول شد3 و در آن
~~ولایت نیز
# ~~دو سه روزی اقامت ساخت و بعد از آن تفحص و تفتیش ملک و مال روی به طرف
# ~~ولایت حویزه آورد. چون به کنار رودخانه چهاردانگه(5) برسید، اصول احشام
~~اکراد
# ~~و اعراب جزایر حویزه به اتفاق سید یونس و سید عبدالله را با پیشکشهای
~~نیکو
# ~~فرستادند. امیرزاده پیرمحمد هم از آنجا به شوشتر معاودت نمود و جماعتی
~~از امرا
# ~~با لشکرها بر سبیل ایلغار بفرستاد تا سرحد بیات(6) که از مضافات دار
~~السلام بغداد
# ~~است، تاخت کرده بیامدند.
# بعد از آنکه ممالک خوزستان به تمام به حوزه تصرف در آورد، به واسطه
# ~~تغیر هوا، اندک تبی و تعبی نسبت با4 امرا و لشکریان5 دست داد تا غایتی
~~که خواند PageV01P285
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0363.png)

# ~~سعید کو کلتاش1 در آن ایام متوفی شد. بنابراین معنی زیادت توقف نتوانست
~~نمود.
# ~~[بعد از آن امیرزاده پیرمحمد امیرالوس2 را در شوشتر و پیرحاجی کو کلتاش
~~امیر-
# ~~زاده رستم را در دزفول و ایکه3 تیمور بخشی و عجب شیر را در حویزه
~~نشانده
# ~~و مظفر و منصور4 به دارالملک شیراز مراجعت نمود، تمت] ms210
# ذکر امیرزاده جوانبخت5 اسگندر در این سال [و احوال او]
# در آن ایام که امیرزاده پیرمحمد با امیرزاده رستم جنگ کرد و امیرزاده
~~رستم
# ~~منهزم گشته عازم خراسانات6شد و پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری-خلد الله
~~تعالی
# ~~ملکه وسلطانه- رفت.. امیرزاده اسکندر نیز عازم خراسانات7 گشته بود.
~~فاما به نسبت
# ~~مزاج خود قوت آن نداشت که پیش بندگی حضرت آید و اگر بیامدی جز تربیت
# ~~و عنایت نخواهست دید. فاما از وهمی که داشت، محترز8(1) بود. چون به خر
~~اسان
# ~~در آمد، چند گاهی در قریهآ احمد [بود که] از نواحی قهستان است، نزول
~~فرمود و
# ~~تابستان اکثری بعضی تون(2) و بعضی9 در دیه احمد گذرانید. اما دائم به
~~حزم و
# ~~احتیاط می بود. چون فصل خریف نزدیک رسید، عزیمت طرف شبورغان و بلخ
# ~~کرد. چون نزدیک بدان نواحی رسید، جماعتی از اطراف و جوانب بر او جمع
# ~~شدند و امیرزاده قیدو بن امیرزاده پیرمحمد بن امیرزاده16 جهانگیر از او
~~متوهم
# ~~بود. با کثرتی11 متوجه او شد. چون فریقین به هم رسیدند، جماعتی که با
~~امیرزاده
# ~~اسکندر بودند، متفرق شدند وامیرزاده اسکندر بهادر12 با خواص خود گریخته
~~روی
# ~~به ساحل آمویه13 نهاد بر عزیمت آنکه تغییر14 وضعی کرده از جیحون عبور
~~کند و از PageV01P286
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0364.png)

# ~~وقایع سال 811 هجری
# ~~حدود سمرقند و بخارا به طریق ناشناخته بگذرد و متوجه اوز کند1(1) شود
~~درشب.
# ~~هنگام چهره که محل اعتماد او بود، گریخت، آن عزیمت فسخ کرد و در بیابان
~~روز
# ~~به نیم روز رسید، هر زمان فکری وهر لحظه تدبیری می اندیشید و خاطرش بر
# ~~هیچ قرار نمی گرفت، چنانکه امیرزاده کریم2 خلیل سلطان بهادر3 راههای
~~سمرقند
# ~~هکنار آب مسدودگردانیده بود، راهداران و مستحفظان حضرت سلطنت شعاری نیز
# ~~مجموع راههای خراسانات4 را ضیط نموده بودند و سرهای راه سپرده.
~~امیرزاده
# ~~اسکندر متحیر بود که به کدام طرف رود یکی را به قراولی بر سر راهی
~~نشانده بود
# ~~که اگر کسی را بیند، ms211 او را خبری بیاورد. او خود در خواب رفته مستحفظان
~~کنار
# ~~جیحون بدو رسیدند5 وازاحوال امیرزاده [اسکندر] خبردار گشتند، عنان
~~ریز(2)
# ~~باکینه وستیز ازاطراف او در آمدند. نو کرانش آنچه مانده بودند نیز
~~متفرق شدند.
# ~~اممرزاده اسکندر را کار از پیکار6 رفته و عنان تدبیر از قبضه اختیار به
~~درشده چندان
# ~~فرصت یافت که حرم خود را سوار کرد و هر کس از ملازمان و نوکران روی به
# ~~راهی نهادند. چون از سرشریران آمویه آن مویه پدید7 آمد، امیرزاده
~~اسکندر در کنار
# ~~بیشه اندیشه مند گشته چندان توقف نمود که امیر طوطه وبعضی خدمتکاران
~~ملحق شدند و
# ~~محل توقف نبود، روی در بریه(3) نهاد وبیر اهه همهشب براندی2 . علی
~~الصباح به حوالی
# ~~اندخود رسیدند. امیر سید احمد ترخان که از قبل حضرت سلطنت شعاری حاکم
~~آن
# ~~مواضع بود، از کیفیت احوال او خبردارگشت، با اصول و اهالی آنجا به
~~استقبال
# ~~آمد و به ملاطفت و دلجوئی هرچه تمامتر ایشان را با خود به اندخود برد و
~~طریقهآ PageV01P287
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0365.png)

# ~~مهمانداری پیش گرفت. اگر چه ایشان را خدمات پسندیده می کرد، فاما نو
~~کری به
# ~~اعلام این قضیه پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه -
~~فرستاد
# ~~تا به هر چه حکم برسد، به تقدیم رساند وامیرزاده اسکندر از این معنی
~~پیش از حد
# ~~در وهم بود فاما1
### | شعر
# هر نیک و بدی که در شمارست %~% چون در نگری صلاح کار است
# «عسی ان تکر هوا شیئا فهو خیر لکم»»(1) دست رضا در دامن قضازده
# ~~سر فکر به گریبان تو کل فروبرده چنانچه گفتهاند:
### | مصراع
# مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش
# و دراین حال حضرت سلطنت شعاری هنوز در ولایت سجستان بود که قاصد
# ~~امیر] سید احمد ترخان خبر نزول امیرزاده اسکندر بهادر به اندخود معروض
# ~~گردانید و کیفیت وضع و تغییراتی که واقع2 شده بود و حادث گشته، مشروح
~~باز
# ~~گفت. [چون] حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ms212 ملکه و سلطانه - فی
~~الحال
# ~~جوابی جزم(2) نبشتند که قطعا و اصلا گماشتگان حدود و مستحفظان طرق4
~~پیرامون
# ~~متعلقات امیرزاده اسکندر نگردند و [به] هر طرف که خاطر مبارکش خواهد،
~~برود
# ~~و مانع نیایند و خدمتکاری نموده به سلامت بگذرانند.
# چون این فرمان برسید، امیرزاده اسکندر را اطمینانی پدید آمد باخاصگیان
# ~~خود در این باب مشورت فرمود. مجموع به الهام و تلقین دولت اتفاق نموده
~~PageV01P288
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0366.png)

### | 4
# ~~عرضه داشتند که از این عرصه فرس به جانب فارس میباید راند و به طرف
~~عراق
# ~~عجم ترک تاز میباید کرد شاید که محرک العرق(1) نزاع زنگ نزاع1 از خاطر
~~خطیر2
# ~~امیرزاده پیرمحمد بهادر2 زدوده باشد و وسیله صلهآ رحم، رحم4 در دل او
~~آورده.
# چون صدق سخن ایشان بر طبق دلخواه افتاد، تمامی سخن بر این ختم کرده
# ~~براین اتفاق یک جهت شدندومتوجه فارس گشت وحضرت سلطنت شعاری نیز در باب
# ~~سفارش او به برادرش مکتوبی اصدار فرمود(2) که مضمونش این است:
# جناب فرزند اعز می باید که «احسن کما احسن الله الیک*(3)» را قدود
~~گردانیده
# ~~عموم اقاصی و ادانی را ازحسن اشفاق خویش بهرهمند دارد و کافهآ ارباب و
~~نواصی
# ~~را به مکارم اخلاق استمالت واجب داند و دراصطناع بروضیع و شریف بگشاید
~~و به
# ~~حکم «اونوالارحام بعضهم اوبی ببعض9»(4) هیچ آفریده اقتباس انوار این
~~مهم را
# ~~مستاهل تر از جماعتی که فضیلت صلت رحم دارند، در خیال نمیتوان آورد و
~~نسبت
# ~~عمومت(5) وخؤلت(6) در میان ایشان راجح(7) مرجوحی است. بدین مقدمات
# ~~تفضیل اقرب بر ابعد لازم باشد و ترجیح ادنی بر اقصی واجب کند. علی کل
~~حال
# ~~طایفهئی که سر وجود ازیک جیب بر آورده باشند و پای نشو دریک دامن کشیده
~~ثریا
# ~~شکل از یک مطلع طلوع کرده و بروجه5 شبه(8) یکی بر عقب دیگری بر آمده
~~چون
# ~~جواهری که از یک عقد منتشر شود و سخنی که از یک لفظ منتشر گردد و این
~~جز PageV01P289
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0367.png) ms213

# ~~اخوت و اخوات و بعد از ایشان دیگر اقارب عصبات(1) که زبدهآ آن موصوفات
~~و
# ~~خلاصهآ این مذکوراتاند، نمیتواند بود که ایشان را اعتقادی درباب یکدیگر
~~زیادت
# ~~باشد و معونت یکدیگر بیشتر رغبت نمایند و در صداقت و عداوت شرایط مرمت
# ~~مبانی صحت اخوت نگاه دارند و قطره کردار شیوهآ متابعت یکدیگر پویند و
# ~~سلسلهوار طریق موافقت بسپرند و اگر ناگاه «عیاذا بالله» خدشهئی در میان
~~[ایشان]
# ~~پدید آمد، از طرفین در ازالت(2) آن کوشند و سخن نمام و حاسد در حق
~~یکدیگر
# ~~نشنوند و آن طایفه را به مجلس خود راه ندهند، اقالت عترت فروبسته جادهآ
# ~~«لا تثریب علیکم الیوم*»(3) گشاده دارند. مقصود آنکه امیرزاده اسکندر
~~را باز طلبند
# ~~و به تربیت وعنایت وشفقت و رعایت مخصوص ومنصوص داشته ناحیتی از اطراف
# ~~مملکت به دنو ان او باز گذاشته او را دلداری نمایند و در طلب رضای او
~~سعی جمیل
# ~~مبذول دارند.
# بنابر این مقدمات امیرزاده اسکندر باز به طرف عراق و فارس متوجه گشته
### | بصر
# هر روز به منزلی و هر شب جائی
# ~~نزول می فرمود تا به حدود2 یزد قریب شد. چون سرهای راه مضبوط و حدها [و
# ~~ر اه گذارها] مسدود بود3 فاش و ظاهر عبور کردن متعذر بود2 ضرورت را
~~تغییر وضع
# ~~فرموده صحرا به صحرا تاخته با شداید روزگار میساختند تا روز بیست وششم
~~ماه5 PageV01P290
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0368.png)

# ~~رمضان سنه احدی و عشر و ثمانمایه به تنگاتنگ(1) شام، ز تنگ اللهاکبر(2)
~~شیراز
# ~~گذشته طوطه را با مر کوبات در بیرون بگذاشت [و] خود پیاده از دروازه
~~سعادت(3)
# ~~اندرون رفت و به خانه خواجه حسین طبیب نزول فرمود.1 و فی الحال خبر او
~~به
# ~~امیرزاده پیرمحمد رسانیدند. در حالت افطار دست از طعام بازداشت و
~~بفرمود [تا
# ~~طلبکاران به هر طرف شتافتند و سراق(4) او را به هزار حیله یافتند].
~~امیرزاده پیر-
# ~~محمد را این خبر در مقدمه مغیر(5) گردانید، اما همان لحظه انواع اشفاق
~~ودلداری
# ~~فرموده ms214 برادرراگرامی داشت و همه اسباب پادشاهی به موجب دلخواه مهیا
~~ومرتب
# ~~گردانید و در محله موردستان(6) در خانه رمضان آقا که اختاجی(7) شاه
~~شجاع(8)
# ~~بود، فرود آوردند3 و امیرزاده اسکندر نیز به حد تمام مالا کلام خدمت و
~~ملازمت
# ~~آن حضرت مینمود.4 PageV01P291
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0369.png)

# ~~ذکر احو ال سلطان احمد در این سال سنه احدی عشر و تمانمابه وقضابائی
# که در طرف بغداد و آن نواحی1 در خوزستان واقع شد.
# چون سلطان احمد خبر مراجعت امیرزاده پیرمحمد از بلاد خوزستان معلوم
# ~~کرد - چنانچه درقضیه2آ فارس شوح داده آمد - عازم خوزستان شد با لشکری
~~انبوه
# ~~و نخست متوجهآ حویزه گشت وبه مثابهآ ناخبر به شبگیر بر سر قلعه و
~~مستحفظان راند 5
# ~~که پیش از طلو ع آفتاب ایشان را چون حلقهآ انگشتری3 در میان گرفت.
~~پیادگانی
# ~~که اختیار محافظت دروازه رجوع به ایشان بود، دروازه را به دست دادند.
~~کوتوالان
# ~~روز کور مندبور(1) از غایت بی حزمی و عدم احتیاط که داشتند، آن زمان سر
~~از
# ~~خواب غفلت بر گرفتند که اشعهآ تیغ یاغی از چهار طرف ایشان در آمد. بعد
~~از آن
# ~~سراسیمه وبدحال به هزار بلا بر یکان اسب سوار شده خود را از آن [ورطه]
~~بیرون
# ~~انداخته روی به گریز نهادند اما
### | مصراع
# زهری که به جان رسید، تریاک چه سود؟
# بیکاولان(2) متعاقب ایشان رسیده همه را در شمشیر پیچیدند و آنکه از تیغ
# ~~هلاک خلاص یافت، مقید ودستگیر شد.
# چون سلطان احمد را فتح حویزه به آسانی چنین دست داد، هیچ آفریده را
# ~~نگذاشت که بکشند.4 اما به جهت مصلحت ملکی، ایکه5 تیمور بخشی وسایر
~~اسیران PageV01P292
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0370.png)

# ~~را مقید بازداشت. و چون خبر قضیه حویزه به دزفول و شوشتر برسید، پیر
~~حاجی
# ~~کو کلتاش قلعه دزفول را به طرح ریخته(1) به جانب شوشتر گریخت وبه امیر
~~الوس
# ~~ملحق شد. الوس نیز به مثابهئی خوف بر او2 کار کرده بود که به صد سلسله
~~امکان
# ~~توقف در ms215 سلاسل نداشت. هر چند توابع و حواشی او را دل داده خواستند که
~~دو
# ~~سه روزی پایداری کنند، ممکن نشد.
# با وجود آنکه امیرزاده پیرمحمد خبر توجه سلطان احمد بدان جانب شنوده
# ~~بود،3 تولک و نوشروان برلاس را با لشکری به مدد امرای خوزستان فرستاد.
~~اما
# ~~الوس4 پیش از رسیدن ایشان، شهر شوشتر و قلعهآ سلاسل را گذاشته بود و
~~خود را
# ~~به رامهرمز5 افکنده، امرای مدد6 آنجا بدو رسیدند و به ضرورت با او
~~اتفاق کرده
# ~~در رامهر مز7 بنشستند و به ضبط بارو و نسق قلعه داری مشغول گشت و سلطان
~~احمد
# ~~قطب الدین که قاضی آنجا بود، به امرای امیرزاده پیرمحمد گفت که اگر در
~~این مقام
# ~~توقف نموده مردانه باز خواهید ایستاد وجنگ خواهید کرد، از علفه(2) و
~~علوفه آنچه
# ~~خواهند،9 معد و آماده است. میباید که هیچ تردد به خاطر [راه] ندهند و
~~مردانه
# ~~جنگ کنند و اگر چنانچه بیعاقبتی کرده به در خواهند رفت، پیش از جنگ و
# ~~خونریزی بیرون روند تا رعایای عاجز به واسطه شما مستاصل نشوند.
# امرا به اتفاق سوگند خوردند که البته کوشش خواهیم کرد و مرده و زنده در
# ~~این مقام از ایشان دست14 نخواهیم داد. چون مواثیق موکد شد و سوگند غلاظ
~~و
# ~~شداد محکم کردند،11 رعایا نیز با ایشان یک جهت و یکدل شده پپادگان
~~بیرون
# ~~میرفتند و با قراولان سلطان احمد که نزدیک شهر آمده بودند،
~~تیراندازیهای مردانه PageV01P293
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0371.png)

# ~~و مبارزههای1 مفردانه می کردند. اما به یک2 ناگاه نیم شبی بود که سواد
~~اغرق
# ~~سلطان احمد با مشاغل بسیار از یمین و یسار پیدا شد. امرای امیرزاده
~~پیرمحمد را از
# ~~آن غلبه و ازدحام دست و دل از کار رفته سلسله اتفاق را بگسیختند و هر
~~یک به
# ~~جانبی گریخت و رعایای بیچاره رامهرمزی3 را به دست لشکریان سلطان احمد
~~باز
# ~~داد.
# علی الصباح لشکر بغداد دست به تخریب شهر بر آوردند و اکثری4 پیادگان ms216
# ~~کماندار که تیراندازی می کردند،5 با مولانا قطب الدین قاضی به قتل
~~آوردند و
# ~~مجموع رعایا را کوچمال به شوشتر راندند و قلعهآ رامهرمز را به تمام با
~~زمین
# ~~همو ار وهمسان ساخت و سلطان احمد تمامت خوزستان ضبط نموده، مقصود
~~نیزهدار
# ~~را به کوتوالی در قلاع7 مقرر گردانیده، خبر شنید که پسرش سلطان
~~علاءالدوله با
# ~~پدر اظهار مخالفت نموده متوجه جانب تبریز گشته است . سلطان احمد بدین
~~سبب
# ~~متوجه بغداد گشت.8 چون به واسط(1) رسید، پسری از آن شیخ مقری صراف که
# ~~نبیره امیر مقری پاشا9 بود و مادراو درحرم سلطان احمد می بود. نام او
~~اویس، خود
# ~~را به اسم فرزندی سلطان احمد منسوب گردانیده بود. چون سلطان16 احمد این
~~معنی
# ~~معلوم فرمود، او را نصیحت کرد که [من بعد از] این [نوع] سخن مگوی و
~~بیست 5
# ~~هزار دینار انعام11 فرمود.
# ذ کر مخالفت سلطان علاءالدوله12 با بدرش سلطان احمد و
# رفتن به جانب تبریز و مآل حال وکار او13
# به وقتی که سلطان احمد لشکر به طرف خوزستان برده بود، پسرش PageV01P294
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0372.png)

# ~~وقایع سال 811 هجری
# ~~علاءالدوله1 را جمعی از ملازمان متوهم ساخته که چون سلطان احمد باز
~~آید، قصد
# ~~او خواهد کرد. علاءالدوله2 از بغداد به جانب حله رفت و از آنجا به راه
~~اربیل
# ~~متوجه آذر بایجان شد. چون امیریوسف معلوم کرد که او بی اجازت پدر از آن
~~طرف
# ~~روی گردان گشته پیش او آمدهاست، او را در تبریزبه خانه خواجهزین الدین
~~قزوینی فرود
# ~~آوردند و مختصر خرجی معین گردانید. چون ماه رمضان بگذشت، او را اجازت
# ~~فرمود و جمعی را ملازم گردانید که تا به سرحد ولایت مصاحب او باشند. در
~~روز
# ~~شنبه سابع شوالسنه احدی عشرو ثمانمایهروانه4شد، چون به حدودخویرسید،
~~جمعی
# ~~از کردان ملک عزالدین شیر گیر با او دوچار خوردند و او را پیش ملک
~~بردند. ملک
# ~~عزالدین او را اعزاز واکرام تمام کرد و قریب دو ماه آنجا ms217 بود، به انواع
~~خدمات
# ~~پسندیده می کرد. بعد از آن امیر یوسف مکتوبی به ملک عزالدین نبشت مضمون
# ~~آنکه شهزاده از پیش پدر بی اجازت آمده است و ما او را بدان سبب بی حکم
# ~~یرلیغ(1) رعایت ناکرده ازولایت خود دور کردیم. او نیز میباید که همین
~~طریقه به
# ~~تقدیم رساند، والا موجب رنجش خاطر وملالت وخرابی رعیت خواهد بود. چون
# ~~ملک این سخن استماع کرد و مجال مقاومت ومجادلت نداشت، شاهزاده را اجازت
# ~~فرمود و آن بیچاره مضطر شده مرغ روح درقفس5 تن قلق(2) و اضطراب آغاز
~~نهاد6
# ~~و دل از بشاشت(3) و شماتت حساد از جان سیر آمد. از غایت حبرت عنان
~~تمالک(4)
# ~~و تماسک(5) از دست داده دواعی حرکت و رحلت7 بر سکون و استقامت راجح
~~PageV01P295
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0373.png)

# ~~گشت و در نظر عقل دوری از آن طایفه عین مصلحت نمود. فی الجمله به جانب
# ~~اردبیل میل کرد، به عزیمت آنکه روزی چند در صحبت شیخ سالک شرفالحق
# ~~والدین علی صفوی(1) بگذراند. چون به حدود تبریز رسید، جمعی از شهریان
# ~~با انبوهی تمام از پیاده وسوار چون لشکر دجال برسر او تاختن کردند و
~~بیشتر آن
# ~~جماعت پروردهآ نعمت آن خاندان بودند و شاهزاده را چون استعدادی زیاده
~~نبود، 5
# ~~از مقاومت عاجز و قاصر آمد و سلک انتظامشان گسسته شد. در غوغای این وغا
# ~~شهزاده و نو کران در قید و حبس آن مدابیرا(2) بی سروپا افتادند. شهزاده
~~خستهآ کار
# ~~ونو کران بستهآ اضطرار شدند. در این داروگیر، ترکی خونخوار شمشیری بر
~~بازوی
# ~~شهزاده زد و دیگری اسب او را به تیر بینداخت و شاهزاده پیاده ماند.
# چون خبر این واقعه به امیر یوسف رسید، آثار تغیر بر غره او پیدا و هویدا
# ~~گشت2 و امارات غضب در چین ابرو و جبین او لایح و واضح شد. بفرمود تا او
~~را
# ~~مقید گردانیده به قلعهآ عبدالجواز3 که دیوار آن از صعوبت مرام(3) با
~~جودی و
# ~~سهلان44) دست ms218 در کمر میزد، بردند و چند تر کان را ملازم گردانید که
~~محافظت او
# ~~نمایند.
# شهزاده چون از متکای تخت سلطنت به مقام کربت(5) و غربت افتاد، چهره
# ~~سلوت را به ناخن تغابن(6) میخراشید و از کردهآ خود بر خود می پیچید و
~~جز صبر
# ~~و تحمل چاره و5 درمانی نداشت.

PageV01P296

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0374.png)

# ذکر وقایع وحوادث1 سنه اثنی عشر2 و نمانمایه.(1) تتمه حکایات
# و احوالی که در این سال در ماوراءالنهر به وقوع
# و حدوث پیوست.3
# پیشتر حکایات تسلط4 خدایداد حسینی بر امیرزاده خلیل سلطان وتوجه بندگی
# ~~حضرت سلطنت شعاری، بدان سبب، به جانب سمرقند گذشته است، چون حضرت
# ~~سلطنت5 شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به سمرقند رسید و ملک
~~موروث
# ~~به تحت تصرف در آورد، از دارالسلطنه سمرقند در اوایل محرم سنه احدی
~~عشر6 و
# ~~ثمانمایه امیر خضر خواجه وامیر حسن کا وخواجگی را با قشونات ایشان مقرر
~~فرمود
# ~~که به خراسانرفته به امیر لطف الله وامیرحمزه قتوقو - که پیشتر ذکر
~~ایشان گذشته -
# ~~ملحق گشته در سرحد سجستان و نیمروز بنشینند و ممد و معاون یکدیگر باشند
~~و
# ~~لدینای ترخان را به رسالت پیش امیرخدایداد حسینی فرستاد. مضمون رسالت
~~آنکه
# ~~پیشتر معروض گردانیدی که از برای شماکاری کردهام، ما از آن معنی منت
~~داریم.
# ~~فاما بعد از آن امری که سبب انهدام مبانی مصافات بود، واقع نگشت و ثبات
~~قدم
# ~~این جانب بر منهج وفا و ترصیص(2) بنای صفا معلوم دارد و رغبتی که بر
~~تربیت و
# ~~تقویت اولیای حضرت نمودهایم، دور و نزدیک و ترک و تازیک دیده و شنیده
~~از
# ~~این امری واقع نگشته که موجب احتراز و اجتناب باشد. چرا به ما ملحق
~~نشدی و
# ~~از چه روی گردان گشتی، اهمال و تهاون [در آمدن] بنابر چیست؟
# چون لدینا ترخان رسالت بندگی حضرت به امیر خدایداد رسانید در جواب
# ~~گفته بود7 که امیر شیخ نورالدین بندگی حضرت را بر این مزاج نخواهد
~~گذاشت.

PageV01P297

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0375.png) ms219

# ~~اگر بندگی حضرت [خاطر] این بنده1 را میخواهد، امیر شیخ نورالدین را
~~بگیرد
# ~~تا من پیش ایشان آیم.
# چون این جواب ناصواب امیر خدایداد به سمع بندگی حضرت - اسمعه-
# ~~الله البشائر(1) - رسید، غضب فرمود، عنان مبارک وعزیمت همایون متوجه آن
~~صوب
# ~~گردانید با امرای نامدار و عساکر جرار متوجه آن صوبگشته به عزم
~~استیصال(2) 5
# ~~خد ایداد روان شد.2
# روی بر هر طرف که میآری %~% هم عنا نند تصرت و ظفرت
# ~~ذکر توجه بندگی به جانب ولایت3 مغولستان وکشته شدن امیر خدایداد
# چون عزیمت توجه به جانب مغولستان تصمیم یافت، با لشکرهای آراسته از
# ~~دار السلطنهآ سمرقند بدان طرف متوجه گشتند. چون به منزل شیراز رسیدند،
~~امیرزاده
# ~~رستم و امیرزاده سید علی ترخان و امیر شاه ملک و امیر نوشروان را به
~~طریق
# ~~منقلا به طرف شهر جته فرستاد و امیرزاده اعظم امیرک و برادرش امیرزاده
~~بایقرا(3)
# ~~و امیر سلطان شاه برلاس و امیر حسن صوفی را به جانب خجندروانه گردانید
~~و
# ~~رایات نصرت شعار به ییلاق اورانه نزول فرمود.

PageV01P298

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0376.png)

# ~~وقایع سال 812 هجری
# در این اثنا از پیش امیرشاه ملک خبر رسید که امیر خدایداد عرضه میدارد
# ~~که اگر بندگی حضرت امیر1 شیخ نورالدین را بدین جانب روانه فرماید، به
~~اتفاق
# ~~او یراق دیده به هرچه فرمان شود، بر آن موجب به تقدیم رسانیده آید.2
# بندگی حضرت ملتمس او به ایجاب مقترن13) گردانیده امیر کریم عادل نیکو
# ~~محضر دیندار رعیت پرور امیر4 شیخ نورالدین را بدان طرف فرستاد.
# فاما قضیه امیر خدایداد، چون حضرت ایزد متعال و صانع ذوالجلال که فاعل
# ~~مختار و قادر قهارست، با وجود «لا یسال عما یفعل»2) عمامهآ کبریا وتاج
~~اجتبا بر
# ~~سر بندهای نهد که مستاهل این سعادت و مستوجب آن کرامت تواند بود، والا
~~مقدمهآ
# ~~(وضع الاحساند فی غیر موضعه ظلم »(3) را نتیجه متصور نباشد «وان الله
~~لیس
# ~~بظلام للعبید9» (4) و از جمله سعادات ازلی و عنایات لمیزلی درباره این
~~دولت که ms220
# ~~به اوتاد خلود و مسامیر(5) ابد مسدود باد، قضیهآ امیر خدایداد است که
~~چون
# ~~بندگی حضرت عنان عزیمت به صوب تسخیر و تدمیر(4) بلاد6 و اجناد71) آن
~~طرف
# ~~گماشت، حق تعالی و تقدس جمعی را از مغولستان برانگیخت تا بی آنکه زیادت
# ~~سعیی نموده شود یا ارتکاب محظوری(8) کرده آید یا خونی ریخته آید،2 شر
~~آن کفایت
# ~~کردند.

PageV01P299

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0377.png)

### | شعر
# برای کارزار دشمن تو %~% که جانش خصم باد وطبع دشمن
# گهی از غنچه سازد دهر پیکان %~% گهی بر آب پوشد باد جوشن
# و صورت این قضیه چنان اتفاق افتاد که چون حضرت سلطنت شعاری -
# ~~خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - متوجه ترکستان گشت، امیر خدایداد به
~~مغولستان 5
# ~~فرستاد و استمداد نمود. محمدخان که در آن تاریخ پادشاه ترکستان بود،
~~برادر خود
# ~~شاه جهان را به مدد امیر خدایداد نامزد فرمود با لشکری تمام، چون به
~~نواحی
# ~~تاشکند در آمدند، امیر خدایداد از آمدن ایشان وقوف یافت به استبشار و
~~استظهار
# ~~تمام متوجه ایشان گشت.1 چون بدیشان ملحق گشت، شمع جهان - که مؤلف تاریخ
# ~~او را به شاهجهان خوانده در این حکایت و باز شمع جهان میخواند -2 در
~~باب او
# ~~تأمل نموده عداوت قدیمی که میان ایشان بود، پیش خاطر آورد و فرمود که
~~با وجود
# ~~چنان عنایت و تربیت که حضرت صاحب قران - انار الله برهانه - درباره این
~~شخص
# ~~مبذول فرمود، طمع در ملک ایشان کرده با فرزندان او چه وفاداری نمود که
~~ما از او
# ~~طمع برخورداری داریم. ابواب ترحم بر او مسدود باید گردانید.
# چه هر که تخم در زمین شوره کارد، %~% جز ندامت بری برندارد.
### | شعر
# چو دشمن بگیری بزن گردنش %~% مشو غره از عاجزی کردنش
# که مارگزیده چوگردی رها %~% به اندک زمانی شود ازدها
# عنوان نامه حیات4 او به رقم «فقطع دابرالقوم الذین ظلمواء(1) [والحمد لله
# ~~رب العالمین](2)» مرقوم گردانیده او را به قتل آورد و به نسبت با
~~بندگان حضرت PageV01P300
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0378.png)

# ~~وفایع ms221 سال 812 هجری
# ~~سلطنت شعاری - خلداللهتعالی ملکه وسلطانه - طریقه1آ موافقت ویک جهتی به
~~اظهار
# ~~رسانیده سر او پیش امیرشاه ملک فرستاد. نحوست بغی و طغیان و شومی طمع
~~در
# ~~خاندان قدیم و دودمان کریم در اورسید تا جمعی که ممد ومعاون خود تصور
~~کرده بود،
# ~~سبب هلاک او گشتند و کوکب عظمت او از چرخ جلال و اوج کمال در گسست و
# ~~شاخ حیاتش از دوحهآممالک بریده شد و ندای «اینما تگونوا یدر ککم
~~الموت4(1) » به
# ~~سمع جان او رسیده شد.
# ذکر تغویض ممالک اوز کند به امیرزاده جوانبخت احمد میرک بهادر2
# چون اطراف و نواحی آن ممالک در قبضهآ اقتدار نواب حضرت سلطنت
# ~~شعار -خلدالله تعالی ملکه- آمد امیرزاده اعظم3 نبوی الاخلاق وملکی
~~الشیم نورحدقة
# ~~السلطنه نور حدیقه المملکة الایلخانیه امیرک احمد4 طاب ثراه که همیشه
~~مرضی خصال
# ~~و محمود فعال5 گذرانیده بود و به نسبت حضرت سلطنت شعاری طریقهآ ملازمت
~~و
# ~~جانسیاری به جای آورده و بندگی حضرت سنت رأفت و شفقت و سیرت عاطفت و
# ~~مرحمت مسلوک گردانیده، ممالک اوز کند را سیورغال او فرمود و حصون و
~~قلاع و
# ~~حوانب آن را به رتبتها به آن اضافت کرد و اطراف و اکناف ولایتی که
~~ملاصق(2) و
# ~~مصاقبتوابع ومضافات آن بود، به تصرفنواب اوباز گذاشت، وامیرزاده
~~جوانبخت
# ~~امیرزاده بایقرا و امیراعظم امیر مضراب بهادر و امیر موسی کا را با او
~~تعیین فرمود که
# ~~مهمات آن ولایت مضبوط گردانیده و سر کشان و متمردانر امالش داده ورعایا
~~را استمالت
# ~~نموده و حکم او در آن نواحی به نفاذ و مضا(3) رسانیده به اردوی همایون
~~مراجعت PageV01P301
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0379.png)

# ~~نمایند.
# چون امرای مذکور متوجه آن طرف گشتند، امیر شاه ملک پسر امیر خدایداد
# ~~را که در شاهر خیه(1) بود وشاه جهان که خدایداد را به قتل رسانیده بود
~~وسر اوپیش
# ~~امیر شاه ملک فرستاده متوجه اردوی همایون گشته سر و پسر خدایداد را
~~رسانیدد و
# ~~امیر شیخ نورالدین که بر ms222 موجب فرمان متوجه امیر خدایداد گشته بود با او
~~ملاقات 5
# ~~نا کرده خود قضیه او به آخر رسید، به بساط بوس بندکی حضرت رسیده عر ضه
# ~~داشت که لشکر مغول به ولایت در آمده است. مبادا که به جانب ولایت او
~~روند و
# ~~خرابی واقع شود. اگر فرمان عالی صادر گردد، به جانب ولایت خود رود.
~~بندگی
# ~~حضرت ملتمس او را مبذول فرموده او را اجازت داد به شرط آنکه زود معاودت
# ~~نماید.
# امیر شیخ نورالدین وعده کرد که چون لشکر مغول معاودت نمایند، متوجه
# ~~اردوی همایون گردد. بدین میعاد به طرف ولایت خود رفت و بندگی حضرت عنان
# ~~جهانگشای ورکاب فلک فرسای به صوب آب خجند معطوف گردانیده در آن نواحی
# ~~نزول فرمود.
# و در این اثنا خبر رسید که چون قضیه امیر خدایداد - چنانچه شرح داده آمد
# ~~- به وقو ع پیوست و نوکران امیر خدایداد که به محافظت امیرزاده خلیل
~~سلطان
# ~~بهادر موسوم بودند با او متفق گشته به جانب الان قلعه رفتند و به امیر
~~عبد الخالق
# ~~پسر امیر خدایداد ملحق گشتند. فرمان خدایگانی - لازال مقرونا بالمضاء
~~والنفاذ(2)
# ~~- بر آن جمله به نفاذ انجامید که امیر شاه ملک و امرا با لشکرها به طرف
~~الان روند
# ~~و قلعهآ ایشان را محاصره کرده ایشان را به دست آرند.

PageV01P302

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0380.png)

# ~~وقایع سال 812 هجرک
# چون احوال آن طرف بر این مجاری که مذکورگشت، استمرار یافت و حال
# ~~آن کارها بر این منوال ساخته شد، عنان مبارک و عزیمت همایون بر مراجعت
~~به
# ~~دار الملک سمرقند منعطف گردانید.1
# ذکر آمدن امیرزاده خلیل سلطان بهادر2 پیش بند گی [حضرت]
# سلطان السلاطین شاهرخ بهادر - خلدالله
# تنعاثی ملکه و سلطانه -
# بعد از قضیه امیر خدایداد - چنانچه ذکر آن گذشت3- امیرزاده خلیل سلطان
# ~~هادر به قلعه الان کوه رفت وامیر شاه ملک با لشکرها بدانجا رسیده آن
~~قلعه را
# ~~محاصره کرد. امیرزاده خلیل سلطان فرمود که راه من باز دهید که من از ms223
~~قلعه بیرون
# ~~میروم. ایشان راه او باز دادند. از قلعه بیرون آمد و پسر امیرخدایداد
~~عبد الخالق در
# ~~قلعه بماند. پیش امیر شاه ملک فرستاد که اگر شما از در قلعه برخیزید،
~~من از4 عقب
# ~~شما پیش بندگی حضرت آیم. امیر شاه ملک ازدر قلعه برخاست5 و به جانب
~~اردوی
# ~~همایون توجه نموده امیرزاده احمد میرک6 و امیر موسی با او در اوز کند
~~توقف
# ~~نمودند. باقی امرا و عساکرمنصوره باجمعهم متوجه سمرقند گشته به اردوی
~~همایون
# ~~ملحق گشتند.
# چون امیر شیخ نورالدین(1) به میعادی که مقرر کرده بود، نرسید، بندگی
~~PageV01P303
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0381.png)

# ~~حضرت سلطنت شعاری مولانا قطبالدین صدر و امیر تو کل قرقرا را که از
~~زمرهٔ‌
# ~~ابنای جنس به مزید عقل و کفایت و دراست(1) و درایت ممتاز بودند و در
~~حضرت
# ~~صاحب قرانی - انارالله برهانه - به قربت و مکانت از اقران مخصوص و در
~~تقریر
# ~~مفاوضات وشرح مسموعات زبان آوری و فصاحت ایشان ظاهر، پیش امیر شیخ
# ~~نورالدین فرستاد. مضمون آنکه چنان مقرر بود1 که بزودی مراجعت نموده پیش
~~ما 5
# ~~آید سبب توقف چیست؟ میباید که مرمت مبانی مودت نموده، در عمارت اساس
# ~~صداقت سعی پیوندد و از محظور «لم تقولون مالا تفعلون»»(2) امتناع نموده
~~در زمرهٔ‌
# ~~«یوفون بعهدالله ولاینقضون المیثاق*3»(3) منخرط گشته و از سر استظهار
~~تمام متوجه
# ~~گردد و2 به حقیقت معلوم دارد که در حق او جز تربیت و عنایت و شفقت در
~~خاطر
# ~~نگذرانیدهایم و نخواهیم گذراند.
# چون مولانا قطبالدین و امیر تو کل پیغام بندگی حضرت به امیر شیخ
# ~~نورالدین رسانیدند، او در جواب عرضه داشت که عنایت بندگی حضرت درباره
# ~~خود بسیار مشاهده کردهام. فاما از جهت تقصیرات خود متوهمم. امیدواری به
# ~~عنایت و عاطفت بندگی حضرت آنکه از راه لطف و بنده نوازی این معذرت را
# ~~موقع قبول نهاده و بنده را ممنون منت گردانیده در این ولا از آمدن بدان
~~جناب
# ~~معاف ومسلم2 فرمایند. من بعد که رایات ms224 همایون به جانب خراسان معاودت
~~نمایند،
# ~~این بنده به بندگی مخدوم4 و مخدومزاده جهان و جهانیان سایهآ رحمت یزدان
# ~~الغ بیک بهادر5 گورکان - خلدالله ملکه -
### | مصراع
# جان کمروار بر میان بسته
# ~~حاضر شوم و آنچه وظیفه خدمت و ملازمت و هواداری و دولتخواهی باشد، به
~~PageV01P304
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0382.png)

# ~~وقایع سال 812 هجری
# ~~تقدیم رسانم. انشاء الله.
# در این اثنا امیرزاده خلیل سلطان بهادر بعد از آنکه از الان کوه1 بیرون
~~آمده
# ~~به جانب ولایت امیر شیخ نورالدین رفته بدو ملحق گشته بود و مولانا قطب
~~الدین-
# ~~صدر و امیر توکل از پیش شیخ نورالدین مراجعت نموده این معنی به عز عرض
# ~~همایون رسانیدند.
# بندگی حضرت را عذرامیر شیخ نورالدین مسموع نیفتاد و عزیمت آن طرف
# ~~مصمم گردانید. چون به آقسولات2(1) رسیدند، یحیی کا نوکر امیرزاده خلیل
~~سلطان
# ~~بهادر برسید و احوال خلیل سلطان بهادر معروض گردانید. بندگی حضرت، یحیی
~~کا
# ~~را که نوکر قدیم و اتاکای(2) خلیل سلطان بهادر بود، باز پیش او فرستاد
~~و دلداری
# ~~نموده به مواعید مستظهر گردانید.
# چون یحیی کا پیش خلیل سلطان بهادر رسید و رسالت بندگی حضرت بدو
# ~~رسانید، خلیل سلطان بهادربدان مواعید مستظهر گشته یحیی کا به بندگی
~~حضرت عهد و
# ~~میثاق کرده از امرای بزرگ هر که را مصلحت داند، بدین طرف روانه فرماید3
# ~~تابنده متوجه اردوی همایون گردد. بندگی حضرت، امیر شاه ملک و امیرحسن
# ~~صوفی و امیر علیکا کو کلتاش را پیش خلیل سلطان بهادر فرستاد. اگر چند2
~~ذکر
# ~~صدق و دیانت و وفا و راستی و امانت بندگی حضرت:
### | صراع
# که باد تا ابد از عمر و جاه برخوردار
# ~~عالمیان را از آن معنی مستغنی گردانیده است که بر قول او وثیقتی خواهند
~~یا PageV01P305
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0383.png)

### | ز بدهالتواریخ
# ~~معاهدتی التماس نمایند، چراکه هر چه بر زبان راند یک سر موی1 از آن بیش
~~وکم
# ~~نکند (الوفاءلکریم شفاء ولصاحبه فی مقام الافتخار اشتهار3 والفدر لمن
~~اعتمده عار
# ~~وشنار و نقض العهد عاقبته ms225 نار و بوار».(1) اما از برای تیمن و تفال به
~~نام باری
# ~~عزوعلا چون معاهده میان اصناف عالمیان و طبقات آدمیان سنتی مالوف و
~~عادتی
# ~~معروف است و ممالیک را با ارباب وسلاطین4 را با احباب در سوالف ایام
~~این
# ~~نوع مباسطت(2) بوده به نیت درست واعتقاد صافی مضمون آیت5 «واو فوا
~~بعهد-
# ~~الله اذاعاهدتم ولا تنقضوا الایمان بعد توکیدها و قد جعلتم الله علیکم
~~کفیلا3»(3) بر
# ~~زبان آورده به دل صافی و اعتقاد پاک فرمود که دل و زبان و ظاهر و باطن
~~در این
# ~~سخن یکسان دارم که قطعا و اصلا قصد جان او نکنم و او را عزیز و مکرم
~~دارم و
# ~~هر چه نسبت بذو داشته باشد، قصد به بدی نکنم و نفرمایم و اگر کسی قصد
~~کند
# ~~«کائنأ من کان» به قدر وسع در دفع آن بکوشم و در هیچ حال به هیچ وجه
~~سخن
# ~~غرض خواه و حاسد6 در حق او نشنوم.
# امرای مذکور این عهود ومواثیق از حضرت سلطان السلاطین شاهرخ
# ~~بهادرخان7 شنیده متوجه آن جانب گشتند. چون به حوالی اترار(4) رسیدند،
~~چنان
# ~~معلوم شد که امیر شیخ نورالدین با امیرزاده خلیل سلطان بهادر به اترار
~~آمدهاند.
# ~~امیرشاه ملک، امیرحسن صوفی و امیرعلیکا را پیش امیرزاده خلیل سلطان
# ~~فرستاد وخود در کنار آب توقف نمود. چون امیر حسن صوفی و امیر علیکا یه
~~PageV01P306
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0384.png)

# ~~موضع اترار با امیرزاده خلیل سلطان ملاقات کردند وامیر شیخ نورالدین
~~نیز حاضر
# ~~بود، امرا آنچه از بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و
~~سلطانه-
# ~~شنیده بودند، به عرض رسانیدند. خلیل سلطان بهادر به عنایت و عاطفت
~~بندگی
# ~~حضرت [سلطنت شعار] مستظهر گشتسه و بر عهد و میثاق او اعتماد نموده
~~مقدمات
# ~~وداد به املداد عهود و مواثیق رسوخ پذیرفت، از سر استظهار تمأم متوجه
~~جناب
# ~~سلطنت شعاری1 - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - گشته در ازون آتا به شرف
~~دست-
# ~~بوس مشرف گشت. بندگی حضرت به اعزاز واکرام تمام اورا ms226 در آغوش آورده، از
# ~~اجتماع این دو سعد و ملاقات آن دو پادشاه روحی به دلها رسید و گل مسرت
~~در
# ~~اندرون خاص و عام بشکفید2(1) و مجمعی رفت که در تواریخ عالم مثل آن
~~مذکور
# ~~ومسطور3 نیست. بندگی حضرت دربارهآ او تربیت و عنایت مالا کلام فرمود،
~~ریاض
# ~~عهد موانست نضارت214) از سرگرفت و قواعد الفت به تازگی تا کید یافت
~~وضمایر
# ~~به صفا آراسته گشت. وسایل قرابت با قراین(3) محبت دست درهم داد.
### | شعر
# اتفاق هر دو عالی کرد قدر تاج و تخت
### | اتصال هر دو روشن کرد چشم ملک و دین
# ملک و دولت را به هر دو کرد باید تهنیت
### | دین و دنیا را به هر دو گفت باید آفرین
# ~~و به میامن موافقت، ابواب سرور وسلوت گشاده شد و اسباب5 عیش و عشریت
# ~~ساخته و آماده گشت و مجلس انس و خرمی به سان بهشت برین آرایش و جمال
# ~~یافت.
# و چون این مصالحت دستداد، اوامرپادشاهانه در آندیار «مع تباعد ارجائها و
~~PageV01P307
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0385.png)

# ~~تباین انحائها»(1) نفاذ تمام یافت وآرای متفرق و اهوای منتشر برولای
~~دولت قاهره
# ~~مجتمع گشت وحال بندگان حضرت درجهانگیری و کشور گشائی روشن و بیشبهت
# ~~ماند و قوت و استیلای فرمان برداران مملکت به غایت وضوح انجامید و
~~رایات
# ~~همایون به جانب سمرقند مراجعت نمود و دار السلطنهآ سمرقند به قدوم
~~مبارک زینتی
# ~~تازه و رتبتی1 بیاندازه یافت وبه فر ماه رایت همایون آفتاب1 معالی به
~~اخترخویش
# ~~پیوست و در اوج اقبال به نقطهآ شرف و مرکز سعادت رسید.
### | شعر
# # به برج فتح رسید آفتاب دین آرای3 %~% به کامها برسیده ز فضلهای خدای
# ~~و اسباب سرور و سلوت و فراغ و رفاهیت خلایق در هم پیوست و خاص و عام در
# ~~ظل عاطفت و کنف مرحمت آسوده گشتند ودر پناه امن و جوار سلامت ازمخلب(2)
# ~~نوایب وحوادث خلاص یافت و تباشیر صبح انصاف به اقطار ممالک و اطراف
# ~~ربع مسکون رسید ms227 و شعاع آفتاب معدلت برکافهآ رعایا و زیردستان تافت و
~~خبراین
# ~~فتح فرخنده و بشارت بزرگ در عرصهآ گیتی منتشر شد و صیت آن به قاصی و
~~دانی
# ~~بلاد و دیار رسید.
# ~~ذکر تفوبض ممالک ماوراءالنهر و تر کستان به امیر و امیرزاده اعظم5
# مغیث الحق [والدنیا] والدین الغ بیک گورکان - خلدالله
# نعالی ملکه [و سلطانه] - و رافته
# چون احوال این ممالک - بر این موجب که تحریر افتاد - مسخر ومضبوط7
# ~~گشت، حکومت و ایالت ممالک سمرقند و توابع به دیوان عزیز فرزند دلبند که
# ~~سلوت دل وراحت روح وقرة عین وقوت ساعد وفراغ خاطر وفتوح روزگار ومفتاح
~~PageV01P308
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0386.png)

# ~~آمال و امانی است و دلایل شهریاری در ناصیه او معاینه میتوان دید و
~~مخایل
# ~~جها نداری از افعال او مشاهده می توان کرد،- شمس فلک السعاده بدر سماء
~~الفطنة
# ~~والسیادة الموید بتائید الله رب العالمین مغیث الحق والدنیا والدین -
~~ابو الفتح الغ-
# ~~بیک گورکان - خلدالله [تعالی] ملکه - سپرد و هرچند آن فرزند ارجمند را
~~در
# ~~افاضت(1) عدل و انصاف وایثار محاسن اوصاف داعیهٔ‌ طبیعی و جاذبهآ غریزی
# ~~حاصل است و در تقدیم اسباب دادگستری و تنفید احکام ملک پروری به هیچ
~~تهییج
# ~~و تحریض تصریح و تعریض محتاج نه. و رأی اعلا را محقق که مربی توفیق در
# ~~حجر(2) اقبال نتیجهئی ازو شایستهتر نپرورده است و دست قدرت بر چمن فطرت
# ~~نهالی از او بایستهتر ننشانده، از راه شفقت پدر انه و نصیحت پادشاهانه
~~فرمود که
# ~~چون ایزد «جلت کبر یاوه و تقدست اسماوه»3) به کمال صنع خویش این موهبت
~~عظیم
# ~~و عطیت جسیم ارزانی داشته است و با عجز آلت و قصور حالت از میان خلایق
~~به
# ~~نظر اجتبا مخصوص گردانیده و در امصار(4) عالم و اقطار گیتی حکم ما را
~~نفاذی به
# ~~واجب و جریانی تمام داده «ذلک فضل الله یوتیه من یشاء»(5) و بدانی که
~~بسیار عقلا
# ~~را داعیهآ استغنا در هاویهآ طغیان انداخته است وبطر نعمت نظر صائب ms228 و
~~خرد را از
# ~~مواضع حق نجنبانیده،1 باید که همیشه ازاستکانت بدایت وجودخویش
~~بازاندیشی و
# ~~فضل و عنایت بی نهایت الهی نبینی وشکراین مواهب که از مواجب حق2 است،هر
# ~~چنددرضبط این حاصل به هر خاطر ومستقصی1 هر محاسب جزاعتراف آن «لااحصی
# ~~ثنآء» 6) نتواند بود، به قدر طاقت به جای آری و تمتع نعیم جاودانی به
~~تتبع PageV01P309
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0387.png)

# ~~شهو ات نفسانی از دست ندهی و برملازمت تلاوت کتاب خدای عزوجل که رهنمای
# ~~دین و مقتدای اهل یقین و دلیل شارح شرع و معجز شارع حق است «لایاتیه
~~الباطل
# ~~من بین یدیه ولا منخلفه » (1) مواظبت ومداومت نمایی ودر اصناف و
~~انتصاف(2)
# ~~میان قوی وضعیف و وضیع وشریف وبعید وقریب تفاوت جایز نداری و از نصیحت
# ~~ربانی و وصیت یزدانی که میفرماید ، قوله تعالی: «یاداود انا جعلناک
~~خلیفة فی الارض
# ~~فاحکم بین الناس با لحق82»(3) غافل نباشی و با خلایق که جمله امانت
~~خالقاند، طریق
# ~~معدلت ومرحمت سپری «ارحموا من فی الارض یرحمکم من فی السماء»(4) وائمه
~~وعلما
# ~~را که ورثهآ انبیا و حفظهٔ‌(5) بیضهٔ‌ دین خدااند به چشم اعزاز و
~~احترام ملحوظ
# ~~خاص1 [داری] واز صوب انعام2 و فیض اکرام به حظ اوفر محظوظ و در حوادث
# ~~دینی و واقعات شرعی از مقتضای قول و حکم و فتوای ایشان عدول جایز نشمری
# ~~و قضات که در امضای فصل خصومات و استماع دعاوی امرای شرع و امنای
# ~~خدایاند عزوجل، به تخصیص حق ضعیفان دست قوی داری و به هیچ وجه به
# ~~نقصان ملازمان4 ومجلس قضا رضا ندهی واگر کسی تمرد وتفرد نماید، درمالش
~~او
# ~~که «دینا ودنیا» متضمن صلاح بزرگ باشد، اهمالنشاید ورزید تاحقوق
~~مستضعفان5
# ~~مستهلک نشود و اموال بیچارگان مذهوب(6) نگردد و مزارعان و دهاقین را که
~~سبب
# ~~آبادانی عالم و واسطهآ ارزاق بنی آدماند، از تعدی و ظلم متجنده وسپاه و
~~شکار6 و PageV01P310
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0388.png)

# ~~شاه کار (1) متغلبه مصون داری و آمال ایشان در مصالح زراعت به حصول
~~مقرون
# ~~وسایس ms229 عدل شحنهکار ایشان ساخته تا هر کسی با اطمینان دل به عمارت و
~~زراعت
# ~~پردازند که حیاطت1(2) ملک بیوساطت لشکر صورت نبندد و جمع لشکر بی انفاق
# ~~اموال ممکن نگردد و کسب اموال بی امارت ولایت ندهد و تربیت بی سایهآ
~~سیاست
# ~~یادشاد میسر نشود«لا ملک الا بالرجال و لا رجال الا بالعال ولامال الا
~~بالرعیة ولا رعیة الا
# ~~با لسیاسیة، لا سیاسة الا بالعدل»(3) و طوایف حشم و امنای2 متجنده را
~~که نگاهداران
# ~~جریم دولت وحافظان حوزه مملکتاند، به اندازه ایشان در ثبات قدم بندگی
~~وحق
# ~~قدمت خدمت مراعات به واجب و رعایت جانب لازم باید داشت و همگنان را به
# ~~گشادهروئی و خوش سخنی بنده مطواع(4) و چاکر مخلص خویش گرداند که
# ~~دوستی مخدوم جز به لطف معاشرت و زبان مراعات در دل خدمتکار ان جای
~~نگیرد.
### | نظم
# لیکن و جهک بشاشا و کلامک لینا
### | تکن احب الیهم ممن یعطیهم الذهب والفضه(5)
# ~~و بر اتفاق کلمهآ ایشان در نشرخدماتدولت و توفر(2) بر تحری(7) رضای
~~یکدیگر باید
# ~~کوشید وبه تناز ع(8) و تجاذب3 و مکاشحت(9) ایشان که از آن خللهای بزرگ
~~خیزد PageV01P311
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0389.png)

# ~~و به استظهار آن خصمان چیره شوند و خیره گردند، همداستان1 نباید شد که
~~در عهود
# ~~سابقه هر فسادی که به حریم ملکی راه یافته است، تباشیر آن مداجات(1)
~~کبرا و
# ~~معادات امرای حشم بوده است با یکدیگر ونص تنزیل مصدق این مقال ومحقق
~~این
# ~~حال است ،عند قو له تعالی «ولا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم و اصبروا
~~ان الله مع-
# ~~الصا برین3،»(2) و اصحاب دیوان را امر باید فرمود تا مواجب ایشان بر
~~ایشان مقرر
# ~~دارند و به وقت میعاد تمامت برسانند و از ظلم بر رعیت مستغنی باشند و
~~در وقت
# ~~اثبات و اطلاق واعطا وانفاق به نفس خویش استعراض(3) لشکر واستکشاف هر
# ~~یک گروه هر کسی را در خور مواجب چهارپای4 و سلاح به واجب طلب کنی و بر
# ~~اقتدای اقتضای «وان ms230 لیس للانسان الا ماسعی و ان سعیه سوف یری ثم یجزیه
~~الجزاء
# ~~الاوفی00(4)» هر که را در نکوخدمتی آثار مرضی پدید آید، مواجب بیفزاید
~~و باز
# ~~آنکه در اقامت مراسم بندگی تاخیر و تقصیر جایز دارد، بعد از تحقیق و
~~وضوح
# ~~بنیت5(5) و ثومیدی از اساس رشد6 بلای حرمان بر وی گمارد و آن را که
~~شقاوت
# ~~بر کفران نعمت حمل کند و طریق خذلان و عقوق و نسیان حقوق پیش گیرد و
~~پند و
# ~~نصیحت را به منع و ابا مقابله کند، حکم سیاست بر وی بباید راند تا هر
~~کس ثمرهٔ‌
# ~~فعل خویش بیابد و پاداش عمل خود بیند، چه در کار ملک هیچ خلل زیادت از
~~آن
# ~~نتواند بود و درنهاد سیاست هیچ حادث از آن قادح تر(6) نباشد که قومی در
~~خدمت PageV01P312
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0390.png)

# ~~جانسپاری کنند واز عواطف پادشاهانه محروم مانند و گروهی از طاعت تقاعد
~~نمایند
# ~~و از بطش ملکانه نجات و راه خلاص1 یابند.
# # و وضع الندی فی موضع السیف بالعلی %~% مضر کوضع السیف فی موضع الندی(1)
# اما اگر از زمرهآ حشم مجرمی خایف در پناد توبه گیرد و دست در دامن
# ~~اعتذار زند، او را از لذت عفو و نعمت رحمت بی نصیب نگرداند و جناح امن
~~و
# ~~امان بر سر وی گسترد.2 فی الجمله در جملگی احوال بر جادهآ «خیر
~~الامور»رود و از
# ~~طرفی تفریط وافراط به اعتدال اوساط (2) گراید تا مزاج اعمال از قانون
~~صحت
# ~~منحرف نشود و اسباب خلل دست درهم نزند و عارضهآ دلمشغولی(3) حادث نگردد
# ~~و اعراض ناکامی لازم نیاید.
# دیگر باید که ثغور3 و سرحدها به مردان گزیده و دلیران کاردیده اهل دریت
# ~~وحنکت4 و بأس(4) و نجدت کهبا تجارب روزگار آشنا شده باشند و با حوادث
~~زمانه
# ~~همزاد5 آمده و به تیقظ(5) و تحفظ مذکور و به مردانگی و فرزانگی مشهور
~~گشته،
# ~~مشحون و معمور دارد و به هیچ وقت از این جماعت که به رتبت ms231 رای و شجاعت
# ~~حالی باشند، خالی نگذارد تا اگر حالی روی نماید یا مهمی پدید شود،6 در
~~آن
# ~~وهلت ازعواقب غفلت مصون و معصوم باشد و به وصمت(6) ندامت وسمت ملامت
~~PageV01P313
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0391.png)

# ~~موسوم نشود، چه تدبیر مصالح و ترتیب مهمات در آن وقت باید کردن که عنان
# ~~تمالک و اختمار در دست باشد، نه آنگاه که یای در سنگ نامرادی و اضطرار
~~آید و
# ~~جز بهانهآ تقدیر در خرانهآ تدبیر حاصلی نماند.
# حضرت سلطنت شعاری آن فرزند ارجمند را در مراقبت این ارکان وحدود و
# ~~محافظت آن شرایط و عهود وصیت فرموده و اسباب سلطنت او مهیاگردانیده
~~آنچه 5
# ~~از مراسم و لوازم جهانداری است، مرتب فرموده ملوک و امرای شجاعت پیشهآ
# ~~ضراعت اندیشه که نام رستم را روزجنگ به ننگ فرو برند و هنگام طعان
~~وضراب
# ~~بنیاد صیت افراسیاب را خراب گردانند، در زمرهآ او معدود گردانیده، وزرا
~~و کبرائی
# ~~که صاحب(1) وصابی(2) به نسبت با حالت1 کفایت و شهامت ایشان در معرض
# ~~بی کسی باشد، در دیوان او مجتمع و در عقد او منتظم فرموده و در تفویض
~~امر
# ~~ولایت داری نص اختیار و شغل نیابت به اصابت تدبیر و رای صائب امیر اعظم
# ~~نویین اعدل امیر شاه ملک - طاب ثراه - بازگذاشته و در حفظ وقوانین و
~~رسم و
# ~~آئین این منصب اعتماد به زیور عقل و صفای ذهن اوکرده تا چنانکه از وفور
~~خرد
# ~~و حصافت(3) او مشهور ومتعارف است و از فرط ذکا و شهامت او معتاد ومالوف
# ~~بود، روی به نظم آن مملکت آورد و پیوسته منهیان و جاسوسان به اقاصی
~~بلاد و
# ~~اطراف روان داشتی و همواره از اخبار جوانب پرسان و از هجوم حوادث ترسان
~~PageV01P314
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0392.png)

# ~~ویای سال 812 هجری
# ~~تا از عقدت دوستان باخبر و از مکیدت دشمنان برحذر تواند بود و در کلی
~~احوال
# ~~باشمول استمالت و حصول استقامت طریق تحفظ(1) و تیقظ سپردی و ثبات عزم
~~بر
# ~~تقدیم ms232 ابواب حزم از واجبات شمرند تا پیوسته از عواقب غفلت معصوم باشند
~~و به
# ~~بیداری و هوشیاری موسوم.
# و چون خاطر خطیر از کلیات آن ممالک فارغ آمد و به رای منیر و تدبیر
# ~~صایب عرصهآ ولایت ترتیب و نسقی تمام گرفت و مطالب اصحاب حاجات و مآرب
# ~~ارباب خیرات به یمن نجاح مقرون شد و مهمات و مصالح و اعراض و مقاصد در
# ~~حیز حصول آمد وقواعد ملک و ملت بر مقتضای مشیت راسخ و راسی گشت و امور
# ~~دین و دولت در سلک ارادت متنسق و منتظم شد.
### | شعر
# # به روز گار تو آن انتظام یافت جهان %~% که از حمایت چو بی نیازا شد
~~کافور
# # در آن دیار گه عدل تو افکند سایه %~% به قدر ذره بود آفتاب وقت ظهور
# ~~صیت مفاخر پادشاهانه و مآتر خسروانه در بسیط ربع مسکون شایع و مستفیض
# ~~گشت و ذکر مقامات وغزوات مشهور در تواریخ مثبت و مدون شد. والسلام علی
# ~~محمد وآله2
# ذکر تفویض ولایت طخارستان و توابع آن به امیرزاده پیروز بخت3
# [اعظم امیرزاده] محمد جهانگیر بن امیرزاده محمد
# سلطان - نورالله قبره و زراه،(2) -
# چون به لطایف صنع ربانی وعواطف فضل سبحانی که توفیق شکر آن میسر
# ~~باد، ممالک ماوراءالنهر وترکستان با توابع ولواحق آن - چنانچه شرح داده
~~آمد - PageV01P315
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0393.png)

# ~~مسخر ومضبوط و ساخته و پرداخته گشت و خاطر همایون را از آن طرف فراغی
~~روی
# ~~نمودو اندیشه معاودت به مستقر جلادت و مر کز دولت در ضمیر منیر جای
~~گرفت،
# ~~روی به ضبط مهمات خراسانات1 آورد، ولایت حصار شادمان(1) با توابع و
~~مضافات
# ~~سیور غال امیرزاده اعظم واسطهآ عقد بختیاری و در صدف کامکاری نهال باغ
~~جلال و
# ~~سرو بوستان کمال2 نور حدقهآ افضال و نور حدیقهآ آمال:
### | شهو
# جوان جوانیخت روشن ضمیر %~% به دولت جوان وبه تد بیر پیر
# ~~امیرزاده محمد جهانگیر «بلغه الله غایة آلامال ووقفه بمحاسن
~~الاعمال»(2) که در
# ~~دودمان مملکت و خاندان پادشاهی فرزندی2 ms233 شایسته و خلفی صادق است و چشم
# ~~دولت و عرصهآ مملکت به جمال مبارکش روشن بر سریر جلالت زیبنده سروی
# ~~است و از فلک سعادت تابنده اختری، دلایل شهریاری در ناصیهٔ‌ او پیدا و
~~مخایل
# ~~جهانداری در افعال او مشاهده فرموده ابواب شفقت پدرانه براو مفتوح
~~گردانیده و
# ~~اسباب تصرفات ملکانه و تجملات4 پادشاهی او آماده ساخت و حاصل آن ممالک
~~را
# ~~به جهت اخراجات دیوان او معین فرمود و به جهت رعایت مصلحت او بروجه
# ~~وصایت فرمود تا در کل احوال نیکو کاری را عمده خویش سازد «انا لا نضیع
~~اجر
# ~~من احسن عملاء»(3) وشرط «الشفقة علی خلق الله»(4) بسه جای آرد و بذل
~~عاطفت را
# ~~درباره رعایا وسیلت تحصیل رضای ایزد عزوعلا سپارد که «ااخلق عیال الله
~~فاحبهم PageV01P316
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0394.png)

# ~~ویایگه شسال 817 بری
# ~~الیه ابرءهم لعیاله»(1) وعمال وکارکنان خود راوصیت کند تاحسن محبت
~~وسجیت(2)
# ~~کار بندند و سویت(3) میان رعایا نگاه دارند وجانب ضعفا به جهت تجری(4)
~~رضای
# ~~اقویا فرو نگذارند و با همگنان شیوهآ استمالت ورزند نه طریق استطالت(5)
~~و
# ~~اثارت،1 وجوه اموال ازعمارت اعمال کنند نه ازراداکتساب وبال(6) و اجازت
~~ندهد
# ~~که از دستورات متداول و قوانین متعارف عدول نمایند و در قواعد معاملات
~~قدیم
# ~~تزلزل پیدا آرند و داروغگان و گماشتگان خود را بر آن دارد که مراسم حسن
# ~~سیاست احیاکنند و روا ندارد که از متعدیان بر مهتدیان تطاولی و از
~~متهتکان(7) بر
# ~~متنسکان (8) زیادتی رود و از آن غافل نباشند که ناگاه شریران، نایره
~~فتنه انگیزند و
# ~~از دایرهآ صلاح قدم بیرون نهند، بلکه از کمال سیاست و فرط حراست ایشان
~~باید
# ~~که هر متغلب(9) در رنج و بلیت منقلب1 باشد، و بیگانه و خویش به کار
~~خویش
# ~~مشغول و رعایا و ایالت3 او را خواهان و دولت ما را دعاگویان باید که
~~فرزند اعز
# ~~- اطال الله فی الملک بقائه و جعل عن الحوادث وقاه(15) - این وصایا
~~راکه بهترین
# ~~هدایاست، به سمع ms234 اعتماد و اعتداد بشنود و در کلی احوال بر جادهآ این
~~شرایط و
# ~~عهود رفته و اقوال ما را قبول و افعال ما را مقتدی و متبوع داند.
# فحق علی ابن الصقران یشبه4 الصقرا(11)
# ~~سکان و اهالی آن مواضع را بدین موهبت و سعادت عظمی که غایت اقبال ایشان
~~PageV01P317
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0395.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~بود، ممنون گردانیده او را بدان طرف روانه فرمود. نواحی آن ممالک به فر
~~قدوم
# ~~او بر نهج استقامت استمرار یافت وخورشید دولت جهانگیرش بر مناکب اقطار
# ~~تافت.
# ذکر تفویض ولایت قندهار وکابل به امیرزاده قیدوبن امیرزاده
# بیر محمد بهادر بن امیرزاده اعظم جهانگیر بهادر
# طاب الله تراهم1
# بعد از آن ولایت قندهار وکابل وغزنین2 تا کنار آب سند(1) و افغانستان که
~~در
# ~~زمان حیات حضرت امیر صاحب قران3 - انار الله برهانه و ثقل بالحسنات
~~میزانه -
# ~~که در تصرف نواب کامیاب امیر و امیرزاده سعید شهید امیرزاده پیر محمدبن
# ~~[امیر] جهانگیر بود، به فرزند ارجمند او امیرزاده بزرگ عادل باذل خسرو
# ~~جوانبخت وارث مناقبالولایة واسطهآ عقد الامارة تتمه قلاده بختیاری و
~~تمیمهآ(2)
# ~~وشاح4(3) جهانداری5
### | مصراع]
# بزرگ همت و بسیاردان و اندک سال
# ~~امیرزاده قیدو بهادر مسلم فرموده او را با لشکرهای [بسیار] و متعلقان و
~~نواب بدان1 5
# ~~جانب روانه گردانید و فرمان فرمود تا مسلکت را به احسان و معدلت که از
~~ایزد
# ~~تعالی. بدان مامور ومعاقب خواهند بود، رونق وطراوت دهد و اندیشه ظلم
~~وعدوان PageV01P318
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0396.png)

# ~~که تبعهآ آن وخیم و عاقبت آن ذمیم(1) است، از ساحت سینه دور دارد.
~~«فالملک
# ~~یبقی مع الکفر ولایبقی مع الظلم»(2) ودر جوامع اقبال عنان عادت و سیرت
~~به
# ~~دست عقل و بصیرت دهد و بر صوب اعتدال اوساط پاید1 و از تفریط و افراط
# ~~حواشی تحاشی(3) لازم شمرد و «علی التخصیص والتنصیص» در اعطا و انفاق
~~ایجاز
# ~~و اسعاف2(4) به حد تبذیر و اسراف نرساند و در جمع ذخایر و اقتنای(5)
~~خزاین
# ~~نام خویش را ازوصمت بخل ms235 وامساک صیانت کند وفحوای «علیکم بالنمط
~~الاوسط»(6)
# ~~گوش هوش فروخوانده به سمع خرد اصغاء نماید تا هم قاعده ملکش ممهدگردد و
# ~~هم بنیاد دینش مو کد ماند و در عاجل و آجل به سعادت موید باشد و کافهآ
~~رعایای
# ~~ممالک مذکوره که به دیوان او اختصاصی یافتهاند در حرز حمایت و حصن
~~رعایت
# ~~خویش بدارد و در ظل رحمت و کنف رافت خود ماوی دهد و نواب خویش را به
# ~~حدی بلیغ و فرمان جزم امرکند تا جز طریق راستی و جادهآ مرحمت نسپرند و
# ~~اقتنای ذخیره نیک3 نامی را در باب بندگی خرد بشمرند و در تحصیلات اموال
~~از
# ~~قانون معهود و رسم قدیم نگذرند و نام خوب که مجدد طراوت ملک بود و دعای
# ~~خیر که مو کد قاعده دولت شود و ثنای جمیل و ثواب جزیل که منتج کمال
~~سعادت
# ~~گردد، حضرتما وروزگار آن فرزند را حاصل آرند. والسلام علی من اتبع
~~الهدی[7)
# ~~تمت].
# ~~ذکر نفوبض ممالک بلخ و طخارستان با توابع و مضافات آن به امیرزادد
# اعظم اعدل ابراهیم سلطان - خلد ملکه4 -
# بندگی حضرت سلطنت شعاری- خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - بعد از تسخیر
~~PageV01P319
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0397.png)

# ~~بلاد ماوراءالنهر در رجب سنه اثنی عشر و ثمانمایه عنان عزیمت بر صوب
~~خراسان
# ~~- صانها الله تعالی عن الحدثان(1) - منعطف گردانید و روی رایت منصور به
~~مستقر
# ~~سریر سلطنت و مر کز عز وجلال آورد و اقبال روزافزون در مقام مقاومت1
~~مقیم
# ~~گشنه و بخت مساعد ممالک هفت اقلیم تسلیم کرده.
### | نظم
# ایام به کام و اختران فرما نبر %~% وافلاک نهاده بر خط فرمان، سر
# ~~رای عالی را که جز بر جادهآ رشاد و منهج سداد نرود، مصلحت آن نمود و
~~اقتضا
# ~~چنان فرمود که حکومت و ایالت ممالک بلخ و طخارستان تا به سر حد کابل و
~~بدخشان
# ~~که التفات خاطر عاطر به مناظم(2) احوال آن دیار بیشتر بود، به فرزند
~~ارجمند
# ~~خورشید سپهر مملکت و ماه افق رفعت و مشتری ms236 فلک دولت و نگین خاتم سعادت
# ~~شهریار داد گستر جهاندار بنده پرور خسرو جمشید فر شاه فریدون سیر مظفر
~~الدنیا
# ~~والدین ابراهیم سلطان بهادر - اعلی الله تعالی قدره و نفذ فی الخافقین
~~امره(3) -
# ~~که در غره میمون و اسرهٔ‌(4) همایون او انوار جهانگیری واضح و رخشان
~~است و
# ~~آثار کشور گشائی لایح و درافشان و یقین [واثق وظن] صادق است1 و امید به
~~فضل
# ~~ربانی فسیح و زبان3 اقبال به تقریر این معانی فصیح که عنقریب او را
~~آنچه غایت
# ~~همت و نهایت نهمت(5) دولتخواهان است، از قوت و قدرت و بسطت میسر4
# ~~خواهد گشت وتا به دیر گاهی از مناصب ملوک کامکار و درجات سلاطین
~~بزرگوار در
# ~~خواهد گذشت، تفویض فرموده رفع وخفض5 و بسط وقبض و حل و عقد آن ممالک
~~PageV01P320
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0398.png)

# ~~به یمن عدل شامل و حسن عقل کامل او باز گذاشت و رعایای آن نواحی را
~~بدین
# ~~مزیت عظیم و عطیت جسیم مشرف و مهنا گردانید، مثال عالی به نفاذ انجامید
~~که
# ~~متوجه آن دیار گردد. روز یکشنبه1 شانزدهم رجبالمذکور [امیرزادهآ
~~جوانبخت] از
# ~~[دار الملک] هرات - صینت عن الافات - به طالع میمون بر حسب فرمان متوجه
~~آن
# ~~طرف گشت و چون به خطهٔ‌ اندخود رسیدند، به سعادت بساط بوس حضرت سلطنت
# ~~شعاری مشرف گشت. اگر چه ذات قرةالعینی2- عین الله علیه (1) به انوار
~~الهام تا
# ~~غایتی دوربین است که به کحل3(2) وصایا حاجت نیست. فاما چون مهر و شفقت
~~آبا
# ~~در حق ابنا به مثابت
### | ظم
# آفتاب است در اضائت4 چشم
# ~~مشعلهئی از رای انورخویش که لمعهای است از بوارق «یهدی الله لنوره من
~~یشاء4»(3)
# ~~پیشوای عزایم او گردانیده بود، فرموده تا چنانکه از رای متین و عقل
~~دوربین او
# ~~سزد، در مصارف اعمال و تصاریف(4) احوال تقوی و پرهیزگاری که زاد معاد5
~~و
# ~~عتاد(5) یوم التناد(6) است، «فان خیر الزادالتقوی0»(7) پیرایهآ سیرت
~~وعادت وسرمایه
# ~~نجات سعادت سازد و تحصیل مرضات(8) ایزدی را ضامن سعادت کلی ms237 شناسد و
~~PageV01P321
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0399.png)

# ~~شریف و وضیع را در قضیت معدلت یکسان دارد و قواعد و معاقد انصاف را
~~تمهید
# ~~و تا کید بسزا دهد.
### | شعر
# عدل کن زانکه در ولایت دل %~% در پیغمبری1 زند عادل
# در شبا نی چو نیک بود کلیم %~% داد پیغمبریش اله کریم
# شه که عادل بود، ز قحط منال %~% عدل سلطان به از فراخی سال
# و رایت ظلم وآیت جور2 منکوس(1) و مطموس(2) گرداند و از دعای ستم
# ~~رسیده که «اتقوادعوة المظلوم»(3) پهلو تهی کند و در وقت حرکت و اقامت
~~از
# ~~مصلحت عام و نظم کلی فارغ و غافل نباشد و آنچه به نحج آمال و ترفیه(4)
~~احوال
# ~~رعایا باز گردد، به تقدیم رساند و در حفظ حصون و قلاع شرایط حزم و
~~احتیاط به
# ~~جای آرد و بر مرور ایام قاعدهآ خیرات ممهد و بنای حسنات مشید(5) دارد و
~~نام نیک
# ~~و ذکر خیر بر چهرهآ روزگار ابدالدهر باقی و پایدار3 گذارد.
### | شعر
# نماند4 به گیتی کسی پا یدار %~% همان به که نیکی بود پایدار
# وتزود من الایام خیرآ فانه %~% اذا ما مضی یوم فلیس بعاید](6)
# ~~بعد از ترتیب امور و نسق آن دیار، همای رایت خورشید فر در شانزدهم
~~شعبان - PageV01P322
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0400.png)

### | 33
# ~~المعظم - سنه اثنی عشر و ثمانمایه،
### | شعر
# # فتوح سوی یمین وسعود سوی یسار %~% سپهر زیر رکاب و زما نه زیر عنان
# ~~بر محروسهآ هرات که مستقر دولت و مر کز تائید و نصرت است سایه افکند.
~~به یمن
# ~~مقدم همایون این خطه آرایش وجمال یافت و تاج وسریر شهریاری1 و تخت و
~~افسر
# ~~جهانداری به ذات2 مبارک زیب و زینت گرفت. امداد الطاف ربانی و سعود
~~آسمانی
# ~~متواتر و متواصل(1) شد و پیک گردون اخبار مقامات و غزوات در عرصهٔ‌
~~عالم
# ~~شایع و مستفیض گردانید وفلک جام زرین ناهید و کلک سیمین عطارد به رسم
~~تهنیت
# ~~بسه بار گاه اشرف فرستاد و باز چتر خورشید فرسایه بر ممالک خراسان ms238
~~انداخت و
# ~~دیده مریخ نعل سمند جهان پیمای شد و بخت قوایم تخت فرقدسای(2) بر فرق
# ~~مشتری نهاد و سراپرده عز و شرف طناب قدر بر تارک کیوان کشید و ارباب
~~تیغ و
# ~~قلم و اصناف خدم وحشم به خدمت درگاه معظم شتافتند و شرایط مراسم
~~دعاگوئی
# ~~و ثناخوانی به تقدیم رسانیدند. «الحمد الله العلی المتعال»(3) که به
~~مستقر جلال :
# سهأدت در رگاب و بخت همر اه %~% جنیبت(4) گش سپهر و چتر بر ماد
# ~~مواکب امانی و اقبال از مشرق وصال آمال طلوع کرد و در برج فرماندهی و
~~بیت
# ~~شاهنشهی مستقیم گشت.
### | شعر
# # باز در آمد به شهر کوگبه شهریار %~% عزت3 فردوس شد از قدمش این دیار
# # آب ینا بیع (5) اوست غیرت آب حیات %~% خاک اراضی اوست نافهآ مشک تتار
~~PageV01P323
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0401.png)

# ذ کر کشته شدن سلطان علی بن پیر پادشاه بن لقمان بن
# طغا تیمور خان - غفر الله لهم
# در این سال هشتصد و دوازده سلطان علی بن پیر پادشاه کشته شد و صورت
# ~~این واقعه چنان بود که چون بندگی حضرت کرت دوم2 لشکر به مازندران کشید
~~و
# ~~پیرپادشاه گریخته به جانب رستم دار رفت - چنانچه ذکر آن گذشته است2-
~~وحضرت5
# ~~سلطنت شعاری به جانب دارالملک معاودت نمود، پسر پیر پادشاه سلطان علی
~~به
# ~~الهام بخت و تلقین سعادت متوجه جناب سلطنت شعاری گشته در دشت خاوران(1)
# ~~به حوالی مهنه به بساط بوس مشرف گشت. بندگی حضرت در بارهٔ‌ او تربیت و
# ~~عنایت فرموده او را عزیز و مکرم گردانید و به محلی مرموق4 و مکانی
~~مغبوط(2)
# ~~فرود آورد و مواجب نو کران و حواشی تعیین فرمود. چون یورش سجستان پیش
# ~~آمد، در آن ولا ملازم رکاب همایون بود. بعد از فتح قلعهآ فراه ناگاه بی
~~موجبی به
# ~~سی خبث ضمیحر و مکیدت عقیدت خود روی گردان شده از اردوی همایون فرار
# ~~نمود و پدرش پیرپادشاه در ولایت رستمدار متوفی گشته بود. بر امید آنکه
~~نو کرانی
# ~~که ms239 آنجا مانده باشند، پیش او آیند و ضبط مخلفات پدر بزر گوار نامدار5
~~کند، متوجه
# ~~آن ولایت شد. چون بدانجا رسید، جمعی از نو کران پدرش پیش او آمدند و
~~امیر
# ~~کیومرث رستمداری او را مددکاری تمام کرد و بعضی از مردم اوباش و هرجائی
~~بر
# ~~او جمع شدند و به زخارف(3) تمویه و تلبیس و زور(4) و غرور فریفته گشت و
~~نیز
# ~~خیر شنید که رایات همایون به جانب ماوراءالنهر رفته است. او را داعیه
~~آن شد PageV01P324
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0402.png)

# ~~که باز مملکت استر آباد به دست فیروز1 فرو گیرد و به وقتی که مخدوم و
# ~~مخدومزادهآ جهانیان وسایهٔ‌ یزدان - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان
~~- خلدالله
# ~~تعالی ملکه - عزیمت ماوراءالنهر میفرمود، نوکری خاصه2 [خود] ابولیث
~~[نام]
# ~~در استر آباد گذاشت. جماعتی خوش آمد گویان فتنه جوی پیش سلطان علی از
~~خفت3
# ~~حال و قلت رجال ابولیث4 و خلو(1) عرصه استر آباد از مردم لشکری تقریر
~~کردند.
# ~~سلطان علی بر قصد آن ممالک دندان تیز کرده طمع در استخلاص استر آباد
~~بست و
# ~~به استعدادکار و استجماع لشکر و احتشاد(2) گروه انبوه و عدت و شکوه
~~مغرور
# ~~شده بدین امید که رایات همایون حالا درماوراءالنهر و مغولستان5 است، آن
~~جماعت
# ~~را مجال مقاومت نخواهد بود، عازم استر آبادگشت وچون ابولیث از این معنی
~~خبر
# ~~پافت، او نیز مستعد جنگ گشته از اطراف و جوانب خود آن مقدار که توانست
# ~~لشکر جمع کرد و پیش او باز رفت. چون به یکدیگر رسیدند، بین الفرقین آتش
# ~~حرب بالاگرفت و کار از تیر وکمان به تیغ و سنان رسید. از طرفین دست به
~~تیغ
# ~~بردند و مسامع هوا از اصطکاک6 مقارعات(3) پر مشعله گردانید و بساط
~~ملمع7 از
# ~~خون دلیران بر دیباچهآ(4) زمین کشید.8
### | شعر
# جها به حیله دم اندرکشید چون نقطه
### | اجل به کینه دهن بازکرده چون پر گار
# شده ز خون یلان همچو پای کبک دری
### | میان معر که سیمرغ مرگ ms240 را منقار
# آخرالامر به فر دولت ابد پیوند، صبح امید از مطلع مراد تبسم آغاز نهاد و
~~PageV01P325
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0403.png)

# ~~4
# ~~طیفهآ «و ما النصر الا من عندالله العزیزالحکیم»(1) از این جانب وزیدن
~~گرفت. در
# ~~میان کر و فر ناگاه از گشاد تیر بندگان1 دولت که بر سپهر دو تا دیده
~~سها2(2)
# ~~بردوزند، زخمی به سلطان علی رسید و ندای اینما تکونوا یدر ککم
~~الموت55»(3) به
# ~~سمع جان او رسانید.3 لشکر او متفرق گشتند و جماعت رستمداریان که به
~~نخوت
# ~~غرور مغرور گشته بودند، مخذول(4) و منکوب شدند و آنچه جزا و سزای4 فئه
~~باغیه
# ~~بودند، بدیشان رسید. ابولیث واصحاب او را از احمال و اثقال ایشان
~~غنیمتی وافر
# ~~بهدست افتاد. سرسلطان علی را از تن جدا کرده به دست نو کران امیر خضر
~~خواجه
# ~~اقچه - که پیشتر ذکر او گذشت - به دار الملک هرات - صانها الله عن
~~الافات والبلیات
# ~~- پیش بندگی حضرت آوردند.
### | شعر
# مخالفت به مثل گر مه سما گردد
### | شود زخنجر انگشت شگل تو5 به دو نیم
# ~~بندگی حضرت فرمود که:
### | شعر
# بد اندیش هحم در سرشر شود %~% چو عقرب که با خانه کمترشود6 PageV01P326
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0404.png)

# ذکر آمدن امیر علی(1) کیا از ساری پیش1 بندگی حضرت سلطنت
# شعاری - خلدالله نعالی ملکه و سلطانه - و باز او
# را به ولاببت او رسانیدن
# سید علی بن امیر کمال الدین بن امیر قوام الدین که حاکم آمل و ساری بود،
# ~~چنانچه در زمان حضرت صاحبقرانی - انارالله برهانه - مذ کور گشته است که
~~به
# ~~وقت مراجعت از سفر روم و شام او را تربیت فرموده به حکومت آمل و ساری و
# ~~ماز ندرانات بده داده بود و بعد از واقعهآ - انار الله برهانه - که
~~سلطنت ممالک تعلق
# ~~به بندگی حضرت سلطنت شعاری خلدالله تعالی ملکه و سلطانه گرفت، همچنان
# ~~برقرار آن ممالک بر امیرعلی مقرر و مسلم فرمود و او نیز آنچه وظیفهآ
~~هواداری و
# ~~دولتخواهی بود، به جای می آورد تا ms241 در این ایام که بندگی حضرت در ماوراء
~~النهر
# ~~بود، برادران امیر علی سید مرتضی که داماد سید عزالدین پسر عماد است که
~~مملکت
# ~~قومس(2) و هزاره جریب2 وفریم(3) و سمنان(4) در تصرف ایشان است. لشکری
# ~~جمع کرد و به سر برادر خود امیرعلی آمد و امیرعلی را قوت مقاومت او
~~نبود،
# ~~ولایت باز گذاشته التجاء به بندگی حضرت آورد و بندگی حضرت دربارهآ او
~~تربیت
# ~~و عنایت فر موده متقبل شد که باز او را به مملکت او رساند. صاحبزاده
~~اعظم PageV01P327
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0405.png)

# ~~خو اجه شمس الدین محمد مشرف را مقررفرمود که مصاحب امیر سید علی به
~~ساری
# ~~رود و مضمون این کلمات از بندگی حضرت به سید مرتضی رسانند که حضرت
# ~~صاحبقرانی - انار الله برهانه - چنانچه ذکر آن گذشت - زمام تصرفات آن
~~نواحن
# ~~به دست نو اب و گماشتگان امیر سیدعلی(1) باز گذاشت و ما همچنان آن
~~ولایت را بر
# ~~او مقرر داشتیم و به قلیل وکثیر با او مضایقتی نرفت. حالا چنان استماع
~~افتاد که 5
# ~~برادراو سیدمرتضی با او بنیاد خصومت نهاده واورا از آن مواضع ازعاج(2)
~~فرموده
# ~~و از این جانب نیز هیچ تحاشی ننموده. این معنی از صدق فراست و فرط
~~کیاست
# ~~و وفور بیداری و غایت دوربینی و نهایت پیش اندیشی او دور می نماید، چه
~~هیچ
# ~~عاقل بی موجبی ظاهر وحشت حضرتی که منبت(3) نهال آمال ایشان بوده باشد،
~~به
# ~~دل راه ندهد، معلوم او گشته باشد که ما عنایت رعایت چنان بندگان بر خود
~~لازم
# ~~میدانیم و به شواهد اقوال دانسته باشد که چون پناه بدین جانب آورده
~~ملتمساتی
# ~~که نماید، هیچ توقف نخواهیم فرمود. پس او را نیز مراسم متابعت و مشایعت
# ~~به تقدیم1 [می] باید رسانید و در محافظت بر دقایق طاعت و فرمانبرداری
~~غفلت
# ~~نمی باید نمود و یقین دانست که مقدم آن طایفه که در جهان بوده و هست و
~~خواهند
# ~~بود البته سر آن قوم گویند2 ms242 و پیشوای هر گروه را سرور ایشان دانند.
~~پادشاه سپاه
# ~~را به مثابه سر است تن را که مجمع حس و محل عقل و موضع سمع و مقر بصر
# ~~و آلت ذوق در آدمی او باشد4 و سیاه پادشاه را به منزلت اعضا و جوارح تن
~~را
# ~~بی سر قوام حیات اعضا ممکن نگردد و نظام عقد جوامع5 جوارح میسر نشود و
# ~~همه بدو گویند و شنوند و بدو دانند و بدو خوانند و بدو خورند و بدو
~~آشامند.

PageV01P328

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0406.png)

# ~~اعضا گاهی از1 رمیم(1) و رفات(2) ممتاز تواند بود که سر از جملهآ علل
~~وآفات
# ~~مصون2 باشد و هنگام حرکات و سکنات آن برقرار ماند که او را زحمت علتی
~~در
# ~~راه نیامده باشد. اما بقای او بربقای اینها موقوف نیست و حیات او از
~~حیات اینها
# ~~استغنا دارد. معذلک ما از این دقیقه غافل نیستیم و این معنی را به
~~حقیقت تصور
# ~~فرمودهایم که سر، سری گاهی تواند کرد که جوارح و اعضا را سرسری نگیرد و
~~تن
# ~~را اطرافی سلیم و قوائی صحیح3 باشد. پس چنانکه او ایشان را در بقای
~~وجود
# ~~محتا ج الیه است، ایشان او را در کمال احوال ناگزیرند. بدین موجبات
~~همگنان را
# ~~تن در معاونت و مراقدت(3) یکدیگر باید داد و هرکس را بدانچه وظیفه
~~اوست، بر
# ~~دوام قیام مینمود تاکارها از سمت اقتصاد414) منحرف نگردد و در مقام
~~مرام قرار
# ~~گیرد. این نصایح و مواعظ میفرمائیم و به اساس رشدی که از ناصیهآ روزگار
# ~~مرتضوی شنیدهایم، واثقیم5 [و او هم که] به سمع تحقیق خواهد شنید و اگر
~~در دل
# ~~اندیشه فاسد و در دماغ غروری باطل دارد، بیرون خواهد کرد و قدر که آن
~~اندیشه
# ~~مستحکم شده باشد و آن غرور خیال امکان گرفته ما امروز درحدود خراسان که
~~مر کز
# ~~دایره دولت ومدار ملک جهان است، با هشتاد هزار [مرد] سوار متمکن نشسته
~~خاطر
# ~~از جمله جوانب فارغ و ms243 ضمیر به هیچ چیز رجوع6 نه. از اطراف جهان رسولان
# ~~میرسند و به تجری رضای ما توسل میجویند و احوال آن مملکت ظاهرا احتیاج
# ~~به تجشم(5) رکاب همایون نداشته باشد، عساکری که هم در آن حدود در قلاع
~~و
# ~~سرحدها هستند و امتثال ما را ورای7 طاعت خدا میدانند و انقیاد آن را
~~برخود از
# ~~فرایض میشمرند، مرفه و فارغ نشستهاند و چشم انتظار را چهار کرده تا چه
~~وقت
# ~~به خدمتی [مامور] گردند ونام دفع کدام طاغی شنوند، اگرفرمان شود و او
~~نصیحت PageV01P329
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0407.png)

# ~~نشنوده باشد، بشنوانند.
# امیر محمد مشرف و امیرعلی متوجه آن طرف گشتند. چون به استر آباد
# ~~رسیدند، امیر سید علی در استر آباد توقف نمود وامیر محمد [مشرف] به
~~ساری رفت
# ~~و امیر مرتضی را نصیحت نمود، او قبول نکرد1 وسخن صلح2 میان ایشان به
~~جائی
# ~~نرسید. از ساری مراجعت نموده به استر آباد آمد. امیر سید علی در استر
~~آباد 5
# ~~استعداد خود کرده بود و بعضی از نوکران امیر خضر خواجه و دیگر از مردم
# ~~ساری3 که در آن اطراف بودند، با او4 اتفاق نموده [که] ناگه گیری(1) بر
~~طریق
# ~~شبیخون به ساری به سر برادر خود رفت و [او را] از آنجا بیرون کرد و به
~~موضع
# ~~خود قرار گرفت و بار دیگر ممالک مازندران به تحت تصرف خود در آورد
~~[تمت].
# ذ کر آمدن نیکپی شاه از بدخشان و رسیدن ایلچیان از ممالک تقماق
# به [تهنیت] فتح ممالک ماوراء النهر5
# امیر نیکپی شاه بدخشانی که در ممالک بدخشان و آن طرف رکنی معول علیه
# ~~بود، شاه بهاءالدین، برادران اورا به قتل رسانیده قصد او کرد واو از
~~شاه بهاءالدین
# ~~گریخته متوجه بساط بوس بندگی حضرت شد. در این تاریخ که حضرت سلطنت
# ~~شعاری از ماوراءالنهر به خراسان رسید، شرف زمین بوس دریافت وبندگی حضرت
# ~~او را اعزاز و اکرام فرموده به مواعید مستظهر گردانید.
# و هم در این ولا ایلچی ms244 امیرایکه از طرف خوارزم رسید و تهنیت فتح
# ~~ماوراءالنهر رسانید و حضرت سلطنت شعاری دربارهآ ایشان تربیت و عنایت
~~فرموده
# ~~باز گردانید.
# و هم در آن ایام نوکران فولادخان و امیراد کو بهادر و امیرابی6 از دشت
~~PageV01P330
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0408.png)

# ~~قفچاق(1) رسیدند و سبب آمدن ایشان آن بود که چون خبر بدیشان رسیده بود
~~که
# ~~حضرت سلطنت شعاری به ماوراءالنهر رفته است و ممالک ماوراءالنهر و
~~تختگاه1
# ~~سمرقند تا حدود مغولستان به تمام مسخر و مضبوط گردانیده و ایشان پادشاه
~~و امیر و
# ~~صاحب اختیار دشت قفچاق و ممالک اوزبک(2) بودند، نو کران تعیین کرده تا
# ~~بیلا کات پادشاهسانه از شانغار2 و جانوران شکاری و غیره از تنسقات آن
~~دیار هر یک
# ~~علی الانفراد(3) اظهار دوستی ویک جهتی نموده طریقهآ مصادقت و مخالصت به
~~اظهار
# ~~رسانیده، مضمون رسالت آنکه از خاص و عام حکایت و مکارم اخلاق و شرح
~~مآثر
# ~~اعراق(4) آن جناب استماع افتاده تا غایت که خطهٔ‌ فاخره سمرقند که
~~منشاء دولت و
# ~~مبدا سعادت است، به فر قدوم مبارک زینتی تازه یافت وبه تجدید تقلید3
~~امور ولایت
# ~~وتاکید عقود عنایات تعلق به فرمانبرداران دیوان گرفت وبه فر رایت4
~~همایون آفتاب
# ~~معالی به اختر5 خویش خرامید و حق در مر کز خویش قرار گرفت. واجب نمود
~~به
# ~~جهت استقامت امور و انتظام مزید رفعت و مکنت شرایط تهنیت به جای آوردن
~~و
# ~~وظیفهآ مصادقت و اتحاد به ظهور رسانیدن. ملتمس آنکه بعدالیوم اصلاحذات
~~البین
# ~~و وفاق(5) جانبین حاصل باشد.
### | شهر
# چو ما دوست باشیم با یکدگر %~% بود راهها ایمن از شور و شر
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - ایلچیان ایشان
~~PageV01P331
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0409.png)

# ~~را تربیت وعنایت فرموده به کلاه و کمر پادشاهانه و خلع خسروانه و اسبان
~~گرانمایه
# ~~بنواخت و بیلاکات مناسب تعیین فرموده امیر حسن کا را که به سجاحت11)
~~خلق و
# ~~فصاحت نطق ورجاحت2 عقل موصوف و مذکور بود، مقرر فرمود که مصاحب
# ~~ایشان پیش ms245 پادشاه فولاد [خان]2 رود و ازبهر امیرزاده جوانبخت در صدف
~~شهریاری
# ~~و دری برج کامکاری نور حدقهآ سلطنت و نور حدیقهآ مملکت،
### | شعر
# آنکه نابینای مادرزاد اگر حاضر شود
### | در جبین4 عالم آرایش ببیند سروری
# امیرزاده جوکی بهادر - متع الله المسلمین بطول بقائه - طلب کریمهئی از آن
# ~~خاندان خانی ودودمان چنگیز خانی کرده دختر امیر ادکو را که از قوم
~~منکقوتاند،
# ~~نامزد گردانیده لواحق دوستی به سوابق دلجوئی پیوندد و اسباب بیگانگی به
~~لطف
# ~~حال یگانگی رسانیده ریاض عهد موانست نضارت ازسر گیرد وقواعد الفت به
~~تازگی
# ~~تاکید یابد، انعقاد عقد مواصلت و ازدواج که واسطه عقد موافقت و امتزاج
~~است
# ~~و فتح الباب(2) ابواب مصادقت و ابتهاج دست دهد، وسایل محبت با قراین
~~قرابت6
# ~~دست در هم زند و هردو مملکت یکی شود، انداقدا(3) شوند و تجار آمد و شد
~~کنند.
# چون امیر حسن کا با ایلچیان متوجه آن جانب گشت، در اثنای این حال
# ~~جماعتی تر کمانان که در آقریچه7(4) و حوالی دهستان مخیم و چراگاه ایشان
~~بود،
# ~~در واقعه پیر پادشاه که یاغی گشته بود، متفرق شده بودند و هر یک به
~~طرفی گریخته،
# ~~در این ایام کلانتران ایشان تیمور سالار و غیره ایل والوس خود را جمع
~~کرده PageV01P332
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0410.png)

# ~~بودند و بدان حدود فرستاده و خود متوجه بساط بوس بند گی حضرت گشته،
~~امرا و
# ~~ارکان دولت را شفیع انگیختند تا سخن ایشان را به عرض رسانیده شرف بساط
~~-
# ~~بوس دریافتند. بندگی حضرت گناه ایشان عفو فرموده حشم ایشان را بر ایشان
~~مسلم
# ~~داشت و ایشان را بدان طرف باز گردانید [والسلام].
# ذکر فرستادن شیخ زین الدین به [طرف ولایت]
# سجستان و نیمروز1
# در سال مقدم - [که] ذکر آن گذشت - که [بندگی] حضرت سلطنت شعاری
# ~~به جانب سیستان رفته بود و لشکر در آن مواضع خرابی بسیار کردند2 و
~~مراجعت
# ~~نموده، حکام سیستان4 [خواستند] که استصلاح(1) احوال خود کنند تمهید
~~معذرتی
# ~~نموده در استعطاف و ms246 استغفار از سوابق عثرات(2) تضرعی هر چه تمامتر
~~نموده
# ~~معروض حضرت اعلاگردانیدند که اگر بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلمد الله
# ~~تعالی ملکه وسلطانه - شیخ زین الدین خوافی(3) - ادامالله تائیده و حرس
~~تمهیده(4) - PageV01P333
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0411.png)

# ~~را که از زمرە1آ زهد و تقوی و [خاندان] درس و فتوی (قطبی مدارالیه(1) و
~~عالمی
# ~~معتمد علیه(2) است و درسداد و تصون(3) و رشاد و تدوین و احاطت به علوم
~~اسلام
# ~~و تبحر در معرفت شرایط و احکام به درجهئی است که ابناء روز گار از بحار
~~خصایص
# ~~او معترفند و به فضیلت سبق و مزیت تقدم او معترف، علم را به زیور تقوی
~~آراسته]
# ~~مرتبهآ رجحان دارد2 اجازت فرموده به سجستان روانه فرماید تا آنچه از
~~حضرت 5
# ~~سلطنت شعاری شنیده باشد، به اهالی آن ممالک برساند وخون ایشان ببخشید
~~تا
# ~~ادشان ابمن کشته به خدمت وملازمت شتابند. بندگی حضرت ملتمس ایشان به
~~اجابت
# ~~مقرون گردانیده شیخ زین الدین را به جانب سجستان روان3 گردانید.
# چون شیخ زین الدین بدانجا رسید، اکابر و اشراف سجستان استقبال نموده
# ~~در توقیر واحترام او به «اقصی الغایة والامکان»41) بکوشیدند ودر وظیفه
~~تعظیم
# ~~و تکریم دقیقهئی مهمل نگذاشتند4 [و شرایط خدمت به جای آوردند] و چون
~~پیغام
# ~~بندگی حضرت بدیشان رسانید، به ارشاد و انشاد(5) او قوی دل و فسیح امل
~~گشته
# ~~اکابر سجستان مثل شاه مسعود برادر شاه قطب الدین و قاضی سابق حرب و
~~اشراف
# ~~ولایت اتفاق نموده با تیع وکفن مصاحب شیخ زین الدین مشار الیه متوجه در
~~گاه
# ~~عالم پناه گشتند.
# چون شیخ زین الدین به بندگی حضرت رسید، آنچه وظیفه نیکو اعتقادی و
# ~~نیکخواهی5 مسلمانان بود، به جای آورده در بندگی حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - زبان به شفاعت «ان تعذ بهم فانهم
~~عبادک»(6) بر گشاد PageV01P334
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0412.png)

# ~~«و ان تعفوا اقرب للتقوی5»(1) برخواند و معروض گردانید که اگر چنداین
~~جماعت
# ~~را قدم صدق در خدمتکاری از موضع ثبات ms247 و رسوخ لغزیده است»- سهوا اوعمدا-
# ~~ربنا ظلمنا انفساء*(2)
# # سرورا گر چه من گنهکار %~% عفوت امروز را بهکار آ ید
# # چه بر انقراض شهور واعوام1 %~% از بزر گان عفو بودست از فرودستان گناه
# و هیچ خصلت از خصایص پادشاهان در مقابلهآ رأفت و رحمت وکرم و قبول
# ~~معذرت نیاید و بندگی حضرت را در این باب به انوار لطف باریتعالی اقتدا
~~باید
# ~~کرد که با کمال عزت و قدرت2 و جلال کبریا و عظمت بر جرایر و جرائم
~~بندگان
# ~~عاصی پردهآ ستر فروگذارد و در عقوبت و مواخذت ایشان اهمال و امهال(3)
~~فرماید
# ~~تا ایشان رشد خویش ببینند و بر قبایح اعمال و فضایح افعال خویش واقف
~~شوند
# ~~و چون از در توبت و انابت در آمد و به قدم استغفار و اعتذار بایستد،
~~توبهآ ایشان
# ~~قیول کند وکرده وگفته ایشان به نظر عفو و مغفرت ملاحظت نمایند و منشور
~~(«من
# ~~عمل منکم سوء بجهالة ثم تاب من بعده و اصلح فانه غفور رحیم08»(4) موشح
~~به توقیع
# ~~- عفا الله عما سلف - به دست ایشان دهد. پوشیده نیست که جماعت
~~سیستانیان4
# ~~مدتی مدید است که با این خاندان طریقهآ خدمتکاری وظیفه جانسپاری به
~~تقدیم
# ~~رسانیدهاند. اگر چه حالیا سمت عصیان گرفتهاند و در کفران نعمت قدمی
~~گذارده5 و
# ~~خاطر منور بندگی حضرت آزرده، فاما جای خویش بدیدند6 و مرارت سخط و
# ~~غضب پادشاهانه چشیدند و انگشت تحسر و ندامت گزیدند و سزای جزای2 خویش
~~PageV01P335
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0413.png)

# ~~یافتند وقدر نعمت رضای بندگی حضرت شناختند والحاله هذه بر امید رحمت
# ~~پادشاهانه نشستهاند و با تیغ و کفن به زینهار آمده «شفیع المذنب1
~~اقراره وتوبته
# ~~اعتذاره(1) » عرضه میدارند که اگرچه گناه ما بسیار است، کرم خداوندی
~~زیادت از
# ~~آن است که احصای آن ممکن بود2 و هر چند مجال عذر ما تنگ است، عرصه4آ
# ~~همت و منت پادشاه فراخ است. سزد از آنجا که محتد213) کرم وعنصر4 پاک
~~اوست، 5
# ~~کرامت «لاتثریب علیکم الیوم»(3) ارزانی دارد ms248 و از سر هفوات و عثرات ما
~~برخیزد
# ~~و باز با سر رحمت و عاطفت آید تا بندگان به5 سررشتهآ خود روند و به
~~تقصیرهای
# ~~گذشته به خدمات6 پسندیده تدارک کنند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - را بواعث رحمت7
# ~~بادشاهانه که از لوازم جهانداری است، در حرکت آمد و دواعی عاطفت
~~خسروانه
# ~~که عکازه(4) شهریاری است، راه حمایت گشاده گردانیده و شفاعت شیخ
~~مشارالیه
# ~~قبول فرموده از دیوان الطاف عمیمه منشور عفو وصفح(5) دربارهآ اقوال و
~~افعال
# ~~ایشان نبشته، خط اغضا و اغماض در سر جرایر و جرایم ایشان کشیده و تربیت
~~و
# ~~عنایت فرمود. شاه نصرت پسر شاه محمود - که پیشتر ذکر اوگذشته است - که
~~در
# ~~قلعهآ طوس محبوس بود، اطلاق فرموده فرمان شد که مصاحب اکابر سجستان پیش
# ~~پدر خود رود و شاه مسعود برادر شاه قطبالدین ملازم اردوی همایون8
~~[بندگی
# ~~حضرت]) گشت.

PageV01P336

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0414.png)

# ذکر آبادان گردانیدن1 شهر مرو
# حضرت سلطنت شعاری - خلد الله [تعالی] ملکه و سلطانه - در پانزدهم
# ~~ذی القعدهٔ‌ سنهٔ‌ اثنی عشر و ثمانمایه به طالع سعد و اختر همایون بر
~~صوب بادغیس
# ~~که متنزهات آن در فصل بهار خوشتر از جبههآ یارو خرمتر از وعدهآ دلدار
~~است، آب
# ~~او «الطف من نسیم الصبا»(1) وهوایش «اصفی من الماء علی الصفا»(2)
### | شعر
# به هر سو یکی آبدان چون گلاب %~% شناور شده باغ بر روی آب
# چو زنگی که بستر زجوشن کند %~% جو هندو که آپینه روشن کند
# ~~نهضت فرمود و چون ارکان پادشاهی و بنیان جهانپناهی2 که رسوخ واستقرار
~~به
# ~~عمارت و زراعت مییابد و بنیاد حکومت وقاعده سلطنت برمعموری و آبادانی
~~جهان
# ~~است، خاطر انور را که جز لباس عقل نپوشد و ضمیر منیر که جزکاس عدل
~~ننوشد،
# ~~اقتضا چنان فرمود که شهر مرو که از مرور زمان و طوارق(3) حدثان(4)
~~مدروس(5)
# ~~و مطموس(6) گشته بود، به حال عمارت و آبادانی باز آرد، چه عرصه وسیع آن
~~قابل
# ~~عمارت و زراعت بسیار ms249 است و از مشاهیر بلاد خراسان، و در ایام وقرون
~~سالف
# ~~تختگاه3 سلاطین کامکار و ملوک با اقتدار بوده و به دستبرد روزگار اساس
~~آن بایر
# ~~گشته و حوادث لیل و نهار اطراف و جوانب آن درهم ریخته و از عمارت آن
~~[دیار]
# ~~جز اطلال و رسومی باقی نمانده و سبب خرابی آن در زمان پادشاه جهانگیر
# ~~چنگیزخان بر دست پسرش تولیخان4 در تاریخ مغول مسطور گشته و آن حال در
~~PageV01P337
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0415.png)

# ~~شهور سنه ثمان عشر وستمایه تا این سال که بنیاد عمارت آن کردند، صدونود
~~و چهار
# ~~سال گذشته بود. فرمان شد تا از اطراف و اکناف بلاد خراسان ترک و تازیک
~~از دور
# ~~و نزدیک روی بدین مهم آوردند و چون یکی از اسباب تمدن بلکه از ضروریات1
# ~~سته،(1) آب است که قوام معیشت انسان بدان منوط، بل اصل خلقت اشیابر آن
~~مربوط
# ~~است که «من المآء کل شی حی*»21) و نیز حضرت عزت - جل و علا - در ذکر
~~نعیم
# ~~آخرت هرجا که صفت و باغ و بستان و نعیم جاودان جنان میفرماید، به آبهای
~~روان
# ~~منت نهاده [که] «جنات تجری من تحتها الانهار*5»(3) و آب مروکه از نهر
~~مرغاب(4)
# ~~است، بند آن آب برده و جوی آن انباشته گشته، اشارت شد که جویهای آن را
~~که
# ~~انیاشته گشته، باز کنند و بند مرغاب را ببندند و زمینهای موات را
~~احیاکنند و بر
# ~~مقتضای نص نبوی - علیه افضل الصلوة واکمل التحیات - که «من احیا ارضا
~~میته
# ~~فهی له(5)» از خالص خالصات بندگی حضرت باشد وبه میامن این خیرتانه بس1
~~روزگار
# ~~زمینهای چون دل عاشقان خراب و چون روی کار هنرمندان بی آب چون عذار(6)
# ~~عذارا(7) بهائی یابد و چون خط شاهدان برگ و نوایی گیرد و مواضعی که
~~مسکن PageV01P338
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0416.png)

# ~~و مبیت1(1) ومفرش مرغان خوش الحان گردد.
# بدین امر خطیر از امرای کبیر: امیر علیکای کو کلتاش و امیر موسی و از
# ~~اصحاب کتاب امیر [علاءالدین]2 ms250 علی شغانی و باقی اشراف ممالک وعامهآ
~~عساکر
# ~~با عمله و آلات جوی کندن وبندبستن متوجه آن طرف گشتند و چون بدانجا
~~رسیدند،
# ~~پاساقیان به کار و سرداران به کار فرمودن اشتغال نمودند و در مدت اندک
~~از عملی
# ~~چنان بزرگ که مالا کلام(2) کار یکسالهآ پادشاهی صاحب اقتدار که با خیل
~~و حشم
# ~~بسیار و الوس ولشکر بی شمار بدان قیام نمایند، بود، به فر دولت ابد
~~پیوند به
# ~~سهل فرصتی و اندک مدتی به اتمام رسید.
# در سال اول قریب پانصد جفت عوامل برکار شد و خلایق به زراعت مشغول
# ~~گشتند و از مجموع اطراف و اکناف جهان مردم به تمدن و توطن آن راغب
~~ومایل
# ~~شدند ومساجد با رونق و بازارها معمور گشت. حمامات و خانات(3) بنیاد
~~کرده طرح
# ~~خوانق ومدارس میاندازند و اربطه(4) و قناطیر3(5) می سازند و خلایق در
~~امن و
# ~~امان می گذرانند. عرض نهر مرو در اوایل بیست گز گرفتند و در اواخر به
~~پانزده4
# ~~گز رسید و عمق آن در مواضعی که زمین هموار بوده از پنج گز هیچ جاکمتر
~~نیست
# ~~و طول از سربند مرغاب تا به دروازهآ شهر که به دروازهآ علمدار5(6)
~~معروف است، PageV01P339
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0417.png)

### | زبدة الةواریخ
# ~~که مقبره بریده و حکم (1)است وایشان علمداران حضرت رسالت - علیه افضل-
# ~~الصلوات واکمل التحیات(2) - بودهاند و آن دروازه بدیشان منسوب است -
~~قریب
# ~~دوازده فرسنگ.
# چون مهمات جوی مرو و عمارات شهر - چنانچه شرح داده آمد - ساخته و
# ~~پرداخته شد، امرائی که نامزد آن طرف گشته بودند، متوجه اردوی همایون
~~گشته به 5
# ~~شرف بساط بوس مشرف شدند.1 بندگی حضرت سلطنت شعار- خلدالله تعالی ملکه
# ~~و سلطانه - تا کنار مرغاب برفت و چون هوا گرم بود، باز به جانب کیتو
~~مراجعت
# ~~نمود و چند روز در آن صحاری گذرانیدند. چون ماه ذی الحجه حجهآ اثنی عشر
~~نو
# ~~شد وموسم عید اضحی رسید، شرایط فرایض2 و نوافل(3) آن به جای آوردند
~~وبعد
# ~~از آن3 متو ms251 جه دار السلطنه گشته به مبارکی وسعادت به مقر عز و جلالت
~~نزول افضال
# ~~و حلول اجلال فرمود.4
# ذکر وقابعی که در این سال هشتصد و دوازده در فارس و عراق
# واقع شد. حکایت و خبر شهادت امیرزاده سعید شهید
# پیرمحمد بهادر وجلوس اسکندر بهادر5
# درسال مقدم حکایت حکام فارس و عراق بدینجا رسیده بود که امیرزاده اسکندر
~~PageV01P340
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0418.png)

# ~~از خراسان عازم فارسشد وامیرزاده پیرمحمد با او به سر رضا آمد - چنانچه
~~شرح
# ~~آن به تقریر پیوست - و امیرزاده اسکندر به نسبت برادر طریقهآ خدمت و
~~ملازمت
# ~~گرفت و امیرزاده پیر محمد را داعیهآ تسخیر ولایت کرمان به خاطر خطیر
~~خطور
# ~~کرده به تهیای اسباب آن مشغول گشت. از اطراف و جوانب لشکری سنگین فراهم
# ~~آورد و به استعداد و اهبت1 تمام متوجه آن جانب شد. چون چند منزل قطع
~~کردند،
# ~~بعضی از امرا را با لشکری به طریق منقلا روان کرده امیر صدیق و تولک2 و
~~امیر
# ~~بیان و عبدالکریم و قتجاق3 آن لشکر منقلا را سرکرده به طریق قراول روان
~~شدند
# ~~و امیرزاده پیرمحمد با باقی لشکرها ایمن وفارغ به سرور و سلوت و شوکت و
# ~~عظمت هر چه تمامتر4 در عقب می رفت.
# در این اثنا خواجه حسین طبیب5 که یکی از نو کران و تربیت یافتگان امیر-
# ~~زاده سعید شهید6 [مغفور] مبرور بود و او را از طبیبزادگی7 به درجهآ
~~امارت و
# ~~سرداری رسانیده و در مزاج آن حضرت و مال و مملکت اختیاری تمام و
~~استیلائی
# ~~مالا کلام پیداکرده8 خیال سلطنت در دماغ پیدا شده با جمعی بی باک ناپاک
~~«علیهم
# ~~لعانالله9»(1) برغدری اتفاق کنند وچون تقدیر رفته بود «لا محرد لقضائه
~~ولامانع
# ~~لحکمه15»(2) چون به منزل دوچاهه(3) اتفاق نزول افتاد، نیم شبی عزیمت
~~نامبارک بر
# ~~کفران نعمت مخدوم بحق11 و خداوندگار مطلق خود جزم کرده با معدودی چند
~~از
# ~~عوام که خواص اوبودند، به خرگاه12 امیرزاده پیر محمد که بر بستر غفلت
~~خفته بود، ms252
# ~~در آیند13 و آن پادشاه عادل سلیم القلب رعیت پرور را به درجه شهادت
~~رسانند14
# ~~مبادا] امیرزاده اسکندر از این حال آگاه شود. فی ااحال با یک دو رفیق
~~راه شیراز PageV01P341
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0419.png)

# ~~پیش گیرد. خواجه1 حسین شربتدار [بعد از آنکه قضیه امیرزاده پیرمحمد]
~~آخر کرد2
# ~~و از آن برادر خود خواجه علی که در کشک بود با3 جمعی به طرف وثاق
~~امیرزاده
# ~~اسکندر رود تا او را نیز به همان شربت4 به برادر ملحق سازد. چون او را
~~نیافت،
# ~~جمعی را به تکامیشی(1) مقرر گرداند و امیر طاهر با امیر عبدالصمد غنیمت
~~دانسته فرار
# ~~نموده5 متوجه جانب یزد شدند و باقی امرا [اضطرارالااختیارا] مطیع
~~ومنقاد5
# ~~خواجه6 حسین شربتدار گردیدند.
# امیرزاده اسکندر از آنجا که متوجه شیرازگشته بود، شب و روز راه بریده
# ~~بعد از دو شبانه روز7 به تائید نصرت و سعادت از دروازه دولت به شهر1 در
~~آمد و
# ~~یکسر به خانه امیر9 تیمور خواجه که قائم مقام امیرزاده پیرمحمد بود،
~~رفت و کیفیت
# ~~احوال باز نمود. تیمور خواجه اردوان10 و جماعت امرا که در شهر بودند،
~~وقوع
# ~~آن حادثه باور نیامد و حمل آن حرکت به امیرزاده اسکندر گمان بردند.
~~ناگاه
# ~~متعاقب این خبر [امیر شیخ] از اردو11 برسید و بر مصدوقهآ آن حال گواهی
~~دادند.
# ~~باورکردند و با امیرزاده اسکندر بیعت نموده کلید دروب و خزاین تسلیم
~~نمودند
# ~~و مجموع خاص وعام شهر بتخصیص خواجه علاءالدین محمد که کلانتر
# ~~کلویان(2) و سرداران شیراز بود نیز یک جهت شدند12 و به ضبط دیوار قلعه
~~و بارو 5
# ~~مشغول شدند و آن ملعون بی باک با جمهور امرا که در لشکر بودند، بعد از
~~دو سه
# ~~روزدیگرروز پنجشنبه به عظمتی بسیار12 و ترتیبی بیشمار14 یاسال(3) نموده
~~بیشرمانه14
# ~~برسید و به میدان سعادت در آمده چتر بالای سرخود داشت و از چهار طرف
~~شهر
# ~~جنگ در انداختند و خود به درب موردستان آمد و با خواجه علاءالدین سخن
~~گفت ms253 PageV01P342
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0420.png)

# ~~و جوابهای محکم شنید و امیرزاده اسکندر بهادر با آن مقدار مرد که داشت
~~در
# ~~اندرون دروازه موردستان بود.
# در آن حالت و آن روز از طرفین تا شب تیراندازیهای مردانه و جنگهای
# ~~بهادرانه کردند. آخر روز یکی از امراگریخته روی به دروازهآ موردستان(1)
~~آورد،
# ~~دروازه گشوده او را به شهر آورد. و خواجه حسین شربتدار در دروازه
~~بیضا(2) به
# ~~محاربت مشغول بود. از این خبر سراسیمه شد و چون دید که کاری ازپیش
~~نمیرود،
# ~~روی به طرف جعفر آباد آورده متوجه یورت شد و امرا و لشکریان میل به
~~جانب
# ~~امیرزاده کردند و از دروازه سعادت(3) ایشان را به شهر آوردند وچون بعضی
~~از امرا
# ~~و لشکریان در آمدند، دروازه را بستند و امیرزاده اسکندر و خواص او در
~~اندرون
# ~~دروازه موردستان بگشایند تا امرا ولشکریان در آیند و اثر عبور بر صراط
~~ظاهرشد.
# القصه، چون نماز شام در رسید، امیرزاده اسکندر سوار شده شمشیر برهنه
# ~~در دست و خواص او قریب دویست سوار و پیاده شمشیرهای برهنه در دست گرفته
# ~~و مشاعل بسیار افروخته به عظمتی بیاندازه و غلبه تمام که از بیرون آمده
~~بودند به
# ~~ایوان سلطنت فرمود و پروانچه(4) به صاحب اعظم خواجه علاءالدین رسانیدند
~~که
# ~~به دستور دو سه شبانه روز سابق اهتمام نموده باروی شهر را محافظت
~~نمایند میادا
# ~~که آن نابکار نمک به حرام مخدوم کش حرکتی کند.1 [و حسین شربتدار دید که
~~او
# ~~راکاری از پیش نمیرود و هر زمان نکبت و خذلان او زیادت میشود]. روز
~~دیگر
# ~~علی الصباح با معدودی چند به طرف کرمان فرار نمود و باقی لشکر هر که
~~آنجا
# ~~ماند[ه بود]، همه پیش امیرزاده اسکندر رفتند. جماعتی که شرار آن شر از
~~ایشان PageV01P343
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0421.png)

# ~~منتشر شده بود و هر یک خود را صاحب وجودی تصور کرده و از حسین احکام
# ~~حاصل کرده بودند، مجموع را به زاری زار سیاست کرد و مرشد خونچدار که ms254 از
# ~~امیرزاده شهید جامه کشیده بود و برهنه کرده بود، پوست از تن باز کردند
~~و عبرت
# ~~عالمیان گردانیدند و روز به جلاد که خرمن گندم آتش زده بود، پسرش را
~~فرمود تا
# ~~دست پدر را بیرون کرد1 و مملکت فارس و توابع بیمانع و منازع به حکم5
# ~~استحقاق و حق وراثت با تصرف گرفت و آن جماعت که پیشتر امیرزاده پیر
~~محمد
# ~~بهادر3 به طریق منقلا به جانب کرمان فرستاده بود، ایشان بعضی از مواضع
~~کرمان
# ~~غارت کرده بودند که ناگاه این خبر بدیشان رسید، به جانب شیراز معاودت
~~نمودند
# ~~و از بکدیگر متفرق شدند. قضا را حسین [شربتدار] با صدیق باز خورد و
~~گرفتار عمل
# ~~خود گشت، چنانچه4 گفتهاند:
### | شعر
# اگر بدگنش مرد زنهارخوار %~% به گردون گردان رود زهره وار
# زهانه ز گردون فرود آردش %~% به دست بدخویش بسپاردش
# امیر صدیق یک گوش او بریده با خنجرش به نشانه پیش امیرزاده اسکندر
# ~~فرستاد و او را5 به خلاقت [و عذابی] هر چه تمامتر به1 [دار الملک]
~~شیراز رسانید و
# ~~در مزار شیخ سعدی او را آرایش خاتونانه کردند، بعضی از ابرو[و] بروت(1)
~~و
# ~~ردشش تر اشیدند و به گاو نشاندند و کلاه دولت بر سر تهادند و خاص و عام
~~شهر
# ~~نفرین و استهزا می کردند تا پیش امیرزاده اسکندر آوردند. از او سئوال
~~کرده
# ~~جوابی گفت. امیرزاده اسکندر به خود کارد از میان اردوان کشیده چشم راست
~~او را
# ~~از حدقه بیرون آورد و اشارت فرمود تا به زخم چماق و گرز آن بی عاقبت را
~~به زاری PageV01P344
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0422.png)

# ~~هرچه تمامتر هلاک گردانیدند و سرش را باز کرده به اصفهان فرستاده تنه1
~~او را
# ~~ریسمان در زاولانه(1) بسته بکشیدند و از دروازه بیرون برده در سه
~~پایهئی که پهلوان
# ~~جلال عصار سنگ کمر می گرفت، بیاویختند و بعد از دوسه روز امیرزاده
~~اسکندر
# ~~بدان محل رسید، فرمود تا خرواری چند هیمه آوردند و جسم او را ms255 بسوخت و1
~~باقی
# ~~امرا [و لشکریان] که متفرق شده بودند، مجموع پیش امیرزاده اسکندر جمع
~~گشتند.
# و در این حال کوتوال شهر و قلعه یزد با وجود آنکه نو کر قدیمی خاندان
# ~~عمر شیخی3 بود، در این قضیه اظهار مخالفت کرد و امیر عبدالصمد و طاهر
~~را که
# ~~بدان جانب4 رفته بودند، بیمحابا بگرفت و خاتون معظمه بیک ملک آقا را که
~~در آن
# ~~واقعه سراسیمه گشته بود، غارت کرد و با اکثر پرستاران آن حرم بی حرمتی
~~کرد.
# ~~مخدومه خود را از شهر بیرون راند. و چون امیرزاده اسکندر بر این حال
~~مطلع
# ~~شد، امیر عبدالله و عبدالکریم و محمود خوارزمی را با لشکری به محاصره
~~یزد
# ~~فرستاد و به نفس خود بعد از ضبط5 ممالک فارس و نواحی آن عزیمت دار
~~الامان
# ~~اصفهان کرد و در صحرای کوشکزر(2) قوریلتای(3) فرمود، ابرا را جمع کرد و
# ~~مشورتها نمود.
# قبل ازاین ایام سلطان معتصم بن سلطان زین العابدین6 بن شاه شجاع که
~~امیدگاه
# ~~دودمان اویسیه و پشت و پناه خاندان مظفریه گشته بود و احوال اوچنان بود
~~که چون
# ~~پدرش را به سمرقند بردند، او به جانب شام افتاد. بعد ازوفات حضرت صاحب
~~قرانی
# ~~انارالله برهانه - متوجه عراق گشته چند گاه در لرستان گذرانید و از
~~آنجا به تبریز PageV01P345
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0423.png)

# ~~رفته امیر یوسف را مشرف فرمود.1 امیریوسف چون خبر او شنید، کسان به
~~استقبال
# ~~او فرستاد و چون برسید، تعظیم تمام کرد وجای نیکو فرود آورد. اگابر
~~تبریز مجموع
# ~~پیش او تردد می کردند. از آن جهت که نبیره سلطان اویس بود، به جهت او
~~خرجی
# ~~کرامند(1) مقرر کرد. شاهزاده جوانبخت سلطان معتصم چندگاه که در تبریز
~~بود، به
# ~~عیش و خرمی گذرانید، بعد از آن به اتفاق امیر بسطام جاگیر و رهنمونی
~~قاضی 5
# ~~نظام الدین2 احمد صاعدی و امرای ترکمان وآذربایجان و عراق قصد اصفهان
~~کرده
# ~~بودند وامیرزاده عمرشیخ بن امیرزاده پیرمحمد وامیر سعید برلاس و امیر ms256
~~جلبانشاه(2)
# ~~که از کاشان آمده بود و فاضل و سایر امرای اصفهان تاکبرالق به استقبال
~~رفتند3 و
# ~~په هم نارسیده باز گشتند وهزاهز(3) در ایشان افتاده4 شهر و قلعه اصفهان
~~باز گذاشته
# ~~خانه خیز(4) متوجه یزد شدند وامیرشاه نو کر امیر جلبانشاه در کاشان بود
~~به اتفاق صاحب
# ~~اعظم خواجه غیاث الدین سیدی احمد5(5) محافظت شهر کاشان کرده برج وباروی
~~آن PageV01P346
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0424.png)

# ~~وقایع سال 812 هجری
# ~~را به مردم کار سپرده خود را از کاشانیان و کاشان را از لشکر سلطان
~~معتصم نگاه داشتند
# ~~و آنچه وظیفهآ حزم و احتیاط و دانستگی و کاردانی بود، بجای آوردند وداد
~~مردانگی
# ~~بدادند و امراکه همراه امیرزاده عمر شیخ به یزد میرفتند، امیر1 فاضل در
~~ولایت
# ~~برآن به اتفاق جماعتی از امرا از ایشان جداگشته روی به جانب امیرزاده
~~اسکندر
# ~~آورد. چون برسید، حال اختلال امرای اصفهان و نزدیک شدن معتصم و جماعت
# ~~لشکر آذربایجان از تقریر امیر2 فاضل و جماعت خبر گیران معلوم فرمود،
~~صدیق و
# ~~کیومرث و بیان را با تومانات و قشونات که تعلق بدیشان داشت، بر عقب
~~امرای
# ~~اصفهان که متوجه یزد گشته بودند، فرستاد و به نفس خود با تتمهآ
~~لشکرمتوجه سلطان3
# ~~معتصم شد و فاضل را به نوازش پادشاهانه سرافراز گردانید و از منزل
~~قومشه،(1)
# ~~طوطه و اردوان و اد کو تیمور را به طریق منقلای روانهآ اصفهان فرمود و
~~خود با PageV01P347
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0425.png)

# ~~دیگر لشکرها در حوالی آتشگاه به سواد دشمن مقابل گردید.
# امرائی که به اصفهان رفته بودند، بعد ازدخول در شهروتصرف دروازه قاضی
# ~~احمد صاعدی، به غوغای عامهآ شهر از چاردانگه و دو دانگه ایشان را اخراج
~~کرد.
# ~~امرا به اردو معاودت کردند.
# روز دیگر که آغرق ملحق شد، تعبیه صفوف بر آراستند مقابل همدیگر 5
# ~~بایستادند. در میمنه امیرزاده اسکندر، سلطانشاه بود با معصوم وارشیون
~~مقابل شد
# ~~و بعد از حرب و رد و حملهآ بسیار بر دشمن غلبه کرد و از ms257 جای براند و از
~~امرای
# ~~ساقه که طوطه مقدم ایشان بود و اکثر اعیان واصول تومان او سالار و
~~سردارزادگان1
# ~~فارس بودند، به یکبار [حرام نمکی کرده] با سلطان معتصم پیوستند.2
~~ساقه(1) دشمن
# ~~بدین سبب دلیر شد و تا نزدیک قول امیرزاده اسکندر بیامدند. امیر جنید
~~که طوق3
# ~~همایون نامزد او بود، بفرمود تا تیرباران کردند. از سهم تیر ایشان و
~~تاب سنان
# ~~جانستان طوطه، دشمنان پشت دادند و میمنه و میسره و قلب و جناح ایشان به
~~یکبار
# ~~از هم بریخت و هر کس آیت فرار برخود خواندند و اکثر سرداران آذربایجان
~~و
# ~~عراق دستگیر شدند و ایشان را در پی کرده تا به حوالی صفاهان4 برفتند و
~~سلطان
# ~~معتصم دراین حال که به دراصفهان رسیدند، اسب خود را ازجویی بجهاند [و
~~چون
# ~~اسب بر آن طرف جوی جست] شاهزاده5 مردگران بود، بر پشت اسب خود را
# ~~نگاه نتوانست داشت، به پس افتاد و یکی از لشکریان از عقبش برسید و سرش
~~را
# ~~از تن جداکرد و ملک فخرالدین نطنزی هم در آن روز کشته شد.
# فاما قاضی نظام الدینآ احمد صاعدی را طوق تعصب در گردن افتاده سرداران
# ~~اصفهان را بعضی7 به وعد و وعید و رعایای چهاردانگه و دودانگه از کوتاه
~~اندیشی
# ~~امل دراز در پیش نهاد و چندانچه8 ایلچیان متردد شدند و نصایح نمود
~~[ند]، زیادت
# ~~تاثیری نکرد و آخر کار بدان انجامید که غلات بیرون شهر سوخته شد و خان
~~و مان PageV01P348
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0426.png)

# ~~اهالی ولایت پرداخته گشت و در آن بهار و تابستان تا منتصف خریف به
~~مکاوحت و
# ~~مقاتلت1 گذر انیدند.
# در این ولا امیرزاده رستم بن امیرزاده عمر2 شیخ بهادر از حضرت سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - اجازت خواسته3 [توجه به جانب
~~عراق
# ~~حاصل کرده] متوجه آن بلاد شد. و چون به اصفهان رسید، قاضی احمد صاعدی
~~که
# ~~از متهوران جهان بر سر آمده بود4 و سرداران اصفهان به خدمت ms258 استقبال
~~نمودند.
# ~~امیرزاده اسکندر امیر5 عبدالصمد را به ورزنه فرستاد و امیرخان سعید
~~برلاس را6
# ~~نامزد جربادقان7 کرد و خود به دار الملک شیراز معاودت نمود.
# اما قضیه یزد: پیشتر تقریر کرده شد که امرای اصفهان متوجه یزد شدند و
# ~~امیرزاده اسکندر، صدیق وکیومرث را بر عقب ایشان بفرستاد. چون بدان
~~جماعت
# ~~رسیدند، جنگ کردند و ایشان را منهزم گردانید. امیر جلبانشاه برلاس با
~~تبع8
# ~~خود به صدیق وکیومرث ملحق شد و امیرخان سعید برلاس و شیخ محمد جوان با
# ~~معدودی اندک روی به کرمان نهادند و در آنجا نیز راه نیافته خود را به
~~خراسان
# ~~انداخته9 وبه امیرزاده رستم ملحق شد و اورا باعث گشتند بر آن که از
~~بندگی حضرت
# ~~اجازت توجه به جانب عراق طلبند و آن جماعت15 که در یزد بودند جمعی11 که
# ~~امیرزاده اسکندر به محاصره فرستاده بود، ایشان را دربندان(1) داده به
~~تنگ آوردند12
# ~~وکار بر ایشان دشوار شد. عبد الصمد را که گرفته بودند، اطلاق کردند و
~~از روی عجز
# ~~طالب صلح شدند و او رابدان سبب پیش امیرزاده اسکندر بهادر13 فرستادند و
~~بعد
# ~~از آن امیر طاهر را نیز بگذاشتند و معذرتی میخواستند. ناگاه نیم روزی
~~ابابکر که
# ~~سردار ایشان بود،14 به جهت یراغی15(2) از ارک بیرون آمد وطاهر را قائم
~~مقام خود PageV01P349
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0427.png)

# ~~گذاشته بود، فرصت غنیمت شمرد و در قلعه که به طرف شهر بود، ببست و
~~دروازه
# ~~که روی به بیرون داشت، گشاده گردانیده قاصدی آتش عنان بیرون فرستاد و
~~امرا را
# ~~از فتح قلعه خبر کرد. در حال و ساعت بیتوقف لشکر در قلعه ریختند1 و
~~اختیار
# ~~قلعه به دست فرو گرفتند. شریران یزد چون خود را بستهآ دام تقدیر
~~یافتند، بی تدبیز
# ~~به قید تسخیر افتادند و شرر فتنه ایشان منطفی(1) شد و به موجب فرمان
~~امیرزاده
# ~~اسکندر اکثر آن جماعت را به قتل رسانیدند و مملکت یزد نیز امیرزاده
~~اسکندر
# ~~را مستخلص و مصفا2) شد ms259 و امیر یوسف جلیل را به حکومت آنجا مقرر
~~گردانید.2
# چون امیرزاده اسکندر ممالک فارس و بعضی از عراق عجم - بدین نوع که
# ~~مذ کورگشت - در تصرف گرفت، عرضه داشتی به بندگی حضرت سلطنت شعاری
# ~~شاهرخی خلدالله تعالی ملکه و سلطانه فرستاد. بعد از ذکر واقعهآ دلگداز
~~جانسوز
# ~~و نایبه تن کاه جگر دوز برادر سعید شهید خود - لارادلقضائه ولا دافع
~~لقدره(3) -
# ~~صورت حالات و واقعات آنجائی به عز عرض رسانید که به فر دولت قاهره -
# ~~ثبتها الله تعالحی - بعد از چنین واقعهئی شکر باریتعالی و تقدس واجب
~~است که
# ~~کارها بر سنن استقامت و وفق ایثار و اختیار منتظم گشت و عرصهآ ممالک از
~~کدورت
# ~~مزاحمت اضداد مستصفی(4) است، و ازبندگی حضرت التماس نموده که از
~~برادران
# ~~او هر کدام که بندگی حضرت صلاح داند، بهجانب عراق نامزدگرداند تا ممد
~~ومعاون
# ~~یکدیگر باشند و به نظم امور و دفع خصوم قیام نمایند. بندگی حضرتخلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه [و سلطانه] قرعهآ این اختیار بر امیرزاده اعظم بایقراکه به شهامت
~~و جلادت و
# ~~بهادری موسوم بود، کشیده، تعیین فرمود که متوجه فارس و عراق عجم گردد و
~~به
# ~~جهت او طبل و علم و لشکر وساز و آلات پادشاهی و سرداری مرتب گردانیده
~~بدان
# ~~طرف نامزد گردانید و مضمون این کلمات به امیرزاده اسکندر بهادر نوشت3
~~که PageV01P350
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0428.png)

# ~~ویم ل 12ل هجری
# ~~چون لطف یزدانی و جاذبهآ فضل ربانی - عمت نعماؤه و تمت آلاؤه(1) - به
~~محض
# ~~عنایت وصرف رعایت خود اسلاف ما را - البسهم الله تعالی حلل غفرانه و
~~اصلهم1
# ~~فی جنا نه(2) - نفاذ امر وجریان حکم از صدر دیوان انشاء به طغرای (2)
~~«ذلک فضل الله
# ~~یوتیه منیشاء5(4)» کرامت فرمود و از اسلاف به اخلاف رسید، خدای عزوجل
~~آن
# ~~فرزند را - زاده الله اشراقا (5) به امداد تأئید واصناف عوارف (6) خویش
~~مخصوص
# ~~گردانید و مقالید امر ونهی اقلیمی که به تختگاه سلیمان منسوب است که
~~«هب لی ملکا
# ~~لاینبغی لاحد من بعدی** ms260 (7» به دست ایالت و سیاست او سپرده و احباب و
~~اعدا
# ~~را در ریقهآ مطاوعت و دایرهٔ‌ متابعت او آورده شکر باری عزوعلا2 به جای
~~باید آورد
# ~~تا به حکم «لئن شکرتم لازید نکم090»(8) به مزید اکرام ومزیت انعام
~~مخصوص و
# ~~منصوص گردد. ازجهت استدامت (9) این مواهب(15) سنیه(11) واستیفای این
~~مراتب
# ~~علیه برنهج عدل وطریق احسان سلوک باید کرد تا از بر کات یمن سیرت وحسن
~~سریرت
# ~~آن دولت که با امداد روز گار متصل باد، باقی ماند و به عنایت ازلی که
~~متضمن کفایت3 PageV01P351
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0429.png)

# ~~لم یزلی است، رجاء واثق که هر2 روز مواد این معانی در تزاید باشد و
~~امداد معانی
# ~~روزافزون، بر موجب ملمتمس او «سنشد عضدک باخیک»»(1) امیرزاده مشارالیه
~~را
# ~~را متوجه آن صوب گردانیدیم، میباید که الزام طریقهآ مطابقت و ثبات بر
~~جادهآ
# ~~موافقت از لوازم دانند وسنت شفقت رافت و سیرت عاطفت و مرحمت مسلوک دارد
# ~~تا عقد الفت را انتظام ممکن شود وکار موافقت را التیام صورت بندند.
~~بحمدالله و5
# ~~منه خدای ذوالجلال مدبر بر کمال جناب فرزندی را این عنایت کرامت کرده
~~است
# ~~و بر انوار آن اسرار مطلع گردانیده و از این وصایا مستغنی است. اما
~~بنابر تذکار
# ~~منتظر از خصایص کرم و لطافت2 شیم فرزندی آن است که برادران و صلت رحم
~~را
# ~~در ظل شفقت وحجر2 عاطفت خویش دارد و در ترتیب واصطناع ایشان «باقصی-
# ~~الغایة والامکان(2)» بکوشد، چه ضبط خاندان ومراعات اقارب را در ثبات
~~دولت و
# ~~دوام مملکت آثاری است هر چه حمیدتر و بر کاتی هر چه عظیمتر و بر آمدن4
~~مرادها
# ~~و کامهای دل از نتایج الفت و ثمرات موافقت است. اکنون صدق شفقت ما بر
# ~~اخوان خویش لازم شناسد5 و پیوسته طریق مکاتبات و مراسلات مفتوح دارد و
~~به
# ~~مطالعات کریم و مفاوضات شریف مشحون به شرح مجاری احوال و مصارف امور
# ~~میفرستد و آرزوئی که باشد اعلام میدهد تا در اتمام آن شرایط ms261 موالات و
~~رسوم
# ~~مصافات به جای آورده شود و به اجانب و اسعاف6 مقرون و موصول گردانیده
~~آید،
# ~~انشاءالله تعالی وحده العزیز7.
# ذکر فرستادن امیرزاده خلیل سلطان بهادر به جانب عراق
# چون بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه . از
# ~~سفر ماوراءالنهر مراجعت نمود، امیرزاده اعظم خلیل سلطان بهادر ملازم
~~جناب PageV01P352
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0430.png)

# ~~حضرت سلطنت شعاری به بلدهآ فاخرهآ هرات - صانها الله تعالی عن الافات -
~~نزول
# ~~فرمود. اورا بهمحل مغبوط ومکانی مرموق فرود آوردند و به تربیت وعنایت
~~مالا کلام
# ~~مخصوص و منصوص گردانیده مواجبی به واجب تعیین فرمودند و ملازمان و
# ~~نوکران او را هر یک «علی اختلاف مراتبهم وقدر منازلهم» به صلات و مبرات
# ~~خسروانه و تشریفات و انعامات1 پادشاهانه بنواخت و چند روزی به طوی
# ~~و عیش گذرانیدند و خلیل سلطان بهادر - اناءاللیل واطراف النهار»(1) -
~~به وقت بار
# ~~و حالت خلوت ملازمت حضرت سلطنت شعاری - لازالت ممهده الارکان مشیدة
# ~~البنیان(2) - را منتهای همت و مبتغای2(3) امنیت خود دانسته پایهآ تخت
~~سلطنت را
# ~~- ارسی3 الله قوایمه(4) - قبلهآ حاجات وکعبهآ مرادات شناخته وحضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری بواعث عاطفت بر احوال اوهر روز زیادت و جواذب(5) دواعی تربیت هر
# ~~لمحه4 افزون و با او شرط «فان زدتم زدنا»(6) فرموده ودر عهده عهد «لئن
~~شکرتم
# ~~لازیدنکم،0»(7) رفته و ازجانب او هرساعت فصول این ابواب - که شرح داده
~~آمد -
# ~~زیادت و اصول کتاب افزون به موجب «و اوفوا با لعهد ان العهدکان
~~مسئولاء00»(8)
# ~~ایجاز آن مواعید در ذمت کرم خود واجب دانسته فواید این عهود یوما فیوما
~~بر
# ~~خویشتن فرض عین شناخته.
# حالا بر این موجب اسباب سلطنت او مهیاگردانیده اساس مراسم و لوازم
~~PageV01P353
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0431.png)

# ~~جهانداری مرتب فرموده ملوک و امرای شجاعت پیشه ضراعت اندیشه مثل امیر
# ~~حمزه قتوقو و بیک فولاد و خضر اسپاهی و صدر حسن و خواجگی باشلق و غیرهم
# ~~با مقدار ده هزار سوار در زمرهآ او معدود گردانیده مقرر فرموده آمد که
~~متوجه عراق
# ~~عجم ms262 و آذر بایجان که تعلق به دیوان پدر مرحوم مغفور مبرور او داشته شود
~~و آن
# ~~مقدار که توانند از اطراف و اکناف وملاصق1 ومصاقب(1) وتوابع ومضافات5
# ~~آن در تصرف گیرند و در آن ممالک هر کجا صلاح وقت و حال اقتضاکند و به
# ~~اصابت رای و تدبیر صواب روی نماید مقر عز خود ساخته سا کن شوند، سریر
# ~~سلطنت آن دیار به استبداد رای2 و استقلال رویت او باز گذاشت و در روز
~~جمعه
# ~~هفتم ذی القعدهآ سنهآ اثنی عشر و ثمانمایه از دارالسلطنهآ هرات متوجه
~~صوب عراق
# ~~گشتند و بندگی حضرت سلطنت شعاری مقرر فرمودند که ما نیز در عقب شما
~~متوجه
# ~~آن دیار خواهیم گشت.
# چون امیرزادهآ سلیم کریم3 خلیل سلطان بهادر متوجه صوب عراق شد، در
# ~~اثنای این حال4 نوکر امیرزاده اسکندر هرقوچاق5 قوچین برسید و بیلا کات
~~و
# ~~پیشکشها که امیرزاده اسکندر فرستاده بود، به عرض رسانید و شرایط تهنیت
~~و
# ~~رسم خدمت به جای آورد. حضرت سلطنت [شعاری - خلدالله تعالسی ملکه و
# ~~سلطانه -] او را تربیت و عنایت فرموده [او را] باز گردانید.
# ذکر احوالی که در این سال هشتصد و دوازده در بغداد و عراق عجم
# واقع شد به نسبت سلطان احمدبن سلطان اوبس بهادرخان6
# در سال مقدم حکایت سلطان احمد بدین جا رسیده بود که بعد از تسخیر
# ~~ولایت خوزستان، مقصود نیزهدار را در ولایت ششتر7 گذاشت و عازمدارالسلام
~~PageV01P354
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0432.png)

# ~~بغداد شد وزمستان در بغداد گذرانید. چون فصل زمستان وموسم سرما1 به آخر
~~رسید،
# ~~عارضهئی پیداکرد و مزاج از حد اعتدال منحرف شد. طبیبان فرمودند2 که در
~~این
# ~~فصل هوای ییلاق مناسبتر است. در بیست و دوم2 محرم سنه اثنی عشر
~~وثمانمایه
# ~~با جمعی از ملازمان واناقان عزیمت ییلاق فرموده تا زیارت شیخ المشایخ
~~اویس
# ~~قرنی(1) - قدس الله سره4 - بیامد. آنجا مزاج مبارک روی به صحت نهاد. در
~~این ولا
# ~~بعضی از امرا او را برتوجه به جانب سلطانیه تحریض کردند ms263 و گفتند: قلعهآ
~~سلطانیه
# ~~حالا خالی افتاده5 است و بسطام جاگیر که محیل و مشعبد وقت است،6 به طرف
# ~~اصفهان رفته و پسر خود بایزید را با پنجاه7 مرد در آنجاگذاشته واو
~~کودکی است،
# ~~چون نام شما میشنود، فی الحال قلعه می سپارد. و خرمشاه در گزینی در این
~~باب مبالغهآ
# ~~بسیار می کرد، تا سلطان احمد یک جهت شد بر توجه بدان طرف. چون به همدان
# ~~رسید، خبر شنید که [امیر] بسطام از اصفهان مراجعت نموده شکسته و خراب
~~حال،
# ~~چنا نکه با پانزده نوکر به سلطانیه رسیده و چون معلوم کرده که مخدوم و
~~مخدوم.
# ~~زادهاش8 سلطان احمد متوجه سلطانیه است، برادر خود معصوم را در سلطانیه
# ~~گذاشته متوجه اردبیل شد. سلطان احمد از همدان به سلطانیه آمد. امرا و
~~حکام
# ~~اطر اف به تخصیص سید عبدالرزاق که به تغلب9 حاکم قزوین شده بود، پیش
# ~~سلطان احمد آمد و به تشریفات پادشاهانه مخصوص گشت و سلطان احمد به قروق
# ~~سلطانیه نزول فرمود وکس پیش معصوم فرستاده او را طلب فرمود و وعدههای
# ~~نیکو داد. معصوم بدانالتفات نکرد و اختیار قلعه به کسی نداد. سلطان
~~احمد بدان
# ~~ملتفت نشد11 و گفت صبر کنیم تا آن زمان که به میل خاطر خود پیش ما آید.

PageV01P355

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0433.png)

# در این اثنا از جانب بغداد خبر رسید که جمعی مفسدان، اویس نامی راکه
# ~~به فرزندی سلطان احمد منسوب شده بود، اغرا(1) و اغوا(2) کرده تمنای
~~سلطنت در
# ~~دما غ او نشاندهاند. سلطان احمد را مجال توقف نماند، متوجه بغداد شد و
~~روز
# ~~هفتم به حدود بغداد رسید. چون آن جماعت از رسیدن سلطان احمد واقف شدند،
# ~~عقد جمعیت ایشان از هم گسسته گشت. بعضی به دست افتادند و بعضی
~~بگریختند1
# ~~و مانع بن شبیب که خمیرمایه آن فساد بود، گرفتار گشت و اویس مذکور با
~~چند
# ~~تن دیگر در قید اسر افتادند و لشکر بر عقب هزیمتیان2 برفتند و هر که را ms264
~~مییافتند
# ~~می کشتند و یا به دیگران میرسانیدند.3
# و کرت دیگر احوال آن طرف به نهج(3) استقامت باز آمد و باقی آن سال
# ~~سلطان احمد چنانچه دأب آن حضرت بود، در بغداد به عشرت گذرانید.4
~~[والسلام]
# ذکر احوال آذربایجان و امیر یوسف در این سال
# اتنی عشر و تمانمایه هجری نبوی5
# در این سال هشتصد و دوازده چون فصل بهار در رسید و موسم یورش
# ~~لشکرها شد، امیر قرایوسف با امرای [خود چون] شمس الدین محمد دواتی و
# ~~امیر سیدی احمد پسر جلالالدین خلیفه وازون شمس الدین و دیگر امرای آذر
~~بایجان
# ~~به طرف صحرای موش(4) روانه شد.

PageV01P356

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0434.png)

# ~~وقایع سال 812 هیجری
# در این اثنا از پیش ملک صالح وارباب و اهالی ماردین(1) خبر رسید که امیر
# ~~قراعثمان1 با فوجی [از] ترکمانان خونخوار و دلیران روزگار متوجه ماردین
~~گشته
# ~~است و به امیرقرایوسف2 نبشته بود که اگر بزودی این جماعت را دریافت
~~فبها، والا
# ~~اختیار از دست خواهد رفت. امیر یوسف از این خبر بر آشفته با لشکرهائی
~~که
# ~~حاضر داشت، متوجه آن صوب شد، امیر شمس الدین بدلیسی و امیر سهند و دیگر
# ~~امرای آن دیار در رکاب امیریوسف روانه گشته از راه صحرای موش و باتمن
~~در
# ~~بیابانی که براق باد بساط آن طی نمی کرد و از غایت حرارت، آب در دیده
~~ماهی
# ~~می جوشید و زمین از تف آفتاب کسوت سموم و حرور23) میپوشید، روانه شد
# ~~و بعد از زحمات بسیار و مشقات بیشمار4 به حدود انمد به لشکر وحشمقر
~~اعثمان
# ~~رسیدند و او قلعه انمد را استحکامی هر چه تمامتر داده بود و به مردان
~~کار در حفظ5
# ~~اطراف و نواحی آن مستظهر گردانیده. در صحرای انمد فریقین به هم رسیدند
~~و
# ~~محاربت و مقاتلت آغاز نهاد. حملات و ضربات از طرفین مترادف و متعاقب
~~گشت.
# ~~میان فریقین کوشش سخت رفت، چنانکه صحرای موش، وحوش وطیور را بساطی
# ~~شد پرفایده و سماطی(3) پرمائده. ms265 از جانبین بسیاری به قتل آمدند و
~~بسیاری
# ~~دستگیر شدند. آخرالامر6 قراعثمان هزیمت شد و لشکر امیریوسف غنایم بسیار
# ~~بی شمار7 گرفتند.

PageV01P357

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0435.png)

# ~~داشت، به رسوم سپاسداری که «الشکر قیدالنعمة»(2) قیام نمود ودر ربیع
~~الاول
# ~~سنهآ اثنی عشر و ثمانمایه از آنجا مراجعت نمود و قلعهآ ماردین را در
~~تصرف آورده
# ~~آن را به امیر [پیر] علی رجوع کرد. امرا و لشکریان و احشام را رخصت
~~اجازت
# ~~به اوطان و مساکن معهود فرمود و از انعام شامل و احسان کامل حظی اکمل و
~~نصیبی 5
# ~~اوفر [ارزانی] داشت. و تابستان به ییلاق الاطاق سراپرده رفعت باز کشید
~~و در آن
# ~~تابستان به عیش و عشرت گذرانید و چون فصل خزان در رسید، متوجه تبریز
~~گشت.
# ~~در شانزدهم جمادی الاخر سنهآ اثنی [عشر] و ثمانمایه به دو لتخانهآ
~~تبریز نزول فرمود
# ~~و برقرار معمور ایام ولیالی به عشرت و کامرانی گذرانید.
# دراواسط رجب سنة المذکور جمعی از لشکریان را به باشلامیشی(3) پیر عمر
# ~~و الیاس دو کر به ولایت شکی(4) که در تصرف سیدی احمد پسر سید علی بود و
~~تا
# ~~آن ایام مطیع و منقاد امیر یوسف نگشته بودند، فرستاد. چون امیر سید
~~احمد از آن
# ~~حال وقوف یافت، مجموع حواشی و مواشی و مراعی(5) خود را در جایگادهای
# ~~محکم محفوظ گردانیده به کنار آب کر آمد و منتظر و مترصد بنشست. امیر
~~پیر عمر
# ~~و امیرالیاس چشم در ندیدند که به سر او روند، به ولایت شروان در آمده1
~~مواضع
# ~~و توابع کلدیکلن و بازار ارش را نهب وغارت کرده معاودت نمودند و به
~~تبریز آمد.
# در دهم شعبان سال مذکور از پیش سلطان احمد خبر رسید و ایلچی آمد سید
# ~~احمد نام و مکتوبی رسانید،2 مضمون آنکه هوای عراق معلوم است که به چه
~~غایت
# ~~گرم میشود، توقع آنکه جلگای همدان به جهت3 ییلاق این جانب باز گذارند.
~~امیر PageV01P358
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0436.png)

# ~~یوسف بدین سخن ملتفت نشد و ms266 ایلچی را اجازت مر اجعت داد.
# در بیست و هفتم شعبان ملک عزالدین شیر1 پیش امیر یوسف آمد و شرایط
# ~~خدمت به تقدیم رسانید و پیشکشهای مناسب گذرانید و بعد از آن امیر یوسف
~~را
# ~~از فرستادن لشکر به جانب شروان2 و خرابی آن مواضع منع فرمود و
~~مولاناعبد-
# ~~الرحمن جنیدی و امیرحاجی مسافر را با نوکر خود به طرف2 شروان فرستاد.
~~امیر
# ~~شیخ ابراهیم بنا برصلاح مسلمانان شکسته بسته مصالحتی4 بر هم بست و
~~امیریوسف
# ~~آن زمستان در تبریز گذرانید و اتفاقا در آن زمستان خشک سال بود.
# چون فصل بهار نزدیک رسید، در عاشر ذی القعده سنهآ اثنی عشر وثمانمایه
# ~~خبر رسید که کیامرد طالقانی ومزید بکنه با جمعی مفسدان خیالات فاسد به
~~دماغ راه
# ~~داده به حدود قزوین آمدهاند و موضعی چند را نهب و غارت کرده واخی فرخ
~~پسر
# ~~امیر نظام الدین بسطام5 خبر پیش پدر فرستاد. امیر بسطام در بیست و ششم
~~شوال از
# ~~این معنی آگاه گشته متوجه آن طرف شده است و در روز جمعه ذی القعده6 در
~~حدود
# ~~قزوین فریقین به یکدیگر رسیدهاند و آتش حرب برافروختهاند. بعد از کشش و
# ~~کوشش بسیار امیر بسطام ظفر یافت وکیامرد با معدودی چند، روی به هزیمت
~~نهاد.
# ~~و بعد از آنکه فصل بهار در آمد، امیر یوسف از تبریز متوجه الاطاق شد
~~ودر راه
# ~~شکار کنان به حدود آونیک رسید. مردم ارزنجان7 جمعی در آن نواحی از شیخ
~~حسن8
# ~~که حاکم آنجا بود، شکایتی به عرض رسانیدند. امیر یوسف برصوب ارزنجان
# ~~حرکت فرمود و چون بدانجا رسید، ارزنجان(1) را محاصره کرد. مدت چهل و
# ~~پنج روز از بام تا شام مقاتله و محاربه قائم بود تا اهل شهر ارزنجان به
~~تنگ آمدند
# ~~و به تضرع و مسکنت پیش آمدند.9 امیر یوسف مرحمت فرموده15 از سر گناه
~~PageV01P359
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0437.png)

# ~~ایشان در گذشته عذرایشان مقبول فرمود و شیخ حسن1معتمدان خود را با
~~پیشکشهای
# ~~مناسب پیش امیر یوسف ms267 فرستاد و بعد از آن خود نیز پیش امیریوسف آمد و
~~امیر
# ~~عمر که وزیر و نایب امیر یوسف بود، داد و شیخ حسن2 را که حاکم ارزنجان
# ~~بود، در ولایت ارض بک قلعه بیگ3 داد و بیرون آن نیز انعامهاکرد. و این
~~احوال در
# ~~وایل شهور سنه ثلاث4 عشر و ثمانمایه بود.
# یعد از آن خبر رسید که سلطان احمد از بغداد متوجه تبریزگشته است و باقی
# ~~این قضایا5 در سال آینده تقریر کرده آید - انشاءالله وحده [العزیز]6
~~PageV01P360
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0438.png)

# ذکر وقایع وحوادث سنه ثلاث عشر1 وثمانمایه ودر مفتح این سال عزیمت
# حضرت سلطنت شعاری بود به جانب ماوراءالنهر
# و سبب این عزیمت آن بود که در او اخر ذی الحجه سنه اثنی عشر وثمانمایه
# ~~خبر رسید از جانب ماوراءالنهر که امیر شیخ نورالدین یاغی گشته است و
~~لشکر
# ~~بسیار فراهم آورده از یاساقیان و احشام آن نواحی با غلبه هرچه تمامتر
~~روی به
# ~~سمرقند آورده. چون امیر شاه ملک از توجه او واقف شده1 لشکرها[ی خود]
~~جمع
# ~~گردانیده از سمرقند به استقبال او بیرون آمده در روز یکشنبه پانزدهم ذی
~~الحجه
# ~~[سنهآ] مذکور در حوالی سمرقند قریب قزل رباط(1) به یکدیگر رسیدهاند،
~~چنانچه
# ~~بین العسکرین قریب یک فر سنگ زیادت نبود. به احتیاط فرود آمدند و آن شب
~~از
# ~~طرفین پاس داشتند و روز دیگر علی الصباح:
# سپیده چو برزد زکهسار سر %~% پدید آمد از دور رخشان سپر
# بینداخت آن چادر لاجورد %~% بیار است گیتی به دیبای زرد
# ~~از طرفین صفها راست کرده میمنه و میسره آراسته قلب و جناح بر کشیده2
~~شرایط
# ~~لشکر کشی و سپاه آرائی به تقدیم رسانیدند و هر دو لشکر چون دو دریای
~~مواج
# ~~متوجه یکدیگر گشتند.
### | شدر
# زگرد سواران هوا بست هیغ %~% چو برق فروزنده پولاد و تیغ
# تو گفتی هواکوه و آهن شدست %~% همه پوشش چرخ جوشن شدست
# چون صفها در مقابل یکدیگر راست بایستاد، قریب یک فرسخ عرض لشکر
~~PageV01P361
# ![image ms268 filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0439.png)

# ~~ایشان بود و از طرف امیر شیخ نورالدین چند پشته بود، چنانچه صف لشکر
~~ایشان تمام
# ~~در نظر نمی آمد. چون بر این موجب در مقابل یکدیگر1 بایستادند، دست چپ و
# ~~راست امیر شیخ نورالدین بتدریج به قول اوپیوست و لشکر مقابل تصور آن
~~کردند
# ~~که یمین و یسار یاغی مکر عزیمت گریز دارند که از جای خود ناپیدا شدند و
~~بعضی
# ~~گفتند مگر میخواهند که مکری کنند و کمین کرده ایشان را در کشند و به
~~سبب
# ~~پشتهها و گرد بسیار بر کیفیت آن وقوف نیافتند. بعد از آنکه عساکر امیر
~~شیخ
# ~~نورالدین تمام به قول او پیوست، به یکبار جمله حمله کردند و بر قول
~~امیر شاه
# ~~ملک زدند و ایشان را از جای برداشت.
### | شعر
# دهاده(1) خروش آمد و دار وگیر %~% هوا دام کرکس شد از پر تیر
# دست چپ و راست چون دیدند که [چون] قول را از جای نجنبانیدند،
# ~~ایشان نیز نایستادند و هزیمت بر ایشان افتاد و امیر وفادار در این
~~واقعه به دست
# ~~لشکریان امیر شیخ نورالدین(2) گرفتارگشت2 و چشم زخمی تمام و شکستی
# ~~مالاکلام3 به لشکر امیر شاه ملک و اصحاب سمرقند رسید.
# امیر شاه ملک از آنجا متوجه شهر شد و در نزدیک شهر جمع آمدند و فکر
# ~~کردند، صلاح ندیدند که پیشتر روند و به شهر در آیند، به طرف4 قراتپه(3)
~~بیرون PageV01P362
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0440.png)

# ~~رفت و میل به جانب کوه کرده به الاق سراق(1) که میانه کش و سمرقند است،
~~رفته.
# چون مضمون این قضیه1 عز عرضه داشت وکرامت استماع یافت، رای
# ~~اعلای خدابگان همت بر تدارک آن حال گماشته فی الحال لشکری جرار چون مهر
# ~~و سپهر تیغزن و سپردار و بسان شهاب و سماک نیزهدار(2) و خنجر گزار با
~~امرای
# ~~عظام و کبرای کرام مثل امیر مضراب بهادر و امیر تو کل برلاس و امیر
~~یادگار شاه
# ~~ارلات و امیر نوشروان برلاس2 وامیر محمد صوفی ترخان و ms269 امیر یوسف خواجه
# ~~- نصرهم الله تعالی - مانند آتش به بالا و آب به نشیب، متوجه آن طرف
~~گردانید
# ~~و رای اعلای خدایگانی چنان اقتضاء فرمود که جمعی از عساکر منصوره -
~~نصر-
# ~~هم الله تعالی - به ولایت قومس و مازندران وآن حدود فرستند که از آن4
~~سرحد
# ~~بر خبر باشند. امیر اعظم امیر حسن صوفی ترخان [و امیر الیاس خواجه5]) و
~~امیر
# ~~محمد بیک و امیر محمد خواجه را [با مردان] نامزد آن طرف گردانید. امرای
# ~~مذکور در عز و دولت و سمو و بهجت و تمکین6 و قدرت و تائید و نصرت یا
# ~~تومانات وقشونات خود متوجه آن طرف گردانیدند و امرا نیز روان گشتند
~~وخداوند7
# ~~و خداوندزاده جهان و جهانیان، خسرو روزگار و تهمتن روزکار، نور دیدهآ
~~اولیا و
# ~~نار سینهآ اعدا، نگین خاتم شهریاری و لعل کان کامکاری، معزالحق والدنیا
~~والدین
# ~~بایسنغر بهادر - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را که از عهد صبی و
~~اوان طفولیت
# ~~نسیم صبای شهریاری از ریاض محاسن سیر و مکارم عادات او تنسیم(3) کرده و
~~از
# ~~مطلع عمر و ریعان(4) شباب امارات جهانگشائی و عدو بندی در حرکات و
~~سکنات PageV01P363
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0441.png)

# ~~و تفرس(1) افتاده.
# فی العهد ینطق عن سیادة جده %~% اثآر النجابة ساطع البرهان(2)
# ~~پیکر اختر فیروزی از طلعت همایون و مطلع میمون او روی نموده و تباشیر
~~صبح
# ~~بهروزی از جبهت مهر آسا و جبین مشتری سیمای او پیداگشته و شواهد و
~~دلایل
# ~~جهانستانی از آن شمایل شاهوار به غایت وضوح انجامیده، به جای خود دردار
~~المک -5
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - مقرر فرموده،1 در
~~چهاردهم محرم
# ~~سنه ثلاث عشر2 و ثمانمایه به فال فرخ و طایر میمون بر صوب ماوراءالنهر
~~در
# ~~حرکت آمد و در خدمت رکاب همایون، لشکری جرار وحشمی نامدار که مسرع
# ~~فهم تیزتک به ساحت تقدیر و تعدید3(3) و تحدید آن نرسد و برید وهم سبک
~~رو
# ~~بعد از استقصاء به کنه احصای(4) آن راه ms270 نیابد، روان گشتند.
### | شعر
# در حزم همچو خاکی و در عزم همچو باد
### | در بزم همچو آبی و در رزم همچو نار
# ~~به فرخندهتر وقتی وخجستهتر طالعی نهضت فرمود:
### | شعر
# شاه عزم جا نب بدخواهگرد %~% تا فزاید دین و دولت را صلاح
# ثابت الاقبال متضوزآللوی4 PageV01P364
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0442.png)

# دولت اندر پیش و قیروزی زپس %~% نصرت اندر قلب و عزت برجناح
# چون رایات همایون به منزل مرو رسید، از بزرگان سمرقند، مقدمهم: خواجه
# ~~عبدالاول(1) وخواجه عصام الدین(2) و مولانا قاضی صلاح الدین ومولانا
~~قطب الدین
# ~~و امیرک دانشمند و خواجه فضل [بن] ابولیث سمرقندی(3) [با ایشان] عرضه
~~داشتی1
# ~~آمدند و نوکران امیر موسی کا و امیر بابا تیمور نیز مصاحب ایشان2 رسید،
~~مضمون
# ~~مکتوب و3 عرضه داشت ایشان آنکه: در روز دوشنبه شانزدهم ذی الحجهآ مذکور
# ~~خبر محاربهآ امیر شیخ نورالدین با امیرشاه ملک به سمرقند رسید و همان
~~روز محمد
# ~~البقرا به در دروازه شهر آمد و سخن امیر شیخ نورالدین رسانید.
~~سمرقندیان جواب
# ~~ندادند و تیر انداختند. تیر چرخی4(4) به محمدالبقرا رسید. او را بر
~~پلاسی نهاده
# ~~از آنجا دورتر بردند و در روز جمعه امیر شیخ نورالدین به خود بیامد به
~~درب
# ~~شیخزاده که محافظت آن به اسم خواجه عصامالدین و اولاد شیخزاده ساغرچی
# ~~بود. کس جواب نداد. به درب آهنین رفتند که محافظت آن به خو اجه عبد
~~الاول
# ~~گفت در جواب امیر شیخ نورالدین که ما مردمان طالب علمیم،5 ما را با
~~حکومت PageV01P365
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0443.png)

# ~~کار نیست، حاکم ما امیرزاده شاهرخ بهادر است. فرزند خود را اینجا
~~گذاشته بود
# ~~و نایبی نیز نصب فرموده، شما ایشان را گریزانیدند. ما شما را تا اجازت
~~حاکم ما
# ~~نباشد، اختیار نخواهیم داد و تا جان در تن است کوشش خواهیم کرد. بعد از
~~آن
# ~~استمداد نموده که هر چند زودتر این جمعی ضعفا1 را از دست ظالمان خلاص
~~دهند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - نوکری سلطان
# ~~نام ms271 که به رسوم سفارت و آداب رسالت تحلی(1) یافته بود. مصاحب ایشان
~~[روانه]
# ~~گردانیدهو ایشان را دلداری نموده استمالت فرمود و به مواعید خوب و
~~رسیدن رایات
# ~~همایون مستظهر گردانید و بر عقب روان گشت. ارکان زمین از بار سلاح
~~مواکب
# ~~در تزلزل آمده سقف آسمان از زخم نعل مراکب در جنبش.
### | شعر
# اذا نحن سرنا بین شرق و مغرب
### | تحرک یقظانالحتراب و نا یمه(2)
# از صف لشکر فگنده جنبش اندر دشت وکوه
### | و ز تف خنجر فکنده جوشش اندر بحروبر
# با چنین لشکری باد حرکت آتش صولت چون آب برروی خاک روان گشتند
# ~~وبه منزل ججکتو(3) رسیدند. بای بخشی نو کر امیر شاه ملک برسید و عرضه
~~داشت
# ~~امیر شاه ملک به عرض رسانید، مضمون آنکه مخدوم و مخدومزاده جهان2
~~وجهانیان
# ~~مغیث الحق والدین الغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه - با لشکرها و
~~امرا3 در PageV01P366
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0444.png)

# ~~وقایع سال 813 هجری
# ~~کنار آب به موضع کلف1(1) نشستهاند و این بنده با امیر نوشروان متوجه
~~سمرقند
# ~~گشت.
# چون رایات همایون به منزل قلیله رسید، از پیش امیر مضراب بهادر خبر
# ~~آمد2 که امیر شیخ نورالدین به ترمذ آمده است و آن چنان بود که چون امیر
~~شیخ
# ~~نورالدین بر لشکر امیر شاه ملک ظفر یافت، امیرزاده3 رستم طغابیوقا[2)
~~را به
# ~~بخارا فرستاد تا آن نواحی را ضبط کند و چنگز اغلان را به کش، و خود
~~متوجه
# ~~سمرقند شد. چون بدانجا رسید، سمرقندیان او را اختیاری ندادند. بعضی از
~~عساکر
# ~~خود به امیر شیخ حسن که عمزاده او بود، داده مقرر گردانید که به کنار
~~آب روند و
# ~~حصار گر گین(3) را محاصره کنند.
# و در اثنای این حال پسر امیر خدایداد حسینی بی اجازت امیر شیخ نورالدین
# ~~با لشکر خود متوجه ولایت خود شد. مردم امیر شیخ نورالدین متردد شدند و
~~بدین
# ~~سبب وهنی تمام درحال او پیدا شد ودراین حال امیروفادار ر! که در جنگ
~~گرفتارشده
# ~~بود و ms272 مقید گردانیده مصاحب داشت، او را به قتل رسانیده به خود متوجه
~~ترمذگشت
# ~~و کسان پیش امیرزاده اعظم محمد جهانگیربن امیرزاده محمد سلطان که در
~~ولایت
# ~~حصار شادمان بود، فرستاد و او را تطمیع کرده استدعا نمود که من این
~~مملکت
# ~~را از بهر تو گرفتهام و از برای تر شمشیر میزنم و امیر صاحب قران -
~~انارالله
# ~~برهانه - به تو وصیت کرده است و امیرزاده اعظم بدان ملتفت نمیشد، تا
~~چند
# ~~کرت این معنی مکررگردانید تا امیر شیخ نورالدین بعضی از نوکران قدیمی
~~PageV01P367
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0445.png)

# ~~امیرزاده محمد سلطان نورمرقده1 را مثل [امیر] مبشرو جنیدابان2 و حمزه
~~سلدوز و
# ~~غیره را فریبی چند داد که شما چرا این امیرزاده را نمی آورید، من در
~~سمرقند
# ~~نخواهم بود، به ولایت خود باز می گردم. شما اگر او را پیش من آورید،
~~امیر و
# ~~حاکم سمرقند گردد و شما هر یک امیری معتبر شوید. ایشان بدین قول فریفته
~~شدند
# ~~و امیرزاده محمد جهانگیر را بی اختیار پیش امیر شیخ نورالدین آوردند.
# در خلال این احوال خبر بدیشان رسید که امیر شاه ملک به سمرقند رفته
# ~~است و رابات همایون از جانب خراسان به کنار [آب] آمویه رسیده است. امیر
# ~~شیخ نورالدین امیرزاده محمد جهانگیر را مصاحب گردانیده متوجه سمرقند شد
~~بر
# ~~امید آنکه مردم سمرقند به جهت امیرزاده محمد جهانگیر خلد ملکه پیش او
~~آیند و
# ~~چنگیز اغلان و عبدالکریم بن امیر سیف الدین را مقرر گردانید که در
~~مقابل امیر-
# ~~مضراب بهادر در ترمذ کنار آب را محافظت نمایند و سلطان بایزید را3 با
~~جمعی
# ~~از عساکر به کالف4(1) فرستاد که مقابل امیرزاده اعظم اعدل - مغیث الحق
~~والدین
# ~~- الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - نگاه دارند و خود به سمرقند رفت.
~~چون
# ~~بدانجا رسید بر شهر هیچ دست نیافت و گرد دروازه نتوانست گشت. دو سه روز
# ~~بر کوشک دلگشای و کان گل(2) و آن نواحی گذرانید. و از این طرف چون
~~بندگی
# ~~حضرت ms273 سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بهمنزل قاوتو5زسید
~~از پیش
# ~~امیر شاه ملک ایلچی رسید وسردولتیمورتواجی رسانید که او را امیر شیخ
~~نورالدین
# ~~فرستاده بود که لشکرهای نواحی سمرقند را ضبط کند. امیر مدبر6 شاه ملک
~~او را
# ~~گرفته بود و به قتل رسانیده سر او [را] به اردوی همایون فرستاد.

PageV01P368

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0446.png)

# و چون بندگی حضرت با لشکرهای آراسته به کنار جیحون رسید، به گذر
# ~~کالف1 که امیرزاده اعظم مغیث الدین الغ بیک گورکان - خلد الله ملکه -
~~آنجا
# ~~بود، جماعتی از لشکر امیر شیخ نورالدین - چنانچه ذکر آن گذشت - در
~~مقابل
# ~~امیرزاده جوانبخت الغبیک گورکان بودند، همه به شکل زنبور کمر جور و کین
# ~~بسته و بسان مار درغار غدر کمین ساخته و به شبه پشه خونخوارگی پیشه
~~گرفته و
# ~~به کردار مگس دیده بی آزرمی و شوخی گشاده و به صورت خرچنگ کژرو روی
# ~~از راه راست برتافته و مماثل2(1) زاغ و غلیواژ(2) گشته، گرسنه و
~~رباینده، چون
# ~~وصول رایات فرقدسای و اعلام سپهر آرای بدیشان رسید چون باد و آب بر روی
# ~~خاک تازان و آتش پای شدند و از نهیب خدنگ باد زخم آتش فعل ماهی صفت بر
# ~~خاک و خشکی طپیدن گرفتند و از مخافت رمح افعی شکل به کردار مرغابی آب
~~آمویه
# ~~را پناه ساخته دو سه ساعت توقف نمودند و بعد از آن روی به گریز آورده
~~خیمهها
# ~~بینداختند (و من نجابراسه فقد ربح»2) دستاویز ساخت. همان ساعت هم از
~~مردم
# ~~گریخته خبر3 پیش بندگی حضرت آوردند4 و کیفیت احوال ایشان معروض رای
# ~~جهان آرای گردانید. چون خبر گریختن سلطان بایزید و آن جماعت به
~~چنگزاغلان
# ~~و امیر عبدالکریم و جماعتی که درسر گذر ترمذ درمقابله5آ امیر مضراب
~~بهادر بودند،
# ~~رسید. ایشان نیز روی به گریز آوردند و عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی
~~-
# ~~فی الحال باد پایان آتش گذر6 را در آن دریای مغرق(4) که دجله و فرات به
~~نسبت آن
# ~~جویچه ms274 باشد وکر وارس در جنب آن چشمه نماید و سند و هیرمند در پهلوی او
# ~~چون جدول تقویم بود7 رانده، به کرداز ماهی در آب شناورگشتند و از قعر
~~بحر
# ~~غبار به چهار طاق افلاک رسانیده و چشمهآ مهر و ماه منیر به گرد مسیر
~~بینباشت.
# ز دریا تو گفتی که برخاست موج %~% سیاه اندر آمد همی فوج فوج PageV01P369
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0447.png)

### | زبدة التواریخ
# چنان شد ز گرد سپاه آفتاب %~% که آتش بر آمد زدریای آب
# بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - در روزجمعه
# ~~هفدهم صفر سنه ثلاث عشر و ثمانمایه از آب عبور فرمود. امیر مضراب بهادر
~~و
# ~~لشکرها که در گذر ترمذ بودند نیز از آب گذشته به اردوی همایون ملحق
~~شدند.
# ~~حضرت سلطنت شعاری امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان و
# ~~امیر مضراب بهادر را به جانب کش فرستاد و رایات همایون در عقب به
~~آهستگی
# ~~روانه شد و در آن ایام تأنی(1) و تثبت(2) را کار فرموده تعجیل نمی کرد.
### | وبیت]
# همی رفت با رای وهوش ودر نگ %~% که تیزی پشیمانی آرد به چنگ
# ز تندی پشیما نی آیدت بار %~% تو در بوستان تخم تندی مکار
# چون امیر شیخ نورالدین گذشتن بندگی حضرت را [از آب] معلوم کرد،
# ~~تجلدی(3) نمود وازحوالی سمرقند متوجه آن طرف گشت، چون به منزل جورغان1-
# ~~بلاق رسید، امیر شاه ملک لشکر سوار و پیاده سمرقند جمع گردانیده، از
~~سمرقند
# ~~بیرون آمد و فیلان که در سمرقند بودند، آراسته گردانیده، بیرون آورد و
~~بزرگان
# ~~سمرقند نیز با ایشان موافقت نموده و بیرون آمدند به استعدادی هر چه
~~تمامتر بر
# ~~عزیمت آنکه از عقب امیر2 شیخ نورالدین بروند و بر وی زنند.
# چون امیر2 شیخ نورالدین بر این صورت واقف گشت عطفهئی(4) کرد و بر
# ~~ایشان تاخت. هنوز لشکرها به یکدیگر نرسیده بودند که جماعت سمرقندیان
# ~~گریختند ولشکر امیر شیخ نورالدین ایشان را در پی کردند واکثر را برهنه
~~گردانیده PageV01P370
# ![image ms275 filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0448.png)

# ~~تیر وکمان و اسلحه ایشان به جملگی بازستاندند وکرت دیگر شکستی عظیم به
# ~~لشکر امیر شاه ملک رسید و غنیمت بسیار به دست لشکریان1 امیر شیخ
~~نورالدین
# ~~افتاد و شوکت او زیادت شد، مغرورگشته بدین سبب دلیر تر گشتند و او را
~~داعیه آن
# ~~که با لشکر بندگی حضرت در مقابله آید و از سوه تدبیر با خود صورت کژ
~~راست-
# ~~تر از تیر تقدیر گرفته که فی المثل روز جنگ و پیکار2 اگر از ابر تیغ
~~خونبار طوفان
# ~~بلا بارد و از برق خنجر آبدار آتش فنا جهد رشحهئی به عطف دامن و شرری
~~به
# ~~زه پیراهن(1) ایشان نرسد و از تندباد حوادث گردی بر طراز آستین و طرف
~~آستان
# ~~ابشان ننشیند و هر گز از نکبای نکبت نشان3 هدف خاکسار تیر نوایب نشود.
# فی الجمله از ضعف رای سرانجام حال و پایان کار ندید و نظر بر [صورت]،
# ~~عاقبت و نتش نگین خاتم4 خاتمت نینداخت و از دست کاری اقبال پایدار شاه
# ~~دولتیار که براق همتش سر5 نسرین(2) و فرق فرقدین سپرد و شهاب صولتش دود
~~از
# ~~از دودمان دیوفتنه به اوج کیوان(3) رساند، غافل وبی خبر بودند و نه
~~آگاه که ناگاه
# ~~از آتش قهر شرر رزم و پرخاش خیزد و آب لطف و عفو به تندباد عنف وکین
~~بدل
# ~~گردد.
### | شمر
# # اگر به خشم نهیب تودر جهان نگرد %~% شود مسلط بر حفت کشور آتش و آب
# # خیال خشم تو ناگاه خویشتن بنمود %~% فتاد لرزه چودیوانگان بر آتش و آب
# و در شهر سمرقند بزرگان امیر شاه ملک را بر این صورت که واقع گشت در
# ~~کرت ثانی، ملامت گونهیی می کردند. امیر شاه ملک ازایشان وهم گونهئی در
~~خاطر
# ~~آورده بزرگان سمرقند را بگرفت ومصاحب خود از شهر بیرون آورد و امیرک
~~احمد
# ~~از ولایت خود با مقدار پانصد سوار به مدد امیرشاه ملک آمده بود، او نیز
~~متوجه PageV01P371
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0449.png)

# ~~اردوی همایون گشت و امیر ms276 بابا تیمورخان را در سمرقند تعیین کرد1 و باقی
~~امرا
# ~~و مردم سپاهی که در سمرقند بودند اجمعهم متوجه بساط بوس بندگی حضرت
~~گشتند
# ~~و لشکرهای قوجینان که در حوالی کش بودند، مجموع به امیرزاده اعظم -
~~مغیث
# ~~الحق والدین - الغ بیک گورکان پیوستند و به اتفاق متوجه اردوی همایون
~~گشت.
# ~~لشکری بیشمار و حشمی نامدار زیادت از کواکب بروج و افواج یاجوج در سلک
# ~~خدمت منتظم گشت2 و عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی - در کنار آب قشقه
~~جمع
# ~~گشتند. امیر شیخ نورالدین نیز - چنانکه ذکر آن گذشت - مستعد جنگ وقتال
~~گشته
# ~~در حوالی قزل رباط و آب یام لشکرهای خود ساخته گردانیده. چون رایات
~~همایون
# ~~متوجه اوگشت، میمنه و میسرهآ خود تعبیه داد و قلب و جناحین به سوار و
~~پیاده
# ~~مرتب و مزین گردانید و شرایط سپاه3 آرائی و مراسم لشکر کشی به جای
~~آورده
# ~~محاذات موازات مقاتله را در مقابله بایستاد، خو اص غلمان و عوام
~~ملازمان و
# ~~ملازمان عوام4 که داشت در حوالی او «صفاصفا» کله بستند «کانهم بنیان
~~مرصوص(1)»
# ~~و از این طرف حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -:
### | بیت]
# بیاراست از هر سوی مهتران %~% که رفتند با لشکران گسران
# بر آمد خروشیدن کره نای(2) %~% به هامون کشیدند پرده سرای
# ~~اعلام خورشید پیکر ورایات ظفر برافراختند، بر دست راست امیرزاده اعظم
~~اعدل
# ~~جو انبخت - مظفر الدنیا والدیحن _ ابراهیم سلطان بهادر - خلدالله تعالی
~~ملکه- و
# ~~امیرزاده اعظم ایجل نویان(3) و امیر مضراب بهادر و امیریادگارشاه و
~~امیر نوشروان
# ~~با چهل امیر قشون در کیجکه(4) ایشان امیرزاده احمد میرک5 و امیر توکل
~~برلاس PageV01P372
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0450.png)

# ~~با چند قشون مرد آراسته و بر دست چپ امیرزادهالغ بیک بهادر - خلد الله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - و امیرزاده سید احمدبن امیرزاده اعظم1 عمر شیخ بهادر و
~~امیر-
# ~~شاه ملک و امیر شیخ لقمان برلاس و امیر فیروز شاه با چهل قشون مرد
~~آراسته و
# ~~در کیجکه ایشان امیرلطف الله بن ms277 امیر باباتیمور وامیر شیخ2 علی اوچقرا
~~و سید حسام
# ~~و امیر موسی توسوغا2 و تیمور ملک دولدای با چند امیر قشون ودر هراول(1)
~~قول
# ~~امیر سید علی ترخان وامیر اسکندر هندوبوقا و امیر عجب شیر و طغای
~~مرکان4 و
# ~~امیر فرمان شیخ وامیر موسی شیخ و سلطان احمد وکپکچی برنجی وامیرشیخ
# ~~اسلام وامیر غنا5 شیرین و امیر خواجه بیردی و بعد از ایشان امیرعلی
~~ترخان
# ~~با چند قشون6 مرد آراسته و در پس قول بندگی حضرت - خلدالله تعالی ملکه
~~و
# ~~سلطانه - راسیتر از مراسی(2) قلال(3) و راسختر از رواسی(4) جبال، با ده
~~امیر
# ~~قشون: امیر موسی کا و امیر چر کس و امیر چهارشنبه و امیرموسی رکمال
~~وامیرزاده
# ~~عبدالعلی و امیر شیخ علی و محمود سلطان شاد و شیخ درویش باشلق:
### | شعر
# سیاهی 7 دلاورکه گاه ستیز %~% ره مرگ پویند نه راه گریز
# ~~موازی و محاذی خصم باستاد با ساز و اهبت هرچه تمامتر هر یک چون آتش
# ~~سوزنده در صف پیکار و به سان آب خرامنده در میدان کار و به صفت باد
~~مستعجل
# ~~هنگام سواری و مثل خاک صابر به وقت جانسپاری:
### | شعر
# بند کا نت به وقت کوشش و جنگ %~% با حوادث شوند در یبگار PageV01P373
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0451.png)

# و از آن طرف امیر شیخ نسور الدین با لشکرهای آراسته چون مهر سپهر
# ~~تیغزن و سپردار و به سان شهاب و سماک نیزهدار وخنجر گزار دست راست
~~چنگز-
# ~~اغلان وامیر عبدالکریم بن امیر حاجی سیفالدین که عمده کارو عده استظهار
~~او
# ~~بودند، با قومی مستقبلان ضربت فنا و مستزیدان(21 شربت بقا و بر دست چپ
# ~~اللهداد امیر خدایداد حسینی که او را روی رزمهآ(2) مردان میدان مصاف
~~میشناخت
# ~~و طراز حله گردان1 روز رزم مسیدانست و در قول امیر شیخ نورالدین و
~~امیرزاده
# ~~اعظم محمد جهانگیر چون کوه آهن و دریای موج افکن صف کشیدند و میمنه و
# ~~میسره و قلب و جناح به یلان کارزاری و پیلان جنگی بیاراست: ms278 با جمعی
~~متعرض2
# ~~گشتگان ایام حیات و متعلقان جام حمامات(3) که هریک از ایشان پلنگی نهنگ
~~آهنگ
# ~~مینمود و اژدهائی مردم ربا3 را میمانست، در موا جه عساکر منصور صف آرای
# ~~گشتند و در مقابلهآ انصار دین و دولت اسباب مقاتلت راست کرد به وقتی که
~~هر دو
# ~~سپاه صف کشیده در برابر یکدیگر رسیدند.
# امیر شیخ نورالدین در حق امیر مبشر بد گمان گشته او را به قتل آورد و روی
# ~~سوی میدان معر که کرد و آتش حرب بالا گرفت و نایرهآ قتال و جدال در
~~التهاب
# ~~آمد. اللهداد پسر امیر خدایداد حسینی از جانب شیخ نورالدین جنگهای
~~مردانه کرد
# ~~و امیرک احمد در مقسابل او پیش رفته او راگریزانید و بایدو را فسرود
~~آورد.
# ~~جساعتی قوچینان گفتی [از غایت حرص] به مورد جنگ پیوند از حیات بریدهاند
~~و
# ~~از کمال شره به موقف4 کارزار مغفر بر سر و جوشن در بر بتفسیده و از
~~نایرهٔ‌ پیکار
# ~~از خلق به جای نفس آتش جست.
# در این حال بندگی حضرت - لازال مظفرا(4) - به خود آهنگ جنگ کرد و
# ~~بهادران قول در حرکت آمدند: PageV01P374
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0452.png)

### | شعر
# یکی تیر باران بکردند سخت %~% چو باد خز آن برجه یر در خت
# هوا را بیوشید پر عقاب %~% نبیند چنان رزم جنگی به خوآب
# رایت اعلای حضرت سلطنت شعاری را بخت یاری داد و سپاه امیر شیخ
# ~~نورالدین که مرغ غرور و سودای فاسد در بادخانهآ دماغ ایشان آشیانه
~~ساخته بود،
# ~~جمله مخذول و مطرود و منکوب گشتند که «و قل جاءالحق و زهق الباطل ان
~~الباطل
# ~~کان زهوقاء»(1) چون روی مقام ورای انتقام نماند، ناچار و ناکام پشت به
~~هزیمت
# ~~دادند که «الباطل صولة و لیس له دولة»2).
# امیر شیخ نورالدین که به کردار صبای زمین و نکبای جهانگرد گردفتنه و غبار
# ~~شر می انگیخت و آتش بیداد به باد استبداد افروخته بود و در ممر آب
~~خشتزدن و
# ~~پرگذر سیل خانه ms279 ساختن مفید دانسته و خاک بی وفائی در چشم عهد قدیم
~~انداخته و
# ~~عنان اضرار به صرصر خود رائی1 و آتش سرافرازی داده و به سان باد روی به
~~راه
# ~~کینه کشی وسر کشی آورده و آب رونق وطراوت از روی بازار صلح وصلاح برده
~~و
# ~~به خاک2 و خاشاک بیگانگی صفای چشمه یگانگی تیره گذاشته و به تهییج گرد
~~نبرد و
# ~~آتش هیجا ابتهاج نموده، چون آب و باد برروی خاک شتابان و تازان از صف
~~جنگ
# ~~وکارزار و میدان رزم و پیکار روی برتافت.
### | شعر
# بهکاری چه نازی3 که فرجام او %~% پشیما نی و سختی آید برو
# ~~و در یک ساعت چنان لشکری بی عدد که از صحیفهٔ‌ تیغ رخشنده خون بر پیکر
~~میغ
# ~~تیره می افشاندند و سپاهی بیحد که به حد خنجر میغ فام نیزه4آ سماک
~~رامح(1 PageV01P375
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0453.png)

# ~~قلم می کردند، از آتش تیغ آبدار بسان خیل حباب و فوج شرار زود میر و
~~اندک بقا
# ~~گشتند و به یک حمله جمله پایمال بلا و پی سپر رنج و عنا شدند.
### | شعر
# چاک دامن، تیره دل، افکنده سر، کوتاه عمر
# چون گل و چون لاله وچون نرگس و چون یاسمن
# ~~و بیشتر از سروران لشکر وصفدران نامدار که باد سبک1 تک از مسافت طول
~~وعرض
# ~~لشکر گاه ایشان عاجز بود و خاکگر انسنگ از تحمل آلت و عدت و شو کت و
# ~~اهبت آن سپاه ستوه(1) وشره هریک به آتش رزم و قتال زیادت از حرص
~~مستسقی21)
# ~~به آب زلال و شعف مهجور به روز وصال و پیوسته از باد ساری(3) گرد بلا
~~می-
# ~~انگیختند و از بی آبروئی آتش بیرحمی میافروخت و از کمال خاکساری وغایت
# ~~شقاوت از باد پرو بال عاریت میساختند و چون آب در نشیب و آتش [در فراز]
# ~~به بالا میشتافت تا بهباد لاابالی آتش فتنه را بالا دهند و خون
~~مسلمانان به ناحق بر
# ~~روی خاک ریزند و به آتش ms280 جور و بیداد آب از روی2 کار عدل و انصاف برند،
# ~~به یک حمله جمله را به باد زخم شمشیر آبرنگ آتش فعل در صمیم دل خاک
~~مسکن
# ~~داده آمد.
### | شعر
# همه خسته و بسته بود آ تکه زیست %~% بر آن کشته و خسته بایدگر یست
# نه تخت ونه تاج و نه پردهسرای3 %~% نه اسب و نه مردان جنگی به جای4
# ~~و صرصر قهرگرد استیصال از دودمان بدخواه دولت بر آورد و آتش تیر دود
~~انتقام
# ~~از بسیط زمین به اوج [چرخ] برین رساند.

PageV01P376

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0454.png)

# ~~وقایع سال 813 هجری
### | شعر
# ~~تو پنداری شد آن ساعحت زبهر کشتن خصمت
# فضا بر تیغ تو قبضه اجل بر تیر تو پیکان
# ~~به جان جست آنگه جست از تو [و لیکن] من نگویم چون
# ححسسته پرچم نیزه دریده دامن خفتان
# ~~نرستند آز سر تیغت وگرجستند هست اکنون
# یکی در گوشهئی عاجز یکی در مسجدی پنهان
# ~~اگر بدخواه بغی آورد برد از اشکرت کیفر
# وحر دشمن بداندیشیدا دید از تیغ تو خذلان
# ~~هزیهت کردی اعدا را و بیرون آمدی ناته
# چو2 ماه از ابر و در از آب و مشک از ناف و زر ازکان
# ~~شکستی آخر و خستی(1) بداندیشان دولت را
# به تیغ آسمان نصحرت به رمح اژدها جولان
# ~~حساب غلط شر و فتنه [که] ایشان با خود راست گرفته بودند، به حجت قاطع
~~تیغ
# ~~به مقطع رسانید و به تیغ کوشش ممالک از اعدای دولت خالی مانده و به قلم
# ~~بخشش احوال اولیای دولت طراوت عهد قدیم باز یافت.
### | شعر
# # از تیغ اوست دولت عالم شده یدید %~% وز کلک اوست محنت گیتی شده نهان
# # صلاح العباد و رشد الامم %~% و امنالبریة من کل غم
# # بشیتیت محا لهما ثاکث %~% بدفع الحسام ورفق القلم(2)
# ~~بعضی را که سعادت یاوری کرد از راه عجز و تذلل با سجده خضوع و خشوع پای
# ~~دربند و دست در کش پیش بندگی حضرت آمدند و آیت فاعتر فنا ms281 بذنو بنا فهل
~~الی
# ~~خروج من سبیل، را عذرخواه جرم وگناه ساخته به لطف عفو وکرامت امان و
~~بقای PageV01P377
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0455.png)

# ~~جان مستظهر و مستوثق گشتند، جان مشتی خاکسار بادپیمای که در صف جنگ
~~اسیر
# ~~گشته بودند و مستوجب شمشیر آتش بارشده بدیشان کرامت فرموده1 ببخشید.
### | شعر
# گواهی دهد در جهان خاک و آب %~% همان بر فلک چشمه آفتاب
# که چون او نبودست شاهی به جنگ %~% نه در بخشش وکوشش ونام و ننگ
# آیات مفاخر و مآثر ملکانه بررخسار خورشید و ماه به قلم عطارد نگاشته آمد
# ~~و ذکر مقامات و مساعی پادشاهانه به اطراف ومسامع جهانیان رسید و
~~عالمیان
# ~~را شواهد جهانگشائی در گوهر خنجر شهریاری مشاهده افتاد و دلایل
~~کشورستانی
# ~~در جبین منور خدایگانی معاینه گشت و همای چتر همایون از قاف تا قاف
~~جهان
# ~~سایه گسترد و طاووس2 مراد از گلشن کامرانی جلوهآ ملک سلیمانی کرد.
# هم سکندردولتی بیمنت آب حیات %~% هم سلیمان مملکت بیمنت انگشتری
# ~~و فتنهئی از سایهآ رمح بیجان3 چون عنقا روی از اقطار جهان در کشیده و
~~شرار جنبش
# ~~رایت ظفر پیکر جغدوار در کنج خرابی آرام ساخت.
# رآیت او به جنبش اندک %~% خانه پرداز فتنهآ بسیار
# داشته شیر چرخ را دائم %~% سایها شیر را به پیش شکار4
# ~~و قدم سروران5 در مقام صدق و موقف اخلاص رسوخ و استقرار پذیرفت. ورقاب6
# ~~گردنان در ربقهآ عهد و پیمان و طوق عبودیت و فرمان آمد.
### | شعر
# # متا بعند ترا چون سپهر خرد و بزرگ %~% مسخر ند ترا چون زما نه پیر و
~~جوان
# این واقعه در روز شنبه نهم ربیع اول7 سنه ثلاث عشر و ثمانمایه به وقوع
# ~~پیوست و چون این فتح نامدار که طراز فتوح سلاطین عالم است، به یمن دولت
~~ابد
# ~~پیوند میسر گشت، حضرت سلطنت شعار[ی] PageV01P378
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0456.png)

### | شعر
# ایزدش پار و قضا رهبر و توفیق رفیق
# بخت همراه و ظفر مونس و اقبال ندیم
# ~~عنان جهانگشائی و رکاب فلک ms282 فرسای چون باد بر صوب خاک سمرقند تافت، سر
# ~~سنان آبدار در سینه مخالفان شکسته و روی شمشیر آتشبار به خون معاندان
~~خضاب
# ~~کرده.
### | نظ
# ز چنگال شیرآن برون کرده ملک %~% زکام نهنعان بر آورده کام
# ~~فوجی از حشم منصور در متابعت امیر شاه ملک و امیریادگار شاه و امیر
~~موسی کا
# ~~و سلطان بایزیدبن امیر عثمان بر تعاقب هزیمتیان چون ابر و باد روان و
~~پویان
# ~~شدند،1 غنائمی که در تصور اوهام نیاید.
# # ز خرگاه و از فرش و از سیم و زر %~% ز درع و ز خفستان و خود و سپر
# ~~به دست بندگان دولت افتاد.
# در روز دوشنبه یازدهم ربیع الاول مذکور باز چتر همای فرسایه بر محروسهآ
# ~~سمرقند انداخت و از شعاع آفتاب اعلام مهر سپهر آینه فام2 نورافزود و از
~~تابش
# ~~ماه خیام صدماه و آفتاب از حدود آن طرف روی نمود.
### | شعر
# # ز ماه رایتش ار بهره داشتی خورشید %~% در اجتماع چرا منکسف شدی از ماه
# ~~و اطراف بر و بحر ماوراءالنهر به انوار انصاف و انتصاف آرایش یافت و
~~اقطار
# ~~شرق و غرب به محاسن کمال معدلت جمال گرفت و روضه دین و دولت از طیب
# ~~هوای فراغ و رفاهیت معطر شد و بیضهآ ملک و ملت از نفحات نسیم امن و
~~سلامت
# ~~معتبر گشت.

PageV01P379

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0457.png)

### | بیت
# # عا لم ز عدل فتنه شکار تحو ایمن است %~% گیتی ز خلق نافه گشایت معطرست]
# ~~و قوت و استظهار1 خاص و عام به انوار خورشید معدلت و رافت یکی هزار
# ~~شد و ساحت نیل امانی مجالی به غایت فسیح و عرصهئی بس عریض یافت.
# ~~بار دیگر اهالی سمرقند از چنگ نوائب و دست حوادث خلاص یافتند. خاص و
# ~~عام، وضیع و شریف شرایط تهنیت به جای آوردند و بندگی حضرت سلطنت
# ~~شعاری هر یک را به اندازهآ رتبت بر بساط قربت2 مجال داد و رعایا و
~~زیردستان
# ~~از حدت انیاب3(1) نوایب و ورطات4(2) اقدام حوادث ms283 صیانت5 نمود و به
~~آفتاب
# ~~اشفاق و اشبال(3) ملال نجح و آمال ایشان روز به روز نورافزای و برافزون
~~گردانید
# ~~و به اصناف بر و احسان آزادگان را در سلک بندگان و بندگان را در عقد
~~آزادگان
# ~~منتظم کرد.
### | شعر
# احسن الی الناس تستعبد قلو بهم %~% و طآ لما استعبد الانسان احسان (4)
# ~~و به اصناف لطایف و عواطف ناظم عقد امور وجامع شمل احوال جمهور خلایق
# ~~گشت وابواب فواید وعواید برشریف و دنی وفقیر وغنی گشاده آمد، علی
~~الخصوص
# ~~جماعتی که در محافظت و نگاهداشت شهر سعی نموده بودند، به زیادتی عنایت
~~و PageV01P380
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0458.png)

# ~~تربیت مخصوص گشتند وصیت مکارم و ایادی خدایگانی که به حق جهاندار و به
# ~~تحقیق سایه آفرید گار است، به شرق و غرب رسید.
### | بیت
# نسیم لطف تو در باغ دامنی بفشاند %~% دمید نکهت عنبر ز طرهآ شمشاد
# سموم قهر تو باکوه صدمتی بنسود %~% بعرد آتش موهوم در دل فولاد
# ممالک ماوراءالنهر عموما وخطهآ فاخرهآ سمرقند خصوصا که از امهات بلاد
# ~~دین و معظمات دیار اسلام است و مقر و مأمن اهل فضل و تقوی و مسکن و
~~موطن
# ~~اهل زهد و ارباب تقوی و فتوی،1 روزی چند به سبب کثرت آفات و ترادف
~~نائبات
# ~~و استیلای ولات2 و استقصای عذاب3 که موقد آتش و شررشر گشته بود، از آب
~~و
# ~~هوای مرحمت و نسیم صبای معدلت خاک نزهت افزایش نظامی تازه یافت و به
# ~~تازگی در ضبط بندگان و تصرف فرمانبرداران دولت آمد و در کل بلاد ماوراء
~~النهر
# ~~خطبه و سکه به فر و بهای القاب مبارک که صیت فایح آن چون ذکر آب و آتش
~~در
# ~~جهان سایرست و بسان صبای تیز گرد گرد کره خاک دایر، آرایش از سر گرفت.
### | شعر
# # در بقعه ئی که سکه به نام تو نیست هست %~% آو ازابغیاث ز نقش زر آمده
# # در خطه ئی که خطبه به نام تو می کنند %~% روح الامین به تهنیت ms284 منبر
~~آمده
# بر تیسیر چنین فتحی نامدار که کتابهآ رایت نصرت2 و طراز کسوت فتوح
# ~~است و آثار آن بر چهرهآ روزگار تا مدت انقطاع ماده ارکان [و عناصر]
~~باقی خواهد
# ~~بود. خدای را عزوجل شکر گزارده شد و منشی افلاک منشور دنیا به نام شاه
# ~~جهانگیر بر حریر فلک تحریر کرد و خطیب منبر شش پایه خطبه ممالک هفتم
~~اقلیم
# ~~به فر5 و بهای القاب همایون سلطنت شعاری6 بیاراست.
# اگر ایزد ترا دادست منشور همه دنیا
### | وگریزدان ترا کردست دارای همه کیهان
# هبر هر گز گمحان کاندر ازل بودست یا رفته
### | شطط در دادهآ ایزد خلط در کردهآ یزدان PageV01P381
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0459.png)

# و چون اطراف و حدود ماوراءالنهر از اعدای دولت پاک گشت و امیرشاه
# ~~ملک وباقی امرا وعساکری که به طرف اترار و آن نواحی رفته بودند، در آن
~~مواضع
# ~~خرابی بسیار کردند واتباع امیر شیخ نورالدین را در آن دیار به کلی
~~مستأصل گردانید
# ~~و متعلقان او را برانداخت و اکثری از آن جماعت که این فتنه انگیخته
~~بودند، در
# ~~زمرهآ عبید و سلک موالی1 معدود و منتظم شدند وچهرهآ احوال آمر و مامور
~~به
# ~~زیور حسن رعایت و لطف عنایت آرایش یافت و فراغ و رفاهیت خاص و عام در
# ~~پناه امن وامان و سایه عدل و احسان روی نمود، به طالع سعد و طایر میمون
# ~~خذایگان عالم - که همیشه روزگار غلام و فلک تابع احکام او باد - قصد
~~مراجعت
# ~~و عزیمت معاودت بفرمود. در روز پنجشنبه بیست و هفتم ربیع الاول سنهآ
~~ثلاث
# ~~عشر و ثمانمایه از دارالسلطنه سمرقند بر عزیمت خراسان رکاب فلک فرسای
~~در
# ~~حرکت آورد. چون به حوالی کش رسید، بر رای اعلا که تیغ آفتاب گیتی تاب2
# ~~روشنی از عکس او پذیرد و قاضی گردون قلم به تباجیل(1) و امضای حجت دین
~~و
# ~~دولت بر وفق فکرت و رؤیت او راند،
### | شعر
# رای او رازه31 گند پیدا %~% که ز تقدیر در نهان ms285 باشد
# رایتش فتنه هاکند پنهان %~% که چواندیشه بیکرآن باشد
# ~~عرضه داشتند که حمزه سلدوز و جمعی که سر غوغای فتنه و شر بودند و
~~پیشوای
# ~~طبقه فتنه فسقه و رهنمای فئه جافیه شیوه خلاف و عصیان و راه ظلم و
~~عدوان پیش
# ~~گرفته و پای از حد بندگی وحیز فرمانداری بازپس کشیده و به دستیاری
~~خذلان،
# ~~دست به خون رپختن مسلمانان بر گشاده و از دستکاری(2) اقبال پایدار شاه
~~جهان و
# ~~شومی بغی و طغیان نیندیشیده و با فوجی از ترکان خوتخوار و دلیران
~~روزگار و
# ~~جانبازان کارزار که نسر طایر از زخمتیر پرتاب ایشان شهپر انداختی و کوه
~~ثابتقدم PageV01P382
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0460.png)

# ~~از صدمهآ کوپال(1) ایشان بر سر اوفتادی، همه چون تیغ دو روی و خون آشام
# ~~و بسان قلم دو زبان و سیاهکام و به کردار وکمان خم گرفته و گوشها
~~[شکسته و]
# ~~کشته و مانند تیر از سبکساری سر از نشانهآ راستی پیچیده و بر مثال نیزه
~~میان به
# ~~جور و کین بسته و به صفت حلقه زره سر بو العجبی(2) در یکدیگر آورده و
~~به
# ~~صورت عیبهآ جوشن پشت بیرحمی باز نهاده و کفران نعمت خدایگان عالم ظاهر
# ~~گردانیده و به پشتی مشتی اراذل مغرور گشته و به استظهار جمعی اوباش
~~فریفته شده
# ~~به جانب حصار شادمان رفته بود و بعد از انهزام امیر شیخ نورالدین هنوز
~~به
# ~~تقریع(3) و تهدید دست از عناد و فساد کوتاه نگردانیده. امیر اعظم امیر
~~مضراب
# ~~بهادر متعین گشت که بدان صوب حرکت فرماید و دفع مادهآ فساد آن جماعت
~~کند.
# ~~چون امیر مضراب بهادر عازم آن جانبگشت و رایات همایون به موضع1 خزار
# ~~رسید، عزیمت ایلغار فرموده عنان جهانگشائی به سمند غزال رفتار غزاله(4)
~~دیدار
# ~~داد و به کردار خورشید بر چرخ فلکسوار و روان2 شد.
### | صرا
# آتش کهری (5) که گاه جستن
# ~~گردن قوس کردارش و گوش پیکانوار در چنبر چرخ مقدس میسود و ماه سیری که
# ~~هنگام گام زدن ms286 به زخم نعل هلال شکل و میخ ثریا مثال تحت الثری(6) می
~~کوفت PageV01P383
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0461.png)

### | شعر
# ~~چون گرسی دوان شده با چار قایمه
### | چون کشتی روان شده با چار لنگرست(1)
# ~~آهو خرام و گور سرین و پلنگ طبع
### | خر گوشکام و شیر دل و پیل پیکرست
# ~~رخشنده در میان مراکب چو کوکبی
### | پرنده چون شرار و فروزان چو اخگر ست
# ~~زینش چو طاق چرخ مقر نس(2) مقوس(3) است
### | نعلش چو ماه نو بهکواکب مسمر(4) ست
# ~~تاب دمش به لطف چو جعد سمن بر آن
### | شکل سمش خمیده چو ابروی د لبرست
# ~~ابر صفت براقی چون برق بر روی آینهآ شفاف هوا بی آرام و آتش کهر
~~بادپائی
# ~~بسان آب آینه فام بر صحن خاک خوش خرام، در ربیع الاخر مذکور به مستقر
# ~~دولت و مر کز سعادت اعنی دارالامان هرات حفت1 بالمیامن والسعادات که
~~مستقر
# ~~سریر خلافت وقبلهآ جهانداران گیتی وکعبهآ تاجوران روی زمین است، نزول
~~فرمود
# ~~و آن مملکت را به گرد مواکب زیب و زینت داد2
### | شعر
# # وصول رایت نصرت شعار خسروملک %~% چوروی دولت او بر زما نه میمون باد
# # ز اشک دیدهآ اعدای حضرتش حاشا %~% سواد چهرە3 دنیا مدام گلگون باد
~~PageV01P384
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0462.png)

# ذکر آمدن ایلچیان از اطراف به در گاه عاثم پناه1
# چون به مبارکی و طالع میمون به دارالامان هرات که مرکز دولت و مستقر
# ~~سلطنت است، نزول فرمود، چنانکه دأب و عادت حضرت سلطنت شعاری است،
# ~~رایت عدل و انصاف برافراشت و نقش نیکو کاری و بردباری بر صحایف اعمال
# ~~و احوال خود نگاشت و ریاض عالم را به ریاحین آثار خوب خویش که از زلال
# ~~اقبال نضارت2 یافته بود، زینت و آرایش داد و در ممالک قواعد پسندیده و
~~اساس
# ~~گزیده نهاد. عالم از میامن عدل و انصاف شهریاری روی به طراوت و آبادانی
~~نهاد،
# ~~«عدل الملک3 العادل خیر من العبادة»، و ارباب علم را که از حضرت نبوت -
~~علیه
# ~~الصلوة والسلام - تشریف ms287 تعریف العلماءامنا الله علی خلقه، (1) یافتهاند
~~و بر آستین
# ~~مفاخرت4 ایشان طراز «علما امتی کانبیاء بنیاسرائیل»(2) کشیده از اعزاز
~~واکرام
# ~~پادشاهانه به وافرتر نصیبی و کاملترین نصابی بهره مند گردانید.
### | شعر
# ز رزق اهل هنرگر زمانه مفلس بود %~% آستا نه در آن بقعه در ضمان آمد
# ~~به میامن همت رنگ برروی روز بازارفضل و براعت(3) باز آورد و در
~~تشیید(4) ارکان
# ~~اسلام و بنیان شرع شروع از نوعی5 فرمود که خد ایام به نشر فضایل و
~~ذکرمحاسن
# ~~آن مورد(5) ماند و در تجدید مراسم خیرات و معاهد حسنات سعی بروجهی نمود
~~PageV01P385
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0463.png)

### | وبدة التواریخ
# ~~که انوار و دلایل1 آن بر روی روزگار لایح و مستنیر گشت و نام خوب و
~~احدوثهآ(1)
# ~~جمیل تا غایت اعمار اهل گیتی و نهایت ادوار فلکی سمت پایندگی یافت وصیت
# ~~آن مکارم و معالی در معمورهآ عالم چون ابر و باد روان و وزان شد وچون
~~بوی
# ~~عنبر و مسک دمان گشت.2
### | بیت
# ریاح را چو مهمی فتد به ناحیتی %~% الاغ گیرد صیت مکارم سیرش
# لاجرم به میامن این خصال پسندیده عرصهآ ممالک مزید فسحت و اتساع(2)
# ~~یافت و امارات لطف ایزدی بر وجنات دولت و صفحات مملکت پیدا آمد و امور
# ~~جمهور بر وفق رای جهان آرای زیب و آرایش پذیرفت و مطالب و مآرب بر قضیت
# ~~مراد به نحج مقرون و موصول گشت و اطراف3 واوساط ملک به تدبیر صائب رونق
# ~~و طراوت افزود. هوا و ولای دولت قاهرهثبت الله قواعدهادر ضمیر مطیع و
~~عاصی
# ~~و دانی و قاصی جای گرفت و زبان غایب و حاضر به ذکر دعا و نشر ثنا روز
~~گار
# ~~همایون آرایش و زیب4 یافت.
### | شعر
# # از بهر مدحت توزبان سازد از عقیحق %~% اندر دهان غنچه گل سرخ کامکار
# ~~و کافهآ خلق به آوازه کف گهربار روی بدین بارگاه جلال که قبلهآ اقبال و
~~کعبه آمال
# ~~جهانیان است، می آرند وعنان همت - علی تباعدالدیار و تداینها5(3) - به
~~خدمت ms288
# ~~این درگاه آسمان رفعت میتابند و خود را ذره کردار6 بر آفتاب این حضرت
~~جنت
# ~~صفت جلوه میدهند. از اطراف و اکناف سروران گردنکش روی به درگاه جهان
# ~~پناه آوردند و گردنکشان سریر بخش بر تواتر و تعاقب آمدن گرفتند.

PageV01P386

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0464.png)

### | شعر
# ز حرص خدمت او سر نگون همی آیند
### | به وقت مولد از ارحام مادران اطفال
# ~~مثل ایلچی امیراد کو بهادر از ولایت اوزبک و دشت قفچاق و نوکر1 امیر
~~شیخ
# ~~ابراهیم از [ممالک] در بند(1) وشروانات وخویشان [امیر] سید عزالدین از
~~هزاره
# ~~جریب و فریم2 وپسر امیر سید علی کیا از بلدهآ ساری و نایب امیر حسن کیا
~~از قلعه
# ~~فیروز کوه(2) و امرای صدجات(3) از ولایت گرمسیر وقندهار3 در چند روز
~~[متعاقب
# ~~بر تواتر]4 برسیدند و هر یک بر قضیت صدق و اخلاص و فرط اختصاص عرضه -
# ~~داشتها نبشته و پیشکشها فرستاده در پیش سریراعلا - اعلاء الله تعالی(4)
~~- رخسار
# ~~خاک به لب ادب مقبل گردانیده [و] شرایط خدمت و عبودیت به جای آوردند و
~~بعد
# ~~از ادای دوام دولت قاهره و تقبیل قوایم ثابته5 اریکهآ زاهره سخن امیر و
~~حاکم
# ~~خود به عز عرض رسانیدند و زمین بارگاه آسمان قدر از جبین صفدران و
~~نامداران
# ~~مقبل و ملثوم(5) گشت. آری: PageV01P387
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0465.png)

### | شعر
# ~~ز بس که بر در او سجده می بر ند ملوک
### | مجال نیست قدم را از ازدحام جباه(1)
# ~~و از حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - فراخورحسن
# ~~عبودیت، انواع کرامت و عاطفت مشاهده کردند و از شجرهآ خدمت مرضی(2)
~~ثمره
# ~~نعمت هنی(3) یافت و از فیض فضل و افضال پادشاهانه محظوظ وملحوظ شد.
### | شعر
# ~~به هر دیارا که شمعی است از عنایت او
### | سواد لیل بپوشد رخ بیاض نهار
# ~~ایلچیان را به کرامت. تشریف و نواخت مشرف گردانیده - علی اختلاف
~~مراتبهم
# ~~و قدر منازلهم - از کسوتهای2 خاص و اسب و ساخت نصیب گران و عطیت بیکران
# ~~مخصوص گردانیده [و ایشان ms289 را] اجازت انصراف و انعطاف فرمود.
# ~~ذکر منازعت مودود گرمسیری و پیرک و آمدن ایشان پیش
# بند گی حضرت شاهر خی2
# ~~امرای صدجات که از ولایت گرمسیر وقندهار آمده بودند، در پایه سریر اعلی
# ~~عرضه داشتند که اکثر مردم آن ولایت با پیر محمد پسر امیر قتلو که برادر
~~امیر تومان
# ~~قندهاری بود و به پیرک مشهور اتفاق نمودداند و پیرک بر مودود خروج کرد
~~و او را
# ~~از ولایت بیرون تاخت و هم در آن ایام متعاقب این خبر مودود به بساط بوس
~~رسید
# ~~و کیفیت احوال او معروض نواب کامیاب گردانید و بر عقب او نیز پیرک
~~برسید. خاک PageV01P388
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0466.png)

# ~~بارگاه اشرف که آسمان دایره کردار مر کز آسمان اوزیبد، سرمه دیده
~~ساختند و در
# ~~مقام طاعت وخدمت پرگار صفت به فرق عبودیت بایستاد. پیرک و مودود که
~~«ضدان
# ~~لایجتمعان» گشته بودند و با یکدیگر در مقام کشتن1 و آویختن بودند، بریک
~~در خانه
# ~~ملازمت کردن گرفتند.
### | شعر
# # چنان بساخت چهان را هوای دولت او %~% که از طبیعت اضداد رفت ناسازی
# ~~بعد از تفحص و تحقیق معامله ایشان چنان معلوم شد که در اول گناه از طرف
~~مودود
# ~~بوده و پیرک بر آن جرأت به عون عنایت بندگان حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - اقدام نموده و آن دلیری به استظهار مرحمت و
~~عاطفت نواب
# ~~کامیاب کرده دواعی تجاوز وبواعث عفو بهزبان حال ندای «فقلت استففروا
~~ربکم(1)»
# ~~در داد و شفیع رافت و عاطفت زبان به شفاعت «ان تعذ بهم فانهم عبادک»21)
~~بر گشاد
# ~~به مضمون (و ان تعفوا اقرب للتقوی3»(3) حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی ملکه وسلطانه - دقایق آداب بنده پروری کاربسته و رسوم چاکر نوازی
~~به جای
# ~~آورده گذشته را «عفا الله عماسلف»»«»(4) برخواند و آینده را مثال عالی
~~نفاذ پافت
# ~~که حکومت و سرداری آن نواحی بدو مفوض باشد و فیمابعد بر امثال این
~~حرکات
# ~~اقدام ننماید و از مجلس اعلا - لازال ms290 بمزید العلأ -(5) به انواع اعزاز
~~و تشریف و
# ~~اکرام و تبجیل مخصوص گشته معاودت نمود ومودود هم در دار السلطنه [به
~~ملازمت PageV01P389
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0467.png)

# ~~رکاب فلکفرسای مشغول گشت. والسلام
# ذکر بنای باغ سفید(1) و عمارت کوشک
# حضرت سلطنت شعاری در این سال مذکور به طالع سعد و اختر همایون
# ~~ساعت میمون اختیار کرده بر جانب شرقی شمالی شهر هرات به موضعی که پیشتر
# ~~به باغ سفید موسوم بود، چند موضع دیگر بدان مضاف گردانیده، بزرگان
~~ومتمیز ان
# ~~و مهندسان و بنایان وانواع محترفه(2) به سبب اساس و اتمام عمارت جمع
~~آورده
# ~~در فضای چون عرصهآ امید فسیح بنائی چون قدر فلک رفیع و چون جاه
~~خدایگانی
# ~~عریض، بستانی بهشت سرشت ارم صفت و سرایی خلد آسای جنت طینت در روز
# ~~جمعه بیست و چهارم ذی القعده سنه ثلاث عشر و ثمانمایه2 بنیاد نهادند.
~~مهندسان
# ~~استاد و بنایان3 حاذق و معماران دانا به مشورت و صوابدید یکدیگر طرح آن
~~به
# ~~نوعی افکندند که تا بنیاد جهان و نهاد عالم است، کسی مثل آن نشان نداده
~~است.
# دار علی العز و التایید مبناها %~% و المکارم والعلیا* معناها
~~PageV01P390
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0468.png)

# ~~باغی ارم صفت که نسیم آن نکهت عنبر به مشام جان رساند و سرای رفیع
# ~~منزلت که در نزهت با جنان برابری نماید.
### | شعر
# # چمن ازد لکشی چون عارض دوست %~% سرایش آز خوشی چون چهرهآ یار
# # یکی از وی ارم باطل به نزهت %~% یکی آز وی حرم نازل به مقدار
# # وزان باد بهشت آن را درا اطراف %~% روان آب حیات این را در انهار
# # ز چوب طوبی این را ساخته در %~% ز طین(1) جنت آن راکرده دیوار
# # یکی را سعد کردون کرده مهمور %~% یکی را بخت میمون بوده معمار
# ~~گفتی رضوان روضهئی از بهشت به دنیا فرستاده است، هوای انس افزایش:
### | مصراع
# بس صافیتر زچشمهآ نور
# ~~و صحن غم زدایش:
### | مصرا 6
# آراستهتر ز چهرهآ حور
### | [شعر]
# # زروشنایی صحن وعوای اودر وی %~% همی ms291 نماید از اسرا رغیب پوشیده
# ~~جنات عدن از اعتدال هوایش در غیرت و صبای مشک افشان از امتزاج
# ~~نسیمش در خجلت،
# # بسا تینها الممسک منها روایح %~% و اشجارها المریح منها مالاعب(2)
# ~~چهار طاق ایوان مقرنسش به طاق مقوس کیوان رسیده و کنگره قصر رفیعش
~~PageV01P391
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0469.png)

# ~~به نطاق(1) مشتری پیوسته صفها ورواقها براکناف واطراف آن با منظرهای
~~دلگشای
# ~~و غرفههای روح آسای مرتب گشته و در آن قباب(2) و مناظر که رشک غرف(3)
~~بیت
# ~~معمور و سقف مرفوع(4) است، اعماد(5) مکین (6) و اضلاع رصین(7) از جوانب
~~و
# ~~ارجا(8) با فنون آرایش و انواع تکلف ونمایش تزئین1 داده، ایزار(9)
~~دیوار وعرصه
# ~~حوالی از احجار یشم مفروش ودر دقت صنعت وحذاقت عمل تماثیل مصور و
# ~~طلمسات منبت بر آن مبین2 و منقوش و روان ارشمیدس از تازگی3 و عجایب
# ~~اقلیدسات(10) متحیر و مدهوش، در زمین رشک خلدبرین مشاهده افتاد و
~~نمودار
# ~~«ارم ذات العمادالتی لم یخلق مثلها فی البلاد»»11) معاینه گشت، هرکس که
~~فسحت
# ~~ساحت این مکان شنید ونزاهت این بنیان دید متحیر بماند و ازفضای روح روح
~~پرور
# ~~او روح فردوس اعلی معاینه می گردد.

PageV01P392

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0470.png)

# ~~وقایع سال 813 جری
### | شعر
# # کلاب است تو ئی به جویش روان %~% همی شاد حردد به بویش روان
# ~~از آن عرصه نزه در«و جنة عرضها السموات والارض.»(1) گشاده می شود
~~و«وفیها
# ~~ما تشتهی الانفس و تلذ الاعین00»(2) مشاهده می افتد.
### | ن
# ~~از فضای او مزین هم زمین و همزهان
### | وز هوای او معطر هم صبا و هم شمال
# ~~باغ او فردوس شکل وکاخ او گردون صفت
### | خاک او جنت نهاد وآب اوکوثر مثال
# ~~روح از اوگیرد به هر وقتی که گیرد امتزاج
### | طبع از او یابد به هر وقتی که یا بد اعتدال
# ~~نقاشان چابک دست در هر خانه کارنامه پرداخته و برهر غرفه منظرهیی چون
# ~~نگارخانه چین ساخته:
### | شعر
# # از صورت او نسخه به چین بردستند %~% آ نجاکه دو صد پیکر چا بک ms292 دستند
# # در پیش گمال حسن او بنشتسنحد %~% انگشت گزید تد و قلم بشکستند
# ~~چنان روح پیوند و روحانی ومزین به حسن ترتیب مبانی که اگر رضوان
# ~~بدانجا رسد، مفارقت جنان اختیار کند. به یمن دولت و علو همت این پادشاه
# ~~صاحب اختیار که باد تا ابد از ملک و عمر برخوردار، چنین عمارتی به اندک
~~مدتی
# ~~به اتمام پیوست .
### | شعر]
# # هوایش غیرت فردوس اعلی %~% زمینش جفت طاق آسمان است PageV01P393
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0471.png)

# رواق هفتمین قصر زبرجد %~% نخستین پایهاش از آستان الست
# ذکر آمدن ایلچیان از اطراف و رفتن بندگی حضرت به
# جانب بیلاق باد غیس
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - دراواخر ذی القعده
# ~~سنهآ ثلاث عشر و ثمانمایه عزیمت باد غیس فرموده به عظمت و ابهت هرچه
~~تمامتر
# ~~بدان طرف روانه گشت و از اطراف و اکناف عساکر همایون روی بدان جانب
# ~~آوردند. امیرزاده اعظم امیر سید احمد و امیر توکل برلاس از بلخ و
~~شبورغان
# ~~متوجه اردوی همایون گشتند و از ولایت ختلان(1) رقیه خانیکه و مخدوم و
# ~~برولدابیان1 کریم داد و سلطان محمود اولجایتو و لشکرهای آن نواحی
~~باجمعهم
# ~~به بساط بوس رسیدند. افواج لشکرها و طبقات حشم در آن عرصهآ خرم مجتمع
# ~~گشتند و رایات همایون همای آسا بال اقبال بر جهان و جهانیان بگسترد و
~~روی چون
# ~~پر تذرو و دم طاووس و دیدهآ کبک و خروس بیاراست.
### | شعر
# از شکوه همای رایت شاه %~% کرکس آسمان پراندازد
# در این اثنا امیرابان تواچی که به ولایت اوزبک رفته بود، رسید و اخبار آن
# ~~طرف رسانید. امیراد کوابان را تربیت و نوازش بسیار فرموده در تعظیم قدر
~~و
# ~~تفخیم امر او مبالغت نموده او را بر هیات احترام و احتشام به محلی
~~مغبوط و مکانی
# ~~مرموق فرود آورد، ملتمسات او را به ایجاب مقرون گردانیده و از مستدعیات
~~هیچ
# ~~نمانده که به انجاح نپیوسته و به ورود مکتوب حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه ms293 - مسرت و خرمی به ظهور رسانیده و بر دست امیرابان
~~PageV01P394
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0472.png)

# ~~مفاوضهئی منطوی(1) بر معانی و الفاظی که طراز وسایل گذشته تواند بود و
~~روی
# ~~رزمهآ ذرایع ماضی تواند شد، فرستاده مواد اعتقاد بدان الطاف «اضعافا
~~مضاعفة»(2)
# ~~شد و امداد اعتماد بدان کرامت یکی هزار گشت. وقوف بر آن معانی موجب
~~زیادت
# ~~رغبت در ثبات قدم بر جاده وداد و اتحاد آمد واز کلماتی که به زبان فصیح
~~امیر ابان
# ~~تقریر رفته بود و حکایاتی که با بیان عذب او حواله افتاده، استنشاق
~~روایح مصافات
# ~~در شیوهآ موالات تام استیناف(3) کرده آمد، در تواضع و تذلل دقیقهئی
~~نامرعی
# ~~نگذاشته، مضمون آنکه بنده و خدمتکار آن حضرتم و به هر چه فرمایند، مطیع
~~و
# ~~فرمانبردار. توقع و التماس از اعطاف حضرت سلطنت شعاری آنکه همین طریقه
# ~~مرعی داشته در رفع حجاب مغایرت و بیگانگی و فتح باب مودت و یگانگی
~~کوشیده
# ~~راه مر اسلت و مکاتبت که هنگام مهاجرت ومفارقت سلوت مخلصان بدان تواند
~~بود،
# ~~مفتوح داشته به سخن صاحب غرض وفتان التفات ننمایند وبه خدمات لایقه
~~اشارت
# ~~عالی دریغ ندارند تا در اتمام آن اثر دولتخواهی و یک جهتی به ظهور
~~رسانیده
# ~~غایت جهد مبذول داشته آید، انشاء الله وحده العزیز.
# ذکر قضایا بی که در این سال هشتصد و سیزده در عراق عجم
# واقع شد و به ظهور پیوست.1
# چون امیرزاده اسکندر بعد از واقعه برادر، ممالک فارس بی مانعی و منازعی
# ~~به دست آورد، همت و نهمت بر تسخیر عراق عجم و توابع آن گماشته عبدالصمد
# ~~و امیر صدیق را با جمعی به حدود اصفهان فرستاد. چون ایشان به ورزنه
~~رسیدند،
# ~~امیرزاده رستم از اصفهان با لشکری بیرون آمد و ایشان را محاصره کرد.
~~این خبر PageV01P395
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0473.png)

# ~~به امیرزاده اسکندر رسید. تولک1 و یوسف جلیل را با جمعی به مدد ایشان
~~روان
# ~~کرد و خود از عقب ایشان با لشکرها متوجه شد و امیرزاده رستم چون ms294 خبر
~~امیر
# ~~یوسف جلیل وتولک2 شنید، عبدالصمد و صدیق را همچنان بگذاشت و به استقبال
# ~~ایشان روانه شد. چون به نزدیک ایشان رسید، یوسف جلیل و تولک3 خود را
~~قوت
# ~~مقاومت امیرزاده رستم ندید. قلعهئی مختصر بود در خرابه دستجرد، پناه
~~بدانجا
# ~~بردند و امیرزاده رستم و امیرزاده بایقرا برسیدند و ایشان را محاصره
~~کرده به حفر
# ~~و نقب مشغول گشت.
# در این حال امیرزاده اسکندر که از عقب ایشان متوجه آن طرف گشته بود،
# ~~چون به قصر زرد رسید، کیفیت احوال ایشان معلوم کرد. قاصدی را به تعجیل
~~در
# ~~مقدمه روان کرد و ایشان را دل داد که ما بر عقب میرسیم و از عقب قاصد
~~بدان
# ~~طرف روانه شد. قراولان امیرزاده اسکندر رستم فرستاده امیرزاده اسکندر
~~را
# ~~گرفتند و پیش امیرزاده رستم بردند و مصدوقهآ حال معلوم امیرزاده رستم
~~بهادر4
# ~~گشت. چون توجه امیرزاده اسکندر و غلبه لشکر او تحقیق نمود، صلاح در آن
# ~~دید که به جانب صفاهان مراجعت کند.5
# چون امیرزاده رستم متوجه اصفهان شد، امیرزاده اسکندر برسید، چنانکه
# ~~بعضی از اغرق و پیاده امیرزاده رستم به دست امیرزاده اسکندر افتاد و
~~امیرزاده
# ~~اسکندر امیریوسف جلیل و امیر عبدالصمد و باقی عساکر را جمع کرده به
~~هیات
# ~~احتماعی متوجه اصفهان گشتند و چون نزدیک رسیدند، امیرزاده رستم لشکر
# ~~اصفهان جمع کرده از شهر بیرون آمد، دو سه فرسنگ به استقبال ایشان و
~~جنگی
# ~~سخت کردند. به آخر امیرزاده اسکندر ظفر یافت و امیرزاده رستم منهزم
~~گشته به
# ~~اصفهان معاودت نمود و امیرزاده اسکندر به موضع آتشگاه نزول فرمود و در
~~این
# ~~ایام امیرزاده خلیل سلطان بهادر - چنانچه پیشترذکر آن گذشت - که حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری شاهرخی - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - امیرزاده خلیل سلطان را
~~تربیت
# ~~و عنایت فرموده طبل و علم و لشکر داد و مقدار ده هزار سوار در زیر رایت
~~او
# ~~روانه فرمود واورا به جانب عراق روانه کرد که در آن نواحی هر ms295 کجا صلاح
~~دانند،6
# ~~ساکن گردند،7 و او به مقام ری رسیده بود و چند گاه آنجا بوده امیرزاده
~~رستم کس
# ~~فرستاد از او استمدادی نمود. امیرزاده خلیل سلطان بهادر بدین صورت که
~~امیرزاده PageV01P396
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0474.png)

# ~~اسکندر را نصیحت نماید و از جنگ و خصومت برادر منع کند چه اگر حق
# ~~اخوت محافظت ننمایند و صلت رحم را اعتبار ننهند و نقش شفقت از1 سفینهآ
~~سینه
# ~~محوگردانند و صورت الفت قبیله و عشیره از صحیفه2آ خاطر بردارند،
~~عاروشنار(1)
# ~~را به روزگار خود راه داده باشند.
### | شعر
# بژاد آنکه باشد زتخم پدر %~% سزد کآید از تخم پاکیزه تر
# ~~و اگرنه چنین کنند، خویش و پیوند از او بکلی نفرت گیرند.
### | شعر
# به هنگام شادی درختی بکار %~% که زهر آورد بار اودرکنار
# چون امیرزاده خلیل سلطان بهادر بدانجا رسید، امیرزاده اسکندر بر یک
# ~~طرف اصفهان نشسته بود، خلیل سلطان بهادر چندانچه پیغام پیش امیرزاده
~~اسکندر
# ~~فرستاد و او را به مصالحت دعوت کرد، مفید نیفتاد.2 از طرف دیگر
~~امیرزاده خلیل
# ~~سلطان بهادر به اصفهان در4 رفت و همچنان امیرزاده اسکندر بر جنگ و
~~خصومت
# ~~اصرار مینمود و هر روز نزدیک به دروازه میرفتند و جنگهای سخت می کردند
~~و
# ~~اصفهانیان در آن قضیه مردانگیها کردند با وجود که از نایافت(2) قوت به
~~غایت در
# ~~زحمت بودند و لشکر امیرزاده رستم را در اصفهان از نایافت علفه و علوفه
~~و تعذر
# ~~اسباب معیشت طاقت برسید و به ستوه آمدند، بر هزیمت راضی شده بدان تن
~~در-
# ~~دادند که خود را از آن غرقاب محنت بر ساحل نجات اندازند و از تنگنای آن
# ~~وحشت به فسحت خلاص رسند، از روی اضطرار اصفهان راگذاشته5 بیرون آمده
# ~~عازم جانب امیر6 قرایوسف شد. با وجود این7 امیرزاده اسکندر جماعتی را
~~بر
# ~~عقب ایشان بفرستاد تا به قم بر عقب ایشان برفتند و بر ایشان دست
~~نیافتند و امیرزاده PageV01P397
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0475.png)

# ~~بایقرا عازم خراسان شد و امیرزاده خلیل سلطان در ms296 اصفهان بماند و
~~امیرزاده اسکندر
# ~~همچنان بر سر عناد و مخالفت و خصومت اصرار مینمود. در این اثنا جماعتی
# ~~از لشکر شول و اکراد1 با امیرزاده اسکندر مخالفت نمودند و از او بر
~~گشتند.
# ~~بدین سبب ترک محاصره اصفهان گرفت و جانب شیر از معاودت نمود.
# فاما احوال اصفهانیان به سختی رسیده وخرابی بسیار به وقوع پیوسته و
# ~~خلایق به تنگی و قحط مبتلا شده.
### | شعر
# زبیدادی شهریار جهان %~% همه نیکوئیها شود در نهان
# نزاید به هنگام دردشت گور %~% شود بچهآ باز را چشم کور
# شود درجهان چشمه آب خشک %~% ندارد به نا فهدرون بویمشک
# ~~علفه و علوفه متعذر گشت. خاص و عام از ضرورت بیبرگی و مجاعت17) جلا
# ~~اختیار می کردند. ماکول و مشروب غلائی تمام گرفت و محمول و مر کوب را
# ~~علف نماند. لشکر امیرزاده خلیل سلطان بهادر بدین سبب در اصفهان مقام
~~نتوانستند
# ~~کرد.3 از آن جای بیرون آمده باز به ولایت ری در آمدند. و صورت این
~~قضایا در
# ~~رمضان سنهآ ثلاث عشر وثمانمایه به بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - رسید و متعاقب نو کر امیرزاده خلیل سلطان بهادر برسید
~~و عرضه
# ~~داشتی(2) رسانید مضمون آنکه در اصفهان روی مقام نبود و نوکران متفرق
~~می-
# ~~شدند و چون از جهت قوت قوت «فامساک بمعروف* »3) نداشت مانع «تسریح
# ~~باحسان »(4) نمی توانست شد، پیش از آنکه این چند معدود نیز متفرق
~~گشتندی،
# ~~متوجه جانب ری گشتهایم4 و آنجا موقوف خواهیم بود تا به هرچه حکم همایون
~~PageV01P398
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0476.png)

### | 
# ~~از مقبول القولی(1) استماع افتاده که امیرزاده خلیل سلطان در شهر
~~اصفهان در حالت
# ~~دربندان به سر پالیز(2) درویشی رسید که در شهر به آب چاه مزروع
~~گردانیده بود
# ~~و چون خربزه آوردند و شرایط خدمت به ادا رسانید، امیرزاده خواست که
~~صاحب
# ~~پالیز را رعایتی فرماید، به هیچ وجه میسر نبود. از ایشان عذر خواسته
~~روان شد.1
# ذکر آمدن سلطان احمد به تبریز وکشته شدن ms297 بر دست امیر
# قرایو سف بن امیر قرامحمد تر کمان2
# در دوازدهم محرم الحرام سنهآ ثلاث عشر و ثمانمایه سلطان احمد از
~~دارالسلام
# ~~بغداد با جمعی از اکراد و اعراب متوجه آذربایجان شد. چون به نواحی
~~همدان
# ~~رسید، تمامی آن هلاد و قبایل اکراد را در قبضه تسخیر و حوزهآ اقتدار
~~آورد و از
# ~~همدان عنان عزیمت یه صوب تبریز مصمم فرمود. چون به منزل میانج گرمرود
~~رسید
# ~~و شاه محمدبن(3) امیر یرسف که با احشام اویرات در ییلاق اوجان بود، این
~~خبر
# ~~شنید، به جانب تبریز رفته از راه طسوج(4) عازم خوی(5) گردید. روز آدینه
~~بیست
# ~~و هشتم ربیع الاول سنة المذکور سلطان احمد به دولتخانهآ تبریز نزول کرد
~~و جمعی PageV01P399
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0477.png)

# ~~به شاه محمد رسیدند، شاه محمد را با ایشان قوت مقاتله و مقابله نبود
~~فرار برقرار
# ~~اختیار کرد و لشکریان سلطان احمد از خیمه وخرگاه و باقی مخلفات ایشان
~~غنیمتی
# ~~وافر گرفتند و مراجعت نموده احشام اویرات که در آن نواحی بودند، ایشان
~~را
# ~~مصاحب خود پیش سلطان احمد بردند و در این حال امیر قرایوسف لشکری به
# ~~محاصره ارزنجان برده بود، چون بر این حال واقف گشت،1 متفکر و متالم
~~شده2
# ~~اصحا ارزنجان پیش او آمده بودند ضبط و نسق آن طرف نموده از جوانب و
# ~~اطراف اصحاب جدال وارباب قتال را جمع فرموده - کالبرق الخاطف والریح.
# ~~العاصف-(1) متوجه تبریزگشت. چون به حدود شهرنو3 رسید، عرض لشکر خود
# ~~کرده جیبا دید. بهادران خود را دلداری نموده به استعجال تمام به حدود
~~تبریز
# ~~در آمد.
# چون سلطان احمد از توجه امیریوسف خبر یافت، استعداد حرب و قتال
# ~~نموده از دولتخانهآ تبریز به شنب غازان نزول فرمود و ایل والوس را آنجا
~~جمع
# ~~یوسف به قریه اسد4 که به دو فرسخی تبریز است، رسید، بهادران و دلاوران
~~طرفین
# ~~محاربه و مضاربه نمودند تا روز جمعه بیست و هشتمماه ربیع الاخر امیر
~~یوسف با
# ~~لشکری جرار و سپاهی ms298 بی شمار و سلطان احمد نیز با غلبهآ موفور(2) و
~~عسکری
# ~~نامحصور صف قتال واسباب جدال ترتیب دادند و دست به حرب و ضرب بر گشاد.
# ~~روی زمین از موج فتنه به جوش و سپهر از خون مبارزان مدهوش گشت:
# ز پیکان الماس و پحر عقاب %~% نبد هیچ پیدا رخ آفتاب
# ز سرخاب سرخاب برسان رود %~% گذر کرد بردامن سرد رود
# در میمنه امیر یوسف پسران سعد، پیر حسین واسد و بوساط و موسی دگر
~~PageV01P400
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0478.png)

# ~~وقایع سال 813 هجری
# ~~و محمد دواتی و غازان سلطان و بیرمنیک و تنکری برمش و کو چک چغانه
~~کردند و
# ~~در ممسره محمد جنگی و یادگار و سید احمد تیزک و امیر بسطام جاگیر و علی
# ~~آق اینلو1 و حسین وعلی پاشا و قرا و شمس الدین بدلیسی وحید و مسافر و
~~در قلب
# ~~امیریوسف و پسرانش بیربوداق2(1) واسفند و اسکندر و ملک عزالدین شیر و
~~پسرش
# ~~ملک محمد3 و از جانب سلطان احمد در میمنه شاهین آقا و ابو الخیر وعلی
~~باشه
# ~~کرخی و خوش خبر و محمد برو و احمدلر4 و حسین و بخشایش ایوداچی و5
# ~~شهسوار و محمد بیک و خسرو و امیرزاده علی تر کمان و امیرزاده محمد
~~ترکمان
# ~~و در میسره اوشاه6 ومهروشاه منصور کرد و عجم7 آقبوقا و مظفر ابهری
~~وقران و
# ~~حاجی اختاچی وحاجی علی ودر قلب سلطان احمد بادولیان وخواص" خود آتش
# ~~حرب برافروخت و از طرفین کوشش بسیار نمودند. سلطان احمد به تن
~~خودجنگهای
# ~~مردانه کرد و کوششهای مبارزانه نمود و بهادری بجای آورد.1
# به تنها شهنشه بسی کرد جنگ %~% به شمشیر و نیزه به تیر خدنگ
# ز تحر کان یوسف بسی را ز زیسن %~% به نیزه جداکرد و زد بر زهین
# بسی کرد کوشش، نبد یچ سود %~% از آن روکه نکبت ورا رو نمود15
# ز رستم زپاده دلیری نمود %~% چه حاصل که دو اتز وی رفته بود
# قضا را یکی تیر زهر ms299 آبدار %~% حمذر کرد بر بازوی شهریار
# دلحیر آن احمد شه سرفراز %~% گر فتحند در پحیش راه درآز
# هزیهت غتیمت شمردند زود %~% سر اسیمه گشتتد برسان دود
# چون لشکر سلطان احمد روی به هزیمت نهادند و قرایوسفیان دست نهب و
# ~~غارت بر گشادند، غنایم تمام و اموال و اسلحه فراوان11 به تحت تصرف در
~~آوردند.
# ~~سلطان احمد به هزار حیله. خود را به باغی انداخت. یکی از اراذل تبریز
~~بهاءالدین PageV01P401
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0479.png)

# ~~جولاه نام از احوال سلطان احمد واقف گشته فی الحال اعلام لشکریان امیر
~~یوسف
# ~~کرد و امیر یوسف چون از این حال خبر یافت، ستلمش و تنکری بردی1 را با
~~آن
# ~~شخص همراه گردانیده به طلب سلطان احمد فرستاد. چون سلطان احمد را چشم
~~بر
# ~~ایشان افتاد و بشناخت:2
### | شعر
# بدانست شه کامد اورا زمان %~% به دست قرا یوسف ترکمان
# ~~به حکم «رضینا بقضاءالله و قدره3»11) زبان را بدین بیت جاری گردانید:
### | [بیت]
# چو با من بود لظف یزدان پاک %~% نباشد ز مردن مرا هیچ باک
# ~~دست به بند وگردن به کمند داده متوجه کریاس امیر یوسف شد و چون به
~~ملاقات
# ~~رسید بعد از انواع حکایات حکم کرد که او را به خفه4 هلاک گردانیدند.
# چون خبر این واقعه پیش بندگی حضرت اعلا - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه-
# ~~رسید، با خواجه عبد القادر که مدتهای مدید در صحبت5 سلطان احمد بودد
# ~~فرمودند6 که از برای سلطان احمد هیچ گفتهای؟ خواجه عبدالقادر(2) این
~~رباعی در
# ~~تاریخ وفات او گفته برآن عملی(3) ساخت و در پایه سریر حضرت شاهرخی
~~PageV01P402
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0480.png)

# ~~- خلدالله ملکه وسلطانه - عرضه داشت:1
### | شعر
# عبد القادر ز دیده هر دم خون ر یز %~% بسا دور سپهر نیستت جای ستیز
# کان مهر سپهر خسروی را ناگاه %~% تاریخ وفات شت «قصد تبریز »(1)
# فی الجمله بعد از آنکه قرایوسف اورا هلاک کرد، دو سه2 روزهمچنان انداخته
# ~~بود تا مردم میدیدند، به سبب آنکه اراجیفی در میان تبارزه3 افتاده بود
~~که او ms300 به
# ~~سلامت از لشکرگاه بیرون رفته است. بعد از چند روز اهالی تبریز از امیر
~~یوسف
# ~~اجازت خواسته برموجب وصیتی که سلطان احمد کرده بود، او را درعمارت
~~دمشقیه
# ~~به جنب مادر و برادرش مدفون کردند.4
### | شعر
# # ز یک سو برادر بد و، مادرش %~% به دیگر طرق خویش و هم خواهرش
# # سپردند تبر یحز یا نش به خاک %~% سوی خا نه رفتند دل کشته چخاک
# ~~و شاه ولدبن شاهزاده شیخ علی بن سلطان اویس را که ملازم سلطان احمد به
~~تبریز
# ~~آمده بود، او را نیز از دست ساقی روز گار شربت شهادت چشانیدند و سلطان
# ~~علاءالدوله بن سلطان احمد را که درقلعهٔ‌ عبدالجوز محبوس بود، برشمشیر
~~گذرانیدند
# ~~و ایشان هر دو را نیز نقل دمشقیه کردند - رحمهم الله تعالی5-
# در آن ایام که سلطان احمد از بغداد متوجه تبریز می گشت، مکتوبی به6
# ~~امیر شیخ ابراهیم به شروان نبشته بود و از او استمداد لشکری نموده و
~~امیر شیخ
# ~~ابراهیم پسرخود کیومرث را با جمعی کثیر از لشکریان7 و ملازمان خود به
~~مساعدت
# ~~سلطان احمد فرستاده بود، قضا را رسیدن کیومرثبن امیر شیخ ابراهیم و
~~انهزام
# ~~لشکر سلطان احمد در یک روز بود. کیومرث را در آن واقعه: PageV01P403
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0481.png)

### | صراع]
# نی روی سفر کردن و نی روی اقامت
# ~~آخر الامر در دست امیر [قرا] یوسف گرفتارگشت و قرا یوسف او را در قلعه
# ~~ارجیش(1) محبوس گردانید. چون خبر گرفتار شدن پسرش به امیرشیخ1 ابراهیم
~~رسید
# ~~چندانچه نقود و اموال2 از امیر [قرا] یوسف تقبلات نمود3 به جهت استخلاص
# ~~پسر، پیش2 امیر [قرا] یوسف مقبول نیفتاد و مدتی [را] در آن بند بماند.
# چون امیر [قرا] یوسف را این فتوحات دست داد، عنان عزیمت به صوب
# ~~مرند منعطف گردانیده به جانب یورت خود معاودت نمود و پیشتر، بعد از قتل
# ~~سلطان احمد، حکم جزم5 کرده بود که تبریز را نهب و غارت کنند، به جهت
~~آنکه
# ~~تبارزه6 به رسیدن پادشاه7 ms301 احمد بشاشت تمام نموده بودند و در جنگ ممد و
~~معاون
# ~~او بوده، در این ولا از سر آن گذشته گناه ایشان به ذیل عفو و امان
~~بپوشید و چون
# ~~فصل تیر ماه به آخر رسید، به عزیمت قشلاق در روز پنجشنبه بیست و چهارم
# ~~ربیع الاخر8 به شهر تبریز نزول کرد. هم در آن روز خبر رسید که امیرزاده
~~اعظم
# ~~اعدل اکرم امیرزاده رستم بن امیر عمر شیخ بهادر - تغمدالله برحمتها -
~~از اصفهان
# ~~به سبب آنکه مدتی بود که امیرزاده اسکندر اصفهان را محاصره کرده بود و
~~اهالی
# ~~آن به قحط و تنگی مبتلاگشته چنانچه شمهئی از آن معروض گشته است، التجا
~~به
# ~~امیریوسف کرده متوجه آذربایجان گشتهاست9 و در روز یکشنبه بیست وهفتم به
~~تبریز
# ~~رسید. امیر یوسف در اعزاز واکرام وتبجیل واحترام او مبالغه هرچه
~~تمامترفرمود
# ~~و چند روز متعاقب طویهای سنگین خورانید و در روز سهشنبه سیزدهم رجب جهت
# ~~روانه گردانیدن16 امیرزادهرستم بهادر11 به طرف مراغه توجه فرمود. چون
~~به حدود
# ~~لیلان رسید، امیرمحمد سارو تر کمان که از امرای بزرگ تراکمه عراق عرب
~~بود، PageV01P404
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0482.png)

# ~~پیش امیر یوسف آمد و به تشریف ونواخت مخصوص گشت ودرروز دوشنبه بیست
# ~~و ششم رجب المذکور امیرزاده رستم را با نوکران خلعتهای ملوکانه و
~~انعامات
# ~~خسروانه فرمود و اسبان خوب پیشکش کرد و جمعی را از لشکریان خود همراه
~~او
# ~~روانه گردانید و خود به عظمتی هرچه تمامتر1 به تبریزمراجعت نموده آن
~~زمستان در
# ~~ثبریز بهسلطانی و عشرت2 گذرانید.

PageV01P405

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0483.png)
~~PageV01P406
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0484.png)

# ذکر وقایع وحوادث سنه اربع عشر و ثمانمایه الهجریة الهلالیة1(1)
# در مفتح این سال امیرزاده عمر شیخ بن امیرزاده پیر محمد از جانب عراق و
# ~~فارس به خراسان پیش بندگی حضرت آمد وسببش آن بود که چون امیرزاده
~~اسکندر
# ~~در ممالک فارس و عراق صاحب اختیار شد و جماهیر و صنادید آن دیار روی به
# ~~استقیال رکاب او آوردند و از صدق نیت و خلوص ms302 عقیدت در ربقهآ طاعت و
~~تباعت2
# ~~او منتظم گشت، همت و نهمت به ضبط ممالک و حفظ مسالک ملک خویش گماشت.
# ~~در امور ملکی معنی کلام مامون را به خاطر گذرانید که فرموده است «
~~اقرباء المره
# ~~بمنزلة الشعر من الجسد فمنه مایخدم و یگرم و منه ما یخفی و ینفی»:
~~خویشان مرد به
# ~~منزلت مویاند بر تن، بعضی از آن را بیارایند و عزیز گردانند و بعضی را
~~بسترند و
# ~~دور کنند. بنابر مصلحت4 ملک که «لا قرابة بینالملوک4»(2) به عواطف
~~قرابت و
# ~~شوافع5(3) اخوت نظر نکرد. به جهت احتیاط وصلاح وقت، مصلحت در آن دید
# ~~که برادرزادگان خود امیرزاده عمر شیخبن امیرزاده پیرمحمد و امیرزاده
~~سلطان
# ~~علی بن امیرزاده رستم را از خطه مملکت و حوزه سلطنت خود به طرفی روأنه
# ~~گر داند،6 چه ایشان را استعداد سمت سروری وملکداری ازروی وراثت
~~واستحقاق
# ~~متعین بود، متوهم گشت که ناگاهدواعی حسددر حرکت آید وجماعتی صاحب غرض
# ~~اغرا و اغوای ایشان کنند و ایشان را بر آن دارند که مستدعی طلب ملک
~~گردند و در
# ~~مشرع(4) مخالفت خوض نمایند و بدان سبب فسادی واقع گردد و فتنهئی متولد
~~شود
# ~~که از آن وهنی به قواعد ملک وخللی به جلال سلطنت او پیوندد. اگر چند
~~ایشان PageV01P407
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0485.png)

# ~~را در دل مخالفتی1 نبود و از آن معنی منزه و مبرا بودند، فاما چون تهمت
~~و
# ~~ریبتی12) در خیال افتاد و ازالت آن جز به مساعدت ایشان متصور نه از این
~~معنی
# ~~خایف گشته آن مرض روی بهبودی نداشت و اصلاح فساد آن تصور نمی توانست
~~کرد،
# ~~متوجه خراسان شدند. در اواخر محرم الحرام سنه اربع و ثمانمایه2 به مقام
~~باد غیس
# ~~که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه_ هنوز در پورت پیلاق بود،
# ~~شرف بساط بوس دریافتند و به عنایت و عاطفت ملحوظو محظوظ گشت، منظور به
# ~~نظر کیمیا خاصیت شدند.5
# ذکر آمدن ایلچیان از اطراف ومعاودت حضرت سلطنت
# [شعاری] به ms303 دار السلطنهآ هرات6
# در اوایل شهور سنه اربع عشر و ثمانمایه خضرخان(2) که پادشاه بعضی از
# ~~ممالک هندوستان7 بود، اظهار اذعان و انقیاد نموده قاضی ملتان(3) راکه
~~واسطه عقد
# ~~اکابر و خلاصهآ زمرهآ مفاخر آن دیار بود، در پیش خضرخان به مزید تقریب
~~و مزیت
# ~~ترحیب مخصوص و منصوص با تحف وهدایائی8 که مخصوص آن بلاد است،
# ~~نامزد اردوی همایون گردانیده بر زبان او رسالتی که منبیء و مخبر بود از
~~افتتاح
# ~~هواداری و طریقهآ خدمتکاری و خلوص نیت و صفای عقیدت معروض گردانیده نام
~~و
# ~~القاب حضرت سلطنت شعاری خلدالله تعالی ملکه وسلطانه درممالک خود زینت
~~منابر و PageV01P408
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0486.png)

# ~~نقش دنانیر ساخته التزام باج و خراج نموده. چون قاضی به اردوی همایون
~~رسید و
# ~~به بساط بوس حضرت اعلی مشرف شد، مراسم آداب رسالت به تقدیم رسانید،
# ~~بندگی حضرت عز استماع و شرف اصغاء ارزانی فرمودند و او را به محلی
~~مغبوط1
# ~~و مکانی مرموق فرود آوردند. ملتمسات او به ایجاب مقرون گردانید و بعد
~~از چند
# ~~روز به تشریفات گرانمایه و خلعت فاخره بهره مندگشته اجازت انصراف و
~~رخصت
# ~~انعطاف یافته به ولایت خود معاودت نمود.
# در خلال این احوال حمزه چهره نوکر امیر و امیرزادهآ جوانبخت فروزنده
# ~~تاج و تخت مغیث الحق والدین السغ بیک گورکان خلدالله ملکه و یکی از
~~مغولان که
# ~~از میان مغول گریخته بود با خود رسانید2 و چنین تقریر کردند که امیر
~~شیخ نور-
# ~~الدین پیش محمد خان پادشاه مغولستان رفته و از آنجا شمع جهان با هژده3
~~هزار
# ~~مرد متوجه ولایت ماوراء النهر گشتهاند وقریب سیرام(1) رسیده و کیفیت
~~این واقعه در
# ~~مفتتح(2) حکایات ماوراء النهر در این سال مذکور مشروح گردد - انشاء
~~الله تعالی -
# و هم دراین ایام ازپیش سلطان اویس پسرامیر ادکوی برلاس ازجانب کرمان
# ~~قاصدی رسید و خبر رسانید که امیرزاده اسکندر بعد از آنکه ممالک فارس و
~~عراق
# ~~به تحت تصرف در آورد طمع در مملکت4 کرمان ms304 کرد و لشکری مرتب ساخته
# ~~متوجه این جانب گردانید و خود نیز متوجه گشته حالا بر ظاهر کرمان نزول
~~فرموده
# ~~و در آن نواحی خرابی بسیار کرده و می کند.
# باز نوکر امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - رسید و یکی را
# ~~که از مغولستان گرفته بودند، رسانید و کیفیت این اخبار نیز در حکایات
~~ماوراء النهر
# ~~تقریر داده آید انشاء الله.
# چون خاطر خطیر را از جهت ماوراءالنهر و لشکر مغول اندیشهئی نماند،
# ~~لشکرها را اجازت انصراف و رخصت انعطاف به اوطان خود داده ازعرصهآ
~~بادغیس PageV01P409
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0487.png)

# ~~عنان مرکب کامرانی به مقر جهانبانی معطوف گردانیده در بیستم صفر سنه
~~اربع عشر
# ~~و ثمانمایه طاووس دولت را در گلشن بیت الفر ح(1) به جلوه استقامت در
~~آورده
# ~~طوطیان ارواح درقفس اشباح(2) به زمزمهآ «العود احمد»(3) در پرواز
~~آمدند. مواکب1
# ~~میمون و کو کبهآ همایون به دار الامان هرات رسیده حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - به باغ زاغان(4) نزول فرمود.
### | شعر
# # باز در آمد به شهر کوکبهآ شهریار %~% غیرت فردوس شد از قدمش این دیار
# ~~کاتبان دیوان قضا و منشیان کارخانه عالم بالا منشور امل را به توقیع:
### | شعر
# وصل الحق الی مرکزه2 %~% نسزل الشمس ببیتالحمل(5)
# ~~موشح گردانید.
# و در این ایام نوکر امیر شیخ ابراهیم ازممالک شروانات رسید و پیشکشهای
# ~~پادشاهانه به عرض رسانید. ملحوظ نظر رضا و مرموق بصر ارتضا3(6) گشته
~~واسطهآ PageV01P410
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0488.png)

# ~~مواد اعتنا و تشیید مبانی عاطفت و مرحمت گشت و محل قبول یافته به تربیت
~~و
# ~~عنایت مخصوص و منصوص شل .
# بعد از آن از جانب سمرقند خبر رسید که امیرشاه ملک به جانب مغولستان1
# ~~رفته بود، تاخت کرده2 و الجای بسیار گرفته [و مرفه الحال باز آمده].
# ذکر یاغی گری امیر شیخ3 نورالدین کرت دیگر
# و کیفیت این واقعه چنان بود که4 چون امیرشیخ نورالدین درحوالی سمرقند از
# ~~بیش بندگان حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - درتاریخ
~~نهم ms305
# ~~ربیع الاول سنه ثلاث عشر و ثمانمایه5- چنانچه ذکر آن گذشته است - منهزم
~~گشت،6
# ~~همچنان سودای استبداد در دماغ7 بیرون نرفته دواعی خلاف در طی ضمیر نهان
~~و
# ~~متمکن میداشت و دائما کمر عناد بر میان بسته و عنان طغیان به دست شیطان
~~داده
# ~~هر زمان سرراهی می گرفت وازهرطرف فتنه میانگیخت. نویین اعظم امیرشاه
~~ملک
# ~~صورت این واقعه پیش بندگی حضرت عرضه داشت کرد و از کیفیت خبث عقیدت
# ~~و رجس مکیدت او باز نمود که امیر شیخ نورالدین ترک یاغیگری نمی کند و
~~بر
# ~~خصومت و عداوت اصرار نموده عنان تمرد و استکبار باز نمی کشد، آثار حقد
~~و
# ~~کینه به ظهور میرساند. اگر فرمان شود، لشکرهای8 آن طرف جمع گردانیده،
# ~~صوران(1) را محاصره کنیم، یمکن که به فر9 دولت ابد پیوند - ثبتهاالله
~~تعالی - او PageV01P411
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0489.png)

# ~~را در حبالهآ قید توان آورد. حکم همایون به نفاذ انجامید که صلاح و
~~فساد آن طرف
# ~~به عهدهآ اهتمام او است، بر موجبی که مصلحت وقت و اقتضای حال داند، به
~~تقدیم
# ~~رساند.
# امیرشاه ملک لشکرها مرتب گردانیده در سیزدهم رمضان سال گذشته اعنی
# ~~سنهآ ثلاث عشروثمانمایه1 از بلدهٔ‌ سمرقند متوجه [جانب] صوران گشت. چون
~~به
# ~~بندر گاه رسیدند، امیر موسی کا و امیر حمزه ترخان را منقلای لشکر
~~گردانیده ایشان
# ~~را به طرف صوران نامزد فرمود. چون امیر شیخ نورالدین از این حال اعلام
~~یافت،
# ~~خود را قوت مقاومت ایشان ندید، فرار بر قرار اختیار کرد «الفرار فی
~~وقته ظفر»(1)
# ~~برخواند و برفور پای در پشت باد پای آورد و بر مر کبی سبک پای چون باد
~~زمین
# ~~پیمای سوارگشته متوجه جانب مغول شد. امیر موسی کا و امیر حمزه ولایت او
~~را
# ~~تاخت کردند(2) و در عقب او رفته بازماندگان او را گرفته اثر شیر در گله
~~و گرگ در
# ~~رمه بدیشان نمود. چون از عقب ایشان مراجعت نمودند، امیرشاه ملک پیش
~~امیر
# ~~عبدالخالق پسر امیر خدایداد حسینی که ms306 او نیز در آن ممالک صاحب طرفی بود
~~و
# ~~میان ایشان مکاوحت وخصومت، فرستاد و فرمود که چون لشکرها معاودت
~~نمایند،
# ~~بی شک امیر شیخ نورالدین ایمن گشته به صوران مراجعت خواهد نمود. باید
~~که
# ~~کمین کرده مستعد کار باشی اگر سعی نمائی، در این فرصت احتمال آن دارد
~~که او
# ~~را به دست توانی آورد.
# امیر عبدالخالق بر موجب فرموده و تدبیر امیرشاه ملک مستعد گشته با لشکر
# ~~خود منتهز(3) فرصت شد. چون امیر شیخ نورالدین برسید، بیخبر فجاة(4) به
~~سر
# ~~ایشان تاخت. ازطرفین جنگ بسیار کردند. آخرالامر امیرشیخ نورالدین منهزم
~~شد.
# ~~امیر عبدالخالق ایشان را در پی کرد، چنانچه امیر2 شیخ نورالدین با
~~مقدار سی سوار
# ~~متوجه جانب مغول گشت. عبدالخالق اگرسعی می نمود، میتوانست که اورا
~~بهدست PageV01P412
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0490.png)

# ~~آرد. فاما در آن اهمالی نمود، بنابر مصلحت که اگر او را از میانه1
~~بردارد، امیرشاه
# ~~ملک اورا نیز در آن طرف نماند. فی الجمله امیر2 شیخ نورالدین به جانب
~~مغولستان
# ~~گریخت و امیر عبد الخالق لشکر او را غارت کرد تا حدی که قریب ده هزار
~~اسب
# ~~به دست لشکریان امیر عبد الخالق افتاد. فاما عبدالخالق را بعد از این
~~فتح مرضی
# ~~پیدا شد و بعد از هفده روز وفات پافت.
### | شعر
# به پیروزی اندر بترس ازگزند %~% که یکسان نگردد سپهر بلند
# چنین است رسم سرای سپنج %~% جهی شادمانی بود، حاه رنج
# جهان را چنین است ساز و نهاد %~% به یک دست بستد یه دپگر بداد
# اگر چرخ گردان کشد زین تو %~% سر انجام خشت3 است پالین تو
# امیرشاه ملک جای او را بعد از تسخیر آن بلاد به تیمور ملک پسر دولدای که
# ~~در شمایل و علامات او دلایل مردانگی و مخایل فرزانگی پیدا بود و از
~~حرکات و
# ~~سکنات او اساس رشد وتوسم خیر هویدا داده، ایالت سیرام وآن نواحی براو
~~مقرر
# ~~فرمود («واعط4 القوس عندالرمی باریها1)».
# امیر شیخ نورالدین را چون این واقعه دست ms307 داد، پیش محمدخان پسرخضر
# ~~خو اجه که پادشاه مغولستان بود، رفت و محمد خان پیشتر ایلچیان پیش
~~امیرشاه
# ~~ملک فرستاده بود. امیر شیخ نورالدین به نمامی و سعایت بدانجا رسانید که
~~محمد
# ~~خان5 الجیان امیرشاه ملک را بگرفت و مقدار پانزده هزار مرد مقرر فرمود
~~و شمع
# ~~جهان6 که برادر محمدخان بود، سر آن لشکر گشته امرای نامدار مغول سید
~~احمد
# ~~وشیخ محمد تغیتیمور وبهرام بیکچک ومحرم البقرا وتوبوغان امیرهزاره
~~بهرنگ7
# ~~با شیخ نورالدین روان گشته متوجه آن طرف شدند.

PageV01P413

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0491.png)

# امیرشاه ملک چون از این معنی وقوف یافت، صورت این حال پیش بندگی
# ~~حضرت عرضه داشت کرد - چنانچه ذکر آن گذشت - عساکر ماوراءالنهر ساخته
# ~~گردانیده امیر وامیرزاده جهان وجهانیان [سایه رحمتیزدان - مغیث الحق
~~والدین-]
# ~~السغ بیک گورکان در دارالسلطنه سمرقند توقف فرمود و امیرشاه ملک با
~~لشکرهای
# ~~آراسته متوجه ایشان شد. مغولان چون بدین حدود رسیدند و اول به محاصره
~~قلعهٔ‌
# ~~سیرام که کسان عبدالخالق در آنجا بودند، مشغول گشته. چون از توجه امیر1
~~شاه
# ~~ملک وقوف یافتند، ترک محاصره سیرام داده متوجه امیر شاه ملک شدند و
~~امیرشاه
# ~~ملک در آن قضیه تدبیری اندیشید و تقدیر موافقت2 نمود.
# ألرای قبل شجاعة الشجعان %~% هو3 اول وهی المحل الثانی (1)
# و این تدبیر آن بود که خانههای [اکثر آن] لشکر که متوجه آن طرف گشته
# ~~بودند، در ولایت نیکی(2) و آن نواحی بود. امیرشاه ملک دو هزار سوار
~~مستعد با
# ~~اسبان نیکو مقرر فرمود و شایستم4 را که از نو کران شایسته امیر شاه ملک
~~بود،
# ~~سر آن لشکر گردانیده فرمود که ایلغار کرده از راه تشکند5 به ولایت ینکی
~~در آیند.
### | شعر]
# همه به تیر نشاندن بسان آرش نیو
### | همه به تیغ کشیدن چو رستم دستان
# سنان گرفته و آندر کمان نهاده خدنگ
### | میان گشاده و از بهر جنگ بسته میان
# ~~روی به تاخت و تاراج آورده هرچه در آن نواحی یابند، غارت کنند و شایستم
~~بر
# ~~موجب فرموده ms308 امیرشاه ملک درقطع مراحل وطی منازل مسارعت نمود و آن جماعت
~~PageV01P414
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0492.png)

# ~~بر بستر امن خفته در خواب غفلت از این معنی بیخبر غافل1 که «ان الحوادث
~~قد
# ~~یطرقن اسحارا»(1) ناگاه گرفت بر خانههای ایشان [بردند] ومجموع را
~~غارتیده الجاو
# ~~غنیمت بسیار که از حد قیاس و حیز تقریر گذشته بود، گرفتند، چنانچه از
~~جمله غنایم
# ~~دوازده هزار اسب گرد آمده بود، از آن جمله شش هزار در راه تلف شده، شش
# ~~هزار دیگر پیش امیرشاه ملک رسانیدند.
# لشکر مغول که متوجه امیرشاه ملک بودند، از این حال بیخبر تا قراسمان(2)
# ~~که از توابع اترار است، رسیدند و یراق جنگ کردند و از این طرف امیرشاه
# ~~ملک [نزدیک] رسید. ناگاه این خبر هایل معلوم ایشان گشت که با خانههای
~~ایشان چه
# ~~رفته است. بدین سبب همه متفرق شدند وآن لشکر از هم فروریخت.2 امیر شیخ
# ~~نورالدین بعد از آنکه از مقاومت و جدال و جنگ و قتال3 مایوس شد و با
~~امرای
# ~~مغول قاعده وداد و رسم اتحاد بنیاد نهاده بود، دختر خود را نامزد شاه
~~جهان کرده،
# ~~چون این قضیه دست داد با پانصد سوار متو جه صوران گشته و آنجا قضیه
~~مصاهرت(3)
# ~~و مناکحت(4) به اتمام رسانید.
# چون امیرشاه ملک را این فتح روی نمود، صورت احوال پیش بندگی حضرت
# ~~عرضه داشت کرد که مغولکان5 به جانب ولایت خود معاودت نمودند. چون امور
# ~~ممالک ماوراءالنهر بر این مجاری که مذکورگشت، استمرار یافت، بندگی حضرت
# ~~به لشکرها اجازت انصراف به اوطان خویش داده از عرصهآ بادغیس به
~~دارالسلطنهآ
# ~~هرات معاودت فرمود، چنانچه ذکر آن گذشت.

PageV01P415

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0493.png)

# ذکر توجه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه1-
# به جانب ماوراء النهر و موجبات آن
# چون امیر شیخ نورالدین را از استمداد لشکر مغول کاری نگشاد و دندان
# ~~طمع در کام شکست و صورتی که بر تختهآ مخیله نقش بسته، از کارگاه2 غیب
~~به
# ~~خلاف آن روی نمود و همچنان ترک ms309 بدفعلی نمی گرفت روی به حیلت آورده کسان
# ~~به مغولستان پیش محمدخان فرستاد، مضمون رسالت آنکه بارها در بندگی شما
# ~~عرضه داشت کردم که امیر شاه ملک با شما دوست نیست و مکر و غدر می کند و
# ~~شما را بازی میدهد، باور نمی کردید. اکنون معلوم شد که تمامت الوس را
~~برهم
# ~~زد و اگر تدارک این قضیه نخواهید کرد، از این زیادت نیز به وقوء خواهد
~~رسید.
# محمدخان به سبب اغرا و اغوای شیخ نورالدین بیک3 عازم جانب
# ~~ماوراءالنهر گشته لشکرهای اطراف ممالک خود جمع کرده و با لشکری بی کران
# ~~وحشمی4 بی پایان متوجه آن طرف گشت و چون خبر توجه او به سمرقند رسید،
~~امیر
# ~~و امیرزاده جهان و جهانیان مغیث الحق والدین الغ بیک گورکان - خلدالله
~~[تعالی]
# ~~ملکه - صورت این واقعه پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی
~~ملکه
# ~~و سلطانه - عرضه داشت کرد. چون بندگی حضرت از این حال اعلام یافت به
# ~~احضار لشکرها مثال فرمود و عزیمت جهانگشائی بر صوب ماوراءالنهر تصمیم
# ~~یافت، در روز چهارشنبه سلخ ربیع الاول سنه اربع عشر و ثمانمایه5 از
~~دارالامان
# ~~هرات-صینت عن الافات6 [والبلیات] کوچ فرموده به باغ مختار(1) نزول
~~فرمود.
# ~~افواج لشکرها و طبقات حشم در ظل رایات همایون جمع آمدند و اعلام دولت
# ~~افراخته و شمشیر نصرت آخته روی بدان جانب آورد.

PageV01P416

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0494.png)

# ~~وقایع سال 814 هجری
### | شعر]
# روی بر هر طرف که می آری %~% هیم عنا فند نصرت و ظفحرت
# چون به مرغاب رسیدند، باز از پیش امیرزاده اعظم خبر رسید که مغولکان2
# ~~به ولایت خود مراجعت1 نمودند وصورت این حال چنان بود که چون محمدخان
# ~~از تختگاه خود متوجه این جانبگشت و به موضع علان باشی مابین نیکی و
# ~~صوران فرود آمد، امیر شیخ نورالدین به وی ملحق شد. در آن موضع چند روز
# ~~توقف نمودند و درعواقب این امرخطیر تامل4 نموده مقاسهآ(1) مخاصمت
~~ومناولت(2)
# ~~و وخامت عاقبت معادات پیش خاطر آورده ms310 با ارکان دولت و اعیان حضرت خود
# ~~در امضای آن کارمشورت نمود. آنها که عاقل و کاردیده و تجربه یافته
~~بودند، گفتند چه
# ~~موجب است که ما برای شیخ نورالدین از بهر خود و قوم و خلق خود دشمنان
~~با
# ~~قوت و خصمان با شوکت انگیزیم؟ و در جنگ معلوم نیست که غلبه و ظفر کدام
# ~~طرف را خواهد بود و حالا مملکت ما از ایشان ایمن است. به دست خود این
~~فتنه
# ~~انگختن و بلا بر سر خود آوردن، هیچ عاقل رخصت ندهد. بعد از تفکر و تدبر
# ~~رای جمله بر مصالحت مخمر وعزیمت برموافقت مصمم شد. ایلچی حافظ نام مقرر
# ~~فرمود و پیش امیر شاه ملک فرستاد، مضمون رسالت آنکه سابقا میان ما
~~عداوتی
# ~~نبوده و این زمان با تو دوستی می کنیم و اگر اندک صورت نزاعی واقع شد
~~بنابر
# ~~غرضی فاسد که مردم صاحب غرض و فتان در میانه5 مجال مداخلت یافتهاند. از
~~آنچه
# ~~گذشته پشیمان میباید بود. اگر میان شما و امیر6 شیخ نورالدین نزاعی هست
~~من
# ~~او را حمایت نمی کنم، شما دانید.
# چون ایلچی محمدخان پیش امیر شاه ملک رسید، او را رعایت بسیار نموده
# ~~قواعد مصادقت را استحکام داد و خوشدل و خشنود باز گردانید ونوروز بخشی
~~را PageV01P417
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0495.png)

# ~~با بیلاکات مناسب مصاحب او پیش محمدخان فوستاد. بین الجانبین تمهید
~~قواعد
# ~~مصادقت و تاکید1 بنیان موافقت دست درهم داد. محمدخان بر همان قول که
~~کرده
# ~~بود، به ولایت خود مراجعت نمود.
# بعد از این احوال از پیش امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه -
# ~~ملک یساول برسید وسخنی چند مغشوش «کالعهن المنفوش»»1) رسانید که میان
# ~~امیرزاده الغ بیک گورکان وامیرشاه ملک اندک تغییر2 مزاجی پیدا شده است.
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را این معنی به غایت غریب
~~و
# ~~عجیب نمود، چه کلی و جزوی آن طرف به امید او گذاشته بود و او را در
~~حدوث
# ~~مهمات ms311 و نزول ملمات(2) باب احد و رکن اشد3 و عماد ارفع دانسته و در
~~تحصیل
# ~~مراضی و تسهیل مباغی(3) آن فرزند آثار جد و امارات جهد از او مشاهده
~~کرده
# ~~وهنی درعزیمت حرکت بهجانب سمرقند به سبب مراجعت لشکر مغول راه یافته
~~بود،
# ~~باز بندگی حضرت متردد شد در رفتن و نارفتن. امیرزاده اعظم امیر سید علی
~~ترخان
# ~~را به جهت تحقیق آن اخبار به جانب سمرقند روانه فرمود وحضرت سلطنت
~~شعاری
# ~~به مقام اولنگ ججکتو(4) توقف نمودند تا امیر سیدعلی برسید. چون امیر
~~مشآرالیه4
# ~~به [بلده فاخره] سمرقند رسید وتفحص احوال آنجای نمود، از آنگاه باز که
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری امیر شاه ملک را منظور نظر عاطفت5 و عنایت گردانیده در
~~ممالک
# ~~ماوراءالنهر به نیابت فرزند اعزالغ بیک گورکان مقرر کرد امور جمهور به
~~فکر صائب
# ~~و نظر ثساقب او باز گذاشتند و او در مسند حکومت به امر و نهی و حل و
~~عقد و
# ~~قبض و بسط آن ممالک در اجلال اولیا و اذلال اعدا و صیانت مخلصان و
~~اهانت PageV01P418
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0496.png)

# ~~مفسدان دست مطلق داشت وانواراصطناع و آثار اجتهاد وسوابق مناصحت ولواحق
# ~~ملازمت که نویین اعظم - غیاث الحق والدین - امیر شاه ملک را در حضرت
~~امیر
# ~~صاحب قران - انارالله برهانه وثقل بالحسنات میزانه(1) - بوده و مجددا
~~در حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - بود، چون آفتاب در
~~انتشار و
# ~~چون ذره در انتثار(2) از کلفت(3) شرح و بیان و سمت تقریر و عیان مستغنی
~~است.
# ~~امیراعظم مشارالیه در آن ممالک دست از آستین تدبیر و شهامت و نفاذ امر
~~و
# ~~صرامت(4) بیرون کرده احوال آن طرف در سلک نظام منخرط گردانید و به نسبت
# ~~امیرزاده اعظم اعدل - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله
~~[تعالی]
# ~~ملکه - از کودکی1 باز اتکای او بوده و در مقام تربیت و نصیحت که اکثر
~~طباع را
# ~~تلخ آید، خاصه پادشاهان و پادشاهزادگان [را] که همه عالم را فرود ms312 خود
~~بینند و اگر
# ~~احیانا جهت مصلحتی خلاف رای او کرده باشد، آن را اصحاب اغراض بر دلیری
# ~~و سبک داشت2 حمل کرده به صورتی دیگر باز نمودند و چگونه گمان توان داشت
# ~~که نصیحت و خدمت موجب عداوت گردد.
### | شعر
# دارو سبب درد شد اینجا چه امید است
### | زاپل شدن عارضه و صحت بیمار
# فاما امثال این قضایا ازکید حساد ومکر اضداد بعید نیست، علی الخصوص
# ~~جائی که اغراض کلی و اسباب معتبر در میان آید مرغ در اوج هوا و ماهی در
~~قعر
# ~~دریا و سباع3 در کوه و صحرا از قصد بدسگالان ایمن نتوانند بود، بتخصیص
~~بر
# ~~در گاه پادشاهان و ملوک که دائما در میان ایشان حقد و حسد و بغض و
~~عداوت است.

PageV01P419

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0497.png)

# ~~میر اعظم [امیر] سیدی علی ترخان کیفیت آن وقایع معلوم کرده به اردوی
~~همایون
# ~~مراجعت نمود و امیرشاه ملک با لشکرهائی که به سبب آمدن مغول جمع شده
~~بود،
# ~~متوجه جانب مغولستان گشت. حضرت سلطنت شعاری را اگرچه بدان تمویهات
# ~~اصحاب اغراض ومزخرفات ارباب افساد التفاتی نبود و در سمع قبول جای گیر
# ~~نیامد، فاما چون اندک حکایتی واقع شده بود، در آن امر تأملی شافی
~~فرموده تدارک
# ~~آن به نوعی اندیشید که مناسب سلطنت و فراخور پادشاهی تواند بود. بنابر
~~ازالت
# ~~آن معنی عنان جهانگشائی بدان صوب منعطف گردانید تا آن وحشت بکلی زایل
# ~~گرداند. چون عزیمت سمرقند تصمیم یافت، رایات همایون در ظل ظلیل(1)
~~اقبال به
# ~~ولایت بلخ در آمده ارباب و اهالی آن مواضع1 را استمالت نموده همه را به
~~تربیت
# ~~و عنایت محظوظ2 و ملحوظ گردانید و فرمان فرمود تا آب آمویه را پل بستند
~~و در
# ~~حادی عشرین جمادی الاول سنه اربع عشر و ثمانمایه رایات همایون از آب
~~عبور
# ~~فرمود و ازطرف سمرقند امیرزاده اعظم [اعدل] مغیث الحق والدین الغ بیک
~~گورکان
# ~~- خلد الله تعالی ملکه - متوجه گشته با جمیع بزرگان و مشایخ و ms313 ارکان
~~دولت و
# ~~اعیان حضرت با جمعیتی هرچه تمامتر به مقام قشقا به بساط بوس بندگی حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه- رسیدند و در سایهآ لوای
~~همابون
# ~~مجتمع شد، همگنان را مواد استبشار روی نمود و امداد استظهار افزود و
~~فوج-
# ~~فوج فارغالبال3 منتظم الحال مراسم استقبال به تقدیم رسانیدند. حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - متوجه آن طرف گشته به دار
~~السلطنه
# ~~سمر قند رسید.
### | شعر
# در سپهر دولت آمد کامیاب و کامران %~% آن پناه خسروی آن آفتاب خسروان4
# ~~به مزار متبرک ومشهد منور و مرقد معطر امیر صاحبقران - انارالله برهانه
~~- رفته
# ~~و شرایط زیارت به جای آورده صدقات و مبرات5 به ارباب استحقاق رسانیده
~~به PageV01P420
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0498.png)

# ~~مرغزار کان گل نزول فرمود. شادمانگی(1) تمام از وصول رایات همایون به
~~دلهای
# ~~خاص و عام پیوست، اعیان امرا و ارکان دولت به تشریفات فاخر اختصاص
~~یافتند
# ~~و از احسان و عاطفت پادشاهانه بهرهئی وافی و نصیبی اوفرگرفت. مدت چند
~~روز
# ~~برای آبادانی مملکت و انتظام امور ولایت بر در شهر مقام فرمود و اطناب.
~~سراپرده
# ~~رفعت به چارطاق فلک افراشت. بعد از شش روز که به کان گل مقام فرموده
~~بودند،
# ~~نو کر امیرشاه ملک برسید و سر امیر شیخ نورالدین به درگاه آورد.1
# هر که را ستیز3 درجه طالع دولت به جرم قاطع محنت رسد، عقده ذنب
# ~~نحوست رأس شقاوت او گردد و اگر چند بر مزید رای ثاقب و فضیلت عزم صائب
# ~~آراسته باشد و به ممارست روزگار مرد آزمای4 پیراسته گشته هر اندیشهئی
~~که کند و
# ~~مهمی که پیش گیرد، مادهآ وبال و تشویش خاطر و مآل او گردد، به حدی که
~~از نظر
# ~~سعادت سعدین اثسر نحوست نحسین یابد با رایی متین و رویتی پیش بین و
# ~~نضارتی215) کامل و مهارتی درفنون دانش شامل6 چون درمباشرت عملی خوض
~~کند،
# ~~از سهو وخطا سالم نماند، غطای(3) غفلت دل و بصیرت او را پوشیده گرداند. ms314
~~از
# ~~آنچه بر خلاف اندیشه او شکلی دیگر از پردهآ روزگار بیرون آید و او را
~~در معرض
# ~~هلاک افکند، غافل گرداند.
### | شعر
# هزار نقش بر آرد زما نه و نبود %~% یکی چنا نکه در آیینهٔ‌ تصور ماست
# ~~اگر کسی را در این معنی ریبتی باشد و حکایت متقدمان مصدق نمیدارد.

PageV01P421

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0499.png)

### | سر
# گر نیست باورت زمن اینک بیا ببین
# ~~به چشم حقیقت صورت این حال مشاهده فرمای و به گوش هوش حکایت این واقعه
# ~~استماع نمای. در تواریخ متقدمان و مصنفات سلف که به نظم و نثر مرتب و
~~مدون
# ~~گردانیدهاند، چنین حادثهئی که معاینه گشت به حیز حدوث نیامده «ماسمع
~~بمثله
# ~~الاخرون وماشاهدالاولون».(1)
# وکیفیت این واقعه چنان بود که چون امیر سیدی علی ترخان از سمرقند
# ~~پیش بندگی حضرت آمد و امیرشاه ملک متوجه امیر شیخ نورالدین شد - چنانچه
# ~~ذکر آن گذشت = به کنار سیحون رسیده استعداد پل بستن کردند و امیر شیخ
# ~~نورالدین از این حال اعلام یافته قاصدی پیش چنگزاغلان فرستاد، مضمون
~~رسالت
# ~~آنکه من با امیرشاه ملک بد کردهام و از او شرمندهام و به خود عذرخواهی
~~نمی-
# ~~توانم کرد. اکنون متوقع آنکه واسطه شوی و میان ما اسباب وسایل مصلحت و
# ~~تمهید اساس مصادقت و تأکید بنیان موافقت مستحکم گردانیده به چربی زبان
~~قلم
# ~~در انفاذ مر اسلات و مجاملات و ایراد حسن مقال امیرشاه ملک را از راه
~~تعدی و
# ~~عزم تصدی از خصومت بگردانی و نوکری رسمشناس سخن گزار که به کفالت او
# ~~کفایت مهمات باز توان گذاشت و به آداب1 رسالت آب لطف با آتش عنف جمع
# ~~تواند کرد و زهر مکاوحت2 در عسل مناصحت داند آمیخت، بدین مهم نامزد
~~فرموده
# ~~از هر نوع که از این طرف تعقل3 نمائی بر آن موجب به تقدیم رسانیده آید.
# امیر چنگیزاغلان متقبل شده در اصلاح ذات البین و تسکین نایره و اطفای
# ~~جمرات(2) فتنه کوشید و از مقاسه4 و مخاصمت و وخامت عاقبت ms315 معادات و
~~مناولت5
# ~~تحذیر(3) کرد. رمضان اوزبک را که از اعیان نوکران او بود، پیش امیرشاه
~~ملک
# ~~فرستاد، مضمون رسالت آنکه توقع به کرم عمیم و مروت جسیم آن چنان است که
~~PageV01P422
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0500.png)

# ~~قضای حاجت و اجابت ملتمس این جانب رد نفرماید و نصیحت قبول کنند چه
# ~~معلوم ومحقق است که شجرهٔ‌ مخاصمت الا ثمره ندامت نیاورد و تخم مکاوحت
~~جز
# ~~ریع غرامت ندهد و دنیاکرای(1) نزاع نمی کند، علی الخصوص شما را که
~~سوابق
# ~~موالات1 و لواحق مصافات در میان بوده حق نمک و صحبت قدیم یاد آورند و
~~از
# ~~طریق فساد به منهج سداد گرایند و با یکدیگر طریق مدارا و سازگاری پیش
~~گیرند تا
# ~~مردم درمیان خراب نشوند وخونهای ناحق ریخته نگردد. اگر چنانچه این
~~نصیحت
# ~~به سمع قبول اصغا نمایند، من قبول می کنم که فیمابعد(2) امیر شیخ نور
~~الدین بر
# ~~امثال حرکات گذشته اقدام ننماید و از آنچه مقررکرده2 شود، تجاوز
~~ننماید.
# امیر شاه ملک در جواب چنگیزاغلان فرمود که شما را معلوم است که هیچکس
# ~~با بندگان حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چندان
~~تهور و
# ~~تجبر(3) که او را اتفاق افتاد، در ضمیر نیاورده و بعد از آن یک سرموی
~~از آن غرور
# ~~و نخوت که هفوت محض و زلت صرف است، انحراف نجسته [و از مظلمهآ آن
# ~~غایلهآ بی طایفه استبداد بی بنیاد پای پس نکشیده] امروز اگر راست می
~~گوید و سر
# ~~صلح دارد، مییابد که تومان آقا3 و برادرش شیخ حسن و نو کرش شنکم و
~~فرزندش
# ~~محمود شاه را پیش ما فرستد تا ما بر سخن او اعتمادکرده صلح کنیم، والا
~~(ین
# ~~سخن به جائی نمیرسد و این مثل پیش او فرستاد که «هر کس شیر گرم خورده
~~است
# ~~تا آب را پف نمی کند، نمیخورد». شیخ نورالدین ما را بسیاری بازی داده
~~است
# ~~بر سخن او اعتماد نمانده [است].
# چون از طرف امیر چنگیزاغلان این ms316 حکایت با امیر شیخ نورالدین رسید،
# ~~از این جانب مایوس گشته، علی کا نوکر امیر عمر تابان را که مدت چهار
~~ماه بود
# ~~تا گرفته بود و دربند داشت، او را پیش امیر موسی کا و امیر دولتخواجه
~~فرستاد که PageV01P423
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0501.png)

# ~~شما تا به کی جانب شاه ملکاندا1(1) گرفتهاید؟ حالا وقت آمد که طرف ما
~~نیز بگیرید
# ~~و به رفق و مجاملت و مواسا(2) و ملاطفت میان ما آشتی پیدا سازید. اگر
~~چنانچه از
# ~~سر درشتی، و خشونت سخن گوید، او را به نرمی و لطف از آن منع کند، چه هر
# ~~کس او برای مصلحت سعی می کند، میباید که سخن از طرفین گوید و یک جهت
# ~~نگیرد میان لطف و عنف و تودد(3) و تمرد قضیهآ مصالحت قراری یابد تا هم
~~جانب
# ~~ناموس مرعی ماند و هم غرض و مقصود به حصول پیوندد.
# امیر موسی کا و امیر دولتخواجه در جواب گفتند هرچه امیرشاه ملک فرماید
# ~~اگر التزام خواهی نمود ما پای در میان نهاده پیش آن مهم باز رویم و در
~~رفع ومنع
# ~~از خصومت سعی نمائیم. والاکوشش ما به جای نرسد. شیخ نورالدین باز خبر
# ~~فرستاد که هرچه مصلحت بینید، چنان کنم.
# امیرشاه ملک امیر موسی کا و امیر دولتخواجه را پیش امیر شیخ نورالدین
# ~~فرستاد وخود بر عقب روانه شد. ایشان به یک روز بیشتر به صوران رسیدناد.
# ~~امیرشاه ملک روز دیگر برسید و پیش امیر شیخ نورالدین فرستاد که اگر
~~چنانچه به
# ~~گناهانی که در این مدت کردهای، اعتراف داری و می گوئی بد کردهام، من با
~~تو
# ~~صلح می کنم، والاکه به گناه خود معترف نمیشوی و بر آن معنی اصرار می
~~نمائی،
# ~~میان من و تو جنگ است.
# امیر شیخ نورالدین گفت که امیرشاه ملک با دو نوکر به در قلعه آید و من
~~نیز
# ~~با دو نوکر از قلعه بیرون آیم و یکدیگر را ببینیم و مشافهة (4) بیرسول
~~و پیغام ms317
# ~~سخن گوئیم. امیرشاه ملک ملتمس او مبذول داشته با دو نوکر به در قلعه
~~آمد و شیخ
# ~~نورالدین با دو نوکر بیرون آمد. یکدیگر را سلام کردند و کنار گرفتند و
~~پرسیدند.
# ~~امیرشاه ملک فرمود که مجموع خلایق خرد و برزکرا مفررست و حاص وعام را
~~PageV01P424
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0502.png)

# # وفایع سال 14 هجری %~% 435
# ~~مصور که حضرت امیر صاحبقران - انار الله برهانه - ترا به مثل فرزندان
~~تربیت
# ~~فرمود1 و به درجه و مرتبهیی بزرگ رسانید و حق تربیت و نعمت آن حضرت در
# ~~ذمت تو [اظهر من الشمس وابین من الامس](1) از آفتاب روشنتر2 است وخود
~~از راه
# ~~انصاف در آی و بازاندیش تا هیچ آفریده با این خاندان سلطنت که عقد
~~ایامش از
# ~~انفصام مصون باد و توالی شهور و اعوامش به دوام مقرون، این جرات و بی
~~حرمتی
# ~~کرده است که تو با وجود آنچه رفت و گذشت «الهاضی لایذکر ».21) من برکرم
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه [و سلطانه] - اعتماد آن دارم که
~~اگر
# ~~از در توبه و اعتذار در آئی و طریق انابت و استغفار سیری و شعار بندگی
~~حضرت1
# ~~ودولت قاهره - ثبتهاالله قواعدها -(3) ظاهر گردانی، من متقبل میشوم که
~~تراگزندی
# ~~نرسد. شیخ نورالدین در جواب گفت: ریسمانی که بگسیخت، دیگرباره درست
# ~~نمیشود و اگر[چه] پیوند کنند، البته البته بی شک گره باقی است و شک در
~~این نه.4
### | نظم
# رشته چو گسست واتوان بست %~% اما به میان گره بماند]
# امیرشاه ملک گفت: آنچه من صلاح میبینم بنابر مصلحت تست، اگر چند
# ~~ترا موافق نمیافتد، اما زود باشد که پشیمان شوی «کلاسوف تعلمون ثم
~~کلاسوف
# ~~تعلمون3».(4)
### | شهر
# نیکخواهان دهندپند ولیک %~% نیگبختان بوند پندپذیر PageV01P425
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0503.png)

# حدیث مناصحت وقضیهآ مصالحت بر موجبی قرار نگرفت. امیرشاه ملک از
# ~~در دروازه بر کنار خندق به سوی برجی که تومان آقا در آنجا بود، روان شد
~~که او
# ~~را سلام کند. بعد از آن نوکران امیر شیخ نورالدین قریب پنجاهنفر از ms318
~~قلعه بیرون
# ~~آمدند. امیرشاه ملک ایشان را به زیر چشم نگاه میداشت که اگر به طرف او
~~میل
# ~~کنند و دریابد که قصد او دارند، در پیش صحرا بود تاخته به مردم خود
~~پیوندد و
# ~~تومان آغا را سلام کرد، از سر برج جواب داد و حضرت صاحب قرانی -
~~انارالله
# ~~برهانه - را یاد1 فرموده در گریه شد. ساعتی نیک مکالمهآ ایشان برداشت.
~~امیر شیخ
# ~~نورالدین و نوکران در قلعه رفتند. باز امیرشاه ملک به در دروازه آمد و
~~امیر شیخ
# ~~نورالدین را طلب فرمود با دو2 نوکر بیرون آمد و امیرشاه ملک نیز با دو
~~نوکر
# ~~ایستاده بود.
# امیرشاه ملک با خود اندیشید که کاری باید کرد که نام ما در جهان بر سر
~~آید و
# ~~در این فرصت به قوت رای متین و عزم مبین طریقی اندیشیم که چون در عمل
~~آید
# ~~و به فعل رسد، روزنامه سعادت به ذکر آن جمال گیرد و بر روی روز گار
~~یادگار
# ~~ماند. اگر اقبال یاری کند و دولت مساعدت نماید، به نام رسیده کام خویش
~~از دهان
# ~~شیر وکام نهنگ بر آورده شود، چه ادراک امانی در اقتحام(1) اخطار و
~~ارتکاب
# ~~اهوال(2) است و دست یافتن بر ایام و مرادات متعذر و هنگام فرصت عزیز
~~الوجود
# ~~و چون در حیز تیسیر آید، تقصیر نباید کرد و چون بر معادی(3) دولت و
~~اعادی
# ~~مملکت نصرت دست داد و اوقات سعادت روی نمود، آن را غنیمتی بزرگ وموهبتی
# ~~خطیر باید شمرد. و با خود اندیشید که حالی بر وی زند. باز اندیشید که
~~با هر یک
# ~~دو نو کر است و در قلعه نزدیک، مبادا4 که او را بزودی مدد نرسد و کاری
~~دست
# ~~ندهد، فرمود که روز بلند شد و ما گرسنه شدهایم و هواگرم است. اکنون می
~~باید
# ~~که از برای ما شامیانه(4) بفرستی و خوردنی تا ساعتی بیاسائیم. از این
~~شیوه فصلی PageV01P426
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0504.png)

# ~~وقایع سال 814 هجری
# ~~راند و ms319 به دمدمه او را فریفته گردانید. آه از دنیای غدار و فریب اهل آن
~~با یکدیگر!
# ~~القصه1 از خدیعت و مکیدت آن مقدار که میسر بود،2 [رعایت کرد و
~~چربزبانی] به
# ~~ظهور رسانید3 و تواضع را عدت عداوت و سلاح عناد4 ساخت، چندانکه او ایمن
# ~~شد و دل بر آن نهاد که میان ما به5 مصالحت خواهد انجامید.
# چون این میعاد بر این جمله مقرر [شد] و مخمرگشت، پستر آمد. مقدار
# ~~دو تیر پرتاب و امیر موسی کا و امیر دولتخواجه را پیش امیر شیخ نور
~~الدین
# ~~فرستاد و با ایشان چنین گفت که این بی دولت را نصیحت کنید که البته خود
~~برود و
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را ببیند، والاکه
~~خود
# ~~نمیرود، فرزند خود را یا برادر را بفرستد. ایشان برفتند و آنچه شرایط
~~نصایح
# ~~بود، به جای آورده، قطعا واصلا مفید نیفتاد وامیر2 شیخ نورالدین از آن
~~معنی امتناع
# ~~نمود.
# امیر موسی کا و امیر دولتخواجه باز پیش [امیر] شاه ملک آمدند وگفتند: این
# ~~سخن با او به جائی نمیرسد و مزاج او علاج پذیر نیست و نصیحت به هیچ وجه
# ~~قبول نخواهد کرد. امیرشاه ملک با ایشان گفت: او سخن قبول نمی کند.
~~اکنون تدبیر
# ~~آن کار چیست وشما چه صلاح میبینید؟ ایشان خاموش گشتند. امیرشاه ملک
~~گفت:8
# ~~من یک فکر کردهام و فرصتی9 دست داده است که امیر شیخ نورالدین با یک
~~[نوکر
# ~~یا] دو نوکر از قلعه بیرون می آید و اعتماد مینماید1 شاید که در این
~~فرصت
# ~~کاری بر آید و شاخ امید ما به بر آید که فرصت تیغی است که سرسر کشان در
~~پیش
# ~~اندازد و کمندی که سوی قالب مراد یازد و سمندی که در میدان مراد ادراک
~~امنیت
# ~~تازد و سپیده دمی که سرخی آفتاب حصول نهمت را از سیاهی شب انتظار عیان
# ~~گرداند که گفتهاند: «الوقت سیف قاطع و الغرصة مفتاح الفرج»1) [و در ms320 این
~~معنی
# ~~گفتهاند]: PageV01P427
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0505.png)

### | شه
# از سعادت نصیبه بر گیری %~% فرصت وقت اگر بگه داری
# کارها زپر دست خویش کنی %~% حر توفرصت زدست نگذاری
# [وازکلمات سنگین است: ان بلوغالامال فی رکوب الاهوال والفرصة1 تمرهر-
# ~~السحاب والقعود2 من اخلاق العجائز والقناعة من طباع البهایم ](1) چه
~~فرصت چون
# ~~برق لامع وشهاب ثاقب است.
### | شعر
# چو بینی خصم را افتاده در آب %~% مگیرش دست و بر نه پای بر فرق
# هما نا غرق فرعون آن زمان بود %~% که موسی رسته گشت از آفت غرق
# هر که فرصتی فایت(2) گرداند، بار دیگر بر آن قادر نشود و پیش پشیمانی و
# ~~ندامت سود ندارد. وامیرموسی کا وامیردولتخواجه گفتند: به چه نوع
~~فکرفرمودهاید؟
# ~~امیرشاه ملک گفت: هرقداق را بفرستم و دیرست که امیر شیخ نورالدین او
~~را2
# ~~ندیده است. بیشک چون او را ببیند، خواهد پرسید و او را در آغوش خواهد
# ~~گرفت. هرقداق پیاده شود و او را به وقت آغوش گرفتن از اسب به نشیب کشد.
# ~~چون هرقداق اورا بگیرد، پیش از آنکه او را مدد رسد، مابرسیم4 و کار او
~~آخر کنیم.
# ~~امیر موسی کا و امیرحمزه در جواب گفتند: شیخ نورالدین از آن کسی نیست
~~که
# ~~همچنین قصد او توان کرد و او به حیلت و مکاری خود را از همه کس زیادت
~~می-
# ~~داند. بدین طریق مرتکب این خطر و مرتقب(3) این ظفر نتوان شد، مگر آنکه
~~خصم
# ~~از این اندیشه5 غافل باشد و از این کید ذاهل(4) و میشاید که او خود
~~متوفی و PageV01P428
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0506.png)

# ~~وقایع سال 814 هجری
# ~~متحفظتر(1) باشد و به ثبت اندیشه و ترتیب کاری دیگر مشغول و از اندیشه
~~مکایدت
# ~~ما خالی نباشد. چگونه متصدی این کار توان شد. نیک در آغاز و انجام این
~~نگاه
# ~~باید کرد و مداخل و مخارج آن به فکر1 صافی و اندیشهآ وافی بباید دید،
~~چه کاری
# ~~پرخطر است و دیگر آنکه [به] وقتی که سخن صلح در میان است، ms321 در فکر مکر و
# ~~خداع بودن مناسب نمینماید و تا جهان باشد، هر دانا و عاقل که این سخن
~~بشنود،
# ~~نیکی نگوید، بلکه بدنامی هرچه تمامتر باشد.2
# چون امیرشاه ملک دید ایشان که در این قضیه موافقت نمینمایند، سخن را
# ~~از این صوب3 بگردانید و با ایشان از این معنی دیگر هیچ نگفت و با
~~خودگفت
# ~~نرسد و این سر باکسی در میان نباید نهاد، چه کتمان اسرار متضمن دو
~~فایده ظاهر
# ~~است: اگر اندیشه و تیر اصابت بر هدف اجابت آید،4 ظفر و نجاح، و اگر
~~تقدیر
# ~~مساعدت ننماید و خلل وخطری در آن داخل بود، سلامت از غیبت و منقصت3/5]
# ~~رکاکت(4) رای و سخافت عقل. ایشان راگفت: یکبار دیگر بروید و این بی
~~دولت
# ~~را نصیحت کنید که البته چون خود پیش بندگی حضرت سلطنث شعاری - خلد الله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه6 - نمیرود و فرزند یا برادر خود را نیز نمیفرستد،
~~یک دو
# ~~نو کر نیک خود را بفرستد که ما را نیز ناموسی است تا بازگشتن را سببی
~~باشد.
# ~~امیر موسی کا و امیر دولتخواجه باز پیش امیر شیخ نورالدین رفتند.
# در این حال امیرشاه ملک همچنان بر طریق مکر و خدیعت و غدر و وقیعت
# ~~ثابت قدم بوده،7 هرقداق را طلب فرمود و گفت: تو مرا به جای برادری بل
~~بیشتر
# ~~و امروز چندانچه8 مینگرم از جمله یاران به کار آمده ترا می بینم که در
~~چنین امری PageV01P429
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0507.png)

# ~~از او چشم معاونت و مساعدت توان داشت. اگر امروز قدم جرات در پیش نهی
# ~~و بر این معنی که در خاطر من گذشته است، اقدام نمائی، یمکن که ظفری روی
# ~~نماید وآن دلاوری بر روی روزگار تاریخی گردد. پیش شیخ نوزالدین باید
~~رفت
# ~~و چون ترا ندیده است، شک نیست که چون چشم او بر تو خواهد افتاد، ملتفت
# ~~احوال تو خواهد شد و از جهت تعظیم ترا در آغوش خواهد گرفت. چون نزدیک
# ~~رسی ms322 پیاده شو و چون سر فرود آرد که ترا در آغوش گیرد، او را دلیر و
~~مردانه در
# ~~بغل گیر و چون از پس پشت او دست تو به هم رسد، او را محکم بگیر و ازاسب
# ~~به نشیب کش. ما خود چشم بر تو داریم. او را از اسب به زیر آوردن به
~~عهدهآ تو1
# ~~و ترا نگاه داشتن به عهدهآ ما. هرقداق در جواب گفت: هر خدمتکاری که
~~خواهد که
# ~~اورا در نظر مخدوم ازدیگران امتیازیباشد، کاری که به دست دیگران
~~برنیاید، مرتکب
# ~~آن باید شد و این مغنی دست ندهد الا به ممارست خطب جلیل(1) و تحمل تعب
# ~~تقیل.
# وو ان جسیمات الامور منوطة %~% بمستودعات فبی بطون الاشاور](2)
### | شعر
# بنشینم چون کار به نام آید و ننگ
### | بر آتش چون کباب و بر تیغ چو ز ن
# ~~امید میدارم که چاره این کار بسازم و دستبرد خویش به دور و نزدیک و ترک
~~و تازیک
# ~~بنمایم وآنچه از نوکران وهواخواهان با اختصاص و مخلصان صادق الاخلاص در
# ~~این باب آید، به تقدیم رسانم و تا جان دارم بکوشم تا ظفری روی نماید
~~یاکشته
# ~~شوم چه مردم اسیاهی2 باید که روز جنگ ووقت نام وننگ، به عواقب کارها
~~التفات
# ~~ننماید و هنگام نبرد سر و جان بر خطر شمرد تاکام بر آید یا به کام
~~دشمنان گردد.

PageV01P430

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0508.png)

# ~~ویع سال 814 هجری
### | ظه
# # بز رگی و دیهیم جستن رواست %~% احمر چند اندر دم اژدهاست
# ~~و اگر بر خلاف اتفاق افتد وگردون دون،1 نگون رود و حال بر مزاج طالع
~~وارون
# ~~آید و آنچه مراد ماست برنیاید و دست ندهد.2
### | شعر
# # از فلک این نه اولین جورست %~% و از جهان نی نخست بیدادست
### | رباعی]
# # کردند عزیمت که شبیخون آرند %~% واز قلعه مراد خویش بیرون آرند
# یا قبضهآ شمشیر شود خون آلود %~% پا دست به زیر زلف میگون آرند
# پس امیرشاه ملک فرمود تا دویست سوار اختیار خویش نگاه ms323 داشته همه
# ~~جوشن پوش3 زرهدار شمشیر گذار که هر یک در مردی گوی مسابقت از رستم
~~دستان
# ~~ربوده بودند و از گیو و گودرز کشوادکان و گستهم نوذران زیادت آمده،
~~قریب دو
# ~~تیر پرتاب از در قلعه دورتر معد بایستادند و هرقداق بدان طرف رفت. چون
~~به در
# ~~قلعه رسید، امیر شیخ نورالدین در خواب ذهول(1) مانده از طوارق آفات و
~~خوارق
# ~~عادات روزگار که از پس پرده قضا همه بازیهای نادر و نادیده آرد، ایمن و
~~از آن
# ~~بیخبر و غافل که نازله(2) دهر پیش از آمدن خویش، رسولی نفرستد که از
~~وقت
# ~~نزول او باخبر باشی.
### | شعر]
# یا راقد اللیل مسرورا باوله %~% ان الحوادث قد یطرقن اسحارا(3)
~~PageV01P431
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0509.png)

# چون چشم او بر هرقداق افتاد، آواز داد و او را گرم بپرسید. به دولت
# ~~حکومت خود مغرور گشته و از مکر و غدر روزگار و بوالعجبی سپهر دوار
~~غافل.
# ~~هرقداق پیاده گشت و چند کرت زانو زده پیش آمد. عقلا گفتهاند: هرچند از
~~دشمن
# ~~دانا و مخالف داهی تودد بیش بیند، در بد گمانی و خویشتن نگاه داشتن
~~مبالغت
# ~~زیادت باید کرد و دامن بهتر باید درپیچید. در هیچ حال از دشمن ایمن
~~نباید بود.
# ~~در هنگام نزدیکی ازمفاجا(1) اندیشه باید کرد و چون مسافت درمیان افتد،
~~ازمعاودت
# ~~و اگر هزیمت شود، از کمین و اگر تنها بیند، از مکر، چه اگر غفلتی ورزد
~~و
# ~~ازخمگاهی خالی گذارد، هر آینه کمین دشمن گشادهگردد. پس از فوت فرصت
# ~~پشیمانی سود ندارد. فاما برهر کس که قضای محتوم نازل گشت واجل معلوم
~~برسید،
# ~~بی اختیاری به منقاد اجل و میعاد فنا دود، چنانچه صاحب شریعت - علیه
~~الصلوة
# ~~والسلام - می فرماید اذا ارادالله انفاذ قضائه و قدره سلب عن ذوی
~~العقول عقولهم حتی
# ~~ینفد فیهم قضاوه وقدره.1(2)
# چون هرقداق پیش شیخ نورالدین رسید، امیر شیخ نورالدین آغوش باز کرد
# ~~و او را در بغل گرفت. چون دست هرقداق غدار ازپس پشت ms324 او به هم رسید،
~~محکم
# ~~بگرفت و او را از اسب به نشیب کشید و بینداخت. چون بر زمین افتاد، زانو
~~بر
# ~~سینهآ او نهاد و شمشیر از میان بر کشید. دو نو کر شیخ نورالدین مظلوم2
~~که [در]
# ~~بیرون قلعه بودند، به سر او تاختند و یکی شمشیر بر بازوی او فرود آورد.
~~هرقداق
# ~~امیر شیخ نورالدین را در زیر خود به زانو نگاه داشته3 شمشیر حواله سوار
~~کرد و
# ~~بزد، چنانکه لبهای اسب او بریده شد و اسبان ایشان رم کرد. پس شمشیر بر
~~روی
# ~~امیر شیخ نورالدین زد چنانکه دست که به منع4 شمشیر بر روی [خود] نهاده
~~بود،
# ~~انگشتها و بینی با یک نیمه کاسه سر جدا شده بود و امیر شاه ملک از دور
~~چشم بر
# ~~ابشان داشت. چندانکه دید که هرقداق دست بلند کرد تاشیخ نورالدین را در
~~آغوش PageV01P432
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0510.png)

# ~~وقایع سال 814 هجری
# ~~گیرد، عنان گذاشته با آن دویستسوار جوشن پوش چون آب و آتش بتاختند و در
# ~~یک طرفة العین به در قلعه رسیدند. هرقداق هنوز بر سینه شیخ نورالدین
~~بود، بر
# ~~پای خاست1 و یک دو شمشیر دیگر بر سر او زد. به آب تیغ آتش فعل سر او را
~~که
# ~~پر باد نخوت بود، از تن جداکرده بر خاک مذلت انداخت. اگر چه روزی چند
~~با
# ~~امیر شاه ملک شطرنج مکاوحت باخت و در بساط مقابلت و مقاتلت اسب منازعت
~~و
# ~~مخاصمت تاخت2 و در پس فرزین(1) بند احتیال213) ممکن ساخت، آخرالامر نظر
# ~~از بازی خصم برداشته و از فیل بند(3) مکر و غدر روزگار ایمن گشته از
~~رای
# ~~ناصواب در خانه مات نشست و قرعهآ حیات برافشاند.
### | شعر
# به پیل بازی خود گرچه ساخت فرزین بند
### | به یک پیاده شهرخ زاسب دور4 افتاد
# چون این مهم خطیر بر دست هرقداق بهادر مکفی شد، اثر اصطناع امیر شاه
# ~~ملک بهادر5 در حق او بدین جرات و دلیری هرچه ظاهرترگشت ms325 و فرمود که از
~~فرط
# ~~اخلاص خطری6 بزرگ به فرمان ارتکاب کرد و اجتهاد او در خدمتکاری به
~~مرتبهئی
# ~~رسید که همه عمر ممنون او خواهیم بود. هرقداق بهادر عرضه داشت که من در
# ~~خدمت مشقتی اختیار7 کودم و در بیم و هراس خطری بزرگ را ارتکاب نمودم،
# ~~به امید طلب رضا و فراغ خاطرمخدوم برمن سهل و آسان گذشت و به دست
~~بندگان
# ~~جز سعی و اخلاص نباشد، والا نفاذکار ونیل مطلوب جزبه سعادت ذات و
~~مساعدت
# ~~بخت نتواند بود و کدام خدمت در موازنه این کرامت آید که صیت نیک بندگی
~~و PageV01P433
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0511.png)

# ~~خدمتکاری بنده در میان الوس باقی و مخلدگشت و نام بهادری و دلاوری بر
~~روی
# ~~روزگار باقی بماند و این نام و ناموس همه نتیجهآ فکر صواب و تدبیر صائب
~~بندگی
# ~~مخدومی است.
# چون امیرشاه ملک را فتحی چنین بر آمد و دشمنی به قوت را بدین نوع
# ~~مقهورگردانید، چهرهآ حماست و بسالت1 به گوهر شمشیر آبدار او افراخته و
~~رایات
# ~~اعلام فتح ونصرت به نوک سنان آتش باد او افراخته، برتیسیر چنین فتحی
~~نامدار که
# ~~عروس زمانه به مثل آن سترون2 و داماد ایام از ازالت بکارت آن عاجز بود،
~~سجدهآ
# ~~شکر آورد و مواهب حضرت صمدیت را به تقدیم شرایط سپاسداری ارتباط واجب
# ~~شناخت.
# امیرشاه ملک بعد ازکشتن امیر شیخ نورالدین، قلعه صوران را محاصره
# ~~کرده بود. حضرت سلطنت شعاری کس پیش وی فرستاد که چون این واقعه دست
# ~~داد، اهالی قلعه از تو در وهماند. تو پیش ما آی تا ما بعد از آن کس
~~فرستیم و ایشان
# ~~را طلب داریم. امیرشاه ملک بر حسب صفای عقیدت و خلوص طویت(1) کمر
# ~~فرمانبرداری ومتابعت بسته روی به حضرت بهشت صفت که «واذا رایت ثم رایت
~~نعیما
# ~~و ملکا کبیرا3»(2) آورد.
# ذکر مر اجعت حضرت سلطنت شعاری از ماوراء النهر
# چون مهمات و مصالح ولایات ماوراءالنهر به اتمام رسانیده شد و امور رعایا ms326
# ~~نسقی به واجب3 یافت و موجبات ادعیهآ صالحه از وجوه حاصل آمد، چهرهآ
~~احوال
# ~~آمر و مامور به زیور حسن عاطفت و لطف تربیت آرایش گرفت و فراغ و رفاهیت
# ~~خاص و عام در پناه امن و امان و سایهآ عدل و احسان روی نمود، آری:4
### | شعر
# تا حشر منگسف نشود آفتاب احر %~% آید به زیر سایهآ عدلت به زینهار
~~PageV01P434
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0512.png)

# ~~به طالع سعد و اختر همایون حضرت سلطنت شعازی - که همیشه روزگار غلام و
# ~~فلک تابع احکام او باد - قصد مراجعت و عزیمت حرکت نموده ازکان گل کوچ
# ~~فرموده به کوک گنبد1(1) نزول کرد. در آن منزل حرم امیرزاده احمد میرک2
~~از سر
# ~~صفای عقیدت و هواداری و خلوص طویت و دولتخواهی کمر انقیاد و
~~فرمانبرداری
# ~~بسته به بساط بندگی حضرت رسید و به انواع نوازش و تربیت و احسان و
~~عاطفت
# ~~مخصوص شد.3 و امیر اعظم امیرشاه ملک نیز هم در آن منزل شریف دستبوس
# ~~دریافته،4 برقرار سابق به محل و مرتبت خویش فرود آمد و امیر و امیرزاده
~~اعظم
# ~~اعدل - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلد [الله] ملکه - در آن
~~منزل5
# ~~طوی عظیم کرد و پیش کشهای پادشاهانه به عرض رسانید و امیر6 شیخ حسن که
# ~~برادر امیر7 شیخ نورالدین بود، ایل و ارختای28) او را سر کرده کسان او
~~را ضبط
# ~~نموده با بندگی حضرت سلطنت شعاری اظهار اذعان و انقیاد نموده. بندگی
~~حضرت
# ~~تو کل چهره را پیش او فرستاد که اگر دعوی ایلی می کنی، میباید که تومان
~~آقا9
# ~~را پیش ما10 فرستی.
# و چون میان امیرشاه ملک و امیرزاده الغ بیک بهادر اندک حکایتی پیدا شده
# ~~بود، بنابر آن معنی امیرشاه ملک را فرمان شد که مصاحب اردوی همایون
~~متوجه
# ~~خراسان گردد و رکاب فرقد سای بر سمت هرات که مرکز رایت دولت و مستقر
# ~~سریر جلالت وقبله11آ جهاند اران گیتی و کعبهآ تاجوران روی زمین است،
~~روان شد.
# چون به ms327 دارالامان هرات نزول فرمودند، بعد از چند روز مهد بانوی عظمی
# ~~تومان آقا برسید. حضرت سلطنت شعاری در توقیر و تعظیم او کوشیده او را
~~به
# ~~محل عالی و مکان متعالی فرود آوردند و حضرت بلقیس زمان و قیدافهآ(3)
~~دوران PageV01P435
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0513.png)

# ~~گوهرشاد(1) آقا - خلدالله عظمتها و ابد سلطنتها(2) - با مجموع آقایان
~~وخواتین به
# ~~استقبال تومان آقا رفتند و او را اعزاز و اکرام تمام نموده طویها کردند
~~و مال و
# ~~متوجهات قصبه کوسویه که در زمان حضرت صاحبقرانی سیورغال آن خاتون
# ~~معظمه بود، برقرار بر نواب او مسلم داشته آمد و تا حالاکه روز تحریر
~~است در
# ~~آن موضع ساکن است1 و عمارات خیر از اربطه و خوانق(3) و مدارس ساخته و
~~به
# ~~یمن معدلتش2 رعایای آن مواضع از وی آسوده و مرفه الحالاندو از تخصیصات
# ~~و ناواجب دیوان ایمن.3
# ذکر وفات امیرزاده خلیل سلطان بهادر و والدهاش خانزاده(4)
# طاب نراهما و غفر لهما،(5)
# بعد از آنکه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - از
# ~~ممالک ماوراءالنهر به جانب خراسان معاودت نمود، از طرف عراق خبر واقعه
~~PageV01P436
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0514.png)

# ~~دلگداز جانسوز و نایبهآ تن کاه جگردوز امیر و امیرزادهٔ‌ اعظم - شمس
~~فلک المغفرة
# ~~والرضوان بدر سماء1 المرحمة والغفران - امیرزاده خلیل سلطان - شرف الله
~~بقدومه
# ~~شرف الجنان:
### | شعر
# آنکه صیت بدل و احسانش در اقطار2 جهان
### | بود از راه جها نگیری چو تیغ آفتاب
# ~~رسید که در ممالک ری به عارضهآ مرضی دو سه روزه شب چهارشنبه شانزدهم
~~رجب
# ~~سنه اربع عشر و ثمانمایه در مقتبل13) جوانی و نضارت غصن زندگانی از
~~طارم
# ~~پادشاهی و سرای انس روی به عالم قدس کرده و از مرحلهآ دنیای غدار فانی
~~توجه
# ~~به دارالامان جنان که سرای باقی اشارتی بدان و بشارتی از آن است،
~~آورده، یعنی
# ~~آفتاب شرف و جلال در مغرب زوال افول کرد و مهر سپهر فلک و اقبال در
~~نقاب
# ~~سحاب اجل متواری گشت، یوسف کنعان جود و ms328 احسان که عزیز مصر فضل و امتنان
# ~~بود، در تک چاه فنا محبوس ماند و رقم وجود آن سردفتر ابنای سلاطین و
~~فذلک
# ~~عقد ملوک روی زمین از جریدهآ بقا مطموس شد.
### | شعر
# کو کبی از میان انجم شد %~% یوسفی از برآدرآن حلم شد
# ~~با حسرت شباب به منزل تراب تحویل فرموده، ملک و دولت و کامرانی و جاه و
# ~~عظمت و جوانی رادع2) و دافع اجل نیامد.4 PageV01P437
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0515.png)

### | شعر
# ~~زملک و دولت باقی نبود هیچ ولیک
### | چچه سود ازآین چوچنین بود در اجل مسطور
# ~~[چو جره باز(1) اجل بال قهر بگشاید
### | به پیش ضربت او چه عقاب و چه عصفور (2)
# ~~مباش ای دل غافل به کار عابم شاد
### | مشو به نعمت دنیای بیوفا مفرور
# ~~محدار چشم زدوران چرخ بهروزی
### | گه دور دور نفیر است ودار، دار غرور]
# ~~از حدوث این حسادثه هایل و نزول آن نازلهآ مشکل که چون شوکت هیبت
# ~~ولولهآ روز نشور و صدمت زلزلهآ «یوم ینفخ فیالصور*31)» بود، دلهای
~~عزیزان در
# ~~آتش و جانهای جهانیان در کشاکش:
### | شعر
# عمت فضایله نعم مصایبه %~% والتاس منه کلهم ماجور(4)
# ~~ارباب عقول سلیم و اصحاب طباع مستقیمه1 از حدوث این احوال ووقوع
# ~~این اهوال در حال زبان مقال بر گشادند.
# ~~آن کان مکرمت که تو دیدی خرآب شد
### | و آن بحر موهبت که شنیدی سراب شد PageV01P438
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0516.png)

# از بس که خون دیدهآ احباب موج زد
### | ازگریه چرخ بر سر طوفان حباب شد
# هنوز گوش از صدمت صدای زلازل کوس رحیل خلیلی1 - نورالله مرقده(1)-
# ~~خلاص نیافته و جراحت آن خبر2 ملتیم نشده طنین ارتحال والدهاش مهد بانوی
# ~~عظمی خانزاده - سقاها الله من ینابیع المغفرة وکساها من حلل الرحمة(2)
~~- درشرفات
# ~~قصر دماغ و غرفات حجرهآ خیال پیچید که در مشهد مقدس رضوی3 - علی
~~ساکنها-
# ~~التحیة والسلام - از دارغرور(3) به سرای سرور انتقال فرمود. ایزد
~~سبحانه و تعالی
# ~~آن ملکه عادله را بیامرزاد و چنانکه سیده نساءالدنیا بود، سیده نساء
~~الاخره گرداناد.
# ذکر ms329 شدت این دو واقعهآ هایله و شرح ضجرت این دو داهیه(4) معضله4 که
# ~~بیان و بنان را قدرت تقریر و قوت تحریر آن نیست، آتش در خانهها افکنده
~~و دود
# ~~از دلها بر آورده اصحاب بصیرت وارباب خبرت را معلوم و مفهوم است که
~~عواقب
# ~~ممازجت(5) و مواصلت(6) ارواح با ابدان مفارفت ومباعدت(7) است واواخر
# ~~اجتماع و اتصال هیولی(8) با صورت افتراق و انفصال وطنطنهٔ‌ کوس
~~«الحمدلله
# ~~العلی الکبیر والیه المرجع والمصیر»(9) به گوش پادشاه وگدا وصالح وطالح
~~و
# ~~غنی وفقیر وبزرگ و کوچک خواهد رسید و نقش «الموت کاس و کل الناس شار
~~بها»(15)
# ~~بر لوح وجود هر صاحب وجود در ازل کشیدهاند و ساقیان دور اجل جام («کل
~~نفس PageV01P439
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0517.png)

# ~~ذائقة الموت»(1) برای خواص و عوام مالامال کرده این حال را امری مطاع
~~واجب-
# ~~الاتباع باید دانست و بر مقتضای فاصبر صبرأ جمیلا0(2) و بشرالصابرین
~~الذین اذا
# ~~اصابتهم مصییة قابوا انالله و انااثیه راجعون»3*(3) پای در دامن صبر و
~~سکون1 باید
# ~~کشید تا ثواب جزیل و اجر جمیل حاصل گردد، چه تسلیم و رضا به حکم قدر
~~وقضا
# ~~وظیفهآ عقل رهنمای و طریقهآ رای عالم آرای است. پس در وقوع نوایب و
~~نزول
# ~~مصایب صبر و تسلیم را سرمایهآ کار و پیرایهآ روزگار خویش ساختن
~~پسندیدهتر و
# ~~به نیل مرضات حق عزوجل که در دو جهان مقصود اخیار(4) و مطلوب ابرار
~~است،
# ~~نزدیکتر . ایشان به جزای اعمال خویش رسیده بیشک مساعی که در خیرات
# ~~نمودهاند، مشکور گشته باشد و اگر زلتی که بنی آدم از آن معصوم نتواند
~~بود از
# ~~ایشان در وجود آمده مغفور و معفو شده باشد. اما آدمیزاد را در امثال
~~این وقایع
# ~~از دور ایام حیات نفرتی حاصل میشود و با سپاه این حوادث صفوت ورد
~~زندگانی
# ~~به کدورت مبدل می گردد. پس عاقل باید که به نظر بصیرت در دنیا که لذات
~~اوچون
# ~~روشنائی برق و تاریکی ابر بیدوام و ثبات است، تامل ms330 نموده بداند که مثل
~~آدمی
# ~~و احوال او و سرانجام و مآل او:2
### | شعر
# هست اندوه و درد و حسرت و آه %~% اندپشهآ شب، غم سحر گاه
# از ضربت قهر او نرسته %~% نیشاه وگدا نه پیر و بر ناه
# هرکس که در او مقام دارد %~% ها نند مسافری است بر راه PageV01P440
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0518.png)

# آن مسافر که منزل اول او مهد است و مسکن آخر لحد و میان این دو منزل
# ~~مرحلهیی چند معدود و روزی چند محدود و هر سالی چون مرحلهیی و هر فصلی
# ~~چون رباطی و هر ماهی فرسنگی و هر هفته چون میلی و هر روزی قدری و هر
# ~~ساعتی مسافتی و هر دمی قدمی:
### | شعر
# # هر آن چیز کایدهمی در شمار %~% سؤد گر نخوانسی ورا پایدار
# و آدمی در او ایمن و ساکن شده و مرفه و فارغ نشسته و از حال منزل آخر
# ~~فارغ و از مقام زوال و انتقال بی خبر وهر ساعت فلک غدار به زبان فصیح و
~~لفظ
# ~~صریح با او می گوید:
# # بنگرکه به سر رسید افسانهآ عمر %~% آمد به گداز شمع، پروانهآ عمر
# # تو غافل وخوش نشسته وباد اجل %~% هم کاه آمید برده هم دانهآ عمر
# حق سبحانه و تعالی همه را دیدهآ عبرت بین و دلی منور به نور یقین کرامت
# ~~کناد و مجلس عالی حضرت سلطنت شعاری را وارث اعمار داراد و در ملک و
# ~~کامرانی بقای جاودانی دهاد بمحمد و آله الطاهرین الطیبین الامجاد.1(1)
# ذکر وقابعی که در این سال هشتصد و چهارده در فارس و عراق
### | واقع شد
# امیرزاده اسکندر در ممالک فارس اساس سلطنتی نهاده در صفر سنه اربع
# ~~عشر و ثمانمایه لشکری سنگین ترتیب داده از شیراز بیرون آمد و عازم
~~کرمان گشته
# ~~چون به حدود ولایت کرمان در آمدند، اول به شهرسیرجان(2) رسیدند و آن را
~~محاصره PageV01P441
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0519.png)

# ~~کرد و بنیاد جنگ نهاد. از طرفین آتش حرب مشتعل شد و فتنه و ms331 آشوب در
~~میان
# ~~اهالی1 قلعه افتاد. جماعتی را برانباشتن خندق داشتند و بعضی را به حفر
~~برج و
# ~~بارو گماشت تا سیر جانیان از محاربه و مقاتله به تنگ آمدند تا غایتی که
~~بارهآ بیرون
# ~~را به طرح ریخته در قلعه کوه گریختند و به سهل فرصتی شهرستان سیر جان
~~را
# ~~بگرفتند و قلعه را مدت چهل روز محاصره کردند، کاری دست نمی داد. جمعی
~~از
# ~~لشکریان را به جهت محاصره ایشان بگذاشت و هم توکل بن بیان قوجین و شیخ
# ~~علی دزفولی وخواجه محمود خوارزمی و جمعی دیگر چون امیر فاضل و امیر
# ~~عبدالله ترخان و غیرهم به رسم ایلغار به جانب بم(1) و جیرفت(2) و سایر
~~گر مسیرات
# ~~کرمان تعیین فرمود و خود با سایر عساکر متوجه بلدهآ کرمان گردید و به
~~هر موضع
# ~~که عبور و عثور(3) عساکر اسکندری اتفاق میافتاد، اثر عمارت و زراعت
~~مندرس
# ~~و منطمس(4) میشد.
# چون امیرزاده اسکندر به نواحی کرمان رسید، جمعی که نامزد2 محاصره
# ~~سیرجان بودند دست به عیش و عشرت گشاده سر به شراب خوردن نهادند و
~~طریقهآ
# ~~حزم و احتیاط فرو گذاشته. سیرجانیان فرصت نگاه داشته شبیخونی آوردند و
~~PageV01P442
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0520.png)

# ~~وقایع سال 814 هجری
# ~~دستبردی نمودند که امرائی که به محاصره متعین بودند، به یک اسب و
~~تازیانه بیرون
# ~~رفته به امرای اردوی امیرزاده اسکندر رسیدند و چون به عرض امیرزاده
~~اسکندر
# ~~رسدند1 امیرزاده اسکندر برایشان غضب فرموده هر یک از آن سرداران را
~~تأدیبی
# ~~تمام و مالشی مالاکلام نمود به مرتبهئی که بیان قوچین را معجر پوشانید
~~و خواجه
# ~~محمود خوارزمی را ریش تراشید، سرخاب2 و سفید آب مالیده و گرد اردو
~~گردانیده3
# ~~چنانچه موجب عبرت [عالمیان از] ترک و تازیک و دور و نزدیک شد.
# و هم در این اثنا امیرزاده اسکندر امیرزاده عبد الصمد را به جانب خبیص(1)
# ~~فرستاد، اهل کرمان چون ازتوجه امیرعبد الصمد به جانب خبیص واقف شدند،
~~سلطان
# ~~حسین را با لشکری ms332 آراسته به دفع او فرستادند. چون به یکدیگر رسیدند،
~~میانه
# ~~ایشان حربی سخت واقع شد، یکی از اصحاب امیر عبدالصمد زخم خورده و
# ~~گریخته به جانب امیرزاده اسکندررفت و تقریر کرد که جمعی کثیر از کرمان
~~آمدهاند،
# ~~چنانچه امیر عبد الصمد از مقاومت ایشان عاجزاست. امیرزاده اسکندر امیر
~~جلیانشاه
# ~~برلاس را که رستم زمان بود4 با جمعی به مساعدت امیر عبدالصمد تعیین
~~فرمود.
# ~~هنوز امیر چلیانشاه بدیشان نرسیده بود که امیر برهان الدین5 عبدالصمد
~~لشکر کرمان
# ~~را منهزم گردانیده مراجعت نموده بود و امیر فاضل را به ولایت بم
~~فرستاده بودند
# ~~او نیز آن6 نواحی را تاخت کرده به اردوی امیرزاده اسکندر رسید چون
~~احوال
# ~~بدین مثابه رسید،7 امیرزاده اسکندر بر در کرمان نزول فرمود. اهل کرمان
~~از در PageV01P443
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0521.png)

# ~~صلح در آمده مرتضی(1) اعظم1 سید شمس السلة والدین بمی2) را - قدس سره2-
~~به
# ~~طریق شفاعت بیرون فرستادند و مال و خراج قبول کردند و امیرزاده اسکندر
~~را
# ~~اعتقاد تمام درشان سید3 مشارالیه بود و نیز میخواست که مراجعت نماید،
~~به سبب
# ~~نموده به اصفهان آمده است5 و قطب الدین طارمی نیز [طریق] یاغیگری پیش
~~گرفته.
# ~~این معانی موجب معاودت و مراجعت امیرزاده اسکندر شد. از در کرمان باز
~~گشته
# ~~متوجه شیراز گشت.
# و سبب رفتن امیرزاده رستم [به جانب تبریز] به در گاه امیر قرایوسف6 آن
# ~~بود - که چنانچه پیشتر ذکر آن گذشت - که در اصفهان به سبب مرور عساکر،
~~قحط
# ~~و غلائی شده بود و امیرزاده اسکندر لشکری بدان جانب فرستاده و خرابی
~~تمام
# ~~به حال آن نواحی راه یافته. امیرزاده رستم متوجه جانب تبریز شد و چون
~~امیر
# ~~یوسف از وصول او واقف گشت، طریقه اعزاز واحترام مرعی داشته کسان به
~~PageV01P444
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0522.png)

# ~~استقبال او فرستاد و او در روز یکشنبه بیست و ششم جمادی الاخر سنة
~~المذکور به
# ~~تبریز نزول فرمود و امیر یوسف در بزرگداشت و اکرام و تبجیل و احترام او
# ~~میالغه تمام فرمود ms333 و چند روز متعاقب به طوی و عشرت گذرانیدند و در
~~روزسهشنیه
# ~~سیزدهم رجب جهت روانه گردانیدن امیرزاده رستم به طرف مراغه توجه فرمود.
# ~~چون به حدود لیلان رسید، امیر محمد ساروتر کمان که از امرای بزرگ
~~تراکمهآ
# ~~عراق بود، پیش امیر یوسف آمد و در روز دوشنبه1 بیست و ششم رجب مذکور
# ~~امیرزاده رستم را با نو کران خلعتهای ملو کانه و انعامات خسروانه فرمود
~~و اسبان
# ~~خوب پیشکش کرد و جمعی را از لشکربیان همراه او روانه داشت و خود به
~~تبریز
# ~~مراجعت نمود و امیرزاده رستم چون به اصفهان رسید خواجه نظام الدین2
~~احمد
# ~~صاعدی صاحب اختیار اصفهان بود، پیش او بیرون آمد و سایر اکابر عراق
~~امیرزاده
# ~~رستم را استقبال نمودند. بعد از آنکه امیرزاده رستم یک دو ماه در
~~اصفهان بود،
# ~~خواست که قاضی احمد صاعدی را به قتل آورد بدان سبب که در [بعضی] امور
# ~~قاضی احمد مخالفت احکام رستمی می کرد. امیرزاده رستم با ارکان دولت خود
# ~~مشورت نمود که او را چه نوع از میان برتوان داشت. صلاح چنان دید که عید
# ~~اضحی نزدیک است3 چون به مبارکی عید آید او را تنها به مجلس امیرزاده
~~رستم
# ~~در آورند. چون روز عید شد و قاضی به سلام آمد نو کران او را از در آمدن
~~منع
# ~~کردند و چون او تنها پیش امیرزاده رستم آمد، جماعتی که بدان مهم معین
~~بودند
# ~~بنوعی که مقرر شده بود معامله خواجه احمد به اتمام رسانیدند و اهالی
~~اصفهان
# ~~بدین سبب با امیرزاده رستم دل دگرگون کردند و امیرزاده اسکندر امیر
~~عبدالصمد
# ~~را با لشکری به ورزنه فرستاده بود امیرزاده رستم با لشکری به سر ایشان
~~آمده بود و
# ~~ایشان را محاصره کرده بود امیرزاده اسکندر تولک و یوسف جلیل3 را به مدد
# ~~عیدالصمد فرستاد و خود نیز متعاقب ایشان روانه شد. چون امیرزاده رستم
~~از
# ~~رسیدن تولک5 و یوسف جلیل خبردارگشت، از ظاهر ورزنه به ms334 استقبال ایشان
~~رفت.
# ~~ایشان به سبب قلت خود وخرابهآ دستجرد را حصار خود ساخته پناه بدانجا
~~بردند.
# ~~امیرزاده رستم و برادرش بایقرا ایشان را چون نگین انگشترین درمیان
~~گرفته به حفر
# ~~و نقب مشغول گشتند و از جانبین آتش حرب مشتعل شد. در این حال امیرزاده
~~PageV01P445
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0523.png)

# ~~اسکندر به کوشک زرد رسید و قاصدی به ورزنه فرستادند. قراولان امیرزاده
~~آن
# ~~قاصد راگرفته پیش او بردند. امیرزاده رستم تحقیق رسیدن امیرزاده اسکندر
~~از آن
# ~~قاصد معلوم کرد و امیرزاده رستم را لشکری که همراه بود، از سوار و
~~پیاده قریب
# ~~سههزار بودند. ساختگی جنگ کردند و چون امیرزاده اسکندر غلبه بود، لشکر
# ~~امیرزاده رستم منهزم گشته به جانب شهر رفتند و لشکر امیرزاده اسکندر در
~~آتشگاه
# ~~فرود آمدند و امیرزاده رستم بالضروره ترک اصفهان1 گفته متوجه خراسان
~~شد.
# ذکر احوال امیر2 بوسف وفرزندان [او] در این سال
# در آذر با بجان و آن ممالک3
# چون امیر4 قر ایوسف تمامی خاطر از معاملات سلطان احمد بیرداخت و
# ~~تختگاه تبریزبه استقلال متصرف شد، خواست که تخت خانیت(1) واطلاق
~~سلطانیت
# ~~در میانهآ اولاد و احفاد او باشد. تختی زرین ساخته طوی عالی و مجمعی گر
~~انمایه
# ~~ترتیب داد، چنانچه تمام5 اکابرتر کمان واعیان آذربایجان را احضار
~~نموده، پیربوداق
# ~~که ارشد و اسعد اولاد او بود و به وفور کرامت و مردم نوازی آراسته6 به
~~خلعت
# ~~تاج و کمر و سریر و افسر سرافراز گردانیده او را به پادشاهی بر آن تخت
~~نشاند و
# ~~خود بر طریق نو کران دست ادب پیش گرفته خدمت نمود و چند روز متعاقب
# ~~طویهای سنگین کرده خلعتهای پادشاهانه و کمرهای مرصع به سرداران و اکابر
~~داده7
# ~~به عیش و عشرت گذرانید و امرای تر کمان و اصول و اعیان آذربایجان بدین
# ~~واسطه پیشکشهای بسیار و صدقات بی شمار آوردند و در احکام و امثله که از
~~این روز
# ~~باز به اطراف و جوانب میفرستاد، چنین مینوشته که سلطان ms335 پیربوداق خان
# ~~یر لیغدبن ابونصر یوسف بهادر نویان سوزومیز .(2) PageV01P446
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0524.png)

# و در این سال چون فصل تیرماه به آخر رسید، زمستان به تبریز آمد و قشلاق
# ~~این سال در تبریز بود و هم در این سال شاه محمد پسر بزرگتر امیر یوسف
~~مملکت
# ~~بغداد مسخر کرد، و آن چنان بود که بعداز سلطان احمد ازاعقاب ایشان
~~اولاد شاهزاده
# ~~ولدبن شاهزاده شیخ علی بودند، سلطان محمود وسلطان محمد وسلطان اویس
~~ومادر
# ~~سلطان اویس دندی(1) سلطان بنت سلطان اویس، وهر روز شخصی را به ضبط
# ~~شهرتعیین نمودندی و روزدیگربه سبب امری که واقع شدی، او را به قتل
~~آوردندی،
# ~~چنانچه دراندک مدتی چند کس راکه به مرتبهٔ‌ امارت رسیده بودند، چون عبد
~~الرحیم
# ~~ملاح و ناصرالدین دجیلی و بخشایش شحنه به قتل آوردند و شاه محمدبن
~~امیر1
# ~~یوسف در اربیل(2) بود. چون این خبرها که شنود، طمع در ملک بغداد کرد و
# ~~لشکری ساخته گردانیده متوجه شد و تا در بغداد رسیدن هیچکس از اهل بغداد
~~خبر
# ~~نداشت که ناگاه به در دروازهآ سوق السلطان فرود آمدند و دراین حال
~~سلطان محمود
# ~~پسر بزرگ شاه ولد متقلد(3) زمام حکومت بود و عبدالرحیم ملاح که در زمان
# ~~سلطان احمد به کشتیبانی شهرت داشتی، صاحب اختیار حکومت شهر و هر روز
# ~~یکی را از اعیان شهر بگرفتی و قتل کردی و بعضی را مصادره کردی و مردم
~~بغداد
# ~~از این معنی مستاصل شده بودند. امیر بخشایش را که در زمان سلطان احمد
~~به
# ~~شحنگی و داروغگی بغداد موسوم بود، گفتند: با وجود آنکه تو در زمان
~~سلطان
# ~~احمد متقلد زمام حکومت بودهای، این کشتی بان را چه محل که حکومت بغداد
# ~~کند. او با ایشان اتفاق کرده و عبدالرحیم را به قتل آوردند و در بغداد
~~دوگروهی
# ~~پیداکشت. و چون این خبر به شاد محمد رسید، جد او در تسخیر بغداد زیادت
~~شد.

PageV01P447

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0525.png)

# ~~در این اثنا سادات مشهد غروی - علی ساکنها ms336 [التحیة و] السلام - به شاد
~~محمد
# ~~پیوستند و شیخ برسیب1 و ترسون که یکی از امرای آن طرف بود، بدو پیوست و
# ~~در شهر هر روز فتنه و هر هفته قضیهئی واقع میشد تا بدان رسید که دندی
~~سلطان و
# ~~فرزندان شاه ولد دل از بغداد برداشته بیرون آمدند و به جانب شوشتر
~~هزیمت
# ~~نمودند و شاه محمد شهر بغداد را مسخر کرد و تا غایت در تصرف اوست و پسر
# ~~خود شاه علی را با امیر حسن آقا که اتابک او بود، به حکومت اربیل2
~~تعیین کرد و
# ~~بعد از آن قلعه هیت(1) نیز بگرفت و بعضی از بلوکات کردستان3 نیز در
~~حوزه
# ~~تسخیر آورد.

PageV01P448

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0526.png)

# ذکر وقایع وحوادث سنه خمس عشر و ثمانمایه(1) و تتمهآ سنهآ اربع عشر
# در اواخر سال سنه اربع عشر و ثمانمایه امیرزاده رستم بن عمر شیخ بهادر
# ~~طاب ثراهما - چنانچه ذکر آن گذشت - به و اسطه مخالفت برادرش امیرزاده
~~اسکندر
# ~~روی به جانب حضرت سلطنت شعاری که ملاذ وملجاء ملوک و اکابر وصنادید
~~روزگار
# ~~است، آورد.
# نهاده روی به درگاه او وضیع و شریف
### | گشاده گوش به فرمان او قضا وقدر
# چون به بساط بوس بندگی حضرت رسید، چنانچه دأب و عادت حضرت
# ~~سلطنت شعاری است که عموم اقاصی و ادانی را از حسن اشفاق خویش
~~بهرهوردارد
# ~~وکافهآ ارباب و نواصی را به مکارم اخلاق استمالت واجب داند و در اصطناع
~~بر
# ~~وضیع و شریف گشاده وابواب رافت و مرحمت بردور و نزدیک مفتوح به تخصیص
# ~~اقارب و عشایر که همیشه همت و نهمت بر ترویج احوال اروغ همایون و
~~دودهٔ‌
# ~~میمون گماشته همه در کنف رعایت و حمایت خود داشته1 ظلال و رافت و شفقت
~~بر
# ~~معارف2 ایشان گستر انیده کافه ایشان را به مراتب ملوک بزرگ و شهریاران
~~جهاندار
# ~~رسانیده و صورت هر آرزو که هریک را از ایشان در ساحت سینه مرتسم[2) شد،
# ~~[برفور] در کنار روزگار او نهاد ms337 و خیال هر توقع که یکی را بر قصر دماغ
~~متصور
# ~~گشت، حالی بدو رسید، علی الخصوص امیرزاده رستم که از جمله قرابتان به
~~انواع
# ~~عاطفت و اصناف مرحمت مخصوص و به زیادت تقریب منصوص بود و با طهارت
# ~~نفس وذکاء عرق به کمال عقل وفرط شهامت ووفورخرد وکیاست و محاسن اخلاق
# ~~و سوابق اخلاص مذکور و موصوف، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی)
# ~~ملکه و سلطانه - التفات خاطر به تنسیق(3) احوال امیرزادهآ اعظم گماشته
~~محافظت PageV01P449
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0527.png)

# ~~شرایط مهمات و استیفای(1) مناظم ملمات او از روی شفقت و مرحمت در ذمهآ
~~همت
# ~~خوداز فرایض سروری و لوازم ناموس شهریاری دانسته «احسن کما احسن الله
~~الیک،»(2)
# ~~را قدوه گردانیده اسباب سلطنت او مهیا ساخته لشکر و ساز وآلات جهانداری
# ~~ترتیب فرموده ترتیب این معانی و تمهید این قواعد به تقدیم رسانیده او
~~را باز به
# ~~طرف عراق روانه فرمود و امیرزاده اعظم1 مشارالیه به استظهار شفقت و
~~عنایت
# ~~بندگی حضرت و یمن تربیت و تقویت مغبوط سلاطین عالم بل محسود کافهآ امم
# ~~متقدم گشت. حق جل وعلا را که سبب اساس عالمیان است، ازمکاره(3) زمان در
~~امان
# ~~داراد - بحق الحق واهله2(4)-
# در آن زمستان حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در
# ~~دارالامان هرات - صینت عن الافات [والبلیات] - قشلامشی(5) فرمود.
# ذکر توجه حضرت سلطنت شعاری به جانب مشهد مقدس
# رضوی علی ساکنها السلام
# بعد از چند روز که چر خ دایره کردار گرد مرکز خاک گشت و اجرام
# ~~نورانی با اجسام ظلمانی زیر و زبر بر آمدند، طلیعهآ سپاه سرما پشت به
~~هزیمت داد
# ~~و مزاج هوا روی به اعتدال آورد و نسیم صبا در تربیت اطفال نامیه3 لطایف
~~صنع
# ~~و دلایل قدرت4 فرا نمود و آفتاب نوربخش به دستیاری ابر گوهربار اظهار
~~اسرار
# ~~زمین بر دست گرفت بحمدالله از همه جانب فراغ کلی حاصل بود، ازهار
~~عزایم6) PageV01P450
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0528.png)

# ~~و طلیعهآ آفتاب نصرت و جام گیتینمای ظفرست، چنان اقتضا فرمود ms338 که به
~~موسم
# ~~عیداضحی زیارت مشهد رضوی - علیه الصلوة1 والسلام - که اهل تحقیق آن را
~~با
# ~~حج اکبر مساوی داشتهاند، به جای آرد. چون این عزیمت به امضاء رسید،
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری با2 حشمتی که برید(2) اوهام از معرفت کنه آن در ششدر ابهام
~~بماند
# ~~و دولتی که ذروهآ تدویر از ارتفاع قدر آن در زاویهآ تشویر(3) افتد،
~~متوجه صوب
# ~~مشهد گشته، در روز دوشنبه نهم ذی القعده سنهآ اربع عشر و ثمانمایه از
~~دارالامان
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن الافات [والبلیات] - به موسمی که ابر بهاری
~~رخ
# ~~آتش رنگ لاله به آب لطافت میشست وباد فروردین با خاک چمن عطرمی آمیخت،
# ~~گفتی نسیم صبای دلگشای بر روضه وزیده است و بوی مشک و نکهت عنبر تحفهآ
# ~~جان آورده:
### | شعر
# # هزار نافه بر هر گوشه ئی3 گشاده صبا %~% هزار عقده به هر منزلی گسسته
~~سحاب
# چون دو سه کوچ برفتند، معلوم شد که مودود گرمسیری به باودال(4) خود
# ~~فرود4 نیامده [چون نیک] تفحص فرمودند، اوخود گریخته5 و به جانب گرمسیر
~~متوجه
# ~~شده بود و در راه کشته گشته.
# ذکر کشته شدن مودود گرمسیری
# از امارات دولت حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه و
~~PageV01P451
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0529.png)

# ~~اوضح علی العالمین بره واحسانه11) - یکی آن است که هرکس خلاف او بر دل
# ~~گذراند، جان نیرد و اگر یشت براین دولت کرد، محنت و مشقت روی بدو آرد و
~~به
# ~~هر طرف که توجه نماید، اصناف بلا وانواع عنا استقبال نمود و در ورطهآ
~~هلاک و
# ~~بوته اشتباک(2) افتاد. بر کافهآ برایا و قاطبهآ رعایا و اقاصی و ادانی
~~و اقارب و اجانب
# ~~شرقا وغربا، بعدا وقربا ازتیغ آفتاب مشهورتر و روشن تر است که تصور
~~عصیان این
# ~~دولت حاشا عن المومنین والمومنات(3)- آیتی دلسوز وتفکر کفران نعمت آن
~~حضرت
# ~~ناوکی دیدهدوز است و نسیان حقوق تربیت و تقویت1 موجب انهدام قصر حیات و
# ~~امانی و انحراف از جادهآ مطاوعت(4) واسطهآ انهزام(5) خیل ms339 کامرانی.
# دلیل صدق این مقدمه آنکه2 چون مودود از پیرک گریخته - چنانچه ذکر آن
# ~~گذشت - پیش بندگی حضرت آمد، هرچندگناه بسیار داشت، فاما چون خود آمده
# ~~بود، حضرت سلطنت شعاری به کرم وبزرگواری «العفو عندالقدرة من علو
~~الاقدار»(6)
# ~~راکار فرموده، گناه او معفو داشت و او را به یمن امان و بقای جان
~~مستظهر گردانیده
# ~~تربیت و عنایت فرمود و مدت چند گاه در بلدهآ هرات ملازم رکاب همایون
~~بود، با
# ~~عزت و حرمت در یرکهآ امرا مینشست. فاما،از کژمزاج هرگز راستی نیاید و
# ~~بدسیرت مذموم طریقت را به تکلیف براخلاق مرضی و راه راست نتوان داشت.
### | 
# از کوزه همان برون تراود که در اوست PageV01P452
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0530.png)

# چون مدت مقام او در دار السلطنهآ هرات مکثی یافت و منازع او به تربیت و
# ~~عنایت مخصوصگشت و از امارت ولایتی که متقلد1 حکومت آن بود، معزول شد،2
# ~~روزی چند دم اللیل حبلی(1) میزد و به لعل وعسی(2) تعلل3 می کرد تا به
~~وقت توجه
# ~~رایات نصرت شعار به جانب مشهد مقدس خبث باطن و رجس عقیدت و اندیشهٔ‌
# ~~خطا و رای ناصواب او را بر آن داشت که بسی اجازت از اردوی همایون تخلف
# ~~نموده شیوهآ خلاف و عصیان و راه ظلم و عدوان پیش گرفت و با فوجی از
~~نوکران
# ~~خویش کفران نعمت خدایگانی ظاهر کرده به جانب گرمسیر متوجه شد. بعد از
~~آنکه
# ~~مواکب میمون حضرت سلطنت شعار چند منزل کوچ فرموده معلوم شد که مودود به
# ~~یورت4 خود فرود نیامده به هرات فرستاده تفحص نمودند که سبب چیست و
~~مودود
# ~~از [سر] خبث عقاید خیالات فاسد به دماغ راه داده با جماعتی از مفسدان
# ~~خلیع العذار(3) لگام اضرار(4) بر سر خودرایی کشیده و پرگار مانند
~~برمرکز خلاف
# ~~چون دایرهآ طریق سرگم پیش گرفته رشتهآ سداد و زمام رشاد به دست اهرمن
~~داده و
# ~~این خیال کژ در خاطر خود راست گرفته که به طرف قندهار و گرمسیر رود ms340 و
~~در آن
# ~~نواحی فتنه انگیزد. چون به منزل برسین5(5) رسید، جماعتی بلوچان که علی
~~تیمور
# ~~رئیس و مهتر ایشان بود، به عزیمت شکار سوار شده بودند و جمعی پیاده
~~همراه [با]
# ~~ایشان دوچار(6) افتاد. علی تیمور به تفحص و استکشاف احوال او مشغول
~~گشته، از
# ~~او سوال کرد که بدین طرف6 چگونه افتادی و کجا می روی؟ در جواب گفت:
# ~~حضرت سلطنت شعاری عنایت فرموده اجازت معاودت با ولایت دادند. علی تیمور
~~PageV01P453
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0531.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~گفت: عنایت نامه بنمای، والا موقوف باید بود تاحکم برسد. مودود شمشیر
~~بر کشید
# ~~و بر او حمله کرد که حکم این است. به پشتی مشتی اراذل و استظهار جمعی
~~اوباش
# ~~که ملازم او بودند، فریفته گشته به تقریع وتهدید دست از فساد وعناد
~~کوتاه نگردانید
# ~~و به وعد وعید ترک تمرد و تعدی نگرفت. به ضرب تیغ در میدان ستیز
~~روزرستخیز
# ~~پیدا آورد. به موقف کارزار و مقام پیکار چند تن از بلوچان را مجروح
~~گردانید و
# ~~بعضی را به درجهآ شهادت رسانید. جماعت بلوچان و نو کران مودود درهم
~~آمیختند
# ~~و در ظن کاذب و خیال فاسد ایشان چنان بود که بلوچان فی الحال دست از
~~افروختن
# ~~پیکار بدارند و پای از مقام کارزار پس کشند و روی از صف هیجا گردانیده
~~پشت به
# ~~هزیمت دهند. علی تیموراز پیش مودود گریزانه شد. مودود در عقب شمشیری
~~کشیده
# ~~بتاخت. تیمور پسر علی تیمور از پس مودود؛
### | بیت
# کمر چون دل عاشقان کرده تنگ %~% چو ابروی خو بان کمانی به چنگ
# ~~در صحن صحرای ناورد از عقب او بتاخت و به فر دولتابد پیوند تیری بر
~~شانهآ او
# ~~زد که از سینهاش بیرون آمد. فی الحال ازاسب درافتاد، قلم تقدیر رقم
~~زوال برصحیفهآ
# ~~حیات او کشید و تیر فنا از گشاد1 شست قضا به هدف جان او رسید و اجل
~~محتوم
# ~~منشور بقای آن مغرور طی کرد. مودود که از سودای فاسد همه ms341 شب صبح فیروزی
~~و
# ~~تعشق بهروزی به خواب میدید، از آن تیزی و تندی انگشت ندامت به دندان
~~گرفت
# ~~و فایده نکرد.2
### | نظم
# ز تندی پشیمانی آیدت بار %~% تو در بوستان تخم تندی مکار
# پشیما نی آ نگه نداردت سود %~% که تیغ زما نه سرت را ربود3
# ~~بلوچان در یک ساعت تمام مودودیان4 را [باجمعهم] مقید گردانیدند و با سر
~~مودود
# ~~به جانب هرات روانه ساخت. قاصدی که از اردوی همایون به جهت تحقیق و
~~PageV01P454
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0532.png)

# ~~تفحص تخلف مودود به هرات نامزد شده بود، همان روز سر مودود با نوکران
# ~~ماخوذ او مقارن با یکدیگر به دار السلطنهآ هرات - صینت عن الافات -
~~رسیدند.
# ارباب خبرت و اصحاب رویت را معلوم و محقق است که آستانه بوسی
# ~~خداوندان دولت سبب حصول نعیم دنیا و آخرتاست، باید که دست تمسک در
~~فتراک
# ~~دولت قاهره - ثبتهاالله تعالی - زده، به دعای [دوام] دولت و جهانبانی
~~این حضرت
# ~~قیام نمایند و نعمت امن و امان را که در زمان همایون و ایام میمون حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری:
### | وبیت]
# خسروجمشید فر سلطان عالم شاهرخ
### | جان بدخواهان شکارش باد آمین تا ابد
# شامل احوال جهانیان است، ازغنایم شمرند وصورت «قیدواالنعم بالشکر»(1)
# ~~را نصبالعین(2) دانند. نفوس را مستعد «لئن شگرتم لازید نکم»(3) گردانند
~~تا حق
# ~~سبحانه و تعالی هر روز امداد این نعمت و مواد این امنیت در تضاعف و
~~تزاید
# ~~دارد و جمیع مومنان را شناسای مصالح ومآل و بینای مناظم دین و دنیا
~~گرداند
# ~~«بحق الحق واهله»؛
# ذ کر رسیدن حضرت سلطنت شعاری به مشهد مقدس رضوی
# به وقت آ نکه به برج شرف رسد خور شید
### | به گاه آنکه به صحرا کشد صبا لشکر
# دهان لاثه کند ابحر معدن لهٔ‌لهآ
### | کنار سبزه گند باد همسکن عنبر PageV01P455
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0533.png)

# رایات نصرت دثار(1) حضرت سلطنت شعار به طالع سعد و اختر همایون
# ~~و روز فرخ و ساعت میمون سایه بر مقام مشهد متبرک رضوی1 که ضریح امام ms342
~~هشتم
# ~~علی بن موسی الرضا است، افکند، عرصه آن نواحی به فر قدوم مواکب منصور
# ~~مزین شد وخاک آن دیار به نسیم اخلاص فاتحه212) معطر و معنبر گشت، شرایط
# ~~زیارت به جای آورده. در خلال آن احوال مرتضی اعظم3 سید عزالدین(3) که
~~حاکم
# ~~مملکت4 قومس بود و چند موضع در این تاریخ همایون ذکر بزرگی و شهامت او
# ~~رفته، شعار و دثار هوا و ولای طاعت داری ظاهر و باهر(4) کردانیده از
~~راه حسن
# ~~اخلاص وصفای عقاید روی به بارگاه سیهر رفعت و حضرت جنت صفت نهاده
# ~~بدان مطالسع آفتاب جلال رسید، مورد او به تبجیل تلقی یافت، حضرت سلطنت
# ~~شعاری از روی محاسن اخلاق و مناقب شریف نواخت بسیار و مواعید خوب و
# ~~لطفهای بی شمار فرمود به انواع عاطفت و کرامت مخصوص و منصوص گردانید.
# ~~سید عزالدین را از استماع آن تربیت و استبشار این حالت استظهار تمام
~~افزود، از
# ~~خلوص عقیدت کمر اخلاص و فرمانبرداری بر میان جان بسته پیشکشهائی که از
~~چنان
# ~~بزرگی با چنین حضرتی زیبد5 معروض گردانید به محل قبول و مقام ارتضا
~~مقرون
# ~~شده در زمرهآ امرا و ملوک و سلک اکابر و سادات داخل و منتظم گشته جمال
~~او به
# ~~زیور اخلاص وحلیت اختصاص آرایش پذیرفت.
# بعد از آن نو کر امیر سید علی از بلده6 ساری به بساط بوس حضرت سلطنت
# ~~شعاری رسید و برادر امیر حسن کیا از فیروز کوه به حضرت باشکوه زمین بوس
# ~~نموده خدمتی و پیش کش با عرضه داشتها به عز عرض رسانیده به محل قبول
# ~~موصول گشته به استظهار مرحمت و عنایت بندگی حضرت مفتخر و سرافراز
# ~~گشتند. حضرت سلطنت شعاری اهالی آن دیار را رعایت و دلداری نموده به
~~تجدید PageV01P456
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0534.png)

# ~~شعار عدل تمهید و تا کید یافته و بساط ظلم طی شد. صفحه احوال رعایا و
~~زیردستان
# ~~به زیور عنایت و عاطفت پادشاهانه آرایش یافت.
### | شعر
# آسایش خلایق و آرایش جهان %~% در ms343 طلعت مبارک و رای منیر تست
# زبان دانی و قاصی و اذناب و نواصی به ذکر احسان و نشر افضال ملکانه
# ~~گشاده آگشت] صیت معدلت و ذکر رافت به اقصای ممالک پیوست.
# چون رایاتهمایون به جانب دار الملک عزیمت معاودت نمود، امیر عزالدین
# ~~ملازمرکابنصرت شعار روان گشته از راه بادغیس که متنزهات(1) فرادیس(2)
~~ازرشک
# ~~مرغزارها و ریاحین آن تشویر خورد، به موسمی که نقاش چابک دست طبیعی در
# ~~تصویر حلل ربیعی دستکاری آغاز نهاده بود و چهره جهان جمال و نسیم هوا
~~اعتدال
# ~~گرفته، شکار کنان و صیدافکنان متنزهات آن صحاری را طی کرده در جمعه
~~عاشر
# ~~محرم سنه خمس عشروثمانمایه وصول رایات نصرت شعار و نزول مواکب1 همایون
# ~~آثار:
### | مصر
# جاه و حشمت بر پمین و بخت و دولت بر یسار
# ~~به مقر عز و جلال و مستقر سعادت و اقبال اعنی دار السلطنهآ هرات - صینت
~~عن
# ~~الافات والبلیات - اتفاق افتاد، اگر چند در آن موسم شهر و نواحی از حسن
~~انوار
# ~~و الطاف ازهار زینتی بینهایت و رتبتی بغایت داشت [و زمین طیب هوا وخاک
~~و
# ~~کثرت آب و اشجار لذتی بی اندازه حاصل بود،] به فر قدوم مواکب همایون و
~~نور
# ~~حضور شهریاری آراستهترگشت و به میامن وصول پادشاهی رونق و طراواتی
~~زیادت
# ~~یافت.

PageV01P457

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0535.png)

### | نظم
# ز آثار قدومش شد جهان چون جنت اعلا
### | زاعلام سپاهش شد هوا چون لعبت آذر]
# ~~تباشیر صبح نجح از افق مراد پیدا آمد، «بلدة طیبة و رب غفور»(1)» صفت و
~~صورت
# ~~حال ساکنان این خطه گشت.
# [اهنی قوما انت فیهم مخیم %~% و احمد ارضا انت فیها مطنب2(2)
# ~~بر عادت گذشته در اظهار شعار شرع و منار اسلام تاکیدی به سزا رفت و
~~بنای
# ~~طاعات و ارکان خیرات افراشته آمد، خاص و عام را در ظل عاطفت و حجر
~~عنایت
# ~~ماوی داده از انعام شامل و احسان کامل حظی وافر و نصیبی وافی ارزانی
~~داشت.
# ~~کرم عمیم و لطف جسیم در ms344 حق کافهآ خدم و حشم «علی اختلاف طبقاتهم وتفاوت
# ~~درجاتهم» لازم شمرد و دلهای خاص و عام در هوای ولای دولت قاهره - ادام
~~الله
# ~~دامت السموات والارض(3) - تالیف داد و در تجری فراغ و توخی(4) رفاهیت1
~~انصار
# ~~ملک و اعضاد(5) دولت باقصی الغایة وابعد النهایه برسید.
# ذکر رسیدن ایلچیان ختای
# در این ولا از ولایت ختای2 ایلچیان از پیش دای منگ(6) خان پادشاه چین و
~~PageV01P458
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0536.png)

# ~~ماچین رسیدند. فرمان همایون به نفاذ انجامید تا شهر و بازار را آذین1
~~بندند. سکان
# ~~و قطان(1) هرات - صانهم الله تعالی عن الافات - هر صنعت وری هنر خویش
~~ظاهر
# ~~گر دانیده به آلاتی که در صنعت او خوبتر و بهتر بود، دکان خود را
~~آراسته کرد و
# ~~بواقی کویها ومحلات هر کجا راه عامه بود، به جامههای ابریشمین و
~~قالیهای خوب
# ~~و نخ و نسیج و طرف و ظرف بیاراستند.1 ایاوین(2) دروب از اثوبهٔ‌(3)
~~قیمتی و
# ~~انواع اقمشه مانند گلستان وغرفات(4) دکاکین اسواق به اسلحه وآلات حرب
~~چون
# ~~آفتاب وکواکب در افشان. امرا به رسم استقبال بیرون رفتند ومقدم ایشان
~~را برخود
# ~~مبارک داشت. اسباب طرب و نشاط ساخته گردانیده ایشان را به هیأت تعظیم
~~وتکریم
# ~~به شهر در آوردند. زمانی چون روز جوانی فرح افزای و هنگامی مانند شب
~~وصل
# ~~غوانی(5) غم زدای در باغ زاغان به بساط بوس بندگی حضرت سلطنت شعارمشرف
# ~~گشته سریر دولت از طلعت متلالی(6) ممثل(7) حامل آفتاب شده و محاط
~~بارگاه
# ~~گردون اشتباه محیط کردار [مرکز] وفود(8) لهو و نشاط آمده بزمگاهی و
~~بارگاهی PageV01P459
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0537.png)

# ~~چون نزهتگاه خلد آراسته ایلچیان ادای رسالت و ابواب سفارت تبلیغ کردند
~~و
# ~~مکتوبی رسانیدند بدین عبارت:
# سواد مکتوب پادشاه ختای
# دای منگ پادشاه معظم نامه ارسال میفرماید به دیار سمرقند، مرشاهرخ
# ~~بهادر را. ما فکر می کنیم خداوند تعالی جمیع خلایق بیافرید آنچه در
~~میان آسمان
# ~~و زمین است تا هر یکی به راحت و رفاهیت باشند. ما به تائید ms345 امر خداوند
~~تعالی،
# ~~خداوند ممالک1 روی زمین گشتهایم به متابعت حکم الهی جهانداری می کنیم.
~~سبب
# ~~این میان دور و نزدیک فرق نمی کنیم، همه را برابر و یکسان نگاه
~~میداریم. پیش
# ~~از این شنیدیم که تو نیک عاقل و کاملی و از همگنان بلندتری به امر
~~خداوند1 تعالی
# ~~اطاعت مینمائی، رعایا و عساکر را پرورش داده دربارهآ همگنان احسان و
~~نیکوئی
# ~~رسانیده، سبب آن نیک شاد گشتیم، علی الخصوص ایلچی فرستادیم تاکمخال1) و
# ~~ترقو(2) خلعت3 رسانید. چون که ایلچی آنجا رسید، تو نیک تعظیم امر ما
~~نموده و
# ~~مرحمت ما را نیک ظاهر گردانیده همه خرد و بزرگ شاد گشتهاند. فی الحال
~~ایلچی
# ~~فرستادی تا خدمت و تحفه اسیان و متاعهای آن دیار رسانید به جد صدق
~~نمودن ترا
# ~~دیدیم که شایستهٔ‌ ستایش و نوازش باشی. پیشتر دور مغول به آخر رسید،
~~پدر تو
# ~~تیمور فوما(3) به امر خدای تعالی اطاعت آورده تای زوپادشاه اعلای ما را
~~خدمت
# ~~نموده و تحفهآ ایلچیان منقطع نگردانیده. سبب این مردمان آن دیار را [به
~~سعادت
# ~~امان رسانیده اکنون پدر تووفات یافت. توبه علم وکیاست لایق و شایسته آن
~~مراتب
# ~~و منازل مردمان آن دیار را] امان داده و همگنان را دولتمند گردانیده،
~~دیدیم که تو
# ~~به همت و روش پدر نیک متابعت نمودهئی اکنون دو جیحون بای از کسان و
~~هزاره PageV01P460
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0538.png)

# ~~وقایع سال ه1 هجری
# ~~سوجو ووانگ چنگ، صره سون قویجی باجمعهم فرستادیم با تهنیت وخلعت
# ~~کمخاها و ترغوها(1) و غیرها تا صدق ما ظاهر گردد. بعد از این کسان
~~فرستیم تا
# ~~آی ورو کنند(2) تا راه منقطع نشود تاتجارت و کسب بهمراد خویش کنند.
~~خلیل سلطان
# ~~برادر1زاده تست، میباید که وی را نیکو تربیت نمائی تا حق زادگی1 خویش
~~به
# ~~جای آورده باشی. تو میباید که به صدق و رای ما متابعت نمائی این است که
~~اعلام
# ~~گردانیده میشود.(3)
# دو مکتوب دیگر همراه آن مکتوب فرستاده بودند: یکی بیلاکاتی ms346 که فرستاده
# ~~بودند، در آنجا متصل گردانیده و یکی بر مثال خط راه که ایلچیان را
~~باشد. و در
# ~~هر مکتوبی به زبان فارسی و خط فارسی نبشته و در همان مکتوب به خط مغولی
# ~~مضمون سخن به زبان و به خط3 ترکی نبشته و هم در آن مکتوب به خط ختائی
# ~~همان مضمون به زبان خود نبشته.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - مکتوبات ایشان
# ~~را اصغا فرموده دقایق آن را به فکر دوربین ادراک نمود و بعد از احاطت
~~علم به
# ~~معرفت غوامض اغراض و اطلاع بر مقاصد ملتمساتی که مطوی(4) آن بود به
~~اسعاف
# ~~مقرون4 گردانید و از مستدعیات هیچ نماند که به انجاح نرسید و به جهت
~~فراغ بال
# ~~و استمالت خاطر ایلچیان مثال عالی نفاذ یافت که کافه ارکان دولت و عموم
~~اکابر
# ~~حضرت اعزاز و اکرام ایشان نمایند و به حکم فرمان در احترام و بزرگ
~~داشتن
# ~~ایشان مبالغتها نمودند و هر یک از امرای ایشان را علی حده طویهای سنگین
~~کردند.

PageV01P461

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0539.png)

# ذکر آمدن ملک قطبالدبن از سجستان
# در این اثنا ملک قطب الدین علی بن ملک محمود که پیشتر از اقامت مراسم
# ~~خدمت تعادی1(1) جسته بود و از وظیفهآ بندگی تقاعد2 نموده با وجود آنکه
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چنانچه ذکر آن گذشته است
~~-
# ~~لشکر بدان دیار کشید و او تمرد و عصیان نمود و پیش بندگان حضرت نیامد.
~~در
# ~~این ولا بر لطف وکرم نامتناهی بندگی حضرت سلطنت شعاری اعتماد نموده
~~متوجه
# ~~دار السلطنهآ هرات شد و امرای کبار را در آن قضیه شفیع انگیخت و در
~~استصلاح
# ~~حال و توقع مغفرت و استعاذت(2) از عوارض زلات و استعطاف و استغفار از
# ~~سوابق عثرات تضرعی هر چه تمامتر نمود. امرا جمله به اتفاق در پایه تخت
~~اعلا
# ~~معروض گردانیدند که اگر قدم ملک قطب الدین در خدمتکاری از موضع ثبات و
# ~~رسوخ لغزیده است، ms347 سهوا و عمدا «ربنا ظلمنا انفسناء»(3) گویان با تیغ
~~وکفن
# ~~متوجه در گاه عالم پناه گشته است.
### | شعر
# سرورا گرچه او گنه کارسحت
### | عفوت این روز را به کار آید
### | 
# چه بر انسقراض شهور و اعوام
### | از بزرگان3 عفو بودست از فرو دستان گناه
# چون این پایمردی نمودند و غبار وحشت از خاطر اشراف زایل گردانید،
# ~~سعادت بساط بوس و کرامت مثول پیش سریر اعلا دریافت بواعث عطف پادشاهانه
~~PageV01P462
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0540.png)

# ~~وقایع سال 815 هجری
# ~~در حرکت آمدو دواعی لطف گرانمایه توسط آغاز نهاد.
### | شعر
# چه گفت؟ گفت: چو رویت به کعبهٔ‌ کرم است
### | نیاز عرضه کن و حاجتی که هست بخواه
# بیاکه حلم شهنشه ثسبات آن دارد
### | که منهزم نشود از چنین هزار گناه
# ملک قطبالدین بدان تربیت قوی دل وفسیح امل گشته به حیاتی نومستظهر گشت،
# ~~قوت استعانت «ربنا علیک توکلنا والیک انبئناء»(1) یافت و قدرت استدعا
~~رو آتناما
# ~~و عدتنا علی رسلک0»21) در او پدید آمد. از گناهان خود استغفار نموده و
~~ملتزم
# ~~شد که هر سال خواسته و احمال آراسته به خزانه عامره فرستد و به هر خدمت
~~که
# ~~فرمایند، کمر انقیاد بر میان جان بندد. مقرر فرموده آمد که آنچه از
~~خراج ماضی
# ~~پیش او باقی مانده است، اداکند و بعدالیوم از درجه بندگی تجاوز ننماید
~~و هیچ
# ~~دقیقه از دقایق اذعان و انقیاد فرو نگذارد. بر این شرایط ممالک نیمروز
~~او را مسلم
# ~~باشد.
# ذکر روان گردانیدن ایلچیان ختای
# چون مهمات ایلچیان ختای به کفایت رسید و ملتمسات به سمت نجاح
# ~~موسوم شد، اجازت انصراف ورخصت انعطاف یافته به طرف ولایت خود معاودت
# ~~نمودند. شیخ محمد بخشی را با ایشان روانه گردانید. چون پادشاهان ختای
~~تاغایت
# ~~دین اسلام قبول نکردهاند و برموجب شریعت مطهرهٔ‌ نبوی - علیه الصلوة
~~والسلام -
# ~~نمیروند، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - از روی
~~PageV01P463
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0541.png)

# ~~شفقت ودوستی این نصیحت نامه مصحوب(1) ایشان روانه گردانید تا باشد که
~~به ms348 نور
# ~~هدایت و ارشاد آن حضرت از ظلمت ضلالت خلاص پابند.
# سواد مکتوب(2) که بدیشان فرستاده شد یکی عربی و یکی فارسی. این است:
# سواد مگتوب عربی (3) که به ختای فرستاده1
# ~~سم الله الرحمن الرحیم لا الاالله الاالله محمد رسول الله قال رسول
~~الله محمد علیه السلام
# ~~)وبمر انوییایی.
# ~~2) در مورد این مکتوب فازسی و عر بی، اگمر حبدامشین بواکی اکهدو د کباک
~~PageV01P464
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0542.png)

# ~~وقایع سال815 هجری
# ~~لایزال من امتی امة قائمة بامرالله لایضرهم من خذلهم ولا من خانهم حتی
~~یاتی امر الله
# ~~و هم علی ذلک.
# لها ارادالله تعالی ان یخلق آدم وذریته قال کنت کنزا مخفیا فاحببت ان
~~اعرف
# ~~فخلقت الخلق فعلم ان حکمته جلت قدرته و علت کلمته من خلق نوع الانسان
~~آثآر العرفان و
# ~~اعلاء اعلام الهدی والایمان «و ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره
~~علی الدین کله
# ~~ولوکره المشر کون» احکم الشرایع والا حکام وبین الحلال والحرام واعطاه
~~القران المجید
# ~~معجزة لیفهم به المنکرین ویقطع لسانهم عندا امنازعة والخصام وابقی
~~بعنایته الکاملة و
# ~~هدابته الشاملة آثاره الی یوم القیامة و نصب بقدرتة فی کل حین و زمان و
~~فرصة واوان
# ~~فی اقطار العالمین من الشرق والغرب والصین ذاقدرة واهکان وصاحب جنود
~~مجندة وسلطان
# ~~لیروج اسواق العدل والاحسان و یبسط علی روس الخلایق اجنحة الامن
~~والامان ویامرهم
# ~~بالمعروف وینهاهم عن الجور والطغیان و یرفع بهم اعلام الشریعة الغراء و
~~ازاح من بینهم
# ~~الشک والکفر بالتوحیدالزهراء(1) فوفقناالله تعالی بسوابق لطفه ولواحق
~~فضله ان
# ~~یسعی فی اقامة قوانین الشریعة الطاهرة و اداعة قواعدالطریقه اازاهرة و
~~امر نا بحمد الله
# ~~تعالی وتقدس ان نفصل بین الخلایق والرعایا فی الوقایع والقضایا
~~بالشریعة النبویة
# ~~والاحکام المصطفویة و نبنی فی کل ناحیة المساجد والمدارس و نعمر
~~الخوانق
# وکفر از روی زمین تا خیر و صواب تحقق پیدا کند.

PageV01P465

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0543.png)

# ~~والصوامع والمعا بد [لکیلا]1 تندرس اعلام العلوم و معالمها ولاینطمس
~~آثار الشریعة و
# ~~مراسمها و لان بقاءالدنیا الدنیة و سلطنتها ms349 واستدامة آثار الحکومة و
~~ایالتها باعانة الحق
# ~~والصواب و اماطة اذی الشرک والکفر عن وجه الارض لیوقع الغیر والصواب
~~فاثمرجو و
# ~~المامول من ذلک الجانب وارکان دولته ان یوافقونا فی الامور المذکورة و
~~یشارکونا
# ~~فی تشید فو اعدالشر یعةالعمورة وپترا سلونالرسل والقاصدین و پفتحواأ
~~لمسالک للسایرین
# ~~والتاجرین لکاسد2 اسباب المحبة والوداد و یتعاضد وسایل الاخوة والاتحاد
~~ویستریح
# ~~طوایف البرایا فی اطراف البلاد و ینتظم اسباب المعاش بین صنوف العباد
~~والعباد والسلام
# ~~علی من اتبع الهدی والله رؤف بالعباد.
### | سواد مکتوب فارسی
# «به جانب دایمنگ پادشاه از شاهرخ سلطان سلام مالاکلام. چون خداوند
# ~~تبارک و تعالی به حکمت بالغه و قدرت کامله آدم را علیه السلام بیافرید
~~و بعضی
# ~~فرزندان او را پیغمبر و رسول گردانید و ایشان را به خلق فرستاد تا
~~آدمیان را به حق
# ~~دعوت کنند و باز بعضی از این پیغمبران را چون ابراهیم و موسی و داود و
~~عیسی
# ~~و محمد علیهمالصلوة والتحیة3 والسلام کتاب داد وشریعت تعلیم کرد وخلق
~~آن
# ~~روز گار را فرمود تا به شریعت ایشان عمل کنند و بر دین ایشان باشند و
~~مجموع
# ~~این رسولان مردم را به دین توحید و خداپرستی دعوت کردند و از آفتاب و
~~ماه و
# ~~ستاره و شیطان4 و بت پرستیدن باز داشتند و هر کدام را از این رسولان
~~شریعتی
# ~~مخصوص بود، اما در تسوحید خدای تعالی متفق بودند. چون نوبت رسالت و
# ~~پیغمبری به رسول ما محمد مصطفی - صلی الله علیه وسلم - رسید، شریعتهای
~~دیگر
# ~~منسوخ گشت و او رسول و پیغمبر آخر زمان5 شد و همهآ عالمیان: امیر و
~~سلطان و
# ~~وزیر و غنی وفقیر و صغیر وکبیر را به شریعت او عمل میباید کرد و ترک
~~ملت و
# ~~شریعتهای گذشته [میباید] داد. اعتقاد به حق و درست این است و مسلمانی
~~عبارت
# ~~از این است.
# پیشتراز این به چند سال چنگیزخان خروج کرد و بعضی فرزندان خود رابه
# ~~ولایتها و مملکتها فرستاد. ms350 جوجیخان را به سرای وقرم و دشت قفجاق فرستاد
~~ودر
# ~~آنجا نیز بعضی پادشاهان چون اوزبک وجانی خان و ارس خان6 برسراسلام
~~ومسلمانی PageV01P466
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0544.png)

# ~~بودند و بر شریعت محمد رسول الله - صلی الله علیه وسلم - عمل می
~~کرد[ند].
# ~~هولا کوخان را به بلاد خراسان و عراق و نواحی آن مقرر گردانیدند. پس از
~~آن
# ~~بعضی از فرزندان او که حاکم1 آن ممالک2 بودند، چون آفتاب شریعت محمد
# ~~رسول الله - صلی الله علیه وسلم - در دل ایشان بود، همچنان بر سر اسلام
~~و مسلمانی
# ~~بودند و به سعادت اسلام مشرف گشته [و] به آخرت رفتند. چون پادشاه
~~راستگوی3
# ~~غازان و الجایتو سلطان و پادشاه سعید ابوسعید، تا نوبت حکومت و فرمان
~~روائی
# ~~و سلطنت و کامرانی به پدر و مخدومم امیر تیمورگورکان - طاب الله ثراه و
~~جعل
# ~~الجنة مثواه - رسید. ایشان نیز در جمیع ممالک به شریعت محمد رسول الله
~~- صلی
# ~~الله علیه وسلم - عمل فرمودند و4 کردند و در ایام سلطنت و جهانداری
~~ایشان اهل
# ~~ایمان و اسلام را رونقی هرچه تمامتر بود.
# اکنون که به لطف و فضل خداوند تعالی این ممالک خراسان و ماوراء النهر
# ~~و عراق [و آذربایجان] وغیرها در قبضهآ تصرف [ما] آمده در تمامی ممالک
~~حکم
# ~~به موجب شریعت مطهره نبویه می کنند وامر معروف ونهی منکر می کنند
~~ویرغو(1)
# ~~و قواعد چنگیزخانی مرتفع است. چون یقین و تحقیق شد که خلاص و نجات در
# ~~قیامت و سلطنت و دولت در دنیا به سبب ایمان و اسلام و عنایت خداوند
~~تعالی
# ~~است با رعیت به عدل و داد و انصاف زندگانی کردن امید به موهبت و کرم
~~خداوند
# ~~تعالی آن است که ایشان نیز در آن ممالک به شریعت محمد رسول الله - صلی
~~الله
# ~~علیه وسلم - عمل کنند و مسلمانی را قوت دهند تا باشد که پادشاهی چند
~~روزه دنیا
# ~~به پادشاهی آخرت که «والاخرة خیر لک منالاولی0»(2) متصل گردد. در این
~~وقت از ms351
# ~~آن طرف ایلچیان رسیدند و تحفهها آوردند و خبر سلامتی ایشان و معموری آن
# ~~ممالک گفتند، محبت و دوستی که میان پدران بود، بر موجب «محبة الآباء
~~قرابة- PageV01P467
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0545.png)

# ~~سلامتی برساند. مقرر آن است که بعد از این راهها گشاده باشد تا
~~بازرگانان به
# ~~سلامت روند و آیند که این معنی سبب آبادانی مملکت و نیکونامی دنیا و
~~آخرت
# ~~است. توفیق رعایت اتحاد و مراقبت شرایط وداد رفیق اهل طریق باد».
# بعد از آن مجموع ایلچیان راکه از اطراف آمده بودند استمالت نامهها داده
# ~~همه را به ممالک خود اجازت معاودت داد.
# ایلچی محمد قرامان از بلاد] روم آمده بود و تحف و ظرائف آن دیار
# ~~رسانیده و ملک قطب الدین سجستانی - که ذکر او گذشت - و پیرک از گرمسیر
~~به
# ~~خود آمده بود، مجموع ملتمسات به اجابت مقرون شده به اوطان خود مراجعت
# ~~نمودند.
# ذکر آهدن [ابلچی] شاهان بدخشان به درحماه1
# شاه بهاءالدین بدخشانی ایلچی به بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - فرستاده بود و اظهار اذعان و انقیاد کرده
~~والتماس نموده
# ~~که بندگی حضرت کسی را روان2 فرماید تا مال ولایت بفرستد و فرزند خود به
# ~~ملازمت آن حضرت روانه گرداند. بنابرالتماس او، حضرت سلطنت شعاری امیر
# ~~حمزه قتوقو را کهاز اعیان حضرت و مشاهیر بود و در حسن رای و کمال دانش
# ~~مشارالیه و معتمد علیه3 پیش او فرستاد.
# چون امیر حمزه بدان ولایت رسید، دید که شاه بهاءالدین در آن حدود دست
# ~~تطاول گشاده و پای از حد خود بیرون نهاده است و اندیشهآ فساد و نقش
~~استقلال
# ~~را به خاطر راه داده، التزام طاعت وقبول احکام نکرد وبدان وعدهها وفا
~~ننمود، بلکه
# ~~آثار تمرد و عصیان از او مشاهده کرد. امیر حمزه مراجعت نمود و از او
~~چنان
# ~~دریافته بود که با اصحاب اطراف که به حدود او متصل است، بر طمع مداخلتی
~~PageV01P468
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0546.png)

# ~~می باشد و ترصد فرصتی می کند ms352 و به اغوای جمعی مفسدان شریر و اغوای قومی
# ~~فتان شورانگیز اقدام مینماید و با نو کران امیرزاده اعظم ایجل1 نویان
~~که در آن
# ~~سرحد بودند، جنگ کرده و بنیاد مخاصمت و منازعت نهاده. بنابراین مقدمات
# ~~جمعی ازامرا را فرمان شد که بدان صوب نهضتی کنند [ومیامن و میاسر
~~نیرنجات(1)
# ~~طلمسات ایشان برهم شکنند.] امیر مضراب بهادر وامیر سید علی ترخان و
~~امیر-
# ~~فیروزشاه را فرمان شد که به طرف بلخ روند و از آنجا به زیر رایت شاه و
~~شاهزاده
# ~~اعظم نبوی الاخلاق وملکی الشیم امیرزاده ابراهیم سلطان بهادر - خلد
~~الله تعالی
# ~~ملکه - و امرای آن دیار مثل امیر توکل برلاس وامیر نوشروان وغیرهما با
~~لشکرها
# ~~که در آن حدود بود،2 به اتفاق عازم بدخشان شوند. چون امرای مذکور به
~~بلخ
# ~~رسیدند، امیرزاده ابراهیم سلطان بهادر - خلدالله ملکه - ایشان را به
~~نوازش و
# ~~عنایت مخصوص گردانیده با لشکرهائی که در آن حدود بودند، به اتفاق روی
~~به راه
# ~~بدخشان آوردند، به راه بغلان(2) به ییلاق اشکمش(3) رسیدند. آنجا خبر
~~تحقیق
# ~~کردند که شاه بهاءالدین در ار کو لشکرهای خود جمع کرده است. متوجه او
# ~~شدند. چون عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی - به تایخان3 نزول کردند،
~~خبر
# ~~رسید که شاه بهاءالدین4 به طرف بدخشان گریخت. لشکرها بر آن سمت روان
~~شدند.
# ~~چون به کشم(4) رسیدند، در آن موضع امیر و امیرزاده جهان ابراهیم سلطان
~~بهادر با PageV01P469
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0547.png)

# ~~لشکرهای پیاده توقف نمودند وجمعی کثیر از امرا ایلغار کرده در پی شاه
~~بهاءالدین
# ~~میرفتند. چون به بدخشان رسیدند، شاه بهاءالدین گریخته بود و به طرف
~~کوههای
# ~~سخت رفته. عساکر منصوره بر عقب او روان گشته به کان لعل رسیدند و از آن
# ~~گذشته به ولایت سغناق1 و غند و پامیر(1) در آمدند وآن مواضع منبع آب
~~جیحون
# ~~است. از آن موضع گذشتند. شاه بهاءالدین با معدودی چند به2 کوهستان در
~~رفت.
# ~~احمال و اثقال ایشان مجمو ع به دست لشکریان افتاد. امرادر ms353 آن نواحی به
~~کوههائی
# ~~که [هرگز] در خیال ایشان نگذشته بود که مردم بیگانه بر آن توانند رفت،
~~در آمدند
# ~~و مجموع آن دیار را به زیر قدم در آوردند و بعضی را که اقبال یاری کرد،
~~به خدمت
# ~~مبادرت نمودند و دست در عروهآ وثقی عبودیت زده به مو افقت و مساعدت
~~بندگان
# ~~حضرت وسایل جسته به ایلی و انقیاد پیش آمدند،3 به مال وجان امان یافتند
~~وبعضی
# ~~که سر کشیدند، با زن و فرزند و خان و مان بر افتادند و اکابیات القصاید
~~فی الضمایر
# ~~والعقاید(2) متفرق جمع و متشتت شمل شد]. لشکریان غنیمت بسیار گرفته از
~~آن
# ~~کوهستان مر اجعت نمودند و به شهر بدخشان در آمدند و چند روز توقف
~~نمودند
# ~~و مجموع آن حدود را ضبط نموده در تصرف آوردند و حکومت آن ناحیت را به
# ~~شاه [سلطان] محمود برادر شاه بهاءالدین که پیشتر آمده بود و آثار اخلاص
~~و یک
# ~~جهتی ظاهر گردانیده، ارزانی داشته آمد و فرمان شد که ایشان در زیر رایت
~~امیرزاده
# ~~اعظم ایجل4 نویان باشند
# ذکر ولادت خانزاده بیکی خلدالله عظمتها5
# در این ولا از جانب سمرقند خبر رسید که حرم محترم [عالی] مخدوم و
~~PageV01P470
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0548.png)

# ~~مخدومزاده جهان وجهانیان سایه رحمت یزدان - مغیث الحق والدین - الغ بیک
# ~~گورکان - خلدالله [تعالی] ملکه - حامله گشته است. قبل از آنکه میعاد
~~وضع حمل
# ~~شود، از غایت شعف و اهتمام به حال آن باکورهآ(1) کرم و فرماندهی و در
~~صدف و
# ~~مشیمهآ(2) دریای شاهنشهی قاصدان فرستاده او را به دار الامان هرات -
~~صانها الله
# ~~تعالی عن الافات والبلیات - طلب فرمودند. چون قاصدان1 بدانجا رسیدند و
~~فرمان
# ~~همایون رسانیدند، محفههای پادشاهانه ترتیب ساخته با آقایان و خواجه
~~سرایان و
# ~~نوکران متوجه خراسان گشته، چون به خراسان در آمدند، [از این طرف]
~~آقایان و
# ~~خواتین رسم استقبال به جای آوردند. فرمان شد تا در باغ زاغان چهار
~~طاقها و
# ~~تعبیهها بسته اسباب طوی ومایحتاج آن ms354 مهیا گردانیدند. خیمهها و خرگاهها
~~باتختهای
# ~~زر و نقره به خوشههای لعل و مروارید مرصع و مزین گردانیدند. آنچه در
~~وعای(3)
# ~~وسع کنجد و دست اجتهاد به دامن ان رسد، از اسباب عشرت و عیش مهیا شد.
# ~~لعابان شیرین حرکات و مشعبدان چابک طرفات(4) هنرها می نمودند و بازیها
~~بیرون
# ~~می آورد. چند روز منجمان ماهر ملازم بودند تا در روز جمعه عاشر2 جمادی
~~الاول
# ~~سنه خمس عشر و ثمانمایه موافق لویئیل3(5) در این مکان مبارک بیکی
~~خانزاده
# ~~همایون قدم ازکتم عدم(6) به حیز وجود آمد و دیدهآ جهانیان به جمال
~~مبارکش
# ~~روشن گشت. درعقد زواهر شهریاری دری گرانمایه زیادتشد و طویله(7) جواهر
~~جباری
# ~~را واسطهئی بیش بها در افزود. دایگان نیکو اخلاق چنانچه رسم پادشاهان
~~است،
# ~~تعیین فرمودند. از نظارهآ طلعت و مطالعهآ دیدارش امهات و آبای علوی را
~~دیده
# ~~روشن و صحن باغ سینه نمونه گلشن گشت. مطربان نغمهسرای عالم بالا چنگ در
~~PageV01P471
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0549.png)

# ~~عود زدند و صوفیان زوایای فلک معلا از ذوق وجد فلک وار به چرخ در
~~آمدند. اهل
# ~~زمین سر مفاخرت بر آسمان رسانیدند و ابنای زمان غریو کوس بشارت از طاق
# ~~کیوان بگذر انیدند [سپهرمینا سلب برای نثارفرقش طباق زر گرفته پرجواهر
~~زواهر(1)
# ~~گردانید و زمین خارپشت به رسم آذین فرش دشت و کمر کوه را به لعل و زمرد
# ~~مرصع ساخت].
### | بیت
# زین گل گه شد شکفته به بستان مملکت
### | زینت گرفت عرصهآ آفاق سر به سر
# افروخته چو چرخ شد اکناف شرق و غرب
### | و آراسته چو خلد شد اطراف بحرو بر
# در طا لعش دلایل دولت مبین است
### | آری از آن شجر نبود جز جنان ثمر
### | 
# فلو کانالنساء بمثل هذی
### | لفضلت ابنساء علی الرجال(2)
# ~~نذوری که در اوقات این بشایر(3) رفته بود، به ادا رسید و عهودی که به
~~استدعای آن
# ~~کرده بودند، به وفا پیوست. چند روز متعاقب خواص و عوام شیخ وشاب قدم بر
# ~~بساط نشاط نهادند، زهرهآ ms355 زهرا به مطالعهآ آن مجلس بانوا از سقف گنبد
~~خضرا
# ~~نظاره گر گشته و مشتری و قمر از غیرت پریوشان آفتاب پیکر بسان سوگواران
# ~~در میان خاکستر نشسته و مغنیان در حضرت خسرو جهان باربدوار لب به دعا
# ~~گشاده و حاضران دیگر از هیبت و سیاست زبان بسته.
# چند روز بر این منوال بود تا روزچهارشنبه پانزدهم جمادی الاول مذکورطوی
# ~~بزرگ شد، چندان زر و زیور و مشک و عنبر و در وگوهر برهم ریختند که خاص
# ~~و عام از آن بهردورگشت. دامن بقایش تا ابد دست گیر امهات و آبای علوی و
~~منشور PageV01P472
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0550.png)

# ~~حیاتش بتاریخ ثبات و دوام مورخ و نامهآ سعادتش به خطوط جلال و کمال
~~معنون
# ~~«بحق الملک الرئوف الغفور والشفیع المشفع یوم النشور».1
# ~~دراین سال هشتصد وپانزده معملکت خوارزع داخل2 حوزه دیوان حضرت
# سلطنت شعاری شد وچون واقعات خوارزم درزمان این دولت دراین
# کتاب مذ کور نگشته از ابتدای جلوس همایون حگایت آن
# ولایت تقربر داده می آید و هو اعلم3
# به وقتی که [حضرت]4 امیر بزرگ صاحب قران - انارالله برهانه - به رحمت
# ~~حق پیوست، امیر موسی کا به موجب حکم و فرمان آن حضرت، حاکم خوارزم
# ~~بود. چون خبر وفات حضرت صاحب قرانی شنید و از اطراف خبرهای فتنه و
# ~~تشویش منتشرشد، دراقامت و رحلت در آن مملکت متردد گشت. در اینااثنا
~~جماعت
# ~~تاتاران روم که حضرت صاحب قرانی - انار الله برهانه - از ممالک روم -
~~چنانچه
# ~~در سال هشتصد و شش تقریر داده آمده است - کوچانیده به ممالک ماوراء
~~النهر
# ~~رسانیده بود، به وقت سلطنت خلیل سلطان بهادر از ماوراءالنهر بگریختند.
~~بعضی
# ~~از ایشان به جانب خوارزم رفتند و میان ایشان و امیر موسی کا به محاربت
~~انجامید
# ~~و تاتاران غلبه بودند، نواحی شهر را غارت کردند. و امیر ادکو که امیر
~~الامرای
# ~~شادی خان پادشاه دشت قفچاق بود، طمع در مملکت خوارزم کرده از جانب دشت
# ~~قفچاق متوجه شد. امیر موسی کا ms356 صلاح اقامت ندید، متوجه ماوراء النهر شد
~~و
# ~~جماعت تاتاران متفرق گشتند. امیرادکو خوارزم بگرفت در رجب سنهآ ثمان و
# ~~ثمانمایه و از امرا امیر ایکا را به حکومت خوارزم تعیین کرد و خود به
~~جانب دشت
# ~~معاودت نمود. در این اثنا جماعتی عراقیان که پیش امیرزادهآ کریم5 خلیل
~~سلطان
# ~~بهادر بودند و خلیل سلطان از خزانه سمرقند زر بسیار بدیشان داده بود،
~~در روز
# ~~عید رمضان سنه ثمان و ثمانمایه از حوالی سمرقند گریخته به طرف خوارزم
~~رفتند و PageV01P473
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0551.png)

# ~~در بیرون خوارزم گورابی(1) زده فرود آمدند و پیرپادشاه لقملن بن1 طغا
~~تیمور که در
# ~~مازندران از مصاف بندگی حضرت سلطنت شعاری گریخته بود، او نیز به خوارزم
# ~~رسید، پیش امیرایکه رفت و حامی جماعت عر اقیان گشته ایشان را ایمن
~~گردانید.
# ~~عراقیان در خوارزم خرید و فروخت بسیار کردند و پیرپادشاه را به سرداری
~~خود
# ~~قبول کرده با او بیعتی کردند و زر بسیار بر سر وی پاشیدند و از خوارزم
~~متوجه
# ~~مازندران2 گشت و تتمه این قضیه که ایشان به مازندران رسیدند، به موضع
~~خود
# ~~شرح داده آمده است و امیرایکه3 در حکومت خوارزم بود تا در شهور سنه
~~احدی
# ~~عشروثمانمایه شادی بیکخان وفات یافت و فولادخان پادشاه شد و امیر ادکو
~~پیش
# ~~فولادخان نیز معتبر بود. بعد از آن امیر ایکا پیش امیر ادکو رفت و عوض
~~او امیر
# ~~نعلچه را امیر ادکو به خوارزم فرستاد و فولادخان وفات یافت. در شهور
~~سنهآ ثلاث
# ~~عشرو ثمانمایهآ تیمورخان پسر تیمور قتلغخان پادشاه شد و میان او و امیر
~~ادکو
# ~~مخالفت وگردی4 بود. تیمورخان5 قصد امیر ادکو کرد و با لشکری بسیار و
~~سپاهی
# ~~بی شمار به سر امیر اد کو آمد. امیر ادکو از لشکر تیمورخان منهزم گشته
~~به خوارزم
# ~~آمد و بعد از دوسه ماه یراق لشکر کرده باز به جانب الوس روانه شد. چون
~~به
# ~~موضع سام(2) رسید که [از] آنجا ده روزه راه ms357 است به خوارزم، اجق بهادر و
~~امیر
# ~~غازان که امرای لشکرتیمورخان بودند با امیر ادکو مصاف دادند در اوایل
~~سنه اربع
# ~~عشروثمانمایه و او را منهزم گردانیده و نعلچه از امرای امیر اد کو در
~~آن جنگ کشته
# ~~شد و شکستی عظیم بهاد کو و لشکراو رسید. از آنجا به جانب خوارزم معاودت
~~نمود
# ~~و امیر دکنه و غازانخان که امرای تیمورخان بودند، متعاقب امیر ادکو با
~~لشکرها
# ~~به جانب خوارزم آمدند. امیر اد کو در خوارزم حصاری شد و لشکر دکنه و
~~غازان
# ~~مدت شش ماه درگرد خوارزم بنشستند.
# در اثنای این حال خبر رسید که جلال الدین سلطان پسر تغتمش خان با تیمور
~~PageV01P474
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0552.png)

# ~~خان یاغی شد وجنک کرده او را بشکست واردوی او را غارت کرد و تیمورخان
~~با
# ~~معدودی چند از پیش ایشان بگریخت. در عقب این خبر ایلچی از پیش جلال
~~الدین
# ~~سلطان به خوارزم رسیدقتلغ بوقا1 نام واستمالت نامهئی از جلال الدین
~~سلطان به نام
# ~~امرائی که از قبل تیمورخان خوارزم را محاصره داشتند، مضمون رسالت آنکه
~~آن
# ~~وقت تیمورخان بود، از برای او شمشیر میزدید. اکنون من خان شدم، می باید
~~که
# ~~همچنانکه از برای او سعی می نمودید، از برای من سعی نمایید و شمشیر
~~زنید و
# ~~اد کو دشمن ماست.2 کوشش نمایید که او را به دست آرید.
# امرا درمحاصره خوارزم و جنگ متردد بودند3 که ایلچی دیگر رسید ازپیش
# ~~جلال الدین، خان سرای تیمور4 نام و گفت که حکم خان است که اگر امیر اد
~~کوپسر
# ~~خود سلطان محمود را وخواهر جلال الدین سلطان که همین سید محمودبن5
~~امیراد کو
# ~~داشت، پیش جلالالدین سلطان فرستد و سکه و خطبه6 به نام جلال الدین
~~سلطان
# ~~کند، با اوجنگ مکنید وترک محاصره گرفته متوجه شوید. امیر غازان بدین
~~مصالحه
# ~~راضی بود، فاما امیر دکنه راضی نمیشد.
# دراثنای این حال خبررسید که تیمورخان که از پیش جلال الدین خان گریخته7
# ~~نزدیک رسیده ms358 است ومیرسد و چون آن لشکر را او به درخوارزم فرستاده بود،
~~به
# ~~اعتماد آنکه لشکر من است، متوجه آن طرف گشته و امیر غازان خان8 به جهت
~~آنکه
# ~~خواهر جلال الدین سلطان را داشت، شیوهآ(1) جلالالدین سلطان بود و امیر
~~دکنه
# ~~شیوهآ تیمورخان بود و او نیز خواهر تیمورخان را داشت و دکنه مطلقا9 بر
~~صلح
# ~~الدین سلطان نزدیک خوارزم رسید، امیر غازانخان امیر دکنه را به شراب
~~مشغول
# ~~گردانید و جان خواجه نام، نوکری بهادر داشت. چند بهادر دیگر با او
~~تعیین کرد
# ~~که بروند و تیمورخان را به قتل آورند. ایشان برفتند و تیمورخان بخت بر
~~گشته را PageV01P475
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0553.png)

# ~~به قتل آوردند. چون خبر کیفیت این واقعه به جلال الدین سلطان رسید، از
~~امیر غازان
# ~~بسیار منتدارشد وفی الحال ایلچی فرستاد مضمون آنکه غاز ان خان [هم
~~مقام] ماست.
# ~~حکم وفرمان او بر لشکر و مملکت به هرچه فرماید، نافذ است. میباید که از
~~آنچه
# ~~اشارت راند و صواب بیند، تجاوز ننماید که فرمودهآ او فرمودهآ ماست و
~~امیر دکنه
# ~~از برای تیمورخان تعزیتی به ترتیب بداشت. اما چون این حکم جلال الدین
~~سلمطان
# ~~برسید، او از امارت لشکر معزول شد.
# امرائی که به محاصره خوارزم مشغول بودند، خضراغلان به جهت اروق از
# ~~همه بزرگتر بود و بعد ازو [امیر] دکنه که امیر معتبر تیمورخان بود و
~~بعد از ایشان
# ~~غازان. در این حال اختیار امیر غازان از همه1 زیادت2 شد، با امیر ادکو
~~صلح کرد
# ~~و امیر ادکو از خوارزم بیرون آمد و یکدیگر را طوی کردند و میان ایشان
~~عقد
# ~~مصادقت منعقد شد و لشکرها از در خوارزم برخاستها متوجه جلالالدین سلطان
# ~~شدند. چون به موضع برلوقیا4 رسیدند، قچولای بهادر بدیشان رسید و گفت:
~~شما
# ~~خوارزم نا گرفته چرا باز گشتید؟ خضر اغلان و امیرغازان گفتند: ما مدت
~~هفتماد
# ~~محاصره کردیم، نتوانستیم گرفت. قچولای ایشان را تشنیع و سرزنش5 کرد و
~~گفت:
# ~~من بروم ms359 و تا او را نگیرم، بازنگردم. ایشان گفتند: ما ده هزاز سوار
~~داشتیم و مدت
# ~~هفتماه جنگ کردیم، نتوانستیم گرفت. ترا خود سه چهار هزار مرد بیش نیست.
# ~~صلاح نیست که بدانجا روی و نیز ما با او سخن صلح گفتهایم و او قبول
~~کرده است
# ~~را بسنده6 است. حالا خود چهارهزار سوار دارم.
# چون قضا رفته بود، مواعظ و نصایح اثر نکرد.7 از غایت غفلت و غرور به
# ~~سخن ایشان متنبه نشد. به بهادری و جلادت خود مغرور بود. متوجه خوارزم
~~گشته
# ~~امیر اد کو را شکار خود میدانست، بلکه خوانی مهیا میپنداشت.
# امیر اد کو از توجه او خبردار گشته با جمعی مردم سپاهی خود همه بهادران
# ~~نامدار به استقبال او روانه شد و چون به عدد کمتر بودند، روی به راه
~~مکر و حیله
# ~~آوردند و غدر و فریب راکار فرمود. در شب کوچ می کردند و به روز فرود می
~~آمد PageV01P476
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0554.png)

# ~~تا دشمن از احوال او1 خبردار نشود. چون به یکدیگر نزدیک رسیدند، امیر
~~اد کو
# ~~مکمنی پیدا ساخته لشکر خود را فرمود که اینجا توقف کنید تا آن زمان که
~~ایشان از
# ~~ما بگذرند و در کوچ باشند ما خود را برایشان زنیم. و مردم خود را دو
~~گروه کرد:
# ~~یک قوم را بر کنار جنگلی تعیین کرد که چون لشکر یاغی برسد، میباید که
~~صف
# ~~کشیده آغاز محاربت کنید و چون ایشان حمله کنند، هزیمت شوید و به میان
~~جنگل
# ~~«ر آمده هر یک به طرف دیگر عنان گذاشته بتازند و فرموده بود که نمد
~~کهنه و جل
# ~~اسب و توبره بر شکل بخچهها(1) بر منفجه212) بندند و به وقت هزیمت یکان
~~دوگان
# ~~به هر طرف میاندازند. چون لشکر امیر قچولای برسید و بدان نوع که امیر
~~ادکو
# ~~فرموده بود، لشکریان او اول به جنگ پیش آمدند و بعد از آن پشت داده
~~هزیمت
# ~~شدند، لشکر [امیر] قچولای تصور کردند که ایشان ms360 همین اند. از حرص بر
~~امید الجا
# ~~و غنیست بر عقب ایشان بتاختند.
### | بیت
# # از آدمی عجب چه که ماهی در آب نیز %~% جمان را ز حرص در سر وکار دهان
~~کند
# از طرف دیگر امیراد کو بهادر3 با مردان کار و مبارزان کارزار با تیغهای
# ~~رخشان و سنانهای درافشان4 عنان گشاده و سنان کشیده برسید و اکثر لشکر
~~امیر
# ~~قچولای به طمع الجا و غنیمت متفرق گشته بود.
### | ظ
# مرو آنجا که دانهآ طمع است %~% زیر دانه نگرکه دام بلاست
# ~~آنچه با امیر قچولای حاضر بودند چاره جزکوشش ندیدند.5 شمشیرها از نیام
~~PageV01P477
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0555.png)

# ~~بر کشیده و گرد از خاک به ماه بر آمد.1 خاک معر که از سم بادپایان بر
~~تارک کیوان
# ~~رسید و آتش حمیت از دل پردلان شعله حرارت بر سپهر رسانید و زهره پردلان
~~آب
# ~~گشت. امیر قچولای کوششهای بهادرانه کرد و بعد از مطارده(11) و مجادله
~~بسیار به
# ~~قتل رسید. سرقچو لای که در سر هزار سر داشت، بامداد با خدم وحشم و طبل
~~و
# ~~علم تاجدار بود، چاشتگاه را پرکاه کرده تاج دار گشت. چون امیراد کو را
~~این فتح2
# ~~دست داد، بفرمود تا توق [امیر] قچولای را بر پای کردند و نقاره چیان او
~~را فرمود3
# ~~تا نقاره زدن گرفتند. لشکریان قچولای که به طلب الجا و غنیمت متفرق
~~گشته بودند،
# ~~چون توق امیر خود میدیدند، [و آواز نقاره میشنیدند] متوجه آن جانب می
~~شدند.
# ~~چون بدانجا میرسیدند، صید قید گشته به ناکام به خضوع و خشوع سجده
~~انقیاد
# ~~مینمودند و از راه عجز و تذلل پای در قید و دست در بند میداد، تا قریب
~~هزار
# ~~آدمی بدین فریب دستگیر کردند و لشکریان امیراد کو را از مر کوبات و
~~محمولات
# ~~ایشان حظی وافر و قسطی اکمل4 برسید. مظفر و منصوربه طرف خوارزم مراجعت
# ~~نمود و آن اسیر ان را با خود بسه خوارزم رسانید و ایشان را بندهای گران
~~نهاده ms361 در
# ~~شهر قسمت کرده به رعایا سپرد و یاساق(2) کرد که اگر یکی از اینها
~~بگریزد،
# ~~نگاهدارنده او را سیاست نماید و آن محله را که از آنجاگر یخته باشد،
~~غارت کنند.
# ~~اهالی خوارزم بدین سبب در زحمت افتادند.
# دراین سال رای اعلای حضرت سلطنت شعاری- خلد الله تعالی ملکه وسلواانه-
# ~~به مشورت صوابدید امرا چنان اقتضا فرمود که لشکری به جانب خوارزم
~~فرستند.
# ~~امرای بسیار با عساکر نامدار نامزد گردانید که متوجه آن طرف شوند امیر
~~علی کا و
# ~~امیر الیاس خواجه وغیره با چند هزار سوار و از ماوراء النهر حضرت مخدوم
~~و
# ~~مخدومزاده عالم وعسالمیان سایه رحمت یزدان - مغیثالحق والدین - الغ بیک
# ~~گورکان پنج هزار سوار مصاحب امیر موسی کا تعیین فرمود که به اتفاق آن
~~لشکر
# ~~متوجه خوارزم شوند و در آن تاریخ مبار کشاه پسر امیراد کو حاکم خوارزم
~~بود و
# ~~بیکجک امیردیوان وصدر که قاضی بود، صاحب اختیار مملکت این سه کس بودند.

PageV01P478

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0556.png)

# ~~چون خبر توجه عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی - بدیشان رسید، اکابر
~~واشراف
# ~~مملکت جمع گشته و دراین قضیه مشورت نمودند. اکثر برصلح بودند وبعضی جلا
# ~~و بعضی جنگ اختیار می کردند. در این اثنا امیر علی کا ایلچی پیش ایشان
~~فرستاد و
# ~~استمالت گونهیی داد. بعضی که سخن صلح می گفتند، به رغبت تمام ساوری
~~بیرون
# ~~آوردند و اکثر مردم خوارزم دل برصلح نهادند. دراین حال نوکران امیر سید
~~علی
# ~~ترخان و نوکران امیرالیاس خواجه به طرفی رفته بودند و خرابی بسیار کرده
~~بعضی
# ~~را کشته و قومی را اسیر گرفته. چون اهالی خوارزم از این معنی خبردار
~~شدند،
# ~~متوهم گشتند و آن جمع که بر جنگ تحریض می کردند، زبان دراز شدند و با
~~غلبه
# ~~تمام از خاص و عام از شهر بیرون آمدند و لشکر امرا به سبب آنکه سخن صلح
~~در
# ~~میان بود، استعداد جنگ ناکرده متفرق بودند و پلی بسته بودند. بعضی از
~~لشکریان
# ~~از پل بگذشتند ms362 و بعضی هنوز نگذشته بودند که جنگ پیوسته شد1 و شهریان در
~~آن
# ~~روز جنگهای سخت کردند و آن محاربه تا آخر روز برداشت. در شب2 خوارزمیان
# ~~آوازه انداختند که امیراد کو و چنگیز اغلان رسیدند و شادمانیها زدند.
~~امرا چون
# ~~روزانه از ایشان جراتی دیده بودند و در شب آن خبر شنیدند، تصور کردند
~~که این
# ~~حکایت3 راست است. پلی که بسته بودند، آن را آتش زدند و هم در شب کوچ
~~کرده
# ~~عزیمت مراجعت نمود[زد]. علی الصباح خوارزمیان بیرون آمدند. لشکرگاه
~~خالی
# ~~دیدند. بعضی از سیاهیان ایشان در عقب لشکر روان شدند و احمال و اثقال
~~که
# ~~لشکریان گذاشته بودند، ضبط نمود[ند].
# و در ذی الحجه سنهآ خمس عشر و ثمانمایه عساکر ماوراءالنهر که به خوارزم
# ~~رفته بودند، به دار السلطنهآ سمرقند رسیدند و باقی امراکه به جانب
~~خراسان رفته
# ~~بودند، چون خبر این حادثه به بندگی حضرت سلطنت شعاری رسانیدند،4 آتش
# ~~حمیت زبانه زد. فرمان فرمود تا بار دیگر لشکرها ساخته گردانیده متوجه
~~آن طرف
# ~~شوند. امیر سید علی ترخان و امیر شاه ملک و چند امیر دیگر5 با آن لشکر
~~ضم6(1) PageV01P479
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0557.png)

# ~~گردانیده به ماوراءالنهر نیز فرستاد تا برقرار لشکرها روانه خوارزم
~~گردانند. ایشان
# ~~نیز کرت ثانی ساختگی لشکر کرده متوجه شدند و حضرت سلطنت شعاری به
~~امرایی
# ~~که در آن کرت نو کران ایشان خرابی کرده بودند،1 عتاب فرمود که با رعایا
~~از آنچه
# ~~لایق معدلت و مو افق مرحمت باشد، تجاوز نباید نمود و دراین کرت چون به
~~توفیق
# ~~الهی ممالک خوارزم مسخرگردد، آن جماعت که درکرت سابق خرابی نمودهاند،
# ~~از ایشان انتقام کشند و باقی رعایا را آسیبی نرسانند.
# چون در این کرت لشکر به در خوارزم رسید، پسر امیراد کو بعد از مراجعت
# ~~لشکر مردم خوارزم را خرخشه2(1) بسیار کرده بود و مال فراوان ستانده،3
~~بدین بهانه
# ~~که شما طرف ایشان داشتید و ساوری بیرون بردید بعضی از ایشان را کشته ms363 و
~~بعضی
# ~~را مقید گردانیده و مردم خوارزم از او نفور4(2) گشته بودند و در میان
~~ایشان این
# ~~معنی شهرتی یافته بود که از آن لشکر که کرت اول به خوارزم رفته بودند،
~~هر کس
# ~~بیدادی وظلمی5 کرده، حضرت سلطنت شعاری با ایشان عتاب فرموده است، حتی
# ~~که بسیاری را گوش و بینی بریدهاند. مردم خوارزم طبعا مایل این طرف
~~گشتند و با
# ~~پسر امیراد کو در یاغی گری و مخالفت موافقت ننمودند. پسر امیر ادکو
~~خوارزم
# ~~باز گذاشته، به جانب پدر خود گریخت. مردم خوارزم ائمه و سادات را با
~~ساوری
# ~~بیرون فرستادند و شهر تسلیم نمودند. چون این فتح دستداد، امرای مذکور
~~مظفر
# ~~و منصور به جانب خر اسان مر اجعت نمو دند.
# امیر شاه ملک چند روزبه ضبط امور ونظم منثور و رعایت جمهور وحراست
# ~~ثغور قیام فرمود و بر شیوه بصیرت و صرامت استمرار نمود. روی به تعمیر
~~ولایت
# ~~و ترفیه رعیت و استمالت قلوب و تالف(3) اهوا و نظم امور مملکت و ترتیب
~~آئین PageV01P480
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0558.png)

# ~~حکومت و وضع قانون معدلت وتقریر احوال ولایت آورده بروجهی که متضمن
# ~~رفاهیت جمهور خواص و عوام باشد. بعد از آن متوجه بساط بوس حضرت سلطنت
# ~~شعاری گشته نو کران نیک به محافظت آنجا تعیین فرموده در اوایل شهورسنهآ
~~ست عشر
# ~~و ثمانمایه به دارالسلطنهآ هرات - صینت عن البلیات - رسید و به نوازش
~~فراوان
# ~~مخصوص و منصوص گشت. بعد از آنکه چندگاه بر آمد، فرمان شد1 که حکومت و
# ~~ایالت خوارزم و آن حدود تعلق بدو داشته باشد و آن ممالک را چنانکه از
~~کفایت و
# ~~کاردانی او آید، ضبط نماید. امیرشاه ملک برموجب فرمان [حضرت سلطنت
~~شعاری]
# ~~متقلد حکومت و متکفل امارت آن دیار گشته متوجه آن طرف شد و مدتهای
~~مدید2 تا
# ~~آخر ایام حیات آن ممالک در تصرف او بود و رعایا در مالش داشت3
~~[والسلام].
# ذکر وقابعی4 که در فارس و عراق در این سال ms364 هشتصد و پانزده
# به وقوع پیوسته است5
# در این سال امیرزاده اسکندر شهر قم بگرفت و خواجه محمد قمی که حاکم
# ~~قوم بود، گرفتار گشت و آن چنان بود که امیرزاده اسکندر بعد از آنکه
~~ممالک فارس
# ~~و اصفهان در تصرف گرفت، چند کرت ایلچی پیش خواجه محمد قمی فرستاد و او
# ~~را طلب فرمود و نیز یکی از مردم او که به غایت وجیه و خوش شکل بود،
~~همواره
# ~~طلب میداشت.6 خواجه محمد به هیچ وجه ملتفت نمیشد. امیرزاده اسکندر
# ~~لشکری به جانب قم کشید و به محاصره مشغول شد و چند قلعهئی که در نواحی
~~قم
# ~~بود، به اندک فرصتی مسخرگردانید. چون قلعهآ کیو8 و غیره و در این قلعه
~~کیو9
# ~~شخصی که کوتوال بود از قبل خواجه محمد قمی، علی دمه سر نام، او
~~راگرفتند و
# ~~قید کرده به در قم بردند و در قم مردم جنگی سپاهی بسیار بودند. جنگهای
~~سخت
# ~~کردند و امیرزاده اسکندر را درقم کاری پیش نرفت. باوجودی که چند نقب
~~بردیوارها PageV01P481
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0559.png)

# ~~زده بودند و آب در خندق انداخته که دیوار ربض(1) و سور شهر خراب شود،
~~فتح
# ~~آن میسر نشد.
# و دراین حال نصر الله صحرائی که حاکم ساوه بود، اگرچند میان اووخواجه
# ~~محمد قمی نیک نبود و دشمن یکدیگر بودند، اما اندیشید که هرگاه امیرزاده
# ~~اسکندر قم بگیرد، نوبت ساوه خواهد بود. عمزاده خود عماد کور را با چند
~~نفر
# ~~مرد سپاهی جلد به مدد خواجه محمد قمی فرستاد و خواجه محمد را بدان سبب
# ~~قوت و شوکتی زیادت شد. بعد از آن امیرزاده اسکندر از در قم برخاست و
~~امیر
# ~~عبدالصمد را در قلعه کیو1 بگذاشت و امیر عبدالله پروانچی را به مساعدت
~~او تعیین
# ~~فرموده [و بعد از آن] به جانب اصفهان معاودت نمود. بعد از چند روز نمک
~~بحرام
# ~~وقت2 مظفر فراهانی که نایب خواجه محمد قمی بود و مربای تربیت آن دولت
# ~~مکتو بات3 پیش ms365 امیرزاده اسکندر و امرای او نبشت که اگر امیرزاده اسکندر
# ~~حکومت مالی قم به من تفویض نماید و بر این معنی معاهده کند، من شهر قم
~~[را]
# ~~تسلیم گماشتگان ایشان نمایم. از جانبین بر این معنی عهود و مواثیق
~~استحکام یافت.
# ~~[خواجه] مظفر فراهانی با ولینعمت خود یعنی با خواجه محمد قمی مکر،
~~وفریب
# ~~آغاز کرد و گفت حالا مردم شهر بیشتر به قلعه آمدهاند و در شهر کسی نیست
~~که
# ~~محافظت نماید. صواب وصلاح آن است که مردم را از قلعه به شهر فرستیم و
# ~~خواجه محمد] چون اعتماد بر او داشت و یک جهت و حق شناس خود میدانست
# ~~از سخن5 و صوابدید او تجاوز نمی نمود، بر آن معنی راضی شد. مظفر
~~فراهانی
# ~~مردم را در شهر متفرق گردانید و خود با تمامی نو کران خاصه و برادرزاده
~~خواجه
# ~~محمد قمی، امیر محمودبن خواجه ابراهیم بن خواجه عماد قمی و چند معدود6
# ~~دیگر به رسم محافظت بر گرد شهر میگردانید7 و به هر موضعی که میرسید، یک
~~دو
# ~~نفر از ملازمان امیر محمود آنجا تعیین می کرد که به محافظت مشغول باشند
~~تا با PageV01P482
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0560.png)

# ~~امیر محمود زیادت از پنج شش کس نماند1 تا متوجه دروازه کنگان(1) شد و
~~گفت:
# ~~بیرون دروازه را احتیاط کنیم. چون از دروازه بیرون رفتند، مظفر فراهانی
~~امیر
# ~~محمود را بگرفت و جمعی از لشکریان امیرزاده اسکندر به مشورت مظفر
~~فراهانی
# ~~العین2 در خانقاه خواجه علی صفی که بیرون همین دروازه است، مترصد
~~بودند،
# ~~بیرون آمدند و در شهر ریختند و امیر محمود را گرفته به پای قلعه بردند.
~~خواجه
# ~~محمد از گرفتن برادرزاده خود واقف نشد3 و در قلعه چندان کس نمانده بود
~~که
# ~~محافظت قلعه توانند کرد، چه اکثر مردم را خواجه مظفر به شهر برده بود.
~~خو اجه
# ~~محمد رهبة(2) لارغبة دروازهٔ‌قلعه گشوده بیرون آمد. اورا گرفته به
~~اصفهان پیش امیرزاده
# ~~اسکندر بردند. امیرزاده اسکندر او را و ms366 برادرزادهاش را بعد از تعذیب
~~بسیار
# ~~به قتل آورد و حکومت قم به عبدالله پروانچی فرمود و ضبط اموال را حسب.
# ~~المعاهدة(3) به مظفرفراهانی داد.
# و امیرزاده اسکندر در این سال تختگاه خود اصفهان را ساخت و اکثر
# ~~عراق عجم و تمامت ممالک فارس در تحت ضبط آورد.
# ذکر احوال آذربایجان و امیر4 قرایوسف در این سال مذکور
# امیریوسف در اواخر سنه اربععشر [و ثمانمائه]5 در الاطاق ییلاق کرد و
# ~~در اوایل سنه خمس عشر و [ثمانمائه]6 به ولایت دیار بکر در رفت که امیر
~~قراعثمان
# ~~در آن دیار7 بود و چندگاه بود که اسم سلطنت به نام پسر خود پیربوداق
~~کرده بود
# ~~- چنانچه ذکر آن گذشت - در این ایام طوی عظیم کرد چنانچه یک هزار
~~گوسفند و PageV01P483
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0561.png)

# ~~صد مادیان در آن طوی مذبوح گشت و اکثر امرای خود را در آن روز اسب خاصه
# ~~ویوستین به تکلف داد و عامه لشکریان را هر یک فراخور احوال به تربیت و
~~نوازش
# ~~مخصوص گردانید. و صورت واقع1 آن است که از مجمو6 سپاهیان و سرداران که
# ~~نام ایشان در روی روزگار بر اوراق دفاتر مثبت گشته، هیچ کس لشکری
~~آراستهتر
# ~~از لشکر امیریوسف نداشته است.
# بعد از فراغ از مهم طوی متوجه بدلیس(1) گشت. چون بدانجا رسید، امیر
# ~~شمسر الدین شرایط خدمت به تقدیم رسانید. از آنجا به راه کور حجرن روانه
~~شد
# ~~و به قلعهآ ساور که در چهار فرسنگی ماردین است، نزول فرمود و قلعه را
~~محاصره
# ~~کردند و در قلعه مردم بسیار بودند. لشکری به جهت محاصره ایشان گذاشته
~~خزاین
# ~~خود برداشت ومتوجه ماردین شد وقلعهآ ماردین را ضبط نمود وخزاین خود در
~~آن قلعه
# ~~گذاشت و کوتوالی آن قلعه به مبارزالدین قرابهادر سیرد2 واز آنجا با
~~لشکرها متوجه
# ~~قلعهآ ایمد وقراعثمان شد . لشکریان او اطراف وجوانب ایمد(2) را غارت
~~کردند.
# ~~پسر قراعثمان و جمعی امرای او در شهر ایمد متحصن شدند. امیر یوسف دو
~~روز ms367
# ~~آنجا توقف نموده مزروعات و غلات ایشان خورانیده از آنجا به جانب قلعهآ
# ~~جرموک3 رفت ودر آن نواحی از مزروعات وغیره هرچه یافتند، نیست ونابود
~~کردند.4
# ~~اهالی آن نواحی در قلعه جمع گشته اسباب مقاومت مهیا داشتند و به جنگ
~~پیش
# ~~آمدند. بعد از آنکه امیرپوسف برسید و غلبه لشکر بدیدند، به امان پیش
~~آمدند.

PageV01P484

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0562.png)

# ~~ایشان باشد، بدهند و یک روز دیگر جهت آوردن اسبان توقف فرمود.1 آن
~~جماعت
# ~~در تسلیم نمودن اسبان تعلل می نمودند. لشکریان امیریوسف باز دست به جنگ
# ~~برده حمله کردند وایشان نیز به مدافعت مشغول گشتند و از طرفین جنگ
~~پیوسته شد و
# ~~بسیاری به قتل آمدند تا به قهر و غلبه شهر بستدند وخانهها و بازارها را
~~آتش زدند و
# ~~بسوختند و درختان قلع کردند و عمارات و باغات مندرس گردانیدند.
# بعد از این وقایع امیریوسف از آنجا معاودت نموده متوجه قلعه و شهر ارغن
# ~~شد. امیر قراعثمان در حوالی جرموک بر سر کوهی بلند متحصن گشت و
~~امیریوسف
# ~~به پای قلعهآ ارغن نزول فرمود. روز دیگر جمعی از بهادران قراعثمان [روی
~~به شهر
# ~~آوردند و] آغاز حرب کردند2 [و جنگی سخت کردند.] آخر الامر چون اندک
~~بودند،
# ~~پشت به هزیمت دادند و به جانب قلعه رفتند و به مقاومت مشغول شد.
~~لشکریان
# ~~امیر یوسف شهر ارغن را عالیها سافلها گردانیدند بعد از آن روی به قلعه
~~آوردند.
# ~~جمعی که بیرون قلعه بودند، ساعتی پایداری نمودند و آخر الامر به قلعه
~~متحصن شدند
# ~~و امیریوسف دو روز دیگر بر در قلعه نشست و لشکر او در آن نو احی خرابی
~~بسیار
# ~~کردند و بعد از این وقایع امیر یوسف عزیمت معاودت فرموده از آب فرات
~~عبور
# ~~کرد به راه چغاخور3 متوجه وادی موش شد و لشکر را اجازت فرمود که هر کس
# ~~به خانههای خود روند و خود در صحرای آلاطاق به عیش وعشرت مشغول گشت.
# بعداز چند روز از آنجا متوجه ms368 تبریزگشت و لشکری به اردبیل فرستاده بود در
# ~~آن نواحی خرابی چند کردند ومراجعت نمودند و براولاد جاگیر دست نیافتند
~~وامیر
# ~~بسطام در قلعهآ سلطانیه بود. امیریوسف از تبریز عزیمت عراق عجم کرده با
~~لشکری
# ~~بسیار وکثرتی بیشمار متوجه آن طرف گشت، در روز پنج شنبه حادی عشر
~~جمادی-
# ~~الاخر سنهآ خمس عشر و ثمانمایه به سلطانیه نزول فرمود و چند نوبت کسان
~~پیش
# ~~امیر بسطام فرستاد و او را به ایلی و انقیاد خواند و وعدهها داد. مفید
~~نیفتاد. در
# ~~غضب گشته فرمان فرمود تا اماکن و مساکن سلطانیه را با خاک یکسان
~~گردانیدند و
# ~~آتش در رباع(1) شهر زدند. چون از خراب کردن شهر چندانکه مقدور بود،
~~فارغ PageV01P485
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0563.png)

# ~~شد، مراجعت نموده درروز چهار شنبه بیستم رجب به تبریز نزول فرمود و از
~~تراکمه
# ~~و لشکریان که به قشلاق قراباغ اران(1) بودند، متردد خاطر شد که مبادا
~~از طرف
# ~~شروان حرکتی واقع شود. ترتیب لشکر کرده در روز دوشنبه ثانی عشر1، شعبان
# ~~سنهآ خمس عشروثمانمایه از تبریز ایلغار کرده متوجه آن طرف شد. چون به
~~قراباغ
# ~~نزول فرمود، ایلچیئی پیش امیر شیخ ابراهیم فرستاد و نصیحت کرد که صلاح
# ~~مملکت در مصالحه است. امیر شیخ ابراهیم لشکری تمام جمع کرده بود و امیر
# ~~سید احمد حاکم ولایت شکی و کستندیل گرجی و امرای گرجی2 که با او متفق
~~شده
# ~~بودند]، به استظهار و اعتضاد3 ایشان به صلح راضی نمیشد.4 امیر یوسف در
# ~~منتصف رمضان از قراباغ بر آب ارس5 زده عبور فرمود و چون بدان طرف آب
# ~~رفت، لشکر امیر شیخ ابراهیم در حرکت آمدند و آتش حرب برافروخت. آخر
~~الامر
# ~~لشکر شروان منهزم شد. امیر شیخ ابراهیم و برادرش شیخ بهلول وکستندیل(2)
# ~~گرجی و برادرش و بیشتر سرداران گرجی6 مقید گشتند در یک لحظه به حکم
~~قضای
# ~~کن فیکون طایفهئی مغبون ومحزون و طایفه دیگر به وسیلت ظفر به مآرب و
~~نجاح
# ~~مقرون گشتند. امیر یوسف بفرمود ms369 تا کستندیل و برادرش را با قریب سیصد
~~نفر از
# ~~نام آوران7 گرج به تیغ آبدار به آتش دوزخ فرستادند و طعمه ذئاب(3)
~~وعقاب گردانید.
# چون امیریوسف را چنین فتحی دست داد و جمعی که سر به صلح او در
# ~~نمی آوردند، به حبس وقید او مبتلا شدند، بلدهآ شماخی(4) را غارت کرد و
~~ازشروان PageV01P486
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0564.png)

# ~~به جانب آذربایجان مراجعت نمود و قریب صد تومان چهارپای از اسب و اشتر
~~و
# ~~گاو و گوسفند بیاوردند. اما چون فصل زمستان بود، از سرما بیشتر تلف
~~شدند.
# و امیریوسف در روز پنجشنبه سلخ شوال [سنة المذکور] به دار السلطنهآ تبریز
# ~~نزول فرمود و امیر شیخ ابراهیم و امیر شیخ بهلول و مولانا ظهیر الدین
~~پسر مولانا
# ~~قاضی بایزید را مقید با خود آورد و در تبریز مقرر گردانید که امیرشیخ
~~ابراهیم آلات
# ~~مجلس که در شروان داشته از طلا و نقره و مرصعینه(1) پیش امیر یوسف
~~آوردند و
# ~~امیر شیخ بهلول مبلغ دویست تومان عراقی و مولانا ظهیر الدین صد تومان
~~بدهند و
# ~~خلاص شوند. چون آن مال ادا نمودند، امیر شیخ بهلول را در روز پنجشنبه
~~سابع
# ~~عشرین ذی الحجه سنهآ خمس عشروثمانمایه1 رخصت مراجعت شروان فرمود و امیر
# ~~شیخ ابراهیم را لطف عفو وکرامت امان ارزانی داشت و شیخ أبراهیم تتمه
~~فصل
# ~~زمستان در تبریز گذرانید و چون بوی بهار به مشام عالمیان رسید، در روز
~~پنجشنبه
# ~~بیست ونهم محرم سنهست عشرو ثمانمایه به طرف اوجان وییلاق سهند(2) توجه
~~نمود و
# ~~امیرزاده منصور برادرزاده امیر بسطام را گرفته بود، او را نیز در تبریز
~~محبوس
# ~~داشت.

PageV01P487

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0565.png)
~~PageV01P488
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0566.png)

# ذکر وقایع [و حوادث] سنه ست عشر و ثمانمایه.
# ~~ذ کر نزوبج امیرزاده اعظم جوانبخت محمد1 جهانگیر بن امیرزاده اعظم
# محهد سلطان بهادر
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - ارتسام(1) اوامر
# ~~الهی وامتثال حکم نبوی را - علیه الصلوة والسلام - درجملگی عزایم
~~التزام نموده
# ~~و مینماید. بنابر سنت ms370 الهی خواست که گوهر شب افروز که در حصن حصانت
~~بنیان
# ~~عقل ورزانت تربیت یافته است، باکفوی(2) مناسب امتزاج دهد و ازدواج
~~فرماید2
# ~~برید اندیشه را گرد جماعت جولان داد، بعد از «طول الاستشارة» از راه
~~مرحمت و
# ~~شفقت که درباره صلهآ رحم دارد، هم از ارومهآ(3) خود و جرثومهآ(4)
~~برلاسی اتفاق
# ~~کرده بر این اختیار مزیدی نیافت. چون بر این قضیه یک جهت گشت، این حکم
~~به
# ~~نفاذ انجامید. از دور و نزدیک وضیع و شریف نثارها آوردند و توانگر و
~~درویش
# ~~زرافشانیها کردند. امرا هر یک بعد از ترتیبات دیگر، یک دست رخت
~~فراشخانه از
# ~~خیمه و خرگاه و مطبخ و آبخانه(5) و سایه بان و شامیانه مرتب گردانیده
~~از فاخرات
# ~~ثاب(6) به کردار قبه خضرا و نمودار گنبد اعلا، اشکال آن از کثرت نقش
~~بندی و
# ~~ملاحت رنگ آمیزی آسمانی نمود به مصابیح(7) انوار کواکب آراسته و
~~بوستانی
# ~~7) مصا بیح: ج مصباح، چراغ ( غیاث).

PageV01P489

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0567.png)

# ~~به انوار ازهار پیراسته، اندرون آن باغ ارم و بیرون1 آن خوش وخرم
~~بغال(1) هلال
# ~~نعال و اسب صبا رفتار و بختیان(2) کوه پیکر به قطار پربار و نقد و جنس
~~بیحد و
# ~~شمار:
### | [بیت
# از گهر ریز سلاطین و زرافشان ملوک
### | شام را در در گنار و صبح را زر در دهان]
# ~~اکالیل(3) مجوهر(4) وخلاخل(5) معنبر(6) ملبوسات فاخر مرصع به فنون
~~جواهر
# ~~مهذب و مرتب اسباب طرب و نشاط ساخته و پرداخته تعبیههائی که رشک گنید
# ~~مقرنس بود، بسته شد. چمنهای باغ را در فصل تابستان گلهای ارغوانی و
~~حلههای
# ~~زعفرانی پدید آمد و به انواع اسلحه و آلات مصقل(7) از هرگوشه چون آفتاب
~~می-
# ~~تافت. منجمان ماهر احتیاط طالع اختیار کرده به روز سعد و ساعتی مبارک و
~~اختری
# ~~خجسته و فالی مسعود، اکابر و اشراف و ائمه و سادات و علما و قضات را به
~~مقام
# ~~باغ زاغان جمع کرده، در روز پنجشنبه جمادی الاخر سنهآ ست عشر و ms371
~~ثمانمایه دری
# ~~که در صدف خاندان کریم پرورده2 بود، در عقد نکاح امیر و امیرزاده اعظم
~~نبوی-
# ~~الاخلاق وملکی الشیم، نسیب الابوین، حسیب الطرفین، خلاصهآ نسل مهتری
~~ونقاوه3(8] PageV01P490
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0568.png)

# ~~اصل سروری، امیر و امیرزاده محمد جهانگیر بن امیرزاده محمدسلطان - خلدت
~~ایام
# ~~معدلته و طاب ثراه= آورد.
# ~~ذکر قشلاق فرمودن حضرت سلطنت شعاری در ماز ندران وعزیمت بورش
# وعراق و] آذربا بجان
# دراین سال حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - عزیمت
# ~~آن فرمود که قشلاق در مازندران گذراند و سبب آن بود که پیش از این
~~تاریخ بعد
# ~~از واقعه امیر بزرگ - انارالله برهانه - انقلاب1 بسیار در بلاد عراق
~~عرب و
# ~~آذر بایجان - چنانچه شمهای از آن معروض گشته است - به وقوع رسیده بود و
# ~~قضیهآ هایلهآ امیر وامیرزادهآ سعید شهید مغفور2 مبرورامیرانشاه بهادر-
~~نورالله مرقده -
# ~~واقع شده وامیر3 [قرا]یوسف تر کمان در آن بلاد دست تسلط بر آورده و پای
~~ازحد
# ~~خود بیرون نهاده.
# در همان ایام که این صورت به وقوع پیوست، حضرت سلطنت شعاری را
# ~~داعیهآ حرکت بدان جانب و انتقام از مخالفان بود. فاما فتنههائی که در
~~بلاد
# ~~ماوراءالنهر وخراسان و بلخ و طخارستان و زابل(1) و کابل تا هندوستان4
~~به سبب
# ~~اختلاف مهتران سپاه و دوهوائی(2) اعیان مملکت به وقوع پیوست - چنانچه
# ~~مشروح و مفصل گشته - مانع و واز ع(3) رکضتهمایون بود، فرصت آن نمیشد که
# ~~بدان طرف پردازد. چون به عون عنایت یزدانی و تائید دولت آسمانی و یمن
~~طالع
# ~~میمون و فر بخت روزافزون، تمامی بلاد مذکور مسخر و مضبوط گشت و خاطر
# ~~خطیر و ضمیر منیر از کلیات آن ممالک فارغ آمد و به تدبیر صائب و رای
~~منیر عرصه PageV01P491
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0569.png)

# ~~ولایت ترتیب و نسقی تمام گرفت و قواعد ملک و ملت بر مقتضی مشیت راسخ و
# ~~راسی گشت [و] امور دین و دولت درسلک ارادات متسق1(1) و منتظم شد:
# # به روزعار تو آن انتظام یافت جهان %~% که از حمایت چوبی نیاز ms372 شد2 کافور
# # در آن مقام که عدل تو افکند سایه %~% به قد ذره بود آفتاب وقت ظهور
# ~~عزیمت همایون بر تسخیر دیار عراق عرب و آذربایجان و تدمیر امیر قرایوسف
# ~~همایون به نفاذ انجامید که از مواضع خود در حرکت آیند و به وقت میعاد
~~به محل
# ~~معلوم «لاتستاخرون ساعة ولاتستقدمون»(2) رسیده باشند وعساکر ماوراء
~~النهر
# ~~وخوارزم را فرمان شد که هم در آن ولایت از حدود وجهات باخبر باشند و در
~~ضبط3
# ~~و حراست راهها بر وفق عقل وکیاست احتیاط و سیاست به جای آرند و ثغور آن
# ~~نواحی را به مردان گزیده و دلیران کاردیده سپارش نموده سرحدها را ضبط
~~نمایند
# ~~و در وجه مواجب2 وارزاق ووظایف ومایحتاج لشکر مالی موفور و نقدی
# ~~بی حساب که اوهام دبیران از ضبط آن قاصر آید، صرف فرمود و روی به تقدیم
# ~~ابواب مراسم حرب وقیام به مصالح جنگ و ترتیب اهبت سلاح و استکمال آلت
# ~~مبارزت و استعداد روز عناد آورد. فرمان فرمود تا آنچه سیاهی را بدان
~~حاجت افتد،
# ~~از جنائب(3) و رکائب و زواید اسلحه معد و آماده دارند و با حشمی انبوه
~~و
# ~~لشکری باشکوه:
### | شعر
# # سپاهی کوه پیکر فوج بره فوج %~% چنا نک6 از روی دریا موج درموج
~~PageV01P492
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0570.png)

# # سر اسر با سنانهای زره سم %~% ز سر تا پای در آهن شده گم
# # گرفته هر طرف شیرآن جنگی %~% کمان چاچی و تیر خدنگی
# ~~و در مقدمه چند فیلان کوه پیکر آراسته به بر گستوانهای ذیال(1) و
~~اسلحهآ بیمثال
# ~~هریک به ضخامت جثه کوهی مهیب و به درستی هیکل طودی(2) عظیم:
### | بیت
# # همه ژنده پیلان گردون شکوه %~% به تندی چو دریا، به هیکل چوکوه
# برین سیاق به موسمی که کفهآ میزان طیار(3) شد و حریف خریف به طلوغ
# ~~سهیل میل انحراف از جادهآ اعتدال هواکرد:
# # استاد زر گر مهر بگشاد دست و بازو %~% افکند خردە1آ زر درگفهآ ترازو
# ~~بر عزیمت قشلاق مازندران در روز یکشنبه هژدهم ms373 رجب المذکور از دار
~~السلطنه
# ~~هرات - صانها الله [تعالی] عن الافات والبلیات - رکضت فرمود.
### | بیت
# چو آمد با سپاه از شهر بیرون %~% زمین گفتی روان شد همچو گردون
# همی رفت از زمین تا آسمان گرد %~% تو گوئی خاک بامه راز میکرد
# ~~به شوکت و عظمتی هر چه تمامتر به راه خراسان بر صوب مازندران حرکت
~~فرمود.
# ~~رأی انور که آثار انوار آن از فیضان(4) خورشید رخشان زیادت است و پرتو
~~مشاعل
# ~~فضایلش از مصباح صباح منورتر، چنان اقتضا فرمود که نوکری با اعلام
~~عزیمت
# ~~همایون و رکضت میمون پیش امیرزاده اسکندر فرستد. ابو سعید ملک را بدین
~~مهم
# ~~تعیین فرموده او را از نیشابور2 بدان طرف روانه گردانیده و فرستاده
~~شد.3 PageV01P493
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0571.png)

# مضمون مکتوبی که حضرت سلطنت شعاری - خلداینه تعالی
# ملکه و سلطانه - به امیرزاده اسکندر فرستاد:
# جناب فرزندی اعزی خلد ملکه به سلام مالا کلام مخصوص گشته معلوم
# ~~فرماید که به فیض فضل ربانی و یمن دولت روزافزون، احوال این ممالک
~~برمناهج
# ~~اتساق(1) جاری است و امور دولت برمجاری اطراد مستمر، لشکرهای جرار در
# ~~سلک عبودیت منتظماند و اعنهآ(2) بی شمار در تحت فرمان ملازم1 و همت بر
~~دفع
# ~~اعدای ملک و فتح باقی بلاد مقصور و به وساطت فتح و نصرت یزدانی و قوت و
# ~~قدرت آسمانی هردم ازخزانهآ فضل ربانی و دیوان لطف سبحانی خلعت مزید
~~کامرانی
# ~~و منشور حصول آمال و امانی ارزانی میدارند و هر زمان از بارگاه صمدیت و
# ~~درگاه احدیت درر کرم و غرر(3) نعم نصیب دولت و ایام حشمت گردانیده می
~~آید.
# ~~هر مراد که بر خاطر گذرانیم و گذرانیدیم،2 دولت مساعدت کرد و روزگار
~~موافقت
# ~~نمود. اکنون همت بر تفریق جمع و تمریق(4) شمل قرایوسف تر کمان و ضبط و
# ~~نسق ولایت اران و آذربایجان موقوف و متصور گردانیده حالا عزیمت آن است
~~که
# ~~زمستان در مازندران بگذرانیم وچون طلیعهآ بهار پیدا شود، رایت3 شاهی
~~افراخته
# ~~سوار و پیاده لشکر ms374 با اسبان فیل پیکر رخ بدین مهم آورده فرزین بند خصم
~~از هم
# ~~فرو گشائیم و دستبرد خود بدو نمائیم. چه از آن وقت باز که قضیهآ هایله
~~برادر و
# ~~مخدوم امیر و امیرزاده سعید شهید - نورالله مرقده - به وقوع پیوسته،
~~خاطر بر
# ~~تدارک آن امر و انتقام از مخالفان موزع بوده و از استعداد قلع و قمع آن
~~طایفه PageV01P494
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0572.png)

# ~~غافل نبودهایم و تدارک آن قضیه فرض عین بل عین فرض دانسته، فاما به سبب
~~بعضی
# ~~قضایا که دراین طرف واقع شد، چنانچه جناب فرزندی را معلوم است، توجه
~~بدان
# ~~طرف میسر نمیشد و آن معنی از حدقوت بهحیز1 فعل نمی رسید، امروز
~~«بحمدالله تعالی
# ~~و منه»(1) ممالک خوارزم وخراسان و زابل وکابل تا اقصای هندستان2
~~وماوراء النهر
# ~~تا نو احی تر کستان و مازندران با تمامت طبرستان در تحت تصرف بندگان
~~دولت
# ~~استقامتی به غایت وطراواتی تمام یافته است [و دواعی اضلال را از ساحت
~~آن
# ~~احسانی هر چه تمامتر،] ازهیچ جهت تفرقه و پریشانی نیست که مانع رکضت
~~همایون
# ~~گردد. سکون وحرکت و اقامت و نهضت بدین مهم موقوف و مصروف گردانیده ایم.
# ~~شکرا لله که آفریدگار تعالی و تقدس به فضل شامل و انعام کامل خویش قوت
~~انتقام
# ~~ارزانی فرموده و قدرت آن در امکان میتوان آورد، زیادت از صد هزار سوار
~~هریک
# ~~چون ابری غران و برقی رخشان در اردوی همایون ملازماند و از عدت و آلت
~~هیچ
# ~~چیز باقی و هیچ آفریدهیی با خاندان سلطنت که عقد ایامش از انفصام مصون
~~باد و
# ~~توالی شهور و اعوام به دوام مقرون این جرأت وجسارت نتوانست نمود
~~والحالة
# ~~هذه سودای استبداد از سر بیرون نکرده است و بر شیوهآ مخالفت و طریقهآ
~~ممانعت
# ~~مستمر طبعا و عقلا و شرعا3 انتقام این قضیه برما و شما از واجبات و دفع
~~دشمن از
# ~~مفترضات مهمات ملکی. اگر ما با یکدیگر راه مباسطت گشاده نداریم و جاده
~~اتحاد ms375
# ~~نسپریم و در جذب منافع و دفع مضار متشارک(2) و متسالک4(3) نشویم، دشمن
~~قوت
# ~~گیرد و طمع مداخلت او در مملکت زیادت گردد. سعی و کوشش میباید نمود تا
# ~~بیگانه را از میان برداریم وآن ممالک را از نفث(4) مداخلت و خبث وجود
~~ایشان
# ~~پاک گردانیتم. میباید که در اوایل بهار با لشکرهای ساخته متوجه شوند.
~~چنانچه در
# ~~حدود ری با یکدیگر اتفاق ملاقات افتد تا به جملگی روی بدین مهم آورده
~~به هر
# ~~چه صلاح وقت باشد بدان نوع به تقدیم رسانیده آید و قبل الملاقات از
~~امرای خود PageV01P495
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0573.png)

# ~~هر که را صلاح داند بفرستد تا جانقی و مشورت نموده بر هر نهج که مقرر
~~کرده آید
# ~~به اتمام پیوندد.- انشاءالله وحده -
# ~~چون ابوسعید ملک متوجه آن طرف شد، حضرت سلطنت شعاری به موسمی که سباه
# ~~تیر ماه در صحن باغ و راغ دستکاری آغاز نهاد و فلک سبز کار اشجار چون
~~روی
# ~~عاشقان زرنگار شد و مینای چمن باغ و بستان به رنگ کهربا گشت، شاخ زر
~~بار
# ~~وباد گوهر نثارگشته:
### | وشعر]
# # فرشی فکنده بود زدیبای هفت رنگ %~% گیتی ز بهر مقدم سلطان کامکار
# # از فرق شاخ ریخته زرهای بیحساب %~% بهر نثار هوکب میمون شهر یار
# شکار کنان به جلگای ماز ندران در آمدند. چون سرایردهآ اقبال - لازال
# ~~محفوفا2 بالعز والجلال - در آن دیار باز کشیدند و هوا و زمین آن مواضع
~~به گرد
# ~~مواکب و نعل مراکب معطر ومهلل3(1) شد، اکابر و اشراف از اطراف و
# ~~اکناف روی به اردوی همایون آوردند. امیر[سید] عزالدین از هزاره جریب
~~سمنان
# ~~و امیر حسن کیا از فیروز کوه و امیر علی از آمل و ساری و حکام گیلانات
~~متوجه
# ~~اردوی همسایون گشته به شرف بساط بوس مشرف شدند. ارباب حاجات به امید
# ~~مواهب و عطایا عمال ولایات به قطع و فصل معاملات و حکام و گماشتگان
~~ممالک به
# ~~مهمات ملکی در اردوی همایون حاضر آمدند. غلبه و ازدحامی زیادت ms376 از اوراق
# ~~اشجار وقطرات امطار در مازندران جمع شد. هر یک بعد از شرف بساطبوس به
# ~~حکم فرمان با سر4 اشتغال و مناصبی که بود رفتند و متصدی آن امور که
~~داشتند،
# ~~شدند.5
# کر مخالفت امیرزاده اسکندر و اظهار باغیگری
# بعد از چند روز که رایات همایون در نواحی مازندران گذرانید، ابوسعیه
~~PageV01P496
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0574.png)

# ~~ملک برسید ومزاج امیرزاده اسکندر از قانون قاعدهآ بیشتر تغییر تمام
~~کرده بود، به
# ~~سبب آنکه بعد از واقعه امیرزاده سعید شهید مبرور پیر محمد بهادر - طاب
~~ثراه و
# ~~جعل الجنة مثواه - چنانچه ذکر آن گذشته است - که سریر اورنگ سلطانی و
# ~~وسادهآ(1) متکای جهانبانی و مسند و چهاربالش(2) نافذ فرمانی در ممالک
~~فارس و
# ~~عراق عجم به حکم سوابق تقدیر یزدانی و وضع اشکال آسمانی به زیب رواء1
~~میمون
# ~~و فر طلعت همایونش آرایش یافت. قصاد(3) و ایلچیان با تحف و هدایا به
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری فرستاد، اظهار اذعان و انقیاد و اذعان نموده فرق منبر و
~~روی دنانیر
# ~~آن دیار به نام همایون و القاب میمون این حضرت تزئین داد. حضرت سلطنت
# ~~شعاری چنانچه دأب و عادت پادشاهانه است در تربیت و رعایت بفزود تا
~~امیرزاده
# ~~اسکندر به نفاذ حکم و جلالت قدر از اقران و اکفاء(4) به امتیاز مخصوص
~~گشت.
# ~~رایات عقل وانصاف از بسیط خطهآ خاک تا محدب(5) فلک الافلاک برافراشت
~~وآیات2
# ~~عطا ومواهب به اقلام شهب(6) و ثواقب بر جباه نجوم وکواکب گماشت. هر روز
# ~~آثار هیبت و سیاست او در دلها متمکنتر میشد و هر ساعت ساحت ولایتش
# ~~بسطتی نو و زینتی تازه مییافت. چون خزاین به گوهر و زر مشحون و عدد
~~سپاه از
# ~~ذرات آفتاب افزون یافت، بر مصداق «ان الانسان لیطفی ان راه استغنی:»(7)
~~علم
# ~~بی نیازی بر بام گردون زد، به غلبهآ اتبا ع و کثرت جیوش مغرورگشت و به
~~حول و
# ~~قوت خویش اعتماد نمود و از عواقب خطور3 و تهور وخواتم بغی و تنمر ms377 غافل
~~PageV01P497
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0575.png)

# ~~ماند. بی حجتی ظاهر و دلیلی باهر به مجرد گمانی باطل توهم آن کرد که
~~مگر
# ~~حضرت سلطنت شعاری به خود به جهت تسخیر بلاد فارس و عراق و طمع خزاین
# ~~و دفاین او بدان طرف حرکت فرمودهاند، خورشید رایش در عقده وساوس افتاد
~~و
# ~~خضر تدبیرش در تیه تفکر شاه راه صواب گم کرد. به ظنی خطا خود را در
~~معرض
# ~~چنین امری خطیر آورد «و ان الظن لایغنی من الحق شیئاء»(1) شیطان آمال و
~~بسیاری
# ~~ملک ومال او را از منهج صواب دور انداخت. عزت ملک و نخوت پادشاهی وفرط
# ~~کبریا و وفور عظمت و بلندی قدر و کمال حشمت او را بر آن داشت که بی
~~مشورت
# ~~عقل که حاکمی عدل و ممیزی به حق است، جوابی چند از سر کبر و گردنکشی
# ~~مصحوب نو کری که با ابوسعید ملک به مازندران پیش بندگی حضرت سلطنت
~~شعاری
# ~~رسید، فرستاده از جادهآ اذعان و انقیاد انحراف نموده بر پی مطاوعت هوا
~~و متابعت
# ~~نفس که ندامت و غرامت ثمره وریع آن است، رفته کلماتی که از معانی آن
~~تمهید
# ~~مبانی مجانبت(2) فهم میشد و بر شیوهآ مخالفت دلالتی ظاهر داشت به عرض
# ~~رسانیدند. حضرت سلطنت شعاری بدان التفات نفرمود و آن نو کر را رعایت
~~فرموده
# ~~بر زبان او رسالتی که مبنی بر صلح و منبئی از موافقت باشد، ارسال
~~گردانید و
# ~~فرمود که اگر آمدن او را مانعی باشد، امیری از امرای خود با آن مقدار
~~لشکر که
# ~~یراق داند، به وقت یورش بفرستد.
# چون این قاصد پیش امیرزاده اسکندر رسید، او را خود شقاوت بخت و
# ~~نحوست طالع باعث و محرض(3) بود تا سخن صواحب اغراض به سمع قبول
# ~~اصغا نمود و به خیال عشوه و نیرنگ ارباب افساد1 در چاه غصه و بلا و
~~معارک
# ~~هلاک وفنا رفت.

PageV01P498

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0576.png)

# ~~وقایع سال 816 هجری
# و اذا اراث الله رحلة دولة1 %~% من دار ms378 قوم اخطاؤا التد بیرا(1)
# زه از گوشه چو خواهد تافتن سر %~% پدید آید ز آهنگ2 کمان ور
# حاصل قصه آنکه مخالفت ومکاوحت ظاهر گردانیده خطبه و سکه آن ممالک
# ~~به نام خود کرد و راههای خراسان را فرمود تا مسدودگردانیدند و به
~~سرحدها سوار
# ~~تاخت فرستاد تا غایتی که از جانب ری سوار ایشان تا به سمنان رسیدند و
~~قریه
# ~~صوفی آباد(2) را غارت کردند و از جانب بیابان به قهستان در آمدند. اما
~~مردم آن
# ~~سرحد واقف بودند، زیادت خرابی نتوانستند نمود و جمعی خوش آمد گوی بی-
# ~~عاقبت که به سبب معاش ناپسندیده خود از این حضرت در وهم بودند، او را
~~بر
# ~~مخالفت و منازعت میداشتند و او را خود در این معانی به کسی احتیاج
~~نبود. در
# ~~عنفوان جوانی و زندگانی3 و ریعان کامرانی به گنج و سپاه مغرور و به تاج
~~و سریر
# ~~مسرور؛ مشاطهگان هوا و هوس صور آمال و امانی4 وعروس جاه وجوانیرا در
~~نظر
# ~~او جلوه داده و شیاطین شهوات جسمانی و لذات نفسانی در بادخانهآ خیال و
# ~~آشیان دماغش بیضه نهاده روز در تجرع(3) کووس(4) اقداح(5) راح به رواح
# ~~میرسانید و شب در اعتناق گل رویان و التذاذ به تقبیل سمن بویان صباح به
~~صباح
# ~~می پیوست.

PageV01P499

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0577.png)

### | بیت
# ههه ش تا سحر باحلهذاران %~% نشسته بر کنار جویباران
# پریروین مرهمچو لاله %~% رته تیجسهو جام و پیاله
# شده در چارسوی مجلس ناز %~% منادی کر دف وچنگ خوش آواز
# می اندر سر چنان غواص گشته %~% که در سر مغز سر رقاص گشته
# بعد از حسو(1) سلاف(2) و رشف(3) عقار(4) بنگ و معجون و تفت و افیون
# ~~به کار میرفت، خود در تحقیق این اسباب وفصول این ابواب چه حاجت به
~~چندین
# ~~تکلف و تنوق؛(5) چون به بدیههآ عقل معلوم است که نگاهبان کشور و قهرمان
~~لشکر
# ~~چون بضاعت عنفوان شباب دربنگ و شراب صرف کند و از وقت بلوج(6) صبح
# ~~تا ولوج(7) شام ms379 و از مقطع شفق تا مطلع فلق غایت بغیت (8) و  قصارای1
# ~~امنیت بر استیفای مطامع جسمی و استصفای مطالب شهوی مقصور(9) شناسد کجا
# ~~به کفایت مهمات ایام قیام نماید و چگونه از عهدهآ وظایف ارزاق خدم و
~~حقوق
# ~~مواجب سپاه وحشم بیرون آید.
# # چو خسر وکند میل مستی و خواب %~% شود بحی گهان کار ملکش خراب
# # مقاسات(15) رنج و تعبکردن است %~% ایالت نه بازی ومیخوردن است
~~PageV01P500
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0578.png)

# ذکر ایلچی فرستادن امیرزاده اسکندر به جوانب و
# گرفتار شدن کافی اسلام
# یکی از خصایص وفضایل این پادشاه مشتری سیرت خورشید طلعت آن است
# ~~که هر که در خدمت این در گاه کیوان رتبت چون پرگار نه بر فرق1 ایستاده
~~است و
# ~~بسان مرکز زمین در بندگی این حضرت آسمان رفعت قدم ثابت نداشته عاقبت
# ~~به تیغ قهر چون دایره بی سرگشته است.
### | شعر
# چرخ اگر بر خلاف رای تو گردد %~% قبه زرینش بر سپر بنماند
# مرغ اگر در هوای خصم تو پرد %~% در تن او جز ز تیر پر بنما ند
# مصدق این مقدمه آن است که چون امیرزاده اسکندر با جناب حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه [و سلطانه] - اظهار مخالفت کرد و
~~راهها را
# ~~- چنانچه شرح داده آمد - در بند ساخت و فرمود تا مراتع ری و آن نواحی
~~که ممر
# ~~عسا کر منصوره بود، آتش زدند، روی به تدبیر مکاوحت و تیسیر مخالفت
~~آورد. یکی
# ~~از تخیلات او آن بود که بیلاکاتی2 پادشاهانه ترتیب کرد و به سرحدها
~~روانه فرمود
# ~~و هر یک از حکام نواحی را بر موافقت خود و مخالفت حضرت سلطنت شعاری
# ~~تحریض و ترغیب نمود، بغی و عدوان و تمرد و طغیان خود، معلوم دور و
~~نزدیک
# ~~و ترک و تازیک گردانید، از آن جمله کافی اسلام را به طرف سجستان و
~~قندهار و
# ~~گرمسیر نامزد فرمود تا چند سر اسب تازی و زین زرین با سر افسار و خلع
~~فاخر از
# ~~جامههای طلادوز ms380 و غیره به پیش شاه قطبالدین برد به سجستان و همچنین به
~~شاه
# ~~بهرام علیحده و به ولایت قندهار وگر مسیر به پیرک وملک محمد هر یک را
~~بیلاکی
# ~~معین ومکتوبات بدیشان فرستاده مصدر بدین عبارت «القائم بامور المسلمین
~~و ولی
# ~~امیر المومنین السلطان اسکندر من امره المطاع.(1)» مضمون مکتوب آنکه
~~حضرت PageV01P501
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0579.png)

### | ز بدة التواریخ
# ~~عزت جل وعلا از دیوان «توتی الملک من تشاع،»(1) سلطنت ممالک به ما
~~ارزانی
# ~~فرموده و به عنایت ازلی وثوق آن داریم که هر روز مواد این معانی در
~~تزاید باشد
# ~~و امداد مبانی آن روزافزون حالا مطمح نظر سعی و مطرح(2) شعاع1 قصد ما
~~آن
# ~~است که بلادی را که در تحت تصرف دیوان جد ما امیر بزرگ صاحب قران
~~انارالله
# ~~برهانه بوده به تمامت مسخر و مضبوط گردانیم. قرایوسف که خود را به وجود
# ~~تراکمه استظهاری تصور کرده بود. و به کثرت و عدت ایشان مغرورگشته، یک
~~حمله ما را
# ~~پای نیاورد.
### | شعر
# سیل اگرکوه را بگرداند %~% چون به دریا رسد فرو ماند
# ~~و تا آن زمان که حضرت [سلطنت] شعاری شاهرخی با ما بر طریق ایلی و خویشی
# ~~و دوستی بود، ما نیز رعایت جانب ایشان می کردیم. اکنون بالشکری گران و
~~سپاهی
# ~~بی کران متوجه مازندران گشتهاند. چون بدین جانب آمدند، ما نیز لشکری
~~جرار و
# ~~سپاهی بی شمار ساخته گردانیدهایم و مستعد حرب و قتال گشته اصفهان را
~~معسکر
# ~~همایون ساخته، مقرر است که هفتاد هزار سوار در اوایل بهار در اصفهان
~~جمع
# ~~باشند. می باید که ایشان با میا یک جهت بوده، آن حدود را ضبط نمایند و
~~لشکرهای
# ~~خود را ساخته و چنان سازند که سوار تاخت ایشان به حوالی هرات برسد. چون
# ~~این قضیه ازپیش برداشته2 شود، آن ولایت را با بسیار مواضع دیگر بدیشان
~~ارزانی
# ~~داریم و وعدهیی چند که مواعید عرقوبی به نسبت با آن مرجو،(3) بل محصل
# ~~تواند بود. مثل مشهور «ثبتالعرش ms381 ثم النقش»(4) را بر طاق نسیان نهاده
~~ممالک کابل
# ~~و زابل با بعضی از خراسان برایشان4 سیورغال فرموده.

PageV01P502

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0580.png)

# فی الجمله کافی اسلام بدین عزیمت متوجه سجستان گشته درراه چون به رباط
# ~~اشتر ان رسیده است، نوکران شیخ هندوشاه او را شناختهاند واسبان تازی با
~~زینهای
# ~~زر که به جهت بیلاک می برده دیده، شیخ هندوشاه را که داروغه طبس بود،
~~از این
# ~~معنی خبر کردهاند. شیخ هندوشاه عرضه داشتی به دار الملک هرات پیش
~~مخدومزاده
# ~~جهان وجهانیان- المنظور بعنایة الملک الدیان - واسطهآ عقد پادشاهی وگل
~~بوستان فضل
# ~~الهی، شهزاده سیورغتمش(1) بهادر - طیب الله مرقده - فرستاد و از مضمون
~~این
# ~~حال اعلام نمود.
# چون مضمون این خبرعز1 عرضه داشت وکرامت استماع یافت، فرمان شد
# ~~تا نشانی به نام ملک قطب الدین درقلم آوردند وامیر موسی نو کران2 خود
~~به تعجیل
# ~~تمام بدین مهم به سجستان فرستاد که کافی اسلام از طرف عراق بدان نواحی
~~آمده
# ~~است. می باید که تفحص نموده او را پیدا ساخته بگیرند و بدین طرف فرستند
~~و
# ~~از آن طرف چون به رامرود(2) رسیده مکتو بی به شاه قطب الدین نبشته است
~~و از
# ~~احموال خود اعلام داده. شاه قطبالدین کسان فرستاده است که متفحص احوال
~~او
# ~~باشند و او را [بگیرند و] نگذارند که به جائی دیگر رود. در این اثنا
~~نوکر امیر
# ~~موسی از [دارالسلطنهٔ‌] هرات - صینت عن الافات - پیش شاه قطبالدین رسید
~~و
# ~~نشان گرفتن کافی [اسلام] رسانید. شاه قطب الدین محمد حسام را با چند
~~سوار دیگر
# ~~به طرف رامرود روانه ساخت تا کافی را بگرفتند و مقید گردانیده با
~~مکتوبات و
# ~~بیلاکات که از عراق آورده بود، به تمام و کمال به دار الامان هرات -
~~صینت عن-
# ~~البلیات - فرستاد. چون کافی را به هرات رسانیدند، امیر موسی او را با
~~نو کرشاه
# ~~قطب الدین و نو کران خود و عرضه داشتهای خراسان به اردوی همایون [به
~~جانب
# ~~مازندران روانه گردانید].

PageV01P503

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0581.png) ms382

# چون پیش بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# ~~رسیدند و مکتوبات امیرزاده اسکندر به مهر ونشان وخاتمت عنوان به عرض
~~رسید
# ~~و برمضمون آن وقوف افتاد، بیشتر آنچه ازامیرزاده اسکندر باز می نمودند،
~~حضرت
# ~~افترا کنند، حمل میفرمود. این زمان نقاب ظن از پیش چهره یقین برداشت و
~~این
# ~~معنی به تحقیق پیوست. با وجود آن [حوادث] خواست که رای ملک آرای خود در
# ~~معرض معارضه مزخرفات بی معنی نیاورد و صورت این مقایسه1 بر خاطر اشرف
# ~~عرض نکند و نوادر عثرات وسوابق زلات او را محلی ننهدو بر مقتضی:
### | شعر
# اذا انت قا بلت المسی بما اتی %~% فا نت لهمریی والمسی سواءلا)
# ~~از شیوه محاذات و مکافات برحذر باشد. بعضی از نواب عرضه داشتند که چون
# ~~امیرزاده اسکندرنایرهٔ‌ فتنه وشر و فساد برانگیخت و عالم آسوده و در ظل
~~خصب(2)
# ~~و امن و فراغت غنوده را به اشتعال2 آتش خصومت شوریده گردانید آن محذور
~~(3)
# ~~نیز لازم است که اگر در سیاست اهمال و غفلت رود، مجال تدارک در حیز
~~امکان
# ~~نیاید که اطناب سراپردهآ دولت به مسمار سیاست استحکام پذیرد و عقد
~~جواهر سلطنت
# ~~در سلک اقامت حدود منتظم گردد و مشرع ملک و دولت از قاذورات فتنه و
~~فساد به
# ~~صرامت(4) شمشیر آبدار صافیشود وبیضهآ دین وملت از مخالفت اهل شرک
~~وضلالت
# ~~به مهابت تیغ بی دریغ محفوظ ماند و چون در امور سیاسی تقصیر افتاد
~~واقعاتی که
# ~~از سنن صواب دور و از محجهآ(5) صلاح مهجور باشد، هر آینه به ظهور
~~پیوندند.

PageV01P504

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0582.png)

# ~~وقایع سال 816 هبرن
### | ظه
# بنای ملک به یکبارگی شود ویران %~% اگر نباشد تیغ سیاست سلطان
# اکنون صواب چنان مینماید که از راه معارضه «الفاسد با لفاسد و دفع الشر1
# ~~بمثله »(1) عدول ننماید، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
~~سلطانه -
# ~~فرمود که آنچه شما می گوئید عین صواب و مصلحت ملک است، فاما اگر از راه
# ~~غفلت و نادانی ms383 و غرور جوانی از سر طیش(2) و سخافت رای بر حرکات ناشایست
# ~~اقدام نمود، شاید که به نصیحت پنبهغفلت از گوش بر کشد و برقبایح اعمال
~~وفضایح
# ~~افعال خویش واقف شود و از در توبه و انابت در آید مهر ذانی و شفقت جبلی
~~و
# ~~حفاوت(3) غریزی بر مقتضای عفو و اغماض پردهآ مغفرت بر کردهآ او پوشد
# [اذا ما اتت من صاحب لک زلة %~% فکن انت محتالا لزلته عذرا](4)
# ~~و نیز با وجود آنکه او را در دل دشمنی باشد چه به دست او بر آید.
### | شعر
# # اگر به صلح میسر شود که با دشمن %~% ره وفاق روی آشتی به از جنگ است
# ~~ما را نظر بر آن است که مردم در میانه خرابنشوند.
# ~~گفتند، آری:
### | شهر
# # یزدان ندهد مرتبه جز مرتبهدان را %~% دولت ندهد خدای کس را به غلط
~~PageV01P505
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0583.png)

# ~~50
# ذکر احوال عراق وآذربایجان در این سال مذکور
# در این سال امیر یوسف، امیر شیخ ابراهیم را که در تبریز مقید داشت، بعد
# ~~از آنکه گذاشته بود زمستان در تبر یز گذرانید و در او ایل بهار متوجه
~~ولایت خود شد
# ~~و امیرزاده محمد پسر منصور برادرزاده امیر بسطام جاگیر - که او را
~~پیشتر از این
# ~~مقید کرده بود - تربیت و عنایت پادشاهانه1 فرموده به خلع و انعامات
~~مخصوص
# ~~گردانید و بلوکات اردبیل و خلخال(1) و شاهرود(2) با توابع و لواحق بدو
~~ارزانی
# ~~داشت .
# و در آن ایام خلایق آذربایجان به جدب(3) و قحط مبتلا بودند و نرخ حبوب
# ~~سعر(4) غلات به پایهئی رسیده بود:
# کز آن2 فرازتر اندر ضمیر پایه نعاند
### | شعر
# # گشت چون پروین به قیمت سنبله %~% کار گندم این چنین بالا گرفت
# امیر [قرا] یوسف آن زمستان در تبریز گذرانید و در تابستان متوجه عراق
# ~~عجم گشت و خرابی تمام به حال آن دیار راه یافت بتخصیص سلطانیه و قزوین
~~و
# ~~همدان و در گزین از نهب و غارت و خرابی عمارت.
# در ms384 این اثناکه در آن بلاد آتش بیداد افروخته بود، خبر رسید که محمد
~~PageV01P506
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0584.png)

# ~~منصوری باز مخالفت نموده و در غرهآ جمادی الاول سنهآ ست عشر و ثمانمایه
~~به در
# ~~خانهآ خواجه جمال الدین صفوی11) رفته در اردبیل و او را بیرون خوانده و
~~خواجه
# ~~جمال الدین را از عقیدت او خبر نبود. بعد از آنکه این معنی آشکار1 کرد،
~~قوت
# ~~مخالفت نداشت. به ضرورت با او موافقت نموده بعد از آنکه اسباب و نقود و
# ~~دواب(2) در معرض هرج و مرج به باد داد و جان به ساحل نجات انداخت،
~~خواجه
# ~~را در قلعهآ فرج - که در حدود اردبیل است - محبوس کردند و امیر یوسف
~~درحدود
# ~~همدان بود که ناگاه خبر رسید که امیرزاده اسکندر رسید.
# ~~ذکر لشکر کشیدن امیرزاده اسگندر به عزیمت حرب امیر2 [قرا] یوسف
# و جنگ ناکردد معاودت نمودن
# امیرزاده اسکندر بعد از آنکه ممالک فارس بتمامها چندگاه در تصرف او
# ~~بماند و عراق بدان مضاف و منضم شد، اصفهان را پایتخت ساخته عمارات
~~بسیار
# ~~فرمود چه از ربض وقلعه وچه به جهت خاصه و در آن عمارات تکلفات بی حد
~~کرد و
# ~~اساس سلطنتی نهاد که ملوک عجم با وجود بسطت مملکت عشرعشیر آن نکردهاند.
~~تا
# ~~دراین تاریخ لشکری سنگین ازامرای بهرام صولت پیل افکن ومردان
~~دلاورشمشیرزن
# ~~که به روز حرب زلزله در دل سنگ و ولوله براعضای پلنگ اندازند، جمع کرد
# ~~و به راه ل-رستان روان گشته به حدود نهاوند(3) رسید و از آن طرف امیر3
~~[قرا] PageV01P507
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0585.png)

# ~~یوسف [تر کمان] با غلبه وازدحامی هر چه تمامتر در حدود همدان به موضع
# ~~روداوربود. چون از توجهآ امیرزاده اسکندر خبر یافت، ترتیب لشکر و یراق
~~حرب
# ~~کرده متوجه شد. بعد از آنکه بین الفریقین اندک مسافتی ماند، از قضای
~~الهی امیر1
# ~~وقرا] یوسف را عارضهئی حادث شد و دلایل سستی بر صفحه حال قلب وقالب
# ~~پیدا آمد و چنان استماع افتاد که اکثر ms385 لشکر او را این حالت2 افتاده روی
~~از جاده
# ~~صحت گردانیده بیمار شدند. بدین سبب مراجعت نموده بر صوب تبریز روانه
~~شد.
# ~~و امیرزاده اسکندر چون از مراجعت ایشان خبر یافت، گفت: از ماگریختند.
~~از این
# ~~جهت مفتخر و مباهی شده سرافتخاربر اوج لامکان افراخت و پنداشت عنان روز
~~گار
# ~~مراد در دست اقتدار اوست وکمند توسن ایام در زیر رکاب مرام او. القصه
~~مظفر
# ~~و منصور مراجعت نمودد به دارالامان اصفهان فرود آمد و از آن طرق
~~قرایوسف
# ~~چون به هشترود(1) رسید، بابا حاجی که مدتها بود تا قلعه گاورود را مأمن
~~ساخته با
# ~~امیر یوسف دم مخالفت میزد، در این ایام اذعان و انقیاد مسلوک داشته پیش
~~آمد.
# ~~امیر یوسف او را اعزاز و اکرام تمام نموده ولایاتی که ملاحق(2) و ملاصق
# ~~گاورود بود،3 بدو مسلم فرمود وامرا ولشکریان را اجازت مراجعت به اوطان
~~خود
# ~~داد و امیر یوسف در روز چهارشنبه عاشر جمادی الاخر4 سنه ست عشر و
~~ثمانمایه
# ~~به دو لتخانه تبریز نزول فرمود.
# و در این سال شاه محمدبن امیر5 [قرا] یوسف لشکری از بغداد به سر امیر
# ~~محمد ساروتر کمان که حاکم شهر زور(3) بود، برد و جنگ کردند. شاه محمد
~~مظفر
# ~~شد و امیر محمد راگرفته در هیت محبوس کرد و زن و فرزند او را به بغداد
~~برد PageV01P508
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0586.png)

### | 509
# ~~شهربند(1) کرد و خود به عیش وعشرت مشغول گشته به داد و دهش می
~~گذرانید.1
# ~~وباقی احوالات او من بعد گفته آید - انشآء الله تعالی وحده -]
# ~~. ت: از دو شهر بنده تا اینجا ندارد. 2. فقط در ل آمده است.
# ~~) شهر بند: محصور و مقید در شهر (غیاث)، کنا یه از زندانی است
~~(آفندراج).

PageV01P509

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0587.png)
~~PageV01P510
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0588.png)

# ذکر وقایع وحوادث1 سنه سبع عشر و ثمانمایه
# ذکر مراجعت امیرزاده با بسنغر بهادر از مازندران به خراسانات2
# چون فصل زمستان به آخر رسید و سپاه سرما روی به هزیمت نهاد، حضرت
# ~~اعلا اعلاه ms386 الله تعالی عزیمت ضبط ونسق ممالک عراق وآذربایجان در خاطر
~~داشت.
# ~~فرزند ارجمند و سعادتمند مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان، سایه رحمت
# ~~بزدان، سلطان جوانبخت کامران:
### | شعر
# جوان جوانبخت روشن ضمیر %~% به دولت جوان و به تدبیر پیر
# ~~مشید معاهد عدل و انصاف، ماحی(1) رسوم جور و اعتساف، لعل کان مروت،
~~نگین
# ~~خاتم فتوت، معنی الطاف نامتناهی، در صورت ظل الهی:
### | شعر
# # آن شاه شاهزاده که بر اوج قدر او %~% نی خاطر یقین و نه وهم گمان رسد
# - معزالحق والدنیا والدین - امیرزاده بایسنغر بهادر - خلدت فی ظلال والده
# ~~المطاع مآثر سلطنته(2) - را که دلایل پادشاهی در ناصیهآ او واضح و
~~مخایل بختیاری
# ~~بر چهرهآ او لایح و در استحقاق ملک پروری و اعتناق پادشاهی و سرای
~~اختصاص
# ~~ابن السری حاصل دارد و از شجرهآ طیبه خاندان خانی و دوحه2آ مبار کهآ
~~دودمان
# ~~برلاسی فرعی زکی است و در حیاطت حریم دولت و محامات(3) حوزه مملکت
~~PageV01P511
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0589.png)

# ~~اصلی قوی با عز مراتب پادشاهی اثر نجابت و فضل الهی در ناصیهآ مبارکش
~~پیدا
# ~~و با شرف انتساب پدری اختصاص اکتساب هنر او را حاصل:
### | شعر
# فی المهد ینطق عن سعادة جده %~% اثرالنجابة ساطع البرهان
# ~~با وجود حداثت سن باکمال بزرگان قرین و با سال اندک به دانش بسیار
~~همنشین:
# بلند همت و بسیاردان و اندک سال
# ~~لذاذت2(1) ملاهی ذات شریفش را از اطوار پادشاهی بازنمیدارد و حلاوت
~~ریاست
# ~~ازمرارت دراست منع نمی کند، اخلاق اطفال مانع مزاولت(2) حال ابطال نمی
~~شود
# ~~و تدراج صبی مانع ترقی بر مدارج علیا نمی گردد.
### | شعر
# به فلک میرود از روی چو خورشید تو نور
### | «قل هو الله احد3»(3) چشم بد از روی تو دور
# ~~تا نهال بنیتش به حسن تربیت آباه بزر گوار پرورش رفته است و شاخ فطرتش
~~از
# ~~مغارس سمو نموگرفته به حکم3 شواهد محاسن اخلاق و دواعی وفور استحقاق به
# ~~رتبت امارت و محل ایالت بوده به امارت و حکومت ms387 تمامی خراسان و بلاد
~~شرقی
# ~~آن متعین فرموده فرمان شد که به آن صوب متوجه شوند. ذات ملکی صفات بر
# ~~موجب مثال واجب الامتثال ورکاب فلکفرسای دراوایل محرم الحرام سنه سبع
~~عشر
# ~~و ثمانمایه از قشلاق مازندران به صوب خراسان منعطف گردانید، به موسمی
~~که PageV01P512
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0590.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 51
# ~~خورشید عالم آرایروی به شرف خویش آورده بود و نقش بند قضا به قلم تقدیر
~~چهرهآ
# ~~عرایس اشجار می گشود و سوسن آزاد تیغ زبان به مدح خسرو روی زمین می
~~گشاد،
# ~~قلم ابداع صحن باغ و راغ به دیبای هفت رنگ بیاراست و تیغ کوه و روی
~~صحرا
# ~~رشک نگارخانه چین شده:
### | شعر
# گیتی2 زبهر مقدم سلطان کامکار %~% فرشی فکنده بود زدیبای زرنگار
# از چشم میغ ریخته درهای بیدریغ %~% بهر تثار موکب میمون شهریار
# به هر دیار که عنان موکب همایون رسیده، سحاب نیسانی به قطرات امطار
# ~~تراکم آن غبار نشانده و سوسن آزاد به ده زبان بر حاصران خوانده:
### | شعر
# # به لب غنچهآ گل دست همایونش ببوس %~% به سر زلف صباگرد رکابش بزدای
# ~~گفتی از برای3 تهنیت قدوم خسرو جمشید فر به زر و زیور ازهار باغ و راغ
~~را
# ~~پیراستهاند و از لطایف و بدایع انوار سعود فلک در یک مکان قران کرده
### | وشعر]
# # زبهر مقدم سلطان عصر باد صبا %~% به باغ و راغ کشد فرش حلهآ دیبا4
# # زلاله معدن بیجاده گشته هر پشته %~% زسبزه فرش زمرد کشیده هرصحرا
# # شده ز گر دش گردون پیر بار دگر %~% جهان چو بخت شهنشاه کامران بر نا
# # شهی که بندهآ در گاه اوست قیصو روم %~% شهی که چاکردر بان اوست خان
~~ختا5
# بعد از چند نوبت که تیغ مهر جوشن سیمین سپهر چاک زد و قلم سیمین ماه
# ~~صفحهآ افلاک درنوشت،(1) به طالع سعد و اختر همایون در ضمان دولت و
~~اقبال و
# ~~موکب عز وجلال همای رایت خورشید فر روز چهارشنبه رابع صفر - ختم بالخیر
# ~~والظفر - سایه ms388 همایون بر دار السلطنهآ 7هرات - صانها الله تعالی عن
~~الافات [والبلیات] - PageV01P513
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0591.png)

# ~~که مستقر سریر سلطنت وچتر جلالت و مرکز اعلام دولت و مجمع اقسام حشمت
# ~~است، افکند.
### | شعر
# ~~چون که در آمد به شهر موکب میمون شاه
### | غیرت فردوس شد از قدمش آن دیار
# ~~آب ینابیع اوست غیرت آب حیات
### | خاک اراضی اوست نافه مشکت تتار
# ~~دارالسلطنهآ هرات به قدوم مبارک زینتی تازه و رتبتی بیاندازه یافت.
### | شعر
# ~~اسکندر آن زمان که هری را نهاد ای
### | گرداشتی زدولت و اقبال شه خبر
# ~~در وی به جای خاک سرشتی همی عبیر
### | در وی به جای سنگ نشا ندی همی گهر
# ~~چون به فر دولت و اقبال به مقر عز و جلال نزول افضال و حلول اجلال
# ~~فرمود، اساس عدل بگسترانید و بساط ظلم در نوردید.1 اگرچه شهر و نواحی
~~به
# ~~فصل بهار از جشن2 انوار و ازهار لطفی و طراوتی بی نهایت داشت و به سبب
~~طیب
# ~~هواوخاکو کثرت آب و اشجار لذتی بی اندازه، به نورحضرت شهریاری آراسته
~~ترگشت
# ~~و به میامن وصول رایات همایونرونق وطراوتی زیادت یافت و تباشیر صبح نجح
# ~~از افق مراد پیدا آمد و اساس و قواعد ظلم و جور خرابی پذیرفت. هیچ
~~آفریده را
# ~~مکنت شر و فساد و مجال محال و عناد نماند و از وصول موکب همایون و طلوع
# ~~طلعت میمون اسباب سرور وسلوت و فراغ و رفاهیت خلق در هم پیوست وخاص
# ~~وعام در ظل عاطفت وکنف مرحمت آسوده گشتند و در سایهآ امن و جوار سلامت
~~از
# ~~مخلب نوایب و حوادث خلاص یافت.
# # آسایش خلایق و آرامش جهان %~% در طلهت مبارک و رای متیر تست
# ~~از اطراف و اکناف اکابر و اشراف روی به سده(1) میمون و عتبهآ همایون
~~PageV01P514
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0592.png)

# # وقایع سال 8177 هجری %~% 15
# ~~نهادند، وضیع وشریف بدین عطیهآ عظمی و موهبت کبری سجدات شکر
# ~~باری سبحانه و تعالی به جای آوردند و غبار مواکب همایون که ms389 توتیای(1)
~~دیدهآ اقبال
# ~~است، سرمهآ مثال به دیدهآ افتخار کشید و خاک لعل بادپایانش - کحل
~~الجواهر (2) -
# ~~احترام گردانیده احتشام ساخته،1 گفت:
### | شعر
# # خاک سم سمند ترا تگیهگاه ناز %~% این هر دو گرد بااش مشکین دیده باد
# ذکر تمرد سید علی کیا در ولایت2 آمل و ساری و باز انقیاد نمودن
### | و ایبل شدن3
# در آن ایام که عساکر منصوره حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه
# ~~و سلطانه - در قشلاق کبود جامه(3) و استراباد بنشستند و مردم بسیار از
~~همه جنس
# ~~به ساری و آمل تردد کردند، جمعی از صواحب اغراض و ارباب افساد به
~~سیدعلی
# ~~کیا که حاکم آمل و ساری بود، چنان رسانیدند که مزاج حضرت سلطنت شغاری
~~از
# ~~او منحرف گشته است و او خود پیوسته متوهم بود، به سبب آنکه جمعی
~~ازخویشان
# ~~و برادران4 او که - الاقارب کالعقارب (4) - در پیش نواب حضرت دائما به
~~بد گوئی
# ~~او مشغول بودند و امرا را بر ازعاج(5) او از آن ممالک تحریض می نمودند.
~~و PageV01P515
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0593.png)

# ~~امیر علی کیا این معنی معلوم داشت. توقم او زیادت شد و دیگر تقصیر
~~خدماتی که بدو
# ~~نسبت کردند و گفتند حکومت آن مواضع به دیگری حواله خواهند فرمود و
~~برادران
# ~~اوخود دایم مترصد این معنی بودند. استشعار او زیادت شد . این مقدمات
~~موجب آن
# ~~گشت که سید علی کیا را به اردوی همایون طلب فرمود، عذری معلول گفت.
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری را به جهت تربیت و عنایتی که دربارهآ او داشت و به ظهورمی
~~رسید،
# ~~این معنی غریب وعجیب نمود، چه به وسیلت تربیت این حضرت مملکتی وسیع در
# ~~تصرف داشت وقریب ده هزار مرد، بل زیادت در فرمان، وصامت و ناطق جمع
# ~~گردانیده و عقار وضیاع ساخته از حضیض خمول(1) به اوج نباهت رسیده و به
~~یک
# ~~اشارت از این حضرت آن همه1 در معرض تلف میافتاد.
# حضرت سلطنت شعاری امرای عظام امیر مضراب بهادر و امیرالیاس خواجه
# ~~را با لشکرهای ms390 آراسته مقرر فرمود که عازم آن طرف شوند و او را به درگاه
~~طلب
# ~~دارند. اگر ابا نماید، قهرا و قسرا او را با اتباع و اشیاع در قید قهر
~~وغل ذل کشیده
# ~~جزا و سزای کفران نعمت بدو رسانند و فرمان فرمود که قبل الملاقات کس
~~فرستاده
# ~~او را نصیحت نموده مضمون این کلمات بدو فرستند که اگر به سخن صاحب
# ~~غرضی متوهم شده است، دور و نزدیک و ترک و تازیک را معلوم و مقرر است که
# ~~هرگز بی رخصت شریعت مطهره به هیچ علت، قصد جان و ملک و مال هیچ آفریده
# ~~نداریم و غیری را بدان قصد رخصت نفرموده ایم، تمهید قواعد عدل و احسان
~~را
# ~~فریضه میدانیم ، جز برطریق دفع اذیت عداوتی2یا رفع قاعده طغیانی که ضرر
~~آن به
# ~~مسلمانان باز گردد و شرر آن به سوی رعایا متطایر(2) شود، در استیصال کس
~~شروع
# ~~جایز نشمریم.4 اکنون اگر کسی سر از ربقهآ چنین پادشاهی برتابد و حقوق
~~رعایت
# ~~و عاطفت او را فراموش کند، چون در دفع اوسعیی رود و او را تحریک کرده
~~آید،
# ~~به نزدیک خدای [تعالی] وخلق منکر نباشد وشرعا و رسمأ قبیح ننماید.
~~میباید
# ~~که از سر آن غرور5 و نخوت عدول جسته خود را در ورطهآ مقاومتبددهن دولت
~~PageV01P516
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0594.png)

# ~~نیندازد تا در حبالهآ بطش و کمند قهر گرفتار نگردد و نتیجه آن جز خرابی
~~مملکت
# ~~و ولایت و ریختن خونهای ناحق چیزی دیگر متصور نیست و خود از راه
# ~~انصاف در آید و دراندیشد1 اولا: از رعایت و تربیتی که در حق او فرمود
~~آمده و
# ~~ثانیا: مآل آن قضیه با خود تصور کند که به کجا میرسد. حالا مدت بیست
~~وسه چهار
# ~~سال2 است تا حضرت پدر مغفورما - انارالله برهانه - آن ممالک را به
~~شمشیر گشاده،
# ~~هر که در آن تصرف نموده نصب فرموده و معین گردانیده ایشان بوده و ما
~~نیز بر
# ~~همان قاعده بدیشان مسلم داشتیم. ms391 اکنون به اختیار نمیخواهیم که در فرمان
~~حضرت
# ~~- انارالله برهانه - تغییر و تبدیلی رود. اگر نه بسیار کس که این مهم
~~به دست ایشان
# ~~کفابت شود، مترصد فرصت نشستهاند.
# حون امرای مذکور و عساکر منصور عازم آن طرف شدند و امیر سیدعلی
# ~~کیا را از توجه ایشان خبر شد و مضمون فرمودهآ حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - بدیشان رسید و از مآل آن قضیه بازاندیشیدند،
~~کسان پیش
# ~~امرا فرستاده خدمتیها قبول کردند و ایشان را شفیع ساخت و عذرخواهی
~~بسیار نمود.
# ~~پسر خود را با لشکرها و هدایا به اردوی همایون فرستاد تا در عداد دیگر
~~بندگان
# ~~منخرط شد. امرا شفیع گشته، سخن او را عرضه داشتند. بندگی حضرت نیز از
~~سر
# ~~گناه او در گذشته کرامت عفو و امان ارزانی فرمود.
# ذکر آنچه در ماوراءالنهر در این سال واقع و حادث3 شد.
# چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بر عزیمت
# ~~توجه به ممالک عراق و آذربایجان لشکرها جمع گردانیده-چنانچه شرح داده
~~آمد -
# ~~عساکر ماوراءالنهر را فرمان شد که ملازم فرزند اعز اکرم ثمرهآ شجرهآ
~~دولت ونهال
# ~~باغ سلطنت، در صدف جلال و دری فلک اقبال - مغیث الحق والدین - الغ بیک
# ~~گورکان - خلدالله ملکه - باشند و آن حدود را تا سرحد ختای ضبط
~~فرمایند.4
# حضرت امیرزاده روی به ضبط ممالک و حفظ مسالک آورده ایلچی به طلب
# ~~امیرزاده امیرک احمدفرستاد واورابه جهت جانقی ومشورت طلب داشت. امیرک
~~احمد PageV01P517
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0595.png)

# ~~از آن ابا نمود و تمرد1 و گردن کشی اظهار کرد. کرت دیگر کسان فرستاد و
# ~~او را نصیحت نمود. عذری چند نامسموع تقریر کرد که: از مزاج امیرزاده
~~الغ بیک
# ~~گورکان متوهم شدهام، خایفم و نمی توانم پیش [ایشان] آمدن. اما هیچ بدی
~~در دل
# ~~ندارم وبنده و دولتخواه ایشانم. و به امیرزاده اعظم چنان نمودند که
~~امیرک احمد
# ~~می گوید: اگر حضرت امیرزاده از معتمدان خود یکی را بفرستد که با او ms392 عهد
~~و
# ~~بیعت کنیم، چون دل را قراری باشد و خاطر تسکین یابد، این بنده ایمن شده
~~پیش
# ~~ایشان آید. حضرت امیرزاده امیر بایزید پروانچی را که معتمد آن حضرت
~~بود،
# ~~پیش امیرک احمد فرستاد وفرمود که سخن اوسخن من است، هر شرط وعهد که
~~کند،
# ~~بدان وفا نمایم. چون امیر بایزید پیش اورسید، او همچنان برسر تمرد و
~~عصیان بود
# ~~و چندانچه2 امیر بایزید سعی نمود تا ماده نزاع منقطع گردد و حجاب گفت و
~~گوی
# ~~که سبب قطعیت(1) رحم پیوند است، مرتفع گرداند، به نسبت با مزاج امیرک
~~احمد
# ~~به جائی نرسید. به مبالغه بسیار بدان رسید که وعده کرد که پسر خود را
~~بعد از چند
# ~~روز بفرستد. چون آن وعده به سر رسید و از میعاد نیز بگذشت، پسر خود را
~~نیز
# ~~نفرستاد. به موجب این اسباب امیرزاده الغ بیک گورکان - خلد[الله] ملکه
~~- لشکری
# ~~جمع گردانیده از دارالسلطنهآ سمرقند به طرف اندکان(2) حرکت فرمود و
~~امیرک
# ~~احمد چون از توجه رایات نصرت شعار خبر یافت، قلاعی را که در تصرف او
~~بود،
# ~~استحکام تمام داده با متعلقان و خواص خود به جانب کوه رفت که مواضعی
~~حصین
# ~~بود. چون امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - بدانجا رسید،
~~قلعه
# ~~اخسی(3) را که معظم قلاع امیرک احمد بود و آن قلعهای است که از شرفات
~~آن سنبله PageV01P518
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0596.png)

# ~~فلک توان چید وازغرفاتش زمزمهملک توان شنید «قلعة حصینة بنیت من صخره
~~صماعلی
# ~~قلة شما1(1)». اهالی قلعه به حصانت آن مغرورگشته به جنگ پیش آمدند.
~~عساکر
# ~~منصوره در چند روز معدود چهار دیوار آن سد معظم و حصن محکم که نشیب و
# ~~فرازش به ثری و ثریا رسیده بود و پایان خندق و سر کنگرهاش به ماهی و
~~ماه
# ~~پیوسته و فتح نامهآ آن نه دیدهآ دیدبان2 و نه طلایهآ خیال به خواب و
~~بیداری دیده، از
# ~~ثلمه(2) و رخنه چون چشمه زره و خانهآ زنبور گردانیدند و ms393 لشکر منصور در
~~ظل
# ~~رایات مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان قسرا(3) و قهرا3آ قلعه را مسخر
~~کردند
# ~~و غنایم بسیار به دست لشکریان4 افتاد.
# امیرزاده اعظم بعد از فتح قلعه ضبط آن نواحی نمودد رعایا را در ساحت
# ~~امن و حریم امان به وفور احسان بنواخت ودر تالیف اهوا و استمالت دلها و
# ~~مراعات طبقات لشکر یدبیضا(4) نمود. همه را به اقامت خیرات و اشاعت
~~مبرات
# ~~خوش دل و شاکر گردانید و حکومت قلعه به پاینده بکاول داد و رایات
~~همایون به
# ~~جاتب اندکان در حرکت آمد و امیرک احمد در آن در غالهای کوه دوردست رفته
~~بود.
# ~~امیر موسی و امیر محمد تابان را به حکومت و ایالت اندکان وآن نواحی
~~مقرر
# ~~فرمود و رایات همایون مظفر و منصور به دارالسلطنه سمرقند معاودت5 نمود
# ~~والسلام).
# ذکر آمدن امیرک احمد به حوالی اندکان وکشته شدن امیر
# موسی کا و محمد نابان و غیره6
# امیرک احمد چون از مراجعت امیرزاده الغ بیک گورکان - خلد[الله] ملکه -
~~PageV01P519
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0597.png)

# ~~به جانب سمرقند خبر یافت، همچنان بر سر یاغیگری و فتنهانگیزی متشمر و
~~بر
# ~~عداوت وخصومت مستمر بود. ایلچی به مغولستان فرستاد و از این جانب شکایت
# ~~نموده از ایشان استمداد نمود.1 جمعی مغولان به مدد او آمدند. چون به
~~لشکر
# ~~مستظهر گشت، متوجه اندکان گردید.2 چون خبر ایشان به مستحفظان آن نواحی
# ~~رسید، امیر موسی کا و امیر محمد تابان و امیر علی قوجین لشکری ساخته
~~گردانیده
# ~~از اندکان بیرون آمدند. چون به اوش(1) رسیدند، هنوز از لشکر یاغی هیچ
~~خبری
# ~~نداشتند . ایمن فرود آمدند و زیادت احتیاطی ننمودند. امیرک احمد از حال
~~ایشان
# ~~خبردار گشته ناگاه گرفت به سر ایشان رسید و بی توقف امیر موسی کا و
~~امیر محمد
# ~~تابان و امیر علی قوجین را به قتل رسانید و بقایای لشکر را امیرزاده
~~رستم بن امیر
# ~~سلیمانشاه سو کرده بهادری بسیار نمود و با ایشان جنگ کنان به طرف اند ms394
~~کان مر اجعت
# ~~نمود. امیرک احمد بر عقب ایشان به اند کان آمد و جنگ بسیار کرد.
~~امیرزاده رستم
# ~~و باقی امراکه در اندکان بودند، شهر و حصار نگاه داشته چنانچه بر ایشان
~~هیچ
# ~~دست نیافتند، تا خائب و خاسر به طرف مغولستان معاودت نمودند.
# ذکر توجه بند گی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی
# ملکه و سلطانه - به جانب ممالک عراق
# چون آفتاب عالمتاب به محاذات نقطهٔ‌ اعتدال4 ربیعی رسید، یعنی خسرو
# ~~سیارگان اطناب سراپردهآ شاهی از دنبال ماهی بر گردن بره بست و از آبگیر
~~حوت
# ~~به چراگاه حمل نقل کرد، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
~~سلطانه -
# ~~ازضبط ونسق ممالک خراسان و توابع و مضافات آن باز پرداخت، در روزچهار
~~شنبه
# ~~چهاردهم محرم الحرام سنهٔ‌ سبع عشروثمانمایه چون عزیمت یورش تصمیم
~~یافت،
# ~~چشم ابربربساط سبزه در و گهرنثار گردانید و دست باد بر روی آبگیر جوشن
~~ختائی PageV01P520
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0598.png)

# ~~وقایع سال 817 هجری
# ~~میساخت و مانند جعد زنگی گره1 زره داودی پیدا می آورد، رایات همایون
~~واعلام
# ~~میمون از جلگای مازندران با سپاهی در سیاهی بدان مثابت که «وضاقت علیهم
~~الارض
# ~~بما رحبت(1)» بر صوب ری حرکت فرمود.
### | شعر
# زنعل بادپایان تگاور %~% زمین گفتی2 که گردونی است دیگر
# ~~گرد از صفهآ اغبر به طارم اخضر افلاک رسید و بر روی هوا از تکاثف غبار
~~ابری
# ~~تیره پیکر بلکه زمینی دیگر پیدا آمد:
### | شعر
# زگرد موکب او تیره روی روز سپید3
### | زحام مرکب او خیره چشم چرخ4 اثیر
# ~~ولزله و ولوله در آن دیار افتاد. آنچه موالیان(2) بودند، از ترتیب
~~علوفات و مایحتاج
# ~~لشکر ساعتی نمی آسودند و معادیان5 خود از بیم صولت بأس و هم شظیت6(3)
# ~~سطوت هراس پادشاهانه لحظهای نمی غنودند.
### | شعر
# اذا نحن سرنا بین شرق و مفرب %~% تحرک یقظان التراب و نائم(4)
# ~~ارکان زمین از بار سلاح مواکب در تزلزل آمد و سقف آسمان از زخم نعل
~~مراکب
# ~~در جنبش.

PageV01P521

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0599.png)

### | ربیت
# آز ms395 صف اشگر فکنده جنبش آندر کوه و دشت
### | وزتف خنجر فکنده جوشش اندر بحر و بر]
# چون رایات نصرت شعار همایون سایه برخطه1آ فاخره دامغان افکند ومو اکب
# ~~منصور بدان مرحله نزول فرمود، ایلچی امیر بسطام از سلطانیه رسید و عرضه
~~داشتی
# ~~معروض [به نواب] حضرت سلطنت گردانید محتوی بر شکر نعمت و منطوی بر
# ~~اظهار خلوص نیت و صفای طویت و صحت عقیدت در مقام خشوع و استکانت
# ~~عرضه داشته که بنده و خدمتکار آن حضرتم، کمر مطاوعت بر میان و حلقه
~~بندگی در
# ~~گوش منتظر و مترصد [بشارت] فرمان؛
### | ع]
# به هرچه حکم کنی نافذ است فرمانت
# ~~همیشه به تضرع و دعا شرف تقبیل آستان بوس درگاه اعلا مسألت میرفته، چون
# ~~صیت نهضت کو کبهآ همایون استماع افتاد. ارادت آن بود و دلخواه چنان که
~~به
# ~~جهت اقامت خدمت ملازمت به سر دوان گشتی. فاما موانع و علایق روزگار بر
# ~~خاطر نواب معدلت شعار پوشیده نباشد، نبذی(1) از احوال این طرف باز
~~نموده
# ~~و نموده که اگر رایات همایون را عزیمت آن جانب بود، توقع به نواب
~~کامیاب
# ~~آنکه بیشترشرف اعلام ارزانی فرمایند تا حسب المقدور به مایحتاج خدام از
~~تغار(2)
# ~~لشگریان و نعل اسبان بر اندازهآ طاقت و توان ترتیب نمایند، سلوک طریق
~~امتثال را
# ~~موجب نجح دنیا و مثمر صلاح عقبای خود شمرده گوش هوش به اخبار و آثار آن
# ~~طرف نهاده وچشم انقیاد به ورود مثالات و وصول اشارات گذاشته3 تا فرمانی
~~که4 رسد
# ~~به سمع طاعت و اجلال شنود و به عین5 رضا و امتثال مطالعت کند و در
~~اهتمام و PageV01P522
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0600.png)

# ~~اتمام آن مبادرت نماید و بر آن جمله که شرط متابعت است، فرط مطاوعت
~~ظاهر
# ~~گرداند، وظیفهآ دعای دولت اولیای حضرت موظف میدارد، زمین ضراعت و
~~ابتهال(1)
# ~~به لب تعظیم و اجلال می بوسد.
# حضرت سلطنت شعاری ایلچی امیر بسطام را تربیت و نسواخت مخصوص
# ~~گردانیده ملتمسات او به ایجاب رسانیده ms396 فرمود که بر نیکو بندگی او وقوف
~~افتاد.
# ~~باید که این معنی یوما فیوما در تضاعف و تزاید باشد. نوکری مصحوب ایلچی
# ~~بسطام روانه گردانید و فرمود که میباید که قلعه سلطانیه را استحکام
~~[تمام] داده، از
# ~~آن حدود بر خبر باشند و پسر یا برادر خود را بفرستند تا به معسکر
~~همایون لاحق
# ~~شود.
# ذ کر گرفتار شدن امیرزاده بوسف جلیل و اسباب و تعلقات آن1
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در جوامع احوال
# ~~و مصارف اعمال، توکل بر تائید یزدانی و تعویل(2) توفیق ربانی کرده «و
~~من یتوکل
# ~~علی الله فهو حسبه»(3) لاجرم هر روز توفیق یزدانی موافقت ومعاونت نموده
# ~~قصر قدرش مشیدتر و مبانی جهانبانی مؤکدتر می گردد. محقق این حال و مصدق
# ~~این مقال آنکه در این نهضت مبارک چون رایات همایون به [حوالی] خوار ری
# ~~رسید، جمعی نو کران امیرزاده اسکندر از اصفهان گریخته پیش بندگی حضرت
# ~~آمدند و تقریر کردند که لشکری از سپاهان2 نامزد محاصرهآ ساوه گشتهاند و
~~سبب
# ~~آن چنان بود که در آن ایام که رایات همایون در حدود3 مازندران به
~~قشلامشی نشسته
# ~~بود، نصرالله4 صحرائی که حکومت ساوه تعلق بدو داشت، نوکری پیش بندگی
~~PageV01P523
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0601.png)

# ~~حضرت فرستاد [و] اظهار یکجهتی ودولتخواهی1 نموده التماس داروغه کرد.
~~بندگی
# ~~حضرت اورا تربیت وعنایت مخصوص گردانیده2 ملتمس او مبذول فرمود ونوکری
# ~~نیک همراه ایلچی او روانه گردانید.
# چون مضمون این قضیه امیرزاده اسکندر را معلوم شد، از امرای لشگر خود
# ~~امیریوسف جلیل و امیر چلبانشاه برلاس و امیر بیان قوچین و امیر عبدالله
~~پروانچی
# ~~و سعدالله را با چند هزار مرد مقرر گردانید که بروند و ساوه را محاصره
~~کنند و
# ~~نصر الله3 را قهرا و قسرا در غل(1) ذل وقید قهر کشیده به درگاه آورند.
# چون امرای مذکورمتوجه ساوه و آن نواحی4 گشتند. آن جماعت ازاصفهان
# ~~گریخته در خوار ری5 پیش بندگی حضرت رسیدند و این معنی عرضه داشت ms397 رای
# ~~انور خداوندی که نقش استقبال از صفحات احوال معلوم کند و به اصابت
~~اندیشه
# ~~فایت(2) دی را با حاصل امروز ضم کند،6 چنان اقتضا فرمود که جمعی از
~~عساکر
# ~~منصوره - نصرهم الله تعالی - به انتصار(3) نصر الله روانه فرماید تا
~~رعایای ساوه از
# ~~مساوی7(4) آن جماعت خلاص یابند. امیر اعظم امیر حسن صوفی ترخان و امیر
# ~~سیدعلی و امیر دولتخواجه اناق و امیر چهارشنبه با سایر امرا قریب
~~دههزار سوار
# ~~تعیین فرمود که متوجه آن طرف گردند. امرا برموجب فرمان متوجه آن طرف
~~شدند.
# ~~چون به حوالی آوه رسیدند، امرای امیرزاده اسکندر از توجه ایشان و وصول8
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را تحقیق کردند،9
~~بایکدیگر
# ~~مشاورت نمودند و در سود و زیان و قبول و منع آن سخن راند، اقبال و
~~ادباری که
# ~~وضیع و شریف را در ضمن آن صورت متصور شود پیش خاطر آورد از تبعات آن
~~PageV01P524
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0602.png)

# ~~به طریق معقول استکشافی نمودند و تقریر صلاح و فساد آن در مطارحه
~~انداخت و
# ~~از نتایج منهج طاعت باز اندیشید. به اتفاق گفتند ما همه بندگان حضرت
~~صاحب
# ~~قرانی - انارالله برهانه - بودیم و تربیت و رعایت1 و شفقت او هر یک
~~امیری و
# ~~بزرگی شدیم. امروز اگر چه امیرزاده اسکندر فرزندزاده آن حضرت است، فاما
# ~~سلوک بر جاده ندارد و بر قول و فعل او زیادت اعتمادی نیست و فرزند به
~~ولایت به
# ~~همه حال از فرزندزاده اولی باشد. امیر و امیرزاده شاهرخ بهادر -
~~خلدالله تعالی
# ~~ملکه وسلطانه - فرزند حضرت صاحب2 قرانی است - بحمدالله تعالی - فرمان-
# ~~فرمای اقالیم عالم3 و پادشاه ربع مسکون است. عالمیان در کنف رعایت
~~میمون و
# ~~سایه رافت او4 آسوده و غنوده جلباب(1) امن و راحت و آسایش و فراغت درسر
# ~~کشده هر بختیار که به ذیل معتصم اعتصام نمود و بدین مستمسک تمسک کرد،
~~در
# ~~وحل هیچ خذلان نماند5 و به مراد و مرام دنیا و عقبی رسید و ms398 قومی که سر
~~از ربقهٔ‌
# ~~این طاعت برتافتند و تکیه بر حول و قوت و طول و نخوت خود کرد - عیاذا
~~بالله -
# ~~درهاویهآ خسران عصیان افتاد «ذلک هوالخسران المبین،(2)». چون این فصول
~~وماجرا
# ~~درمیان آمد و دقایق و نکات و رموز واشارات آن به براهین مشاهداتی که در
~~شهور و
# ~~سنه ات گذشته ظاهر گشته است، مقابله گردانیدند، هر یک بر امتثال مثال
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری دیگری را راغبتر از خود و در هوای عبودیت این حضرت
# ~~غالب تر[از] خویشتن یافت. مجموع حلقه طاعت در گوش کردند وبه سمت عبودیت
# ~~موسوم شده جمله به اتفاق گفتند: ما را صلاح نیست که با این لشکر جنگ
~~کنیم.
# و چون امیرزاده یوسف جلیل به نسبت با این حضرت - چنانچه ذکر آن در
# ~~قضیه مخالفت امیر جهان ملک گذشته است6- شیوه کفران نعمت سپرده با
~~مخالفان
# ~~اتفاق کرده بود، بر او اعتماد نکردند و این سر با او در میان ننهادند،
~~اگر چند کرم
# ~~ذاتی و حفاوت غریزی حضرت سلطنت شعاری زیادت از آن است: PageV01P525
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0603.png)

### | شع
# گناه راکرم او به از هزار شفیع
# بیا که حلم شهنشه ثبات آن دارد %~% که منهزم نشود از چنین هزار گناه
# ~~مجموع یک جهت شده بر آن اتفاق کردند که او را مقید سازند و آن عزیمت از
~~حیز
# ~~قوت به حد فعل رسانیده و به امرائی که حضرت سلطنت شعاری فرستاده بود،
~~ملحق
# ~~گردیدند.
# درفاتحه این یورش بی جنگ وخون ریختن، چنین فتحی دست داد ولشکری
# ~~تمام در عساکر منصوره افزود و وهنی(1) بزرگ بدان طرف ظاهر شد. هنوز
~~رایات
# ~~حضرت سلطنت شعاری در ممالک ری بود که خبر این واقعه به سمع همایون
~~رسید.
# ~~چون مواکب نصرت شعاربه قلعه شهریار رسید، بیان قوچین و پسرعبدالله
~~پروانچی
# ~~و سعدالله به بساط بوس بندگی حضرت مشرف شدند و بر عقب نصر الله صحرائی
# ~~نیز سعادت زمین بوس دریافت. حضرت سلطنت شعاری ایشان را تربیت و نوازش ms399
# ~~فرمود و به خلع فاخر مفتخر و سرافراز گردانید.
# چون رایات همایون سایه بر نواحی ساوه انداخت، امرای عظام امیرحسن
# ~~صوفی و امیر سید علی با امیر چلبانشاه و امرائی که به تجدید به ایشان
~~ملحق شده
# ~~بودند، یوسف جلیل را مقید گردانیده به1 بندگی حضرت رسانیدند. حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری در باب امرا تربیت و عنایت بسیار فرمود و چنانچه دأب و عادت آن
# ~~حضرت است، عفو بعد از هفوت زیردستان و اغماض و اغضا2 از زلت گنه کاران
# ~~و تحمل و ابقا وقت جرایم خدمتکاران سیرت متبع و سنت معتقد دانسته هیچ
~~آفریده
# ~~به موجب جنایات ظاهر و علت حرکات فاسد دربند قهر و قید اسیر نیفتاد و
~~هیچکس
# ~~به جرم موافقت با مخالفان دولت یا مخالفت با هواخواهان3 حضرت به صولت
# ~~مودب به سیاست مبتلا نشد، الا بعد از ندامت او رحمت فائض و رأفت شایع4
~~و
# ~~رقت عام و شفقت بی دریغ بندگی حضرت او را «عندالیأس من الجنة
~~والناس»(2) PageV01P526
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0604.png)

# ~~از آن ورطهآ هایل به ساحل نجات نرسانید و از مضایق رهبت(1) و محابس(2)
~~خوف
# ~~و خشیت به سعت(3) امن و قضا رجا نیاورد و فیمابعد او را بر جویبار تعبد
~~هر
# ~~روزی گل مرادی بشکفت و نهال مرامی نو بالا نکشید. یکی از بینات این
~~مقدمات
# ~~و اخوت این حالات، حال امیرزاده یوسف جلیل است که بیشتر از این تاریخ
~~به
# ~~مدتی مدید - چنانچه مذکور گشته - که با امیر جهان ملک اتفاق نموده یاغی
~~گشته
# ~~بودند و در این مدت در اطراف و اکناف عالم سرگردان بود و با پدر به
~~جانب
# ~~کعبه [معظم] رفته وزیارت بیتالله دریافته و در آن ایام وقایع بسیار
~~برسر او گذشته،
# ~~بعد از مراجعت از آن سفر پیش امیرزاده اسکندر ملازم شده. در این ولا
~~چون
# ~~بدین نوع1 که شرح داده آمد، او را پیش بندگی حضرت آوردند. بر موجب
~~قضیهآ
# ~~مرضیه «عفو الملک ابقی بملکه»(4) عفو پادشاه ms400 از خداوندان جرم و گناه
~~ملک را
# ~~نگاهدارنده تر سببی است و ملوک را حلم و وقار و سکون بردباری نیکوتر
~~حلیه و
# ~~زیباتر پیرایهیی، دواعی تجاوز و بواعث عفو ندای «فقلت استغفروا
~~ربکم*»(5) در
# ~~داد و شفیع رقت و رافت زبان به شقاعت «ان تعذ بهم فانهم عبادک* (6)» بر
~~گشاد
# ~~«(وان تعفوا اقرب للتقویء00»7) راکار بست وگذشته «عفا الله عما سلف»(8)
~~برخواند
# ~~تا یوسف جلیل قوی دل و فسیح امل گشته ازگناهان خود استغفار نمود،
~~«شفیع-
# ~~المذنب اقراره وتوبته اعتذاره(9)».

PageV01P527

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0605.png)

# ~~بعد از آن حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - حکومت
# ~~قم به عبدالله پروانجی ارزانی فرمود و امیریوسف حاجی وزیر را به ضبط
~~قلعه و
# ~~کوتوالی آنجا مقرر گردانید و در این اثنا عزیمت شکار فرمود.
# ~~ذکر شگاری که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه -
# در صحرای ساوه و آن نواحی کرد1
# ~~حضرت سلطنت شعاری که گوی کمال در انواع هنراز جهانداران گیتی ربوده
# ~~است و دلایل قدرت و کامکاری در ابواب آداب به جهانیان نموده، در آن
~~نواحی
# ~~هوای صید و نشاط شکار فرمود.
### | نظم
# ~~چون رای پادشاه نشاط شکار کرد
### | اول به لطف صیسد دل روز حار کرد
# ~~و آنگاه چون به مرکب دولت سوار شد
### | بر خسروان روی زمین افتخار کرد
# ~~در آن بیابان گورخر بسیار میباشد، بتخصیص در فصل بهار جر رسانیدند
# ~~که تمامی2 عساکرمنصوره - نصرهم الله تعالی(1) - اطراف و اکناف جبال
~~وصحاری
# ~~را یرگه کنند. بعد از چند روز که قمرغه(2) شکار به هم پیوست، سگان معلم
~~در
# ~~دویدن و یوزان محکم در غریدن و انواع شکره(3) از باز و شاهین و چرخ(4)
~~و PageV01P528
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0606.png)

# ~~لاچین در پرواز آوردند. باز زرهپوش بسان زنگیان جوشن کین میپوشید و به
# ~~رنگ مروارید وشبه عیبهها تن سیمین می ساخت [و از ریزش عاج و ساج(1)
~~سلسلهها
# ~~در پروبال میبست] و از مخلب1 و سینه لون کهربا و نقش دیبا می نمود،
### | شعر
# چون ms401 باز توگشاده کند پر و بال خویش
### | خورشید را نهیب بود ماه را حذر
# فردا به زیر سایه طوبی بود چرا
### | هر صید را که باز توگیرد به زیر پر
# ~~وحوش را در دشت میدان دویدن و طیور را در هوا مجال پرواز2 نماند. عساکر
# ~~منصوره جبال و صحاری را یرگه کرده بودند،3 درنوردیدند. جمهور حیوانات
# ~~صحرائی را رانده به یک محل جمع گردانیدند. حضرت سلطنت شعاری با امرای
# ~~نامدار و وزرای معدلت شمار وسپاهیان مریخ اقتدار درتلابس4(2) ابهت و
~~کامرانی و
# ~~جلابیب(3) عظمت و شهریاری که کوه از آن شکوه در زلزله و دلهای پادشاهان
~~در
# ~~ولوله افتادی در خوبترین ساعتی به مبارکی بر اسبان ماه سیر هلال نعل
~~چون
# ~~خورشید بر سبزه خنگ فلک سوار گشته و از خون کشتگان صحرا و سبزهزار را
# ~~لالهستان گردانید و سباع ضواری5(4) را از لحوم وحشیان براری6(5) جشنها
~~آماده7
# ~~ساخت. گورخر و آهوی بسیار کشتند.
# بعد از آن کوچ فرموده به منزل چرا و فرهان8 نزول فرمود بیشتر امرای
# ~~عظام امیر حسن صوفی و امیر الیاس خواجه با عساکر منصوره قلعه ایفان
~~[را] که PageV01P529
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0607.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~در آن نواحی بود، محاصره کرده بودند و جنگ بسیار کرده فاما هنوز مسخر
~~نشده
# ~~بود. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه [و سلطانه] - جمعی را
~~نامزد
# ~~مدد ایشان گردانید. چون این جماعت برسیدند [و به اتفاق] از جوانب و
~~اطراف
# ~~به حفر و نقب مشغول گشت، سکان حصار نیز کوشش بسیار نمودند. عاقبة الامر
~~به
# ~~فر1 دولت قاهره - ثبتها الله تعالی - مسلم ومسخر شد. چون رایات همایون
~~به
# ~~مقام گور کان فرود آمد، سه تن از روسای سپاهان2 گریخته پیش بندگی حضرت
# ~~رسیدند و احوال امیرزاده اسکندر مجمل و مفصل به عز3 عرض رسانیدند.
~~[تمت]
# ذکر رسیدن حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# به سپاهان و قضایائی که در آن ایام واقع شد
# چون رایات همایون واعلام میمون به حوالی ms402 صفاهان4 رسید و مابین الفریقین
# ~~زیادت مسافتی نماند، اکثر سیاه امیرزاده اسکندر امارت نصرت و ظفر از
~~صفحات
# ~~احوال عساکر منصوره مشاهده کردند وعلامات نکبت و ادبار و زوال اقبال
~~ازوجنات
# ~~آمال خویش برخواند، روز به روز بر تواتر و تعاقب هر که را بخت یاوری
~~کرد و
# ~~اقبال مساعدت نمود و مجال فرصت یافت، از آن طرف روی گردان گشته به
~~معسکر
# ~~همایون رسیده5 در زمرهآ خول و خدم و سلک عبید وحشم حضرت سلطنت شعار[ی]
# ~~داخل و منتظم میشد.
### | [بیت
# یاسائلی عن اصفهان واهلها %~% فضت النحوس باهلها وخرابها](1)
# چون به مرحله باغ رستم که دو فرسنگی اصفهان است، اتفاق نزول افتاد،
# ~~یکی از نوکران امیرزاده اسکندر شیخ محمدنام که خویش امیرعباس بود،
~~گریخته PageV01P530
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0608.png)

# ~~پیش بندگی حضرت آمد و از کیفیت و کمیت2 احوال امیرزاده اسکندر تقریر
~~کرد و
# ~~در عقب شیخ2 علی قزاق با قشون خود مقدار سیصد نفر از آنجا روی گردان
~~گشته
# ~~به معسکر همایون رسید و به تشریف و نواخت اختصاص یافته در سلک عساکر
# ~~منصوره داخل شد.
# چون رایات عالیه - لازالت محفوفة بالنصر والظفر(1) - به موضعی که به
# ~~آتشکده(2) معروف ومرسوم است، نزول فرمود، جمعی از حشمیان به در گاه
~~عالم پناه
# ~~آمدند و معروض رای نواب کامیاب گردانید که خیل خانه(3) ما بیرون دروازه
# ~~اصفهان نشستهاند. اگر مرحمت و عنایت نموده جمعی از عساکر منصوره را
# ~~- نصرهم الله تعالی - فرمان شود که نزدیک شهر آیند، آن مسکینان به قوت
~~مدد و
# ~~استظهار ایشان شاید که از آن بلیه خلاص یابند،3 [ملازم اردوی همایون
~~باشند.]
# ~~فرمان همایون به نفاذ انجامید که امیر اعظم امیر مضراب بهادر و امیر
~~الیاس خواجه
# ~~بهادر با جمعی مردان کار و دلیر ان کارزار4 جنگ را ساخته و حرب را
~~آماده گشته به
# ~~نزدیک شهر روند، چنانچه به معاونت ایشان حشمیان به معسکر همایون توانند
# ~~پیوست. امرا بر موجب فرمان با سوارانی که هر یک سوار ساعد ms403 مردمی و وشاح
# ~~صدر قلبشکنی و واسطهآ عقد میدانداری بودند، چون باد که عرصه خاک
~~پیمایند و
# ~~سیل که ازفراز به نشیب آید، روی به شهر نهادند. قراولان امیرزاده
~~اسکندر که خود
# ~~را شران بیشهآ مصاولت(4) و پلنگان محاربت و گردان معر کهآ دلاوری و
~~نهنگان
# ~~دریای صفدری میشمردند، مردان آراسته بر اسبان بر گستواندار در مقابل
~~آمدند.

PageV01P531

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0609.png)

# ~~دو سیاه جنگجوی شیرخوی روی در روی آوردند. عساکر منصوره بریشان حمله
# ~~کردند و جنگ پیوسته شد. چون وقدهآ(1) حرب و جمرهآ طعن و ضرب ملتهب شد
# ~~ودلهای شیران بیشه جنگ ودلیر ان میدان مصاف در سینه چو شعشعهآ آفتاب
~~مضطرب
# ~~گشت، مبارزان صفاهانی در وهله اول محل خود باز گذاشته روی به محلات
~~آوردند
# ~~و بهادران لشکر در عقب ایشان روان گشتند. امیرزاده بایقراکه از جفای
~~برادر با
# ~~دلی پر آذر بود:
### | شعر
# به کینه همچو دریا کف برانگیخت %~% چو رستم رخش را از صف بر انگیخت
# ~~و بسان آتش خروشان و مانند بحر از باد دمان شد.
### | بیت
# برقی گرفته درکف و ابری به پیش روی
### | ماهی نهاده بر سر و چرخی به زیر ران
# ~~از مر کز زمین خاک به اوج کیوان رسانید و رواق فیروزه از غبار جزع فام
~~گردانید
# ~~و از عقب او جلبانشاه برلاس که به نوک پیکان کوه گذار سوار را بر زین و
~~زین را
# ~~بر اسب و اسب را بر زمین دوختی و به تیغ صاعقه فعل الماس دندان صفحه از
# ~~صخره صما(2) بر گرفتی و لطف اللهبن بوبا نتمور به تیغ آسمان رنگ که اجل
~~در
# ~~صحیفهآ گوهرش چهره نمودی روز رستخیز پیدا آوردند و خضر خواجه پسر امیر
# ~~شیخ علی بهادر و تو کل باورچی و علیشاه آزاد به زخم تیر دیدهدوز چشم
~~اعدا چون
# ~~چشمهای زره و پرویزن خون پالاگردانیدند و سنان آسمان گون سیل ارغوانی
~~بر
# ~~صحرای نبرد راند و شمشیر آتش پیکر کیمخت زمین رنگین کرد ms404 و به خنجر سهیل
# ~~گوهرخاک را رنگ ادیم داد.
### | شمعر
# # ادیم رنگکند خاک را بدان خنجر %~% که اندراو زگهر هست صد سهیل یمن
~~PageV01P532
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0610.png)

# ~~وقایع سال 817 هجری
# بهادران لشکر ازعقب ایشان در ریختند وبه خدنگ چهارپر و زوبین سینهدر
# ~~و کو پال تارک شکاف کویهای محلات را ازخون همرنگ طبرخون گردانید.
~~جوانان
# ~~جانبین و نوخاستگان فریقین در مبارزت آمدند و دست به تیغ بردند و مسامع
~~هوا
# ~~را از اصطکاک مقارعات پر صدا کردند. بساطی ملمع از خون دلیران بر
~~دیباچهآ
# ~~معر که کشیده آمد. قتلی عظیم واقع شد، امیر لطفالله بر سر پل1 بایستاد
~~وحشمیان
# ~~را می گذرانید. چندکرت لشکر یاغی قصد او کردند و ایشان را به زخم شمشیر
~~باز
# ~~می گردانید تا امیر عبدالصمد و امیر جنید با جمعی از بهادران اصفهان به
~~سر او
# ~~تاختند و بر یکدیگر حملههای بهادرانه کردند. چنانچه کوشش نمودند، او را
~~از
# ~~سرپل دور نتوانستند کرد. قرب ده زخم شمشیر به لطفالله رسیده بود و
~~همچنان
# ~~جنگ می کرد. آخر الامر شمشیر او بشکست و ایشان به طرف اصفهان مراجعت
# ~~نمودند و عساکر منصوره به طرف اردو آمدند.
# امرزاده اسکندر از انکساری که در وهله اول بدیشان رسید و از حال کشتگان
# ~~وخستگان لشکر2 استفسار نمود، حیرت و ضجرت بردرون و خاطر اومستولی گشت
# ~~و آتش غیرت در نهاد او زبانه زد. امرا و ارکان دولت و امجاد(1) و اجناد
~~سیاه را
# ~~طلب فرمود و گفت: جبر این کسر و سد این رخنه به چه وجه کنیم والتیام
~~چنین
# ~~ثلمهای که به حصن مملکت راه یافت، چگونه اندیشیم؟ آنها را که محل جواب
~~بود،
# ~~عرضه داشتند که حکم و فرمان سلطان راست. بر آن متفق شدند که تمامت
~~لشکرها
# ~~بیرون آیند و هر که پیش ایشان آید دستبرد خویش بدیشان نمایند.3 و در
~~زعم ایشان
# ~~چنان بود که چون بدان شوکت وعظمت بیرون آیند، ازاین لشکر کشی را مجال4 ms405
~~آن
# ~~نباشد که به سر ایشان رود. چون بر این عزیمت اتفاق کرده با عساکر
~~آراسته متوجه
# ~~بیرون گشتند با غلبهئی که بیان و بنان از وصف و حصر آن عاجز آید و مساح
~~فکر به
# ~~مساحت تقدیر به استخراج تکسیر آن راه نیابد، چون ذرات آفتاب فراوان و
~~چون
# ~~قطرات سحاب بی پایان؛ PageV01P533
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0611.png)

### | شعر
# لشککری سیل موج و بحر شکوه1 %~% ثابت و یا یدار همچون ماه
# همه بهرام طبع وکیوان هوش %~% همه پولاد ترک وآهن پوش
# ~~غافل از آنکه چون اقبال به ادبار بدل شد و سعادت به نحوست عوض گشت،
~~کثرت
# ~~عدت و فرط اهبت و بسیاری مال و انبوهی رجال مربح(1) و منجح(2) نباشد:
# الجد مالم یهنه الجد غر ار(3)
# هر که را بخت رهبری نگند %~% کوشش و جهد یاوری نگند
# و ازاین طرف چون حضرت سلطنت شعاری را صورت این قضیه معلوم شد،
# ~~فرمان فرمود تا امرای سپاه وبهادران درگاه گورکای جنگ کوفته جنگجویانی
~~چون
# ~~قضا نافذ عزم2 بر بادپایانی چون عمر سبک رو که از سطوت ایشان دل در بر
~~حمل
# ~~خون شود و جان در این3 دو پیکر بسان کبوتر در اضطراب آید، روی به قهر و
# ~~قمع مخالفان آرند.
### | وشعر]
# به حکم شهنشاه گردون شکوه %~% بجوشید لشکر چو در یا و کوه
# ~~به سرعتی که شهسوار وهم دو اسبه به گرد آن نرسد و باز بلند پرواز
~~اندیشه در
# ~~هوای ادراک آن از طیران بازماند.5 امیرزاده اعظم امیر سید علی ترخان با
~~مردان
# ~~مرد و دلیران روز نبرد که چون پروانه حریص شمع وغا بودند و به کردار
~~سمندر
# ~~شیفته آتش هیجا: PageV01P534
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0612.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 535
### | شعر
# بر پشت رخش هر یک اسفندیار ثا نی
### | در صف جنگ هر یک افر اسیاب دیگر
# ~~و امیر فرمان شیخ نیز با غلبه نوکران1 و خاصگیان متوجه شدند.
### | شعر
# سپاهی به هییت چو امواج دریا %~% گروهی به کثرت چو اعداد اختر ms406
# ~~میمنه ومیسره [وقلب] به مردان مرد ویلان و گردان روز نبرد2 آرایش یافت
~~[اژدهای
# ~~علم از باد حمله چون شیران جنگی برخود میپیچیدند، زبانهآ برق چون سنان
~~آتش
# ~~میتافت] گفتی زمین در زیر نعل اسبان چون سیل روان گشته است و هوای معر
~~که
# ~~از جوشن پوش و زره ور(1) بسان بحر به جوش آمده:
### | شعر
# # زمین تو گفتی ز آهن همی بر آرد بال %~% هوا تو گفتی ز آتش همی بر آرد
~~پر
# # ز تیغ گشته هوا همچو میغ آتش بار %~% ز نیزه گشته زمین همچو باغ آهن بر
# ~~چون موازات طرفین و محاذات صفین به ظهور پیوست:
### | شعر
# دو لشکر صد هزاران پای تا فرق %~% چو ماهی جمله درجوشن شده غرق
# ~~به گاه آنکه مبارزان در صف نبرد آیند و دلیران معر که آهنگ جنگ کنند و
~~مردان
# ~~روی به میدان آرند، امیرزاده اسکندر که به غلبه اشیاع23) و کثرت جیوش
~~مغرور
# ~~بود و به حول و قوت خویش اعتماد کرده، چون صولت لشکر و صدمت سپاه
~~PageV01P535
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0613.png)

# ~~مشاهده کردند، آثار رعب وانهزام و علامات ضعف و انکسار بر لشکر خود
~~ظاهر
# ~~دید، دانست که تاب مقاومت نیاورد و با عساکرمنصوره - نصرهم الله تعالی
~~- قوت
# ~~محاربت ندارد و نیز امارت بخت منحوس و طالع منکوس دریافت گردنان11) و
# ~~سران لشکر عراق؛
### | مصراع
# به جز پشت دادن ندیدند روی
# ~~«ولوا2 علی ادبارهم نفورا3»(2) برخواند و روی بر گردانید، عساکر منصوره
~~در عقب
# ~~رسیدند.
### | شعر
# ز پیکان عالمی پر ژاله کردند %~% زمین از خون مردان لاله کردند
# ~~دستبردی تمام بدیشان نمودند و خلقی نامعدود و عددی نامحصور به قتل
~~آوردند.
# ~~باقی لقاطات(3) سیف و بقایای قوم در اصفهان گریختند. شکستی عظیم بدیشان
~~رسید
# ~~به غایتی که نزدیک بود که امیرزاده اسکندر دستگیر شود.
# بعد از آن چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# ~~کوچ فرموده از طرف شهر در آمد و از طرف جوانقار امیرقانه شیرین و ms407 سید
~~حسام
# ~~و باقی امرا کارهای مردانه کردند. بندگی حضرت احتیاط دیوارها وشهربند
~~اصفهان
# ~~کرده به ظاهر شهر فرود آمدند. در آن محل شیخ دردی از قلعه شهریار و
~~بایزید
# ~~پسر امیر بسطام از قلعهآ سلطانیه به اردوی همایون رسیدند و به سعادت
~~بساط بوس
# ~~مشرف گشت. حضرت سلطنت شعاری ایشان را تربیت ونوازش مخصوص گردانید.

PageV01P536

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0614.png)

# ~~وقایع سال 17 هجری
# در خلال این احوال ناگاه ناخبر از طرف بوانقار یک دروازه گشاده قریب
# ~~سیصد سوار مسلح بر گستواندار بیرون آمدند و یکبار بر لشکری که در برابر
~~ایشان
# ~~بود، حمله کردند. امیر الیاس خواجه از آن طرف نزدیک بود. فی الحال سوار
~~گشته
# ~~در مقابله ایشان آمد و بسیاری را از ایشان به قتل رسانید و باقی منکوب
~~و مخذول
# ~~به شهر مراجعت نمودند. اما امیر الیاس خواجه را نیز زخم رسید.
# بعد از آن بندگی حضرت فرمود تا تمامت دیوارهای حصار1 را به طناب
# ~~پیموده بر امرا بخش کردند و فرمان فرمود تا چنان محافظت نمایند که من
~~بعد کسی
# ~~بی خبر بیرون نتواند آمد. تومان تومان و هزاره هزاره دیوارهای حصار را
~~قسمت
# ~~کرده، سپاهی:
### | وشعر]
# زیادت زمور و فزون از ملخ %~% گرفته همه کوه و هامون وشخ(1)
# ~~در یکشنبه چهاردهم ربیع الاول سنه سبع عشر و ثمانمایه بر مثال طوق
~~پیرامن شهر
# ~~اصفهان فروگرفتند و چون هاله به گرد قمر به اطراف آن محیط شد.
# ذ کر فتح دار الملک شیراز و سبب آن
# در پنجشنبه هژدهم ربیع الاول مذکور خبر رسید که اهالی فارس چون از
# ~~مقدم همایون خبردار گشتند و از نواسم(2) دولت حضرت سلطنت شعاری بوئی به
# ~~مشام ایشان رسید و امارات فتح و نصرت معاینه دیدند و مخایل ادبار
~~ازوجنات
# ~~صفحات احوال مخالفان مشاهده نمود، شیخ محمد سارق که حاکم و داروغه شهر
# ~~بود امیرزاده اسکندر او را درشیراز گذاشته با اصول و اکابر و اشراف شهر
~~مشاورت PageV01P537
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0615.png)

# ~~نموده ms408 فکری عاقلانه کردند و گفتند شک نیست که حضرت سلطنت شعاری فتح1
# ~~اصفهان خواهد فرمود و بعد از آن این بندگان را [به] ضرورت بدان در گاه
~~طلب
# ~~دارند. اگر پیشتر کسان فرستیم و دولتخواهی و یک جهتی عرضه داریم، خدمتی
~~به
# ~~جای آورده باشیم. چون بر این اندیشه یک جهت گشتند، کسانی را که مظنه آن
~~بود
# ~~که در این امر با ایشان مخالفت کنند، مقید گردانیده مثل شیخ یساول و
~~یوسف
# ~~قورچی و داراب که معتمدان امیرزاده اسکندر بودند و پسر امیرزاده اسکندر
~~و
# ~~پسران امیر عبدالصمد [را] گرفتند و خطبه و سکه آن ممالک به نام و القاب
~~همایون
# ~~زیور سر منبر و شرف روی دنانیر گردانیدند. تحف و هدایا به حسب2 اقتضای
~~وقت
# ~~و حال و اندازه توان وامکان به درگاه عالم پناه فرستادند و اظهار اذعان
~~و انقیاد
# ~~نمودند .
# حضرت سلطنت شعاری را چون حقیقت این معانی به تحقیق پیوست،
# ~~یکنه بخشی ولطف الله بن بابانتمور را به ضبط اموال وحکومت آن دیارمقرر
~~گردانیده
# ~~بدان طرف روانه فرمود و امیر محمد صوفی ترخان را با چلبانشاه برلاس
~~بفرستاد
# ~~که پسر امیر و امیرزاده اسکندر و پسران امیر عبدالصمد را به اردوی
~~همایون
# ~~رسانند.
# در خلال این احوال سلطان شاه چهره را که عمدهآ نوکران وعده استظهار
# ~~ملازمان امیرزاده اسکندر بود و یک برج از بروج اصفهان به عهده و اهتمام
~~او بود،
# ~~نوکران سلطان شاه نمک به حرامی کرده3 [تختابوقا وآلتون اشق] او را کشته
# ~~متوجهآ درگاه عالم پناه گشتند. هر روز و هر ساعت همچنین از نواحی
~~اصفهان و از
# ~~شهر نیز نقصانی و خللی بدیشان میرسید وقوت وشوکت لشکر منصور4 - نصرهم
# ~~الله تعالی - زیادت میشد و هر روز عساکر منصوره جنگ پیش میبردند وعساکر
# ~~اصفهان که لاف مبادرت و تصلف جلادت ایشان به سمع قریب و بعید رسیده
~~است،
# ~~هر روز بل هر ساعت به مقاومت و جدال پیش آمدندی، همه با کسوت ms409 مقاتلت و
# ~~سلاح محاربت و اسباب مصاف و امور هیجا و به زخم تیر [از دور] یکدیگر
# ~~را نگاه میداشتند، چندانکه کار از تیر و کمان به تیغ و سنان رسیدی، ریش
~~و گریبان PageV01P538
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0616.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 539
# ~~هم گرفتندی و در یکدیگر آویخته تا مدت پنجاه روز بدین طریق در مصادمت و
# ~~مکاوحت گذرانیدند.
# ذکر اخباری که در آن ایام ازاطراف ممالک به در گاه عالم پناه رسید.1
# از جانب ماوراءالنهر از پیش امیر و امیرزاده عالم و عالمیان - مغیث الحق
# ~~والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - شیخوی قر اوناس در ظاهر
~~سپاهان2 به
# ~~اردوی همایون رسید و حکایت کشته شدن امیر موسی و امیر محمد تابان و
~~امیر علی
# ~~قوجین بر دست امیرک احمد - چنانچه در حکایات اوایل این سال تقریر داده
~~آمد -
# ~~به عرض رسانید. حضرت سلطنت شعاری را از قتل امرا تاسف بسیار روی نمود
# ~~و کوفته خاطرگشت. فرمود که حالا قضایای عراق در پیش است، چون از این
~~مهم
# ~~فراغی حاصل آید و رایات همایون به مستقر دولت نزول فرماید، تدارک این
~~معنی
# ~~کرده آید. نوکر مخدومزاده - مغیث الحق والدین - الغ بیک گور کان را
~~رعایت
# ~~نموده باز گردانید.
# دیگر درخلال این احوال نو کر پکنه بخشی از شیراز رسید و خبر رسانید که
~~امیر
# ~~لطفالله بن بابانتمور امیر جلبانشاه را به قتل رسانید و سبب آن را چنین
~~تقریر
# ~~کردند که بعضی چنان به امیر لطفالله رسانیدند که جلبانشاه3 خروج خواهد
~~کرد و
# ~~شیراز را باز گرفت. (1) لطفالله نادان بی آنکه تحقیق کند آن دروغ باور
~~کرده4 و
# ~~فرصتی نگاه داشته امیر جلبانشاه را به قتل رسانید، اکابر باید که در
~~قضایا تامل و
# ~~تانی نگاه داشته البته از تعجیل در مهمات و قضایا دوری جویند و در سخنی
~~که به
# ~~عرض ایشان رسانید، اندیشهآ بلیغ بفرمایند و تفحص مالاکلام بجای آورند.
~~بعد از
# ~~آنکه نیک و بد و راست و ms410 دروغ و قصد و غرض مقرر آن معلوم فرمایند، بعد
~~از آن
# ~~حکم فرمایند تا در میان جهان و جهانیان به جهل و نادانی مشهور و معروف
~~نگردند PageV01P539
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0617.png)

# ~~و خود پشیمانی و ندامت نبرند. القصه1 ، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - بدین سبب لطف الله و پکنه بخشی را از حکومت شیراز عزل
~~کرد
# ~~و امیرسیدعلی ترخان را به حکومت آنجا تعیین فرمود و فرمان داد که تحقیق
~~آن غدر
# ~~نمایند وتحقیق2 این معامله کنند.
# دیگر در این اثنا از ولایت تستر3 قاصدان دندی سلطان رسیدند، اظهار اذعان
# ~~و انقیاد نموده دولتخواهی ویک جهتی خود عرضه داشتند. حضرت سلطنت شعاری
# ~~ایشان را دلداری فرموده شاکر و خوشدل اجازت مراجعت فرمود.
# دیگر در وقتی که محاصره اصفهان خواهستند کرد، عبدالله پروانچی و علی
# ~~درویش را به جانب کاشان فرستاده بودند، ایشان بدان طرف رفته بودند
~~[کاشان را
# ~~گرفته] و آن مردم سر به انقیاد در آورده ضبط آن نواحی به واجبی4 نموده
~~بودند [و
# ~~در آن ایام به اردوی همایون رسیدند].
# ذکر فرستادن مولانا غیاث الدین قاضی سمنان پیش امیرزاده اسکدر
# در این اثنا به سمع همایون رسانیدند که امیرزاده اسکندر از حرکات خود
# ~~پشیمان شده است و از هواجس خذلان و وسواس شیطان روی برتافته می گوید:
# ~~منقاد میشوم و باز خطبه و سکه به نام بندگی حضرت می کنم. حضرت سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را نیز رأفت خسروانه و رحمت
~~پادشاهانه
# ~~به استیصال بندگان قدیم و قهر خدمتکاران دیرینه رخصت نمیداد، بهانه می
~~طلبید.
# ~~خواست که حلم و اغضا راکار بندد وکرت دیگر او را به مواعظ و نصایح
~~دلالت
# ~~نماید، مگر به تنبیه خرد از خواب غفلت بیدارشود تا در میانه خونهای
~~ناحق زیخته
# ~~نگردد و آنچه نه لایق معدلت باشد، به ظهور نرسد، چه تحقیق است که چون
~~آتش
# ~~حرببالاگیرد، جمعی نو کران وخدمتکاران قدیم که اختیارا او اضطرارا در ms411
~~آن طرف
# ~~باشد، برایشان نه آن رود که دل خواهد و در شریعت مروت مجوز باشد. به
~~جهت
# ~~رعایت این دقیقه، مولانا غیاث الدین قاضی سمنانی را که مردی مشهور
~~ودانشمندی PageV01P540
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0618.png)

# ~~متعین و زاهدی متورع بود، مقرر فرمود که به شهر رود و به طریق نصیحت با
# ~~امیرزاده اسکندر بگوید که نظر در اصلاح این [کار] بر صلاح طرفین و
~~اصلاح
# ~~جانبین است تا به واسطهآ خصومت، مملکت خراب نگردد و رعایا در معرض هرج
# ~~و مرج نیفتند و بی موجب خون خلقی مظلوم ریخته نگردد.
# قاضی متوجه شهر گشته امیرزاده اسکندر را از وصول او اخبار کردند و این
# ~~رسالت که مشحون به انواع نصایح و مقرون به اصناف مواعظ بود، تبلیغ
~~یافت.
# ~~امیرزاده اسکندر از شراست طبع و درشتخوئی به نصح واعظ و تقریر زاجر(1)
# ~~از] معرض ندامت و مذمت برنخاست، هم بر آن استکبار اصرار نموده عنان
~~تکبر
# ~~از جهت آن تمرد باز نکشید و یک سر موی از سر غرور و نخوت که هفوت محض
# ~~و زلت صرف بود، انحراف نجست و از مظلمه(2) آن غایلهآ بی طایله(3) و
~~استبداد
# ~~بی بنیاد نه اندیشید. چون قضا رفته بود، چتدانچه او را تنبیه نمودند،
~~نافع نیامد. جز
# ~~اصرار بر لجاجت و استمرار بر شراست جوابی نداد و بر قضیت عقل ومنوال
~~رشد
# ~~سخن زراند تا رسید بدو آنچه رسید. «اذا ارادالله انفاذ قضائه و قدره
~~سلب عن
# ~~ذوی العقول عقولهم (4)».
# چون قضیه بدین جا رسید، حضرت سلطنت شعاری را در خاطر آمد که مگر
# ~~این اغماض و اغضا را بر عجز و قصور حمل می کند واین تحمل و ابقا را
~~برضعف
# ~~و فتور گمان می برد، هیهات و هیهات:
### | شعر
# و تحن اناس نرتدالحلم شیمة %~% و نفضب احیانأ فنروی العوالیا(5)
~~PageV01P541
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0619.png)

# ~~فرمود که علاج مزاج او جز به قهر و استیلا دوا پذیر نیست و جسم این
~~ماده جز به
# ~~وساطت شمشیر آبدار ms412 در حیز امکان نیاید.
# بعد از دو سه روز دیگر امیرزاده اسکندر، امیر اعظم تو کل قرقراکه از
# ~~بزر گترین امرای او بود و به کمال دیانت و دانش آراسته و محمد بیک1 را
~~به بندگی
# ~~حضرت فرستاد با2 دو سه سر اسب و خدمتی، ملتمس آنکه اگر بندگی حضرت
# ~~بازگردد، من بعد از آن پیش آیم. بندگی حضرت فرمودند که اگر پیش می آید،
# ~~ما با او هیچ بدی در دل نداریم، والاکه پیش نمی آید، راه او بازدهیم به
~~طرف یزد
# ~~یا همدان، هر کدام خاطرش خواهد برود. بدین قضیه نیز راضی نشد و همچنان
~~بر
# ~~سر یاغیگری بود.
# و درین ایام که سخن صلح در میان می آمد، همچنان به جدتمام جنگ میکردند،
# ~~مردم بیرون سعی می کردند و به دیوار بالا میرفتند و سر دیوار از ایشان
~~باز
# ~~میستاند[ند.] فاما ازطرف شهریک انداز(1) بود قریب بیست گززیاده. مردم
~~شهر به
# ~~تیر باز ایشان را از سر دیوار1 دور می کردند. حضرت سلطنت شعاری در خلال
~~این
# ~~احوال سلطان با یزید برلاس و چقماق شامی را به جانب ابرقوه روانه
~~فرمود.
# ذ کرجنگ سلطانی و فتح شهر سپاهان4
# در ثانی جمادی الاول که غره صباح دولت بود، حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله تعالی ملکه - همت بر اتمام این مهم گماشته چون طاوس مشرقی از
~~پرده
# ~~فستقی(2) بیرون آمد، اعلام دولت افراشته فرمان فرمود تا شجعان رجال
~~وفرسان(3)
# ~~ابطال که هر یک در حومهآ هیجا شیری ژیان و در بیشه کارزار پیلی5 دمان
~~بودند، PageV01P542
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0620.png)

### | نظم
# غضنفر جوش و گر دون هوش آهن پوش خاراکن
### | عصاف اندوز جنگافروز اعداسوز شیر افکن]
# ~~از یمین و یسار در حرکت آمدند. عساکر منصوره آتشروار و آب رفتار چون
~~باد
# ~~بر عرصهآ خاک روان شدند.
### | شعر
# # در دوار و فتادا هوکب شاه %~% تف به ماهی رسید وگرد به ماه2
# ~~از طرفین عفاریت(1) فریقین کار رمی(2) را ساخته طعن و ضرب را آماده ms413
~~شدند. از
# ~~نفیر نای و خروش کوس آشوب درطاس نگون گردون دون افتاد و آوازه نعره و
~~فریاد
# ~~به قمهآ پروین و قبهآ چرخ برین رسید.
### | بیت
# # خروش نای چون صور سرافیل %~% به گردون شد زپیش کوههآ فیل
# # چنان شد زخیم کوس و نهره جوش %~% که گردون پنبه محکم کرد در گوش
# ~~ز لزله در حیسز زمین و ولوله در جرم آسمان ظاهر شد. از هیبت آواز کوس و
~~دم
# ~~نای روئین بیم آن بود که دایرهآ فلک از حرکت بازایستد و مر کزخاک چون
~~آب روان
# ~~شود و خوش برود آری:3
# از غر یوکوس شد سقف هوا پرمشفله
### | وز قروغ تیغ شد روی زمین پرمشعله
# مبارزان مبرز که هنگام جنگ چنگ در گریبان اجل زنند و گاه نبرد چون گرد
~~PageV01P543
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0621.png)

# # 543 %~% زبدة التواریخ
# ~~با باد هوا در آویزند «کالبرق الخاطف والریحالعاصف»1) از طرفین روان
~~شدند تیر
# ~~از کمان چون ژاله و باران روان گردانیدند و به زخم پیکان آبگون در دل
~~سنگ و
# ~~سندان آتش افروخت.
### | شعر
# نیزهها در مفزها کرده مقر همچون خرد
### | نیزدها در شخصها همچون روان گشته روان
# حلقهآ بند اجل در پای جباران رکاب
### | رشته دام فنا در دست قهاران عنان
# ~~تا سفیر تیر را مجال تردد نماند و پیام [و] وعید وتهدید با زبان حسام
~~افتاد ، بسان
# ~~زنبور خاک آلود به هم برجوشیدند. بحار خصومت در تموج آمد و غبار فتنه
~~انگیخته
# ~~شد و شرر شر بر اثیر رسید وجرم آفتاب روی درحجاب ظلمت کشید. ابطال
~~فریقین
# ~~دست در گریبان یکدیگر زدند و به مشق(2) سنان و رشق سهام و ضرب حسام سر
~~و
# ~~سینه هم میشکافتند و سرها بر مثال گوی در میدان معر که میانداخت. از
~~تلاطم
# ~~امواج دریای نبرد وتزلزل صحرای مصاف صورت فزع2(3) روی روز اکبر در چشم
# ~~مردم دلاورمشاهده افتاد، سر«هنا لک ابتلی المومنون و زلز لوا زلزالا
~~شدیدا»41) معنی
# ~~خویش آشکار اکرد.
### | شعر
# # زهر سو گشته ms414 چندانی بپیوست %~% که راه چنگ بسر اشکر فرو بست
# # زمین ازخون مردان موج3زن گشت %~% سپرها خشت و جوشنها گفن گشت
# # دلیران سپه برهم فتاده %~% صدای مرگ در عا لم فتاده PageV01P544
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0622.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 65
# # تن از اسب و سر آز تن سر نگون شد1 %~% فلک دریا زمین صحرای خون شد2
# # همه روی زمین شتگرف بگر فت %~% زخون قازه رودی ژرف بگرفت
# در آن روز از وقت آنکه شاه سیارگان از افق شرقی طالع شد تا آن زمان که
# ~~به ایوان غربی خرامید و جمال جهان افروز روز در نقاب تاری متواری شد،3
~~خون
# ~~از تیغ چون باران از میغ بارید.
### | شعر
# # چو میغ از خون مردان ریخت باران %~% قلم شد تیغ در دست سواران
# # روان شد سیل5 خون فرسنگ فرسنگ %~% میان خون سر مردان چو خر ستگ (1)
# ~~از صباح تا رواح ارواح را از اشباح جدا می کردند [و به سیوف و رماح(2)
~~اقداح
# ~~روشن را ازدمای اوداج ممتلی(3) می گردانید] ضارب به مضروب و غالب به
~~مغلوب
# ~~مختلط شده میان طالب ومطلوب و سالب(4) به مسلوب تمیز ممکن نمی گشت، از
# ~~خسته وکشته فضای هامون حکم کوه و پشته گرفت. افراط قتل در اصفهان به
~~غایتی
# ~~رسید که آب زنده رود(5) از خون کشتگان با همه غزارت از حکم طهارت بیرون
# ~~شد. عاقبة الامر امارات رعب و انهزام وعلامات ضعف وانکسار بر لشکر عراق
# ~~ظاهر شد و خلقی نامعدود و عددی نامحصور به قتل آمد. تائید یزدانی به
~~بشارت
# ~~فتح و نصرت ندا درداد و روایح ظفر و فیروزی در تبسم آمد. از غریو کوس
~~زرین
# ~~و نوای نای روئین صدای «نصر من الله و فتح قریب»(6) به گوش مخلصان دولت
~~PageV01P545
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0623.png)

# ~~رسید. مقربان «(سدرة المنتهی (1)» آیت «وان یکاد (2)» بر اولیای دولت
~~دمیدند و
# ~~زبان حال بشارت «انا فتحنا لک فتحا مبینا53 »(3) به سمع همایون رسانید
~~وچون
# ~~صورت انکسار سپاه به سمع امیرزاده اسکندر رسید ms415 به هیچ وجه جبر آن کسر و
~~بند
# ~~آن رخنه را روئی ندید، با خاصگیان روی به قلعه نهاد و شب بر موافقت
~~احوال
# ~~پریشان1 ایشان تیرگی آغاز کرد.
### | شعر
# بر چرخ بنات نعش و پروین %~% بستند نقابهای مشکین
# پوشید شب دراز دامن %~% اکسون(4) سیاه و خز ادکن(5)
# حضرت سلطنت شعاری فرمان فرمود تا مجموع لشکریان بر سرهای دیوار
# ~~مشعلها روشن گردانیدند، چنانکه شب تیره از پرتو مشاعل از روز روشن
~~ترگشت.
# ~~در این حال امیرزاده عبدالصمد از قلعه گریخته پیش بندگی حضرت آمد. چون
# ~~امیرزاده اسکندر را از گریز امیر عبدالصمد آگاهی دادند2 و احوال بدین
~~مقام رسید،
# ~~رعبی عظیم در دل و خوفی تمام در سینه متمکن گشته از کرده پشیمان و از
~~انگیخته
# ~~نادم شد، اما ندامت مفید و تاسف سودمند نبود. خیال بیم وهراس برحواشی
~~ضمیر
# ~~استیلا یافته او نیز فرار برقرار اختیار کرد و قلعه را باز گذاشت.
# # بامدادان که صیح زرین تاج %~% کرسی از زر نهاد و تخت از عاج
~~PageV01P546
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0624.png)

# ~~وقایع سال 817 هجری
# # لباس صبح زعکس شفق ملون گشت1 %~% جهان زمشعلهآ آفتاب روشن گشت2
# عساکر منصوره پای در کوچه3 غارت نهادند، رجاله لشکر و ساقهآ سیاه در
# ~~شهر ریختند ودست به نهب وتاراج بر آورد «یوم یفرالمرء من اخیه وامه
~~وابیه* »1)
# ~~بر اهل صفاهان ظاهر شد. چندان زواهر جواهر وکنوز نقود وظرایف حلی
~~ولطایف
# ~~اوانی و ظرایف ظروف و نفایس فروش و نضاید(2) اسلحه و غرایب(3) اقمشه و
# ~~عجایب امتعه ورقاق(4) بنات وعناق(5) خیول به دست لشکر افتاد که تعداد
~~آن از حیز
# ~~استقصای احصا بیرون است [وعد آن از حد امکان اعداد افزون]. کثرت آن
~~ثروت
# ~~هنگامه آز در دلها شکسته و عدت آن غنیمت در وازهآ نیاز بر نفوس
~~فروبسته.
# چون حضرت سلطنت شعاری را این فتح دست داد، در فراغت و خوشدلی
# ~~و شادمانی و کامرانی پشت به مسند سلطنت بازنهاد و داد خویش از ایشان و
~~داد ms416
# ~~ایشان از خویش بستد و بداد و رسم ظالمان متهور و قانون عادلان مخیر
~~برداشت و
# ~~بنهاد.
# ذکر احوال امیرزاده اسکندر بعد از فتح شهر4 اصفهان
# چون امیرزاده اسکندر قلعه باز گذاشت و بگریخت، خبر او معلوم کردند که
# ~~به کدام طرف رفته است. جمعی برعقب رفتند و اورا پیدا ساخته پیش بندگی
~~حضرت
# ~~آوردند. بعد از آنکه او را پیش آوردند، هرچه بندگی حضرت از او سؤال
~~فرمود،5 PageV01P547
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0625.png)

# ~~548
# ~~زبان مکالمت نداشت، هیچ پاسخ نداد و از ذمائم(1) افعال خویش متأسفوار
~~سر
# ~~در پیش انداخت. حضرت سلطنت شعاری رعایت صلهآ رحم فرموده او را به نظر
# ~~اعزاز و چشم احترام ملحوظ و مرموق داشته به برادرش امیرزاده رستم سپرد
~~که
# ~~جانب اخوت فرونگذارد و مراسم عصبیت به جای آرد، خود نقش کعبتین اجرام
# ~~سماوی وتعبیه شطرنج دوران فلکی عکس تصور آن ضمایر و نقیض اندیشه خواطر1
# ~~بود و نراد قضا به چربدستی ودغا(2) مهره مهز اخوت را به وضعی درششدر
~~انداخت
# ~~که مقامران2(3) هفت گردون انگشت تحیر به دندان تفکر گرفتند و چون مور
~~درطاس
# ~~حیران شدند.
### | شعر]
# چو نرد درد و چو شطر نج رنج خواهد باخت
### | حریف دهر مقامر4 بر این بساط کبود
# نه رای مردم فرزانه سود خواهد داشت
### | نه فکر مرد مهندس بسنده خواهد بود
# شخصی که از نازکی اگر در لباس حدقهآ حور شدی، گفتی بستر5 درشت
# ~~است دور شدی. میل آهن تافته به جور در حدقه او کشیدند. از لذت عیش و
~~فایده 5
# ~~حیات نصیبی نماند. نزدیک بود که از آن حرقت در معرض مرضی مهلک افتد و
~~آن
# ~~حیرت6 موجب جنونی مفرط گردد، نوبت سلطنتش به انقضا رسید و دور خلافتش
# ~~به خلاقت پیوست.
### | شعر
# چنو شاهی که زیر این کهن دیر %~% به شاهی میزدی لاف و لاعیر PageV01P548
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0626.png)

# ~~وقایع سال 812 هجری
# زتف برق تیفش نامداران %~% سپر بر آب افکندی چوباران
# چنا نش نیزهگردان بود در جنگ ms417 %~% کزو آتش شدی سیماب در سنگ
# کنونش دست عجز از بحا در آورد %~% چو ز نبوران دثش غوغا بر آورد
# از دور چرخ جفاپیشه و غیرت سپهر بی شفقت آن دولت بر دوام و سعادت
# ~~مالا کلام نماند. آن همه کار و بارو دأب ودارات(1) حکم «هبآء
~~منثوراء»(2) گرفت.
# با غیرت سپهر مسلم کجا شود %~% در خا نه هراد کسی را مجاوری
# کذاالدنیا علی منکان قبلی %~% - %~% صروف لمن یدمن علیه حالا
# اشد آلهم عندی فحی سرور %~% تبیقن عنه صاحبه انققمالا2(3)
### | -ح.
# # جها نا فسون است و نیر نگی و ر نگی %~% ههه کار وکردار تو سر به سر
# # همین است آئین و دستان تو %~% که حاهی دهی زهر و گاهی شکر
# # ههم از تو غمینیم و همم شادمان %~% همم از تو تهی دست و هم بهرهور
# # خطا گفتم استغفر الله خطا %~% جهان را چه جرم است ای بسی خبر
# # فضا این چنین اقتضا می کند %~% ز تقدیر دار ندهآ دادگر
# # چه خوش گفت آن مرد دانش پژوه %~% گه خرسند شو پردهٔ‌ خود مدر
### | ارهه
# # «فیوم علینا و یوم لنا %~% و یوم نسارا و یوم نسر»(3)
# بباید دانست که دست روزگار از تفریق و اجتماع نتایج طبایع کوتاه نیست
# ~~و زمام زمانه در تصرف قضاست و قضا مامورارادت وتقدیر - باریتعالی جل
~~جلاله-
# ~~و نصال(5) سهام نوایب را هیچ جوشن و خفتان دافع و مانع نیاید و سیلاب
~~قضا را PageV01P549
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0627.png)

### | زبدة التواریع
# ~~هیچ سدی باز نگیرد و عتاب کردن و جنگ پیوستن و کوشیدن و جهد نمودن نافع
# ~~نباشد. عاقل آن بود که به قضا رضا دهد و به تقدیر ایزدی خشنود باشد و
~~مقر آید [و
# ~~یداند:
### | نظم
# ~~به روز فکبت اگر برج قلعه فلکت
### | چو شاه کو کبه چرخ مسکن و ماواست
# ~~یقین بدان و در آن شک مبر به هیچ طریق
### | که اوج باروی برجش چو دامن صحراست
# ~~ولی چو لشکر دولت رخ آورد به مصاف
### | سواد عرصهآ ms418 صحرا چو قلعهآ میناست
# ~~بدین قدر که تو جدی نمائی و جهدی
### | حمان مبر که مبدل شود هر آنچه قضاست
# ~~توکار خویش به فضل خدای کن تفویض
### | به روز دولت و نکبت که کارکار خداست
# ~~والسلام علی من اتبع الهدی (1)].
# ذکر حالاتی که بعد از فتح اصفهان واقع و حادث1 شد
# ~~چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - را این فتح
# ~~دست داد و به خنجر مریخ فام که در موافق و مخالف سعد و نحس اکبر است،
~~سر
# ~~عناد نشانده شد و زمان ضرب و طعن و اوان دار و گیرمنقضی گشت، اقبال و
~~دولت
# ~~را در نصاب خود استقرار پیدا آمد، رقاب گردنکشان در ربقهآ عهد و پیمان
~~آورد،
# ~~لشکر را از نهب و غارت منع فرمود و بر مصداق: PageV01P550
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0628.png)

### | شعر
# احسن الی الناس تستعبد قلو بهم %~% فطا لما استعبدالانسان احسان(1)
# ~~سایهآ امن وامان بر خاص و عام افکند. بعد از ظهور عجز اسیران خط
~~«لاتثریب
# ~~علیکم الیوم3»(2) بر صفحات احوال ایشان کشید وگناه هر یک به ذیل عفو
~~وامان
# ~~بیوشید و به حکم «اذا ملکت فاسجح1»(3) جمله را در حریم عدل و نعیم
~~احسان مأوی
# ~~داده دقایق بنده پروری و رسوم چا کرنوازی به جای آورد و فرمود که همیشه
~~همت
# ~~ما در همه احوال به فراغت اصحاب سلامت مقصور است و سعی نمودهایم که
# ~~روزگار به فراغت گذرانند2 و خللی به عمارت مشاهد دیانت و انارت(4)
~~مساجد
# ~~شریعت راه نیابد و احیای معالم امن و امان و ابقای مراسم عدل و احسان
~~را
# ~~قصوری نه افتد. اگر حضرت ذوالجلال در عنایتی بر اولیای دولت ماگشاده
# ~~می گرداند، شکر آن را در ازدیاد آن طریق می کوشیم و «الحمدله الذی
~~هدانا لهذا
# ~~و ماکنا لنهتدی بولا ان هداناالله00»(5) ادای شکر موهبت را که باری جلت
# ~~قدرته کرامت فرمود به حکم نص «لئن شکرتم لازید نکم0»(6) نقش «التعظیم
~~لامرالله
# ~~والشفقه علی خلق الله»(7) بر ms419 صحیفهآ دل وصفحهآ جان نگاشته از سر صدق
~~نیت و PageV01P551
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0629.png)

# ~~صفای عقیدت آفرید گار - جلت قدرته وعمت نعمته(1) - سجدات شکر به جای
~~آورده
# ~~در وظایف خضوع وخشوع افزود. اصناف الطاف و انواع اصطناع دربارهٔ‌ رعیت
# ~~و رعات4) وضعفا و فقرا فرمود، اشارت «کلکم راع وکلکم مسئول عن
~~رعیته»(3)
# ~~پیش چشم آورد، از آن جمله [مبلغ] صدهزار دینار کپکی1 نذر مزارات فرمود
~~که بد
# ~~فقرا ومستحقان رسانند و از مال یونت ئیل(4) که در حوزهآ دیوان اعلا -
~~اعلاه الله
# ~~تعالی - بود، ثلثی به رعایا بخشید تا از سر اطمینان خاطر و سکون و
~~فراغت به
# ~~دعای مزید عظمت لو ای دولت روزافزون کو شند، چه دعای مسلمانان و همت
# ~~مستضعفان در این باب اصلی2 معتبر است، اللهم استجب. لاجرم به یمن این
~~شمایل
# ~~گزیده و خصایل3 پسندیده که بدان از سلاطین جهان مستثناست، بل جهانداران
# ~~گیتی را متبوع و مقتدا، هر روز آثار لطایف و انوار عواطف ایزد تعالی و
~~تقدس
# ~~بر احوال ملک و دولت پیداترست و اعلام نصرت و رایات مکنت در اطراف ربع
# ~~مسکون فیروزتر وخاص وعام درگلستان عدل و احسان، بلبل سان ثنای دولت
# ~~می سرایند و به صد زبان چون سوسن دعای مملکت می گویند، روی به نظم و
# ~~نسق کار دیو ان وتر بیت وتدبیر آورد وبه ضبط ممالک و حفظ مسالک و رعایت
~~او لیا
# ~~و اهانت اعدا اشتغال نمود وتدارک وتلافی خللی چند که در ایام هرج و مرج
~~حادث
# ~~شده بود، به خوبترین وجهی به جای آورد. از تجلی نور عدل و تباشیر صبح
# ~~انصاف4 آتش فتنه انطفا(5) پذیرفت، وجود ظلمات ظلم از عرصهآ زمانه منتفی
~~گشت
# ~~و مضمون این کلمات یه رعایای ممالک5 رسانید که نیکبخت ترین پادشاهان بر
~~PageV01P552
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0630.png)

# # وفایع سال 817 هجری %~% 553
# ~~مصداق «اسعد الرعاة1 من سعد به رعیته»(1) آن است که اوقات وساعات بر
~~رعایت
# ~~رعیت مصروف دارد و به هیچ وجه رخصت اهمال ms420 در قضای حقوق ایشان جایز
# ~~نشمرد و عوارف او به موسر(2) و معسر(3) تعدی کند و منایح(4) او به
~~توانگر و
# ~~درویش عاید شود و نصرت مظلوم و معاونت ملهوف(5) را بر خود فرضی متعین و
# ~~قرضی متوجه2(6) شناسد و با رعیت جز بر مالی معین3 و قانونی مبین خطاب
~~نکند
# ~~و رسمی نو وقراری محدث که منال(7) آن اندک ووبال آن بسیار باشد، ننهد،
~~چنانکه
# ~~در این معنی گفتهاند:
### | شعر
# بترس از حادثات و رسم محدث %~% هنه چون بر ممالک یا فتی دست
# امیری کو نهد بنیاد بدعت %~% به دست خودکند بنیاد خود پست
# ~~و حقوق پادشاه بر رعایا آن است که نفس و مال از او دریغ ندارند و در
~~امتثال امر
# ~~و انفاذ حکم او غایت مجهود بذل کنند و طاعت و مطاوعت او با تحری2 رضای
# ~~الهی برابر دارند و علی کل حال اقامت مزاسم بندگی را متقبل و شرایط
~~وفاداری
# ~~و حق گزاری را متکفل باشند و در هر حین و زمان پای از سرحد بندگی و
~~جادهآ
# ~~فرمانبرداری و حق گزاری5 یکسو ننهند.
### | شعر
# # ادای خدمت سلطان چنان بجای آور %~% که فرض طاعت یزدان به جای می آری
~~PageV01P553
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0631.png)

# # تو نیزکار رعیت چنانکه شرط بود %~% بساز ای که کتی دعوی جها نداری
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - بعضی از لشکریان
# ~~را اجازت مراجعت به خراسان داده خزاین خاص از جواهر زواهر و درر و غرر
~~و
# ~~رخوت(1) اثواب1(2) و اوانی زرین وسیمین واسلحهآ هندی(3) ومصری وچینی
~~آلات
# ~~و فراشخانه از خیمه وخرگاه و غیره از صفاهان به خراسان نقل کردند و
~~امارت
# ~~جیوش و حکومت بلاد فارس و عراق بر کسانی که استعداد مباشرت آن شغل و
# ~~استحقاق تفویض آن منصب عالی2 داشتند، مقرر و معین روشن و مبرهن3 فرمود.
# ~~ذکر تفویض حکومت ممالک اصفهان به امیرزاده رستم بن امیر زاده شهید:
# امیر عمر شیخ نوبان طاب تراهما
# چون القاب حضرت ms421 سلطنت شعاری مجددا طراز خطبه و سکه ممالک فارس
# ~~و عراق عجم گشت و عنان اوامر و نواهی آن نواحی برا و بحرا در قبضه
~~اقتدار
# ~~آمد، منشور حکومت عراق و ایالت دارالملک اصفهان به نام امیر و امیرزاده
# ~~اعظم رستم بهادر موشح شد. بر موجب مثال واجب الامتثال بار دیگر در آن
~~مملکت
# ~~بر سریر فرماندهی تمکن یافت. اکابر و اشراف از اطراف و اکناف درظلال
~~رایات
# ~~او مجتمع شدند و صادر و وارد اختیارا او اضطرارأ سر بر خط فرمان نهادند
~~و
# ~~بادی(4) و حاضر رغبة اورهبة ربقه بندگی را گردن دادند و امیرزاده به
~~حکم PageV01P554
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0632.png)

# ~~وقایع سال 817 هجری
# ~~استحقاق مالک ازمه (1) دارالملک عراق شد ودر استمالت و استعطاف جوانب
~~ججدی
# ~~بلیغ وسعیی نجیح(2) نمود و رعایا را که زیردست عنا و پایمال بلاگشته
~~بودند، از
# ~~مخالب جور و حیف(3) برهانید وفراخور حال ولایق قدر هر یک لطف کرامت و
# ~~حسن رعایت لازم شمرد و در رسوم ولایت داری عادات اسلاف خویش را مقتدا
# ~~ساخته رعایا را به کرم عمیم و نعم جسیم بنواخت و اگر چند بعضی از آن
~~بودند که
# ~~به نسبت با او به جنایات عظیم وخیانت ظاهر تظاهر نمودند و به مخالفت و
~~معاندت
# ~~قدم گذارده1 غایت حلم و نهایت بخشش و کمال عفو اغضا به امضا رسانید و
~~از سر
# ~~نوادر هفوات و سوابق زلات ایشان برخاست و کسانی که بیخ بغی و عداوت به
# ~~مرور زمان در زمین مملکت دل نشانده بودند، به زور بازوی بأس و زخم
~~سرپنجهآ
# ~~قهر قلع کرد و خرد و بزرگ و پیر و جوان آن نواحی به میامن طلعت و افاضت
# ~~معدلت و اشاعت احسان و اقامت مراسم [اکرام] او چون روزهدار به رویت
~~هلال
# ~~و مستسقی به شربت زلال و مهجور به لذت وصال، خرم وشادمانه شدند. ساکنان
# ~~آن بلاد که به سبب معاش بیقاعده سلطان و غلای سعر و تعذر زراعت ms422 به جلا
~~مبتلا
# ~~بودند، از شمول معدلت و وفور مرحمت2 او روی به اوطان مألوف و مسکن
~~معهود
# ~~نهادند. قحط و تنگی نواحی به رخصت2 و سهولت مبدل شد. مزاج طاعت لشکر
# ~~و حشم که از قانون صحت اخلاص و هواخواهی منحرف گشته بود، به صواب
# ~~تدیسر از حال اعتلال به جانب اعتدال باز آورد. آراه و اهوای رؤسا و
~~زعماکه از
# ~~انتهاج(4) مناهج عبودیت متفرق و مختلف شده بود، به لطف استمالت بر صوب
# ~~جادهآ استقامت متفق و مؤتلف گردانید. عواطف لطفش سایه بر سر متظلمان
~~افکند،
# ~~عواصف قهرش درخت ظلم و عدوان از بیخ بر کند.
# دوستان را حاه بخشش ریخته در پای مال
### | دشمنان راگاه کوشش کرده در خون پایمال PageV01P555
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0633.png)

# خللی چند که به سبب مرور عساکر و یاغیگری حادث شده بود، به قدروسع
# ~~و امکان به نیکوتر وضعی و خوبتر هیأتی به جای آورد و شهر و ولایتی
~~معمور
# ~~گردانید و تا در حیات بود، حکومت اصفهان تعلق بدو داشت.
# ذکر نفویض ممالک همدان و لرستان به امیر زاده بایقرا - غفر الله له -
# چون امیرزاده بایقرا1) در غره ریعان شباب در معرض ابطال رجال در آمده،
# ~~کارهای مردانه کرد و در شمایل و عادات او دلایل مردانگی و مخایل
~~فرزانگی پیدا
# ~~بود و از حرکات و سکنات او اساس بزرگی و توسم هنر هویدا، حضرت سلطنت
# ~~شعاری تربیت و عنایت فرموده چنانچه لایق معدلت و موافق1 مرحمت باشد،
~~ایالت
# ~~و حکومت ممالک همدان و قلاع بروجرد(2) و نهاوند و تمام لرستان بدو
~~ارزانی
# ~~فرمود و فرمان داد تا در احراز مثوبات(3) و ادخار(4) خیرات جد بلیغ
~~نماید و سعی
# ~~نجیح پیوندد و نیکو کاری و کم آزاری را بضاعت آخرت و زاد معاد سازد و
~~رعایا
# ~~را که به جهت ایشان در دنیا موصی و مو کولیم(5) و در عقبی مواخذ و
~~مسئول
# ~~خواهیم بود، به اصناف عواطف و معدلت و الطاف عوارف و ms423 مرحمت مشمول و
# ~~محفوف گردانیده همت بر آرامش جهان و آسایش جهانیان مقصور و موقوف دارد
# ~~تا هر روز قصر قدرش مشیدتر و مبانی جهانبانی اکیدتر شود. سخن مظلومان و
~~PageV01P556
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0634.png)

# # وفایع سال 817 هجری %~% 557
# ~~تظلم بیچارگان به واجبی بشنود، «استماع کلام الملهوف صدقه11)» را کار
~~بندد تا اهل
# ~~طغان دست عدوان کشیده دارند و درماندگان از نعمت انصاف و راحت مرحمت
# ~~بی نصیب نمانند و در انصاف و انتصاف میان قوی و ضعیف و وضیع و شریف
# ~~تفاوت جایز ندارد و رعایت تجار که برید آفاق ونشر کنندهآ اخلاقاند،
~~واجب شمرد.
# امیرزاده بایقرا وصایای پادشاهانه به سمع قبول اصغا نموده در مراقبت این
# ~~ارکان و حدود و محافظت این شرایط و عهود که در مذهب حق مفترض و از راه
# ~~خرد نامفترض(2) است، متشمر گشته متو جه آن ممالک گشت.
# ذکر تفویض ممالک قم به امیرزاده سعد وقاص - طاب ثراه و غفرله1-
# چون رایات مه پیکر2 حضرت سلطنت شعار که در رتبت پای رفعت بر اوج
# ~~کیوان نهد و به دست همت از گردون کلاه آفتاب فروگیرد، روی به نظم مصالح
~~و
# ~~نسق ضبط ممالک [و حفظ مسالک] و تدبر3 وتربیت آن دیار آورد، حکومت مملکت
# ~~قم و توابع آن به امیرزاده سعید سعد وقاص که از حدیقهآ خانی شجری و از
~~شجرهٔ‌
# ~~امانی ثمری بود، تفویض فرمود. ابواب شفقت پدرانه براو مفتوح گردانیده و
~~اسباب
# ~~تجملات و ادوات پادشاهانه4 او آماده ساخته، حاصل آن ممالک به جهت
~~اخراجات
# ~~دیوان او معین فرمود واز راه مرحمت ومهربانی مثال فرموده آمد تا در
~~تقدیم ابواب
# ~~معدلت [به قبل] و اقتدا به آباء کرام و اجداد عظام نماید و با رمه(3)
~~احسان، اکابر و
# ~~اشراف آن مواضع را منقادگرداند و به نظر عوارف و نشر صنایع دلها به دست
# ~~آورد و رسوم محدث و بدعتهای مذموم و قوانین جرم و جور5 باطل گرداند
~~[سکان]
# ~~و اهالی آن مواضع را بدین ms424 موهبت کبری و سعادت عظمی که غایت اقبال ایشان
~~PageV01P557
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0635.png)

# ~~بود، ممنون گردانیده امیرزاده سعد وقاص را بدان طرف روانه فرمود.
# ~~ذکر حرکت رایات همایون به جانب شیراز و مقررگردانیدن امیر مضراب
# به حکومت فارس و واقعهآ رسیدن او.
# بعد از حصول این مقاصد که باری عز و علا ارزانی فرمود، حضرت سلطنت
# ~~شعاری، فرزند ارجمند سعادتمند امیر و امیرزاده جوانبخت ابراهیم سلطان
~~بهادر
# ~~- خلدالله تعالی ملکه2 - را برسر اغرق و لشکرها گذاشته، رایات منصور
~~عنان مراد
# ~~بر صوب شیراز تافت. بادپایان آتش رفتار که نعل3 صخرهشکن زمین میشکافتند
~~و
# ~~از موج آب گرد به اوج افلاک میرسانیدند صحاری آن نواحی را در نوردیدند.
# ~~چون ماه رایت همایون بندگی حضرت - که شاه انجم نور از وی عاریت ستاند،
# ~~به طالع سعد و اختر میمون بر خطهآ شیراز طلوع کرد، احوال آن طرف به یمن
~~رای
# ~~جهان آرای زینتی بی قیاس ورتبتی بی اندازه یافت. حکام و گماشتگان اطراف
~~و اکناق
# ~~آن نواحی روی به اردوی همایون آوردند. مجموع امرای شولستان(1) و
~~لرستان4
# ~~رسیدند. در آن ممالک اسمی و رسمی داشت، اکثر به بساطبوس بندگی حضرت
# ~~هر کس که التفات خاطر همایون و اهتمام ضمیر منیر برمناظم احوال آن دیار
~~گماشته،
# ~~ایالت آن ممالک و حکومت آن مواضع به امیراعظم اعدل ملک الامراء فی
~~العالم امیر
# ~~مضراب بهادر مقرر گردانیده، مقدار ده هزارسوار تعیین فرمود که ملازم او
~~باشند و آن
# ~~حدود را از جانب غربی تا خوزستان و از جانب جنوب تا هرموز(2) ضبط
~~نمایند.

PageV01P558

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0636.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 55
# امیر مضراب بر موجب فرمان به ضبط و نسق آن مشغول گشته ابواب خیرات
# ~~و مبرات بر عامهآ خلایق گشاده گردانید و در مطالبات ناموجه بر کافهآ
~~زیردستان فرو
# ~~بست. روی به ضبط و نظم مصالح ملک آورد و رایات همایون بند گی حضرت بر
# ~~عزیمت معاودت به دار السلطنهآ خراسان حرکت فرمود.
# در آن ایام از ms425 قضای الهی امیر مضراب بهادررا عارضهئی حادث شد، چنانکه
# ~~اطبا از تداوی1 آن عاجز گشتند. مرض بر طبیعت مستولی گشته مرغ روحش از
# ~~تنگنای قالب به فضای عالم ارواح پیوست.
### | بیمت
# از آن تنگ آمد این قصر دلاویز %~% که چون جاگرم کردی گویدت خیز
# و بندگی حضرت هنوز در حدود آن بلاد بود که خبر واقعهآ هایلهآ امیر مرحوم
# ~~مضراب بهادر برسید. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
~~از
# ~~آن معنی بسیار متألم و متأثر گشته فرمود که با قضای الهی چاره نیست،
~~الحکم لله
# ~~العلی الکبیر- (1) ، فتح الله علیه ابواب رحمته.
# همه مرگ راییم پیر و جوان %~% به گیتی نما ندکسی جاودان
# ~~متعلقان و بازماندگان او را تسلی داده دلداری نمود و همه را به تربیت و
~~نواخت
# ~~مخصوص گردانید و ایلچی فرستاده به تعجیل امیر و امیرزاده اعظم اعدل
~~ابراهیم
# ~~سلطان بهادر را طلب فرمود [بر موجب فرمان متوجه اردوی همایون گشت].
# ~~ذکر تغویض حکومت ممالک2 فارس و نوابع به امیر3 وامیرزاده جو انبخت
# ز ببندهٔ‌ تاج و نخت سلطانزاده جهان ابراهیم سلطان بهادر
# -خلدالله [تعالی] ملکه-
# چون به موجب مثال واجب الامتثال امیر و امیرزاده اعظم خورشید سپهر
~~PageV01P559
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0637.png)

# ~~مملکت و ماه افق رفعت و مشتری فلک سعادت و نگین خاتم دولت واسطهآ عقد
# ~~بختیاری ودرصدف کامکاری ابراهیم سلطان - خلدالله ملکه - که به علوهمت و
~~عقیدت
# ~~پاک شایان ملک و سزاوار سریر سلطنت است، پیش تخت فرقدسای رسید، حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - حکومت و سلطنت ممالک فارس
# ~~با توابع] و مضافات و منسوبات آن بدو مفوض گردانیده فرمود که اعتماد
~~دولت و
# ~~استظهار و استیداد و استقلال تحو به مباشرت اشغال ملک و معرفت مقادیر
~~سیاه و
# ~~حشم و ارتیاض به مصالح کافهآ امم و وقوف بر دقایق امور جمهور و نقض1 از
~~عهدهآ
# ~~کفالت و اهتمام به مناجح(1) احوال رعیت واجتهاد در تقویت دین و نصرت
~~کلمهآ
# ~~حق2 ثبات و قراری ms426 که در معرض این منصب3 تراست، زیادت از آن است که برید
# ~~اندیشه به کنه آن راه بابد و فکرت به درک آن محیط شود. اما تذکار را از
~~راه شفقت
# ~~پدرانه وصیتی پادشاهانه فرمود که رعایای آن مواضع را در ظل رأفت و کنف
# ~~مرحمت خویش مأوا دهد و جناح احمال و اشبال و تخفیف و ترفیه بر حال آن
# ~~دعاگویان گستراند و همگنان را لذت ایمنی و حلاوت انصاف بچشاند و نواب
~~را
# ~~به جدی بلیغ [و فرمانی] جزم وصیت کند تا جز طریق راستی و جادهآ معدلت
# ~~نسپرند و در تحصیل اموال دیوانی از قاعدهآ معهود و رسم قدیم نگذرند و
~~نام خوب
# ~~که مجدد طراوت ملک بود و دعای خیر که موکد قاعدهآ دولت شود و ثنای جمیل
# ~~که جمال چهرهآ سیادت باشد و ثواب جزیل که منتج کمال سعادت گردد، حضرت
# ~~ما [و روزگار] آن فرزند سعادتمند4 را حاصل گردد.
### | [بیت]
# تا صیت نام نیک شود از تو منتشر
### | تا ذکر فعل خوب بود از تو یادگار
# ~~اگر خواهی که تقدیم محل و تقریب مکانت و تمهید ارباب جزمت(2) درباره تو
~~PageV01P560
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0638.png)

### | 56
# ~~مضاعف شود و رغبت رعیت بر مطاوعت و متابعت تو مقصور گردد و نواصی
# ~~دولت و مناحی (1) مملکت در قبضهآ اقتدار آوری و از ملوک آفاق به مکارم
~~اخلاق
# ~~مستثنی شوی، براین قاعده که شنیدی کار کن1 و از این تجاوز ننمای.
# امیرزاده زمین خدمت ببوسید و بدان اعزاز و منصب بلند اهتراز نمود و
# ~~گفت:
### | شعر
# # من آن کمترین بندهام شاه را %~% که بوسم همی خاک درگاه را
# # بحه بوسیدن خاک در گاه شاه %~% زدم خیعه بر تاراه مهر و ماه
# همانا صفای نیت2 و خلوص طویت و عرفان نعمت که بنده راست بر ضمیر
# ~~منیرشاهانه مخفی نماند که اگر به مثل گردش خورشید به عطیت عمر جاوید
~~مسامحت
# ~~نهابد و تا انقضای مدت حیات کمر خدمت و مطاوعت بسته ms427 دارد، هنوز به قضای
# ~~یک مکرمت از مکارم شاه وفا ننموده باشد و از عهده عارفهئی(2) از عوارف
~~او
# ~~تفصی3(3) نکرده.
# چو طوطیان سخن گوی اگر شود هر دم
### | ه شکر شاه جهانم شکر نثار زبسان
# هنوزگفته نیاید زصد هزار یکی
### | گره به هر سر موئی بود هزار زبان
# نصایح شاه مفضی(4) است به شرف نفس و ادب ذات که اشرف اوصاف PageV01P561
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0639.png)

# ~~انسانی است و مشعر به اخلاق ستوده و خصایل حمیده1 که احسن نعوت(1) آدمی
# ~~است، مقبل دلی که جوامع همت بر ادای آن مقصور شناسد و محدود وجودی که
# ~~دواعی همت بر حفظ و ضبط آن مصروف دارد. چنانکه تبعیت رسل فرض عین
# ~~است و تصدیق رسالت ایشان واجب ولازم در محافظت فرمان غایت جهد بذل
# ~~کردن و در استنجاح(2) مقاصد و حاجات و استفتاح(3) ابواب طلبات آن را
~~کار بستن
# ~~عین فرض، آری: 2
### | شعر
# نصیحت گوش گر دن نیا بختی است %~% خنک آن کو نصیحت هوش دارن
# کسی پند خردمندان کند گوش %~% که حظ از رای وعقل وهوشدارد
# حضرت3 سلطنت شعاری بر رجاحت عقل و سماحت خلق و صدق و وفا و
# ~~اتساع عرصهآ کرم و ارتفاع ذروهآ همم او آفرین کرد و امداد کرامات
~~دربارهآ او مبذول
# ~~داشت و اعیان دولت و ارکان مملکت و سایر رعات و رعیت فارس را درموالات
~~و
# ~~مطاوعت او ترغیب و تحریض نمود.
# چون امیرزاده بدان امر خطیر متعین شد، اهالی ممالک4 فارس به خدمت
# ~~در گاه همایون که طاق ایوانش فرق فرقدان ساید و ذروهآ این سقف فیروزه
~~به آن
# ~~ذره نماید، روی نهادند. سروران اطراف وگردنکشان اکناف در حریم حرمت
# ~~بار گاه معظم که همیشه کعبه و مزار بنی آدم باد، طواف کردن گرفتند،
~~حیاتی تازه و
# ~~عیشی5 نو به مکان او دراجرام واجسام اهالی فارس ظاهرشد. به همت6 ملکانه
~~و نظر
# ~~پادشاهانه روزبه روز رایترتبتش افراختهتر می گردد و قصر جلالش رفیعتر
~~میشود
# ~~هماره ms428 در مسند عز و جلال دست بر و نوال(4) گشاده و در عدل و انصاف
~~بازنهاده PageV01P562
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0640.png)

# ~~وقایع سال 817 هجری
# ~~و به مغناطیس احسان که [«جبلت القلوب علی حب من احسن الیها(1)» ] دلهای
# ~~جهانیان جذب می کند و نام نوشیروان و حدیث طائی در طی نسیان می آورد.
~~از
# ~~ملوک و سلاطین به خصال ملکی و سمت2 فلکی منفرد و ممتازگشت. در ارتفاع
# ~~قدر و انتشار ذکر به درجهئی رسید که اعدای ملک و دولت بدان علو مناقب و
~~سمو
# ~~مراتب اعتراف کردند.
### | [بیت]
# همی به فر تو نازند دوستان لیکن
### | به بی نیازی تو دشمنار دهند اقرار
# ذکر مر اجعت حضرت سلطنت شعاری به دار السلطنه3 هرات و رسیدن
# امیرزاده الغ بیگ گورکان [از ماوراءالنهر]
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چون امور ممالک
# ~~عراق و فارس - چنانچه شرح داده آمد - مسخر و مضبوط فرمود،4 قصد مراجعت
# ~~و عزیمت حرکت5 به جانب دارالسلطنه مقرر گردانیده پای عزم در رکاب
~~ادهم(2)
# ~~زمین پیمای آورد و عنان تائید به شبرنگ شهاب رفتار داد، از فسارس به
~~دار العبادهٔ‌
# ~~پزد و از آنجا به سمت قهستان خراسان روانه گشته در روز دوشنبه ثانی
~~عشرین
# ~~رجبالمرجب سنهآ سبع عشر و ثمانمایه به دارالسلطنه هرات - صانها الله
~~تعالی
# ~~عن الافات [والبلیات] - نزول فرمود. چون به مستقر عزوجلال ومقر سعادت و
# ~~اقبال نزول افضال و حلول اجلال فرمود:
# وصل الحق الی مرکزه %~% نزل الشمس ببیتالحمل(3) PageV01P563
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0641.png)

# ~~اکابر و اشراف اطراف و اکناف روی به سدهآ میمون و عتبه همایون آوردند.
~~زمین
# ~~بارگاه از ازدحام جباه ملوک وسلاطین ملثوم و رطب(1) الحواشی گشت. امیر
# ~~بسطام جاگیر که یکی از امرای قدیمی عراق عجم است و خیل و حشمی انبوه
# ~~دارند و مراتع ایشان در حوالی سلطانیه و اردبیل تا حدود گیلانات2 و
~~اران وموغان
# ~~ییلاق و قشلاق کنند، بنابر توفیق خدمتکاری و تؤ کید مبانی طاعت داری
~~متوجهآ
# ~~خراسان گشته به ms429 دارالسلطنهآ هرات به شرف بساط بوس مشرف شد و از حضرت
# ~~اعلا به مزید نوازش وعاطفت مخصوص گشت.
# و هم در این ایام تاج الدوله برادر امیر کیومرث رستمداری به درگاه عالم
# ~~پناه آمد.2 وشاه ویس4 پسر سلطان تواجی از مملکت غزنین5 متوجه زمین بوس
# ~~گشته به اردوی همایون رسید و نصرالله صحرائی که حاکم ساوه بود، عرض
# ~~خدمتکاری و شرح طاعتداری که بر خود فرض لازم و فرضی متحتم(2) میدانست،
# ~~به دار السلطنهآ هرات رسیده مرفوع گردانید.
# در این اثنا پیک امیر6 قرایوسف با عرضه داشتی که مضمون آن مخبر از
# ~~حقیقت [صدق] طویت و خدمتکاری و خلوص اذعان و فرمانبرداری بود، رسید7
# ~~و سید عبدالکهف برادرسید عبداللطیف ازحضرت مکه شریفه8آ- شرفها الله
~~تعالی(3)-
# ~~با عرضه داشت حاکم مکه،(4) شرف بساط بوس حضرت سلطنت دریافتند. هر یک
# ~~سرطاعت بر زمین عبادت نهاده حواشی بساط و میانه9آ بار گاه عالم پناه که
~~سجده گاه
# ~~سلاطین گردون مکان و قبله جای خواقین زمین و زمان است به لب استگانت و
~~شفای PageV01P564
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0642.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 565
# ~~ادب مقبل و ملثوم گردانیده صحف(1) ضراعاتی که متحمل آن بودند، بر رای
~~انور
# ~~وزرای کامکار و عز عرض همایون نواب نامدار مرفوع گردانیده به شرف عرض و
# ~~عز آنها رسانیده آمد.
### | شعر
# ~~آن خسروی که هرگه زمین بوس اوکند
### | بر فرق آسمان نهد از افتخار پای
# ~~حضرت سلطنت شعاری از کمال رأفت پادشاهانه و فرط عنایت1 خسروانه
# ~~هر یک را به قدر مرتبت و فراخور منزلت به اصناف اعطاف و انواع اصطناع
# ~~مخصوص و منصوص گردانید.
### | شعر
# مقتضی عز بخشش آنکه جای تخت او
### | مولد جمشید و افریدون و قا آن2 آمده
# حضرت او قبلهآ اقبال هفت و شش(2) شده
### | درگه او کعبه ایران و توران آمده
# شاه وشاهزادهآ اعظم نبوی الاخلاق وملکی الشیم - در درج السلطنة والجلال
# ~~دری برج العظمة والاقبال - نگین خاتم شهریاری و لعل کان کامکاری یاقوت
~~افسر
# ~~سروری و واسطهآ ms430 عقد صفدری آری:3
### | شعر
# ~~شاهی که مملگت زجما اش کمال یافت عالم زنور رای منیرش جمال یافت
# # نیدیده سپهر مر او را نظیر دید %~% نی چشم روز گار مر او را مثال یافت
# ~~السلطان بن السلطان وخاقان بن الخاقان بن خاقان4 - مغیث الحق والدین -
~~الغ بیک PageV01P565
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0643.png)

# ~~گورکان - خلدالله تعالی ملکه [و سلطانه] - در اواخر شعبان المعظم سنهآ
~~سبع عشرو
# ~~ثمانمایه از دارالسلطنهٔ‌ سمرقند متوجه گشته در دوازدهم رمضان المبارک
~~- افاض الله
# ~~برکته علی المواقف العلیه(1) - به دار السلطنهآ هرات - خصهاالله با
~~لسعادات(2) - رسیده
# ~~شرف ملازمت حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی [ملکه و] دولته و صیر
~~تمام
# ~~الارض مملکته(3) - مشرف گشت.
### | شعر
# از یمن بخت و طالع مسعود در هرات
### | حمیتند شادما نه به دیدار یگدگر
# فرخ رخ آن پدرکه چنین باشدش پسر
### | خرم دل آن پسر که چنین باشدش پدر
# ~~قدوم قدم2 مبارک نهاد همایون نژاد موجب افتخار ساکنان بلاد و واسطهآ
~~استظهار عباد
# ~~شد روضهآ امانی را خضرتی(4) ونهال کامرانی را نضرتی ظاهرگشت، اتفاق
~~وموافقت
# ~~و اتحاد و مصادقتی که میان برادران اعنی حضرت مخدوم و مخدومزاده جهان و
# ~~جهانیان - المنظور بنظر عنایة الرحمان(5) - نور حدیقة السلطنة، نور
~~حدقة المملکة،
# ~~صورت رحمت آفرید گار، مقصود آفرینش هفت و چهار(6) - ناصبالولایة
~~الشاهیة-
# ~~الموید بالتائیدات الالهیه(7) - شجرهآ طیبه خاندان خانی و دوحهآ مبار
~~کهآ دودمان PageV01P566
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0644.png)

# ~~وکایع سال 817 هجری
# ~~ارلاسی:
### | شعر
# آنکه به اوروشن است چشم جهان زآنکه اوست
### | عاقلهآ دور چرخ واسطهآ کن فکان
# گشته از او نامدار دوده برلاسیان
### | کرده به او افتخار تخمه چنگیزخان
# ~~- معز الحق والدنیا والدین غوث الاسلام ومغیث المسلمین - بایسنغر بهادر
~~«جعل
# ~~الله حیاته موردالاقبال ومصدرالجلال»(1) بود، به صد درجه ازدیاد
~~پذیرفت، به
# ~~اتفاق ملازمت پایه تخت فرقدسای به جای آوردند،1 امید به فیض فضل ربانی
~~تعالی
# ~~و تقدس چنان است که مادام که باد صبا بر مهد خاک میوزد و زیر این آبگون
~~سپهر
# ~~آتش نور میجهد،2 سایهآ حضرت سلطنت شعاری ms431 بر سر سکان ربع مسکون عموما
# ~~و فرزندان خصوصا پاینده داراد و آفتاب سلطنت از مشرق جلال و مطلع اقبال
# ~~تابنده و چشم جهانیان بدین دو شهزاده جهانگشای عدو بند و دو سرور
~~خورشید
# ~~رای فیروز چنگ روشنی یافت.
### | شعر
# دو شهریار زرین3 و دو نامدار رزین(2)
### | دو افتخار زمین و دو اختیار زمان
# ~~بازوی ملک و ساعد دولت به دو شهریار جمشید رایت قوی شد و پشت سپاه دین
# ~~به دو شهسوار میدان کین استناد یافت.
### | شعر
# جهان را دولت این است مقصد %~% فلک را صولت3 آن است مقصود
# ~~تو گفتی دو اختر سعد در برج جهانداری قران کردهاند و یا دو گوهر شرف در
~~در ج5 PageV01P567
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0645.png)

# ~~پختیاری اجتماع یافته.
### | شعر
# ~~رای این بر افق عدل کند خورشیدی
### | فدر این بر فلک جاه1 کند کیوانی
# ~~ور زهین را همه در سایلها انصاف کشند
### | جغد جاوید ببرد طمع ویرانی
# ~~ورجهان را گره ابروی کین بنمایند
### | گریزد زجهان صورت آبادانی
# ~~ور به چشم کرم از جا نب با7 نگر ند
### | مرخ بیرون شود از ورطه سر گردانی
# ~~ور زفغفور و زقیصر مثلا یادکنند
### | هر دو بر خاک نهند از دو طرف پیشانی
# ~~هست بخشودن ایشان سبب آسایش
### | هست بخشیدن ایشان سبب آسانی
# ~~دو ملک بخش کشور گشای که هر یک تاجدار سه اقلیمند، در پیش تخت پدر
# ~~بایستادند. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به زبان
~~حال
# ~~شکر احد ذوالجلال به جای آورده فرمود:
# نعم الاله علی العباد کثیرة %~% واجلهن نجابة الاولاد(1)
# ~~ذکر ولاییاتی که به جهت خاصه دیوان حضرت مخدوم و مخدومزاده عالم
# ~~و عالمیان با یسنغر بهادر - خلدالله تعالی ملکه - مقررگر دانیده آمد
# ~~چون ایزد-جلت قدرته وعلت کلمته -(2) به کمال قدرت و مشیت و وفور
# ~~موهبت وعطیت خویش ابواب خزانه «توتی الملک ممن تشاء» بر حضرت سلطنت
~~PageV01P568
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0646.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 569
# ~~شعاری گشاده گردانید و به رای امر طاعت داری و نفاذ ms432 فرمانبرداری آن
~~حضرت
# ~~ندای «واولی الامر منکم0»(1) درداد. بر مقتضای «الشکر یستحق المزید»(2)
~~این
# ~~انعام را هیچ ضابط مبرمتر از ادای مفترضات به شکر منعم بحق ندانست و
~~این
# ~~اکرام را رابطی محکمتر از قضای واجبات سپاس مکرم مطلق نشناخت و
~~فاضلترین
# ~~این ادا آن است که متصدی این مواهب و متخصص بدین عطایا اوامرونواهی
~~الهی
# ~~را به انقیاد تلقی نماید و به عجز وقصور خویش به نسبت با حضرت ربوبیت
~~مقر
# ~~و معترف باشد ودر حقیقت «ولاتنس نصیبک من الدنیا**»(3) تاملی بسزا و
~~تفکری به
# ~~واجب کند و این قضیت را زاد معاد و بضاعت رسته «یومالتناد»(4) سازد و
~~در
# ~~اثناء اقتضای این سعادات و اکتساب این مرادات «واحسن کما احسن(5) الله
~~الیک43»
# ~~را قدوه گرداند و عموم قاصی و ادانی را از حسن اشفاق خویش بهرهمند دارد
~~،
# ~~بتخصیص فرزندان و اقارب و عشایر بر موجب این مقدمات نقش «[التعظیم لامر
~~الله
# ~~و] الشفقة علی خلق الله»(6) بر صحیفهآ دل وصفحهآ خاطرگماشته1 و نگاشته
~~روی به
# ~~محافنلت شرایط حفظ بلاد و انتظام امور عباد و مراقبت حدود و صلاح و
~~فساد
# ~~آورده هر شهری را در ارجا و انحای2(7) گیتی که به خطبهآ همایون و سکهآ
~~میمون
# ~~مزین است وذات2 مبارک [رعایت] مصالح رعایا را متعین به نامی که به
~~انوارعقل و
# ~~بصیرت مهتدی (8) باشد و به آثار عدل و مرحمت مقتدی سیرده تا اهالی آن
~~بلاد را
# ~~به واسطهآ حسن اشفاق ومکارم اخلاق در ظل رأفت4 وکنف مرحمت خویش آورده
~~PageV01P569
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0647.png)

# ~~به دعای دوام دولت ابد پیوند مشغولند و بر تجدد ایام و تعاقب اعوام
~~محاسن
# ~~اخلاق ووفور استحقاق وکمال تفرد و استقلال و مخایل و اقبال فرزند اعز
~~اکرم
# ~~اشرف امجد ارشد1 ارجمند سعادتمند نیکوخصال محض رحمت ایزد متعال ثمرهٔ‌
# ~~شجرهآ دولت و نهال باغ سلطنت و واسطهآ عقد پادشاهی وگل بستان2 فضل الهی
# ~~نیروی بازوی معدلت و نور دیده مکرمت - معزالحق والدنیا والدین -
~~امیرزاده
# ~~بایسنغر ms433 بهادر - خلدالله تعالی ملکه - مشاهده فرموده و ایزد سبحانه و
~~تعالحی ذات
# ~~ملک صفات او را به سعادت ابدی و مملکت سرمدی مقرر گردانیده است و دولت
# ~~باقی و نعمت فانی کرامت کرده تا از عهد مهد تجاوز فرموده و قید سکوت از
~~قوائم
# ~~گلگون زبان برداشته3 و بر بساط نشاط شهر یاری قوت حرکت آمد و شد یافته
~~و
# ~~بر تصرفات4 قبض و بسط فرماندهی5 قادر گشته در همه احوال محمود خصال
# ~~زندگانی کرده است و مرضی فعال روزگار گذرانیده هیچ چیز از خلال او
~~عرضهآ
# ~~اعتراض نگشته و به تادیب «ادبنی ربی»11) از تعلیم وتهذیب معلمان و
~~مودبان استغنا
# ~~یافته، لاجرم بواعث عاطفت حضرت سلطنت بر احوال او هر روز زیادت است و
# ~~حوادث دواعی تربیتش هر لمحه افزون، اسباب سلطنت مهیاگردانیده و لوازم
# ~~جهانداری مرتب فرموده، ملوک و امرای شجاعت پیشه ضراعت اندیشه که نام
~~رستم
# ~~خراب گردانند، در زمرهآ بندگان او معدود، وزرای صاحب کفایت و کبرای
# ~~بادرایت در دیوان او مجتمع و علمای متشرع و فضلای متورع در سلک ملازمان
~~او
# ~~منخرط، امینان صادق وناصحان مشفق در عقد معتقدان او منتظم، ارادت حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - آن است که هر روز در
~~بارهآ چنین
# ~~فرزندی که طراز کسوت شادمانی و مطمح نظرامانی وغایت مقصود دوجهانی و
~~سلوت
# ~~جان و دل وسکون طبع خاطرهمایون است، تازه انعامی و نوموهبتی ارزانی
~~دارد و
# ~~درفسحت عرصهآ دیوان آن فرزند که باطبع خاطر فیاض و دل و دست6 جواد وهمت
~~و
# ~~قدر بلند او مجالی اندک بلکه مضیقی تمام دارد، بیفزاید.

PageV01P570

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0648.png)

# # وقایع سال 817 هجری %~% 57
# در این وقت بر مقتضای «اعطی القوس باریها»(1) مال ومعاملات ممالکی که
# ~~پیشتر به تحت تصرف حکام جاونی قربان که فرزندان امیر ارغونشاه بودند،
~~اعنی
# ~~طوس ومشهد و ابیورد و سملغان(2) و جرمغان(3) و خبوشان و نساء و بارز
~~وآنچه1
# ~~پادشاه طغاتیمور و بعد از او امیر ولی ms434 حاکم بود، مثل استراباد و
~~کبودجامه و توابع
# ~~ومضافات آن به جهت اخراجات دیوان خاصه - ابقاه الله تعالی و طول الله
~~عمره(4)-
# ~~نافذ وجاری گردانید، امید به فیض فضل یزدانی3 طویل و عریض و لطف ربانی
~~به
# ~~تحقیق آن امنیت مستفیض4 که توفیق بر دوام رفیق باشد و روزگار برقرار
~~مساعدت
# ~~نماید تا بر ترادف ملوان [علی تجدد کل اوان161» پایه حشمت گرانمایه که
~~استحقاق
# ~~همه مرتبتی و اهلیت همه عظمتی5 دارد، رفیع تر گرداند و او را به منتهای
~~همت و
# ~~قصارای نهمتش که ورای آنحدی نتواند بود «ونیس وراء عبادان قریة »71)
~~برساند
# ~~و «ذلک عند فضل الله یسیر وانه ولحی التوفیق والتیسیر»8) رعایای مواضع
~~مذکوره PageV01P571
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0649.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~را به این موهبت وعطایا مشرف ومفتخر گردانند، اسباب سکون و استنامت(1)
~~وفراغ
# ~~و1 استقامت و نعمت و رامش و صفای2 عیش و آسایش ایشان را مهیا و مهنا
~~کرد و
# ~~مثال «واجب الامتثال لازال نافذا فی الاقطار والامصار(2)» اصدارفرمود
~~که عموم اهالی
# ~~آن دیار «علی اختلافهم صورة و ائتلافهم معنی»(3) پادشاه و فرمانفرمای
~~خود فرزند
# ~~اعز را دانند و سریر سلطنت تمامت آن دیار را محکوم امر او شناسند. سبیل
~~امرا و
# ~~کبرا و خدم و حشم و ائمه و امم و سادات وقضات و مشهوران و منظوران و
~~سایر
# ~~رعایا وگافه ساکنان ممالک مذکوره - رعاهم الله و حرسها(4) - آن است که
~~از این
# ~~سعادت که ایشان را دست داد، به واسطهآ ایالت و فر دولت فرزند اعز اکرم
~~- اطال
# ~~الله بقاه وقرن بالنصر لواه (5) - بهره شادمانی بردارند و بدین اختصاص
~~که ایشان
# ~~را دست داد و3 ارزانی فرموده شد، از ایالت و حکومت چنین نتیجهئی از
~~خاندان
# ~~مملکت و امارت وسلطنت، چنین سعدی از آسمان دولت غنیمتی رسیم4(6)
~~وموهبتی
# ~~جسیم شمرند و شکر عطیت ربانی و شرط خدمت سلطانی به واجبی به جای آرند
# ~~و در وظایف دعای دولت و ثنای حضرت سلطنت شعاری که عواید آن همه5 ms435 بدیشان
# ~~عاید باشد، بیفزایند و به بشارت قدوم موکب او که سبب آسایش ایشان و
~~آرامش
# ~~آن بلاد خواهد بود مستبشر گردند و خدمت دولت6 او از فرایض دین و دنیا و
# ~~موجبات رضای مولی دانند و مال و معاملات از استقبال سنهآ ثمان عثر و
~~ثمانمایه
# ~~بهگماشتگان ایشان رسانند و از شکایت ایشان که نکایت(2) آن معلوم باشد
~~توقی(8) PageV01P572
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0650.png)

### | 542
# ~~نمایند و بی رخصت و اجازت نواب فرزند اعز در قلیل و کثیر هیچ کار خوض
# ~~پیوندد، هر آفریده که متصرف مال دیوان بوده است و در عهده گاری از آن
~~شده با
# ~~گماشتگان او جواب گویند، تمکین نواب درگاه او لازم دانند و سر از ربقهآ
~~طاعت
# ~~و تباعت(1) ایشان برنتابند چنانکه کار سلطنت او به واسطه تباعت ایشان
~~متمشی(2)
# ~~شود و فراغت و رفاهیت به عهد عدل و مرحمت او زیادت گردد و میامن آن
~~موجب
# ~~وام ایام پادشاهی باشد - انشاء الله تعالی وحده العزیز -
# و بر قرار گشتن آن ( دهخدا.

PageV01P573

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0651.png)
~~PageV01P574
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0652.png)

# ~~ذکر حالات وحکایات و وقایع وحوادث سنه تمان عشروثمانمایه الهجریه
~~الهلالیة
# ~~ذکر حرکت رکاب [همابون] حضرت سلطنت شعاری به عزیمت
# قوشلامیشی به جانب سرخس و رایات همابون حضرت
# با یسنغری - خلدالله تعالی ملکهما - به جانب
# ابیورد و طوس و مشهد مقدس1
# ~~چون فصل زمستان به آخر کشید و مژدهآ بهار به دلها رسید، خاک زمین از تف
# ~~جمرات آتشین دلگرم و خوش مزاج شد، مرکبات طبایع از نشو و نما در اهتزاز
# ~~آمدند ومرغان در مر غزارها به آوازرکاب همایون حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - در منتصف ذی الحجه سنه سبع عشرو ثمانمایه از
~~دارالسلطنهآ
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - بر عزیمت تفرج و تصید به
~~طرف
# ~~سرخس در حرکت آمد.
### | شعر]
# # فلک بنده فرمان ملکمدحخوان %~% قضا کارساز و قدر پپشکار
# # هدایت قلاوز (1) ظقریورتچی (2) %~% سعادت سکرچی2(3) واقبال یار
# # زتا ئید تشکر زنصرت سلاح %~% زر فعت ms436 کلاه و زحشمت شهار
# ~~شکار کنان چند روز در آن نواحی و3 صحاری گذرانیدند.

PageV01P575

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0653.png)

### | شعر
# چون رای پادشاه نشاط شکار کرد %~% اول به لطف صید دل روز گارکرد
# و آ نگاه چون به مر کب دولت سوارشد %~% بر خسر وان روی زمین افتخارکرد
# ~~در بیست و ششم ذی الحجه مذکور حضرت مخدوم و مخدومزادهآ جهان و جهانیان
# ~~«المختص بمزید عنایة الرحمان»(1) برازندهٔ‌ خلعت ابهت وکامکاری
~~فرازندهآ بلند
# ~~همتی و بختیاری ثمره شجره دولت و نهال باغ سلطنت، واسطهآ عقد پادشاهی و
~~گل
# ~~بوستان فضل الهی - معزالحق والدنیا والدین - امیرزاده بایسنغر بهادر -
~~خلد[الله2
# ~~ملکه - به راه تصید و تنزه21) به صوب ابیورد عنان گرای شد و جمله راه
~~به صید
# ~~افکندن و جانور پرانیدن مشغول بود.
### | شعر
# هر جا نور که از سر دستش گشاد یافت
### | مرغان چرخ را همگی تار ومارکرد
# هر مرغ در هوای ولایش که بال زد
### | دامش گزید و بسمل(3) او اختیار کرد
# و چون به تجدید مال و معاملات آن دیار - چنانچه زکر آن گذشت - تعلق
# ~~به دیوان خاصهآ حضرتش گرفته بود، به جهت استمالت خاطرها1 و ضبط مصالح
~~بر
# ~~آن دپار گذری فرمود. اهالی امصار از اقطار به بشارت قدوم مواکب عالی
~~لازال
# ~~عالیا که سبب آسایش و آرامش آن بلاد بود، مستبشر گشته شرایط استقبال به
~~جای
# ~~آوردند و چون در ذات همایون حضرت مخدوم ومخدومزادهآ عالمیان
~~مظهرتائیدات
# ~~رحمانی مظهر عواطف ومراحم رحمت رحمانی لطیفهٔ‌ «الراحمون یرحمهم الرحمن
# ~~ارحموا من فی الارض یرحمکم [من] فی السماء»(4) مخمر و2 از فحوای آیت
~~«ان الله PageV01P576
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0654.png)

# ~~یامرو بالعدل والاحسان»1) باخبر وبه شعار «التعظیم لامرالله والشفقة
~~علی
# ~~خلق الله»(2) مشعر وبه نص «ان الارض لله یور ثها من یشاء، من عباده
~~والعاقبة للمتقین0»(3)
# ~~متعین عموم خلایق را از وضیع و شریف، قریب و بعید اقاصی و ادانی از حسن
# ~~اشفاق ومکارم اخلاق و اشاعت معدلت و افاضت مرحمت در ظل رأفت وکنف
# ~~عاطفت آورد، ms437 اختلالی که به احوال آن دیار راه یافته بود، به انواع
~~عنایت رعایت
# ~~مسخر1 گردانید و بعد از چند روز که در آن نواحی گذرانیدند بر عزیمت
~~معاودت
# ~~عنان آسمان سای منعطف گردانید و از این طرف رایات حضرت سلطنت شعاری
# ~~خلد الله [تعالی] ملکه وسلطانه وخلافته.2
### | 4
# به فرخی و سعادت به خرمی و ظفر
# ~~رکاب گیتی پیمای به جانب عرصهآ بادغیس معطوف فرموده هوا و زمین آن
~~نواحی
# ~~را مشرف و مفتخر گردانیدند.
# در این اثنا امرائی که به [جانب] خوارزم رفته بودند، با امیرشاه ملک
# ~~- چنانچه ذکر آن گذشته است - در اوایل محرمالحرام سنهآ ثمان عشر
~~وثمانمایه به
# ~~اردوی همایون رسیدند و احوال [بلاد] خوارزم و آن نواحی به یمن رأی و
~~رویت
# ~~امیراعظم امیرشاه ملک بر نهج استقامت قرار یافته به عز عرض همایون
~~رسانیدند.
# در این اثنا امیر حسن کاکه به اسم رسالت پیش امیر3 قرایوسف رفته بود،
# ~~از آتجا مراجعت نموده به اردوی همایون رسید و در چهاردهم محرم مذکور
~~امیر PageV01P577
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0655.png)

# ~~اعظم امیرشاه ملک به اردوی همایون ملحق گشت. هم در این روز چهارشنبه
~~محرم
# ~~مذ کور عبرات(1) زلال از چشمههای سحاب بگشاد و بار ان مدرار (2) مدت بک
~~شیانه
# ~~روز چنان به قوت آمد که اکثری1 کاریزها انباشته شد و در وادیها
~~رودخانهها روان
# ~~گشت و در اکثری از بلاد خراسان در آن روز باران بارید.
# و در اواسط صفر ختم بالخیر والظفر خبروفات دندی سلطان از ششتربر سید.
# ~~روز دیگر حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - امیر تو کل
# ~~برلاس را مقرر فرمودکه به ولایت فارس پیش امیر اعظم اعدل سلطان مظفر
~~الدین
# ~~ابراهیم رود و درربیع الاول سنة المذ کورحضرت سلطنت شعاری از ییلاق
~~بادغیس
# ~~عزیمت دار السلطنه هرات فرمود، در بیستم3 منه به باغ زاغان نزول فرمود.
# ذکر بنای قلعهآ دارالسلطنه هرات
# اهل بصیرت در هر قرنی بر مقتضای «واجعل لی بسان صدق فی الاخرین3»(3)
# ~~در ms438 ادخار یادگار پسندیده سعیها نمودهاند تا بدان واسطه بذل جسم فانی
~~اسم باقی
# ~~یافتند و بر ضمایر صنادید جهان و خواطر قدوم4 زمان پوشیده تمانده است
~~که بنیاد
# ~~همه دولتها به صدمات سیلاب فنا تزلزل و ارتفاع همه بناها به سطوات
~~تندباد زوال
# ~~به انخفاض(4) تبدل مییابد. خردمند بینادل و هوشمند کامل راگزیدهتر شغلی
~~و
# ~~پسندیده تر عملی آن است که در تشیید بنائی کوشند که اسم علو و رسم سمو
~~آن در
# ~~جریده ادوار و دیوان روزگار جاوید ماند و نقوش زیب و زینت و اصطناع
~~محاسن
# ~~و میامن آن از صحیفه لیل و نهاروسقف سرای جهان ناپایدار محو نگردد و
~~مهمترین
# ~~کاری و بهترین یادگاری آنکه در چمن ایام نهالی نشاند و در گلشن شهور و
~~اعوام PageV01P578
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0656.png)

# ~~شاخی کارد که هر که آن را ناظر شود از آن شکوفه ناضر(1) نسیم راحت
~~استنشاق
# ~~کند و ثمره آن وی را نافع آید.
### | شعر
# دریاب کنون که دونتت هست به دست
# بنابراین مقدمات حضرت با رفعت [سلطنت شعاری] سلطان شاهر خ1
# ~~- خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - درشهور سنهآ ثمان عشره وثمانمایه به
~~تشیید بنای
# ~~حصن2 حصین رصین وتسدید(2) اساس قلعه منیع رفیع که در استواری با سد
# ~~سکندری دعوی برابری بل تصلف برتری نماید.
### | شعر
# حصنی3 حجرش جواهر پاک %~% اصلش چو زمین ستون افلاک»
# ~~در دارالسلطنهآ هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - اشارت
~~فرموده:
# «ان آثار نا تحدل علینا %~% فا نظروابعدنا الیالآثار»(3)
# آثار مفاخر و مآثر4 حضرت سلطنت شعاری طراز تواریخ ملوک و سلاطین
# ~~است، مقامات و مقالات اصناف الطاف و انواع اصطناعی که در باب رعیت و
# ~~رعات فرموده و میفرماید فسانهآ فریدون منسوخ گردانیده نامهآ نوشروان در
~~طی
# ~~نسیان آورده.
### | شعر
# # کسرای عادل است که آمد به تخت باز %~% عقل ازچه روی مبطل قول تناسخ است
# اگرچه امروز عرصهآ [فسحت حوزهآ] مملکت از سرحد ختای تا دیار عرب و
~~PageV01P579
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0657.png)

# ~~از اقاصی هند تا ms439 حدود روم و افرنج است وتختگاه ممالک ایران وتوران را
~~بر فرزندان
# ~~قسمت فرموده، رجا به فیض فضل1 الهی وثیق که توابع و مضافات آن که عبارت
# ~~از ربع مسکون است، مسخر امر و فرمان بندگان و هواخواهان دولت گردد و آن
# ~~قلعهای است بر دیوار شمالی شهر هرات که در زمان ملوک کرت ملک فخر الدین
# ~~ساخته بود و به حصار اختیارالدین17) موسوم گردانیده و نوکر او محمد سام
~~در این
# ~~قلعه امیر دانشمند را که از امرای معتبر خدابنده الجایتو سلطان بود، به
~~قتل آورد
# ~~صاحب قرانی - انارالله برهانه - شهر هرات فتح فرمود، فرمان داد تا
~~دیوارهای
# ~~شهر خراب گردانیدند. اما قلعه به معتمدان خود سپرد و بعد از چندگاه حکم
~~فرمود
# ~~که میان قلعه و دیوار اصل2 شهر فاصله پیدا سازند تا قلعه را سر کوبی
~~نباشد، قریب
# ~~پنجاه گز دیوار را از جانب شرقی قلعه به زمین رسانیدند مقدار هفتصد3
~~هزار مرد به
# ~~نسخه آمده است که در وی کار کردند تا خراب شد.
# و بعد از آنکه حضرت صاحبقرانی - انارالله برهانه - تخت مملکت را
# ~~وداع فرمود، حضرت سلطنت شعاری بارهآ شهر هرات دیگرباره عمارت فرمود
# ~~- چنانچه ذکر آن گذشته است - دراین تاریخ همان حصار قدیمی که برروی خاک
~~به
# ~~خشت خام بر آورده بودند، به سنگ و آهک و گچ و آجر حصاری که بر بسیط خاک
# ~~بنائی بدان حصانت درهیچ مملکت نشان ندادهاند، به تکلفی هرچه تمامتربر
~~آوردند.
# ~~چند بیت در مدح شاهزاده و صفت قلعه و تاریخ عمارت آن گفته شده و بعضی
~~از
# ~~این ابیات به کاشی بر کتابهآ قلعه ثبت شده است: PageV01P580
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0658.png)

# ~~ایا پادشاهی که بر روی دفتر
# ~~خداوند ملوجررکی و دولت
# ~~خدیو جان بیتر که گیتی
# ~~جهان را تو آن جوری در معالی4
# ~~سریر ترا بنن ایق شبر طارع
# ~~قرین تو هرگز ندیده زمانه
# ~~به اندیشه اندر نگتجد مدیحت
# ~~تو ا گفتن هدح دشوار باشد
# ~~حدود جلالت ز ms440 افلاه بیرون
# ~~[نه آفهام را عقد معنیت مدرک
# ~~ز حصر نوال تو افها4(3) عحاجز
# ~~تجلی رایت گند کوه را خا
# ~~ایا پادشاهی که انصاف و عدلت
# ~~خواص نفاذت بردگر بخواهد
# ~~ففاه مثال ترا تا قیامت
# ~~چو لطف تو بذل تو گشتست بیحد
# ~~ز اولاد تیمورخان صحن گیتی
# ~~از آن اصل طاهر چنین فرع آمد
# ~~به جز در نبینند آز موضع در
# ~~شهنشاه اسلام شهرخ بهادر
# ~~زحشمت چو فوج نجومش عساکر
# ~~جهان قطره و همتش بحر زاخر(4)
# ~~به اولاد او باد عالم مزین
# ~~شهنشاه الغ بیک و سلطان براهیم
# ~~یکی را نشاندست بر تخت توران PageV01P581A
# ~~کلامی نیامد ز مدح تو خوشتر
# ~~خداوند دیهیم و شمشیر2 و افسر
# ~~ندید و تبیتد چنو3 بنده پرور
# ~~که هستند نه چرخ(1) اعراض جوهر
# ~~ضمیر ترا گشته خورشید چاکر
# ~~خهی(2) دور تو راحت ملک وکشور
# ~~نظیر تو هر گز نزاده ز مادر
# ~~که مدحت تمام است آندیشه ابتر
# ~~که هر چیز گویند از آنی فزونتر
# ~~سپسهر کمالت ز ادراک برتر
# ~~نه اوهام را کنه ذاتت مصور]
# ~~ز درک جلال تو اوهام مضطر
# ~~خسیال سخایت کند خاده را زر
# ~~جهان را به نیک و به بد گشت داور
# ~~رطوبت ز آب و حرارت زاخگر
# ~~نهد بر جبین ملک و دوثت چوافسر
# ~~چو جود تو فضل تو گشتست بیمر
# ~~نخو اهد تهی گشت تا روز محشر
# ~~که آید ز یشت خضنفر غضنفر
# ~~به چز زر نیا بند در معدن زر
# ~~که از مد او6 گشت کیتی منور
# ~~ز ر فعت بر اوج سپهرش معسکر
# ~~فلک ذره وخاطرش شمس انور
# ~~به اخبار او باد گیتی معطر
# ~~که هستند شایسته تخت و آفسر
# ~~دگر کرده از بهرش ایران مسخر PageV01P581B
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0659.png)

# ~~شده روشن آز هر دو چشم زمانه
# ~~جهان یادشه بایسنغر که قدرش
# ~~به چهر منوچهر و فر فریدون
# ~~کمین چاکر بزم او گشت خسرو
# ~~رخ زر ز دستشی شود زرد در کان
# ~~ندارد همی ابر با دست او پای ms441
# ~~دگر سورغتمش خردمند و عاقل
# ~~دگر شاهزاده چو جوکی محمد
# ~~همه ملک را مستحقاند و لایق
# ~~بدین پنج صفدر(2) گه اندر معالی (3)4
# ~~تفاخر نماینده دین الهی
# ~~کسی را که اولاد ازین گونه باشد
# ~~بمانده شه شاهرخ تا قیامت
# ~~بود ملک دنیا به دوثت مسلم
# ~~نهادند بنیاد این حصن عالی
# ~~ربیع دوم ضاد ویح ز هجرت
# ~~ز تاریخ اگر بفکنی چارصد را
# ~~به وضعی نهادند اول هری را
# ~~همان پنج در پنج برج حصارش
# ~~دثیل ثبات بنایش بدانی
# ~~زیسادت شود، لیک7 فانی تگردد
# ~~شهتمناده درون و برونش PageV01P582A
# ~~یکی شمس ملک و دگرا شاه2 کشور
# ~~به. رفعت ز اوج سپهرست برتر
# ~~به آئین جمشید و رسم3 سکندر
# ~~کمین خادم خلق او هست عنبر
# ~~ز طبعش بجوشد دل بحر در بر
# ~~و گر خود کشد سر به گردون اخضر
# ~~که در جنب او بود عالم محقر
# ~~نه شد آیت حق بدیشان مشهر(1)
# ~~همه تاج را مستعدند و در خور
# ~~چو ایشان نیاورد ایام دیگر
# ~~تظاهر فزاینده شرع پیمبر
# ~~بود ملک در خاندانش مقرر
# ~~بر احباب میمون بر اعدا مظفر
# ~~شود جاه عقبی به طاعت میسر
# ~~به میمون زمان و به فرخنده اختر
# ~~که رفته زبطحا(4) به یثرب پیمبر
# ~~شود سال او هم ز تاریخ اظهر(5)
# ~~که شد پنج دروازه در وی6 مقرر
# ~~یبین و بدان جمله در ضرب بشمر
# ~~اگر خرده دانی در این نیک بنگر
# ~~هدایر بود آن عدد تا به محشر
# ~~قصوری مقرنس بروجی مدور
# ~~زراه حصانت چو سد سگندر
# ~~به زلزال دوران نگردد مفیر8
# ~~حوادث فلک را نباشد زیانگر PageV01P582B
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0660.png)

# # سرا پای او جمله زیب است و زینت %~% زوایای او چمله زرست و گوهر
# # نهادش چو جانست در جسم ارکان %~% سوادش چو نورست در چشم اختر
# # چو خورشید رای رزین تو کرده %~% به یک دم زدن عالمی را منور
# زمین و زمان هست بادا %~% زهانت متابع، زمیتت مسخر
# ~~ذکر استمالت نامهئی که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه ms442 -
# به امیرک احعدبن امیرزاده عمر شیخ بهادر فرستاد1
# ~~وموسی کا ومحمد تابان وعلی قو چین به قتل رسیدند- چنانچه ذکر آن گذشته
~~است -
# ~~از امیر و امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان متوهم
~~گشته به
# ~~جانب کاشغر (1) رفته بود به عزیمت آنکه پیش محمدخان پادشاه مغولستان
~~رود.
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - نوکر اوتو کل را
~~در
# ~~شانزدهم محرم الحرام سنه ثمان عشر و ثمانمایه بدان طرف روانه فرمود با
# ~~استمالت نامهئی که مضمون آن این است:(2)
# - اطال الله تعالی فی خلود السعادات الا بدیة وحصول المرادات السرمدیة(3)
# ~~وفور سلام وصنوف تحایا(4) که نسایم(5) آن را مهب ازفیض سحاب اشفاق باشد
~~و
# ~~به ریاض نفحات حفاوت گذر کرده مزین به زینت مهربانی و محلی(6) به حلیهآ
# ~~تعطف جاودانی تامل نماید، همگی خاطر عاطر وجملگی ضمیر منیر متعلق و
~~نگران PageV01P583
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0661.png)

# ~~احوال و اعمال شناسد، آرزومندی و اشتیاق به ملاقات عزیز فرزندی فوق
~~الحد و
# ~~الغایات است.1 توفیق ذوق تلاقی علی حسب المرام مقدر باد. درشانزدهم
~~ربیع الاول
# ~~از مقام دارالسلطنهآ هرات صورت انفاذ و رقم اصدار مییابد در حالتی که
~~به یمن
# ~~عطیات سبحانی و توفیق موهبات یزدانی2 معاقد مهام (1) سلطنت بر وفق
~~ارادت و
# ~~وجه مراد بندگان درگاه موکد و مشید است و الحمدلله الملک الصمد. (2)
# صورت حال واقعه آنکه میان او و فرزندالغ بیک به مجرد سخنان نامعتبر اهل
# ~~افساد و مجال محال اندیش ارباب عناد صورتی که متضمن ملالت خواطر و وقوع
# ~~مقدمات3 حوادث و تشویش ضمایر تواند بود، پیداگشته. خبر کیفیت این واقعه
~~در
# ~~مملکت عراق به ما رسید وبه سبب بعد مسافت آن زمان به تدارک آن
~~نپرداختیم. حالا
# ~~که رایات همایون به دار السلطنهآ هرات نزول فرمود، چنین استماع افتاد
~~که آن فرزند
# ~~عزیمت مغولستان داشته. به غایت غریب وبدیع4 نمود، چه کمال اهتمام و
~~وفور تعلق
# ~~خاطر این جانب به نسبت برادران وفرزندان «من المهدالی العهد»(3) معلوم
~~دارد ms443 که به
# ~~چه طریق [مسلوک] بوده و هست و همواره در تحری مراضی ایشان حسن اجتهاد
~~به
# ~~تمهید رسانیده و برقرار بدان مناهج (4) رسوخ و ثبات موکد است. وثوق
~~کامل و
# ~~اعتقاد شامل که به قدمی ثابت و نیتی خالص درموقف اخلاص و منهج (5)
~~اختصاص
# ~~از سر استظهار تمام متوجه شود، تا بنای پدر فرزندی که به مزید تخصیص و
~~تاسیس
# ~~موسس ومخصص شده «کالجبل الراسخات والاطواد الشامخات5» (6) ثابت ومستقیم
~~باشد
# ~~و از جاده ولا منحرف نشود. این صورت از روی رعایت صلهآ رحم و راه
~~مسلمانی
# ~~و دینداری و غمخواری حال مسلمانان و امن و استقامت امور عموم و خصوص
# ~~رفع افتاد،6 از تکلف و تصلف و حمل بر شائبهآ مکر و حقد عاری است. جمعی
~~که PageV01P584
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0662.png)

# ~~وقایع سال 818 هجری
# ~~ملازمانند1 شاید که متوقم شوند و آن فرزند را از توجه بدین جانب مانع
~~آیند. بنابر
# ~~آنکه حرکات ناشایست از ایشان اختیارا او اضطرارا صادر گشته مجموع را
~~استمالت
# ~~نمایند و بدانند که ما جریمه جمله را به عفو و اغماض مقابل فرمودهایم
~~که «الماضی
# ~~لایذ کر حقأوثم حقا» (1) که اذیال (2) اعطاف ورافت بر معارف عموم وخصوص
# ~~خواهیم گسترد و در مراعات حال و مواظبت به وظایف رافت وشفقت التفات
~~خاطر
# ~~انور و اهتمام ضمیر ازهر مرعی داشت - والتوفیق من عندالله تعالی -
~~زیادت تاکید
# ~~حاجت نیست   عمرت چو نتیجه خرد باقی باده
# ذکر رسیدن ایلچی امیر قرایوسف ترکمان2
# امیز3 قرایوسف در اواخرمحرم سنه ثمان و ثمانمایه یکی از خواص خود
~~مردانشاه
# ~~نام که در ابواب سخن گزاری4 شهرتی تمام واز دقایق آداب خدمت ورسمدانی
~~حظی
# ~~وافر داشت، به رسالت فرستاد و مکتوبی مملو و محشو5(3) از تواضع و تذلل
# ~~مصحوب اوگردانیده و در اثنای آن التماس نموده که اگرنواب حضرت قلعهآ
~~سلطانیه
# ~~را بدین جانب ارزانی فرمایند، از آنچه اشارت فرمایند و صواب بینند، ابا
~~ننمایم
# ~~و بعد الیوم آنچه وظیفه خدمتکاری ودولتخواهی بود، به جای ms444 آورم واز
~~دقایق بندگی
# ~~هیچ دقیقه فرو گذاشت نشود و بر وقت فرمان مراسم انقیاد به تقدیم
~~رسانیده آید.
# چون مردانشاه برسید و رسالتی که متحمل آن بود، بر وجهی نیکوتر اداکرد،
# ~~از حضرت اعلال-زیدعلاوه ورفعه- آن را عز اصغا و شرف استماع ارزانی
~~داشته
# ~~فرمودند که سمت راستی و نشان صدق آن خواهد بود که پیوسته ایلچیان و
# ~~کسان آمدشد نمایند و با دوست این جانب دوست و با دشمن دشمن باشند و
# ~~بی تفکر و تردد6 به استظهار تمام پسر خود را پیش ما فرستد. هرگاه بدین
~~شرایط قیام PageV01P585
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0663.png)

# ~~نماید، ما سلطانی آن دیار تا به قلعهآ سلطانیه چه رسد، بدو ارزانی
~~داریم و [ آنچه]
# ~~وظیفه دوستی [و رعایت باشد] به جای آوریم.
# ~~ذکر خبر وفات امیرزاده ایجل1 بن امیرزاده امیر انشاه گورکان - نورالله
# مرقد هما - و تعیین کردن امیرزاده ایلنگیر2(1) به جای او.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بعد از فتح ممالک 5
# ~~عراق عجم و فارس امیرزاده ایجل نویان را به ممالک ری فرستاد و حکومت آن
# ~~نواحی بدو ارزانی فرمود. پس از آنکه اورا در آن ممالک اندک انتعاشی روی
~~نمود
# ~~و چند روزی به غبطت (2) و کامرانی گذرانید، روزگار جفاپیشه که بروفای
~~او کیسه
# ~~نتوان دوخت و سپهر ستمکار که بر دوستی اوگره نتوان زد، غبار مساعدت
~~بگردانید
# ~~و عقد عهد بشکست.
### | شعر
# # نایافته از لعل لبت توشه3آ خویش %~% ندروده زکشت آرزوخوشه4 خویش
# ~~از قضای ایزدی در معرض عارضهآ ضعف افتاد، چنانکه دست تصرف طبیب ازدامن
# ~~مداوات کوتاه شد و آثار ضعف و امارت موت5 پیداگشت. مرغ روحش از تنگنای
# ~~قفس6 قالب مظلم قصد پرواز افق عالم علوی کرد.
### | شعر
# # جهان را مخوان جز دلاور نهنگ %~% بخاید به دندان چوگیرد به چنگ
~~PageV01P586
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0664.png)

# # وخای کن 81 هجری %~% 5897
# ~~در ایام جوانی مفارقت زندگانی [شاء ام ابی] اختیار کرد و از دنیای
~~فرار1 به
# ~~دار القرار تحویل فرمود.
### | شعر
# در ms445 یغا که آن شاه مقبل نماند %~% دریغا که شهزاده ایجل نماند
# در یفا که از باغ شاهنشهی %~% به ناگاه بشکست سروسهی
# دریغ آن اختر برج پادشاهی که از برج دولت اقبال انتقال کرد و ماه آسمان
# ~~شهریاری که از اوج جاه و جلال به حضیض هبوط (1) و وبال ارتحال نمود.
### | شعر
# چه بندی دل اندر سرآی فسوس %~% که ناحه به گوش آید آواز کوس
# خروشی بر آمد که بر بند رخت %~% نبیتی جز از تختهآ گور تخت
# در اواخر محرم الحرام سنه ثمان عشر و ثمانمایه خبر این واقعه دلسوز
~~وحادثه
# ~~جانگذار به دار السلطنه هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات -
~~رسید، آری2:
### | شعر
# # بر جوانی او جهان بگریست %~% بر قدش سرو بوستان بگریست
# # زندگا نی به مسا تمش بنشسست %~% مرک بر مرگ آن جوان بگریست
# # کاشکی دیده گشتمی همه تن %~% که به چشمی نمیتوان  بگر یست
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه - که وارث اعمار بادبر
# ~~فوات(2) امیرزاده ایجل3 تأسف بسیار نمود و امیرزاده جوانبخت امیر
~~ایلنگیر4 را
# ~~قائمسقام او درآن بلاد مقرر [فرمود] و امیر یوسف خواجه و امیر قناشیرین
~~و امیر
# ~~عجبشیر باشیق5 با چند قشون تعیین کرده آمد که در آن حدود باشند.

PageV01P587

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0665.png)

# چون خبر توجه امیر قرایوسف به جانب سلطانیه معلوم شد، امیر الیاس
# ~~خواجه بهادر1 را با لشکرهابه جانب مازندران فرستاده بودند، فرمان شد که
~~امیرزاده
# ~~ابراهیم بن امیر جهانشاه با بیست قشون مرد دیگر برود و با امیر الیاس
# ~~خواجه پیوسته به اتفاق به ممالک ری روند و آن حدود را محافظت نموده اگر
# ~~قرایوسف متوجه آن طرف گردد، مقابل روند، والا در آن نواحی و سرحد مملکت
# ~~باشند.2
# ~~ذ کر رفتن امیرزاده سعد وقاص پیش امیر قرایوسف و قضایائی که بدان
# سبب در آن ایام واقع وحادث شد.3
# در عاشر ربیع الاول ثمان عشرو ثمانمایه نوکرامیرزاده سعد وقاص از [طرف]
# ~~قرا یوسف به جانب سلطانیه و آن نواحی ms446 شنیده، پسر خود را در سلطانیه
~~گذاشته
# ~~است و قلعه را بدو سپرده و با معدودی چند گریخته، بدین جانب پیش بنده
~~آمده او
# ~~را گرفتهام و موقوف گردانیده تا حکم همایون به هر طریق که نفاذ یابد،
~~بر آن
# ~~موجب به تقدیم رسانیده آید.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه - از این خبر متاثر کشته، این
# ~~معنی از امیرزاده سعد وقاص به غایت ناپسندیده داشت و غضب فرمود که ما
~~بسطام
# ~~را تربیت کردهایم و به اجازت ما بدان جانب رفته است و چون دشمنی قاهر
~~قصد
# ~~او کرده، بنابر استمداد و استظهار روی به ولایت ما آورده. او را به
~~لشگر و مال و
# ~~آنچه مطلوب [و مقصود] اوست،4 مظاهرت و مساعدت می باید کرد. چه محل آن
# ~~است که او را محبوس و مقید سازد. از این نوع ملامت و سرزنش بسیار کرد و
# ~~فرمود که چون مثال واجب الامتثال برسد، فی الحال آنچه به تحری رضا
~~وخرسندی
# ~~بسطام متعلق باشد، مبذول دارند و اردشیر(1) تواچی را بدین مهم نامزد
~~فرموده به PageV01P588
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0666.png)

# ~~جانب قم روانه ساخت واز بهر بسطام استمالت نامهئی به مبالغت تمام مصحوب
~~او
# ~~گردانید.
# چون صورت این ماجرابه امیرزاده سعد وقاص رسید، به قول بعضی صاحب-
# ~~غرضان واغرا واغوای1 شریران ومفسدان، مزاج او از جادهآ اعتدال منحرف
# ~~گشته بود و قابل پذیرفتن پند و مستعد نیوشیدن سخن خردمند نمانده و جمعی
~~او را
# ~~بر آن میداشتند که به در گاه امیر قرایوسف1 میباید رفت. [تقریر کردند
~~که پیش
# ~~قرا یوسف هیچ پیشکشی ورای آن نخواهد بود که ما بسطام را که مدتهای
# ~~مدیدست]3 که با وجود قرب جوار با قرایوسف دم یاغیگری میزند. چون ما
~~اورا
# ~~پیش او بریم، همه عمر1 ممنون این منت خواهد بود.
# بدین موجبات از این طرف مستشعر گشته روی گردان گشت و قتلق خواجه
# ~~را بر سر آغرق خود در قم گذاشته بسطام جاگیر را بند کرده با ms447 نوکران
~~خاصهآ خود
# ~~قریب سیصد سوار در بیابان عصیان و تیه ضلالت گمراه گشته متوجه جانب
~~امیر5
# ~~قرا] یوسف شد. چون بدانجا رسید، امیر یوسف مقدم او را عزیز شمرده به
~~وجود
# ~~او استظهاری هرچه تمامتر تصور کرد و طمع ملک عراق عجم مستحکم گردانید و
# ~~امیرزاده سعد وقاص را دلداری بسیار نمود وگفت:
### | بیت
# تو سروی و سوی چمن آمدی %~% سوی خا نهآ خویشتن آمدی
# به پیش تو آریم بی گفت وگوی %~% اگر شیر مرغت کند آرزو
# و بسطام را نیز بعد از گرفتن سلطانیه به چند روز بگذاشت و تربیت فرمود.
# ~~چون امیرزاده سعد وقاص دل بر اقامت آن موضع نهاد، خواست که آغرق و
~~متعلقان
# ~~را که در قم گذاشته بود، پیش خود برد. این معنی با امیر قرایوسف
~~بازنمود. [امیر]
# ~~قرایوسف اخی فرج پسر امیر بسطام را با جمعی مصاحب نوکران امیرزاده سعد
~~PageV01P589
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0667.png)

# ~~وقاص مقرر گردانید که به قم روند و کسان امیرزاده سعد وقاص را پیش او1
~~رسانند.
# ~~چون به حوالی قم رسیدند، آقابیگی(1) حرم محترم امیرزاده سعد وقاص بنت
~~امیرو
# ~~امیرزاده اعظم سعید شهید امیرانشاه گورکان - نورالله مرقدها وزاد
~~عصمتها و
# ~~عظمتها2(2) - زنی3 عاقله داهیه عالی همت بزرگ نهمت [بود] و از حرکت
~~امیرزاده
# ~~سعد وقاص به غایت متفکر و ملول خاطر4 از این حال واقف گشته در آن تاملی
~~کرد
# ~~و از عاقبت آن بازاندیشید و پیش خاطر آورد که ما در مملکتی بیگانه
~~افتیم و ایشان
# ~~ما را یاغی میخوانند و سعد وقاص غلطی کرده است و پیش ایشان رفته.
### | شعر
# ز دشمن نیاید به جز دشمنی %~% به فرجام هرچند نیکی کنی
# چه جوئسی زدشمن همی مردهی %~% ز کژدم نیاید به جز کژدمی
# زشب روشتائی بجوید کسی %~% کجا بهره دارد زدانش بسی
# ~~لحظه فلخطه شاید که قصد او کنند و بعد از آن حال ما در میان آن قوم
~~چگونه باشد؟
# ~~این مطارحه با نفس خویش در میان آورد. از ms448 آنجا که کمال تدبیر و فرط مکر
~~و بعد
# ~~غور او بود، تعبیهیی انگیخت و نوکران خود را مستعد گردانید. چون آن
~~جماعت
# ~~برسیدند، مجموع را گرفته تمور شیخ و قتلغ خواجه5 و شیخ حسن زنده و شیخ
# ~~علی زنده را که بیشتر بادی6 بر حرکت [امیرزاده] سعد وقاص بدان جانب
~~ایشان
# ~~بودند، به قتل آورد «هذا جزاء من قابلالنعمة بالعفران »(3) سرهای
~~نامردان [را] آن
# ~~شیرزن به دست شیرزاد نو کرخویش پیش بندگی حضرت فرستاد و حضرت سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - آن زن را بدین مردانگی تحسین و
~~احسان7
# ~~فراوان فرمود.

PageV01P590

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0668.png)

# ~~وقایع سال 818 هجری
### | شعر]
# نوکان النساء بمثل هذی %~% لفضلت النساء علی الرجال(1)
# ~~از حضرت سلطنت شعاری امداد عنایت وافواج مبرات بدیشان واصل گشته،
~~شیرزاد
# ~~را تربیت فرمود و شیرعلی نوکر امیرزاده رستم را با او همراه گردانیده
~~ایشان را
# ~~استمالت و دلداری نموده به طرف قم [و آن ولایت] روانه فرموده خوشدل
~~گردانید1
# ~~ووالله اعلم].
# ذکر یاغی شدن امیرزاده بایقرا بهادر2
# چون قضیه امیرزاده سعدالدین3 سعد وقاص و رفتن او به جانب امیر [قرا]
# ~~یوسف - چنانچه شرح داده آمد - به وقوع پیوست، از وقوع این حادثه و حدوث
# ~~این واقعه، ممالک قم وکاشان و حوالی آن تا همدان محل فتنه وتشویش گشت.
# ~~امیرزاده اسکندر را حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه
~~-
# ~~بعد از فتح اصفهان بر موجب شفقت صلهرحم پیش برادرش امیرزاده رستم
~~فرستاده
# ~~بود - چنانچه ذکر آن گذشت - بعد از آنکه امیرزاده رستم او را میل کشید،
~~(2)
# ~~حضرت سلطنت شعاری این معنی از امیرزاده رستم پسندیده نفرمود، اشارت
~~عالی
# ~~به نفاذ انجامید که امیرزاده اسکندر پیش امیرزاده بایقرا رود که او
~~برادر خردترست
# ~~و شفقت او بهتر4 باشد و تعهد احوال او زیادت5 نماید.

PageV01P591

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0669.png)

# چون امیرزاده اسکندر با بایقرا ملحق شد، شب و روز در تدبیر آن بود که
# ~~به چه نوع آن مملکت را به هم بر ms449 آرد، در آب و آینه صورت فتنه میجست و
~~در
# ~~خواب و بیداری طلب واقعه می کرد. اگرچه از حلیت بینائی عاطل شده بود،
~~در
# ~~فتنه انگیزی و فساد جوئی که «الفتنة اشد من القتل »(1) بینایان را
~~اسبی2 و رخی
# ~~طرح(2) میداد. این صورت را فرصتی دانسته غنیمت شمرد2 و با امیرزاده
~~بایقرا
# ~~صلاح امور ملکی در مطارحه افکند، رای و تدبیر بسیار اندیشیدند و به
~~انواع
# ~~فصول پر فضول در میان آورد. گفتند: به هیچ وجه خود در این سرحد نمیتوان
# ~~بود. ساعة فساعة امیرزاده سعد وقاص با لشکر امیر [قرا] یوسف نویان3
~~برسند و
# ~~آن زمان مجال ندهند، پیش از آن فکری میباید کرد. آخرالامر به اغوای
~~جمعی
# ~~مفسدان شریر و اغرای4 قومی فتان شورانگیز بعد از تدبر و تشاور از سخافت
~~عقل
# ~~و سوء تدبیر این خیال کژ5 با خود راست گرفته که به شیر ازمیباید رفت و
~~[مملکت]
# ~~فارس به دست فرو گرفت.
### | [بیت]
# ا3ا ارادالله رحلة دولة %~% من دار قوم اخطا التد بیرا(3)
# ~~و چون اقتضای مرور دهر و استدعای جنبش6 چرخ آن بود که کار ممالک فارس
~~از
# ~~دست حوادث در پای افتد و آن اعجوبه انگیخته اشکال فلکی و نتیجه قران
~~نحسین
# ~~که در سرطان بود، عظیم موثر افتاد. امیرزاده بایقرا را شیطان غرور در
~~آشیان دماغ
# ~~بیضه نهاد و سکر شباب وجنون بطر، بل سابقهآ قضا و قدر او را در ورطهآ
~~خطر PageV01P592
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0670.png)

# ~~انداخخت تا قصد ممالک شیر از را میان بسته آن عزیمت در ضمیر مخمر و در
~~دلها
# ~~مصور شد، توجه به جانب شیراز مقرر کردند و به اتفاق امیرزاده اسکندر
~~عازم [آن
# ~~طرف] شدند.
### | بیت]
# ببینیم تا گردش روزگار %~% چه گوید براینرأی نااستوار
# در این اثنا نوکر امیرزاده اسکندر، مراد تلبه عاقلی کرد و از او گریخته
~~به
# ~~اصفهان رفت و امیرزاده رستم بهادر1 را از مکنون مکیدت و مضمون عقیدت
~~ایشان
# ~~خبردار گودانید. امیرزاده رستم را ms450 چون علم به اندیشه مخبط ایشان محیط
~~شد، گفت:
# ~~ایشان به سودای طمع سلطنت شطط(1) و شیطنت آغاز نهادند و مورد صفای
~~عقیدت
# ~~به خاشاک خداع و مکیدت مکدر گردانید، دفع این حادثه از واجبات است،
~~جمعی-
# ~~را نامزد فرمود که به سر راه ایشان روند و سعی نمایند که عقد جمعیت
~~ایشان از
# ~~یکدیگر گسیخته گردد و امیرزاده اسکندر را شقاوت بخت و نحوست طالع باعث
# ~~و محرض(2) او بود ودر دارالقضا «لیقضی الله امرأ مفعولاء»(3) قضاء وقدر
~~چنین
# ~~تقدیر کرده بود،2 بار دگر در مطمورهآ(4) مذلت و هاویهآ هوان افتاد تا
~~در حوالی
# ~~جربادقان لشکر اصفهان بدیشان رسیده به دست الوس واصیل بیک گرفتار آمد،
~~او
# ~~را مقید ساخته به اصفهان پیش امیرزاده رستم زمان3 بردند.
# چون این حال واقع شد، امیرزاده بایقرا را بدین سبب وهنی4 در عزیمت
# ~~پیداگشته تیغ قصد در نیام توقف و تیر سعی در جعبهٔ‌ تخلف ماند، به
~~گندمان رسیده،
# ~~چند روز آنجا توقف نمود. در این حال خبرمخالفت ایشان و توجه به جانب
~~شیراز PageV01P593
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0671.png)

# ~~به امیر و امیرزاده اعظم نبوی الاخلاق و ملکی الشیم خسرو جوانبخت
~~امیرزاده1
# ~~ابراهیم سلطان بهادر- خلدالله ملکه [و سلطانه]- رسید و از ترقب(1) حساد
~~و
# ~~سگالش(2) اضداد آگاه گشت، ارکان دولت واعیان حضرت خود را جمع کرده قرعه
# ~~مشاورت انداختن گرفتند. بعد از استشارت و تأمل و کنکاج(3) و تدبر صواب
~~چنان
# ~~دیدند که روی به تقدیم ابواب مراسم حرب آورده قیام2 به مصالح جنگ و
~~ترتیب
# ~~اهبت سلاح و استکمال آلت مبارزت و استعداد روز عناد نمایند.
# جمعی از نو کران امیرزاده اسکندردرشیر از مانده بودند، مثل سونج خواجه
# ~~و اردوان3 و مزید باشلق از ایشان متوهم شدند که نباید فتنه انگیزند
~~وخروجی کنند.
# ~~مجموع را بند کردند و مصاحب پیر علی پسر دینار به جانب خراسانات روان4
# ~~گردانید. ایشان چون به خان حبش رسیدند، میانه ابرقوه ومشهد مادر سلیمان
# ~~علیه السلام فرصتی یافتند و پیر علی ms451 پسر دینار را به قتل آوردند و
~~متوجه جانب
# ~~امیرزاده بایقرا شدند. چون آنجا رسیدند، او را بر تأنی ملامت و بر
~~تعجیل
# ~~تحریض5 نموده به انواع تحریک او کردند که:
### | شعر
# جها نگیری توقف بر نتابد %~% جهان آن کس برد کو به شتابد
# ~~تا باز یک جهت گشته عازم شیرازشدند و ازطرف شیر از امیرزاده جوانبخت
~~امیرزاده
# ~~ابراهیم سلطان بهادر - خلد] الله] ملکه - لشکری ساخته گردانیده دل
~~برمقاومت بنهاد
# ~~و مستعد و متشمر جنگ گشته روی به راه آورد. در حوالی بیضا سواد طرفین
~~به هم PageV01P594
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0672.png)

### | 595
# ~~رسیدند. جنگ را ساخته و نبرد را آماده گشته:
### | شعر
# # همه به تیر نشاندن بسان آرش نیو(1) %~% همه به تیغ گشیدن چورستم دستان
# # سنان گرفته و اندرگمان نهاده خد نگی %~% عنان گشاده و از بهر جنگ بسته
~~میان
# امیرزاده بایقرا1 درع عصیان در پوشیده سپر خلاف در روی2 کشید، قاعده
# ~~مروت از میان برداشته طریق خلاف پیش گرفت.3
### | ومصراع]
# دو رویه صفدران صف درکشید ند
# ~~نفیر نای و خروش کوس آشوب صدا در طاس نگون گردون انداخت و آوازهآ نعره
~~و
# ~~فریاد به قمهآ پروین و قبه چرخ برین رسید، مبارزان در صف نبرد آمدند و
~~دلیران
# ~~معر که آهنگ حرب4 کردند.5
### | شعر
# از غریوکوس شد سقف هوا پرمشفله
### | وزفروغ تیغ شد روی زمین پر مشعله
# جوش خروش از لشکرگاه بر آمد و صدای نعره مردان در کوه و صحرا
# ~~افتاد. اهوال قیامت و اشراط (2) ساعت روی نمود و خوفی و ترسی عظیم در
~~خلایق
# ~~اثر کرد. دراین اثنا بعضی از نوکران امیرزاده ابراهیم سلطان بهادر مثل
~~شیخ چهره
# ~~و مسعود شاه شول و غیره، منهاج غدر وطریق نقض عهد سپردند و در زمرهآ نو
~~کران
# ~~امیرزاده بایقرا منحصر6 شد. آن متمردان در روی مخدوم و مخدومزاده خود
~~تیر عناد PageV01P595
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0673.png)

# ~~انداختند و تیغ خلاف کشید «غیرراجین1 حشمته و لاراعین حق نعمته ولا
~~معتصمین
# ~~من الجفاء والوفا بعصمه(1)» امیرزاده ms452 بایقرادندان طمع درملک شیراز
~~فروبرده، شست(2)
# ~~بی آزرمی به مخاصمت بگشاد و تیر بیداد از کمان معاندت روان گردانید، از
~~طرفین
# ~~کشش و کوشش بسیار [کردند] و مقابله و مجادله را بی شمار افتاد تا به
~~حدی که
# ~~امیرزادهآ جهان2 ابراهیم سلطان بهادر - خلدالله ملکه - را مجال توقف
~~نماند، عنان 5
# ~~از میدان جنگ برتافته متوجه جانب ابرقوه و آن نواحی شد.
### | شعر
# فه یکسان بگرده سپهر بلثد %~% گهی شاد دارد گهی مستمند
# و امیرزاده بایقرا روز جمعه به دروازهآ شیراز رسیده واقف شد که امیرزاده
# ~~جهانیان به شب به شهر آمدهاند و مهد عالی طوطی آقا و آن قدر وجوه که
~~میسر بود،
# ~~برداشته - چنانچه ذکر رفته - به ابرقوه فرمودهاند تا چاشتگاه بیرون درب
~~اصطخر
# ~~سوار بایستاد و چون شهر از پادشاه خالی بود، جماعتی از سادات و قضات و
# ~~غیره بیرون آمدند و امیرزاده بایقرا را به شهر بردند. چون3 خبراین
~~واقعه به امیرزاده
# ~~رستم رسید، امیرزاده اسکندر را که خمیر مایهآ آن فتنه و مادهآ آن آشوب
~~بود، به قتل
# ~~رسانید.
# و چون امیرزاده بایقرا به شیراز رسید، مفسدان فتنه انگیز و فتانان
~~فسادجوی
# ~~از خسایس الناس و مردم اوباش برخود جمع کرد و نیندیشید که سطوت بأس و
# ~~صولت قهر و بطش حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ایام سلطنته - دمار
# ~~از نهاد آن خاکساران بر آرد.4 PageV01P596
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0674.png)

# ~~وقایع سال 818 هجری
# ~~ذکر عزیمت حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملگه و سلطانه-
# به جانب فارس کرت ثانی به مبار کی.
# چون خبر مخالفت امیرزاده بایقرا - چنانچه شرح داده آمد - به بارگاه
# ~~همایون که قبلهآ امانی و مقصد آمال است، انها(1) کردند و اعیان حضرت
~~وارکان
# ~~دولت حال تمرد و عصیان و امارات بغی و طغیان او عرضه داشت و انحراف از
# ~~جاده طاعتداری و سلوک طریق کفران نعمت وبغی به موقف عرض رسانید، حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - همت و عزیمت پادشاهانه بر
~~تدارک ms453
# ~~و تلافی آن حال موقوف و مصروف گردانید و رای جهان آرای که صبح نورافزای
# ~~[روز] معضلات و مصباح ظلمت زدای شب مشکلات است و ذریعهآ (2) فتح باب
# ~~جهانستانی و مفتاح عالم گشائی:
### | (بیت]
# # حر رأی روشنت نه کلید جهان بود %~% درکام فقل شب3 شکند پردە4آ نهاد
# ~~چنان اقتضا فرمود که پیش از آن که او را قوتی پیدا گردد و شوکت و عدتی
~~روی
# ~~نماید، تدبیر دفع آن حادثه میباید اندیشید که گفتهاند:5
### | شعر
# درختی که اگنون گرفتست پای %~% به نیروی شخصی بر آید زجای
# وگر همچنان روزگاری هلی %~% به گردونش از بیخ بر نگسلی
# سر چشمه شاید گرفتن به بیمل6 %~% چو پر شد نشاید گرفتن به پیل
# ~~امیر جلالالدین فیروزشاه را با چند قشون مرد آراسته مقرر فرمود که از
~~راه یزد
# ~~بروند و در ابرقوه به مخدوم و مخدومزاده عالمیان ابراهیم بهادر7 سلطان
~~پیوندد PageV01P597
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0675.png)

# ~~و به اتفاق در ازالت خلل آن نواحی وازاحت(1) علل آن اطراف کمر انقیاد و
~~امتثال
# ~~بندند و امیر اعظم امیرشاه ملک را با لشکرها بر عقب1 مقرر گردانید که
~~بر عقب
# ~~جماعتی که پیشتر به جانب ری رفتهاند2 روانه گردد و امیر شیخ لقمان
~~برلاس را به
# ~~جانب ختلان فرستاد که لشکرهای آن نواحی جمع گردانیده به اردوی همایون
~~رساند
# ~~و به باقی اطراف ممالک فرمانها به دعوت عساکر منصور3 اصدار فرمود.
# فرستاد نامه به هر کشوری %~% به هر نامداری و هر مهتری
# ~~در اندک مدتی لشکر بسیار به استعداد بی شمار جمع شد.
# چو شد کار لشکر همه ساخته %~% وزیشان دل شاه پرداخته
# ~~رایات خورشید فر - لازالت خافقة بالظفر(2) - در هفدهم جمادی الاخر سنه
~~ثمان عشر
# ~~و ثمانمایه از دار السلطنهآ هرات - صانهاالله تعالی عن الآقات
~~والبلیات4 - سر به
# ~~گردون افراخت.
### | [بیت]
# ز بشکر همه گشور آمد به جوش %~% زگیتی بر آمد سراسر خروش
# به شبگیر گاه خروش خروس %~% زهر سو همی داشت آوای5 گوس
# ~~و موکب همایون زیادت ms454 از عدد شهب و قطر سحب(3) بر هیأتی که از هیبت آن
~~شیر
# ~~در زمین چنگال و عقاب از هوا پر وبال بیفکندی، در حرکت آمد:
~~PageV01P598
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0676.png)

### | شعر
# [بجیش جاش بالفرسان1 حتی %~% صار2 البر بحرأ من سلاح](1)
# # بر علد لشکرش وقوف ندارد %~% چهره گشاپندهآ یقین وگمان را
# # طاقت3 یک موج او که راست که طوفان %~% صد یک آن بود و غوطه داد جهان را
# ~~چون به مزار متبرک شیخ الاسلام احمد جام(2) رسیدند، جاسوسی ازامیر4
~~قرایوسف
# ~~در میان لشکر گرفتند و بعد از تهدید و وعید اعتراف نمود، احوال آن طرف
~~از او
# ~~معلوم گشت. هم در آن ایام نوکر امیرو امیرزاده اعظم اعدل کامکار فیروز
~~بخت دولت
# ~~یار سعادت شعار - مغیثالحق والدنیا والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه - رسید وخبر رسانید که محمدخان پادشاه مغولستان دعوت حق را لبیک
~~اجابت
# ~~داده5 از مجامع انس به حظایر(3) قدس پیوسته و نبیره خضر خواجه نقش جهان
# ~~پسر شمع جهان را در آن دیار قائم مقام او به سلطنت نشاندهاند، آری:6
### | شعر
# فراوان غم و شادمانی شمرد %~% برفت و جهان دیگری را سپرد PageV01P599
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V01_0677.png)

# حضرت سلطنت شعاری در ثالث رجب المرجب هوا و زمین عرصهآ نیشابور1
# ~~به غبار مواکب و نعال مراکب مکلل ومهلل گردانید. چون به حدود بسطام
~~رسیدند،
# ~~امیر علاءالدین علیکا سید امیر علی کیا که از2 آمل و ساری از روی
~~هواخواهی و
# ~~خدمتکاری بر حسب صفای عقیدت و خلوص طویت کمر فرمان برداری و مطاوعت
# ~~بسته آمده بود،3 به شرف زمین بوس رسید4 و به تربیت و عنایت مخصوص گشت.
# ~~هم در آن ایام به جهت ترتیب لشکراجازت [مراجعت] یافته به ولایت خود
~~معاودت
# ~~نمود.
# امیر اعظم] امیرشاه ملک که پیشتر رفته، در آن ایام در حدود مازندران بود،
# ~~یه جهت آنکه زودتر به لشکرهائی که قبل ازاو رفته بودند، پیوندد، اجازت
~~خواسته،
# ~~درهفدهم رجب به تعجیل متوجه آن طرف گشت.
# در بیستم رجب امیر ms455 حسن کیا از قلعهآ فیروز کوه به بندگی حضرت رسید و
# ~~صدق طواعیت و خدمتکاری و خلوص اذعان و فرمانبرداری به اظهار رسانید.
# در ششم شعبان المعظم نو کر امیر معصوم5 برادر بسطام از اردبیل به اردوی
# ~~همایون رسیده شرف بساط بوس دریافت و به عز عرض نواب کامیاب رسانید که
# ~~امیر6 قرایوسف در حوالی تبریز نشسته است.
# در آن ایام حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چنان
# ~~مقررفرمود که لشکرها متوجه شیر از گشته چون به دار الامان اصفهان
~~رسند،7 امیرزاده
# ~~رستم نیز با لشکرهای خود بدیشان ملحق گشته عازم شیراز شوند و ایلچی
~~دیگر
# ~~پیشتر] پیش مخدوم ومخدوم زاده جهان وجهانیان - مظفر الحق والدین -
~~ابراهیم
# ~~سلطان فرستاده بود که امیر جلال الدین فیروزشاه و لشکرهای آن جانب
~~متوجه
# ~~شوند، چنانکه به وقت رسیدن عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی - به مقام
~~کوشک
# ~~زر به یکدیگر ملحق شوند و به اتفاق عازم شیرازگردند. بر موجب فرمان
~~همایون
# ~~از طرفین متوجه گشته در قصر زرد به هم پیوستند.8
### | بیت
# بر این گونه رفتند تا قصر زرد %~% ز گحرد سپه شد جهان لاجورد PageV01P600
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0010.png)

# ~~چون لشکرها به یکدیگر ملحق شد، متوجه جانب شیر از شدند:
# خبر شد به شیر از کآمد سپاه %~% از آن بیش کاندر بیا بان گیاه
# ~~از وصول این خبر امیرزاده بایقرا در مضیق تفکر و طریق تحیر فرومانده
~~سپاه غم
# ~~و اندوه بر صحن سیینهآ او استیلا یافت و اندیشههای ثابت قدم که دفع
~~پذیر نبود، در
# ~~ساحت ضمیر او جای گرفت. فاما به طریق تجلدی خود را میداشت و با وجود
# ~~عجز دم اصرار و استکبار میزد و با اصحاب و اعوان خود می گفت: این فوجی
# ~~است از عساکر حضرت سلطنت شعاری که بدین طرف نامزد فرموده و ایشان آوازه
# ~~رسیدن رایات همایون به جهت تخویف(1) ما درمیاندازند.
# چون امیر و امیرزاده اعظم ابراهیم سلطان بهادر و امیرزاده رستم و امیر
# ~~جلال الدین ms456 فیروزشاه با عساکر منصور برسیدند، امیرزاده بایقرا چهار
~~دیوار حصار
# ~~را ملجاه و گریز گاه و مأمن و پناه ساخت.
### | [بیت]
# صبح تیفت چمو از نیام بتافت %~% آفتای آسمان حصار رفت
# و از این طرف رایات همایون در نهم شعبان به [ظاهر] قم نزول فرمود و در
# ~~چهاردهم بلدهآ کاشان محل و مقام اردوی اعلی گشت و در بیست ویکم دار
~~الامان
# ~~اصفهان مضارب خیام(2) و مراکز اعلام شد.
# روز دیگر نوکر امیر و امیوزاده سعادتمند ازجمند ابراهیم سلطان بهادر1
# ~~خلد ملکه از شیراز برسید2 و خبر رسانید که امیرزاده بایقرا در شیراز
~~نشسته است.
# ~~به ورود این خبر3، عزایم پادشاهانه که همنشین فتح و ظفر و قرین قضا و
~~قدر است،
# ~~از مواضع دشت مهیار(31) بر عزیمت4 ایلغار به جانب شیراز در حرکت آمد و
~~پای PageV02P601
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0011.png)

### | ز بدة التواریخ
# ~~در رکاب فلکسای ادهم زمین پیمای آورد و ابروار بر نوند بادسیر کوه نورد
~~سوار
# ~~گشت به سبک تکی:
### | شعر
# گر سر امسال بیرون خیزد ار بیرون کنیش
### | ورعنانش باز پس خواهی1 نعیرد پای باز
# ~~گاه بر تیغ کهسار چون نخجیر به سنگ میخاست وگاه بر روی آب به سان ماهی
# ~~شناور میشد. ته در جستن دست صبا به عنان او میرسید و نه در رفتن پای
~~نکبا(1)
# ~~رکاب او میسود. سپاه نصرت بر یمین و حشم ظفر بر یسار، متوجه شیر ازگشت
# ~~در ثالث رمضان المبارک [عمت میامنه ](2) رایات نصرت شعار وکوکبهآ
~~ظفرنگار و
# ~~اعلام فتح پیکر و چتر فرخ اختر به ظاهر شیراز رسیده سرای پردهآ همایون
~~باز
# ~~کشید قد.
# چون امیرزاده بایقرا را وصول رایات همایون و مواکب منصود به تحقیق
# ~~پیوست به بدیههآ رای بیاعمال فکرت دانست که روی آیینه مقر و مفر2 از
~~زنگ و
# ~~غبار خطر سیاه و تاریک است و راه خلاص و نجات «اضیق من بیاض المیم و
~~صدر
# ~~اللثآیم»(3) حیله و روباه بازی مفید نیاید و در میدان جنگ ms457 تاب مقاومت3
~~ندارد. بر
# ~~اهل خرد پوشیده نباشد که دراج ضعیف تر کیب با عقاب جان شکر دعوی برابری
# ~~نتواند کرد و عصفور حقیر بنیت با باز اشهب(4) دم مساوات نیارد زد و
~~روباه عاجز
# ~~در مقابلهآ شیر شرزه نتواند آمد و خفاش شبگرد تاب چشمه پر نور خورشید
~~روشن PageV02P602
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0012.png)

# ~~و  818 هجری
# ~~تاب ندارد.
# چودر یابه موج اندر آید زجای %~% ندارد دم آتش تیز پسای
# در فشیدن ماه چندان بود %~% که خورشید تا بنده پنهان بود
# ~~در حال بی نظم امور وغا و ترتیب اسباب هیجا شمشیر و کفن گرفته نوکر خود
# ~~قشقلاق1(1) را به حضرت با رفعت مخدوم و مخدومزاده عالمیان امیر و
~~امیرزادهآ
# ~~اعظم نبوی الاخلاق وملکی الشیم نوباوهآ باغ شاهی وگل بستان فضل الهی
~~نورحدقهآ
# ~~ساطنت ونور حدیقهآ خلافت - معزالحق والدنیا والدین - امیرزاده بایسنغر
~~بهادر
# ~~[خان]- اطال الله فی دوام سعادات الدارین اعماره غایة الاعمار وبلغه
~~الی نهایة الامانی
# ~~والامال(2) - فرستاده طلب شفاعت نمود:
### | شعر
# که از بندهآید همیشه حناه %~% به امید عفو جهان پادشاه
# پشیمانم ازکار وکردار خود %~% در این داوریها زمن بود بد
# قضای خداوند پروردگار %~% چتین بود ای خر و تاجدار
# کنون بندهام تا چه فرمان دهی %~% و گر تیغ بر تارکم مینهی
# نپیچم سر از حکم وفرمان شاه %~% چهو شه کشتنی را ببخشدکناه
# امیر و امیرزادهآ جوانیخت - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - از روی قدرت
# ~~و شفقت و مرحمت شفیع گشته در بندگی حضرت اعلا - اعلاءالله تعالی - عرضه
# ~~داشت که اقدام بر امثال این افعال از بایقرا بدیع و صورت این تجاسر از
~~او منکر
# ~~وشنیع است. اما تا عاصی مرتکب معاصی نشود و مجرم بر اصدارفعل قبیح
~~اصرار
# ~~ننماید، آئینه عفو و صفح فروغ ندهد و پیکر احسان در معرض استحسان
~~نیاید.

PageV02P603

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0013.png)

### | شعر
# # زا بتدای دور عالم تا به وقت پادشاه %~% از بزر گان عفو بودست
~~اوقرودستان گناه
# هیچ لطیفه ازخصایص پادشاهان در مقابلهآ عفونیاید و هیچ خصلت ms458 ازخصایص
# ~~ملوک، فضیلت بخشیدن گناه ندارد که «لم یزل ولایزال»11) با کمال عزت و
~~جلال بر
# ~~جرائم و اوزار(2) بندگان گناهکار پردهآ ستر فرو گذارد و در عذاب و عقاب
~~ایشان
# ~~اهمال و امهال را مجال دهد تا ایشان بر قبایح افعال و معایب اعمال خویش
~~واقف
# ~~شوند و هنگام آنکه از در توبت و انابت در آیند و به قدم استغفار و
~~اعتذار1 بایستند،
# ~~توبه قبول کند و جراید آثام(3) ایشان را به نظر عفو و مغفرت ملاحظه
~~فرماید و
# ~~منشور [الایه] «من عمل منکم سوه بجهالة ثم تاب من بعده واصلح.»(4) به
~~توقیع
# ~~«عفاالله عما سلف» »(5) موشح در قبضهآ مراد ایشان نهد تا حقیقت این
~~معنی که
# ~~گفتهاند:
### | شعر
# اذا ما اتت من صاحب لک زلة %~% فکن انت محتالا لزلته2 عذر!(6)
# ~~روشن و هویدا گردد. اکنون اگر شاه اجازت فرماید او را با تیغ و کفن به
~~درگاه
# ~~حاضر گردانم.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - شفاعت فرزند
# ~~دلبند طولالله عمره قبول فرموده ملتمس او را به اجابت مقرون گردانیده
~~از مصحف PageV02P604
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0014.png)

# ~~اغضا وسوره اغماض [آیت] «لاتثریب علیکمالیوم*»11) برخواند وحسن
# ~~سیرت وبقای سریرت(2) این پادشاه جوان دولت چنان اقتضا نمود که رعایت
~~جانب
# ~~قرابت ومواصلت را به اقالت عثرت عین فرض داند والتزام طرف ملکت
~~فاسجح(3)
# ~~را که به گاه حشمت و جاه در ذمت کرم دین و قرض است.
### | شعر
# واد زکوة الجاه و اعلم بانه %~% بمثل زکوةالمال قم بصا بها(4)
# امیرزاده بایقرا در پنجم رمضان سنه ثمان عشروثمانمایه شرمسار و خجل از
# ~~شیر از بیرون آمده به بساط بوس حضرت اعلا مشرف شد. حضرت سلطنت شعاری
# ~~جناح مرحمت و رافت همایوار بر سر اوگسترانیده و ذیل عفو و تجاوز بر ذلت
# ~~و هفوات او پوشانید، از سر نوادر خطیات(5) و سوابق عثرات او برخاسته از
~~گذشته
# ~~در گذشت. اهالی آن مواضع مجموع سر بر خط فرمان نهادند و پای بر جادهآ
~~هوا ms459
# ~~و ولا بداشتند و حضرت سلطنت شعاری بعد از ظفر بر مراد و قمع و قهر
~~اضداد
# ~~غیر از دو سه تن که بنابر مصلحت عام ایشان را به یاسا خاص گردانید،
~~دیگر هیچ
# ~~فردی را از افراد بر دودلی و دو هوایی مواخذت نفرمود، چنانکه از فرط
~~کرم و
# ~~حسن اغضای او سزید، همگنان را بنواخت و به زیادت سیورغالات و انعامات
# ~~مخصوص کرد و شعار استشعار از روی کار ایشان برداشت تا جمله در مشرع
~~عذب(4
# ~~امان و مرتع خصب امن آسوده میباشند و دوام دولت و شمول نعمت این حضرت
# ~~از خدای عزوجل میخواهند و فرط این معدلت و فیض آن عاطفت اقتضا می کند
~~PageV02P605
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0015.png)

# ~~که تا نه بس روزگار تمامی اقالیم جهان در تحت فرمان و ضبط دیوان حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه [و سلطانه] - آید، انشاءالله وحده
~~العزیز.1
# ذکر حالاتی که بعد از واقعه امیر زاده بایقرا در آن حدود
# و نواحی2 به وقوع پیوست
# چون خاطر همایون از قضیهآ امیرزاده بایقرا فراغی یافت، روی به ضبط
# ~~مصالح ملک و تقویم معوج واصلاح فاسد و زجر متعدیان و قمع مفسدان آورده
# ~~امور سلطنت آن دیار که سمت اندراس پذیرفته بود و از جادهآ استقامت مایل
~~و
# ~~منحرف شده به قدر انتظامی پذیرفت، بار دیگر به عدل شامل حضرت سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله تعالی ملکه [وسلطانه] - کار عالمیان عموما وخصوصا
~~اهالی فارس
# ~~رونق و طراوتی گرفت. امیرزاده بایقرا چون از حرکت خود شرمسار بود و
~~مجال
# ~~ملازمت نداشت و نیز محل اعتماد نمانده بود و مردم بدنفس شریر فتنه
~~انکیز بسیار،
# ~~رای اعلا صلاح در آن دید که او را به طرف قندهار و گرمسیر روانه فرماید
~~تا در آن
# ~~حدود مصاحب امیرزاده قیدو باشد.
# چون امیرزاده بایقرا را بدان جانب فرستادند، اردوی همایون به اندرون
# ~~شهر شیراز در آمد و فرمان قضامضا و حکم قدر نفاذ بر آن جمله تنفیذ3
~~یافت که
# ~~امرای ms460 هزارجات و تومانات4 و قشونات با عساکری که در اهتمام ایشان بود،
~~به
# ~~جانب علفخوارها روان شوند. امیر یادگار شاه و امیر نوشروان با تومانات
~~برانغار5
# ~~به طرف قلعهآ سفید(1) و شولستان وآن نواحی متوجه شدند و امیراعظم6
~~امیرشاه PageV02P606
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0016.png)

# ~~ملک با تومانات جوانقار1 به طرف شبانکاره و دارابگرد(1) و امیرزاده
~~رستم بن امیر
# ~~زاده] عمر شیخ بهادر به دارالامان اصفهان، چنانچه پیشتر مقرر شده بود و
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری بلدهآ شیراز را محل اقامت چند روزه ساخت.2 اصول و امرای
# ~~لرستان و شولستان صورت اطاعت و دولتخواهی بعه نسبت در گاه اعلا به جای
# ~~آوردند و با پیشکش و خدمتی متوجه درگاه آسمان سای که به حقیقت کعبهآ
~~آمال
# ~~صاحب دولتان و قبلهآ اقبال مقبلان است، گشتند. ملک گرگین از ولایت
~~لار(2) احرام
# ~~کعبهآ آمال بسته از راه خلوص3 هواخواهی و خدمتکاری به درگاه جهانپناه
~~حاضو
# ~~شد. هر کس که در آن ممالک اسمی و رسمی داشتند، به جملگی متوجه اردوی
# ~~همایون گشتند و به شرف بساط بوس مشرف شد. حضرت سلطنت شعاری از اصول
# ~~و فروع هر یک «علی حسب تفاوة اقدارهم و تباین مقدارهم»(3) فراخور خلوص
# ~~عقیده4 وحسن عبودت به عواطف ومراحم وانعام و اکرام محظوظ و ملحوظ
# ~~گردانید و مرارت و حرارت رعبی که در صمیم قلب و مذاق روح ایشان در قضیه
# ~~امیرزاده بایقرا متمکن شده بود، به جلاب ترحم وکشکاب(4) رحمت و رافت
# ~~ازالت آن لازم شمرد تا مطمئن ومستظهر گشته به اوطان و بلدان خودمراجعت
~~نمودند.
# حضرت سلطنت شعاری پیشتر ایلچی به جانب ششتر فرستاده بود، چون به
# ~~ششتررسید، سلطان اویس ولدشاه ولدبن شاهزاده شیخ علی بن سلطان
~~اویس5ایلچی PageV02P607
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0017.png)

# ~~را اعزازواحترام [تمام] نموده ایلچی خود مصاحب او پیش بندگی حضرت
~~فرستاد،
# ~~اظهاراذعان وانقیاد نموده طریقه خدمت و تواضع مرعی داشته با خدمت و
~~پیشکشی
# ~~مناسب در بلده شیراز به محل عرض رسید. حضرت سلطنت شعاری نیز ایلچی او
# ~~را تربیت ms461 و عنایت فرموده اجازت معاودت داد.
# اردوی همایون باقی عشرین رمضان المبارک در دار الملک شیراز1 - حصه الله
# ~~با لاعزاز - گذرانید. چون ماه روزه به آخر رسید و پیکر میمون هلال شوال
~~از
# ~~صحیفه چرخ آینه گون رخ نمود، ساکنان ربع مسکون ازقدوم غرهآ غرای
~~عیدرایات
# ~~نشاط و طرب بر طاق انگلیون(1) افراشتند:
### | شعر
# ووز طرب وخ نمود روزه به پایان رسید
### | وایت سلطان عید بر سر میدان رسید
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به جهت اقامت
# ~~صلوة عید که از معظمات شکوه دین و شعار اسلام است، عزیمت مصلا(2)
~~فرمود.
### | شعر
# # خوشا نسیم مصلا وآب رکن آباد %~% غریب را وطن خویش میبرد آز یاد
# اهالی شیراز در آن صورت و سیرت2 و شوکت و عظمت متحیر مانده از
# ~~همگی وجود همگنان فریاد و آشوب به خرگاه [چرخ] زرین کلاه رسید، زبان به
# ~~دعا و ثنا گشاده گفتند: PageV02P608
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0018.png)

### | شعر
# # طلوع کوکبه عید بر تو میمون باد %~% که هست طلعت تو بر جها نیان میمون
# # مخالف تو چوماه آزمحاق درکم وکاست %~% ولیک دولت تو چون هلال روز
~~افزونن
# ~~ذ کر نفویض ممالک قم وکاشان با نوابع ومضافات آن به [امیرزادهآ اعظم]
# ~~امیر الیاس خواجه بهادر1 بن امیر شیخ علی بهادر - غفرالله ذنو بهما2 -
# رای اعلای حضرت سلطنت شعاری مراقبت حدود ملکداری ورعایت شرایط
# ~~سلطنت و شهریاری، چنان اقتضا نمود که اطراف ممالک و اقالیمی که بار
~~دیگر به
# ~~تجدید داخل حوزهآ دیوان شد، به هرجانب یکی از امرای بزرگ که خلایق و
~~رعایا
# ~~و آفریدگان و برایا3 را در کنف عنایت و حمایت خود تواند داشت و ظلال
~~مرحمت
# ~~و معدلت و عنایت و شفقت بر مفارق ایشان تواند گسترید4 و مساعی مشکور در
~~آن
# ~~باب به ظهور رساند و غایت اجتهاد مبذول دارد، روانه گرداند. بعد از
~~تقدیم شرایط
# ~~استشارت واستخارت نویین اعظم کامکار خلاصهآ شهور و ادوار، خسرو امرای
~~جهان،
# ~~مرزبان عهد و تهمتن ms462 دوران، رستم روز رزم، حاتم گاه بزم، امیر الیاس
~~خواجه
# ~~بهادر بن امیر شیخ علی بهادر عمت معدلته و طابثراه که در محامات حوزه
~~مملکت
# ~~رکنی قوی و در رعایت شرایط هواداری و دولتخواهی محل اعتماد و آثار
~~معدلت
# ~~و نصفت در مخایل شمایل او روشن وهویدا [ست]، به جهت امارت حدود ممالک
# ~~قم و کاشان با توابع و لواحق آن و ری و رستم دار تاگیلانات با جملگی
~~مضافات و
# ~~منسوبات از لشکریان و عامهآ رعایا و اصناف طبقات از اعراب و تراکمه و
~~بلوچ
# ~~و خلج و صحرانشینان از اهل بدو(1) وحضر(2) به کف کفایت و حمایت او
~~تفویض
# ~~کرد که مال و معاملات آن مواضع در وجه ارزاق عساکری که ملازم او باشند،
~~PageV02P609
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0019.png)

# ~~صرف نمایند تا چنانچه از طهارت نفس و ذکاء عرق وکمال عقل و فرط شهامت و
# ~~وفور خرد و دانش و محاسن اخلاق وسوابق اخلاص و اختصاص او سزد، در
# ~~تمهید اسباب معدلت و نیکنامی دنیا و آخرت و تشیید مبانی مرحمت و
~~رستگاری
# ~~عقبی تقصیر جایزندارد واصناف خلایق را «علی تفاوت مراتبهم واختلاف
~~مناصبهم(1)»
# ~~به ملاطفت خویش مخصوص دارد و مقاصد هر یک را«علی حد الامکان»به حصول
# ~~موصول گرداند و ازددقیقهآ انز لوا الناس منازلهم(2له در هیچ حال طرفة
~~العینی خالی
# ~~نباشد، غافل نگردد:1 طوایف حشم ومتجنده را که حافظان حریم دولت
~~نگاهدارندگان
# ~~حوزه مملکتاند، به اندازه ایشان در ثبات قدم بندگی و حد خدمت رعایت و
# ~~مراعات و نواخت به واجب لازم دانند و در اوقات اثبات و اطلاق و اعطا و
~~انفاق
# ~~و استعراض لشکر و استکشاف(3) کمیت وکیفیت شماره و تقحص صدجات و
# ~~هزارجات به نفس خود قیام نماید و هر یک را که در نیکوخدمتی آثار مرضیه
~~به
# ~~ظهور رسانند، به انعامی لایق وتربیتی مناسب از ترحیب وتأمیل(4) و
~~زیادتی مواجب
# ~~و اقطاع مخصوص گرداند و همچنین اگر کسی در اقامت مراسم خدمتکاری تقصیری
# ~~ورزیده باشد، بعد ms463 ازتحقیق صائب1 واقامت الزام حجت و وضوح به نیت
~~ونومیدی
# ~~از الباس(5) رشد از برای سیاست حکم آن بر وی راند، چنانکه سبب انز جار
~~آن
# ~~کس و اعتبار دیگران گردد، و ثغور و سرحدها را به مردان معتمد گزیده و
~~دلیران
# ~~عاقل کاردیده مشحون و معمور دارد و حفظ و حمایت راهها که در رقبه همت
~~سلاطین
# ~~عهد فرض عین و عین فرض است، اهتمام تمام به تقدیم رساند و از حال
~~سرحدها
# ~~متفحص و آگاه بود پیوسته به حزم و احتیاط زندگانی کند و از فسادات
~~موصوفه
# ~~قبل الوقوع به استمداد دفع و اعداد موجبات تلافی و تدارک آن قیام نماید
~~و پیوسته PageV02P610
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0020.png)

# ~~منهیان(1) و جاسوسان به اقاصی بلاد روانه گرداند و از صلاح و فساد و
~~ضبط ممالک
# ~~و حفظ مسالک به قدر [قوت و] قدرت و امکان بر خبر باشد و مدام قاصدان و
# ~~نوکران به حضرت ما متواتر دارد و از احوال آن طرف اعلام و اخبار واجب
~~داند
# ~~و در استمالت رعیت و آبادانی ولایت و تحریض مردم به زراعت و عمارت
~~اجتهاد
# ~~تمام به جای آرد.
# فرمان قضا مضا به نفاذ پیوست که سکان آن مواضع امرا و وزرا و مشایخ و
# ~~مشاهیر1 و دهاقین و ارباب و اهالی و متوطنان [از اهل] بدو وبرو2اعراب و
~~تراکمه
# ~~صحرانشینان و غیرهم آن است که امیر مشار الیه را حاکم و آمروناهی خویش
~~دانند
# ~~و سلامت و امان در متابعت2 و مطاوعت فرمان او شناسند4 و در مهمات اعمال
~~و
# ~~معظمات اشغال به گماشتگان او بازگردند و کشف معضلات ورفع مشکلات
~~ازایشان
# ~~طلبند،5 بتخصیص جمعی لشکریان که در آن حدود متوطناند، اوامر و نواهی
# ~~او را متابعت ومطاوعت نمایند ومال و متوجهات دیوانی به برات(2) و نشان
~~نواب
# ~~او بگذارند و از مقتضای فرمان او تجاوز و عدول نجویند7 و در قهر مفسدان
~~وقمع
# ~~شریران طریق متابعت وموافقت او سپرند، بر موجب مثال ms464 واجب الامتثال
~~بروند
# ~~و از حکم وفرمان اوعدول نجویند تا «مرضی الاثر و محمود الخبر »(3)
~~باشند والسلام
# ~~علی من اتبع الهدی.8(4) PageV02P611
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0021.png)

# ذکر نوجه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه -
# به زیارت قطب آفاق2 [سلطان المشایخ] شیخ ابو اسحق کازرونی3(1)
# بر ارباب اولو الالباب روشن و پیدا و5 مبرهن و هویداست که تو کل
# ~~به بارگاه احدیت وتقرب به درگاه صمدیت وتحصیل سعادات دارین وادراک
~~مرامات
# ~~منزلین به وسیلت خدمت و متابعت اولیای دین و ذریعت ومحبت وارادت ارباب
~~که
# ~~به مقتضای آیت کریمه7 الذین یذکرونالله قیاما و قعودا و علی جنو بهم و
~~یتفکرون فی
# ~~خلق السموات والارض*»(2) از حال ایشان مخبر وحقیقت [الایه] الذین
~~احسنوا
# ~~الحسنی و زیادة4*(3) به صفت ایشان مشعر است تواند بود.
# ~~1) شیخ ابو اسحق کازرونی: ابو اسحق ابر اهیم بن شهر یار بن زادان فرخ
~~بن خورشید PageV02P612
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0022.png)

### | شعر
# احبألصالحین و لست منهم %~% لعلالله یرزقنی صلاحأ(1)
### | [بیت]
# زاهل صلاح ار نیم، کردهام %~% توسل به در گاه اهل شناخت1
# بنابر این معانی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -
# ~~بعد از فراغ خاطر از ضبط ممالک فارس و تعین امرا به هر جانب، عزیمت
~~زیارت
# ~~حضرت منوره مرشدیه - خصت بالانوارالقدسیه(2) - حضرت قدس منزلت و جناب
# ~~عرش مرتبت سلطان الاولیاء انام، حجة الحق علی قاطبة الایام ملجا ارباب
~~الهدایة
# ~~والتحقیق مخزن اسرار التائید والتوفیق هادی البرایا الی سلوک مناهج
~~الیقین منقذ
# ~~الوری عن شبهات الزیغ والتخمین،(3) شمع انجمن اهل عرفان آفتاب آسمان
~~صدق
# ~~و ایقان مرشدالخلق الی الحق:
### | شعر
# # سهی خلیل الله محرشد خلقه %~% رشید بنورالله فور قبره
# # توسل ار باب الهدایة با به %~% و مخزن آسر ار اثولایة صدره
# # فان رمت ار باب المنی بوسیله %~% الا ا نما خیر اثوسایل نذره(4)
# ~~کاشف اسر ار الالوهیة واقف علوم اللاهوتیه مقرب حضرت الخلاق الشیخ
~~المرشد ابواسحق PageV02P613
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0023.png)

### | ز بدة الوهریاع
# ~~خصه الله تعالی بافائین العز والکرم والبسه ازار الفضل والنعم. (1)
### | یتا ms465
# ثلاثة تشرفالدنیا ببهجتها %~% شمس الضحی وابواسحاق والقمر(2)
# ~~که در دنیا و عقبی صنادید اولیا و اعاظم اصفیا از فروع لمعات مهر فیض
~~مکرمات
# ~~او استفادت انوار معالم ومعارف کردهاند و ازپرتو اشعهٔ‌ خورشید مقامات
~~او اقتباس
# ~~شوارق(3) معالی و مکارم نموده پیوسته حضرت او کعبهآ اهل حاجات و قبله
~~ارباب
# ~~مناجات و ملجأ اصحاب ولایت و مقصد طالبان سبل(4) هدایت بوده و هست
~~نمود.
# ~~چون بدان مزار متبرک رسیدند که فی الحقیقه مقصد دعوات مقبول و مهبط(5)
~~برکات
# ~~مأمول ومصعد طالبان فوز(6) و نجات و ملجأ و ملاز(7) جویندگان علو درجات
~~و
# ~~مطاف صوفیان صف صفا ومعتکف ساکنان کوی وفاست، خاک عتبه عالیش ذرور(8)
# ~~آماق(9) کامکاران آفاق و حلقهآ در گاهش که گوشوار حوران1 فرادیس قدس و
# ~~سوار(10) ساعد حوریان جنة الماوی(11) شمع زرین لگن گردون پروانه نور از
~~اطاق PageV02P614
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0024.png)

# ~~وفایع سال 818
# ~~گنبد مرقد مبارک او ستاند که:
# # حدیث قبةآ زرین رواق سیمین طاق %~% کتا به ای است بر آیوان شیخ ابواسحق
# ~~جبین اخلاص و اعتقاد بر آستان فلک اشتباه آن حضرت مالیده وگل امید از
~~گلبن
# ~~عنایت وهمت آفتاب فیض آن جناب چیده شرایط1 تعظیم و تبجیل «و مایکون من
# ~~هذاالقبیل »(1) به جای آورد و سکان آن مزار را به تربیت ونواخت والتزام
~~انعام
# ~~و اکرام مخصوص2 و منصوص گردانید و به وقت مراجعت از کازرون(2) به زیارت
# ~~[شیخ معظم] قطب سماءالولایة مر کز دایرة الهدایه سیدی داود(3قدس نفسه و
~~نور
# ~~رمسه رسید وبه زیارت خرقه بهترین بهتران عالم اکمل وافضل مخلوقات سید
~~اولین
# ~~و آخرین محمدبن عبدالله بن عبدالمطلبعلیه افضل الصلوات و اکمل التحیات
~~معزز
# ~~و موقر و مکرم و مشرف شد.3 واز مجموع مزارات و مشاهد بزرگان استمداد
~~نموده
# ~~به راه کول(4) به4 شیراز معاودت نمود.
# باردیگر امیرزاده اعظم اعدل جوانبخت امیروامیرزاده - مظفر الحق والدین -
~~PageV02P615
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0025.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~ابراهیم سلطان بهادر را به تجدید منصب حکومت تختگاه سلیمان(1) مقرر
~~فرمود و
# ~~طریق شفقت ms466 و موعظت و حکمت و نصیحت مضمون این کلمات بر زبان راند که
# ~~اگر چشم زخمی روی نمود شاید که حکمت الهی در آن بوده باشد «و عسی ان
# ~~تکرهوا شیئا و هو خیر لکم* »(2) تا از رقدهٔ‌(3) غفلت و مستی نعمت
~~بیدار و هشیار
# ~~گردند و در عواقب امور بهتر نگرند و پشت به مسند اتفاقات دولت که عقلا
~~آن
# ~~را زیارت طیف(4) و سحابه1(5) صیف(6) خواندهاند، باز ننهند و از حادثهآ
~~زمان و
# ~~واقعهآ آسمان ایمان ننشینند «شکرأ لله»(2) که به ذات بی همال فرزندی
~~طول الله عمره
# ~~در مواطن ضرر و مواقف خطر از نواب زمان و مکارهآ حدثان آسیبی نرسید.
~~حالا
# ~~آن رنج به راحت مبدل شد و طایفهئی را که هو اجس خذلان و وساوس شیطان در
# ~~سینه و دماغ ایشان متمکن گشته بود، جزای اعمال و سزای افعال دیدند و
~~کشید،
# ~~اختارا او اضطرارا2 در ربقه طاعت آمدند و سر بر خط عبودیت نهاد. بعد از
~~این
# ~~به فیض فضل نامتناهی الهی رجای واثق است که هرروز رایات دولت عالیتر
~~وامداد
# ~~نصرت متوالیتر باشد، شکر این نعمت راکه حق سبحانه و تعالی ارزانی
~~فرمود،
# ~~باید که صورت «التعظیم لامرالله والشفقة علی خلقالله»(8) بر صفحه3آ
~~خاطر نگاشته PageV02P616
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0026.png)

# ~~معنی آن در عمل آرد. دیگر امرائی که در آن دیار ماندند، هر یک را بر
~~حسب مقدار
# ~~وتفاوت درجات به انواع اصطناع ومکرمت وفنون برومرحمت محظوظ و بهره مند
# ~~گردانید. نظام مملکت و رونق دولت به قرار معهود و رسم مألوف باز برد و
~~برقواعد
# ~~سداد واساس استحگام استقرار واستمراریافت. حاصل قصه آنکه احوال ممالک
~~فارس:
### | بصراع
# صار کماکان والعنآء زیاد1(1)
# ~~در این میانه بعضی از اهالی و متوطنان به سبب آن فتنه پایمال قضا و قدر
~~و دست-
# ~~فرسای(2) خوف و خطر گشتند. چون خاطر خطیر و ضمیر منیر حضرت سلطنت
# ~~شعاری از مهمات آن بلاد فارغ شد، عزیمت جانب کرمان تصمیم یافت.
# ذکر عزیمت ms467 همایون به جانب2 کرمان و آن نواحی
# در آن ایام که رایات همایون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه
# ~~- به ممالک فارس در آمد، ایلچی به جانب کرمان پیش سلطان اویس بن اد کو
~~فرستاد
# ~~و مضمون رسالت آنکه هر که را سعادت جاودانی در تمهید قواعد کامرانی
~~مساعدت
# ~~نمود و لطف صنع باری مثال طاعتداری و فرمانبرداری او را به توقیع «و
~~اولی
# ~~الامرمنکم»(3) موشح فرمود [و تعظیم وتنویهآ(4) ذکر او را به بیان «و
~~رفعنالک PageV02P617
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0027.png)

# ~~ذکرک*(1)» موقع گردانید] و در نفع دوستان و دفع دشمنان قدرت و نصرت با
~~رای
# ~~و رایت او هم عنان کرد ودر اعانت ابرار و اهانت اشرار صلاح و نجاح را
~~با رای
# ~~و رویت او هم رکاب ساخت، بر عامهآ خلایق و کافهآ برایا واجب و لازم است
~~که
# ~~احرام خدمت او بسته پای در حریم اخلاص نهند و دست در فتراک طاعتزده به
# ~~حبل متین دولت او تمسک جویند ، بتخصیص کسانی که به سوابق مرضی مستظهر
# ~~بوده و آباء و اجداد او در بندگی آن دولت وظیفهآ طاعتداری و ثبات قدم
~~ورزیدهاند
# ~~و امداد لواحق خدمت را به افراد سابق طاعت متواصل داشته و محلی معمور و
# ~~منزلتی مرموق ودرجهئی بلند و منصبی بزرگ یافته و حالا خلف صدق، اعنی
~~جناب
# ~~برادری به واسطهآ عنایت و تربیت ما در مسند امارت و سروری متمکن توقع و
# ~~چشم داشت ازطیب اعراق و کرم اخلاق [آن] است که چون بر مضمون این مفاوضه
# ~~واقف گردد، بی[توقف و] تردد و تفکر1 بدین جانب2 حرکت فرماید و در قطع
# ~~مراحل و طی منازل مسارعت نماید. چند کرت مکتوب نبشته آمده است و در
~~استدعا
# ~~و استنهاض(2) مبالغه نموده اثر اجابت پیدا نشد، مانع آن نهضت مبارک
~~معلوم
# ~~نیست، خرد و بزرگ، خاص و عام را مقرر و مصور است که امداد کرم و اعداد
# ~~نعم در حق او زیادت از آن است ms468 که در حق امثال و اقران او، اگر شرایط
~~اخلاص
# ~~و طاعتداری در اقامت وظایف خدمتکاری به جای آرد، دواعی همت ملکانه و
~~مساعی
# ~~مکرمت شاهانه بر قضیت3 «(من جاء بالحسنة فله عشر امثالها»(3) در تقریب
~~و ترحیب
# ~~و اکرام و انعام و آثار ثمره اخلاص و فر سعادت اختصاص ظاهر گردانید و
~~اگر
# ~~عیاذ] بالله از ربقه طاعتداری4 و مقتضای فرمان سر بتابد و خذلان و
~~عصیان روزگار
# ~~اورا دریابد وسوابق حقوق را به کفران و عقوق مقابله روا دارد و بخت بد
~~وساوس PageV02P618
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0028.png)

# ~~بدخدمتی بر دل و خاطر او گمارد و عزم درست خسروانه که به مزید اصابت
# ~~مخصوص باشد، بر موجب حکم ربانی که «ذلک بما قدمت ایدیکم4»(1) بواعث
# ~~ساست و حمیت را در تعریک او به واجبی تحریک دهد. بحمدلله قدرت مراعات و
# ~~قوت مکافات حاصل است.
# چون ایلچی به کرمان رسید وشرایط رسالت به ادا رسانید، سلطان اویس
# ~~ظاهرا تعظیم ایلچی کرد، اما در مبادرت به خدمت [و انفاذ خمول] تقاعد
~~نمود.
# ~~رسول که رجمان ضمیر و عنوان سریرت مرسل است، چنان تفرس کرد که سلطان
# ~~اویس پای از خط فرمان بیرون نهاده، از جادهآ متابعت و نهج مطاوعت
~~انحراف
# ~~جسته، خاطر آمدن پیش بندگی حضرت ندارد. به حضرت مراجعت کرد و از
# ~~مافی الضمیر او چنان بازنمود که در توجه به اردوی همایون عذری معلول
~~گفت. فاما
# ~~پیشکش وخدمتی علی الرسم(2) ترتیب داده بردست جمعی [از] نو کران مصاحب
~~والده
# ~~خود فرستاده است.1 چون جواب نه بر وفق مرام حضرت سلطنت بود، خاطر
# ~~شریف که مظهر الطاف الهی و مهبط انوار نامتناهی است، در قضیه مقدم از
~~غبار2
# ~~انحراف اثری داشت که به وقت فتح اصفهان او را طلب فرموده به عذری
~~نامسموع
# ~~تعلل ساخته بر موجب فرمان حاضر3 نگشته بود، این معنی ضمیمه آن شد، مزاج
# ~~مبارک موزع(3) خاطر و متنفر ضمیر گشته آتش عضب در سینه مشتعل شد، فرمود
~~که ms469
# ~~چندانکه4 او را به امثله و مخاطبات5 مشحون به انواع نصایح و مقرون به
~~اصناف
# ~~مواعظ تنسه و تحذیر نمودیم، نافع6 نیامد وجز اصرار بر لجاجت و استمرار
~~بر
# ~~شراست جوابی به احتیاط لشکر و ترتیب ساز و سلاح7 مثال فرمود. والده و
# ~~نو کران سلطان اویس را گرفته [آتش غضب در سینه مشتعل شده] با عساکر
~~دریا PageV02P619
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0029.png)

# ~~موج انجم فوج خاک حلم بادسیر عزیمت توجه به جانب کرمان مصمم گردانید.
# ~~کو کبه نصرت نگار و اعلام ظفر پیکر و چتر فرخ اختر از دارالملک شیراز
~~به
# ~~صوب کرمان در حرکت آمد و سرادقات(1) آسمان شکوه:
### | شعر
# به عزمی که گردش صبا در نیا بد %~% به جیشی که روی زمین بر بتا بد
# سحرحه به هنگام بانگ خروس %~% ببستند بر کوههآ پیل کوس
# تهمتن به اسب اندر آورد پای %~% بجنبید چون باد لشگر ز جای
# ~~امرای بهرام صولت پیل افکن1 و مردان دلاور شمشیرزن که نجوم آسمان عظمت
~~و
# ~~رجوم شیاطین2 اعدای مملکتاند، هر یک را به طرفی از اطراف کرمان نامزد
# ~~فرمود. چون به نواحی قصبهآ سیرجان3 رسیدند، حضرت سلطنت [شعاری] به
~~زیارت
# ~~مرقد منور و مشهد معطر شاه شجاع کرمانی(2) که جلوه گاه طاوسان سراچه
~~قدس و
# ~~تذروان ریاض کبریای سرابستان انس است، توجه نموده شرایط زیارت به جای
# ~~آورده عنان عزم4 به صوب تسخیر و تدمیر ساکنان و متحصنان قلعه سیرجان که
# ~~کاتبان [دیوان] بارگاه نیلوفری به خامهآ خورشید خاوری این ابیات بر
~~کتابهآ ابراجش
# ~~نوشتهاند:5
### | وشعر]
# فلک رااین سرافر ازی از آن است %~% که برجحی از حصار سیرجان است
# هوایش غیرت فردوس اعلی %~% زمینش جفت طاق آسمان است PageV02P620
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0030.png)

# ~~معطوف گردانید و معسکر1 ترتیب اسباب مکاوحت و تنسیق آلات محاصره از چپر
# ~~و منجنیق و عراده و امثال ذلک مشغول گشتند که از جوانب و اطراف پیرامون
# ~~حصار در آیند.
# در این اثنا - شیخ الاسلام الاعظم سید سادات العرب والعجم مهبط انوار
# ~~معارف ms470 ربانی مرکز دایره تاییدات آسمانی پیشوای سالکان طرق معرفت و
~~هدایت
# ~~مقتدای ارباب درایت - سید شمس الدین(1)- اسبغ الله [تعالی] ظلال بر
~~کاقه علی
# ~~قاطبة الانام و یدیم میامن انفاسه الی یوم القیام(2) - که از مشاهیر
~~مشایخ روزگاراست
# ~~از جانب کرمان برسید، چنانکه دأب2 و عادت حضرت سلطنت شعاری است، در
# ~~تعظیم سادات که مشرفند به نسبت حضرت رسالت و مخاطب بتخصیص مزیت
# ~~طهارت - کماقال الله سبحانه [و تعالسی] - لیذهب عنکم الرجس اهلالبیت و
~~یطهرکم
# ~~تطهیرا(3) سید مشارالیه3 را تعظیم وتبجیل تمام نمود، چه همیشه جوامع
~~ضمیرمنیر و
# ~~مجامع خاطر آفتاب اکسیر آن حضرت از روی اعتقاد برخلوص محبت و تأکد
# ~~مودت سادات ومشایخ و ارباب زهد و تقوی و اصحاب علم و فتوی منطوی است،
# ~~سید شمس الدین به مواعظ و نصایح و سداد4 و رشاد و تنبیهات و تلویحات
# ~~[مقبول] معقول و منقول زبان به شفاعت [الایه] «ان تعذ بهم فانهم
~~عبادک*»(4)
# ~~برگشاد «و ان تعفوا اقرب للتقوی6**»(5) برخواند و تقبل نمود که اگر
~~حضرت PageV02P621
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0031.png)

# ~~سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه1 - لشکر را از خرابی منع
~~فرماید و
# ~~عنان عزیمت به جانب خراسان معطوف گرداند، او به کرمان رود و سلطان اویس
# ~~را «شاء ام ابی»(1) به دار السلطنهآ هرات پیش بندگی حضرت آورد.
# حضرت سلطنت شعاری با وجود آنکه از سلطان اویس رنجیده بود، نفس
# ~~آن بزرگ [را] رد نفرمود و بر قول او اعتماد فرمود،2 شفاعت سید [را]
~~قبول(2)
# ~~کرد، عساکری که به جانب3 جیرفت و گرمسیرات و نواحی4 [کرمان] متوجه گشته
# ~~بودند، فرمان همایون به نفاذ انجامید که معاودت نمایند و ترک خرابی
~~گیرند. بر
# ~~موجب مثال و فرمان، لشکریان از آن مواضع که رسیده بودند، باز گشتند و
~~حضرت
# ~~سلطتت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - عنان کامکاری به طرف
~~دارالسلطنه
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن المکروهات والبلیات والعاهات والافات -
~~معطوف
# ~~گردانید5 [والله سبحانه و تعالی اعلم بالصواب].(2) PageV02P622
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0032.png)

# ~~ذکر ms471 حالات و واقعاتی که در شهور سنه تسع عشر و ثمانمایه1(1) به وقوع
~~پیوست.
# ذکر معاودت حضرت سلطنت شعاری به جانب خر اسان.2
# چون قضیهآ توجه کرمان به توسط شمس الدین و وعدهآ سلطان اویس درتوقف
# ~~افتاد، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - از قصبهآ
~~سیر جان
# ~~به عزیمت معاودت به جانب خراسانات2 حرکت فرمود. طوطیان ارواح در قفس4
# ~~اشباح به زمزمه «العود احمد»2) در پرواز آمدند. طاوس دولت را در گلشن
~~بیت-
# ~~الفرح جلوه استقامت داده،
### | شعر
# به فرخی وسعادت به خرمی وظفر %~% معین دولت ودین شه ستاره حشم5
# ~~از راه بیابان متوجه خراسانات6 گشته نواحی قهستان را مشرف و مفتخر
~~گردانید.
# ~~از خبر وصول موکب میمون 2واثر طلوع رایات همایون8 نه چندان بهجت وسرور
# ~~و فرح وحبور(3) به ساکنان هرات،9 بل افراد نوع انسان رسید.10
### | وشعر]
# که زبان وصق آن تواند گفت %~% یا قلم شرح آن تواند داد
# ~~کاتبان دیوان قضا و منشیان کارگاه عالم بالا منشور امل را به توقیع:
~~PageV02P623
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0033.png)

### | شعر]
# وصل الحق الی مرکزه %~% نزل الشمس ببیت الحمل(1)
# ~~موشح گردانیدند.
### | یت
# # وصول رایت نصرت شعار[خسر وملک]1 %~% چو روی دولت او برزما نه میمون باد
# # ز اشک دیدهآ اعدای حضر تش حاشا %~% سواد چهرهٔ‌ دنیا تمام گلگون باد]
# ~~دار السلطنهآ هرات از پایهلوای میمون گلشن و دیده انتظار اهالی خراسان
~~به غبار
# ~~موکب همایون روشن شد، به کرم عمیم ولطف قدیم ظل حفاوت و مهربانی بردانی
# ~~و قاصی واذناب ونواصی بگسترد، صغیروکبیر، وضیع وشریف پشت امن به دیوار
# ~~عافیت باز نهادند و در مهد امن وامان مستبشر(2) و مستروح(3) به عماد
~~عدل واحسان
# ~~مستظهر مستنجح(4) گشتند و وظایف حمد و شکر در حضرت مقدسه جهان آفرین
# ~~-عمت الاوه(5) به تقدیم رسانیدند.2
### | شعر
# # منت خدای را گه به تن جان رسید باز %~% جان رارسید مژده که جانان رسید
~~باز
# # سر و سهی که از چمن ملک رفته بود %~% سوی چمن چمان و خرامان رسید باز ms472
# # اعنی معین دولت و دین خسرو زمان %~% از ملک فارس سوی خراسان رسید باز
# چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله سبحانه و تعالی ملکه و سلطانه - که
# ~~ملجاء و ملاذ خواقین اسمان اقتدار است از سفر عراق به دارالسلطنه نزول
~~فرمود، PageV02P624
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0034.png)

# ~~وقایع سال 819 هجری
# ~~اکابر و اشراف از اطراف و اکناف متوجه اردوی همایون گشتند و هر یک
~~برحسب
# ~~مقدار و تفاوت اقدار به عواطف و مراحم بی نهایت ملحوظ و محظوظ شد.
### | [بیت
# از قدومت باز حاصل شد هری را چار وصف
# تا تو سوی آن خرامیدی به طبع شادمان
# حرمت بیتالحرام و بهجت ذاتالعماد
# رتبت سبع الطباق(1) و زینت دار الجنان]
# ذکر امیرک1 احمد و امیرزاده ایلنگیر وفکر فاسد ایشان
# چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - به دار السلطنهآ
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - نزول افضال و حلول اجلال
~~فرمود،
# ~~امیرزاده امیرک احمدبن امیرزاده عمرشیخ بهادر- طابثراهما - چنانچه
~~پیشترمشروح
# ~~و مفصل گشته است - که با مخدوم و مخدومزادهآ [عالم و] عالمیان - مغیث
~~الحق و
# ~~الدین- الغ بیک گورکان- خلدالله ملکهچه نوع مخالفت نمود وامرای او را
~~موسی کا
# ~~و محمدتابان و علی قوچین را به چه طریق به قتل آورد و حضرت سلطنت شعاری
# ~~قاعده شفقت و مهربانی ورعایت صلةرحم تموده از سر نوادر عثرات و سوابق
# ~~زلات او در گذشت و استمالت نامهئی - چنانچه مضمون آن نیز شرح داده آمده
# ~~است - بفرستاد و او را ایمن گردانیده طلب فرمود. امیرک احمد بدان
~~استمالت و
# ~~استظهار متوجه خراسان گشته، در این ایام که حضرت بساط بوس همایون3 مشرف
# ~~گشت و حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - به حکم
~~الماضی
# ~~لایذکر، ذکر بغی وطغیان [و خلاف] و عصیان او نیاورد و به زبان حال ناقل
~~این
# ~~مقال گشت که «اذا اقدرت4 علی عدوکفاجعل العفوعنه5 شکر آلقدر تک6 عنه»2)
~~رقم عفو PageV02P625
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0035.png)

# ~~بر هفوات و زلات او کشید و به زلال مرحمت و سلسال(1) مغفرت ms473 گرد
~~غوایت(2) و
# ~~ضلالت وغبار خوف وخشیت از چهرهآ آمال اوفرو شست و او را به محلی مرموق
# ~~و مکانی مغبوط1 فرود آمده بر قاعده به ملازمت حضرت سلطنت [شعاری] حاضر
# ~~میشد و در یرگهآ شاهزادگان موقر و محترم مینشست. بعد از چندگاه
~~امیرزاده
# ~~ایلنگیر بن امیرزاده ابابکر مصاحب شد و با یکدیگر به معاقرت(3) مشغول
~~می گشتند 5
# ~~تا به سبب خبث ضمیر دربند صنعت و حیلت شده فکرهای فاسد به دماغ راه
~~دادند
# ~~و جمعی مصاحبان و نو کران فتان فساد جوی ملازم گردانیدند تا افکار
~~فاسده و افعال
# ~~ذمیمه و تخیلات سلطنت و تسویلات(4) شیطنت که قتل و سفک(5) محمول ایشان2
# ~~باشد از ایشان به مسامع علیه رسانیدند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -3 تفحص و تفتیش
# ~~آن فرمود. به تحقیق پیوست که ذکر قصد و فکر غدری در میان دارند و در
~~مجالس
# ~~معاقرت به زبان می آورند وتدبیرات میاندیشند، از مصدوقه وفوق تدبیر
~~نامه تقدیر4
# ~~غافل واز مضمون کلام ربانی که «و سیعلم5 الذین ظلموا ای منقلب
~~ینقلبون3»(6) ذاهل،
# ~~در اثنای این حال و جست وجوی این مقال از پیش امیرزاده قیدو قاصدی رسید
~~و
# ~~معروض نواب کامیاب6 گردانید که امیرزاده بایقرا به تأدیب و تعریکی که
~~یافت،
# ~~متنبه نشد و همچنان خبث ضمیر و مکیدت عقیدت او باقی است به حیثیتی که
~~طایفه
# ~~اوباش هتاک سفاک را با خود متفق گردانیده قصد امیرزاده قیدو کرده است و
~~امیرزاده
# ~~قیدو آگاه بوده او را گرفته و موافقان او را به عالم عدم رسانیده و
~~امیرزاده بایقرا را PageV02P626
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0036.png)

# ~~وفایع سال 819 هجری
# ~~به سلاسل واغلال(1) مقید گردانیده موقوف اشارت حضرت سلطنت شعاری است تا
# ~~حکم همایون به هر صفت که نفاذ یابد، بر آن موجب تقدیم رساند.
# نواب عرضه داشتند که حقیقت «اقرب الاقارب عقرب العقارب»(2) به ظهور
# ~~رسید، قبایح افعال وفضایح اعمال ایشان از حد اغضا واغماض تجاوز نمود،
~~هرچند ms474
# ~~معلوم و محقق است که ایشان را کاری دست نمیدهد، اما مترصد التهاب
~~نوایر(3)
# ~~فتنهاند. نباید که ناگاه چشم زخمی رسد و محذوری روی نماید که تدارک آن
~~در
# ~~حیسز امکان نتوان آورد، چه به هیچ وجه برایشان اعتماد نماند، واجب آن
~~است که
# ~~تأدیب و تعریک1 ایشان به نوعی فرمایند موجب اعتبار سایر مخالفان
~~ومعاندان
# ~~باشد و استیصال وجودشان2 به صورتی نماید که مردم دوربین را دیدهآ عبرت
~~در آن
# ~~متحیر ماند وصغیر وکبیر و وضیع وشریف را مفهوم ومعلوم گردد که کفران
~~نعمت و
# ~~نسیان حقوق تربیت واسطهآ انهدام قصر حیات وامانی و انهزام خیل ثبات و
~~کامرانی
# ~~است .
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - با وجود این حالات
# ~~قاعده شفقت و مهر بانی رعایت نموده فرمان فرمود که امیرک احمد متوجه
~~خانه
# ~~کعبه شود و امیرزاده بایقرا را از آب سند بگذرانند تا در ممالک هند هر
~~کجا [که]
# ~~خواهد برود و امیرزاده ایلنگیر را به کنار دریا رسانیده اورا در کشتی
~~نشانند.
### | مصراع
# تا بخت وطالعش به کجا سر بر آورد
# ~~هر یک را چند کس ملازم گردانید که مصاحب باشند، مادام که از حدود ممالک
# ~~محروسه بیرون روند، شک نیست که هر که طریق جور و طغیان سپرد و راه بغی
~~و
# ~~عصیان مسلوک دارد و با پادشاه وقت و راعی روز گار کمر ظلم3 بندد و
~~شمشیر ظلم PageV02P627
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0037.png)

# ~~کشد و بر اولیای نعم و اصحاب دولت و ارباب الباب وخداوند همت مکر و غدر
# ~~اندیشند و زرق(1) و افتعال(2) کند1 سینه او هدف تیر نوایب زمان وحوادث
~~جهان
# ~~شود و کشتهآ تیغ بلیت وسرگشتهآ دشت محنت گردد و روزگار اورا مالیده
~~فاقه و ادبار
# ~~گرداند و مقهور و مهجور کند و از دولت و نعمت بی بهره و نصیب ماند.
# هر که تیغ بدی کشد بیرون %~% فلکش هم بدان بریزد خون
# ذکر دیوان نشستن حضرت مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان ms475
# با بسنغر بهادر [خان] - خلدالله ملکه و عدالته2 -
# حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - در تاریخ سنهآ تسع
# ~~عشر و ثمانمایه فرزند ارجمند سعادتمند نوباوهآ باغ [پاد] شاهی وشکوفهٔ‌
~~حدیثهٔ‌
# ~~الطاف الهی «مطلع العدل والاحسان منبع الامن والامان»3) مهر سپهر جلال
~~ماه فلک
# ~~اقبال، شهریار جوانبخت پسر تدبیر بلند همت ملک سیرت فلک سریرت کشانیده
# ~~معضلات ابواب انصاف بر آرنده بیخ ضیم(4) واصل اجحاف برازندهآ خلعت
# ~~ابهت و کامکاری فرازندهآ چتر سلطنت و شهریاری شهنشاهی که صحیفهآ خاطر
~~شریفش
# ~~محل نقوش حقایق ولوح ضمیر منیرش مهبط انوار دقایق است، دریای طبع
# ~~گوهرپاشش مخزن اسرار الهی وذهن نقادش مورد لطایف3 نامتناهی.
### | شعر
# # ز درک غایث علمش عیون مدر که قاصر %~% زکنه آیت نعتش نفوس ناطقه
~~ابکم(5)
# ~~امیرزاده بایسنغر بهادر - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه [و اوضح علی
~~العالمین PageV02P628
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0038.png)

### | 24
# ~~احسانه](1) - را مقرر فرمودند که به دیوان نشیند وداد دادخواهان و
~~انصاف مظلومان
# ~~از ظالمان بدهد و بستاند.
### | شعر
# هفریاد فریادخواهان رسد %~% به غور دل دادخواهان رسد
# ~~به قوت و شوکت انصاف استیلای تطاول غالب از مغلوب و تعدی و تغلب ظالم
# ~~ازمظلوم مندفع(2) گردانید. حضرت شهزاده ستوده ذات پسندیده صفات مبارک
~~منظر
# ~~پاکیزه [گوهر]1 چون روح منور و عقل مصور افسر فرخندگی برسر، سریر دیوان
# ~~را به قدوم خویش مزین گردانید، گاه به استماع قضیهآ دعاوی رعایا که
~~ودایع
# ~~آفر بدگارند و رعایت جانب تألف واستمالت ایشان به موجب کلکم راع و کلکم
~~مسئول
# ~~عن رعیته (3 واجب و لازم مشغول میگشت و درباب هریک بر طریق نصیحت و
# ~~نهج معدلت نبض امر جزم بفاحکم بین الناس بالحق*(4» حکم میفرمود و گاه
~~به نظر
# ~~غضب و سخط درکار ظالمان بدسگال و عوانان(5) بدخصال که تعریک و تادیب و
# ~~تهدید و تعذیبایشان به مقتضای «و لکم فی القصاص حیوة*»»(6) سبب حصول
~~فرحت
# ~~ارواح جهانیان و موجب اطمینان قلوب و بقای طبقات عالمیان است و آیهآ
~~کلام
# ~~مجید ms476 و فرمان حمید «وسیعلم اثذین ظلموا ای منقلب ینقلبون*3»(2) از
~~وخامت
# ~~عاقبت ایشان مبنی است، میانداخت و براندازهآ جرم و خطای هریک فرمان
~~نافد PageV02P629
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0039.png)

# ~~می گردانید. ملوک کبار وخانان1 نامدار و دیگرخلائق بی شمار ازهرجنس
~~درصفوف
# ~~خدمت کمر اطاعت و امتثال برمیانجان بسته به پای بندگی برحسب اختلاف
~~مراتب
# ~~و تفاوت درجات خویش دست بردست نهاده ایستاده:
### | شعر
# ~~تصادم افواج الملوک بیا به
### | و یکثر فییوم السلام ازدحامها(1)
# ~~ز بس هجوم سلاطین چنان شدست درش
### | که آفتاب به صد حیله یا بد2 آنجا بار
# ~~کسی گمان نبرد در جهان ز انصافش
### | که بر دلی رسد از گردش سپهر آزار
# ~~ذکر لشکر فرستادن به جانب کرمان وقضیهئی که در آن ولایت وقوع
# بافت و به حدوث پیوست.3
# ~~بعد از آنکه بندگی حضرت سلطنت شعاری از سفر عراق و فارس مراجعت
# ~~فرمود، پس از چند روز شیخ الاسلام الاعظم سید سادات العرب والعجم سید
~~شمس-
# ~~الدین از جانب کرمان برسید، موعظت و نصیحت و مصلحت دید و توسط او را
# ~~سلطان اویس بن ادکو به سمع قبول اصغا ننموده، همچنان برطریق خلاف
~~وعصیان
# ~~وشقاق(2) وطغیان مستمر از سر تمرد4 و تنمر به وعدهئی که کرده بود، وفا
~~ننمود.(3)
# ~~حضرت سلطنت شعاری را از این معنی نایره خشم و غضب در اشتعال آمد
~~PageV02P630
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0040.png)

# ~~به احضار لشکرها مثال فرمود سپاهی جرار و لشکری بیشمار نامزد فرمود که
~~متوجه
# ~~جانب کرمان شوند، امرای تومانات1 امیر حسن صوفی ترخان و امیر ابراهیم
~~بن-
# ~~امیر جهانشاه و امیریادگار شاه و امیرعلیکا کوکلتاش و امیرحسین صوفی
~~ترخان2 و
# ~~امیر فرمان شیخ و امیر قنا شیرین و امیر موسی واز عساکر ماوراءالنهر
~~امیر
# ~~عادلبیک و امیر اسکندر و امیر ابابکر آق تیمور با تومانات و هزارجات
~~واز لشکر
# ~~تازیک چررک خراسانات3 و سرداران و از ولایت سجستان شاه قطب الدین و شاه
# ~~اسکندر نیالتکین با لشکرهای آن نواحی واز جانب فارس چریک(1) شیراز و
~~ابرقوه
# ~~و یزد ms477 و اصفهان مقدار چهل هزار [مرد] سوار و پیاده متوجه کرمان گشته در
~~اوایل
# ~~ربیع الاخر سنه تسع عشر و ثمانمایه بدان حوالی رسیدند و اهالی [آن] به
~~نهب و
# ~~غارت و انواع عقوبت مبتلا [شدند] و بلاد کرمان مجمع فتنه وبلا و مسکن
~~رنج و
# ~~عنا شل.
# سلطان اویس استعداد محاربت کرده با لشکر خود از شهر بیرون آمد. اما
# ~~چون حمحمه2آ) جیاد(3) و ولولهآ اجناد استماع کردند، روی به قلعه نهادند
~~و پشت
# ~~به دیوار تحصن بازداد و شهر را محصن خود ساخت.4
### | شعر]
# # دشمن چو کوه حمله ما را نداشت پای %~% زآن رو چوکاه پشت به دیوار
~~بازداد
# عساکر منصوره چون دیدند که ایشان به حصانت شهر و قلعه و رزانت مفر و
# ~~مقر فریفته و غرهاند، به صدمت طعن سنان و حدث تیغ بران و دیده دوزی
~~عقاب PageV02P631
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0041.png)

# ~~پران پیش رفتند و سپاهیان کرمان به قدم محاربت «متشمر1 عن ساق
~~الشقاق»(1) فرا-
# ~~پیش آمدند وبر مطیه2آ) جموح لجاج(3) جولان نمودند. هر روز از آن زمان
~~که شاه
# ~~عرصه نیلوفری به عزم جهانگیری از مکمن افق سربر آوردی تا آن ساعت که
~~خرگاه
# ~~رحلت براطراف گلستان مغرب زدی، گردن افرازان فضای وغا و سربازان خطهآ
~~هیجا
# ~~مصارعت(4) تثریب(5) وتوبیخ یکدیگر به گراز2 گران مینمودند و صید طایر
~~ارواح
# ~~نفقات3 چارپر می کردند. فرش ادیم رنگ زمین مطبق را به خون دلیران
~~جنگجوی
# ~~و هژبران(6) پرخاش خو4 طراوت اطلس لعل میداد. هر روز نایرهآ مجادله و
~~آهنگ
# ~~مقاتله تیزتر می گشت، بل هر ساعت از انواع نکال و عقوبت و اصناف کلالت
~~و
# ~~ملامت حقیقت تفسیر «فی یوم کان مقداره خمسینالف سنة»»(7) معاینه
~~مشاهدهمی کردند.
# بر این منوال مدت هفتاد روز برداشت. اهل شهر به تنگ آمدند. سلطان
# ~~اویس تضرع و تخشع(8) پیش گرفت و سفرا پیش امرا فرستاد، شفعا برانگیخت
~~که
# ~~اگر حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - چون اه را ببخشد
~~و
# ~~بر ms478 آن معنی او را اطمینان حاصل شود، پیش بندگی حضرت آید.
# امرا صورت این قضیه معروض رای اعلی گردانیدند. حضرت سلطنت شعاری
# ~~از کمال اشفاق وکم آزاری که در جبلت(9) مبارک او مرکوز (15) است،
~~PageV02P632
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0042.png)

### | آبیت
# گم ز که گیست(1) در میز آن حلمش گاه عفو
### | گر به وزن کوه قاف آرند اعدایش گناه]
# ~~ملتمس ایشان به اجابت مقرون گردانیده فرمود که سلطان اویس چند کرت وعده
# ~~کرده است و بدان وفا ننموده. حالا در این قول صادق است، باید که کسی را
# ~~بفرستد که برسخن او وثوق و اعتمادی باشد، والا زمام سعی و اجتهاد و
~~عنان کشش
# ~~و کوشش از دست نباید داد و چون رکاب طریقهآ پایداری باید سپرد تا گل
~~مقصود از
# ~~گلشن مراد شکفته گردد و ماه مرام از افق مطلوب طالع شود و نقاب حجاب از
# ~~رخسار نوعروس فتح مرتفع گردد، تا مسخر نشود برنخیزند.
# امرا چون رخصت مصالحه یافتند صلاح1 چنان دیدند که سلطان اویس امیر
# ~~شیخ حسن را که حملة الملک(2) آن ممالک بود و صاحب اختیار کلی و جزوی و
# ~~امیر الامرا [در خانه اوست تا] با او عهد و پیمان بسته [مقرر گردانیده
~~و] او را [به
# ~~خراسان] پیش بندگی حضرت بریم و لشکر از در کرمان برخیزند.
# چون این بشارت بدمشان رسید، مستظهر و مستوثق گشته طبل بشارت کوفتند
# ~~وامیر شیخ حسن را که همگی سلطان اویس بود، با پیشکش و خدمتی مصاحب امرا
# ~~روان گردانیدند و لشکرها از در کرمان برخاست.
# امیر حسن صوفی و باقی امرا در اواخر2 رجب [المرجب] سنةالمذکور به
# ~~دارالسطنهآ هرات - صانها الله [تعالی] عن الافات والبلیات - به شرف
~~دستبوس
# ~~حضرت اعلا مشرف گشته امیر شیخ حسن را پیش بندگی حضرت رسانید. حضرت
# ~~سلطنت شعاری او را به تربیت و عنایت مستظهر و مستوثق3 گردانیده عرضه
~~داشت
# ~~نمود که هرچند عواطف بی کرانه و عوارف بی بها و بهانه حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله ms479 [تعالی] ملکه وسلطانه - زیادت از آن است که بر آنچه گوید و
~~ثیقتی جویند
# ~~یا معاهدتی التماس نمایند، اما ازبرای تیمن وتفال به نام باری عزوعلا
~~چون معاهده PageV02P633
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0043.png)

# ~~میان اصناف عالمیان و طبقات آدمیان سنتی مالوف و عادتی مقرون1 است
~~وممالیک
# ~~را با ارباب از این نوع مباسطت پیدا آمده و نواصی را با اذناب هم در
~~این شیوه
# ~~مشارکت حاصل شده سلطان اویس از بهر استظهار و اطمینان خود بنده را
~~فرستاده
# ~~است که از بندگی حضرت عهدنامه بدو برم تا بی تردد و تفکر1 متوجه زمین
~~بوس
# ~~شود.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه3 - فرمود که ما
# ~~بدین معاهدت4 محتاج نیستیم، چه اگر فرمان جهان مطاع نشنود بحمدلله تیغ
~~بران و
# ~~سیاه فراوان و حکم نافذ و سیاست شامل وقدرت بر کمال لطفا وعنفا حاصل
~~است.
# ~~فاما بنایر التماس و5 اطمینان خاطرسلطان اویس به نیت درست واعتقاد صافی
~~خدای
# ~~را «جل جلاله [و عم نواله]» (1) یاد می کنم که از این ساعت که این عهد
~~در میان آمد،
# ~~دل و زبان [و] ظاهر و باطن در این سخن یکسان دارم که با سلطان اویس
~~هیچ7 بدی
# ~~در دل ندارم و قصد او نکنم و در ایذای او نکوشم واگر کسی به بدی قصد او
~~کند،
# ~~کائنا من کان به قدر وسع در دفع آن بکوشم و اگر پیش از این به جهت7
~~مصلحت
# ~~ملک خلاف آنچه حالا می گویم، حکم کردهام یا مواضعه(2) داشتهام ویا
~~پیغامی دادهام
# ~~یا نامهیی نبشتهام، این زمان مخالفت آن کنم، وتا او8 بدین طریق که وعده
~~کرده است،
# ~~وفا نماید، ما نیز بدین چه تقریر که کردهایم، ثابت باشیم و از این عدول
~~نجوییم و
# ~~از این عهد من اولهاالی آخرها مادام که از طرف او نقصی پیدا نیاید، وفا
~~نمائیم. او
# ~~می باید که به استظهار تمام متوجه شود.
### | مصراع]
# کزین طرف همه لطف و عتایت است و ms480 رعایت PageV02P634
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0044.png)

# # وقایع سال 819 هجری %~% 635
# غرض آن است که چون حکایتی در میان آمد و دور و نزدیک و خاص و عام
# ~~شنیدنسد، اگر چنانچه او از آمدن ابا نماید، در ذمت(1) همت سلطنت شعاری
~~فرض
# ~~عین و عین فرض گردد لشکر فرستادن، و اگر احتیاج شود به خود نیز مرتکب
~~شدن
# ~~و اگر چنانچه او پیش آید، از برادران اعیانی(2) و فرزندان نسبی عزیزتر
~~و مکرمتر
# ~~و بزر گوارتر و معظم ترخواهد بود. شیخ حسن بدین عهود ومواثیق مستوثق
~~مستظهر
# ~~گشته متوجه کرمان شد و آنچه در پایه سریر اعلی استماع نموده بود و
~~مشاهده کرده
# ~~بازگفت1.
# [والله سبحا نه و تعالی اعلم با لصواب والیه المرجع والماب].(3)
# ذکر قضایای ماوراء النهر در این سال
# امیرزاده - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان2 در افتتاح محرم الحرام
~~سنه
# ~~تسع عشر و ثمانمایه عزیمت ساحل آب خجند فرموده درسابع3 عشر محرم
~~المذکور
# ~~در ساحل آب خجند مقابل شاهرخیه سرای4 پرده همایون باز کشیدند، و در آن
~~منزل
# ~~شخصی از خوارزم رسید و تقریر کرد که چنانکه تقدیر الهی رفته بود5، جبار
~~بردی
# ~~چنگیز اغلان را گریزانیده و الوس اوزبک را مسخرکرده. در بیستم6 منه
~~حضرت
# ~~امیرزاده الغ بیک گورکان آب سیحون را پل بسته بر آن بگذشت و بعد از
~~چندروز که
# ~~در آن نواحی بگذرانید، عزیمت معاودت به دارالسلطنه سمرقند فرموده7 در
~~بیست و PageV02P635
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0045.png)

# ~~سوم صفر به دارالسلطنه فرود آمد و در ربیع الاول سنهتسع عشر و ثمانمایه
~~امیر
# ~~اعظم امیر حمزه ترخان به رحمت حق رفت و برادرانش امیر محمد صوفی از
# ~~دار السلطنهٔ‌ هرات و امیر سید احمد از اندخود به جهت تعزیت متوجه
~~ماوراءالنهر
# ~~گشتند و به دارالسلطنهآ سمرقند رفتند و حضرت امیرزاده - مغیث الحق و
~~الدین -
# ~~الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه - تفقد ایشان نموده شرایط پرسش(1) به
~~جای آورد
# ~~و ایشان را متسلی گردانیده در جمادی الاول مراجعت نمودند، به وقتی ms481 که
~~امیرک احمد
# ~~با مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان مغیث الحق والدین الغ بیک گورکان
~~یاغی
# ~~گشته بود - چنانچه ذکر آن گذشت - به جانب مغو لستان رفت و از آنجا مر
~~اجعت
# ~~نموده در کاشغر ساکن شده بود. چون به موجب فرموده حضرت سلطنت شعاری
# ~~متوجه خراسان شد - چنانچه شرح داده آمد - شیخ علی طغاییرا به نیابت خود
~~در
# ~~کاشغر گذاشته بود. بعد از آنکه امیرک احمد به خراسان رفت، شیخ علی پسر
~~خود را
# ~~به سمرقند2 پیش شاه وشاهزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان
~~فرستاد
# ~~اظهار یک جهتی واخلاص ودولتخواهی اختصاص نموده روح امیربزرگ - انار
~~الله
# ~~برهانه - را شفیع ساخته که اگر حضرت مخدومزاده گناه مرا ببخشد و شفاعت
~~قبول
# ~~کند، هر کس را تعیین فرمایند به جانب کاشغر فرستند تا من مملکت بدو
~~تسلیم کرده
# ~~متوجه آن حضرت گردم.
# امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه - امیر صدیق و علی
# ~~تکریت3 را مقرر فرمود که بدان جانب روند. برموجب فرمان روان گشتند. چون
# ~~بدانجا رسیدند، شیخ علی طغایی ولایت بدیشان تسلیم نموده متوجه سمرقند
~~شد . چون
# ~~برسید، حضرت مخدومزاده جهانیان - خلد[الله تعالی] ملکه - او را به
~~تربیت و
# ~~عنایت مخصوص و منصوص4 گردانید.
# دیگر هم در این ایام بعد از آنکه حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی]
# ~~ملکه و سلطانه5 - به دارالسلطنه هرات نزول فرمود. ایلچیان نقش جهان پسر
~~شمع
# ~~جهان از ولایت مغولستان رسیدند و بیلاکات و تنسوقات آن طرف رسانیدند.
~~اظهار PageV02P636
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0046.png)

# ~~ایلی(1) و انقیاد و دوستی و اتحاد نمودند. حضرت سلطنت شعاری نیز اضعافا
# ~~مضاعفة اساس مصادقت وطریق موافقت مستحکم ومسلوک داشته، ایلچیان را به
# ~~ترتیب و نواخت مخصوص گردانید و اجازت معاودت به جانب ولایت خود فرمود.
# دیگر از جانب اوزبک پسران خواجهلاق گریخته پیش بندگی حضرت آمدند
# ~~و چنان تقریر کردند که درا کثری آن بلاد مردم به هم بر آمدهاند و در
~~بیشتری مواضع
# ~~فتنه و بلقاق(2) است ms482 و پادشاهی1 ممکن(3) که مجموع ایل و الوس او راگردن
~~نهند
# ~~و حکم او بشنوند، نیست و خلایق آن دیار به سبب بی ضبطی متفرق شدهاند و
~~آن
# ~~کس که مانده به زحمت و تشویش میگذرانند. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی] ملکه و سلطانه2 - ایشان را به تربیت ونواخت مخصوص گردانیده به
~~عنایت
# ~~و شفقت محظوظ ساخت.
# ذکر مخالفت و باغیگری نو کران امیرزاده قیدو با او3
# بعد از آنکه حضرت سلطنت شعاری ممالک قندهار و افغانستان تا حدود
# ~~هندوستان4 بهامیرزاده قیدو بهادر ارزانی فرمود، بهلول برلاس را مقرر
~~گردانید که به
# ~~ضبط مهمات و مصالح آن ممالک قیام نموده ملازم و مصاحب و نایب قیدو باشد
~~و
# ~~این بهلول در آن ایام که امیر شیخ نورالدین با بندگی حضرت مخالفت ورزید
~~با او
# ~~موافقت نموده بود، چون حضرت صمدیت- فاضت انوازها مشرقة آثارها(4) -
~~آثار
# ~~اشراق بر صفحات دولت حضرت سلطنت شعاری واضح و لایح گردانید و امیر
# ~~شیخ نورالدین منکوب ومخذول روی به گریز نهاد - چنانچه پیشتر مشروح و
~~مفصل PageV02P637
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0047.png)

# ~~کشته _ این بهلول را به بندگی حضرت آوردند و حضرت سلطنت شعاری -
~~خلدالله
# ~~ملکه وسلطانه1- وموجب نص [الایه] «و هوالذی یقبل التوبة عن عباده و
~~یعفوا عن-
# ~~السیآت»(1) تخلق(2) به اخلاق الله نموده، ابواب عنایت بر روی عاصیان
~~ومجرمان
# ~~گشاده گردانید، فضیلت کظم(3) غیظ و زینت عفو اغماض و شرف تجاوز از ذنوب
# ~~و خطیات برایا و عبید و خدم ظاهر گردانیده از سرگناه او در گذشت و مقرر
~~گردانید
# ~~که ملازم قیدو بهادر باشد. بنابر آن معنی که در وقت امیر بزرگ صاحب
~~قران -
# ~~انار الله برهانه - از جمله ملازمان و نو کران امیرزاده پیر محمدین
~~جهانگیر رحمهما-
# ~~الله بود، بهلول بر موجب فرمان ملازم قیدو بهادر گشته نایب و امیر
~~الامرای لشکر
# ~~او شد.2 بعد از چندگاه بطر نعمت و مستی حکومت او را برنسیان حقوق داشت
~~تا
# ~~مروت و انسانیت را پشتپای زده دست3 در دامن بیباکی ms483 و تغلب4 محکم کرده
~~سر
# ~~از گریبان تطاول و تسلط بر آورد و جمعی را با خود متفق گردانید مثل حسن
# ~~اختاجی5 و لقمان قرا و عثمان علی و غیره با خود تصور می کردند که عنان
~~روزگار
# ~~مراد در دست اقتدار6 ایشان است یاکمیت توسن ایام زیر رکاب مرام ایشان.
~~بر آن
# ~~جمله هم عهد گشتند که قصد امیرزاده قیدو کنند و سنجر برادر قیدو را به
~~جای او
# ~~نصب گردانند.
# امیرزاده قیدو از این حال واقف گشته از میان ایشان بیرون آمد و به تعجیل
# ~~صورت این حال به بندگی حضرت [سلطنت شعاری] انها کرد و حضرت سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - امیر نوشیروان و امیر حمزه
~~وجماعت1
# ~~قوچینان، قریب دههزارمرد مقرر گردانید که به دفع و قصد جماعتی که
~~ازدایره موافقت
# ~~قیدو گریختهاند، بدان حدود روند و امیرزاده قیدو را به مقر عز او
~~رسانیده دشمنان PageV02P638
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0048.png)

# # وقایع سال 819 هجری %~% 639
# ~~و خصمان او را سزا وجزای فراخور اعمال و احوال1 بدهند. چون این جماعت
# ~~نامزد آن طرف گشتند و صورت این حال ایشان را معلوم شد، نوکران قدیمی
# ~~امیرزاده پیرمحمد که در میان آن طایفه یاغی باغی بودند، از ایشان بر
~~گشته پیش
# ~~امیرزاده قیدو آمدند. امیر2 امیرزاده قیدو به لشکر مستظهر گشته از مدد
~~حضرت سلطنت
# ~~شعاری قوی دل و فسیح امل شد.3« الحمد لله الذی احیانا بعد ما اما
~~تناوالیه النشور(1)
# ~~برخواند:
### | شعر
# # زبان چگونه کشایم به ذکر شکر و سپاس %~% که هست لف الهی و رای قهم و
~~قیاس
# چه مصون ماندن از مکاید ملاعین [الایه] «اولئک الذین حبطت اعمالهم فی
~~الدنیا
# ~~والاخرة و مالهم من ناصرین(2)* با کدام دولت مقابل توان کرد، فیض فضل
~~نامتناهی
# ~~الهی- تقدست اسماؤهداغ ««و لایحیق المکر السیی الا باهله (3)»* بر
~~ناصیه احوال حاسدان
# ~~و معاندان او نهاد و رقم «الذین ضل سعیهم فی الحیوة الدنیا وهم یحسبون
~~انهم یحسنون
# ~~صنعا (4)485 بر صحیفه روزگارایشان ms484 کشید. امیرزاده قیدو بهادربا لشکری
~~آراسته چون
# ~~آفتاب تیغ کشیده روی بدیشان آورد. چون دیدند که تاب مقاومت2 ندارند،
~~خایب و
# ~~خاسر(5) و منکوب و مخذول بینظم امور هیجا و ترتیب اسباب وغا5 روی به
~~گریز PageV02P639
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0049.png)

# ~~آوردند، جمعیت ایشان که چون ثریا فراهم آمده بود، بنات النعش(1) وار
~~متفرق گشته
# ~~هریک به طرفی افتادند. امیرزاده قیدو مظفر و منصور به مقر عز خود نزول
~~فرمود.
# بهلول برلاس و حسن اختاجی1 به هیچ موضع مفر ومناص(2) ومهرب2
# ~~[وملجائی] نمیدانستند. اعتماد بر کرم حضرت سلطنت شعاری کرده متوجه
~~خراسان
# ~~شدند و چون پیش بندگی حضرت رسیدند، جمعی را شفیع ساخته وسیلت اعتذار
# ~~کردند و درمقام خشوع وخضوع «الندم توبة»(3) را گاربند شدند. چون به جرم
~~خود
# ~~اعتراق نمودند و از بحار عفو حضرت سلطنت شعاری اغتراف جستند رقم عفو بر
# ~~جرایم عظایم خاطی و ساهی(4) و غبی(5) و داهی(2) کشیدن عادت جبلی و سیرت
# ~~غریزی آن حضرت است و از تیغ آفتاب مشهورتر است که هرگز هیچ مجرمی که
# ~~انابت و ندامت3 وسیله خود ساخت4 به حکم فرموده سید البشر که «التائب من
~~الذنب
# ~~کمن5 لادنب له»(7) در محبس قهر مقید ومحبوس نشد وبنیاد حیاتش به تند
~~باد صولت
# ~~و صدمت مدروس و منهدم6 نگشت، حضرت سلطنت شعاری از سر جرایم و آثار
# ~~ایشان گذشته7، «کرة بعد اخری» (8) گناه ایشان عفو فرموده:
### | صرا
# گناه راکرم او به از هزار شفیع PageV02P640
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0050.png)

# ~~ایشان را مطمئن گردانیده بر آن حرکات ناشایست و کفران نعمت اگرچه ملامت
# ~~بسیار نمود، اما مواخذه نفرمود و ایشان را عنایت فرموده1 ایمن گردانید
~~[واللسه
# ~~سبحانه وتعالی اعلم بالصواب]
# ذکر رسیدن ابلچیان2 خضرخان از دهلی
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - بعد از فتح عراق
# ~~و فارس ایلچیی به جانب دهلی پیش خضرخان فرستاده بود و از جمله سعادت
~~ازلی
# ~~و عنایات لم یزلی که درباره این دولت ظاهر و لایح گشته، شمهای در فتح
~~نامه ms485 که
# ~~بدان طرف فرستاده بودند، مصحوب ایلچی گردانیده، در این ایام آن ایلچی3
~~برسید
# ~~و خضرخان، ایلچی خود با پیشکشهای پادشاهانه فرستاده به شرف بساط بوس
~~رسیدند
# ~~و عرضه داشتی نمودند [مضمون آن] که امیرزاده قیدو ایلچی فرستاده فرموده
~~است
# ~~که خطبه و سکه ممالک هند به نام او کنند و ما موقوف حکم و اشارت آن
~~حضرتیم
# ~~تا به هر چه اشارت رود، بر آن4 موجب به تقدیم رسانیده آید و التماس
~~نموده که
# ~~چون ممالک هندوستان5 اکثر به تحت تصرف در آمده و جمعی کثیر از هندو و
# ~~مسلمان مطیع گشتهاند. در خطبه ذکر خضرخان از برای تسکین فتنه و اضطراب
# ~~ضروری است. به هر نوع که از آن حضرت رخصت شود، بدان طریق خوانده آید.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه -1 تربیت و عنایت
# ~~فرموده ایلچی دیگر مصاحب ایشان روانه گردانید و مکتوبی فرستاد(1) مضمون
~~آن
# ~~که در ممالک هند در خطبه اولا ذکر القاب و نام حضرت سلطنت شعاری شاهرخی
~~PageV02P641
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0051.png)

# ~~خلد ملکه وسلطانه1کنند، بعد از آن نام خضرخان و القاب او برند. ایلچی
~~خضر
# ~~خان بدین معنی2 مستظهر و خوشدل گشته اجازت مراجعت یافت و در سنه عشرین
# ~~و ثمانمایه پیش خضرخان رسید [والله سبحانه وتعالی اعلم بالصواب].
# ذکر فرستادن امیرزاده سیور غتمش3 به جانب ممالک4 بدخشان
# در این ایام شاه5 نیکپیشاه از شاهان بدخشان پیش بندگی حضرت آمد و در
# ~~چهاردهم ربیع الاخر سنه تسع عشرو ثمانمایه به دارالسلطنهآ هرات به شرف
~~زمین
# ~~بوس بندگی حضرت مشرف شد6 از برادران و قرابتان خود شکایت کرد و صورت
# ~~احوال ایشان - چنانچه پیشتر شرح داده آمده است - که شاه بهاءالدین
~~اظهار اذعان
# ~~و انقیاد کرده بود وایلچی طلب داشته که مال بدخشان بفرستد و چون بندگی
~~حضرت
# ~~کس فرستاد، تمرد نمود و بندگی حضرت غضب فرموده لشکری فرستاد تا بدخشان
# ~~[را] گرفتند و شاه بهاءالدین گریخت7 و امرائی که حضرت سلطنت شعاری ms486
~~فرستاده
# ~~بود، مملکت بدخشان به شاه محمود برادر شاه بهاءالدین دادند، و شاه
~~بهاءالدین8
# ~~بعد از آنکه گریخت به ولایت مغولستان پیش نقش جهان رفت و آنجا نیز معاش
# ~~نتوانست کرد. با وجود این حرکات که از او صادر شده بود، بر کرم بندگی
~~حضرت
# ~~-خلد الله تعالی ملکه وسلطانه -9 اعتماد نموده، پیش بندگی حضرت آمد و
~~احوال
# ~~بدخشان تقریر کرد و بندگی حضرت خاطر خطیر ملتفت احوال بدخشان گردانیده
~~آن
# ~~ممالک را به فرزند ارجمند سعادتمند مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان
~~بر گزیده
# ~~حضرت یزدان امیرزاده سیورغمش [خان] - نورالله مرقده - مقرر فرموده عنان
# ~~اوامر و نواهی آن نواحی به کف کفایت و حسن درایت او بازگذاشت.10
~~امیرزاده
# ~~مرحوم مغفور11 با لشکرها و توماناتی که تعلق بدو داشت، در اوایل جمادی
~~الاخر
# ~~سنه تسع عشروثمانمایه از دار السلطنه هرات - صانها الله تعالی عن
~~الأفات والبلیات -
# ~~روانه آن طرف گشت. ممالک بدخشان به فر قدوم او زینتی تازه و رتبتی
~~بیاندازه PageV02P642
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0052.png)

# ~~یافت. ساکنان آن بلاد را بدین عطیه عظمی و موهبت کبری که غایت اقبال
~~ایشان
# ~~بود، ممنون گردانیده حیاتی تازه وعیشی نو به مکان او در اجرام و اجسام1
~~اهالی آن
# ~~نواحی ظاهرشد و پیشترازاین تاریخ بوزنتری را به تحصیل اموال و مهمات
~~آنجای1
# ~~فرستاده بودند .در اوائل رجب نو کران شاه محمود از بدخشان رسیدند و از
~~او
# ~~شکایت کرد و بندگی حضرت را بدمعاشی بوزنتری معلوم گشته بود، سلطان احمد
# ~~هلال را فرستاد که بوزنتری را بگیرد و جزای اعمال او بدو رساند و شاه
~~بهاءالدین
# ~~بدخشانی] را اجازت معاودت [به ولایت خود] داد [والله سبحانه و تعالی
~~اعلم
# ~~الصواب].

PageV02P643

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0053.png)
~~PageV02P644
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0054.png)

# ذکر قضایای شهور سنه عشرین و ثمانمابه(1) و ذکر ولادت با سعادت
# مخدومزاده جهان1 و جهانیان امیرزاده علاءالدوله(2)
# ابن امیرزاده بایبسنغر - خلدالله ملکه -
# طالع عالم مبارک شد به میمون اختری
### | گردنان3 مملکت را دوش پیدا شد سری
# از تمهید مقدمات ms487 اقبال کیوان ایوان پادشاهی روی به خانه شرف آورد و
# ~~برجیس (3) سپهر سلطنت به اوج کمال پیوست، بهرام طارم امید به حظی کامل
~~از
# ~~سعادت فایز شد، انوار مهر اقبال ساطع گشت، ناهید(4) بزم دولت راکار به
~~ساز آمد،
# ~~عطارد بخت از رجعت و تحت الشعاع به استقامت و ظهور رسید و ماه فلک ابهت
~~از
# ~~محاق رهائی یافت، کواکب مراد از افق عنایات الهی طلوع کرد و اختر
~~کامرانی از
# ~~مطلع تائیدات نامتناهی بر آمد، اعنی ولادت با سعادت مخدوم و مخدوم زاده
~~جهان
# ~~و جهانیان شب پنجشنبه غرهآ جمادی الاول سنهآ عشرین و ثمانمایه موافق با
~~هژدهم
# ~~حزیران(5) یکهزار و هفتصد و بیست و هشت اسکندری(6) مطابق با هژدهم
~~مهرماه PageV02P645
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0055.png)

# ~~هفتصد و هشتاد و شش یزدجردی(1) اتفاق افتاد.
### | شعر
# ماهی1 از برج شرفزاده خورشید کمال
### | اده الله جمالا2(2) به جهان داد جمال
# حلبن انبتهالله «نباتا حسناء»(3)
### | بر دمانید سپهر از چمن جاه و جلال
# ~~خورشید روشن ضمیر سواد آن شب را چون سرمه درچشم گردون کشید و نیل کرد
~~از
# ~~عارض دلفروز روز را بدان بیاراست، شب از غالیه سائی دامن سنبل را معطر
~~کرد
# ~~و سپهر ازگوهر افشانی جیب افق را پر در و گوهر گردانید. گردون خوشه
~~قیمتی
# ~~پروین را بر طبق عرض نهاد و سپیده دم درست مغربی خورشید را به رسم نثار
~~پیش
# ~~آورد:
### | شعر
# دهان او فلک آفتاب پر زرکرد
### | بدین بشارت خوش صبح چون زبان بگشاد
# ~~صدای صیت بشارت در طاس نگون گردون پیچید و آوازهآ مژدهآ میمون گوش انام
~~(4)
# ~~را پر خبر فرحت فزای کرد، مواد دولت جاوید امتداد یافت و آفتاب ایام
~~روزافزون
# ~~از افق توفیق بتافت و از مواهب وهاب بی ضنت: (5) PageV02P646
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0056.png)

### | شعر
# # طلوع کرد به تائید حق زبرج جلال %~% بر آسمان نهم اختری مبارک فال
# # برآمد از افق ملک آفتا بیکو %~% همیشه ایمن خواهد بد ازکسوف وزوال
# به ساعتی که سعود آسمانی بدان تولا[1) ms488 کنند و زمانی که اسباب نجح و
# ~~فیروزی بدان تشبثنمایند، انوار ذاتهمایون این نتیجه دولت ساحت گیتی را
~~منور
# ~~کرد و شعاع فره ایزدی که از جبین مبارکش لایح و1 لامع21) است، ظلمات
~~عالم
# ~~عناصر را روشن گردانید.
### | شعر
# طالع شد از سپهر شرف گوهری منیر2
### | خورشید رای و زهره رخ و مشتری ضمیر
# در صدف سروری دری و بر برج مهتری دری ظاهر گشت و در فلک اقبال
# ~~اختری مسعود فال درافزود،3 در بستان خسروی تازه نهالی سر برزد و از
~~گلبن
# ~~شهریاری نو گلی شکفیدن گرفت:
### | شعر
# # بر آسمان بزرگی هلالی از نو یافت %~% به بوستان مهالی گلی ز نو یشکفت
# به طالعی که مشتری استفادت سعادت از آن ساعت کند وزهره نوای خنیاگری
# ~~برای هوای آن سده5 بتازد و کیوان به قران آن مسعود شود ومریخ به صاحب
~~طالعی
# ~~سعداکبر گردد، عطارد به اصطرلاب آفتاب ارتفاع گرفته به دوات سیمین ماه
~~و کلک
# ~~زرین شهاب زایچه طالع مبارک به جدول صبح و شنگرف شفق برورق افلاک کشید.

PageV02P647

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0057.png)

# ~~کواکب و انجم مژده «یستبشرون بنعمة من الله وفضل» »1) به همدیگر دادند،
~~آوازه
# ~~در سراپرده سپهر رفعت سلطنت که مخیم تائیدات1 آسمانی و مدار مرکز مواهب
# ~~ربانی است، افتاد که:
### | شعر
# فی المهد ینطق عن سعادة جده %~% اثر النجابة ساطع البرهان(2)
# ان الهالال اذا رایت نموه %~% ایقثت بدرا منه فیا المعان(3)
# ~~مقربان حضرت جبروت کوس بشارت بر اوج علیین زدند، سرادقات جلال
# ~~برافروختند و شادروان(4) عظمت واقبال مبسوط گردانیدند. حضرت سلطنت
~~شعاری
# ~~را از مکان قرة العین روشنایی دیدهآ امید افزود و ماده و استظهار از
~~ظهور آن در درج
# ~~سلطنت روی در ازدیاد آورد. نهال دولت را از جویبار توفیق سر سبز دید و
~~چمن
# ~~مراد از باران اقبال شاداب یافت. سبب استدامت اسباب سلطنت و جهانبانی و
# ~~استزادت(5) امداد عظمت وکامرانی شد. به شکر این موهبت اکابرو اشراف،
~~وضیع
# ~~و شریف را به بذل صدقات واقامت ms489 خیرات مبرات ممنون ساخت، خاص و عام خرد
# ~~و بزرگ دور و نزدیک ترک و تازیک را به وصول این نعمت کبری وموهبت عظمی
# ~~فرح و سرور و مرح(6) و حبور72) روی نمود. هر یک بقدر مراتبهم1 به رسم
# ~~خدمت و نثار اقامت نمودند، چهرهآ مجد و معالی و صحیفهآ ایام ولیالی
~~بدین گوهر PageV02P648
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0058.png)

# ~~درج اقبال و اختر برج جلال آراسته و پیراسته1 شد.
### | بیت
# # زمحوح بحرکرم گوهری پدید آمد %~% زاوج چرخ شرف اختری پدید آمد
# # به باغ مجد و معالی گل مراد شکفت %~% نهال دولت ودین را بری پدید آمد
# ~~ماهی است که چون از مطلع اقبال طالع2 شد، ظلمت اندوه مشعشع3 گشت. چه
# ~~گفتم؟ بارقه لطف ایزدی است که وجود مبارکش غم در هیچ دل نگذاشت، لمعه
# ~~عنایت4 الهی است که ظهورش سبب فرح وسرورشد. حضرت خسروگردون شکوه:
### | شعر]
# بسه فرزانه فرزند شد سر بلند %~% که فرخ بودگوهر ارجمند
# چو فرزند خود را خردمند یافت %~% شد ایمن که فرزانه فرزند یافت
# هم از مبادی حال آثار نجابت در چهرهآ مبار کش لایح و از غرهآ طفولیت
# ~~اسوهآ(1) همایونش نشان میدهد که از گهواره پای بر تخت نهد و از سطوت
~~انوار
# ~~جبین میمونش میدر خشد که زبان به فحوای آیت: و آتیناهالحکم صبیاء(2) بر
~~گشاید.
# ~~به فضل آفرید گار جل شانه وثوق و اعتضاد حاصل است که این قرة العین
~~سلطنت
# ~~و قوةالقلب خلافت را صلاحیت ولایت عهد سلاطین کامکار وخواقین رفیق
~~مقدار
# ~~کرامت گردد و ایام حیات ملجاء و ملاذ جهانیان شود و نهال اقبالش در
~~حیاض(3)
# ~~تربیت و ریاض شفقت و حفاوت حضرت کیو ان رفعت برومند و شاداب آید و
~~شمشاد
# ~~قامت امانی وآمالش در ظلال مرحمت وعاطفت خدایگانی به اوج اسعاف و نهایت
# ~~انجاح رسد و ادوار فلکی پیوسته چون سایه پیرو آفتاب دولتش گردد.

PageV02P649

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0059.png)

### | مصرا
# الدهر خادمکم والحق انصار(1)
# ~~تمیمهآ احوال روزگار همایونش شود.
### | شعر
# ~~ز بوج سلطنت آن ms490 آفتاب طالع شد
### | که گشت روشن از او دیدهآ سعادت و بخت
# ~~اهید هست که در سایه عنایت شاه
### | به کام و ناز بسی برخورد زتاج و زتخت
# ~~و از امارات نجومی هرچند به حسب حقیقت تاثیری ندارند و به اعتقاد صادق
# ~~ثابت جازم اعتباری بدان1 مترتب نمی گردد، اما چون در ربقهآ تسخیر صانع
~~آمر
# ~~تقدیرند احیانا مخایل عنایت الهی و دلایل سعادت نامتناهی میشوند
~~لتعلموا ان الله
# ~~علی کل شیء قدیر »(2) حق - سبحانه وتعالی - که فروزنده این مصابیح است،
~~به
# ~~کمال قدرت بیچون اسبابسعادات را دراین مولود همایون ظاهرفرمود ومماثآل
~~دولت
# ~~ابد پیوند را در آن ساعت میمون مقدر گردانید و «ذلک فضل الله یؤتیه من
~~یشاء3*(3)».
### | شعر
# # یه وقت ولادت بفر مود شاه %~% که دانا کند سوی اختر نعاه PageV02P650
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0060.png)

# # وقایع سال 820 هجری %~% 65
# چو آفتاب تباشیر غرهاش را دید %~% زرشک قرطلاکحلیاخویشتن بدرید
# بدان که تا نرسد چشم زخمی آز اختر %~% بخواند فاتحه صبح وبرجهان بدمید.
# ~~روح قدس تا ذات شریفش از وصمت عین الکمال مصون ماند «و ان یکاد2»(1)
# ~~می خواند و مسبحان(2) صوامع(3) خضرا(4) تا پای قدرش بر مدارج نهایات
~~ثابت و
# ~~استوار ماند، دعوات مخلصانه به ادا میرسانید.
### | شعر
# # که سرسبز باد این همایون درخت %~% که شاخش2 بلندست و نیروش سخت
# # به تاج و به تختم جهان تازه باد %~% سر خصم او تاج دروآزه باد
# # جهان پیش خورد جوا نیش باد %~% فزون از همه زند گا نیش باد
# آمین یا رب العالمین و یا خیر الناصرین 3(5)
# ~~ذکر احوال امیرسید فخرالدین وعاقبت کار او تجاوزالله عنه وغفر الله له4
# در این سال به حسب اقتضای قضای آسمانی و حکم تقدیر حضرت ربانی،
# ~~رنگی از خم روزگار روی نمود و نقشی از کعبتین فلک ظاهر شد که از اول
~~عهد
# ~~جهان الی یومنا هذا درهیچ عهد ازعهود سالفه وازمنه ماضیه که ذکر آن بر
~~صفایح(6)
# ~~صحایف تواریخ مذکور و مسطور است، در نظر ms491 مورخان و قلم محرران نیامده و
~~PageV02P651
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0061.png)

# ~~گوش هیچ مستمع نشنیده. بنابراین معنی که این کمترین بندگان وقایع و
~~حوادث.
# ~~زمان دولت ابد پیوند خلدالله ملکه و سلطانه در قلم احوال مطالعان را
~~اعلام کرده
# ~~میشود تا ارباب هنر و اصحاب خرد به چشم بصیرت و دیدهآ عبرت در حالات
# ~~روزگار و اوضاع لیل و نهار نظر کنند و بروفق ده روزه جاه فانی مغرور و
~~مدهوش
# ~~نشوند.
### | مصراع
# بحذشت چنانکه بعذرد باد به دشت
# ~~وعلی التحقیق عاقبت مباشران اعمال دیوانی و مزاولت وملابست(1) این
~~جهانی به
# ~~وخامت مفضی(2) است و دولت پنج روزه را سرعت انتقال و ارتحال حتم مقضی و
# ~~خسارت دینی و دنیوی این طایفه از نایب و منوب(3) وحاکم ومحکوم سیما در
~~این
# ~~عهد و زمان محتاج تکلف شرح و بیان نیست. ارباب خرد و اصحاب فطانت بی
~~ریا
# ~~و رعو نت
### | شعر
# به زیب و زینت بازار پنج روزه حال
# به هیچ نوع ننازید کز پی است زوال
# به نام نیک شتابید و کار خیر گنید
# برون برید زخاطر تصورات محال
# که دور چرخ فلک بیوفا و غدار است
# به کام خویش کسی را نداده است مجال
# ~~«والله پعصمنا بفضله من هفوات الکلام و زلات الاقدام»(4)
# حضرت مخدوم و مخدومزاده عالم و عالمیان در سال گذشته سریر دیوان را
# ~~به قدوم خویش مشرف فرمود - چنانچه ذکر آن گذشت - ودر آن ایام جناب
~~سیادت PageV02P652
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0062.png)

# ~~مآب امیر سید فخرالدین صاحب دیوان یک قلمه(1) بود، چنانچه دراخذ و رد
~~وصدر
# ~~و رد اموال و عمال مستبد و منفرد. انصار و اعوان موفور و دستگاه و بار
~~گاه
# ~~نامحصور حاصل کرده، از کثرت مال قارون وقت و در نخوت و غرور فرعون عهد
# ~~میزیست و هم در آن ایام حضرت اعلای سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و
~~سلطانه -
# ~~صاحب اعمظم خواجه نظام الدین احمدبن صاحب مرحوم خواجه داود - عز نصره
# ~~وطاب ثراه21)-_ را به شرکت جناب سیادت ms492 مآبی در صاحب دیوانی مقرر فرموده
~~بود
# ~~و جناب سیادت مآبی را نخوت و تکبری به اعلی مراتب کمال در طینت و طبیعت
# ~~مرکوز بود و صاحب مشارالیه بغایت تیز ذهن وحاضرجواب و بر اکثری معاملات
# ~~او صاحب وقوف گشته در محاورت به طریق جد و هزل لطیفههای پرماده خرج
# ~~می کرد و اگر باکسی به تعدی و تغلب میخواست که معامله از پیش برد، مانع
# ~~می شد.
# جناب سیادت مآبی از این معنی به تنگ آمد و جز تحمل چاره نبود. دیگر
# ~~آنکه معاند و معارض خود را بر مکتوم اسرار و مضمون ضمیر و مکنون راز
~~خود
# ~~واقف و مطلع میدید، استشعار او زیادت میشد و فایده نداشت. و پیشتر از
~~این
# ~~تاریخ در شهور سنهآ عشروثمانمایه - چنانچه صورت آن قضیه ثبت افتاده است
~~-
# ~~که غیاث الدین سالار برسید فخرالدین تقریر کرد و سید فخرالدین مدت یک
~~سال
# ~~معز ول بود تا باز عنایت و عاطفت پادشاهانه شامل احوال او گشته در حادی
~~عشرین
# ~~ربیع الاول سنه احدی عشر وثمانمایه برخواجه غیاثالدین سالار که خالی
~~ازسودایی
# ~~نبود، اما بغایت رعایا پرور عجزه نواز بود، تقریری چند کرد و تقبل نمود
~~که از
# ~~تصرفات ایشان مبلغ سیصد تومان برکار نشاند. فرمان همایون به نفاذ
~~انجامید که
# ~~امرا تفحص نموده به غور آن قضیه برسند و غیاث الدین به واسطه وجود و
~~اختیاری
# ~~که داشت، مهمات امرا بر حسب دلخواه ایشان قرار نمی گرفت و به جملگی
# ~~بالذات(3) با او بد بودند.
# القصه غیاث الدین و عمال او را به عرضگاه(4) حساب می آوردند وکرده و
~~PageV02P653
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0063.png)

# ~~گفته هریک بر ایشان میخواند، چون خبط و تخلیط(1) ایشان به تحقیق پیوست،
~~در
# ~~سادس عشرین ربیع الاول مذکور مقید گشتند و وزارت خواجه غیاث الدین
~~گوئیا
# ~~سیلی بود که زود منقطع شد و روزگار او را چنان بیفشرد که خون از ناخنش
~~بیرون
# ~~آورد. مستوفی قضا به قلم فنا رقم انتها ms493 برجریده بقای او کشید. بار دیگر
~~سید
# ~~فخرالدین باسر1 عمل رفته بر آن جماعت که در حق او سخن گفته بودند، قادر
~~شد و5
# ~~به مطالبات عنیف و تکلیفات لایطاق و فنون تعذیبات آن سیصد تومان بر کار
~~نشاند و
# ~~از بهر خود بدنامی دنیا و وبال آخرت پیداکرد و بدین بسنده نکرد و در
~~استهلاک
# ~~ایشان کوشید و بر سفک دماء21) و استیصال آن طایفه اقدام نمود.
### | شعر]
# # روزی که دست یا بی بر اهل روزگار %~% در عاقبت تظر کن و کوتاهدار دست
# # دست ستم درآز مکن اینقدر بدان %~% کایزد در اجابت مفظلوم در فبحت
# حکماء سفک دماء مذموم داشتند و البته ساعی آن کوتاه عمر بود
### | شعر]
# به بازوان توانا و قوت سر و دست
### | خطاست پنچه مسکین ناتوان بشکست
# چو دست، دست تو باشد دراز چندآن کن
### | گه دست، دست تو باشد اگر بگردد دست
# فی الجمله چون در آن کرت با او در آن قضایا خطابی نرفت دلیرتر شد، مرتبه
# ~~او از حضیض خمول به اوج قبول ترقی نمود، کار او عظمتی تمام گرفت، دم به
~~دم
# ~~استیلا و استعلای اوزیادت میشد، یوما فیوما تمکن وتسلطش تضاعف می
~~پذیرفت.
# ~~مغیوط همکنان و محسود جهانیان آمد. پایه و منصبی یافت که طالبان مناصب
~~و PageV02P654
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0064.png)

### | 655
# ~~بزرگی را ورای آن در تصور نگنجد و رواج کار و رونق بازار او به حدی
~~رسید که
# ~~فرمان او در شرق و غرب چون قضا و قدر نافذ و جاری گشت. در گاه او ملجاء
# ~~صغار وکبار و بارگاه او مطارح(1) عیون احرار واحبار(2) و مطامح(3)
~~اخیارواشرار
# ~~آمد. سروران و گردنکشان و عمال و کتاب پیش خدمت و طاعت او دستی مجروح
# ~~بربسته بودند. آنچه او را در وزارت میسر شد، هرگز هیچ وزیر و امیر را
~~نیز دست
# ~~ندادهاست. به حکم مساعدت اتفاقات بهمراقی(4) همم(5) بنی آدم ترقی نمود
~~وبدانچه
# ~~خلاصه مرادات اصحاب قلم بود، رسید. به هر ms494 مهم که همت مقصور گردانید،
~~تقدیر
# ~~موافق تدبیر اوآمد، مالی بسیار بیندوخت، چنانکه خزانهها مالامال ساخت.
~~سطوت
# ~~جبروت و نخوت بروت او را از حد و مرتبه امثال خود منحرف ومنعطف
~~گردانید،
# ~~چنانچه کلام مجید به آن ناطق است «کلا ان الانسان لیطفی ان رآه
~~استغنسی2»6) بر
# ~~امرای دولت و وزرای حضرت خود را تفوقی در خیال آورد، بطر و نخوت و
# ~~عجب(7) بر مزاج او چنان استیلا یافت که پای برگردن اصحاب دیوان و
~~اکابرجهان
# ~~نهاد و چنان بزرگ میزیست که ملوک انام و صنادید ایام و اشراف اطراف و
~~اعیان
# ~~اکناف و اکابر جهان و افاضل زمان به مهمات به در سرای او رفتندی، فی
~~الحال
# ~~خود هیچ آفریده را بار نبودی. بعد از آنکه به چند واسطه استیذان(8)
~~حاصل شدی
# ~~وازچند دربند بگذشتندی، به تعداد غیر نام برده کسی را مجال دخول نبودی
~~واکثر
# ~~و اغلب آن بودی که به ملاقات نارسیده مراجعت کردندی.
# بارها از آن احوال و اوضاع در خاطر این ضعیف می گذشت که اگر این
~~PageV02P655
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0065.png)

# ~~صاحب صدر از مناره احتشام خود درافتد، به صد پاره شود:
# بقدر الار تفاع یکون الصرعة(1)
# ایهاالصاعد با لسلطان عقیاک هیوط
### | وعلی حسبار تفاع العرء فی الحال السقوط1(2)
# ما طار طیر فار تفع الاکماطار وقع (3)
# فی الجمله در این ایام که حضرت مخدوم ومخدومزاده عالم وعالمیان
# ~~- خلدالله ملکه - صدر دیوان به فر قدوم خود بیاراست و حق سبحانه و
~~تعالی
# ~~این حضرت را سرعت ذکائی روزی کرده است که در مضمار(4) اندیشه بر مثال
~~برق
# ~~خاطف جولان کند و رزانت رای که به ثمرات خاطر و نتایج ضمیر او مثل
~~زنند،
# ~~به تفحص وتفتیش معاملات مشغول گشت صورت معاش ناپسندیده وصفت زندگانی
# ~~ناستوده او از فرط طمع در اموال خلایق و درازدستی در وجوهات دیوان و
# ~~استرشای(5) بیحد و احتزال2(6) بسیار که عین بدعت و ظلالت باشد ، بتخصیص
# ~~درمنصب صاحب دیوانی، معلوم فرمود، مزاج شریف مخدوم ms495 و مخدوم زاده
~~عالمیان PageV02P656
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0066.png)

### | 657
# ~~را - خلدالله ملکه - به سبب خیانات و جنایات که از در اعمال واهوال
~~ظاهرگشت،
# ~~تغیری پیدا شد و موجب تحریک سلسلهآ عدالت واشتعال نایرهآ غضب گشت.
~~مجموع
# ~~نواب و عمال چون از او ایمن نبودند، همه جویای مکیدتی وطالب حیلتی در
~~مکمن
# ~~کمین منتهزفرصتی میبودند، ازجوانب و اطراف حسد و غبطت که بر طباع خلایق
# ~~مستولی است، در حرکت آمده بود.
# اما با وجود ضبط و سیاست سید فخرالدین که را یارا بود که در مضادت(1)
# ~~و مخالف او قدم گذارد، به ضرورت در معادات مدارات می کردند و در
~~مضادات(2)
# ~~مواسات می نمودند و مترقب انتهاز(3) فرصت میبودند. چون مزاج شریف مخدوم
# ~~و مخدومزادهآ جهان و جهانیان - خلد ملکه - را نسبت به او جهت اسباب
~~مذکوره
# ~~منحرف دیدند، مجال سخن پیدا شد، از آنجمله امیر علی شغانی(4) که امیر
~~سید
# ~~فخرالدین او را به انواع مکر و فریب وحیل وتزویر از مرتبه و پایه خود
~~نازل و
# ~~محط گردانیده بود و مدتی مدید معزول و منکوب و مفلوک، در دست محصلان،
# ~~در این ایام فرصت یافته در بندگی مخدوم و مخدومزاده عالمیان خلد ملکه
~~عسرضه
# ~~داشت که مبلغ دویست تومان بر وی از تصرف و خیانت روشن گرداند. حضرت
# ~~خلد ملکه او را مربی گشته چهره حال او که چون نیلوفرکبود بود، چون
~~رخسارگل
# ~~طری تازه و خندان شد، به جدی تمام در پی معاملات او رفته از زید و عمرو
~~وترک
# ~~و تازیک ودور و نزدیک استفسار احوال وافعال و تفتیش معایب و مثالب(5) و
# ~~تصرف وخیانت اومی کرد. نخست پیادهئی که بر رقعه قصد اختلال(6) و
~~اعتزال(7) او PageV02P657
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0067.png)

# ~~رانده شد، آن بود که از خزانهآ عامره مبالغی تصرف داشت و حکم حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه - به نفاذ انجامید که خزاین را عرض
~~کنند. جمعی
# ~~که واسطه بودند، خزانهدار ایشان راگفت: وجوهاتی که ازخزانه بردهاید،
~~باز ms496 آورید
# ~~تا به وقت عرض باقی نشود. از آن جمله خواجهزاده پیر علی بن خواجه محمد
~~بایزید
# ~~محرم اسرار و محل اعتماد و اعتضاد امیر سید فخرالدین گشته بود، به
~~حیثیتی که
# ~~بسیار قضایای نهانی میان ایشان واقع بود که به غیر این دو نفس کسی دیگر
~~را بر
# ~~آن وقوف نبود.
# چون قضیه عرض خزانه در میان آمد و تمسکات پیرعلی و پدرش در دست
# ~~حاجی سلطان خازن بود، ایشان را متقاضی شد که وجوهات خزانه را استرداد
~~نمایند
# ~~تا بخیه بر روی کار نیفتد. ایشان پیش سید میرفتند و سید را تقاضا می
~~کردند که
# ~~تدارک این معامله میباید کرد و سید هر روز دفعی می گفت و از دلش بر نمی
~~آمد که
# ~~زرها بازدهد، با وجود آنکه ده چندان نقد در خانه داشت. این مدافعت
~~ضمیمه
# ~~منافرت گشت تا به حدی که سخن به خشونت رسید و معادات از حد قوت به حیز
# ~~فعل رسید و تعلل و تسویف(1) به دور و در ازاکشید.
# حاجی سلطان رمزی از این معنی به امیر وامیرزاده اعظم امیر یوسف خواجه
# ~~باز گفت و سید را دوستی زر چنان در دل استحکام گرفته بود که قطعا و
~~اصلا نمی-
# ~~خواست که بک دینار بازپس دهد. میان سید و پیر علی بر ساز ناسازگاری
~~پرده
# ~~مخالفت را آهنک بلندتر شد، بلکهکار از پرده پوشی بگذشت و راز از پرده
~~بیرون
# ~~افتاد.
# حضرت اعلی مجموع را طلب داشته به مواجهه سخن پرسید. خزانهدار
# ~~گفت: این مبلغ پیرعلی برده است. پیرعلی مقر آمد، گفت: من بردهام و به
~~سید
# ~~داده، و سید اثکار نمحود: حضرت سلطنت شعاری از بسیاری عنایت و اعتماد
~~که
# ~~درباره سید داشت، آن سخن در حق او مسموع نفرمود. فرمان به نفاذ انجامید
~~که
# ~~آنچه که از خزانه بردهاند و مقرند، به خزانه فرود آورند و بعد از آن
~~برهر که روشن
# ~~گردانند، بازستانند وهر کس که در میان آن ms497 معامله بود، بدین خیانت مقید
~~گردانیدند. 5
# چون سید فخرالدین برقرار صاحبدیوان بود، مصلحت استرداد خزانه به
~~PageV02P658
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0068.png)

# ~~رای او باز گذاشته آمد. احوال آن جماعت چنان شد که گفتهاند
# وای آن کس غم کند غمخوار گی
# اما چون این بخیه بر روی کار افتاد، خصوم و اعادی(1) را مجال تضریب(2)
# ~~در حضرت سلطنت پیدا شد و متعاقب آن مسترفعان(3) و ایقاقان(4) از جوانب
~~و
# ~~اطراف گوش بر کشیدند تا آنچه مدتهاست که از وهم با خود نیز نیارستند
~~گفت،
# ~~دلیر دازی کردند فرمان شد که به مشافهه تحقیق و تفحص و تفتیش استکشاف
~~معاملات
# ~~او کنند. جناب سیادت مابی چون دید که جماعتی که مالها بدو داده بودند،
~~مجموع
# ~~را حاضر گردانیدهاند و از اکثر خطها ستانده به تحقیق پیوست که شاءام
~~ابی (5)
# ~~مبالغها بر او روشن خواهد شد و عثرات و زلات و اخترالات و تصرفات او از
~~حد
# ~~متجاوز بود و در حیرت و ندامت چون اشکال اقلیدسی وخط معقلی(6) مشکل و
# ~~معلق بماند، گفت این حادثه چون جذر اصم بیدر است و این کار چون دایره
~~پرگار
# ~~بی سر، کیاست و فطانت(7) را کار فرمود، با خود اندیشید که چون سیل از
~~سر
# ~~در گذشت، در گرداب تحیر دست و پای زدن مفید سلامت نخواهد بود و مرغ
~~زیرک
# ~~که از فضای هوا بر محبس قضا افتاد، چندان که در آرزوی فرجهآ فرجی سر
~~بیشتر
# ~~بر(8) قفص مالد، عنا(9) و ابتلا زیادت گردد به مصلحت آن نزدیکتر و به
~~صواب آن PageV02P659
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0069.png)

# ~~بهتر دانست که آنچه مدعی خصوم است بر خود گیرد و میعادی مقرر کند که در
~~آن
# ~~مدت آن مبلغ حصار او باشد و حالا به نقد از سوال و جواب هرکس خلاص یابد
# ~~و مالی وافر اندوخته بود. مبلغ دویست تومان کپکی از تصرف و خیانت خاصه
# ~~خود تقبل کرد که به میعاد سنهآ واحده چنانچه تا مدت یک سال هر ms498 روز مبلغ
~~سی و
# ~~سه هزار وسیصد وسی و سه دینارو دودانگ زر عراقی به خزانه عامرد و اصل
~~گرداند.
# چون این خیانات فاحش و جنایات ظاهر از وی روشن گشت، حکم همایون
# ~~به نفاذ انجامید که او را مقید گردانیده علی محمد خواجه چهره تحصیل آن
~~وجوهات
# ~~کند. محصلان او را برده آن وجه به قسط فرود می آوردند.
# دراین میانه به وقتی که کارش به غایت سختی رسید، رقعهئی برسبیل استعانت
# ~~به حضرت مخدوم و مخدومزاده عالمیان نبشته به دست معتمدی بفرستاد و تضرع
~~و
# ~~مسکنت بسیار نموده گفته بود:
# # جگر درتاب ودل در موج خون است %~% گر آری رحمتی وقتش کنون أست
# روح حضرت رسالت را شفیع آورده، حضرت مخدوم و مخدوم زاده عالمیان
# ~~خلد ملکه جواب فرمودند که جناب سیادت مابی اشارتی که در باب استخلاص
~~خود
# ~~نبشتهاند و فرمودهاند که از برای روح حضرت رسالت فریاد رسید آری آری:
# لئن فخرت بآ باذوی حسب %~% ثقد صدقت ولکن بئس ماولدوا(1)
# ~~هیچ شک نیست که روح حضرت رسالت - علیه الصلوة والسلام - به این افعال و
# ~~کردار راضی نیست، معهذا تحقیق شناسد و یقین بداند که ما را با او و با
~~هیچ
# ~~آفریده در عالم غرضی نیست. فاما او از کرده و گفته خود براندیشد:
# گر بد نگردهئی زکسان بد مدار چشم
### | پیوسته در حمایت کردار خویش باش
# ~~(ان الله یمهل ولایهمل »(2) قصد جان ومال وزن وفرزند مردم اگرکرده است،
# ~~مکافات آن می باید کشید.

PageV02P660

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0070.png)

### | شعر
# هر کهکاری گند که بد باشد %~% دشعن روزعار خود باشد
# ~~سوای کار نیک به کاری نیاید سوء اعمال و قبح افعال سبب و بال و نکال می
~~گردد.
### | شعر
# آن خرد دادت خداگز عدل دانی ظلم را
### | عدل می با یست کردن چو نکه بودی بر سریر
# ظلم کردی، عدل میداری طمع اینت محال
### | شربتی دادی به حلقان هم از آن شربت بگیر
# چون این جواب بدو رسید از ms499 حیات مایوس گشت. بعد از آنکه روزی چند
# ~~بر معاملهآ او بگذشت ووجهی چند فرود آورد، پناه به نواب مهد علیا1 -
~~خلدالله
# ~~سلطنتها - یرد و خدام آن حضرت را شفیع انگیخت. هرچند این معنی نسبت به
# ~~مزاج شریف حضرت مخدوم و مخدومزاده عالمیان - خلد ملکه - در اوایل حال
# ~~چنان بود که کسی زلزله را به فشردن قدم ساکن گرداند یا دریا را به
~~انباشتن تخویف
# ~~کند، فاما در آخر حال از بسیاری تضرع و ابتهال و تخشع و اذلال و شفاعت
~~شفعا
# ~~«العفو عنه القدره»1) را کار فرموده دل رحیم آن حضرت مایل به عنایت او
~~شد و
# ~~فرمود تا بند او برداشتند. فاما آنچه تقبل کرده بود، به میعاد مقرر
~~مطالبت می نمودند
# ~~و همچنان به قسط فرود می آورد. بدین مقدار تربیت، باز در هوس وزارت نه
~~شب
# ~~میغنود و نه روز می آسود. نایرهآ حرص و هیجان آتش طمع چنان غالب داشت
# ~~که ملک عالم با سرها در معده او منهضم2 بود، نهنگ آزومور حرص او هنوز
~~دهان
# ~~طلب برهم نمینهاد. اکثر وجوهاتی که به دیوان فرود آورد از طیارات(2)
~~برانگیخت
# ~~پیش کسانی که از او متوهم بودند، میفرستاد و می طلبید. بعضی که نقد
~~نداشتند PageV02P661
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0071.png)

# ~~قبالتها باز میستاندند. عشق دنیا شاه عقلش در عرا1) گرفته رخ به راندن
~~بیدق
# ~~تزویر و فرس فراست و فیل تسویل(2) و فرزین بند احتیال آورده به حدی
~~مغرور
# ~~بود که فکر شه مات نمی کرد و با آنکه پهلو به بستر محرگ داشت، پنیهآ
~~غفلت از
# ~~گوش برنمی کشید و شکم حرص سیر نمی گشت و دائما دهان گشاده و زبان به
~~کام
# ~~نهاده که از فلان چند تومان و از بهمان چند تومان حاصل میتوان کرد و
~~مبلغ سر
# ~~بالای آن به خود راست می آورد که باز با سر1 عمل رود. اما روزگار امان
~~نداد. در
# ~~اوایل جمادی الاول سنه عشرین و ثمانمایه به موجب «کل ms500 نفس بماکسبت
~~رهینه* »3)
# ~~از غصهآ این قصه و بلبال(4) این اهوال و تیمار غبن بیمار شد و به امراض
~~وعلل
# ~~متضاد مبتلاگشت. سودای سیاه دماغ او را مخبط گردانید و صفرای مالیخو
~~لیا از
# ~~فرق بگذشت. ضربان دل و خفقان نفس و زردی یرقان و عطش استسقا بر ظاهر و
# ~~باطن او مستولی گشته صاحب فراش شد چنانچه دست تصرف اطبای حاذق و
# ~~حکمای ماهر از معالجه و مداوات قاصر آمد و استرداد صحت به هیچ وجه ممکن
# ~~نگشت. هر بدایتی را نهایتی مقدر است و هر دولتی را از زوالی همبر(5)
### | صرا
# پیما فه چو پر شود بگردانندش
# در اواخر جمادی الاول مذکور خورشید حیاتش درعقدهآ ذنب زوال منکسف
# ~~گشت و ماه عمرش در محاق ابد آمد. حسرت وزارت در سینهآ پر کینه او بماند
~~و با
# ~~دلی از شدت انتقام گرم و نفسی چون دم زمهریر سردگرفتار اعمال خودگشته
~~از PageV02P662
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0072.png)

# ~~وییلاهجری
# ~~قید بند وجود آزاد آمد. شربتی که به دیگران میداد، خود بچشید. مرگ چون
# ~~اقداح را ح است که به دور می گردد و به نوبت به همه میرسد. ساقی اجل
~~هیچ
# ~~کس را فراموش نمی کند. عمال وکار کنان خراسان وعراق بل نواحی آفاق با
~~وجود
# ~~او به حیات خود واثق نبودند. ممات او حیات دیگران بود.
# آن روز که اورا این واقعه افتاد، خلایق چنانکه به عید وعرفه(1) و ایام
~~سرور
# ~~یکدیگر را تهنیت کنند، به همدیگر میرسیدند و می گفتند1 «الحمد لله الذی
~~ار ناموته
# ~~و احیانا بعده ».2) از اکابر و اصاغر جمعی کثیر به مجلس تعزیتش حاضر
~~گشتند.
# ~~همه با یکدیگر بهاشارت و تنبیه تهنیت می کردند. عجب اگر در هیچ وقتی از
~~اوقات
# ~~هیچ کس مثل آن مجلسی مشاهده کرده باشد.
# به هر طرف ممالک که خبر این واقعه برسید، خاص وعام نوید امن و امان
# ~~به یکدیگر دادند و صدقات و نذور به وفا رسانیدند.(3) صاحب معظم خواجه
~~مرشد ms501
# ~~منشی در تاریخ وفات او فرموده است:
### | بیت
# # هشهور عصر سرور سادات فخر دین %~% گز احتشام سقف فلک بود پست وی
# ~~از صدمت قضا شب یکشنیه اوفتاد
# ~~در بیست وفس رماه جمادی الاولی نماند
# ~~تاریخ سال آن به تامل آز آین بدان
# ~~امید به کرم واهبالعطیات آنکه عواقب امور همه به خیر و خوبی باشد،
~~بمنه.

PageV02P663

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0073.png)

# ذکر آمدن امیرزاده جهان و جهانیان - مغیثالحق والدین -
# الغ بیک به ممالک خراسان1
# حضرت امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گور کان در این سال
# ~~که]2 ربیع الاول سنه عشرین و ثمانمایه [است] عزیمت خراسانات3 فرمود.
~~چون
# ~~از آب آمویه عبور فرمود و به حدود خراسان در آمد، خبر وصول او به دار
~~السلطنهآ
# ~~هرات - صانها الله [تعالی] عن الافات والبلیات - رسید. مهد علیا4
~~سلطانة الخواتین
# ~~گوهرشاد آقا5 - خلدالله عظمتها و ابد سلطنتها - و مخدوم و مخدومزاده
~~جهان و
# ~~جهانیان المخصوص بعون عنایة الرحمن امیرزاده بایستغر بهادر - خلدالله
~~تعالی ملکه
# ~~و سلطانه - و امیرزاده اعظم6 [امیرزاده] محمد جهانگیر بن امیرزاده محمد
~~سلطان
# ~~با مجموع شاهزادگان و امرا چند فرسنگ استقبال نمودند و به دیدار یکدیگر
~~مسرت
# ~~و ابتهاج افزود. در روز جمعه نوزدهم ربیع الاول مذکور به ملاقات حضرت
~~اعلی
# ~~خاقانی - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه - مشرف گشته به عیش و خرمی
~~گذرانیدند
# ~~و در بیست و سیم7 منه، ایلچیان ختای8 را طوی داده اجازت مراجعت به
~~ولایت
# ~~خود دادند.
# و در آخر این ماه سلطان اویس بن9 [امیر] ادکو [برلاس] را که از کرمان
# ~~پیش بندگی حضرت آمده بود، حکم شد که متوجه سمرقند شود. خواجه کلان
# ~~اختاچی را مصاحب او گردانیده به [طرف] سمرقند روانه کردند.19
# در اوایل ربیع الاخر حضرت امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان [و] امیرزاده
# ~~محمد جها نگیر وامیراعظم امیر11 شاه ملک بهادر را که ازخوارزم آمده
~~بود،12 طوی
# ~~سنگین کرد و دیگر امرا را نیز خلعتهای پادشاهانه از کلاه و کمر و
~~پوستینهای طلادوزی ms502
# ~~قاقم و سمور و سنجاب و اسبان خوب انعام فرمود و بعد از آن امرای
~~امیرزاده
# ~~جوانبخت زیبنده تاج و تخت امیرزاده جهان بایسنغر بهادر13 - خلدالله
~~ملکه و
# ~~سلطانه - را14 همچنین انعامات فرمود و در ششم جمادی الاول عزیمت مراجعت
~~به PageV02P664
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0074.png)

# ~~[جانب] ماوراءالنهر فرموده برادر خود امیر و امیرزاده جوانبخت
~~[امیرزاده]
# ~~جوکی محمد را همراه1 خود به دار السلطنه سمرقند برد و در راه به تعجیل
~~رفته
# ~~بود، چنانکه به یک هفته از هرات به سمرقند رسید و بعد از آن چندگاه به
~~سمرقند
# ~~گذرانید.
# چون فصل زمستان رسید، در آن سال قشلاق به حوالی آب ترک رقت و در
# ~~بیست ویکم رمضان سنه عشرین و ثمانمایه به یورت قشلاق فرود آمد و
~~لشکرهای
# ~~ماوراءالنهر را همه جمع فرموده بود.
# در تاسع شوال سنة المذکور ایلچی امیر2 ادکو ابراهیم نام برسید از ولایت
# ~~اوزبک و در بیست وچهارم شوال چند اوغلان(1) از ولایت3 او مقید بودند،
~~ایشان
# ~~را اطلاق فرموده اجازت مراجعت به ولایت خود داد و چون ده روز از حوت2)
# ~~بگذشت در اوایل محرم الحرام سنهآ احدی وعشرین4 به دار السلطنه سمرقند
~~مراجعت
# ~~و معاودت فرمود.5
# ذکر آمدن ایلچیان ختای کرت دیگر
# در ربیع الاول سنهآ عشرین و ثمانمایه ایلچیان پادشاه ختای دایمنگخان
# ~~رسیدند. کلانتران ایشان بی باجین6 و توباجین وجات باجین ویتق باجین
~~قریب سیصد
# ~~سوار 7تحف و بیلاکات که پادشاه ختای فرستاده بود، ازشانقار واطلس و
~~کمخا وترغو
# ~~و آلات چینی و پنج نی و غیره رسانیدند و از برای شاهزادگان و آقایان8
~~علی حده
# ~~به اسم هر کسی بیلاکات پادشاهانه ترتیب داده و مکتوبی قرستاده مشتمل بر
~~معانی
# ~~و الفاظی که طراز رسایل گذشته ووسیلهآ استعطاف مستقبل تواند بود. در
~~رفع
# ~~حجاب مغایرت و بیگانگی و فتح باب مودت و یگانگی کوشیده، مقصود آنکه
~~PageV02P665
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0075.png)

# ~~قاعدهآ دوستی میباید که ممهد باشد و راه رسالت و مکاتیب گشاده تا رعایا
~~و تجار
# ~~به ms503 مراد خود آیند و روند و راهها ایمن باشد.
# در کرت اول که ایلچیان ایشان آمده بودند، به وقت مراجعت امیر سید تر خان
# ~~اسب بوری1 به جهت پادشاه ختای فرستاده بود و پادشاه را آن اسب به غایت
~~پسند
# ~~افتاده در عوض آن شکر بسیار گفته بود و جهت امیر سید احمد ترخان2 چیز
~~بسیار
# ~~فرستاده و صورت اسب نقاشان ختای در غایت خوبی کشیده بودند با دو اختاجی
# ~~که آن اسب را گرفته بودند،3 چنانکه نقاشان چابک دست از مثل تصویر آن
~~عاجز
# ~~بودنل.
# بعد از چند روز ایلچیان را مهمانداری کردند، ملتمسات ایشان به اجابت
# ~~مقرون داشته مهمات ایشان به کفایت رسید، اردشیر تواجی را همراه ایشان
~~گردانیده
# ~~اجازت انصراف یافته به ولایت ختای مراجعت ومعاودت نمودند، والسلام.4
# ذکر توجه راییات همابون به جانب قندهار و سبب آن حر کت5
# در کرت ثانی که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه - فتح فارس
# ~~فرمود، امیرزاده بایقرا را با وجود آن قبایح افعال واحوال که از او
~~صادر شد، بر آن
# ~~اغضا و اغماض نموده قاعدهآ شفقت و مهربانی و رعایت صله رحم که در جبلت
~~این
# ~~حضرت مر کوزست کار فرموده6 او را به جانب قندهار و حوالی سند7 فرستاد
~~که
# ~~مملکتی وسیع است تا در آن حدود مصاحب امیرزاده قیدو باشد و بعد از آنکه
~~به
# ~~آن ولایت رسید، امیرزاده قیدو8 بر موجب فرموده بندگی حضرت در رعایت
# ~~جانب او تقصیر نمی کرد9 و تعظیم تمام مینمود.
# فاما امیرزاده بایقرا بدان تأدیب و تعریک که یافته بود، متنبه نشد و با
~~امیرزاده PageV02P666
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0076.png)

# ~~قیدو نیز دربند مکر و غدر1 بود و امیرزاده قیدو از آن معنی2 آگاهی
~~یافت، او را
# ~~بگرفت وصورت واقعه به2 حضرت سلطنت شعاری اعلام کرد. فرمان شد که
~~امیرزاده
# ~~بایقرا را از آب سند بگذرانند تا در ممالک هندوستان هر جا که خاطرش
~~خواهد
# ~~باشد.
# و بعد از آن خبر رسید که ms504 پسر سیفل قندهاری و ملک محمد که به موجب
# ~~حکم وفرمان بندگی حضرت هر یک برطرفی از آن نواحی حاکم بودند، با یکدیگر
# ~~نزاع می کنند و رعایای آن نواحی بدین سبب در زحمت و تشویشاند. بندگی
# ~~حضرت را معاش ناپسندیده ایشان معلوم شد. امیر اعظم اعدل امیر حسن صوفی
# ~~تر خان را مقرر فرمود که بدان طرف رود و آن دیار را ضبط نماید. در
~~منتصف
# ~~ربیع الاول سنه عشرین و ثمانمایه امیر مشارالیه4 از دار السلطنهآ هرات
~~- صانها الله
# ~~تعالی عن الافات - متوجه آن طرف گشت. چون بدانجا رسید و احوال آن طرف
# ~~معلوم گردانید، پسر سلطان تواجی شاه ویس غزنین5 را محاصره کردد بود و
~~سلطان
# ~~بایزید پسر سیفل به گرمسیر در آمده. صورت آن حال به بندگی حضرت بازنمود
~~و
# ~~دیگر معروض رای اعلا گردانیدند که جمعی از لصوص(1) افغان درگرمسیر
~~وحوالی
# ~~قندهارتا کنار آب سند مستولی شدهاند وبه هیچ نوع مطواع و منقاد فرمان
~~نمیشوند
# ~~و ایل والوس بدان سبب از حیز ضبط بیرون رفته وخرابی تمام به احوال آن
~~طرف
# ~~راه یافته بر ممر تجار راه صادر و وارد میزنند و مال مردم میربایند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - صلاح در آن
# ~~دید که آن زمستان در آن حدود قشلاق کند و امیرزاده قیدو امیرزاده
~~بایقرا را نیز
# ~~چنانچه حکم بندگی حضرت بود به جانب هندوستان نفرستاده بود و بندگی
# ~~حضرت ایلچی پیش امیرزاده قیدو فرستاد که چون امیرزاده بایقرا را به
~~هندوستان8
# ~~نفرستادهای، بدین طرف روانه گردان.
# و رایات همایون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالسی ملکه - روز شنبه
# ~~چهاردهم رجب المرجب سنه عشرین و ثمانمایه به طالعی چون طلعت جهان آرای
~~PageV02P667
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0077.png)

# ~~خود خرم و نوربخش:
### | شعر]
# جهان به کام و فلک بنده و ملک داعی
### | امید تازه و دوثت قرینا و بخت جوان
# فتوح سوی یحمین و سعود سوی یسار
### | سیهر زیر رگاب و زها نه زیر عنان ms505
# از باغ زاغان که در اواسط سنبله به خرمی فروردین بود، به سرپل مالان(1)
# ~~درباغ زودی نزول فرمود و در آن باغ یک دو روز به جهت تمامی مهمات
~~بندگان و
# ~~مصالح ایشان توقف رفت. روز دیگر به دعای استفتاح مشغول گشته علما و
~~زهاد و
# ~~مشایخ جمع آمدند. جمله را معمور انعام ومشمول الطاف و اکرام گردانید.
~~هم در
# ~~آن روز جهان اوچ قرا رسید و خبر رسانید که امیرزاده بایقرا را
~~میرسانند. بندگی
# ~~حضرت او را باز پیش امیرزاده قیدو فرستاد که ما به جهت دفع هزاره متوجه
~~آن
# ~~طرف گشتهایم.2 او خاطر خود بد نکند و امیر خضر خواجه آقچه را مقرر
~~گردانید
# ~~که امیرزاده بایقرا را به سمرقند پیش امیرزاده اعظم اعدل - مغیث الحق
~~والدین - PageV02P668
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0078.png)

### | 365
# ~~الغ بیک گور کان رسانند و رایات همایون کوچ فرموده بعد از سه روز به
~~ظاهر قصبه
# ~~اسفزار به موضع سرپل بتان سراپردهآ بار1 باز کشیدند ویک هفته در آن
~~منزل به جهت
# ~~رسیدنرایات همایون مخدوم و مخدومزاده عالمیان2 امیرزاده بایسنغر
~~بهادر[خان]-
# ~~خلد الله [تعالی] ملکه - توقف فرمود و چون برسیدند، از آنجاکوچ فرموده
~~در
# ~~چهاردهم3 شعبان به لب آب هیرمند که یورت قشلاق مقررگردانیده بود، نزول
# ~~فرمود.
# روز دیگر امیر[زاده] حسن صوفی از قندهار به اردوی همایون رسید. بعد
# ~~از آن عزیمت ایلغار فرمودند و ستیزد را پیش امیرزاده قیدو فرستادند که
~~او از آن
# ~~طرف حرکت کند و رایات همایون از این طرف متوجه گشته، مردم هزاره را از
# ~~میان بردارند. با وجود آن، بنابر رعایت رعایا که در میان آن طایفه
~~بودند، مولانا
# ~~ابراهیم را مقرر فرمود که به هزاره رود و امرا و کلانتران ایشان را
~~نصیحت کند که
# ~~به خدمت مبادرت نمایند و عذر گذشته بخواهند، والا آن زمان که لشکرها
~~بدانجا
# ~~رسند، به غارت و تاراج مبتلا خواهند شد. در این اثنا رای ذوالجین(1) از
~~ممالک
# ~~هندوستان4 به بساط بوس رسید.
# روز دیگر ms506 مخدوم و مخدومزاده عالمیان امیرزاده سیور غتمش - نورالله
# ~~مرقده - با امرایی که با او بودند، امیر ابراهیم وامیر نوشروان و
~~لشکرها به اردوی
# ~~همایون رسیدند و ملک قطب الدین از ممالک سجستان برسید.
# در بیست و سیم5 شعبان رایات همایون به قندهار برسید و در آن منزل مقرر
# ~~فرود آمد که تومنات مخدوم و مخدومزاده عالم و عالمیان سایه رحمت یزدان
# ~~امیرزاده بایسنغر بهادر [خلد ملکه] به عزیمت ایلغار به جانب هزاره
~~روند.
# در بیست وهفتم شعبان مولانا ابراهیم برسید و عرضه داشت نمود که امرای
# ~~هزاره مجد فیروز و خواجه آرام و قدم و غیره میرسند. حضرت سلمطنت شعاری
# ~~ایلچی پیش مخدوم و مخدومزاده عالمیان فرستاد که ایشان را تاخت نکنند و
~~چنان PageV02P669
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0079.png)

# ~~نمودند که خیل خانهآ شووی1(1) تمرد نمودهاند. امیر یوسف خواجه2 و امیر
~~نوشروان
# ~~و امیر حمزه را با چند هزار مرد فرمان شد که ایشان را تاخت کنند.
# در سیم رمضان اکابر غزنین3 [خواجه قاضی] لقمان4 وملک وغیره به خدمت
# ~~رسیدند و از هزاره مجد اردو وکلانتران پربل و افغان خرشوانی به زمین
~~بوس
# ~~رسیدند5 و ستیزد از پیش امیرزاده قیدو مراجعت نموده عرضه داشت که
~~امیرزاده
# ~~قیدو متوهم شده بدین طرف نیامد و جایگاه خود باز گذاشته بدان طرف
~~گریخت.
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - فرمودند که ترسیده
~~باشد
# ~~و ترحم فرموده هیچ کس را بر عقب او نفرستاد و او را در آن معذور داشت.
# در نهم رمضان بخت مراد از آن طرف رسید که امیرزاده قیدو برفت و در
# ~~کابل از ایشان هیچ کس نماند. حضرت سلطنت شعاری امیرزاده اعظم [امیر
~~سلطان]
# ~~ابراهیم بن [امیر] جهانشاه را بدان طرف مقرر فرمود که اگر قیدو پیش تو
~~آید و
# ~~صلح کند، آن موضع6 را بدو باز گذار [و تو] باز گرد، والاکه پیش تو
~~نیاید و صلح
# ~~نکند، هم در آن مواضع باش و اطراف آن را ضبط نمای. ms507 بعد از دو روز
~~امیرزاده
# ~~سنجر برادر امیرزاده قیدو پیش بندگی حضرت آمد و به تربیت و عنایت مخصوص
# ~~اشد.
# امرا و کلانتران هزاره تقبلی نمودند که صد سراسب و چند سر گاو7 و گوسفند
# ~~بدهند و حضرت سلطنت شعاری به جانب اغرق معاودت نموده در منتصف رمضان
# ~~به اغرق رسید.
# در آن ایام امیرزاده علی بن امیرزاده رستم از اصفهان برسید و پیشکشهائی
# ~~که امیرزاده رستم فرستاده بود، به عرض رسانید و در اواخر رمضان
~~امیرزاده
# ~~ابراهیم بن جهانشاه از کابل برسید و عرضه داشت که امیرزاده قیدو به
~~کابل آمد و مقرر
# ~~کرده است که پیش بندگی حضرت آید و بندگی حضرت امیر شیخ لقمان را به
# ~~تحصیل اموالی8 که هزاره تقبل نموده بودند، بدان طرف روانه فرمود و
~~امیرزاده PageV02P670
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0080.png)

# ~~وقایع سال 820 هجری
# ~~سیور غتمش1 [بهادر] را اجازت فرمود که به جانب ختلان رود. امیر نوشروان
~~و
# ~~امیر یوسف خواجه و امیر حمزه که به ایلغار شووی رفته بودند، مظفر و
~~منصور
# ~~مراجعت نموده به بند گی حضرت رسیدتد.
# و در شانزدهم شوال به کنار هیرمند به یورت قشلاق نزول فرمود. و در
# ~~بیست وپنجم امیرزاده سلطان علی اجازت خواسته به طرف اصفهان مراجعت
~~نمود.
# جماعت افغانان3 هزاره مالی که تقبل نموده بودند، درادای آن مماطلتی (1)
# ~~نمودند. امیرزاده محمد صوفی ترخان و امیر موسی و امیربوته را مقرر
~~گردانیده به
# ~~سرایشان فرستاد. ایشان برفتند و جمله را تاخت کرده در بیستم ذی القعده
~~با الجا و
# ~~غنیمت بسیار به اردوی همایون ملحق گشتند.
# و حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - در منتصف
# ~~ذی الحجه عزیمت معاودت به دار السلطنه هرات نموده از یورت قشلاق کوچ
~~فرمود
# ~~و امیرزاده سلطان سنجر و امیر یادگار شاه ارلات و امیر اعظم امیر علیکا
~~و امیر
# ~~فیروزشاه با امرای قشونات مقدار ده هزار سوار مقرر فرمود که ضبط آن
~~ممالک
# ~~نمایند4 و امیرزاده قیدو را به ملاطفت ms508 و دلخوشی5 طلب داشته مصاحب خود
~~به
# ~~هرات آورند،6 والاکه ابا نماید، الوس او را تاخت کنند و به هر طرف که
~~رود، او
# ~~را گرفته به پایهآ تخت اعلی رسانند و امیر عبدالصمد را به حکومت گرمسیر
~~و [سید]
# ~~حسام را به کوتوالی قندهار مقرر گردانید وروی رایت منصوربه مستقر سریر
~~سلطنت
# ~~و مر کز عزوجلال آورده اقبال روز افزون در مقام موافقت مستقیم گشته و
~~بخت
# ~~مساعد ممالک هفت اقلیم تسلیم کرده:
### | وشعر]
# ایام به کام و اختران فرما نبر %~% و افلاک نهاده7 بر خط فرمان سر
# ~~در ثانی محرم الحرام سنهآ احدی وعشرین وثمانمایه بهدار السلطنه هرات
~~نزول فرمود.
# ~~بعد از آن امرائی که در آن حدود مانده بودند، امیرزاده قیدو را طلب
~~داشته چون PageV02P671
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0081.png)

# ~~پیش امرا رسید ومرحمت وعنایت حضرت سلطنت شعاری در بارهٔ‌ خود معلوم
~~کرد،
# ~~مصاحب امرا متوجه دار السلطنه1آ هرات گشته دراواخر2محرم مذکور به شرف
~~بساط
# ~~بوس همایون مشرف گشته3 به انواع تربیت و ترحیب4 ملحوظ و محظوظ شد.
# ~~ایلچیان امیر5 [قرا]یوسف و قراعثمان که پیشتر آمده بودند، درصفر این
~~سال اجازت
# ~~مراجعت6 یافته متوجه ولایت خود گشتند.

PageV02P672

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0082.png)

# ذکر وقایع سنه احدی و عشرین و ثمانمایه(1)
# ذکر وفات امیرزاده سعد وقاص در آذر با یجان1
# یکی از خصایص وفضایل حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و
# ~~سلطانه - که به تجربه معلوم گشته است وهر کس احوال این پادشاه از
~~ابتدای دولت
# ~~الی غایت معلوم کند، بر او محقق شود آن است که هر کس که در خدمت این
~~درگاه
# ~~کیوان رتبت از ترک و تازیک و خویش و بیگانه که چون پرگار به فرق
~~سرنایستاده
# ~~است و به سان مر کز زمین دربندگی حضرت آسمان رفعت [نایستاده است و] قدم
# ~~ثابت نداشته به اندک مدتی و سهل فرصتی به تیغ قضا چون دایرهآ بی سرگشته
~~است.
### | [بیت]
# چرخ اگر برخلاف رای تو گردد %~% قبه زرینش بر سپر بنماند
# مرغ ms509 اگر در هوای خصم تو پرد %~% در تن او جز ز تیر پر بنماند
# و دلیل بر صدق این مقدمه صورت واقعه امیرزاده سعد وقاص است که بی-
# ~~موجبی از حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - روی گردان
# ~~شده از مملکت قم که سیورغال او فرموده بودند، متوجه جانب آذربایجان شد
# ~~- چنانچه ذکر آن به موضع خود شرح داده آمده است - دراین ایام در اوایل
~~ربیع
# ~~الاول سنه احدی و عشرین و ثمانمایه خبر رسانیدند که امیرزاده مرحوم
~~مغفور بر
# ~~قضیت (یفعل الله مایشاء*»(2) و «(یحکم ما یرید»(3) قضا برخلاف رضانازل
~~شد وتقدیر PageV02P673
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0083.png)

# ~~برعکس تدبیر جاری گشت و این امیرزاده1 پاکیزه صورت ستوده سیرت انار
~~الله
# ~~برهانه و ثقل بالحسنات میزانه که هنوز در مقتبل شباب بود، از این منزل
~~فنا به
# ~~داربقاء2 رحلت کرد و از غریب سرای «اهبطوا»(1) به وطن مالوف «ارجعی»(2)
# ~~واصل شد و به مقام «فی مقعد صدق عن ملیک مقتدر»(3) پیوست.
### | بیت]
# # حکم المثیة فی البریة جار %~% ما هذهالدنیا بدار قرار
# # فا لعیش نوم والمنیة یقطة %~% والمرء بینهما خیسال سار(4)
# ~~حضرت سلطنت شعاری خلد الله تعالی ملکه و سلطانه بدین خبر موحش متالم
# ~~گشته رسومی که از لوازم تعزیت باشد، تمهید نمود و فرمود که با قضای
~~الهی جز
# ~~رضا تدبیری نبوده و نیست و نخواهد بود.3
### | شعر
# ~~فغان زآفت این رنجساز راحت سوز
### | نغان ز گردش این کج جهان4 جور پرست
# ~~که صورتی که به قرنی نگاشت خود بسترد
### | که گوهری که به سی سال سفت خود بشکست PageV02P674
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0084.png)

# # وقایع سال 821 هجری %~% 675
# ~~برادران ومتعلقان او را دلداری نموده مجددا به تربیت و نوازش مخصوص
~~وملحوظ
# ~~گردانید و گفت: «انما یوفی الصابرون اجرهم بغیر حساب»1) آری:
### | [بیت
# چنین است رسم سپهر بلند %~% گهی شاد دارد چهی مستمند
# [بر این گو نه خواهد گذشتن سپهر %~% نخواهد شدن رام با ما به مهر]
# «الحکم لله العلی الکبیر*»(2) انالله و انا الیه ms510 راجعون **4(3) والله
~~اعلم بالصواب
# ذکر فرستادن لشکر به ممالک بدخشان
# در این اثنا از جانب بدخشان خبر رسید که شاهان از مراسم خدمتکاری و
# ~~شرایط مال گذاری انحراف مینمایند و در ادای آنچه معهود و معتاد بوده
~~تسویف1
# ~~و مماطلت را مجال و مخالطت 2 دادهاند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بنابر شفقت و
# ~~مهربانی، سیداحمدالب قرا را که از نوکران اعتمادی3 بندگی حضرت بود و به
# ~~رسوم سفارت و آداب رسالت تحلی یافته، بهجانب شاهان فرستاد که اپشان را
~~بهوعد4
# ~~و وعید و ترغیب و ترهیب(4) از اموری که موجب مخالفت بود منع کند. باشد
~~که
# ~~بی واسطه لشکر کشیدن و خصومت انگیختن صلاح خود بیندیشند و از طریق فساد
# ~~به منهج سداد گرایند و برقاعدهآ معتاد و ضابطهآ معهودالتزام باج و
~~خراج، چنانچه در
# ~~زمان مقدم بوده، قبول کنند و ازتمرد و عصیان که خسر ان دنیا و آخرت
~~بدان پیوسته PageV02P675
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0085.png)

# ~~احتراز و اجتناب [واجب و] لازم دانند.
# چون سید احمد بدانجا رسید و شرایط رسالت به تقدیم رسانید، کلمات وعد
# ~~و وعید در ضمیرآن طایفه جای گیر نیامد. جوابی معلول میان ایلی و
~~یاغیگری
# ~~بازدادند. سید محمد باز آمد و تقریر کرد که به سبب کوههای بلند و
~~درههای سخت،
# ~~خیال فاسد به دما غ راه دادهاند و تمنای باطل در ضمیر ایشان جای گیر
~~شده، در 5
# ~~انقیاد فرمان تقاعد نمودند. صورت این معنی بر رأی اعلای خدایگانی که از
~~عالم
# ~~قدس منیرومنجلی((1) است و نور او برضیاء ماه و مهر غالب ومستولی عرضه
~~داشته
# ~~آمد وفحوای این کلمات به سمع مبارک «اسمعه الله البشائر»(2) رسید. اثر
~~تغیر در
# ~~بشرهآ همایون و اسرهآ میمون پدید آمد. مثال مبارک به احضار لشکرها به
~~نفاذ انجامید
# ~~و امرای معتبر مثل امیر شیخ لقمان برلاس و امیر ابراهیم بن امیر
~~جهانشاه و امیر
# ~~محمد صوفی ترخان و امیر جلالالدین فیروزشاه و امیر حمزه ms511 با دیگر امرای
# ~~تومانات وقشونات نامزد آن طرف گردانید که لشکرهای قندز(3) وبغلان2(4) و
~~ختلان
# ~~و ارهنگ(5) و سرای شالی(6) و آن نواحی جمع گشته در زیر رایت شاه و
~~شاهزاده PageV02P676
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0086.png)

# ~~وفایع سال 21 هجری
# ~~اعظم نبوی الاخلاق وملکی الشیم امیرزاده سیورغتمش - نورالله مرقده -
~~متوجه
# ~~بدخشان شوند. چون امرای مذکور عزیمت آن طرف نمودند1 و به بلخ رسیدند،
# ~~شاه بهاءالدین از جانب بدخشان پیش ایشان رسید.2 امرا با شاه بهاءالدین
~~حکم
# ~~حضرت سلطنت شعاری و عزیمت خود بدان جانب تقریر کردند و گفتند: بزرگتر
# ~~شاهان بدخشان توئی، اگر معامله آن ولایت بر خود می گیری و مالی که در
~~زمان
# ~~حضرت صاحبقرانی - انارالله برهانه - معهود بوده، تقبل می کنی که سال به
~~سال به
# ~~خزانهآ عامره واصل گردانی، ما از بندگی حضرت درخواست کرده شفیع شویم تا
# ~~حکومت آن مواضع بر تو مسلم دارند. او در جواب گفت که من ترک حکومت
# ~~کردهام و عزیمت بر طاعت و عبادت مقصور گردانیده و حکومت ولایت تعلق به
# ~~پسر و برادر من دارد.
# امرا ایلچی پیش پسر و برادرش فرستادند و صورت حال تقریر کردند.
# ~~ایشان جواب مفید ندادند. امرا صورت این احوال پیش بندگی حضرت عرضه
# ~~داشت نمودند. بندگی حضرت فرمود که چون شاه بهاءالدین پیش شما آمده اگر
~~او
# ~~تقبل می کند که معامله بدخشان سرانجام سازد، ایلچیان مصاحب او گردانیده
~~حکومت
# ~~آن دیار بدو مسلم دارند، والاکه او قبول نکند، او را پیش ما فرستند
~~وایشان متوجه
# ~~آن طرف شوند و تا معامله بدخشان به اتمام نرسانند، معاودت ننمایند.
# امرا برموجب فرموده بندگی حضرت، شاه بهاء الدین را به جانب دار السلطنه
# ~~هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - روان گردانیدند، عزیمت
~~بدخشان
# ~~مصمم گردانیدند. در این حال مقدار پنج هزار سوار از پیش امیر3 و
~~امیرزاده اعظم
# ~~شهر بار داد گستر جهاندار بنده پرور جمشیدفر شاه فریدون سیر مغیث الحق
~~والدین
# ~~الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه ms512 - از جانب ماورالنهر به استمداد ایشان
~~برسید و PageV02P677
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0087.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~لشکرهای متفرقه جمع شد، چنانکه از مزاحمت سپاه بسیار عرصه آن زمین فراخ
# ~~تنگتر از حلقه خاتم و ثقبهآ(1) سوزن نمود و از مصادمت لشکر بی شمار صحن
~~آن
# ~~صحرای بزرگ خردتر از چشم مور و حدقهآ مار در نظر آمد.
### | شعر
# ز گرد سپه روشنائی نمابد %~% زخورشید شب را جدائی نماند
# ~~کوه و صحرا از عدت(2) و اهبت به ستوه آمد، بدین هیأت متوجه بدخشان
~~گشتند.
# ~~چون به موضع کشم رسیدند، پسر شاه بهاءالدین که لاف مبادرت و تصلف جلادت
# ~~او به سمع قریب و بعید رسیده بود و به وفور عدت و شو کت مغرور شده به
~~دست
# ~~و پای فرومرده افواج غم و اندوه و انواع خوف و خطر بر ظاهر و باطن و
~~استیلا
# ~~یافت، بی نظم امور وغا و ترتیب اسباب هیجا دانست که از کم عقلی1 خطری
~~بزرگ
# ~~را ارتکاب کرده است و از بی فکری املی دراز در پیش گرفته، شیخ الاسلام
~~الاعظم -
# ~~- مراة مناظر الخواطر والافهام صاحب الکرامات العلیة والمقامات الحلیه
~~- شیخ روحانی
# ~~و امام ربانی - تاج الحق والملة والدین -(3) خواجه حسن عطار(4) - قدس
~~سره -
# ~~را شفیع ساخته سر بر خط بندگی و قدم در دایره فرمانبرداری نهاد و شیخ
~~الاسلام
# ~~الاعظم متقبل شد که به بندگی حضرت اعلی - اعلاه الله تعالی - عرضه داشت
~~کند PageV02P678
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0088.png)

# ~~و گناه ایشان را درخواست نماید. بنابراین معنی لشکرهائی که بدان ولایت
~~در آمده
# ~~بودند، دست از جنگ و قتال و نهب و غارت کوتاه گردانیدند و صورت این
~~ماجرا
# ~~بر رای اعلای خدایگانی [که مشکوةالانوار عالم معنی است] عرضه افتاد،
~~چنانکه
# ~~از عادات وشمایل خدایگانی معتاد ومالوف است، گناه هر یک به ذیل عفو و
~~احسان
# ~~بپوشید و خط «لاتثریب علیکم الیوم »(1) بر صفحات احوال ایشان کشید
~~وشفاعت
# ~~[شیخ الاسلام الاعظم] خواجه - تاج الحق والدین - حسن عطار1 قبول فرموده
~~اهالی
# ~~آن مواضع ms513 را ممنون منن جسام(2) گردانید.
# چون فرمان خدایگانی - لازال مقرونا بالمضاء والنفاذ - (3) بدانجا رسید،
# ~~[جماعت] بدخشانیان منتدار گشته آنچه معهود و معتاد بود، مع الزیاده
~~قبول کردند
# ~~و امرا مظفر و منصور و مبتهج و مسرور متوجه دار السلطنه گشته در اوایل
~~رمضان
# ~~سنهآ احدی و عشرین وثمانمایه شرف بساط بوس همایون دریافتند وحکومت
~~[بدخشان
# ~~برقرار [مقدم] به شاهان داد2 [والسلام].
# ذکر مخایفت امیرزاده قیدو وگر فتاری و قید او3
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - علی العموم ابواب
# ~~مرحمت و شفقت بر جهان و جهانیان گشاده گردانیده است به تخصیص بر مجموع
# ~~خویشان و قرابتان معاش و معاشرت بر مقتضای مرحمت و شفقت و مهربانی و
# ~~عاطفت کند و در حال هر کدام که خللی دید، آن را تلافی نموده از تحصیل
~~مرادات
# ~~ایشان غافل نبوده و مجموع را به محل برادران و فرزندان داشته واز مواهب
~~ایزدی
# ~~جمله را بهرهآ تمام ارزانی فرموده و راه مشارکت در نعمتها بر همگنان
~~گشاده داشته
# ~~بر اهل عالم عموما وبر دودمان همایون خصوصا، عقلا وشرعا، رسما و عرفا،
~~PageV02P679
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0089.png)

# ~~واجب و لازم است که به اندازه مساهمت(1) هر کسی به دعای دولت و دوام
~~مدت
# ~~او از ایزد تعالی درخواهند و در شناخت نعم و ادای شکر باقصی الغایه
~~والامکان(2)
# ~~برسند، چه ثبات نعمت به شکر موصول است و مردم ناسپاس به حول و قوت1
# ~~خویش موکول، قوله «فمن شکر فا نما یشکر لنفسه ومن کفر فان ربی غنی
~~کریم*»3)
# ~~تشبث این مقدمات قضیه امیرزاده قیدو است - غفرالله له - که اگر آنچه از
~~این
# ~~حضرت به نسبت اوواقع بود با یاد خاطر آوردی که به چه نوع تربیت
~~اوفرمودهاند،
# ~~در حالتی که پدرش امیر و امیرزاده سعید شهید پیرمحمد بهادر بر دست پیر
~~علی تاز
# ~~به قتل آمد.2 حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - لشکر
~~کشیده
# ~~کشندگان او را به عقوبت تمام هلاک گردانید3 و متعلقان و ms514 بازماندگان او
~~را جمع
# ~~کرده حکومت بلخ و آن نواحی به امیرزاده قیدو ارزانی فرمود تا جبر کسر
~~آن
# ~~احوال4 کرد - چنانکه ذکر آن مشروح و مفصل به موضع خود بیان کرده آمده
# ~~است - و بعد از آنکه کار او رونقی گرفت و ایل والوس و حشم پدرش جمع
~~گشتند،
# ~~ممالک گرمسیر و قندهار و بلاد سند(4) تا حدود5 هندوستان بدو مسلم فرمود
~~و در آن
# ~~دیارقوت و شوکتی تمام گرفت تا به حدی که امیرزاده قیدو پیش خضرخان که
~~حاکم
# ~~اکثر بلاد هندوستان6 است، فرستاد که خطبه و سکه درممالک هند از قنوج(5)
~~تاحدود
# ~~ملتان(6) به نام من کنند. خضرخان پیش بندگی حضرت عرضه داشت فرستاد
~~وصورت PageV02P680
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0090.png)

# ~~این معنی1 باز نمود - چنانچه آن حکایت پیشتر گذشته است - وامیرزاده
~~قیدو با وجود
# ~~این تربیتها، در امتثال فرمان بندگی حضرت تقاعد و تانی2 می نمود و
~~بندگی
# ~~حضرت اظهار نمی کرد و او را در آن معذور میداشت. به وقتی که بهلول
~~برلاس و
# ~~حسن اختاچی با وی یاغی شدند وقصد اوکردند، ازایشان گریخت. بندگی حضرت
# ~~فی الحال که شنید، امیر نوشروان3 برلاس را با چند امیر دیگروده هزار
~~سوار مقرر
# ~~گردانید که بدان جانب روند و مخالفان او را بگیرند و او را به مقر عز
~~او رسانند.
# ~~امیرزاده قیدو به قوت این خبر بر مخالفان خود مستولی شد و به تجدید در
~~این ایام
# ~~که رایات همایون درشهورسنه4آ عشرین و ثمانمایه به عزیمت قشلاق به جانب
~~گر مسیر
# ~~و قندهار رفت. امیرزاده قیدو متوهم گشته جایگاه خود باز گذاشت و رای
~~عالی از
# ~~فرط عنایت و شفقت که در حق وی داشت، در آن معنی مساهلت5 فرمودند که اگر
# ~~خواستی فوجی از عساکر منصوره را نامزد او فرمودی تا هر جا که بودی او
~~را به
# ~~دست آوردی، فاما بر ترحمی که در حق او داشت، در آن معنی مساهلت فرمودند
~~و
# ~~نخواست6 که اسم مخالفتی بروی ms515 نشیند صبرو تأنی راکار فرمود، روی از آن
~~طرف
# ~~باز گردانید و امرا را که در آن حدود گذاشته بود، فرمود که با او به
~~لطف2 و مدارا
# ~~معاش نمایند و چون ایمن و مطمئن گردد، او را به پایه تخت اعلاء رسانند.
~~بر آن
# ~~موجب به تقدیم رسانیدند و راغبأ او راهبا او را به در گاه همایون
~~آوردند و چون
# ~~پیش بندگی حضرت رسید، به انواع تربیت و نوازش8 ملحوظ و محظوظ شد.
# بعد از آنکه چندگاه به عزت و حرمت تمام در دار السلطنهآ هرات - صانها
# ~~الله تعالی عن آلافات والبلیات - گذرانید، هر هفته بل هر روز به تربیت
~~و عنایت
# ~~مجدد مخصوص میشد. فاما طالعوارون و بخت بد در او اثر کرده بود و راه
~~رشاد
# ~~بسته گردانیده «و من یضلل الله فما له من هاد*»1) تا به واسطه جمعی از
~~ملازمان PageV02P681
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0091.png)

# ~~فسادجوی فکرهای فاسد به دماغ راه داده تخیلات سلطنت و تسویلات شیطنت او
~~را
# ~~بر کفران نعمت داشت تا بی موجبی خلاف و شقاق و خدیعت و نفاق که در ضمیر
# ~~مستور داشت، اظهار کرده طریق عصیان و عقوق و نسیان حقوق پیش گرفت، دیو
# ~~هوا به افسون تسویل خرد او را در شیشه کرد و از سر کوتاه نظری امل دراز
~~در
# ~~پیش نهاده بی سببی از این حضرت روی گردان گشته شب دوشنبه نوزدهم رجب
~~سنهآ
# ~~احدی و عشرین و ثمانمایه «عش رجبا تری عجبا»(1) از ظاهر دارالسلطنه
~~هرات
# ~~- صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - متوجه جانب قندهار1 که اتباع
~~و اشیاع
# ~~او در آن نواحی بودند، شد. و هم در آن ساعت صورت این واقعه در مجلس
~~اعلا
# ~~عوضه داشتند. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله سبحانه2 و تعالی ملکه و
~~سلطانه -
# ~~مخدوم و مخدومزادهآ جهان و جهانیان فرزند اعز اشرف اکرم که مظهر علم و
~~عدل
# ~~و محضر جود و فضل و جامع سماحت وکرم و حاویا فضایل سیف و ms516 قلم است:
### | شعر
# زهی سعادت و بخت مساعد پدری %~% که در زمانه به اقبال تو پسر دارد
# ~~- معزالحق والسلطنة والدنیا والدین - [امیرزاده] بایسنغر بهادر4 -
~~خلدالله تعالی
# ~~ملکه [و سلطانه] - و ابد دولته5 که ابهت روزگار و اهبت روزکار است و
~~واسطهآ
# ~~عقد پادشاهی و مایه لطف الهی و دلایل شهریاری در ناصیهآ او واضح و
~~مخایل
# ~~شهریاری6 و بختیاری برچهرهآ او لایح و در استحقاق ملک پروری و اعتناق
~~پادشاهی
# ~~و سری اختصاص و ابن السری حاصل دارد و در ترتیب مصالح مملکت و تربیت
# ~~نهال معدلت مدد الفی(2) آباء متواصل PageV02P682
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0092.png)

### | شعر
# خه ای شاه کو چون تو دآره پسر %~% به بالا و قدت بنازد پدر
# خنا آ نکه باشد ورا چون تو پشت %~% بسود ایمن از روزگار درشت
# ~~طلب فرمود و مطارحهآ این معنی در میان آمد. حاصل سخن1 بر آن قرار گرفت
~~که
# ~~اگر در این امر تغافل و تکاسل(1) رود، به فتنهآ بزرگ و فساد عظیم سرایت
~~کند که
# ~~اطفای جمرات آن بزودی تیسیر نپذیرد2 ودر دفع و رفع آن زحمت بسیار باید
~~کشید.
# شهزاده ملالت و سآمت(2) یکسو نهاده هم در شب با جمعی مردان گزیده و
# ~~دلمر ان کار دیده، مبارزان مبرز که هنگام جنگ چنگ در گریبان اجل زنند و
~~گاه نبرد
# ~~چون گرد با باد هوا در آویزند، چون قضا نافذ عزم بر بادپایانی1 چون عمر
~~سبک رو
# ~~روی بدان طرف که ایشان رفته بودند، آوردند. شرط تفحص راه و تجسس احوال
# ~~مرعی داشته به سرعتی که شهسوار وهم دو اسبه به گرد آن نرسد و باز
~~بلندپرواز
# ~~اندیشه در هوای ادراک آن از طیران بازماند، چون باد که عرصهآ خاک
~~پیماید و سیل
# ~~که از فراز به نشیب آید، روی به راه نهاد. قرار و آرام نگرفت و به
~~تعجیل هرچه
# ~~تمامتر براند و از امرای [اعظم] امیر حسن صوفی و[امیر موسی کا4] امیر
~~فرمان
# ~~شیخ و غیرهم در عقب ms517 یکدیگر متوجه آن طرف شدند و امیرزاده قیدو به تعجیل
# ~~تمام از اول شب رانده بود و در نیم شب به موضع توران رسیده و بوته که
~~داروغه
# ~~اوبه بود، به هرات می آمد. شب بدان موضع نزول کرده بود. نو کران
~~امیرزاده
# ~~قیدو خواستهاند که اسبان بگیرند. نو کران امیر بوته منع کردهاند و میان
~~ایشان به
# ~~جنگ رسیده و آن جماعت را معلوم شده است که ایشا گریخته می روند. بوته
~~از
# ~~عقب ایشان بتاخت و ایشان به تعجیل می تاختند و بوته سواری را پیش از
~~خود به
# ~~اوبه فرستاد.
# علی الصباح امیرزاده قیدو به حوالی اوبه رسید. چون مردم او به اوبه
# ~~رسیدند، وقوف اوبهیان معلوم کرده توقف5 نتوانست نمود، به تعجیل براند و
~~PageV02P683
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0093.png)

# ~~صاحب وصاحبزاده اعظم خواجه - نظام الحق والدین - که امیرتومانی آن
~~نواحی
# ~~که تعلق بدو داشت، با مردم اوبه بعضی سوار و بعضی پیاده، بیرون آمدند و
~~برعقب
# ~~ایشان روان شد و ایشان ساعت به ساعت می ایستادند و جنگ می کرد و باز
~~روان
# ~~میشد تا به مزرعهآ ناب1) رسیدند. در آن محل دیواری بزرگ بود، امیرزاده
~~قیدو
# ~~و بعضی نوکران در پس آن دیوار در کمین نشستند، [چون] خواجه نظام الدین
# ~~شیرازی1 و اوبهیان(2) از آن موضع بگذشتند، امیرزاده قیدو بازگشت و آن
~~جماعت
# ~~از کمین [بیرون آمدند و] بر آن مردم تاختتد و ازایشان هیچکس جیبا
~~نداشت. ایشان
# ~~را به زخم تیغ و تیر2 هزیمت کردند و صاحبزادهآ اعظم خواجه نظام الدین
~~زخمی
# ~~سخت خورد.
# امیرزاده قیدو از آنجا گذشته به قریهآ اسفرز(3) رسید و مردم آنجا نیز
~~آگاه
# ~~شده بودند، ملک قطبالدین نبیرآ ملک محمد ملک عزالدین با اسفرزیان سر
~~راه
# ~~ایشان گرفته جنگهای مردانه کردند و از جملهآ نو کران امیرزاده قیدو،
~~بهلول که
# ~~پشت سپاه او بود، آنجا به قتل رسید.
# وحضرت شهزاده3آ عالمیان چون آفتاب بلند شد، به قصبه اوبه رسید. جماعتی
# ~~که زخم ms518 خورده بودند، رسیدند و صورت حال عرضه داشت. با وجود آنکه سورت
# ~~گرما و حرارت هوا به غایت رسیده بود، بدان ملتفت نشد و اندیشه نکرد که
~~این PageV02P684
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0094.png)

# # وقایع سال 821 هجری %~% 65
# ~~جماعت فدائی گردیدهاند، سر بر کف و جان بر میان دارند، بی تزلزل و
~~تململ(1)،
# ~~راسخ دم و ثابتقدم نه از کثرت ایشان در دل او بأسی و نه از عدت و اهبت1
~~ایشان
# ~~در خاطر هراسی. فرمودکه تا این سنیه به انتقام که سنت «عزیز
~~ذوانتقام»(2) است،
# ~~منشرح(3) نگردانم و از لذت غلبه بر دشمن و استیلا بر خصم که هیچ لذت
~~ورای
# ~~آن نیست، چاشنی(4) نگیرم وفرق اعدا وتارک مخالف را لگدکوب اقدام
~~وقوایم(5)
# ~~انعام نکنم، آب که بدرقهآ غذاست، نخورم و به خواب که مایهآ استراحت قوی
~~است،
# ~~مایل نشوم.
# ملازمان حضرت چون این کلمات اززبان خسروملک صفات استماع کردند،2
# ~~گفتند:
### | شعر
# ای شهر یار وقت و شهنشاه روز کار
### | جاوید باش درگنف لطف کردگار
# اجرام رام و بخت به کام و فلک غلام
### | دولت مطیع و چرخ مساعد زمانه یار
# ~~1 همه به جان بکوشیم.
### | شعر
# نگردیم از چرخ گردان به جنگ %~% ببازیم جان از پی نام و ننگ PageV02P685
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0095.png)

# ~~ولا محاله هر که به سمت همت بلند و نفس ارجمند موسوم و موصوف باشد و به
# ~~شعار نام و ناموس مرتدی، هر آینه به منقصت خمول ومعرت(1) سقوط تن
~~درندهد
# ~~و از التزام مشاق(2) اسفار و اقتحام در غمرات(3) اهوال و اخطار2(4)
~~عنان برنتابد
# ~~تاکام خویش ازدهان شیر ودم شمشیر بیرون آورد و حق حمیت ورجولیت به
~~واجبی
# ~~بگزارد3 که «من اختاز(5) الکسل ما اجناءالعسل4»(6) شهزاده جوانبخت:5
### | شعر
# بگفت این وچو دریاکف بر انگیخت
### | چو رستم رخش را از صف برانگیخت
# و آن جماعت را در حوالی اسفرز اندک توقفی شده بود و نوکران شهزاده
# ~~بعضی که در منقلا بودند، بدیشان رسیدند، از جمله محمود دندانی رسیده
~~بهادری
# ~~تمام ms519 کرده بود و ایشان را این معنی6 در خیال نمی گشت که حضرت شهزاده7 -
~~خلد
# ~~الله تعالی ملکه و سلطانه- به خود آن زمان را بدیشان رسد.
# چون آوازهآ جنبش جیش شاهی به گوش آن مدابیر رسید، آتشوار تافته و
# ~~باد کردار سر گشته گشتند وجه تدبیر و راه صواب گم کرده با جمعی که
~~بدیشان رسیده
# ~~بودند، به کارزار مشغول بودند که ناگاه ماه رایت شاهزاده - خلدالله
~~تعالی ملکه و
# ~~سلطانه واوضح علی العالمین مرحمته و احسانه - که به آیت نصرت موشح بود،
# ~~از افق معر که طلوع کرد و فضای میدان رزمگاه از میامن لوای فتح به
~~فیروزی و ظفر PageV02P686
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0096.png)

# ~~وقایع سال 21 هجری
# ~~مشحون گشت و حضرت شهزاده به نفس شریف خود «کاللیثالصائل والتمساح
# ~~المایل (1)» بربارهئی(2) که شمهئی از صفتش این است:
### | شعر
# رسنده تر زقضا و دو ندهتر زخیال %~% جهندهتر زقضا و دوندهتر زمثل
# به حام او به حه پویه صعب گشته ذبول %~% به پای او به گه سیر سهل گشته
~~جبل
# ~~«کالبرق الخاطف والریح العاصف»(3) در صف معر که رسید. امیرزاده قیدو
~~متحیر
# ~~و سرگشته و گمراه و دل شکسته چون معلوم کرد که حضرت شاهزاده رسید، طریق
# ~~ادب و تواضع رعایت نموده پیاده شد و دست به بند داد و گردن به بندگی
~~نهاد.
# ~~امیر فرمان شیخ او را بسته پیش حضرت شاهزاده آورد
### | مصراع
### | به قید شاه شد قیدو مقید
# باقی مخالفان که با او موافقت نموده بودند، در یک ساعت چون مرغ که
# ~~التقاط411) حیات کند، به منقار نقار برچیدند، جوقی را درقید اسار(5) و
~~ذل رقیت(6)
# ~~گرفتار کردند و بعضی بر مثال اختران از انسلال خنجر خورشید راه فرار
~~پیش
# ~~گرفتند و مانند هبا ناچیز گشتند.2
### | ربیت]
# چو صبح خنجر خورشید بر کشید زقراب
### | نجوم را نبود بیشک ازعر یز گزیر PageV02P687
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0097.png)

# در آن صدد قطرات سحاب را چه محل
### | که بحر موج براندازد از ثری تاثیر
# چون امیرزاده ms520 قیدو را به حضرت مخدوم ومخدوم زاده عالم و عالمیان1
# ~~شاهزاده] - خلد الله سبحانه2 و تعالی ملکه و سلطانه و اوضح علی
~~العالمین بره
# ~~و احسانه - رسانیدند، جز بهانهآ تقدیر در خزانهٔ‌ تدبیر حاصل نداشت به
~~وسمت(1)
# ~~ندامت و سمت3 ملامت موسوم گشته ثمرهآ فعل و پاداش عمل خود بدید. حضرت
# ~~شهزاده مرحمت نموده و شفقت افزوده4 گفت:
### | شعر
# تو گوئی بر این ره چراکرد رای %~% چه کردی چنین بود حکم خدای
# و بعد از آن حضرت شهزاده نگذاشت که هیچ کس از آن جمع که ملازم
# ~~بودند، آسیبی بدو رسانند و به وبال و طغیان او با او کار کنند، پرده
~~عفو بر زلت او
# ~~پوشید و جان او را ببخشید وگناه او را اضافت به ملازمان او فرمود، از
~~جمله
# ~~نو کران امیرزاده قیدو صدر جهان که مستدعی بر فساد کلی بود، به شرف
~~یاسا
# ~~مخصوص گشت و حضرت شهزاده5 - خلدالله [تعالی] ملکه [و سلطانه] - بعد از
# ~~این قضایا عنان مرکب باد سیر عالم نورد با فتحی رایع(2) ونجحی شایع به
~~جانب
# ~~دار السلطنه معطوف گردانید و انواع سعادات وافواج کرامات در مسایرت(3)
~~عزیمت
# ~~همایون مساعدت نمود و اصناف فیروزی و بهروزی در ظل رایات خجسته دست
# ~~درهم داد. صیت آن رجولیت و مبادرت در افواه خاص و عام افتاد. دانی
~~وقاصی،
# ~~مطیع و عاصی انصاف دادند و برکمال اریحیت(4) و فرط شجاعت آن حضرت
~~PageV02P688
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0098.png)

# ~~وقایع سال 821 هجری
# ~~اقرار و اعتراف آورد و روز دیگر مظفر و منصور و مبتهج و مسرور «شاکرآ
~~تنعمایه
# ~~و معتصما بحبل المتین»1) روی به خدمت وملازمت حضرت پدر بزر گوار آورد
# ~~و چون به دارالسلطنه هرات - حماها الله1 تعالی عن الافات - رسید،
~~امیرزاده قیدو
# ~~را مقید پیش حضرت سلطنت شعاری آورد. در اول وهلت و ابتدای حالت و آغاز
# ~~دولت فرزند ارجمند سعادتمند که روایح عواطف یزدانی را اول تبسم است و
~~بلبل
# ~~اقبال وکامرانی را آغاز ترنم و ms521 شجر دولت نهال و قمر دولت هلال و چشم
~~روزگار
# ~~بر ظهور فضل کردگار، این معنی را [به] فال گرفته بر تیسر این فتح خوشدل
~~و
# ~~شادمان گشته از یزدان سپاس فراوان و منت بیپایان داشت. از عقل کامل خود
~~در
# ~~سیاست2 اصحاب جرایم که از دعایم شهریاری و لوازم جهانداری است، همیشه
# ~~قدم بر جاده تثبت(2) و تحرز(3) دارد و حزم و احتیاط را دیدبان سعادت و
~~عنوان
# ~~سیادت داند و به منتهای فکر وقصارای(4) امنیت برسد3 «لیهلک من هلک عن
~~بینة»»(5)
# ~~و بر موجب مصلحت و مقتضای شریعت رود نه بر داعیه هوا و میل طبیعت تا
~~مجال
# ~~عفو واغماض یابد، خویشتن در طبقهٔ‌ [الایه] «والکاظمین الغیظ والعافین
~~عن الناس »6
# ~~معدود دارد و فرماید که عمر دری است که جز در خزانهآ ملکوت «یحیی
~~ویمیت»(7) PageV02P689
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0099.png)

# ~~نیابند و جان مرغی است که جز از آشیانهآ جبروت «قل الروح من امر
~~ربی*»1)
# ~~نپرد وچون قفس1 تن بشکست وبر کنگرهآ «ارجعی الی ربک3»(2) نشست و از
~~مرکز
# ~~اشباح سوی فیض ارواح پرواز کرد، به ندامت و پریشانی و پشیمانی و تبدل
~~آراء
# ~~و امانی بازنیاید. پس مرد عاقل باید که در وقت فوران نایره غضب و دوران
~~دایره
# ~~سخط در حق گناهکاران حکمی فرماید که چون ایام خشم به سر آید و نوبت رضا
~~به
# ~~در آید، عوض آن دادن و تلافی آن نمودن2 در تحت قدرت فطرت بشری و امکان
# ~~قوت آدمی باشد.
# بنابراین مقدمات او را به دارالسلطنه3 هرات - صانهاالله سبحانه و تعالی
# ~~عن آلافات [والنکبات والبلیات] - در قلعهآ اختیارالدین4 محبوس گردانید
~~و کسانی
# ~~را که در کفایت آن مهم مبالغت نموده بودند و جهد کرده و در قمع ارباب
~~جهالت
# ~~و دفع احزاب ضلالت سعی نموده [بودند] به مزید نعم و فیض کرم مخصوص
# ~~گردانید. هر یک را بر اختلاف طبقات و تفاوت درجات به الطاف و اعطاف
# ~~منظور نظر مرحمت و رافت ساخته به ms522 صلات و عطایای فاخر مفتخر و سرافراز
# ~~گردانید والسلام.5
# ذکر نفویض حکومت کابل و غزنی و سند و هند به
# امیرزاده سیو رغتمیش نورالله مرقده6
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بعد از این قضایا
# ~~بنابر محافظت شرایط حفظ بلاد وعباد ومراقبت حدود صلاح وفساد بعد
~~ازاستخارت
# ~~و استشارت به تعلیم بخت و تلقین اقبال7 بر مقتضی «اکرموا اولادکم و
~~احسنوا PageV02P690
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0100.png)

# ~~ویعل 211 هجری
# ~~آدابهم»(1) ولایاتی که حکومت آن پیشتر به امیرزاده قیدو تفویض فرموده
~~بود، با
# ~~جملگی حوالی و نواحی وتوابع و لواحق به فرزند اعز اکرم شاه وشاهزاده
~~اعظم
# ~~نبوی الاخلاق وملکی الشیم خلاصهآ نسل مهتری ونقاوهآ اصل سروری درصدف
~~جلال
# ~~و دری فلک فضل و افضال اعنی - غیاث الحق [والملة] والدنیا والدین -1
# ~~سیورغتمش بهادر انارالله برهانه2 که روی لشکر و پشت سپاه و ساعد دین و
~~دولت
# ~~بود، سیورغال فرمود. تمامت ممالک بلاد کابل و غزنین3 و قندهار و
~~افغانستان با
# ~~اعمال سند و هند به تصرف نواب دیوان او باز گذاشت و خلایق آن دیار را
~~به
# ~~واسطهآ حسن اشفاق و مکارم اخلاق آن شاهزاده4 نیکوسیرت ستوده عقیدت5
~~ممنون
# ~~منت جسیم گردانید وفرمود تا چنانکه ازرأی متین و عقل دوربین اوسزد، در
~~مصادف
# ~~اعمال و تصاریف احوال تقوی و پرهیز گاری که زاد معاد و عتاد یوم التناد
~~است
# ~~«فان خیر الزاد التقوی»2) پیرایه سیرت و عادت دارد و سرمایهآ تجارت
~~سعادت سازد
# ~~و با رعایا طریق مرحمت و معدلت سپرد که «ارحموا من فی الارض یرحمکم من6
~~فی-
# ~~السماء»(3) در حفظ وحراست طرق و سرحدها بر وفق عدل وکیاست احتیاط و
# ~~سیاست7 به جای آرد و در تأدیب اصحاب جرایم که ازدعایم شهریاری ولوازم
~~جهانداری
# ~~است بر موجب مصلحت ملک ومقتضای شریعترود نه برپی داعیهآ هوا ومیل
~~طبیعت.
# ~~و یاک گردانیدن راهها از دزدان و مفسدان واجب داند که حفظ مسالک از
~~لوازم
# ~~ضبط ممالک است چنانکه بازرگانان و ابنای سبیل ms523 بیخوف و خطر ایمن و مطمئن
# ~~خاطر تردد توانند9 کرد و مصلحان آسوده و آرمیده و مفسدان فرسوده و
~~نالنده باشند
# ~~و عمال و کار کنان بهامانت و دیانت برکار کنند و وصیت نماید که
~~بارعایا10 که ودایع
# ~~آفرید گارند، «جلت قدر ته و علت کلمته»41) طریق مجاملت وحسن معاملت
~~مرعی دارند PageV02P691
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0101.png)

# ~~و همگنان را به چشم مرحمت و شفقت نگرند تا ذکر خیر و نام نیک در این
~~عالم و
# ~~نجات در آخرت که مقصود از حیات دنیا آن است ما را و او را حاصل آید،
~~انشاءالله
# ~~- سیحانه و تعالی - شاهزاده اعظم وصایای پدربزر گوار- خلد ملکه - به
~~گوش هوش
# ~~استماع نموده بامجموع خیل وحشم وتومنات خاصه خیمه اقامت به حدود آن
~~ولایت
# ~~برد. سکان وقطان آن مواضع به بشارت قدوم شهزاده که سبب آسایش ایشان و
~~آرامش
# ~~آن بلاد بود مستبشر گشته متابعت و مطاوعت نواب کامکار او، از فرایض
~~دین1 و دنیا
# ~~دانسته وموجبات رضاجوئی شناخته به خدمت وملازمت بر یکدیگر سبقت نمودند.
# ~~والسلام علی من اتبع الهدی.(1)
# ~~ذکر نوجه رابات حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه-
# به جانب مشهد مقدسه و روضهآ مطهر 8 سلطان خر اسان2
# در این سال حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در اوایل
# ~~شعبان از دار السلطنه هرات - حماهاالله3 [تعالی] عن آلافات [والبلیات]
~~- عزیمت
# ~~زیارت مشهد سلطان خراسان
### | [بیت]
# علی بن موسی السرضاگوی و بس %~% که القاب یابد ز اسمش شرف
# ~~فرموده در دوازدهم شعبان هوا و زمین آن دیار بگرد مواکب و نعل مراکب
~~مکلل
# ~~و مهلل گشت. بندگی حضرت شرایط زیارت به تقدیم رسانیده صدقات و نذورات
# ~~به ارباب استحقاق رسانید، از جمله نذورات4 قندیلی از طلا ساخته سه هزار
~~مثقال،
# ~~در گنبد مرقد5 سلطان بیاویختند(2) و حضرت مهداعلی مخدومهآ خواتین جهان
~~PageV02P692
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0102.png)

# ~~رحامیة بلادالله بالأمن والامان راعیة عباد الله المنان الدیان1 بالعدل
~~والاحسان»(1)
### | شعر
# # ای حریم حرم پاک تو فردوس برین %~% حضرتت ms524 کعبه اسلام و درت قبله دین
# # عرش بلقیس کجا کرسی مهد تحو سزد %~% نسز دگرسی مهد تو به جز عرش برین
# ~~مسجد جامعی(2) که پیشتر در آن موضع متبرک به عمارت آن اشارت عالیه
~~نفاذ2 یافته
# ~~بود، اکثر عمارات آن در این تاریخ به اتمام رسیده بود و حضرت مهد اعلاء
~~آن را
# ~~هنوز ندیده بود، در این ایام به آنجا در آمدند و وضع مسجد و عمارات آن
~~در نظر
# ~~مبارک پسندیده افتاد و به چند عمارت3 دیگر در اطراف آن اشارت عالیه -
~~خلدالله
# ~~[تعالی] سلطنتها - به نفاذ پیوست و حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی
~~ملکه و
# ~~سلطانه - نیزاشارت فرمود که به جهت خاصه باغی و سرائی به تکلف در آن
~~موضع
# ~~ترتیب سازند که هر وقت رایات همایون به عزیمت زیارت بدانجا آیند، اگر
~~چند
# ~~روز توقف شود، در آن منزل باشند.
# بعد از آن [زیارت] به طرف شهر طوس رفتند و زیارت مزارات آن مواضع
~~PageV02P693
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0103.png)

# ~~در بافته به جانب دار السلطنه هرات معاودت نمود و در غره رمضان المبارک
~~«عمت
# ~~میامنه» به مخیم اقبال و مرکز جلال نزول اقبال وحلول اجلال فرمود.1
### | (شعر]
# # فتوح سوی یمیحن و سعود سوی یسار %~% سپهر زیر رکاب و زما نه زیر عنان
# عساکری که پیشتر به جانب بدخشان رفته بودند، در اوایل رمضان المبارک 5
# ~~به دارالسلطنهآ هرات - صانها الله عن آلافات - به بساط بوس حضرت سلطنت
~~شعاری
# ~~خلد الله تعالی ملکه و سلطانه مشرف و سرافراز گشتند.2
# ذکر احوال ماوراءالنهر در این سال
# حضرت امیرزاده اعظم - مغیث الحقوالدین - الغ بیک گورکان در اوایل
# ~~محرم الحرام سنه احدی و عشرین و ثمانمایه از یورت قشلاق به دار السلطنه
~~سمرقند
# ~~نزول فرمود و در اوایل صفر لشکرهایی که به موجب حکم و فرمان حضرت سلطنت
# ~~شعاری خلدالله تعالی ملکه و سلطانه به جانب خوارزم به مدد امیر شاه ملک
~~بهادر
# ~~فرستاده بودند، مظفر و منصور مراجعت نموده به دار السلطنهآ ms525 سمرقند
~~رسیدند و در
# ~~دهم صفر خبر وفات خان مغول رسید و در سابع ربیع الاول نوکر امیر صدیق
~~بهادر
# ~~از3 کاشغر آمد و تقریر کرد که اویس اغلان خان جته، نقش جهان راکشته و
~~میان
# ~~ایشان آشوب افتاده.
# حضرت امیرزاده مغیث السدوله والدین4 الغ بیک - خلدالله ملکه - خضر
# ~~قوجین را با جمعی جهت استخبار احوال بدان جانب فرستاد و در جمادی الاخر
# ~~سنة المذ کور امرای مغول که حضرت مخدومزاده جهان5 و جهانیان الغ بیک
~~گور کان
# ~~امیر و امیرزاده اعظم امیرزاده جوکی بهادر عزیمت ماوراء النهرفرمود.
~~چون خبر توجه
# ~~او به دار السلطنهٔ‌ سمرقند رسید، حضرت امیرزاده - مغیث الحق والدین -
~~امرارا PageV02P694
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0104.png)

# ~~به استقبال او فرستاده در سیوم1 رجب به ملاقات یکدیگر رسیدند و به باغ
~~دلگشا
# ~~نزول فرمود. جمعی را که به جانب مغول فرستاده بودند، در اوایل شوال باز
~~آمدند
# ~~و از پادشاه ختا ایلچیان آمدند و اظهار هو اخواهی و یک جهتی نمود و
~~حضرت
# ~~امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گور کان به طالع سعد عزیمت
~~خراسان
# ~~فرموده در منتصف شوال متوجه گشت و در هفدهم از آب جیحون عبور قرمود و
# ~~در جمعه سادس عشرین [شوال] بالیمن و الاقبال به دارالامان هرات - صینت
~~عن
# ~~الافات - اتفاق نزول افتاد و حضرت اغلای خلافت پناهی سلطنت شعاری به
~~جهت
# ~~قوشلامیشی به جانب فراه رفته بود، در روز وصول امیرزاده اعظم از اسفزار
~~روانه
# ~~گشته بودند، حضرت امیرزاده از دار السلطنه هرات استقبال ایشان نمود تا
~~به رباط
# ~~داور(1) رفتند و آنجا به شرف ملاقات رسیده در روز مراجعت نموده به
~~دارالسلطنه
# ~~هرات رسیدند2 بعد از آنکه چند روز به عیش و عشرت و خوش دلی با یکدیگر
# ~~گذرانیدند، امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان -
~~خلدالله تعالی
# ~~ملکه و سلطانه- در اواخر ذی القعده عزیمت ماوراءالنهر فرموده عنان
~~مبارک بدان
# ~~صوب منعطف گردانید و در خامس ذی الحجه سنه احدی و عشرین و ms526 ثمانمایه به
# ~~دار السلطنه سمرقند به مبارکی3 نزول فرمود - والسلام علی من اتبع الهدی
~~- PageV02P695
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0105.png)
~~PageV02P696
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0106.png)

# ذکر قضایا و احوال1 شهور سنه اثنی و عشرین و ثمانمایه [و]
# حکابت رسیدن ابلچیان ختای کرت ثالث2
# پیشتر ذکر آن گذشت که در شهور سنه عشرین و ثمانمایه ایلچیان دایمنگخان
# ~~یادشاد ختای آمده بود و مکتوبات و بیلاکات رسانیده و به وقت مراجعت
~~ایشان
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - اردشیر تواچی را بدان
# ~~طرف3 نامزد فرمود که پیش دایمنگ خان رود به اسم رسالت. در این ایام
~~اردشیر
# ~~مراجعت نموده پیش بندگی حضرت رسید و اخبار و احوال آن طرف به عرض
# ~~رسانید. ایلچیان دایمنگخان تی ماجین و جانماجین4 در بیست و سیم رمضان -
# ~~المارک سنه اثنی وعشرین و ثمانمایه در دارالسلطنه هرات - حمیت عن
~~الافات -
# ~~رسیدنید و پیشکشها و بیلاکات به عز عرض5 رسانیدند و مکتوبی که پادشاه
~~ختای
# ~~فرستاده بود، سوادش به قاعده ایشان نقل کرده شد.
# قاعدهآ اهل ختای آن است که در مکتوب نام پادشاه بر اول سطر نویسند و
# ~~سطرهای دیگر به مقداری اندک از آن فروتر گیرند و هرجا در اثنای مکتوب
~~به نام
# ~~خداوند تعالی رسد، سطر بدانجا که رسیده باشد، بگذارند وباز نام «الله»
~~«تقدس6
# ~~و تعالی»(1) از اول سطر گیرند و اگر چنانکه7 به ذکر پادشاه رسد، همین
~~طریقه
# ~~رعایت نمایند تامکتوب به آخر رسد و این مکتوب که در این تاریخ فرستاده
~~بودند،
# ~~به همان نوع لفظا بلفضا8 نقل کرده شد تا پوشیده نماند.9
# سواد مکتوب پادشاه خطای بعینه
# دایمنگ پادشاه معظم نامه ارسال می فرماید به PageV02P697
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0107.png)

# ~~شاهر خ سلطان ما تامل می کنیم
# ~~خداوند تعالی دانا وعاقل وکامل
# ~~بیافرید او را تا مملکت اسلام ضبط کند به سبب آن مردمان آن مملکت
# ~~دولتمندگشتهاند، سلطان روشن رای ودانا و کامل خردمندتر وازهمه اسلامیان
# ~~عالی تر بوده وبه امر خداوند تعالی تعظیم واطاعت به جای آورده و درکار ms527
~~او
# ~~عزت داشت نموده که موافق تائید آسمانی است ما پیشتر ازاین ایلچیان امیر
# ~~سرای لیدا1 باجمعهم فرستادیم، به نزدیک سلطان رسیدهاند به آداب رسوم
# ~~اکرام و اعزاز بسیارفرمودهاند، لیدا و اجمعهم به مراجعت رسیدند و عرض
# ~~نمودند، بر همه ما روشن و معلوم گشت و ایلچیان بیک بوقا2 و غیره به
~~لیدا
# ~~واجمعهم با هم3 برای هدایا شیر و اسبان تازی و یوزان و چیزهای دیگر
# ~~فرستادند. همه بدین درگاه رسانیدند، ما همه را نظر کردیم . صدق محبت
# ~~ظاهر گردانیدهاند، ما به غایت شاکر4 گشتیم. دیار مغرب که جای اسلام
# ~~است، از قدیم دانایان و صالحان هیچ کس از سلطان عالیتر نبوده باشد و
# ~~مردمان آن مملکت5 را نیک میتواند امان6 و تسکین دادن که بر وفق رضای
# ~~حق است جل جلاله، چگونه
# ~~خداوند تعالی راضی وخشنود نباشد چنانچه مردانه مردان با همدیگر به
# ~~دوستی همدم بود،2 دل به دل چو آئینه باشد اگرچه بعد مسافت باشد، گوئیا
~~که
# ~~در نظرستی همت و مروت از همه چیز عزیز ترست، لیکن در تبع آن چیزی
# ~~نیز عزیز شود، اکنون علی الخصوص لیدا وجانکفو باجمعهم با ایلچیان
# ~~بیک بوقا و غیره را با هم فرستاده شد که نزدیک سلطان هدایا شونکقوران8
# ~~هقت دست است که بر سانند. این همه شو نکقوران را ما به دست خود
# ~~پرانیدهایم و نیز هدایا کیمخاها مع غیرهم فرستاده شد. شونکقور9 اگرچه
~~در
# ~~مملکت چین ما نمیشود، لیکن علی المدام از اطراف دریا برای ما تحفه
# ~~می آرند، سبب آن کمی نیست و در آن جای شما کمیاب بوده است خاصانه
~~PageV02P698
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0108.png)

# ارسال داشته شد تا مقابل همت عالی سلطان قرمچی1) باشد. اگر چه اشیاء
# کمینه است لیکن صنله محبت ما باشد به قبول سلطان وصول یسابد . من بعد
# می باید که صدق محبت زیادت شود و ایلچیان وتاجران پیوسته آمد شد کنند و
# منقطع نباشد، تامردمان همه بهدولت امن وامان بهراحت ورفاهیت باشند، البته ms528
# خداوند تعالی لطف و مرحمت زیادت گرداند. این است که اعلام کرده شد.
# مکاتیب ایشان هر کرت که پیش حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه-
# ~~آوردهاند، سه مکتوب بوده و در هر مکتوبی سه نوع خط : یکی بدین خط مشهور
# ~~که این سواد نبشته شد2 به عبارت فارسی و دیگری به خط مغولی که خط3
~~ایغوران
# ~~است به زبان ترکی و دیگری به خط ختایی و زبان اهل ختای. مضمون هر سه خط
# ~~یکی و مکتوب دیگر که هر چه فرستاده بودند از جانوران و تقوزات و هدایا
~~از
# ~~تنسوقات در آن مکتوب مفصل گردانیده همچنین به هر سه زبان و هر سه خط و
~~یک
# ~~مکتوب دیگر بر مثال خط راه هم به همین طریق به هر سه زبان و هرسه خط
~~وتاریخ
# ~~ماه و سال از ابتدای حکومت آن پادشاه نبشته و این مکتوب در سنهآ اثنی و
~~عشرین
# ~~و ثمانمایه2 به دار السلطنه هرات - حماها الله عن الافات5(2) - پیش
~~بندگی حضرت
# ~~سلطنت شعاری] - خلدالله [تعالی] سلطانه6 - رسید.
# ذکر تزویج امیرزاده اعظم جو کی بهادر با مهر نگار آقا
# خانیکه]7 دختر بادشاه مغولستان.
# به وقتی که شمع جهان که پادشاه مغولستان بود، دعوت حق را اجابت کرد و
# ~~برادرش محمدخان به سلطنت آن الوس مقررگشت، ایلچیان پیش بندگی حضرت به
~~PageV02P699
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0109.png)

# ~~خر اسان فرستاد اظهار اذعان و انقیاد ویک جهتی و اتحاد نموده، بندگی
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - فرستادگان او را تربیت
~~و نوازش
# ~~نموده امیر حسن کا را که به آداب رسالت و سفارت تجلی یافته و چند کرت
~~در زمان
# ~~حضرت صاحبقرانی - انارالله برهانه - پیش سلاطین بزرگ به سفارت رفته و
# ~~شناختهآ حضرت پادشاهان شده، مصاحب ایلچی1 ایشان روانه فرمود و به رسم
# ~~اقتفاء(1) سنت نبوی و حدیث مصطفوی - علیه افضل الصلوات واکمل التحیات -
# ~~که «تناکحوا توالدوا تکثروا»(2) از برای فرزند اعز اکرم امجد اشرف
~~امیرزاده
# ~~جوکی بهادر- طول الله عمره و ms529 ابد دولته(13 - که نوباوهآ باغ شاهی2
~~وشکوفهآ حدیقه
# ~~الطاف الهی است، از عهد صبی و اوان طفولیت نسیم صبای شهریاری از ریاض
# ~~محاسن سیر و مکارم عادات او تبسم کرده و از مطلمع عمر و ریعان شباب
~~امارات
# ~~جهانگشائی و عدوبندی در حرکات و سکنات او تفرس نموده
### | شعر
# «فی المهد ینطق عن سعادة جده %~% اثرالنجابة ساطع البرهان
# ترآ به منزل ملک است روی و باش هنوز
### | کزین خجسته سفر در نخست فرسنگی
# چنین که ر نگ تو آمیختست دست قدر
### | مبرهن است که از بهر تاج و اور نگی
# نه دایهآ توفیق چنو فرزند در کنار روزگار پرورده و نه دیدهآ سپهر چنو
# ~~نوجوان4 جوانبخت دیده، دلایل رشد ونجابت ازصفایح احوال او واضح ومخایل
# ~~کمال و فطانت در محاسن افعال او لایح، کریمهئی از خاندان سلطنت و
~~دودمان
# ~~حکومت خواستاری نمود.
# چون محمدخان از این معنی وقوف یافت، به غایت مستظهر وشادمانه گشت.

PageV02P700

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0110.png)

# ~~لواحق دوستی به سوابق دلجوئی پیوست و اسباب بیگانگی به لطف حال یگانگی
# ~~بدل گردانید. ریاض عهد موانست ار سر گرفته و قواعد1 الفت به تازگی
~~تقدیم
# ~~یافت و ضمایر به وفا و سرایر به صفا آراسته گشت. وسایل قرابت با قراین
~~محبت
# ~~دست درهم داد، بنای مقدمات وداد به امداد مصاهرت رسوخ پذیرفت و عقد
~~عقاید
# ~~(انتظام و عقد عقود] استحکام یافت. مهد عالیه بلقیس زمان مهرنگار آقا2
~~[خانیکه]
# ~~دختر شمع جهان نبیرهآ پادشاه خضر خواجه که از کرام بنات و ابکار11)
~~مخدرات،
# ~~چشم و چراغ دودمان سلطنت و بیت القصیده خاندان مملکت بود و صیت جمال با
# ~~صفت عصمت وکمال مشفوع3 داشت، جمعی از ارکان و اعیان دولت وخواص
# ~~و مقربان حضرت همراه او گردانیده با تجملی هرچه تمامتر از مغولستان نقل
~~کردند.
# ~~دختر ان پاکیزه منظر و خادمان ستوده سیر ملازم گردانید هودج عصمت پناهش
~~در
# ~~بیست و پنجم رمضان المبارک «عمت میامنه»21) فیسنه اثنی و عشرین و
~~ثمانمایه به
# ~~دار ms530 السلطنه هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات - رسیدند.
# حضرت گردون بسطت مهد اعلا خداوند عالم نتیجه - مقدمات السعادات
# ~~مفیضة امدادالمرات سلطانة الخواتین صفوة الدنیا والدین عصمة الاسلام
~~والمسلمین
# ~~کنف الضعفا والمساکین المخصوص بغایة عنایة4 رب العالمین(3) - گوهر شاد
~~آقا -
# ~~ابدالله ظلال جلالها وبسط علی الخافقین لوآء افضالها(4) اهتمام تمام
~~فرموده طویهای
# ~~پادشاهانه ترتیب ساخته بفرمود تا جشنی چون بهشت برین به حورعین آراسته
# ~~کردند5 و مجلسی به سان باغ ارم به گلرخان چین و ختن زیب6 و تزئین یافت.
# ~~ابواب سرور و سلوت گشاده شده7 و اسباب عیش و عشرت ساخته و آماده گشته
~~به
# ~~مقام با غ زاغان خرگاهها و سایه بانها سر به عیوق کشید و در میانه8
~~اولنگ خرگاهی PageV02P701
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0111.png)

# ~~بزرگ سیهر پیکر1 گردون منظر و شادر وان گردون محل کیوان مقربه فروش و
~~اوانی
# ~~خسروانی تزئین یافته و محل هر یک از خواتین وگلین اغول(1) و شاهزادگان2
~~به
# ~~حسب مرتبه تعیین کردند. امرا وار کان دولت و ایلچیان اطراف هریکی را3
~~ساوری
# ~~مقرر، یساولان برجنیبتهای خاص نشسته به تیر یاسال یاساق می نمودند.
~~سپهر
# ~~سالخورده در مدت ادوار خود مثل آن مجلسی یاد نداشت و آن هردو شاهزاده
~~را
# ~~که یکی غنچه باغ سلطنت و دیگری اختر برج شاهی4 بود، با همدیگر
~~بنشاندند.5
### | شعر
# اتفاق هر دو عالی کرد قدر تاج و تخت
### | و اتصال هر دو روشن کرد چشم ملک و دین
# ملک و دولت را به هر دو کرد باید تهنیت
### | دین و دنیا را به هر دو گفت باید آفرین
# گفتی ماه و آفتاب در یک منزل قران کردهاند و زهره و مشتری را در یک
# ~~برج اجتماع افتاده مجلس بزم از نیکوان سروقد گلنار خد و شاهدان ماه
~~پیکر
# ~~جوزا کمر که بهار دلبری و هلاک جان صابری بودند و به جزع خونخوار و لعل
# ~~شکربار روان را درد و دارو، گفتی بستانی پر ازگل و نسرین وسنبل و
~~یاسمین ms531 است
# ~~و یا آسمانی پر از مه و مشتری و زهره و پروین:
### | شعر
# همه شگر لب و بادام چشم و پسته دهن
### | بنفشه زلف و سمن عارضین وگل رخسار
# مغنیان زهره الحان در نواخت رودها به نواهای دلفریب سورتاندوه6 از
# ~~درون سینهآ اهل مجلس بیرون می بردند، آری: PageV02P702
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0112.png)

### | مصراع
# ناهید رودها زد و خورشید قالها
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - جماعتی راکه
# ~~همراه مهد عالیه آمده بودند، سیور غامشی(1) فرموده در نوازش و اصطناع
~~باقصی-
# ~~الغایة و الامکان برسید و به انعامات بیکران و خلع1 پادشاهانه مفتخر
~~وسرافراز
# ~~گردانید.
### | شعر]
# از مژده و آوازه این تهنیت افتاد %~% در گوش زما نه زسعادت خبری نو2
# بعد از آن فرزندان و آقایان چنانچه قاعدد و آئین است، چند روز متعاقب
# ~~طویهای متواتر کردند . مجالس عیش و طرب از خلدبرین دلکشتر و از هرچه
# ~~خوش بود، خوشتر ترتیب کرده اسباب مسرت و شادمانی و انواع هدایا و
~~تهانی21)
# ~~مرتب و مهیاگردانیده هر یک را به قدر مرتبه طویها خورانیدند و اسبان
~~کشید و
# ~~خلعتها پوشانید.
# در اواخر3 شوال سنه اثنی و عشرین وثمانمایه ایلچیان محمدخان و جماعتی
# ~~که همراد مهد عالیه4 آمده بودند، اجازت مراجعت به ولایت خود یافته شاکر
~~و
# ~~خوشدل بساط حضرت گردون بسطت به لب ادب و تعظیم مقبل و ملثوم گردانیده
~~به
# ~~جانب مغولستان معاودت نمودند.
# بعد از آن حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه - در تا بستان به
# ~~حدود5 بادغیس ییلاق فرمودند. در این اثنا خبری چند از [ممالک]
~~آذربایجان
# ~~[وعراق] رسید که باعث شد برحرکت رایات همایون6 بدان جانب.

PageV02P703

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0113.png)

# ذکر احوال ماوراءالنهر در این سال مذ کور
# در این سال در هفتم محرم حرم محتوم امیر و امیرزاده اعظم مغیث الحق
# ~~والدین الع بیک گورکان - خلدالله [تعالی] ملکه - اکابیکی که والده
~~خانزاده و بنت
# ~~امیرزاده محمد سلطان(1) بود، از دار السلطنه سمرقند به دار الجنان رحلت
~~نمود و در ms532
# ~~گنبد مدرسه والدش2 مدفن ساختند - افاض الله علیها الرحمة والرضوان23) -
# هم در این ایام نو کر ابواللیث از اندقان4 رسید و تقریر کرد که پسر شیر
# ~~بهرام از جته گریخته به کاشغر رسیده است و جمعی دیگر از عقب او میرسند.
# و در سلخ ربیع الاخر براق اغلان از اوزبک عازم ماوراء النهر گشته به
# ~~دار السلطنه سمرقند پیش مخدوم ومخدومزاده جهان وجهانیان الغ بیک گورکان
# ~~- خلدالله ملکه - رسید و شرف دستبوس دریافت.
# در ثانی عشرین رجب المرجب نو کر امیر صدیق از کاشغر آمد و اخبار کرد
# ~~که دختر امیر خدایداد قصد پادشاه جتاکرده و در میان ایشان فتنه و
~~بلغاق5 واقع
# ~~شته .
# در سابع عشرین رجب ایلچیان ختای که اردشیر تواچی مصاحب ایشان بود
# ~~و از ختای به جانب خراسان مراجعت6 نموده بودند، به سمرقند رسیدند. بعد
~~از دو
# ~~روز شرف تقبیل عتبهآ عالیه7 یافته پیشکشها و بیلاکاتی که [مخصوص] از
~~برای
# ~~-مغیث الحق والدنیا والدین- الغ بیک گورکان فرستاده8 بودند، به عرض
~~رسانیدند و PageV02P704
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0114.png)

# ~~در غرد شعبان ایشان را طوی خورانیده به جانب خراسان روان کرد و قصه
~~رسیدن
# ~~ایشان به خراسان شرح داده آمده است
# در اوایل شعبان حضرت مخدوم و مخدومزاده عالم و عالمیان1 سایه رحمت
# ~~یزدان مغیث الحق والدین الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه وسلطانه2 -
~~عزیمت جانب
# ~~تقماق نموده اسکندر هندوبوقا را به داروغگی سمرقند مقرر فرمود. لشکرها
~~[را]
# ~~جمع گردانیده از باغ دلگشای سوار گشته به قرابولاق(1) فرود آمد و در آن
~~منزل
# ~~نو کران امیر خدایداد شرف زمین بوس یافتند و در عاشر شعبان به ظاهر
~~دیراق فرود
# ~~آمدند نوکر3 نوشروان بخشی از جتا4 آمد وروز دیگر نوکر5 صدر اسلام مصاحب
# ~~اسلام تواچی از جتا آمدند و اسبان پیشکش به عرض رسانید.
# در رابع عشر حضرت امیرزاده از آب خجند به گذر جیاس(2) عبور فرمود.
# ~~در این منزل حسن کا در خدمت مهد عالیه مهرنگار آقا6 خانیکه دختر شاه
~~جهان پسر ms533
# ~~خضر خواجه اغلان که پادشاد ممالک مغول بود و حرم محترم امیر و امیرزاده
# ~~جوانبخت زیبنده تاج و تخت امیرزاده جوکی محمد بهادر رسیدند. حضرت
# ~~امیرزاده - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان به جهت رعایت و تفقد
~~مهرنگار
# ~~خانیکه سوارگشت وایشان را تعظیم نموده8 شاکر وخوشدل بگذرانید و در
~~نوزدهم
# ~~شعیان به اولنگ تاشکند فرود آمد و بعد از سه روز به آق مار9 نزول فرمود
~~وسلطان
# ~~ترخان را با جمعی1 امرا و لشکریان جهت توقف در تاشکند تعیین کرد و در
~~رابع
# ~~عشرین بهقروق11 اردو باشقریب قریه بورلاق فرود آمدند. در آن منزل
~~گریخته بال هو
# ~~نام از اوزبک12 آمد و خبرمتفرق شدن اوز بکیان آورد. بعداز آن
~~بازرگانی13 ازهمان PageV02P705
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0115.png)

# ~~طرف برسید وهمان خبر رسانید. چون اخبار آن طرف به تحقیق پیوست، حضرت
# ~~مخدوم زاده - مغیث[الحق و]الدین - الغ بیک گورکان عزیمتمراجعت به
~~دارالسلطنه
# ~~سمرقند فرمود و از یورت اردوباش پیشتر رفت. ارسلان خواجه ترخان را و
~~یادگار
# ~~فتان1 را تشررفف و انعسام فر مودد اجازت معاودت به ولایت خویش داد و
~~رایات
# ~~همایون به صوب سمرقند منعطف2 گردانید و جمعی [از] امرا با بعضی از
~~لشکریان
# ~~مقدمهم محمود ترخان به طرف کاشغر روانه3 فرمود و در آن صحاری عزیمت
~~شکار4
# ~~فرموده در عاشر رمضان قمرقه به هم رسید،5 جانور بسیار کشتند.
# بعد از آن روان گشته در بیست وهفتم رمضان از آب سیحون گذشتند و در دوم
# ~~شوال به مبارکی و سعادت به ارک6 دارالسلطنه سمرقند فرود آمد. بعضی از
~~ایلچیان
# ~~ختای از خر اسان معاودت نموده برسیدند. ایشان را طوی داده اجازت معاودت
~~به
# ~~جانب ختای داد و در آخر شوال به جانب بخارا توجه نمود. چون اکابر بخارا
~~از
# ~~توجه بندگی حضرت" خبر یافتند، به عزیمت استقبال رکاب همایون با ساوری و
# ~~تزقو (1) بیرون آمدند8 و به تربیت و نواخت پادشاهانه اختصاص یافت و
~~حضرت
# ~~مغیثی در رابع ذی القعده به ارک بخارا نزول9 فرمود. ms534 روز دیگر سوار گشته
~~به
# ~~اردوی کجن10 فرود آمدند. نوکر امیر شاه ملک از خوارزم جانوران پیشکش
~~آورده
# ~~بود، در آن منزل به عرض رسانید و حضرت امیرزاده - مغیث الحق11 والدین -
# ~~الغ بیک گورکان - خلد [الله] ملکه - در دهمذی القعده در نفس بخارا به
~~مدر سه(2) PageV02P706
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0116.png)

# ~~وقایع سال 823 هجری
# ~~عالیهیی که هم از ابنیه آن حضرت است، نزول فرمود و طلبه و ارباب
~~استحقاق را به
# ~~رعایت وتربیت مخصوص گردانید. بعد از آن عزیمت مراجعت به دارالسلطنه
~~سمرقند
# ~~فرموده در رابع عشر به کوفین111) فرود آمد و در آن منزل خرم پنج شش
~~روزتوقف
# ~~نمود.
# امرائی که به جانب کاشغر رفته بودند، از آنجا مراجعت نموده در این مقام
~~به
# ~~شرف بساط بوس مشرف کشتند به عنایت و عاطفت مخصوص شد. در بیستم ماه
# ~~مذکور از کوفین سوار گشته در بیست و سیم2 به دار السلطنه سمرقند رسید.

PageV02P707

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0117.png)
~~PageV02P708
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0118.png)

# ذکر قضایای سنه ثلاث وعشرین و ثمانمایه.
# ذکر قوشلامشی فرمودن بند گی حضرت سلطنت شعاری در مروا
# چون شاه طارم نیلگون که سلطان هفت اقلیم گردون است:
### | [شعر)]
# # )   رفت با طالع فرخنده زکاخ کیوان %~% گوشه چتو برافراخت ز ماهی برماه
# ~~سورت لشکر سرماروی در انحطاط نهاد، در غره صفر - ختم بالخیر والظفر (1)
~~-
# ~~که افتتاح شهور سنه ثلث و عشرین و ثمانمایه بود، رایات همایون به
~~دارالسلطنه
# ~~هرات - صانهاالله تعالی عن الافات والبلیات - به طریق قوشلامشی برصوب
~~مرو
# ~~روان گشته بعد از چندگاه که به عیش و خرمی [و جانور پرانیدن و یوز
~~دوانیدن]
# ~~گذرانیدند، به جلگای باد غیس در آمده هوا و زمین آن دیار [را] به غبار
~~مراکب
# ~~و نعل مواکب2 مکلل ومهلل گردانید. بعد از آنکه چند روز در آن نواحی
~~گذرانیدند،
# ~~عزیمت دارالسلطنه فرموده به مقر عز خود نزول افضال و حلول اجلال3 فرمود
~~و به
# ~~ساختگی سفر عراق و آذربایجان مشغول گشت.
# ذکر یورش عراق و آذر با یجان
# ~~«ان الارض ms535 لله یور ثها من یشاء من عباده والعاقبة للمتقین*»(2)
~~PageV02P709
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0119.png)

# حضرت ایزد متعال و صانع ذوالجلال «عمت آلاوه وتمت نعماوهآ»(1) که
# ~~فاعل مختار وقادر قهار است با وجود «لا یسثآل عما یفعل»(2) عمامه کبریا
~~و تاج
# ~~اجتبا بر سر بندهئی نهد که مستأهل آن سعادت و مستوجب آن کرامت تواند
~~بود و
# ~~حضرت سلطنت شعاری را - خلدالله تعالی - ایام [دولته و] سلطنه همت و
~~نهمت بر
# ~~نصرت دین و حق و تهذیب احوال دین و ترتیب اعمال ملک مصروف و اجرای
# ~~اوامر واحکام برقاعدهآ عدل وشرع موقوف است لاجرم به حکم وعدهآ «ان
~~تنصرواالله
# ~~ینصرکم4»(3) فیض فضل الهی وعون(4) عنایت نامتناهی1 در غب(5) هرنهضتی
~~وعقب
# ~~هر حرکتی فتحی و برکتی دیگر میسر و مقدر2 می گرداند و قواعد دولت و
~~قوائم
# ~~مملکت] استحکامی3 [هرچه] قویتر وانتظامی بانظامتر مییابد. سرادق اقبال
~~سر بر
# ~~اوج فلک کمال افراشته و عرصهآ مملکت تا غایت امکان مجال فسحت پذیرفته و
# ~~می پذیرند و آنچه این پادشاه را - خلدالله تعالی ملکه - از اقتنای
~~ذخایر مثوبات به
# ~~ضبط مصالح خلق و اقتناص(6) شوارد(7) حسنات به حفظ امانت حق و اعتماد و
# ~~تو کل4 در کلی امور به فضل و کرم آفرید گار و اتکال علی کل حال به عون
~~و لطف
# ~~ذو الجلال ملکه شده است، دیگر ملوک نامدار و خسروان روزگار را هزار یک
~~آن
# ~~دست5 نداده و صحیفهآ مآثر ایشان به سطری از آن مفاخر موشح نگشته.
### | شعر
# آنچه او دید از جلال6 و مرتبت خاقان ندید
### | و آنگه او کرد از نوال! و معدلت دارا نگرد PageV02P710
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0120.png)

# ~~و بر صدق این دعوی و صحت این قضیه چندین گواه عدل است و یکی از شواهد
# ~~این مقال ودلایل این حال، فتح بلاد عراق و آذربایجان است که چون رایات
~~همایون
# ~~لازال مظفرا به عزمی ثابت واملی فسیح1 متوجه آن جانب شد، به احسن وجود
~~و
# ~~ایسر2(1) طریق تیسیر پذیرفت وسبب این عزیمت ms536 به تجدید - چنانکه ذکر آن
~~گذشته
# ~~است - آن بود که بندگی حضرت - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - نوکری
~~امیر2
# ~~صدیق نام که به رسوم سفارت وآداب رسالت متحلی است، به ممالک آذر بایجان
# ~~فرستاد. مضمون رسالت آنکه امیریوسف بی و اسطه تنازع و تخاصم که داعیه
~~گفت و
# ~~گوی است، از سرمخالفت با قاعدهآ موافقت آید و ازطریق فساد به منهج سداد
~~گراید4
# ~~تا بدان وسیلت موارد عیش مهنا از شوایب(2) کدورت صافی گرداند. چون صدیق
# ~~بدان مملکت رسید و بر وفق فرمان شرط رسالت به تقدیم رسانید، کلممات وعد
~~و
# ~~وعید در ضمیر یوسفی متمکن نگشت، اثر عصیان و امارات طغیان ظاهر
~~گردانیده
# ~~سودای ارتقای مدارج سروری و معارج(3) مهتری در دماغ گرفته است و کلاه
# ~~سروری و سر کشی بر سر5 از بسیاری عدت و شوکت در خیال تمنای نقش
# ~~جهانداری تصورکرده از دقیقه «و ما ینفع العدة اذا انقضت المدة»(4) غافل
~~مانده و
# ~~ملطفه(5) «اذا جاء القضا ضاق الفضا»(6) بر طاق نسیان نهاده از سرطیش و
~~نادانی
# ~~جوابی نه بر قانون عقل داده بود.
# چون صدیق مراجعت کرد و مصدوقه آنچه مشاهده کرده بود، در بندگی
# ~~حضرت عرضه داشت نمود که امیر یوسف غرور سلطنت در دماغ گرفته است و کلاه
~~PageV02P711
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0121.png)

# ~~سروری و سر کشی بر سر نهاده گردن از ربقهآ پیمان و پای از دایرهآ فرمان
~~بیرون
# ~~کشیده خود را در آن ممالک سلطانی با شوکت و پادشاهی به عظمت می شمارد.
# ~~امرای آن طرف امر او را مطیع و فرمان او را در آن نواحی مطاع، حصون
~~حصین
# ~~ساخته و قلاع محکم و متین پرداخته ذخایر بسیار از اقطار امصار جمع
~~آورده رسوم
# ~~شرعیه مهمل و مختل گذاشته مساجد و رباع خیر بی رونق مانده ایام ولیالی
~~به فسق و
# ~~فجور مستغرق گردانیده سودای استقلال دماغ او را از جادهآ اعتدال منحرف
~~ساخته.
# ~~چون حقیقت صدق این معانی رأی اعلا را روشن شد و ms537 فحوای این کلممات به
~~سمع
# ~~مبارک رسید، خسرو پیروز جنگ که پادشاهان پیش او بندگی نمایند و بندگان
~~درگاه
# ~~او پادشاهی کنند:
# خسر وان پیش او کمر بندند %~% همچو در پیش خسر وان حجاب
# ~~از آن وقت باز که سلطان سعید شهید مخدوم و مخدومزاده عالم و عالمیان
~~امیران
# ~~شاه گور کان - نورالله مرقده - را بر دست لشکر تر کمان آن واقعه رسید،
~~همیشه
# ~~همت همایون بر انتقام از مخالفان و اخراج ممالک موروث از دست متعدیان و
# ~~متغلبان مصروف وموقوف بود، فاما به سبب موانعی که در اطراف ممالک
~~محروسه
# ~~به سبب اختلاف سران سپاه و دو هوائی ارکان و اعیان مملکت به وقوع پیوست
# ~~- چنانچه پیشتر مشروح و مفصل گشته است - مانع و وازع رکضت همایون بود.
# ~~چون به عون عنایت یزدانی و تائید دولت آسمانی تمامی بلاد از حدود ختای
~~تا
# ~~اقصای هند مسخر و مضبوط گشت و ضمیر منیر از کلیات امور آن طرف فارغ
~~آمد،
# ~~قو اعد ملک و ملت بر مقتضای مشیت وامور دین و دولت در سلک ارادت متسق و
# ~~منتظم شد:
### | شعر
# # به روزکار تو، آن افتظام یافت جهان %~% که از حمایت چو بی نیاز
~~شدکافور1
# # در آن مقام که عدل تو افکند سایه %~% به قدر ذره بود آفتاب وقت ظهور
# ~~عزایم پادشاهاته که قرین قضا و قدر و همنشین فتح و ظفر است، به فتوای
~~شرع و
# ~~رخصت عقل بر تسخیر عراق عرب و آذربایجان و تدمیر لشکر ترکمان تصمیم
~~PageV02P712
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0122.png)

# ~~یافت. تواچیان را فرمان شد که سانات(1) لشکرهای قدیم وجدید باز طلبیدند
~~وهر کس
# ~~را از امرای هزاره(2) و صده(3) که مردان او به تمام حاضر نبود، ادبهای
~~بلیغ
# ~~کردند و به احضار لشکرها مثال همایون به نفاذ انجامید که از مواضع خود
~~در
# ~~حرکت آبند و به وقت میعاد «لا تستاخرون عنه ساعة ولاتستقدمون*»(4) به
~~محل
# ~~مقرر رسیده باشند و در وجه مواجب و ارزاق و وظایف و ms538 مایحتاج لشکر، مالی
# ~~موفور و نقدی بی حساب که اوهام دبیران از ضبط آن عاجز آید، صرف فرمود.
# ~~وضیع و شریف را به او کلکا و انعام مخصوص و منصوص گردانیده روی به
~~تقدیم
# ~~ابواب مراسم حرب وقیام به مصالح ملک1 وجنگ و ترتیب اهبت سلاح واستکمال
# ~~آلت مبارزت و استعداد عتاد روز عناد آورد. مقدار سی هزار دست جیبا مکمل
~~در
# ~~خزانهآ عامره - عمرهاالله تعالی(5) - مهیا بود. فرمان شد که در2
~~زرادخانهها [به
# ~~تعجیل ده هزار دست دیگر روز یورش را ترتیب دهند در ممالک محروسه
~~ازاقصای
# ~~هندوستان تا ماوراءالنهر و ترکستان، زابل وکابل، خراسان و سیستان،
~~کرمان تا ری
# ~~و مازندران و فارس و اصفهان وخوزستان به هر مقام هر آلت از ادوات حرب
~~که
# ~~مخصوص به موضعی بود، از تیر وکمان و تیغ و سپر با اسلحه دیگر، آنچه
~~سپاهی
# ~~را بدان حاجت3 افتد. بزودی مرتب ساخته از مال مملکت محسوب داشته به
~~معسکر
# ~~همایون رسانید. ایلچیان پرنده به پر عقاب بدین مهمات4 نامزد فرموده
~~امثلهآ همایون
# ~~به اطراف ممالک بردند. از اطراف و اکناف لشکرها در حرکت آمدند.
# امیر وامیرزاده اعظم شهریار داد گستر جهاندار بندهپرور خسروجمشید فرشاه
# ~~فریدون سیر - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه [و
~~سلطانه] -
# ~~به ضبط ممالک مغولستان وتر کستان مامور گردانیده هم در آن بلاد تعیین
~~فرمود و از
# ~~لشکرهای آن ممالک ده هزار سوار مقرر گردانید که در این یورش حاضر
~~باشند5 و PageV02P713
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0123.png)

# ~~مخدوم زادهآ جهان و جهانیان نوردیده دولت و چراغ دودهآ سلطنت1 امیرزاده
# ~~سیور غتمش نورالله مرقده را به ضبط بلادگرمسیو و قندهار و غزنی و کابل
~~تا حدود
# ~~هندوستان2 مقرر فرمود که از آن دیار برخبر بوده آن طرف را محافظت نماید
~~و
# ~~امیرزاده اعظم اعدل امیر سید احمد ترخان طاب ثراه به حکومت ممالک
~~خراسان
# ~~نصب گردانیده، بر سبیل اختیار
### | مصراع
# به طا لعی که قضا زو به فتح بود بشیر
# ~~روز ms539 دوشنبه پانزدهم شعبان سنه ثلات و عشرین و ثمانمایه از دارالسلطنهآ
~~هرات
# ~~- حمیت عنالافات - کوچ فرموده از باغ زاغان سراپردهآ عظمت به کول ماغان
~~باز
# ~~کشیدند و به سبب حرارت هوا و جمع آمدن لشکرها، چند روز در آن منزل توقف
# ~~فرمود. نویین اعظم اعدل اکرم غیاث الدین3 امیر شاه ملک بهادر - طیب
~~الله ثراه -
# ~~را با لشکرهای4 خوارزم وآن نواحی طلب فرموده چون به دار السلطنهآ هرات
~~رسید،
# ~~با امیر اعظم امیر حسن صوفی به طریق منقلا در مقدمه روان شدند و باقی
~~عسا کری
# ~~که در خوارزم و آن حدود5 بودند، مقرر گردانید که در حدود مازندران به
~~اردوی
# ~~همایون ملحق گردند و رایات نصرت شعار در روز جمعه چهارم ماه مبارک
~~رمضان
# ~~اعتدال پذیرفت.
### | شعر]
# # چون زر سرخ سپهرسوی ترازو رسید %~% راست برابر بداشت پله لیل و نهار
# ~~از کول ماغان کوچ فرموده به سرتل فوشنج11) نزول فرمود. روز دیگر به
~~مرغزار PageV02P714
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0124.png)

# ~~وقایع سال 823 هجری
# ~~ده بران(1) فرود آمده در یکشنبه به بوی1 و دوشنبه به کوسویه، سهشنبه به
~~رود
# ~~چخچران(2) وچهارشنبه بهساری قمش جام نزول کرد. دو روز در آن محل توقف
~~نمود.
# در مجموع ممالک محروسه سوای2 ماوراءالنهر و ترکستان ازاکابر واشراف
# ~~و سپاهیان نامبردار3 تازیک مردم با استعداد پانزده هزار سوار و پیاده
~~معین گردانیدند
# ~~که در این سفر ملازم اردوی همایون باشند سوای4 لشکرهای5 مقرری.
# روز شنبه دوازدهم به مزار تربت مقدس جام31) شرایط زیارت به تقدیم
# ~~رسانیده، یکشنبه به مرغزارخر گرد(4) و دوشنبه بهانداد، (5) سه شنبه به
~~مخالف سرا، (6)
# ~~چهار شنبه به فرهاد جرد،71) پنجشنبه به شوراب،(8) روز جمعه به دزباد9)
~~رسید.

PageV02P715

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0125.png)

# حضرت سلطنت [شعاری] - خلدالله ملکه و سلطانه - در جلگای نیشابور1
# ~~هوای صید و نشاط شکار فرمود.
### | شعر
# # هوا پر باز گشت و دشت پر سک %~% شتا بان هر دو در پرواز و در تک
# # یکی کرده هوا را بیپر نده2 %~% یکی کرده زمین را بی ms540 چر نده3
# ~~باز زرهپوش به سان جنگیان جوشن کین پوشیده و یوز بر چهرهآ دینار گون
~~خطهای
# ~~عنبرین نموده.
### | وشعر]
# شربتی خورد از رگ نخجیر یوزش ناشتا
### | افسری شد بر سر خرگوش بازش ناگهان
# ~~و سگان تازی از حرص شکاری چون باد آتش پای گشته و چون سیل زمین پیمای
# ~~شده، صحاری نیشابور4 از خون شکاری لعل فام گشت و خارو خاره چون گل و
# ~~گلنار نمود:
### | [شعر]
# # درو دشت گفتی همه خون گرقت %~% زخون خاک رنگ طبرخون گرفت
# ~~جهان فراخ بر وحوش و سباع چون دیده مور و چشم سوزن تنگ گشت. شکاری
# ~~عظیم واقع شد، چنانکه کس مثل آن نشان نداده است. همچنان شکار کنان
~~دریکشنبه
# ~~بیستم رمضان5 از نیشابور6 گذشته سرای پرده همایون باز کشیدند.
# شاه و شاهزاده اعظم نگین خاتم شهریاری و لعل کان کامکاری یاقوت افسر
~~PageV02P716
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0126.png)

# # وقایع سال 823 هجری %~% 71
# ~~سروری و واسطه عقد صفدری السلطان بن السلطان بن السلطان والخاقان بن
~~الخاقان بن-
# ~~الخاقان معزالحق والدین بایسنغر بهادر - خلد الله تعالی ملکه [و
~~سلطانه] - که در
# ~~غرهآ میمون و اسره همایون او انوار جهانگیری واضح و رخشان و آثار کشور
~~گشائی
# ~~لایح و درفشان است، با جمعی از امرای تومانات در مقدمه روان گشت و
~~لشکرهای
# ~~خراسان به اردوی همایون ملحق گشت و رایات همایون چهارشنبه بیست وسیم1
~~از
# ~~بلدهٔ‌ نیشابور2 کوچ فرموده به پنج گرد1) فرود آمد و پنجشنبه به
~~اندلان21) روزجمعه
# ~~به حدود جهان واریمیان3(3) در آمدند وشنبه به قریه رونیز (4) و یکشنبه
~~به قاسمی(5)
# ~~و دوشنبه به گریزده، (6) روز سهشنبه در قریه بحر آباد زیارت شیخ سعد
~~الحق والدین PageV02P717
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0127.png)

# ~~حموی1(1) دریافته، سلخ رمضان به خوراشاه(2) نزول فرمود. در غره شوال
~~قریه
# ~~نرقسان2(3) و در دوم به جاجرم و سیم به سرچشمه، چهارم برنو آباد، پنجم
~~به قریه
# ~~مقر،(4) ششم زیارت کمل(5) فرد شیخ ابوالحسن خرقانی(6) دریافته3 به
~~مرغزارخرقان
# ~~فرود آمد. چهارشنبه هفتم به مزار متبرک سلطان العارفین ms541 ابویزید
~~بسطامی(7)
# ~~- قدس سره - رسیده وظیفه اخلاص وشرایط4 زیارت به تقدیم رسانید. روز
~~پنجشنبه
# ~~به خوریان(8) و جمعه به مهمان دوست(9) و شنبه به ظاهر بلده دامغان نزول
~~فرموده PageV02P718
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0128.png)

# # وفایع سال 23 هجری %~% 719
# ~~چند مربط(1) فیل که پیشتر به مازندران فرستاده بودند، هر یک به ضخامت1
~~جثه
# ~~کوهی مهیب2 و به درشتی هیکل طودی3 عظیم آراسته به بر گستوانهای ذیال و
# ~~اسلحه بی مثال:
# همه زنده پیلان گردون شکوه %~% به تندی چو دریا به هیکل چوکود
# ~~با عساکر مازندرانات به اردوی همایون ملحق شدند. روز یکشنبه یازدهم
~~شوال از
# ~~بلدهآ دامغان کوچ فرموده بهشهاب آباد ودو شنبه به چرمهجوی24) و سهشنبه
~~به ریوند
# ~~و چهارشنبه به سمنان رسید.
# لشکرهای سجستان5 و فراه و قهستان و نواحی گرمسیر و قندهار و هزاره آقا
# ~~و هزاره خضر در آن منزل به اردوی همایون رسیدند و غزنی و کابل و آن
~~نواحی.
# از سمنان کوچ فرموده روز پنجشنبه به سرخه و جمعه به آب باریک، شنبه
# ~~به ده نمک(3) و یکشنبه به عرادان(4) فرود آمدند. روزدیگربه محلهآ
~~باغ(5) . امیر اعظم PageV02P719
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0129.png)

# 11
# ~~اعدل امیرالیاس خواجه بهادر عمت معدلته با لشکرهای خاصه و باسرداران1
~~قم و
# ~~کاشان شرف بساط بوس2 دریافته، سهشنبه بیستم3 شوال از دره نمک گذشته به
~~حدود
# ~~ری در آمدند. روز دیگر به موضع پایه11) قریب ورامین سراپرده2 همایون
~~باز
# ~~کشدند. در آن منزل مبارک شاه و شاهزاده اعظم - مکمل معالی الامور و
~~جلایل5
# ~~الشیم-واسطهآ عقد پادشاهی و گل بستان فضل الهی زیبنده سعادت واقبال
~~نامتناهی امیر
# ~~و امیرزاده6 ابراهیم سلطان بهادر - خلدالله [تعالی] ملکه - با لشکرهای
~~فارس و
# ~~امیرزاده اعظم نهال چمن شهریاری و ثمرهآ شجرهآ جهانداری امیرزاده رستم
~~بهادر
# ~~باعساکر صفاهان ولشکرهای7 یزدو کرمان با امیراعظم امیرقناشیرین و امیر
~~چقماق(2)
# ~~از اطراف و اکناف ممالک لشکرهای8 متفرق همه به وفور آلت و شوکت و کثرت
# ~~عدت و اهبت با کسوت محاربت و سلاح مخاصمت9 به ms542 صحاری و براری ری در
# ~~آمدند، آری:
### | شعر
# سپاهی چو مور و ملخ بیشمار %~% دلیران جنگی و مردان کار
# ~~غلبه وازدحامی که عدد15 عدد ایشان درنگارخانه خیال نگنجد وصورت وهم را
~~قوت
# ~~سیاهی آن سپاه نباشد، مجتمع گشت. در حدود ری چند روز به جهت تدبیر و
~~ترتیب
# ~~علفه و علوفه لشکریان توقف شد. امیر معصوم بن جاگیر11 از قلعه شهریار
~~متوجه PageV02P720
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0130.png)

# ~~زمین بوس گشته در عداد خول وخدم وسلک عبید وحشم داخل و منتظم شد. دویست
# ~~هزار سوار مستعد جمع گشت، چنانکه سیاهی ایشان صد تومان بود، بلکه زیادت
# ~~از آن منزل در تدبیر یاسامیشی(1) وضبط عساکر وطریقه حزم و احتیاط
~~اشتغال نموده
# ~~اگر چه با شوکت لشکر منصور - نصرهم الله تعالی - صفت عجزو قصور امیر1
# ~~قرایو سف و لشکر تر کمان ظاهر بود و امارات نکبت بر صفحهآ آمال و احوال
# ~~ایشان پیدا، اما پیوسته اخبار2 میرسانیدند ازامیر یوسف که لاف مبارزت3
~~و تصلف
# ~~جلادت او به سمع قریب و بعید رسیده است، از شجاعت و استعداد و طریقه
~~روز
# ~~عناد که هر یک از راه نام و ننگ در موقف رزم و جنگ چگونه مسابقت و
~~مبادرت
# ~~می نمایند و درمقام جان سپاری دل از سربر گرفته قدم حماست و بسالت ثابت
~~دارند.
# ~~هسه بر جنک بک جهت یه مقاومت وجدال دل نهاده کسوت مقاتلت ولباس محاربت
# ~~برخود راست کرده اسباب مصاف و امور هیجا نظم و ترتیب داده به وفور آلت
~~و
# ~~شو کت غرور بافته، الحق اصحاب رأی و فرهنگ و فارسان میدان محاربت آو
# ~~جنگ] را در این قضیه محل تفکر بود و ارکان دولت و اعیان حضرت هر یکی را
# ~~صورتی روی مینمود. اکثر خواطر بدین دغدغه پریشان و از عاقبت احوال که
# ~~کیفیت آن معلوم کس نیست، هراسان که امیر یوسف مدتهاست [که] تا با نام
# ~~بهادری استعداد تمام حاصل کرده [است] شب و روز هرگز آلت حرب از خود ms543
# ~~جدا نکرده و مردم یک جهت دارد و با این همه ایشان را اسبان آسوده و این
~~لشکر
# ~~از راه دور آمیده و اسبان ضعیف شده و فصل زمستان اگر [آید] در برابر4
~~یکدیگر
# ~~بنشینند و سرما زیاده شود و علفه و علوفه متعذر گردد، عاقبت آن به چه
~~ادا کند،
# ~~صورت فتح آن پیش خاطر و اوهام5 بعضی غریب و بدیع می نمود. اما جماعتی
~~که
# ~~به کرات و مرات نصرت ایزدی را در مواقف معارک قرین رایات ظفر نگار نصرت
# ~~شعار - خلد الله تعالی ملکه وسلطانه - دیدهاند و از طریقه معاش و توکل
~~آن PageV02P721
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0131.png)

# ~~حضرت معلوم و محقق است که مؤید من عندالله(1) است، دل بر جای داشته مر
~~اسم
# ~~ضبط عساکر و ترتیب مواکب به تقدیم میرسانید، مقاتله و مجادله را مهیا
~~میشد.
# و پیشتر امیر اعظم امیر شاه ملک بهادر از پیش خود نو کری پاینده نام پیش
# ~~امیر یوسف فرستاده بود و او را نصیحتی عاقلانه و موعظتی فرزانگانه
~~بزرگانه1
# ~~فرموده، مضمون آنکه خردمند از کاری که عاقبت آن وخیم و سآمت آن ذمیم
~~باشد، 5
# ~~احتراز واجتناب لازم شمرد. اگر پیش ازاین حرکتی که موجب عداوت و
~~مخالفت1
# ~~بود اختیارا او اضطرارا واقع گشته است «فضی ما مضی بعداللتیا
~~واللتی»(2) صلاح
# ~~در آن است که امروز به اعتذار و استغفار پیش آید، از ترک جنگ و صلح با
~~بندگی
# ~~حضرت ننگی به نام او عاید نخواهد شد و از انتیاد غبار عار و شیاری بر
~~شعار
# ~~[و دثار و] رأی و فرهنگ او نخواهد نشست بلکه صلح با این جناب افتخار و
# ~~مباهات او باشد و من بعد عظمت و شوکت او بدین سبب زیاده گردد، میباید
~~که
# ~~سخن نیک4 خواهان بی غرض بشنود و ولایت سلطانیه وقزوین با توابع و لواحق
~~به
# ~~دنر ان بندگی حضرت بازگذارد تا آن حضرت ممالک آذربایجان و بغداد تا
~~دیار
# ~~شام5 و روم بدو مسلم ms544 دارد واین مغایرت7 ومخالفت به موافقت و مصالحت
~~پیوندد.
# امیر یوسف به قوت و شجاعت وکثرت لشکر و استعداد خود مغرور گشته 5
# ~~سه دای سلطنت نه چنان در دماغ او آشیانه نهادد بود و محبت ملک بر لوح
~~ضمیر
# ~~و صفحه7 خاطرنگاشته که به نصح ناصح و وعظ واعظ محوگشتی قطعا تن به صلح
# ~~در نداد واز این سخن بر آشفت وبه استعداد حرب مشغول گشته، نو کر
~~امیرشاد ملک
# ~~را در تبریز حبس کرد، عرصه تمنا را به هوس مملکت وسیع و بسیط8 گردانیده
~~به
# ~~اطراف ممالکی که در تصرف داشت، کسان فرستاد، به احضار لشکرها حکم فرمود
# ~~و هرچه در خزانه داشت، به مصالح لشکر و استعداد حرب تفرقه کرد.

PageV02P722

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0132.png)

# وحضرت سلطنت شعاری- خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه - به رأی روشن و
# ~~رویت صافی تدبیر لشکر کشی وصف آرائی پیش گرفته پای عزم دررکاب عالم
~~ستانی
# ~~آورد و به دست حزم عنان جهانگشائی بگرفت،1 پناه به حضرت اله برده متو
~~کلانه
# ~~روی عجزبر آستان تضرع نهاده از صمیم دل پاک وصدق ضمیر مناجات فرموده
~~زبان
# ~~مسالت گشوده [و] التماس فتح ونصرت ویارن ازحضرت باری - جل جلاله - کرده
# ~~از الهام غیبی نوید فتح شنود. فلک به حصول آمال ونیل امانی نوید میداد
~~و ملک به
# ~~مزید بسطت جاه وفسحت عرصه ملک مژده میفرستاد، فرمان همایون به نفاذ
~~انجامید
# ~~که حفاظ (1) و قراء(2) که در پایه سریر اعلا ملازماند، ختم سوره
~~«الفتح»(3) کنند و
# ~~در روز پنجشنبه هفتم ذی القعده2 بدین نیت دوازده هزار [بار] سوره الفتح
~~بخوانند
# ~~وقرائت آن تمام کنند، به موجب فرموده3 بخواندند. حضرت سلطنت شعاری از
~~سر
# ~~ئبات قلب و وثوق به کمال عنایت حضرت ذوالجلال به ترتیب لشکر جرار
~~اشتغال
# ~~می نمود ید تقدیر که «یدالله فوق اید یهم*»(4) عبارت از آن است ابواب
~~دولت به
# ~~وساطت اشارت «انا فتحنالک فتحا مبینا4»(5) مضمون این ابیات سرایند:
### | وشعر]
# ز اثر صر قریب و خبر فتح ms545 مبین
### | لله الحمد که اقبال وظفر گشت قرین
# با تو عهد فلک آن است که هر کس که کشد
### | از تو سرزود نهد پیش تو بر خاک جبین
# حضرت سلطنت شعاری امیراعظم امیر یوسف خواجهبن امیر شیخ علی PageV02P723
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0133.png)

# ~~بهادر را با یک هزار سوار گزیده به طریقه خبر گیری به جانب قزوین نامزد
~~فرمود.
# ~~چون بدان حدود رسیدند، قاسم بن سکورحیدر1 که ازقبل امیریوسف حاکم
~~ناحیت2
# ~~قزوین بود، با جمعی از تراکمه که در آن حدود بودند، به جانب سلطانیه
~~گریختند.
# ~~امیر یوسف خواجه اهالی و متوطنان قزوین را ایمن کردانیده ایشان را به
~~مرحمت
# ~~و عنایت بند گی حضرت امیدوار ساخته به اردوی همایون معاودت نمود. اصول
~~و
# ~~اکابر قزوین متوجه بساط بوس حضرت اعلاگشته شرف زمین بوس دریافتند. حکم
# ~~همایون به نفاذ پیوست که لشکریان به قزویر نروند و مردم قزوین و توابع
~~را
# ~~کسی زحمتی نرساند و از آن جانب قاسم از پیش امیر یوسف که حاکم سلطانیه
# ~~بود و نواب او از آنگاه3 باز که خبر توجه عساکر منصوره - نصر هم الله
~~تعالی(1) -
# ~~می شنیدند، به جمع ذخیره قلعه واستعداد حرب اهتمام تمام می نمودند. چون
~~صورت
# ~~قضیه بدین حال رسید، جهانشاه حکم کرد که هر کاه وهیمه از آن رعایا
~~یابند، به قلعه
# ~~در آورند. تر کمانان بدین بهانه خان ومان اهالی سلطانیه که از فرط نعمت
~~چون
# ~~پیاز تو بر تو بود، چون سیر برهنه کردز-. درهای سرایها و خانهها و
~~تختههای
# ~~دکاکین مجموع به جهت چپر2) بستن به قلعه کشیدند و دیوار فصیل و بالای
~~قلعه و
# ~~درو ازدها به تمام چپر بستند و از اهالی سلطانیه هر که را وجاهتی بود،
~~به تکلیف
# ~~به قلعه در آوردند و بعضی که زواده(3) و مایحتاجی داشتند، زن و فرزند
~~خود به
# ~~قلعه در آوردند و طایفهئی که قوت سفر داشتند به جانب طارمین و گیلانات
~~روانه
# ~~شدند و بقایای عجزه و رعایا ms546 را که استعدادی زیادت نبود، در قلعه نمی
~~گذاشتند،
# ~~در فصیل قلعه وتک4 خندق که عرصهئی فسیح5 داشت، جمع آمدند و ترکمانان
# ~~مستعد جنگ وآماده حرب6 شدند.

PageV02P724

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0134.png)

# ~~وقایع سال 823 هجری
# ذکر وفات امیر [قرا] یوسف وکیفیت رسیدن آن خبر پیش1 حضرت
# سلطنت شعاری - خلدالته تعالی ملکه وسلطانه2 -
# عادت چنان رفته است که آن حضرت به هر مهم از مصالح دین و دولت که
# ~~عنان مبارک تافته است و عزیمت میمون در وقوع خوادث و حدوث وقایع به
~~امضا
# ~~رسانیده4 امارت «من صحح العزیمة یساعدهه التوفیق»(1) پیدا آمده ودلایل
~~«هوالذی
# ~~ایدک بنصره و بالموتنین*»21) روشن شده و امداد فتح وظفر قرین رایات
~~همایون
# ~~گشته. دلیل صدق این مقدمه آن است که چون به طالع سعد رایات نصرت شعار
# ~~[سایه] بر ممالک عراق انداخت وسراپردهآ اقبال - لازال محفوفا
~~بالجلال(3) - به
# ~~حدود قزوین باز کشیده آمد، هوا و زمین آن دیار به گرد مواکب و نعل
~~مراکب6
# ~~مکلل و مهلل شد.
# در آن ابام که جها نشاه قلعهآ سلطانیه را استحکام داده به استعداد حرب
~~مشغول
# ~~بود، ناگاه از جانب تبریز قاصدی رسید و صورت واقعه امیر یوسف که در
~~حوالی
# ~~اوجان او جان7 به حق تسلیم نموده بود، تقریر کرد. جماعت8 تراکمه که کمر
~~عناد
# ~~برمیان بسته بودند، راه گریز بر ضمیر گشاده گردانیدند و چون سیماب در
~~اضطراب
# ~~افتادند و از ذخایر و نفایس که در قلعه بود، آنچه توانستند بار کرده
~~قلعه را باز
# ~~گذاشتند و به تعجیل هر چه تمامتر به جانب آذربایجان گریختند.9
# چون این صورت دست داد، قلاق16 به جانب قزوین تاخته روزدو شنبه یازدهم
# ~~ذی قعده سنه ثلاث عشرین11 وثمانمایه به مقام آق خواجه خبر پیش بندگی
~~حضرت PageV02P725
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0135.png)

# ~~رسانید که امیر یوسف وفات یافت.1 بعد از آن در همان روز قاضی سید عبد
~~الله آمد
# ~~و همین معنی تقریر کرد. چون حقیقت این خبر به تحقیق پیوست، حق سبحانه و
# ~~تعالی ms547 در ازل پادشاه جهان را مظفر و منصور آفریده و ذات مبار کش را به
~~حسب
# ~~خاصیت از ظفر و نصرت خطی تمام داده به حیثیتی که بی تصدی زحمت و تحمل
# ~~مشقت کار حضرت او ساخته و پرداختد2 است تیسیر این فتح بزرگ که سبب و
# ~~طراز فتو ح بزرگ و زیور عروس دولت بود و مادر دهر به مثل آن عقیم، از
~~نتایج
# ~~لطف یزدانی و سعادت آسمانی شناخت.
### | شعر
# بنام ایزد به هیچ ایام از. این سان دولت وفتحی
# نه کس دیدست در دوران و نیخواندست از4 دفتر
# ز حکم5 حق به ملک اندر، تو آن والاشهنشاهی
# که هستت بر شهان شاهی و هستی بر کیان سرور
# به تائید آسمانی همای ظفر و فیروزی سایه بربندگان دولت افکند و آفتاب
# ~~سعادت و بعروزی از جبین انصار حق که «1 نهم لهم المنصورون*11)» روی
~~نمود و نصر
# ~~عزیز و فتح مبین طراز رایات وکتابهآ اعلام همایون شد، آری:
### | بیت
# ابا هتحنا لک فتحنا مبین4*(2) %~% بر علم خسرو مشرق ببین
# آن علم یمن که کردش خدای %~% صد علم فتح و ظفر بر یمین
# ~~رایات جهانگشایی به مبارکی و طالع فرخنده عنان آسمان سای به طرف
~~سلطانیه PageV02P726
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0136.png)

# ~~منعطف گردانید و به جدی تمام و املی فسیح1 روی به ضبط ممالک و حفظ
~~نواحی
# ~~آورده زمام حل و عقد ملک به کف کفات(1) عصر ودهات(2) دهر داده برای نظم
~~امور
# ~~اطراف به هر طرف رایتی نصب گردانید: مخدوم و مخدوم زاده جهان و جهانیان
# ~~سایهآ رحمت یزدان - معزالحق والدین2 المخصوص بمواهب الملک الدیان-
# ~~امیرزاده بایسنغرخان که دلایل رشد و نجابت از صفایح احوال او واضح و
~~مخایل
# ~~کمال فطانت در محاسن افعال او لایح است، به طرف تبریز ایلغار فرمودد
~~روانه
# ~~گشت. امیر اعظم امیر علیکا و صاحبزاده خواجه محمد مشرف را به جهت ضبط
# ~~امو ال ونسق معاملات3 آنجا مقررفرموده در رکاب همایون متوجه آن طرف
~~شدند و
# ~~مخدوم ms548 ومخدومزاده اعظم که صنوبری ازنهال کیانی و قنوی(3) از نخیل4
~~کیخسروی
# ~~است، نه دایه توفیق چنو فرزندی در کنار روزگار پرورده و نه دیدهآ سپهر
~~چون او
# ~~جوان] جوانبخت دیده، - غیاث الحق والدنیا والدین - امیرزاده ابراهیم
~~سلطان
# ~~بهادر- خلدالله تعالی ملکه - با لشکرهای فارس از راه سجاس به جانب
~~مراغه روان5
# ~~گشت و رایات همایون روز پنجشنبه به صاین قلعه رسیده در روز جمعه
~~پانزدهم
# ~~ذی قعده هوا و زمین سلطانیه به گرد مواکب و نعل مراکب سلطانی مکلل و
~~مهلل
# ~~شد. جهانشاه و جماعت6 ترکمانان قلعه را به طرح ریخته بودند و رفته و
~~مردم شهر
# ~~خانههای خود باز گذاشته پناه به قلعه برده. حضرت سلطنت شعاری لشکر را
~~از
# ~~غارت وخرابی منع فرموده2 بر اهالی سلطانیه ترحم فرمود و جمله را در
~~حریم
# ~~امن و امان مأوی داد و از سر صدق نیت و صفای عقیدت آفریدگار - جلت
~~قدرته
# ~~و علت کلمته41) - را بر تیسیر چنین فتحی بزرگ و موهبتی عظیم که نهال
~~باغ PageV02P727
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0137.png)

# ~~دولت بدان تازهتر شد وسرو بستان مملکت نضارت بیشتریافت، سجده شکر
~~گزارد1
# ~~و در وظایف خضوع و خشوع افزود و برقرار وظیفه بندگی و رسوم سپاسداری که
# ~~مثمر فیض الهی وموجب مزید نعم و احسان پادشاهی است که «لئن شکرتم
# ~~لازید نکم3»(1) ثبات نموده و لاجرم به یمن این شمایل گزیده و خصایل
~~پسندیده که
# ~~بدان از سلاطین جهان مستثنی است، بل جهانداران گیتی را متبوع و مقتدا،
~~هر روز
# ~~آثارلطایف و انوار عواطف ایزد تعالی وتتدس بر احوال ملک ودولت پیدا
~~ترست
# ~~و اعلام نصرت و رایات مکنت در اطراف ربع مسکون پیروزتر خاص وعوام در
# ~~گلستان عدل و احسان بلبل سان ثنای دولت می سرایند و به صد زبان چون
~~سوسن
# ~~دعای دولت می گویند، امیر موسی را که از خواص دولت و مقربان حضرت بود،
# ~~به کو تو الی آن قلعه و حکومت آن دیار مقرر گردانیده فرمان فرمود تا ms549
~~خلل و فسادی
# ~~که به امور آن طرف راه یافته است، تدارک و تلافی نماید و در استمالت
~~واستعطاف
# ~~جوانب[جد] بلیغ وسعی نجیح پیوندد، رعایای سلطانیه را که زیردست عنا و
~~پایمال
# ~~بلا گشته بودند، فرمان شد که چندان در قلعه توقف نمایند که لشکرها به
~~تمامی
# ~~بگذرند، بعد از آن از قلعه بیرون آیند و بازارها و شهر آبادان کنند.3
# روز یکشنبه از سلطانیه کوچ فرموده به سر پل تمور فرود آمد و از آنجا
# ~~دو شنبه به زنجانه رود، سهشنبه به نیکپی4 و چهارشنبه به سرچم، روز جمعه
~~از قزل
# ~~اوزن5 گذشته، روز شنبه به میانه رسید. یکشنبه به شاهیه،6 دوشنبه به گرم
~~[رود]،6
# ~~بسهشنبه به قلعه فرج چهارشنبه به کریه فرود آمدند.
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - با ازدحام عظایم
# ~~شد اغل سلطنت، هیچ زمانی از رعایت زهاد و عباد و گوشهنشینان غافل نبوده
~~و
# ~~همه وقت اعمال دینی را بر اشغال دنیایی مقدم داشته. در روز پنجشنبه
~~بیست وهشتم PageV02P728
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0138.png)

# ~~ذی قعده سنه ثلاث و عشرین و ثمانمایه به بلدهآ اردبیل رسیده زیارت شیخ
~~المشایخ
# ~~قطب الاوتاد1 سلطان الاولیا صفی الحق والدین(1) - قدس الله سره - رفته
~~شرایط
# ~~زیارت به جای آورد و برکت صحبت - برهان المتقین2 دلیل السالکین
~~المهتدی(2)
# ~~الی سبیل النجاة المرتقی الی عوالی الدرجات علاءالملة والدین علی(3)
~~مدالله ظله -
# ~~دریافته، از آنجا به راه موغان متوجه قراباغ اران گشته روز جمعه به
~~رباط ارحبه
# ~~و شنبه به یکده سوو یکشنبه به اغر [رباط] و دوشنبه به بیلها رود و سه
~~شنبه به
# ~~سوغاوشان،3 روز [چهارشنبه]4 به نعمت آباد و روز جمعه هشتم ذی الحجه از
~~آب
# ~~ارس عبور فرموده در شنبه نهم در قراباغ به یورت قشلاق سرای پرده عظمت
~~باز
# ~~کشیدند. هوا و ولای دولت قاهره - ثبتها الله تعالی - در ضمیر مطیع و
~~عاصی و
# ~~دانی و قاصی جای گرفت و زبان حاضر و غایب به ذکر دعا و ms550 سر ثنای روزگار
# ~~همایون آرایش یافت. اکابر و اشراف از اطراف و اکناف روی به درگاه جهان
~~PageV02P729
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0139.png)

# ~~پناه آوردن- و هر یک فراخور حسن عبودیت انواع و عاطفت و کرامت1 مشاهده
# ~~کرد و معاینه دید2 [والسلام علی من اتبع الهدی].(1)
# ذکر امیر بوسف و عاقبت احوال وخاتمت کار او3
# امیر یوسف بعد از آنکه چند سال سلطنت مسلکت تبریز کرده بود، در این
# ~~تاریخ چون از امضای عزیمت همایون خبر یافت وآوازهآ وصول رایات همایون
# ~~متتابع4 ومتوالی شد، خورشید رایش در تنمدهٔ‌ وساوس افتاد وخضر تدبیرش
~~در
# ~~تیه تفکر راه صواب گم کرد، به احتشاد لشکر و استکمال آلت مبارزت مشغول
~~گشته
# ~~احکام بهاستدعا و استحضار عساکر وامرا به اطراف فرستاد. بزرگان وارکان5
~~دولت
# ~~خود را حاضر گردانیده با ایشان در این باب مشورت نمود. هر کس رای و
~~تدبیری
# ~~میاندیشید ند و امیر یوسف از راه تصلف و تهور تمنای مقاومت6 در دل و
~~آرزوی
# ~~مکاوحت و مقاومت7 در سر ، به قوت و اهبت و کثرت عدت خود مغرور گشته در
# ~~توقف شجاعت آثار تهور و مردانگی اظهار می کرد و از راه تصلف حرارت و
# ~~جسارت می نمود. گفت: اگر عدت باید، دست و اگرعدد باید، تقصیری نیست
~~واگر
# ~~شرکت و سطوت و شجاعت باید، از هیچکس کم نیستم. ما را در این واقعه جز
# ~~جنگ تدبیر دیگر نیست. اندیشه بر آن عزم مقرر کرد که لشکرها جمع
~~گردانیده
# ~~در برابر سپاه بندگی حضرت صف آرائی گردد.
### | شعر
# تا قبضه شمشیر که پالاید خون %~% تاآتش دولت که بالا گیرد
# چون بر این اتفاق عزم جزم کرد، روی به جمع لشکر آورده در ولایت
~~PageV02P730
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0140.png)

# ~~تبریز و نواحی بر رعایااشکر پیاده تخصیص کرد که در هیچ تاریخی این رسم
~~در آن
# ~~بلاد نبود و بدین سبب زخمت بسیار به رعایای آن دیار رسید و این بدعت بر
~~او
# ~~مبارک نیامد. از اطراف و جوانب هر ساعت قومی ms551 و هر روز فوجی می رسیدند.
# ~~چون لشکرها جمع گردانید،1 از تبریز بیرون آمده سپاهی عرض(1) داد چون
~~ذرات
# ~~آفتاب بیپایان و چون قطرات سحاب فراوان
### | شعر
# لشکری بحر موج2 سیل شکوه %~% ثا بت و پایدار همچون کوه
# همه بهر ام طبع وکیوان هوش %~% همه پولاد ترک و آهن پوش
# ازقبایل ترا کمه جمعی مردم بهادر همه جوانان نوخاسته به لباسهای رنگین و
# ~~اسبان تازی با بر گستوان آراسته با ملابس زره وجوشن [و مراکب چون کوه
~~آهن]
# ~~غافل از آنکه چون اقبال به ادبار بدل شد و سعادت به نحوست عوض گشت،
~~کثرت
# ~~عدت وفرط اهبت و بسیاری مال و انبوهی رجال نافع نیاید. «لاینفع العدة
~~اذا
# ~~انقضت المدة»(2)
### | [بیت]
# هر که را بخت رهبری نکند %~% گوشش و جهد پاوری نکند
# در این اثنا عرض مرضی طاری3(3) شد و رعبی عظیم در صمیم سینه متمکن
# ~~وخیال بیم3 وهراس برحواشی ضمیر متطرق گشت . عنان طمانینت و سکون ازدست
# ~~بداد واز کرده پشیمان و از انگیخته نادم شد. اما ندامت مفید و تاسف سو
~~دمند نبود.
# ~~با وجود این احوال همچنان برقرار تجلد مینمود و تصلف اظهار می کرد
~~واصحاب PageV02P731
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0141.png)

# ~~خود را درحث(1) وتحریض وقیام نمودن به جنگ مبالغت می نمود. فرس فراستش
# ~~در بیدای تفکر شاهراه صواب گم کرد، رخ به راندن بیدق تدبیر و فیل تسویل
~~و
# ~~فرزین بند احتیال آورد:
### | شهر
# # بساط حکومت یگحستر ده بوث %~% ولی مهل(2) وفرصت ندادش حیات
# # چحتین طرفه منصو بهئیآ دست داد %~% ز یکسوی شهرخ دگر سوی مات
# ~~به حکم قضای آسمانی واتصالات اجرام فلکی مرغ روحش به پای دام اجل آویخت
# ~~و مرکب زند گانیش از صدمات حوادث به سر در آمد. ایام بر صفحه حیات او
~~آیت
# ~~انقراض نبشت، در حوالی اوجان به موضع سنسان رسیده این حالت ناگزیر پیش
# ~~آمد. در روز ینجشنبه هفتم ذی القعده سنه ثلات و عشرین و ثمانمایه با
~~هزار درد و
# ~~دریغ ازاین ms552 سرای سپنج ومنزل عناورنج به دار القرار انتقال نمود وجماعت
~~تراکمه
# ~~در قلق و اضطر اب افتادند. هیچکس به تجهیز و تکفین(3) او نپرداخت. امیر
~~قرا که
# ~~راه نیابت داشت وبرامرا مقدم با قدم پادشاه که معتبرترین خواتین امیر
~~یوسف بود،
# ~~تدبیر آن شدند که یکی از فرزندان را اسم امارتی دهند و دیگران پیش او
~~جمع
# ~~شرن. ازفرزندان هیچیک در آن حال حاضرنبودند، شاهمحمد در بغداد بود
~~واسکندر
# ~~در کر کوک و اسفند به عبد الجوز وجهانشاه به سلمطانیه و ابوسعید در
~~ارزنجان. بدین
# ~~سبب صورت این قضیه به جائی نرسید. امرا هر یک برأسه روی به جانبی
~~آوردند.
# ~~غزان پادشاه پسر امیر مصر که برادرزاده امیر یوسف بود، نفایس خزاین از
~~طلا و
# ~~جواهر که معد و حاضر دید، تصرف نموده متوجه قلعه اونیک شد و امیر قرا و
~~قدم
# ~~پادشاه به طرف النجق رفتند و زینل بیک که برادرزاده دیگر بود پسر
~~یارعلی(4) به
# ~~جانب اوزیل3 رفت و امیر بایزید کرد به طرف کردستان میل نمود. امیر علی
~~پادشاه PageV02P732
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0142.png)

# ~~با پسران سعد پیوست و [امیر] محمد جنگی و امیر الیاس به سوی دیار بکر
~~رفتند
# ~~«کان بم تغن بالامس4»(1) صفت وصورت حال آن قوم آمد. عقد جمعیت ایشان که
# ~~چون ثریافراهم آمده بود، و بنات النعشوار متفرق و متبدد211) گشت.
~~مولانا شمس-
# ~~الدین محمد حافظ شیرازی قطعهئی فرموده(3) مناسب بود، ثبت شد:2
### | شعر
# # دل منه بر دنیی و آسباب آو %~% زا نکه از وی کس وقاداری ندید
# # بی تکلف هر که دل بروی نهاد %~% چون بدیدی خصح خخود می بر ورید
# # هر به ایامی چراغی بر فروخت %~% چون تمام افروخت بادش در دمید
# # کس عسل بی نیش از این دکان نخورد %~% کس رطب بیخار آز این بستان نچید4
# # پندگیر از حال میر تر کمان %~% آنکه از شمشیر او خون میچکید
# # گه به یک حمله سپاهی میشکست %~% گه به هوئسی قلبگاهی میدرید
# # از نهیبش پنجه می افکند ms553 شیر %~% در بیابان نام او چون میشنید
# ~~عاقبت تیریز و بفداد و عسراق
# ~~«بوده وقتش»(1) گشته قاریخ و یقین
# ~~1) گان لم تغن با لامس: گرئی رور پیش اصلا نبوده. فسمتی ار ایاانوزه
~~.].

PageV02P733

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0143.png)

# ~~23
# # هر که اوجان باشدش بیند یقین %~% آنچه او در منزل «اوجان» بدید1
# ~~به وقت کتابت این تاریخ عزیزی از سید رکن الدین روایت کرد که در تاریخ
~~وفات
# ~~امیر یوسف - غفر الله ذنوبه2 - گفته است:
# وفات میر یوسق شاه تجحریز %~% کتابت شد به تاریخ «کتابت»(1)
# ~~و قائل قطعه علیهالرحمه در میل کشینن امیر مبارزالدین محمد مظفر گفته
~~است و
# ~~مؤلف تاریخ به نام امیر یوسف کرده.2
# القصه، باو جود آنکه در آن تاریخ هنوز عساکر منصوره بند گی حضرت در حدود
# ~~ری بودند که این واقعه دست داد. جماعت تراکمه و اصحاب امیر یوسف4 چنان
~~PageV02P734
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0144.png)

# ~~به هم بر آمدند که هیچ کس از وضیع وشریف لشکر امیر یوسف وخواتین وخانه
# ~~بچگان بدو نپرداخت، او را در همان خرگاه که وفات کرده بود،1 بربالای
~~کت(1)
# ~~بگذاشتند وهر کس به فکرخود مشغول شد. آحادالناس(2) و اوغاد(3) تراکمه
~~خرگاه
# ~~را غارت کردند و امیر یوسف را جامهها کشیدند و حلقه طلا در گوشش بود با
# ~~گوشش ببریدند و فروش2 از خرگاه برده او را [ازکت برهنه مادرزاد] بر
~~[روی]
# ~~زمین انداختند،4 دو [شبانه] روز بدین حال افتاده بود.
# روز پنجشنبه بود که این حال واقع شد و در روز جمعه سیدی محمد4
# ~~کمجائی واکابرتبریز پاینده نوکرامیراعظم امیرشاه ملک را که درتبریزبود،
~~ازحبس
# ~~بیرون آوردند و اظهار دولتخواهی و اذعان و انقیاد حضرت سلطنت شعاری
~~کرد. در
# ~~روزشنبه پاینده و سیدی محمد کمجانی5 با جماعت6 تبارزه رفتند و جثه امیر
~~یوسف
# ~~را [که در آن صحراانداخته بودند بدان خواری، بعد ازسه روز] به تبریز
~~رسانیدند.
# ~~بعد از آن [اختاچیان(4) و سگبانان(5) امیر یوسف اجازت طلبیده استخوان]
~~او را به
# ~~طرف ارجیش بردند و در مرقد آباء و ms554 اجداد مدفن ساخت.
# بعد از آنکه حضرت سلطنت شعاری به ارجیش رسید، بعضی از مر دمان7
# ~~[رفته بودند و] گور او را شکافته بودند و جثه8 او را احتیاط نموده که
~~شنیده بودند
# ~~که [امیر یوسف]9 به غایت مردی بلند بالا مهیب شکل15 بود [والله اعلم]
~~PageV02P735
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0145.png)

# ~~ذکر رسیدن شاه1 و شاهزاده اعظم امیر و امیرزاده2 بایسنغر بهادر3
# -خلدالله ملکه - به تبربز
# حضرت شاه وشاهزاده اعظم - رحمة الله الموعدة من المقام الاقدم -(1)
# ~~خورشید سپهر مملکت و ماه افق رفعت و مشتری فلک دولت و نگین خاتم سعادت
# ~~سلطان دادگستر جهاندار بندهپرور «الموید من السماء المنصور علی
~~الاعداء(2) مقزالحق
# ~~والدنیا والدین» ابوالمظفر امیرزاده4 بایسنغر بهادر [خان]- خلدالله
~~تعالی ملکه واجری
# ~~علی بحرالمرادات فلکه - باعساکر دریا موج انجم فوج که ستاره شمرازشمردن
~~آن
# ~~عاجز آید، از کثرت نه در پیمانه عدد گنجد و نه در عقد هیچ محاسب در
~~آید.
### | شعر
# سپاهی چو مور و ملخ بیشمار %~% دلیران جنگی و مردان کار
# یلان دلاورکه در رزمگاه %~% به نیزه ربایند از چرخ ماه
# ~~در منتصف ذی قعیه سنه ثلاث و عشر یحن و ثمانمایه به ممالک آذر بابجان
~~در آمد،
# ~~جماعت تراکمه و اتباع قرایوسف چون کواکب از انسلال تیغ خورشید هباء
# ~~منثورا(2) گشتند.
### | شعر]
# # چو خورشید چترش در فشندهشد %~% عدو چون ستاره پر اگنده شد
# حضرت شهزاده مظفر و منصور با حصول اصناف سعادات و انواع مرادات
~~PageV02P736
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0146.png)

# ~~[در روز] به عظمت و شوکتی هرچه تمامتر به دولتخانه تبریز نزول فرمود.
~~اعو اد(1]
# ~~منابر به دعای دوام دولت قاهره طراوتی تازه یافت و صفحهآ دینار و درم
~~به نام و
# ~~القاب همایون آرایشی نو گرفت:
### | [بیت]
# خطیهها را زبان به ذکر تو تر %~% تا ممر سخن زبان باشد
# سکهها را دهان به نحام تو باز %~% تا ز زر جهان نشان بحاشد
# ~~در رعایت حقوق رعایا اشارت کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته(2) پیش چشم
# ~~داشته قاعده ملک و ملت بر ms555 سنن عدل و شرع اطراد و استمرار داد. آرای
~~متفرق و
# ~~اهوای منتشر بر ولای دولت قاهره مجتمع گشت وحال بند گان دولت در
~~جهانگیری
# ~~و کشور گشائی روشن و بی شبهت ماند. قوت استیلا وشوکت و استعلا فر
~~مانیرداران
# ~~مملکت به غایت وضوح انجامید. اوامر پادشاهانه در آن دیار - مع تباعد
~~ارجایها
# ~~و تباین انحائها - نفاذ یافت بزرگان و اکابر1 آن دیار در عداد عبید و
~~زمرهآ موالسی
# ~~متداحل گشتند. ملوک و اصحا اطراق رغةآ او رهیةآ در دابرهٔ‌ خدمت و
~~ریقهآ
# ~~طاعت آمدند. صیت مفاخر پادشاهانه و مآثر خسروانه در بسیط ربع مسکون
~~شایع
# ~~و مستفیض کشت. !هالی و متوطنان تبریز در صفت و صورت شهزاده حیران مانده
# ~~زبان به دعا و ثنا گشوده
### | شعر]
# به شاهی ناج بخش خسروان است %~% به سان جد و آب صاحبعر ان است
# سرش دز سایهٔ‌ تاج پدر باد %~% جهان در قبضهآ این تاجور پاد
# ~~و از جمله کسان که در دار الملک تبریز پیش پادشادزاده آمدند، یکی پسر
~~قراعثمان
# ~~بود و سبب افتادن او به تبریز چنین استماع افتاده است که این پسر
~~قراعثمان حاکم PageV02P737
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0147.png)

# ~~قلعه کماخ بود، روزی به شکار بیرون آمده در حدود ارزنجان، پیر عمر که
~~نایب
# ~~امیر یوسف بود و ارزنجان [را] که گرفته بود، بدو سپرده با پسر قراعثمان
~~دوچار
# ~~خورده او را بگرفت و در قلعه ارزنجان محبوس داشت. امیر قراعثمان شنیده
# ~~اشکری ساخته گردانیده به حدود ارزنجان آمد و مترصد فرصتی می بود. در
~~این اثنا
# ~~روزی پیر عمر وامیر بسطام جاگیر در بیرون اززنجان به موضعی نزه بنیاد
~~صحبتی
# ~~داشتند. شخصی آمد و ایشان را اخبار کرد که قراعثمان در این نزدیکی است
~~و
# ~~قصد شما دارد. پیر عمر را غرور شراب در سر، دشنام داده که او را چه قوت
~~آن
# ~~باشد که چنین بر سر من آید؟ دیگری همین خبر گفته و1 پیر عمر ملتفت
~~نشده.2
# ~~امیر] بسطام جاگیر3 ms556 از آن مجلس برخاسته خسود را به قلعه ارزنجان رسانید
~~و
# ~~قراعثمان رسیده اطراف پیر عمر فروگرفت وچند تن4 از نوکران پیر عمر به
~~قتل
# ~~آورد و پیر عمر را گرفته به در ارزنجان آورد که شهر بسپارید و پسر مرا
~~بیرون
# ~~آرید. جماعتی که در ارزنجان بودند، گفتند: ما را پیر عمر اینجا نگذاشته
~~است5
# ~~که ما شهر به جهت او بسپاریم، و تیر س وی ایشان انداختند. قراعثمان سر
~~کشتگان
# ~~در گردن پیر عمر آویخته اورا از در ارزنجان پیاده6 به قیتول خود برد و
~~شب پیر عمر
# ~~را به نو کری سپرد. پیر عمر در شب آن نو کر را فریفته از او بگریخت.
~~چون
# ~~قراعثمان را خبر شد که پیر عمرگریخته است، به خود سوارگشته در طلب او
~~سعی
# ~~نمود و او را پیدا ساخته بکشت. چون خبر کشتن پیرعمر7 به قرایوسف رسید،
# ~~شیون بسیار کرد و همچنان که تعزیت پسر خود پیر بوداق داشته بود، تعزیت
~~پیر
# ~~عمر8 داشت و پسر قراعثمان را که در ارزنجان بود، طلب داشت.9 جمعی که در
# ~~ارزنجان مانده بودند، ارزنجان را ازترس قرایوسف به قراعثمان ندادند
~~وپسر اورا
# ~~از ترس قراعثمان پیش امیر یوسف تفرستادند. امیر یوسف لشکری ساخته
~~گردانیده
# ~~به خود به ارزنجان رفت. امیر قراعثمان به جانب ولایت خود رفته بود. پسر
~~او را
# ~~بند کرده همراه به تبریز آورد و خواست که بکشد. امیر قراکه نایب او
~~بود، منع
# ~~کرد و در این وقت بود که آوازه [توجه] عساکر15 حضرت سلطنت شعاری بدیشان
# ~~رسیده بود، گفت: حالا لشکری سنگین به قصد ما متوجه شدهاست ، اگر
~~قراعثمان PageV02P738
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0148.png)

# ~~خبر کشتن فرزند خود بشنود، او نیز از این طرف متوجه ما شود. حالا صلاح
# ~~نیست که او را بکشید. قرایوسف1 او را مقید گردانیده مصاحب خود داشت.
# چون قرایوسف نویان2 وفات یافت، امیرقرا یک دست جیبای مکمل و اسب
# ~~و جامه بدو داد وگفت: هر کجا خاطرت ms557 میخواهد برو. و او به تبریز رفت و
~~نمد-
# ~~پوش شد. در این ایام حضرت شهزاده - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به
~~تبریز3
# ~~رسید. پسر قر اعثمان پیش ایشان آمده و احوال خویش عرضه داشته حضرت
# ~~شهزاده2 او را تربیت فرموده اسب5 و جامه و خرجی و نوکر داد و ملازم بود
~~تا
# ~~آن وقت که به قراباغ رسید و آنجا نیز چند روز دیگر بود، بعد از آن
~~اجازت یافته
# ~~به جانب پدر خود رفت و حضرت شهزاده - خلد [الله تعالی] ملکه [و سلطانه]
~~-
# ~~از مملکت تبریز عنان عزیمت به صوب (قلعه] کاورود منعطف گردانید و امیر
~~اعظم
# ~~اعدل امر علیکا = عمت معدلته - بساط اتصاق6 و معدلت بگسترد و در محافظت
# ~~شهر و ولایت و رعایت مصالح رعیت و استمالت کافه بریت و نسق مهمات دین و
# ~~دولت مساعی مشکور به ظهور رسانید. امور ملک و ملت در سلک ارادت متسق و
# ~~منتظم گردانید [و در تنفیذ قضای شرع و احکام دین مبالغه نمود و] در
~~تعریک و
# ~~تعزیر11) مفسد وشریر از جاده سنت وصراط مستقیم شریعت نگذشت رسوم محدث
# ~~و اختراعات غیر مشروع که در زمان امیریوسف احداث کرده بودند، برانداخت.
# ~~امور شرعیه از امر معروف و نهی منکر7 که مختل و مهمل گشته بود، به نظام
~~آورد.
# ~~غرض آنکه امورشرعیه و رونق اسلام که ازطریق مستقیم8 منحرف گشته بود، به
~~سعی
# ~~و اهتمام امیر مشارالیه به قرار اصل باز آمد.(2) PageV02P739
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0149.png)

### | زیدفالتواریعح
# چرن خاطر [خطیر] از کلیات امور شهر و نواحی فارغ شد و به رای منیر
# ~~و تدبیر صائب عرصهآ ولایت ترتیب و نسقی1 تمام گرفت،2 مطالب اصحاب حاجات
# ~~و مآرب ارباب خیرات به یمن و نجاح مقرون گشت مهمات و مصالح و اغراض و
# ~~مقاصد در حیز3 حصول آوردند، متوجه اردوی همایون گشته اکابر و اشراف را
# ~~همران خود گردانیده در اواخر4 ذی الحجد سنه ثلاث5 و عشرین به موضع
~~قراباغ
# ~~به اردوی همایون رسید. ms558
# ~~ذکر عز یمت امیر و امیرزاده اعظم زن5 تج ونخت [شهزاده] با یسغر
# بهادر - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به جانب قلعه گاو رود2
# حضرت شهزاده - خلدالله تعالی ملکه - از ممالک تبریز عنان فتح و فیروزی
# ~~به صوب قلعه گاو رود منعطف گردانید و سبب این عزیمت آن بود که بابا
~~حاجی
# ~~پسر امیر تیخ محمد تواچی نواحی گاو رود را متصرف شده بود و خود را در
~~آن
# ~~ط ف حا کمی به استقلال میدانست7 و در زمان امیرزاده عمر، امیر جهان
~~شاهبن-
# ~~امیر] چا کو، امیر شیخ محمد را به قتل آورده بود و امیرزاده عمر بابا
~~حاجی و
# ~~جسعی را ب، سر امیرجهانشاه فرستاده بود وفرموده که چون امیر جهانشاه را
~~بگیرید،
# ~~پیش من آورید. بعد از آن که آن جمع بر امیر جهانشاه مسلط شدند بعضی
~~بابا
# ~~حاجی را بر آن داشتند که قصاص از لوازم دین و مردی است، خاصه خون پدر،
# ~~او را غرور جوانی و داغ پدر با هم دست داده امیر جهانشاه را به قتل
~~آورد و بدین
# ~~سبب چون امیرزاده عمر به طرف خراسان رفت، بابا حاجی هم در آن ممالک8
# ~~ترقف نمود - وکیفیت این وقایع مفصل و مشروح هم در این مجلد معروض گشته
~~PageV02P740
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0150.png)

# ~~است(1) - غرض آنکه در این ولا حضرت سلطنت شعاری - خلد الله [تعالی]
~~ملکه و
# ~~سلطانه - بدین ممالک در آمدند، بابا حاجی به سبب مذکور متوهم گشته پیش
# ~~بندگی حضرت نیامد و برادر خود1 را پیش بندگی حضرت فرستاد. حضرت سلطنت
# ~~شعاری غضب فرمودند که چون ما گناه او را عفو فرمودیم، به خود چرا
~~نیامد؟
# ~~مثال اعلا - اعلاه الله تعالی - به نفاذ پیوست که حضرت شهزاده -
~~خلدالله تعالی ملکه
# ~~وسلطانه - بدان جانب حرکت فرماید و راغبا او راهبا اورا ایمن و مطمئن
~~گردانیده
# ~~به پایه تخت اعلا رساند و بابا حاجی قلعه گاورود را استحکامی تمام داده
~~بودآ و
# ~~نو کران مستعد داشت، چنانکه در ms559 این چند سال که امیریوسف در آن مملکت3
~~حاکم
# ~~بود، با او طریق مخالفت میسپرد و هرگز بر او دست نیافت تا آخر الامر
~~اعتماد
# ~~نموده به خود پیش امیر یوسف رفت و امیر یوسف مواضعی را که ملاصق گاورود
# ~~بود، بدو مسلم داشت.
# در این ولا حضرت شهزاده با لشکری جرار و سپاهی بی شمار در صمیم
# ~~قلب شتا که قلب آن مطبوع و4 مطله ب طباع بود و تلال(2) و جبال5
~~قطیفهآ(3) بلوری
# ~~را از قرطهآ مینائی عوض یافته، متوجه قلعه گاورود گشت.
### | شعر
# چنان آمد همی لشکر به اببوه %~% که که را دشت کرد و دشت را کوه
# ~~چون بدانجا رسیدند، بابا حاجی قلعه را که سحکم گردانیده در موافقت
~~متردد و از
# ~~مخالفت متوهم بود. حضرت شهزاده - خلد [النه] ملکه - پیش اوفرستاد
~~ومرحمت
# ~~و عاطفتی که از این خاندان مبارک در باره پدر و قبایل او رفته یاد
~~فرمود6 و فرمود
# ~~که در این کار به فطنت و کیاست خود رجوع نماید و به چشم عقل نگاه کند7
~~که مآل
# ~~مخالفت به کجا می رسد و اگر موافقت تماید و بی تردد پیش ما آید، او
~~راگر امی PageV02P741
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0151.png)

# ~~داریم و هیچ کس را به قلعه و ولایت او کاری نباشد، بلکه موضعی1 دیگر
~~بدان
# ~~اضافت کنیم و بندگی حضرت کسان و متعلقان امیر جهانشاه را فرموده است که
~~ذکر
# ~~آن قضیه نکنند. بابا حاجی چون بدین مواعید مستظهر گشت و نظر شافی بر
~~عواقب
# ~~کار انداخت، زمام عجب و خویشتن بینی باز کشیده از ذروهآ فرماندهی به
~~حضیض1
# ~~فر مانبری آمد، سر در ربقهآ رقیت و طوق طاعت آورد و قدم در دایرهآ نیک
~~بندگی و
# ~~اخلاص نهاد. رقم هواداری و دولتخواهی بر خود کشید، با پیشکش و خدمتی
# ~~بادشاهانه بیرون آمد، و حضرت شهزاده او را به تربیت و نواخت معزز و
~~مکرم
# ~~گردانید و ملازم رکاب همایون متوجه قشار ق قراباق شد ms560 ودر[روز] یکشنبه
~~شانزدهم
# ~~ذی الحجه سنهآ ثلاث وعشرین و ثمانمایه سعادت بساط بوس حضرت اعلای سلطنت
# ~~شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - دریافت. پیشکش و خدمتی به عرض
# ~~رسانید و به مزید عنایت و عاطفت مخصوص گشت، در سلک عبید وحشم به قرار
# ~~ما تقدم(1) داخل ومنتظم شد.
# ذکر احوالی که در این سال دو ماوراءالنهر به
# وقوع پیوست و حادث شد45
# در اوایل این سال ایلچیان ختای که پیش حضرت سلطنت شعاری رفته بودند
# ~~و بعضی به شیراز پیش امیرزاده اعظم ابراهیم سلطان بهادر و بعضی به
~~خوارزم
# ~~پیش امیر شاه ملک بهادر مجموع با کسانی که آن جماعت با ایشان فرستاده
~~بود، به
# ~~سمرقند رسیدند. بیرون ختائیان، ایلچیانی که از این طرف با ایشان همراه
~~گردانیده
# ~~بود،5 ایلچی بندگی حضرت اعلا امیر شادی خواجه بود و از آن حضرت شاهزاده
# ~~بایسنغر بهادر - خلدالله [تعالی] ملکه [و سلطانه] - سلطان6 احمد وخواجه
~~غیاث-
# ~~الدین نقاش و از آن امیرزاده اعظم ابراهیم سلطان بهادر - خلد [الله]
~~ملکه - از PageV02P742
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0152.png)

# ~~شیراز امیر حسن و پهلوان جمال و از آن امیرزاده سیورغتمش - نورالله
~~مرقده -
# ~~اورغداق واز آن امیر اعظم امیرشاه ملک - طیب الله ثراه - اردوان و
~~ایلچی شاه
# ~~بدخشان نیز همراه ایشان بود خواجه تاج الدین نام. این مجموع در حادی
~~عشرین
# ~~محرم الحرام سنه ثلاث و عشرین و ثمانمایه به بلدهآ فاخره سمرقند به
~~زمین بوس
# ~~حضرت مخدوم و مخدومزاده اعظم - مغیث الحق [والملة] والدین - الغ بیک
# ~~گورکان رسیدند و در غره صفر ایشان را اجازت معاودت به1 ولایت خود داد و
~~به
# ~~غیر از نامبردگان2 بسیار مردم دیگر به رغبت خود هوس آن سفر کردند و
~~ایشان در
# ~~سنهآ خمس و عشرین وثمانمایه باز بدین ولایت آمدند و حکایاتی که از
~~ایشان استماع
# ~~افتاده از اوضاع و رسوم و عمارات3 و آبادانی و غلبه و کثرت آن قوم در
~~آن سال
# ~~که رسیدند به تمام و کمال4 شرح داده آید انشاءالله ms561 - سبحانه و تعالی -
~~وحده
# ~~العزیز.
# ذکر عمارات که در سمرقند بنا فرمودهاند1
# در این محرم مذکور حضرت مغیثی7 [حضرت امیرزاده اعظم - مغیث الحق
# ~~والدین - الغ بیک گورکان] - خلدالله تعالی ملکه [وسلطانه] - و ابد
~~سلطنته8 در
# ~~اندرون شهر سمرقند به موضعی که اطراف آن [غلبه] بازار است، مدرسه عالی
~~بنا
# ~~نهاد که درهیچ موضع مثل آن عمارتی نشان نمیدهند. مستغلات(1) بسیار و
~~مزارع9
# ~~معمور وقرای معتبر وقف آن [مدرسه](2) فرموده وخانقاهی بزرگ در محاذی16
~~آن PageV02P743
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0153.png)

# ~~مدرسه] بنا فرموده که ازشرح و وصف مستغنی است.1
# واز حوادث این سال امیر یادگار قپان که حکومت سورام و آن نواحی تعلق
# ~~بدو داشت،2 دعوت حق را اجابت نمود و شاه ولی به جهت ایالت و حکومت آن
# ~~نواحی مقرر شد.
# و هم در این سال حضرت سلطان زادد که در انواع علوم معقول و منقول
# ~~صاحب کمال است، داعیه آن شد که در ممانک ماورالنهر 3 رصدی(3) بندد.
~~کسان که
# ~~به دست ایشان چنان کاری بر آید از شیراز و کاشان و دیگر ممالک4 جمع
~~گردانیده
# ~~بدان مشغول شدند.(4)
# و در بیست و پنجم جمادی الاخر5 سنه ثلاث و عشرین و ثمانمایه امیر
# ~~جها نشاه ولد امیر قمرالدین پیش سلیاانزاده جهانیان مغیث الدین الغ
~~بیک6 گورکان
# ~~-خلد [الله تعالی] ملکه - آمد ودر ثالت جمادی الاخر سنة المذکور قل
~~محمد پسر
# ~~امیر خدایداد که صاحب وجود ولایت مغولستان است، بهدار السلطنهآ سمرقند
~~رسیده
# ~~شرف بساط بوس دریافت.
# ذکر تو جه رکاب همابون مهد اعلا - خلدانته عظمتها و ابد سلطنتها -
# به -ارالسلطنه سمرقند - حماهاالله عن البلیات7 -
# در این ایام بنا بر التماس حضرت مخدوم و مخدومزاده عالم وعالمیان8
~~PageV02P744
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0154.png)

# ~~-مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه-حضرت
~~مهد
# ~~اعلا - سلطانة1 الخواتین باسط بسایط الامن و الامان رافعة معالم العدل
~~والاحسان2
# ~~مالکة رقاب الامم والیة الایادی والنعم عصمة الدنیا والدین صفوة
~~الاسلام والمسلمین (1)-
# ~~گوهر شاد آقا - خلدالله عظمتها و ابددولتها - عزیمت ماوراءالنهر فرموده ms562
~~در ربیع
# ~~الاول سنه ثلاث و عشرین و ثمانمایه از دار الامان خراسان متوجه
~~ماوراءالنهر گشته. 5
# ~~چون حضرت سلطنت مآبی مخدومزاده را خبر خروج ایشان از دارالسلطنه هرات
# ~~معلوم شد، به عزیمت استقبال سوار گشت3 و حضرت مهد اعلا -خلدت
~~عظمتها(2)-
# ~~از راه4 بخارا روان گشته، امیرزاده اعظم اعدل چوانبخت امیرزاده جوکی
~~محمد
# ~~بهادر خلد ملکه مصاحب مهد اعلا با حضرت سلطانی در حوالی بخارا اتفاق
# ~~سعادات5 ملاقات دست داد. از آنجا به عیش و شادمانی مصاحب یکدیگر متوجه
~~10
# ~~دار السلطنهآ سمرقند گشتند. در ثالث عشر ربیع الاخر نزول فرمود و در
~~خامس عشر
# ~~منه در با غ چنار طویی به عظمت کرد. اسبان خوب با زینهای طلا و قطارهای
~~استر
# ~~و شتر با رختهای سقرلاط6 و قطیفه قرمزی و دیگر الوان آراسته گردانیده و
~~تقوزات
# ~~جامه و انواع نقایس پیشکش کرد. بعد از آن حضرت مهد اعلا عزیمت مراجعت
# ~~نموده حضرت [شهزاده] مغیشی7 به مشایعت تابه قریه دمشق مصاحب بود و از
~~آنجا ه1
# ~~روز دیگر به رباط یام نزول فرمودند و حضرت مهد اعلا - خلدالله سلطنتها
~~-
# ~~حضرت شهزاده8 را بر مراجعت الحاح(3) نمود. بنابر مبالغه آن حضرت به
~~[جانب]
# ~~دارالسلطنه سمرقند مراجعت نمود و[حضرت] مهداعلا وامیرزاده جوانبخت جوکی
~~PageV02P745
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0155.png)

# ~~محمد بهادر1 متوجه خراسانات2 شدند و حضرت امیر و امیرزاده جهان و
~~جهانیان
# ~~- مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان در آن تاریخ عزیمت یورش به جانب
# ~~مغولستان مصمم فرمود. حکم همایون به احضار لشکرها به نفاذ انجامید و
~~دراو اسط
# ~~جمادی الاخر سنه ثلاث3 و عشرین و ثمانمایه از دار السلطنهآ سمرقند
~~رایات همایون
# ~~به جانب آن طرف روانه گشت. در قرابولاق نزول فرمود و از امرا اسکندر و
~~هری
# ~~ملک و با یزید را با بعضی از لشکرها به طریق ایلغار روانه داشت و در
~~حادی
# ~~عشرین جمادی الاخرملک اسلام ازطرف مغول آمده به بساط بوس حضرت سلطانی
# ~~مشرف شد و امرای مغول اظهار یک جهتی ms563 و دولتخواهی نموده عذرخواهی بسیار
# ~~کرده بودندوطریقه انقیاد سپرده حضرت مغیثی سلمطانی به سبب آن معاودت
~~فرموده
# ~~1 در غره رجب [المرجب] به [دار السلطنه] سمرقند نزول فرمود.
# ~~ذکر ولادت [مخدومزاده جهان] امیر زاده4 عبدالله(1)[بن الغ بیک گورکان]
# و آمدن اگابر و اغللا نان از مفولستان بیش حضرت امیرزاده
# الغ بیک گررکان - خلدالله تعالی ملکه-5
# قبل از نزول حضرت سلطانزاده عالمیان به دار السلطنهآ سمرقند، صدر الدین
# ~~14 به حضرت سلطانی رسید و بشارت رسانیدند که:
### | شعر
# طالع شد از سپهر شرف کوکب منیر
### | خورشید رأی و زهره رخ و مشتری ضمیر
# اگر چه حضرت سلطانی [را] - خلدالله ملکه و سلطانه6 - تا حق سبحانه و
~~PageV02P746
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0156.png)

# ~~تعالی مفاتیح ممالک عالم در قبضه قدرت نواب فلک اقتدار نهاده است و
~~زمام حل
# ~~و عقد جهانداری به دست ایالت و امارت او داده هر روز آثار لطف وکرم
~~تامتناهی
# ~~بر صفحات احوال مملکت واضحتر و انوار1 نعم وفضل الهی بر وجنات(1) ایام
# ~~دولت لایح ترست، از این بشارت به تجدید فال دیگر گرفت که به وقت ولادت
# ~~همایونش از اطراف واکناف ممالک ملوک و صنادید به طبع وطوع و رغبت روی
# ~~به درگاه عالم پناه آوردند. و اتفاق این ولادت غره رجب المرجب سنه ثلاث
~~و
# ~~عشرین و ثمانمایه [بود] در یوم الاحد تاسع رجب المذکور.
# سلطان3 برادر ابوک از پیش امرا آمد و چنان اخبار کرد که کلانتران لشکر
# ~~مغول آمدهاند و به عساکر منصوره ملحق شده در یوم الاحد سادس4 عشر منه
~~به
# ~~دارالسلطنه سمرقند رسیده به بساط بوس حضرت سلطانی مشرف شدند. شیر محمد
# ~~اغلان وسارق اغلان و صدراسلام باشلیق(2) ایشان را به محل مناسب فرود
~~آوردند
# ~~و اشارت همایون نافذ شد که ایشان را طوی دهند. بر موجب فرموده در خامس
# ~~عشرین رجبالمرجب5 ایشان را طوی دادند و به تشریفات و انعامات - علی قدر
# ~~مراتبهم - از اعلی تا ادنی همه را مفتخر و سرافراز گردانید.
# ~~دراین اثنا ms564 خبر رسید که پسر قمرالدین بر دست امرای جتا کشته شده و پسر
~~دیگرش
# ~~از آنجا گریخته پیش امیر علی تکریت آمده است و در سیوم شعبان به [دار
~~السلطنه]
# ~~سمرقند رسیده به بساط بوس [حضرت سلطانی] مشرف شد و در بیست و دوم
# ~~شعبان صوفی اغلان از پیش براق اغلان6 آمد و پیشکش آورد و در غره رمضان
# ~~ابو کا و پولاد تیمور7 با جماعتی دیگر از جتا آمدند و در سهشنبه ششم
~~شوال
# ~~از شب روز مذکور نصفی گذشته اعلام کردند که شیرمحمد اغلان و سارق اغلان
# ~~و قل محمد با8 جمعی از جتاگریختهاند. فی الحال که بندگی حضرت سلطانی
~~این
# ~~خبر شنید، به نفس خود سوار شده هیچ جا توقف نفرمود تا به انجاس9 میان
~~رامن PageV02P747
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0157.png)

# ~~وسانات اندک نزول فرموده از آنجا شیگیر کرد، (1) چنانکه چهارشنتبه [را]
~~در ساحل
# ~~آب خجند به موضع قوش تکرمن1 ایشان را دریافت وایشان2 خود را بر آب زدند
# ~~و بهادرانه3 بگذشتند. حضرت امیر و امیرزاده2 در عقب ایشان از آب عبور
~~فرمود
# ~~و تا نماز شام براند. در رباط امیرک که میانه سغناق و سرای مردان است،
~~توقف
# ~~فرمود وآن جماعت به جانب دره تعنمش5 رفته بودند. حضرت سلطانی از رباط
~~هم
# ~~در شب سوار شده روز پنجشنبه وقت ظهر در کچکینه پیلاق ایشان را دریافت
~~وشیر
# ~~محمد اغلان وسارق اغلان را گرفته مراجعت نمود6ونوکران را جهت ضبط
~~دیگران
# ~~بگذاشت و در شب جمعه نیم شب سوار شده چاشتگاه روز جمعه7 را از آب خجند
# ~~عبور فرمود و در قوش تکرمن نزول کرد و هم در شب جمعه خضر خواجه را به
# ~~طرف سمرقند روانه گردانید و صباح شنبه دهم شوال از قوش تکرمن سوار شده
~~در
# ~~نو کنده نزول فرمود و از نو کنده سوارگشته8 صباح یکشنبه در رامن فرود
~~آمد و
# ~~ازرامن9 نیم روز روان گشته نمازدیگر به رباط ملک رسید و در نیم شب از
~~رباط ms565 ملک
# ~~روان شده آخر شب به رباط توبلاق فرود آمد واز رباط توبلاق صباح دوشنیه
~~سوار
# ~~گشته بین الصلاتین در ارک سهرقند فرود آمد و جمعی را که گذاشته بود،
~~امرای
# ~~جتا را دستگیر کرده بودتد وبعداز وصول رایات همایون با وجود که درسیر
~~تعجیل
# ~~نموده بودند، بعد از16 چهار روز برسیدند و حضرت سلطانی با وجود این
~~حرکت
# ~~امرای جتا را رعایت و نگاه داشت فرمود و در سیزدهم ذی الحجه ملک اسلام
~~و
# ~~صدر اسلام را اجازت داد که به کاشغر روند و در شانزدهم منه شیر محمد
~~اغلان را
# ~~اجازت داد11 که به ولایت خود رود و او را ساختگی سفر پادشاهانه کرد و
~~در آخر
# ~~همین ماه از جانب کاشغر خبر رسید که قلعه روح ایل شد12 و در آخر ذی
~~الحجه
# ~~حضرت سلطانی به عزیمت جانورپرانیدن به جانب بخارا حرکت فرمود و چند روز
# ~~در صحاری بخارا به شکار و جانور پرانیدن مشغول بود [والله اعلم بالصواب
# ~~والسلام.13 PageV02P748
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0158.png)

# ذکر حالات و واقعات سند ار بع و عشربن و مانمابه.(1) حکاین قشلاق
# فرمودن حضرت - خلدالله سلطتته - در قر اباغ اران و
# آنچه در آن ایام واقع شد.1
# به وقتی که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به
# ~~عزیمت قشلاق از موغان گذشته به قراباغ اران نزول فرمود، ممالک
~~آذربایجان و
# ~~شروانات به فر دولت سلطانی سر مباهات به طارع چرخ برین سوده عروس وار
~~به
# ~~خلخال امن و جمعیت آراسته گشت. مقدمان و معتبران اطراف با اصناف تحف و
# ~~و هدایا به حضرت اعلا که قبله [گاه] مقبلان وکعبه دولتیاران است،
~~شتافتند وبارگاه
# ~~اشرف سجده گاه صناید و اشراف و بوسهجای ملوک نواحی واکناف شد. سر
# ~~سروران و گردن گردنکشان در ربقهآ طاعت و حلقه عبودیت آمد و رقاب جباران
~~و
# ~~قهاران مذلل و مسخر اوامر و نواهی گشت.
### | شعر
# # دشمن نماند در همه عالم ترا کسی %~% پس گرکسی بماند مطبع و ms566 مسخرست
# # درخاک رفت هرکه همی با توسر کشید %~% او خاک برسراست وترا تاج برسرست
# در همان روز که بندگی حضرت به3 قشلاق قراباغ نزول فرمود، پسر محمد
# ~~دواتدار و کلانتران اوچ اغلان شرف بساط بوس دریافتند. روز دیگر امرای
~~ممالک
# ~~مصر با شیبک و غیرهم که از سلطان مصر برگشته بودند، زمین خدمت به لب
~~ادب
# ~~مقبل گردانید و هم در این روز سیدی از ولایت لرستان4 که پیشترپیش امیر5
~~قرا
# ~~یوسف آمده بود، دراین ایام به نسبت بندگی حضرت اظهار اخلاص [و یگانگی]
~~و PageV02P749
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0159.png)

# ~~دولتخواهی1 نموده شرفزمین بوس دریافت وامرای عراق حاجی مسافر و
~~کلانتران
# ~~حشم زنگلو و حسین کلانتر تراکمه حضرتو و جنید چارپردی مراسم خدمت و
~~وظیفه
# ~~عیودیت به تقدیم رسانید.
# در چهاردهم2 ذی الحجه شاهزاده خلیل اللهبن امیر شیخ ابراهیم که در شمایل
# ~~و عسادات او دلایل مردانگی و مخایل فرزایگی ظاهر و پیداست و از حرکات و
# ~~سکنات او اساس4 رشد و توسم خیز روشن و هویداست، از ولایت شروان و
# ~~شماخین متوجه زمین بوس گشته پیش بندگی حضرت رسید. اقامت رسم بندگی و
~~اثر
# ~~اخلاص نمودن ظاهر گردانیده خدمت و پیشکش پادشاهانه به عرض رسانید.
~~سوایق
# ~~خدمات آباء و اجداد را به لواحق نیکو بندگی مجدد گردانیده از بندگی
~~حضرت به
# ~~لطایف ترشیح وترتیب اختصاص یافت وبه نظر عنایت وعاطفت ملحوظ ومحظوظ
# ~~شد،5 حکومت و ایالت شروانات6 برقرار سابق بدو ارزانی فرمود به انواع
~~اعزاز
# ~~و تشریف مخصوص و منصوص گشت.
### | شعر]
# سری که سوده شود بر زمین یه خدمت تو
### | ز یک قبول تو تا حشر تاجدار بود
# ~~بعد از او برادرش شاهزاده منوچهر که از فرزندان امیر شیخ ابراهیم به
~~مزید باس
# ~~و نجدت ممتازست وبه کمال شجاعت و بسالت مستثنی، سعادت تقبیل بساط
~~همایون
# ~~دریافته خدمت و پیشکش8 به عرض رسانید و به نواخت و الطاف پادشاهانه
# ~~[اختصاص] یافت، هم در این روز امیر سید احمد پسر امیر سید ms567 علی9 از
~~ولایت
# ~~شکی به شرایط طاعتداری و اخلاص قیام نمود پیشکش10 پادشاهانه ترتیب کرده
# ~~سعادت مثول پیش سریر اعظم دریافت وظایف اخلاص به جای آورد و به انواع
# ~~عاطفت و سیور غامیشی11 و کرامات و تشریفات گرانمایه مخصوص شد. امیر
~~قوستای
# ~~و سید احمد قرامان وکلانتران تالشان12 هم در این ایام در مقام خدمت
~~وعبودیت
# ~~وظیفه بندگی به تقدیم رسانیدند. عیسی برادر تیزک و پیر علی برادر عین
~~الملک و PageV02P750
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0160.png)

# ~~امیر شیخ قبانی با امیر جعفربن امیر منصور که نایب امیر قرایوسف بود و
~~حالا در
# ~~دیوان بندگی حضرت [سلطنت شعاری] صاحب دیوان است [وکلانتران با ایشان]
# ~~جمله در منتصف ذی الحجة المذکور به شرف زمین بوس رسیدند.
# در شانزدهم ذی الحجه مخدوم و مخدومزاده جهان و جهانیان پادشاه
# ~~جهانبخش جوانبخت1 زیبندهآ تاج و تخت امیرزاده بایسنغر بهادر - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه. که به طرق قلعه گاورود زپضت فرمو ده بود چناتچه حکایت
~~آن
# ~~شرح داده آمده است - بابا حاجی را ملازم خود ساخته شرف ملازمت سریر
~~اعلا2
# ~~دریافته روز دیگر یاراحمد و شیرزاد و پسران قرامان3 از ولایت گنجه و
~~بردع اظهار
# ~~خدمتکاری و اخلاص نموده شرف بساط بوس دریافتند و به انواع الطاف و
~~اعطاف
# ~~مخصوص شد. ایلچیان گرجستان و نوکران الکسی پر کستندیل14) هم در آن روز
# ~~برسیدتد و سخن حاکم خود و عرضه داشت معروض گردانید.
# روز دیگر امیر بیرم بیک از خوی احرام خدمت بسته به شرف تقبیل بساط
# ~~همایون دریاقت و در روز بیست ویکم ذی الحجه مذکور نوکر [امیر اعظم]
~~امیر
# ~~قراعثمان از ممالک دیار بکر و نوکر امیر شمس الدین بدلیسی از بدلیس
~~برسیدند
# ~~و عرضه داشتهای ایشان معروض گردانید.
# روز دیگر امیر حیدر کیا عمزاده امیر و مرتضی اعظم سید رضاکیا - قدس
# ~~الله روحه - ازگیلان5 با تنسوقات آن طرف برسیدند و هم در این روز پسر
~~چالق3
# ~~علیکا و حاجی باخبر و شیرکرد و شبلی بهادر از ms568 سلدوز و چوپان و پسر امیر
~~شیخ
# ~~علی اویرات شرف زمین بوس دریافتند.
# در بیست وچهارم امیر7 حیدر کیا اجازت مراجعت یافته به طرف گیلان معاودت
# ~~نمود و در بیست وششم سهم الدین شنگل برادر امیر شیخ لیراوی از دز
~~کلات(2] PageV02P751
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0161.png)

# ~~متوجه اردوی همایون گشته شرف بساط بوس دریافت.
# روز دیگر نجمالدین جلال طارمی(1) برسید و در سلخ ذی الحجه یادگار
# ~~شاه پسر1 تیزک به قراباغ آمد. قضات و موالی تبریز هم در آن روز
~~برسیدند. امیر
# ~~اعظم اعدل امیر علیکا عمت معدلته در دوم محرم سنهآ اربع و عشرین
~~وثمانمایه از
# ~~دار الملک تبریز - عمرها الله تعالی - به اردوی همایون رسید2 در
~~قراباغ. در عقب
# ~~او خواجه سیدی احمد و برادران و پسران خواجه شیخ کچچی با اکابر [و
~~قضات]
# ~~و عمال تبریر به اردوی همایون رسیدند.
# ودرهفتم محرم اید کوی یارغوچی3 از پیش پادشاه مغولستان به قراباغ اران
# ~~رسید و سخن پادشاه خود به عرض رسانید.
# در چهاردهم محرم شاه و شاهزاده اعظم
### | [بیت]
# # شاهی که مملگت ز جمالش کمال یافت %~% عالم ز نور رای4 منیرش جمال یافت
# ~~سلطان اعظم اعدل5 اعلا زیبندهآ خلعت و اتخذ الله ابرهیم خلیلاء(2) -
~~مظفر الدنیا
# ~~والدین - ابراهیم سلطان - خلدالله [جلال] سلطنة الوالد والولد وقاهما
~~من شر حاسد
# ~~اذا حسد0*(3) - فارسان فارس و لشکریان بیقیاس که به طرف مراغه وآن حدود
~~.
# ~~رفته بود، متوجه اردوی اعلا - اعلاهالله تعالی - گشته بردار الملک
~~تبریز گذشته به
# ~~شرف ملازمت پدر بزر گوار رسید.

PageV02P752

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0162.png)

### | شعر
# ندارد پدر هیچ با یستهتر %~% ز فرزند شایسته شایستهتر
# در اواخر محرم ملک عزالدین شیر که ذکر بزرگی خاندان ایشان از شرح و
# ~~بسط مستغنی است، از وسطان متوجه در گاه گیتی پناه گشته انواع اجناس و
~~اصناف
# ~~خیول به رسم پیشکش1 به2 موقف عرض رسانید و سوابق نیکو خدمتیهای قدیم
# ~~به لواحق مقرون گردانید. در سلخ محرم اسپهبد ازستاره به در گاه سیاره
~~سپاه رسید،
# ~~شرف زمین ms569 بوس دریافت.
# در غره صفر ختم بالخیر والظفر حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی3
# ~~ملکه و سلطانه - عزیمت شکار فرموده صحاری اقتام که در فصل زمستان وحوش
~~آن
# ~~حدود به جهت هوا و علف در آن محل جمع میشوند، به موسمی که فلک
# ~~کحلی پوش(1) ازشدت سرمای بهمنی4 سنجاب سحاب در سر کشیده [بود] و کوه و
# ~~هامون پوستین فنک وقاقم پوشیده، عساکرمنصوره پشت امید به آفتابعنایت
~~وعاطفت
# ~~بندگی حضرت گرم داشته صحاری و بر اری5 آن حدود را به حوافر (2) باد
~~پایان خاک
# ~~نورد آب سیر آتش فعل در نوردیدند. از هول آتش شمشیر مغز در سر شیر و
~~ببر
# ~~آب گشته و از بیم خنجر آبگون دل در بر سباع و وحوش خون شده خدنگ سهپر
# ~~که عقاب جان پیکر بود، جگرشکاری میدوخت و نوک پیکان غنچه شکل ازتن
~~آهوان
# ~~مشکین ناف و نخجیران کافوری شکم لاله و خیری مینمود و از چشم صید چشمهآ
# ~~خون می گشاد، الماس تیغ ازتن گورسیل ارغوانی میراند وحد خنجر
~~ضمیرانی(4)
# ~~براندام گور رنگ لاله و خیری پیدا می آورد، کیمخت زمین به آب شنگرف و
# ~~ناردان7(4) ملطخ(5) گردانیده. چندروز در آن صحاری و براری شکاری بسیار
~~و آهوان PageV02P753
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0163.png)

### | زبدة التواریخ
# ~~بی شمار انداختند و چنان عرصه وسیع و عریض1 را از وحوش و طیور
~~بپرداختند
# ~~و به یورت [خود] آمدند. [والله سبحانه وتعالی اعلم بالصواب].
# ذ کر مخانفت نصر الله صحرائی و باغیگری او در ساوه و
# گرفتن او و به بندگی حضرت آوردن3
# در آن ایام که رایات همایون عزیمت یورش عراق و آذربایجان فرمود، خبر
# ~~رسید که نصر الله صحرائی که از خاک بر گرفتگان این درگاه و تربیت
~~یافتگان این
# ~~بارگاه است - چنانچه در یورش اصفاهان قضیه احوال او مشروح گشته است -
# ~~کفران نعمت نموده و اظهار مخالفت کرده است4 و خطبه و سکه در بلدهآ ساوه
~~به
# ~~نام امیر یوسف کرده خود را بر آن طرف ms570 بسته است. حضرت سلطنت شعاری
# ~~-خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - بدان زیادت التفاتی نفرمود وچون مواکب
~~میمون .،
# ~~به حدود ری در آمدند، امیر اعظم - غیاث الحق والدین - امیر شاه ملک5
~~طاب ثراه
# ~~واسطه گشته ایلچی به جانب ساوه فرستادند عتاب بلیغ و بازخواست عنیف
~~کرده او
# ~~را به اذعان وانقیاد خواندند وتسویل شیطان او را برتمرد وعصیان می داشت
~~تا چون
# ~~جهودان خیبرسراز چنبر طاعت و پای از دایرهآ استقامت بیرون نهاده برنفاق
~~وشقاق
# ~~اصرار می نمود، آری:6
### | شعر
# کافر نعمت بسی بتر از کافر %~% زیراکه بود کفر یکی کفران دو
# بعضی از امرای دولت و ارکان حضرت عرضه7 داشتند که اگر فرمان شود،
# ~~تیغ بندگان دولت که به خون بدخواهان تشنه است، از مقسم تارک نامبارک آن
~~خاک-
# ~~سار سیراب گردد و به داس قهر مزروع بلاد او محصود جنود منصور شود و
~~بعضی
# ~~گفتند گوشمال آن بیادب از اوجب مهمات است.8 فاما در این فصل اگر به دفع
~~PageV02P754
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0164.png)

# ~~مساوی اهل ساوه مشغول شویم، یمکن که زمان محاصره تمادی(1) یابد و هوا
~~سرد
# ~~شود و مهمی کلی در پیش است، اگر فرمان قضا مضا نفاذ یابد تا جمعی از
~~عساکر
# ~~منصوره به محاصرهآ ساوه قیام نمایند.
# حضرت سلطنت شعاری این رأی را به مضا مقرون داشت و لشکری را که
# ~~از1 ماوراء النهر متوجه معسکر همایون بودند، فرمان شد که ایشان2 به
~~محاصرهآ
# ~~ساوه قیام نمایند و رایات همایون از ری متوجه قزوین شد.
# در این ایام که بندگی حضرت در قشلاق قراباغ بود، آن لشکر از آن مهم
# ~~فارغ گشتند و ساوه را فتح فرموده امیرزاده رستم برلاس و سلطان بایزیدبن
~~ارس
# ~~بوقا و کچک محمد امرای لشکر3 ماوراءالنهر برسیدند وخبر فتح ساوه
~~رسانیدند و
# ~~در عقب ایشان نصرالله صحرائی را آوردند. با وجود آنکه چنین حرکات
~~ناشایست
# ~~کرده بود و کشتنی شده حضرت سلطنت شعاری- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه-
~~با
# ~~او به عمل اوکار نکرد و پرده عفو ms571 بر زلات او پوشیده اورا به جان امان
~~داد.
# و هم در آن ایام امیر اسفندیار دربندی که حاکم بابالابواب21) است، از سر
# ~~صفای عقیدت و خلوص طویت کمر اخلاص بسته پیش بندگی حضرت آمد. به
# ~~تربیت و عنایت مخصوص گشته بعد از چند روز اجازت مراجعت یافته به ولایت
# ~~خود معاودت نمود و پسر خود را به ملازمت فرستاد.
# در ایل اثنا ایلچی خضرخان از دهلی رسید و تنسوقاتی که خضرخان فرستاده
# ~~بود، به عرض رسانید و شاهزاده خلیل الله بن امیر4 شیخابراهیم [از
~~شماخین] کرت
# ~~دیگر به اردوی همایون آمد و وظیفهآ خدمت و ملازمت به جای آورد
~~[والسلام] PageV02P755
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0165.png)

# ~~ذکر فصل بهار و قضایائی که در آن ایام واقع شد و توجه حضوت سلطنت
# شعاری به جانب دارالملک تبریز
# چون سلطان نیمروز بر تخت بهرام دست یافت و لشکر قیصر روم روز بر
# ~~جیش نجاشی(1) حبش شب زیاده گشت، عمل فضل ربیع چون فضایل فصل ربیع
# ~~بر اوراق اشجار وصحایف لیل و نهار ظاهر و باهر شد.
### | بیت
# به وقت آنکه به برج شرف رسد خورشید(2)
### | به گاه آنگه به صحرا کشد صبا لشکر
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - روز دوشنبه
~~نوزدهم2
# ~~ربیع الاول سنهآ اربع و عشرین و ثمانمایه در ضمان اقبال و دولت و ظلال
~~تائید و
# ~~نصرت کوچ فرموده روی رایت منصور به دارالملک تبریز - عمرهاالله تعالی -
# ~~آورده3 سعادت روزافزون در مقام موافقت مقیم و بخت مساعد ممالک هفت
~~اقلیم
# ~~تسلیم کرده:
### | بیت
# ایام به کام و اختران فرما نبر %~% و افلاک نهاده بر خط فرمان سر
# ~~در شنبه بیست و دوم به حوالی بیلقان(3) نزول فرمود و در دوشنبه بیست و
~~هفتم به
# ~~منزل قراکوبک لشکرگاه ساخته عرصه آن نواحی فراخ از مزاحمت سپاه بسیار
~~PageV02P756
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0166.png)

# ~~تنگتر از حلقه خاتم و ثقبه1آ سوزن نمود و از مصادمت لشکر بی شمار صحن
~~آن
# ~~صحرای بزرگ خردتر از چشم مور ms572 و حدقهآ مار در نظر آمد.
# در آن ایام که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در
# ~~قشلاق] قراباغ بود، عطا بهادر که پیشتر از ملازمان و نوکران امیرزاده
~~مرحوم
# ~~مغفور امیرزاده عمر - غفرالله له - بوده معروض گردانید که جمعه از
~~[مردم] الوس
# ~~جغتای(1) که تعلق بدو میداشتهاند در آن حدود ماندهاند،2 اگر فرمان
~~همایون به
# ~~نفاذ انجامد، برود و ایشان را جمع گرداند. ملتمس او به اجابت مقرون
~~گشته بدان
# ~~مهم رفته بود.
# در این اثنا خبر رسید که فوجی از نوکران امیرزاده اسفند از حال عطا بهادر
# ~~آگاه گشته آمدهاند و او راگرفته به در گاه امیر اسفند بردهاند.3 حضرت
~~سلطنت شعاری
# ~~خلدالله (تعالی] ملککه و سلطانه - فرزند ارجمند سعادتمند شاه و شاهزاده
~~اعظم
# ~~- مظفر الدین والدنیا4 - ابراهیم سلطان بهادر خلد ملکه را با فارسان
~~فارس و امیر
# ~~اعظم اعدل [امیر] غیاث الدین شاه ملک بهادر - طاب ثراه - با5 بیست هزار
~~سوار
# ~~جرار مقرر گردانید که به طرف نخجوان و سرماتو1(2) که محل ترا کمه آن
~~حدود و
# ~~یورت قدیم پسران سعد که اصل لشکرتر کمان بودند و امیراسفند پسر
~~امیریوسف را
# ~~نیز در آن نواحی نشان میدادند، امیرزادهآ اعظم و امیر مشارالیه با
~~لشکرها در غرهآ
# ~~ربیع الثانی2 سنهآ اربع و عشرین و ثمانمایه در منزل قراکوبک8 از اردوی
~~همایون
# ~~جداگشته متوجه آن طرف شدند.
# در این اثنا نوکر امیر9 اسفند رسید و اظهار دولتخواهی نموده معروض
# ~~گردانید که اگر امیر105 اسفند به تربیت و عنایت پادشاهانه مستظهر گردد،
~~کمر خدمت PageV02P757
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0167.png)

# ~~بسته به شرف ملازمت سرافراز شود. نوکر او را رعایت فرموده اجازت مراجعت
# ~~دادند.
# و در این ایام اتفاق تزویج دختر امیرزاده اعظم امیرزاده ابابکر بهادر با
# ~~شهزاده] خلیل اللهبن امیر1 شیخ ابراهیم اتفاق افتاد وصورت این قضیه
~~چنان بود
# ~~که:
# ذکر تزویج بنت امیرزاده ابابکر بهادر2 با امیر[زاده] خلیل الله
# بن امیر شیخ ابراهیم والی شروانات3 و دربند4
# در محاربهئی که ms573 امیر یوسف را با امیرزاده ابابکر بهادر اتفاق افتاد و
# ~~امیرزاده ابابکر منهزم شد، بعضی از متعلقان او را فرصت آن نشد که به
~~وقت هزیمت
# ~~همراه او بروند، از آن جمله یکی دختر امیرزاده ابابکر با پرستاری چند
~~به دست
# ~~امیر یوسف افتاد. امیر یوسف ایشان را به تعظیم تمام نگاه میداشت و بعد
~~از آن
# ~~دختربزرگ شد، او را به عقد نکاح خود در آورده از جمله5 خواتین به مزید
~~جاه و
# ~~حرمت بگذشت. در این ایام که امیر یوسف را واقعه رسید ورایات همایون
~~بدان
# ~~ممالک در آمد، متوجه اردوی اعلا گشته در قراباغ6 شرف تقبیل عتبه علیا
~~دریافت
# ~~و به تربیت و نواخت پادشاهانه مخصوص شد و امیرزاده خلیل اللهبن امیر
~~شیخ
# ~~ابراهیم ازسرصدق نیت و صفای عقیدت یک جهتی و اخلاص7 ورزیده ملازم رکاب
# ~~میمون و اردوی همایون گشته به مزید عنایت و عاطفت اختصاص یافت. بنابر
~~رعایت
# ~~و بزرگداشت آن کریمه را بدو نامزد فرموده نواب امیر8 خلیل الله به
~~ساختگی و
# ~~اسباب9 طوی مشغول گشتند و خاتون عظمی والدهآ خلیل الله که مکرمهآ عادله
~~عاقله*1
# ~~بود به جهت تربیت و تجهیز این مهم خطیر با استعداد پادشاهانه از ممالک
~~شروان
# ~~متوجه گشته برسید. چون اسباب و مایحتاج طوی مرتب و مهیاگشت، قضات و
~~ائمه
# ~~را حاضر آورده آن درهآ درج پادشاهی را با شاهزاده خلیل الله در روز
~~پنجشنبه PageV02P758
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0168.png)

# # وقایع سان 834 هجری %~% 759
# ~~بیست ونهم ربیع الاول به منزل قرا کوبک1 انعقاد عقد مواصلت و از دواج
~~که واسطه
# ~~عقد موافقت و امتزاج3 است، حاصل آمد.
### | شعر
# آسمان ساخت در آفاق یکی شور و چه شور
### | که از آن سور شد3 اطراف ممالک مسرور
# ~~چند روز متعاقب طویهای بزرگ کرده در برج مملکت میان این دو کو کب قرانی
# ~~محمود که از آن فالهای مسعود توان گرفت، واقع شد.4
### | [بیت]
# اتفاق هر دو عالی کرد قدر تاج و تخت
### | اتصال5 ms574 هر دو روشن کرد چشم ملک و دین
# ملک و دولت را به هر دو بایدگرد تهنیت
### | دین و دولت را به هر دو گفت باید آفرین
# اسباب عیش و عشرت ساخته و آماده گشت و مجلس انس و خرمی به سان
# ~~بهشت برین آرایش و جمال یافت، سرادقات جلال برافراشتند و6 شادروان عظمت
# ~~و اقبال مبسوط گردانید. شاهزاده خلیل الله را از آن اتفاق و از دواج
~~سبب استدامت
# ~~اسباب سلطنت و جهانبانی و استزادت امداد عظمت و کامرانی7 بیقزود.
~~پوشیده
# ~~نیست بر اهل عالم واعقاب آدم8 که هرگاه میان دو خاندان بزرگ اتفاقی و
~~ازدو اجی
# ~~که سبب مودت باشد، حاصل آید، خاص و عام، خرد و بزرگ،9 دور و نزدیک،
# ~~ترک و تازیک،10 را هر یک بقدر مراتبهم از آن سور فرح و سرور و مزح
~~وحبور11
# ~~روی نماید. حضرت وهاب بیمنت و رزاق بیضنت استدامت این دولت را تا
~~PageV02P759
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0169.png)

# ~~دامن1 قیامت مؤطد(1) و مؤکد داراد بحق محمد و آله الامجاد.2
# ذکر یاغیگری [یار] احمد قرامان وگرفتار شدن او و غیره3
# در اثنای این حال خبر رسید کسه یاراحمد قرمان اثر عصیان و امارات طغیان
# ~~ظاهر گردانیده آنچه در سر ضمیر مختفی4 و مستور داشت، به ظهور آورده.
~~جمعی
# ~~از نوکران امرا که در ولایت بردع وگنجه بودند، چون این معنی
~~دریافتهاند، گریخته
# ~~به اردوی همایون آمدند و چند قطار اشتر5 و بار ایشان نو کران یار احمد
~~به تالان
# ~~بردند. چون ذکر6 این قضیه به سمع مبارک - اسمعه الله البشایر4 - رسید،
~~همت
# ~~مبارک و عزیمت میمون8 بر تدارک و تلافی آن حال مصروف و موقوف گردانید.
# ~~فرمان شد که شاه وشاهزاده اعظم مکمل - معالی الأمور و جلایل الشیم(2) -
~~واسطهٔ‌
# ~~عقد پادشاهی و گل بستان9 فضل الهی والی تخت امرا ونواهی، زیبندهآ سعادت
~~و
# ~~اقبال نامتناهی، نیروی بازوی معدلت و نوردیدهآ مکرمت معزالحق والدنیا
~~والدین
# ~~[شاهزاده] بایسنغر بهادر15 - خلدالله اوامره فی المشرقین و امضی احکامه ms575
~~فی-
# ~~الخافقین(3) - با امرای نامدار و صفدران روزگار به دفع فتنه آن
~~مخاذیل(4) متوجه
# ~~گردند. رایات همایون شاه و شاهزاده روز دوشنبه چهارم ربیع الاخر از
~~منزل
# ~~قراکوبک عنان جهانگشایی و رکاب فلک فرسایی بر صوب گنجه تافت و رایات
# ~~جهانگشائی حضرت سلطنت شعاری در عقب روز سهشنبه پنجم ربیع الاخر11 از
# ~~منزل قراکوبک کوچ فرموده به راه صحاری بردع و گنجه روان شدند و در
~~[روز] PageV02P760
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0170.png)

# ~~شنبه شانزدهم1 به بلدهآ گنجه رسیدند. روز دیگر از گنجه گذشته به موضع
~~جانور
# ~~فرود آمد و از آن محل امرای عظام امیرزاده ابراهیم بن امیر جهان شاه و
~~امیز محمد
# ~~صوفی عمت معدلتهما به ایلغار حشمهای قرامانیان مقرر شده رفتند و رایات
~~همایون
# ~~در دوشنبه هژدهم به قریه تنکور2 رسید و در نوزدهم به کمخای و در بیستم
~~به قراول
# ~~تپه3 سرای پرده همایون باز کشیدند. در آن منزل خبر رسید که امیرزاده
~~اعظم اعدل
# ~~جوانبخت امیرزاده بایسنغر[خان] - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - یاراحمد
~~را گرفته
# ~~است. حضرت سلطنت شعاری از آنجا کوچ فرموده در روز بیست و دوم به طاوس
# ~~خسانی رسید و در دوشنبه بیست و پنجم به حسن خانی فرود آمدند و در آن
~~منزل
# ~~یاراحمد قرامان(1) را پیش4 آوردند و آن چنان بود که یاراحمد چون به5
~~امل
# ~~مکذوب(2) که حجاب تاریک عقل او بود مغرور
### | شعر
# ویحل لمغرور عصحالء فانه %~% متعرض لمخایب6 الضرغام(3)
# ~~متعلقان و نوکران یک جهت7 خود [را] جمع گردانیده از گنجه به صوب
~~گرجستان
# ~~روانه شد و از بیشههای پردرخت و راههای سخت گذشته به قلعه اسفرزن که در
# ~~تصرف کاوس بود، به جهت خویشی که میان ایشان بود، ملجاء و پناه و مکمن و
# ~~گریز گاه ساخته متعلقان خود را در آنجا برد. و این اسفرزن(4) قلعهای
~~است از قلاع
# ~~قدیمی (و هی قلعة حصینة بنیت من صخره صما علی قلة شما مشحونة برجال
~~یغتنمون PageV02P761
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0171.png)

# ~~بذل الارواح مستظهرین بانواع السلاح»1) و ms576 چنان گویند که عمارت آن پیش
~~از زمان
# ~~اسلام بوده است و اهل گرجستان و روم از مدابیر21) کفار1 ابخاز(2) و
~~رهابین(4
# ~~افرنج قلعه را و کلیسائی که در آنجا بود، تعظیم تمام کنند و مثل عمارت
~~آن کلیسا2
# ~~در معمورهآ ارض جایی نشان نمیدادند، قلعهیی در میان بیشه بر روی سنگ
~~خارا
# ~~افتاده و نهری به رنگ نیل و آهنگ زور پیل3 به جای خندق در پایان آن
~~روان
# ~~گشته برج و بارویی مانند کوه شامخ ثابت و راسخ بربالای کوه نهاده واز4
~~جوانب
# ~~و اطراف آن مجال فرود آمدن نه.
# یار احمد چون بدان معقل(5) حصین استظهار یافت، به رسن غرور که «الیس
# ~~لی ملک مصر و هذه الانهار تجری من تحتها4»5(16 فروچاه شد و به حصانت
# ~~کوههای سخت و بیشههای پردرخت و ار تفاع جبال قلاع و ضیق مداخل اجام(7)
~~و
# ~~صعوبت معابر انهار تصور کرد که از سطوت لشکر جرار امان یافت و حضرت
# ~~شهزاده با سپاهی گردون توان دریا مثال که:
# به شمشیر از بیشه شیر آور ند %~% به پیکان مه از چرخ زیر آورند
# ~~در عقب ایشان هر بیشه و کوهی که ممر عساکر بر آن میافتاد، فرسنگ به
~~فرسنگ PageV02P762
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0172.png)

# ~~از خار و خرسنگ خالی می گردانیدند. چون از راههای دشوار و معابر انهار1
~~به
# ~~امداد تائیدات ربانی و توقیعات2 آسمانی بگذشتند و اشعه الویه(1)
~~شاهزاده جهان
# ~~پرتو نور ظفر شعار سایهآ همایون بر آن دیار انداخت. صدای رعد طبل به3
~~عیوق
# ~~بر آمد و دم نای روئین و کوس حربی زلزله در کوه و ولوله در چرخ انداخت.
### | [شعر]
# ز آوازکوس و بانگ نفیر و نوای نای
### | حفتی دمید صور و قیامت شد آشکار
# نام آوران لشکر منصور جوق جوق
### | اطرافی قلسعه را بحمرفتند استوار
# ساکنان قلعه چون دیدند که حضرت شهزاده با لشکری گران و سپاهی بیکر ان
# ~~از آن راههای دشوار و معابر انهار4 گذر فرمود و از فراز ms577 و نشیب آن
~~کوههای
# ~~سخت و بیشههای پر درخت به آسانی بگذشت، از هول و هیبت لشکر منصوردل از
# ~~جان برداشته گفتند اگر چه این قلعه با شهاب هم زانو و با عفاب هم
~~پهلوست، ما را
# ~~با این لشکرتاب مقاتلت وطاقت مقاومت نیست. با وجود حر کة المذبوحی21)
~~نموده
# ~~در مقام جلادت سپر وقاحت در روی کشیدند و به مکاوحت و منازعت پیش
~~آمدند،
# ~~در ظاهر قلعه مجال فرود آمدن متعذر بود، بهادران حضرت شهزاده محلی پیدا
~~ساخته
# ~~در برابر قلعه چپر بستند و درمحلی دیگر بهادران و نو کران امیر اعظم
~~[امیر] حسن
# ~~صوفی چپر بسته5 جنگ پیش بردند. اهل قلعه را از سطوت و شوکت لشکر منصور
# ~~دل و دست از کار رفته کوششی عاجزانه مینمودند. هر روز بل هرساعت اهل
~~حصار
# ~~را از انواع نکال وعقوبت واصناف ملالت وکلالت حقیقت تفسیر «فی یوم کان
~~PageV02P763
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0173.png)

# ~~مةداره خمسین الف سنة*»(1) معاینه و مشاهده میشد. بعد. از دو سه روز که
~~کوشش
# ~~بسیار نمودند، به دیده اعتبار مخایل قدرت پادشاهی و دلایل فضل
~~[نامتناهی] الهی
# ~~مطالعه کردند. بعین الیقین بر ایشان روشن گشت که اگر از تیغ شاه جهان
~~امان
# ~~بجویند و زمام اختیار وعنان مصالح به دست شیطان دهند، دواعی مفسدت را
~~مجال
# ~~تلافی وامکان تدارک نماند، از حقیقت «فلم یک ینفعهم ایمآنهم لماراوا
~~باسنا»»21)»
# ~~اندیشه مند گشتند زبان استغاثت به مناجات (ربنا ولا تحملنا مالا طاقة
~~بنا به واعف
# ~~عناء»0»(3) بر گشادند. یاراحمد که رایت عناد وضلال افروخته بود ونایرهآ
~~شر وفتنه را
# ~~اشتغال داده، به هر جانب که نظر انداخت واز قید بلاوعنا مخلصی جست، از
~~مخافت
# ~~شمشیر تیز و اطفای سنان خونریز راه مفر و مهرب بسته دید و دست آویز و
~~پای
# ~~گریز شکسته،2
### | [بیت]
# # گجاگر یزد دشمن اگر چو مرغ شود %~% عقاب هیبت سهم تو چون گرفت هوا
# ~~از روی عجز و اضطرار گناه را جز عفو شامل شاه دستگیر و ms578 پای مزد(4)
~~نیافت،
# ~~آری:3
### | شعر
# تیغ و کفن گرفته فدا کرد جان خویش
### | آمد برون ز قلعه و پگذاشت کارزار
# رخ بر بساط حضرت شاه جهان نهاد
### | وز گردههای خویش به جان خواست زینهار PageV02P764
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0174.png)

# ~~وقایع سال 824 هجری
# حضرت شهزاده مرحمت و عاطفت جبلی را کار فرموده «ان اولی الناس
# ~~بالعفو اقدرهم بالعةو به»1(1) شفاعت او قبول کرد و معنی «اذاقدرت علی
~~عدوک فاجعل
# ~~العفو شکرا تقدرتک2 علیه»(2) پیش خاطر آورده رقم عفو بر هفوات و زلات
~~مجموع
# ~~کشید و سایهآ امن و امان بر بسیط آن بقعه گسترانید به امداد تائید و
~~نصرت یزدانی
# ~~و میامن همت و اقبال روزافزون خدایگانی چنین قلعهئی حصین که طریق
~~استخلاص
# ~~آن بر پادشاهان عالم و خسروان گیتی بسته بود، گشاده گشت. بخت مساعد دست
~~در
# ~~فتراک فتح و ظفر زده تباشیر صبح تائید و نصرت از افق دولت روی نمود.
### | [بیت]
# رایت تو تا ابد چنین باد %~% منصور و موید و مظفر
# چون خاطر خطیر از امور تسخیر قلعه فراغ یافت، در کنف اقبال و ضلال
# ~~فتح [و فیروزی] و ظفر3 روی رایات خورشید فر بر سمت اردوی همایون آورد:
### | مصراع
# فتوح سوی یمین و سعود سوی یسار
# ~~معاودت نمود. در روز سهشنبه بیست و ششم ربیع آلاخر به موضع حسن توی4
# ~~شرف ملازمت حضرت سلطنت [شعار] دریافته موجب زیادتی مسرت و ابتهاج
# ~~گشت. روز دیگر نو کران حضرت شهزاده یاراحمد را سر برهنه کرده و گردن
~~بسته
# ~~پیش بندگی حضرت بردند.
### | شعر
# # سری که گردن از اهرت کشید، گردونش %~% بر آستان تو اکنون کشان کشان
~~آوری PageV02P765
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0175.png)

# حضرت سلطنت شعساری چنانکه عادت جبلی و سیرت غریزی آن حضرت
# ~~است، مرحمت فرموده در عتاب زیادت از این نگفتند که خود را بی اعتماد
~~کردی.
# ~~بعد از آن خون او را بخشیده [او را] به امیر اعظم امیر1 چهارشنبه سپرد.
# در اثنای این حال خبر رسانیدند که پسر امیر شیخ ms579 حاجی عراقی در ولایت
# ~~طارم اظهار مخالفت کرده است و راه سلطانیه و قزوین بدان سبب ناایمن
~~گشته.
# ~~رایات همایون از میرحسن جایی2 کوچ فرموده درجمعهآ بیست ونهم به شب سر
~~گیر
# ~~فرود آمد واز آنجا به کتمه غیائی. در آن منزل نوکر امیرعلی نبیرهآ
~~امیرطهرتن14) از
# ~~ارزنجان رسید و اظهار یک جهتی و دولتخواهی نموده در غرهآ جمادی الاول
~~نو کر
# ~~ایوانی که حاکم بعضی از گرجستان بود، آمد و او نیز اظهار اذعان وانقیاد
~~نموده در
# ~~دوم جمادی الاول در کنار آب بندی باقچه قلعه رسیدند. ایلچی الکسندر از
~~گرجستان در
# ~~آن منزل برسید، روز جمعه ششم به میانه آب نغتو و سویدی باش فرود آمدند.
~~در
# ~~آن منزل نو کر امیر5 اعظم امیر شاه ملک بهادر آمد6 وخبر رسانید که
~~علیکا چالق و
# ~~سید احمد دیزک یاغی شدهاند وقراعثمان با امیر اسکندر پسر امیریوسف جنگ
~~کرده و
# ~~امیر اسکندر غالب آمده قراعثمان را مغلوب گردانیده است و در هشتم7
~~جمادی الاول
# ~~امیرشمس که از نوکران قدیمی امیرچا کو بود و حالا مدتهای مدید شد8 که
~~درطرف
# ~~ارزنجان9 وکماخ مانده بود، برسید و شرف بساط بوس دریافته به تربیت و
~~عنایت
# ~~مخصوص شد وهم در آن روز نوکر امیر قراعثمان وقاضی محمد1 از پیش امیر
# ~~شمس الدین بدلیسی رسیدند و عرضه داشت ایشان مشتمل بریک جهتی و
~~دولتخواهی
# ~~رسانید. رایات همایون کوچ فرموده به قلعهٔ‌ کوش رسیدند11 واز آنجا
~~بهحوالی قلعهٔ‌
# ~~تومانس نزول فرمود. نو کرحا کم گرجستان طاریو12 نام در آن منزل برسید و
~~پیشکش
# ~~وخدمتی که فرستاده بودند، معروض گردانید. روزدیگر به آغری قول13 رسیدند
~~و روز PageV02P766
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0176.png)

# ~~یع ال 21 جری
# ~~دیگر به اریلو فرود آمد و از آنجابه بر کلک و از آنجا به سرپوش و در
~~روز هفدهم
# ~~به قرا کاروانسرا نزول افتاد. در آن محل امیر محمد فضل الله از پیش
~~اسفند رسید
# ~~وکیفیت1 احوال ایشان به عرض رسانید.
# رایات همایون ms580 روز [هیژدهم]2 به قرافو که3 و نوزدهم به قرابا غسهقلو4 فرود
# ~~آمدند. در آن منزل باباحاجی از گرمرود و سهند5 از عادل جواز به اردوی
~~همایون
# ~~پادشاه6 رسیدند و عساکر منصوره روز بیستم2 جمادی الاول از آب ارس عبور
~~کرده
# ~~[و به قریه اروج] در پای ماسته کوه نزول افتاد.
# ذکر فتح قلعه بایزید(1) به مبار کی8
# بعد از عبور از آب ارس عقباتی(2) که با سدره(3) پهلو میزد، طی کرده از
# ~~پای ماسته کوه گذشته به جلگای ارز آب(4) در آمدند. قلعهآ بایزید که از
~~قلاع نامدار
# ~~آذربایجان است و اعتماد امیر یوسف از مجموع حصونی که در تصرف داشت، بر
# ~~آن پیشتر بود، چنانچه در آن ایام که خبرتوجه رایات هسایون شنید،9 ذخایر
~~و نفایس
# ~~خود بدانجا فرستاد که از آن حصنی حصین تر و معقلی منیع تر گمان نمی برد
~~و بعد از
# ~~واقعهآ او، امیر15 اسفند که اشجع اولاد امیر یوسف، آن قلعه را مادهآ
~~استهظار خود
# ~~گردانیده متعلقان و نو کران خود را در آنجا تشانده بود و بی تکلف
~~قلعهئی به بلندی
# ~~و رفعت با سمکسماک(5) مقابل وبه محکمی و رضانت(6) از سدسکندر11 زیاده
~~گوئی PageV02P767
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0177.png)

# ~~سر بر کره1آ اثیر کشیده. خارائی پرده، بر چرخ2 اطلس دریده و در مناعت
~~با آسمان
# ~~برابری می کرد و در بلندی بر آفتاب سایه می گسترد، و هم را عروج بر
~~بروج او
# ~~خیال3 محال وفکر را صعود بر مصاعد او تصوری باطل، قلعهئی که چشم زمانه
~~بر
# ~~آن بلندی نگاه نتوانستی نمود 4 وگوش سپهر نیارستی که آن را به کوشش
~~توان
# ~~گشود5 با قلعهئی که حرسه(1)6 آن همواره با تیر چرخ در محادثه (2)
~~باشند، تیر
# ~~چرخ چه اثر وضرر نماید.
### | شعر
# وایکن چو خشمم آورد یخت شوم %~% شود سنگ خارا بهکردار موم
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - روز دوشنبه بیست و
~~سیوم
# ~~جمادی الاول سوار گشته به پای قلعه راند. نواب7 ms581 بندگی حضرت مستحفظان
~~قلعه را
# ~~نصیحت فرمود8 و بهاذعان و انقیاد خواندند، از جمله ایشان حسام الدین
~~نام نوکری
# ~~از آن اسفند بیرون آمد و عرضه داشت که امیر اسفند پسر امیر یوسف9 خاتون
~~خود
# ~~با ذخایری چند اینجا گذاشته است و جمعی را به محافظت باز داشته و مدعی
~~آن
# ~~است که هیچ لشکرهر گز به جهت آنکه تسخیر آن محال می نماید، به گرفتن آن
~~مشغول
# ~~نشده است و جهان آفرین بر زمین چنین آسمانی پدید نکرده ذخیره و اسبابی
~~که تا
# ~~روز حشر کافسی باشد، معد و معیا دارند تا آن زمان که جان در تن این قوم
~~است،
# ~~اختیار [این] قلعه از دست نخواهند داد. بندگی حضرت - خلدالله [تعالی]
~~ملکه و
# ~~سلطانه - فرمودند [که] ترا سعادت یاوری کرد که از میان ایشان بیرون
~~آمدی.
### | شعر
# آن را که خدای دولتی خواهد داد %~% ناگاه زسنگ خاره بیرون آید
# و این حسام الدین از آن وقت باز ملازم است و با امیر محمد خواجه چهره
~~PageV02P768
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0178.png)

# ~~میباشد. القصه او را تربیت فرموده نگاه داشت1 و فرمود که چون موکب
~~میمون
# ~~ما بدین حدود پیوست، بیحصول مقصود مراجعت امکان ندارد.
# روز دیگر چون خسرو سیارگان از کنار میدان افق بنمود، با لشکری چون
# ~~دریای اخضر2 جوشان و حشمی چون اعداد امطار بی پایان دایره کردار آن
~~قلعه را
# ~~در میان گرفتند وحضرت سلطنت شعاری - خدالله تعالی ملکه و سلطانه - در
~~موازی
# ~~و محاذی قلعه بر بالای کوه بر بساطی شاهوار ممکن3 نشست از جوانب و
~~اطراق
# ~~قلعه سایبانها برافراشتند و از خیام گوناگون در آن نواحی صد4 گردون
~~پیدا آمد.
### | شعر
# از خیمه وخر گاه تو گوئی که سپهری است
### | پرکوکب رخشنده همهکوه و بیا بان
# ~~از سهم و صلابت آن حال دلهای مخالفان در سینه طپیدن گرفت و از هیبت و
~~ترس
# ~~آن عقول اهل قلعه خیره و رایها تیره گشت. لشکری انبوه که اجزای کوه از ms582
~~شکوه
# ~~آن در زلازل افتد، همه شیران بیشهآ کارزار و ابطال ریاض گیرودار روی به
~~قلعه
# ~~آوردند، پیادگان سلا ح دست که به قوت ساعد مسمار کهسار از زمین بر
~~کشیدی و
# ~~به زور بازو [آسیای] گنبد دوران5 از دوران بازداشتی.
### | شعر
# سپاهی دلاور که روز ستیز %~% ره مرگ پوید نه راه گریز
# ~~مانند آتش خروشان و چون باد از بحردمان گشته7 در قرب8 نیم ساعت دامن
~~کوه که
# ~~شهر بند ایشان بود و طویله اسبان و انبارهای غله از ایشان باز ستاندند
~~و مانند مور
# ~~وملخ روی به قلعه آورده سپر در سر کشیده به کوه بالا رفتن گرفتند و
~~چندانکه اهل
# ~~قلعه به سنگ و تیر ممانعت می نمودند. اگر یکی را زخم میرسید و می
~~غلطید،
# ~~دیگری پای بر وی نهاده بالا میرفت. گفتی از غایت حرص به مورد جنگ پیوند
# ~~از حیات بریدهاند و از کمال شره به موقف کارزار با مرگ پیوستگی جسته در
~~کمر PageV02P769
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0179.png)

# ~~این کوه که قلعه بر سر آن است، در اطراف دروازهئی که ممر قلعه1 بود،
~~چند بر ج
# ~~بر روی خارا نهادهاند، بهادران ونوکران مخدوم ومخدوم زاده [عالم و]
~~عالمیان
# ~~- نور حدقة السلطنه نور حدیقة الملکة معزالحق والدنیا2 والدین -
~~بایسنغر بهادر3
# ~~- خلدالله تعالی ملکه وسلطانه-زور4 بر آنجا آوردند وتر کمانان زار کار
~~به دفع کارزار
# ~~ایشان5 مشغول گشت و قواعد آن بروج قریب پنجاه گز از [روی] زمین مرتفع
~~بر
# ~~روی کمر خارا نهاده و تا به اصل قلعه بالا مقدار پانصد گز دیگر بلکه
~~زیادت کوه
# ~~شد. جماعتی از چاخویان سپرها در سر کشیده قصد آن برجها کردند و چندانکه
# ~~اهل قلعه به سنگ و تیر رد و منع کردند، بدان ملتفت ناشده اگر یکی را
~~زخم می-
# ~~رسید، او را پس کشیده دیگران6 پیش میرفتند تا به چنگال و باخن برروی آن
~~کمر7
# ~~خارا بالا رفته خود را به پای برج رسانیدند و برج را سوراخ کردن ms583 گرفت و
# ~~قاپو چیان(1) قادر انداز(2) که درظلمت شب [به زخم خدنگ موی شکافند]
~~وسواد
# ~~چشم مردم را خطا نمی کردند، روی سپر و پشت چپر اهل قلعه مانند یال
~~سیخول(3)
# ~~و پشت خارپشت گردانیدند. هر مقدار انگشتی که از سر برج ظاهر میشد چند
~~صد
# ~~تیرمتعاقب بدان موضع8 میرسید و هیچ یک ازاهل قلعه ازسهم آن سهام روی از
~~زیر
# ~~چپر به کس نتوانست نمود و مجال نظر بر لشکریان نداشت تا بدان رسید که
~~سنگی
# ~~که میانداختند، نمیدانستند که بر کجا می آید. به یک ساعت نو کران مخدوم
~~و
# ~~مخدوم زاده عالم و عالمیان - خلدملکه - آن برج را سوراخ کردند و خلل در
~~حصار
# ~~و زلل درکار ایشان افتاد، در صدمهآ اول طامهآ(4) کبری بدیشان نمودند.
~~رغبت بندگان
# ~~دولت در جنگ چنان صادق بود که گفتی بر حیات متغیر گشتهاند.

PageV02P770

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0180.png)

### | شعر
# چنان حریص به جنگ اندرون که گفتی حرب
# عزیز بود بر ایشان و جان شیرین خوار
# و اصل قلعه بر سرکوهی به بلندی و تندی چنانکه حس باصره تا به ذروهآ
# ~~شاهقش1(1) رسیدی، ده جای مصاعد عقبات آسایش دادی و دیدهبان و هم در
~~مراقی
# ~~ارتفاعش عرق ار پیشانی بچکانیدی، کمر2 فکر از کمر گاهش نگذشتی و نردبان
~~هوا
# ~~به گوشه بام شرفش نرسیدی. دلاوران جوشن پوش باتیغهای کشیده2 بر روی
~~چنین
# ~~کوهی بر آمدن گرفتند. مقدمهآ ایشان نو کران و بهادران مخدوم و
~~مخدومزادهآ عالم
# ~~و عالمیان4 [امیر و امیرزاده ارجمند سعادتمند] ثمرهآ شجرهآ دولت و نهال
~~باغ
# ~~سلطنت امیرزاده جوکی محمد بهادر5 - خلدالله دولته - وابدرفعته به
~~بالای6 آنحصن
# ~~حصین و قلعهآ منیع که دیدهآ هیچ بیننده مثل آن ندیده ازغایت احکام و
~~استواری آبروی
# ~~سد اسکندری7 برده و از کمال ارتفاع دست در کمر دو پیکر و خوشه سپهر
~~اخضر
# ~~زده مکابرتا بر رفتند «تمور السماء مورا وتسیر الجبال سیراء»(2) نقد
~~وقت شد. دراین
# ~~حال جمعی که در پشت دروازه و بروج ms584 بودند، همه زخم خورده و افگار گشته
~~کار
# ~~بر ایشان سخت شد فریاد الامان بر آوردند. قبل از آنکه ایشان را ایمن
~~گردانند آن
# ~~جمعی8 که به روی9 کوه بالا رفته بودند و به سر دیوار حصار که فراز
~~کنگره آن از
# ~~قمه ثریا برتربود، رسیده خود رادر قلعه انداختند. انوارنصر*1 وظفر
~~ازصفحهآ خنجر
# ~~پر گوهر که جاوید مشرق وتابنده و مستنیر و رخشنده باد، پیدا شد. چنین
~~حصنی که به PageV02P771
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0181.png)

# ~~رسوخ و استواری در جهان سمرگشته است و حالت تسخیر آن به سالهای دراز در
# ~~سر ملوک گذشته نگذشته است و هوای استخلاص آن در ضمیر سلاطین رفته
~~نیامده
# ~~قهرا و قسرا به ضرب تیغ یلان1 سپهشکن صف آرای و گردان عدوبند قلعه گشای
# ~~بعد از ادای فرض، بامداد تا آخر ظهر به امداد فضل الهی مسخر و مفتوح
~~گشت.
# ~~صورت این قضیه داستان رستم [دستان] در طی نسیان آورد و حدیث هفتخوان و
# ~~قصهآ مازندران منسوخ گردانید. اعلام فتح و رایات نصرت سر به عیوق
~~افراخت و
# ~~آفتاب فیروزی سایه بر صفحات دولت قاهره - ثبتها الله2 تعالی - انداخت.
### | [شعر]
# فتح و ظفر به جوهر تیغ تو قائمند
### | نینی که تیغ تو همه فتح مجسم است
# نوک سنانت بر ورق نصرت و ظفر
### | حرفی است کاندر و همه آفاق مرقم (1) است
# ~~به عون و عنایت یزدانی ابواب خزاین «تؤتی الملک من تشاء4»(2) گشاده شد
~~بندگان
# ~~دولت را اموال بیقیاس از نقود و اجناس به دست افتاد. به تازگی آوازه
~~این فتح
# ~~همایون به دور و نزدیک رسید. چون به تائید یزدانی و اقبال سلطانی آن
~~قلعه مسخر
# ~~و مضبوط شد، حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بر
~~تیسیر2
# ~~این فتح شکر نعمت پروردگار را به تلاوت «الحمدلله الذی صدقنا وعده»(3)،
# ~~«و نصر عبده»(4) اداکرد.
# چون خاطر خطیر از امور تسخیر4 قلعه فراغ یافت، روی رایت خورشید
~~PageV02P772
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0182.png)

# ~~پیکر بر سمت ییلاق الاطاق که در ms585 فصل تابستان هوای زمستان دارد، روان
~~گشت.
# ~~سه شنبه بیست وچهارم1 جمادی الاول با پیچکه سو و در جمعه بیست و هفتم
~~به یغار-
# ~~لوکول که در دامن زرنجی(1) افتاده است، فرود آمدند - والله اعلم
~~بالصواب -
# ذکر ایلغار فرمودن بندگی حضرتو رفتن بر عقب تر کمانان
# رای جهان آرای که صبح نورافزای روز معضلات است و مصباح ظلمت-
# ~~زدای شب مشکلات،2 چنان اقتضا فرمود که فوجی از حشم منصور بااغرقهاهم در
~~آن
# ~~حدود توقف نمایند و باقی لشکرها در ازالت خلل اطراف و ازاحت علل ثغور
~~کمر
# ~~امتثال وانقیاد3 بندند وبه اتفاق و وفاق روی بهقهرو قمع اعادی آورند.
~~رایات
# ~~خورشیدفر - لازالت خافقة بالظفر(2) - سر به گردون افراخت و موکب4
~~همایون
# ~~زیادت ازعدد شهب و قطر سحب روی بدان طرف آورد.
### | شعر
# # بر عدد لشکرش وقوف ندادند %~% چهره گشایندهآ یقین و گمان را
# # طاقت یک موج او که راست که طوفان %~% صدیک5این بود و غوطه داد جهان را
# در روز یکشنبه بیست و نهم ماه جمادی الاول به سان شهسوار انجم پای عزم
# ~~در رکاب عالم6 ستانی آورده با پنجاه هزار سواربا ملابس زره و جوشن و
~~مراکب
# ~~چون کوه آهن:
### | شعر
# چو شیر پر دل و در زیر بارهای چو پیل
### | چو مور بی حد در دست نیز دهای چو مار PageV02P773
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0183.png)

# چو باد حمله بر و همچوگوه حمله پذیر
### | چو رعد نیزه زن و همچو برق تیغ گذار
# ~~از حدود سرای ابقا روان شد، از بر گری(1) گذشته به بند ماهی(2) نزول
~~فرمود.
### | شعر
# تو گفتی که از نعل اسبان زمین %~% بپوشد همی چادر آهنین
# در غرهآ جمادی الاخر دریای اخلاط را بر دست چپ کرده به ارجیش رسید
# ~~و از آن منزل جمعی از عساکر منصوره را با امیر غنا1 شیرین به جانب قلعه
~~عبد -
# ~~الجوز فرستاد و رایات همایون2 [منصور] روز دیگر به اسفیدلو نزول فرمود
~~و از
# ~~آنجا متوجه جانب اخلاط گشته به کول سنای فرود ms586 آمد. در آن حال امیر غنا2
~~شیرین
# ~~قلعهآ عبدالجوز را فتح کرده قدوس و زاهد که کلانتران آن قلعه بودند، به
~~اردوی
# ~~همایون رسانید وچون عساکر منصوره - نصرهم الله تعالی(3) - از نواحی
~~اخلاط (4)
# ~~بگذشت، چند روز به موضع مر کتو که مرغزار نزه(5) بود، توقف فرمود. امیر
# ~~محمد کرداخلاطی پیش آمد و اخلاط مسخر بندگان دولت4 گشت.
# در این حال اسفند پسر امیر یوسف و جمعی از عساکر تر گمان که در حدود
# ~~صحرای موش بودند، از امضای عزیمت همایون خبر یافته آوازه وصول رایات
# ~~همایون به گوش ایشان رسید. در مضیق تفکر و طریق تحیر فرومانده به
~~بدیههآ رای
# ~~بی اعمال فکرت، معلوم ایشان شد که در میدان جنگ تاب مقاومت ندارند. در
~~آن PageV02P774
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0184.png)

# ~~فصل که «حر الصیف کحدالسیف»(1) بود، روی به سمت دیار بکر آورده از آب
~~فرات
# ~~بگذشتند. رایات همایون به موضع اعداد1 فرود آمدند. امیر شمس الدین
~~بدلیسی
# ~~احرام خدمت بسته با پیشکشی و خدمتی [به] بساطبندگی حضرت مشرف شد و
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ملکه وسلطانه - او را به تربیت وعنایت
~~مفتخر و
# ~~سرافراز گردانید و از عقب او عبدالرحمن که حاکم قلعه موش بود، قلعه را
~~تسلیم
# ~~بندگان دولت کرده پیش آمد1 و امیر دولدای که از زمان حضرت صاحبقرانی
# ~~- انارالله برهانه - در آن دیارمانده بود، شرف زمین بوس دریافت وملک
~~محمد پسر
# ~~ملک عز الدین شیر که صاحب اختیار آن طرف بود، به خدمت و ملازمت شتافت و
# ~~حکام وکلانتران آن نواحی مجموع در اردوی همایون جمع شدند. امرا و ارکان
# ~~دولت بعد از تدبر و تشاور مصلحت3 ندیدند که برپی گریختگان بروند، به
~~سبب
# ~~آنکه هوای آن طرف بهغایت حرارت نشان میدادند وهم آن بود که لشکر رااز
~~گرما
# ~~زحمت رسد. کلانتران و سرداران آن طرف هر یک را «علی قدر مراتبهم» رعایت
# ~~و نگاه داشت فرموده عزیمت معاودت مصمم گردانید.
# در این اثنا امیر علی پسر امیر قراعثمان و ms587 کلانتران آق قویین4 پیش آمدند
~~و
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه5- در[روز] یکشنبه
~~چهاردهم
# ~~جمادی الاخر به ظاهر اخلاط سراپرده همایون باز کشیدند [و] از آنجا کوچ
~~فرموده
# ~~در شانزدهم به ارجیش فرود آمدند [و] در آن منزل امیر بایزید پسر دیگر6
~~[امیر]
# ~~قراعثمان شرف زمین بوس دریافت. روز دیگر به موضع آق بلاق7 اردوی همایون
# ~~به اغرق ملحق شد.8
# در آن ایام امیر و امیرزاده اعظم در صدف سلطنت و شهر یاری واسطهآ عقد
# ~~ایالت وجهانداری مظفر الحق والدین ابراهیم سلطان بهادر - خلد الله
~~تعالی [ملکه] -
# ~~و ابد رفعته و شوکته9 امیر اعظم اعدل امیر شاه ملک طاب ثراه را مقرر
~~فرموده که
# ~~به سرعلیکا چالق و سید احمد دیزک10 روند که مخالفت ورزیدهاند.

PageV02P775

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0185.png)

# ~~ذکر اجازت دادن امرا و رسیدن امیر قراعثمان ترکمان به1 زمین بوس
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه و ابد علی العالمین
# ~~رأفته و احسانه - بعد ازگریختن اسفند و لشکر ترکمان چون به اغرق معاودت
# ~~نمود، عزیمت جانب تبریز جزم فزمود. امرای اطراف را که ملازم اردوی
~~همایون
# ~~بودند، اجازت انصراف به اوطان خود داده ملایم حال و فراخور اندازه هر
~~یک
# ~~لطف کرامت و حسن رعایت لازم شمرده امیرزاده خلیل الله بن امیر شیخ
~~ابراهیم به
# ~~جانب شروان و شماخی2 و پسر اسفندیار به دربند و قوشتای باران و ملک
~~محمد بن
# ~~ملک اعظم [عزالدین]2 به کردستان و امیر شمس الدین به بدلیس و امیر محمد
~~به
# ~~اخلاط وملک الامرا به حسن4کیف و پسر سلطان سلیمان به حیران. اکثر امرای
# ~~عراق و آذربایجان که دراردوی همایون بودند، به حسب مرتبه و مقدار به
~~تربیت و
# ~~عنایت اختصاص یافته متوجه ولایت خود شدند.
# حضرت سلطنت شعاری کوچ فرموده به بلوز(1) و روز دیگر به نوشهر(2)
# ~~و متابعت5 نمود. امیر شیخ قبانی هم در آن موضع کرت دیگر شرف زمین بوس
# ~~دریافت. روز دیگر [امیراعظم امیر] قراعثمان احرام خدمت و ملازمت بسته ms588
~~به
# ~~شرف دستبوس حضرت پادشاهی - خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه6 - مفتخر و
~~مباهی
# ~~گشته رعایت آداب خدمتکاری در بار گاه جهان پناه به جای آورد. حسن
~~اعتقاد و
# ~~اخلاصی که خود را بدان مزید اختصاص ومستحق رعایت و عنایت میدانست،
# ~~بهجای آورد7 وبه موقع ومحل قبول افتاد. سوابق نیکو خدمتیها به لواحق
~~مقرون گشت
# ~~و به تربیت و عنایت مخصوص شد. خلعت8 فاخر و اسبان تازی و بدرههای زر و
~~PageV02P776
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0186.png)

# ~~کلاه وکمر مرصع در حق وی انعام واحسان1 فرمود [5 آمد - و الله سبحانه
~~وتعالی
# ~~اعلم بالصواب -].
# ذکر محار به حضرت سلطنت شعاری با پسران امیر [قرا] بوسف
# و تشکرتر کمان و انهزام تر کمانان2
# در این اثنا خبر رسانیدند که پسران امیر یوسف امیر3 اسکندر و اسفان با
# ~~یکدیگر اتفاق کردهاند و لشکرها جمع گردانیده از طرف دیار بکر متوجه
~~آذربایجان
# ~~شدهاند و نزدیک به اخلاط و عبدالجوز رسیده [اندا. این جرات و جسارت از
# ~~ایشان غریب نمود که بیرضای بندگی حضرت به میان ممالک در آیند، خاصه
~~آنکه
# ~~بندگی حضرت را هنوز قرب جواری باشد. امرا در این باب مشورت نمودند و
# ~~امیر قراعثمان در آن ولا از اسکندر شکستی یافته بود، به اتفاق معروض
~~رای انور
# ~~اعلا اعلاه الله تعالی گردانید [ند] که تا این طایفه تر کمانان واتباع
~~امیر4 [قرا] یوسف
# ~~را استیصال تمام نباشد، امور این مملکت اصلا5 انتظام نگیرد6 و احوال
~~حکام که
# ~~باشند و رعایا البته سرانجام و التیام نپذیرد7 و امروز فرصتی8 است که9
~~خداوند
# ~~عالم - خلدالله تعالی ملکه - با دویستهزار سوار جرار [کرار] غیر فرار
~~به عرصهآ
# ~~این ممالک در آمده است و از جوانب و اطراف بندگان حضرت زاهره و مخلصان
# ~~دولت قاهره جمع میشوند و ترتیب کار و استعداد حرب چندان که ممکن است
# ~~مرتب ومعد گشته. امروز کسی را نرسد که دراین ممالک به خلاف رای این
~~حضرت
# ~~مقام سازد.10 حضرت [سلطنت شعاری] - خلدالله [تعالی] ملکه و ms589 سلطانه -
~~بنابراین
# ~~مقدمات از نوشهر باز به جانب ارجیش معاودت نمود و در مقدمه امرای عظام
~~امیر
# ~~الیاس خواجه بهادر و امیر قراعثمان رابه طریق منقلا بهجانب عبدالجوز
~~روانه فرمود
# ~~و اردوی همایون روز یکشنبه دوازدهم رجب المرجب به بند ماهی و روزدیگر
~~به
# ~~ارجیش فرود آمده. دراین اثنا ازپیش امیروامیرزاده اعظم اعدل- مظفرالحق
~~والدین - PageV02P777
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0187.png)

# ~~براهیم1سلطان بهادر - خلداللمه ملکه -2 خبر رسید که علیکای چالق و سید
~~احمد دیزک
# ~~از پیش ایشان گریختهاند و امرا پسر علیکا را گرفته الوس ایشان را غارت
~~کردهاند.
# و در چهاردهم رجب جماعتی آقایان که از دار السلطنهآ هرات متوجه اردوی
# ~~همایون بودند، رسیدند و در پنجشنبه شانزدهم زین الدین عبدالحمید از
~~مکهآ معظمه
# ~~شرفها الله تعالی به رسالت امیرحسن عجلان(1) که والی مکه بود، رسید.
~~وظایف
# ~~دعای دولت و اخلاص و روایت بندگی و اختصاص به عرض رسانید.
# در نوزدهم رجب از ارجیش کوچ فرموده به منزل آنی(2) فرود آمدند. در آن
# ~~منزل حاجی خلیل از پیش امیر اسکندر و امیر اسفند3 آمده اظهار عجز و
~~تذلل
# ~~ایشان می کرد. در چهارشنبه بیستودوم امیر محمد خواجه چهره به قراولی
~~رفته با
# ~~قراول [امیر] اسکندر جنگ کرده بود ودو کس [از] ایشان گرفته پیش بندگی
~~حضرت
# ~~آورد. روز دیگر امرائی که به طرف علیکای چالق و سیداحمد رفته بودند
~~[مظفر و
# ~~منصور مراجعت نموده] به اردوی همایون ملحق شدند.
# درروز بیست و چهارم به موضع امیر سلیمان حمزه وحاجی خلیل، کرت دیگر
# ~~از پیش امیر اسکندر و اسفند رسیدند وطلب مصالحت نمودند، اما به جائی
~~نرسید
# ~~و بندگی حضرت هر روز جانب ایشان کوچ میفرمود تا روز دوشنبه بیست وهفتم
# ~~رجبالمرجب که «عش رجباتری عجبا»3) اردوی همایون به موضع قراقورقان4
~~رسید.
# ~~جماعت تر کمانان در متابعت پسران امیریوسف، اسکندر واسفند به
~~خدودالشکرد به
# ~~موضعی که اکنون یخشی3 می گویند، در کنار رودخانه اغرق خود را نشانده
~~بودند
# ~~و در پیش ایشان جری کنده ms590 و پس آن جر دیواری ساخته و مستعد [حرب] شده6
# همه جنگجویان پرخاش خر %~% به کین آوری بسته هر یک کمر
# شده غرق آهن ز سر تا به پای %~% همه گوه کوبان فولاد خای PageV02P778
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0188.png)

# ~~کسوت محاربت و سلاح مقاتلت بر خود راست کرده گفتی ازغایت حرص به مورد
# ~~جنگ پیوند از حیات بریدهاند و از کمال شره به موقف کارزار با مرگ
~~پیوستگی
# ~~جسته، همه چون سوسن کمر بد عهدی برمیان بسته و به سان گل خیری رخ خیره
~~کشی
# ~~به خون شسته و به شکل نرگس چشم شوخی به راه جنگ و جدال نهاده ومانندگل
# ~~احمر سپر لعل پیکر به دست کین گرفته و به کردار غنچه پیکان بغی و عدوان
~~تیز کرده
# # به چهره عجیب و به بالا دراز %~% به دیدار دیو و به دندان گراز
# # خلقی نه مردم آسا، نه آدمی سرشت %~% با دیوهم حدیث1و با وحش هم زبان
# سوارشان به شجاعت چو حیدر کردار
### | پیادهشان به جلادت چو رستم دستان
# ~~قریب دو فرسنگ از اغرق خود پیشتر آمدند و صف محاربه و قتال بیاراست2
### | بیت
# همه گردنگشان کرد افکن %~% همه نیزهز نان تیغ حذار
# سخت دا نشده حرب را تدبیر %~% نیکی بسیننده جنگ را هتجار
# ~~و از این طرف حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه - آداب لشکر کشی و
# ~~مراسم سپاه آرائی به تقدیم رسانید. اسباب مصاف و امور هیجا نظم و ترتیب
~~داد.
# ~~میمنه ومیسره به مردان کاری ویلان کارزاری آراسته چند مربط فیل درپیش
~~قلب لشکر
# ~~با پیادگان تیرانداز هر یک به ضخامت جثه چون کوهی3 مهیب و طودی عظیم و
# ~~ناوک اندازان بر پشت پیلان:4
### | شعر
# بکی چون طور سینا (1) بود از او آوپخته ثهبان(2)
# زپشت او در فشنده(3) گف موسی پایفمبر PageV02P779
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0189.png)

# به پشت ژنده فیالان بر نشسته ناوک اندازان
# چو عفریتان آتش بار بر تلهای خاکستر
# جماعت تر کمانان بعد از آنکه بر جنگ یک جهت شده دل ms591 بر مقاومت و
# ~~مقاتلت نهاده و از فیلان به غایت متوهم بودند که اسبان ایشان هر گز فیل
~~ندیده
# ~~بودند. چند روز پیشتر تدبیرات اندیشیده گاوان به قوت را جوالهای کاه
~~بار کردند
# ~~و به چوبها و پلاسها آن را مشابه فیل1 [تعبیه می] ساخت و بعضی مجسم
~~ازگل فیلی
# ~~میساخت و آن را بر گستوان میپوشانید و مردمان مسلح بر آن سوار می
~~گردانید و
# ~~آن مردمان مسلح شوری می کردند وتر کمانان2 [چندروز آن رامیراندند] و
~~اسبان بر
# ~~آن می دوانید [ند] تا اسبان ایشان بر آن صورت معتاد شوند و از فیل
~~نرمند. فی الجمله
# ~~در این چند3 روز چون به یکدیگر رسیدند، بهادران طرفین و مبارزان جانبین
~~در
# ~~طرد و چالش(1) و ناورد و نالش(2) آمدند. از آوای طبل و صدای نعل ونعرهآ
~~کوس
# ~~و نالهآکره نای زمان و زمین چون رعد و برق در جوش و خروش آمد. آسیای
~~طعن
# ~~و ضرب گردان شد. از سحاب کمانها باران سهام(3) باریدن گرفت و تیغهای
~~فولاد
# ~~چون صاعقه بارقه بدرفشید ازدمدمهآ دمامه41) و حمحمهآ جیاد وغلغله4آ
~~اجناد ولوله در
# ~~گروه و زلزله در کوه5 افتاد.
# زهر سو طبل جنگی شد خروشان
### | ه جوش آمد دل فولاد پوشان
# خروش کوس و با نگ نای برخاست
### | زمین چون آسمان از جای برخاست
# ~~تیر از کمان چون ژاله و باران روان کردند و به زخم پیکان در دل سنگ و
~~سندان
# ~~آتش افروخت. سپر با سر سروران سخت روئی پیش آورد و تیغها باگردن گردنان
~~PageV02P780
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0190.png)

# ~~زبان سرزنش دراز کرد تیرها را1 از بیم لرزه بر اعضا افتاد. از طرفین
~~حملههای
# ~~تند بر یکدیگر کردند [وبه زخم پیکان دردل سنگ وسندان آتش افروخت.
~~حملهها و]
# ~~کوشش بسیار نمود [ند]. از صدای کوس و نالهآ نای روئین فضای جهان بانگ
# ~~تندر گرفت و از نعل تکاوران روی خاک هلال نگار گشت و بر فلک از غبار
~~مراکب
# ~~ابر تیره قبه ms592 بست .
### | شعر
# ز آسیب نعل اسب تو اندر زمین جنگ
### | به آسمان زمین دگر سازد از غبار
# سپاه تر کمان از عاقبت نا دیدن و2 [غایت] دلیری و دلاوری3 در صف جنگ
# ~~و قتال بایستادند،
### | بیت
# نه ناطق و همه منطق فروش چون طوطی
### | نه مرده و همه مردم نهاد چون نسناس(1)
# ~~هر یک در موقف شجاعت آثار مردانگی اظهار می کردند و از راه تصلف جرات و
# ~~جسارت می نمود [ند] و پیش سنان خونخوار سپر جلادت میداشت و باکمال
# ~~مخافت شمشیر بسالت می کشید و در میدان ضرر اسب خطر می تاخت و عنان
# ~~استبداد به سمند صرصر نژاد4 میداد و در ورطهآ هلال رأیت ضلالت میافراخت
~~و
# ~~در مقام اضطرار آتش پیکار می افروخت.
### | [بیت]
# که را بعذرد آب دریا ز فرق %~% به مار اندر آویزد از بیم غرق
# ~~و لشکر منصور از یمین و یسار حملههای تند کردند و از صدای کوس و ناله
~~نای PageV02P781
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0191.png)

# ~~رویین گوش گردون کرشد.1
### | بیت
# # تو گفتی زمین کوه جنگی شدست %~% زحرد آسهان روی ز نعی شدست]
# ~~بهادران لشکر منصور بر صحن سرای آوردگاه مانند کوه آهن ثابت و پابر جای
~~و
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در آن معارک:
### | شعر
# ~~همی رفت با رای و هوش و در نگ2
### | که تیزی پشیما نی آرد به چنگ
# ~~از جوانب واطراف جوانان به میدان مبادرت می نمودند.
### | شعر
# ~~خروشیدن کوس بحر پشت پحیل
### | زهر سو همی رفت تا چند میل3
# ~~از هیبت آواز کوس و دم نای روئین بیم آن بود که دایرهآ فلک از حرکت
~~بازایستد و
# ~~مر کز خاک چون آب روان شود و از آتش حرب زهرهآ شیر شرزه آب گردد و از
~~گرد
# ~~نبرد روی هوا پر مار پیچان نمود.
### | شعر
# ~~زبس که روز وغا ابلق تو جولان کرد
### | هوای طارم فیروزهکون غبارحرفت
# ~~خیال تیغ تو از بس که لاله بار آورد
### | بنفشهزار ms593 فلک عکس لابهزار گرفت
# ~~دست اجل گریبان امل گرفته و بقا و فنا چون تاروپود درهم آویخته روان
~~گشته چون
# ~~بخار از پستی به بالا میرفت4 و از حضیض خاک مانند باد وآتش به مر کز
~~اصلی و PageV02P782
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0192.png)

# ~~حیز حقیقی میشتافت. در زیر [ابر] آبگون قفس1 از پرواز روح عالم ارواح
~~پیدا
# ~~شد، به تیغ عمر فرسای و رمح جان گزای تن بیسر و سر بیتن در میان موج
# ~~خون چون ماهی در آب شناور گشته سروران و صفدران تر کمان را خار و خاشاک
# ~~بستر و سنگ و خشت بالین شده.
### | شعر
# # زخاک تیرهگنی رزمخواه را بالین %~% زسنگ خاره کنی جنخجوی را بستر
# آن روز از وقت آنکه شاه نیمروز در کنار میدان افق بنمود تا بدان هنگام که
### | شعر
# # چنین بود تا روز بیگاه گشت2 %~% زشب دامن روز گوتاه3 گشت
# # دو لشکر زییکار گشتند باز %~% طلایه همی گشت شیب و فراز
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در همان مقام فرود
# ~~آمدند و در پیش لشکر جری کندند و بهادران شب همه شب پاس داشتند.
~~روزدیگر
# ~~چون از تیغ شعاع خیل ستارگان پریشان شد4 و از صدمت لشکر نور سپاه شاه
# ~~سیاهپوشان شام5 به هزیمترفت، حضرت سلطنت شعاری کوس کوچ بکوفت، آتش-
# ~~وار و آب رفتار چون باد بر عرصه خاک در جنبش و روش و حرکت آمدند.6
### | شعر
# # سحر گه به هنگام بانگ خروس %~% ببستند بر کوههآ فیل کوس
# # شهنشه به اسب اندر آورد پای %~% بجنبید چون باد لشکر زجای
# # به حکم شهنشاه گردون شکوه %~% بجوشید لشکر چو دریا وکوه
# ~~بهادران زحل صولت و پهلوانان بهرام سطوت خورشید طلعت PageV02P783
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0193.png)

### | شعر
# همه جنگ را دست شسته به خون
# ~~ذیل شجاعت و مردانگی را تشمر(1) نمود روی به سوی مخالفان آوردند.
### | شعر
# چو کوه آهنین از جای جنبید %~% زمین گفتی زسر تا بای جنبید
# چهل پنجه هزار از مرد کاری %~% گزین کرد از یلان ms594 کارزاری
# ~~لشکری آراسته چون چشم خروس و تمامت عاج تن نهفته در درع چون1 آبنوس
# ~~به کثرت و غلبهئی که از ازدحام ایشان درفضای هوا مر غ را مجال پرواز
~~نعاند و
# ~~در مداخل ومشارب2) زمین وحوش و سباع را وجوه مضارب ومهارب متعذر
# ~~گشت، میمنه ومیسره آراسته روی به خصم آوردند. بعد از آن که قریب2 نیم
~~فرسنگ
# ~~برفتند، سپاه ترکمان با لشکرترکمان3 در برابر آمدند، به وفور آلت وشوکت
~~غرور
# ~~یافته و به کثرت و عدت و اهبت کوه و صحراگرفته و نفس صبا در سینه فضا
~~شکسته
# ~~گفتی دریای مواج به جوش آمده است ویا ابر غرنده بر پشت براق [باد] چون
~~رعد
# ~~خروش بر آورده، همه درجنگ چون قطب گردون تیز گرد و استوار و به زمین
~~ناورد
# ~~چون خط محور بر فلک سرگردان و پایدار.
### | [بیت]
# هر یکی را خنجری چون شعله آتش به دست
### | هریکی بر بارهئی(3) چون سد اسکندر سوار
# ~~از طرفین به سان تعبیهآ شطرنج بر بساط آوردگاه صف آرای گشتند.

PageV02P784

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0194.png)

### | شعر
# زمغفر و زره و ترک وجوشن و خفتان
### | ز نیزه و سپر و تیر و ناچخ و کوپال
# هوا تو گفتی پیلی است آهنین دندان
### | زمین تو گفتی شیری است آهنین چنگال
# ~~از مردان جنگی فضای آن دیار تنگی پذیرفته1 بود و کوه و صحرا از عدت و
~~اهبت
# ~~به ستوه آمده2 گفتی رسول اجل در سهم و رمح هر یک مکان3 ساخته و تیر قضا
~~وقدر
# ~~به امضای تیغ وخنجر قران کرده
### | شعر
# # رمح هر یک شهاب عیبه گسل %~% تیغ هر یک درخش خاره گذار
# # همه رستم کمان آرش تیر4 %~% همه آهو سوار شیر شکار
# ~~هر دو لشکر چون دو دریای اخضر در تموج آمدند و چون دو کوه فولاد از
~~یمین
# ~~و یسار به سان صرصر بر یکدیگر حمله کرد و هوای معر که از گرد سپاه در
~~شعر
# ~~سیاه شد و زمین ناورد از خون ms595 ناوردیان و دلیران5 لعل پوش گشت. بر روی
~~هوا
# ~~نیزههای جنگیان نیستان پیدا می کرد و در سایهآ آن صحن زمین پر مار
~~پیجان می-
# ~~نمود.
### | شعر
# # پر از گرد شد روی ماه از نبرد %~% پر از خاک شد کام ماهی زگرد
# # زمین همچو کشتی شد ازموج خون %~% گهی راست جتبان و حاهی نگون
# # ز گرد سیه خنجسر چتگیان %~% همی تافت چون خنده ز نگیان
# # زبس کشته کامد زهر دو گروه %~% زخون خاست2 در یا و از گشته گوه
# # فه پیدا بد از خون تن رزم کوش %~% که فولاد پوش است یا ثعل پوش
# ~~گفتی برق شمشیر و خنجر بر حال مبارزان میخندد و سرشک تیغیمانی بر تن
# ~~کشتگان می گرید. زمین ناورد به خون کشتگان سیر اب گشت وجرعهآ خاک معر
~~که را PageV02P785
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0195.png)

# ~~مست گردانید.
### | شعر
# نار کفیده(1) گشت سر سر کشان زتیغ
### | زان بار ستگ ریزهٔ‌ میدآن چو ناردآن
# وز عکس تیغ چهرهآ بد دل گمان بری
### | کآبستن است1 تیغ یمانی به زعفران
# ~~و در این روز امیرزاده اعظم اعدل2 اشجع امیرزاده رستم بن امیرزاده عمر3
~~شیخ
# ~~بهادر طاب ثراهما4 از دست راست جنگی کرد که داستان هفتخو ان و قصهآ
~~مازندران
# ~~به نسبت آن افسانه شد. عنوان نامهآ شاهی5 و صدر تاریخ جهانداری6 به ذکر
~~آن
# ~~بهجت و بها گرفت و بر اندازه مقدار و اقتحام سزاوار عواطف و شایان
~~اکرام
# ~~شد و فراخور مآثر و مفاخر پادشاهانه به رفیعتر درجتی و شریفتر منزلتی
~~برسید.
### | شعر
# به روز حشر کسی رآست عز زرین تاج
### | که روز حرب کشد بار آهنین مغفر
# ~~و امیرزادهآ جوانبخت امیرزاده ابراهیم بن جهانشاه بهادر
### | شعر
# چوگردون توسنی در زیر رانش %~% چو ماه آیینهئی بر گستوانش
# ~~هم از آن دست مردانگیی نمود که انوار فرزانگی و رجولیت و آثار بأس و
~~نجدت
# ~~او بر چهرهآ روزگار تخلید(2) پذیرفت و در بندگی حضرت موقعی بزرگ یافت.
~~در
# ~~میان این کر و فر وگیرودار ms596 پیر حسین سعد که روی رزمه سپاه تر کمان و
~~پشت لشکر PageV02P786
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0196.png)

# ~~وقایع سال 824 هجری
# ~~ایشان بود، دستگیر گردید.1 حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
~~سلطانه2-
# ~~هم در مقام جنگ گاه کوه تا کوه سپاه و از زمین تا آسمان خیمه و خرگاه
~~فرود آمدند
# ~~و از زبان پسران امیر یوسف همین پیغام رسانیدند که ما مجموع تن بر مرگ
~~و دل
# ~~بر جنگ نهادهایم.
### | [بیت]
# # تا قبضه شمشیر که پالاید خون %~% تا آتش دولت که بالا گیرد
# ~~در این شب نیز جری عظیم کندند و شب همه شب پاس داشت. روز سیوم:3
### | شعر
# # که چون بلقیس ایوان زبر جد %~% خرامان شد بر این صرح ممرد(1)
# # سلیمان وار صبح آتشین چهر %~% به بام طارم آمد از سر مهر
# # بر آمد بانگ مرغ صبحعاهی %~% چو گل بشکفت از مه تا به ماهی
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه -4 عزیمت جنگ سلطانی
# ~~فرموده گورکا وکوس کوچ بکوفتند،
# # زمین از بار آهن خم گرفته %~% زهان را از روارو(2) دم گرفته
# # غریو کوسها بر کوههآ فیل %~% عرفته کوه و صحرا میل در میل
# # سپهداران علمم بلا کشیدند %~% دلیر ان رخت بحر صحر اگشیدند
# در این روز عساکر منصوره - نصر هم الله تعالی - به عظمت وشوکتی زیاده
# ~~از حد و عد روان گشته گفتی از رماح نیزهوران بر صحن بیشهها روان شده
~~بود و از PageV02P787
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0197.png)

### | ربهن انوری
# ~~عکس سنان خون افشان روی هوا پرشهاب درفشان گشته و از آن طرف لشکر دشمن
# ~~در برابر آمدند. هر دو لشکر چون دو کوه فولاد صف کشیدند و به سان دو
~~دریای
# ~~زمان از باد صرصر1 در تموج آمدند و عرصهآ میدآن سوار و پیاده چون دشت
~~حشر
# ~~تضایق(1) پذیرفت.
# # ز دو رو به تنگ اندر آمد سپاه %~% یکی ابر کوهی بر آمد سیاه
# # که اران او بود شمشیر و تیر %~% جهان شد به کردار در یای قیر
# # زپیکان فولاد ms597 و پر عقاب %~% سیه حشت رخشان رخ آفتاب
# # سنا نهای نیزه به گردا ندرون %~% ستاره بیابود گفتی به خون
# ~~فضای معر که از جوشنور و زرهپوش2 کوه آهنین شد و هوای رزمگاه از برق
~~تیغ
# ~~و طاعقه خنجر آتشین3 گشت.
### | شعر
# روی زمین به رنگی فلکگشته از سلاح
### | روی زمین به سان فلک4 گشته از غبار
# از آواز کوس و نقاره گوش گردون کر شد و از نفیر دمامه زلزله در کوه و
# ~~ولوله در چرخ افتاد. از صهیل(2) اسبان وغریو دلیران و نعرهآ شیر مردان
~~رعشه بر
# ~~اعضای کوه و رعده و قشعریره(3) بر گروه انبوه پیدا شد. از هیبت آن حال
~~بیم آن
# ~~بود که دایرهآ فلک از حرکت باز ایستد و مرکز خاک چون باد روان شود و از
~~آتش.
# ~~حرب زهره شیران5 شرزه آب گردد، رغبت جماعت6 ترا کمه در حرب چنان می
~~نمود
# ~~که گفتی بر حیات متغیر گشتهاند.
### | [بیت]
# چنان حریص به جنگ اندرون که گفتی حرب
# عزیز بود بر ایشان و جان شیرین خوار PageV02P788
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0198.png)

# ~~لشکرها باهم در آمیختند و به نیزه و شمشیر با هم بر آویختند.1 نفیر
~~گیرودار به فالک
# ~~اثیر رسید. از رمح نهنگ آسا بر2 زمین حرب و میدان ضرب بیشه ونیستان
~~پیدا آمد
# ~~و از ظلمت گردسنان خون آلود چون اخگر از میان دود میتافت ومانند اختر
~~در دل
# ~~شب تار می در فشید.
### | شعر
# # روآن بحر هر طرف پیکان پیگان %~% پیام رفتن آورده سوی جان
# # زبان تیغ را حلق سران، کام %~% یلان را درع و خنجر جامه و جام
# ~~نی ناوک برست از چشم جوشن
# # سنان دلگیر و پیکان دل نشین شد %~% سپهر آز گرد اشکر چون زمین شد
# # زبان آور شده شمشیر بران %~% یسلان در حمله همچون شیر غران
# # ز بس جوششجهحان پحرجوش گشته %~% بساط خاک آهن پوش گشته
# # هوا پر ارقم(1) پیچیده از گرد %~% زمین پر ضیغم(3) خر نده از مرد
# از طرف میمنه ms598 امیر و امیرزاده اعظم اعدل امیرزاده رستم بن امیرزاده3 عمر
# ~~شیخ بهادر نور موقد هما4
### | [بیت]
# # تهمتتی که به روز وغا توان گفتن %~% که از زمین وزمان سر کشد به
~~استقلال
# ~~و امیرزاده ابراهیم بن امیر جهانشاه - عمت معدلته و طاب ثراه(3) -
### | بیت]
# عدو شکار چو رستم جهانگشای چو آرش
### | خرد پرست چو دستةان هنر نمای چو نیرم
# ~~در آن معر که شجاعتی نمودند که روان رستم دستان بر ایشان آیت «وان
~~یکاد(4)8» PageV02P789
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0199.png)

# 79 %~% زبدة التواریخ
# ~~خواندن گرفت و بعد از ایشان امیرزاده محراب بن امیر حسن صوفی و امیر
~~شیخ
# ~~لقمان برلاس
### | [بیت
# روز رزم از تیر چون فولاد هر یک چاره بست
# روز کین چون فرهاد از نیزه هر یک کوه کن]
# بسه نوک سنان و به تیر خدنگ %~% رپود ند از روی خور شید سنگی
# بکردند رزهی که هر گز به خواب %~% نه دیدست رستم نه افر اسیاب1
# ~~و در پیش قول:
### | شعر
# همه ژنده پیلان گردون شکوه %~% به تندی چو دریا به هیگل چوکوه
# ~~و از طرف چپ امیراعظم اعدل علاءالدین2 [امیر] علیکا وامیرجلال الدین
~~فیروزشاه
# ~~و امیر غیاثالدین3 فرمان شیخ جایگاه خود نگاه داشته دست راست مخالفان
~~بر
# ~~آنجا حمله آورد. در برابر بوته و خواجه [شمس الدین] محمد مشرف جمعی را
~~که
# ~~در سلاح شوری و [در] سواری زیادت دستی نداشتند4 به تکلیف پیش راند.
# ~~جماعت5 ترا کمه آن گوشه را مفتی(1) دیدند، بر آنجا حمله کردند و تنی6
~~چند
# ~~[از نامبرداران] درجه شهادت یافتند و در آن میانه خواجه شمس الدین محمد
~~مشرف
# ~~را از ادوار آسمانی بساط زندگانی طی شد و منشور عمرش به توقیع «اذاجاء
~~اجلهم
# ~~فلایستاخرون ساعة ولا یستقدمون(2)2» موشح شد.7 PageV02P790
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0200.png)

### | شعر
# نه یکسان بگردد سیهر بلند %~% گهی شاد دارد، گهی مستمند
# چنین است تا بود گردان سپهر %~% که با نوش زهرست و با کینه مهر
# از صولات(1) و صدمات مترادف وحملات متعاقب نزدیک بود که ms599 تر کمانان1
# ~~گوی ظفر به چوگان نصرت به هو گاه مقصود رسانند تا به حدی که چند قطار
~~شتر
# ~~در آن طرف براندند و با خود فتحی تصور کرد. در این حال امیرزاده [اعظم]
# ~~جها نبخش1 جوانبخت آرایش تاج و تخت [امیرزاده] بایسنغر بهادر -3
~~خلدالله
# ~~تعالی ایام4 ملکه - چون از تفرق و تبدد(2) دست چپ آگاهی یافت، از پیش
~~قول به
# ~~سان شهسوار انجم پای عزم در رکاب عالمستانی آورد و به دست5 حزم عنان
# ~~جهانگشائی بگرفت.
### | [بیت]
# گر نبودی عزم او دولت نبودی پیش رو
### | ور نبودی حزم او ملگت6 نیودی استوار
# ~~مانند بحر از باد دمان گشته:
### | شعر
# # کشیده باد را در زین چو جمشید %~% فکنده تیغ را در کف چو خورشید
# # مرصع جوشنی چون بخر در بر %~% مکلل مففری چون چرخ بر سر
# ~~بانگ بر لشکریان و امرا7 زد که ای دلاوران روزگار و ای جنگ آوران
~~روزکار،
# ~~وقت نام و ننگ و هنگام فرهنگ و جنگ است. با جمعی بهادران که در مهالک و
# ~~اخطارجان ومال را به ذرهئی وزن ننهند و به تیغ آبدار و پیکان آتش
~~بارخاک دشمن8 PageV02P791
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0201.png)

# ~~به باد بردهند به اعتقاد صافی و اجتهاد وافی - متگلا علی الله
~~العزیز(1) - سمند براق
# ~~اندام را به اقتحام چون سمندر میانتغآتش و نهنگ در غمرات موج دریا
# ~~انداخت.
### | وبیت]
# برقی گرفته بر کف و ابری به پیش روی
### | ماهی نهاده بحر سر و چرخی به زیر ران
# ~~حمله آورد و حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - متعاقب
~~آن با
# ~~بهادران و مردان قول به مقدار پنج [شش] هزارسوار بر گستواندار و نهنگان
~~آتش
# ~~خوار همه1
### | [شعر]
# گردان نامدار و دلیران نامجوی
### | [بیت
# از صف لشکر فکنده جنبش اندر دشت و کوه
# وز تف ختجر فکنده جوشش اندر بحر و بر]
# ~~گرد از صفهآ اغبر به طارم اخضر افلاک رسانید و بر روی هوا از تکاثف2
~~غبار ابری
# ~~تیره پیکر بلکه ms600 زمینی3 دیگر پیدا آمد.
### | شعر
# # ز آواز اسبان و گرد سپاه   ستاره سنان بود وخورشید تیخ %~% بشد
# روشنائحی زخورشید و ماه %~% ز آهن زمین بود و از گرد میغ
# ~~وازجوانب واطراف افواج لشکرها درحرکت آمدند و شرر کارزار از حضیض خاک
~~به PageV02P792
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0202.png)

# ~~ذروةآ افلاک ترقی کرد و نایرهآ قتال وجدال التهاب و اشتعال پذیرفت.
### | شعر
# از نهیب لمعة تیغ تو جاسوس ظفر
### | مرگ را در چشمه تیغ تو پنهان یافته
# وز بخار خون خصما نت هوای مهر که
### | بیهز اج آنجم استعداد باران یافته
# چون [موج] بخار ذخار11) در جوش آمدند «ودفعة واحدة» چون برق
# ~~خاطف2 و ریح(2) عاصف(3) حمله آوردند.
### | شعر
# # دهاده خروش آمد از داروگیر %~% هوا دام کرکس شد از پر تیر
# # یکی تیر باران بکردند3 سخت %~% چو باد خزان برجهد بحر درخت
# # طرفه مرغی است تیرت ای خسرو %~% که به تر کستان4 برد5 هموار
# # نکند جز دل عدو طعمه %~% نگند جز حیات خصح شکار
# # زلف نصرت گرفته در چنگل %~% نحصامه فتع بسته بحر متقار
# # مرغ نی، ماهیی که هست او را %~% کف دریا زشاه دریا بار
# # بحاز مانده به سوی شست فلک %~% دهن بی زبانش ماهی وار
# # مساعیی دیدهای که صدمت شست %~% نوساند به کم او آزار
# # من ندانم که چیست، دانم آنک %~% می بر آرد زبر و بحر دمسار
# # لاجسرم یک زمان زهیبت او %~% مرغ و ماهی نمیکنند قرار
# بعد از تیرو کمان کار به تیغ و سنان افتاد از تف کارزار خود بر سروجوشن
# ~~در بر بتفسید و از نایره پیکار از حلق به جای نفس آتش جست.
### | شعر
# # زچشم سنان آتش آمد برون %~% زمین شد به کردار دریای خون PageV02P793
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0203.png)

# # 9 %~% ز بدةالتوارین
# از دشت نبرد چون دریای اخضر در تموج آمد و بر فراز و نشیب معر که
# ~~سیحون و جیحون پیدا شد و از آلاطاق سیل خون مانند دجله و فرات رسید و
~~نم1
# ~~و بخار از ثری و ms601 ثریا و ماهی و ماه بگذشت.
### | شعر
# بخار خون چنان بر شد سوی بالا که من گفتم
# هم اکنون اشهب گردون زرنگ خون شود اشقر(1)
# چمنان راندند جوی خخون که تا صد سال در بستان
# چو شاخ سرخ بید آید به گونه بحرگ سوسنبر2
# عقاب اجل در فضای معر که پرواز آغاز نهاد و شاهین بلا به مخلب قهر
# ~~ارواج جنگیان ربودن گرفت. پسران امیر یوسف وامرای تر کمان که به مردان
~~کارو
# ~~آلت و عدت بسیار اعتداد و استظهار3 داشتند ومرغ غرور وسودای فاسد در
~~بادخانهآ
# ~~دماغ ایشان آشیانه ساخته در موقف شجاعت آثار مردانگی اظهار می کردند
~~واز راه
# ~~تصلف جرأت و جسارت مینمود4 [ند] و پیش سنان خوتخوار سپر جلادت می-
# ~~داشت و با کمال مخافت5 شمشیر بسالت می کشید[ند].
### | شعر
# بدخواه تو زهیبت تو هست بسر زمین
### | محبوس گو نه گشته چو مشک6 و چو زعفرآن
# چون کثرت اعداد و وفور امداد لشکر منصور معاینه دیدند ومشاهده کرد وجه
# ~~تدبیر وصوب7 صواب برایشان مختفی و پوشیده شد و ترکتاز غم و اندیشه بر
# ~~ضمیرشان والی و مستولی گشت، رخسار امید تیره وچشم امل خیره ماند. تشویش
# ~~و تفرقه به شمل ملتیم8(2) و عقد منتظم ایشان راه یافت.

PageV02P794

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0204.png)

# # وی ل 824 بری %~% 795
### | شعر
# # سیل اگر سنگ را بگرداند %~% چون به دریا رسد فرو ماند
# تر کمانان در مقابلت و مقاومت پایداری نمودند وکر و فری هر چه تمامتر
# ~~کرد[ند]، اما1 سعادتشان مساعدت نکرد [و دولت یارشان نبود]2.
### | مصرا
# چو باشد هنر، بخت نبود، چه سود؟
# اسکندر روز دولت را چون لشکر بر گشته دید و شب نکبت3 را مانند طلایه
# ~~ادبار معاینه.
### | رشعر]
# # چو کوشش زاندازه اندر گذشت %~% چنان دان4 که کوشنده نومید گشت
# ~~تک و پوی بسیار کرد. اما عاقبت در میدان ندامت گوی عجز وضعف باختن گرفت
~~و
# ~~از سر نخوت و راه استبداد برخاست و با کمال ترس و بیم از ذروه ms602 جبازی به
# ~~حضیض فرار تمسک جست.5
# عاقبة الامر حق منصور وباطل مقهور آمد. رایت دولت وبخت واعلام احتشام
# ~~دشمنان منکوس و مکسور(1) گشت. بعد از هزیمت چندانکه کوشیدند، لشکر خود
# ~~را یاسامشی نتوانستند کرد، چه از اطراف و جوانب عساکر منصوره - نصر هم
~~الله
# ~~تعالی - روی بدیشان آورده بود به ضرورت عزیمت بر هزیمت جزم کردند و چون
# ~~سایه از شعا ع آفتاب و تذرو از چنگل عقاب گریزان شدند.
### | [بیت]
# # نه جای قرار و نه روی ستیز %~% نهادند ناکام6 رخ در گریز PageV02P795
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0205.png)

# # 797 %~% ز بدةاثتواریخ
# ~~الله الحمد والمنه که آفتاب دولت [شاهی] شاهرخی که همیشه تابنده باد،
~~براوج ممثل
# ~~سلطنت مستعلی(1) شد و از مهب اقبال نسیم فتح وفیروزی وزید و گلبن ظفر
~~ازچمن
# ~~نصرت1 بدمید و خسروفیروز جنگ - خلدالله [تعا لی] ملگه و سلطانه و
~~ابدعلی العالمین
# ~~وأفته واحسا نه (2) - به توفیق ربانی و تایید آسمانی دمار از اهل بغی و
~~عصیان و
# ~~ضلالت و عدوان بر آورد و در مقام فتح و فیروزی مظفر و منصورگشت و این
~~قضیه
# ~~به مقام الشکرد اتفاق افتاد.(3)
# روز دیگر از آنجا کوچ فرموده در راه نظر مبارک بر اسیران ترکمان افکند
# ~~که ایشان را با زن و فرزند لشکریان به خواری و زاری می بردند. رحم
~~فرموده بر
# ~~مصداق:
### | [بیت]
# احسن الی الناس یستعبد قلوبهم %~% فطایما استعبد2 الانسان احسان(4)
# ~~حکم همایون به نفاذ انجامید که اساری(5) تر کمان3 را بگذارند. بر موجب
~~فرموده PageV02P796
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0206.png)

# ~~اسران ابشان که از حد و عد افزون بودند، زن و مرد آو] خرد وکلان همه را
# ~~بگذاشتند وحضرت سلطنت شعاری از آنجا به راهخوی متوجه تبر پز گشته
~~درمنتصف
# ~~شعبان به دارالملک تبریز رسید و مردم تبریز به غایت متوهم بودند. حکم1
~~همایون
# ~~به نفاذ انجامید که از لشکریان هیچکس مزاحم رعایا نشود و بر کسی زور و
~~زیادتی
# ~~نکند تا مردم ایمن شدند و حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه
~~وسلطانه ms603 -
# ~~دو سه روز زیادت2 در تبریز مقام نفرمود، عزیمت مراجعت3 مصمم فرموده
~~متوجه
# ~~سلطانیه گشت. در اوایل رمضان به سلطانیه رسید وبه هیچ موضع توقفی نمی
~~فرمود.
# ~~چون به حدود قزوین رسیدند لشکرهای فارس و عراق عجم را اجازت فرموده
# ~~امیرزاده اعظم اعدل خسرو جوانبخت امیرزاده سلطان ابراهیم سلطان بهادر
~~را4 به
# ~~راه در گزین متوجه فارس گشته و امیر و امیرزادهاعظم امیرزاده رستم بن
~~امیر [زاده]
# ~~عمر شیخ بهادر متوجه اصفهان گشت و رایات همایون به ولایت ری5 در آمد و
~~به
# ~~جهت گرمی هوا لشکریان6 شبگیرها [ی بسیار] کرده به تعجیل از آن مواضع
~~بگذشتند
# ~~و امیرالیاس خواجه بهادر7 با لشکرهائی که تعلق بدو داشت و چند قشون
~~دیگر که به
# ~~جهت مدد او تعیین فرموده بود، در آن بلاد بگذاشت و در اواخر رمضان به
~~حدود
# ~~خراسانات8 رسیده امیراعظم اعدل امیرشاه ملک بهادربا لشکرهای خوارزم به
~~جانب
# ~~استر آباد رفت و رایات همایون به خراسان در آمد و از اتفاقات به وقت
~~توجه بدان
# ~~طرف غرهآ شوال سنهآ ثلات وعشرین وثمانمایه9 به موضع خداشاه (1)
~~درگویان15(2)
# ~~به مزار شیخ الشیوخ قطب الاولیاء شیخ11 سعد الحق والملة والدین
~~الحموی(3) اتفاق PageV02P797
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0207.png)

# # 498 %~% زبدة التواریخ
# ~~نزول افتاد و در وقت مراجعت نیز غره شوال سنه اربع و عشرین1 به همان
~~مثزل
# ~~مبارک فرود آمدند و از آنجا گذشته عرصهآ نیشابور را مخیم اقبال ساخت و
~~از آنجا به
# ~~مشهد مقدس رضوی2 - علی ساکنها التحیة والسلام- توجه نموده زیارت سلطان
# ~~خراسان دریافت و از آنجا متوجهآ وطن مالوف و مقام مطلوب گشته درنوزدهم
~~شوال
# ~~مذکوربه دار السلطنه هرات - صانها الله عن الافات - سرای پرده همایون
~~باز کشیدند.
# رسیدن موکب میمون و مواکب همایون با حصول مرادات ووصول سعادت
# ~~به مستقر قوایم رفعت و مقر دعایم سلطنت مبارک و میمون و خجسته و همایون
~~باد،
# ~~اکابر و اشراف که در اطراف و اکناف ممالک محروسه بودند، متوجه درگاه
~~عالم
# ~~گشته شرایط تهنیت ms604 قدوم مبارک به جاری آوردند [والسلام]
# ذکر قضایایی که بعد از رسیدن رایات همایون به [دارالسلطنه]
# هرات به وقوع پیوست
# چون رایات همایون به دار السلطنه هرات نزول فرمود، حکام و صنادید روز گار
# ~~به رسم تهنیت عازم بساط بوس حضرت سلطتت شعاری گشتند [و هر یک فراخور
# ~~حسن عبودیت به نواخت و اکرام مخصوص و منصوص گشته] در وقتی که حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - هنوز عزیمت [یورش]
~~آذربایجان
# ~~نفرموده بود، بنابر التماس حضرت خاقانی مولانا امیر خواجه را که ملازم
~~امیراعظم
# ~~اعدل امیر حسن صوفیی بهادر بود، به رسم ایلچی به بلاد هند فرستاده
~~بود.4
# در این ایام که بندگی حضرت از آن سفر مراجعت نمود، مولانای [مذکور]
# ~~مرحوم5 از بلاد هند به خراسان معاودت نموده جمعی کثیر ازاکابر هند به
~~رسم
# ~~ایلچی [مصاحب و] ملازم او بودند وخضرخان او را رعایت نموده مال فرستاده
# ~~بود و کسان خود همراه کرده،6 از جمله عجایب آن دیار کرگی(1) همراه
~~آورده بودند
# ~~که تا بنیاد دنیاست هیچ کس دراین بلاد مثل آن جانوری ندیده است، حیوان7
~~غریب PageV02P798
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0208.png)

# ~~شکلی عجیب به بزرگی مقدار گاوی بزرگ باشد و به شکل نیز شبیه گاوست،
~~سمها
# ~~شکافته، اما یک شاخ بیش ندارد بر میان پیشانی و هیچ آلت جارحه1) بر
~~پوست او
# ~~کار نمی کند و در بلاد هند از پوست او سپر میسازند و در این1 بلاد نیز
~~احیانا به
# ~~دست می آید. اگر چه به جثه برابر گاو بزرگ بیش نیست، اما می گویند که
~~با فیل
# ~~جنگ می کند و وقت هست که غالب می آید. فی الجمله آن جانور را به صفتهای
# ~~غریب از گردونه2 [های بزرگ] وغیره از دهلی به دار السلطنهآ هرات
~~رسانیدند و حالا
# ~~هست و از آتچه بوده بزرگتر نیز شده است.23)
# دیگر محمد طیب که او را از قراباغ اران به اسم ایلچی پیش امیر شیخی که
# ~~در آن ایام ms605 حاکم مصر وشام بود، فرستاده بودند و چون محمد طیب بدان بلاد
~~رسیده
# ~~امیر شیخی وفات یافته بود و بعد ازاومظفر و4 تاتار در آن دیار5 صاحب
~~اختیار شده
# ~~ایلچی بند گی حضرت را رعایت نموده وتگاه داشت تمام فرموده بودند6 و
~~مکتوباتی
# ~~را که برده بودند، جواب نوشته7 و اظهار اذعان8 و انقیاد نموده و بر
~~سبیل عرضه
# ~~داشت نوشته9 که اگر بندگی حضرت عنان مبارک بدین صوب معطوف فرماید، آنچه
# ~~وظیفه یک جهتی و دولتخواهی باشد، به جای آورده شود. محمد طیب در اواخر
# ~~شوال سنهأربع وعشرین وثمانمایه به دار السلطنه هرات رسیده مکاتیب
~~مذکوربه عرض
# ~~رسانید. دیگرسلطان قوشچی که او را نیز15 از قراباغ اران پیش محمدخان
~~فرستاده
# ~~بودند. چون بدانجا رسیده بود، اورا رعایت وعزت داشت نموده با بندگی
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه [و سلطانه] - طریقهآ هواخواهی و یسک
~~جهتی
# ~~اظهار کرده اورا شاکر11 و خوشدل روانه گردانیده بود. در ذی القعده سال
~~مذکوربه
# ~~دارالسلطنهٔ‌ هرات - [اصینت عن الافات والبلیات] - رسیده اخبار ایشان12
~~به [عز] PageV02P799
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0209.png)

# ~~00
# ~~عرض - [همایون خلدملکه] - رسانید.
# ذکر آنچه در این سال مذکور اعنی سنهآ اربع و عشرین و تمانمایه
# در بلاد ماوراءالنهر واقعه بود و حادته گشته.1
# حضرت سلطانزاده الغ بیک گورگان - خلدالله تعالی ملکه - در افتتاح این
# ~~سال به عزیمت جانور پرانیدن به جانب بخارا حرکت فرمود و در هفتم محرم
~~سنه
# ~~اربع و عشرین و ثمانمایه به ارک بخارا فرود آمد و چند روزدر آن صحاری
~~به جانور
# ~~پرانیدن و شکار مشغول بود.
# در این اثنا ایلچی تبت رسید او را به موضعی نیک2 فرود آوردند و بعد از
~~چند
# ~~روز ایشان ر! رعایت بسیار نموده3 اجازت مراجعت فرمود.4
# و در اوایل ربیع الاول ایلچیان ختای که از دارالملک شیراز - صانها الله
~~عن
# ~~الزلل والافات(1)_5 معاودت نموده بودند و از خراسان و غیره به سمرقند
~~رسیدند و
# ~~ایلچیانی که از این طرف همراه ایشان شده ms606 بودند، رسیدند وهم در آن ایام
~~اجازت
# ~~یافته به جانب ختای رفتند.
# ~~ذکر ولایت [با سعادت] امیرزاده عبدالرحمن - طول الله بقاوه فی الاقبال1
~~-
# در بیستم ربیع الاول سنهآ اربع وعشرین و ثمانمایه بشارت رسانیدند که مواد
# ~~دولت جاوید امتداد یافت و از مواهب وهاب بیضنت:
### | شعر
# طلوع کرد به تا یید حق زبرج جلال
### | سمان نهم اختری مبارک فال
# بر آمد از افق ملک آفتابی کو
### | همیشه ایمن خواهد بداز کسوف وزوال!

PageV02P800

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0210.png)

# ~~اعنی اتفاق ولادت با سعادت امیرزاده عبدالرحمن - طول الله بقاوه فی
~~العزو الاقبال-(1)
### | شعر
# ماهی از برج شرفزاده خورشید کهال
### | زاده الله جلالا به جهان داد جملال
# گلبن انبتسه الله نباتا حسنا(2)
### | بود مانند سپهر از چمن جاه و جلال
# ~~سبب استدامت اسباب سلطنت و جهانیانی و استزادت امداد عظمت و کامر انی
~~شد.
# ~~خاص وعام، خرد و بزرگ، دور و نزدیک، ترک و تازیک را به وصول آن نعمت
# ~~کبری و موهبت عظمی فرح و سرور روی نمود. هر یک به قدر مرتبه خود به رسم
# ~~خدمت و نثار اقامت تمودند. حضرت سلطانی را از امکان1 قرة العین روشنائی
~~دیده
# ~~امید افزود و مادهآ استظهار از ظهور آن در درج سلطنت روی در ازدیاد
~~آورد. نهال
# ~~دولت را از جویبار توفیق سرسبز دید و چمن مراد از باران اقبال شاداب
~~یافت.
### | شعر
# به قرزانه فرز ند شد سر بلند %~% که فرخ بود گوهر ارجمند
# ~~در سادس عشر جمادی الاول سنه اربع و عشرین و ثمانمایه از طرف مغولستان
# ~~شخصی آمد و تقریر کرد که محمد اغلان بر مخالفان خود غلبه کرد و پادشاهی
# ~~مغولستان تعلق بدو گرفت ودرتاسع2 ماه مذکور ابو اللیث ازاند کان رسید و
~~ساچق(3) PageV02P801
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0211.png)

# ~~و دوقوزها11) پیشکش1 کرد و درسادس عشرین جمادی الاول2 آغدی3 نو کر پیر
~~محمد4
# ~~اغلان مصاحب نوکر صدر اسلام پیش بندگی حضرت رسیدند و عرضه داشتها
# ~~نموده به تربیت و نوازش مخصوص گشته اجازت معاودت یافته. ms607 در تاسع عشرین
# ~~جمادی الاخر ارسلان خواجه ترخان از سوران(2) آمد و در دوازدهم رجب
~~المرجب
# ~~ابواللیث و علی مکریت و جماعتی دیگر که از آن طرف آمده بودند، خلعت و
# ~~نو ازش یافته مراجعت نمودند و در بیستو یکم رجب جهانشاه پسر امیر
~~قمرالدین
# ~~شرف بساط بوس دریافته از آمدن خدای بردی5 اعلام کرد، او را رعایت نموده
~~به
# ~~مقامی نیکو فرود آوردند. در سابع عشر شوال نو کر ابواللیث آمد و خبر
~~جنگ با
# ~~جمعی مخالفان وگرفتار شدن مراحق و هزیمت فوجی6 دیگر آورد. در بیست و
~~پنجم
# ~~شوال نوکر محمد سدیر از سولقان7 آمد و خبر آورد که پسر فولاد تیمور با
~~صد
# ~~نفری8 دیگر از جتا گریخته بودند و گرفتار شدهاند و در غره ذی القعده9
~~نو کران
# ~~ابو اللیث و صدیق از کاشغر رسیدند و اخبار کردند به گرفتار شدن بقایای
~~مخالفان و
# ~~بیرون رفتن سیدی.
# و حضرت سلطانی - خلدالله تعالی ملکه [و سلطانه]-15 در اواخر ذی القعده
# ~~الحرام سنهاربع وعشرین11 عزیمت قشلامیشی فرموده به جانب بخاراروان شد
~~ودر PageV02P802
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0212.png)

# ~~آن زمستان در آنجا1 گذرانید و بعد ازآنکه بهار شد در سنهآ خمس و عشرین
~~و
# ~~ثمانمایه عزیمت خراسانات فرمود - و الله اعلم بالصواب -.
# ~~درهارا.2.ت: خراسان.

PageV02P803

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0213.png)
~~PageV02P804
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0214.png)

# ذکر حالاتی که در شهور سنه خمس و عشرین و ثمانمایه(1) به وقوع پیوست.
# حکایت لشکر کشیدن امیرزاده ابر اهیم سلطان بهادر1 به
# [ولایت] خوزستان [و مسخر گردانیدن]2
# چون شاه و شاهزاده اعظم اعدل جوانبخت زیبنده تاج و سزاوار تخت
# ~~امیرزاده ابراهیم سلطان بهادر- خلدالله تعالی ملکه - از یورش عراق و
~~آذربایجان به
# ~~دارالسلطنه شیر از معاودت نمود، اکابر و اشراف از اطسراق و اکناق رسم
~~تهنیت
# ~~قدوم همایون به جای آوردند و حضرت مخدوم ومخدومزادهآ عالم وعالمیان
~~احتیاط3
# ~~حدود ممالک فرموده حکام4 خوزستان بدانچه متوقع بود، طریقهآ خدمت در
~~غیبت
# ~~رعایت ننموده بودند. حضرت شهزاده به مکافات آن لشکری تمام ترتیب ساخته
~~از
# ~~مستقر ms608 سریر سلطنت به صوب خوزستان:
### | شعر
# به عزمی که گردش صبا بر نیایحد5 %~% به جیشی که روی زمین بر نتابد
# ~~حرکت فرمود و چون عنان عزیمت بدان دیار معطوف گردانید، عساکر دریا موج
# ~~انجم فرج به ولایت خوزستان در آمده حویزه و دزفول را به اندک زمانی
~~مسخر
# ~~گردانیدند. بقایای ایشان پناه به قلعه شوشتر6 بردند و حضرت [مخدوم و]
~~مخدوم
# ~~زاده عالمیان به تسخیر ایشان مشغول گشته شوشتر2 را محاصره کرد و حکام و
~~اکابر
# ~~خوزستان به ممانعت و مدافعت روزگار می گذرانیدند، ایلچیی مقرر کرده
~~عرضه PageV02P805
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0215.png)

# ~~داشتی [به دار السلطنه] به حضرتاعلای خاقانی1 سلطنت شعاری - خلدالله
~~تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - که ملاذ و ملجاء صنادید روی زمیسن است، نبشته ایلچی
~~ایشان به
# ~~دارالسلطنه هرات2 در ذی الحجه سنه اربع و عشرین3 پیش بندگی حضرت رسید.
# ~~مضمون مکتوب ایشان آنکه به تضرع و ابتهال استعانت و استغاثت4 نموده که
~~ما
# ~~بنده خدمتکاریم و هر گز به خلاف بندگان آن حضرت از ما حرکتی صادر نشده
~~و
# ~~نخواهد شد که خلاف رای آن جناب باشد ودرخواست نموده که سفارشی به نسبت
# ~~مخدوم و مخدوم زاده جهان و جهانیان ابراهیم سلطان پهادر - خلدالله
~~تعالی5 ملکه -
# ~~نمایند که ترک محاصره و استیصال آن جماعت گیرد،6 به هر حکم که بارگاه
~~حضرت
# ~~سلطنت - [شعاری خلدالله تعالی ملکه وسلطانه] - صادرشود،7 از آن تجاوز
~~نکنیم؛
# ~~مال بدهیم و به لشکر حاضر شویم وطریقه هواخواهی و وظیفهآ یک جهتی به
~~جای
# ~~آوریم.
# حضرت سلطنت شعاری ملتمس ایشان به ایجاب8 مقرون گردانیده مکتوبی به
# ~~فرزند ارجمند سعادتمند ابراهیم سلطان بهادر نبشت که چون اصحاب خوزستان
# ~~وظیفه خدمتکاری به جای آورند و بر طریقه اذعان و انقیاد معاش کنند، ترک
~~نزاع و
# ~~مخالفت گیرد و آن ممالک به شرایط مذکور بدیشان باز گذارد و امیرزاده
~~اعظم به
# ~~موجب فرمان حضرت اعلا خلافت پناهی [سلطنت شعاری] ترک محاصره ایشان
~~گرفته
# ~~به دار الملک9 شیر ازمراجعت فرمود15 وایشان ms609 به شروطی که کرده بودند،
~~وفا ننمودند
# ~~و در این هشتصدوبیست و پنج حضرت امیر و امیرزاده اعظم بار دیگر11
~~لشکرهای
# ~~فارس زیادت از سال گذشته ساخته گردانیده:
### | وشعر]
# مه جنعی را دست شسته به خون
# ~~ذیل شجاعت ومردانگی را تشمرنموده روی به خوزستان آوردند و کوشش مخالفان
~~PageV02P806
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0216.png)

# ~~با بندگان حضرت که همیشه ازحد تیغ ایشان خنجرفتح و ظفرموردست، نافع و
~~مفید
# ~~نیامد وقلعهآ سلاسل وحصار آهنین پیش سنان کوه گذار وخنجر آبدار
~~لشکرمنصور
# ~~دافع وحایل نگشت،1 قهرا وقسرا آن ممالک را به تمام وکمال مسخر و مضبوط
# ~~گردانید ورسوم بدعت وقواعد فساد مدروس و منهدم ساخت و اساس دین و دولت
# ~~رسوخ و استواری پذیرفت و ارکان ملک و ملت تشیید به سزا و تاکید به
~~واجبی
# ~~یافت، اعواد منابر بهدعای دولت قاهره طراواتی پذیرفت و ار کان ملک و
~~ملت و
# ~~صفحهآ دینار و درم بهنام و القاب همایون آرایشی2 نو گرفت:
### | رشعر]
# خطبهها را زبان به ذکر توتر %~% تا ممر سخن زبان بصاشد
# سگهها را دهان به نام تو باز %~% تاز زر در جهان نشان باشد
# ~~تباشیر صبح انصاف به اطراف ممالک و اقطار رسید و شعاع آفتاب معدلت
~~برکافهآ
# ~~رعایا و زیر دستان تافت و خبر این فتح فرخنده و بشارت بزرگ در عرصه
~~گیتی
# ~~منتشر شد و صیت3 آن به قاصی و دانی4 بلاد و دیار رسید.
# ذکر آمدن شاهان بدخشان به در گاه عالم پناه ما5
# شاهان بدخشان شاه سلطان محمود و شاه ارغونشاه از سر حسن اخلاص و
# ~~صفای عقیده6 روی طاعت به قبلهآ بارگاه آسمان رفعت آورده متوجهآ دار
~~السلطنهآ هرات
# ~~- صانهاالله تعالی عن الافات والبلیات - گشته روز سهشنبه ثالث صفر ختم
~~بالخیر
# ~~والظفر7 سنهآ خمس وعشرین وثمانمایه8 وظایف مثول بارگاه جهان پناه موظف
~~داشته
# ~~به سعادت بساط بوس و کرامت تشریف و نواخت مشرف شدند، بنده وارسوی
~~بارگاه
# ~~سدره طاق گردون روان سجده عبودیت آوردند. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله ms610
# ~~[تعالی] ملکه وسلطانه -9 ایشان را اعزاز واکرام نموده برحسب استحقاق
~~ومرتبت PageV02P807
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0217.png)

# ~~ایشان عطاهای جزیل فرمود وخلعتهای فاخر بخشید ودرصف ملوک وامراجای
~~فرمود،
# ~~به مزید قربت1 ومکانت و الطاف بینهایت از ملوک آفاق امتیاز پذیرفتند از
~~ابرنوال
# ~~و بحر افضال پادشاهانه به وافرتر نصیبی بهره مندگشت، مدت اقامت در دار
~~السلطنه
# ~~قاعده ملازمت به جای آوردند. روز به روز صفای رای و حسن اعتقاد
~~شاهتشاهی در
# ~~وفور نیکو خدمتی ایشان بیفزود، از شجرهآ اخلاص ثمرهآ اختصاص هر چه
~~مهناتر
# ~~مشاهده کردند و منزلت معمور و درجت منظور ایشان در قبول و اقبال
~~افراشتهتر و
# ~~آثار لطف و عنایت و انوار آفتاب عاطفت بر چهره آمال و صفحه احوال ایشان
# ~~روشنتر شد. بعد از چند روز مهمات ایشان بر وفق فرمان - اعلاه اللهتعالی
~~-
# ~~ساخته2 و پرداخته اجازت مراجعت داد، مجاری امور بر اطراد مراد یافته
~~«مقضی
# ~~الاوطارومرضی الاثار(1)» به ولایت خود معاودت نمودند. [والسلام]
# ~~ذکر حرکت رایات همابون به شکاروجانور پر انیدن به جانبزاوه ومحولات
# و مخدومزاده عانمیان بایسنغر بهادر به جانب طوس و مشهد3
# در این سال حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - بعد
# ~~از آنکه از سفر آذربایجان مر اجعت نموده بود، زمستان هم در دار السلطنه
~~هرات
# ~~گذرانید و به قشلاق نرفت و چون فصل زمستان به آخر رسید و جرم خورشید از
# ~~خانه زحل به بیت مشتری تحویل کرد:
### | شعر
# رفت با طالع فرخنده زکاخ کیوان
### | گوشه چتر برافراخت زماهی بر4 ماه
# ~~عزیمت شکار فرموده از با غزاغان کوچ کرد و به باغ مختار فرود آمد. در
~~اواخر
# ~~صفر سنه خمس و عشرین و ثمانمایه و از آنجا به طرف زاوه و محولات حرکت
~~PageV02P808
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0218.png)

# ~~فرمود و حضرتشاه و شاهزاده اعظم - مکمل معالی الامور و جلایل الشیم در
# ~~صدف السلطنة والکمال دری سماء الابهة والافضال - والی تخت اوامر و
~~نواهی
# ~~زیبندهآ سعادت و اقبال نامتناهی نیروی بازوی معدلت [و نور دیدهآ مکرمت] ms611
### | شعر
# ستاره لشکر خورشید تاج گردون گاه
### | سیهر بخت قضا بنده فلک درحاه
# ~~معزالحق [والملة] والدین بایسنغر [خان]- خلدالله [تعالی] ملکه وسلطانه
~~- از
# ~~دار السلطنه هرات - [حفت بالسعادات] - به موسمی که نسیم سحری اسرار
~~زمین
# ~~آشکارا می کرد و صبا به دم مسیح آسا مرده زنده می گردانید، به جانب طوس
~~و
# ~~مشهد و راد کانروان گشته به اسم شکار کردن و جانور پرانیدن و
~~یوزدوانیدن ،1 ابر
# ~~بهاری رخ آتش رنگ لاله به آب لطافت میشست و از خاک تیره گنج شایگان
~~پدید
# ~~می آورد. مشاطهآ صباگاهی زلف بنفشه را تاب میداد و گلغونه2آ ارغوان بر
~~چهرهآ نو
# ~~عروس اغصان می کرد و نرگس مخمور مستانه:
### | شعر
# تا کاسه پحادشاه عادل گیرد %~% بر فرق ز زر ناب ساغر میداشت
# ~~حضرت شهزاده3 چون باد، پای در مرکب بادپای آورده عنان به سمند آب سیر
# ~~آتش گهر داده
### | شعر]
# به دستش بر یگی مرغ زره پوش %~% زسنبل برگل از دم تا بنا گوش
# چو بر قرطس4 شامی خط عبری %~% ویا چون بر حواصل طوق قمری5
# بدان ما نست نقشش بر پر و بال %~% که مهتاب اوفتد برگل زغر بال6
# و از آن طرف حضرت سلطنت شعاری - خلداله تعالی ملکه و سلطانسه -2
~~PageV02P809
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0219.png)

# ~~براری وصحاریزاوه وخواف(1) را از شکاری خالی گردانید باز زره پوش مانند
~~تیر
# ~~از شست جهانگیر [ی] میپرید و در پرواز باگردون همراز میگشت و از جلاچل
# ~~صدا در کوه و صحرا می افکند و به زخم شهپر مرغ تیز پر از بالای گردون
~~به زیر
# ~~میانداخت ومخلب قهر اوکه حربهآ اجل وخنجر قضا وقدر [بود]، در دل و سینه
# ~~شکاری بسان مغز در پسته و گل در غنچه مینشست و منقار الماس فعلش که
~~نشتر1 او
# ~~داج صید بود، تن مرغان چون خانه زنبور وچشم پرویزن می کرد ویوز از کمین
~~گاه
# ~~برق وار می جست و در نشیب و فراز به سان شیر حمله می آورد ms612 و آهوان
~~مشکین
# ~~ناف کافوری شکم از چپ و راست میانداخت و به زخم3 آب پیکان پیکر آتش
# ~~می افروخت و به داسهای زرین که در پنجه سیمین نهان داشت، سرشکاری4
~~میدرود
# ~~ودستها به خون خضاب می کرد و روی خاک به جامهآ عنابی می پوشانید و
~~کیمخت
# ~~زمین به آب شنگرف و ناردان میشست.
# چون چند روز متعاقب به صید و شکار و عیش و عشرت گذرانیدند، عزیمت
# ~~معاودت به دارالسلطنه فرموده از باخزر در نهم ربیع الاول6 سنه خمس و
~~عشرین
# ~~و ثمانمایه به دارالامان هرات - [صانها الله تعالی عن الافات] - نزول
~~فرمود و درروز
# ~~مقدم رایات7 همایون امیر وامیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین - الغ بیک
~~گور کان
# ~~خلدالله تعالی ملکه وسلطنته -8 رسیده بود - (والله اعلم] -
# ~~ذکر توجه امیرزاده اعظم- مغیث الحق والدین-الغ بیک گر رکان به خراسان9
# درسال15 مقدم ذکر آن گذشت که امیروامیرزادهاعظم اعدل اول عقد شهریاری
~~PageV02P810
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0220.png)

# ~~و واسطهآ عقد جهانداری سلطان فیروز بخت زیبندهآ تاج و تخت در دریای
~~خسروی
# ~~مهر سپهر سروری - مغیث الحق والدنیا والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله
~~[تعالی]
# ~~ملکه - قشلاق در بخارا فرمود.1 بعد از آنکه فصل زمستان به آخر رسید و
~~نسیم هوا
# ~~اعتدال پذیرفت وکوه و دشت از سبزه و لاله فرش دیبا بگسترد،
### | مثنویه]
# بسان پر طوطی کوه و صحرا %~% همه یکسره پحر از مرجان و مینا
# به هر گنجی ریاحین بردهیده %~% بساط سبزه در صحرا کشیده
# ~~به جهت تهنیت قدوم بندگی حضرت اعلا-خلدالله تعالی ملکه و سلطانه- که از
~~سفر
# ~~آذربایجان2 وعراق معاودت نموده بود، متوجه خراسانات3 گشته درهشتم ربیع
~~الاول4
# ~~سنه خمس و عشرین و ثمانمایه5 با بزرگان سمرقند و اکابر ماوراء النهر
~~شیخ الاسلام
# ~~خواجه عصام الدین وخواجه نظام الدین وخواجه ابوالفضل وخواجه ابو اللیث
~~با
# ~~سایر ائمه ماوراءالنهر به دار السلطنهآ هرات نزول فرمودند. روز دیگر
~~رایات همایون
# ~~حضرت اعلا - خلدالله ملکه و سلطانه - برسید وبه موضع با غزاغان فرود
~~آمد. بعد
# ~~از ms613 آن رایات همایون امیر و امیرزاده7 جوانبخت بایسنغر بهادرخلد الله
~~[تعالی] ملکه
# ~~نیز برسید و به دیدار یکدیگر مسرت افزوده طویها کردند. حضرت شهزاده به
# ~~شکر انه آنکه رایات اعلا - اعلاه الله تعالی_ از چنان یورش بزرگ به
~~سلامت و
# ~~سعادت به مقر عزخود رسید، طویی بزرگ ترتیب نموده امرای سپاه و اعیان
~~درگاه
# ~~عالم پناه را به تربیت و نواخت و مرحمت و احسان مخصوص گردانیده هر یک
~~را به
# ~~حسبجاهوراه به رافت وعاطفت ملحوظ و محظوظ گردانیده و قریب دوماه به
~~ملازمت
# ~~و خدمت حضرت اعلاگذرانید. بعد از آن اجازه8 خواسته در دوم جمادی الاخر
~~سنة
# ~~المذکور به جانب ماوراءالنهر معاودت نمود. عنان به مرکب باد سیر آتش
~~گهر داده
# ~~مسرع صبا و نکبا از تک آن باد سیر آب حرکت واله و خجل میشد و کوه وصحرا
# ~~از برق نعل و رعد صهیلش پر از شرر و صدا می گشت.9 PageV02P811
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0221.png)

### | شعر
# چون فلک عالم نورد وچون قمر منزل گذار
### | چون ثوابت رهنمای و چون عطارد کاردان
# چون بپوشیدی زمین آز زخم نعل آو زره
### | بر فکندی آسمان ازگرد او بر گستوان2
# ~~چنانکه به مدت یک هفته ازدار السلطنهآ هرات - صانها الله عن الزلل -3
~~به [محروسهٔ‌
# ~~سمرقند رسید - [والله اعلم بالصواب] -
# ~~ذکر ولادت با سعادت امیرزاده ابو القاسم(1) بن مخدومزاده جهان بایسنغر
# بهادر -خلد الله نعالی ملکه و سلطانه -4
# در مبار کترین وقتی و نیکوترین ساعتی هفدهم رجب المرجب سنه خمس و
# ~~عشرین و ثمانمایه امیرزاده ابوالقاسم5 بن مخدوم و مخدومزاده جهان و
~~جهانیان6
# ~~سایهآ رحمت یزدان [امیرزاده] بایسنغر بهادرخان - خلدالله تعالی ملکه و
~~سلطانه -
# ~~از عالم غیب به حیز ظهور آمد. انوارمولد میمونش ساحت عالم را روشن
~~گردانید.
# ~~چشم جهانیان به نور جمال و آفتاب طلعت آن خلف صدق منور و روشن گشت و
# ~~صحن گیتی به ولادت او چون روضهآ جنان خرم [و تازه] شد.
# # در درج کرم در ثمین بود فهان ms614 %~% المنة لله که کنون گشت عیان
# روضه امانی را خضرتی و نهال کامرانی را نصرتی ظاهر گشت و قالبگیتی
~~PageV02P812
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0222.png)

# ~~را روحی و ابنای زمان را فتوحی پیدا آمد.1
### | شعر
# طلوع کرد به تایید حق زبرج جلال
### | ر آسمان نهم اختری مبارد فال
# بر آمد از افق بخت آفتا بی کو
### | همیشه ایمن خواهد بد از کسوف زوال
# کواکب وانجم مژدهآ «یستبشرون بنعمة من الله و فضل (1)» به همدیگرمی دادند
~~و
# ~~با اهل زمین می گفت که این آن2 طالع است که کیوان به قران آن مسعود شود
~~و
# ~~مشتری استعادت3 سعادت از آن ساعد کند، مریخ به اتصال صاحب طالعی
~~سعداکبر
# ~~گردد، راصد(2) افلاک به اصطرلاب آفتاب ارتفاع درجه ولادت میمون گرفته،
~~زهره
# ~~نوای خنیاگری برهوای آن ساز داد و عطارد به دوات سیمین ماه و کلک زرین
~~شهاب
# ~~رتبت آن طالع مولود را جدول صبح و شفق بر ورق افلاک کشید و بروج
~~دوازده-
# ~~گانه را4 بر زحل ماه5 بر زایچهآ طالع مبارک مصورگردانید و تقویم آن
~~تنجیم را به
# ~~ثوابت و سیارات مذهب داشت و مراحل و منازل را ضبط کرده گفت:
### | شعر
# ز برج سلطنت آن آفتان طابع شد
### | که تشت روشن از او دیده سعادت بخت6
# ~~(الحمد الله الذی صدقنا وعده 44(3)» به فضل آفریدگار جل شانه وثوق و
~~اعتضاد حاصل PageV02P813
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0223.png)

# # 812 %~% زبدةالتواریخ
# ~~است که آن قرةالعین سلطنت و قوة القلب خلافت را صلاحیت ولایتداری عهد1
# ~~سلاطین کامکار و خواقین رفیع مقدار کرامت گردد، آری:
### | شعر
# امید هست که در سایه عنایت شاه
### | به کام و ناز بسی برخورد زتاج و زتخت
# ~~نهال اقبالش در حیاض تربیت و ریاض شفقت و حفاوت2 آن حضرت کیوان رفعت
# ~~برومند و شاداب آید و شمشاد قامت امانی وآمالش در ظلال مرحمت و عاطفت
# ~~خدایگانی به اوج اسعاف و نهایت انجاح رسد و ادوار فلکی [پیوسته] چون
~~سایه
# ~~پیرو آفتاب دولتش گردد، اهل زمین سر مفاخرت بر ms615 آسمان رسانیدند و ابنای
~~زمان
# ~~غریو کوس بشارت از طاق کیوان بگذرانیدند [سپهرمینا سلب(1) برای نثار
~~فرقش
# ~~طباق زر کوفته پر جواهر زواهر گردانید و زمین خارا بیت به رسم آذین فرش
~~و کمر
# ~~کوه به لعل و زمرد مرصع ساخت]. حضرت شهزاده طوی به عظمت فرموده
# ~~اسباب عیش وعشرت مهیا ساخته چند روز خواص و عوام، شیخ وشاب قدم بر
# ~~بساط نشاط نهادند و به استماع اغانی از لحن غوانی نصیبی وافر وحظی کامل
# ~~یافت. مجموع شاهزادگان3 و امرا و اکابر و اعیان، وضیع و شریف هر یک علی
# ~~قدر منازلهم به خلع4 فاخر و انواع تربیت ملحوظ و محظوظ گشتند.
~~باریتعالی از
# ~~این شاخ برومند5 که ثمرهآ دوحه سلطنت6 و جهانداری است برخورداری کرامت
# ~~کناد و آن شجرهآ طیبه تا قیام قیامت مثمر و برومند باد و طناب اقبال و
~~قواعد دولتش
# ~~مثنی(2) ومستحکم، بحق الحق واهله.7 PageV02P814
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0224.png)

# ~~باقی و نتمه قضایائی که دراین سال هشتصدو بیست وپنج بد وقوع پیوست1
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در عاشر شعبان
# ~~سنةالمذ کور امیر اعظم امیریوسف خواجه راوامیر سیدی رابا مقدار سههزار2
~~سوار
# ~~به جانب عراق عجم پیش امیرالیاس خواجه بهادر3 فرستاد که مددکار4 او
~~باشند و
# ~~در بیست و نهم شعبان مذکور نوکران امیر خلیل الله شروانی و امیر سید
~~احمدشکی
# ~~رسیدند و عرضه داشتهای ایشان رسانید. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی
# ~~ملکه و سلطانه - ایشان راتربیت وعنایت فرموده نو کران راخوشدل و شاکر
~~باز گردانید
# ~~[با عنایت نامهها و تربیت نامهها5 - والله سبحانه وتعالی اعلم بالصواب
~~-] والسلام.
# ذکر ولادت اسیر زاده محمد قاسم (1) بن امیرزاده محمد جو کی
# - طال عمره و خلدالله تعالی ملکه6
# مبشران سعادت بشارت7 رسانیدند که مواد دولت جاوید امداد یافت و آفتاب
# ~~ایام8 روزافزون از افق توفیق بتافت و از مواهب وهاب بی ضنت
### | شعر
# طالع شد از سپهر شرف کوکبی منیر
### | خورشید رای و زهره رخ و مشتری ضمیر ms616
# ~~کوکب سلطنت از افق عنایات الهی طلوع کرد و اختر پادشاهی از مطلمع
~~تاییدات
# ~~نامتناهی بر آمد، اعنی آفتاب طلعت همایون امیرزاده جوانبخت محمد قاسم
~~بن
# ~~امیرزاده جوکی محمد طال عمره و - خلدالله [تعالی] ملکه - به ساعتی که
~~سعود PageV02P815
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0225.png)

# ~~آسمانی بدان تولاکنند و زمانی که اسباب نجح و فیروزی بدان تشبث نمایند،
~~در
# ~~غره رمضان سنه خمس و عشرین و ثمانمایه از افق ولادت شارق(1) شد. صدای
# ~~صیت این بشارت در طاس نگون گردون پیچید و آوازه مژدهاش گوش ایام پر خبر
# ~~فرحت فزای کرد،1 مطربان نغمه سرای بالا چنگ در عود زدند و صوفیان
~~زوایای
# ~~فلک معلا(2) ازذوق ووجد فلکوار2 به چرخ در آمدند. امهات(3) و آبای
~~علوی(4) را
# ~~دیده روشن و صحن باغ سینه نمونه گلشن گشت. کوس بشارت بر اوج علیین
~~زدند.
# ~~آوازه درسراپردهآ سپهررفعت [سلطنت] که مخیم تایید آسمانی3 ومدار مر
~~کزمواهب
# ~~ربانی است افتاد که:
### | شعر
# فی المهد ینطق عن سعادة جده %~% اثر النجابة ساطع البرهان
# ان الهلال اذا رایت نموه %~% ایقنت بدرآ منه فی اللمعان(5)
# حضرت امیرزاده را از این مقدمه اسباب سعادت و نتیجه مقدمات کرامت و
# ~~شکوفه شاخ شادمانی و ثمرهآ شجره امانی که خلاصة الاولاد و
~~ثمرةالفواد(6) بود،
# ~~روشنائی دیدهآ امید افزود و مادهآ استظهار روی در ازدیاد آورد. اسباب
~~عیش و
# ~~عشرت ساخته و آماده گردانیده مجلس عیش و خرمی بسان بهشت برین ارایش و
# ~~جمال یافت. امرا وارکان دولت شرایط ساچق و نثار به جای آورده به طلعت
~~همایون
# ~~وغرهآ میمون آن نوردیدهآ قرة العین4 و مسرور البال(7) گشتند و هریک بر
~~اندازه راه و
# ~~جاه5 به خلع فاخره6 و انعامات متکاثره7 مفتخر و سرافراز گشت.8 حق
~~سبحانه و PageV02P816
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0226.png)

# ~~وقایع سال 25 هجری
# ~~تعالی آن در دریای خسروی و نگین خاتم سروری را در دامن دایه دوران و
~~کنار
# ~~مادرگیهان1 به نبات «انبته الله نباتا حسنا3(1)» پرورده و بر آورده
~~گردنان و ظهورنور
# ~~هلال اقبال ms617 آن سلالهآ خاندان شاهی و خلاصهآ دودمان شاهنشاهی بر آسمان
~~مجد و
# ~~جلال به طالع سعد و بخت همایون مبارک و میمون داراد و در مدارج علیا و
~~مراتب
# ~~قصوی: (2)
# بخت نیکش به منتهای امید %~% برساناد و چشم بد مرساد
# ~~آمین رب العالمین].
# حکایت و ذکر آمدن ایلچیان که به ختای رفته بودند و حکابات ایشان
# به موجبی که استماع افتاده2
# در یازدهم رمضان3 سنهآ خمس و عشرین و ثمانمایه ایلچیان که ازپیش بندگی
# ~~حضرت اعلا- خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - مقدمهم شادی خواجه و کو کجه و
~~از
# ~~پیش مخدوم و مخدوم زاده عالم و عالمیان بایسنغر بهادر - خلد [الله
~~تعالی] ملکه [و
# ~~سلطانه]-به ختای رفته بودند،(3) مقدمهم سلطان احمد وخواجه غیاث الدین
~~نقاش (4) به PageV02P817
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0227.png)

# ~~81
# ~~دارالسلطنە1آ هرات رسیدند. رفتن ایشان در ششم ذی القعده2 سنه اثنی و
~~عشرین و
# ~~ثمانمایه بودو آمدن دریازدهم رمضان مذکور که مدت دوسال و ده ماه و پنج
~~روز باشد.
# ~~بیلاکات و تنسوقات3 که پادشاه ختای فرستاده بود، رسانیدند و حکایات
~~غریب از
# ~~اوضاع و رسوم آن ممالک تقریر کرد و خواجه غیاث الدین مذکور از آن روز
~~باز که
# ~~از دارالسلطنه هرات بر عزیمت سفر ختای بیرون رفته بود تا به روزی4 که
~~باز آمد،
# ~~به هر موضع که رسیده5 آنچه دیده بود، از چگونگی راه و صفت ولایت و
~~عمارت
# ~~و قواعد شهرها و عظمت پادشاهان و طریقه ضبط و سیاست و عجایبی چند که در
~~آن PageV02P818
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0228.png)

# # وقایع سال 825 هجری %~% 819
# ~~دیار مشاهده کرده مجموع بر چند جزو1 روز به روز به طریق روزنامه ثبت
~~کرده.2
# ~~به جهت آنکه معتمد علیه بود وبی غرض و تعصب نبشته، مضمون ومحصل آن
~~حکایات
# ~~نقل افتاد:
# ~~در ششم ذی القعده از دار السلطنهآ هرات بیرون رفتند و در نهم ذی الحجه
~~به بلخ
# ~~رسیدند وتا غرهآ محرم سنه ثلات وعشرین وثمانمایه3 به سبب بارندگی و
~~سرما آنجا
# ~~بودند، بعد از آن ms618 کوچ کرده از گذر کالف4(1) گذشته و در بیست ودوم محرم5
~~به سمرقند
# ~~رسیدند و پیشتر از آنکه ایشان برسند، به دو ماه امیرزاده اعظم الغ بیک
~~گورکان خلد
# ~~ملکه6 ایلچیان خود سلطان شاه و محمد بخشی را با جماعتی ختائیان که
~~میرفتند،
# ~~فرستاده بود و ایلچی امیرزاده سیورغتمیش -(2) نورالله مرقده - نیز
~~برسید ارغداق
# ~~نام7 و از آن امیرشاه ملک بهادر اردوان نام واز آن شاه بدخشان خواجه
~~تاج الدین(3)
# ~~نام جمع شدند و با ایلچیان ختای در عاشرصفر از دار السلطنه سمرقند روان
~~شدند.
# ~~در چهارم9 زبیع الاول به تاشکند15 رسیدند و در دوازدهم به سیرام(4) و
~~در غرهآ
# ~~ربیع الاخر11 به آش پره(5) و در حادی عشرین ربیع الاخر به ایل مغول(6)
~~در آمدند.

PageV02P819

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0229.png)

### | زبدةالتوأریخ
# ~~مرغزارهای خوش بود و فصل بهار. هر روز1 کوچ می کردند، ناگاه خبر رسید
~~که
# ~~اویس خان2 شیر محمد اغلان را طلب داشته بود تا قتل کند و قل محمد و
~~بعضی از
# ~~امرای مغول بدین جهت از اویس خان3 یاغی4 شدند و ایل به هم بر آمد.
~~ایلچیان
# ~~متوهم شدند و کوچ کردند. بعد از آن خبر رسید که آن فتنه تسکین یافت و
~~امرا به
# ~~اویس خان صلح5 کردند و امیر خدایداد که معتبرترین امرای آن دیار6 بود،
~~برسید
# ~~و ایلچیان را استمالت داد و پیش اویس خان7 رفت. ایلچیان ایمن شده به
~~راه خود
# ~~میرفتند8 تا درهیجدهم9 جمادی الاول به موضعی رسیدند که آن را بیلغوتو
~~می گفتند
# ~~و آن ازایل وحساب15 محمدبیک بود. آنجا توقف کردند، چندانکه بعضی از
~~داجیان
# ~~و نو کران شاه بدخشان و غیره که متوجه ختای بودند، چمله برسیدند. و در
~~بیست و
# ~~یکم جمادی الاول از آنجا کوچ کردند و در بیستودوم از آب کنگر11(1)
~~گذشتند و
# ~~درثالث عشرین ایلچیان امیر12 محمدبیکرا که حاکم آن الوس بود، بدیدند و
~~پسر محمد
# ~~بیک سلطان شادی گور کان داماد شاه جهان بود که خاتون ms619 اوخواهر13 خاتون
~~امیرزاده
# ~~اعظم امیرزاده جوکی محمد [بهادر] - خلدملکه - باشد.
# در بیستوهشتم14 جمادی الاول به مرغزار و جلگای یلدوز در آمدند و از
# ~~آنجا گذشته به ایل شیربهرام رسید و پسر شیربهرام آنجا بود و در آن
~~صحاری با15 PageV02P820
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0230.png)

# ~~وجود آنکه آفتاب به سرطان1 رسیده بود، یخ میبست، چنانکه دوانگشت بری2
~~یخ
# ~~می شل.
# در هشتم جمادی الاخر خبر رسید که پسران محمدبیک داجی را که ایلچی
# ~~اویس3 خان بود، غارت کردهاند. داجیان و ایلچیان متوهم شده گفتند: ما را
~~سعی
# ~~میباید کرد که خود را زودتر به سرحد ختای رسانیم. ودر راه کوههای4 سخت
~~بود
# ~~و اکثر اوقات باران و ژاله میبارید.
# در اواخر جمادی الاخر به شهر طرفان5 رسیدند و در این شهر اکثر کافران(1)
# ~~بودند و بت میپرستیدند بتخانهئی بزرگ داشتند در غایت تکلف و بتان بسیار
~~در
# ~~آنجا بعضی نو ساخته بودند و بعضی کهنه و در پیشان صفه بزرگ که یک صورت
# ~~می گفتند این صورت سامکونی6(2) است، دردوم رجب از این شهر7 کوچ کردند و
# ~~هوا در غایت گرمی بود. پنجم رجب به قراخواجه(3) رسیدند.
# در دهم رجب جمعی ختاییان رسیدند و گفتند اسامی ایلچیان و عدد ایشان
# ~~بنویسند. در نوزدهم رجب به موضعی رسیدند که آن را صوفی اتا می گفتند و
~~یکی
# ~~از سادات ترمذ که او را خانزاده8 تاج الدین نام بود، آنجا لنگری(4)
~~ساخته و ساکن
# ~~شده و داماد امیر فخرالدین که حاکم مسلمانان قامل بود.

PageV02P821

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0231.png)

# ~~81
# ودرحادی عشرین رجب به شهر قامل(1) رسیدند و در این شهر امیر فخرالدین
# ~~مسجدی بزرگ ساخته بود و در مقابل مسجد بتخانه [ساخته] بود به غایت بزرگ
# ~~و در وی بتی بزرگ ساخته و از چپ و راست بتان دیگر خردتربسیار بود [ند]
~~ودر پیش
# ~~بت1 بزرگ مقدار بچهئی ده ساله صورتی از مس ساخته در غایت صنعت و خوبی
# ~~و بر دیوارهای خانه صورتگریهای استادانه کرده و رنگ ms620 آمیزیهای خوب و بر
~~در
# ~~بتخانه صورت دو دیو که بریکدیگر حمله کرده باشند [کشیده] ومنگلی
~~تیموربابری2
# ~~جوانی به غایت صاحب جمال، حاکم قامل بود.
# در خامس عشرین رجب از آنجا کوچ کردند و بعد از آن راه اکثر چول(2)
# ~~بود. هر یک روز دو روز به آب میرسیدند تا دوازدهم شعبان به موضعی
~~رسیدند که
# ~~آنجا شیران3 بیابانی بسیار بودند و گاو قطاس(3) و آنجاگاودان قطاس
~~بسیار[بودند
# ~~و] بزرگ میشوند مردم آنجا تقریر کردند که یکبار از آن گاوان برسواری
~~حمله کرد
# ~~و سوار را از پشت زین ربوده بر سر4 شاخ کرد و آن شخص بمرد5 و مدتی
~~همچنان
# ~~بر سر شاخ او بود تا روغنش بر چشم گاو فرود آمد و کور شد.
# در چهاردهم شعبان به موضعی رسیدند که از آنجا تا سکجو که اول شهر
# ~~ختابیان و قراول ایشان بود، ده روز راه چول بود. جمعی از ختاییان به
~~موجب
# ~~حکم پادشاه به استقبال ایلچیان آمده بودند و مرغزاری نزه بود. هم در آن
~~روز در PageV02P822
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0232.png)

# ~~آن مرغزار صفهآ عالی ساخته و سایه بانهای کرباس1 زده و شیرها و صندلیها
~~نهاده
# ~~و انواع ما کولات از قاز و مرغ و گوشت پخته و فواکه و میوههای خشک و تر
~~بر
# ~~طبقهای چینی مرتب کرده و بر هر شیرهئی نخلی بسته. القصه در آن بیابان
~~طویی که
# ~~درشهرها بدان تکلف نتوان ساخت، تربیت کرده بودند و شیرها2(1) و خوانها3
~~نهاده
# ~~و بعد از طعام انواع مسکرات از عرق و سورمه4(2) درکار آوردند [و مجموع
~~را
# ~~مست ساختند] و بیرون طوی هر کس را به قدرمرتبه گوسفند و آرد و جو و
~~مایحتاج
# ~~سفر و عرقی و سورمه5 بدادند و این ساختگی مجموع از سکجو آورده بودند و
# ~~آنجا نسخه کردند که با هر کسی چند نو کرند و داجیان حجت می گرفتند که
~~می باید
# ~~که تو کر زیادتی تنویسید که یاساق ختای باریک6 ms621 است و هر کس که درو غگو
~~می-
# ~~شد، او را وقعی نمیماند و بسیار بازرگانان پیش ایلچیان نوکر میشدند و
~~خدمت
# ~~می کردند.
# القصه، نسخه نبشتند بدین تفصیل: امیرشادی خواجه وکوکجه دویستنفر،
# ~~سلطان احمد وخواجه غیاث الدین صدو پنجاه نفر، ارغداق شصت نفر، اردون
~~پنجاه
# ~~نفر، نوکران [امیرو] امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان - خلد ملکه -
~~پیشتررفته بودند
# ~~و نوکران امیرزاده ابراهیم سلطان بهادر - خلد [الله] ملکه - هنوز
~~نرسیده بودند.
# روز شانزدهم شعبان ایلچبان را خبر کردند که امروز دانگداجی(3)7 طوی
# ~~پادشاهی میدهد واین دانگ داجی8 از قبل پادشاه ختای حاکم آن سرحد بود که
~~از
# ~~طرف قامل است-و از سجکو تا شهر او، نه یام(4) بود و او با لشکری پنج
~~ششهزار PageV02P823
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0233.png)

# # 131 %~% زبدة التواریخ
# ~~سو ار به استقبال ایلچیان1 آمده بود و مجموع ایلچیان سوارشدند ونزدیک
~~به یورت
# ~~دانکداجی آمدند. طریقه فرود آمدن ایشان در صحرا چنان بود که لشکریان
~~مربع
# ~~فرود آمده بودند، چنانکه به پرگار و سطاره112) مربع کنند و خیمهها طناب
~~در طناب
# ~~کشیده چنانچه [به] هیچ جا راه پیاده نبود که [بدان] میان2 در آید و چار
~~دروازه بر
# ~~چهار طرف آن مربع گذاشته ومیان آن مسافتی بزرگ و دروسط آن مسافت صفهئی
# ~~بزرگ ساخته به مقدار یک جریب(2) زیاده2 و خیمه بزرگ دو تیره5 ختائی در
~~پیش
# ~~اوزده مثل شاه نشینی دامنها برداشته و تالاری(3) از چوب ساخته و از
~~کرباس سایه بانها
# ~~زده چنانکه آن یک جریب زمین تمام سایه کرده بود و در زیر دو چوبه صندلی
# ~~داجی(4) نهاد، و از چپ و راست صندلیهای دیگر چنانچه بر جانب چپ ایلچیان
# ~~نشستند و بر جانب راست امرای ختای و پیش ایشان6 تعظیم طرف چپ زیادت
# ~~است. کاتب که از نسخه مولف به بیاض میبرد، گوید این تعظیم جهت دل است
~~که
# ~~در جانب چپ است.7 و بعد از آن پیش هر کسی از ایلچیان و امرا دوشیره
~~نهادند:
# ~~در یکی ms622 نعمحت الوان، میوههای خشک ختائی و غاز و مرغ و سان(5) گوشت
~~PageV02P824
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0234.png)

# ~~وقایع سال 25 هجری
# ~~پخته1(1) و در. یکی کلیجه(2) ونانهای خوب ونخلی2 ازکاغذ و ابریشم، چنان
~~خوب
# ~~که صفت نمیتوان3 کرد و در پیش سایر مردم یک شیره هریک را در برابر گور
~~که(3)
# ~~به غایت4 بلند نهاده و خمها و خمرههای چینی صراحیهای خرد و بزرگ5 از
~~چینی
# ~~و نقره [ و زر] و در پهلوی گور که از چپ و راست جماعت7 مطربان ایستاده
~~و
# ~~یاتوغن(4) وکمانچه وبینه8(5) ختائی ونی از دو نوع(6) بعضی نفس در سرنی
~~می کند
# ~~و بعضی در پهلوی نی وتنبک9 ختائی و موسیقار(7) وطبلی دو روی15 بر سر سه
~~پایه
# ~~نهاده، به اصول میزنند و صنج11 وچهارپاره(8) ودهل12 درپهلوی ایشان
~~وبازیگران
# ~~ایستاده پسران صاحب جمال سرخسی و سفیدی13 مالیده که هر کس بیند گوید
# ~~دخترانند، کلاهها [همه]14 بر سر و مرواریدها15 در گوش و بازیگریها
~~دارند
# ~~مخصوص ختای که مثل آن در عالم هیچ جا نیست. و ازپیش آن صفه تا
~~چهاردروازه
# ~~که آن خیمهها زدهاند، مردان جیبهپوش12 بانیزههای دراز در دست ایستاده
~~چنانکه از PageV02P825
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0235.png)

# ~~یک پای بر پای دیگر نمیجنبد و یساول(1) خود حاجت نیست، جهت آنکه
~~یساق(2)
# ~~و سیاست ایشان از آن زیاده است که وصف توان کرد.
# بعد از آنکه مردم را بنشاندند، کاسهئی داشتند و قوش(3) دادند قراوو(4)
# ~~خوردند امیر دوسون1 که دیوان در حکم اوست، برخاست و کاسه داشت و
~~صندوقی1
# ~~پر نخل بندی(5) با او می برند [هر کس را که کاسه داشت] یک شاخچه نخل
~~بندی در
# ~~سردستار او زد و به یک ساعت مجلس راگلستانی ساخت. بعد از آن بازیگران
~~را
# ~~فرمودند تا بازیها کردند به انواعی که شرح آن در تقریر نمی توان آورد.3
~~از آن جمله
# ~~از کاغذ مقوی صورتهای الوان4 ساختهاند، هر جانوری که در عالم نام بری،
~~برروی
# ~~می بندند که هیچ رخنه از کنار روی ms623 و بن گوش5 پیدا نیست که گوئیا آن و
~~صلهئسی از
# ~~آن حیوان است و به میان آن صورت [در] میروند و بر اصول ختاییان رقص
# ~~می کنند، چنانکه عقل در آن حیران9 و مدهوش میشود. دیگر پسران7 همچو
~~آفتاب
# ~~خاوری صراحیها و ییالهها در دست ایستاده و بعضی طبقهای نقل از فندق8
~~وعناب
# ~~و چهار مغز و شاه بلوط مقشر(6) و لیمور71) و سیر و پیاز در سر که
~~پرورده و دیگر
# ~~ترهها که درختای می باشد که در این بلاد نیست و کس ندیده و نام آن
~~نشنیده9 و
# ~~خربزه بریده و هندوانه بریده، اینها مجموع بر طبقی خانهخانه ساخته و
~~هریک را
# ~~جداجدا در آن جای کرده چون امیری را کاسه داشتند، فی الحال آن پسرپیش
~~آمد
# ~~و طبق پیش داشت تا هر نقل که طبیعت بدان میل کند، تنقل سازد. دیگر صورت
~~PageV02P826
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0236.png)

# ~~وقایع سال 825 هجری
# ~~لکلکی ساختهاند ازکرباس(1) و ترقو(2) و پرها در1 وی زده و منقار و پای
~~اوسرخ
# ~~کرده چنانچه مطلق به لکلک میماند، اما بزرگتر است، چنانکه پسری به میان
~~آن
# ~~صورت در میرود و همه جای خود را میپوشد، چنانکه همین صورت لکلک می-
# ~~نماید و بر اصول غنائی که ختائیان میزنند، پای می کوبد و سر از این طرف
~~و آن
# ~~طرف می جنباند که حاضران جمله حیران آن مانده بودند. فی الجمله آن روز
~~تا به
# ~~آخر [رسید، به همین]2 نوع گذرانیدند و آن استعدادات ده روزه راه چول3
~~به
# ~~استقبال [ایلچیان] آورده بودند.
# در سابع عشرشعبان -[المعظم] -4 از آنجا کو چ کرده به چول در آمدند تا آن
# ~~زمان که به قراول(3) رسیدند و این قراول قلعهای است محکم و خندقی عمیق
~~به
# ~~گرد آن کشیده بود و راه در میان قلعه بود و از اطراف آن جمله کوه است
~~که هیچ
# ~~راه ندارد. از این درقلعه در می باید آمد و به در دیگر بیرون ms624 رفت.5 چون
~~به قلعه
# ~~در آمدند تا مردم را به تمام و کمال نشمردند و نام تنوشتند، از آن در
~~دیگر بیرون
# ~~نگذاشتند.6 بعد از آنکه از قراول بگذشتند، به شهر سکجو(4) رسیدند
~~وخانه(5)
# ~~بزرگ بر در آن شهر بود. [چنانکه] داجیان7 جمله در آن یام خانه فرود
~~آمدند و PageV02P827
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0237.png)

# ~~82
# ~~ایلچیان را نیز گفتند اینجا فرود آیند که رسم این ولایت چنین است و بعد
~~از این هر
# ~~چه مایحتاج شما باشد، جمله از یام خانه بدهند و چهارپایان و رخوت ایشان
~~جمله
# ~~به دفتربردند و ازایشان ستانده بهمعتمدان سیردند و بعد از آن هر چه
~~مایحتاج ایلچیان
# ~~هر شب آن مقدار که بودند، هر یکی راکتی(1) و یک دست جامه خواب ابریشمین
# ~~باخدمتکاری که هرچه فرمایند به جای آرد.
# و این سکجو شهری بود به غایت پاکیزه و قلعه محکم و وضع شهر مربع
# ~~درست نهاده چنانچه به سطاره و پرگار سازند و میان بازار مقدار پنجاه
~~گز(2) شرع
# ~~پهنا داشت مجموع آب زده و جاروب کشیده چنانکه به مثل اگرروغن بریزند،
~~جمع
# ~~توان کرد2 و در خانههای ایشان خوک اهلی بسیار بود و در دکان قصابان
~~گوشت
# ~~گوسیند3 وخوک پهلوی یکیگر آویخته وانواع محترفه دکانها نهاده و در
~~بازارهای
# ~~ایشان چار سوی بسیار و بر سر هر چهارسویی چهارطاقی از چوب مجوزه4(3)
# ~~بسته در غایت تکلف و کنگرهها بر وی نهاده هم از چوب و مقرنس ختایی بسته
~~و
# ~~بر5 باروی شهر در هر بیست قدم برجی سر پوشیده ساخته و چهار دروازه بر
~~چهار
# ~~دیوار آن در برابر هم ساخته و از غایت راستی آن دروازه از این یک
~~مینمود،1
# ~~چنانکه کسی تصورمی کرد که نزدیک است وحالی بدانجا خواهدرسید، اما بسیار
# ~~راه بود و بر پشت هر دروازه کوشکی دو طبقه ساخته بر طریق ختای که ایشان
# ~~بوشش عمارت مجموع خرپشته41) میسازند، چنانکه در مازندران، اما از آن
# ~~مازندران به سفال بیرنگ میپوشند، ms625 ختائیان اکثر به کاشی چینی پوشیدهاند.
~~ودر PageV02P828
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0238.png)

# # وقایع سال 825 هجری %~% 824
# ~~این شهر بتخانههای بسیار بود، هریک مقدار ده جریب کم و زیاده.
~~مجموعزمین آن
# ~~از خشت پخته تر اشیده فرش انداخته وخشت پخته ایشان بهمثل سنگ جوهری
~~دارد و
# ~~محکم است و بتخانهها را چنان پاک می دارند که قطعا[هیچ] از قاذورات در
~~آن نتوان یافت
# ~~و پسران خوش شکل بر در بتخانه ایستاده مردم غریب را راهبری می کردند و
~~از
# ~~راه بری می کردند.1
# از شهرهائی که در حکم دیوان پادشاه بود، اول آن شهرست که رسیدند و از
# ~~اینجا تا خان بالق(1) که تختگاه پادشاه بود، نود ونه یام بود، مجموع
~~معمور، چنانکه
# ~~هر یامی برابر شهری و قصبهئی و مابین شهرها چند قرغو،(2) و، کیدیفو.(3)
~~قرغو
# ~~عبارت استازخانهئی که به مقدار بیست2 گزبلندی ساختهاندودائم ده کس
~~دراین خانه
# ~~ساکناند به کشیک و البته آن را چنان ساختهاند که قرغوی3 دیگر مینماید.
~~اگرناگاه
# ~~قضیهئی واقع4 شد، مثل لشکری بیگانه از آنجا که سرحد است، فی الحال آتش
~~کنند
# ~~و آن قرغوی دیگر چون علامت آتش دید، او نیز همچنین در یک شبانه روز سه
~~ماهه
# ~~راه واقف شوند که حسالی هست و در عقب آن آتش آن حال که واقع شده است،
# ~~مکتوب کردند و در کیدی فوها5 به دست یکدیگر داده رسانیدند. و کی دیفو
# ~~عبارت از خانهواری چندست که در محلی ساکن6 گردانیدهاند و یاساق و مهم
# ~~ایشان آن است که چون خبری برسید، شخص معد ایستاده فی الحال آن را به
~~تعجیل
# ~~به کیدیفوی دیگر رساند. همچنین او به آن دیگری تا آن زمان که به پایتخت
# ~~رسانند. و از کیدیفویی تاکی دیفوی دیگرده مره(4) متعین است و هر شانزده
# ~~مره یک فرسنگ شرعاست. جماعتی را که در قرغو مینشانند به نوبتاست. چون
~~ده
# ~~روز می گذرد، ایشان میروند و عوضایشان ده کس دیگربه نوبت7می آیند.
~~اماجمعی8 PageV02P829
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0239.png)

# # 135 ms626 %~% ز بدةا فتواریخ
# ~~که در کی دیفو باشند، آنجا ساکن اند و خانهها ساخته عمارت و زراعت
# ~~دارند و کار ایشان آن است که چون1 خبری برسید، به کیدیفوی دیگر رسانند
~~و
# ~~از سکجو تا [به] قمجو(1) که شهری دیگر بود بزرگ2 نه یام بود و قمجو از
~~سکجو
# ~~بسیاری بزرگتر و معمورتر3 بود و دانک داجی که بزرگترداجیان سرحد بود،
~~در آن
# ~~شهر حاکم بود. و در هر یامی چهارصدو پنجاه اسب و دراژگوش یرغه(2) از
~~برای
# ~~این4 ایلچیان که از پیش حضرت سلطنت شعاری و فرزندان رفته بودند، می
~~آوردند
# ~~و پنجاه شصت5 عرابه و پسرانی که موکل اسبان بودند. ایشان را بافو31) می
~~گفتند
# ~~و آنها موکل دراز گوشان6 بودند لوفو،(4) آنها که عرابه می کشیدند
~~جینو(5) وایشان
# ~~بسیار بودند، از برای آنکه ریسمانها بر عرابهها7 بستهاند و آن را همان
~~پسران به
# ~~دوش می برند. اگر بارندگی و اگر کوه پیش می آید که آن پسران به دوش و
~~قوت
# ~~آن عرابهها را از یام به یام میرسانند و هر عرابه دوازده کس می برند.
~~پسرانی همه
# ~~خوش شکل، مرواریدهای دروغی ختائی در گوش و مویها بر [میان] سرگره زده.8
# ~~اسبان که می آرند، بازین ولجام و قمچی619) و این بافویان تا یام دگربر
~~سرجلاو(7)
# ~~میروند، چنانکه16 در این بلاد پیکانی (8) به تعصب بدوند. و در هر یامی
~~به قدر PageV02P830
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0240.png)

# ~~مرتبهیی که تعیین شده گوسفند وقاز و مرغ وبرنج و آرد و عسل و در
~~اسو171) و عرق
# ~~و سیر و پیاز در سر که پرورده و انواع ترهها(2) و بقول(3) که در سر که
~~پروردهاند
# ~~و بیرون آن مایحتاج که در یام خانهها مقرر کردهاند، به هر شهر که
~~میرسند ایلچیان
# ~~را طوی می کنند2 و دیوانخانه را دوسون می گویند. در هر دوسونی که طوی
~~می-
# ~~دهند، اول در پیش گور که روی بر طرف خان بالق که تختگاه پادشاه ایشان
~~است،
# ~~تختی ms627 نهادهاند و پردهیی از آن [پهلوی] تخت آویخته وشخصی پهلوی تخت
~~ایستاده
# ~~و نمدی بزرگ پاک در پهلوی تخت انداخته [اند]. امرای بزرگ و ایلچیان را
~~بر
# ~~بالای3 آن نمد بداشتند و سایر مردم را در پس پشت ایشان صف صف میایستند4
~~و
# ~~آن شخص که در پهلوی تخت ایستاده است، به زبان ختایی ندای کرده سه بار،
~~بعد
# ~~از آن داجیان سه بار سربر زمین نهادند و ایلچیان و سایر مردم را نیز
~~تکلیف کردند
# ~~که سر بر زمین نهید و صفها چنان راست ایستاده اند که مسلمانان در نماز
~~ایستند.
# ~~بعد از آنکه این سر نهادند، از آنجا هر کس به سرشیرها که از برای ایشان
~~نهادهاند،
# ~~رقتند و در این روز که دانک داجی در قمجو جماعت ایلچیان را طوی می داد،
# ~~دوازدهم رمضان [المبارک]5 بود. از ایلچیان در خواست کرد که طوی پادشاه
~~است
# ~~و پادشاه شما را عزیز داشته، اکنون شماچیزی بخورید. شادیخواجه واصحابی6
~~که
# ~~کلانتران بودند، ایشان نیز درخواست کردند که ما را این تکلیف مکنید7 که
~~در دین
# ~~ما روا نیست. دانکداجی ایشان را معذور داشت و شیرها و آنچه از برای
~~ایشان
# ~~ترتیب ساخته بود، به وثاقهای ایشان فرستاد.
# و در این شهر قمجوبتخانه بودبس بزرگ، چنانکه [عمارت] اصل بتخانه و آنچه
# ~~داخل او بود، پانصد گز در پانصد گز بوده باشد و در میان آن عمارت
~~بتخانهئی بودو در PageV02P831
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0241.png)

# ~~وی بتی خفتیده(1) ساختهاند که پنجاه قدم طول آن بت برد1 و نه قدم طول
~~کف پای و دور
# ~~کلهآ سر او بیست ویک گز به گز شرع و گرد بر گرد او عمارات به تکلف و
~~بتان دیگر
# ~~در پس پشت و بالای سر او هر یک بیست گزکمتر و بیشتر و صورت بخشیان(2)
~~هر
# ~~یک به مقدار آدمی،2 چنان متحرک که کسی تصور کند که این کافران زندهاند
~~و بر
# ~~باقی دیوارها صور تگریها کردهاند3 که مجموع2 نقاشان ms628 عالم انگشت حیرت به
# ~~دندان گیرند و این بت بزرگ خفتیده یک دست به زیر سر نهاده و یکی بر روی
# ~~ران و تمام آن بت بزرگ رامطلا کردهاند و انواع رنگها و لباسها پوشانیده
~~و نام
# ~~آن شکمانی فو می گفتند و فوج فوج از کافران می آیند و پیش آن بتک5 سر
~~بر زمین
# ~~مینهند. دیگر در بیرون آن عمارت بتخانهها گرد بر گرد همچون کاروانسرای
~~خانهها
# ~~در پهلوی یکدیگر، چنانکه هر خانهای به سر خود بتخانهئی بود و انواع
~~پرددهای
# ~~زربفت و کرسیهای مطلا صندلیها و شمعدانها و صراحیهای چینی و آرایش
~~تمام.
# و در این قمجو، ده بتخانه [چنین] معظم بود و یک خانه دیگر6 ساخته بودند
# ~~که مسلمانان آن را چر خ فلک میخوانند مثل کوشکی مثمن و از زیر تا
~~بالاپانزده طبقه و
# ~~در هر طبقه منظرها ساخته در هر منظری مقرنس ختایی بسته و غرفهها و
~~ایوانها و بر گرد
# ~~منظرهها و در افزینها7(3) و انواع صورت ساخته مثل تختی زده و پادشاهی
~~نشسته و از
# ~~چبوراست خادمان و غلامان ودختران ایستاده وهریک را به خدمتی مشغول.
~~علیهذا آن
# ~~پانزده طبقه که در او منظرها ساختهاند از خرد و بزرگ مقدار یک وجب و
~~خردتر و
# ~~بزرگتر تا مقدار یک گز در یکدیگر و در زیر [همه] صورت دیوان ساختهاند
~~که این
# ~~کو شک را بردوش گرفتهاند و دور آن کوشک بیست گز بود و بلندی آن9 دو
~~ازده گزو این
# ~~مجموع از چوب تراشیدهاند، اما چنان مطلا کردهاند که کسی تصور کند که آن
~~به تمام از طلا PageV02P832
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0242.png)

# ~~ساختهاند و سردایهئی در زیر آن ساختهاند و میلی آهن1 از زیر تا بالا در
~~آن2 تعبیه
# ~~کرده و سر آن میل در زیر بر سر3 کرسی آهن نهاده و یک سر دیگر بر سقف
~~خانه
# ~~که آن کو شک در آنجاست، محکم کرده چنانکه در آن سردابه به اندک حرکتی
~~آن ms629
# ~~کوشک [بدین]4 عظمت در حرکت5 می آید. مجموع درودگران و آهنگران و
# ~~نقاشان عالم میباید که تفرج آن کنند و از آنجا تعلیم صنعت گیرند.
# و از این یامها که می گذشتند و شهرها که میرسیدند و طویها که به ایلچیان
# ~~ونوکران]6 میدادند، چندانکه به خان بالق رسیدن نزدیکتربود، تکلفات
~~زیادت تر
# ~~می شد7 و رختها و چهارپایان ایلچیان و نوکران که بگذاشتند در این شهر
~~قمجو
# ~~سپردند که در وقت مراجعت باز به تمام و کمال تسلیم ایشان نمودند8 و
~~آنچه ازبرای
# ~~پیشکش پادشاه آورده بودند، از ایلچیان بستاندند (او خود غمخواری(1) آن
~~می-
# ~~کردند] مگر شیر، که پهلوان صلاح الدین شیربان که از جمله بندگان حضرت
# ~~شهزاده بایسنغر بهادر است، خود به درگاه پادشاه رسانید.9
# القصه،16 هر روز به یامی هر هفته به شهری می رسیدند تا در چهارم11 شوال
# ~~به آب قراموران21) رسیدند و آن آبی بزرگ بود قریب به جیحون، بر وی پلی
~~بسته
# ~~بودند به کشتی در غایت خوبی و محکمی. زنجیری به عظمت از آهن که به
~~ستبری
# ~~ران آدمی بود، از آن طرف و [از] این طرف تا ده گز بر خشکی گذشته و بر
~~هر PageV02P833
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0243.png)

# ~~833
# ~~طرف دو میل آهن هر یک به ستبری میان1 مردی در زمین محکم1 و آن زنجیرها
~~بر
# ~~آن استوار کرده و به قلابهای بزرگ کشتی را بر این زنجیرها محکم کرده2 و
# ~~بیست وسه کشتی بود که بالای کشتیها تختههای بزرگ انداخته بودند در غایت
# ~~محکمی و همواری چنانکه بیزحمت مجموع چهارپایان از بالای آب4 بگذشتند.
# ~~و از آن طرف آب قراموران شهری معظم بود. ایلچیان را طوی کردند. از همه
~~5
# ~~طویها که پیشتر کرده بودند معظمتر.5 و در این شهر بتخانهیی بود به غایت
~~عظمت
# ~~و تکلف، چنانکه از سرحد تا آنجا مثل آن عمارت ندیده بودند وسه خرابات
~~بزرگ
# ~~بود و در این شهر دختران صاحب جمال در وی و می گفتند ms630 نه ازاین دختران
~~بعضی
# ~~هنوز مهر بکارت دارند و اصناف پیشهوران بسیار در غایت حذاقت(1) در این
~~شهر
# ~~بودند. اگر چه مردم ختای اکثر صاحب حسناند، اما این شهر را حسن آباد
~~می-
# ~~خوانند.6(2) و از آنجا بر چند شهر دیگر گذشتند تا دوازدهم ذی القعده2
~~به آبی
# ~~رسیدند که دو برابر جیحون بوده باشد و موجهای عظیم داشت. کشتیها را
~~حاضر
# ~~گردانیدند و مجموع از آن آب به سلامت بگذشتند و چند آب دیگر بعضی به
~~کشتی
# ~~و بعضی به پل گذشتند. در سابع عشرین ذی القعده8 به شهر صدین فو9(3)
~~رسیدند.
# ~~شهری معظم و غلبه15آ بسیار وعمارات11 خوب از جمله بتخانهئی به عظمت،
~~چنانچه
# ~~در میان خانه بتی ساختهاند از برنج ریخته و مطلاکرده چندانچه پنداری12
~~تمام از
# ~~طلاست، مقدار پنجاه گز بلندی آن بت باشد و اعضای آنبت [را] جمله مناسب
~~هم PageV02P834
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0244.png)

# # وقایع سال 835 هجری %~% 835
# ~~ساختهاند و بر جمله اعضای او صورت دست کشیدهاند و بر کف هر دستی صورت
# ~~چشمی کشیده و آن بت هزار دست می خواندند و در مجموع ختای2 شهرتی دارد.
# ~~اولا تختگاهی3 بزرگ محکم [از]4 سنگتراشیهای5 خوب کرده که این بت و
# ~~عمارات اطراف او بر آن دکانی است و دیگر رواقها و منظرها و غرفههای
~~بسیار بر
# ~~نرسیده و دیگری7 از زانوی گذشته و دیگری به میان [او] رسیده و دیگری به
~~سینه
# ~~او رسیده همچنین تابه سروی8 عمارات به تکلف9 استادانه و بعداز آن عمارت
~~به مقرنس
# ~~در آوردهاند وچنان پوشیده که مردم در آن حیران میماند و آن هشت آشام
~~شده است،
# ~~درهر آشامی هم از بیرون[بر گرد] عمارت میتوان گردید و هم ازاندرون واین
~~بت بر
# ~~پا ایستاده ساختهاند ودوقدم او که هریک قریب ده گزباشد، بر بالای دو15
~~تیغه ریخته(2]
# ~~ایستاده چنانچه آن خود نمی نماید و کسی تصور کند که [آن] بتک11 معلق
~~ایستاده12 به
# ~~تخمین13 قیاس کرده اقلش می باید که صد ms631 هزار خروار برنج زیادت که14 در
~~آن عمل
# ~~خرج شده باشد و دیگر بر گرد آن بت بزرگ بتکان خرد ساختهاند15 ازگچ
~~ورنگ-
# ~~آمیزی و مطلا کرده[اند] و کوهها و کمرها از گچ نموده چنانچه مقرنس در
~~این دیار
# ~~میسازند و در آن16 کوهها و کمرها، غارها17 و مغارها(3) به صورتگری
~~نموده
# ~~چنانکه بخشیان و رهبانان و جوکیان در چله نشستهاند و ریاضت می کشند18 و
~~PageV02P835
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0245.png)

# ~~قچقارها(1) و تکههای کوهی(2) و ببر وپلنگ و اژدرها1 و درختستانها2
~~مجموع در
# ~~گچ کاری نموده و باقی دیوارها را صورتگری کردهاند، چنانکه استادان ماهر
~~در
# ~~آن حمران بمانند و عمارات اطراف آن بر آن3 قیاس و در این جا نیز چرخ
# ~~گردانی مثل آنکه در قمجو تقریر کرده آمد،5 اما این از آن بسیار به
~~تکلفتر6 و
# ~~بزر گتر .
# همچنین هر روز7 کوچ می کردند و چهار فرسنگ و پنج8 فرسنگ میراندند
# ~~تا روز هشتم ذی الحجه شبگیر کردند و هنوز تاریک بود که به دروازه
~~خانبالق
# ~~رسیدند. شهری به غایت بزرگ، چنانکه هر دیواری یک فرسنگ بود که چهار
# ~~فرسنگ دور آن باشد و بر گرد دیوارهای شهر به سبب آنکه منوز عمارت می
~~کردند،
# ~~صدهزار چوب مجوزه9 که هر یک پنجاه گز [بوده] باشد، حوازه(3) بسته بودند
~~و
# ~~چون هنوز پگاه بود و دروازه نگشوده بودتد، از برجی که عمارت می کردند،
# ~~ایلچیان را به شهر در آوردند و بر در کریاس اردوی پادشاد فرود آمدند و
~~بر در اردو
# ~~مقدار هفتصد15 قدم فرش سنگ تراشیده انداخته بود، چون به کنار فرش
~~رسیدند،
# ~~ابلچیان را فرمودند تا11 پیاده شوند. از روی آن فرش بگذشتند [و] بر12
~~در اردو
# ~~رسیدند. بر آن طرف در، ده پیل، پنج از این 13 طرف و پنج از آن طرف
~~ایستاده بودندو
# ~~خرطومها بر راه داشته. ایلچیان از میان خراطیم پیلان بگذشتند و درون
~~رفتند. قریب
# ~~صد هزار آدمی آن زمان را که هنوز روشن ms632 نشده بود، بر در سرای
~~پادشاهبودند. چون از PageV02P836
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0246.png)

# ~~دراولدر آمدند، مسافتی مقدار سیصد گز در دویست و پنجاه گز بود و درپیش
~~آن مسافت
# ~~کوشکی1 که کرسی او سی گز بوده باشد و بر بالای آن کرسی ستونهای پنجاه
~~گزی
# ~~بر پای کرده وعمارت بر بالای آن و طنبی(1) ساخته شست گز در چهل گز عرض
~~و بعد
# ~~از آن سه دروازه بود، میانین بزرگتر و چپ و راست خردتر و این میانه ممر
# ~~پادشاه است و هر کس از آن نمی گذرند و از ممر چپ و راست خلق می گذرند و
# ~~در بالای کوشک [بر] پشت دروازه چپ و راست2 گور که3 و ناقوس نهاده و
~~آویخته
# ~~و دو کس منتظر تا پادشاه کی به تخت بر آید و [قریب] سیصدهزار آدمی در
~~این
# ~~فضا از زن و مرد جمع گشته و قرب4 دوهزار مغنی ایستاده آواز بم و زیر
~~برهم ساز
# ~~کرده و به زبان ختایی و اصول ایشان دعای پادشاه می گویند وقریب دوهزار5
~~دیگر
# ~~بودند که هر یک در دست سلاحی داشتند، بعضی ناچخ و بعضی دورباش(2) وبعضی
# ~~زوبین1 و بعضی حربه و بعضی خشت(3) فولاد وبعضی تبرزین و بعضی نیزه و
~~بعضی
# ~~شمشیر و بعضی گرز و بعضی بادبیزن ختایی و بعضی چتر7 و گرد بر گرد آن
~~حوالی
# ~~خانها و در پیش خانها صفهها سرپوشیده و ستونهای معظم بر کنار صفهها8 و
~~دیوار
# ~~خانهها مجموع شبکه9 از چوب و فرش سنگ تراشیده چنانکه مجموع استادان
# ~~هر صنعت در آن حیران بمانند.
# القصه چون روشن شد، ناگاه آنها که بر بالای کوشک بودند و منتظر که پادشاه
# ~~کی به تخت بر آید، گور که و دهل و دمامه و صنج و نی و ناقوس فرو کوفتند
~~و آن
# ~~سه دروازه را بگشادند و خلایق درون دویدند، و قاعدهایشان چنان است که
~~به دیدن
# ~~پادشاه دویده روند. چون از این فضا به فضای ms633 دوم رفتند و آن قریب سیصد
~~قدم بود و در PageV02P837
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0247.png)

### | ز بدةالتواریض
# ~~838
# ~~برابر کوشکی از آن کوشک اول به عظمتتر و پیش گشاده تختی آوردند گرد1
~~مقدار
# ~~چهار گز و گرد تخت مثل بلسک2(1) خرگاه قسین (2) گرفته از اطلس زرد [و]
~~مجموع
# ~~زرفشان3(3) ختایی کرده به اژدرها و سیمرغ ونقوش ختایی [و] بر بالای تخت
~~کرسی
# ~~از زربنهادند و از چپ و راست ختایین صف کشیده بایستادند. اول امرای
~~تومان و
# ~~هزاره و صده قریب صد هزار و هر یکی در دست تختهئی در دست راست مقدار
# ~~یک گز4 در چهار یک شر ع و زهره آن ندارند که به غیراز آن تخته در
~~جانبی5 نگر ندو در
# ~~عقب ایشان مقدار دویست هزار دیگر جبه6 پوشان و نیزهداران و بعضی
~~شمشیرهای
# ~~برهنه در دست ایستاده و صفها راست کردند و مجموع آن کافران چنان خاموش
~~که
# ~~گوییا یک آفریده و متنفسی7 آنجا8 نیست وپادشاه9 ازدرون حرم بیرون آمد و
~~نردبانی
# ~~از نقره آوردند مقدار پنج پایه و بر آن تخت بنهادند15 و باز11 بربالای
~~تخت صندلی
# ~~اززرنهادند وپادشاه به بالای تخت12 بر آمد و برصندلی بنشست و پادشاه
~~میانه بالا،
# ~~محاسنی نه بزرگ ونه کوسه13، اما مقداردویست سیصد موی ازمیانه محاسن
~~اوچنان
# ~~دراز که با وجود که14 بربالای صندلی بود، سه چهار حلقهزده بود واز چپ
~~وراست
# ~~تخته دو دختر ماهروی مویهابر میان سرگره کرده و گردن و عارض خود15
~~گشاده
# ~~مرواریدهای بزرگ خوب در گوش کاغذ و قلم در دست گرفته و منتظر که پادشاه
~~چه گوید
# ~~وچه حکم فرماید. هرچه آنروز برزبان پادشاه بگذرد، ایشان قلمی کنند(4)
~~وچون درحرم
# ~~رود، باز آن کتابت به عرض رسانند و احتیاط می کنهد16 اگر حکمی را تغییر
~~می باید PageV02P838
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0248.png)

# ~~کرد، خط بیرونمیفرستند1 تا اهل دیوان بر آن موجب عمل می کنند.
# القصه، چون پادشاه بر تخت قرار گرفت و از جانبین ختائیان صفها کشیده
# ~~بایستادند. از ms634 مقابل روی پادشاه این جماعت ایلچیان را با بندیان(1)
~~دوشادوش پیش
# ~~پادشاه بردند. اول یارغوی(2) بندیان پرسید و مقدار هفتصد2 کس بودند،
~~بعضی دو
# ~~شاخه در گردن و بعضی زنجیر و بعضی یک دست و گردن در3 تخته گرفته و بعضی
~~پنج
# ~~وشش را گردنهای ایشان4 بر یک تخته دراز در بند کرده وسرها از تخته
~~بیرون،هر کس را
# ~~به حسب مرتبه و قدر گناه و هر یکی را یک کس مو کل که موی آن گناهکار
~~گرفته و
# ~~منتظر تا پادشاه چه حکم5 فرماید. بعضی را به زندان فرمود و بعضی را حکم
~~کشتن
# ~~کرد و در مجموع ختای هیچ امیر و داروغه(3) را حکم قتل1 نیست. هر کس
~~گناهی
# ~~کرده گناه او را بر تخته پارهیی نبشتند و برگردن او آویخت با زنجیر و
~~دوشاخه7 و
# ~~آنچه حد گناه اوست در کیش کافری ایشان و آن گناهکار را روانه خان بالق
~~پایتخت
# ~~پادشاه8 کرد. اگر یک ساله راه است، هیچ جای نمی تواند بود تا بدانجا
~~نرسد.9
# القصه، چون بندیان رفتند، ایلچیان را پیش بردند چنانکه تا به تخت پادشاه
# ~~مقدار پانزده گز مسافت ماند و یک کس از آن امیران15 که تخته در دست
~~دارند، آمد
# ~~و زانو زد و به خط ختایی احوال ایلچیان نبشته بر خواند، مضمون آنکه از
~~راه دور
# ~~از پیش حضرت خاقانی خلافت پناهی و فرزندان او ایلچی11 آمدهاند و برای
~~پادشاه
# ~~تبر کات آوردهاند و به پای تخت به سرزدن آمدهاند. چون شرح حال12 تمام
~~بخواند،
# ~~مولانا حاجی یوسف قاضی که از جمله امرای تومان ومقربان پادشاه بود و
~~زباندان13 PageV02P839
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0249.png)

# ~~عربی و پارسی وتر کی ومغولی و ختایی و کلمهچی1(1) میان پادشاه و
~~ایلچیان و از دوازده
# ~~دیوان پادشاه یکی تعلق بدو داشت، پیش آمد با چند نفر ازمسلمانان
~~زباندان [عربی
# ~~و پارسی و غیره] که تابع او بودند، بر گرد مسلمانان بایستادند و گفتند
~~که اول دو
# ~~تاه2 ms635 شوید و بعد از آن سر بر زمین نهید، سه کرت ایلچیان سر بر زمین
~~نهادند،3 اما
# ~~پیشانی بر زمین نرسانیدند. بعد از آن مکتوب حضرت اعلای سلطنت شعاری 5
# ~~خلدالله [تعالی] ملکه و سلطانه - و مکتوب مخدوم ومخدومزاده جهان
~~وجهانیان4
# ~~امیرزاده بایسنغر بهادر - خلدالله [تعالی] ملکه - در پارچه اطلس زرد
~~پیچیده به دو
# ~~دست بلند گرفته که قاعده ختایی آن5 است که هر چه تعلق بن جانب پادشاه
~~دارد، در
# ~~زر میپیچند. مولانا قاضی آمد و آن مکتوب بستاند و به دس خواجه سرای که
~~پیش
# ~~تخت بادشاه ایستاده بود، داد و خواجه سرا آن مکتوب را به دست داد.
~~پادشاه
# ~~گرفت و گشاد و دید و باز به دست خواجه سرا6 داد. بعد از آن پادشاه
~~ازتخت فرود
# ~~آمد و بر صندلی نشست و سههزار جامه آوردند، یکی دکله(2) و دو قبا و
~~امرا و
# ~~خویشان و فرزندان ایشان را جامه پوشانید.7 بعد از آن هفت نفر از
~~ایلچیان پیش
# ~~آمدند:8 اول شادی خواجه وکوکجه،9 بعد از آن سلطان احمد وخواجه غیاث
~~الدین
# ~~و ارغداق و اردوان و تاج الدین بدخشی(3) وایشان را گفتند: زانو زنید،
~~[زانوزدند]
# ~~پادشاه ازایشان اول15 احوال بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله [تعالی]
~~ملکه
# ~~وسلطانه - پرسید وبعد از آن پرسید که قرا یوسف ایلچی میفرستد ومال می
~~آورند؟
# ~~در جواب گفتند که آری ایلچی و مال می فرستد و داجیان نیز دیدند که
~~ایلچیان11 او PageV02P840
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0250.png)

# # وقایع سال 825 هجری %~% 84
# ~~آمده بود و مال آورده. دیگر پرسید که آنجا نرخ غله گران است یا ارزان و
~~نعت
# ~~فراوان؟1 [در جواب] گفتند: آری نعمت فراوان است و غله ارزان.2 گفت: آری
# ~~چون دل پادشاه با خدای خود راست3 است، حق تعالی نیز فراخی نعمت ارزانی
# ~~داشته. دیگر گفت که ایلچی میخواهم که به قرایوسف فرستم4 که آنجا اسبان
~~خوب
# ~~می باشند. در راه ایمنی هست؟ در جواب گفتند که آری ایمنی5 هست، اما ms636 اگر
~~حکم
# ~~شاهرخ6 سلطان باشد، تواند رفت. گفت: [آری2 آن را دانستهام. بعد از آن
~~گفت7 که
# ~~از راه دور آمدهاید، برخیزید و آش(1) بخورید. و از آنجا ایلچیان را به
~~فضای اول
# ~~که نشسته بودند، بردند و هر کس را یک شیره و صندلی بنهادند و بر هر
~~شیره از
# ~~نقل وغیره، چنانچه پیشتر گفته شده.
# چون آش بخوردند، ایشان را به یامی که از برای ایشان تعیین کرده بودند،
# ~~بردند و سلطان شاه وبخشی ملک که نوکران امیرزاده اعظم - مغیث الحق
~~والدین -
# ~~الغ بیک گورکان - خلدالله ملکه -8 بودند، ایشان را در یامخانه نزدیک آن
~~فرود آورده
# ~~بودند. در این یامخانهها در هر خانه کتی به تکلف و بستر و بالش اطلس و
~~گمخا(2)
# ~~و کفش9 کمخا در غایت نازکی دوخته و کوشکه(3) و چپلق4115) و صندلی و
~~منقل و
# ~~جایگاه11 آتش و ده کت دیگر از چپ و راست آن12 نهاده همه با بستر و بالش
~~PageV02P841
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0251.png)

# ~~اطلس وکمخا و زپلوچها و حصیرهای نازک که از طول و عرض دو تو و سه تو
# ~~می کردند و پیچیده میشد1 و نمیشکست و هر کس را بدین نسق یک خانه مقرر
# ~~کرده و [یک] دیگ و کاسه و چمچمه(1) و شیره و هر روز آن ده کس را یک
~~گوسفند
# ~~و یک قاز و دو مرغ و هر یک را دومن شرع آرد و یک کاسه بزرگ برنج و دو
# ~~کلیجه اندرون پرحلوا و یک ظرف عسل و سیر و پیاز و سر که و نمک و از
~~ترهای
# ~~ملون که در ختای میباشد و دوکوزه دراسون و یک طبق نقل و چند خدمتکار
# ~~چست [و] چالاک همه صاحب حسن بر دو قدم ایستاده از بام تا شام و ازشام
~~تا بام که
# ~~یک لحظه غایب تشوند.
# روز دیگر که نهم ذی الحجه بود، هنوز شب بود2 که سجین(2) آمد و سجین
# ~~آنها را می گویند که ms637 ایشان را ملازم ایلچیان کردهاند و در اردوی پادشاه
~~و هرجا که
# ~~باشد، گر کیراق3(3) ایلچیان ایشان راست4 میسازند، چنانکه اینجا
~~شقاول(4) گو پند،
# ~~ایشان را بیدار کرد که برخیزید، پادشاه طوی میدهد و از برای هر کس
~~اسبان زین
# ~~کرده آورده، ایلچیان را سوار کرده بهاردوی پادشاه بردند و ایشان را در
~~کریاس(5) اول
# ~~بنشاندند تاروز ودر آن محل مقدار سیصدهزار آدمی جمع گشته بودند. چون
~~روزشد،
# ~~آن سه دروازه که بود، گشادند5 و ایلچیان را به پای تختی که دادگاه6
~~بود، بردندو از
# ~~بهر پادشاه پنج بار سربرزمین نهادند وپادشاه ازتخت فرود آمد. ایلچیان
~~را باز بیرون7 PageV02P842
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0252.png)

# ~~وقایع سال 825 هجری
# ~~آوردند وفرمودند که ازاردو بیرون روید که طوی خواهد شد،1خود را سبک
~~کنید که
# ~~درمیان طوی ناگاه به قضای حاجت، حاجت نیفتد2 که آن زمان بیرون نمی توان
~~آمدن.3
# ~~جماعت4 بیرون آمدند و پراکنده گشته باز جمع شدند و درون رفتند و از
~~کریاس
# ~~و فضای5 اول گذشتند و به کریاس دوم که تختگاه داد است، رسیدند و از
~~آنجا
# ~~گذشته به کریاس سیم در آمدند، صحنی بغایت گشاده، فرشهای سنگ تراشیده6
~~در
# ~~غایت خوبی و لطافت و در پیشانی7 آن طنبی بزرگ که مقدار شصت8 گز بود و
# ~~روی اردو و[آن] کوشکها برجانب جنوب و قاعده ختایی و عمارت ایشان است
# ~~که روی عمارت و در خانه بر [جانب] جنوب می کنند و در درون خانه9 تختی
~~به
# ~~عظمت نهاده چنانکه از قد مردی بلندتر بود و از سه طرف بر آن تخت
~~نردبانهای
# ~~نقره نهاده15 یکی از پیش و دو ازچپ و راست و دو خواجه سرا ایستاده و
~~بردهان
# ~~چیزی بسته از مقوای کاغذ تا بن گوش و باز تخت دیگر خردتر بر بالای آن
~~می نشیند
# ~~که آن مثل صندلی است که برتخت مینهند،11 اما از صندلی بسیار بزر گتر
~~گوشههای
# ~~بسیار داشت و متکا دارد12 و پایههای غریب و از ms638 چپ و راست آن مثل
~~عودسوزی
# ~~بلند با قبه که بر سرآن نهاده و آن تخت و عودسوز و صندلی مجموع از چوب
# ~~تراشیدهاند و مطلاکرده13 چنان که تصور ایلچیان آن بود که مگر مجسم از
~~طلا
# ~~ساخختهاندی اما مولانا قاضی گفت: این تخت هشتسال است که ساختهاند و
~~مطلا کرده
# ~~که14 در این مدت آن طلاکاری او هیچ ساویده نشده است و دیگر ستونها و
~~پلها و
# ~~چوبها که در این عمارت بود، مجموع از جوشه15(1) رنگ کرده بودند16 و
~~روغن
# ~~داده که قطعا استادان خراسانات و عراقین بلکه تمام ربع مسکون مثل آن
~~رنگ17 و PageV02P843
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0253.png)

# ~~روغن به کارنمیتوانند1 برد و شیرهای طعام و نقل و نخلبندی پیش پادشاه
~~نهاده و
# ~~از چپ و راست تخت داجیان صاحب وجود، ترکش(1) و شمشیر بسته و سپرحمایل
# ~~کرده و در پس پشت ایشان سپاهیان ناچخهای دراز در دست گرفته و در پس پشت
# ~~ایشان جماعتی دیگر شمشیرهای برهنه در دست گرفته و در2 طرف دست چپ
# ~~که پیش ایشان مرتبه آن زیادت ازدست راست است، جای ایلچیان مقرر کرده
~~پیش
# ~~امرا وآن کس که تعظیم می کنند، سهشیره مینهند و از آن فروتر دو تا یک
~~شیره و
# ~~میباید که درآن روز هزار شیره مرتب کرده بل2 زیادت پیش مردم نهاده
~~باشند4 و
# ~~دیگر در برابر5 تخت پادشاه پیش پنجره طنبی گور که بزرگ نهاده و شخصی بر
# ~~بالای صندلی بزرگ6 ایستاده و پهلوی او اهل ساز از انواع، منتظر ومترصد
~~وپیش
# ~~تخت هفت چتر7 هر یک از رنگی در غایت تکلف و دیگر بیرون طنبی از چپ و
# ~~راست مردم جیباپوش ایستاده قریب دویست هزار نفر و از برابر تخت پادشاه
~~مقدار
# ~~یک گزوار(2) که به کمان سخت بیندازند، مثل جنبلق318) بزرگ که ده گز
~~باشد، یک
# ~~دیوار او از اطلس زرد و در اندرون آن آش پادشاه ترتیب می کنند و دراسون
~~و هر
# ~~گاه به جهت ms639 پادشاه آش و نعمتی و دراسونی9 می آورند به یک دفعه اهل ساز
~~بنیاد
# ~~ساززدن می کنند و آن هفتچتر با ایشان10 در چرخ می آیند و با آن خوردنی
~~روان
# ~~میشوند تا نزدیک تخت و آن آش یا دراسون را در حقه بزرگ نهادهاند که
~~پایهها
# ~~دارد و سرپوشی11 هم از آن جنس بر وی پوشیده. چون [از] این [جنس]
~~استعدادات
# ~~مرتب شد، ایلچیان بر پای ایستاده منتظر که دری از پس تخت که درحرم بود
~~و پرده
# ~~بزرگ آویخته و طنابی ابریشمین بر آن گوشه بسته از دو طرف و سر طناب
~~بردست PageV02P844
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0254.png)

# ~~دو خواجه سرای و میان طناب بر بکرهئی(1) بود که چون طناب را بکشیدند،
~~آن
# ~~پرده پیچیده شد [به] مثل حصیری که درپیچند به مقداریک قد مردی1 و
~~پادشاه بیرون
# ~~آمد و سازها مینواختند. چون پادشاه بر تخت بنشست، همه خاموش شدند
~~وبالای
# ~~سر پادشاه به ده گز بلندی کله بسته بودند که بزرگی آن به2 مقدار
~~سایبانهایی چهارده
# ~~گزی باشد از اطلس زرد و چهار اژدر که باهم در حملهاند، بر آن باسمه(2)
~~زده.
# ~~چون پادشاه برتخت نشست و قرار گرفت، ایلچیان را نزدیک تخت بردند
~~وفرمودند
# ~~که سر بر زمین نهید. پنج کرت سر بر زمین نهادند. پس اشارت کرد که ایشان
~~را
# ~~بنشانید. هریک را بهجای او پیش شیرها که نهاده بودند، بنشاندند وغیر
~~آنکه برشیرها
# ~~بود، ساعت بهساعت آشها و گوشتهای بره و قاز3 و مرغ و دراسون آوردن
~~گرفتند و
# ~~بازیگران به بازی در آمدند. اول جماعتی پسران چون ماه مثل دختران سرخی
~~و
# ~~سفیده بر روی مالیده و حلقههای مروارید در گوش کرده و جامههای زربفت
~~ختایی
# ~~بوشیده و نخلها وگلها و لالههای(3) ملون که از کاغذ رنگین و ابریشم
~~بسته بودند، بر
# ~~دست گرفته و بر سر خلانیده(4) بر اصول ختاییان رقص کردن گرفتند. بعد از
~~آن دو
# ~~پسر قریب به سن ده سالگی بر بالای ms640 دو چوب معلقها زدند و انواع بازیها
~~کردند.
# ~~بعد از آن شخصی به ستان4 خفتید و پای خود بالا داشت و چند نی بزرگ بر
~~کف PageV02P845
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0255.png)

# ~~پای او نهادند وشخصی دیگر آن نیها1 را مجموع به دست گرفت و پسری ده
~~دوازده
# ~~ساله آمد و بر بالای آن نیها2 رفت و درازی هر نیی هفت گز بوده باشد. بر
~~سر این
# ~~نیها3 انواع بازیها کرد و به آخر یک یک نی می انداخت تا یک نی بماند.
~~بر سر آن
# ~~یک نی معلقها زد و بازیها کرد. بعد از این حرکات غریب بسیار4، ناگاه از
~~سر آن نی
# ~~خطا شد، چنانکه همه کس گفتند [که] افتاد. آن شخص که خفته بود ونی بر کف
~~پای
# ~~او بود، برجست و او را در هوا بگرفت. دیگر جماعتی گویندگان و اهل ساز
~~بسیار5
# ~~پهلوی یگدیگر، شخصی یا توغن نواخت و دوازده مقام اصل بنمود6 بر خلاف
# ~~اصول و آهنگ ختائیان و شخصی دیگر پیبه7(1) مثل آن و دیگری موسیقار و
~~بازهم
# ~~ازاینها [که] یکی یک دست بریاتوغن ویک دست برموسیقار وصاحب موسیقاریک
# ~~دست برموسیقار یکدست برپیپه وصاحب پییه یکدست برپییه ویک دست [انگشت]
# ~~برثقبههای نی که بر9 دهان دیگریاست وصاحب نی دهان برنی وچهارپاره در
~~دست،
# ~~مجموع براصول که هیچ یک خارج نگردند. واین مجلس تا آخر نمازپیشین
~~برداشت9
# ~~و پادشاه و بازیگران و گویندگان10 را هم در مجلس انعام فرمود [وفرمود]
~~تا چاو(2)
# ~~آوردند نقد بدیشان داد و پادشاه برخاست11 و به حرم در آمد وایلچیان را
~~اجازت شد
# ~~و درمیان آن صحن12 بارگاه چند هزارجانور [و] پرنده مثل [خاد و](3)
~~فاخته وقمری PageV02P846
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0256.png)

# # وقایع سال 825 هجری %~% 837
# ~~و زاغ و زغن و آقار(1) و موسیچه1(2)، میوهها و ریزههائی که افتاده بود،
~~میربودند
# ~~و هیچ از آدمی نمی رمیدند و چون شب میشود، هم بر آن درختان میان سرای
# ~~می آرمیدند2 و ایشان راکسی مزاحم نمیشد.
# القصه ms641 این ایلچیان از هشتم ذی الحجه سنهآ اثنی و عشرین [و ثمانمایه]2 تا
# ~~اوایل4 جمادی الاول سنهآ ثلات و عشرین [و ثمانمایه] که مدت پنج ماه
~~باشد، در این
# ~~شهر بودند وهر روز علفهئی که در روزاول مقرر کردند، به تمام و کمال
~~بدیشان رسید
# ~~و بیرون آن چند [ین] کرت ایشان را طویها دادند و تربیتها5 کرد [ند] و
~~درهر کرت
# ~~که طوی شد، بازیگران از نوعی دیگر و تکلفات6 زیادت از مقدم.
# فی الجمله روز دیگر این طوی7 که عید اضحی بود. در این شهر خان بالق
# ~~پادشاه ازبرای مسلمانان مسجدی ساخته است، ایلچیان وجمعی [از] مسلمانان
~~که در
# ~~آن شهر بودند، بدان8 مسجد رفتند و نماز عید گزارد [ند]. بعد از دو روز
~~دیگر باز
# ~~ایلچیان را طوی دادند و هر بار که طوی میدادند عظمت خود را به نوعی
~~دیگر
# ~~به ایلچیان مینمود[ند] و بازیگران به انواع دیگر بازیگری می کردند و
~~حقه بازیهای
# ~~غریب.
# در هفدهم ذی الحجه جماعتی گناه کاران را به سیاستگاه فر ستادند و قاعده
# ~~کافران9 ختایی در دفترهای ایشان نبشتهاست که از بهر هر گناهی چهنوع
~~عقوبت کنند،
# ~~بعضی را گردن میزنند و بعضی را ازدارمی آویزند15 و بعضی را پارهپاره می
~~کنند. (3) PageV02P847
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0257.png)

# ~~چون حکم شد که یکی را به عذاب بکشند، اول قدری1 آهک در سرایشان2
~~میمالند
# ~~تا مویشان پاک شود،3 بعد از آن گرد سرش به کارد ببریدند و پوست سرش بر
~~مثال
# ~~کله پوشی از سرش در ربود. بعد از آن پارهئی آهک بر آن سر پوست کنده
~~ریختند
# ~~و بعد از آن بردارها4 میبندند از سه موضع، اول از گردن، دیگر از میان،
~~دیگر از
# ~~ساق پای ودستها ازپس پشت بسته و جلادان روی بهروی می ایستند واگرصد کس
~~را
# ~~حکم کشتن شود، البته صد جلاد ایشان را بکشند [و رسم نیست که جلاد دو کس
~~را
# ~~بکشد]،5 کاتب که تاریخ به بیاض می برد، ms642 گوید جهت آن است که جلاد به عدد
~~آن کس
# ~~که می کشند می آیند تا تاخیر حکم نشود و فی الحال به نفاذ انجامد.6
~~وبعد از آن که
# ~~همچنین بسته است، جلاد کاردی و قلابسی در دست دارد، به قلاب از روی
~~سینه
# ~~ایشان گوشت بر می گیرد و به کارد میبرد، مقدار یک روی ناخن تمام روی
~~سینه او
# ~~را پلنگ رنگ کردند،7 از چوبی درشت مثل سوهانی ساختهاند، به دودست محکم
# ~~بر روی سینهآ ایشان میمالند، چنانکه خوناب8 روان میشود. بعد از آن دیگی
~~آب
# ~~جوشان کردهاند، با آفتابه آب جوشان شخصی دیگر بر آن جراحتها میریزد و
# ~~دیگری جارویی در دست آن را میشوید و آن کافران9 نعره میزنند و بعضی
# ~~خاموشاند و تحمل می کنند وچون این عمل کردند و جراحتها را به آب گرم
~~تازدتر
# ~~ساخته دو کارد پیش شانه او فرو بردند و سیخی آهن سرخ کرده کارد بر می
~~کشند و
# ~~به جای آن سیخ آهن تافته فرومی برند تا آن سوراخها داغ میشود. بعد از
~~آن سیخ15
# ~~بر کشیدند11 و قمی(1) مسین که گلاب بدان در شیشه ریزند، نایژه(2) آن را
~~به موضع
# ~~سیخ نهادند و آب جوشان در وی میریزند چنانکه12 از آب جوشان گوشت سرخ
# ~~ایشان سفید میشود. چون این عملها کردند و هنوز نمرده است، باز بنیاد
~~بریدن
# ~~می کنند. القصه تا آخرروز آن شخص را بدین نوع عذاب میدهند و اگر
~~میخواهند PageV02P848
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0258.png)

# ~~که عذابش زیادت باشد تا بهده روز بدین نوع نگاه میدارند وبعدازاین
~~عذابها چون
# ~~مردند، شکمش بازمی کنند و مجموع آلات بیرون کرد و قبرغه(1) ها را
~~جداجدا کردن
# ~~گرفتند و هر قبرغه(1) را که جدا کرد، کارد را مثل قصابان در دهان می
~~گیرند تا تمامت
# ~~استخوانها [ی او] را بندبند کردند. بعد از آن تبری آوردند و آن
~~استخوانها را ریزه
# ~~ریزه کردند.1 پس از آن عرابهئی آوردند و آن مرداریها ms643 را بر آن2 بار
~~کرده در بیرون
# ~~شهر مغاکی(2) است، آنجا می اندازند. و در باب گناهکاران احتیاط بسیار3
~~کنند،
# ~~چنانکه پادشاه را دوازده دیوان است. اگر شخصی به گناهی متهم شد4،
~~میباید که به
# ~~هر دوازده دیوان گناه بر او ثابت شود و خصمان او را با او مجادله
~~فرمایند، چنانکه
# ~~مثلا اگر در یازده دیوان بر یکی گناهی اثبات5 شده است و در آخرین دیوان
~~که
# ~~دوازدهم است اثبات نشد،6 آن شخص را امید خلاص هست. اگر حجتی پیدا کرد
# ~~که بدان سبب شخصی که در شش ماهه7 راه یا زیادت کمترست، حاضر میباید کرد
# ~~تا تحقیق شود، او را نمی کشند و در حبس نگاه میدارند و به طلب آن شخص
~~می-
# ~~فرستند تا او بیاید و بحث کنند. بعد از آن قضیه به آخر رسانند و بسیار
~~گناهکار در
# ~~حبس ایشان میمیرد و هر کس که مرد تا حکم پادشاه نشود، درخاک نمیتوانند
~~کرد.
# و در روز بیست و سیوم محرم مذکور نبشته بود که آن روز هوا به غایت
# ~~سرد بود و به اردوی8 پادشاه میرفتند. بسیاری از ختاییان که فقیر9 بودند
~~و بندیان
# ~~که از شهر [های] دور آمده بودند، مجموع از سرما مرده و [بر] در کریاس
~~پادشاه
# ~~و در راهگذرها افتاده و مردم16 و اسبان پای برایشان مینهادند ومی گذشت
~~و شخصی
# ~~روایت کرد که اینجا اندرون شهرست و پناه است، در بیرون شهر قریب یک
~~تومان
# ~~آدمی از دی باز از سرما مردهاند و مثل سگ که در ولایت اسلام مرده باشد
~~و در
# ~~کوچه [ها]11 زیرپای آورند، آن کافران از آن خوارتر12 افتاده بودند.
~~وبندیان پادشاه PageV02P849
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0259.png)

# ~~با دو شاخه و زنجیر بر دست و پای همچنان خشک شده بودند و همچنان بودند
~~تا
# ~~آن زمان که خاک شوند1.
# در سابع عشرین محرم مذکور مولانا قاضی کس پیش ایلچیان فرستاد که
# ~~فردا سر سال نو(1) است و پادشاه به اردوی ms644 نو درمی آید و قول پادشاه است
~~که
# ~~هیچکس دستار و جامه و طاقیه21) و میان بند312) و موزه سفید نپوشد و رسم
~~ایشان
# ~~آن است که لباس سپید در تعزیت3 می پوشند.
# و در شب بیست و هشتم هنوز نیم شب بود که همچنین سجین آمد و ایلچیان
# ~~را بیدار کرد و سوارساخت و به اردوی نو4 بردند و آن عمارتی عالی بود که
~~بعد از
# ~~نوزده سال تمام شده بود و آن شب در چنان شهر معظم هر کس در خانه و دکان
~~خود
# ~~چندان5 فنار(4) و شمع و چواغ افروخته بود که گفتی مگر آفتاب بر آمده
~~است،
# ~~چنانکه مثلا اگر سوزنی بیفتادی، پیدا شدی آن شب زهر سرما شکسته بود.
~~مردم
# ~~را به اردوی نو در آمدند و در آوردند و از مجموع ختای چین و ماچین و
~~قلماق و
# ~~تبت و قامل و قرا خواجه7 و جورچه(5) و دریابار و سایر ولایات که نام آن
~~معلوم
# ~~1) سال نو: بنابه نوشته (حاشیه شماره 113 «1ه 1بریشم ص 70) در چین، سال
~~نو،
# تقریبا در نیمه زمستان و نیم شب آغاز میشود و با ماه تغییر می کند. بیست
~~و هفت
# محر8244 هجری معادل است با اول قوریسه 1421 میلادی، فردینا تد و
# و ستنفلد وادوارد ماهلر - تقویم تطبیقی - با مقدمه حکیم الدین قریشی ص
~~165 -
# لهذا دوم فوریه 1421 میلادی آخرین روز سال کهنه و روز سوم فوریه نخستین
# رور سال جدید چیی میشده است.
# ~~2) طاقیه: نوعی کلاه بلند مخروط شبیه به کلاه فعلی درویشان، (دهخدا)
# ~~3) میان بتد. دحر بند (2اج).

PageV02P850

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0260.png)

# ~~نیست، صدهزار آدمی در آن اردو بودند و پادشاه امرای ولایات1 خود را طوی
~~می-
# ~~داد. ایلچیان را در بیرون تختگاه شیرها نهادند و امرای خود را در درون
~~بارگاه و
# ~~تختگاه خود نشانده بود و همچنان غلبه قریب2 دویست هزار آدمی شمشیر و
~~گرز و
# ~~ناچخ و زوبین و دورباش و حربه و تبرزین ms645 و آلات حرب در دست گرفته و قریب
# ~~یک دو هزار آدمی بادبیزن ختایی [در دست گرفته] ملون و منقش، هر یک
~~برابر
# ~~سپری بر2 دوش نهاده و بازیگران و پسران که رقص می کردند، به طریقهای
~~غیر
# ~~مکرر ونخلها4 و تاجها و لباسها برخود راست کرده که شرح آن در و صف
~~نگنجد و
# ~~صفت آن عمارت مقدور بیان نیست. فی الجمله از در بارگاه تا در بیرون
~~یکهزار و
# ~~نهصد و بیست و پنج5 قدم بود و در درون حرم خود کسی را راه نبود. از چپ
~~و
# ~~راست عمارت درعمارت وسرادر سرا وباغ درباغ ومجموع فرش وسنگ تراشیده
# ~~وخشت تراشیده که ازخاک چینی پختهاند که مطلقا جوهر او به سنگ مرمر
~~میماند و
# ~~مقدار دویست یا سیصد گز طول وعرض هرحوالی که بود سنگ فرش مقدارموئی کج
# ~~نشده و نپیچیده که کسی گوید به قلم جدول کشیدهاند و در سنگتراشیها9
~~اژدرها و
# ~~و سیمرغ(1) و نقش ختایی منبت و منقر(2)7 مثل یشم(3) تراشی که آدمی در
~~آن حیران PageV02P851
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0261.png)

# ~~می شد. سنگتراشی و درودگری و گلکاری و نقاشی و کاشی کاری، در مجموع این
# ~~بلاد هیچ پیشهوری2 [چنان] نمیتواند کرد مگر استادان این بلاد ببینند تا
~~باور کنند
# ~~[و انصاف دهند]. فی الجمله در نیم روز این طوی آخر شد و هرکس به وثاق
~~خود
# ~~رفتند.
# در نهم صفر سحر گاه اسبان آوردند و ایلچیان را پیش بردند و هشت روز
# ~~بود که پادشاه از حرم بیرون رفته بود در بیرون شهر خانهآ سبز(1ا ری]
~~ساخته بود و
# ~~در آن خانه هیچ صورت و هیچ بت نبود. و پادشاه را عادت بود که در هر سال
~~آن
# ~~چند روز حیوانی نمیخورد(2) و پیش حرم نمیرفت و کس را پیش خود نمی-
# ~~گذاشت و می گفت که خدای آسمان را عبادت می کنم و به عبادت خود مشغول
~~بود.
# ~~القصه3 آن روز باز گشته بود و به حرم ms646 می آمد و بسیار تجمل و عظمت و
~~لشکر و
# ~~خدم همراه بود. پیلان را آرایش کرده پیش میبردند و محفهآ(3) مدور مطلا
~~بر دوش
# ~~گرفته بودند و علمهای سیاه و سرخ و زرد و سبز و زنگاری منقش به صورت
~~آفتاب
# ~~و ماه و ستارگان و کوه و دریا و خطوط ختایی در پس و پیش او. دیگر
~~نیزهداران
# ~~و شمشیر و ناچخ و زوبین و دورباش و حربه(4) وگرز و شش پر4 [و شمشیر] و
# ~~تبرزین وچوگانهای با زلف دراز و بادبیزن ختایی و چتر میبردند و پنج
~~محفه دیگر
# ~~آرایش کرده مجموع مطلا بر دوش مردم و سازهایی که شرح آن نمیتوان داد
# ~~بسیار] و مقدار پنجاه هزار [نفر] آدمی از پس و پیش پادشاه میرفتند که
~~یکی پیش
# ~~و یکی پس بی قاعده زهره نداشتند که بروند و کس را زهره نبود که آواز بر
~~آرد، PageV02P852
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0262.png)

# ~~چنانکه گوئی هیچ متنفس نیست به جز آواز صوتها و1 سازهای ختائیان که
~~دعای
# ~~پادشاه می گفتند. چون پادشاه به حرم در رفت، مردم باز گشتند و هرکس به
~~وثاق
# ~~خود رفت2.
# دیگر در آن ایام رسم ایشان چنان است که شبچراغ می گویند. هفت شبانه
# ~~روز در اندرون کریاس پادشاه کوهی از چوب میسازند و روی چوب به شاخ سرو
# ~~میپوشند، چنانکه گویی کوهی از زمرد است و صدهزار چراغ تعبیه کردهاند و
~~چند
# ~~هزار صورت از مقوای3 کاغذ ساخته و رنگ چهره و جامه چنانکه از دور به
~~آدمی
# ~~میماند و ریسمانها بر آن چراغها تعبیه کردهاند و موشکها(1) از نفط
~~ساخته که چون
# ~~یک چراغ را برافروختند، موشک بر آن ریسمانها دویدن گرفت و به هر چراغی
~~که
# ~~رسید، روشن شد چنانکه به یک نفس آن چندان چراغها که از بالای کوه تا
~~پایان
# ~~است4، روشن میشود و در شهر نیز به در دکانها و در خانهها5 چراغ بسیار
~~می-
# ~~افروزند ودر آن هفتروز هر کس ms647 هرگناه [که] می کند براونمی گیرند و
~~پادشاه بسیار
# ~~بخشش می کند و کسانی که باقی دیوان دارند و بندیان زندان همه را آزاد
~~می کنند و
# ~~در آن سال منجمان ختای6 [چنان] حکم کرده بودند که آتشی پیدا خواهد شد
~~که
# ~~خانه [های] پادشاه را از آن ضرر رسد. بدان سبب شب چراغ نساخته بود7.
~~اما
# ~~امرای ختای بدان وعده شب چراغ(2) جمع شده بودند و ایشان را طوی داد و
# ~~انعام فرمود.
# در روز یکشنبه سیزدهم صفر سجینان آمدند ومجموع ایلچیان را پیش پادشاه
# ~~بردند و در کریاس اول نشاند ومجموع خلایق که از هر دیار آمده بودند8،
~~صدهزار
# ~~زیادت جمع گشتند و در کوشک اول تختی9 (3) مرصع نهادند و درهای کوشک
~~PageV02P853
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0263.png)

# ~~گشادند و پادشاه بر تخت نشست و مقدار صدهزار آدمی در پای تخت زانو زدند
~~و
# ~~سر بر زمین نهادند1 و بعداز آن بنشستند2 ونظاره می کرد[ند] که تختی
~~دیگر آوردند
# ~~بلند و در پیش روی پادشاه نهادند و سه کس بر بالای تخت بر آمدند و حکمی
~~و
# ~~یرلیغی که از پادشاه شده3 بود، دو کس آن یرلیغ را نگاه داشتند و یکی به
~~آواز بلند
# ~~برخواند، چنانچه مجموع خلایق بشنیدند، اما بهزبان ختایی بود ومردم ما
~~فهم نمی-
# ~~کردند و مضمون آن حکم آن بود که دهم این ماه1) سر سال ایشان4 بود و شب-
# ~~چراغ بود [و مجموع] بندیان و گناهکاران و آن کسانی که باقی دیوان
~~داشتند،
# ~~بخشید[یم]5 مگر کسی که خون کرده بود باقی را آزاد کردند6 و ایلچی تا سه
~~سال به
# ~~هیچ دیار نرود و نقل احکام به هر دیار فرستادن7 حکم بود. چون آن حکم
~~خوانده
# ~~شد، به جهت تعظیم حکم پادشاه چتری آوردند و بر سر احکام بداشتند و بر
~~چوبی
# ~~که آن چوب را در زرگرفته بودند و حلقه بر آن بود و طنابی ابریشمی زرد
~~بر آن
# ~~حلقه آن حکم را از آن بالا فرو ms648 گذاشتند و چتر بر بالای آن فرود می آمد
~~و در پای
# ~~کوشک مجموع سازها [با دهل و دمامه21) میزدند در فرود آمدن حکم و دو
~~محفه
# ~~مطلا آماده بود، چون آن حکم فرود آمد در یک محفه نهادند و یک محفه از
~~پیش
# ~~[دوان روان شد و مجموع سازها] همراه او وخلایق بیرون آمدند از اردو وآن
# ~~حکم را آوردند تا بدان یامی که ایلچیان بودند تا از آنجا نقل احکام به
~~هر دیار و هر
# ~~ولایت فرستند.
# اسا پادشاه چون از کوشک فرود آمد، مجموع ایلچیان را طلب کرد و طوی
# ~~داد تا نیم روز و چون طوی آخرشد، هر کس به طریقی رفتند.
# درغرهآ ربیع الاخر15 ایلچیان را طلب داشتند و پادشاه فرمود تا ده شانقار
~~حاضر
# ~~کردند وگفت، شانقار به کسی میدهم11 که اسبخوب ازبرای من آورده است. و
~~به
# ~~کنایت و صریح از این نوع سخن می گفت. آخر از این ده شانقار سه به
~~سلطانشاه PageV02P854
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0264.png)

# # وقایع سال 825 هجری %~% 855
# ~~ایلچی مخدوم1 و مخدوم زادهآ جهان و جهانیان الغ بیک گورکان داد و سه به
~~سلطان
# ~~احمد که ایلچی سلطان زاده عالم وعالمیان بایسنغر بهادر - خلد الله
~~تعالی ملکه2-
# ~~بود و سه دیگر به شادی خواجه که ایلچی بندگی حضرت اعلا- خلدالله تعالی
~~ملکه
# ~~و سلطانه - بود. فاما شانقاران(1) [را هم] به جانورداران(2) خودسپرد.
~~روز دیگر
# ~~ابلچیان را طلب داشت و گفت: شانقارهای خود را نشان کنید. ایشان گفتند:
~~ما نشان
# ~~کردهایم. پادشاه گفت: لشکر من به سرحد ولایت میرود، شما نیز یراق خود
~~بکنید
# ~~تا با لشکر من همراه روی به ولایت خود آرید. گفتند: هرچه پادشاه فرماید
~~چنان
# ~~کنیم. بعد از آن ارغداق را که ایلچی امیرزاده جوان بخت نیکو محضر
~~بهادر3
# ~~سیورغتمیش - نورالله مرقده - بود، گفت: شانقار نیست که به تو دهم و اگر
~~هم
# ~~بودی و به تو دادمی، همچنان که آن بار اردشیر از نوکر امیرزاده
~~سیورغتمیش3 باز
# ~~ستاند5، ms649 از تو نیز بستانند. او در جواب گفت: اگر پادشاه عنایت فرماید و
~~شانقار
# ~~بدهد، کسی از من نتواند ستد6. پادشاه گفت: تو اینجا باش تا شانقار
~~برسد، به تو
# ~~دهم و در این نزدیک دو شانقار میرسد، آن را به تو دهم.
# در هشتم ربیع الاول سلطان شاه و بخشی ملک را طلب فرموده سنکشی فرموده
# ~~1 -وسنکشی به زبان ختائی انعام باشد - سلطان شاه را هشت بالش(3) نقره
~~وسی جامه PageV02P855
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0265.png)

# ~~187
# ~~پادشاهی با آستر و بیست وچهار قلفی1(1) و لو(2) و لنگ و شا(3) و دو اسب
~~یکی
# ~~بازین و یکی بیزین و صدچوبه تیرنی و بیستوپنج کیبر(4) سه پهلوی ختایی و
~~پنج
# ~~هزار چاو و بخشی ملک را نیز مثل آن. اما یک بالش نقره کمتر بود
~~وخاتونان ایشان
# ~~را بی بالش نقره نیمهآ آن قماشها فرمود. و در آن روز ایلچی ویس خان
~~رسید با دویست
# ~~و پنجاه نفر و او را بوقا تیمور اتکا می گفتند و پادشاه را دید و سر بر
~~زمین نهاد و
# ~~مجموع ایشان را جامهوار(5) های پادشاهانه2 [دادند] و علفه معین کردند.
# در یوم الاثنین ثالث عشر ایلچیان را طلب داشتند و پادشاه فرمود که من به
# ~~شکار میروم. شانقاران خود را بگیرید ونگاه دارید که اگر دیرتر بیایم
~~شما معطل
# ~~نشوید و طعنهئی چند زد که شانقاران خوب از درگاه ما3 میبرید و اسبان بد
# ~~می آرید. شانقاران تسلیم ایلچیان کردند و پادشاه به شکار رفت.
# بعد از آن پادشاهزاده از طرف نمتای4(6) آمد و روز بار به طرف و5 جای
# ~~پادشاه مینشست. درثامن عشر ایلچیان به دیدن اورفتند. در طرف شرق خانه
~~پادشاه
# ~~په همان طریق که پادشاه مینشست، نشسته بود و از چپ و راست همان رسم بود
~~و
# ~~ایلچیان را همچنان که پیشتر شیرها نهادند و آش خوردند و متفرق شد.

PageV02P856

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0266.png)

# در غرهآ ربیع الاخر همچنان1 [سجینان] خبر کردند که پادشاه از ms650 شکار می
~~آید،
# ~~پیشواز می باید رفت،[رفتند و] تا نماز پیشین دربیرون بودند. آخر معلوم
~~شد که روز
# ~~دیگر خو اهد آمد. به وثاق باز گشتند. چون به پام رسیدند، شانغار کیود
~~سلطان احمد
# ~~مرده بود. بازهمان زمان2 سجینان آمدند و گفتند: سوار شوید و امشب در
~~بیرون باشید
# ~~تا سحر گاه پادشاه را توانید دید. و باران میبارید. چون سوار شدند، بر
~~در یام
# ~~مولانا قاضی وجمعی با او ایستاده بودند و به غایت ملول. از جهت ملالت
~~استفسار
# ~~کردند. مخفی گفت: اسبی3 که بندگی حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی
~~ملکه
# ~~و سلطانه- از بر ای پادشاه فرستاده بود، در شکار بر آن اسب سوار شده و
~~آن اسب
# ~~پادشاه را انداخته و پای او متالم شده و از این جهت غضب کرده و پادشاه
~~حکم
# ~~کرده که4 ایلچیان را گرفته بند کرده به شهرهای شرقی ختای فرستند. اصحاب
~~از این
# ~~خبر به غایت ملول شدند و در آن ملالت وقت سنت بود که سوارشدند تا نیم
~~چاشت
# ~~مقدار بیست مره(1) رفتند. اما از غلبه لشکریان که به شهر میرفتند،
~~گذرنبود. القصه،
# ~~به اردوی پادشاه که شب فرود آمده بود، رسیدند. مقدار پانصد قدم در
~~پانصد قدم
# ~~دیواری که ده گزبلندی آن بود و چهارقدم عرض هم در آن شب که فرود آمده
~~بودند،
# ~~بر آورده و دیوار قالبی درختای زود میسازند و دو درو ازه گذاشته و از
~~پس دیو ار که
# ~~خاک برداشتند خندقی شده و بردروازهها مردان کاری با سلاح بازداشته و بر
~~گرد خندق
# ~~مردان با سلاح تا روز بود و در اندرون آن ازاطلس زرد و چتر مربع به
~~چهار ستون
# ~~که بلندی هر یک5 مقدار بیست و پنج گز بود، بر پای کرده و در گرد آن
~~دیگر خیمهها
# ~~و سایه بانها همه زرد اطلس زرنشان کرده، چون از سواد شهر به صحرا در
~~آمدند،
# ~~پیدا بود. القصه چون مقدار پانصد قدم بدین موضع ms651 ماند، مولانا قاضی
~~اصحاب را
# ~~فرمود تا یباده شوند و همان جا باشند تا پادشاه برسد و خود پیش رفت.
~~چون پیش
# ~~پادشاه رسید، لیداجی و جان داجی که به زبان ختایی یکی را سرای لیدا و
~~یکی را PageV02P857
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0267.png)

# ~~جکفو1 می گفتند، ایستاده بود و پادشاه در بحث گرفتن ایلچیان بود. بعد
~~از آن
# ~~لیداجی و جان داجی و مولانا یوسف1 قاضی سر بر زمین نهادند و درخواست
# ~~کردند که اگر حضرت پادشاه از اینها رنجیده، اینها راگناه نیست. اگر
~~سلاطین
# ~~ایشان اسب خوب یا بد فرستادهاند، ایشان را چه اختیار و بر پادشاه خود
~~حکم
# ~~نمیتوانند کرد که بیلاک خوب یا بد بفرستند و دیگر اگر مجموع اینها را
~~پاره پاره
# ~~کنند، سلاطین ایشان را هیچ تفاوت نمی کند و اینجا نام پادشاه به بدنامی
~~منتشر
# ~~شود و در همه عالم که بعد از چندین سال عاقبت3 پادشاه ختای با ایلچیان
~~بیرسمی
# ~~کرد و ایشان را حبس و سیاست فرمود. پادشاه را [از ایشان] این سخن
~~پسندیده4
# ~~آمد ومستحسن داشت [و ببخشید]. بعد از آن مولانا قاضی آمد شاد ومژده
~~رسانید که
# ~~حق تعالی به فضل وکرم خود بر این جمع مسلمانان غریب رحم کرد و بر دل5
# ~~پادشاه پرتو مرحمتی انداخت. بعد از آن شیرها آوردند که پادشاه فرستاده.
~~اما آن
# ~~روز مجموع گوشت خوک باگوشت گوسپند آمیخته بود. مسلمانان از آن نخوردند
~~و
# ~~پادشاه سوار شد. چون از در اردو بیرون آمد، بر اسبی سیاه بلند که چهار
~~دست و
# ~~پای او سفید بود [سوار بود] وآن اسب را حضرت امیر و امیرزاده اعظم
# ~~- مغیث الحق والدین -6 الغ بیگ گورکان - خلدالله ملکه - فرستاده بود،
~~عتابی7(1)
# ~~زرد زربفت بر آن اسب انداخته بودند و پادشاه قبای سر خ زربفت پوشیده و
~~از
# ~~اطلس سیاه غلافی دوخته و ریش را در غلاف کرده و هفت عدد محفه خرد8
# ~~سرپوشیده از عقب بندگی9 پادشاه بر گردن گرفته ms652 می آوردند که در اندرون
~~آن
# ~~دخترانی بودند که با پادشاه به شکار رفته بودند و یک عدد محفه بزرگ
~~مربع که
# ~~هفتادکس برداشته بودند، از عقب ایشان و دواختاچی از چب و راست جلاوی15
# ~~پادشاه گرفته هر دو جامههای زربفت پادشاهی پوشیده که آن اسب قدم را یک
~~یک
# ~~آهسته بر می گرفت و مقدار یک تقمار11(2) از دست راست و یکی از دست چپ
~~از PageV02P858
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0268.png)

# ~~پادشاه دور سواران صف زده که یکی بر یکی قدم پیش و پس نمی نهادند و تا
~~چشم
# ~~کار می کرد دز آن دشت هموار لشکر صف راست1 کرده و از صفی تا صفی مقدار
# ~~بیست قدم بود، چنانکه از اردو که سوار شدند تا در شهر چین صف زده
~~میرفتند و
# ~~در میانه پادشاه با ده داجی و مولانا قاضی و لیداجی و جان داجی می رفت.
~~بعد از
# ~~سر بنهید. چنان کردند و چون پادشاه نزدیک رسید، روی بر زمین نهادند.
~~بعد از آن
# ~~پادشاه فرمود که سوار شوید. اصحاب سوار شدند و نزدیک پادشاه همراه
~~بودند.
# ~~پادشاه بنیاد گله و آغاز شکوه3 کرد با شادی خواجه و گفت: تحفه و بیلاک
~~و اسب و
# ~~جانور شکاری که به رسم هدیه به جایها فرستند، باید که به غایت پسندیده
~~و خوب
# ~~باشد تا موجب زیادتی4 محبت و مودت گردد و بوی اخلاص به مشام خاص و عام
# ~~رسد، چه هرگاه کسی از برای دیگری بیلاکی میفرستد و در نیکی آن احتیاط
# ~~نس نماید، آن نه از روی یک جهتی و اخلاص است بلکه از روی زحمت و اضطرار
# ~~است. اسبی5 که تو آورده بودی، سواری کردم در شکار و از غایت پیری و
~~بیقوتی
# ~~افتاد و مرا انداخت و از آن ووز باز دست من درد می کند و کبود شد7 و
~~بسیار
# ~~طلا(1) انداختم تا پاره دردش ساکن شده [است](2). بعد از آن شانقاری طلب
~~کرد
# ~~و یک کلنگ(3) ms653 پرانید و شانقار را رها کرد، رسید و سه لگد زد و گرفت.
~~بعد از آن
# ~~پادشاه فرود آمد و صندلی آوردند و در زیر پای او نهادند و صندلی دیگر
~~از برای
# ~~نشست نهادند. بر صندلی نشست و سلطان شاه را طلب کرد و آن شانقار بدو
~~داد و PageV02P859
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0269.png)

# ~~یک شانقار دیگر طلب کرد و به سلطان احمد داد و شادی خواجه را هیچ نداد
~~و
# ~~سوار شد. ناگاه1 خر گوشی پیدا شد. شانقاری بر دست داشت2 برخرگوش انداخت
# ~~و دو سک در2 عقب خر گوش بدویدند و شانقار خواست که خر گوش را بگیرد.
# ~~سگان رسیدند. شانقار از سگان رم کرد و خر گوش4 از میان بیرون رفت تا
~~بدانجا
# ~~که چشم کار می کرد. باری خرگوش5 به سلامت بیرون رفت.
# چون به نزدیک شهر رسیدند، خلایق بسیار ازختای و غیره بیرون آمده بودند
# ~~و فوجفوج از ختائیان به زبان ختایی دعای پادشاه می گفتند. بدین دارات و
~~شوکت
# ~~به شهر [درون] آمد و ایلچیان به وثاقهای خود رفتند.6
# یوم الاثنین رابع ربیع الاخر سجین آمد و ایلچیان را سوار کرده برد و گفت:
# ~~امروز پادشاه سنکشی(1) میدهد. ایلچیان پیش رفتند و چون سلطانشاه و بخشی
# ~~ملک را پیشتر سنکشی داده بود، ایشان را طلب نکردند.7 چون پادشاه بنشست
# ~~شیرهای سنکشی پیش پادشاه جمع کردند. بعد از آن پادشاه فرمود تا شیرها
~~را بر-
# ~~گرفتند و به یک طرف بردند و امرا را نیزپیش شیرها فرستاد چنانکه پادشاه
~~از بالای
# ~~تخت میدید. اول سلطان احمد را طلب کردند و شیره سنکشی تسلیم او کردند و
~~بعد
# ~~از او غیاث الدین را و بعد از او امیر شادی خواجه را شیره پیش نهادند و
~~دیگر
# ~~کو کجه و دیگر ارغداق و بعد از آن اردوان و دیگر تاج الدین بدخشی را و
~~تفصیل
# ~~هر شیره آنچه شیره شادی خواجه بود: ده بالش نقره و سی اطلس و هفتاد ms654
~~پارچه
# ~~دیگر قلقی8 و ترقو219) ولو وشاو کپکی و پنجهزار چاو وخاتون او را چاو و
~~بالش
# ~~نقره نبود، اما ثلث قماش بود و سلطان احمد وکوکجه و ارغداق را هر سه هر
~~یک
# ~~هشت بالش نقره و شانزده اطلس [و باقی قماش از قلتی و] ترقوولو و شاو
~~کپکی
# ~~مجموع هر یکی نود وچهار10 وصله بود، معخواتین و هر یک را دو هزار چاو و
~~PageV02P860
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0270.png)

# ~~غیاث الدین واردوان وتاج الدین بدخشی را هریک هفت بالش نقره وشانزده
~~اطلس
# ~~و ترغو ولووشاو کپکی و قلقی1 [مجموع هر یکی را هفتادوهفت وصله] و دو
~~هزار
# ~~چاو. ایلچیان سنکشهای پادشاه ستانده2 به وثاقهای خود رفتند.
# دراین اثنا یکی از خواتین پادشاه که محبوبهآ او بود، در گذشت و به سبب آن
# ~~تعزیت، دیگر پادشاه را نمی توانست دید و آن را اظهار نکردند تا
~~ساختگیهای
# ~~تعزیت3 تمام شد. بعد از چند روز در هشتم4 جمادی الاول گفتند که حرم
~~پادشاه در
# ~~گذشته است و او را فردا دفن خواهند کرد. در این شب ناگاه از قضای الهی
~~از
# ~~آسمان آتشی از اثر برق که برسر آن کوشک پادشاه که نوساخته بودند، رسید
~~و[آن]
# ~~آتش در آن افتاد [و چنان در گرفت که گوئیا صدهزار مشعله است که به روغن
~~و
# ~~فتیله در گرفته است و این عمارت که اول آتش در وی افتاد] بارگاهی بود
~~هشتادگز
# ~~طول و سی گز عرض و استونهای5(1) لاجوردی6 و حل(2) به کار برده و روغن
~~داده7
# ~~که در آغوش سه مرد نمی گنجید، چنانچه مجموع شهر از روشنایی آن آتش
# ~~روشن شد8 و از آنجا سرایت کرد به کوشکی که بیست گز از آن دورتر بود و
~~از
# ~~عقب آن بارگاه کوشک حرم بود و از آن بسیار به تکلفتر، آن نیز بسوخت و
~~بر گرد
# ~~آن کوشکها9 خانههایی بود هر یک خزانهیی، آتش در آن افتاد قریب دویست و
~~پنجاه
# ~~خانه بسوخت و ms655 بسیاری زن و مرد بسوختند و تا روز شد همچنان میسوخت و آن
# ~~روز تا نماز دیگر هرچند10 سعی کردند آن آتش تسکین نمییافت. اما پادشاه
~~با امرا
# ~~از آنجا بیرون رفته بود و ملتفت آن آتش نشد که آن روز از روزهای نیک در
# ~~کیش کافری [خود] میداشتند. فاما از این غصه در بتخانه رفت و بسیار تضر
~~ع کرد
# ~~که خدای آسمان11 بر من غضب کرد که تختگاه من بسوخت و من هیچ کاری بد
~~PageV02P861
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0271.png)

# ~~نکردهام، پدر ومادر را نیازردهام و ظلمی نکردهام [واز این غصه
~~بیمارشدم] و بدین
# ~~سبب معلوم نشد که آن مرده را به چه نوع دفن کردند و چون به خاک بردند.
~~اما
# ~~بسیار آرایش1 کرده بودند. از جمله بسیار علمها و چوگانها از کاغذ رنگین
~~ساخته و
# ~~نقاشی کرده و تختی از کاغذ مقوی مقدار ده گز در ده گز وبر آن تخت صورت
~~آدمیان
# ~~از کاغذ2 وصورت اسبان وشتران3 به بزرگی اسب وشتر4 مجموع ملون ومویهای
# ~~در وغی وزین و لجام و غیره ویک دوهزار شیره پرنعمت الوان و در اسون
~~وعرقی(1)
# ~~و اسبان خاصه آن زن بر آن کوه که دخمه بود، گذاشته که به سر خود می
~~چرند5 که
# ~~هر گز دیگرایشان را نمی گیرند و در آن دخمه بسیار [ی] از دختران و
~~خواجهسرایان
# ~~که نزدیک بودند، مجموع در آن جا غارها کنده بودند وعلفه ایشان پنج ساله
~~درپیش
# ~~آن قوم6 نهاده که همان جا باشند تا وقتی که علفه تمام شود، ایشان نیزدر
~~آنجا بمیرند7
# ~~باوجوداین [همه] ترتیبات به و اسطه آن آتش معلوم نشد که اوراچون بردند
~~وخستگی
# ~~پادشاه زیادت شد و پسرش به بارگاه می آمد و می نشست و ایلچیان را اجازت
~~رفتن
# ~~شد و ایشان را هنوز ساختگی مرتب نشده بود، آن مقدار که بعد از اجازت در
~~آن
# ~~شهر بودند، ایشان را علفه8 ندادند و در منتصف جمادی الاول ایلچیان از ms656
~~خان بالق
# ~~بیرون آمده داجیان با ایشان همراه کردند و همچنان که در رفتن به هر یام
~~که می-
# ~~رسیدند، همه با اولاغ و عرابه می گرفتند و در شهرها و قصبهها ایشان را
~~طوی مسی-
# ~~دادند و به کنایت می گفتند حرمت آن است که درزمان رفتن ورجوع به مملکت
~~خود
# ~~بدارند که از یکدیگر جدا میشوند تا محبت و نام نیک حاصل شود.9
# درغرهآ رجب به شهر پنگان2110) رسیدند، مجموع حکام و اکابر آن شهر تعفظلیم
~~PageV02P862
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0272.png)

# ~~ایلچیان و داجیان کرده به استقبال بیرون آمدند و بسیار شهری خوش بود و
~~قاعده1
# ~~بود که آنجا بارهای مردم می گشادند و میدیدند که دربار [ها] چه چیزست و
~~هر چه
# ~~حکم بود که از ختای بیرون نبرند مثل چاووچا.2(1) اما ایلچیان حکم حاصل
~~کرده
# ~~بودند که بار ایشان نکاوند.(2) روز دیگر ایلچیان را طوی به عظمت دادند
~~و تکلف
# ~~بسیار کردند. از آنجا روزبه روز کوچ می کردند تا پنجم شعبان به
~~قراموران رسیدند
# ~~و از آنجا به قرار هر روز به یامی و هرهفته وکمتر به شهری رسیدندی و
~~طوی
# ~~میخوردند تا بیست وچهارم4 شعبان به شهر قمجو که چهارپایان و نو کران در
~~وقت
# ~~رفتن آنجا سپرده بودند، رسیدند و کسان خود با هرچه گذاشته بودند، همه
~~به سلامت
# ~~یافتند.
# فاما خبرهایی یاغیگری بود در اطراف مغولستان و راه ناایمن نشان میدادند،
# ~~بدان سبب آنجا توقف کردند تا دو ماه ونیم نزدیک و درهفتم ذیقعده از
~~قمجو کوچ
# ~~کردند درهفدهم به سکجو رسیدند و آنجا خبر راه بدیشان5 میدادند چند روز
~~[در]
# ~~آنجا توقف کردند. ایلچیان6 شیراز و اصفهان7 آنجا رسیدند: پهلوان جمال
~~[الدین]
# ~~از اصفهان، ایلچی امیرزادهآ اعظم امیرزاده رستم بهادر وامیر حسن از
~~شیراز، ایلچی
# ~~مخدومزاده جهانیان8 ابراهیم سلطان بهادر و بیش از حد صفت ناایمنی راه
~~کردند
# ~~و ایشان گریخته بیراهه بر کوهها زده بودند و رسیده و بدین سبب در سکجو
# ~~مدتی دیگر مقام ms657 کردند تا منتصف محرم الحرام سنهآ خمس و عشرین و
~~ثمانمایه از
# ~~سکجو کو چ کردند و چون به قراول رسیدند، اهل قلعه گقتند که قاعده اهل
~~ختای آن PageV02P863
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0273.png)

# ~~است که همچنانکه دروقت آمدن اسماء1 مردم شما را نبشتهاند، به2 وقت
~~بیرون رفتن
# ~~نیز همان دفتر پیش آرند و احتیاط کنند و اگر نه پادشاه بر ما غضب کند.
~~فی الجمله
# ~~جمله را نبشتند.
# در جمعه نوزدهم شعبان سنهآ ثلاث و عشرین از قراول ختای گذشته بدان
# ~~ولایت در رفته بودند و در یوم الجمعه3 پانزدهم محرم سنهآ خمس وعشرین
~~وثمانمایه
# ~~از قراول ختای بیرون آمدند و ازترس یاغی، راه چول اختیار کردند. در
~~ثامن عشر4
# ~~ربیع الاول از چول گذشتند و به سبب آنکه از ختن متوهم بودند، چند روز
~~در آن
# ~~صحاری بودند تا در نهم جمادی الاول5 [سنة المذکور] به ختن رسیدند و از
~~آنجا
# ~~کوچ کرده در سادس رجبالمرجب6 به کاشغر فرود آمدند. در حادی عشرین رجب
# ~~از عقبه اند کان(1) گذشتند و از آن منزل بعضی به راه سمرقند رفتند و
~~بعضی به راه
# ~~قراتکین(2) و بدخشان،7 در بیست ویکم شعبان به حصار شادمان(3) رسیدند
~~ودر غرهآ
# ~~رمضان المبارک به بلخ آمدند واز آنجا درعاشر رمضان[المبارک] سنهآ خمس
~~وعشرین
# ~~وثمانمایه به دار السلطنه هرات - [صانها الله تعالی عن الافات] - فرود
~~آمدند وبه آستان
# ~~بوس حضرت سلمطنت شعاری رسیدند.
# تتمهآ قضابای سنهآ خمس و عشرین و تمانمایه8
# در رمضان سنهآ خمس و عشرین و ثمانمایه خبر رسید که دلواحمد یک دو بار
~~PageV02P864
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0274.png)

# ~~وقایع سال 825 هجری
# ~~پیشتر به سلطانیه آمده بود و تشویش داده و بعضی از چهارپایان مردم [را]
# ~~رانده، در این کرت نیز با غلبه متوجه سلطانیه گشته بود و نو کران امیر
~~الیاس خواجه
# ~~بهادر به استقبال او رفتهاند وجنگ سخت کردهاند [چنانکه] دلواحمد جریده
~~بیرون
# ~~رفته است و مجموع نوکران ومخلفات اوبه دست افتاده.
# دیگر ایلچی محمدخان پادشاه ms658 اوزبک عالم شیخ اغلان و فولاد از آن ولایت
# ~~به پیش بندگی حضرت [اعلا] رسیدند در دوازدهم شوال سنة المذکور و
~~محمدخان
# ~~اظهار یک جهتی و اتفاق نموده بود. حضرت سلطنت شعاری ایشان را تربیت و
# ~~عنایت فرموده به تشریف و انعام مفتخر و سرافراز گردانید. بعد از چند
~~روز اجازت
# ~~مراجعت1 یافته به جانب ولایت خود مراجعت2 ومعاودت نمودند و حضرت اعلا3
# ~~- خلدالله [تعالی] ملکه - درفصل خریف به عزیمت جانورپرانیدن درعاشر ذی
~~القعده
# ~~از دارالسلطنهآ هرات به صوب فراه عنان گرای شد و چند روز در آن صحاری
~~به شکار
# ~~و عیش گذرانیده در اوایل ذی الحجه عزیمت معاودت فرموده در هفتم منه به
# ~~باغ نو(1)4 نزول فرمود و در این سال قشلاق هم آنجا کردند و در روز
~~نزول5 ایلچی
# ~~امیرزادهآ اعظم ابراهیم سلطان - خلدالله ملکه- رسید6 و خبر فتح تمامت
~~خوزستان
# ~~رسانید.

PageV02P865

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0275.png)
~~PageV02P866
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0276.png)

# ذکر حوادث و وقایع شهور سنهست و عشرین و ثمانمایه. (1)
# ذکر حرکت رایات همابون به [جانب] سرخس و مخدومزاده جهان1 و
# جهانیان [بد طرف طوس)، به مشهد مقدسهآ رضوی علیه السلام2
# ~~چون فصل زمستان به آخر کشید3 ومژده بهار به دلها رسید، خاک زمین از تف
~~جمرات
# ~~آتشین4 دل گرم و خوش مزاج شد، مرکبات طبایع او نشو و نما در اهتراز
~~آمدند
# ~~و مرغان در مرغزارها به آواز رایات همایون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی ملکه وسلطانه - در اوایل حوت از دارالسلطنه - هرات صانها الله عن
~~الافات
# ~~والبلیات] - بر عزیمت تفرج و تصید به عظمت و ابهتی هر چه تمامتر به صوب
# ~~سرخس در حرکت آمد،
### | شعر
# ز آواز اسبان و بانگ سپاه %~% بیا بان همی جست در کوه راه
# ~~بعد از چند روز که به سرخس رسید و در نواحی و صحاری آن جانور پرانید،
# ~~عزیمت زیارت مزارسلطان المشایخ شیخ ابو سعید ابوالخیر- قدس سرهما5 -
~~فرموده
# ~~رایات همایون سایه اقبال بر نواحی خاوران بگسترد6 و هوا و زمین آن دیار
~~چون ms659
# ~~پرتذرو و دم طاوس و منقار کبک و چشم خروس بیاراست. ابر بهاری رخ آتش
# ~~رنگ لاله به آب لطافت میشست و از خاک تیره گنج شایگانی پیدا7 می آورد،
~~در
# ~~منتصف ربیع الاخر به سرخس معاودت نمود وعزیمت ییلاق فرموده [و به
~~عرصهآباد
# ~~غیس] در آمدند. در سلخ ربیع الاخرسال مذکور8 امیرخضر خواجه وخواجه
~~بیردی9 PageV02P867
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0277.png)

# ~~را با لشکری به جانب ری روانه ساخت و حضرت مخدوم و مخدومزاده عالم و
# ~~عالمیان سایه رحمت یزدان، والی اوامر و نواهی، زیبنده سعادت و اقبال
~~نامتناهی،
# ~~مظهر تاییدات یزدانی مظهر عواطف و مراحم رحمت1 رحمانی - غیاث الاسلام و
# ~~مغیث2 المسلمین الموید بتاییدالله رب العالمین معزالحق والدولة والدین
~~- امیرزاده3
# ~~بایسنغر بهادر [خان]- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در اوایل بهار به
~~صوب طوس
# ~~و مشهد عنان گرای شد. بعد از زیارت مزار سلطان خراسان علیه سلام الله4
~~متوجه
# ~~مر غزارراد کان گشتند. مشاطهآ صباگاهی زلف بنفشه را تاب میداد و گاه
~~گلغونهآ ارغوان
# ~~بر چهرهآ نوعروس اغصان می کرد و نرگس مخمور مستانه:
### | بیت
# تا کاسهآ پادشاه عادل گیرد %~% برفرق ز زر ناب ساغر میداشت
# ~~در آن صحاری به جانور پرانیدن و یوزدوانیدن اشتغال نمود باز زرهپوش را
~~گفتی
# ~~زلف بربند و چین بر عارض بت چین افتاده با دام مشکین سایهبان گل و
~~نسرین
# ~~شده مانند تیر از شست5 شاه جهانگیر میپرید و در پرواز باگردون همراز می
~~گشت
# ~~و یوز از کمین گاه برق وار میجست و در نشیبوفراز بسان شیر حمله می آورد
~~و
# ~~آهوان مشکین ناف کافوری شکم از چپ و راست میانداخت و به زخم آب پیکان 5
# ~~پیکر آتش میافروخت و به دامهای سیمین که در پنجهآ زرین نهان6 داشت،
~~سرشکاری
# ~~میدرود و دستها به خون خضاب می کرد و روی خاک به جامهآ عنابی میپوشید و
# ~~کیمخت زمین به آب شنگرف و ناردان میشست. چون آن صحاری را از شکاری
# ~~خالی گردانید، رایات همایون متوجه ms660 [جانب] مروگشته چند روزدیگر در آن
~~نواحی
# ~~به همین نو ع شکارها کردند و کلنگ بسیار قرصعد. چون جمشید خورشید قطع
~~بر ج
# ~~جمادی الاول به مقام قراباغ باد غیس(1) به اردوی اعلا ملق شده7.

PageV02P868

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0278.png)

### | مصراع
# حشتند شادما نه به دیدار یکدیگر
# روز دیگر از آنجا روزانه گشته در یکشنبه ششم1 جمادی الاول سنة المذکور
# ~~به دارالسلطنه هرات به مقام باغ سفید که در فصل بهار خوشتر از وعده یار
~~و خرمتر
# ~~از فصل دلدارست؛
### | [بیت]
# به هر سویکی آبدان چون گلاب %~% شناور شده ماغ2 بر روی آب
# ~~نزول فرمود و حضرت سلطنت شعاری چند روز در ییلاق توقف فرمود. در این
~~اثنا
# ~~نو کر امیر شاه ملک از جانب خوارزم رسید و تقریر کرد که براق اغلان
~~اردوی
# ~~محمدخان را گرفته است و در آن دیار رایت حکومت برافراشته و اکثرالوس
~~ازبک
# ~~او را مطیع و منقاد شدهاند. بعد از آنکه [بندگی] حضرت سلطنت3 متوجه
# ~~دار السلطنه شد، رسیدن مواکب همایون4 با وصول مرادات و حصول سعادات،
### | شع
# # فتوح سوی یمین و سعود سوی یسار %~% سپهر زیر رکاب و زما نه زیر عنان
# ~~به مستقر دعایم رفعت و مقر قوایم سلطنت متفق بود، با ولادت با سعادت
~~امیرزاده
# ~~علی بن امیرزاده جوکی محمد5 بهادر - خلد [الله] ملکه و سلطنته6-
# ذکر ولادت با سعادت امیرزاده علی بن امیرزاده جوکی
# بهادر7- خلدالله ملکه-
# چون حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - به باغ زاغان
# ~~نزول فرمود، بشارت رسانیدند8 که در مبارکترین وقتی و نیکوترین ساعتی
~~هژدهم9 PageV02P869
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0279.png)

# ~~جمادی الاخر سنه ست و عشرین و ثمانمایه در باغ دولت شجری بارور و درختی
# ~~سایه گستر پدید آمد:
# طلوع کرد به تایید حق ز برج جلال %~% بر آسمان نهم اختری مبارک فال
# برآمد از افق ملک آفتا بی کو %~% همیشه ایمن خواهد بد از کسوف وزوال
# ~~اعنی واهب بیضنت ظهور نور هلال اقبال سلالهٔ‌ خاندان شاهی وخلاصه
~~دودمان
# ~~شاهنشاهی امیرزاده علی بن ms661 امیرزاده اعظم جوکی محمد1 بهادر - طولالله
~~عمره و
# ~~خلد ملکه - که خازن قدرت ربانی و دست تقدیر یزدانی درصدف رحم مطهر مصون
# ~~فرموده بود، به طالع سعد به وجود آمد؛
### | [بیت]
# حمشت تابنده زحسردون سعادت قمری %~% گشت رخشنده ز دریای معالی گهری2
# ~~امیر و امیرزاده را خلد ملکه را ماده استظهار از ظهور آن فرزند
~~ارجمندروی در
# ~~ازدیاد نهاد، نهال3 [ریاض] دولت از جویبار توفیق سرسبز دید وچمن مراد
~~از باران
# ~~اقبال شاداب یافت، اسباب طوی و عشرت ساخته و آماده گردانیده مجلس انس و
# ~~خرمی بسان بهشت برین آرایش و جمال داد. خاص و عام، شیخ و شاب چند روز
# ~~در آن سور مبارک قدم بر بساط نشاط نهادند و از عاطفت و انعام خسروی
~~بهرهور
# ~~گشت. حق سبحانه و تعالی آن در صدف مهتری و گوهر کان سروری4 را در کنار
# ~~مادر گیهان و دامن دایه دوران5 به نبات «انبته الله نباتا حسنا(1)»
~~پرورده و بر آررده
# ~~گرداناد و در مدارج علیا و مراتب قصوی به منتهای همت آباء بر ساند- بحق
~~النبی و
# ~~آله الاطهار6.
### | وشعر]
# بخت نیگش به منتهای امید %~% برساناد و چشم بد مرساد PageV02P870
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0280.png)

# ~~ذ کر وفات امیر زاده بودانجر بن امیر زاده بیر محمدبن امیرزاده
# اعظم جهانگیر بهادر - طابالله ثراهم1 -
# ~~در این سال هشتصد و بیست و شش در بیست و هفتم شعبان امیرزاده
# ~~بودانجربن امیرزاده3 پیر محمدطاب ثراهما- ازاین مرحله فانی به دار بقا
~~انتقال
# ~~5 نمود [و] متعلقان و نوکران او آنچه وظیفه تعزیت باشد، از ضرب خدود(1)
~~وشق(2)
# ~~جیوب(3) به اقامت رسانیدند. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
# ~~سلطانه - که وارث اعمار باد، ایشان را طلب کرده فرمود که ارباب اللباب
~~(4) در امثال
# ~~این وقایع جز تسلیم ورضا تدبیری ندانستهاند و به صبر و ترک جزع متمسک
~~شده
# ~~تا شرف معیت پروردگار ایشان را کرامت گشته که ان الله مع الصابرین (5)3
### | شعر
# باقضای ازل و حکم قدر چه توان ms662 کرد
### | در چنین واقعه جز صبر دگر چه توان کرد
# ~~«لا رادلقضائه و لا معقب لحکمه(6)43» و علی کل حال، ای یار حق شناس
~~وفادار:4
### | شعر
# رضا به حکم قضاگر دهیم وگر ندهیم
### | از این کمند نشاید به شیر مردی جست PageV02P871
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0281.png)

# محقق است که هر که از کتم عدم قدم در حیز وجود نهاد به داغ داهیهآ موت
# ~~موسوم شد و هرکه در ولایت خلقت خلعت و قبای1 بقا پوشیده، عاقبت در معرض
# ~~فنا افتاد. و بر عرصهئی که عرضه فناست، چه اعتماد؟ بر مملکتی که قابل
~~مهلکت
# ~~است کدام استظهار؟ پس در این عالم در آن باید کوشید که ذکر خیر و نام
~~نیک
# ~~باقی ماند.
# همان به که نیگی بود یادگار %~% که ما بر گذاریم و او پایدار
# ~~حق سبحانه وتعالی همه را توفیق خیر و عمل صالح ارزانی داراد- بحق الحق
~~وادلمه
# ~~والصلوة علی محمد وآله2 -
# نتمه حالات شهور سنه3 ست و عشرین و نمانمایه
# در این سال در بیست ویکم رمضان المبارک مولد همایون امیرزاده جوانبخت
# ~~وخلیل] محمد4 سلطان بن امیراعظم محمد جهانگیر بن امیرزاده جهانیان5
~~محمدسلطان
# ~~بود، حضرت سلطنت شعاری را از مکان آن قرة العین روشنائی دیده امید
~~افزود، پدر
# ~~را به ورود او سرافرازی و جد را به وجود او شاد کامی هر چه تمامتر پیدا
~~شد.6
### | [بیت]
# به فرزانه فرزند شد سر بلند %~% که فرخ بود گوهر ارجمند
# ~~اسباب عیش و بساط نشاط بگستردند و طویهای به عظمت کردند. مجموع
# ~~شاهزادگان و امرا و ارکان دولت و اکابر حضرت خاص و عام به عاطفت و
~~انعام
# ~~بهرهورگشتند. بعد از گذشتن رمضان و وظایف عید صیام حضرت سلطنت شعاری
# ~~میل سواری فرموده در روز شنبه پنجم شوال عزیمت شکار فرمود و در یازدهم7
~~به
# ~~دار السلطنه [هرات] فرود آمد و زمستان هم در8 دار السلطنه [هرات] قشلاق
~~فرمود و PageV02P872
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0282.png)

# # وقایع سال 826 هجری %~% 473
# ~~حضرت مخدوم و مخدومزاده عالمیان به ms663 عزیمت تصید1 و تفرج شکار به جانب
~~فراه
# ~~ر غره ذی الحجه،حجه ست و عشرین و ثمانمایه2 حرکت فرمود [والله اعلم
# ~~بالصواب).

PageV02P873

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0283.png)
~~PageV02P874
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0284.png)

# ذکر وقایع و حوادث سنه سبع و عشرین و نمانمابه و
# قضایابی که در این سال به ظهور آمد.1
# چون بیدادگران خیل شتا2 پای عزیمت در رکاب رحیل آوردند و مقدمه
# ~~سلطان عادل ربیع شقههای(1) سرادق اقامت بگسترید، موکب اعلای حضرت
# ~~سلطنت شعاری با کمال عظمت و شکوه به عزیمت جانور پرانیدن درغره ربیع
~~الاخر
# ~~سنه سبع و عشرین و ثمانمایه به صوب سلطانیه2 سرخس حرکت فرمود و رایات
# ~~همایون شاه و شاهزاده جهان و جهانیان فرازنده رایت بلند اختری و
~~بختیاری
# ~~فروزنده شمع ابهت وکامکاری:
### | شعر
# شاهی که مملکت ز جمالش کمال یافت %~% عالم ز نور رای منیرش جمال یافت
# نی دیدهآ سپهر مر او را نظیر دید %~% نی چشم روزگار مر او را مثال یافت
# ~~- معزالحق والدین - امیرزاده4 بایسنغر بهادر [خان] - خلدالله تعالی
~~ملکه [و
# ~~سلطانه] - به صوب طوس و مشهد روانه گشت. حضرت5 سلطنت شعاری - خلدالله
# ~~تعالی ملکه و سلطانه - بعد از آنکه چند روز در آن نواحی جانور پرانید
~~[ند] و
# ~~شکارها کردند به جانب باد غیس معاودت فرموده درییلاق چندگاه دیگر خیام
~~اقامت
# ~~در آن مقام6 برافراشت.
### | شعر
# چو پر گار چرخ از برکوه و دشت %~% بر این دایره چندکرت گذشت
# ~~در ضمان اقبال وظل ظلیل به دار السلطنه نهضت فرموده7 در غره جمادی
~~الاخر PageV02P875
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0285.png)

# ~~سنة المذکور به باغ زاغان نزول فرمود وحضرت [شاه و] شهزاده1 - [اعظم
~~نبوی-
# ~~الاخلاق و ملکی الشیم خلد ملکه - در نواحی طوس تا به مرغزار رادکان
~~رفته در آن
# ~~صحاری شکاری فراوان انداخته عزیمت معاودت به دار السلطنه [هرات] فرموده
~~در
# ~~پنجشنبه ششم جمادی الاول به باغ سفید نزول کرد [والسلام].
# تتمه وقابع وحوادث این سال مذکور2
# و از جمله وقایع این سال3 وفات امیر یونس - صب الله علیه سجال الرحمة
# ~~والرضوان واسکنه ms664 بحابیح روض الجنان(1) - که نوکر اعتمادی حضرت شاه و
# ~~شاهزاده جهان بود، جوانی مستعد در فنون آداب و هنوز در سن شباب، ناگاه
~~از
# ~~قضای الهی در پانزدهم ربیع الاول سنهآ سبع و عشرین و ثمانمایه خورشید
~~حیاتش
# ~~به مغرب زوال انتقال نمود. دریغ آن اختر برج4 کامکاری که از برج دولت و
~~اقبال
# ~~انتقال کرد و ماه آسمان بختیاری از اوج جاه و جلال به حضیض هبوط و وبال
# ~~ارتحال نمود «الحکملله العلی الکبیر (2)4» « له الحکم والیه
~~ترجعون(3)44 ».
# و هم در این سال وفات امیر اعظم اعدل امیر حسن صوفی ترخان - نورالله
# ~~روحه بالروح و الریحان واسکنه اعلی فرادیس الجنان(4) - درروز شنبه پنجم
~~رجب
# ~~سنة المذ کور عالم فانی را وداع فرموده به دار بقا رحلت نمود و در گنبد
~~مدرسهئی
# ~~که حضرت مهداعلا - خلدالله تعالی سلطنتها - عمارت فرمودهاند، مدفون
~~ساختند .

PageV02P876

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0286.png)

# # وقایع سال 826 هجری %~% 84
# ~~حق سبحانه و تعالی هر ساعت بل هر لمحه1 صدهزار آرامش و روح به روح منور
# ~~و قالب مطهر آن کریم امیر نیک اختر روان داراد وبه عوض نعیم دنیا اضعاف
~~و آلاف
# ~~نعیم اخری «والاخرة خیرلک من الاولی(1)3» «والاخرةخیر وابقی2(2)34»
~~ارزانی
# ~~فرمایاد3، بمحمد وآله الاخیار الاطهار الامجاد(3)4
# ~~ذکر عزبمت یورش مخدوم و مخدومزادهٔ‌ جهان و جیانیان - مغیث الحق
# والدین - انغ بیک گورکان به جانب مغولستان5(4)
# حضرت شاه وشاهزاده اعظم اعلم - مکمل معالی الامور وجلایل الشیم مالک
# ~~رقاب الامم ظل الله فی العالم - واسطهآ عقد پادشاهی گل بستان فضل الهی،
~~والی تخت
# ~~اوامر و نواهی زیبنده سعادت و اقبال نامتناهی، پناه اهل ایمان - باسط
~~جناح العدل
# ~~والاحسان، معین الملهوفین وناصر المظلومین6 وغوث البریة اجمعین مغیث
~~الحق
# ~~والسلطنة والدین الواثق بالملک الرحمن - الغ بیک گورکان- خلدالله
~~خلافته وسلطانه7 و
# ~~افاض علی العالمین مرحمته و احسانه - بعد از تنسیق امور ممالک به زیور
~~انصاف
# ~~و حلیت معدلت و تمهید قواعد داد بر سنن استقامت و رفع رسوم بیداد از
~~عرصه
# ~~مملکت، عازم مغولستان ms665 شد و سبب این عزیمت آن بود که پیشتر شیر احمد
~~اغلان
# ~~[و سارلق اغلان] در منتصف رجب [المرجب] سنهآ ثلاث و عشرین و ثمانمایه
~~به PageV02P877
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0287.png)

# ~~دار السلطنهآ سمرقند پیش بندگی حضرت - خلد [الله] ملکه - آمدند. ایشان
~~را تربیت
# ~~و رعایت و شفقت و عنایت فرموده در یر کهآ شاهان و شاهزادگان می نشستند
~~و
# ~~وظیفهآ ملازمت به جای می آورد. بعد از دو سه ماه [بی موجبی] روانه گشت
~~و
# ~~بگریخت. بعد از آنکه [حضرت] امیرزاده - خلدملکه - واقف شد،1 فی الحال
~~به
# ~~نفس مبارک بر عقب ایشان برفت2 و بعد از دو روز در کچکینه3 ییلاق ایشان
~~را
# ~~دریافت وگرفته به دار السلطنه سمرقند باز آورد و با وجود چنین حر کتی
~~ایشان را
# ~~همان عزت و حرمت داشت و تربیت و عنایت دریغ نداشت و بعد از چند روز
# ~~ساختگی سفر ایشان ترتیب کرده اجازت مراجعت به طرف ولایت خود داد -
~~چنانچه
# ~~[پیشتر این قصه] شرح داده آمده است.4
# و شیرمحمد اغلان چون به ولایت خود رسید، جمعی از امرای آن طرف با
# ~~او اتفاق نموده او را به پادشاهی برداشتند. چون بر سریر و اورنگ سلطانی
~~نشست
# ~~و بر متکای جهانبانی اعتماد کرده بر مسند نافذ فرمانی استناد نمود، عزت
~~ملک5 و
# ~~نخوت پادشاهی و فرط کبریا و کمال حشمت مزاج او را از قانون و قاعده
~~مقدم
# ~~تغییر داد بر مصداق «ان الانسان لیطغیان راه استغنی(1)3» علم بی نیازی
~~بر بام گردون
# ~~زد، به غلبهآ اتباع وکثرت جیوش وحول وقوت خویش اعتماد نموده از عواقب
# ~~خطر6 و تهور و خواتیم بغی و تنمر غافل تا غایتی که از مکاتیب او انحراف
~~از
# ~~جادهآ مطاوعت و انقیاد معلوم می گشت و سبب مجدد در مادهآ نزاع حالا آن
~~بود که
# ~~پسر علی مکریت از ماوراءالنهر گریخته پناه بدو برد و حضرت سلطان زادد
~~عالسیان
# ~~-خلد الله ملکه -7 او را طلب فرموده بدان اهتمامی ننمود ms666 واورا نفرستاد.
# چون حقیقت این معانی بر رأی اعلمی- اعلاه الله تعالی - روشن گشت، آتش
# ~~حمیت دردل خسر و شیردل ز بانه زدن گرفت و اثر تغیر در بشرهآ میمون و
~~اسره همایون
# ~~پدید آمد، عزایم پادشاهانه بر یورش بدان جانب مصمم فرمود. فاما بعضی از
~~علایق
# ~~و عوایق مانع و وازع ر کضت و نهضت همایون میشد. چون به عون [و] عنایت
~~PageV02P878
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0288.png)

# ~~یزدانی و تایید دولت آسمانی و یمن طالع میمون و فربخت روزافزون خاطر
~~خطیر
# ~~و ضمیر منیر از کلیات آن قضایا فراغی یافت، امور دین و دولت منتسق(1) و
~~منتظم
# ~~شد و قواعد ملک و ملت بر مقتضی مشیت راسخ و راسی گردانید، عزیمت همایون
# ~~بر یورش مغولستان تصمیم یافت به عزمی ثابت و املی فسیح به استعداد آن
~~مشغول
# ~~گشته، در پانزدهم ذی الحجه سنه سبع وعشرین و ثمانمایه به عزیمت قشلاق
~~به جانب
# ~~آب خجند حرکت فرمود. تواچیان را فرمان شد که امرای تومانات و هزارجات و
# ~~صدجات1 را جر برسانند که هریک از مواضع خود حرکت نموده بر راهی که معین
# ~~«لاتستاخرون عنه ساعة ولاتستقدمون(2)» رسیده باشند وحضرت شهز اده2 با
~~تومانات
# ~~خاصه و مقربان در شاهرخیه قشلاق فرمود و امرای بوانغار، امیر هری ملک و
~~امیر
# ~~شیخ ابوسعید با تومانات خود3 به حدود اندکان و امرای جوانقار سلطان
~~اویس
# ~~برلاس وخواجه یوسف وامیرتوکل به موضع قراسمان، وافتتاح سال هشتصد وبیست
# ~~وهشت در آن حدود روی نمود به موسمی که کوه و پشته معجر سفید بر تارک
~~سیاه
# ~~افکند و دشت صحرا از کسوت سبز4 و زنگاری لباس سیمابی بدل گرفت،
### | یت
# لبس الثلوج بها علی مسالکی %~% فکانها ببیاضها سوداء(3) PageV02P879
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0289.png)
~~PageV02P880
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0290.png)

# ذکر وقایع و حوادث سنه ثمان و عشرین و ثمانمایه.
# ذکر توجه امیرزاده اعظم الغ بیک گورکان
# به جانب مغولستان و آن نواحی.1
# و در اوایل این سال چون خورشید عالم آرای از کاخ کیوان به قصر بر جیس ms667
# ~~آمد، لشکر سرما از طلیعهآ سپاه بهار روی به انهزام آورد، نسیم هوا
~~اعتدال پذیرفت
# ~~و روزگار از قدوم فصل بهار طبیعت حیات گرفت، دست قدرت زمین را از کسوت
# ~~کافوری لباس زنگاری بدل داد و عارض خوب چمن به خط سبز2 سبزه بیاراست،
# ~~عزایم پادشاهانه که قرین قضا و قدر و همنشین فتح و ظفرست، در بیست
~~وهفتم
# ~~ربیع الاول سنهآ ثمان وعشرین وثمانمایه که موافق بود با هشتم حوت،
~~عساکرهمایون
# ~~آراسته و ساخته و اعلام نصرت و رایات دولت به دست تایید افراخته بر صوب
# ~~مغولستان روان شد. ارکان زمین از بار سلاح مواکب در تزلزل و سقف آسمان
~~از
# ~~زخم نعل مراکب در جنبش آمد.
### | شعر
# اذا نحن سرنا بین شرق و مغرب %~% تحرک یقظان التراب و نائمهط1)
# ~~از مستخبران و مستحفظان حدود چنان معلوم شد که بعضی از لشکر یاغی در
~~حدود
# ~~آشبره قشلاق کردهاند. رای جهان آرای که دراوایل حال نظر براواخر اعمال
~~اندازد
# ~~و در بدایت فکرت حساب خاتمت پردازد، چنان اقتضا فرمود که جمعی از عساکر
# ~~منصوره3 [میمون آراسته و ساخته همه] مردان گزیده و دلیران کاردیده
~~مقدار سی هزار
# ~~مرد مکمل در مقدمهآ بر سبیل ایلغار دواسبه روان ساختند و فرمایند.4 از
~~امرا، امیر PageV02P881
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0291.png)

# ~~لقمان و ابوک بزرگ وشاه ولی و اویس قوچین را با سپاهی:
### | شعر
# همه چرخ ناورد و اختر سنان %~% همه حعله را با زمان هح عنان
# ره و رایشان رزم وکین ساختن %~% هوا ریزش خون وخو تاختن
# زره جامهشان روز وشب جای زین %~% زمین پشت اسب آسمان گرد کین
# ~~روانه گردانید. امرای مذکور2 به رهنمونی بخت و اقبال چون برق خاطف و
~~سیل
# ~~منهمر به راهی که اندیشه بی رفیق موافق از عرصه آن نگذشتی و وهم بیقرین
~~تقدیر
# ~~از ساحت آن بیرون نیامدی.
### | شعر
# نه هیچ ساکن و جنبان در او مگر انجم
### | نه هیچ طایر و سایر در او مگر صرصر3
# ~~روان گشتند و ms668 بعد از ده شبانه روز که متصل قطع فیافی(1) نموده بودند،
~~به حدود
# ~~مغولستان درآمده، مغافضة(2) به ایلی رسیدند که سردار ابراهیم واریزن و
~~الجاتیمور
# ~~بودند. چون بغتة به سر ایشان در آمدند، ایشان را مجال مقاتلت و استعداد
~~مقاومت
# ~~نماند، سواران ایشان بیرون رفتند و باقی الوس را به غارت و تالان داد.
~~عساکر
# ~~منصوره غنایم بی اندازه گرفتند. بعد از دو روز ابراهیم واریزن و
~~الجایتو و جهانشاه
# ~~قمرالدین کهلاف مبارزت4 و تصلف جلادت ایشان به سمع قریب و بعید رسیده
# ~~کسوت مقاتلت و سلاح محاربت راست کرده همه چون تیر از حرص کارزار پر
# ~~مسارعت بر آورده و بسان ، نیزه کمر انتقام از صمیم دل برمیان جان بسته
~~به مقاومت
# ~~و جدال پیش آمدند و اسباب مصاف و امور هیجا نظم و ترتیب داده لشکری که:
~~PageV02P882
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0292.png)

# # وقایع سال 828 هجری %~% 882
### | شعر
# تو گفتی که دیو ند در کارزار %~% ههی شیر گیر ند هر یک به مار
# ~~خنجر کینه از نیام عداوت کشیده به تیغ آبدار آتش حرب افروختند، چون شیر
~~بچه
# ~~به باد داده و مار دم بریده بر کین1 وستیز تمام2 مقدار دههزار سوار صف
~~کشیده روی
# ~~به حرب آوردند. امرای مذکور امیر لقمان و امیر ابوک وشاه ولی و اویس
~~تعبیهآ
# ~~لشکر خویش کرده میمنه و میسره و قلب به مردان جنگی:
### | شعر
# گروهی پلنگ افکن پیل زور %~% در آهن سر مرد و سم ستور
# ~~محکم بداشتند و جمعی که در مهالک و اخطار جان و مال را به ذرهیی وزن
~~ننهند و
# ~~به تیغ آبدار و پیکان آتش بار خاک دشمن به باد بردهند، به اعتقاد صافی
~~و اجتهاد
# ~~وافی روی به خصم آوردند.
### | [شعر]
# دو لشکر به هم بر زدند از کمین %~% توگفتی زدند آسمان بر زمین
# زباریدن تیر همچون تگرگ %~% به هر گوشه برخاست طوفان مرگ
# جمعی دیگر از طرفی عنانهای مار شکل به اژدهای گام زن داده و ms669 از غبار
# ~~مراکب روز روشن بسان شب تار3 گشته چشمه خورشید درافشان در ظلمت4گرد
# ~~نهان شد و روی هوا چون صحن خاک لباس اغبر پوشید و قبهآ آتش نگار سپهر
~~کله
# ~~دخانی بست.
### | شعر
# ز سم ستوران وگرد سپاه5 %~% زمین ماهروی و هوا روی ماه
# از جانبین بسان صرصر حملههای تند بردند. سر سروران کوی میدان و
# ~~پرچم سنان گشت و در صید گاه بلا مرغ روح از مخلب شاهین اجل آسیب یافت و
~~PageV02P883
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0293.png)

# # 88 %~% زبدة التواریخ
# ~~پیکر شمشیر زنگاری از شنگرف خون رنگ لعل بدخشان گرفت.
### | [شعر]
# # فلک بر سر موج خیز سنانش %~% حبا بی است در معرض عمر اندک
# # زمین از ملاقات طوفان تیغش %~% همان خاصیت یافت کز آب آهک
# # به پیش قضا ئسی که حکم توراند %~% چه تقصیر نادان چه قد بیر زیرک
# در این حال جمعی از شجعان لشکر هم عنان گشته عنان سبک و رکاب گران
# ~~کردند، نیزههای مار کردار بر گوش اسبان بادرفتارنهاده نعره الله اکبر
~~بهاوج دو پیکر
# ~~رسانیده و مانند برق خاطف و عقاب کاسر(1) بر ایشان زد و جمعیتشان [را]
~~پریشان
# ~~گردانید. در تکاپوی این حملات و اثنای این ضربات ابراهیم واریزن روی به
~~گریز
# ~~نهاد. بهادران کارزار و مبارزان روزگار تیغهای آبدار و نیزههای آتش
~~بسار در نهادند
# ~~ودمار ازروزگار1 ایشان بر آوردند و رود خون در آن صحرا روان گردانید،
~~چنانکه:
### | شعر
# # چندگه وحش2 وطیر را پس از آن %~% فلک از گشته میز بانی گرد
# عساکر منصوره بر عقب گریختگان رفته به شمشیر آبدار آتش در جان آن
# ~~خاکساران بادپیما انداختند ابراهیم3 با دو پسر به قتل آمدند.
### | شعر
# # اقتل بسعدک من یرید قتاله %~% فا لسعد قتال بغیر سلاح(2)
# ~~وخامت عاقبت مکیدت وشومی بغی و مکرکه «ولایحیق المکر السیی
~~الاباهله4(3)» PageV02P884
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0294.png)

# # وقایع سال 828 هجری %~% 85
# ~~بدو بازگشت.
### | شعر
# اگر بد کنی هم تو کیفر بری %~% فه چشم زما نه به خواب اندرست
# بر ایوانها نقش ms670 بیژنا هنوز %~% به زندان افراسیاب اندرست
# ~~و این واقعه در روز چهاردهم بود از ماه ربیع الاخر سنه2آ ثمان وعشرین و
~~ثمانمایه
# ~~به موضع آق سو.(1)
# چون این قضیه به وقوع پیوست، عساکرمنصوره قریب پنجشش فرسنگ از
# ~~عقب هزیمتیان رفتند و مقدار دوازدههزارمرد از ایشان به قتل آوردند و زن
~~وفرزندان
# ~~ایشان اسیر گرفتند و رایات نصرت شعار مخدوم و مخدومزاده عالم و عالمیان
~~با
# ~~عساکر همایون کوچ بر کوچ بر عقب ایشان میرفت تا به آق سو رسیدند. امرای
# ~~ایلغار مظفر وکامکار به اردوی مبارک ملحق گشتند و باجمعهم متوجه
~~اونسهای قرامان
# ~~شدند ولشکرها توره کشیده از آب چو گذشتند وبه کوتل ابر کیتو بر آمده به
~~سرخاب
# ~~رسیدند و از آنجا به راه هلقون4 در آمدند و به آیش5 رفتند و به کیتو
~~کوتل بر آمدند
# ~~و منحدر1(2) شده باره باری(3) فرود آمدند، از آب جارون عبور فرمودند و
~~به عربان
# ~~نرگس در کوک تیپه(4) سرای پرده همایون باز کشیدند. امیر خدایداد که از
~~کبار امرای PageV02P885
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0295.png)

# ~~آن دیار بود و به استجماع مفاخر و مآثر قدم تقدم پیش نویینان عصر و
~~مشاهیر دهر
# ~~نهاده، از وصول رایات میمون و مواکب منصور خبر یافت. احرام درگاه اعلا
# ~~- اعلاه الله [تعالی] - که مدارعدل وکرم ومرکز سلاطین عالم است، بسته
~~به خدمت
# ~~مبادرت نموده شرف بساط بوس دریافت. از آنجا که کرم جبلی و لطف نامحدود
# ~~و فضل نامعدود بود، حضرت شاه و شاهزادهآ اعظم او را به مزید اعزاز و
~~اکرام و
# ~~تشریف و انعام مخصوص1 گردانیده تعظیم تمام فرمود و حق کبر سن و خدمت
# ~~رعایت2 نموده از رای و تدبیر او استکشاف نمود. او چنان تقریر کرد که
~~شیر محمد
# ~~اغلان و امرا در بیلجمکان قوریلتای کردهاند و چنان معلوم شد که بر جنگ
~~اتفاق
# ~~نمودهاند و لشکرها جمع کرده. چون، حضرت شهزاده این حالات مشاهده4
# ~~فرموده متوجه بیلجمکان شدند. چون به بیش فنا رسیدند، قاجقونچی ms671 رسید و
~~خبر
# ~~آورد که ایشان در کشیمن بیه جمع گشتهاند. رایات همایون بدان طرف روانه5
~~شد.
# ~~در تقوقو سیاهی لشکر ایشان دیدند. روز پنجشنبه چهاردهم جمادی الاخر و
~~روز
# ~~جمعه پانزدهم تعبیهآ لشکرهای میمنه و میسره و قلب و جناح از طرفین
~~ترتیب دادند.
# ~~از آن طرف در میمنه پاینده بوقا،(1) در میسره ملک صدر و در قول شیرمحمد
~~اغلان
# ~~به نفس خود، و از این طرف در دست چپ مقابل میمنه ایشان امیرارسلان
~~خواجه
# ~~ترخان6 و در مقابل7 برادرش امیر محمد و ابوک بزرگ و سایر امرای جوانغار
~~قریب
# ~~بیستهزار سوار و8 در دست راست امیر لقمان و ابابکر و هری ملک با دیگر
~~امرا
# ~~برانغار بیستهزار سوار دیگر و حضرت سلطنت [شعاری] به نفس مبارک9 خود با
# ~~همان مقدار دپگر در قول و قراول قول امیر اسکندر هندو بوقا و
~~امیرابراهیم بن
# ~~امیرایکو تیمور(2) و اویس قوچین و خواجه یوسف و مراد قوچین و چند قشون
~~مرد PageV02P886
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0296.png)

# ~~مکمل به جهت کوماک(1) مقرر فرموده که اگر نعوذبالله از طرفی ضعفی
~~پیداگردد که
# ~~لشکر دشمن روی به جانبی آرند1 و آن جانب به مدد محتاج شوند، مانند قضای
# ~~آسمان و بلای ناگهان2 به سر ایشان رسند و از طرفین بدین نسق میمنه و
~~میسره و
# ~~قلب به مردان جنگی و یلان کارزاری آرایش داده دو3 لشکر بزرگ چون دو
~~دریای
# ~~مواج باد و کوه فولاد متوجه یکدیگر شدند. گفتی زمین ناورد در زیر نعل
~~اسبان
# ~~چون سیل روان گشته است و هوای معر که از جوشن پوش و زرهور بسان بحر به
# ~~جوش آمده عرصهآ میدان از سوار و پیاده چون4 دشت حشر تضایق پذیرفت.
# ز ده رو په تنخی اندر آمد سیاه %~% یکی ابر کوهی بر آمد سیاه
# که باران او بود شمشیر و تیر %~% جهان شد به کردار در یحای قیر
# ز پیکان و فو لاد و پر عقاب %~% سیه گشت رخشان رخ آفتاب
# گفتی ms672 از ابر کین به جای مطر(2) نیزه و تیر می بارد و از زمین خشک بهجای
# ~~نبات تیغ و زوبین میروید. از طرفین تیراندازانی که سوار را5 بر زین و
~~پیاده را
# ~~بر زمین دوختندی، هر یک حریف خود را از دور به تیر7 نگاه میداشتند تا
~~بدان
# ~~نزدیک رسید که کار از تیر و کمان به تیغ و سنان رسید و حملهآ گیر اگیر
~~(3) و قیه(4)
# ~~هیاهوی ازطرفین بر آمد. شیرمحمد اغلان دید که به ضرب راست وجنگ رویاروی
# ~~قوت مقاومت نخواهد داشت، با سرداران و بهادران خود مشورت نموده رای
~~جمله
# ~~بر آن قرار گرفت که دست راست و چپ و قول جمله یکی شوند و به یکبار به
~~اتفاق
# ~~تیر ریز کرده بر یک طرف زنند، اگر کاری دست دهد، فهو المراد، والا آن
~~زمان که
# ~~غایت جهد میذول داشته باشند، یشت دادن را سبیی وگر یختن را عذری باشد.
# ~~چون براین جمله یک جهت شدند «کالرمل والنمل(5)» جمع گشتند، لشکری
~~زیادت8 PageV02P887
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0297.png)

# ~~889
# ~~از کواکب بروج و افواج یأجوج بر جانب جوانقار جمله حمله1 کردند و تیر
~~از
# ~~کمان چون ژاله و باران روان گردانید. امیر ارسلان خواجه ترخان چون کوه
~~ثابت
# ~~ایستاده با وجود چنان حملهیی، جای خود محافظت نموده بر بساط معر که دست
# ~~حرب را قائم بداشت. چندانکه سعی نمودند، به حملات متعاقب و ضربات
~~متواتر
# ~~او را از جای نتوانستند جنبانید و حضرت شهزاده چون اجتماع ایشان با هم
~~وزور
# ~~آوردن بر جانب جوانغار مشاهده فرمود، رای انور صلاح چنان دید2 و فرمان
# ~~همایون- لازال مقرونأبا لمضا والنفاذ - بر آن جمله نفاذ یافت که
~~تومانات3 هراول(1) و
# ~~کو ماک از پیش صف قول گذشته به جوانغار پیوندد وبرانغار ازپس صف قول
~~گذشته
# ~~مدد جوانغار باشند و در این صورت چنان واقع شد که جوانغار هراول قول
~~شدند و
# ~~هراولان بعضی برانغار قول بودند و بعضی به جوانغار قول رفتند. چون وضع
# ~~تعبیه ms673 بدین نسق شد وصفوف بر این نهج استحکام یافت، فرمان همایون نفاذ
# ~~پذیرفت4 که چون سوران(2) بیندازیم وگور کا بکوبند، مجموع لشکر به یکبار
# ~~جنگ سلطانی پیش برند5 به اتفاق سوار و پیاده
### | ربیت]
# سوارشان به شجاعحت چو حیدر کر ار
### | بیاده شان به جلادت چو رستم دستان
# ~~به جمله حمله کنند. بهادران لشکر مستعد حرب گشته روی سوی قبله طاعت و
# ~~متابعت خدایگانی آورده و چشم بر راه امتثال اوامر و نواهی نهاده:
### | بیت]
# همه عالم نهاده چشم تا او کی کشد لشکر
### | همه گیتی نهاده توش تا اوکی دهد6 فرمان PageV02P888
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0298.png)

# ~~چشم بر اشارت و گوش بر آواز داشتند، منتظر و مترصد در پیش صف در آمدند.
# ~~چون سواران بیانداختند، غریو گور کا و آوازه دمامه بر آمد. رعد کوس
~~حربی زلزله
# ~~در کوه و ولوله در گروه انداخت و دم نای روئین و خروش نفیر(1) نفخه صور
~~پیدا
# ~~آورد وفحوای «ان زلز له الساعة شیء عظیم*(2)» حجاب شبهت از پیش چشم
~~برداشت
# ~~وحقیقت «تکادالسموات پتفطرن منه (3)44» بر دلها گماشت. زمین و زمان
~~درحر کت آمده
# ~~اسود(4) غیاض(5] کارزار و ابطال ریاض گیر ودار تیغهای کشیده ونیزههای
~~بر گوش
# ~~اسب راست کرده و سپر در1 روی آورده چون برق خاطف و ریح عاصف بسان آتش
# ~~خروشان و مانند بحر از باد دمان گشته (متکلا علی الله) حمله بردند و بر
~~ایشان زدند.
# ~~لشکر یاغی به هربهادری و تجلدی که داشتند پیش آن حمله ثبات نمودند. شیر
~~محمد
# ~~اغلان لشکریان خود را:
### | [بیت]
# بفرمود تا تیر باران کنند %~% هوا چون تگرگ بهاران کنند
# ~~یک دست تیراندازی بهادرانه کردند و لیکن دولت ابد پیوند ایشان را مجال
~~آن نداد
# ~~که تیر [دیگر] در کمان پیوندند، آتش حرب شعله زدن گرفت و از تف کارزار
# ~~مغفر بر سر و جوشن در بر بتفسید و از نایرهآ پیکار از حلق2 خلق به جای
~~نفس آتش
# ~~جست. عقاب اجل در فضای ms674 معر که پرواز آغاز نهاد و شاهین بلا به مخلب قهر
# ~~ارواج جنگیان ربودن گرفت. شیر محمدخان که به کثرت لشکر و عدت عدد
~~اعتداد
# ~~و استظهار افزوده بود، قوت و شوکت امداد حشم منصور مشاهده کرد، وجه
~~تدبیر PageV02P889
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0299.png)

# ~~19
# ~~و صوب صواب بر وی پوشیده ماند وچهره تصور فاسد و خیال باطل از حجاب
# ~~شبهت بیرون آمد. رخسار امید تیره و چشم امل خیره گشته تشویش و تفرقه به
~~شمل
# ~~ملتیم و عقد منتظم او راه یافت. در میدان ضعف و بیچارگی گوی ندامت
~~باختن
# ~~گرفت1 و از سر نخوت و راه استبداد برخاست و از ذروهآ جباری به حضیض
# ~~بی اختیاری رسید، چون تاب حمله [میدان] بهادران جنگ و قوت مقاومت عساکر
# ~~منصوره نداشتند، فرار برقرار اختیار کرده هزیمت را غنیمت دانستند و به
~~تعجیل
# ~~روی به گریز آورد.
### | شعر
# در شتاب از پوست بیرون هیجهد مانند مار
### | در هزیمت هر که را سهم تو باشد در قفا
# به حول یزدانی وتایید ربانی ماه علم اقبال شاه و شهریار جهان ارتفاع
# ~~یافت و از پردهآ غیب لطیفهآ «وما النصر الا من عندالله العزیز
~~الحکیم(1)» پیدا آمد . معنی
# ~~آیت «نصر من الله و فتح قریب*4(2)» ظاهر شد. به اقبال روزافزون خداوند
~~عالم
# ~~-مدالله ظلال جلاله علی مشارق الارض ومغاربها(3) - همای ظفر وفیروزی1
~~سایه بر
# ~~بندگان دولت افکند و آفتاب سعادت و بهروزی از جبین انصار حق که «انهم
~~لهم
# ~~المنصورون000(4)» روی نموده نصر عزیز و فتح مبین طراز رایات وکتابهآ
~~اعلام
# ~~همایون شد. آری:3 PageV02P890
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0300.png)

### | 89
### | شعر
# # اتا فتحتنا لک فتحا مبینء(1) %~% بر علم خسرو مشرق ببین
# # آن علم یمن که کردش خدای %~% صد علم فتح و ظفر بر جبین
# # علم به نصحرالهدی فکانه %~% علم النبی و حوله الانصار1(2)
# روزگار به تیسر2 امانی و نیل آمال مساعدت نمود و جهانیان را دلایل و
# ~~امارات کشور گشائی و عدوبندی روشن ترگشت و آثار عزایم پادشاهانه در دفع ms675
# ~~مشکلات و معضلات حوادث دهر واضحتر شد.
### | [بیت
# # فلرب حادثة نهضت لها %~% محتقدما فتاخحر الدهحر](3)
# چون شیراغلان بگریخت، عزایم پادشاهانه که قرین قضا و همنشین [قدرست
# ~~و قرین] فتح و ظفر،2 برعقب گریختگان حرکت فرموده آن روز تا شب غیر از
~~زدن
# ~~و گرفتن و کشتن کاری نبود. شبانگاه مراجعت نموده در میان بایبات و
~~نقوتو لشکر
# ~~جمع شدند. خاطر اشرف اقتضا چنان کرد که مقدار دههزار سوار مکمل با داود
# ~~ایلچی بوقا بر عقب گریختگان بفرستد و فرمان فرمود که تا آب ایله(4) بر
~~عقب
# ~~ایشان4 بروند و خود به نفس مبارک5 عنان جهانگشائی و رکاب فلک فرسای به
# ~~جانب ییلاق یلدوز که اعظم ییلاقات آن نواحی است و در آن موسم از انواع
~~و PageV02P891
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0301.png)

# ~~اصناف ریاحین روضهئحی بود از بهشت برین ایلغار فرمود. غنایم بسیار به
~~دست
# ~~لشکریان افتلد و اسیر1 بسیار گرفتند و خسرو پیروز2 جنگ تیسیر3 آن فتح
~~بزرگ از
# ~~نتایج لطف یزدانی و سعادات آسمانی شناخت و چون امداد شادفانی و وفود
# ~~کامرانی متصل شد و انواع میامن وسعادت روی نمود، رایات نصرت شعار4 او
~~به
# ~~هر دیار که رفته، سرافراز آمده و شمشیر جهانگشایی او در هر مصاف که
~~آمده،
# ~~سرخ روی رفته.
# از ییلاق5 یلدوز معاودت نمود و به موضع قرشی لشکرها که به اطراف
# ~~متفرق گشته بودند، جمع آمدند. [حضرت] شهزاده6 از سر صدق نیت وصفای
~~عقیدت
# ~~آفرید گار- جلت قدرته و عمت نعمته-را بر تیسیر چنین فتحی بزرگ وموهبتی
~~جسیم
# ~~که نهال باغ دولت بدان تازه ترشد وسرو بستان مملکت نضارت بیشتر یافت،
~~سجده
# ~~شکر به جای آورد7 و در وظایف خشوع و خضو ع8 افزوده به رسوم سپاسداری که
# ~~مثمر فیض الهی وموجب مزید نعم واحسان پادشاهی است که «الان شکرتم لازید
~~نکم3(1)»
# ~~ثبات نمود. لاجرم به یمن این شمایل گزیده و فضایل پسندیده که بدان از
~~سلاطین
# ~~جهان مستثنی است، بل جهانداران گیتی را متبوع و مقتدا، هر ms676 روز آثار
~~لطایف و
# ~~انوار عواطف ایزد سبحانه و تعالی و تقدس بر احوال ملک و دولت پیداترست
~~و
# ~~اعلام نصرت و رایات مکنت در اطراف ربع مسکون فیروزتر.
# از موضع قرشی(2) سنگقاش15(3) را که پادشاهان قدیم از ختای آورده
~~PageV02P892
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0302.png)

# ~~وقایع سال 828 هجری
# ~~بودند و حضرت امیر صاحب قران - انارالله برهانه - در آن وقت که لشکر به
# ~~مغولستان برده بود، بدانجا رسید و خواست که آن سنگ را به ماوراءالنهر
~~نقل
# ~~کند، امیر جهانشاه را با چند هزار مرد آنجا گذاشت1 که آن سنگ را به
~~سمرقند
# ~~رسانند. ایشان از نقل آن عاجز شدند و حضرت صاحبقرانی چون دورتر رفته
~~بود،
# ~~بر آن تاسف مینمود که چرا آن سنگ را نیاوردند. حضرت امیرزاده اعظم الغ
~~بیک
# ~~گورکان در باب نقل آن سنگ اهتمام بسیار فرمود و گردونهها ترتیب کرد و
~~دوهزار
# ~~مرد جلد بر آن باز داشت تا آن سنگ را به دار السلطنه سمرقند رسانیدند.
# چون خاطر2 خطیر از مناظم امور و مهمات آن طرف فارغ گردانید، درضمان
# ~~اقبال و دولت وظلال تأیید و نصرت عنان مبارک بر معاودت به جانب
~~دارالسلطنه3
# ~~سمرقند معطوف گردانید و نوکران به بشارت رسانیدن رکاب همایون با وصول
# ~~مرادات و حصول سعادات:
### | شعر
# فتوح سحوی یمین و سعود سوی یسار
### | سپهر زیر رکاب و زمانه زیر عنان
# ~~بهدر گاه همایون حضرت اعلای سلطنت شعاری -خلد الله تعالی ملکه وسلطانه
~~واوضح
# ~~علی العالمین بره واحسانه - نامزد فرموده در اوایل شعبان سنة المذکور
~~به دار السلطنهٔ‌
# ~~هرات - صانها الله [تعالی] عن آلافات والبلیات - رسیده، به یافت این
~~بشارت حظ
# ~~ارتیاح و استبشار زیادت گشت و امداد سرور و ابتهاج و مواد فرح و
~~اهتزاز6 در هم
# ~~پیوست. راه خلجان توهمی که به سبب آن سفر بعید در خاطرها بود، مسدود
~~گشت
# ~~و ملابس کامرانی و شادکامی مجدد و مزین شد.5 PageV02P893
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0303.png)

# نتمهآ احوال سال هشتصدوبیست و هشت
# در مفتتح این سال ms677 حضرت شاه و شاهزاده اعظم المخصوص بمواهب النعم
# ~~- معز الحق والدین - بایسنغر بهادر - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - که
~~در اواخر
# ~~ذی الحجه سال مقدم به عزیمت شکار به جانب سیستان رفته بود، به دار
~~السلطنه
# ~~معاودت نموده1 در بیست وهفتم محرم الحرام سنهآ ثمان و عشرین و ثمانمایه
~~نزول
# ~~فرمود و بقایای زمستان در دار السلطنه گذرانیدند. چون طلیعه بهار پیدا
~~شد و نسیم
# ~~هوا روی به اعتدال آورد، حضرت اعلای سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه
~~و
# ~~سلطانه - در اوایل ربیع الاخر سنة المذکور به جانب سرخس روان شد وحضرت
# ~~مخدوم ومخدومزاده عالمیان به جانب طوس و مشهد، هم در ثانی ربیع الاخر
~~از
# ~~طرفین جانور پرانیدند2 و شکارها کردند. بعد از آن به دار السلطنه
~~مراجعت نمودند.
# ~~حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - در اواخر جمادی
~~الثانی امیر
# ~~یوسف خواجهبن امیر شیخعلی بهادر را با لشکری به جانب ری روانه فرمود.
# و از وقایع این سال امیر موسی رکمال در هشتم شعبان وفات یافت. حضرت
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه وسلطانه - فرزندان ومتعلقان او را
~~طلب فرموده
# ~~مجددا به تربیت ونوازش مخصوص گردانیده فرمود «فا لحکم لله العلی
~~الکبیر،(1)
# ~~انالله واناالیه راجعون*4(2)» و امیر و امیرزاده اعظم - مالک رقاب
~~الامم محولی
# ~~ملوک الترک والعجم مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلد الله تعالی
~~ملکه - چون
# ~~از یررش مغولستان و فتح آن دیار معاودت فرموده [به ممالک ماوراءالنهر و
~~تختگاه
# ~~خود نزول فرمود. بعد از چند روز عزیمت دارالسلطنه هرات فرموده] در
~~پانزدهم
# ~~ذی الحجه سنة المذکور به شرف ملازمت پدر بزرگوار رسید، به دیدار یکدیگر
# ~~شادمانیها نمودند و چون سفری که حضرت مخدومزادهخلدملکهرفته بودند، محل
~~PageV02P894
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0304.png)

# # وقایع سال 828 هجری %~% 895
# ~~خوف و بیم خطر داشت،1 بر سلامتی ذات عدیم المثال شکرها گفته صدقات به
# ~~مستحقان رسانیدند و طویها خورانیدند. بعد از آن متوجهآ ماوراء النهر
~~گشته امیرزاده
# ~~اعظم جوکی بهادر خلدملکه را همراه خودگردانیده در ms678 بیست وهفتم ذی الحجه
# ~~مذکور از دارالسلطنهآ هرات کوچ فرموده به تعجیل تمام براندند چنانکه به
~~مدت یک
# ~~هفته به طالع سعد به دار السلطنهآ سمرقند رسیدند.3 PageV02P895
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0305.png)
~~PageV02P896
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0306.png)

# ذکر وقایع وحوادث سنهتسع و عشرین و ثمانمایه
# و سرما و برفی که در آن بهار آمد.1
# حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - در زمستان این
# ~~سال هم در دار السلطنه هرات - صانها الله تعالی عن الافات والبلیات -
~~قشلاق فرمود.
# ~~چون لشکر سرما روی به هزیمت آورد و سلطان بهار استیلا یافت:
### | شعر
# به وقت آنک به برج شرف رسد خورشید
### | ه حاه آنکه به صحرا کشد صبا اشکر
# دهان لالسه کند ابر معحدن لهلی
### | کحنار سبزه کتد باد مسگن عنبر2
# ~~رایات همایون دردوم ربیع الاخر سنه تسع و عشرین و ثمانمایه از دار
~~السلطنه [هرات]
# ~~بر صوب سرخس بر عزیمت جانور پرانیدن حرکت فرمود. در راه برف و سرمای
# ~~عظیم شد. روز چهارم3 به سرخس رسیدند. چند روز در آن نواحی جانور پرانید
~~و
# ~~شکار کردند، بعد از آن به ییلاق بادغیس در آمدند و حضرت مخدوم و مخدوم
~~زاده
# ~~جهان وجهانیان4- معزالحق والدین - بایسنغر بهادر [خان] -خلدالله ملکه
~~وسلطانه-
# ~~در سیم محرم الحرام سنه تسع و عشرین و ثمانمایه که هنوز فصل خریف بود،
~~به
# ~~عزیمت شکار به جانب سیستان روانه شد. بعداز آنکه آن صحاری را از شکاری
~~خالی
# ~~گردانید، عزیمت معاودت به دار السلطنه فرمود. زمستان درباغ سفید به عیش
~~وعشرت
# ~~گذرانید، چون فصل بهار نزدیک رسید، نسیم هوا به اعتدال گرائید :
### | شعر
# پححر از غلفل رعسد شد کوهسار %~% زمین شد پر از رتگ و بوی نگار
~~PageV02P897
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0307.png)

# ~~عزیمت جانب طوس و مشهد فرموده هوا و زمین آن دیار بهگرد مواکب و نعل
# ~~مراکب1 مکلل و مهلل گردانید. بعد از چند روز که در مرغزار رادکان و
~~نواحی آن
# ~~به عیش وعشرت گذرانیدند، عزیمت معاودت به دار السلطنه فرموده در عاشر
~~جمادی
# ~~الثانی به ms679 دارالسلطنهآ هرات فرود آمد2 و بعد از آن ده دوازده روز عزیمت
~~اردوی
# ~~اعلا فرموده به ییلاق رفت.
# امیرزاده اعظم جو کی بهادر- خلد الله تعالی ملکه - که مصاحب
~~امیروامیرزاده
# ~~اعظم واعلم3 - مغیث الحق والدین - الغ بیک گورکان - خلدالله مملکته
~~وسلطنته -4
# ~~به سمرقند رفته بود، مراجعت نموده در آخر جمادی الاول سنة المذ کور5 به
~~دار السلططنه
# ~~هرات رسید و حضرت مخدومزاده جهان وجهانیان بایسنغر بهادر [خان] - خلد
~~الله
# ~~[تعالی] ملکه - در غرهآ رجبالمرجب به دار السلطنه معاودت فرمود.
# بعد از آن حضرت سلطنت شعاری خلدالله تعالی ملکه و سلطانه رسیده به
# ~~باغزاغان نزول فرمود.
# و از جمله وقایع و نوایبی که در این سال واقع گشت، وفات امیر مرحوم
# ~~مغفور مبرور7 امیرشاه ملک بهادر که امیری بزرگ با رای و تدبیر بود و در
~~زمان
# ~~حضرت صاحبقرانی - انارالله برهانه - خدمت بسیار کرده [بود] وموچه
~~ومنصبی به
# ~~غایت8 عالی یافته درمجموع ممالک محروسه عمارات عالی از بقاع خیر مدار
~~از
# ~~مدارس و خوانق واربطه و حیاض ساخته11 ودیهها و مستغلات مرغوب بر آن وقف
# ~~فرمودد، به تخصیص [در] مشهد مقدس سلطان خراسان که حالا مرقد و مدفنش
# ~~آنجاست. به وقتی که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله (تعالی] ملکه و سلطانه
~~-
# ~~به جانب سرخس رفته بود، خبرواقعه اورسانیدند وبتد گی حضرت سلطنت [شعاری
# ~~به حال او اهتمام تمام و حکومت خوارزم و آن نواحی که از ثغور اسلام
~~مملکتی
# ~~وسیع است، بدو باز گذاشته و او در آن ممالک معاش به قاعده کرده و ضبه و
# ~~سیاست تمام مالاکلام12 نموده کسانی را که ملاصق و ملاحق او بودند به
~~تحت PageV02P898
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0308.png)

# # وفایخ سال 829 هجری %~% 89
# ~~فرمان در آورده حضرت سلطنت شعاری - خلد الله تعالی ملکه و سلطانه -1 از
~~آن خبر
# ~~نیک تنگدل2 وسخت غمناک گشته فرمود که چون عنان آجال(1) در پنجهآ تقدیر
~~[حی]
# ~~ذوالجلال است وزمان اعمار در قبضهٔ‌ تسخیر ملک متعال «فسبحان الذی بیده
~~ملکوت
# ~~کلشی والیه ms680 ترجعون4(2)» «لامردلقضائه ولادافع لحکمه(3)» اکنون نه تاسف
~~نافع
# ~~است و نه تلهف(4) مفید «یفعل الله مایشاء4 (5)» «ویحکم مایرید»0(6)»
~~خوفی که از
# ~~نوازل3 اقدار و تصاریفلیل و نهار پیرامن ضمیر می گشت، واقع شد و ظنی که
~~به
# ~~حوادث ایام وبوائق(7) ادوار داشتیم، به یقین پیوست.
### | بیت
# گرچه این حال سخت و اقعهای است %~% چه توان، حکم کردگار این بود
# ~~خاتون او [خانداآقا] وفرزندش ابراهیم سلطان با نوکران ومتعلقان مجموع
# ~~رسانیدند وآنجا مدفون ساخت. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه و
# ~~سلطانه - منصب حکومت آن دیار با لشکری که در فرمان امیر مرحوم بودند،
~~به
# ~~فرزند خلف او ابراهیم سلطان ارزانی فرموده ایشان را از جامهآ تعزیت
~~بیرون آورد
# ~~و به جوانب خوارزم روان گردانید. مولانای اعظم4 مولانا شهاب الملة
~~والدین PageV02P899
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0309.png)

# ~~عبدالرحمن بن مولانا لسان - (1) مدظله وطاب الله ثراهما -1 تاریخ وفات
~~امیرشاه
# ~~ملک را در این قطعه نظم فرموده است، ثبت افتاد:
### | شعر
# ~~ای دل خسته چه حال است که انجم یکسر
### | همه در گر یه زار ند بر این هفت اور نگ
# ~~دامن چرخ چرا شد چون دل من پر خون
### | چچهرهآ مهر چر اگشت چنین پر آژنگ(2)
# ~~خبر قعزیت حضرت میر آمده است
### | آنگه درجنگن به چنگش چوگور2 بود پلنگ
# ~~شه ملک میر جوا نبخت جها نبخش که بود
### | پیش جودش گهر و لعل چو بیجاده و سنگ
# ~~دست او بود گهر پاش به هنگام عطا
### | تیغ او بود جها نسوز به هنگامه جنگ
# ~~نعل شبر نگ وی از غایت عزت بودی
### | تاج بر فرق بلند فلک آینه رنگ
# ~~رفت از این عالم غدار سوی باغ بهشت
### | خیمه بحر جنت اعلا زد از این متزل تنگ
# ~~جامهآ چرخ کبودست و مزعفر(3) شده مهر
### | تیر بفکند قلم زهره شکست از غم چنگ PageV02P900
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0310.png)

# ~~وشیح سال 839 هجری
# پشت گردون شده خم در غم او نیست عجب
### | چهره روشن مه بین زعزایش پر رنگ
# رفت در یازده ms681 ماه ربیعالاول
### | هشتصدو بیست و نه بود که گرد او آهنگ
# «رحمة الله علیه»(1) اش شده تاریخ وفات
### | باد درروضه مصاحب همه با مه رخ شنگ(2)
# دیگراز وقایع این سال خبررسید که امیراعظم اعدل اعلم افضل که فی الحقیقة
# ~~از القاب واطناب استغنائی هرچه تمامتردارد، سید رضی الحق والدولة
~~والدین1
# ~~امیر رضاکیا(3) - نورالله مرقده و روح الله روحه و رمسه -2 که پادشاه
~~گیلان بود
# ~~[وفات کرد] و با وجود شواغل سلطنت درعلوم معقول ومنقول خوض تمام فرموده
~~و
# ~~عمری دراز یافته ودر روز گار پادشاهی و سلطنت تمام مال ومتوجهات که سال
~~به سال
# ~~حاصل دیوان جناب سیادت پناهی بود، کرم فرمودی و بذل کردی. درگاه او
~~ملجاء
# ~~افاضل جهان و علمای زمان بود و با خاص و عام در مقاومت مرحمت و عاطفت3
~~در
# ~~روز نوروز عالم کهن را وداع کرده به مهمانسرای ارجعی(4) نهضت فرمود.4
### | شعر
# # اهر سالی حردد فزون از هزار %~% همین است روز و همین است کار
# # گر ایوان او سر به کیوان6 کشید %~% همان مر گش ببا ید چشید PageV02P901
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0311.png)

# # 901 %~% زبدة التواریخ
# # فلوکان تتدنیا بقاء لساکن %~% کان رسول الله فیها مخلدا
# وما احد یبقی من الموت سالم1 %~% فان المنایا قد اصابت محمدا(1)
# ~~س
# ~~.م ول: سالما.
# ~~1) اگر در دنیا برای ساکن دنیا بقائی بود همانا رسول خدای در آن جاودان
~~می ماند.
# هیچکس از مرگ به سلامت باقی نمیماند هما نا مرگ به محمد نیز رسید.

PageV02P902

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0312.png)

# ذکر وقایع و حوادث سنه ثلثین و ثمانمایه.(1)
# ذکر وفات سلطانزاده1 سیور غتمیش بهادر2 طاب ثراه.
# در روز یکشنبه غره صفر،خیر واقعه هایله دل گداز جانسوز و ناثآیه تن کاه
# ~~جگر دوز امیر و امیرزاده اعظم - شمس فلک المغفرة والرضوان بدر سماء3
~~الرحمة
# ~~والغفران - شاه وشهریار4 جهان سیورغتمیشخان - شرف الله بقد ومه شرف
# ~~الجنان(2) - رسید که در ممالک غزنی به موضع کابل به ماه ذی الحجه سنه
~~تسع و
# ~~عشرین و ثمانمایه که موافق ms682 است از روی حساب جمل به حروف - رحمة
~~اللهعلیه -
# ~~مرضی طاری شد و در شانزدهم محرم الحرام سنه ثلاثین و ثمانمایه که مطابق
~~است
# ~~با «عد رحمتحق» همای جان آن شاهباز عالم قدس از قفس تن به هوای ریاض
~~جنان
# ~~پرواز کرد و درجواررحمت ایزدی «فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر*(3)» وطن
~~ساخت .
# ~~جلال به حضیض هبوط و وبال ارتحال نمود5 و از دار غرور به سرای سرور نقل
# ~~کرد، حظایر قدس را بر مجالس انس گزید. حضرت سلطنت شعاری را مصیبت
# ~~فرزند ارجمند دولت یار سعادتمند6که قرةعین وقوت ظهر و ثمرهآ فواد و
~~فلذهآ(4)
# ~~کبد7 بود، اوجع(5) مصایب و افجع(6) نوایب و اشد قضایا و اشق(7)
~~رزایا(8] شد و PageV02P903
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0313.png)

# ~~کدام واقعه از وفات خلف صدق و ولد صالح که به اتفاق امم عمر باقی1 و
~~نتیجه
# ~~زندگانی باشد، دلسوزتر و جانگدازتر تواند بود و مصداق این سخن و حجت
~~این
# ~~دعوی نص2 حدیث نبوی است [علیه السلام] که «الولد الصالح ریحان من
~~ریاحین
# ~~الجنة.(1))
### | (بیت]
# ~~تا دیده دید واقعه زین صعبتر ندید
# دل کاین خبر شنید گسش با خبر ندید
# ~~دراین مصییت دردناک و تعزیت دلسوز جای آن بود که جهان سراسیمه پای از
# ~~حیز وجود بیرون نهادی فلک بی سروپای از دوران باز ایستادی.
### | بیت
# ~~گر کوه سنگدل به مثل دیده داردی
### | بر تربت مبارک او لحون بباردی
# ~~بر ردی خود زمین نم دیگر براندی3
### | در پشت خود فلک خم دیگر در آردی
# ~~گرداندی امل که بر آن شه فلک چه کرد
### | تخم امید تا به قیامت نکاردی
# ~~به ذبول آن گل بستان اقبال و افول آن کو کب آسمان جلال نه چندان غم و
~~الم4 و
# ~~اندوه به خاطر امرای عظام وخاص و عام و دور و نزدیک و ترک و تازیک
~~متطرق
# ~~شد که شرح وصف5 آن توان داد، سرشک خونین از صدف دیده روان گردانیدند
# ~~و آه سوزناک از صمیم سینه بر کشید. ms683 اکابر و اشراف سیاه پوشیده دلها پر
~~خون و
# ~~چشمها جیحون، جانها6 خراب و سینهها کباب گشته به مراسم تعزیه اقامت
~~نمودند.
# ~~حضرت سلطنت شعاری که اکمل و اعقل7 زمان است با آن که الم این
~~PageV02P904
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0314.png)

# # وقایع سال 830 هجری %~% 904
# ~~مصیبت برخاطر شریف ازهمه عالم زیادت بود، امرا و ارکان دولت را از
~~تغییر لباس
# ~~منع کرده به صبر و ترک جزع بر طریق سنت فرمود که تلقی این مصیبت به صبر
# ~~جمیل از خصال محمود باشد. چندین هزار انبیا و اولیاء1 و ملوک و سلاطین
~~به
# ~~مرگ عزیزان مبتلا شدهاند. سید رسل شربت فراق انوار دیده رسالت و ازهار
# ~~بستان امامت ابراهیم(1) وقاسم(2) و طیب(3) وطاهر(4) و مقصورات2(5) خیام
~~عصمت
# ~~و عقایل(6) حرم طهارت چشیده است. کسی را باتقدیر آسمانی مجال مقاومت
~~نیست
# ~~و از قضای ربانی نتوان گریخت و چون وعده حق رسید و ترک اجل تاختن آورد،
# ~~یک ساعت تقدیم وتأخیر صورت نبندد «فاذا جاء اجلهم لایستاخرون ساعة
# ~~ولایستقدمون»».(7) از آن روز باز که این سقف اخضر بر کشیدهاند و این
~~بساط اغبر
# ~~گسترده نعش را در جنب بنات نهادهاند و از کمان چرخ بر جان اهل عالم
~~تیرممات
# ~~گشاده:
### | (بیت]
# در چنین واقعه جز صیر ندارم سپری
### | گردش چرخ از این ظلم کجا دارد باک
# خاک دارد وطن و هست هم از روی حساب
### | سال تاریخ وفاتش به جمل «داردخاک» (830] PageV02P905
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0315.png)

# ~~حق سبحانه و تعالی [آن یگانه روزگار] شاه و. شاهزاده جهان و جهانیان1
~~را به
# ~~بهشت یاقی رساناد2 وحضرت اعلا را «غایةالادوار»(1) وارث اعمار داراد و
~~این
# ~~مصیبت را در این خاندان مبارک آخر مسایب گرداناد بمحمدو آله الامجاد3،
~~آمین
# ~~رب العالمین.
# ~~حکایت و ذکر رفتن امیر وامیرزاده جهان و جهانیان محمد جوکی بهادر
# - خلدالله ملکه و شو کته - به سمرقند4
# براق اغلان - که پیشتر ذکر آن گذشت - در سال هشتصد و بیست و هشت5
# ~~که اردوی محمدخان پادشاه اوزبک را ms684 گرفت و بر آن الوس به عظمت مستولی
# ~~گشت. در سال هشتصد و بیست و نه با اردوی خود با غلیه و ابهت7 تمام به
~~سغناق8
# ~~و نواحی آن که سرحد مملکت امیر و امیرزاده اعظم - مغیث الحق والدین -
~~الغ
# ~~بیک گورکان است - خلدالله تعالی ملکه - در آمد و در وقت حضرت صاحبقرانی
# ~~- انارالله برهانه - پدر کلان(2) او که ارس خان بود به وقتی که توقتمش9
~~را ازمملکت
# ~~[اوزبک] بیرون کرد و توقتمش پناه به حضرت صاحبقرانی آورد - چنانچه شر ح
# ~~آن قضایا به موضع خود به تقریر پیوسته است - چندگاه در سغناق1 میبود و
# ~~آنجا عمارتی ساخته است و براق اغلان پیشتر در هشتصد و بیست و سه که
~~هنوز
# ~~به امارت الوس خود نرسیده بود، پیش مخدوم و مخدوم زاده جهان و جهانیان
~~الغ-
# ~~بیک گورکان - خلد [الله تعالی] ملکه - آمده بود و چند گاه ملازمت آن
~~حضرت
# ~~اختیار کرده بود11 [و بعد از آن حضرت امیرزاده خلد ملکه او را تربیت
~~فرموده PageV02P906
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0316.png)

# # وقایع سال 830 هجری %~% 906
# ~~اجازت داد وبه جانب ولایت اوزبک روانه ساخت. تقدیر با تدبیر او موافقت
~~نمود،
# ~~حکومت آن الوس به دست او افتاد. در این وقت که به حدود سقناق رسید،
~~ایلچی
# ~~پیش حضرت شهزاده فرستاد و اظهارخدمتکاری و یک جهتی نموده ذکر کرد که
~~بهیمن
# ~~تربیت وعنایت شما الوس خود را ضبط کردم و بهجوار شما آمده به تربیت
~~وعنایت
# ~~مستظهرم. حضرت شهزاده بدان سبب که پیش از آمدن میبایست که اجازت خواستی
# ~~و دیگر آنکه به طریقه ارث می گفته است که علفخوار سقناق تعلق به من
~~دارد، یعنی
# ~~ارس خان در آنجا عمارتی ساخته و آنجا می بوده. حضرت شهزاده اورا جوابی
~~شافی
# ~~بفرمود. بعد از آن امیر ارسلان خواجه ترخان که در آن حدود حاکم بود،
~~شکایتی
# ~~باز نمود که نو کران براق اغلان بدین حدود درمی آیند و بیراهی می کنند.
~~حضرت
# ~~امیرزاده الغ بیک گور ms685 کان خلد ملکه عزیمت آن فرمود که لشکرها ساخته
~~گردانیده بدان
# ~~طرف رود و ایشان را از آن حدود بیرون کند. ایلچی پیش حضرت سلطنت شعاری
# ~~- خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - فرستادهاین معنی عرضه داشت و حضرت
~~سلطنت
# ~~شعاری از جنگ کردن و بنیاد خصومت نهادن منع فرمود. فاما لشکری تعیین
~~کرد که
# ~~در زیر رایت امیرزاده اعظم جوکی بهادر - خلدالله ملکه - به جانب
~~ماوراءالنهر
# ~~روند در هفدهم ربیع الاخر سنهآ ثلاثین وثمانمایه از دارالسلطنهآ هرات
~~متوجه
# ~~سمرقند شدند.
# ذکر واقعهئی که حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی سلطانه -
# را افتاد در سال هشتصد و سی هجری
# قضیت آیت «انما امره اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون»»(1) آن است که
~~PageV02P907
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0317.png)

# ~~صانع قدیم ومبدع حکیم والی بحق و متعالی مطلق مدبر خیر وشر و مقدر نفع
~~و
# ~~ضر رتعالی کبریائه و توالی آلائه-قدرت آن دارد و او را عز شانه جل
~~سلطانه قوت آن
# ~~هست که در کم از لحظهئی لطیف بی واسطهآ اسباب و ذرایع انساب صدهزار
~~عالم
# ~~کون و فساد را در حیز ایجاد آرد و «اضعاف مضاعفة»(1) آنچه مشاهد و
~~معاین
# ~~است از انواع موجودات و اصناف مخلوقات آنچه در عهد آدم بود، و الی
~~یومنا
# ~~هذا از مشیمهآ عدم به صحرای وجود آمده است و چیزی که تا منقرض عالم
~~خواهد
# ~~شد در جزوی اجزای ما یتجزی لمحهیی بی وسایط موجبات و شوافع موثرات
# ~~ابداع کند وبر وفق «فجمعناهم جمعاء»(2) تمامت را از دروازهآ وجود در
~~آرد و دفعة
# ~~واحدةآ بر مائدهآ بقا نشاند، چه دکان ایجاد او لامکان است و نهایت به
~~حدود آن
# ~~نمیرسد وکان ابداع او لاشی وغایت بدان مجال احاطت نمییابد، نه گاه
~~انشاء
# ~~مخلوقی به عدت آلتی محتاج شود و نه وقت2 ایداء(3) موجودی به مظاهرت
~~مشیری
# ~~وظهیری مفتقر(4) گردد. درهیچ حالی دست معینی به دامن صنعش دراز
~~نمی[تواند]
# ~~شد و به هیچ وقت پای اتحاد شریکی بر پایهآ ms686 حکمش نمیتواند رسید «فسبحان
~~الذی
# ~~بیده ملکوت کل شی والیه ترجعونه0»(5) الا آنکه حکمت حضرت ربوبیت آن
~~اقتضا کرد
# ~~که در هرکار ابتدا و انتهایی مضبوط باشد و طراوت صبغت(6) صنعت وحدانیت
# ~~در آن نمود که احداث3 هرچیز بهابطا(7) و انشایی مقرون گردد و ماهیت
~~امور از عالم
# ~~غیب افتان و خیزان به مجمع ترابی آید و از پردهآ زیادت و نقصان به
~~تدریج روی PageV02P908
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0318.png)

# ~~نماید. هر چیز را سببی و مدتی مقررگردانیده است، چه معاینه چیزی
~~نامعهود
# ~~«علی سبیل الارتجال»(1) موجب حیرت عقلا گردد و مشاهده نامعتادی بروجه
~~استعجال
# ~~سبب دهشت اهل تمییز و تکلیف شود و به قلت دوامی که حدوث اجرام و اجسام
# ~~را هست و اطرادی که ظهور جواهر و اعراض دارد، مواد این حیرت متناصر (2)
# ~~بودی و امداد این دهشت متواترگشتی، هیچ مکلف را در آن ورطه فراغت تمشیت
# ~~مهمی دینی یا دنیایی نبودی و ممیزی در لجهآ مکنت احراز منصبی1 کلی یا
~~جزوی
# ~~موجل گشت و آن هنگام که شش جهت چهار صفه خاک را مؤسس می گردانید کدام
# ~~مصلحت این مدت را تعیین کرد والحق تعلیق قضای محتوم به اجل معلوم که
~~نتیجه
# ~~امراض مزمن باشد، هم از این باب فصلی است و تعلیق این قضایای محکوم به
~~علت
# ~~مدمن(4) از این قراب نصلی(5) و نیز چون کمال اشیاء رهینهآ(6) زوال و
~~انتقال است
# ~~و تمام هرکار لازم انهدام و انعدام(7) حبل اجتماع هرچیز به انصرام(8)
~~مقرون بود و
# ~~عروه(9) ابتداع به انفصام متصل افتادی، هیچ کس را برچمن امانی ثبات
~~دستندادی
# ~~ودر گلشن زندگانی دوام مرامی ممکن نگشتی ودر رستهآ معامله حیات امتناع
~~بهمتاعی
# ~~مسیر نشدی و در محال آمال محبوب مطلوبی در کنار روزگار قرار نگرفتی،
~~الایه PageV02P909
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0319.png)

# ~~(اسبحا نک لاعلم لنا الاما علمتنا انکانتالعلیم الحکیم*»(1) پس به
~~حقیقت بباید دانست
# ~~که حق عزوعلا هر امری را وقتی معین کرده و آنچه رقم تقدیر بر آنرفته،
~~دیگرگون
# ~~نخواهد ms687 شد و هیچ آفریده را بر نقش بندی و مهرهبازی فلک غدار اطلاع نیست
# ~~و براقبال و ادبار و اجلاء و امرار روزگار وقوف:
# الدهر ذو نوب احواله عبر %~% عسر و یسر و احلاء و امرار(2)
# ~~و در [هر] حکمتی و در هر قضیهیی تنبیهی باشد که فکر هیچ کس به سر آن
~~نرسد
# ~~و حقیقت جز خدای عزوجل کس نداند. عقول مدبران ثاقب رای از نزول حوادثی
# ~~که نوبهنومیزاید، متحیر وقلوب متفکران مشکل گشای که دم بهدم می آید
~~مستاصل2
# ~~عقلای کامل آناناند که به قضا راضی باشند و هرچه در این عالم به ظهور
~~رسد، از
# ~~خدای عزوجل دانستن شریفتر اخلاق و نفیستر احوال باید شناخت و اگر به
~~تقدیر
# ~~راضی نباشی چه کنی؟
### | بیت
# به دست ما چو از آین حل و عقد چیزی نیست
### | به عیش فاخوش وخوشگر رضا دهیم، رواست
# غرض از تشبیب آنکه در این ایام که تاریخ هجری به هشتصد و سی رسیده
# ~~است، از عجایب اتفاقات و غرایب واقعات صورتی که در خیال هیچ کس نگنجد
# ~~«ما سمعنا بهذافی آبائنا الاولین،3»(3) «وما شهدنا الاخرون»(4) و جز
~~قضای الهی و
# ~~تقدیر یزدانی آن را سببی تصور نتوان کرد، واقع شد.

PageV02P910

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0320.png)

### | بیت
# گر دهدکس به زبان صورت این واقعه شرح
### | ورکند کس به قلم صورت این حال رقم
# آتش سینه زبانه زند از راه دهان
### | صفحه کاغذ پر خون شود از نوک قلم
# و آن چنان بود که چون حضرت سلطنت شعاری -خلدالله ملکه - در روزجمعه
# ~~بیست وسیوم ربیع الاول سنة المذکور بر مقتضای «حافظوا علسی
~~الصلوات»»(1) ندای
# ~~لااذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا الی ذکر الله»»»2) شنید، از
~~ایوان دار الخلافه
# ~~عزیمت نهضت به جامع(3) دارالسلطنه فرمود واز غرایب اتفاقات که خاطر
~~اصحاب
# ~~فطنت آیینهآ چهره دولت باشد، آنکه، مهد علیا - خلدالله تعالی سلطنتها -
~~به الهام الهی
# ~~و تفرس مومنات از آن عزیمت منع میفرمود که در این وقت بارندگی ms688 بسیار
~~واقع
# ~~شده است و دیوارها نم کشیده، به میان شهر و دیوار بستها در مینروید،
~~مبادا
# ~~المی به ذات همایون رسد. حضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ملکه
~~وسلطانه-
# ~~در جواب فرمودند که از قضای الهی احتراز مفید نیست. نیت درست و صدق
# ~~اخلاص فرمانبرداری خدای تعالی بر حسب فرماندهی خود واجب شناخته بر
~~قاعدهآ
# ~~معهود و سنن مألوف متوجه جامع گشته شکر منعم مطلق عظم شانه به قدر
~~فیضان
# ~~نعمت و ترادف موهبت که روزگار دولت دوران حیات را شامل است، به خضوع
# ~~وخشوع درقید انضباط وتحت ارتباط آورد که «فمن امن واصلح فلاخوف علیهم
~~ولاهم PageV02P911
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0321.png)

# ~~یحزنون8»1) بعد از ادای مفروض که «فاذا قضیت الصلوة فانتشروا*9»(2)
~~عزیمت به
# ~~صوب سریر خانی و سرای سلطانی مصروف و معطوف گردانیده به مدلول «المسجد
# ~~دار اتعبادة والحکمه و دار العظمة والحشمة»(3) وآن حضرت خود همیشهدر
~~آدابمعاش و
# ~~معاشرت با طبقات خلایق بر قضیه «المومنون اخوة»(3) رفته شرط سلاطین و
~~سیاست
# ~~ملوک را ترک کرده عوام را از رهگذر منع نفرمود. امرا و ارکان دولت و
~~ملازمان
# ~~و نو کران هریک به سبب غلبه و ازدحام به تعجیل از جامع به در رفتند و
~~که را در
# ~~خاطر گذشتی که در این محل کسی را فکر قصدی و اندیشه مکری باشد. ناگاه
# ~~مردودی که به صفمت «یحار بونالله و رسوله4a»5) موصوف بود و مطرودی که
# ~~بنیان «اولئک لاخلاق لهم**»(6) معروف
### | بیت
# هم بیخبر زدنیی و هم بی اثر زدین
# سودای غوغای ظلمت چراغ دماغش نشانده و هموم غموم خیالات فاسد در
# ~~سر شور و شرش مانده از محکوم «والله یعصمک من الناس3»(7) غافل و از
~~مفهوم PageV02P912
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0322.png)

# ~~وقایع سال 830 هجری
# ~~«وکف ایدیالناس(1) عنکم3» ذاهل:
### | یت
# همتش برخراب دین جازم %~% نیتش بر غم جهان محصور
# ~~تمامی ضمیر کسیر بر حرمان زخم بیرحم وکلی خاطر فاتر بر سریان سکین کین
# ~~مقصور گردانیده خنجری در دست پیش دوید و بیمحابا قصد بندگی حضرت ms689 کرده
# ~~زخمی رسانید وحضرت سلطنت شعاری - خلدالله تعالی ایامه - چون نیت با
~~خدای
# ~~تعالی صافی واعتقاد درست داشت و درهر کاری تو کل برحضرت عزت جل و جلاله
### | بیت
# # تو خدا را شو اگرجمله عالم در یاست %~% به خدا گر سرموئی قدمت تر گردد
# ~~از آن ضرب زیاده اثری به ذات همایون نرسید. چهره از پس پشت آن شخص
# ~~در آمده گریبانش گرفت و پس کشید. کاردی بر دوش آن چهره زد و خواجهسرای
# ~~کاردش بگرفت زخمی دیگربر وی زد. آن زمان رایساولان برسیدند ویکی شمشیری
# ~~برسر او زد و فی الحال به ضربات و زخمات متعاقب او را به دوزخ فرستادند
~~و
# ~~بنابر دفع چشم زخم که:
# گر همه وقت بی الم بماشی %~% دولتت را به چشم زخم کتند
# ~~اندک جراحتی منتهی به راحت و زحمتی مختتم بهرحمت به ذات شریف شاهنشاهی
# ~~و عنصر شریف پادشاهی متقارن ومتقارب1 گشت اما (لله الحمد والمنة» که
~~عاقبتش
# ~~به خیر وصحتش مبدل شد.
### | مثنویه
# حر بود شاه ملک را مرضی %~% همه آفاق در مرض باشند
# زانگه شاهان چوجوهر ند وجهان PageV02P913
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0323.png)

# ~~و اگر «نعوذ بالله منها»(1) به فحوای «خلق الانسان ضعیفا*(2) غمی یا
~~المی به خواطر
# ~~عواطر ایشان عبور وخطور نماید، بر کافهآ برایا و جمهور رعایا به مضمون
~~«و انفقوا
# ~~مما رزقناکم»»(3) مبادرت برخیرات ومبرات جهت ارتفاع واندفاع آن قضیه
~~نامرضیهآ:
### | مصراع
# امری است فرض عین و حدیثی است عین فرض
# ~~کما شارالیها الامام الاعظم ابوحنیفه(4) رضی الله عنه «ان عرفت استجابة
~~دعوة فلن
# ~~یدعی الابسلطان الزمان» وهمین معنی از فضیل(5) عیاض - رضی الله عنه -
~~منقول
# ~~است که گفت که اگر مرا در مدت العمر یک دعا مستجاب شود آن را ایثار
~~روزگار
# ~~پادشاه عهد گردانم.
# ~~1) به خدا پناه می بریم از او.
# ~~2) انسان «توان خلق شده است.
# ~~3) از آنچه وریان در دهایم انفاق کنید.

PageV02P914

# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0324.png)

# # وقایع سال 830 هجری %~% 914
### | هر
# سلاهت همه آفاق در سلاهت اوست
# ~~و ms690 بندگی حضرت - خلدالله تعالی ملکه و سلطانه - بعد از این حال از مسجد
~~بیرون
# ~~آمده سوار شد وهیچ کس آن شخص دیوصفت نسناس فعل رانشناخت که او چه کس
# ~~بود و مردم به هم بر آمدند و فزع روز قیامت در میان خلایق پیدا شد و
~~حضرت
# ~~سلطنت شعاری چون به بیرون دروازه رسید، بعد از آن قوت ماسکه(1) به
~~امساک
# ~~عنان وفا نمی نمود. محفهیی پیش کشیدند و ملازمان بر دست گرفته بر مقر
~~سلطنت
# ~~رسانید وبه تفحص و تجسس آن مشغول گشتند که این بدبخت ازل وابد چه کس
~~بود
# ~~و از کجاست و هیچ کس نیافتند که از او نشانی دهد تابعد ازسه روز،
~~کاروانسراداری
# ~~تقریر کرد که شخصی بدین هیات درین کاروانسرا حجره داشت و از روز جمعه
~~باز
# ~~به در رفته است در نیامده. از او تفحص نمودند کسه مصاحب و آشنای او
~~بود؟
# ~~کاروانسرادار گفت: معروف(2) خطاط بدو ترددی داشت
# المره یفنی و یبقی فکره ابدا %~% با لشر شر و بالمعروف معروف(3)
~~PageV02P915
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0325.png)

# فرمان جهان مطاع و یرلیغ واجب الاتباع به مدلول الایه «و امر بالمعروف
# ~~وانهی عن المنگر»»11) بر آن جمله به نفاذ انجامید که ارکان دولت
~~روزافزون به مقتضای
# ~~«فاحکم ولاتتبع الهویء3»(2) به تفحص و تحقیق آن حال ثریاوار مجمعی
~~انتظام دارند
# ~~و امرای ایام همایون به فحوای «الذی لا یاتیه الباطل من بین یدیه ولامن
~~خلفه 33(2)
# ~~به تجسس و تدقیق آن مثال سپهر آسا مجلس آغاز نهاد. معروف را حاضر
~~آوردند.
# ~~استعلام آن قضیه پرغصه نمودند. در ابتدا گفت که من از این قضیه هیچ خبر
~~ندارم.
# ~~چون قضیه به شکنجه و تعذیب رسید، چنین تقریر نمود که این ملعون مطعون
~~که بر
# ~~این حرکت مذموم و جسارت ملوم اقدام نموده:
### | بیت
# هولد شوم او لرستان است %~% محتدش (4) بوده خطه شروان
# ~~موسوم به احمدلر.(5) فاما مصدراین حکایت ز مظهر این غوایب عضد(6) نامی
~~است
# ~~پسر مولانامجدالدین استر آبادی باجمعی ms691 دیگر که مذهبا و مشربا به ارادت
~~و قو اعد
# ~~و معاقد مولانافضل الله(7) استر آبادی که آیت «ایها الضانون المکذبون
~~لاکلون من شجر PageV02P916
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0326.png)

# ~~من زقوم*»(1) معنی از کلمات مموه(2) اوست ومضمون «و یکتمون ما اتاهم
~~الله من
# ~~فضله»0»(3) الایه، مشعر از حکایت ناموجه او مشهور و مذکور:
### | بیت
# هلاعین یحوم نشر الله خلقه %~% و سکاندار راس لبوار(4)
# ~~ایام ولیالی علی التواتر والتوالی در خلوت خانه «فی سموم و حمیم و ظل
~~من
# ~~یحموم»(5) به مباحثه کفر والحاد مشغول بوده ودر زاویه «ختم الله علی
~~قلو بهم و
# ~~علی سمعهم و علی ابصارهم غشاوه»5* »(6) به مکافهە2آ) کفر و زندقهآ
~~مجبول(8)
### | بیت
# # خبر دارند از این معنی تمامی %~% مفصل کردهام اینک اسامی
# در یک طرفةالعین آن ملاعین شیاطین وکفره فجره را در مجلس تجسس و
~~PageV02P917
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0327.png)

# ~~دیوان تفحص حاضر گردانیده چندانچه ارکان دولت ابد پیوند از ایشان این
~~امر
# ~~استخبار واین معنی استفهام نمودند به غیر «سبحا نک هذا بهتان عظیم*»(1)
~~جوابی
# ~~نمی گفتند و کلام مموه و جواب ناموجه خود را به تحلیفات(2) دروغ و
~~مغلظات(3)
# ~~بی فروغ تقویت و تمشیت میداد تاانتها احکام امرا به تخویف ضرب1
~~الاخشاب(4)
# ~~و تعنیف(5) قطع الرقاب رسید. ازانکار وانحراف به اقرار و اعتراف انتقال
~~وارتجال
# ~~نمودند که «هذا من عمل الشیطان انه عدو مضل3»(4) اقرار کردند که ما چند
~~کس
# ~~این اندیشه کرده بودیم که قصد بندگی حضرت کنیم و این احمدلر در این
~~اندیشه بر
# ~~ما سبقت نمود. خلایق از این صوب متعجب ماندند که هر که را از خرد
~~خردهدان
# ~~یک ذره نصیب باشد، پیش او از آفتاب روشنتر بود که به شبیخون انجم قصد
~~آفتاب
# ~~نتوان کرد. دیو اندیشه مجال سودای از روی استعلال در دماغ هر یک بیضه
~~هوس
# ~~نهاده و به چه طمعی بر آورده و آن تصور در سرایشان افتاده که سروری و
~~فرماندهی
# ~~کاریست که به هر بی سروپائی نرسد و به مجرد ms692 کوش و کشش دست ادراک به
~~دامن
# ~~دولت توان رسانید «یعدهم و یمنیهم و ما یعدهم الشیطان الا غرورا44*»(7)
~~و ندانند
# ~~که پادشاهان بر گزیده آفرید گار و پرورده پروردگار و بر آورده صنعت2
~~کرد گارند.
### | مصراع
# زهی تیره رایان بر گشته بخت PageV02P918
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0328.png)

# ~~وخهی سیاه رویان دل سخت که قصد جان جهانی بردل گذرانند و خواهند که به
~~گل،
# ~~آفتاب اندایند(1) و معلوم ندارند که به دام عنکبوت، نسر طایر نتوان
~~گرفت و به
# ~~خیط الشمس(2) بر کنگره آسمان نتوان رفت به طعمه پشهآ عنقا شکار نتوان
~~کردالایه
# ~~«فقد ضل ضلالا مبینا4». (3)
# فی الجمله بعد از اعتراف حکم به سیاست ایشان صادر شد که مجموع را به
# ~~تیغ گذرانیده به سر چهار سو برده به حکم «ولایحیق المکر السی
~~الاباهله»»(4) به
# ~~سزا و جزای اعمال بدخود رسیدند و آنچه در شان خلایق در سینهآ پر کینه و
~~اندرون
# ~~نامبارک داشتند به ذات منحوسشان عاید شد الایه «جزاء بماکانوا
~~یعملون**)(5) و
# ~~اهالی شهر از غایت بدبختی و بدفعلی آن قوم، آتش آوردند و بر زیر آن
~~کشتگان
# ~~ریخته. دود و بوی ناخوش ایشان به همه شهر بلکه به بیرونها نیز برسید.
~~الایه
# ~~«فقطع دابر القوم السذین ظلموا و الحمدلله رب العالمین**55»61) نتایج
~~قبح سیرت و
# ~~مرایر(7) لوث سریرت ایشان1 آن بود که هم در این دنیا به عذاب آتش
~~گرفتار
# ~~آمدند وعذاب آخرت خود باقی است الایه «خسر الدنیا والاخرة ذلک [هو]
~~الخسران PageV02P919
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0329.png)

# ~~المبین3»(1) رای انور خدایگانی شکر این موهبت را که از حدوث چنین حادثه
~~و
# ~~وقوع چنین بلیه زیاده المی به ذات همایون نرسید.
### | بیت
# شکر یزدان را که ذات خسرو گردون پناه
### | در پناه صحت است از فیض الطاف اله
# ~~انواع مبرات و اجناس صدقات و اموال بسیار از خزانه عامره «عمرها الله
~~تعالی
# ~~الی یومالقیامة» بذل خاص وعام فرموده و تخلیت محبوسان وتحلبت(2)
~~مهمومان(3)
# ~~اشارت عالی به نفاذ رسید. بقایای ماضیه1 از مالی ms693 و خارجی بخشیده به
~~افاضت
# ~~راحات وخیرات امثله همایون به انحا و ارجای ممالک محروسه روان شد متضمن
# ~~بشارت به کشف ظلام ظلمات ودفع مهام ملمات و انفاق مبرات و اطلاق صدقات
# ~~و اثبات ادرارات(4) و تجدید تسویقات(5) و تسریح(6) محبوسان و تامیل
~~مایوسان
# ~~و از جمله مبار(7) فواضل امنای دیوان، گرد محلات شهر و نواحی بر آمدند
~~و فقرا
# ~~و ضعفا و ارامل(8) و ایتام را نسخه کرده مجموع را به صلات و صدقات
~~ملحوظ
# ~~و محظوظگردانید و فرمان فرمود تا در ممالک محروسه تفحص حال مظلومان و
~~PageV02P920
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0330.png)

### | 92
# ~~تدارک کار افتادگان و اعتداد به ساختن کار بیچار گان قیام نمایند و
~~حضرت آقایان و
# ~~اولاد گرامی واحفاد نامی امرای بزرگ وارکان دولت - طول الله اعمارهم
~~-(1) هر یک
# ~~به شکر سلامتی ذات همایون اشاعت خیرات و اثارت مبرات به نوعی نمودند
~~که:
### | بیت
# امروز در آفاق دلی نتوان یافت %~% کزغصهآ فاقه خاطرش غمگین است
# ~~بل سایر سکان ومتوطنان ممالک محروسه - حساها الله تعالی عن الافات
~~والبلیات
# ~~بقدرالوسع و الاستطاعة والامکان والطاقة (2) - در تکثیر خیرات وبذل
~~صدقات هیچ
# ~~وقیقه اهمال و امهال نفرمودند.
### | بیت
# گر دست دهد هزار جانم %~% در پای مبارکت فشانم
# چون درذات همایون حضرت سلطنت1 شعاری خلافت پناه، لطیفه «الراحمون
# ~~یرحمهم الرحمن ارحموافی الارض یرحمکم من فی السماعم(3) مخمر از فحوای
~~آیت ((ان الله
# ~~یامر بالعدل والاحسان»»(4) باخبر وبه شعار «التعظیم لامرالله والشفقة
~~علی خلق الله»
# ~~مشعر و به نص الایه «ان الارض لله یورتها من یشاء(5) من عباده
~~والعاقبهآ للمتقین*)
# ~~متعین ذات بی همال را از کید شیطان غوایت نگاهداشت که اگر عیاذا بالله
~~امری
# ~~واقع شدی، مواد امن وفراغت ازمیان خلایق کرانه خواست گرفت و سبب اضطرار
# ~~مسلمانان و خلل مبانی ازاین صورت یقین می گردد که حق سبحانه و تعالی را
~~با این PageV02P921
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0331.png)

# ~~ذات بیهمال نظرهاست از چنین داهیه در حفظ و حمایت خود نگاه داشت و از
# ~~برای صلاح ms694 عالم در چنین حالی محافظت او نمود و برقرار خاتم سلیمانی
~~درانگشت
# ~~مبارک او نهاد و باسرتخت مملکت و جهانبانی آمد. الهی به سرسینه حضرت
# ~~رسالت و مهرجان افروز خاطر مبارک جناب نبوت و به حرمت آیاتی که به
~~هدایت،
# ~~الایه («یهدی الله لنوره من یشاء»(1) مهتدی و به توفیق الایه «اولئک هم
~~الراشدون
# ~~فضلا من الله و نعمه*ه(2) موفق اند که ظلال مرحمت و رافت و سایه معدلت
~~وعاطفت
# ~~آن حضرت چندان که بقای آدمیزاد ممکن است بر مفارق عالم و عالمیان مبسوط
# ~~دار و عین الکمال را از ساحت بارگاه همایون او کوتاه گرداناد و روزبه
~~روز بل دم
# ~~به دم دولتهای تازه و سعادتهای بی اندازه بر وفق کام و مراد ارزانی
~~فرمای.
### | شعر
# از شمیم شمال اخلاقش   گرد سم سمتد میمونش   گیتی از جود او مزین گشت
# تا جهان است پادشا شهرخ %~% روشنان را برزر اغبر باد %~% عالم از عم او
# منور باد %~% مفز گردون چو مشک اذفر باد %~% مملکت گیر و ملک پرور باد
# بخت او بر مراد منصور است %~% قیغ او بر عدو مظفر باد
# دایم از برق گوهر تاجش %~% بر سر ماه و مهر افسر باد
# ~~و یکی از فضلا تاریخ این واقعه در این قطعه به نظم آورده است:
### | الابیات
# شاها زمانه خله اقبال و ایمنی
### | میخواست تا به جامهآ محنت کند بدل
# گردون فرو گشاد از او پرده حیا
### | و ایام کرد در برخود حلل حلل(1) PageV02P922
# ![image filename](./0834HafizAbru.ZubdatTawarikh_V02_0332.png)

# ~~وقایع سال 830 هجری
# ~~منت خدای را که شد از سهم تحیغ شاه
### | خنجر کش بلا هدف حربهآ اجل
# ~~از عاملان فتنه جها نی خلاص شد
### | و آفاق را ز امن و امان کرد پر عمل
# ~~تاثیر چرخ را بود اندر بنان قلم
### | نیغ آفتاب مطلا بود به حل
# ~~أعداش را به تیر محن چشم هوش کور
### | خصم ورا ز تیغ بلادست عقل شل
# ~~از حمرهان دین چو بد این قصه را ظهور ms695
### | اریخ این قضییه شد از روزعار «ضل»(1)] PageV02P923 ms696