######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T14:35:26.049626+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T14:35:26.049656+00:00
#META# transcription layer pk: 12798
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9742837056343279

#META#Header#End#

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0022.jpg)

### | مقدمهآ
### | زان اوبن
# کتاب منتخبالتواریخ معینی که چاپ حاضر بخش جالبی از آن است شامل وقایع
# ~~عمومی عالم از زمان هبوط آدم تا مرگ تیمور یعنی سال 807 ه/ 1404 - 1405
~~م است
# ~~با پارهای از حوادث مربوط به سالهای بین 807 و 816 ه/ 1404 -1413 م و
~~این سال
# ~~816 ه/1413 تاریخ تألیف کتاب است که در شیراز انجام گرفته است.
# بلوشه1 (کتاب «مقدمهآ تاریخ مغول» به زبان فرانسه، ص 73) منتخب التواریخ
~~معینی
# ~~را خلاصهآ خشکی از کتاب جامع التواریخ رشیدالدین فضل الله میداند؛ اما
~~این ادعا عاری
# ~~از صحت است؛ زیرا حتی در فصول مربوط به وقایعی که از زمان حیات مؤلف
~~دور است
# ~~اشاراتی وجود دارد که خاص همین کتاب است. (سون هارتمان2 «گیومرت» ص 54
~~-56
# ~~متن وص 191 -196 ترجمه).
# اما قسمت بسیار جالب توجه کتاب بخش راجع به وقایع نزدیک به زمان مؤلف
~~یعنی
# ~~وقایع محصور بین قرن هفتم و قرن نهم هجری ( سیزدهم - پانزدهم میلادی
~~است؛ لذا به
# ~~چاپ قسمت مذکور که شامل بخشهای زیر است اکتفا کردهام: تاریخ ملوک ایران
~~جنوبی
# ~~معاصر مغول، تاریخ مغول ساکن منطقهآ جتوبی روسیهآ فعلی، تاریخ مغول
~~آسیای
# ~~مرکزی، تاریخ سلسله سلاطین ایران که پس از مغول در ایران سلطنت کردهاند
~~و تاریخ
# ~~تیمور.
# برای چاپ متن کتاب حاضر نسخ خطی زیر مورد استفاده این جانب قرار گرفته
# ~~ست:
# 1. نسخهآ  متن اساسی کتاب حاضر: به شمارهٔ‌ 5uppl .Pers .1651 کتابخانهآ
~~ملی
# ~~پاریس (رک به فهرست بلوشه ج 4، ص 228).
# 2. نسخهآ بل: به شمارهآ Or.1566 بریتیش موزیوم لندن، مورخ 867 هجری /1463
~~م
# ~~(رک به فهرست ریو3 ج 3 ص 1062).

PageV01P001

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0023.jpg)

# 3. نسخهآ 8، محفوظ در موزهآ آسیائی لنین گراد (تنها به پارههائی از این
~~نسخه که
# ~~توسط بارتلد1 و روماسکویچ2 و ولین3 انتشار یافته است دسترسی داشتهام).
# 4. نسخهآ تبریز متعلق به آقای حاج حسین آقا نخجوانی اما وقتی از وجود این
~~نسخه
# ~~اطلاع پیداکردم که متن ms001 کتاب برای چاپ حاضر شده بود و از این جهت در
~~تصحیح کتاب
# ~~به این نسخه جز در موارد استثنائی - آن هم در آخر کتاب - اشارتی نشده
~~است، یعنی تنها
# ~~به شصت صفحهآ آخر کتاب که میکروفیلم آن در آلمان نزد خاورشناس شهیر
~~آقای
# ~~پرفسور رومر، موجود بود دسترسی یافتم.
### | *
# کتاب منتخبالتواریخ معینی یک بار در سال 816 ه/1413 م به نام میرزا
~~اسکندر
# ~~بن عمر شیخ بن تیمور نگارش یافت. از این نگارش سه نسخه وجود دارد:
~~نسخهآ لندن،
# ~~نسخهآ لنین گراد و نسخهآ تبریز. نسخههای لندن و لنین گراد به نظر میرسد
~~استنساخ از
# ~~تحریر واحدی باشد؛ در صورتی که نسخهآ تبریز شامل خلاصهای از تحریر
~~دیگری است
# ~~که با مرجع اصلی نسخههای لندن و لنینگراد ظاهرا تفاوت داشته است.
# مؤلف در چند جای کتاب وعده میدهد که جلد دیگری راجع به تاریخ سلطنت
# ~~میرزا اسکندر خواهد نوشت و با آنکه کتاب را به نام میرزا اسکندر نوشته
~~است مع ذلک
# ~~به طوری که از اواخر کتاب برمی آید مؤلف بعدها به خدمت شاهرخ در آمده و
~~نه تنها از
# ~~او به بدی یاد نمیکند؛ بلکه از وی به ادب و احترام سخن میدارد. از این
~~جهت شاید
# ~~بتوان گفت که مؤلف، جلد دوم این کتاب را که وعده داده بود هیچگاه تألیف
~~نکرده
# ~~است.
# در سال 817 ه/ 1414 م که شاهرخ، میرزا اسکندر را برانداخت، مؤلف کتاب را
~~از
# ~~آغاز تا یایان تجدید نظر کرد و ناگزیر به حذف و تغییر قسمتهائی شد که
~~در آن اسکندر را
# ~~ستوده بود و از شاهرخ به بدی یاد کرده و کتاب را در بیست و دوم رجب 817
~~هجری /
# ~~اکتبر 1414 م در هرات به شاهرخ تقدیم کرد. متن نگارش ثانوی کتاب با متن
~~نگارش
# ~~نخستین در بعضی موارد تفاوت فاحش دارد. از نگارش ثانوی تنها نسخهآ
~~محفوظ در
# ~~کتابخانهآ ملی پاریس تا کتون شناخته شده و همین ms002 نسخه است که اساس کار
~~چاپ کتاب
# ~~حاضر قرار گرفته است. هر جا دو نگارش کتاب به هم نزدیک بود در حاشیه به
~~اختلاف PageV01P002
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0024.jpg)

# ~~نسخ اشاره کردم و کلماتی یا جملههائی که در نسخهآ پاریس افتاده و در
~~نسخهآ لندن
# ~~موجود بود در متن بین هلالین (پرانتز) قرار دادم و هر جا که دو نگارش
~~با هم اختلاف
# ~~داشتند نسخهآ پاریس را در ابتداء و نسخهآ لندن را به دنبال آن چاپ
~~کردم.
### | *
# مورخ بزرگ و ایرانشناس مرحوم بارتلد در چندین مقاله از کتاب حاضر که مرجع
~~او
# ~~نسخهآ لنین گراد بوده استفاده کرده است. در آغاز مرحوم بارتلد این کتاب
~~را «تاریخ
# ~~خیرات» تألیف محمد موسوی میپنداشت؛ اما بعد بارتلد و زیمین1 اذعان
~~کردند که
# ~~کتاب تاریخ خیرات با کتاب حاضر ارتباطی ندارد. و چون در نسخههای لندن و
~~لنین گراد
# ~~نامی از مؤلف و عنوان کتاب حاضر نیامده است از این روی بارتلد این کتاب
~~را «آنونیم2
# ~~اسکندر» نامید. در سال 1927 م (بارتلد در مقالهای اشاره کرد که مؤلف
~~کتاب شاید
# ~~معین الدین نطنزی باشد که بنا به گفتهآ دولتشاه (چاپ برون3 ص 371) در
~~دستگاه
# ~~اسکندر ین عمر شیخ میزیست و کتابی در تاریخ به نام او تألیف کرد4.
# در سال 1929 م بارتلد در مقالهآ دیگری اظهار داشت که نسخهآ پاریس که
# ~~«منتخبالتواریخ معیتی» نام دارد نسخهای از نگارش دیگری از «آنونیم
~~اسکندر»
# ~~می باشد5.
# پرفسور رومر در مقدمه آلمانی برکتاب «شمس الحسن» (ص 2 ج 5) نام نسخهآ
~~تبریز
# ~~را «تاریخ واسطی مشهور به جعفری» نوشته است ولی اظهار نداشته است که
~~این نام، نام
# ~~اصلی کتاب است یا نامی است الحاقی که یکی از دارندگان آن نسخه در طی
~~قرون بعد بر
# ~~آن افزوده است. اگر این نام صحیح باشد لازم می آید که مؤلف، «جعفری» یا
~~«واسطی» PageV01P003
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0025.jpg)

# ~~باشد، نه معین الدین نطتزی.
# نسخهای از تاریخی به نام «تاریخ جعفری» در ms003 لنین گراد محفوظ است که شاید
~~نسخهآ
# ~~موجود در کلکته که به همین نام نامیده میشود نسخهای از نگارش دیگری از
~~آن کتاب
# ~~باشد؛ و به نظر میرسید این مرد همان جعفری باشد که تاریخ دیگری در
~~بارهآ شهر یزد
# ~~تألیف کرده است و نسخهای از آن در کتابخانهآ ملی تهران موجود است. امید
~~است که
# ~~کسی این کتاب را به زودی در ایران منتشر سازد1. نسخهآ «تاریخ جعقری»
~~محفوظ در
# ~~لنین گراد یکی از منابع مهم تاریخ ایران در زمان تیموریان است2 اما
~~کاملا با
# ~~منتخب التواریخ معینی متفاوت است.
# قاضی احمد غفاری در تألیف کتاب نگارستان میان مراجعی که از آنها استفاده
~~کرده
# ~~است نام «تاریخ واسط»3 (تألیف سید جعفر بن محمد بن حسن مشهور به جعفری
~~را ذکر
# ~~میکند (نگارستان، چاپ بمبئی 1275 هجری، ص 5)، و در جای دیگر از تاریخی
~~به نام
# ~~تاریخ جعفری در بارهآ مظفریان نام میبرد (نگارستان ص 338). مؤلف لب
~~التواریخ نیز
# ~~همچنین از تاریخ جعفری در تألیف خود نام برده است.
# روماسکویچ و ولین («مجموعهآ مواد راجع به تاریخ اوردهآ زرین» ج 2، چاپ
~~لنین گراد
# ~~1941، ص 210، به زبان روسی) اشاره میکنند که بنای قسمتهائی از کتاب
~~«جهان آرا»
# ~~تألیف قاضی احمد غفاری شاید بر نسخهای غیر کامل از «آنونیم اسکندر»
~~بوده است 4.
# با آنکه بنا به گفتهآ روماسکویچ و ولین، غفاری در کتاب جهان آرا از منتخب
~~التواریخ
# ~~معینی (آنونیم اسکندر)، بدون اینکه نامی از آن ببرد استفاده کرده است،
~~و نیز با آنکه
# ~~غقاری در کتاب دیگر خود به نام نگارستان از تاریخ دیگری به نام تاریخ
~~واسط جعفری
# ~~که یکی از مراجع او بوده است، نام میبرد؛ مع ذلک هنوز دلیل قاطعی بر
~~یکی بودن این
# ~~دو کتاب موجود نیست و نمیتوانیم تاریخ واسط جعفری را همان تاریخ آنونیم
~~اسکندر PageV01P004
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0026.jpg)

# ~~(یعنی متتخب التواریخ معینی) بدانیم؛ بلکه بر عکس به عقیدهآ من کتاب
~~«تاریخ واسط
# ~~جعفری» با «تاریخ جعفری» ms004 محفوظ در لنین گراد یکی باشد و حقیقت آن است
~~که تا
# ~~نسخههای «تاریخ جعفری» منتشر نشود این موضوع تاریک خواهد ماند.
# دربارهآ ارزش واقعی منتخبالتواریخ معینی تا قبل از انتشار تواریخ دیگری
~~که مؤلفین
# ~~آن از مردم فارس بودهاند، نمیتوان قضاوت کامل کرد. از این نوع تواریخ
~~دو جلد تاریخ
# ~~خطی در لنین گراد محفوظ است: یکی تاریخ جعفری مذکور در فوق و دیگری
~~فردوس
# ~~التواریخ تألیف مولانا خسرو ابرقوهی. علاوه از این دو کتاب، غفاری از
~~کتاب سومی به
# ~~نام تاریخ قاضی قوام الملک ابرقوهی نام میبرد1. اما هیچ گونه نشانهای
~~از نسخهآ کتاب
# ~~اخیر در هیچ یک از فهارس نسخ خطی فارسی تاکنون به نظر نرسیده است؛ ولی
~~چون
# ~~منابع ایرانی در باره نسخههای خطی هنوز خوب شناخته نشده است و تنها آن
~~قسمت از
# ~~منابع مربوط به عصر تیموریان که در هرات تألیف یافته تا اندازهای معرفی
~~شده است،
# ~~احتمال دارد که در ایران یک رشته از تواریخ تألیف شده در فارس یا یزد
~~مربوط به این
# ~~عصر به دست بیابد.
# مؤلف کتاب حاضر که کتاب خود را در شیراز نوشته، اطلاعات بی سابقهای در
~~بارهآ
# ~~ایران جنوبی به دست میدهد و علاوه بر ذکر کلیه موادی که در «مجمع
~~الانساب» محمد
# ~~شبانکارهای وجود دارد، مطالب ذیقیمتی بر آنها میافزاید2. منتخب
~~التواریخ معینی
# ~~(آنونیم اسکندر) مورد استفادهآ چندین خاورشناس که در تاریخ ایران جنوبی
~~تحقیقاتی
# ~~کردهاند واقع شده است3. باید گفت این کتاب نیز برای تحقیق در بارهآ
~~تاریخ آسیای
# ~~مرکزی سودمند است4.

PageV01P005

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0027.jpg)

# مستشرقین روسی تصور کردهاند که مؤلف منتخب التواریخ معینی و همچنین حافظ
# ~~ابرو در تألیفات خود به منبعی به زبان ترکی چغاتای که تاکنون شناخته
~~نشده دسترسی
# ~~داشتهاند و این مرجع با منبعی که مورد استفادهآ شرفالدین علی یزدی صاحب
# ~~«ظفرنامه» بوده اختلاف داشته است.
# بارتلد خاورشناس روسی میگوید که قسمتهائی از کتاب منتخبالتواریخ معینی
~~جنبهآ
# ~~رزمی و شاعرانه دارد و ms005 پارهای از مواد و ترکیبات کتاب خاص محیط غیر
~~مسلمانی .
# ~~مغولان است که مؤلف در نوشته خود به کار برده است. لیکن به عقیدهآ این
~~جانب این
# ~~موضوع دلیل قاطعی بر این نخواهد بود که مؤلف از کتاب تاریخ خاصی به
~~زبان ترکی
# ~~استفاده کرده باشد.
# هنوز در بارهآ مقایسهآ کتابهای حافظ ابرو و کتاب منسوب به نطنزی تحقیقاتی
~~نشده و
# ~~در بارهآ ارتباط آثار ایشان چیزی ننوشتهاند. وانگهی مؤلف منتخبالتواریخ
~~که از
# ~~فارسنامه (ص 35 کتاب حاضر) و جامع التواریخ رشیدی (ص 37 کتاب حاضر) و
~~کتابی
# ~~از تألیفات حمدالله مستوفی قزوینی (ظاهرا «ذیل تاریخ گزیده» ص 126 کتاب
~~حاضر) به
# ~~مناسباتی نام میبرد به هیچ وجه از کتابی ترکی که در تألیف خود به کار
~~برده باشد یاد
# ~~نمیکتد؛ بلکه بر عکس چندین بار (کتاب حاضر ص 165، 194، 215) گفتههای
~~ثقاة و
# ~~پیرمردان را به شهادت می آورد. نیز احتمال دارد که برای بیان قسمتهائی
~~از مطالب خود
# ~~از منابعی از نوع «روزنامه» به زبان ترکی چغاتای و حکایات رزمی استفاده
~~کرده باشد.
# علاوه بر این میدانیم که عدهای از امراء تیموری که اصلا از اهل مغولستان
~~بودهاند
# ~~در اوایل قرن نهم در شیراز میزیستهاند که پس از خدمت در دستگاه عمر شیخ
~~بن تیمور
# ~~وارد خدمت پسرش اسکندر شدهاند و نیز احتمال دارد که اغلب اطلاعات
~~گرانبهای
# ~~معینالدین نطنزی در بارهآ آسیای مرکزی که اطلاعات مکتسب محلی یا از
~~کتابها نیست،
# ~~مستقیما از زبان این امراء استماع و نقل کرده باشد.
### | پاریس، اول دی ماه 1335 خورشیدی
### | ژان اوبن PageV01P006
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0028.jpg)

### | به نام خ
# طبقهآ ملوک شبانکاره
# ~~دو طایفه بودند: یک طایفه پیش از مغول بوده و یک طایفه دیگر بعد از
~~ایشان
# ~~چنانکه ذکر خواهد رفت.
### | ذککر طایفه اول
# ~~پنج تن اند [آبا و اجداد ایشان سفهسالار بابالدشت اصفهان بودند و
~~اختیار
# ~~چهار دانگه، به کیقباد و نظامالدین حسن متعلق بود. بنابر مخالفت] اول
~~ایشان:
# نظام الدین حسن) ms006
# ~~نظام الدین حسن بن ابراهیم بن یحیی بن یوسف بن یعقوب بن اسمعیل بن
# ~~مهمویه بن یحیی بن مبارز بن ابراهیم بن محمد بن اسمعیل بن مرزبان بن
~~یزدجرد بن
# ~~شهریار بن خسرو (بن هرمز) بن نوشیروان بن قباد با دویست مرد از اصفهان
~~خروج
# ~~کرد و متوجه خوشناباد1 شد. و نسب او به یزدجرد شهریار میرسد. القصه به
# ~~خوشناباد آمد و آن موضع را به دست فرو گرفت. و چون معاملهآ دیالمه به
~~آخر
# ~~رسیده بود و ضعیف شده بودند، نظام الدین حسن دارالملک شیراز را نیز به
~~تصرف PageV01P007
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0029.jpg)

# ~~آورد و مدتی در آنجا متمکن شد.
# ~~بعد از آنکه سلطان البارسلان به استخلاص ممالک فارس التفات کرد، نخست
# ~~اتابک چاولی1 را در مقدمه با لشکری گران بفرستاد. نظامالدین را طاقت
~~مقاومت او
# ~~نبود، پس به طرف قلعهآ فرغان که از ولایت طارم است، پناه برد. پس بعد
~~از وفات
# ~~چاولی، چون حکومت فارس به دست سلغریان افتاد، نظام الدین حسن دیگر
~~باره،
# ~~شبانکاره را به تصرف گرفت، و قلعهآ بدرهآ ایج که به دارالامان موسوم
~~است عمارت
# ~~کرد، و چون تمام شد وفات یافت.
# [سیف الدین هزار سف]
# بعد از او پسر بزرگترش به حکم وصیت قائم مقام شد، به غایت مردی مردانه
# ~~بود و رأی و تدبیر صایب داشت، حکومت او امتدادی تمام یافت. پس در وقت
# ~~وفات وصیت حکومت را به فرزند خود نظام الدین حسن کرد.
# [نظام الدین حسن دوم]
# او نیز مردی فاضل و صاحب رأی بود، به ضرب دست و حسن تدبیر شیراز را از
# ~~دست آل بویه مستخلص گردانید و تمکنی تمام یافت. سه پسر داشت: قطبالدین
# ~~مبارز، و نظام الدین محمود، و سیفالدین حسن.
# قطب الدین مبارز]
# بعد از وفات نظام الدین حسن [دوم] قطبالدین مبارز به حکم وصیت پدر قایم
# ~~مقام شد. در انواع علوم صاحب کمال بود، به عدل و داد مملکت را معمور
~~گردانید،
# ~~و بسیاری ولایات ms007 را داخل شبانکاره کرد؛ از جمله فرگ و طارم و سیرجان را
~~که
# ~~داخل اعمال کرمان بود، بستد. چون قوم غوز برکرمان مستولی شدند به
~~التماس PageV01P008
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0030.jpg)

# ~~کرمانیان مدد کرد و بعد از قلع و قمع اعادی بر تخت کرمان نشست. چون
~~امور آن
# ~~مملکت تا مدت چهل روز بر حسب دلخواه خود ضبط نمود، برادر خود نظام
~~الدین
# ~~[محمود] را در آنجا بگذاشت و خود به شبانکاره مراجعت کرد. بعد از یک
~~سال
# ~~لشکر غوز نظام الدین را [ازکرمان] اخراج کردند.
# قطبالدین مبارز به آخر عمر در فرگ اقامت کرد. براق حاجب از کرمان با
~~دوازده
# ~~بشکست و تا در کرمان براند، بعد از آنکه از جانب عم زادهآ او عمادالدین
~~منوچهر
# ~~سفهسالار از اصفهان یک هزار سوار و پیاده به مدد او رسیده بود به
~~استقلال سی
# ~~سال حکومت کرد؛ به سنهآ اربع و عشرین و ست مایه (624 ه/ 1227 م) وفات
# ~~یافت و تخت حکومت را به فرزند خود مظفرالدین محمد بن مبارز به یادگار
# ~~گذاشت.
# مظفرالد ین محمد]
# او به حکم ولایت عهد قایم مقام شد و دارالامان بدره را تختگاه کرد.
~~برادرش
# ~~معزالدین عبدالرحمن صندوق پدر به خوشناباد برد؛ چون مراجعت کرد
~~مظفرالدین
# ~~او را در قلعه نگذاشت؛ معزالدین عبدالرحمن به اتابک ابوبکر بن سعد بن
~~زنگی
# ~~ملتجی شد. بعد از آنکه چند گاه در حبالهآ عنایت او بود عاقبت به افساد
~~مفسدان هم
# ~~در دست اتابک به قتل آمد. و مظفرالدین بی منازعی در شبانکاره متمکن شد.
~~اکثر
# ~~مجالس او با فضلا وعلما بودی. شعار پسندیده و اخلاق حمیده داشت و به
~~انواع
# ~~فضایل موسوم بود، و این یک رباعی از نتایج افکار او است:
### | رباعی
# ~~گر از پی لذت و هوا خواهی شد   از من بشنو که بینوا خواهی شد
# ~~بنگر زکجائی به چه کار آمدهای   وین لحظه چه میکنی کجا خواهی شد
# در زمان او دارابجرد [دارابگرد] داخل شیراز بود؛ ms008 او استخلاص کرد. و
~~پیوسته
# ~~لشکر به سر اتابک ابوبکر میبرد و مظفر میشد. اکثر بقاع خیر که در
~~شبانکاره است
# ~~او انشاکرده. به هیچ نوع ظالمان را محابا نمیکرد و به جهت اندک ظلمی
~~عمال خود PageV01P009
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0031.jpg)

### | منتخب التواریخ معینی
# ~~را گوشمال تمام میداد، قضا را علی حیدر نام، یکی از نزدیکان خود را به
~~واسطهآ
# ~~بیراهی که کرده بود مصادره کرد. او بگریخت و پناه به هولاکو خان برد و
~~از اردو
# ~~لشکر به سر مملکت آورد. با وجود آنکه مظفرالدین نود سال عمر داشت بی
~~دهشت
# ~~استقبال نمود، و در سنهآ ثمان وخمسین و ست مایه (658 ه / 1259 م) در صف
# ~~کارزار به سعادت شهادت رسید. دو پسر داشت: یکی غیاثالدین محمد که در
# ~~زمان حیات پدر وفات کرد، و چهار طفل از او بماند؛ و دیگر قطبالدین
~~مبارز.
# بعد از آن شبانکاره داخل تصرف مغول شد و ملکزادگان از قبل ایشان بدین
# ~~تفصیل که ذکر میرود حکومت کردند.

PageV01P010

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0032.jpg)

### | ذ کر طایفهآ دو
# از ملوک شبانکاره
# ~~که از قبل مغول حکومت کردهاند دوازده نفراند.
# [ملک قطب الدین مبارز]
# ~~اول ایشان، ملک قطبالدین مبارز بن مظفرالدین محمد مملکت را هر سال از
# ~~مغول به شش هزار دینار زر رایج به مقاطعه بستد. و چون سالی حکومت کرد
~~مغرور
# ~~شد و سر از ربقهآ طاعت هلاکو به در آورد. اهالی شبانکاره بر او خروج
~~کردند و به
# ~~اتفاق اولاد برادرش او را مقید به اردو فرستادند، تا به یاساق رسید؛ در
~~ذی الحجهآ
# ~~سنهآ تسع وخمسین وست مایه (659 ه/ نوامبر 1261 م) این قضیه واقع شد. و
# ~~پسر برادرش ملک نظام الدین حسن را به ملکی قبول کردند.
# وملک نظام الدین حسن]
# ~~و چون نظام الدین [حسن] از حکم یرلیغ به مصاف سلجوق شاه، ملک فارس
# ~~رفت و در کازرون کشته شد، ملکی بر برادرش نصرتالدین مقرر شد.
# انصرت الدین ابراهیم]
# ~~او از شبانکاره ms009 به تبریز آمد و دختر سلجوق شاه بن سلغر شاه بن سعد که
~~او را PageV01P011
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0033.jpg)

# ~~فاطمه خاتون گفتندی، به وی نامزد شد که در اصفهان ساکن بود. [به] موجب
~~یرلیغ
# ~~قاآن، خان و ابناء اعمام او که سفهسالار چاردانگه بودند مفصلا التماس
~~نموده، به
# ~~وی ارزانی داشتند. و از آن زن او را دختری آمد، نام او هزار باره خاتون
~~[بود] و چون
# ~~نصرتالدین ابراهیم وفات یافت، وگویند به شربت زهر هلاک شد، امراء
~~شبانکاره
# ~~به اتفاق جلالالدین طیب شاه را بر تخت نشاندند.
# اجلال الدین طیب شاه]
# و جلالالدین طیب شاه در سن سیزده سالگی بود، و مدت ملک او به سیزده
# ~~سال کشید و ملکی عادل [و] معمار بود، و در ایام دولت او شبانکاره مصر
~~جامع
# ~~شد، و ملکی وحکومت کمال یافت. و چشم بدان به آن باز خورد و به اردوی
~~اباقا
# ~~خان رفت و امیر ایغور سیسی نام که ولایت شبانکاره به بلوک او موسوم
~~بود، قصد
# ~~او کرد و از وی دختر خواست تا وصلت کند. ملک جلالالدین ابا کرده، سیسی
# ~~بکوشید تا او را در حدود همدان در پای الوند شهید گردانیدند.
### | مظفرالدین محمد]
# و پسرش مظفرالدین محمد ولایت شبانکاره را به استیلا بگرفت و بر پادشاه
# ~~وقت عاصی شد، ودست به جور و ظلم پردهآ مستورات بر آورد، و بسیار از
~~امراء و
# ~~اکابر قتل کرد. عاقبت عمش بهاءالدین اسمعیل با لشکری از اردوی ارغون
~~خان
# ~~بیامد و بر وی غلبه کرد، و او منهزم شد و روی به کرمان نهاد. او را
~~گرفتند و به اردو
# ~~بردند، و مدتی در اردو موقوف بود، بگریخت و به ولایت لرآمد و اتابک رکن
~~الدین
# ~~افراسیاب را یاغی گردانید، تا لشکر مغول بیامدند و او را بکشتند. و
~~مظفرالدین باز
# ~~به شبانکاره آمد و در خانه منزوی شد تا وقتی که وفاتش برسید.

PageV01P012

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0034.jpg)

# [ملک بهاءالدین]
# و چون در فستجان، مظفرالدین ms010 از بهاءالدین منهزم شد، ملک بهاءالدین،
# ~~شبانکاره را تصرف کرد. مدت سه سال حکومت تعلق بدو گرفت، و بسیار از
~~اکابر و
# ~~اهالی شبانکاره که با مظفرالدین در فساد متفق بودند بکشت. و عاقبت در
~~عهد
# ~~ارغون خان، ملک بهاءالدین را معزول کردند و گرفته به اردو بردند، و
~~مدتی در
# ~~شکنجه و مصادرات مال شبانکاره بود، تا مرضی او را روی نمود که به خبط
~~دماغ
# ~~سرایت کرد، و بعد از مدتی وفات یافت.
# ناصرالدین محمود]
# چون ملک بهاءالدین منصرف شد، ناصرالدین محمود بن قطبالدین مبارز بن
# ~~مظفرالدین و برادرش سیفالدین هزار سف که از زمان قتل پدر در اردویه باز
~~مانده
# ~~بود، از حکم یرلیغ گیخاتوخان ایشان را صدرالدین تغاجار مربی شد. و به
~~شبانکاره
# ~~آمدند. و او ملکی عادل با رأی و تدبیر بود و شبانکاره را معمور
~~گردانید، و دست
# ~~متمردان بربست؛ و املاکی که از مظفرالدین ماضی مانده بود میان اولاد و
~~احفاد
# ~~مظفری قسمت کرد و هر یکی را بهرهای تمام داد؛ از شبانکاره، سیفالدین به
# ~~اصفهان آمد نزد ابناء اعمام خود که حاکم چهار دانگهآ آنجا ایشان
~~بودهاند، با بنین و
# ~~بنات. و چون سه سال ملکی کرد، اهالی شبانکاره بر او خروج کرد [ند]، و
~~در شعبان
# ~~سنهآ اثنین و تسعین وست مایه (692 ه/1293 م) بکشتند. و برادرش هزار سف
~~را
# ~~در اصفهان به سه ماه پیش از او به زهر هلاک کرده بودند؛ و شبانکاره از
~~قتل او
# ~~خراب شد.
# وغیاث الدین محمد)
# و شبانکارگان چون ناصرالدین را بکشتند پسر جلال الدین طیب شاه، غیاثالدین
# ~~محمد را به ملکی بنشاندند، و اعلام حضرت اردویه کردند. و امیر یسوربوقا
~~را به PageV01P013
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0035.jpg)

# ~~دویست سوار به جهت یرغوی آن قضایا بفرستادند. و جملهآ امراء و حجاب
# ~~شبانکاره را مقید به اردویه بردند.
# و چون ایام گیخاتو خان منصرف شد غازان خان امراء شبانکاره را خلاص داد و
# ~~ملکی بر غیاثالدین محمد ms011 ارزانی داشت، و برادرش نظام الدین حسن با او
~~شریک
# ~~گردانید. و الحق کار شبانکاره به حسن کفایت نظام الدین متمشی میشد که
~~ملکی
# ~~عادل مقبل بود؛ و برادرش غیاثالدین جز شراب و صید ندانستی. و غیاثالدین
# ~~مدت هفده سال ملکی راند. و چون در راه اردو مراجعت کرده بود، در حدود
# ~~کردستان در سیلاخور وفات یافت.
# بظام الدین حسن
# ونصرت الدین ابراهیم]
# و سونج نویان که شبانکاره در عداد بلوکات او بود، حکم ملکی به نام نظام
~~الدین
# ~~حسن بفرستاد. و یک سال متصرف شد. و نصرتالدین ابراهیم بن اسمعیل را به
# ~~اردویه طلب فرمودند؛ سال دیگر به ملکی شبانکاره آمد و نظامالدین حسن به
# ~~اردویه متوجه گشت، و ملکی را مشارک شدند. و خواجه فخرالدین محمد خدا -
# ~~شاهی که از بقایای صاحب دیوان خراسان بود از برای مصالح قانون اموال با
~~ایشان
# ~~به شبانکاره آمد، و سه سال در شبانکاره بماند، و هم انجا وفات یافت.
~~وتا غایت
# ~~ولایت شبانکاره میانهآ نظام الدین [حسن] ونصرتالدین [ابراهیم] در تنازع
~~بود، تا
# ~~سونج نوئین در گذشت. و نصرتالدین در اردویه بود و ولایت را باز تصرف
~~نواب
# ~~دمشق خواجه نوئین، پسر [امیر] چوبان، داد؛ و مدتی در تصرف او بود. سال
~~دوم
# ~~نصرتالدین را بفرستاد.
# چون ملک عزالدین عبدالعزیز، پسر شیخ جمالالدین که مربی نصرتالدین
# ~~[بود] معزول شد، ولایت بر نظامالدین قرارگرفت، تا در سنهآ ثلاث و عشرین
# ~~سبع مایه (723 ه/1323 م) تاج الدین جمشید در اردویه به قصد نظام الدین
~~حسن
# ~~برخاست و دفع او بنوشت، و به شبانکاره آمد و در استیصال نظام الدین
~~آستین
# ~~کفایت درنوردید. نظام الدین مصاحب ایلچیان به اردویه شد و او را ترحیب
~~و PageV01P014
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0036.jpg)

# ~~احترام و اکرام و اعظام کردند و تدارک و تلافی کار او را احکام ارزانی
~~داشتند. چون
# ~~به شبانکاره آمد در ذی قعدهآ سنهآ خمس و عشرین سبع مایه (725 ه/ 1325
~~م) به
# ~~جوار رحمت ms012 حق پیوست، و کار شبانکاره در تراجع افتاد.
# رکن الدین حسن و
# تاج الدین جمشید]
# و عن قریب دمشق خواجه نیز برافتاد. و پادشاه ابوسعید نیز رعایت جانب
~~اولاد
# ~~ایشان مینمود، و فی الجمله دخلی در ملکی شبانکاره داشتند. چون پادشاه
# ~~ابو سعید خان رحلت کرد و ولایت شبانکاره داخل بلوکات امیر مغفور مرحوم
# ~~شرف الحق والدین محمود شاه - انار الله برهانه - شد، به ملک مرحوم
~~مغفور
# ~~رکن الدین حسن بن هزار سب و تاجالدین جمشید بن اسمعیل مفوض داشت. و تا
# ~~الی غایت گاه بدین و گاه بدان میبود، تا در شهور سنهآ اثنی و اربعین و
~~سبع مایه
# ~~(742 ه/ 1341 م) که پیر حسین نویان در شیراز بود، حاجی لون از هندوستان
# ~~مراجعت کرده به راه سیرجان آمده و این دو ملک بزرگ که از بقیت ملوک
~~ساسان
# ~~بودند بقتل آورد و دود ازاین دودمان برخاست. والله اعلم.
# [بعد از وقوع این قضیهآ شنیعه، امرا واکابر واهالی شبانکاره، احکام اولاد
~~امیر
# ~~چوبان به اسم ابانی اعمام ملکان، که در اصفهان سفهسالار و حاکم چهار
~~دانگه
# ~~بودند، حاصل نموده بودند که چون ملکی شبانکاره مدت دویست و سی و هفت
# ~~سال تعلق به ابناء اعمام ایشان داشته، همچنان بدیشان متعلق باشد. سادات
~~و اکابر
# ~~و اهالی اصفهان کس به اردویه فرستاده احکام چوپانیان در باب توقف ایشان
~~به
# ~~اصفهان آوردند. سفهسالاران نیز که ابناء اعمام ملکان بودند چون بی
~~وفائی امراء و
# ~~اکابر شبانکاره نسبت با ملکان شنیده بودند حیات خود را غنیمت شمرده
# ~~پیشکش های لایق گذرانیدند و به امداد امیر اشرف چوبانی از این ورطهآ
~~هایله نجات
# ~~یافتند، و بعد از آن شبانکاره در حوزهآ سلاطین انجو قرار یافت.]
~~PageV01P015
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0037.jpg)

# طبقهآ ملوک هرمز
# [رکن الدین محمود قلاتی]
# اول ایشان، ملک عادل رکن الدین ابوالمکارم محمود [قلاتی] که سلسلهآ این
# ~~ملوک و نظم درر اولاد درمکوه به او منعقد و منتظم میشود، پادشاهی صاحب
# ~~خیر، صایب ms013 رای، مدبر کامل بوده، چنانچه همت عالی او دایم مصروف بر اخذ
# ~~ممالک موروثی و طلب جاه و حصول امانی بود، تا زمانی که نوبت ولایت این
# ~~ممالک در سنهآ تسع و ثلاثین و ستمایه (639 ه/ 1241 م) به ملک شهاب
~~الدین
# ~~محمود بن عیسی که از آل درمکوه است، آخر ملوک قدیم هرموز، رسید. و دختر
# ~~ملک سیفالدین ابونصر در نکاح داشت که او هم از نتیجهآ درمکوه، از ملوک
~~قدیم
# ~~هرمز بوده. نام او بی بی ناصرالدین؛ زنی با حشمت و قدرت بود. قضا را
~~اسیر عشق
# ~~جمال ملک محمود شد و به واسطهآ محبت ملک محمود بر قتل شوهر خود ساعی
# ~~بود و تحریض مینمود، تا در ذی حجهآ سنهآ اربع واربعین و ستمایه (644 ه/
# ~~1246 م) شربتی مسموم ترکیب کرده به خورد ملک شهابالدین داد؛ و در مدتی
# ~~اندک که قریب به چهار ماه بود، این قضیه واقع شد و بیچاره از دنیا به
~~عقبی رحلت
# ~~کرد.
# و بعد از وقوع این واقعه جملگی ممالک را در تحت تصرف و قبضهآ تسخیر ملک
# ~~محمود گذاشت. ملک او را در حباله آورد، و ملک او را مستحکم شد و بر
~~آنچه
# ~~مطلوب بود دست یافت. و بر اعدا قاهر و غالب آمد و مردم را در سایه عدل
~~و
# ~~مرحمت و نظر عطا وسخاوت واحسان وشفقت خود فارغالبال و مرفه الحال
~~PageV01P016
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0038.jpg)

# ~~گردانید؛ و به دام احسان و امتنان صیاد دل و جان اکابر و اعیان آن خطه
~~شد؛ و به
# ~~واسطهآ خصایل حمیده واخلاق پسندیده مردم آن دیار را رهین لطف و مکرمت و
# ~~ممنون منت خود گردانید، و همگی خاطر همگنان به متابعت و انقیاد او در
~~آمد.
# و بعد از استقرار و استیلا چون در مملکت استقلال یافت به تسخیر بلاد
# ~~هندوستان مشغول شد و بعضی از آن مملکت را نیز به تصرف آورد، بعد از
~~آنکه
# ~~ممالک قیش و بحرین ms014 و ظفار و نزوین و قلهات که به قلاتو موسوم است، مسخر
~~کرد
# ~~و از بویهآ عرب استخلاص نمود. و جودی و کرمی بینهایت پیدا کرد، حتی که
~~آن
# ~~شب که در خزانهآ او چیزی از اموال مانده بودی او را خواب نیامدی. و سی
~~و هفت
# ~~سال بدین منوال در حکومت معاش کرد و روزگار گذرانید، و در تاریخ خمس و
# ~~ثمانین و ستمایه (685 ه/ 1286 م) از دنیا رحلت کرده به عقبی پیوست.
# ذ کر ملک قطبالدین [تهمتن آبن محمود
# به امداد و اتفاق اکابر و اشراف به جای پدر بر مسند حکومت قایم مقام و
# ~~متمکن شد. بعد از وفات پدر ولایت عهد بدو قرار گرفت، و او پسر بزرگ
~~محمود
# ~~بود. مردی عاقل و عادل و پادشاهی عالم و فاضل، نیکو سیرت بود. اما به
~~واسطهآ
# ~~ازن پدرش، که زمام اختیار به قبضهآ اقتدار محمود قلاتی داده بود به جهت
~~تعشقی که
# ~~با او داشت و تعلقی که می ورزیدند، گاه گاه افسادی و اغوائی میان او و
~~برادرش
# ~~نصرتالدین که از اولاد محمود قلاتی بود، میشد. القصه مدتی حکومت کرد و
# ~~عاقبت (رخت) به خانهآ آخرت کشید، والسلام.
# ذ کر ملک سیف الدین نصرت بن محمود
# بعد از وفات برادرش حکومت مملکت بر وی منتقل شد. و در این مدت که ایام
# ~~دولت او بود والدهاش بی بی ناصرالدین استقلال و احتشام به مرتبهآ اعلی
~~داشت،
# ~~چنانکه در ممالک دعوی مشارکت کردی و مدخلی میساخت. و به واسطهآ بد
# ~~نفسی که داشت رفع وتقریر فرزند خود سیف الدین نصرت کرد، و خواست تا با
~~PageV01P017
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0039.jpg)

# ~~هلاک برادران و برادرزادگان اشتغال نماید تا مملکت به فرزندان او مسلم
~~باشد.
# تقدیر موافق تدبیر آن شریر نبود، و قضا را از نسل [سیفالدین] نصرت هیچ
# ~~فرزندی نرینه نماند و در کوچکی همه فرزندان او فوت شدند. و برادران
~~نصرت از
# ~~وی خایف پودند.
# هم در آن ms015 وقت [سیفالدین] نصرت را مرضی طاری شد، و برادرانش ملک
# ~~تاج الدین مسعود و شمسالدین ترکان شاه با همدیگر اتفاق کردند که نصرت
~~را
# ~~هلاک کنند؛ و در آن قضیه ساعی و مجد می بودند تا شبی مجال و فرصت یافته
# ~~دیوار خانه را نقب کردند و راه یافتند، و برادر در حالت بیماری به شربت
~~هلاک آخر
# ~~گردانیدند تا به دارالبقا واصل شد.
# ذکر ملک تاج الدین مسعود بن محمود
# چون از قتل برادر پرداختند آن ممالک را به دست فرو گرفت. ایاز نامی که
~~غلام
# ~~سیف الدین نصرت بود و محمود قلاتی او را بزرگ کرده و بدو بخشیده بود، -
~~او
# ~~غلامی ترک به غایت عاقل زیرک فراستی داشت، - بعد از وفات نصرت به
~~اجتماع و
# ~~اتفاق اکابر خروج کرد و انهزام به مسعود راه یافت. مسعود بعد از آنکه
~~منهزم شد به
# ~~ملوک فارس التجاکرد. و در آن زمان شیخ جمالالدین ولی عهد بود؛ و سپاه
~~فارس و
# ~~شبانکاره را بدو همراه کرد و مدد و معاونت نمود.
# ایاز از غایت احتیاطی که داشت دارالملک و اطراف سواحل باز گذاشت و به
# ~~جزیرهآ جرون رفت و جلوس کرد و به عمارت مشغول شد. لشکر فارس و شبانکاره
# ~~در آنجا مدتی اقامت کردند، و زمان متمادی شد و هیچ فایده نداشت و هیچ
# ~~استخلاص ممکن نبود. به ضرورت مراجعت اختیار کردند. و ایاز در این حین
~~پناه به
# ~~حاکم1 سیرجان، [قاضی تاج الدین خوافی، برده بود. و او بسیار همراهی در
~~بارهآ او
# ~~کرد. مسعود به هر طرف میگریخت، تا در سیرجان] اسیر گشت.
# و در آن مدت که مقید و گرفتار بود از غایت عقل معاشی که داشت زندگانی با
~~PageV01P018
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0040.jpg)

# ~~مردم به نوعی کرد که از او راضی شدند و او را از بند خلاص دادند. و با
~~خادم خود
# ~~قرار داد که بگریزد و خادم را بفرستاد تا اسپی بیاورد و بر در باغی ms016
~~بدارد تا او بیاید و
# ~~سوار شود. چون خدمتکار شرایط دلبستگی بجای آورد و به موجب فرموده کار
~~بند
# ~~شد ملک مسعود فرصت یافت و راه گریز پیش گرفت. چون چند منزل بیرون آمد
~~در
# ~~حوالی آنجا هیچ موجب راه و جای نمییافت. عاقبت به سیرجان عود کرد و
~~اعتذار
# ~~نمود. مردم از جریمهآ او تجاوز کردند و با ایشان معاش گذرانید تا حیاتش
~~سرآمد. و
# ~~یک پسر از او متخلف شد، سیاوش نام، وگویند [که] در کرمان نماند.
# ذکر ملک بهاء الدین ایاز السیفی
# صاحب خرد و نیکو رای و به غایت عاقل و دانا بود؛ زیرکی به درجهآ کمال
# ~~داشت. و به وسیله قصاص و بهانهآ تدارک مخدوم خود بر آن مملکت استیلا
~~یافت؛
# ~~و به واسطهآ عدالت که داشت و دست احسان که بر خلایق برگشاد تمامی مملکت
# ~~هرمز را در تحت تصرف خود آورد، و در معموری کوشید. و مرتکب خمر خوردن
# ~~نشد و پیوسته نمازگزاردی.
# و تجاری که از اطراف می آمدند مراعاتشان می کرد، چنانچه از بسیاری
~~بازرگانان
# ~~و صادر و وارد آنجا مصر جامع شده بود. بیبی مریم که در حبالهآ او بود
~~به قلعه
# ~~متمکن میداشت. و مال آنجا به کرمان می فرستاد. و در آخر عهد با ملوک
~~شبانکاره
# ~~آغاز دوستی و اتحاد کرد و طریقهآ موالات مؤکد و مستحکم گردانید. و مدتی
~~بدین
# ~~نوع ملک را محافظت کرد و آخرالامر نماند.
# ذکر ملک عزالدین کردان شاه
# ~~بعد از وفات ایاز اهالی آن ممالک به اجماع اتفاق کردند و از فرزندان
~~ملک
# ~~رکن الدین [محمود] قلاتی کسی را طلب کردند. چون از فرزندان صلبی او هیچ
~~کس
# ~~نمانده بود از اولاد ملک شهابالدین امحمود بن] عیسی که ملک از او به
~~ملک
# ~~محمود قلاتی انتقال یافت، ملک بر عزالدین کردان شاه قرار گرفت، چه او
~~مردی PageV01P019
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0041.jpg)

# ~~مدبر، کاردان [و] نیکو رای بود. و با ملوک شبانکاره طریقهآ مودت مرعی ms017
~~داشت.
# ~~عزالدین عبدالعزیز پسر] شیخ جمالالدین در آن ولا از اردو به سبب گناهی
~~که
# ~~داشت گریخت، و با لشکری تمام به هرموز آمد و محاصره کرد. چون آنجا محل
# ~~آیند و روند بازرگانان بود جمعی کثیر از ممالک عالم آنجا بودند. تجار
~~به تنگ آمدند
# ~~واتفاق به مصالحت ایشان کردند، مبنی بر آنکه عزالدین [عبدالعزیز] با
~~نوکری و
# ~~ملک کردان شاه با نوکری در میان آب آیند، بی سلاح، و کلماتی که متضمن
~~مصالح
# ~~جانبین باشد با همدیگر بگویند.
# بدان موجب که مقرر شده بود به تقدیم رسانیدند. فاما ملک عزالدین
# ~~[عبد العزیز] به جهت حزم واحتیاط شمشیری با خود برد. چون قلاب انداختند
# ~~نوکر ملک عزالدین فارسی [نوکر] هرموزی را شمشیری زد و هلاک کرد و در
~~دریا
# ~~انداخت، و به اتفاق ملک عزالدین، کردان شاه بربستند و عزیمت کیش کردند،
~~و
# ~~مدتی کردان شاه در آنجا محبوس بود. و حیلتی بینگیخت و کشتی راست کرد و
~~در
# ~~کشتی نشست و به هرموز آمد. اهالی آنجا به قدوم او شادی کردند، و باز به
~~مملکت
# ~~موروثی استقلال یافت. و مدتی حکومت کرد و بعد از آن وفات یافت.
# اذ کر ملک شهابالدین بهرام شاه]
# ~~و پسرش شهابالدین بهرام شاه به جای او نشست. ملک شهابالدین یوسف که از
# ~~متعلقان و اقرباء او بود بر وی خروج کرد و او را بکشت، و به حکومت آن
~~مملکت
# ~~مستولی شد. و پسران کردان شاه، قطبالدین بهمن و نظام الدین کیقباد، بر
~~او خروج
# ~~کردند و ملک را از او مستخلص گردانیدند. والله اعلم.
# ذکر ملک قطبالدین بهمن ابن کردان شاه]1
# چون ملک آن ملک شد مصادقت و موالات و موافقت و مصافات با ملک کیش
# ~~مرعی داشت و محبت مستحکم شد. ملک عزالدین را به قصاص برسانیدند و
~~PageV01P020
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0042.jpg)

# ~~برادران او که حاکم جزیرهآ کیش بودند، اتفاق ایشان به منازعت انجامید،
~~و فصد
# ~~برادر بزرگتر کردند و او را ms018 به قتل آوردند. و از برادران رکن الدین
~~محمود حاکم شد.
# چون شش ماه از این ولا بگذشت دیگر باره اتفاق نمودند و خروج کردند، و او
~~را
# ~~نیز هلاک گردانیدند. و برادر دیگر، بدرالدین، ملک شد؛ و او چهل روز
~~حکومت
# ~~کرد. بعد از آن پسری بزرگتر داشت، ملک محمد؛ حاکم شد، و پسر کوچکتر،
# ~~فخرالدین، نایب گشت. و بعد از آن داعیهآ آن داشتند که ملک هرموز را
~~مسلم خود
# ~~سازند.
# چون این خیال به خاطر ایشان خطور کرد، اتفاق کرده با لشکری تمام به هرموز
# ~~رفتند. و حاکم آنجا، ملک قطبالدین، در هرموزکهنه بود. هنوز قطب [الدین]
~~به
# ~~هرموز نارفته لشکرشان غدر کردند و سپاه هرموز بدیشان زدند و منهزم
~~کردند و به
# ~~کیش عزیمت نمودند. هنوز قرار ناگرفته قطبالدین از عقب ایشان به کیش
~~آمد، و
# ~~ایشان را هلاک گردانید، و آن مملکت را مسخر کرد. مال آنجا به سلطان
~~ابوسعید
# ~~می داد.
# و بعد از وفات سلطان ابوسعید، چون در فارس به واسطهآ آنکه میان اولاد
~~چوبان
# ~~و برادران محمود شاه انجو هرج [و] مرج دست داد، چند سال قطبالدین به
# ~~استقلال حکومت هرموز کرد؛ و تمامت دریا کنار را از قلاتو تا در بند
~~ماچول به
# ~~دست فرو گرفت، و مجموع دشتستان و قطیف و بحرین و بعضی از بر عرب داخل
# ~~مملکت او شدند. و به تاریخ سنهآ سبع و اربعین و سبع مایه (746 ه/ 1345
~~م)
# ~~متوفی شد.
# [یوسف شاه بن قطب الدین]
# بعد از او پسرش یوسف شاه بن قطبالدین به حکم وصیت قایم مقام شد. به
# ~~زمان دولت او شیخ ابواسحق انجو بر تخت فارس مستولی شده بود و محمد مظفر
# ~~بر تخت کرمان استیلا یافته. چون آبادانی هرموز از تردد تجار است به
~~ضرورت
# ~~یوسف شاه با هر دو جانب طریقهآ خدمتکاری و هواداری مسلوک داشت. و مالی
~~که
# ~~این زمان مقرر است بعد از مفاوضه و محاکاء ms019 بسیار مقرر شد که هر سال به
~~جهت
# ~~پادشاه فارس و حاکم کرمان بفرستند. و تا مدت بیست و یک سال که او حاکم
~~بود PageV01P021
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0043.jpg)

# ~~این طریقه را رعایت کرد.
# و چون محمد مظفر چند کرت اندیشهآ غدر کرد تا هرموز را از دست او
# ~~مستخلص گرداند، از غایت حزمی که یوسف شاه داشت میسر نشد. و به تجارب
# ~~امور به پایهای رسید که این زمان یک متنفس را با سلاح در آنجا
~~نمیگذارند؛ و اگر
# ~~ایلچی نیز که به جهت تحصیل مال مقرری متوجه میشود، سلاح و سلب او
# ~~میستانند و بعد از اداء مال به هنگام مراجعت باز پس دهند. و به واسطهآ
~~این منع،
# ~~آن حکومت تا امروز در خاندان ایشان باقی است. پس در سنهآ اثنی و سبعین
~~و
# ~~سبع مایه (772 ه / 1370 - 1371 م) به جوار حق پیوست.
### | بهمن شاه]
# و بعد از [و] پسرش بهمن شاه بر سریر پدر بنشست. مردی عادل، عالم کافی
# ~~بود، و جود او به حدی رسید که سلاطین مصر و خواقین ختای از راه بر و
~~بحر به او
# ~~مکاتبات نوشتند. او نیز در اوان سلطنت پسر خود محمد شاه را قایم مقام
~~بنشاند و
# ~~خود به حج رفت. در آن راه به وقت رفتن و آمدن خیرات بسیار به تقدیم
~~رسانید؛
# ~~قدوم او را در همه جای معزز و مکرم داشتند. بعد از آنکه مراجعت کرد
~~همچنان به
# ~~عبادت خدای مشغول میبود و پسرش محمد شاه حکومت میکرد. پس در سنهآ
# ~~احدی وتسعین وسبع مایه (791 ه/ 1389 م) به جوار حق پیوست.
# [محمد شاه بن بهمن شاه]
# بعد از او محمد شاه بن بهمن شاه چون در حیات پدر قاعدهآ حکومت و ضابطهآ
# ~~امارت بدست داشت هم برقرار سنت پدران نامدار مرعی میداشت. و یک دو سال
# ~~که بعد از شاه شجاع بن محمد مظفر پسرش زین العابدین در شیراز متمکن بود
~~و
# ~~احمد ms020 بن مظفر در کرمان حکومت داشت، طریقهآ باج سپاری و وظیفهآ خدمتکاری
~~به
# ~~تقدیم میرسانید. و بعد از او به یک دو سال، به واسطهآ هرج و مرج که
~~میان اولاد
# ~~مظفریه واقع شد، او التفات به هیچ جانب نکرد. و بعد از آن در زمان
~~استیلاء شاه PageV01P022
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0044.jpg)

# ~~منصور طریقهآ سابق را از سرگرفت.
# و چون مملکت فارس به خمس و تسعین و سبع مایه (795 ه= 1393 م) بر
# ~~بندگان حضرت سلطان غازی مسلم گشت، محمد شاه با تحف و هدایاء بسیار،
# ~~معتمدان خود را به درگاه شاهزادهآ عادل امیرزاده عمر شیخ - انارالله
~~برهانه - روان
# ~~کرد، و به اضعاف آنچه مقرر بود خراج خود به دیوان بسپرد. بعد از آنکه
~~واقعهآ
# ~~سلطان زادهآ مرحوم دست داد محمد سلطان بن جهانگیر با لشکری تمام تمنای
~~فتح
# ~~هرموزکرد؛ و بی آنکه به جائی رسد باز گردید. بعد از آن امیرزاده پیر
~~محمد قرار داد
# ~~که همان مقرری را هر سال به ادا رساند. بعد از آن در تاریخ [سنهآ] اثنی
~~و ثمان مایه
# ~~(802 ه/ 1400 م) محمد شاه نیز به رحمت رفت.
# بهمن شاه بن محمد شاه]
# و به جای او پسرش بهمن شاه بر سریر حکومت بنشست، و بر قاعدهآ پدر خود
# ~~زندگانی به صلاح پیش گرفت. و امروز بیش از آنکه سابقا وظیفهآ خدمتکاری
~~نسبت
# ~~به دیوان اعلی داشت، به تقدیم می رساند؛ و هر سال چند کرت تنسوقات و
~~تبرکات
# ~~بی شمار در صحبت معتمدان خود به درگاه عالم پناه حضرت سلطان - خلدالله
~~ملکه
# ~~و سلطانه - می فرستد، و موازی انکه هر سال از او به سلاطین سابق می
~~رسید به
# ~~هریک از امرا میرسد. ایزد - تعالی و تقدس - مجموع ممالک بلاد عالم را
~~در ربقهآ
# ~~طاعت غلامان این درگاه و ملازمان این بارگاه داراد، ان شاء الله تعالی.

PageV01P023

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0045.jpg)

# طیقهآ ملوک کرمان
# که به سلاطین قراختای مشهوراند
# نه تن بودند، و مدت ملک ms021 ایشان از ابتداء سنهآ احدی و عشرین و ست مایه
# ~~(611 ه/ 1321 م) تا آخر سنهآ ست و سبع مایه (706 ه/ 1403 - 1404 م) که
# ~~هشتاد وشش سال باشد، بوده.
### | [براق حاجب]
# اول ایشان براق حاجب از امراء گورخان قراختای بود، و برادر [او] تاینکو1
~~مرتبهآ
# ~~امیر الوس داشت. و در آن حین که محمد خوارزمشاه بر الوس قراختای ظفر
~~یافت
# ~~براق حاجب با برادر دیگر، حمید نام، در ملازمت خوارزمشاه قیام نمود و
~~مرتبهآ
# ~~ایشان در سایهآ آن دولت ارجمند بلند گردید.
# حمید در زمان فترت مغول امیر لشکر خوارزمشاه و حاکم بخارا بود؛ و چون
# ~~جتکز خان2 به محاصرهآ او بیامد چندان جنگ کرد که درجهآ شهادت یافت.
# بعد از آن براق حاجب ملازم سلطان غیاثالدین شد و به مرتبهآ حجابت او
# ~~متصف گشت. وزیر غیاثالدین از حسدی که داشت با براق حاجب وحشتی پیدا
# ~~کرد. بعد از آنکه یک دو کرت به مشافهه نزاعهای فاحش در میان آمد، براق
~~حاجب
# ~~از غیاثالدین رخصت طلبید و به راه کرمان بر عقب سلطان جلال الدین عازم
# ~~هندوستان شد. زمانه پرآشوب و جهان مالامال فتنه گردیده بود؛ و هرکس به
~~هر PageV01P024
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0046.jpg)

# ~~جای که بودند از محافظت حال خود به دیگری نمی پرداختند.
# چون براق به نواحی کرمان برسید شجاعالدین ابوالقاسم زوزنی، که از قبل
# ~~غیاثالدین در کرمان حاکم بود، به طمع آنکه بنهآ براق حاجب را در تصرف
~~آورد با
# ~~لشکری تمام سر راه براق بگرفت. هر چند که براق به اعتذار و شفاعت پیش
~~آمد به
# ~~جای نرسید. پس کار به جنگ کشید. و کارد از استخوان بگذشت.
# براق را غیرت ترکیت به گردن آمد و دل بر مرگ نهاد، و به جهت عیال و اطفال
# ~~بکوشید. شجاع الدین را خبث نیت قضاء سر شد و گرفتار گردید، و لشکرش
~~متفرق
# ~~گشتند. براق فی الحال از سر قهری که داشت او راگردن زد و بر ms022 گواشیر
~~کرمان مسلط
# ~~شد. پسر شجاعالدین در قلعه گریخت و براق محاصره کرد و از جانبین به جنگ
# ~~مشغول شدند.
# قصهآ محاصره تا دیری امتداد یافت. چون سلطان جلال الدین از هندوستان
# ~~مراجعت نمود و به کرمان آمد پسر شجاع الدین قلعه تسلیم کرد. براق نیز
~~مقدم
# ~~سلطان را گرامی داشت، و دختر خود بد و داد. سلطان نیز کرمان را با قلعه
~~در عوض
# ~~مهر دخترش ارزانی فرمود. براق به هنگام فرصت که سلطان و پسر شجاعالدین
~~به
# ~~اسم شکار سوار شده بودند در بر روی ایشان ببست. چون در مجموع خراسان
# ~~لشکرهای گران مغول مستولی بودند سلطان نتوانست که آن را محاصره کند.
# ~~هزیمت را غنیمت شمرد و راه عراق پیش گرفت.
# براق حاجب فی الحال ایلچیان با تحف وهدایای بسیار به دارالخلافهآ بغداد و
# ~~پیش جنکز خان روان کرد و به هر دو جانب ملتجی شد. رسولان او با خلعت و
# ~~نواخت و منشور و یرلیغ برسیدند. از حضرت دارالخلافه قتلغ سلطان لقب
~~یافت، و
# ~~از دیوان جنکز خان به قتلغ خان ملقب شد. و به رفاهیت دل وامن واستقامت
# ~~خاطر یازده سال در کرمان حکومت کرد، چنانچه اهالی آن خطهآ خطیر در
~~سایهآ
# ~~معدلت او مرفه خاطر و آسوده دل شدند. پس در سنهآ اثنی و ثلاثین و
~~ستمایه
# ~~(632 ه/ 1235 م) دعوت حق را اجابت کرد. چهار دختر داشت که هم در حیات
# ~~خود به چهار پادشاه ممالک وصلت کرد. بزرگترین، سونج ترکان، جنکز خان به
# ~~جهت جغتای خان بخواست؛ و یکی دیگر، یاقوت ترکان، به اتابک قطبالدین
# ~~محمود شاه یزدی داد؛ و مریم ترکان را به محیی الدین امیر سام یزدی، و
~~خان ترکان PageV01P025
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0047.jpg)

# ~~را به برادرزادهآ خود قطبالدین تزویج نمود. و چون پسرش مبارک خواجه خرد
~~بود
# ~~ولایت عهد خود را به قطبالدین تفویض کرد.
# [قطب الدین محمد]
# بیچاره دو سال حاکم بود.
# بعد از آن رکن الدین مبارک خواجه ms023 بن براق حاجب به واسطهآ افساد مفسدان با
# ~~قطب الدین منازعت کرد و به حضرت اوکتای قاآن ملتجی شد، و از آن حضرت
# ~~یرلیغی عالی به نام او نفاذ یافت و به استقلال حاکم شد. قطبالدین از آن
~~مغابنه
# ~~متوجه اردو گردید تا مگر بار دیگر توسن ایام را به کام خود رام سازد،
~~به جائی
# ~~نرسید. به موجب حکم یرلیغ ملازم وزیر محمود یلاواج1 شد وحکومت کرمان به
# ~~مبارک خواجه صافی شد، چنانکه تا مدت شانزده سال به اختیار تمام بی
~~منازعی
# ~~پادشاهی کرد.
# بعد از آن هم به اغواء قطبالدین در سنهآ خمسین و ست مایه (650 ه/ 1252
# ~~م) به فرمان منکو قاآن معزول گردید و حکومت کرمان به قطبالدین مفوض
~~گشت،
# ~~و با پایزه و تشریف از حضرت اردو به کرمان آمد. و بعد از چهار ماه قتلغ
~~ترکان را که
# ~~محبوبهآ براق حاجب بود، به حبالهآ خود آورد؛ و از کمال کفایت و بسیار
~~دانی آن زن
# ~~کار قطب الدین بالا گرفت. چون مبارک خواجه دانست که متعصبان او در
~~درگاه منکو
# ~~قاآن بسیاراند و کار از ملازمت اردو به جائی نمیرسد به حضرت بغداد
~~ملتجی شد.
# ~~قطبالدین آن قضیه را با باد هم عنان عرضه داشت مسعود یلاواج2 کرد تا با
~~PageV01P026
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0048.jpg)

# ~~منکو] قاآن باز نمود، و یرلیغ شد که مبارک خواجه را طوعا و کرها به
~~درگاه [منکو]
# ~~قاآن بردند، و قطب الدین نیز متوجه اردو شد.
# چون یارغوچیان تفحص نمودند و گناه مبارک خواجه به ثبوت پیوست به
# ~~قطبالدین سپردند تا به دست خود در سنهآ احدی و خمسین و ستمایه (651 ه/
# ~~1253 م) هلاک گردانید؛ و سلطنت کرمان قطبالدین را صافی شد.
# و در این حین که قطب الدین در اردو بود شخصی به صورت سلطان جلال الدین
# ~~در کرمان دعوی خوارزمشاهی کرد و جمعی را از مشاهیر به دعوت خود آورد.
~~قضا
# ~~را در اثناء آنکه خروج کنند ms024 قطبالدین برسید و هم از گرد راه بر سر
~~ایشان بدوانید.
# ~~آن شخص مجهول بگریخت و جمعی که با او متفق شده بودند به سیاست رسیدند؛
# ~~و به اسهل وجوه آن آشوب فرو نشست. به واسطهآ مخالفت قطبالدین و مبارک
# ~~خواجه احشام بلوچ بر نواحی ولایات مستولی شده بودند، و چه به دزدی و چه
# ~~آشکارا اهالی دیهها را فرو میگرفتند.
# سلطان قطب الدین به یک دو شبیخون آن همه احشام غلبه را تار و مارگردانید
~~و
# ~~شر ایشان را از سر مسلمانان دفع کرد. و در این کرت دوم مدت شش سال به
~~کام دل
# ~~و مراد خاطر و به عدل و داد مملکت را معمور و آبادان گردانید. و بعد از
~~آن به تاریخ
# ~~ماه رمضان سنهآ خمس و خمسین وستمایه (655 ه/ 1257 م) وفات یافت1.

PageV01P027

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0049.jpg)

# ذ کر سلطان حجاج بن قطب الدین
# چون حکومت نسبت با او موروثی بود به یرلیغ منکو قاآن بر سریر مملکت
# ~~متمکن شد و ولایت عهد بدو مفوض گشت و به واسطهآ آنکه هنوز طفل بود زن
~~پدر
# ~~او متعهد امور دولت و ملتزم حکومت و مدبر مملکت شد، و بدین شغل شریف
# ~~اشتغال نمود. دختر خود پادشاه خاتون [را] به نکاح اباقای خان عقد کرد
~~تا به جهت
# ~~تعصب و حمایت او قوی حال شد. و در رفاهیت معاش گذرانید و کامرانی کرد.
~~بعد
# ~~از آنکه پانزده سال از سر تمکن و استقلال هر چه تمام تر مباشر این امر
~~شد پسرش
# ~~سلطان حجاج به حد بلوغ رسید و نهال دولتش برومند و سرافراز گشت. مفسدان
# ~~افساد کردند و بین الجانبین مخالفت و وحشت انگیختند و در میان فرزند و
~~مادر
# ~~غباری پیدا شد. ناگاه روزی سلطان حجاج از سرمستی در بزم عیش و مجلس طرب
# ~~فرمود تا قتلغ ترکان در رقص آمد؛ اگر چه به اکراه بود فاما چون مشاهده
~~کرد که او در
# ~~حین مستی است ms025 مخالفت جایز نداشت و متابعت کرد. امرا و ارکان دولت و
~~تابعان
# ~~و اعیان حضرتش به یکبار بخروشیدند و گفتند:
# ~~پیر آند چرخ و اختر و بخت تو نوجوان آن به که پیر نوبت خود با جوان دهد
# قتلغ ترکان از آن انفعال رنجشی تمام به خود راه داد، و هم از مجلس در روز
# ~~متوجه درگاه ابقا خان شد. و کیفیت اهانتی که دیده بود به دختر خود بگفت
~~تا
# ~~دخترش پادشاه خاتون1 به وقت فرصت با شوهر بگفت و مبالغه نمود، تا حکم
~~یرلیغ
# ~~به نفاذ پیوست که من بعد حجاج پیرامون حکومت کرمان نگردد و به اختیار
~~قتلغ
# ~~ترکان بگذارد.
# بعد از مراجعت قتلغ ترکان حجاج از لجی که بر مزاج او غالب بود به خفیه
~~التجا
# ~~با اولاد اوکتای خان کرد، تا مگر به وسیلهآ مدد ایشان دیگر باره حکومت
~~یابد. قتلغ
# ~~ترکان محضری در این باب به گواهی اصول کرمان به درگاه اباقا خان
~~فرستاد. اباقا
# ~~خان را نایرهآ غضب در حرکت آمد و یرلیغ شد که حجاج را مقید به اردو
~~بیاورند
# ~~بیچاره را خبر شد، وپیش از وصول ایلچیان در سنهآ ست [و ستین] و ستمایه
# ~~(666 ه/1267 - 1268 م) بگریخت، و به دهلی رفت؛ و مدت ده سال در آنجا
~~PageV01P028
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0050.jpg)

# ~~اقامت کرد. بعد از آنکه سلطنت دهلی به سلطان جلال الدین خلج رسید لشکری
# ~~بد و داد تا مملکت موروث را استخلاص کند. چون قضاء ایزدی آبشخور او را
~~در آن
# ~~سرزمین قطع کرده بود هم در راه وفات یافت و حسرت حکومت به گور برد.
### | فتلغ ترکان
# در مدت غیبت او به اختیار و استقلال سلطنت کرد، چنانچه دوازده سال از ممر
# ~~مرحمت و معدلت آن خاتون قیامت امور دینی و دنیوی به قاعدهآ صلاح
~~مسلمانان
# ~~استحکام یافت. در آخر عهد او سلطان سیورغتمش بن قطبالدین به جهت
# ~~حکومت به نزاع برخاست؛ و چون معارضه و مناقشه به تطویل ms026 انجامید دیگر
~~باره
# ~~قتلغ ترکان در سنهآ احدی و ثمانین و ستمایه (681 ه/1282 م) استغاثت به
~~درگاه
# ~~ارغون برد، و هم در این تاریخ در تبریز وفات یافت. صندوق او را دخترش
~~بی بی
# ~~ترکان به کرمان آورد، و در مقبرهای که به جهت خوابگاه خود عمارت کرده
~~بود دفن
# ~~کرد.
# اسلطان جلال الدین سیورغتمش]
# بعد از او سلطان جلال الدین سیورغتمش ابن قطبالدین] به موجب یرلیغ
# ~~ارغون خان بر سریر حکومت کرمان بنشست. وزارت به فخرالدین محمود بن
# ~~شمس الدین محمد شاه زوزنی تفویض کرد. خبث وزیر، سیورغتمش را بر آن
# ~~داشت که رعایت صلهآ رحم را بالکلی مهمل گذاشت، چنانکه طریقهآ اتحادی که
# ~~میانهآ او و پادشاه خاتون بنت قتلغ ترکان بود مسدودگشت. بعد از آن
~~پادشاه خاتون
# ~~به طریق نصیحت، وزیر را از آن فعل منع کرد. وزیر تندی در مزاج داشت، در
~~جواب
# ~~گفت که:
# امروز دور دولت سیورغتمش است. آنچه از دست من برآید
# تقصیر نخواهم کرد، و مصلحت مخدوم خود را به واسطهٔ‌ رعایت
# خاطر تو مهمل نخواهم گذاشت. چون به حسن تدبیر من معاملهآ PageV01P029
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0051.jpg)

# مادرت یک رویه شد از آن تو نیز پیدا باشد که به کجا کشد. و اگر -
# عیاذا بالله - سلطنت کرمان به تو رسد مرا به ساطور قصابان دو پاره کن.
# ~~قضا را در جلوس پادشاه کیخاتو، سیورغتمش از حکومت کرمان معزول شد و
# ~~پادشاه خاتون را کیخاتوخان زن کرد، و کرمان را دربسته بد و داد. وزیر
~~از هول آن
# ~~کلپترهئی که گفته بود به طرف هندوستان گریخت.
### | [پادشاه خاتون]
# ~~پادشاه خاتون از غایت فصاحت و کیاستی که داشت او را به استمالتهای
# ~~گوناگون بفریفت تا از هندوستان بیامد؛ و چنانکه گفته بود در زیر ساطور
~~سیاست
# ~~پاره پاره گشت، و قضیهآ او موجب تجربهآ عالمیان گردید.
# ~~لطف طبع ونزاکت ذهن وکمال و استعداد پادشاه خاتون موازی حسنی
# ~~جهانگیر او بود، چنانکه اشعار لطیف و منشآت ms027 ملیحش الی یومنا سند فضلاء
# ~~روزگار است. ما به اسم تمثیل این یک رباعی او را به استشهاد آوردیم:
### | رباعی
# # بر لعل که دید هرگز از مشک رقم %~% یا غالبه بر نوش کجا کرد ستم؟
# # جانا اثر خط سیه بر لب تو %~% تاریکی و آب زندگانی ست بهم1
# ~~بعد از آن از سر قدرت و قوت، برادر خود سیورغتمش را از نیابت خود به
# ~~حکومت کرمان بنشاند، و خواندزاده کردوچین بنت منکو تیمور را به جهت او
# ~~بخواست. سیورغتمش حق نعمت فراموش کرد و غرور جوانی او را بر آن داشت که
# ~~سر از ربقهآ خواهر بکشید.
# ~~بعد از آن که از حد در گذشت پادشاه خاتون او را در قلعه محبوس کرد.

PageV01P030

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0052.jpg)

# ~~خواندزاده کرد و چین با شاه عالم خاتون تدبیر کردند و کمندی در میان
~~مشکی آب
# ~~نهاده به قلعه فرستادند، تا سیورغتمش به آن کمند از قلعه به زیر آمد و
~~متوجه اردو
# ~~شد. کیخاتو چون تعلق خاطر به محبت پادشاه خاتون پیش از جمیع مقاصد داشت
# ~~نخواست که خاطر او را به واسطهآ اندک جزوئی از خود متألم گرداند. فی
~~الحال
# ~~سیورغتمش را مقید کرده به نزد پادشاه خاتون فرستاد، و در رمضان سنهآ
~~اثنی و
# ~~تسعین و ستمایه (692 ه/ 1293 م) سیورغتمش بر دست پادشاه خاتون کشته
# ~~شد.
# بعد از این واقعه شاه عالم خاتون بنت سیورغتمش را بایدوخان در حبالهآ عقد
# ~~خود آورد. خواندزاده کردوچین در اثناء زفاف التماس قصاص خون شوهر کرد،
~~و به
# ~~ستمایه (694 ه/ 1295 م) پادشاه خاتون را قصاص کردند و حکومت کرمان تمام
# ~~به خواندزاده کردوچین تعلق گرفت، و داروغهای از قبل خود بنشاند.
# سلطان مظفرالدین
# محمد شاه بن حجاج]
# بعد از آن در سنهآ خمس و تسعین و ست مایه (695 ه/ 1296 م) به حکم یرلیغ
# ~~غازان خان، سلطان مظفرالدین محمد شاه بن حجاج بن قطبالدین نامزد سلطنت
# ~~کرمان گشت. وزارت به قاضی ms028 فخرالدین هروی1 داد. به افساد وزیر او نیز
~~ترک
# ~~رعایت صلهآ رحم کرد و برادران و برادرزادگان و ابناء و اعمام را خوار و
~~زار گردانید.
# ~~بیچارگان را طاقت طاق شد و از سر اضطرار دست یکی کردند و در شب بر سر
~~او
# ~~آمده هم در جامهآ خواب به شمشیرش گرفتند تا هلاک شد. چون روی طاعت و
~~PageV01P031
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0053.jpg)

# ~~اطاعت اردو نداشتند یاغی شدند.
# تیمور بغا که از قبل غازان خان شحنهآ کرمان بود از آن ورطه بجست و امراء
~~عراق
# ~~و فارس را باشلامیشی کرده به محاصرهآ کرمان آمد، و مدت یکسال و نیم
~~محصور
# ~~گردانید. تنگی عظیم در شهر واقع شد و امید تسخیر، با وجود آن تسعیر،
~~متعذر بود.
# ~~مردم شهر به یک بار غوغا کردند و محمود شاه و حسن شاه و محمد شاه و
~~سویلک
# ~~شاه به مطاوعت بیرون آمدند. از جملهآ امرائی که به محاصره آمده بودند
~~یکی
# ~~سلطان محمد شاه بود. برادرش سلطان زاده محمود شاه توقع داشت که محمد
~~شاه
# ~~او را حمایت کند. چون یاساق مغول و توراء قاهرهآ جنکزخانی نازکی تمام
~~داشت
# ~~مخالفت فرمان نکرد و برادر را نیز به نظر ندید. محمود شاه از غایت
~~حرمان شربتی
# ~~مسموم بخورد و درگذشت. امراء عراق و فارس، کرمان را به سلطان محمد شاه
# ~~سپردند و هر کس به وطن خود بازگشتند. محمد شاه جمعی را که مایهآ آن
~~فتنه
# ~~بودند، مثل خواجه عمادالدین وظهیرالدین، همه را بی محابا سیاست کرد؛ و
# ~~سلطان زاده سویلک شاه را مقید به حضرت تبریز فرستاد، تا موجب برلیغ
~~غازان به
# ~~یاساق رسید.
# چون مادهآ قتل این همه بزرگزادگان، صدرالدین ابهری1 بود، و به موجب یرلیغ
~~به
# ~~وزارت کرمان آمده بود از محمد شاه میترسید که مبادا به عوض خون
~~خویشاوندان
# ~~در بند انتقام شود. روزی که محمد شاه بر سبیل شکار به طرف جلگهآ کارزار
~~بدر
# ~~رفت صدرالدین فرصت فرار غنیمت دانست و ms029 راه سیرجان پیش گرفت. مولانا
# ~~صدرالدین خوافی که کوتوال [قلعهآ] سیرجان بود، او را مدد کرد و به فارس
~~رسانید.
# ~~سلطان محمد شاه بهاءالملک را که نفس ناطقهاش بود متعاقب روان کرد و
# ~~پیغامهای چرب و شیرین مستظهر گردانید تا دیگر باره به کرمان مراجعت
~~کرد.

PageV01P032

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0054.jpg)

# ~~محمد شاه اگر چه در بارهآ او به انواع تلطفات فرمود هنوز خاطر صدرالدین
~~قرار
# ~~نگرفت و تدبیر کرد تا محمد شاه او را به اردو فرستاد.
# صدرالدین مجموع مهمات محمد شاهی را بر حسب دلخواه او بساخت، اما
# ~~چون متوهم بود مراجعت نکرد. محمد شاه بعد از یأس، متعلقان او را مقضی
~~المرام
# ~~روانهآ تبریز گردانید. و سه سال دیگر بعد از این وقایع حکومت [کرد] در
~~سنهآ ثلاث و
# ~~سبع مایه (703 ه/ 1303 - 1304 م) به افراط شرب فرو رفت. مدت حکومت او
# ~~هشت سال بود. والله اعلم.
# سلطان قطب الدین
### | شاه جهان
# بعد از او سلطان قطب الدین شاه جهان به حکم یرلیغ سلطان محمد الجایتو -
# ~~خان حاکم کرمان شد، و مدت دو سال و شش ماه حکومت کرد. چون دولت آل
# ~~براق بدر در رسیده بود و اقتضا میکرد که منقضی شود، زندگانی بر نهج
~~مراد
# ~~سلاطین مغول نکرد، و جماعت ایلچیان که میآمدند استخفاف و اهانت مینمود،
# ~~چنانکه بعضی را نیز هلاک گردانید. و محصول مملکت به خرج او وفا نمیکرد؛
~~به
# ~~واسطهآ این مال دیوان نیز منکسر شد.
# سلطان محمد به احضار او یرلیغ فرمود و بعد از آنکه به اردو آمد اجازت
# ~~مراجعت نداد، تا به ناکامی در غربت وفات یافت. و نام سلطنت از آن تخمه
# ~~برخاست، و داروغاء مغول به حکومت کرمان منصوب شد، تا زمانی که پیر
~~حسین،
# ~~شیراز را از مسعود شاه انجو مستخلص گردانید و حکومت کرمان به محمد مظفر
# ~~داد. واو به پسر خود احمد تفویض کرد. و در زمان حضرت سلطان غازی به
# ~~ایدکوی بن غیاثالدین برلاس ms030 تعلق گرفت، و چنانچه در محل خود ذکر خواهیم
# ~~کرد تا این زمان در تصرف اولاد ایدکو است.

PageV01P033

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0055.jpg)

# طبقهآ ملوک یزد
# که معاصر دولت مغول بودند و
# مبداء نسبت ایشان
# بدان که خطهآ یزد از بناهای قدیم است؛ و گویند ضحاک ساخته، و آن را زندان
# ~~ضحاک خواندند. و شهری مختصر، بسیار منفعت است؛ و اهالی آنجا مردم با
# ~~صلاح و استعدادند. و در فارس نامه یزد را داخل فارس گرفتهاند.
# گویند در اصل دارالملک یزد سه موضع بوده: یکی توراپشت و یکی دز دالان و
# ~~یکی دیگر دیه. و مدعی یزدیان آن است که این دز دالان همان دز است که در
# ~~شاهنامه مذکور است، فاما این روایت اعتباری و اصلی ندارد. و در محلی که
~~دیه
# ~~واقع بوده این زمان شهر یزد است. و پادشاهان آنجا هم از آل سلجوق
~~بودهاند، از آن
# ~~جهت ایشان به اتابک معروف وموسوماند. و احوال اتابکان این شهر همچو
~~احوال
# ~~ملوک شهرهای دیگر است، و در اوایل پادشاهان عجم در آنجا حکومت میکردند،
# ~~و در ایام اسلام ملوک دیالم و در روزگار فترت دیلمیان، سلجوقیان تصرف
~~کردند.
# و در روایتی آن است که ترکی جکونیک نام از غلامان ملوک شام در آخر عهد
# ~~سلجوقیان خروج کرد و به غزو کفار عزیمت نمود؛ و به واسطهآ آنکه ملالی
~~داشت و
# ~~از ملوک شام آزرده بود بیرون آمد. حال او همچون حال البتکین بود که از
~~سامانیان
# ~~آزرده شد و عزیمت هندوستان کرد؛ چون به بلاد غزنین رسید در آنجا حاکم
~~شد.
# ~~این ترک نیز که نام او عطا بوده، چون به خطهآ یزد رسید آنجا که موضع
~~توراپشت
# ~~است متوطن شد، واین سه موضع که ذکر رفت به تصرف گرفت. و او را دو پسر
# ~~بوده: قطب الدین محمد وناصرالدین محمود شاه.

PageV01P034

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0056.jpg)

# و بعد از آنکه پدر وفات یافت حکومت بر قطبالدین معین و مقررگشت. چون
# ~~قطبالدین را هیچ ms031 پسر نبود دختر خود را به پسر محمود شاه داد، و از او
~~پسری
# ~~متولد شد، نام سعد؛ و همه اتابکان آخر از نسل او آمدند. واسامی ایشان
~~کماهو
# ~~حقه علی التفصیل معلوم نداشتیم و مسطور ندیدیم، اما ختم ایشان بر اتابک
# ~~رکن الدین یوسف شاه بود که در عهد دولت غازان محمود [خان] یاغی شد و
~~عناد
# ~~ورزید. او را به سبب این طغیان مؤاخذت نموده استیصال کردند.
# رکن الدین یوسف شاه]
# و این حال چنان بود که در ایام سلطان غازان هر کس از ملوک اطراف روی به
# ~~اردویه نهادند و اتابک یوسف شاه ملتفت ایشان نشد. چون اکابر یزد از جور
~~و ظلم
# ~~او عاجز آمدند قصه غصه خود به صاحب عادل خواجه رشید الدین گفتند، و او
~~این
# ~~صورت بیراهی و ستم را در حضرت پادشاه غازان عرض کرد و گفت: «او سر
# ~~بندگی ندارد، که جملهآ حکام و ملوک اطراف به تهنیت پادشاه جهان به
~~اردویه
# ~~آمدند و او حاضر نشد.» پس غازان خان به استحضار اتابک یزد ایلچیان روان
~~کرد.
# ~~هر چند ایلچیان می آمدند اتابک مستشعر بود و توقف میکرد، تا یازده
~~ایلچی جمع
# ~~شدند و اتابک رکن الدین را رفتن به اردویه متعذر نمود و دلیذیر نیفتاد.
~~غازان خان
# ~~یسودر نام میری بزرگ را با دویست سوار بفرستاد و در بیرون یزد نزول
~~کردند. اتابک
# ~~یوسف شاه والدهآ خود را با تبرکات و تنسوقات پیش او فرستاد. امیر سپاه
~~یسودر به
# ~~هیچ وجه سر فرود نیاورد. گفت: «لابد او را میباید آمد که زمین بوس تخت
~~غازان
# ~~بکند.» مادر مراجعت کرد و به شهر رفت. گفت: «ای فرزند این شخص مغول به
# ~~طلب تو آمده [است]. اکنون هر نوع حیلتی که در تصور عقل آید بباید
~~کردن.»
# پس اتابک رکن الدین یوسف شاه هم در روز جشنی ساخت و مجموع اکابر و
# ~~صدوریزد را طلب داشت، واز هر یکی زری چند وام ms032 کرد، وحجتها بنوشت. چون
# ~~مبلغی مال قبض کرد روز دیگر مؤدیان مال و معاملان را حاضر گردانید و به
~~6-1 ی،
# ~~و تکلیف حجتها از ایشان بستد. روز دیگر لشکر خود را گفت که: امروز روز
~~غزاء اکبر
# ~~است.» پس به یکبار دست برآوردند و در لشکر یسودر ریختند و همه را
~~بکشتند. از PageV01P035
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0057.jpg)

# ~~آن میان یسودر و دو پسرش بگریختند. و مظفر یزدی که سرهنگی از سرهنگان
~~یزد
# ~~بود از پیش اتابک [رکن الدین] روی گردان شد و با آن دو پسر همراه روی
~~به اردویه
# ~~نهاد و خبر برسانید. و شهرت او از این جهت پیدا شد، تا به مرتبهآ امارت
~~برسید، و
# ~~آن قصه طولی دارد. علی هذا اتابک چون یاغی شد خزینهای که ساخته بود
# ~~برداشت و روی به خراسان نهاد. و عن قریب ایلچیان متعاقب او روان شدند و
~~او را
# ~~به اردویه مقید بردند و یارغو داشتند. عاقبت از آن مهلکه خلاص یافته
~~جان بدر برد
# ~~و مدتی در اردو ملازم شد، تا زمانی که به حکم یرلیغ تمامت ملوک اطراف
~~روی به
# ~~شام نهادند. چون اتابک یوسف شاه به غایت مفلس و بی برگ بود نتوانست که
~~عازم
# ~~مصر و شام شود. اجازت خواست تا به یزد رود و کارسازی کند. قضا را چون
~~بیامد
# ~~رمدی صعب پیداکرد. و آن رمد سبب تخلف شد. بعد از آنکه سلطان غازان از
~~شام
# ~~بازگردید به واسطهآ آن تخلف او را در اردو به یاساق رسانید.
# علاء الدوله نام پسری داشت، و در یزد میبود تا بمرد. و پسر او سلغر شاه
~~نیز
# ~~بعد از یدر هم به نامرادی درگذشت. و بعضی از اولاد او تا این زمان نیز
~~هستند و در
# ~~زمرهآ دیگر رعایا به درویشی و زراعت مشغول میباشند. و خطهآ یزد از
~~ابتداء عهد
# ~~غازان خان وسلطان محمد الجایتو وسلطان ابوسعید - علیهم الرحمة - درکنف
# ~~حمایت خواجه رشیدالدین وخواجه غیاثالدین محمد وزیر ms033 مصون بود، چنانکه
# ~~به یمن عنایت ایشان مصر جامع شد. بعد از آن به زمان دولت سلطان ابوسعید
~~چون
# ~~محمد مظفر خدمتی چند شایسته بکرد حکومت آنجا، چنانکه ذکر خواهد رفت، به
# ~~موجب یرلیغ ابوسعید با او تعلق گرفت. والله اعلم.

PageV01P036

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0058.jpg)

# طیقات ملوک لرستان
# ذکر انشعاب اصل اهالی لرستان
# مورخان در آنچه نام این طایفه به لر موسوم شد چند وجه گفتهاند. یکی آنکه
# ~~اولایت مایرود دیهی است که آن را کریت خوانند، و دربندی دارد که به لوک
~~موسوم
# ~~است؛ و در آن بند موضعی هست که آن را لر میگویند؛ چون اصل ایشان از آن
# ~~موضع انتشار یافته است نام آن موضع لقب ایشان شده. وجه دیگر آنکه به
~~زبان لری
# ~~کوه پر درخت را لر گویند؛ به سبب ثقالت کسر با ضمه کردند و لرگفتند.
~~وجه دیگر
# ~~آنکه جد ایشان را نام لربوده؛ چنانچه اهل فارس از فارس بن فهلوج، و اهل
~~خراسان
# ~~از خراسان بن فهلوج، واهل روس از روس بن کماری بن ترک بن یافث منشعباند
~~و
# ~~تا امروز ایشان را به نام [پدرا] میخوانند، لران را نیز به اسم جد
~~موسوم کردهاند. زعم
# ~~بعضی از مورخان آن است که سلیمان نبی - علیه السلام - معتمدی را به
~~ترکستان
# ~~فرستاد تا چند کنیزک بکر به جهت خاص او بیاورد، و حرزی بیاموخت که در
~~راه به
# ~~وقت نزول در منازل بخوانند و خطی به گرد خیمه بکشند تا شیاطین را
~~بدیشان
# ~~دست نباشد. به وقت آنکه می آمدند، ایشان را در مرحلهآ مایرود اتفاق
~~نزول افتاد، و
# ~~به واسطهآ مانعی مستحفظ دختران فراموش کرد که حرز بخواند و خط معهود به
~~گرد
# ~~خیمه نکشید. ناگاه به تقدیر ایزدی شیاطین بر آن دختران دست یافتند و
~~مهر بکارت
# ~~ایشان زایل شد. به هنگام وصول چون حضرت سلیمان ایشان را بی مهر یافت از
# ~~معتمد خود استفسار کرد. آن بیچاره فرو ماند و بعد از فکر ms034 بسیار کیفیت
~~فزاموش
# ~~کردن خود بازگفت. سلیمان - علیه السلام - بعد از تحقیق آن شیاطین را
~~سیاست کرد
# ~~و بفرمود تا کنیزکان را به همان موضع بردند. صاحب جامع التواریخ در نسب
~~اهل PageV01P037
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0059.jpg)

# ~~گیلان بعینه هم از این مقوله مقدمهای پرداخته است، و معلوم نیست که این
~~قضیه بر
# ~~کدام یک از ایشان واقع شده. والله اعلم.
# ~~اما گویند که جمعی از اعراب که بر سلیمان عاصی شده در آن حدود که امروز
# ~~لرستان است پناه به کوههای حصین آورده بودند؛ در آن حین که معتمد
~~سلیمان
# ~~دختران به جهت او می آورد ایشان او را هلاک کردند و آن دختران را
~~بستدند. بعد از
# ~~آزکه آن جماعت دختران از ایشان باردار شدند خشم خدای بر آن قوم مستولی
# ~~گشت تا به غیر از این دختران مجموع به طاعون هلاک شدند، و نسل آن
~~دختران.
# ~~لغتی که امروز لران دارند از میان ترکی [و عربی تلفظ کردند، و به مرور
~~ایام تغییر
# ~~چنان به لغت ایشان واقع شد که نه عربی و نه ترکی] از الفاظ ایشان مفهوم
~~میشود
# ~~مگرکلمهای چند که نزدیک است به عربی دیگر آنکه این هشت حرف قطعا به لغت
# ~~ایشان در نمیآید: حا، شین، صاد، طا، ظا، عین، غین، ق.
# چون شرح اصل ونسب ایشان مشروح شد اکنون شعبهآ طبقات سلاطین ایشان
# ~~را یاد کنیم انشاءالله.
# طبقهآ اتابکان لر بزرگ
# بدان که ولایت لرستان به غایت وسیع و عریض افتاده، و آن را به دو قسم
~~منقسم
# ~~کردهاند؛ یکی را لر بزرگ، و دوم لر کوچک میخوانند. و این لقب به واسطهآ
~~آن
# ~~یافتند که به تاریخ سنهآ ثلاثمایه (300 ه/ 913 م) هجری دو برادر حاکم
~~این دو
# ~~قسم شدند: قسم اول را به نام برادر بزرگ و قسم دوم را به نام برادر
~~کوچک باز
# ~~خوانند. و احشام هر دو قسم از آن روز جداگانه کردند. و همچنین بطنا بعد
~~بطن
# ~~اولاد ms035 ایشان کدخدانه با رعایا معاش میکردند، تا دولت نصیرالدین محمد بن
~~هلال
# ~~واقع شد. واو بنیادی در حکومت نهاد و به عدالت نیک را از بد تمیز کرد.
~~و به
# ~~واسطهآ بی وجودی آبا و اجداد او نصف زمین لرستان را شولان متصرف شده
~~بودند.
# ~~و پیشوای شولان معاصر او سیفالدین مهاکان روزبهانی بود که از عهد
~~اکاسره تا آن
# ~~زمان حکومت شولستان پدران او کرده بودند. نصیرالدین محمد او را بکشت و
# ~~حکومت شولستان به نجمالدین اکبر نامی داد که حکام شولستان تا امروز از
~~نسل PageV01P038
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0060.jpg)

# ~~9الل.
# س در سنهآ خمس و خمس مایه (505 ه/ 1111 -1112 م) قریب صد خانوار
# ~~عرب از جبل السماق شام بیامدند وداخل رعایاء لرستان شده خود را به خیل
# ~~محمد خورشید که وزیر نصیرالدین محمد بود، بستند. پیشوای این صد کس
# ~~ابوالحسن فضلوی نام داشت. روزی خورشیدیان به مهمانی [ابوالحسن] سرگاوی
# ~~پخته بیاوردند. بر زبان او رفت که: «این معنی به تفأل اشارت بر آن است
~~که سرداری
# ~~این طایفه به فرزندان من تفویض خواهد رفت.» خورشیدیان برنجیدند. پسر
# ~~ابوالحسن، علی نام، بعد از این مهمانی پس از چند روز به اسم طوف و شکار
~~بیرون
# ~~آمد. جمعی از خورشیدیان با او باز خوردند و به کین آن سخن پدرش، چندان
~~بزدند
# ~~که به تصور مرگ در غاری بینداختند و برفتند. سگ او بر اثر ایشان می
~~آمد. ایشان
# ~~چنانچه معهود است در سایهآ درختی چند بخفتیدند. آن سگ فرو دوید و
~~خصیتین
# ~~سردار ایشان را درست بکند، و بگریخت و به خانه آمد. ابوالحسن دانست که
# ~~واقعهای در ضمن آن هست، و به فراست با جمعی سر در پی آن سگ بنهاد تا
~~بدان
# ~~غار رسید، و پسر خود را مجروح و مستهلک از آنجا به خانه آورد، و معالجه
~~کرد تا
# ~~صحبت یافت. اما آن شخص که سگ با او آن فعل کرده بود بمرد.
# این قضیه در ms036 آن وقت بود که سلغریان بر فارس مستولی شده بودند. بعد از
~~آنکه
# ~~ابوالحسن بمرد این علی که پسر او بود چند وقت دیگر پیشوائی قوم میکرد.
~~پسر
# ~~او، محمد نام به خدمت سلغریان رفت و به واسطهآ رشد ذاتی که داشت مقرب و
# ~~عظیم القدر شد. و در زمانی که اتابک سنقر به حکام شبانکاره مقاتلات و
~~محاربات
# ~~در میان داشت این محمد نیکو بندگیهای بسیار به تقدیم رسانید و مرتبهآ
~~او هنوز
# ~~بلندتر میشد. اتابک فرمان فرمود که: «در عوض این خدمتکاریها هر مقصودی
~~که
# ~~داری بخواه تا اجابت کنم.» او یک تیر از ترکش خاصه و داغ کله اتابکی
~~بخواست.
# ~~اتابک دانست که او را هوای دیگر در سر است، چند روزی به حضرت خود گستاخ
# ~~گردانید، و دیگر بار همان عنایت اول را تکرار کرد. پس محمد به زانو در
~~آمد و بعد از
# ~~دعا و عذر الطاف درخواست کرد که: «اگر عنایت خداوندگاری باشد مملکت
# ~~لرستان را صافی کنم.» اتابک را خوش آمد و به دست خط همایون هم در مجلس
# ~~منشور بنوشت و ابوطاهر کنیت داد و به لرستان فرستاد. او از سر اختیار
~~به حسن PageV01P039
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0061.jpg)

# ~~کفایتی و کیاستی که داشت چه به صلح و چه به جنگ و وعد و وعید و فریب و
# ~~تنکیب بر مقتضای مصلحت هر وقت چنانکه دانست به ظهور رسانید، و به اندک
# ~~وقتی لرستان را در قبضهآ تسخیر آورد. و چون کارداری و کامکاری مهیا و
~~مهنا شد
# ~~دوال غرور بر طبل عصیان بزد و پشت تمکن بر چار بالش اتابکی بنهاد. بعد
~~از آنکه
# ~~یکچند گاه به سیاست و عدالت مملکت را صافی گردانید و شریران هر حشم را
# ~~چنانکه سزد گوشمال داد در گذشت و مملکت را به فرزندان یادگار گذاشت.
# پنج پسر داشت: هزار سف، و بهمن، و عمادالدین پهلوان، و نصرت الدین
# ~~احمد، وقزل. پس به حکم وصیت، پسر مهین و ms037 بهین او [هزار سف] قایم مقام
~~پدر
# ~~شد.
### | هزار سف]
# و به ایام دولت خود دارالاسلام مال [مال امیر] را دارالسلطنه ساخت، وچنان
# ~~معمور گردانید که رشک بهشت و نمونهآ ارم شد، چنانکه از هر جائی اصول و
~~فحول
# ~~هر قوم و قبیله متوجه آن ممالک گشتند. از جمله قومی بسیار و حشمی بی
~~شمار از
# ~~جبل السماق شام بیامده بودند، مثل گروه عقیلی از نسل عقیل بن ابی طالب،
~~و
# ~~جمعی هاشمی، از نسل هاشم بن عبد مناف، و دیگر طوایف متفرقه از هر جای و
# ~~هر مملکت، چنانکه: آسترکی، و مماکویه، و بختیاری، و بندانی وزاهدی، و
~~علائی،
# ~~وکوتوند، و راکی، وجاکی، وهازفتی، ومموئی وکمانکشی، ومماسنی، و زلکی، و
# ~~امثال ذلک بیامدند که اگر متعرض شرح هر یک از اینها گردیم اطناب یابد.
~~چون به
# ~~واسطهآ وصول این طایفه کار هزارسف بلند وقوتی تمام یافت به ضرب شمشیر
# ~~شولان را از لرستان بیرون کرد و تمامت آن سرزمین که به طول صد فرسنگ و
~~به
# ~~عرض هشتاد فرسنگ باشد، ضبط نمود و گز در گز به احشام و قبایل تقسیم
~~کرد. و
# ~~برادران را هر یک به ولایتی بنشاند. استیلاء او به زمان اتابک تکله
~~سلغری [بود]
# ~~چند کرت سپاه اتابک به دفع او آمده بودند؛ بشکست، و تا چهار فرسنگی
~~اصفهان
# ~~را داخل مملکت خود گردانید، و از طرف فارس تا ولایت خشت و ماهور نیز
# ~~متصرف شد. و روز به روزکار او در عروج بود. بعد از آن دست به زراعت و
~~عمارت PageV01P040
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0062.jpg)

# ~~نهاد، و اکثر آن قری که این زمان در ولایت لرستان بعضی مزروع و بعضی
~~بایر است
# ~~او احیا کرد.
### | تابک تکله]
# بعد از آنکه به نام نیکو از دنیا رحلت کرد پسر خود تکله را قایم مقام
~~گردانید. از
# ~~حضرت خلیفه به جهت خود التماس منشور و تشریف ولقب کرد، وملتمس او
# ~~مبذول افتاد و تکله را اتابک تکله خطاب ms038 کردند. بعد از آنکه هزارسف بمرد
~~شولان
# ~~استغاثت به درگاه اتابک سعد بن زنگی سلغری بردند. اتابک سعد نیز از
~~استیلاء
# ~~لران جگری پر خون داشت. جمالالدین عمر لالبای را که عمزادهآ هزارسف
~~مذکور
# ~~بود، به حکومت لرستان تعیین فرمود و با ده هزار سوار و پیادهآ شول و
~~ترکمان به
# ~~لرستان فرستاد. ایشان در حدود مانکشت بهم رسیدند و جنگی سخت واقع شد،
# ~~در اثناء محاربه جمال الدین تیری خورد و بمرد، و شولان متفرق شدند. و
~~همچنین
# ~~سه نوبت که لشکر سلغریان به قصد او آمدند ظفر او را بود. هر چند که در
~~این مدت
# ~~اتابک تکله از سردار لرکوچک حسام الدین خلیل که پسر زادهآ شجاع الدین
~~خورشید
# ~~بود، مدد طلبید، ملتفت نشد. بعد از آنکه از دغدغهآ لشکر فارس ایمن گشت
~~روی به
# ~~قصد او نهاد، و به ضرب شمشیر بعضی از ولایت لرکوچک را به تصرف [گرفت].
~~در
# ~~اثناء این وقایع گماشتگان خلیفه که حاکم خوزستان بودند، بهاءالدین
~~گرشاسف و
# ~~عمادالدین یونس، با لشکری گران به لرستان آمده بعد از خرابی بسیار
~~برادر تکله،
# ~~قزل را گرفته و برده بودند. اتابک تکله به انتقام آن لشکر به سر ایشان
~~کشید و
# ~~عمادالدین یونس را بکشت و بهاءالدین گرشاسف را اسیر کرد، و نگاه داشت
~~تا به
# ~~قزل معاوضه کرد.
# و در آن تاریخ که هلا کو خان عازم استخلاص دارالخلافهآ بغداد شد اتابک
~~تکله
# ~~مطیعانه با لشکری تمام به اردو پیوست. چون تازیکان خراسان و مازندران و
~~عراق
# ~~در محاصره چنانچه قاعدهآ ایشان است سعی و جد می نمودند، ولران به
~~واسطهآ
# ~~آنکه پیش از این وقوفی در جنگ قلعه نداشتند آن جد و سعی از ایشان نمی
~~آمد،
# ~~کیتبوقا نویان اتابک تکله را بر سر ملا سرزنش کرد. تکله، چنانچه عادت
~~لراست، از PageV01P041
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0063.jpg)

# ~~انفعال، نیم شبی بی رخصت بازگردید و به لرستان آمد. هلا کو خان بعد از
~~فتح بغداد
# ~~کیتبوقا ms039 نویان را بر اثر او فرستاد که تا گرفته به درگاه بیاورد. اتابک
~~تکله متحیر
# ~~فروماند. برادر او شمس الدین الب ارغون هزارسف از غایت پیش بینی که
~~داشت به
# ~~اتابک تکله گفت: مصلحت در آن است که مرا پیش پادشاه فرستی تا باشد که
# ~~رضاجوئی کنم و این دغدغه مرتفع شود. اتابک تکله گفت: مصلحت چنان است.
# ~~چنان کرد. شمسالدین در کنارهآ سرحد به لشکر مغول باز خورد. او را مقید
~~کرده
# ~~عازم لرستان شدند. تکله از غایت توهم پناه به قلعهآ مانکرد برد. هر چند
~~که امراء
# ~~مغول در استمالت و مواعید مبالغه نمودند اعتماد نکرد تا زمانی که
~~هولاکو خان
# ~~انگشتری خود را بد و فرستاد. بعد از آن تکله به تبریز رفت. چون یارغوی
~~او داشتند
# ~~ناگاه ظاهر شد که او را در خفیه مفاوضهای در میان بوده، و این تخلف به
~~واسطهآ آن
# ~~کرده. بعد از ثبوت این گناه اتابک تکله به سیاست رسید.
# اتابک شمس الدین الب ارغون]
# و هلاکو خان حکومت لرستان را به اتابک شمس الدین الب ارغون [هزارسف]
# ~~تفویض فرموده. چون شمس الدین به لرستان آمد ولایت [را] خراب و رعایا
~~[را]
# ~~آواره شده دید، تا یک دو سال از خراج و جهات قطع قمع کرد و به حسن
~~تدبیر به
# ~~زراعت و عمارت اشتغال نمود. دیگر باره مجموع لرستان به قرار اول بیامد.
~~و یک
# ~~سبب آبادانی ولایت آن شد که اتابک شمس الدین] به رسم مغول قاعدهآ ییلاق
~~و
# ~~قشلاق پیش گرفت، چنانچه زمستان به ایدج و شوش قیشلامیشی کردی و تابستان
# ~~به کوه زردک که منبع زندهرود است بیامدی، تا چهاروای لشکریان را احتیاج
~~به جو
# ~~نبودی و رعیت جور هر کس و ناکس نکشیدندی. پانزده سال بدین منوال حکومت
# ~~کرد و در سنهآ سبعین ستمایه (670 ه/ 1272 -1273 م) به رحمت حق پیوست.
### | اتابک یوسف شاه]
# بعد از او پسرش] اتابک یوسف شاه که ملازم درگاه ms040 آباقا خان بود با منشور
~~PageV01P042
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0064.jpg)

# ~~حکومت [و یرلیغ اتابکی به لرستان آمد و حکومت] بد و قرار گرفت. ازنیت
~~نیکی که
# ~~داشت اکثر اوقات ملازم اردو می بود. در آن وقت که اباقا خان متوجه فتح
~~گیلان و
# ~~دیلمان گردید قضا را اتفاق چنان افتاد که پادشاه با مخصوصی چند در
~~مضیقی
# ~~هایل با دشمنی غلبه باز خوردند و نزدیک شد که دستگیر شود. اتابک یوسف
~~شاه
# ~~از اسب فرو جست و به ضرب شمشیر خود را در میان دیلمیان افکند و کوششی
# ~~نمود؛ هفت خان رستمدار و مازندران به گرد رفت. بعد از آنکه اباقا خان
~~مظفر و
# ~~منصور بازگردید و مرتبهآ او را بلند کرد، و از فارس، خوزستان و کوه
~~کیلویه را و از
# ~~عراق فیروزان و جربادقان را سیورغال او فرمود، اتابک یوسف شاه خواست که
~~به
# ~~حکم یرلیغ ولایات سیورغالی تصرف کند. برادر نجم الدین شول که در کوه
~~کیلویه
# ~~متمکن بود، تمرد نمود و جنگ کرد، تا کشته شد.
# بعد از وفات اباقا خان چون احمد خان جلوس کرد و میان او وارغون خان
# ~~منازعت افتاد، احمد، یوسف شاه را به مدد خود طلبید. اتابک یوسف شاه با
~~دو
# ~~هزار سوار و پیاده ملحق شد. و چون احمد منهزم شد، ارغون، یوسف شاه [را]
# ~~معذور داشت واو را به طلب صاحب اعظم شمس الدین فرستاد. صاحب در قم
# ~~بود. هر چند که مبالغه نمود و درخواست کرد اتابک نشنود، و به اکراه و
~~اجبار به
# ~~درگاه آورد. ارغون خان آن خدمت او را بپسندید و مقضی المرام به لرستان
~~فرستاد.
# ~~بعد از آنکه مرادات دنیوی وصول یافت و کار حکومت بر حسب دلخواه قرار
~~گرفت
# ~~به سنهآ خمس و ثمانین و ستمایه (685 ه/ 1286 م) درگذشت.
# دو پسر داشت: یکی افراسیاب که ملازم اردو بود، و یکی احمد، که با پدر بسر
# ~~می برد. افراسیاب به خدمت پسندیده خود را منظور ms041 نظر عنایت ارغون خان و
# ~~محبوب دلهای امرا گردانیده بود، و بیش از همه پولاد جنکسانک التفات می
~~فرمود.
# اتابک افراسیاب]
# بعد از وفات پدرش به موجب یرلیغ اتابک افراسیاب حاکم لرستان شد و برادر
# ~~خود احمد را ملازم اردو گردانید. پس دست تکلف و تطاول به حوالات و
# ~~مصادرات اهالی ولایات دراز کرد، چنانچه خطهآ خطیر مال [مال امیر]
~~پایمال شد، و PageV01P043
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0065.jpg)

# ~~چنان خاندان کرم که تا غایت ملجاء عالمیان بود محل نفرت و فتور گردید.
~~جمعی
# ~~از متمولان ولایت از صعوبت آن جور پناه به اصفهان بردند. اتابک
~~افراسیاب
# ~~عم زادهآ پدر خود، قزل را، به طلب ایشان فرستاد. ناگاه در حین وصول او
~~به اصفهان
# ~~خبر وفات ارغون متعاقب برسید. قزل با سلغر شاه فرصت را غنیمت دانسته
~~بایدو
# ~~را که شحنهآ اصفهان بود، بکشتند و شهر به تصرف گرفتند.
# ~~اتابک افراسیاب آن معنی را مقدمهآ دولت خود دانست و در خاطر مخمر کرد
~~که
# ~~مملکت ایران را از دست مغول بالکلی مستخلص گرداند. خود به تهیهآ لشکر
# ~~مشغول شد و پسر خود جلالالدین را به قراولی به در بند کوه رود فرستاد.
~~قضا را با
# ~~جمعی از احشام مغول باز خورد. نا خبر بر سر ایشان تاخت کرد و ایشان را
# ~~بشکست، و در خانههای ایشان از خرابی و غارت آنچه ممکن بود کرد. مغولان
~~را
# ~~غیرت مغولی بجنبید و به یک بار زن و مرد به چوب و سنگ و ساطور دست
# ~~برآوردند، چنانچه یک زن مغول ده مرد لر را پیش انداخته بود و به زخم
~~سیروغ
# ~~الاجوغ یک یک را سر و گردن خرد میکردند. جلال الدین به چند زخم جان بدر
# ~~برد، و دیگران مقتول و مجروح به سزای خود رسیدند.
# چون این خبر به اردو رسید کیخاتو خان امیر دولادای اوداجی را به دفع
~~ایشان
# ~~فرستاد و مقرر فرمود که حکام لرکوچک نیز با او موافقت کنند. اتابک
~~افراسیاب ms042 را
# ~~آن نخوت از دماغ برفت. بساط بسط فروچید و از عجزی که داشت پناه به
~~قلعهآ
# ~~مانکرد برد. امیر دولادای به محاصره و مقاتله او را به تنگ آورد و چنان
~~کرد که
# ~~اتابک دل از جان برداشت و مرگ ناکامی را به از آن حیات دانسته با تیغ و
~~کفن بیرون
# ~~آمد. امیر دولادای او را محبوس گردانیده به درگاه اردو آورد. چون پدرش
~~حقوق
# ~~خدمت بسیار نسبت به توراء قاهره داشت و همه وقتی معزز و محترم بود اروک
# ~~خاتون و پادشاه خاتون کرمانی که به کرات و مرات احترام و عزت اتابک
~~یوسف
# ~~شاه را در حضرت اردو به رأی العین مشاهده کرده بودند، در میان آمدند تا
~~کیخاتو
# ~~خان از سر گناه او درگذشت و بر قرار حکومت لرستان را بدو تفویض فرمود.
# اتابک افراسیاب برادر خود احمد و قزل و سلغر شاه و اکثر اقربا و جمعی از
# ~~اصول لرستان را که اختیاری داشتند با کوچ و بنه ملازم اردوگردانید،
~~وخود به
# ~~حکومت مشغول شد. بعد از آنکه در سنهآ ست و تسعین و ستمایه (696 ه/
~~PageV01P044
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0066.jpg)

# ~~1297 م) پادشاه اسلام سلطان محمود غازان خان متوجه بغداد شد. اتابک
# ~~افراسیاب در همدان به درگاه پیوست و به نواخت و نوازش بسیار مراجعت
~~نمود.
# ~~قضا را در راه امیر هورقداق که شحنهآ فارس بود با او باز خورد، و عنان
~~گیر باز
# ~~گردانید. و مخالفت او را که معلوم کرده بود در حضرت پادشاه به ثبوت
~~رسانید، تا به
# ~~حکم یرلیغ در این سال سیاست یافت.
# اتابک نصرت الدین احمد]
# بعد از آن غازان خان حکومت ولایت لرستان را به برادرش نصرت الدین احمد
# ~~ارزانی داشت. به واسطهٔ‌ سیرت پسندیده و اخلاق حمیده، مخصوص عتایت
# ~~سلطان غازان شده و محل اعتماد گشته بود. و در مزاج مجموع امرا اختیاری
~~تمام
# ~~داشت. بعد از آنکه به لرستان آمد مملکت را از جور برادرش چنان ms043 خراب دید
~~که از
# ~~هزار بخش اول به یک بخش آمده بود. طریق کیاست پیش برد و از عدل و مرحمت
# ~~چنان کرد که به اندک زمانی بهتر از آنچه بود شد. پس وزارت خود به ملک
# ~~قطبالدین [بن عمادالدین] داد و سرداری لشکر به خسرو شاه بن حسام الدین
# ~~رجوع کرد. مردی به غایت عاقل، عادل و فاضل بود. مدت چهل سال به کام دل
~~و
# ~~فراغت خاطر حکومت کرد، و به همه عمر یک متنفس از او نیازرد. مدفنش در
~~توابع
# ~~مال [مال امیر] است.
# اتابک یوسف شاه]
# بعد از او پسرش اتابک یوسف شاه را هوس جهانگیری در سر افتاد، و به ضرب
# ~~شمشیر شوشتر و حویزه و بصره بستد. میان او و حکام اصفهان نزاع افتاد، و
~~از لج
# ~~لری خواست که منبع زندهرود را از اصفهان ببندد. تا پیروزان را به رشوت
~~نستد از
# ~~سر ان درنگذشت. مدت پنج سال و نه ماه به اختیار تمام معاش کرد. بعد از
~~آن به
# ~~مرض طبیعی به رحمت حق واصل گشت. صندوق او را از شوشتر به مال امال
~~امیر]
# ~~آوردند.

PageV01P045

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0067.jpg)

# اتابک افراسیاب بن نصرت الدین]
# بعد از او برادرش اتابک افراسیاب قائم مقام شد و به طوری که از پدر دیده
~~و از
# ~~برادر شنیده بود با خلق خدا معاش مستحسن پیش گرفت و خیرات و مبرات
~~بسیار
# ~~احیاکرد، و خواجه سعدالدین که اقدم فضلاء عالم است در سایهآ اتابک اکثر
~~فضلاء
# ~~فارس را به تمول و تجمل رسانید؛ و اهالی ممالک دوست و دشمن از فضلهآ
# ~~انعامات او محظوظ شدند. بعد از آنکه یازده سال از دور دولت آن ملک و
~~این وزیر
# ~~بگذشت به توأم هم وفات یافتند. مقبرهآ هر دو در مال [مال امیر] واقع
~~است. مسعود
# ~~شاه [انجو] با وجود آن همهآ استغناء ذاتی که داشت به هر نوع و هر جهت
~~از کاس
# ~~کرم اتابکی بهره مییافت.
# اتابک نورالورد ms044 بن افراسیاب]
# بعد از او اتابک نور الورد بن افراسیاب چون به مسند حکومت بنشست از همه
# ~~مهمی طریقهآ عیش و عشرت اهم داشت و خزاین چند سالهآ آبا و اجداد را در
~~کسب
# ~~لذت صرف گردانید. و به عهد دولت خود مستعدان را خوش داشت و هر لطیفه را
# ~~به گنجی خریداری کرد. امیر شیخ ابو اسحق انجو با وجود آن جودی که داشت
~~بر
# ~~افراط کرم او حسد میبرد و چندان که میکوشید به عشر عشیر مرتبهآ او نمی
~~رسید.
# ~~عدالت او نیز از پایهآ کرمش نمیماند، و فضیلت کسبی و ذاتی که داشت بر
~~همه
# ~~رباطات در منازل و مراحل بساخت، و از ماهی دریا تا مرغ هوا را از
~~موقوفات آن
# ~~محظوظ گردانید. بعد از آن نام نیک را به یادگار بگذاشت و بگذشت.
### | اتابک احمد]
# بعد از او پسرش اتابک احمد به حکم وصیت پدر قایم مقام شد، و رسمی چند
# ~~پیش گرفت که رسوم حمیدهآ آبا و اجداد او در ضمن آن برافتاد. نخست
~~مقدمهآ PageV01P046
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0068.jpg)

# ~~نکبت او آن بود که خاطر به هیچ کس راست نداشت و امرا را در مشورت خاین
~~و
# ~~نااعتماد دانست، و بنیاد سیاست نخست از برادر خود کرد، و بی موجبی
~~هوشنگ را
# ~~به دست خود بکشت. بعد از آن برادران دیگرش، افراسیاب و مسعود شاه، روی
# ~~گردان شدند، و امرا نیز آنچه نه ملازم درگاه بود رغبت او نکردند، و
~~رعیت به تقلید
# ~~ایشان دست تغلب بر همدیگر دراز کردند. و اتابک احمد به واسطهآ آن از
~~اوج
# ~~عظمت به حضیض ضعف افتاد. بعد از آنکه لشکر سلطان غازی - انارالله
~~برهانه -
# ~~کرت دوم فارس را مستخلص گردانیده حضرت سلطانزادهآ سعید شهید امیرزاده
# ~~عمر شیخ - نورالله مشهده - را به حکومت دارالملک نصب کرد، مجموع تاج
~~داران و
# ~~تختنشینان ایران زمین متوجه تخت شده بودند. بعد از وصول حضرت سلطان
# ~~غازی بعضی از ایشان را که به وجه ms045 مصلحت ملک [و] مسلمانان نمی نشستند
# ~~سیاست کرد، و بعضی را چه به ترحم ذاتی و چه بدان که از دست ایشان کاری
# ~~نمی آمد مقضیالمرام به وطنهای مألوف باز گردانید. اتابک احمد نیز در
~~زمرهآ دیگر
# ~~مطیعان باز گردید، اما حضرت سلطان غازی به جهت احتیاط برادر [ان] او،
# ~~افراسیاب و مسعود شاه را، به اسم نوا به سمرقند برد، نظر بر آنکه اگر
~~لریت بر او
# ~~غالب شود دیگری را که به امید حکومت مملکت خود ملازمت میکند، قلاووز
# ~~کرده گو شمال دهد.
# بعد از آنکه بی وجودی او حضرت سلطان غازی را به حدی معلوم شد که اگر تا
# ~~یک سال او را بدو گذارند مملکت لرستان به دست دیگری افتد، بعد از آن
~~یرلیغ
# ~~عالی به نفاذ پیوست که یک نیم اعالی لر بزرگ احمد را و نیمی دگر
~~افراسیاب را
# ~~باشد. و به عنایات بسیار او را به لرستان فرستاد. میانهآ برادران به
~~واسطهآ ناایمنی از
# ~~همدیگر نزاع افتاد و حساد دولت در میان راه یافتند، و از نتیجهآ آن
~~مملکت لرستان
# ~~که چشم و چراغ ایران بود، با خاک یکسان شد. چون افراسیاب از حضرت اردو
~~به
# ~~حکومت آمده بود و آشنائی با مغول داشت [امیر] زاده پیرمحمد از احمد با
# ~~افراسیاب به بود. هر چند که در نصیحت احمد احکام میرفت، او حمل بر غرض
# ~~میکرد. یکبار به موجب رسمی که در قرلتای1 حاضر میشوند بیامد. امیرزاده
~~PageV01P047
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0069.jpg)

# ~~پیرمحمد او را بگرفت و به اردو فرستاد. سلطان غازی بعد از ثبوت چند
~~گناه عفو
# ~~فرمود و به مقر عز خود بازگردانید. بعد از آنکه حضرت سلطان غازی به
~~رحمت
# ~~حق پیوست، سال دوم امیرزاده پیرمحمد، اتابک احمد را بگرفت و در قلعهآ
~~قهندز
# ~~باز داشت. مدت چهار سال بند بود.
# بعد از آن به تاریخ سنهآ احدی و عشر و ثمانمایه (811 ه/ 1406 م) که
~~امیرزاده
# ~~اسکندر بر تخت فارس بنشست ms046 او را از بند اطلاق کرد و [با مجموع تجملات
# ~~پادشاهانه سرفراز گردانید و حکایتی چند که به مصالح ملکی تعلق داشت
~~اقرار داده
# ~~او را] به حکومت لرستان فرستاد. چون برسید و بدانچه فرموده بودند قیام
~~ننمود و
# ~~جور و ستم را از آنچه داشت افزون کرد اهالی آن ولایت گفتند که: «با
~~وجود این همه
# ~~ملال متنبه نشده و از کثرت این همه گوشمال با خود نیامده. همان به که
~~چنانچه
# ~~بودیم کدخدای سر خود باشیم و در خون خود با او شریک نشویم.» پس هر یک
# ~~روی به کوهی و سر به صحرائی نهادند. بعضی [که] به یک جهتی و نکو بندگی
~~ملازم
# ~~بودند به واسطهآ آن از اعتماد بیفتادند و اتابک احمد، بی آنکه از ایشان
~~حرکتی خارج
# ~~بیند یک یک را به نوعی که توانست بکشت. پس وهم خلق به تحقیق پیوست و به
# ~~همهآ دل ونیت متوجه دفع او شدند. جمعی از حشم آسترکی که سردارزادهآ
~~ایشان به
# ~~دست او کشته شده بود، خروج کردند، و احمد با معدودی اندک به سر ایشان
# ~~رفت، تصور آنکه از حد ادب تجاوز نکنند. لران از المی که داشتند بیچاره
~~را بی محابا
# ~~بگرفتند و بکشتند.
### | تابک ابوسعید]
# پسر او ابوسعید عم خود افراسیاب را محبوس کرده بود. او را در حبس
# ~~بگذاشت و استعانت به امیرزاده اسکندر آورد. او به جهت آنکه کار او نیز
~~همچو کار
# ~~پدرش نشود یک دو سال ملازم خود گردانید، تا باشد که از نکات سرداری و
~~رموز
# ~~شهریاری اندک چیزی دریابد. بعد از آن مقضی المرام به حکومت لرستان
~~فرستاد.

PageV01P048

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0070.jpg)

# ذکر شعب لر کوچک
# واوضاع واحوال ایشان
# چنانچه سابقا ذکر رفت سبب وقوع لقب لری و کیفیت آن را یاد کردهایم. این
~~قوم
# ~~در آن موضع بسیار شدند و بعد از آن هر قبیلهای [به جهت علفخوار روی به
# ~~موضعی نهادند، و بعضی به لقب پدر و بعضی ms047 به اسم موضعی که قرار گرفتند
~~نام
# ~~قبیله) بدان مشهور شد، مثل روزبهانی و فضلی و داود عباسی و ایازکی و
# ~~عبدالملکی وابوالعباسی که به نام پدر موسوماند و سلوزی و جنکروئی و لک
~~و
# ~~هسته و کوشکی و کارند و سنوبدی و الانی و زخوارکی و براوند و زنگنه و
~~مانکرهای
# ~~و رازی و سلکی و ساکی و جودکی که به اسامی مواضع خود مشهور شدهاند. و
# ~~بعضی از این اقوام مثل قوم ساکی اگر چه زبان لری دارند اما در اصل لر
~~نبودهاند.
# ~~اهالی مایه رود نیز همین سبیل.
# و تا آخر سنهآ خمسین و خمس مایه(550 ه / 1155 م) هرگز حاکمی علی حده
# ~~نداشتهاند. و هر سال عمال دیوان دارالخلافه، مال ایشان را به موجب
~~مقرری به
# ~~تحصیل محصلان میکردهاند، تا زمانی که چنانکه ذکر رفت شجاع الدین خورشید
# ~~شحنهآ ایشان شد و به تدبیر و مدارا آن نواحی را به تصرف گرفت.
# شجاع الدین خورشید]
# بعد از آنکه حکومت شجاعالدین خورشید در خاطر لران بنشست و استیلائی
# ~~تمام بر ایشان یافت دست جور و تعدی برآورد. لران استغاثت به دارالخلافه
~~بردند،
# ~~تا حکم نافذ شد که او معزول باشد. گوش به حکم نکرد و در قلعهآ مانکره
~~متحصن
# ~~شد، و برادر خود، نورالدین محمد را، به دارالخلافه فرستاد. خلیفه، به
~~طمع آنکه
# ~~برادرش عاجز شود، نورالدین محمد را مقید گردانید و بازداشت تا در حبس
~~بمرد.
# ~~چون مدت محاصره متمادی شد و شجاعالدین دانست که تا قلعه نسپارد خلاصی
# ~~نیست، از محاصران التماس کرد تا امان نامهای مؤکد به غلاظ و شداد از
~~دارالخلافه
# ~~بیاورند، بعد از آن قلعه بسپرد. خلیفه اختیار قلاع او را به معتمدان
~~خود رجوع کرد و PageV01P049
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0071.jpg)

# ~~او را هم بر قرار حاکم لرستان گردانید.
# مدت سی سال دیگر حکومت کرد و در زمان حیات خود بدرالدین نام، پسر
# ~~خود را، ولی عهد گردانید. در عصر او حاکم ولایت بیات ms048 یکی از اتراک بود،
~~و
# ~~پیوسته تاخت ترکانه به سر ولایات لرستان میآورد، و انزعاجی تمام از ممر
~~او به
# ~~حال ایشان راه مییافت.
# شجاع الدین خورشید پسر خود بدرالدین را به دفع آن ترک فرستاد تا قهرا و
~~قمعا
# ~~شر او را کفایت آورد، و ولایت بیات نیز اضافهآ لرستان شد. بعد از آن
~~سیف الدین
# ~~رستم که برادرزادهآ شجاع الدین خورشید بود، غدر کرد و با او چنان نمود
~~که
# ~~بدرالدین از طول مکث حیات او ملول است و میخواهد که او را دفع کند.
# ~~شجاعالدین خورشید از غایت پیری و خرفی آن سخن مجوف را باورکرد و به
~~کشتن
# ~~پسر مثال داد. سیفالدین رستم با خود اندیشید که: بعد از قتل بدرالدین
~~اگر
# ~~شجاع الدین پشیمان شود و از رخصتی که داده است انکار نماید هر آینه به
~~جهت
# ~~انتقام پسر به قصد من نیز رضا دهد. پس به هر حیلهای که بود به نسیان،
~~انگشترین او
# ~~بستد و بعد از آن بدرالدین را بکشت. بعد از چندگاه خورشید استفسار حال
~~پسر
# ~~خود کرد، کیفیت را باز نمودند. غم مرگ فرزند اضافت علت پیری شد و بعد
~~از صد
# ~~سال که عمر یافته بود در احدی و عشرین و ستمایه (611 ه/ 1214 م) به
~~مفاجاة
# ~~فرو رفت.
### | اسیف الدین رستم]
# بعد از آن سیفالدین رستم به حکومت نشست. پسر بزرگتر بدرالدین بن
# ~~شجاع الدین خورشید که حسام الدین خلیل نام داشت، به ملازمت دارالخلافه
~~رفت.
# ~~سیف الدین رستم مستولی شد و در عمارت و زراعت بکوشید و مملکت را چنان
# ~~آبادان گردانید که مطلق لرستان در سایهآ معدلت او رشک جنان گشت. در عهد
~~او
# ~~زنی به عوض هیمه، خوشهآ جو به آتش همیسوخت. سیفالدین رستم از او باز
# ~~خواست کرد. زن گفت: به واسطهآ آن معنی این حرکت میکنم که بعد از تو
~~بازگویند
# ~~که رخص در عهد سیفالدین رستم به مرتبهای بود که جو ms049 به جای هیمه در تنور
~~PageV01P050
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0072.jpg)

# ~~میسوختند. هم در عهد او جمعی از قطاع الطریق بر مراحل عراق مستولی شده
# ~~بودند که هیچ کس را عرضهآ دفع ایشان نبود. سیفالدین به حسن حیل آن همه
~~را
# ~~بدست آورد و بکشت. و معدلت او تا به حدی بود که در عهد دولت او هیچ کس
# ~~چوبان و گله بان نداشت و شب درهای خانه نمیبستند، و هر یک من که زراعت
# ~~میکردند صد من حاصل میشد و او از آن صد من بیش از ده من نمیستد. لران
~~از
# ~~عدالت او سیر آمدند و با برادرش شرف الدین متفق شدند، تا روزی که در
~~حمام بود
# ~~ناگاه بر سر او ریختند. سیفالدین رستم با سر ناشسته بیرون دوید و با یک
~~رفیق
# ~~روی به کوه کرد. آن شخص با دشمنان او اتفاق داشت؛ اسپ سیفالدین را پی
~~کرد
# ~~و باز گردید و شرفالدین ابوبکر را به سر او برد. شرفالدین سیفالدین را
~~به پسران
# ~~بدرالدین سپرد، تا به قصاص پدر هلاک کردند.
# شوف الدین ابوبکرا %~%
# و حکومت لرستان به شرف الدین ابوبکر قرار گرفت. چون مقضی المرام بر سریر
# ~~حکومت بنشست زن بدرالدین که با سیف الدین رستم در خفیه عالمی داشت، به
# ~~بهانهآ آنکه شرفالدین قصاص شوهرش کرده است کاسهآ شربت مسموم بدو داد.
# ~~شرفالدین مدتی به واسطهآ آن مریض شد: برادرش عزالدین گرشاسف به طمع
# ~~مملکت امیر علی بن بدرالدین را هلاک گردانید، و چون شرفالدین ابوبکر
# ~~مقطوع الطمع گردیده بود متعرض نشد. حسامالدین خلیل چون کیفیت این اخبار
~~به
# ~~تسامع معلوم کرد با باد هم عنان از بغداد متوجه لرستان شد. شرفالدین
~~ابوبکر با
# ~~نزدیکان خود قرار داد که: چون حسامالدین خلیل از گرد راه برسد او را به
~~عیادت
# ~~من آورید. چون من چادر به سر خود فرو کشم او را فیالحال هلاک کنید.
# ~~حسام الدین خلیل چون برسید مشفقانه با یک رفیق به عیادت آمد. ms050 شرفالدین
# ~~چادر در سر کشید. آن جماعت در قتل او تهاون نمودند. بعد از آنکه خلیل
~~بدر آمد
# ~~شرفالدین ایشان را از آن تقصیر بازخواست کرد. گفتند: ای امیر، تو بر
~~نهالی هلاک،
# ~~افتادهای و امید نداریم که از این ورطهآ هایل خلاص یابی. بعد از تو هیچ
~~کس به
# ~~حکومت سزاوارتر از او نیست. چگونه این معنی را جایز داریم؟ شرفالدین
~~ساکت PageV01P051
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0073.jpg)

# ~~شد و مترصد آن گشت که نیم خورد خود را بدو دهد. خلیل دریافت و به بغداد
# ~~گریخت. شرفالدین ابوبکر بعد از سه روز دیگر به همان مرض فرو رفت.
# [عزالدین گرشاسف]
# بعد از آن برادرش عزالدین گرشاسف حکومت لرستان را به دست فرو گرفت و
# ~~زن برادر را که خواهر شهابالدین سلیمان شاه بود، در حباله آورد. چون
~~این اخبار
# ~~به بغداد رسید دیگر بار حسام الدین خلیل آهنگ لرستان کرد. عزالدین با
~~لشکری
# ~~گران سر راه او بگرفت. خلیل هر چند که در صلح زد تا باشد که رخصت
~~مراجعت
# ~~یابد به جائی نرسید. ناگاه لران به یکبار از عزالدین روی گردان شده به
~~حسام الدین
# ~~خلیل پیوستند. عزالدین بشکست و روی به قلعهآ کریت نهاد.
# وحسام الدین خلیل]
# حسام الدین خلیل جمعی را از راه دیگر به تعجیل روان کرد، تا سر راه او
# ~~بگرفتند، و خود متعاقب فرو راند. زن عزالدین، ملکه خاتون، در قلعهآ
~~کریت بود.
# ~~چون کیفیت حال شوهر [خود] معلوم کرد عرضه داشتی مشتمل بر انواع تضرع
# ~~بنوشت و شوهر خود را شفاعت نمود. حسام الدین ملتمس او را مبذول داشت و
~~به
# ~~جان امان داد. عزالدین بیامد و ملکه خاتون نیز قلعه تسلیم کرد. حسام
~~الدین خلیل
# ~~به جهت انکه او را اطمینانی باشد عزالدین گرشاسف را ولی عهد خود ساخت و
# ~~مدت یک سال به طریقهای معاش کرد که عزالدین بر خلیل اعتماد کرد. و روزی
# ~~بی حشم و خدم در خلوت حسام الدین درآمد. حسام ms051 الدین خلیل آن فرصت را
# ~~غنیمت شمرد. اشارت کرد تا هم در مجلس پاره پاره کردند. ملکه خاتون
~~پسران
# ~~خود را پنهان به نزد برادر خود شهابالدین سلیمان شاه ایوهای فرستاد، و
~~التماس
# ~~کرد که خون شوهر او باز خواهد. چند کرت میان شهابالدین سلیمان شاه و
# ~~حسام الدین خلیل جنگهای بسیار واقع شد و در همه کرت سلیمان شاه انهزام
# ~~یافت، و بعضی از ولایت کردستان نیز داخل مملکت حسام الدین خلیل شد.

PageV01P052

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0074.jpg)

# بعد از چند گاه شهابالدین سلیمان شاه به تقبلات بسیار شصت هزار مرد از
# ~~دارالخلافه مدد بستد و روی به لرستان نهاد. حسام الدین خلیل از غایت
~~نخوت و
# ~~غرور فتوحات سابق سوگند به طلاق و عتاق بخورد که زنده از جنگ گاه باز
~~نگردد،
# ~~و به سه هزار سوار و نه هزار پیاده استقبال نمود. چون صفوف معرکه با هم
~~رسیدند
# ~~حسام [الدین] خلیل خود را بر قلب شهابالدین سلیمان شاه زد و از جای
~~بربود.
# ~~لشکر میمنه و میسره تمام روی بد و نهادند. بیچاره در میان آن همه غوغا
~~به دست و
# ~~دندان می کوشید و روی به هر که مینهاد تار و مار میگردانید. ناگاه از
~~اسپ بسر
# ~~درآمد و گرفتار شد. هم در لحظه به شمشیرش پیچیدند چنانکه ازگوشت و
# ~~استخوانش اثر نماند.
# بدرالدین مسعود]
# بعد از او برادرش بدرالدین مسعود به تاریخ سنهآ اربعین و ستمایه (604 ه/
# ~~1207 م) روی به تختگاه خطای نهاد و مصاحب هولا کو خان به ایران آمد و
~~چون
# ~~فتح بغداد میسر شد لشکر مغول به سر سلیمان شاه آورد، و او را به انتقام
~~برادر
# ~~بکشت و اهل و حرم او را به کمترین کسان بداد. پس به حکم یرلیغ حکومت
~~لرستان
# ~~به بدرالدین مسعود تعلق گرفت و به عدالت و مرحمت دیگر باره ممالک
~~لرستان را
# ~~معمور گردانید. قوت حافظهآ او تا به حدی بود که آنچه پیش از ده ms052 سال گوش
~~گذار او
# ~~میشد علی طرف اللسان حرفا به حرف باز میگفت. و قریب چهار هزار مسأله
# ~~غریب در مذهب امام شافعی یاد داشت. هرگز به مدت حیات خود زنا نکرد و
# ~~شراب نخورد، اما بخلی به طبقه داشت و کسی که نام درویشی بر او اطلاق
~~کنند آب
# ~~ازکوزهآ او نخورد، و با مجموع متصوفه بالطبع بد بود. بعد از آنکه
~~شانزده سال به
# ~~اطلاق عنان حکومت کرد در سنهآ ثمان و خمسین و ستمایه (658 ه/ 1260 م)
~~به
# ~~مرض طبیعی فرو رفت.
### | تاج الدین شاه]
# بعد از او در میان اولاد حسام الدین خلیل و فرزندان سلیمان منازعت بسیار
~~واقع PageV01P053
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0075.jpg)

# ~~شد و به حمایت امرا ملتجی شدند، تا عاقبت سخن اصحاب حمایت اولاد
# ~~حسام الدین خلیل در مزاج اباقا خان جایگیر شد و پسران سلیما[ن] به
~~یاساق
# ~~رسیدند. بعد از این واقعه پسر حسام الدین، تاج الدین شاه، به حکم یرلیغ
~~اباقا خان
# ~~بر مسند حکومت بنشست. و همه وقتی امرای مغول را به وعدههای گوناگون
# ~~می فریفت و در ضمن آن کار خود را میساخت، و از آنچه و عده کرده بود از
~~ده دینار
# ~~یک دینار بدیشان نمیداد و از هر که قرضی یا معاملهای میکرد بر همین
~~سبیل به
# ~~تقدیم میرسانید. چون شکوه او بسیار شد و امرا یک جهت آن شدند که او را
~~دفع
# ~~کنند متفق الکلمه به حضرت اباقا خان عرضه داشت کردند، تا در سنهآ سبع و
~~سبعین
# ~~و ستمایه (677 ه/ 1278 م) در اردو به یاساق رسید.
# فلک الدین حسن وعزالدین حسین]
# و کارداری مملکت لرستان به اولاد بدرالدین مسعود بن شجاعالدین ابوبکر
~~تعلق
# ~~گرفت. پس ولایت را بر خود قسمت کردند. به اتفاق پانزده سال هر چون که
~~بود
# ~~صلاح اندیشی مسلمانان وعمارت وزراعت به تقدیم رسانیدند. و از جملهآ
~~نتایج
# ~~اتفاق ایشان یک فایده آن بود که شوشتر و نهاوند داخل لرستان شد ms053 و وسعتی
~~تمام
# ~~در مملکت ایشان پدید آمد. امن واستقامتی که در آن زمان لرستان را بود
~~هیچ
# ~~مورخی در هیچ تاریخی مثل آن نشان ندهد. پس در سنهآ اثنی و تسعین و ست
~~مایه
# ~~(692 ه/ 1293 م) منازعتی در میان آمد و هر دو سه برادر در سر آن کشته
~~شدند.
### | [جمال الدین خضر]
# و بعد از آن کار حکومت لرستان به جمالالدین خضر بن تاج الدین وفاء ملک
# ~~قرار گرفت. در زمان دولت او عمر بک بن شمس الدین بن خورشید و زنگی بن
# ~~تهمتن بن خورشید بر او خروج کردند؛ و چون به جنگ و آشوب کار ایشان به
~~جائی
# ~~نرسید به جمعی از مغولان که در آن حوالی مقیم بودند پناه برده به مدد
~~ایشان بر
# ~~جمال الدین خضر مستولی شدند و بکشتند. نسل حسام الدین خلیل بالکلی
~~منقطع
# ~~شد.

PageV01P054

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0076.jpg)

# حسام الدین عمر]
# و در سنهآ ثلاث و تسعین و ستمایه (693 ه/ 1294 م) حسام الدین عمر که
# ~~یکی از امراء جمالالدین خضر بود حکومت لرستان را به تغلب فروگرفت و
# ~~ملکزادگان صمصام الدین محمود بن نورالدین [و ؟] محمد بن گرشاسف به
~~منازعت
# ~~برخاستند و به مرور قوتی تمام یافتند. حسام الدین [عمر] خواست که صلحا
~~در میان
# ~~آیند و نوعی سازند که اصلاحی شود، میسر نشد. صمصام الدین با لشکری گران
~~از
# ~~خوزستان به خرم آباد آمد. بعد از آن حسام الدین عمر بدان راضی شد که از
~~سر خون
# ~~او بگذرند و بگذارند تا متوجه حج شود. ملتمس او مبذول افتاد و کار
~~حکومت به
# ~~نام صمصام الدین محمود مقرر شد. بعد از آنکه حسام الدین عمر از حج
~~بیامد دیگر
# ~~باره فتنه قایم شد و به مدد شهابالدین الیاس روی به صمصام الدین محمود
~~نهاد.
# ~~میان ایشان جنگی عظیم واقع شد و محمود را پنجاه و چهار زخم زدند. چون
~~عمر
# ~~بک مظفر شد پسر طفل او را نیز ms054 بکشت. بعد از آن نبیرهآ شیخ بزرگوار زین
~~الملة
# ~~والدین کاموئی که خواهرش در حبالهآ صمصام الدین محمود [بود] به درگاه
~~غازان
# ~~رفت و قصاص طلبید. یرلیغ به احضار عمر بک نافذ شد و پادشاه اسلام به
~~نفس
# ~~مبارک خود یارغو داشت و از عمر بک پرسید که: صمصام الدین محمود را چرا
# ~~کشت ؟ او گفت: به جهت آنکه او مرا نکشد. دیگر بار پرسید که: طفل او را
~~چرا
# ~~کشتی؟ او گفت که: تا روزی انتقام نکند. سلطان غازان به قهر رفت و
~~بفرمود تا او را
# ~~در سنهآ خمس و تسعین و ستمایه (695 ه/ 1296 م) به عوض خون او قصاص
# ~~کردند.
# [عزالدین محمود]
# بعد از آن به حکم یرلیغ حکومت لرستان به عزالدین محمود ابن جمال الدین بن
# ~~حسین بن بدرالدین مسعود بن شجاع الدین خورشید] مقرر شد. او هنوز خرد
~~بود اما
# ~~جمالی داشت که در عهد او هیچ کس از ترک و تاجیک به حسن او نبود. عم
~~زادهآ او
# ~~فلک الدین مسعود به جهت حکومت به عزالدین محمود منازع شد و به اتفاق
~~PageV01P055
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0077.jpg)

# ~~متوجه اردو گشتند. سلطان محمد الجایتو فرمان فرمود که فلک الدین مسعود
~~حاکم
# ~~ولایات باشد و او را به اتابکی لقب کنند و عزالدین محمود حاکم املاک
~~انجو باشد،
# ~~و این معنی به واسطهآ آن بود که سلطان نمیخواست که یک لحظه عزالدین
~~محمود
# ~~از نظر او غایب باشد، بر خلاف معهود حسن او موجب زوال مملکت او شد. بعد
~~از
# ~~مدتی که سواد خط اطراف ولایت خوبی او را فرو گرفت سلطان محمد حکومت
# ~~ولایات و املاک انجو به یک قلم بدو ارزانی داشت و به حکومت لرستان
~~فرستاد. و
# ~~مدتی آن مملکت در کنف معدلت او بیاسودند.
### | [دولت خاتون]
# و هم در آن تاریخ که سلطان محمد به جوار رحمت حق پیوست او نیز موافقت
# ~~کرد. بعد از او زنش دولت خاتون که ملکهآ عهد و ms055 خواندگار عصر خود بود،
~~به جای
# ~~شوهر خود به حکومت نشست. اما به واسطهآ عفتی که داشت و روی از همه
# ~~خواص و عوام می پوشید کارش متمشی نشد، وحکام مغول به اسم باسقاقی
# ~~بیامدند و رعیت را نیز حضوری نماند.
### | عزالدین حسین]
# چون نوبت دولت به سلطان ابوسعید رسید عزالدین حسین را که برادر دولت
# ~~خاتون بود، به حکومت لرستان نصب کرد. عزالدین حسین به مرور دیگر بار
# ~~مملکت لرستان را به ضبط آورد و دست قوی را از ضعیف کوتاه گردانید، و
~~مدت
# ~~چهارده سال طریقهآ یک جهتی اردو و صلاح اندیشی مملکت و رعایت رعیت را
# ~~شعار و دثار خود ساخت. مردمان در کنف رأفت و مرحمت او مرفه شدند، و
# ~~تمامت آن کوه و صحرا در گله و رمه مستغرق گردید. وزارت خود را به خواجه
# ~~محمد چاغری رجوع کرد. و مدت چهارده سال به استقلال و اختیار ممالک
~~لرستان
# ~~را به تیغ و قلم ضبط نمود. بعد از آن وفات یافت.

PageV01P056

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0078.jpg)

# شجاع الدین محمود]
# پسرش شجاعالدین [محمود] بر سریر حکومت به حکم ولایت عهد قایم مقام
# ~~یدر بر مسند بنشست. معاصر دولت سلطان ابوسعید بود و به نسبت دیگر حکام
# ~~ولایات خصوصیتی با آن درگاه داشت و اکثر اوقات ملازم اردو میبود. خواست
~~که
# ~~در لرستان قرینهآ تخت بوسعید حضرتی از خود اختراع کند. نخست به انگیز
# ~~سیاست قیام نمود و یاساق کرد که مزارعان آلات برزگری را شبها به خانه
~~نیاورند و
# ~~درهای دکان نبندند و محافظت باغات و بساتین نکنند و چوبان و گله بان به
~~پی
# ~~گوسفند و گله نباشند. چندان خرابی به حال ولایت راه یافت که از تدارک
~~عاجز آمد
# ~~و به عوض قطاع الطریق عجزهای چند را که در صحراها یافت بکشت. بعد از آن
# ~~باریکی مزاج و تنگی خلق او به مرتبهای رسید که: سگ شخصی مرس بگسیخت و
# ~~آهوئی بگرفت؛ آن سگ را به انتقام ms056 این آهو دو پاره کرد و خداوند سگ را
~~تا چند گاه
# ~~مقید گردانید. چون مردمان از او به ستوه آمدند و طریق معاش بر عوام و
~~خواص
# ~~مسدود شد روزی بی موقع و جهت، مجموع ملازمان را بیازرد و سوگندهای عظیم
# ~~به قتل و قید و زجر هر یک بخورد. شب را یک دو کس متفق شدند و به
~~استصواب
# ~~دربانان و اتفاق مقربان او را در جامهآ خواب هلاک کردند. و هیچ کس به
~~خونخواهی
# ~~متعرض نشد.
# [ملک عزالدین بن شجاع الدین محمود]
# بعد از او پسرش ملک عزالدین در سن دوازده سالگی به تاریخ سنهآ خمسین و
# ~~سبع مایه [750 ه/ 1349 م] بر سریر حکومت پدر به حکم ولایت عهد بنشست.
# ~~مردی مبارک نهاد، لطیف طبع، فاضل، عاقل بود. وزارت خود را به خواجه
~~محمود
# ~~ابن محمد چاغری رجوع کرد، و در ایام دولت خود به اصلاح خرابیهای لرستان
# ~~مشغول شد و به اندک زمانی به مرتبهآ اول رسانید. مجموع رعایای ولایات و
~~اهالی
# ~~بلاد وقلاع و ساکنان احشام [و قبایل] مرفه و آسوده حال شدند. و سلاطین
~~و حکام
# ~~فارس و آذربیجان خود را اخوه و محبه نوشتند، و یک دخترش را احمد بن
~~اویس PageV01P057
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0079.jpg)

# ~~بخواست و دختر دیگرش را شجاع بن محمد بن مظفر بستد. همه وقتی میان او و
# ~~ایشان ابواب مراسلات و مکاتبات مفتوح میبود و انواع اتحاد و محبت به
~~تقدیم
# ~~منیرسانیدند. بعد از سنهآ تسعین و سبع مایه (790 ه/ 1388 م) حضرت سلطان
# ~~غازی - انار الله برهانه - او را در قلعهآ رومیان که به نیم فرسنگی
~~وروجرد واقع است،
# ~~محاصره کرد و او را با سایر فرزندان دستگیر کرده به سمرقند برد، و پسرش
~~سیدی
# ~~احمد را به اندکان فرستاد، و نواب و حجاب او را در سرحدهای ترکستان و
# ~~مغولستان متقرق گردانید، چون سه سال در آن غربت، چه به قید و چه به
~~اسر، بسر ms057
# ~~بردند، بعد از آن به سیورغالات و انعامات بسیار او را با پسرش اطلاق
~~فرمود و به
# ~~حکومت لرستان فرستاد. اما بعد از آنکه کرت دوم عراق و فارس و آذربیجان
~~از
# ~~دست اولاد مظفر و اویس بکلی مستخلص شد نهاوند و اسدآباد و خرم آباد را
# ~~باسقاقان جغاطای متصرف شدند و مال دیوانی به عهدهآ ملک عزالدین شد که
~~هر
# ~~سال از احشام مستخلص کرده به نواب جواب گوید. پسرش سیدی احمد چون
# ~~شدت بند و الم [سجن] کشیده بود با جمعی از اکدخدایان] و کدخدازادگان لر
~~اتفاق
# ~~نمود و مدت سیزده سال در کوهها و درههای محکم هر روز به منزلی و هر شب
~~به
# ~~جائی بسر میبرد؛ احیانا به هر حشمی که میرسید رعایت و مراقبت مینمودند.
# ~~ملک عزالدین در وقت یورش شام ملازم معسکر همایون بود. ناگاه به واسطهآ
~~آنکه
# ~~جمعی از احشام با پسرش سیدی احمد متفق شده در رسانیدن مال دیوان تعلل
# ~~میکردند، محصل تشدد مینمود و بی حرمتی با ملک عزالدین میکرد. سیدی
# ~~[احمد] نیم شبی بر سر خیمهآ محصل راند و خواست که به انتقام پدر او را
~~گوشمالی
# ~~دهد. به مجرد آنکه محصل سوار شد و قیهآ مغولی در کار کرد، سیدی احمد
~~نجات
# ~~خود را بر خلاص پدر اهم دانست و عنان هزیمت به طرف آن راه که آمده بود
# ~~معطوف کرد. محصل چند کس او را به شمشیر گرفت و تتمه را تار و مار
~~گردانید و از
# ~~لجی که بر مزاج او مسلط شده بود فی الحال ملک اعزالدین] را سیاست کرد و
# ~~بقرمود تا پوستش بکندند و پر کاه گردانیده به حضرت سلطانیه بردند. [و
~~تا یک
# ~~هفته] همچنان آویخته گذاشتند. سیدی احمد همچنان مفلوک او متواری] و بد
~~حال
# ~~در کوهستان لرستان می گردید. مدت حکومت ملک عزالدین پنجاه و چهار سال
# ~~بود. مجموع اوقات او به عیش و طرب گذشت.

PageV01P058

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0080.jpg)

### | سیدی احمد]
# بعد ms058 از آنکه حضرت سلطان غازی به جوار رحمت حق پیوست حکومت
# ~~لرستان به پسرش [سیدی احمد] رسید وتا سنهآ خمس و عشر و ثمان مایه (815
~~ه/
# ~~1414 م) حکومت کرد، اما به واسطهآ بی وجودی و بی عقلی که داشت هیچ کار
~~از
# ~~پیش [او] نرفت و اعتماد نیز بر هیچ پادشاه نکرد. چون احوال و اوضاع او
~~در ضمن
# ~~اخبار اولاد امیرزاده عمر شیخ خواهد آمد از آن سبب تکرار نرفت والله
~~اعلم و
# ~~حکم.

PageV01P059

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0081.jpg)

# طیقهآ اولاد حوجی خان
# واوضاع واحوال ایشان
# چون جوجی خان، چناتچه ذکر رفت، بدان مرض وفات یافت جینکز خان مثال
# ~~[داد] که پسر بزرگتر جوجی خان، باتو، قایم مقام پدر شود و جملهآ آقا و
~~اینی
# ~~متابعت و مطاوعت او کنند. و جینکز خان از آن یورش بازگردید و متوجه
~~ممالک
# ~~ننکیاس شد. وباتو برقرار یرلیغ محافظت ممالک سرحد ربع شمال میکرد و
# ~~چنانچه مقتضای این اولوس است سعی و جد می نمود و بعد از آن که مدت و
# ~~مهلت عمر او خیلی شد برادر او اورده قایم مقام گشت. و همچنین اوروغ
~~نامدار
# ~~ایشان تا زمان جلوس توقتای بطن بر بطن سلطنت میکردند.
# چون تقای [= توقتای] نیز از دنیای فانی رحلت کرد اولاد دوگروه شدند و قوم
~~از
# ~~ایشان خود را به ارم قان و کوک اورده موسوم ساخته ممالک اوروس و جرکز و
~~آس و
# ~~محشی و بولار و ماجر و اوکک و باشغرد و لبتای و حاجی ترخان و آق سرای
~~را به
# ~~دست فرو گرفتند، و قومی دیگر ممالک جند و بارجکند و سغناق را در تصرف
# ~~آوردند و خود را به سول قول و آق أورده موسوم ساختند و تا زمان بردی بک
~~بن
# ~~جانی بک این قاعده استمرار یافته بود.
# چون بردی بک نسل سلاطین کوک اورده را منقطع کرد امراء اولوس ایرزن را که
# ~~از قوم آق اورده بود به کوک اورده آورده ms059 بر سریر سلطنت بنشاندند، و الی
~~یومنا بر
# ~~همان دستور نسل سلاطین آق اورده هر دو الوس را به دست فرو گرفت و تا
~~این
# ~~زمان جاکیره اغلان در تحت تصرف آورده است. این قاعده مسلوک و مربوط است
# ~~چنانچه به تفصیل ذکر ایشان در این جدول ثبت خواهد شد. والله اعلم و
~~احکم
# ~~بالصواب.

PageV01P060

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0082.jpg)

### | جدول 1]
### | ذ کر جلوس باتو
# چون جوجی خان وفات یافت پسر دوم او باتو در الوس خویش قایم مقام پدر بر
# ~~سریر خانی نشست و برادرانش مطیع و منقاد او شدند. و در عهد اوکتای قاآن
~~او را با
# ~~برادران و دیگر شاهزادگان نامزد فتح ولایات شمالی گردانید و جمله پیش
~~او جمع
# ~~گشته به اتفاق بر نشستند و اکثر آن ممالک را مستخلص گردانیدند. و بعد
~~از
# ~~مراجعت شاهزادگان منکو قآن و کیوک خان با برادران خویش به استخلاص
~~بقایای
# ~~آن ولایت مشغول شد.
# و در اوایل سنهآ تسع و ثلثین وست مایه (637 ه / 1239 - 1240 م) که اوکتای
# ~~قاآن وفات یافت باتو را به واسطهآ کبر سن عارضهآ استرخا طاری شده بود،
~~و چون او
# ~~را به قوریلتای طلب داشتند بدان عذر تقاعد نمود. جهت غیبت او که آقای
~~همگنان
# ~~خاتون، حکم میکرد، و در آن مدت خللها به اطراف ممالک راه یافت. و قاان
# ~~پسرزادهآ خود، شیرامون را ولی العهد گردانیده بود. توراکنه خاتون و
~~بعضی از امرا
# ~~رضا ندادند و گفتند: گیوک خان مهتر است و جهت اجلاس او باز باتو را طلب
# ~~داشتند، هر چند از ایشان رنجیده بود. از سوابق قضایا متوهم در حرکت آمد
~~و به
# ~~آهستگی میرفت. ایشان پیش از وصول او و حضور آقا و اینی به استبداد خویش
# ~~قاانی بر کیوک مقرر کردند.
# و گیوک خان چون به مرضی مزمن مبتلا بود به بهانهآ آنکه آب و هوای یورت
# ~~قدیم که پدرم داده مرا سازگارتر است با لشکری تمام متوجه حدود ایمل ms060
~~قوجین
# ~~گشت. و باتو چون نزدیک آنجا رسید متوهم شد و سیورقوقتنی بیکی بنا بر
~~قاعدهآ
# ~~دوستی که از عهد جینکز خان باز میان جوجی و تولوی خان و اوروق جانبین
~~ممهد
# ~~و مؤکد بود، به خفیه پیغام فرستاد که آمدن گیوک خان بدان حوالی از
~~خدیعتی
# ~~خالی نیست. بدان سبب توهم باتو زیادت گشت و از سر حزم و احتیاط منتظر
# ~~وصول گیوک خان میبودند. او چون به حدود سمرقند رسید، به موضعی که آنجا
~~تا PageV01P061
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0083.jpg)

# ~~بیش بالیق هفتهای راه است به مرضی که داشت وفات یافت، در سنهآ اربعین و
# ~~سمت مایه (640 ه/ 1242 م).
# ~~و باز مدتی تخت از پادشاه خالی ماند و دیگر باره توراکنه خاتون حکم
~~میکرد.
# ~~سیورقوقتنی بیکی چون آوازهآ بیماری باتو منتشر شده بود پسر خویش منککا
~~قاآن
# ~~را به اسم عیادت پیش او فرستاد. باتو به وصول او خوشدل شد، و چون آثار
~~بزرگی
# ~~در وی مشاهده کرد و از فرزندان اوکتای قاآن رنجیده بود، فرمود که:
~~منککا قاآن پسر
# ~~مهین تولوی است. یورت اصلی و خانه حق او، و این پسر به غایت عاقل و
~~هنرمند
# ~~و مستعد، با وجود او چگونه دیگری قاآن شود، به تخصیص چون فرزندان
~~اوکتای
# ~~خخلاف سخن پدر کرده شیرامون را تمکین نکردند و از یاسا و یوسون قدیم
~~تجاوز
# ~~کردند و بی کنکاج آقا و اینی دختر کوچکتر جینکز خان را که از همه
~~فرزندان
# ~~دوست تر میداشت و لقب او جاورساجان کرده، بیگناه کشتند؟ بدین اسباب
~~قاانی
# ~~به ایشان نمیرسد. و منککا قاان را به قاانی موسوم کرد و امرای خود را
~~مطیع و
# ~~مطابع او گردانید؛ و برادر خویش برکه و پسر خویش سرتاق که ولی العهد
~~بود، با سه
# ~~تومان لشکر مصاحب او بفرستاد تا او را در موضع اونن وکلوران که یورت
~~اصلی
# ~~جینکز خان بود، بر سریر قاانی و مسند جهانبانی نشاندند.
# و مکاید فرزندان اوکتای را ms061 که عذر اندیشیده بودند تدارک و تلافی کردند. و
~~هم
# ~~در حیات باتو بود که منککا قاآن برادر سیم خود، هولاکو خان را، با
~~لشکرهای جرار
# ~~نامزد ایران زمین کرده فرمود که از جوانب هر شاهزاده از لشکرها ده دو
~~معین کرده با
# ~~هولاکو بهم بروند. اورده، پسر خویش، قولی را با یک تومان لشکر بفرستاد
~~از راه
# ~~خوارزم، و باتو بالاقان پسر شیبان و توتار پسر منکقدر را از راه دربند
~~بفرستاد.
# و باتو در سنهآ خمسین و ستمایه (650 ه/ 1252 م) به کنار آب ایتل وفات
# ~~یافت. مدت عمرش چهل و هشت سال بود و منککو قآن مورد پسرش سرتاق را به
# ~~اعزاز تلقی نمود و تخت و مملکت بر وی مقرر فرمود. و اجازت انصراف داده
~~در راه
# ~~و نیز نماند. منککو قاآن ایلچیان فرستاد و استمالت و استعطاف خواتین و
~~پسران و
# ~~برادران او کرد و اولاغچی پسر باتو را تخت و ملک پدر ارزانی داشت و
~~جمله را به
# ~~انواع سیورغامیشی مخصوص گردانید. و اولاغچی نیز به اندک زمانی وفات
~~یافت.

PageV01P062

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0084.jpg)

# ذ کر جلوس برکای
# برکای در سنهآ اثنین و خمسین و ستمایه (652 ه/ 1254 م) پادشاه شد و با
# ~~اوروق تولوی خان بر قاعدهآ طریقهآ اخلاص و انقیاد سلوک میداشت و در
~~سنهآ اربع
# ~~و خمسین و ستمایه (654 ه/ 1256 م) بالاقان که در این ملک با هولاکو غدر
~~و
# ~~مکر اندیشید و به اتفاق بیرون آمده معترف شده هولاکو خان [او] را با
~~امیر سونجاق
# ~~پیش برکای فرستاد. برکای باز پیش هولا کو فرستاد که: مجرم است، آن را
~~تو دانی.
# ~~هولا کو او را به یاساق رسانید. و در آن ولا توتار و قولی نیز وفات
~~یافتند. تهمت
# ~~نهادند که ایشان را به قصد، دارو دادند و بدان واسطه دل ماندگی در میان
~~آمد و برکا
# ~~با هولاکو خان یاغی شد.
# و در شوال سنهآ ستین و ms062 ستمایه (660 ه/ 1262 م) مصاف دادند و لشکرها
# ~~[که] با قولی و توتار بدین ملک آمده بودند بیشتر بگریختند. بعضی به راه
~~خراسان
# ~~بیرون رفتند و کوههای غزنه و بینی کاو و مولتان تا لهاور که سرحد
~~هندوستان است
# ~~فرو گرفتند و بزرگتر امراء که مقدم ایشان بودند نکودر و او تکوچبه. و
~~بعضی دیگر از
# ~~راه دربند به خانههای خویش پیوستند. و آن فتنه میان هولاکو خان و برکه
# ~~مدت العمر باقی بود. و لشکرکش برکه، نوقای بود پسر تاتار پسر تووک،
~~شاهزاده به
# ~~غایت بهادر و مبارز.
# و چون هولاکو خان در شهور سنهآ ثلاث وستین و ستمایه (663 ه/ 1265 م)
# ~~ابه قیشلاق جغاتو وفات یافت، و پسرش] اباقا خان به جای او نشست و عداوت
# ~~میان او و برکای قدیم شد، در تاریخ سنهآ خمس و ستین و ستمایه (665 ه /
~~1267
# ~~م) برکا در حدود شروان از جنگ اباقا خان برگشت و از دربند گذشته نزدیک
~~آب
# ~~دربند، ترک، در شهور سنهآ خمس و ستین و ستمایه (665 ه/1267 م) نماند.
# ذکر جلوس مونککا تیمور
# چون برکا وفات یافت مونککا تیمور به جای او بنشست. او نیز مدتی با اباقا
~~خان
# ~~مخالفت ورزید و چند نوبت مصاف دادند، و اباقا خان با ایشان دستبردها
~~نمود.
# ~~عاقبت الامر ایشان مصالحت کردند و از آن وقت ترک منازعت کردند تا در
~~عهد PageV01P063
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0085.jpg)

# ~~ارغون خان [در] رمضان سنهآ سبع و ثمانین وستمایه (687 ه/ 1288 م) باز
# ~~لشکری گران از آن ایشان بیامد، مقدم ایشان تماتوقتا و نوقا، و ارغون
~~خان از قشلاق
# ~~اران روی به یایلاق آورده بود. چون خبر وصول ایشان شنود مراجعت کرد.
~~لشکر
# ~~فرستاد تا مصاف دادند. و از مقدمان لشکر ایشان تولورتای را با بسیاری
~~بکشتند و
# ~~باقیان منهزم بازگشتند. و از آن وقت باز گرد منازعت نگردیدند و ظاهرا
~~دعوی
# ~~دوستی میکنند و به هر وقت ایلچیان را به ms063 اعلام احوال با تحف و هدایا می
~~فرستند.
# ذکر جلوس تودا مونککا
# چون مونککا تیمور بعد از آنکه شانزده سال پادشاهی کرد در تاریخ سنهآ احدی
~~و
# ~~ثمانین و ستمایه (681 ه/ 1282 م) وفات یافت، تودا منککو، پسر سیوم
~~توقان،
# ~~به همان تاریخ بر تخت بنشست و مدتی پادشاه بود. بعد از آن پسر[ان]
~~منککو
# ~~تیمور الغو و طغریل و پسران داربو که پسر مهین (توقان بود)، توقابوقا
~~وکنجک بوکا،
# ~~منککو را به علت آنکه دیوانه است از پادشاهی معزول کردند و خویشتن به
# ~~مشارکت مدت پنج سال پادشاهی کردند و توقتا پسر منککو تیمور را قصد
~~کردند. از
# ~~ایشان بگریخت و پناه پیش بیلیخجی، پسر برکاجار برد و نزد نوقای پیغام
~~فرستاد
# ~~که: عم زادگان قصد خون من میکنند؛ و تو آقائی، التجا به تو میآرم تا
~~دست تطاول
# ~~ایشان از من کوتاه کنی. نوقای چون واقف شد غیرت در او اثرکرد و از
~~ولایت اروس
# ~~و لاخ و کهرب که خود فتح کرده بود و یورت ساخته اظهار تمارض کرده روان
~~شد.
# و از آب اوزی بگذشت و به هر هزاره [و] امیر که میرسید ایشان را استمالت
# ~~میداد و میگفت:
# گاه پیری در میآید. ترک عناد و فتنه و جدل کردهام و با هیچ
# آفریده سر گفتار و اندیشهآ کارزار ندارم، لیکن مرا از صاین خان یرلیغ
# است که در اوروق و الوس او اگر کسی بیراهی کند و اولوس را
# پریشان دارد آن سخن را پرسیده دلهای ایشان را با همدیگر موافقت
# دهیم.
# هزارها و لشکریان چون این نصایح میشنیدند و از او اشفاقی در حق خود
# ~~می دیدند تمامت مطیع او گشتند.

PageV01P064

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0086.jpg)

# و چون نزدیک پسران مذکور رسیدند، خود را بیمار ساخته خون تازه می آشامید
# ~~و بقی از گلو رد میکرد. و در خفیه پیغام نزد توقتای فرستاده بود که
~~میباید که
# ~~مستعد باشی و با لشکری که دست دهد بیایی. ms064 مادر توقابوقا آوازهآ کوتاه
~~دستی و
# ~~کم طمعی نوقای شنید و آنکه خون از گلو برمیاندازد، پسران را الزام کرد
~~که: هر چه
# ~~زودتر صحبت این پیر ضعیف دریابید که اگر تهاون و تقصیر جایز دارید شیر
~~مادران
# ~~بر شما حرام باشد. پسران بی حزم و احتیاط به سخن مادر به رسم عیادت پیش
# ~~نوقای آمدند. او به طریق نصیحت با ایشان گفت:
# ای فرزندان، پدران شما را خدمت کردهام و قدیما و حدیثا انواع
# حقوق ثابت گردانیده. از این روی شما را سخن بی غرض من شنیدنی
# است تا مخالفت شما را به موافقت مبدل گردانم. صلاح شما در صلح
# است. قوریلتای سازید تا شما را صلح دهم.
# و دم به دم خون فسرده از گلو بر میانداخت و توقتا را اعلام کرده بدان چرب
# ~~سخنی پسران را غافل میداشت تا ناگاه توقتا با هزارهای چند در رسید و آن
# ~~شاهزادگان را فرو گرفت و فی الحال هلاک کرد. و نوقای هم در زمان بازگشت
~~و از
# ~~آب ایتل گذشته روی به یورت مألوف خود نهاد.
# ذ کر جلوس توقتا
# توقتا بعد از آنکه به مدد و معاونت نوقای شاهزادگان مذکور را بکشت و بر
~~تخت
# ~~به استقلال متمکن شد و به کرات بر پی نوقای ایلچیان فرستاد و به مواعید
~~خوب
# ~~مستظهر گردانیده استدعا کرد، نوقای اجابت ننمود. و پدر زن توقتای، اسا
~~الجیدای
# ~~گورکان از قوم قنغرات دختر نوقای، قناق نام را، جهت پسر خویش، بایلاق
~~نام که از
# ~~خاتون مذکوره آورده بود، خواست. نوقای اجابت کرد. چون زفاف به اتمام
~~رسید
# ~~بعد از چند گاه قناق خاتون مسلمان شد. با بایلاق جهت ایل - اویغور بود
~~-
# ~~نمی ساخت و میان ایشان منازعت خاست و ایشان قناق را خوار میداشتند. او
~~پدر
# ~~و مادر و برادران را اعلام کرد. نوقای به غایت برنجید وایلچی پیش
~~توقتای فرستاد و
# ~~پیغام داد که:
# معلوم عالمیان است که من چه مشقت ms065 و زحمت کشیدم و خود را PageV01P065
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0087.jpg)

# به بی وفائی و بد عهدی منسوب کردم تا به حیلت تخت صاین خان ترا
# مستخلص گردانیدم. این زمان بر آن تخت سالجیدای قراجو حکم
# می کند. اگر فرزند توقتا میخواهد که میان ما قاعدهآ پدر فرزندی ممهد
# باشد سالجیدای را به یورت خود باز فرستد که نزدیک خوارزم است.
# توقتای اجابت نکرد. باز نوقای ایلچیان فرستاد به استدعای سالجیدای.
~~توقتای
# ~~گفت: او مرا چون پدر است. چگونه او را به دست دشمن دهم؟ و نداد.
# و نوقای را خاتونی بود بغایت عاقله وکافیه، جانی نام. وبه رسالت او پیش
# ~~توقتای تردد کردی. و سه پسر داشت: مهتر جوکه، و تکه، و توری. ایشان
~~هزارهای
# ~~چند از آن توقتای بفریفتند و با خود ایل کرده از ایتل بگذرانیدند و دست
~~تهور و
# ~~تهجم بر ولایت توقتای دراز کردند و حکم مطلق میکرد. توقتای برنجید و
~~هزارها را
# ~~طلب داشت. نوقای نیز اجابت ننمود و گفت: وقتی ایشان را فرستم که
~~سالجیدای و
# ~~پسراش] بایلاق و تماتوقتا را پیش من فرستد. بدان سبب نایرهآ فتنه و
~~عداوت از
# ~~جانبین مشتعل شد و توقتای لشکرها گرد کرد و در سنهآ ثمان و تسعین و ست
~~مایه به
# ~~کنار آب اوزی قریب سی تومان لشکر عرض داد. و چون آن زمستان آب اوزی یخ
# ~~نگرفت نتوانست گذشت. و نوقای از موضع خود حرکت نکرد و توقتا بهار
~~بازگشت
# ~~و به کنار آبتن ییلاقمیشی کرد.
# دیگر سال نوقای از آبتن با پسران و خواتین بگذشت و باز نیرنگ آغاز نهاد و
# ~~میگفت: عزم قوریلتای دارم تا با شما صفا کنم. و چون دانست که لشکر
~~توقتای
# ~~متفرقاند و با او عددی اندک، به تعجیل براند تا ناگاه بر سر او رود.
~~توقتا از وصول او
# ~~خبر یافت ولشکر [گرد] کرد. در موضع بخسماری، به کنار آب تن به هم
~~رسیدند، و
# ~~مصاف دادند. توقتای بشکست و ms066 منهزم تا سرای انصراف نمود. سه امیر، ماجی
~~و
# ~~سوتان و سانغوی از نوقای برگشته روی به توقتا نهادند و توقتا،
~~تماتوقتای را پسر
# ~~بلغه که مدتی مدید تا جارس احارس؟] و حامی دربند بود، طلب داشت و باز
# ~~لشکری گران برنشاند و روی به جنگ نوقا آورد.
# نوقای طاقت مقاومت نداشت. روی برتافت و از آب اوزی بگذشت و شهر قرم
# ~~را غارت کردند و بردهآ بسیار ببردند. اهالی آنجا روی به درگاه نوقای
~~نهادند و التماس
# ~~رد اسیران کردند. نوقای فرمود که اسیران را رد کنند. لشکریان یکبار دل
~~با نوقای بد PageV01P066
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0088.jpg)

# ~~کردند و نزد توقتای پیغام فرستادند که: ما بندهایم و ایل ایلخان ایم.
~~اگر پادشاه عفو
# ~~کند نوقای را گرفته بسپاریم. پسران نوقای از آن پیغام آگاه گشتند. قصد
~~هزارها
# ~~کردند. امراء هزاره نزد تکه پسر دوم نوقای کس فرستادند که: ما به هم
~~کنکاج جهت
# ~~تو کرده بودیم، اگر پیش ما مبادرت نمائی پادشاهی به تو دهیم.
# تکه پیش ایشان رفت و برفور او را حبس کردند. جکه که برادر مهتر بود، لشکر
# ~~جمع کرد و با هزارهای بزرگ مصاف داد. هزارها بشکستند و امیری هزاره
~~بدست
# ~~وی افتاد. سرش نزد هزارهای دیگر فرستاد که تکه را گرفته بودند، و سیصد
~~مرد
# ~~موکل او بوده با او یکی شده در شب بگریختند و پیش نوقای و پسران رفتند.
~~چون
# ~~مخالفت ایشان و لشکر شنید با شصت تومان لشکر از آب اوزی بگذشت؛ به کنار
# ~~آب ترکو که یورت نوقای بود فرو آمد و از آن جانب نوقای با سی تومان
~~عرابه برسید
# ~~و به کنار آب فرود آمد و دیگر باره از راه تمارض در عرابه بخفت و نزد
~~توقتای
# ~~ایلچیان فرستاد و پیغام داد که:
# بنده ندانست که پادشاه به نفس خود به مبارکی میرسد. ملک و
# لشکر از آن بندگان ایلخان است و بنده مردی پیر و ضعیف همه عمر
# در ms067 خدمت پدران شما بسر برده بود. اگر خردهای صادر شد گناه
# پسران بود. توقع به کرم پادشاه آن است که آن گناه را عفو فرماید.
# و در خفیه جکه را با لشکری تمام فرستاده بود تا از بالا بر آب ترکو بگذرد
~~و بر
# ~~توقتا و لشکر او زند. قراولان توقتا، جاسوسی را بگرفتند و صورت حال
~~تقریر کرد.
# ~~توقتا چون از مکر او آگاه شد فرمود تا لشکرها مستعد گشته بر نشستند. از
~~جانبین
# ~~جنگ در پیوستند و نوقای و پسران را بشکستند و خلقی انبوه در آن مصاف به
~~قتل
# ~~آمد و پسران نوقای با هزار سوار هزیمت کردند و روی به جانب کلار و
~~باشغرد
# ~~نهادند و نوقای با هفده سوار میگریخت. سواری اوروس از لشکریان توقتای
~~او را
# ~~زخمی زدند. نوقای گفت که: من نوقاام. مرا پیش توقتا بر که خان است.
~~اوروس او را
# ~~عنان گرفته پیش توقتای میبرد، در راه جان بداد.
# ~~و توقتا مظفر به سرای باتو که تخت گاه ایشان است، مراجعت نمود. و بسران
# ~~نوقای ترددی بیفایده میکردند و چون از روزگار خود حاصلی نمیدیدند، تکه
~~و
# ~~جونی مادرش و بائیلاق مادر توری با جکه گفتند: صلاح در آن است که ترک
~~PageV01P067
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0089.jpg)

# ~~مخالفت و عناد کنیم و پیش توقتا رویم. جکه از آن معنی بترسید و برادر و
~~زن برادر
# ~~هلاک کرد و خود با جمعی اتباع سرگردان میگردید و پناه [به] قلعهای برده
~~که راه آن
# ~~چون صراط باریک و چون دل بخیلان تنگ بود.
# ~~بعد از آن الوس جوجی دو فریق شدند. و جمعی که دست چپ یعنی حدود
# ~~اولوغ تاغ و سینکیر یاغاج وقراتال تا حدود تولس و نواحی جند و بارچکند
~~تعلق
# ~~دارد به اولاد نوقای قرار گرفت و به سلاطین آق اورده ملقب شدند؛ و دیگر
~~دست
# ~~راست که حدود ایبیرو سیبیر و روس و لبقا و اوکک و ماجر و بلغار و
~~باشغرد ms068 و سرای
# ~~برکه تعلق دارد به اولاد توقتا منسوب کردند و ایشان را به سلاطین کوک
~~اورده ملقب
# ~~گردانیده ما نیز هر یک از این دو شعبه را به ترتیب یاد کردیم.
# ذکر [شعبهآ] سلاطین کوک أورده
# چهار نفراند و شصت و هشت سال سلطنت کردند.
# ذکر جلوس طغرل بن توقتا
# به غایت پادشاهی عادل عاقل مسلمان بود. همه وقتی به تلاوت و عبادت قیام
# ~~مینمود. رسوم نیک بنهاد و سنتهای مستحسن احیا کرد. مجموع الوس دشت
# ~~برکه در سایهآ رأفت و مرحمت او بیاسودند و آن حدود از ممر جود وجود او
~~رشک
# ~~بهشت برین و نمونهآ نگارخانهآ چین گردید.
# معاصر سلطان شهید ابوسعید بوده و به انواع اتحاد مکاتبات بین الجانبین به
# ~~تقدیم رسیده است، چنانچه شرح هر یک از آن اطنابی دارد. مدت هفده سال آن
# ~~الوس را در سایهآ معدلت خود معمور نگاه داشت. بعد از آن در سنهآ سبع و
~~ثلاثین و
# ~~سبع مایه (7337 ه/1336 - 1337 م) به مرض طبیعی وفات یافت.
# ذکر جلوس اوزبک خان [بن طغریل خان]
# پادشاهی به غایت معدلت شعار، کریم نهاد بود. زهد و ورعی داشت که اکثر
# ~~سنتهای نبوی را تتبع مینمود و آنچه میسرش نمیشد در خلا و ملا به زبان
~~PageV01P068
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0090.jpg)

# ~~میراند و گریهآ بسیار میکرد و به عذرخواهی آن تقصیر، خیرات و صدقات
~~بسیار به
# ~~ارباب استحقاق می رسانید.
# در عهد او دشت قبچاق که همیشه محل کفر و زندقه و موضع بلغاق و مفسقه
# ~~بوده دارالعبادهای گشت و بقاع خیر و مواضع عبادات احیا یافت. مدت سی
~~سال به
# ~~داد و دهش بسر برد و در سنه سبع و ستین و سبع مایه (767 ه/1366 م) به
~~مرض
# ~~طبیعی به رحمت حق واصل شد.
# ذ کر جلوس جانی بیک خان بن اوزبک خان
# عدالت او را قرینهآ معدلت انوشروان نهادهاند. مجموع الوس اوزبک را به
~~اسلام
# ~~در آورد، و تمامت بتخاتهها را برانداخت، ms069 و مساجد و مدارس بسیار در
~~اوردو
# ~~ترتیب نمود. و همگی همت خود را بر رفاهیت اهل اسلام مصروف گردانید.
~~فضلا
# ~~و علمای بسیار از اطراف و اکناف ممالک اسلام روی به درگاه او نهادند و
~~امیرزادگان
# ~~دشت در عصر او میل به کسب کمالات و تحصیل علوم کرده هر یک از ایشان
~~یگانهآ
# ~~عصر خود شدند، چنانچه نتایج افکار و قرایح خواطر ایشان تا امروز نقل
~~مجالس و
# ~~محافل همگنان است و هر رسمی که در آن ممالک مشابهت با رسوم اهالی بلاد
# ~~اسلام داشت در آن مملکت او احیا فرموده.
# چون خبر ظلم اولاد چوبان و استیلای اشرف بر ممالک ایران انتشار یافت جانی
# ~~- بک خان با لشکرهای گران [متوجه] آذربیجان شد و اشرف را به دست آورد و
~~بعد
# ~~از مصادرهآ بسیار بکشت. سرداران ممالک روم و شام و جزیره و دیار بکر و
~~فارس و
# ~~عراق به طوع و رغبت روی به درگاه نهادند و متفق الکلمه درخواستند تا
~~بردی بیک
# ~~را که بزرگترین پسران او بود، در آذربایجان به تخت بنشاندند و خود
~~مراجعت نمود.
# بعد از آنکه مدت شش ماه از جلوس بردی بیک بگذشت ناگاه جانی بیک را
# ~~[مرضی طاری شد. طغلوبای که یکی از ارکان دولت او بود شخصی را به تعجیل
# ~~تمام روانهآ آذربایجان کرد و بردی بیک را] طلب کرد که اگر پدرش فرو رود
~~سلطنت
# ~~او را باشد. بردی بیک از شعفی که به تخت دشت برکه داشت آذربیجاد [=
# ~~آذربایجان] را به طرح بگذاشت و به تعجیل تمام از راه دربند متوجه اردو
~~گردید و به
# ~~ده نفر ملازم نیم شبی در خانهآ طغلوبای نزول کرد. قضا را جانی بک خان
~~بهتر شده PageV01P069
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0091.jpg)

# ~~بود و سر از بالین مرض برداشته میخواست که روز دیگر به دیوان باز تشریف
~~دهد.
# ~~یکی از معتمدان که به وصول بردی بیک وقوف یافته بود کیفیت آن را به عرض
# ~~رسانید.
# جانی ms070 بک خان متوهم شد و با طغای طغلو خاتون در آن باب مشورت کرد.
# ~~خاتون به واسطهآ محبت فرزند در تکذیب آن سخن مبالغه نمود. جانی بک خان،
# ~~طغلوبای را به خلوت بخواند و غافل از آنکه بادی این فتنه او است این سر
~~با او در
# ~~میان نهاد. طغلوبای برآشفت و به بهانهآ تفحص بیرون آمد و فی الحال با
~~جمعی که
# ~~متفق بود به اندرون آمد و جانی بیک خان را هم بر سر فراش شهید کرد.
# ذکر جلوس بردی بیک خان [بن جانی بیک]
# بعد از آن طغلوبای هم در زمان بردی بیک را بیاورد و در آن فراش که پدرش
~~را
# ~~کشته بود او را بنشاند و هر که اطاعت نکرد بکشت. بردی بیک او را بطلبید
~~و گفت
# ~~که: چون تو مقثان1 قراجو را دفع کردی من نیز جمعی از اروغ خود را نیز
~~تخفیفی
# ~~خواهم نمود. طغلوبای آن سخن او را بپسندید و مجموع شاهزادگان را حاضر
~~کرد و
# ~~به یک دفعه همه را خرج کرد. از جملهآ آنها یک برادر همزاد او را که که
~~هشت ماهه
# ~~بود تایدولو خاتون برداشته بیاورد و درخواست نمود که از سر خون آن طفل
~~بیگناه
# ~~درگذرد. بردی بیک از دست او بستد و بر زمین زد و بکشت.
# مدت سه سال به استقلال سلطنت کرد و عاقبت از تخت به تختهآ تابوت منتقل
# ~~شد. و هیچ کس از تخمهدان سلاطین کوک اورده بر جای نماند.
# بعد از آن اتفاق نموده شخصی مجهول را به بهانهآ آنکه گلدی بیک بن جانی
~~بیک
# ~~خان است امرا بر سریر سلطنت بنشاندند تا امور مصالح ملک از هم نگسلد.
~~آن
# ~~شخص حیات خود را در ضمن عدم امرا دانسته هر یک از ایشان را در خفیه
# ~~می طلبید و الزام میکرد تا به قصد همدیگر قیام نمودند، و مثل امیر مغول
~~بوقا و امیر
# ~~احمد و امیر نانکغدای در آن ms071 فتنه به خرج رفتند. بعد از آن بغلبای بن
~~نقلبای که رکن PageV01P070
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0092.jpg)

# ~~اعظم دولت او بودند فرصتی به دست آورد و او را بکشت. بعد از آن شخصی
~~دیگر
# ~~نیز به اتفاق بغلبای بر سریر سلطنت بنشست و سیم روز او نیز کشته شد.
# ذکر جلوس گلدی [بیک]
# ~~چون بیردی بیک در گذشت امرا، شخصی مجهول نسب را گلدی بیک نام کرده
# ~~به سلطنت نشاندند. آن شخص به مرور به حیله و تدبیر مجموع امرا را بکشت
~~تا
# ~~عاقبت او را نیز کشتند.
### | ذکر أورده شیخ
# ~~از اولاد ایرزن بود. بعد از گلدی بیک او را پادشاه ساختند. به اندک
~~فرصتی او نیز
# ~~کشته شد.
### | ذکر جلوس خضر
# ~~او را هم از آق اورده تعیین کرده بودند. او معاش نیکو بنیاد کرد و
~~میخواست که
# ~~مردم آق اورده را معزز و مکرم دارد ولیکن فرصت مساعدت نکرد.
### | ذکر جلوس خولفا
# ~~بعد از او پادشاه شد. چندانک سعی کرد هیچ کاری متمشی نشد. بیچاره را
~~نیز
# ~~کشتند.
# ذکر جلوس تیمور خواجه
# ~~بعد از خولفا، هر گروهی به طرفی شدند و تمنائی پختند. الوس بهم برآمد.
~~بعد
# ~~از خرابی بسیار سلطنت بر تیمور خواجه قرار گرفت. چون مردمان الوس به
# ~~خودسری آموخته بودند تحمل پادشاهی او نکردند. بر سر او آمدند و بقتل
~~آوردند.
### | ذکر جلوس مرید
# ~~بعد از تیمور خواجه، مرید پادشاه شد. بعد از اندک مدتی او را نیز
~~کشتند.

PageV01P071

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0093.jpg)

### | ذکر عزیز
# ~~بعد از مرید، پادشاه شد و الوس را دانست و چندگاه در کار سلطنت اجتهاد
~~کرد
# ~~و به مرض طبیعی بمرد.
# ذکر جلوس حاجی
# ~~بعد از عزیز، پادشاه شد و به مواسا و مدارا حکومت میکرد، تا عاقبت [او
~~را]
# ~~مکشتند.
# ذ کر جلوس جرکس
# ~~بعد از حاجی، پادشاه شد و مدت یک سال پادشاهی کرد. در شهور سنهآ ثمان و
# ~~سبعین و سبع مایه (778 ه/ 1376 م) درگذشت.
# ذکر جلوس توق تمیش ms072
# ~~او رسم قاعدهآ اونک قول و سول قول را برانداخت و آن ممالک را به تمام
~~در
# ~~تحت تصرف خود آورد، نوزده سال پادشاهی کرد. بیشتر احوال او در قصه و
~~اخبار
# ~~حضرت سلطان صاحب قران غازی - انار الله برهانه - ذکر خواهد آمد.
# ذکر جلال الدین سلطان
# ~~مدت دو سال سلطنت کرد و تمامی الوس را دانست و در سنهآ خمس و عشر و
# ~~ثمان مایه (815 ه/ 1412 م) کشته شد.
### | ذ کر جبار بیردی
# ~~چند وقت در ملازمت آستان کیوان رفعت بندگی حضرت خلافت پناهی،
# ~~سلطنت شعاری - خلدالله ملکه و سلطانه - در زمرهآ سایر ملازمان بندگی
~~حضرت
# ~~منخرط بود. بندگی حضرت او را سیورغامیشی کرده به ولایت او فرستاد. چون
# ~~جوانی نیکو نفس و قانع بود کاری از دست او برنیامد و حالا در آن نواحی
~~در
# ~~صورت قازاقی میگردد. والله اعلم.

PageV01P072

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0094.jpg)

# ذکر شعبهآ سلاطین آق أورده
# [ذ کر طغرل بن توقتا]
# در آن وقت که پادشاه طغرل بن توقتا جلوس کرد، معاصر او ساسی بوقا بن
# ~~نوقای حاکم الوس آق أورده بود و بر قرار طریقهآ اطاعت و انقیاد مرعی
~~میداشت.
# ~~مدت سی سال حکومت کرد و در این مدت قطعا و اصلا از جادهآ خدمت طغرل
# ~~خان و اوزبک خان تجاوز ننمود و از هیچ ییغین و قوریلتای تخلف نکرد. و
~~همچنان
# ~~در عین یک جهتی به تاریخ عشرین و سبع مایه (720 ه/ 1320 م) به مرگ
~~طبیعی
# ~~بمرد. مرقد او در محروسهآ صاوران واقع است.
# ذکر جلوس ایرزن (بن ساسی بوقا)
# بعد از پدر به حکم اوزبک خان قایم مقام شد و از غایت کفایت عقل و کیاست و
# ~~دانش، وجودی تمام پیداکرد و به اندک فرصتی درجهآ رتبت او قرینهآ عظمت1
~~اوزبک
# ~~خان گردید، اما همچنان اطاعت و انقیاد می نمود. پادشاهی به غایت عاقل،
~~[عادل]
# ~~فاضل، خدای ترس بود. اکثر مدارس و خوانق و مساجد و سایر بقاع خیر که ms073 در
~~اترار
# ~~و صاوران وجند و بارچکند واقع است احیا کردهآ اوست.
# مجموع ترکستان را به یمن عدل و مرحمت خود نمونهآ خلد برین گردانید و
# ~~قریب هفتصد نفر اوروغ خود را از انعام عام بهرهمند میداشت؛ و قوبی و
~~سوبهآ هر
# ~~ساورین و جرگهآ خود میبردند. و قطعا هیچ بزرگی بر کوچکتر از خود تغلب
# ~~نمیکرد، و هیچ کوچکی قدم بیادبی در نظر بزرگتر از خود نمینهاد. امن و
# ~~استقامتی که آن الوس در اوان دولت او داشت بعد از او به خواب ندید. مدت
# ~~بیست و پنج سال بر این منوال معاش کرد و در خمس و اربعین و سبع مایه
~~(745 ه/
# ~~1344 م) به مرض طبیعی متوفی شد. مرقدش در مدینهآ سغناق واقع است.

PageV01P073

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0095.jpg)

# (ذکر مبارک خواجه]
# ~~بعد ازاو پسرش مبارک خواجه به طمع و تمچهآ بزرگ فتنهای بنیاد نهاد و تا
~~امروز
# ~~تاریخ آن بلغاق در دشت قبچاق مشهور است. چون مردمان را امن و استقامت
~~در
# ~~مزاج نشسته بود و به فراغت بال معتاد گشته بودند، آن فتنهآ او به جائی
~~نرسید. بعد
# ~~از شش ماه تکبیر فنا بر فنای فضای جنت سرای ترکستان فرو خواند. و مدت
~~دو
# ~~سال و شش ماه دیگر بی خان ومان در اطراف و نواحی قرغیز [= قرقیز]
~~والتای
# ~~آواره میگردید، و هم در آنجا فرو رفت.
### | ذ کر جیمبای]
# بعد ازاو جیمبای که برادر او بود به حکم جانی بک خان حاکم آن الوس شد و
~~تا
# ~~مدت هفده سال به اختیار تمام حکومت کرد، و شکستگیهای زمان برادر را
# ~~چنانچه مقتضای مصلحت وقت بود درست گردانید. فتنهآ بردی بک در زمان او
~~بوده
# ~~و فتنهآ کلدی بیک نیز هم در زمان او بوده. بعد از آن امرای کوک أورده
~~به مکاتبات و
# ~~مراسلات او را به سلطنت خود دعوت نمودند. او رغبت نکرد و برادر خود
~~اورده -
# ~~شیخ را با جمعی از اغلانان بدان طرف ms074 فرستاد.
# امرا تا یک سال بر سلطنت أورده شیخ اتفاق داشتند. بعد از آن یکی از
# ~~کوتاهاندیشان مجهول، از حمیت جاهلیت اگفت] که: چگونه اوروغ سلاطین آق -
# ~~آورده بر تخت پادشاهان کوک أورده مسلط شوند؟ نیم شبی ناخبر به یک عطفهآ
~~کارد
# ~~کار او بساخت. علی الصباح که امرا بر آن حال مطلع شدند به دم کذب او
~~چند
# ~~بیگناه را متهم ساخته به یاساق رسانیدند.
### | اذکر خضر اغلان]
# و هم در روز، خضر اغلان بن ساسی بوقا بر تخت نشست، و او نیز بعد از آنکه
# ~~یک سال حکومت کرد کشته شد.

PageV01P074

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0096.jpg)

# ذکر خولفا بن ساسی])
# بعد از او خولفا بن ساسی بوقا1 را بر تخت نشاندند؛ چون نه ماه حکومت کرد
~~او
# ~~نیز کشته شد.
# [ذکر تیمور خواجه]
# و بعد از او تیمور خواجه بن آورده شیخ را اجلاس کردند. او طریق پسندیده
~~پیش
# ~~گرفت و همه را فراخور قدر و مرتبهای که داشتند احترام مینمود، اما ولعی
~~تمام به
# ~~زنا و فسق داشت. تا دو سال به هر نوع که بود جور او را تحمل کردند. شبی
~~به خانهآ
# ~~یکی از آب داران رفته بود و بی آنکه مقدمهای باشد دست بر زن او نهاده،
~~زن به
# ~~تصور بیگانهای دیگر فریاد برآورد و آن آب دار به ناشناخت کاردی بر او
~~زد و
# ~~بکشت.
# اذکر مرید بن اورده شیخ]
# بعد از او مرید بن آورده شیخ را بر سریر خانی بنشاندند؛ او نیز تا سه سال
~~به
# ~~اختیار تمام حکومت کرد. امیرالامراء الوس اوزبک در عصر او الیاس بن
~~مغول بود،
# ~~و پسری به غایت صاحب جمال داشت. مرید خان را با او نظری تمام بود و
# ~~می خواست که پدرش را بکشد و او را به جای پدرش بنشاند. روزی آن راز را
~~با زن
# ~~خود در میان نهاد. زن از غایت کوتاه اندیشی به تصور آنکه حکایتی دیگر
~~در ضمن
# ~~آن خواهد بود ms075 کیفیت قصد پادشاه را به امیر الیاس پیغام کرد. الیاس پیش
~~از آنکه بر
# ~~او دست یابد فرجهای حاصل کرد و مرید خان را بکشت؛ مدت سلطنت او سه سال
# ~~بود.

PageV01P075

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0097.jpg)

# اذکر عزیز خان بن تیمور خواجه]
# ~~بعد از او عزیز خان بن تیمور خواجه به سلطنت بنشست و رسوم بد در میان
# ~~آورد. یکی از اولاد سلطان العارفین سید محمد الیسوی، الملقب به سید
~~اتا، به سر
# ~~وقت او رسید و او را از آن افعال ذمیمه منع کرد. عزیز خان قبول نمود و
~~به دست آن
# ~~سید تایب شد و دختر خود بدو داد. چون سه سال حکومت کرد دیگر بار به سر
# ~~خصال اول رفت و در سر آن کشته شد.
# اذ کر حاجی خان]
# بعد از او حاجی خان بن ایرزن به تخت نشست و مدتی مدید تمنای این با خود
# ~~مخمر کرده بود و نیتهای نیک در دل گرفته. قضا را بعد از جلوس، از آن
~~نیت
# ~~بگردید و بنیاد کار خود را بر ظلم نهاد. چون همگنان به تنگ آمدند
~~بترسید و دیگر
# ~~بار مواسا [کرد] و مدارا پیش گرفت. بعد از آنکه فتنه فرو نشست و مملکت
~~استقامت
# ~~یافت خصال اول را تکرار کرد. امرا دانستند که با او به جائی نخواهد
~~رسید. به اتفاق
# ~~نیم شبی او را هم در جامهآ خواب بکشتند. از ابتدای احدی و خمسین و
# ~~سبع مایه (751 ه/ 1350 م) تا انتهای خمس و ستین و سبع مایه (765ه/1364
~~م)
# ~~که مدت دوازده سال باشد، هشت پادشاه به خرج رفت.
# ذ کر جلوس اورس خان بن جیمبای
# پادشاهی به غایت لجوج، قهار، ذوشوکت، بود. بعد از وفات پدر بر سریر خانی
# ~~بنشست. همه وقتی پدر خود را بدان ترغیب کردی که الوس کوک اورده را نیز
~~به
# ~~تحت تصرف درآورد، جیمبای مسموع نمیداشت. اورس1 خان چون جلوس کرد
# ~~هم ادر] قوریلتای اول ما فی الضمیر ms076 خود را به ارکان دولت و اعیان حضرت
~~در میان
# ~~نهاد. مجموع متفق شده در تهییج و ترغیب او کوشیدند.

PageV01P076

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0098.jpg)

# چند روزی طویهای سنگین و انعامات فاخر در بارهآ هرکس ارزانی داشته عنان
# ~~عزیمت به طرف آن ناحیه معطوف کرد. از جمله توی خواجه اغلان که حاکم
# ~~مانکقشلاق بود، تخلف کرد و به یاساق رسید. پسر او توقتامیش یک دو کرت
~~از
# ~~حضرت اردو میگریخت و بار دیگر متوجه میشد. چون هنوز به حد بلوغ نرسیده
# ~~بود معذور میداشتند.
# بعد از آنکه اورس خان تخت اوزبک را به دست فرو گرفت و بر مجموع آن
# ~~ممالک مستولی شد توقتامیش بگریخت و به حضرت سلطان غازی ملتجی شد،
# ~~چنانچه در ذیل آن قصهآ مبارک شرح آن مذکور خواهد شد. بعد از آن که نه
~~سال از
# ~~دور دولت اورس خان بگذشت به مرض طبیعی وفات یافت. بعد از او پسرش
# ~~توقتاقیا نیز دو ماه حکومت کرد و بمرد.
# ذ کر جلوس تیمور بیک خان [بن محمد خان]
# بعد از توقتاقیا سلطنت بر او مسلم شد. به غایت عیش دوست و متنعم بود و تا
# ~~حدی در مداومت مبالغه مینمود که اکثر اوقات مست و لایعقل میبود. و به
# ~~واسطهآ آن کلیات ملکی مهمل و معطل میماند، تا به جائی رسید که خلل
~~واختلال
# ~~تمام به حال خواص و عوام راه یافت و قواعد توراه قاهره بالکلیه مسدود و
~~متروک
# ~~شد.
# حضرت سلطان غازی، توقتامیش [را] به حکومت ساوران واترار وسغناق
# ~~فرستاد. تیمور بیک خان چون خبر وصول او معلوم کرد به دفع بکوشید و
~~توقتامیش
# ~~را از [آن] نواحی براند و باز به عیش خود مشغول شد. جمعی که ممد و
~~معاون او
# ~~بودند نفرتی تمام یافته در خلا و ملا خواهش توقتامیش میکردند. اوزبک
~~تیمور که
# ~~از مشاهیر آن اردو بود بگریخت و به درگاه حضرت سلطان غازی ملتجی شده
# ~~کیفیت بی سامانی الوس را به عرض رسانید. ms077
# حضرت سلطان غازی دیگر باره غیاثالدین ترخان و تومان تیمور اوزبک و
# ~~بختی خواجه وبیکی را مصاحب توقتامیش گردانیده به سغناق و صوران و اترار
# ~~فرستاد تا توقتامیش را بر قاعدهآ معهوده بر سریر خانی بنشاندند. آن
~~زمستان PageV01P077
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0099.jpg)

# ~~قازانچی بهادر که رکن اعظم دولت تیمور بک خان بود، با جمعی از مشاهیر
~~آز او
# ~~متخلف شده به توقتامیش ملحق گشت. بعد از آن به تواتر و ترادف جوق جوق
~~روی
# ~~به درگاه او نهادند تا به اندک فرصتی غلبهآ تمام با او پیوستند.
~~بهارگاه آن سال که
# ~~مطابق خمس و ثمانین و سبع مایه (785 ه / 1383 م) باشد، به غلبهآ هر چه
~~تمام تر
# ~~متوجه قصد تیمور بک خان شد و در موضعی که به قراتال موسوم است مصاف داد
# ~~و او را منهزم گردانید.
# در آن وقت که سلطنت الوس اوزبک بر تیمور بک خان مسلم شد حکومت
# ~~تومانات سول قول را که با آق اورده منسوب است به ابن عم خود [محمد
~~اغلان
# ~~رجوع کرده بود. بعد از حالت این انکسار به محمد اغلان پیوست و مشورت
~~کرد
# ~~دگر باره به تقویت او لشکر به سر توقتامیش آرد2. محمد اغلان را معلوم
~~شده بود که
# ~~الوس بالطبع مایل توقتامیشاند، تیمور بک اغلان را از آن نیتی که داشت
~~منع کرد.
# ~~تیمور بیک از غایت قهر و غصه به تصور آنکه او را نیز با توقتامیش اخلاص
~~هست
# ~~هم در مجلس بکشت و سوگند خورد که: هر که مرا از این توجه منع کند سیاست
# ~~کنم. و بالفور عازم شد. قضا را در حین مقاتله هم در صدمهآ اول گرفتار
~~گردید و به
# ~~یاساق رسید.
# بالتی چاق را که امیرالامرا بود در قید اسر در درگاه توقتامیش آوردند.
~~چون
# ~~حسن اعتقاد و نیکو دلی او شهرتی تمام داشت توقتامیش با او گفت که: اگر
~~مرا
# ~~همچو پادشاه خود بشناسی یک سر موی اعزاز و احترام تو ms078 فرو گذاشت نکنم و
# ~~عنان اختیار ملک و مال را به دست اهتمام تو سپارم. بالتی چاق بر خود
~~بلرزید و
# ~~جواب داد که: اگر دست من بسته نبودی جواب تو گفتی. کور باد آن دیده که
~~ترا به
# ~~جای پادشاه خود تواند دید. اگر نفاذ حکمی داری فرمان فرمای که مرا نیز
~~سیاست
# ~~کنند و سر پادشاه را بر بالای سر من و جسد او را بر سر جسد من بنهند تا
~~چون پیش
# ~~از او نمردم باری پیش تر از او به خاک شوم. توقتامیش ملتمس او را مبذول
~~داشت.
# ~~بعد از آن مملکت اوزبک در تصرف او شد.
# ذ کر جلوس توقتامیش [بن توی خواجه اغلان]
# مادرش کوتن کونجک از نسل قونکغرات بوده. پادشاهی مستعد، ذو شوکت،
~~PageV01P078
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0100.jpg)

# ~~خوش محاورت، صاحب جمال بود. عدالت و حسن خلق او شهرتی تمام دارد، اما
# ~~به سبب کفرانی که نسبت به درگاه جهان پناه حضرت سلطان غازی ظاهر کرد،
~~آن
# ~~همه اخلاق حمیده و صفات پسندیدهآ او ضایع ومهمل بماند.
# و آن چنان بود که حضرت سلطان غازی به واسطهآ اشفاقی که در بارهآ او داشت
# ~~رموز خبی خفی ملکی را با او در میان نهاد و از ضمایر اسرار جهانگیری و
~~جهانبانی
# ~~شمهای چند اشراب فرمود. مشرب پست او متحمل آن نشد و خواست که به همان
# ~~مسائل اعتراض بر استاد خود کند، میسر نشد. چون شرح آن حکایت در ذیل
~~اخبار
# ~~حضرت سلطان غازی مشروح گفته خواهد شد در این محل متعرض نشدیم.
# القصه چون توقتامیش بر اعادی دولت غالب گردید، فتح نامهای مشتمل بر انواع
# ~~تملق به حضرت سلطان غازی فرستاد. حضرتش نصایحی چند مشفقانه که تعلق به
# ~~دارائی و داوری دارد در جواب بنوشت و از صلاح و فساد کلیات و جزویات
~~متنبه
# ~~گردانید و تحف و هدایای بی شمار ارسال فرمود. توقتامیش به موجب آن
~~دساتیر،
# ~~حکام سرحدهای دور دست را بفریفت تا بیاورد ms079 و از ایشان هر که را قابل
~~ملازمت
# ~~دید باز داشت و هر که را لایق محافظت آن سرحدها شناخت باز گردانید و
~~آنچه
# ~~موافق مصلحت او نبودند به خرج کرد. و اختیار تمام الوس را از حد لبقا
~~که نهایت
# ~~معمورهآ شمال است، تا حدود کفه ضبط نمود و سرای سلطان برکه را
~~دارالسلطنه
# ~~ساخت.
# مدت هفده سال بر سریر خانی متمکن بود. بعد از آن به واسطهآ طغیان و کفران
# ~~نعمت سلطان غازی مستهلک و مستأصل گردیده بی خان و مان شد، تا عاقبت به
# ~~حدود تولس در تاریخ سنهآ سبع و ثمانمایه (807 ه/ 1404 - 1405 م) به دست
# ~~ایدکو کشته شد. بعد از انکسار او چون حضرت سلطان غازی مراجعت نمود و
# ~~تیمور قتلغ بن تیمور بیک خان [که] به درگاه دولت ملتجی شده بود، و
~~ایدکو بن
# ~~بالتی جاق از حضرت متخلف گردیده به تمچهآ الوس اوزبک بازگشتند، پیش از
# ~~وصول ایشان جینتک اغلان، گریختگان اویماقها را جمع کرده به سواد الوس
# ~~اوزبک، تمچهآ پادشاهی در دماغ خود مخمور کرد. چون خبر وصول تیمور
~~[قتلغ!
# ~~اغلان برسید و تمامت ایل ها بنیاد تخلف کردند جینتک با مخصوصان خود
# ~~بگریخت، و سلطنت بر تیمور قتلغ و امارت بر ایدکو مسلم شد.

PageV01P079

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0101.jpg)

# ذکر جلوس تیمور قتلغ خان
# بن تیهور بک خان [بن محمد]
# چون بر سریر سلطنت بنشست توقتامیش به طرف لبقا انهزام کرده بود. با
# ~~لشکری بسیار از آن ناحیت دیگر باره به دفع تیمور قتلغ آمد و در کنار
~~رودخانهآ ایتل
# ~~مصاف دادند. بعد از محاربهآ بسیار تو قتامیش منهزم شد و اکثر لشکر روس
~~بر دست
# ~~اوزبک به قتل آمدند. بعد از آن تیمور قتلغ با ایدکو در امور ملکی به
~~جهت مصلحت
# ~~وقت طریق اتفاق پیش گرفتند و در اندک زمانی مملکت از دست رفته را به
~~نظام
# ~~آوردند.
# چون مدت شش سال از دور دولت او بگذشت و امور ملکی ms080 تمام به قاعدهآ اول
# ~~آمد، روزی از کثرت مداومت مست خفته بود، دمش فرو رفت و آخر شد. بعد از
~~او
# ~~دیگر بار مملکت بهم برآمد و الوس اوزبک بر قاعدهآ خود طالب اروغ1
~~نامدار
# ~~جینکز2 خان شدند. ایدکو به ضرورت، شادی بک اغلان را که به رشد و کفایت
# ~~مشهورترین شاهزادگان بود بر تخت بنشاند.
# ذکر جلوس شادی بیک [خان]
# در ممالک اوزبک با وجود آنکه صفت ضخامت جثهآ امیر نانکغدای مشهور
# ~~است، مجموع اهل خبر و بصیرت، شادی بک را بر او داشتهاند. پادشاهی
# ~~سلامت جوی، عافیت خواه بوده، همهآ عمر خود را به عیش و عشرت گذرانیده و
~~در
# ~~رفاهیت بسر برده. چون ایدکو توراهای باریک و یاساق های بزرگ بنیاد
~~نهاده بود و
# ~~مردمان از تنکقال او به تنگ می آمدند، شادی بیک در خفیه خواست که او را
~~دفع
# ~~کند.
# در اثنای این فکر اید کو بر ما فی الضمیر او مطلع شد و خواست که پیش از
~~وقوع PageV01P080
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0102.jpg)

# ~~فتنه چارهآ کار او کند. شادی بیک دریافت و از سر سریر سلطنت، عنان
~~انهزام به
# ~~طرف در بند باکویه معطوف گردانید و به امیر شیخ ابراهیم دربندی ملتجی
~~شد، و
# ~~هم آنجا متوفی گشت.
# ذکر جلوس تیمور سلطان [بن
# تیمور قتلغ بن تیمور بیک]
# بعد از انهزام شادی بیک، هر چند که ایدکو، ایلچیان به طلب او فرستاد شیخ
# ~~ابراهیم امتثال فرمان اید کو نکرد. بعد از آن به ضرورت اید کو نیز
~~تیمور سلطان را به
# ~~واسطهآ اتحادی که با پدر او داشت او را بر سریر سلطنت بنشاند و دیگر
~~باره مملکت
# ~~سقیم استقامت یافت. بعد از آن ایدکو دختر خود بد و داد تا به واسطهآ
~~خویشاوندی،
# ~~بدنفسان را عرصهآ گفت و گوی تنگ شود. بعد از چند گاه که بر آن بگذشت و
~~تیمور
# ~~سلطان تمام در نظر مردم درآمد یک جهت آن شد که ایدکو را دفع کند. ms081
# میان ایشان وحشت وکدورت واقع شد چنانکه یک دو کرت مصاف کردند. به
# ~~واسطهآ آنکه اوزبک را همیشه داعیه ظهور دولت اولاد جینکز خان میبود چه
~~به
# ~~تقلید و چه به تعظیم روی به درگاه تیمور سلطان نهادند و او قوی شد.
~~ایدکو به
# ~~حسب ضرورت تکبیر فنا بر فنای مملکت خود خوانده عنان انهزام به خوارزم
# ~~کشید. تیمور سلطان بیامد و محاصره کرد. چند کرت میان ایشان مصاف ها [ی]
# ~~سخت واقع شد.
# در آن فرجه، پسران توقتامیش، جلال الدین سلطان و سلطان حسین و محمد،
# ~~ناخبر خود را بدان الوس انداختند. جمعی که در زمان سلطنت پدر ایشان
~~رفاهیت
# ~~بسیار دیده بودند به خدمت آمدند و جمعی دیگر نیز به حکم تقلید ملتجی
~~شدند.
# ~~بعد از استقرار تیمور سلطان از محاصرهآ خوارزم متوجه دفع ایشان شد. به
~~جائی
# ~~نرسید والوس از وی روی گردان شده به اولاد توقتامیش پیوستند. بیچاره
~~عنان
# ~~اختیار را به دست اضطرار بسپرد و راه انهزام پیش گرفت. و در همان فلاکت
~~فرو
# ~~رفت.

PageV01P081

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0103.jpg)

# ذ کر جلوس جلال الدین سلطان ابن توقتامیش]
# پادشاهی مستعد، وجیه، ملیح، فصیح بود، و اکثر اوقات با مستعدان بنشستی.
~~از
# ~~غایت سلامت نفس و نهایت جلادت ذاتی، طریق حزم و احتیاط را بالکلی مهمل
# ~~فرو گذاشت و علت غائی ملکی را به طبیعت رها کرد. به واسطهآ آن در اندک
~~زمانی
# ~~خلل بسیار واقع شد و امور صلاح پذیرفته به فساد انجامید. چون تازیک را
~~در
# ~~مجلس خاص او اختیاری تمام بود، امرای مغول به تنگ آمدند و برادرش سلطان
# ~~محمد را بفریفتند تا در متخیلهآ او خیال سلطنت مخمر شد و به اغوای
~~امرا، سراز
# ~~گریبان فتنه به در آورد. بعد از آنکه برادرش یک سال سلطنت کرده بود نیم
~~شبی
# ~~ناخبر او را بر سر مسند خوابگاه فرو گرفت و بی محابا بکشت.
# بعد از آن جاکیره اغلان که مدتی مدید در اردوی همایون حضرت ms082 سلطان غازی
# ~~بسر برده بود، و بعد از وفات حضرتش چند گاه در سایهآ خدای داد بن حسین
~~و چند
# ~~مدت دیگر در ظل حمایت شیخ نورالدین بن ساری بوقا فتنههای بزرگ انگیخته
# ~~دفعهآ آخر خود را به خوارزم افکنده بود، بعد از قتل جلال الدین سلطان
~~او را داعیهآ
# ~~تمچهآ الوس اوزبک خان در سر افتاد و بی التفاتانه متوجه شد. پیش از
~~وصول او
# ~~سلطان محمد مستقل شده بود، به دفع او مرتکب شد و هم در صدمهآ اول او را
~~با
# ~~مجموع توابع و حواشی که داشت تار و مارگردانید، و چندگاه آن مملکت عریض
# ~~وسیع در تصرف او بود. و جاکیره اغلان بر قاعدهآ اول بی سامان و بی خان
~~و مان در
# ~~آن نواحی بسر میبرد. والله اعلم.
### | ذکر جا کیره اغلان
# اید کو در خوارزم محصون بود، ناگاه جاکیره با او ملحق شد. به اتفاق الوس
~~را فرو
# ~~گرفتند و در ضبط آوردند. و این زمان پادشاه جاکیراه] و امیر الوس حاکم
~~به اختیار
# ~~ایدکو است. میگویند که جمعی از مردم و اوباش و قازاق به جبار بردی بن
# ~~توقتامیش پیوستهاند و او نیز قوتی پیداکرده است. والله اعلم.

PageV01P082

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0104.jpg)

# طبقهآ اروغ جقطای1
# بیست و چهار نفراند [و مدت سلطنت ایشان صد و شصت و یک سال بوده] و
# ~~پسر بزرگتر او مواتوکان را در حصار بامیان تیر رسید و به واسطهآ آن قتل
~~عام رفت،
# ~~چنانچه وحوش و طیور آن نواحی را کشتند و موشان را از زمین بیرون آوردند
~~و
# ~~بکشتند، و بامیان را ماوقورغان، یعنی شهر بد نام کردند.
# و به حکم وصیت جنکز خان، قرا هلاکو را ولی عهد او کردند و همچنین بر سبیل
# ~~تفصیل تا دیری سلطنت در اولاد او بماند.
# و چون بوزان مجموع پادشاهزادگان را بکشت، و بعد از او قزان سلطان نیز بر
# ~~همین سنت عمل کر[د]، امیر قزاغان2 بر او خروج کرد و ms083 دانشمنجه3 را
~~پادشاه
# ~~ساخت. از اروغ اوکدای قاآن بود، و به بهانهآ آنکه از نسل جغطای است
~~بکشت، و
# ~~بیان قولی را پادشاه ساخت، و او را نیز پسر او عبد الله بکشت.
# بعد از بیان قولی خان کسی از نسل جغطای در ماوراءالنهر به استقلال سلطنت
# ~~نکرد. اگر چه پا[داشاه تغلق تمور به ماوراءالنهر آمد و الیاس خواجه
~~اغلان را در آنجا
# ~~گذاشت، فاما استقلالی نیافتند و سلطنت به امارت مبدل شد. کیفیت احوال
~~پادشاه
# ~~تغلق تمور در ذکر امراء ماوراء النهر ذکر خواهد رفت. جمعی که از نسل
~~جغطای در
# ~~مغولستان حکومت کردهاند بر سبیل اجمال ایمائی میرود.

PageV01P083

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0105.jpg)

### | جدول
### | ذکر جلوس
# قرا هلا کو بن جغطای
# بادشاهی به غایت عاقل دانسته بود، و رعایت توراه1 قاهره بیش از همه اروغ
# ~~نامدار به جای میآورد. اورغنه خاتون2 را که زن مواتوکان بن جغطای بود،
# ~~بخواست. و وزارت به مسعود بک یلاواج تفویض کرد و امارت در خانهآ خود را
~~به
# ~~قراجار نویان مسلم داشت.
# ~~مدت دو سال به استقلال و اختیار بر سریر خانی متمکن بود. بعد از آن در
~~تاریخ
# ~~احدی واربعین وستمایه (641 ه/ 1243 - 1244 م) به مرض طبیعی وفات
# ~~یافت، و در المالیغ مدفون است.
### | ذکر جلوس
# الغوی بن بایدار بن جغطای خان
# او نیز اورغنه خاتون را بخواست و به واسطهآ آن صاحب وجود شد، چنانکه
# ~~اختیار الوس جغطای را به دست فرو گرفت. مدتی مدید به حسن کفایت اورغنه
# ~~خاتون حکومتی تمام بکرد. بعد از آن [که] خاتون از سرای غرور رحلت نمود
# ~~مملکت بهم برآمد و از هر طرف فتنهای سر بر زد. چنانچه مجموع شاهزادگان
# ~~جغطای به مدتها در یک خوان و یک کاسه اکل و شرب مینمودند، چنان بعد
# ~~المشرقین در میان ایشان واقع شد که متعرض سلام و پیغام نیز نگشتند.

PageV01P084

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0106.jpg)

# جمعی پناه به تخت خطای و برخی التجا به الوس اوزبک و چیزی روی ms084 به
# ~~ممالک اولاد تولوی نهاده متفرق شدند. مدت بیست و دو سال چه به اختیار و
~~چه
# ~~به اضطرار سلطنت کرد و عاقبت در تاریخ سنهآ اربع و ستین و ستمایه (664
~~ه/
# ~~1266 م) مطابق تقاقوئیل به مرض طبیعی وفات [یافت] و مدفنش در المالیغ
~~است.
### | ذکر جلوس
# مبارکشاه [بن قرا هلا کو]
# از اورغنه خاتون متولد شده بود. به غایت کیس و صاحب رای و صایب تدبیر
# ~~بود. ناگاه زنی از اروغ براق حاجب کرمانی بخواست و بعد از حالت زفاف
~~میل
# ~~خاطر او به واسطهآ جنسیت هم به زنان مغول غالب گردید. آن زن به واسطهآ
~~غیرتی
# ~~که زنان را باشد شربتی معروف به خورد شوهر داد، چنانچه از دایرهآ عقل
~~بالکلی
# ~~بیرون افتاد و همگی خاطر خود را متوجه آن زن گردانید. و تا غایتی بی
~~اختیار شد که
# ~~براق بن مواتوکان مجموع امراء او را بفریفت و به ضرب دست بر الوس جغطای
# ~~مستولی گردیده، مبارکشاه به یوزبانی بداشت تا در آن خواری به زاری زار
~~بمرد.
### | ذکر جلوس
### | براق بن مواتوکان
# پادشاهی به غایت مدبر، محتال [و] صاحب وجود بوده، چنانچه مورخان مغول
# ~~یاساق او را قرینهآ یاساقهای جینکز خانی نهادهاند. گویند که در چلهآ
~~زمهریر از
# ~~موضعی که به قلامباشی موسوم است و سرد سیرترین مجموع ممالک توران است
# ~~می گذشته، قضا را شدت سرما در پای او اثرکرد و بی خواست از اسپ بیفتاد.
~~بعد از
# ~~آنکه به خود آمد هفتاد چوب به دست خود بر پای سرما زدهآ خود بزد به
~~بهانهآ آنکه
# ~~چرا از یاساق تخلف نموده، به واسطهآ سرما تعلل کرده.
# ~~همه وقتی طالب سریر ایران میبود و تمچهآ تخت خطای میکرد. به واسطهآ این
# ~~تمنای خام با قوبیلای قاآن یاغی شد و با اباقا خان نیز مخالف گردید.
~~نخست روی PageV01P085
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0107.jpg)

# ~~به فتح ممالک خراسان وعراق نهاده از جیحون عبور کرد و در موضعی که به
# ~~مرغاب ms085 موسوم است با اباقا خان مصاف داد و منکسر و خاسر منهزم شد.
~~قوبیلای
# ~~قاآن انکسار او را موجب دولت خود دید و با لشکری گران متوجه جغطای شد.
# ~~پیش از وصول قاآن به یک شب در سنهآ سبعین و ستمایه (670 ه/ 1271 - 1272
# ~~م) به فجأة فرو رفت، و مقبرهآ او در جلگهآ اوزجند واقع است.
### | ذکر جلوس
# توقا تیمور بن براق
# چون قاآن به کنار اردوی براق رسید خبر وفات براق بشنید و از توجه خود
# ~~پشیمان گردید. بسیار متأسف شد و تا هفت روز در اردوی او تعزیت گرفت.
~~بعد از
# ~~آن توقا تیمور را که ارشد اولاد براق برد به جای پدرش اجلاس فرمود. و
~~روز دیگر
# ~~که طوی تهنیت آخرگشت نظر بر آنکه اتلافی چند به واسطهآ مکث او واقع
~~میشود
# ~~هم در شب کوچ نموده مراجعت کرد.
# توقا تیمور یازده سال چنانچه قاعدهآ سلطنت بود به تقدیم رسانید و توراء
~~فایت
# ~~باتو را دیگر باره احیا کرده امور سیاسی و عرفی را چنانچه بود به جای
~~نهاد. بعد از
# ~~آن در تاریخ سنهآ سبع و ثماثین و ستمایه (687 ه/ 1288 م) به مرض طبیعی
~~در
# ~~جلگهآ اوزجند فرو رفت و هم در آنجا دفن کردند.
### | ذ کر جلوس
# دواخان بن قاید و سیجن
# پادشاهی به غایت عاقل، فاضل، ذو شوکت، صاحب رای، بزرگ قدر بوده،
# ~~چنانکه از مجموع اقران و اخوان به عقل و تد بیر او را ممتاز شناختهاند.
~~دولت بزرگ
# ~~داشت چنانچه در هیچ معرکهای پشت نداد و بر تمامت الوسهای آبا و اجداد
# ~~مستولی شد، و بسیاری از مضافات ممالک خطای نیز به دست آورد، و از ایران
# ~~زمین اکثر خراسان را نیز داخل تصرفات خود گردانید. و در ترکستان و
~~فرغانه چند PageV01P086
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0108.jpg)

# ~~شهر بزرگ احیا کرد. از آن جمله یکی خطهآ قبة الاسلام اندکان است که در
~~آن خطه
# ~~[از] مجموع ممالک حوزی غلبهای تمام بیاورد، ms086 وتا امروز هر محله در آن
~~شهر به
# ~~قومی مخصوص و منسوب است و در خطهآ سمرقند نیز مآثر دارد.
# مدت شانزده سال به استقلال حکومت کرد و در سنهآ خمس و سبع مایه (705
# ~~5/ 1305 - 1306 م) به مرض طبیعی فرو رفت؛ و او را در جلگهآ اوزجند دفن
# ~~کردند.
### | ذکر جلوس
# ایسن بوقا بن دوا خان
# به وقت وفات پدر در ملازمت قاآن بود، به جهت آن سلطنت بر برادر او کبک -
# ~~خان مسلم شد، چون حسن کیاست و ریاست کبک بر همگنان روشن بود جمهور
# ~~طوایف مطیع و منقاد او شدند، و به اندک زمانی بر مجموع ممالک جغتای
~~مستولی
# ~~گردید. بعد از آنکه یک سال و نیم سلطنت کرد ایسن بوقا خود را در زمرهآ
~~دیگر
# ~~مطیعان داشته به نزدیک کبک بیامد. کبک خان از غایت نیکو دلی تخت سلطنت
~~را
# ~~به برادر بزرگ خود تسلیم نمود و خود به جرگهآ اطاعت و انقیاد بایستاد.
~~ایسن بوقا
# ~~در عوض آن بفرمود تا از کلی الوس متمولان را به جهت خود بگزیند. کبک
~~همچنان
# ~~کرد و جمعی که [تا] امروز مفاخرت به انجوگری کبک میکنند از نسل
~~ایشاناند.
# بعد از آن ایسن بوقا جلوس کرد. سه سال مستقل به سلطنت بنشست. یسور
# ~~اغلان به حکم قاآن تمچهآ مملکت جغطای کرده به سرحد قراخواجه بیامد.
~~ایسن
# ~~بوقا وکبک با لشکرهای گران متوجه دفع او شدند. چون به واسطهآ کثرت
~~لشکر،
# ~~عبور ایشان از یک راه متعذر بود، ایسن بوقا از راه کاشغر و کبک از راه
~~المالیغ روان
# ~~شدند. لشکر ایسن بوقا منازل را که در ممر بود غارت کنان میرفتند، به
~~تصور آنکه
# ~~اگر چنانچه با دشمن مقابله کنند قوتی داشته باشند، بعد از قهر و قمع
~~دشمن به
# ~~مرور عمارت پذیرد؛ و اگر شکستی واقع شود دشمن را تمتعی از آن نباشد.
# ~~اما کبک نظر بر آنکه اگر بر دشمن مسلط گردد، به آوازهآ عدالت او ms087 اهالی
~~ممالک
# ~~بیگانه نیز مستظهر شوند، و اگر شکستی روی نماید رعیت طالب و خواهان او
~~PageV01P087
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0109.jpg)

# ~~باشند، به وقت عبور مجموع ولایات را که در ممر واقع بود معمور و مزروع
~~گردانید.
# ~~چون با ییسور مصاف دادند اینکرجاق1 که امیرالامرای ایسن بوقا بود، از
~~قلبگاه
# ~~پشت داده شکستی تمام به لشکر ایسن بوقا راه یافت. کبک پای بیفشرد و
~~دندان
# ~~توکل بر لب تحمل فرو برده چندان سعی نمود که لشکر پای از جای رفته را
~~قایم
# ~~بداشت، و به محلی نازک به یک حملهآ مردانه سلسلهآ یاسال یسور را از هم
# ~~بگسیخت.
# چون پنج دانگ لشکر منهزم شده بودند کبک نتوانست که بیش از آن پایداری
# ~~کند. بازی برده را ضرورتا به قایم بریخت و عنان بر تافت. در وقت مراجعت
~~الشکر
# ~~ایسن بوقا به هر جا که میرسیدند از کشتهآ عمل خود به جز بر ندامت هیچ
# ~~نمییافتند؛ تا به جائی رسیدند که چهارپایان را تمام بخوردند. اما] لشکر
~~کبک به
# ~~هنگام مراجعت همه روز در عیش و جرغالانک مرفه و آسوده میآمدند، و از هر
# ~~منزلی که می رسیدند انواع ثمار و حبوب و سایر دیگر اطعمه و اشربه و
~~سوسونات
# ~~به اسم تحف و تبرک به ایسن بوقا می فرستادند. به واسطهآ همین یک حرکت
~~کبک -
# ~~خان به سیچانی ملقب شد.
# چون به مقر عز نزول کردند و شکرانه سلامت را به جرغالانک مشغول شدند در
# ~~اثنای طوی انکیرجاق خواست که بر عادت معهود بالا دست امرا بایستد. کبک
~~خان
# ~~اشارت کرد تا او را به زاری و خواری از جرگه بیرون کشیدند و زنش را که
~~در صدر
# ~~مادری او بود به محل مذلت باز داشتند، تکلیف نمودند که کیفیت نامردی
~~شوهر
# ~~خود را با ایلغوی بزرگ یرلامیشی کنند. بعد از آن، آن زن را بر وی فرو
~~افکندند و
# ~~موزهاش را از پای کشیده شراب در آن کرده به خورد انکیرجاق دادند. ms088 زن
~~روی به
# ~~طرف شوهر کرد و گفت: «ای بی سعادت؛ چرا در همان محل به درد مردی نمردی
# ~~که به نامردی آب از روی اهل و عیال خود ببردی!» انکیرجاق از مغابنهآ آن
~~حرکت
# ~~کاردی از میان بکشید و برخود زد و بمرد. بعد از آن به یک ماه ایسن بوقا
~~نیز به سنهآ
# ~~تسع و سبع مایه (709 ه/ 1309 - 1310 م) فرو رفت، و در نخشب مدفون است.

PageV01P088

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0110.jpg)

### | ذکر جلوس
# کبک خان بن دوا [خان]
# بعد از برادر باری دیگر بر تخت نشست و چون قوریلتای کرد مجموع امرا بعد
~~از
# ~~جلوس او را به جنگ یسور ترغیب نمودند، متوجه شد، و به یک مصاف بر او
~~مسلط
# ~~گردید. یسور بعد از حرمان، عنان عزیمت به طرف ممالک ایران کشید و در
~~زمانی
# ~~که سلطان ابوسعید [بر چوبان مسلط شده بود در تبریز با سلطان ملاقات
~~کرد.
# ~~ابوسعید] او را گرامی داشت و در چند محل که کارهای نازک روی نمود از او
# ~~مشورت طلبید. یسور بر مصلحت وقت بیلیکی چند بگفت که مجموع امرا در
# ~~دانستگی او متحیر شدند و مادر ابوسعید به جهت مصلحت پسر پیغام کرد که
~~زن او
# ~~شود.
# غیاثالدین محمد وزیر با جمعی از مشاهیر تازیک چون دیدند که یسور محل
# ~~اعتقاد بزرگ و کوچک مغول شد، نخواستند که مقیم شود و به انگیز دفع او
# ~~برخاستند. یسور معلوم کرد و به بهانهآ زیارت حج روی به مکه نهاد. استاد
~~فدائی را
# ~~نامزد قصد او کردند تا در حین طواف به یک ضرب کارد او را شهید ساختند.
~~چون
# ~~خبر وفات او منتشر شد الوس یسور نیز مضاف ممالک کبک گردید.
# از جملهآ عدالت کبک یکی آن است که روزی به اسم شکار سوار شد و بر کنارهآ
# ~~راه استخوان سر آدمی دید. با نزدیکان گفت که:
# «این سر به زبان حال با من تظلم میکند و خون خود از ms089 متوطنان این نواحی
# ~~می خواهد. واجب میکند که بازخواست این معامله بکنم.» پس هم آنجا فرود
~~آمد و
# ~~جمعی را که در آن نواحی یورت داشتند طلب کردند و یک یک را از نظر خود
# ~~میگذرانید.
# در میان غلبه ناگاه چشمش بر شخصی افتاد که دل کبک بر شرارت او گواهی
# ~~میداد. پیش خود طلبید و چند کرت به لطف سبب افتادن آن سر در آن محل از
~~او
# ~~استفسارکرد، به جائی نرسید. بعد از آن فرمان کرد تا او را به شکنجه
~~کشیدند. بعد از
# ~~خشونت بسیار مقر شد که: «بازرگانی متمولی به این سرحد برسید و شیطان ما
~~را بر
# ~~آن داشت تا قصد او کردیم. باقی فرمان پادشاه را است.» کبک بعد از تحقیق
~~مولد و PageV01P089
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0111.jpg)

# ~~منشاء آن شخص مقتول، وارثان او را پیدا کرده دیت او آنچه اثبات شد چیزی
~~از آن
# ~~شخص وچیزی از خزینه بداد، و او را به آتش بسوخت.
# ~~به غایت، عاقل، کافی [و] بسیاردان بوده، و اکثر بیلیکهای او تا امروز
~~در
# ~~مغولستان ضرب المثل است. دوازده سال سلطنت کرد و در سنهآ احدی و عشرین
~~و
# ~~سبع مایه (721 ه/ 1321 م) به مرض طبیعی فرو رفت.
# ذ کر جلوس ترمشیری خان
# ~~بعد از برادر بر سریر سلطنت متمکن شد اما قلم یاساق بر رقم اسامی اوروغ
~~و
# ~~قیاش خود کشیده ابواب سیاست را مسدود گردانید و به واسطهآ آن خلل تمام
~~در
# ~~توراء قاهره راه یافت و به هر گوشهای متغلبی سر برآورد. چون سه سال
~~حکومت
# ~~کرد به سنهآ سبع و عشرین و سبع مایه (727 ه/ 1327 م) در نخشب به فجأة
~~فرو
# ~~رفت.
### | ذکر جلوس
# دورچی بن دوا خان
# او نیز طریق سلامت داشت به حیثی که اگر طعام بخوردی دندان بر او نزدی،
~~نظر
# ~~بر آنکه اگر دندان زدی روز قیامت مخاطب شود. به واسطهآ این معنی مغولان
~~او را
# ~~دیوانه خواندند. یک ms090 سال حکومت کرد و در سنهآ تسع و عشرین و سبع مایه
~~(721
# ~~ه/ 1329 م) فرو رفت.
# ذکر جلوس جنکشی بن دوا
# در سنهآ تسع و عشرین و سبع مایه (729ه/ 1329 م) بر تخت خانی جلوس کرد
# ~~و در کفر و معصیت میلی تمام داشت، چنانکه بتخانههای روان در اردو مرتب
~~کرده
# ~~بود، و در جمیع امور کلی و جزوی مشورت با بخشیان مینمود، و به استصواب
~~PageV01P090
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0112.jpg)

# ~~ایشان در جمیع مساجد ماوراءالنهر و ترکستان و ایغورستان تصویر فرمود
~~کردن. از
# ~~ملاعب و ملاهی به شطرنج و شکار رغبت داشت. بعد از آنکه دو سال به
~~استقلال
# ~~تمام پادشاهی کرد، شبی بر سر مسند سلطنت کشته شد و کس قاتل او را معلوم
# ~~نکرد. مدفنش در نخشب است.
# ذکر جلوس بوزان بن دوا
# از اورکنج خاتون متولد شده بود، جنونی تمام داشت، به تصور آنکه بعد از او
# ~~سلطنت به برادران او بماند حسد کرد و مجموع اروغ خود را به تمام بکشت.
~~معاصر
# ~~بردی بک خان بوده به واسطهآ این حرکت او را بوزان تیلبه لقب کردند. مدت
~~سه
# ~~سال آن بلغاق او متمادی شد، چنانکه امروز آن عصر را مغولان ابتدای
~~تاریخی
# ~~دانند، و به ضربالمثل حکایت کنند. به سنهآ ست و ثلاثین و سبع مایه (736
~~ه/
# ~~1335 - 1336 م) به دست امراکشته شد. و مدفن او در قصبهآ خزار بوده.
### | ذ کر جلوس
# قزان سلطان بن جنکشی
# پادشاهی به غایت قهار، متهور بود. پیوسته به نهب خاندانهای قدیم و قمع و
# ~~امرای معروف راغب بود، و از سیاستی که داشت هر چند تعبیهای واقع میشد
# ~~کسی را عرضهآ آن نبود که رفع آن با او بکند. اگر چنانچه دوکس به مهمی
~~یارغوئی به
# ~~نزد او زانو میزند البته یکی از آن دو بلکه هر دو کشته می شدند.
# عاقبت الامر بعد از استیلا و استیصال خواست که امیر قزاغن خان را نیز
~~متعاقب ms091
# ~~دیگر امرا به خرج کنند. امیر قزاغن واقف شد و سر خروج از گریبان طغیان
~~به در
# ~~آورد. در جنگ اول که میان ایشان واقع شد تیری بر چشم قزاغن آمد و یک
~~چشم او
# ~~بیکار شد. اما در جنگ دوم قزاغن مظفر گردید و قزان سلطان را بکشت. مدت
# ~~سلطنت او هفده بود، و مدفنش در سرای سالی واقع است.

PageV01P091

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0113.jpg)

### | ذکر جلوس
# دانشمند جه1 خان بن جنکشی
# بعد از قتل قزان سلطان، امیر قزاغن به جهت مصلحت وقت او را پادشاه
# ~~گردانید. چون یک سال از جلوس او بگذشت و امور ملکی به کام خاطر او
~~استحکام
# ~~یافت، بیچاره را به تهمت آنکه نه از نسل جغطای است شهید کرد، و به
~~استقلال
# ~~تمام اختیار ممالک ماوراءالنهر وترکستان را از حدود خراسان تا سرحد
~~کاشغر
# ~~بدست فروگرفت، و اختیار سلطنت به اعتبار امارت مبدل شد.
### | ذ کرجلوس
# بیان قلی خان بن یسور اغلان
# ~~بعد از قتل دانشمندجه، امیر قزاغن او را بر سریر خانی نشاند، اما
~~اختیار او را
# ~~بود. پادشاهی به غایت عاقل، عادل، مبارک قدم بوده، چنانکه در اوان دور
~~دولت او
# ~~مجموع اصناف، طوایف مرفه و آسوده گشتند و هیچ کس را از هیچ جهتی شکایت
# ~~روزگار نماند، وامور دین و دولت به اوج رفعت رسید.
# بعد از آنکه امیر قزاغن، چنانچه دکر خواهد رفت، کشته شد، پسر او امیرزاده
# ~~عبدالله پادشاه بیان قلی را بی موجبی شهید کرد. و از شئامت این حرکت
~~فتنههای
# ~~بزرگ قایم شد و هر کس در هر گوشه به تمنائی برخاستند. سال دوم از این
~~واقعه
# ~~امیر بیان سلدوز خروج کرد و امیرزاده عبدالله را با اکثر اولاد امیر
~~قزاغن بکشت
# ~~چنانچه کیفیت آن در محل خود مذکور خواهد شد. مدفن او در چغانیان واقع
~~است.
# ذکر [جلوس] الیاس خواجه
# بعد از پدر اولوس جغطای را به دست فرو گرفت. قمرالدین بیچاره را به غدر
# ~~بکشت و الوس ms092 مغول طوایف شدند و هر امیری به سر خود شدند.

PageV01P092

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0114.jpg)

# اذکر جلوس] عادل سلطان
# ~~امیر حسین چون ماوراءالنهر از مغول بستد کابلشاه را پادشاه کرد و بکشت،
~~و
# ~~حبه را پادشاه کرد و بکشت. و در آخر عادل سلطان را پادشاه کرد. چون
~~سلطان
# ~~غازی مملکت را بگرفت، عادل سلطان را نیز با [ا]میر حسین به هم بکشت.
# [ذ کر جلوساسیورغتمیش
# ~~در اول خروج حضرت سلطان غازی او را پادشاه نشاند، و مدت مدید او پادشاه
# ~~بود. پسر او سلطان محمود را تربیت فرمود و دختر امیرزاده عمر شیخ،
~~سلطان
# ~~بیکی را، بد و داد.
# اذکر جلوس] سلطان محمود
# ~~بعد از پدر پادشاه شد. و در آن وقت که سلطان غازی، ممالک روم را فتح
~~نمود
# ~~یلدرم بایزید بن مراد در معرکه به دست سلطان محمود گرفتار شد و هر دو
~~در آن
# ~~تاریخ بمردند.
# [ذکر جلوس] خضر خواجه
# ~~بعد از پدرش، زنی او را تربیت کرد. و در این مدت که او پادشاه بود به
~~حضرت
# ~~سلطان غازی اخلاص ورزی کرد. سلطان غازی دختر او، توکال آغا را زن کرد،
~~و
# ~~مغولستان را بدو مفوض داشت، و هرگز مخالفتی از او صادر نشد.
# اذ کر جلوس] شمع جهان
# ~~بعد از پدر پادشاه شد و یک دوکرت به اغوای خدای داد بن حسین و شیخ
~~PageV01P093
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0115.jpg)

# ~~نورالدین طمع ماوراء النهر کرد و حضرت امیرزاده شاهرخ بهادر او را دفع
~~کرد.
# ~~عاقبت او نیز از این دار فنا رحلت کرد.
# ذکر جلوس محمد
# ~~بعد از برادر بر سریر خانی بنشست و سلطنت مغول بد و مفوض بود و به
~~اولاد
# ~~سلطان غازی دم اخلاص ورزی میزد1.
# ذکر اجلوس] محمد خان بن [خضر] خواجه
# ~~بعد از برادرش بر سریر خانی بنشست و با خاندان حضرت سلطان غازی طریقهآ
# ~~اخلاص ورزید؛ به تخصیص در اظهار اخلاص و دولت خواهی بندگی حضرت
# ~~خلافت پناهی، سلطنت شعاری، سلطان اعظم، مولی ملوک الترک ms093 والعرب و
# ~~العجم، معین الدنیاوالدین شاهرخ بهادر - خلدالله ملکه وسلطانه - مبالغه
~~نمود.
# ~~عاقبت به مرض طبیعی در گذشت.
# ذکر اجلوس) نغزجهان خان
# بعد از محمد خان، مقالات بسیار در باب خانی واقع شد. آخر به سعی
# ~~خدای داد بر او قرار گرفت. او نیز به اضعاف محمد خان طریقهآ اخلاص و
# ~~دولتخواهی به حضرت خلافت پناهی کشورگشائی میورزد، و هر روزه معتمدان او
# ~~به حضرت سلطان زاده عالم و عالمیان، غیاثالدین الغ بیک بهادر که در تخت
# ~~توران زمین متمکن است، به رسم ایلچیگری آیند و اظهار دولتخواهی و یک
~~جهتی
# ~~او به عرض رسانیده به انواع عنایت خسروانه مختص گشته باز گردند. والله
~~اعلم.

PageV01P094

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0116.jpg)

# ذ کر جلوس قزان سلطان بن جنکشی1
# پادشاهی به غایت قهار بود و از سیاستی که داشت هر قضیهای که واقع میشد
# ~~کس نمی توانست با او گفتن، عاقبت الاامر] بعد از استیلا، خواست که
~~قزاغن را نیز
# ~~بکشد. قزاغن واقف شد و خروج کرد. در جنگ اول که میان ایشان واقع شد تیر
~~بر
# ~~چشم قزاغن آمد و یک چشم او بیکار شد. اما در جنگ دوم قزاغن مظفر گردید.
~~و
# ~~قزان سلطان را بکشت. و پادشاهی او هفده سال بود، و قبر او در سرای سالی
~~واقع
# ~~است.
### | ذکر جلوس
# دانشمند جه بن جنکشی خان
# بعد از قتل قزان، قزاغن او را پادشاه گردانید. چون یک سال بگذشت بیچاره
~~را به
# ~~تهمت آنکه نه از نسل جغطای است بکشت و به استقلال جمیع ماوراءالنهر تا
# ~~سرحد کاشغر به دست فرو گرفت. اختیار سلطنت به اعتبار امارت مبدل شد.
### | ذکر جلوس
# بیان قلی بن یسور اغلان
# بعد از قتل دانشمندجه، قزاغن او را به پادشاهی نشاند، اما اختیار، او را
~~بود.
# ~~پادشاهی عادل بود. بعد از آنکه قزاغن، چنانچه ذکر خواهد رفت، کشته شد،
~~پسر او
# ~~امیرزاده عبد الله، بیان قلی [را] بی موجبی بکشت. و از شئامت این حرکت
~~فتنه های ms094
# ~~بزرگ قایم شد. سال دوم از این واقعه، امیر بیان سلدوز خروج [کرد] و
~~امیرزاده
# ~~عبدالله [را] با اکثر اولاد قزاغن بکشت. کیفیت [آن] در محل خود مذکور
~~خواهد شد.

PageV01P095

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0117.jpg)

# ~~و قبر او در چغانیان واقع است.
### | ذ کر جلوس
# تغلق تیمور خان
# چون کارداری ممالک ماوراءالنهر از سلطنت به امارت متعلق شد تغلق تیمور
# ~~خخان از مغولستان با لشکرهای گران روی به ضبط ماوراءالنهر نهاد. قضا را
~~امرای
# ~~ماوراءالنهر ملوک طوایف شده بودند، چنانچه در ختلان شیر بهرام، و در
~~حصار
# ~~جغانیان امیر بیان سلدوز، و [در] شبرقان امیر حمید خواجه نایمان، و در
~~اندخوی
# ~~تلینجی ارلات، و در کش و نخشب امیر حاجی برلاس، و در سمرقند امیر خضر
# ~~یسوری، و در خجند بایزید جلایر، همچنین هر کس به سر خود سرداری شده
# ~~بودند. چون تغلق تیمور برسید امیر خضر و امیر بایزید به دستبوس متوجه
~~شد [ند]،
# ~~اما امیر حاجی برلاس از توجه خایف ناگاه خبر یافت که پادشاه را داعیهآ
~~قصد او به
# ~~خاطر گردیده است. جلای وطن کرده متوجه خراسان شد.
# چون از جیحون عبور کرد حضرت سلطا[ن] غازی با او گفت که: اگر ما هر دو
# ~~جلای وطن کنیم اولوس موروثی بی شک به دست بیگانگان افتد. اگر صلاح
~~فرمائید
# ~~بنده به ملازمت پادشاه بازگردم. امیر حاجی فکر پسندیدهآ او را قبول کرد
~~و رخصت
# ~~مراجعت داد. قضا را امیر توقتیمور بزرگ و امیر بیکجک و امیر بایزید به
~~تکامیشی
# ~~می آمدند. چون سلطان غازی بدیشان برسید و کیفیت عزیمت امیر حاجی را به
# ~~صوب خراسان باز نمود ایشان غنیمت شمرده بازگشتند. به هنگام وصول، امیر
# ~~حمید نسبت به حضرت سلطان غازی جانبی تمام داشت؛ حضرتش را به عرض
# ~~پادشاه رسانید. پادشاه، هزارهآ کش را به حضرت مسلم داشت.
# بعد از آن قلاوزی لشکر گردانیده با توقتیمور بزرگ و توقتیمور کوچک [و]
# ~~بیکجیک به دفع امیر بیان سلدوز روانه گردانید. چون به ms095 تنگ جکچک رسیدند
~~امیر
# ~~بیان از مقابله عاجز آمد. ملاقات کرد؛ بیچاره را به یاساق رسانیدند.
~~سلطان غازی از
# ~~آن حرکت متوهم شد. چون مراجعت نمودند تغلق تیمور، الیاس خواجه اغلان را
# ~~در ماوراءالنهر بنشاند و امیر بیکیجیک و توقتیمور کوچک سلطان را با پسر
~~خود PageV01P096
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0118.jpg)

# ~~بگذاشت و خود به مغولستان باز گردید. بعد از مراجعت او بیکیجیک دست
~~تغلب
# ~~بر اهالی ولایات دراز کرد، حضرت سلطان غازی بالضرورت غربت بگزید، و به
# ~~قندهار رفت.
# امیر حسین بن مسما بن قزاغن در آنجا به او رسید و چون غربت بسیار کشیدند
# ~~به اتفاق باز گشتند. در تاش کوپروک به اتفاق شیر بهرام غلبهای جمع
~~کردند. الیاس
# ~~خواجه اغلان با لشکری تمام استقبال نمود و در طرف دیگر کوپروک فرود
~~آمد. و
# ~~چون روز شد حضرت سلطان غازی امیر حسین با لشکر بر سر پل بگذاشت و خود
# ~~با پانصد سوار قریب دو فرسنگ از نشیب آب در گردید و از آب بگذشت. بعد
~~از
# ~~آنکه تنگاتنگ رسید بفرمود تا آتشی بزرگ بر سر بلندی برافروختند و قیه
~~زدند و
# ~~مرکبها براندند. هنوز نارسیده به یکبار از هم ریخته هر کس به طرفی
~~گریختند.
# ~~سلطان غازی چند بایستاد که لشکر یاغی فوج فوج راه گریز پیش گرفتند. آن
~~همه
# ~~تجمل ایشان در تصرف بهادران درآمد. الیاس خواجه اغلان بر همان قرار روی
~~[به]
# ~~مغولستان نهاد.
# سلطان غازی با امیر حسین دیگر بار بر مملکت ماوراءالنهر مستولی شدند. چون
# ~~خبر الیاس خواجه به [تغلق] تیمور برسید انتقام رایات قهر و قلع به
~~ماوراءالنهر
# ~~حرکت داد. چون امرا هنوز لشکر دور و نزدیک جمع نکرده بودند مقاومت
~~متعذر
# ~~بود. دیگر «الفرار مما لایطاق» را به کار داشته روی به طرف مفازهآ
~~بخارا نهادند. اکثر
# ~~ملازمان را متفرق گردانیدند.
# چون خبر تزلزل امرا، به اطراف و جوانب انتشار یافت توکال که حاکم ولایت
# ~~کات و خیوه بود، به طمع آنکه نفاسی چند ms096 همراه داشته باشند با غلبهای
~~تمام از
# ~~سوار و پیاده سر راه بر ایشان بگرفت. حواشی و توابعی که ملازم هر دو
~~امیر بودند به
# ~~صد نفر نمی رسید. با وجود آن قلت به تهیهآ جنگ مشغول شدند.
# حضرت سلطان غازی با سی نفر سوار آن روز هنری چند بنمود که خوان رستم و
# ~~شبیخون بهرام در جنب آن محو شد. آن روز و آن شب در آن صحرا چندان کس
# ~~بقتل آمد که محاسبت تقریر از تحریر آن عاجز آید. توکال دانست که غلبهآ
~~گو سفند
# ~~نسبت به گرگ گرسنه فایده ندارد و از کثرت مور، شیر شرزه را مضرتی و
~~خللی
# ~~نرسد. عنان یأس را به دست حرمان بازکشید و روی پشیمانی به راه ندامت
~~نهاده PageV01P097
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0119.jpg)

# ~~خایف و خاسر مراجعت نمود.
# هر دو امیر با قریب ده نفر ملازم جان از آن ورطهآ هالک هایل بدر برده شب
# ~~هنگام در پناه خامه رخامه فرود آمدند. خواب فروماندگی بر تن مجروح
~~ایشان
# ~~مستولی شد. ناگاه بعد از یک پاس، پنج کس را از جملهآ آن ده ملازم خیال
~~بد به
# ~~خاطر راه یافت و بالفور مراکب موجوده را برداشته متخلف شدند. چو یلمان
~~خنجر
# ~~ترک مهر از دامن عیبه گاوسر1 شعله زد و روز غوغا از افق آشوب طلوع کرد
~~امرا
# ~~چون سر برداشتند نه نوکر بود و نه اسپ. متحیر فرو ماندند.
# اولجای ترکان آغا که خواهر امیر حسین بود و حضرت سلطان غازی در حباله
# ~~داشت از غایت نقص عقلی که بازنان است دست بر روی زدن گرفت. سلطان غازی
# ~~امتناع فرمود و گفت: نهایت غم مقدمهآ بدایت شاهی است و عاقل را از کمال
~~دولت
# ~~به کمال نکبت شادی پیش است. و آیه «فان مع العسر یسرا ان مع العسر
~~یسرا» بر
# ~~مقصدان این معنی مصدق، چنانچه گفته آمد:
### | بیت
# شاد بر آنم که در این دیر تنگ %~% شادی [و] غم هر دو ندارد ms097 درنگ
# شاد بر آنم که دل من غمی است %~% کامدن غم سبب خرمی ست
# بعد از آن یک قطعهآ لعل و ده دانه مروارید که به جهت روز ضرورت با خود
# ~~داشت بیرون آورد. و در آن حوالی ترکمانی چند مقیم بودند؛ روی بدیشان
~~نهاد و آن
# ~~همه مبلغ دو اسپ بخرید، یکی را به [اولجای ترکان] آغا و دیگری را به
~~امیر حسین
# ~~داده با دیگر رفیقان دامن همت بر کمر دولت فرو زد و روی به راه نهاد.
# ~~جاونی قربان بود، از وصول قدوم ایشان خبردار گردید. فی الحال هر دو را
~~مقید
# ~~گردانیده در خانهای که نور روز در روزنهآ آن راه نداشت و پیک هوا را در
~~فرجهآ دریچهآ
# ~~او ممر نبود محبوس کرد. وهم در زمان از کیفیت آن حال مکاتبات به اطراف
# ~~نوشت. از جمله ملک حسین کرت که حاکم هرات بود جواب نوشت که ایشان را
# ~~همچنان محبوس روانه دارد.
# و پیش از وصول رسول او محمد بیک که برادر حاجی بیک بود، به الهام سعادت
~~PageV01P098
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0120.jpg)

# ~~دست منع در برابر برادر داشت و گفت: زور بر افتادگان از مروت دور است و
~~با
# ~~بزرگان دست مذلت افتاده خواری کردن مستحسن نیست. عنان تفکر به دست
# ~~تلبیس ابلیس مده و اغوای شیطان هو رجیم را به لاحول دفع کرده دست از
~~این
# ~~مظلومان بدار. بعد از آنکه هر دو مدت شصت و یک روز در آن مضیق محبوس
# ~~بودند به سخن محمد بیک خلاص یافتند.
# مبارکشاه نام، شخصی که از متمولان تراکمه ماخان بوده، به الهام دولت روی
~~به
# ~~حضرت هر دو امیر نهاد و ایشان را به خانهآ خود برد. به عدد هر کس دو
~~اسپ و
# ~~دستی جامه و مبلغی نقد پیش آورد و به انواع اعزاز و احترام روی به راه
~~کرد؛ و از
# ~~ممر این یک خدمت، نسل بر نسل او تا امروز در این دودمان دولت مرفه ms098 و
# ~~محترماند. روز دوم که امرا از ماخان بدر رفته بودند رسول امیر حسین
~~برسید. چون
# ~~ایشان را نیافت مأیوس بازگشت.
# امرا دیگر متوجه گرمسیر قندهار شدند و تا وقتی که بدانجا رسیدند قریب
# ~~هفتصد سوار که به طلب ایشان پراکنده گشته بودند ملتجی شدند. ملک قطب
~~الدین
# ~~سیستانی عن قریب بر تخت مملکت نشسته بود و جمعی از اقارب و عشایر سر
# ~~طاعت بر خط فرمان نمینهادند، تا کار به جای رسید که مملکت از دست او
~~اخراج
# ~~کنند. بعد از اضطرار، صلاح خود در آن دید که امرا را به طلب خود به مدد
~~طلب
# ~~کنند. به مواعید و مواثیق بسیار، ایلچیان را به احضار ایشان فرستاد.
~~امرا بیامدند و
# ~~در سر ده روز، متمردان را به زجر و گوشمال مطیع کرده دست تغلب ایشان را
~~از
# ~~دامن مملکت سیستان کوتاه گردانیدند. چون ملک قطبالدین، زمام مراد به
~~دست
# ~~آورد و به وصول مقصود موثوق شد هیچ یک مواثیق کرده و مواعید گفته به
~~جای
# ~~نیاورد و در ازای این نیکی خواست ایشان را بگیرد.
# امرا چون مافی الضمیر او واقف شدند ناخبر سوار گردیده روی به راهی اکه]
# ~~آمده بودند نهادند. سیستانیان در چند محل تنگ سرراه برایشان گرفتند و
~~مصافهای
# ~~سخت واقع شد. عاقبت خاسر و خایب بازگشتند، اما تیری بر دست مبارک سلطان
# ~~غازی آمد و چند عصب اصلی را بگسیخت. چنانچه به تصور بعضی مقطوع الطمع
# ~~شد. چون اقامت در این محل متعذر بود امیرحسین، سلطان غازی [را] در
~~قریهای از
# ~~توابع گرمسیرات بگذاشت و خود متوجه قتلان شد.

PageV01P099

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0121.jpg)

# ~~در این حین الیاس خواجه اغلان بر سریر ماوراء النهر متمکن نشسته بود.
~~تصور
# ~~نداشت که او را منازعی از هیچ طرف پدید آید. چون امیر حسین به نواحی
~~قندز
# ~~بقلان رسید، شیر بهرام وشیخ محمد بیان وکیخسرو قتلانی با او ملحق شدند
~~و
# ~~قریب دو هزار نفر از لشکر قراغیاث بدو پیوست، ms099 اما به واسطهآ آنک، حضرت
# ~~سلطان غازی مصاحب نبود هیچ کار از پیش نمیرفت، معتمدی را با باد هم
~~عنان به
# ~~حضرت دوانید و در احضار حضرتش مبالغه بسیار بنمود.
# اما حضرت سلطان غازی بعد از مفارقت رفقا، در این قریه مجروح و مأیوس
# ~~مانده بود. روزی در سایهآ دیواری تکیه کرده با خود اندیشه میکرد: چون
~~دست و
# ~~پای سعی [و] کوشش در سر طلب به خرج رفت و هیچ مرادی به کف کفایت ما
# ~~نیامد، من بعد همان به که به گوشهای، قناعت کش، فروکش، خود را از بکش و
# ~~فرخش برهانم.
# در اثنای آن موری ضعیف آهنگ بالا رفتن دیوار کرد و به چند دفعه که سعی
# ~~مینمود از نیمهآ راه میافتاد و دیگر باره متوجه میشد تا عاقبت به بالا
~~رفت.
# ~~حضرت سلطان غازی حال آن مور ضعیف را قرینهآ احوال خود مشاهده فرمود و
~~به
# ~~امید دولت بزرگ مستظهر گشت. و موجب صحت بدن مشارک او شد.
# چون رسول امیر حسین برسید و مکتوبی [که] آورده بود به شرف مطالعهاش
# ~~رسانید، آن بشارت را مقدمهآ اقبال روز افزون شناخته فی الحال متوجه شد.
~~در حین
# ~~ملاقات صدیق نام، یکی از خویشاوندان حضرتش، با پانصد سوار ملحق شد. آن
# ~~روز به جرغالانک بسر بردند. علی الصباح ستارهآ روز دولت، از مشرق صبح
~~سعادت
# ~~روی نمود و دایهآ سپهر از سر شفقت و مهرپروری روزگار بخندید. هر دو
~~امیر با
# ~~قریب سه هزار سوار عنان عزیمت به طرف قصبهآ سورعتو معطوف گردانیدند.
# ~~جمعی تمام به آوازهآ وصول همایون از هر طرف توجه نموده بودند، لاینقطع
# ~~میرسیدند چنانکه در عرض سه روز دیگر قریب شش هزار سوار جمع شده بود.
# الیاس خواجه اغلان، حیدر نام امیری از قوم بارین، با پنج هزار سوار نامزد
~~دفع
# ~~ایشان گردانیده بود. چون موکب همایون امرا به ساحل جیحون رسید حیدر هم
~~از
# ~~بند قهلقه روی هزیمت برتافت. سلطان غازی در مقدمه ms100 چون خبر هزیمت او
~~بشنید
# ~~به تعجیل تمام تیکامیشی فرمود و در حد جلگهآ جکدالنگ جمعی را دریافت و
~~PageV01P100
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0122.jpg)

# ~~دستگیر کرده از ایشان معلوم کرد که وهمی تمام از وصول ایشان بر مغول
~~مستولی
# ~~شده است. سلطان غازی، عباس و اقتیمور و شیخ علی بهادر را با سیصد سوار
~~بر
# ~~قبة الخضراء کش فرستاد تا هم در روز اکثر لشکر سوار و پیادهآ آن نواحی
~~را بیرون
# ~~آورده به درگاه پیوستند.
# الیاس خواجه اغلان با لشکرگران در پیرامون جلگهآ سلاربلاق قزل رباط فرود
# ~~آمده بود که حضرت سلطان غازی با منقلای1 او برسید و قراولان را براند و
~~منقلای
# ~~نیز از جای ببرد، اما به واسطهآ قلت عنان کشیده داشت تا امیر حسین نیز
~~برسید. بعد
# ~~از آنکه صفوف معرکه منتظم شد و هراولان روی به روی آمدند نه چندان صولت
# ~~لشکر جغطای بر دل مغولان راه یافته [بود] که به دست و پای مقاومت پای
~~مجادله
# ~~بر جای توانستندی داشت. بعد از تواتر یک دو حمله توقتیمور کوچک که قنبل
# ~~جوانکغار الیاس خواجه بود از پیش بهادر[ان] سلطان غازی عنان بر تافت و
~~به تقلید
# ~~او سایر دیگر قشونات [که] قتات جوانکغار بودند تا وسط غول گسسته گشتند.
# ~~الیاس خواجه اغلان چتر سرداری از سر جباری بیفکند و راه گریز پیش گرفت.
~~اکثر
# ~~امرای مغول، مثل حیدر و حمید و توقتیمور گرفتار گشتند و تمامت جته
~~پایمال به
# ~~کمال شده هدف تیغ یاساق گردیدند.
### | ذ کر جلوس
# الیاس خواجه اغلان بن تغلق تمور
# پیش از انکسار که به حال الیاس خواجه راه یافت تغلق تمور خان به تاریخ
~~اربع و
# ~~ستین و سبع مایه (764 ه/ 1363 م) به مرض طبیعی شونکقار شده بود و اوروق
# ~~بزرگ بی خداوند مانده. چون الیاس خواجه اغلان رسید امیر شیرامون و امیر
~~حاجی
# ~~و امیر تونم و امیر قمرالدین و امیر شمس الدین و سایر دیگر امرای مغول
~~اجماع
# ~~کرده ms101 الیاس خواجه اغلان را بر سریر خانی بنشاندند. چون به واسطهآ صغر
~~سن و
# ~~اندک تجاوی از کلیات ملکی غافل شد و جزویات را بالکلی مهمل بداشت تا به
~~PageV01P101
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0123.jpg)

# ~~اندک زمانی تغییر و تبدیل تمام در توراء قاهره راه یافت.
# ~~چون یک سال از جلوس او بگذشت، اختیار الوس به دست امرای متغلب افتاد
# ~~و همه از همدیگر خایف و متوهم میبودند اما به واسطه آنکه با وجود اوروغ
# ~~جنکیز خان هیچ کس را رغبت انقیاد قراجو در خاطر نمی گردید، امیر
~~قمرالدین نیم
# ~~روزی از شهور سنهآ خمس و ستین و سبع مایه (765 ه/ 1364 م) بر سر اردو
~~فرو
# ~~راند و الیاس خواجه را در خوابگاه قیلوله فرو گرفت و بکشت. بعد از آن
~~از راه
# ~~عزت، اقااولغی امیر شمس الدین را که امیرالامرا بود، بر خود مقدم
~~گردانید، و به
# ~~اتفاق دیگر امرا روی به ماوراءالنهر نهاد.
# چون خبر توجه ایشان به حضرت سلطان غازی و به امیر حسین برسید با
# ~~لشکرهای تمام روی به دفع ایشان نهاده در حوالی رودخانه حیر با مغول
~~مقابله
# ~~کردند.
# قضا را در حین آنکه بهم رسند ابری عظیم برخاست و به مثابهای باران فرو
~~بارید
# ~~که دریاهای آب در آن صحرا جاری شد. و تا امروز آن واقعه را به جنگ لای
~~حکایت
# ~~کنند. روز اول سلطان غازی که غول جوانکغار را باشلامیشی فرموده بود،
~~غول
# ~~برانکغار یاغی را بکشت، اما جوانکغار یاغی نیز برانکغار امیر حسین را
~~از جای
# ~~بربود. به واسطهآ کثرت بارندگی، فرق در میان آشنا و بیگانه متعذر بود
~~تا شب که
# ~~تگرگ تیز و باران طوفان میبارید و صاعقهآ شمشیر و غرینش رعد سراآن
~~سواران
# ~~زمانه را از «زلزلة الساعت شیء عظیم» ساعت به ساعت یاد میداد. هرکس به
~~هر
# ~~منزل که ایستاده بود دست بر عنان و جان به سر دست داشت تا آن شب دیجور
~~بسر
# ~~آمد و روز غوغا ms102 دیگر بار طلوع کرد.
# سلطان غازی به احضار امیر حسین اشارت فرمود. فرستادگان چون پیغام
# ~~رسانیدند، امیر حسین از کثرت انفعال و قلت عقل حمیت جاهلیت را به کار
~~داشت
# ~~و از آن رای صواب تخلف نموده به زبان آورد که: من امروز این همه شکست
~~از ممر
# ~~بی اهتمامی او دارم، اگر حیات باشد عذر خواسته شود. آن کس بیامد و آنچه
~~شنیده
# ~~بود بازگفت. سلطان غازی دست سعی در آستین فراغت کشید؛ تیغ کوشش در نیام
# ~~اهمال نهاد و عنان از جنگ برتافت.
# اغلب سرداران و اکثر سواران جقطای در آن روز طعمهآ تیغ بی دریغ شدند. و
~~امیر PageV01P102
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0124.jpg)

# ~~حسین بر همان مراجعت از جیحون عبور کرد و پناه [به سرای سالی] بردند،
~~[و بعد]
# ~~جیحون گذرانیده در نواحی بلخ قرار گرفت. مغولان بعد از فتح، دست به نهب
~~و
# ~~تخریب بر بلاد اسلام دراز کرده به قتل و فساد مشغول شدند. نتیجهآ دعای
~~مظلومان
# ~~خاصیت خود نمودند و آفت تمام به اسپان ایشان رسید چنانکه صاحب صد اسپ
# ~~را یکی مصاحب نماند.
# از جملهآ آن همه لشکر ده هزار سوار متوجه سمرقند شدند. عوام را از
~~استیلای
# ~~مغول دست کار از اختیار باز مانده بود و معاینهآ هلاک خود را
~~میدانستند. روز
# ~~جمعه که به جامع حاضر شدند جوانی طالب علمی شمشیری حمایل کرده به منبر
# ~~رفت و روی به اعیان شهر کرد و گفت: چنانچه نماز و روزه و حج و زکوة فرض
~~است
# ~~دفع اذیت کفار نیز همان حکم دارد. امروز بلیه از این که مخصوص حال خاص
~~و
# ~~عوام شدند، کیست که متضمن دفع این امر بزرگ شود؟ و به حسن اجتهاد پای
~~جهاد
# ~~بیش نهاد.
# بزرگان حاضر، متفق الکلمه آن را از ذمت خود کرد [ند]. بعد از آن او گفت
~~که: اگر
# ~~چنانچه متکفل آن شغل بزرگ شود شما اطاعت [می] کنید یا نه؟» مجموع
~~[عوام] و
# ~~خواص به اتفاق ms103 دست بر سینه نهادند. آن بزرگ زاده خطبهای فصیح بلیغ
~~مناسب آن
# ~~محل بر بدیهه انشا کردند. در همان مجلس قریب ده هزار جوان مسلح مکمل با
~~او
# ~~بیعت کردند.
# چون از مسجد بدر آمد تا سه روز و سه شب آرام نگرفت و به خواب نرفت، و
# ~~آرام نیافت تا مجموع کوچه بندها را دیوار از پیش ببست و یک شایعی که
~~ممر عام
# ~~بود بگذاشت و مجموع محلات را به اصول طوایف سپرد. بعد از آن از جمهور
# ~~خلایق عهد نامه به طالق و مصحف بستد که از فرمودهآ او تجاوز نکنند و
~~مأمور اوامر
# ~~و نواهی او شوند. بعد از آن قرار داد که هیچ آفریده از محل خود متعرض
~~خیر و شر
# ~~هیچ کس نشوند و تا سواران به پای دیوار نرسند دست به دفع نجنبانند و شب
~~و روز
# ~~مترصد جار و یاساق او باشند. بعد از آن هزار نفرکمان دار پیاده رو دلیر
~~را بگزید و به
# ~~چهار محل بر سبیل کوماک [= کمک] بداشت و خود با هزار نفر دیگر سر راه
~~ببست.
# چون مقدمهآ مغول برسید و صدای شیههآ سگ و صفیر مرغ در حوالی باغات
~~PageV01P103
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0125.jpg)

# ~~نشنود، فارغالبال عنان ریز در کوچه باغ براندند. چون از کمینگاه گذشتند
~~آن طالب
# ~~علم بفرمود تا دست به دهل زده کمان داران باریک انداز کمین بگشادند و
~~تیر بارانی
# ~~کردند که باران تیر و تگرگ دیمهر در جنب آن به گرد رفت. و قریب دو هزار
~~سوار
# ~~مغول که در محوطهها پرا کنده شده بودند اکثر مقتول و اغلب مجروح گشته
~~خاسر و
# ~~خایب هزیمت نمودند، و به مجرد همان یک ضرب دست [و] پای مقاومتشان
# ~~نماند و هر چند که استدعا ساورین و پیشکش نمودند به جائی نرسید تا
~~همچنان
# ~~مأیوس و محروم بازگشتند.
# مولانازاده خبر بشارت این فتح را به حضرت سلطان غازی عرضه داشت کرد تا
# ~~حضرتش امیر حسین را از ms104 آن آواز بطلبید و به اتفاق به سمرقند آمدند. در
~~روز نزول
# ~~مولانازاده با توابع [و] حواشی استقبال کرد. در حین ملاقات، امیر حسین
~~او را با
# ~~جمیع معاندانش بگرفت و به قتل مثال داد. حضرتش سلطان غازی به انواع حیل
# ~~مولانازاده را از آن ورطه باز خرید و آزاد کرد، دیگران طعمهآ شمشیر
~~سیاست شدند.
### | ذکر جلوس
# کابلشاه خان بن جنکشی
# مردی ابدال نهاد، قلندر مزاج، ملیح، لطیف بود و اشعار او تا امروز شهرتی
~~تمام
# ~~دارد. امیر حسین او را از زمرهآ اهل فقر بیرون آورد و به مسند سلطنت
~~بنشاند. مزاج
# ~~کابلشاه تحمل تعدی او نمیکرد و در خلا و ملا به نصایح و مواعظ امتناع
~~مینمود و
# ~~به جائی نمیرسید. چون ضدیت این دو مزاج علاج پذیر نبود حساد راه یافته
~~چنان
# ~~کردند که امیر حسین با او غدر کرد و بی موجبی بکشت. مدت سلطنت او یک
~~سال
# ~~و چهار ماه بوده.
# اذ کر جلوس عادل سلطان]
# پسرش عادل سلطان پادشاهی به غایت محتال بود و پیوسته مترصد آنکه امیر
# ~~حسین را بخرج کند. چون امیر حسین به واسطهآ قتل کابلشاه بدنام شده بود
~~PageV01P104
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0126.jpg)

# ~~نمیخواست که او را نیز بکشد. همیشه در تحمل میکوشید و چند کرت که
~~مکابره
# ~~و صریح انگیزههای فاحش و تدبیرهای موحش او را نسبت به قصد خود معاینه
~~[و]
# ~~مشاهده کرد متعرض نشد. مدت پنج سال بر این نمط با او بسر می برد تا
~~زمانی [که]
# ~~حضرت سلطان غازی، چنانچه ذکر خواهد رفت، بر امیر حسین مستولی شد، عادل
# ~~سلطان را نیز بکشت.
### | ذ کر جلوس
# سیورغتمش خان بن دانشمندجه خان
# حضرت سلطان غازی در اول خروج در تاریخ اثنی و سبعین و سبع مایه (772
# ~~ه/ 1370 - 1371 م) او را به پادشاهی بنشاند. مدت هفده سال همچنان
~~پادشاه
# ~~بود تا در تاریخ سنهآ ست و ثمانین و سبع مایه (786 ه/ 1384 م) در آنجا ms105
~~به مرض
# ~~طبیعی متوفی شد. و تا سه سال دیگر حضرت سلطان غازی به جهت رعایت
# ~~حقوق و سوابق اخلاص، نام او را بر قرار در خطبه و سکه ذکر می فرمود.
### | ذکر جلوس
# سلطان محمود بن سیورغوا[تمیش اخان
# حضرت سلطان غازی به جهت رعایت حقوق پدرش یکی از فرزندزادگان خود
# ~~را در حبالهآ او آورد و به جای پدر بر سریر خانی بنشاند. همه وقتی آنچه
~~وظیفهآ
# ~~اخلاص بو[د] به تقدیم میرسانید و در جرگهآ دیگر فرزندان طریق خدمتکاری
# ~~می سیرد. مدت هفده سال پادشاه بود. بعد از آنکه سلطان غازی ممالک روم
~~را
# ~~مستخلص گردانید پیش از مراجعت مبارکش به تاریخ سنهآ خمس و ثمانمایه
~~(805
# ~~5/ 1402 -1403 م) به مرض طبیعی فرو رفت. و تا یک سال نام او برقرار در
~~یرلیغ
# ~~جود. و اکنون ابوسعید نام پسری دارد، وتا غایت در قید حیات است.

PageV01P105

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0127.jpg)

### | ذکر جلوس
# خضر خواجه اغلان بن تغلق خان
# بعد از قتل برادرش، اتابک او میرک آقا که ذکر مناقب او در محل خود مشروح
# ~~خواهم گفت، خضر خواجه را در کنف خود مصون داشت و نگذاشت که دست
# ~~تغلب اعادی در حال او راه یابد. چون الوس مغول از فترات ایمن شد و به
~~جهت
# ~~استقامت خود هرکس به طلب پادشاه مشغول شدند، میرک آقا او را بر سریر
~~خانی
# ~~بنشاند، اما اختیار حکومت و ضبط و نسق امور همچنان به دست خو[د] داشت.
~~و
# ~~سیاست او تا به حدی بود که اگر مدعی و مدعی علیه را هزار معاملهآ خون
~~در میان
# ~~بودی از غایت ترس هم از بیرون صلح کرده رفع معامله به درگاه او
~~نکردندی.
# روزی به سبب عیار اقچه با او عرضه داشتی نوشتند، او از لج آن جماعت
# ~~بفرمود تا به عوض طلا و نقره، سکه بر چرم زدند و تا مدتی آن قاعده
~~بماند. مقنعه
# ~~پوش بر دیوان مظالم نشستی و ترکش بند صفوف ms106 معرکه کردی.
# بعد از آنکه شاهزاده عادل امیرزاده عمر شیخ او را به اترار و کاشغر آورد،
# ~~فرزندان او خدای داد و فرمان شیخ مصاحب خضر اغلان در میان کرایان
~~بگریختند.
# ~~بعد از آنکه سلطان غازی، امیر قمرالدین [را] در سنکر یغاج بشکست و ایل
~~و الوس
# ~~او را تار و مارگردانیده مراجعت نمود، خضر خواجه اغلان فرجه یافت و
~~اختیار
# ~~الوس مغول به دست فرو گرفته ایلچیان به درگاه فرستاد و از طریق اطاعت
~~خود را بر
# ~~فتراک خدمت سلطان غازی بست. چون از تعرض عساکر منصوره ایمن گردید
# ~~دست تطاول بر جمهور الوس بگشاد و متمردان را به طاعت آورد.
# اما خضر شاه و یوسف شاه که گرگان آن جلگه و پلنگان آن بیشه بودند، همیشه
# ~~میخواستند که الوس از بلقاق بنشیند و آنکه تورا و اورس نیز همین سبیل،
~~چون به
# ~~ضرب شمشیر جهانگشای حضرت شاهزادهآ عادل امیرزاد [ه] عمر شیخ آن حدود از
# ~~تغلب متغلبان صافی شد و آنچه از قتل و اسیر مصون ماندند آوارهآ اطراف و
~~اکناف
# ~~عالم گشتند. بعد از آن حسن اعتقاد خضر خواجه در ضمن این مقدمات بی
~~شایبه
# ~~روشن شد و به تواتر ایلچیان بین الجانبین متردد گشتند، تا عاقبت محمد
~~اغلان را نیز
# ~~به ملازمت درگاه عالم پناه فرستاد. مدت سی سال در معاش نیک خود پادشاهی
~~PageV01P106
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0128.jpg)

# ~~کرد و به تاریخ تسع و تسعین و سبع مایه (799 ه/ 1397 م) به مرض طبیعی
~~بمرد.
### | ذ کر جلوس
# شمع جهان بن خضر خواجه اغلان
# بعد از پدر به معاونت خدای داد پادشاه الوس مغول شد. چون جلوس کرد سان
# ~~لشکر ازعارضان تومانات و هزارجات باز خواست، موازی نود تومان در قلم
~~آمد.
# ~~دماغ او از کثرت آن لشکر مخبط شد و خواست که فتنه انگیزد. حضرت سلطان
~~را
# ~~مهمات کل میل فتح ممالک شام و بلاد روم در پیش بود. حضرت سلطان [غازی]
# ~~امیرزاده اسکندر - خلدالله ملکه ms107 و سلطانه - [را] به محافظت لشکر آن
~~سرحد نامزد
# ~~کرد. فرمود تا به ضرب شمشیر خونخوار و بازوی کامکار دمار از آن دیار
~~برآورد و
# ~~چنانچه در ذیل اخبار همایون مشروح خواهیم گفت به یک دفعه چند قلاع حصین
# ~~و حصون مبین مثل اوج پامان وختن و آقسو و قویقوباغ را استخلاص فرمود.
# ~~هزارجات منکغلوت و کوسن و تارم و اولوغ سیک را تار و مارگردانید. شمع
~~جهان با
# ~~هزار حیله جان از آن قمرغه به در برد و نیم رمقی را که در کنف فرار
~~مصون داشته
# ~~بود تا حد آلتای کشید.
# مدت سه سال چه به استقلال چه به انفراد روزگار گردانیده بعد از آن در
~~تاریخ
# ~~اثنی و ثمانمایه (803 ه/1399 - 1400 م) به مرض طبیعی فرو رفت. مقبرهآ
~~او بر
# ~~ایرتیش در جنب پدرش واقع است.
### | ذکر جلوس
# محمد اغلان بن خضر خواجه اغلان بن تغلق تیمور خان
# بعد از برادر بر سریر خانی بنشست و یک دو کرت بعد از وفات حضرت سلطان
# ~~غازی به طمع مملکت ماوراءالنهر حرکت کرد و چون کارش متمشی نشد، پای
# ~~قناعت در دامن تحمل کشید.اکنون به امید عاطفت حضرت سلطان -خلدالله ملکه
# ~~و اسلطانه] - به سلطان زاده احمد بهادر طریقهآ اخلاص و یک جهتی میورزد،
# ~~چنانچه در محل خود مذکور خواهد شد.

PageV01P107

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0129.jpg)

# طبقهآ هولاکو خان
# احوال واوضاع واخبار ایشان
# چون مونککا قاآن در خطای1 بر سریر قاآنی بنشست برادر خود هولا کو خان را
# ~~په ممالک ایران زمین فرستاد و حکم کرد از آقا و اینی و امرا و ایل و
~~الوس هفتاد هزار
# ~~مرد به اسم توسغال با او بروند. هولاکو خان به موجب یرلیغ مونکا قاآن،
~~متوجه
# ~~ایران زمین شد. آن زمستان در الوس جغطای قشلامیشی کرده بهار آن سال از
# ~~جیحون عبور کرد. جورماغون نویان در خراسان بود و ملاحدهآ قهستان را
~~نیست و
# ~~نابود کرده بود. به خدمت هولاکو خان پیوست. هولاکو خان ms108 آن سال الموت را
~~فتح
# ~~کرده، خورشاه که آخرین فرزندان حسن صباح بود، بگرفت و مقید کرده به
~~اردوی
# ~~قاآن فرستاد. چون به کنار جیحون رسانیدند حکم و یرلیغ مونکا قاآن رسید
~~که
# ~~هولاکو خان اوروغ ملاحده منقطع گرداند. به موجب یرلیغ قاآن به یاساق
~~رسانیدند
# ~~و نسل ملاحده منقطع شد. و سال دیگر روی به بغداد نهاد و در چهار شنبه
~~هفتم
# ~~صفر سنهآ ست و خمسین و ستمایه (656 ه/ 1258 م) مستعصم عباسی را
# ~~بکشت. و همچنان شام و روم را فتح کرد. و رصد مراغه را ببست و زیج خانی
~~بدو
# ~~منسوب است.

PageV01P108

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0130.jpg)

### | جدول
### | ذ کر پادشاهی
# هولا کو خان بن تولوی خان بن جنکز خان
# په حکم برادرش مونککا قاآن به ایران زمین آمد. چون به ماوراءالنهر رسید
# ~~مسعود یلاواج اعزاز و اکرام بسیار نمود، و مدتی آنجا بود. بعد از آن
~~متوجه خراسان
# ~~شد و قلاع ملاحده را فتح کرد. و دیگر در کردستان قتل بسیار کرده بعد از
~~آن متوجه
# ~~بغداد شد و در بغداد نیز قتل بسیار کرد؛ گویند هفتصد هزار مرد بقتل
~~آمده بود. و
# ~~خلیفه مستعصم را پیش هولا کو خان آوردند و بعد از دو روز درجهآ شهادت
~~یافت و
# ~~مملکت خلیفه به تصرف دیوان مغول آمد. از جملهآ غنایم حوضی پنج در پنج
~~پر
# ~~طلا بود؛ دیوان مغول گرفتند.
# بعد از آن به استخلاص دیگر بلاد عرب و خوزستان و دیار بکر مشغول شد و به
# ~~شام رفت و فتح کرد. در دمشق خبر وفات منکو قاآن بد و رسید مراجعت کرد و
~~یکی
# ~~از امرای خود به استخلاص مصر در شام بگذاشت. و از مصر سلطان دوقز به
~~جنگ
# ~~او آمد و آن امیر را بکشت و لشکر مغول منهزم شدند. القصه در سنهآ ثلث و
~~ستین و
# ~~ست مایه (663 ه/ 1265 م) در حدود مراغه در گذشت. و از آثار او زیج خانی ms109
# ~~خواجه نصیرالدین طوسی تصنیف کرده است.
### | ذکر پادشاهی
# اباقا خان بن هولا کوخان
# در زمان پدر حاکم خوراسان بود. بعد از وفات پدرش به آذربایجان آمد و
# ~~مملکت را ضبط کرد و عمارات عالی بنیاد نهاد و تا حدود بخارا مستخلص
~~کرد.
# ~~برکای1 خان یکی از فرزندان خود را با لشکری گران به ایران فرستاد. بعد
~~از محاربه
# ~~لشکر اوزبک منهزم شدند و به دشت قبچاق رفتند. بعد از آن برکه خان خود
~~عازم
# ~~ایران شد و به کنار رود گر برسید. چون مجال عبور نبود روی به طرف تفلس
~~[= PageV01P109
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0131.jpg)

# ~~تفلیس] نهاد که از جسر بگذرد. اجل مجال نداد و به زحمت قولنج در گذشت.
# ~~سپاهش منهزم شدند و بعضی دستگیر شدند. ایشان را به غلامی به هرکس داد.
~~و
# ~~بعد از چندگاه ابقا قاآن1 نیز در میان طوی که وزیرش خواجه شمس الدین
~~صاحب
# ~~دیوان کرده در همدان به موضع قورغ وفات کرد.
### | ذ کر پادشاهی
# احمد خان بن هولا کوخان
# بعد از برادر پادشاه شد اما ارغون پسر اباقا خان2 منهزم بود به مکر و
~~حیله ارغون
# ~~را به بهانهآ عزا به اردو طلبید. در کار سلطنت با او مشورت کرد. ارغون
~~از مرگ
# ~~برادرش منکو تمور که ارشد آن قوم بود و در آن زمان در بغداد وفات یافت،
~~خبر
# ~~نداشت. رجوع بد و کرد. احمد او را به عهدهآ خود گرفت. گفت: من از قبل
~~او وکیلم.
# ~~بنا بر آن ارغون با [ا]حمد یاغی شد و جمعی از سایر ارکان و امرا در
~~مخالفت احمد
# ~~با ارغون متفق شدند. احمد بدین بهانه برادر خود و جمعی از امرا را بقتل
~~آورد. و
# ~~امیرالیناق که داماد او بود با شاهزادگان به جنگ ارغون فرستاد و بعد از
~~محاربات
# ~~بسیار ارغون به دست احمد افتاد. جمعی مردم عاقل احمد را بر قتل ارغون
# ~~تحریض کردند. نشنید و محبوس کرد. بعضی از امرا که هواخواه ارغون بودند ms110
~~با او
# ~~متفق شدند و غالب مغلوب گشت و ارغون احمد را بگرفت و به وارثان برادر
~~احمد
# ~~قنقربای که به تهمت هواخواهی و اتفاق ارغون کشته بود، باز داد، تا به
~~خواری
# ~~بکشتند.
### | ذ کر پادشاهی
# ارغون خان بن ابقا قا آن
# بعد از عم به پادشاهی نشست و شمس الدین صاحب دیوان که بیست و نه سال
~~PageV01P110
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0132.jpg)

# ~~وزارت جد و پدر و عمش کرده بود به تهمت آنک اباقا را زهر داده است شهید
~~کرد.
# ~~در زمان او، بلاد جزایر و دیار بکر صافی شد. از دشت خزر سپاهی گران به
~~جنگ
# ~~ایران آمدند. ارغون جمعی امرا را به جنگ ایشان فرستاد و چوبان را در
~~عقب ایشان
# ~~روانه گردانید. چوبان آنجا مردیها نمود و آن لشکر را منهزم گردانیدند.
~~و این اول
# ~~جنگ چوبان و ابتداء نام بود. بعد از آن ارغون رنجور شد و زحمت او دراز
~~کشید.
# ~~بعد از آنک میان امرا و وزرا فتنهها پیدا شده بود و بعضی مقتول شده
~~بودند او
# ~~درگذشت. در مدفنش اختلاف است، بعضی به قوریغ ارغون میگویند و بعضی به
# ~~کوه سجاس.
### | ذ کر پادشاهی
# کیخاتوبن اباقا خان
# بعد از برادر پادشاه شد، فاما چون در انواع فسق، به تخصیص در مباشرت
~~افراط
# ~~مینمود و حلال و حرام فرق نمیکرد و پادشاه و وزیر قاعدهآ کرم را به
~~افراط رسانیده
# ~~بودند، محصول و اموال ممالک به بذل ایشان وفا نمیکرد. خواستند که در
~~ایران به
# ~~رسم خطا، چاو روان کنند و تدبیر خطا صواب نیفتاد و موجب فتنه گشت و در
~~اثنای
# ~~این بایدو با او یاغی شد. جمعی امرا و ارکان دولت کیخاتو منهزم شد. در
~~میان راه
# ~~تومان بایدو (؟) بکشتند.
### | ذکر پادشاهی
# بایدو بن طرقای بن هولا کو
# بعد از عم زاده پادشاه شد. غازان خان با او متابعت نکرد. به سعی امیر
~~نوروز و
# ~~خواجه صدرالدین امرای باید و با غازان خان متفق ms111 شدند. میان غازان خان و
~~باید و
# ~~محاربهآ سخت واقع شد. آخر بر آن مقرر شد که ممالک عراق عرب و دیار بکر
~~و
# ~~آذربایجان و اران و ارمن و روم و آن جوانب بایدو را باشد و عراق عجم و
~~فارس و
# ~~خراسان واین حدود غازان خان را باشد. بر این موجب عهود و شروط مستحکم
~~PageV01P111
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0133.jpg)

# ~~شد. باید و عهد را بشکست و خواست که قصد غازان خان کند. غازان خان
~~دریافت.
# ~~به خراسان آمد و به سعی امیر نوروز مسلمان شد و اکثر مغول به شرف اسلام
# ~~مشرف شدند. و از آنجا لشکر ترتیب کرده در صحبت امیر نوروز به جنگ باید
~~و
# ~~فرستاد. باید و نیز طغاچار را با جمعی در مقابل امیر نوروز فرستاد.
~~طغاچار به طرف
# ~~لشکر غازان خان برگشت. چون خبر به بایدو رسید بالضرورت بگریخت. غازان
# ~~خان از پی روانه شد و در رسید. باید و آهنگ نخجوان کرده بود، در راه او
~~را بگرفتند،
# ~~و در تبریز بکشتند.
### | ذکر پادشاهی
# غازان خان بن ارغون خان
# پادشاهان مغول که در ایران زمین بودند مجموع نیکو معاش بودند فاما بنیاد
# ~~مسلمانی از ایشان، غازان محمود خان کرد. در ذی الحجهآ سنهآ اربع و
~~تسعین و
# ~~ستمایه (694 ه/ 1295 م) به پادشاهی نشست و امیر نوروز را نیابت داد و
~~او
# ~~چشم و چراغ دودمان جنکز خان بود. توان گفت که مقصود از ظهور جینکز خان
~~او
# ~~بوده باشد. در تقویت دین اسلام به اقصی الغایت والامکان کوشید.
~~بتخانهها و
# ~~کلیساها را خراب کرد و به جای آن مساجد و مدارس و خوانق و رباطات و
~~بقاع خیر
# ~~بنیاد نهاد و به فر و دولت او تمامت مغول که در ایران زمین بودند دولت
~~اسلام
# ~~یافتند. آفتاب دین محمدی به سعی و اجتهاد او تابان گشت.
# و مجموع قضایای کلی و جزوی را به موجب شریعت مطهره به تقدیم رسانید و
# ~~در ms112 هفته دو نوبت در مسجد جامع دیوان مظالم مقرر کرده بود که یکی از
~~فرزندان او،
# ~~امرا و وزرا مجموع شده، قاضی اسلام را حاضر گردانیده قضایای عجزه و
~~مساکین
# ~~می پرسیدند، نظر بر آنک مبادا که در قضایای شرعی کسی از حواشی و توابع
~~او
# ~~طریقهآ حمایت ورزد و به حمایت ایشان صورت تغلب واقع شود و خلل در امور
# ~~شرعی راه یابد و قضات ممالک را نیز به انواع تقویت مقرر کرده بود که
~~اگر کسی از
# ~~جنس ترک و ملازمان به حمایت کسی یا به مددکاری یکی به دارالقضا آید تا
~~مادام
# ~~که آن جماعت حاضر بایستند معاملهآ آن کس پرسد و هر سر حکم کرده بود
~~ملکی و PageV01P112
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0134.jpg)

# ~~اسبابی که صورت دعوی شرعی در میان باشد و محل تغلبی باشد هیچ کس از
~~امرا
# ~~و خواص کسی نخرد و هر کس که ملکی بفروشد حجتهای کهنه را به دارالقضا
# ~~آورده در طاس عدل بشوید و مضمون حجت جدید را در دارالقضا برد تا ثبت
~~کنند،
# ~~و تا بعد الیوم تغیر و تبدل با آن راه نیابد و به غیر از دارالقضا هیچ
~~جای دیگر حجت
# ~~ننویسند و اگر کسی دیگر نویسد دستش ببرند و قولی چنان فرموده بود که
~~معاملهای
# ~~که سی سال بر آن گذشت آن را نپرسند و در زمان او ممکن نبود که هیچ
~~آفریده
# ~~تعدی و ظلمی تواند کرد و رسوم و قواعد نیکو در پادشاهی بنیاد نهاد.
# از جمله چون پادشاه و وزیر خواجه صدرالدین احمد خالدی میخواستند که
# ~~کار سلطنت و وزارت بر وفق باشد و رعایا مرفه و آسوده باشند، عامهآ مردم
~~به
# ~~واسطهآ اولاغ گرفتن ایلچیان و تغلب ایشان به غایت در زحمت بودند و کار
~~به
# ~~مرتبهای رسیده بود که از ترس ایلچیان تردد نتوانستند کرد و مردمان
~~اطراف و
# ~~جوانب باز مانده بودند. چون قطع تردد ایلچی در کار مملکت ممکن نبود، در
# ~~مواضع ms113 و منازل یام مقرر گردانیدند و علوفهآ ایشان تعیین کرده از مال
~~مرتب
# ~~می داشتند تا ایلچیان به غیر از اولاغ یام و علوفهآ مقرری مزاحم رعایا
~~نشوند و این
# ~~معنی موجب رقاهیت جمهور خلایق شد.
# و به عرض سلطان غازان رسانیدند که از جهت قبجور، مردم جلای وطن کردهاند
# ~~و به حیثیتی رسیده که در قزوین نماز جمعه نمیگزارند. فرمود که قبجور از
~~ممالک
# ~~دفع کنند و تغار مقرر کنند. به واسطهآ این تدبیر خوب کار ممالک مضبوط
~~گشت و
# ~~مال مضاعف حاصل میشد و راهها ایمن و مملکت معمورگشت.
# و چون قاعدهآ دنیائی وفا نیست، عماران صدرالدین احمد را قصد کردند و به
# ~~درجهآ شهادت رسید. بعد از آن به واسطهآ ارادت حق که صادر شده بود که
~~جهان
# ~~معمور و خلایق مشکور باشند وزارت به خواجهآ فاضل مستعد خواجه رشیدالدین
~~-
# ~~طاب مرقده - دادند. جهان از رای صایب ایشان زینت گرفت. و اوصاف حمیده و
# ~~خصال پسندیده و رسوم و قواعد مستحسن و آثار خیر سلطان غازان بسیار است
# ~~چنانچه صاحب مرحوم خواجه رشیدالدین کماهو حقه شرح داده است. اگر به
# ~~تفصیل آن مشغول شویم این مختصر از ایجاز بیفتد؛ بنا بر آن اندک ایمائی
~~رفت.
# القصه غازان خان سه نوبت لشکر به مصر کشید، و نوبت اول به خود رفت و
~~PageV01P113
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0135.jpg)

# ~~مظفر مراجعت کرد. و نوبت دوم جمعی از امرا را فرستاد؛ تا دمشق رفتند؛
~~آز مصر
# ~~کسی بیامد و جنگی زیادت واقع نشد. نوبت سیم همچنان لشکر گران با امرا
# ~~فرستاد. سلطان مصر ناخبر لشکر را به جنگ ایشان آورد و مقهور باز
~~گردانید. چوبان
# ~~در آن میان جد و جهد بسیارکرد تا لشکر را به تمامت به سلامت بیرون
~~آورد. چون
# ~~پیش خان رسیدند اندوه و رنج بر او مستولی شد و مریض گشت و در عاشر شوال
# ~~سنه ثلاث و سبع مایه (703 ه/ 1303 م) در حدود قزوین به رحمت حق ms114 پیوست.
# مدفنش در تبریز است در عمارت عالی که به شبام غازان موسوم است. و تا آن
# ~~غایت از نسل هولا کو خان هیچ کدام را مرقد و مدفن ظاهر نشده بود. و
~~تاریخ خانی
# ~~که در ایران محاسبات بدان مفروغ کردهاند اندر رجب سنهآ احدی و سبع مایه
~~(701
# ~~1301/5 م) در زمان او وضع کردهاند. والله اعلم.
### | ذ کر پادشاهی
# الجایتو سلطان خدابنده محمد بن ارغون
# چون در خراسان خبر وفات برادر شنید الافرنک و امیر ارغداق که بزرگترین
# ~~امرای خراسان بود، به واسطهآ مخالفت بکشت و به تبریز رفت و بر تخت
~~نشست، و
# ~~در آن تاریخ که بر سریر سلطنت متمکن شد بیست و سه ساله بود. و کامران
~~ترین
# ~~پادشاهان آن دودمان بوده و آیین و انواع قواعد پسندیده و عدل و احسان
~~که تا
# ~~غایت در ایران زمین باز گویند در زمان او باز دید شد. تقویت دین اسلام
~~به اعلی
# ~~مدارج کمال مینمود. جزیه بر یهود و نصاری او نهاد و دولت او روز به روز
~~در ترقی
# ~~بود5.
# از شاهزادگان الوس جغطای و امرای مصر و شام با او ایل شدند ودم دولت
# ~~خواهی میزدند. و عزیمت گیلانات فرمود و مسخرگردانید و حکام و امرای
~~آنجا را
# ~~به جان امان داد و خراج ابریشم بر ایشان مقرر کرد. و چون به معموری
~~مایل بود
# ~~ارکان دولت سعی نمودند و به اندک زمانی شهری چون سلطانیه بناکردند و به
~~اتمام PageV01P114
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0136.jpg)

# ~~رسانیدند و در پای کوه بیستون شهر سلطان آباد جیمجمال، و در موغان1 در
~~کنار دریا
# ~~شهری الجایتوآباد نیز بنا کردند. و در اثنای این حال میان خواجه
~~رشیدالدین و
# ~~خواجه سعدالدین محمد ساوجی منازعت شد و بعد از آن خواجه سعدالدین را به
# ~~درجهآ شهادت رسانیدند و خواجه علی شاه جیلانی را در وزارت مدخل دادند،
# ~~مشروط بر آنکه از رای و تدبیر و استصواب خواجه رشیدالدین تجاوز نکند و ms115
~~زمام
# ~~اختیار کلی و جزوی در کف کفایت خواجه رشیدالدین باشد.
# و الجایتو نیز عزیمت شام کرد و قلعهآ رحبه را بعد از زحمت بسیار مسخرکرد
~~و
# ~~مراجعت نمود. در عقب او کبک و یسور جغتای بر خراسان تاختن کردند. بعضی
# ~~مواضع را جابقین کرده باز گشتند. چون الجایتو آگاه شد لشکری از ایران
~~به
# ~~ماوراءالنهر فرستاد. در ترمذ ونواحی ماوراءالنهر خرابی بسیارکردند و
~~مظفر به
# ~~درگاه آمدند. الجایتو سلطان ابوسعید را به پادشاهی خراسان فرستاد و
~~امیر سونج را
# ~~به اتابکی و امیر الامرائی او تعیین کرده ملازم او روانه گردانید. امرا
~~و ارکان دولت و
# ~~سایر ایواغلی هر یکی پسری یا برادری در ملازمت سلطان ابو سعید روانه
# ~~گردانیدند.
# گویند که در آخر الجایتو مذهب شیعه گرفت و بدان سلوک میکرد. فاما در
# ~~دولت خود جهان را چنان بیاراست که تا دور دامن قیامت از آن باز گویند.
~~و در غرهآ
# ~~شوال سنهآ سبع و عشر و سبع مایه (727 ه/ 1327 م) از دار غرور به سرای
~~سرور
# ~~رحلت کرد و در سلطانیه در عمارتی که خود بنا فرموده بود مدفون است.
~~عمرش به
# ~~چهل رسیده بود. والله اعلم واحکم.
# ذ کر پادشاهی ابوسعید بهادر خان
# پادشاهی مستعد بود. همه نوع استعداد کسب کرده بود و اصحاب فضل و
# ~~ارباب هنر را به غایت معزز و مکرم میداشت. در زمان او مجموع هنرها و
~~کمالات
# ~~را رواج و رونق به درجهآ اعلی رسیده بود. چون خبر وفات پدرش به خراسان
~~رسید PageV01P115
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0137.jpg)

# ~~امرا او را به تعجیل تمام به تبریز بردند تا به موجب حکم و وصیت پدر به
~~پادشاهی
# ~~بنشست. در آن تاریخ دوازده ساله بود. به واسطهآ صغرسن زمان کلی و جزوی
~~قضایا
# ~~در کف کفایت امیر چوبان نهاد، چنانچه بر پادشاه نامی بیش نبود. میان
~~خواجه
# ~~رشیدالدین و خواجه علی شاه منازعت افتاد؛ امرا و اصحاب جانب خواجه علی
# ~~شاه گرفتند تا عاقبت ms116 به سعی جمعی صاحب اغراض، خواجه رشیدالدین شهید
# ~~شد.
# بعد از وقایع بسیار یکی از امرای بزرگ با غلبهآ اتباع، معارض امیر چوبان
~~شدند و
# ~~چوبان از ایشان هزیمت یافته پناه به پادشاه برد و مخالفان تصور داشتند
~~که سلطان
# ~~ابو سعید در آن قضیه جانب گیرد و چوبان را بدیشان سپارد. پادشاه به یمن
~~الهام
# ~~ربانی دریافت که ایشان چه فکر دارند. عزم محاربه نمود، در زنجانه رود
~~بهم
# ~~رسیدند. جمعی خواستند که ایشان را به مطاوعت پادشاه درآورند. مفید
~~نیفتاد.
# ~~پادشاه با وجود صغر سن جلادت نموده شجاعانه در میدان در آمد. امرا و
~~ارکان
# ~~دولت از آن جرأت قوی دل شدند و دشمنان را بهم شکستند. به واسطهآ دلاوری
~~که
# ~~در آن مصاف نموده بوده، امرا و وزرا عرضه داشتند که اسم مبارک بندگی
~~حضرت
# ~~نیز مطابق جرأت باشد، و در آن تاریخ بهادر خان بر اسم سلطان ابوسعید
~~اضافه
# ~~کردند.
# و بعد از آن خواجه علی شاه نیز درگذشت و مدتی قضیهآ وزارت مختل بود، تا
# ~~آخرالامر امارت و وزارت مجموع تعلق به دمشق خواجه گرفت و او به غایت
# ~~صاحب اختیار شد. پادشاه در کار او فرصتی می طلبید تا به تدبیر امرا
~~آوازه
# ~~درانداختند که امیر چوبان را در خراسان به حکم و فرمان پادشاه به یاساق
# ~~رسانیدهاند و سرش می آورند. اتفاقا سری چند از آن دزدان و قطاع طریق
~~کردستان
# ~~به اردو آوردند. تدبیر و تقدیر موافق شد؛ مردم برآشفتند که سر امیر
~~چوبان و کسان
# ~~او است که از خراسان آوردند. و همان لحظه خانه بر امیر دمشق خواجه حصار
# ~~کردند و چون روز شد او را بگرفتند و بکشتند، و سرش از قلعهآ سلطانیه در
~~آویختند.
# ~~و حکم و یرلیغ به امرای پادشاه که مصاحب چوبان به خراسان رفته بودند
~~نوشتند
# ~~که چوبان را آنجا بکشند. بعضی از امرای خراسان با او متفق شدند و عزیمت
# ~~سلطانیه کردند. حسن پسر ms117 چوبان تدبیر کرد که: امرای سلطان که اینجا
~~مصاحباند PageV01P116
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0138.jpg)

# ~~مجموع را بکش و سرهای ایشان را به اردو بفرست و این ملک را نگاه دار تا
~~به
# ~~تدریج کرمان و فارس نیز در قبضهآ تصرف تو آید، و با پادشاهان الوس
~~جغتای طریقهآ
# ~~خدمتکاری و دلخواهی مستحکم ساز تا ممد و معاون تو شوند، و به روزگار،
~~کین
# ~~پسر باز خواه. چوبان سخن او نشنید و همچنان عازم سلطانیه شد. پادشاه
~~نیز لشکر
# ~~جمع کرده بیرون آمد. چون پادشاه به ولایت قزوین و چوبان به حدود ری
~~رسیدند
# ~~و میان ایشان مسافت اندک شد امرا حق ولی نعمتی پادشاه دانستند.
# مطاوعت اولوالامر فرض عین شمردند و از پیش چوبان بگریختند و متوجه
# ~~درگاه پادشاه شدند. چوبان از این حرکت متوهم شد. لشکرها و خزاین بگذاشت
~~و
# ~~با خواتین و اتباع و آنچه سبکتر بود بگریخت و خواتین نیز به هر منزلی
~~چیزی باز
# ~~می ماندند. او با هفده مرد از راه بیابان به هرات آمد. پناه به ملک
~~غیاثالدین کرت
# ~~برد. ملک با او عهد و سوگند موکد کرد که قصد او نکند. آخر غدر کرد. او
~~را با یک
# ~~پسر، جلو خان نام که نوادهآ الجایتو سلطان بود، وبعضی از نواب ومخصوصان
# ~~بکشت، و سرشان به اردو فرستاد.
# و چون حکومت اکثر ممالک فرزندان چوبان داشتند تمورتاش، پسر چوبان، از
# ~~وهم و غضب سلطان متوهم شد. از روم بگریخت و به مصر رفت و در آنجا مقتول
# ~~شد. و آنچه از فرزندان چوبان نامی داشتند مجموع تلف شدند.
# و بعد از ایشان کار وزارت با استقلال، چنانچه هیچ کس را در آن مدخلی و
# ~~اختیاری نبود، به صاحبزادهآ سعید خواجه غیاثالدین محمد رشید رجوع شد. و
# ~~آن بزرگ زادهآ نیکو اخلاق بزرگ منش هر که با خاندان ایشان انواع خرابی
~~کرده بود
# ~~عوض آن اضعاف تربیت بجای می آورد. به تخصیص با جمعی که هواداری و
# ~~هواخواهی ms118 کرده بوده باشند توان دانست که چه نوع بزرگی و الطاف کرده
~~باشد.
# و سلطان را گویند که مسموم شد. والله اعلم.
### | ذ کر ارپا خان
# بعد از سلطان ابوسعید او را پادشاه ساختند. غیاث الدین محمد رشبد را بکشت
# ~~و مملکت بهم برآمد. امیر شیخ حسن بغداد رفت و شیخ حسن کوچک با اشرف
~~PageV01P117
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0139.jpg)

# ~~اتفاق کرده آذربایجان را بگرفتند و سلیمان خان را پادشاه گردانیدند.
~~چون شیخ
# ~~حسن کوچک را مهلت نبود، زنش در مستی چنانک مشهور است قصهآ آخرکرد. بعد
# ~~از آن اشرف موسی خان را بنشاند و هم خود از او وهم [کرد] و او را بکشت؛
~~و علی
# ~~پادشاه را اجلاس کرد و او را نیز در آن چند روز بکشت؛ و خود دم سلطنت
~~زد و
# ~~برادرزادهآ خود را، پیر حسین، به فارس فرستاد. و خود آذربایجان و عراق
~~هر دو را
# ~~بگرفت. بعد از آن تغای تیمور خان در خراسان خروج کرد و بنیاد احیای
~~توره کرد.
# ~~عاقبت خواجه مسعود سربدار از سبزوار خروج کرد؛ او را بکشت. در مازندران
# ~~مدفون است والله اعلم بالصواب.
### | ذ کر جلوس
# هولا کو خان بن تولوی خان بن جنکیز خان1
# نخست که در تاریخ سنهآ اثنی و خمسین و ستمایه (652 ه/ 1254 م) روی به
# ~~ممالک ایران نهاد زمستان آن سال در ماوراءالنهر قیشلامیشی کرد. بر اول
~~بهار از
# ~~جیحون عبور نمود. به قهر و قمع ملاحده مشغول شد. پیش از وصول او
~~جورماغو
# ~~نویان قهستان را استخلاص نموده بود و در اصفهان قتل عام کرده، اما به
~~واسطهآ
# ~~کثرت لشکر بغداد یک دوکرت که متوجه دارالسلام شد بی مقصودی باز گشت.
# ~~امرای مغول مثل کتبوقا و ارغون آقا چه به لطف و چه به عنف به دارائی
~~ممالک
# ~~خوزی مشغول بودند. چون خبر وصول هلاکو خان متواتر شد مجموع ایشان با
# ~~حکام دیگر ممالک به درگاه پیوستند اما خور شاه که بقیهآ دودمان ms119 حسن
~~صباح بود
# ~~به اعتماد حصانت قلاع حصین که داشت به ملازمت ارد و رغبت نکرد. هلاکو
~~خان
# ~~ایلچیان به احضار او فرستاد و تخویفی که قاعدهآ مغول است در مکاتبات
~~تذکار
# ~~نمود. خورشاه متواتر از تخلف خود عذرها به درگاه مینوشت و معتبران را
~~لاینقطع
# ~~پیش میفرستاد. بعد از آنکه رایات نصرت شعار از حدود دماوند بگذشت به
# ~~ضرورت خود نیز استقبال کرد. پس هلا کو خان یک یک از مجموع قلاع را از
~~اختیار PageV01P118
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0140.jpg)

# ~~او به در آورد و چون شر آن طایفه را بالکلی از سر مسلمانان دفع کرد او
~~را مصاحب
# ~~ایلچیان به درگاه قاآن فرستاد. و چون به المالیق برسید یرلیغ بیامد که
~~هم در راه به
# ~~یاساق رسانیدند.
# بعد از آن هولاکو خان متوجه بغداد شد. مستعصم بالله به اغوای سلیمان شاه
# ~~دواتی و ابن علقمی که وزیر بودند تمرد نمود، تا چنانچه مشهور است بغداد
~~کرها و
# ~~جبرا شد و مستعصم به سیاست رسید. ممالک ایران بالکلی صافی گشت و حکام
# ~~بلاد روم نیز به اطاعت آمدند. چند کرت میان هولا کو خان و باتو و برکای
~~جنگهای
# ~~صعب شد اما ظفر او را بود. در ایام دولت خود به استصواب خواجه
~~نصیرالدین
# ~~محمد الطوسی رصد ببست و زیج خانی که امروز سند مستخرجان کافهآ عالم است
# ~~به نام او نوشتند. اگر چه کافر بود عدالتی تمام داشت. بعد از آنکه ده
~~سال سلطنت
# ~~کرد به تاریخ سنهآ ثلاث و ستین و ستمایه (663 ه/ 1265 م) در دیه
~~خوارکان به
# ~~سکته فرو رفت. چهل و هشت سال عمر داشت. وزیر او شمس الدین بیتکچی بود.
### | ذ کر جلوس
# اباقا خان بن هولا کو خان
# در زمان حیات پدر به حکومت خراسان منصوب بود. بعد از وفات او در
# ~~مسلم داشت. اباقا سرای که در نهایت یایلاق بیش برماق واقع است از آثار
~~او است.
# ~~وسعت مملکتش از ابتدای بخارا تا ms120 نهایت شام رسیده. عدالتی به طبقه داشت
~~و به
# ~~هیچ نوع در بند مضرت هیچ طایفه نبود. مدت هفده سال به استقلال و اختیار
# ~~سلطنت کرد. در سنهآ ثمانین و ستمایه (680 ه/ 1281 م) از افراط مداومت
# ~~شراب فرو رفت. مدفن او در اباقا سرای مذکور واقع است.
### | ذکر جلوس
# تکودر بن هولا کو خان
# ~~بعد از برادر پادشاه شد و به جهت آنکه اهالی اسلام رغبت سلطنت او کنند
~~خود PageV01P119
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0141.jpg)

# ~~را احمد نام کرد. چون خبر وفات پدر به ارغون خان رسید خراسان را به طرح
# ~~بگذاشت و متوجه آذربایجان شد. احمد، اقبوقا را که رکن اعظم دولت مغول
~~بود،
# ~~نامزد آن گردانید که برود و هم در راه ارغون را به خرج کند. اقبوقا به
~~واسطهآ شوکت
# ~~جمعی که همراه او بودند ارغون را بگرفت و در خیمه باز داشت که به شب
~~قصد
# ~~دفع او کند. با خود اندیشید: وخامت قتل سلاطین به روزگار اولاد قاتلان
~~برسد و
# ~~اوروغ بر اوروغ آن شخص مطعون و ملعون گردند. عنان از یرلیغ احمد
~~بگردانید و
# ~~ارغون را از بند بیرون آورده هم در آن شب مطیعان را بنواخت و متمردان
~~را بر
# ~~انداخت و به معاونت همان لشکر روی به دفع احمد نهاد. بعد از محاربه و
~~محاکاء
# ~~بسیار احمد به حکم ارغون مقتول شد.
### | ذکر جلوس
# ارغون خان بن اباقا خان بن هولا کو خان
# چون در شهور سنهآ ثلاث و ثمانین و ستمایه (683 ه/ 1284 م) بعد از قتل عم
# ~~بر سریر سلطنت نشست، جمعی را که مدد علت شده بودند متعاقب احمد به
# ~~یاساق رسانید. بعد از آن به فتح دیگر بلاد مشغول شد و جزایر و دیاربکر
~~بگشود.
# ~~چون کار مملکت استقرار یافت اقبوقا را که آن همه حقوق بر او ثابت کرده
~~بود،
# ~~بکشت و رجوع وزارت به شمس الدین صاحب دیوان کرد. روزی در خیال او گردید
# ~~که به ms121 رسم اختای1 قاعدهآ چاو بنیاد نهد. جمعی از خوش آمد گویان تحسین و
# ~~تصدیق نمودند. مدت یک ماه مبایعات بالکلیه مسدود شد. چون اهتمام تمام
~~در
# ~~اتمام آن معامله داشت که هیچ کس را عرضهآ عرض خرابی مملکت نبود تا حدی
~~که
# ~~اگر فرزند او در آن باب سخن گفتی به سیاست رسیدی. بعد از استقلال تمام
~~روزی
# ~~در اثنای طوف، گذار او به بازار شهر افتاده مجموع دکاکین را بسته دید و
~~کیفیت
# ~~پرسید. هیچ کس هیچ نگفت. ناگاه شخصی تاجر به سر راه آمد و بخچهای از
~~کاغذ
# ~~چاو بر زمین نهاد و گفت: روا باشد که در عوض خرواری طلا بخچهآ کاغذ از
~~این شهر PageV01P120
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0142.jpg)

# ~~برم. ارغون برفت و موجب خرابی مملکت معلوم کرد و فرمود تا بر قرار قدیم
# ~~دارالضربها را به کار داشتند. و باغچهای که به طرف شرقی تبریز به جهت
~~او
# ~~ساختهاند و سی و هفت دیه در آن محوطه معمور و مزروع است، از آثار اوست.
# ~~سی و هشت سال عمر داشت و در سنهآ تسعین و ستمایه (690 ه/ 1291 م)
# ~~بیمار شد. ایغوران با سیماب ادویهای چند ترکیب به خورد او دادند مفید
~~نیفتاد و
# ~~بمرد. و مقبرهآ او در حوالی شهر او واقع است.
### | ذکر جلوس
# کیخاتو خان بن اباقا خان
# مادر او توقداق خاتون بود. پیوسته به صحبت درویشان تقرب نمودی و با اهل
# ~~تصوف صفائی تمام داشت؛ بعد از ارغون به واسطهآ آنکه غازان در خراسان
~~بود
# ~~کیخاتو بر تخت سلطنت مستولی شد و مجموع دفاین و خزاین را به امید آنکه
# ~~سلطنت بدو بماند بر همگنان صرف کرد، اما چون غازان برسید بر مقتضای
# ~~مصلحت وقت به اطاعت وانقیاد راضی شد، عاقبت الامر به معاونت نوروز و
# ~~حسن تدبیر رشید، سلطنت از کیخاتو به غازان منتقل شد؛ بعد از آن که چهار
~~سال
# ~~حکومت کرده بود در سنهآ اربع و تسعین و ست مایه ms122 [694 ه/ 1295 م] در
~~جلگهآ
# ~~اران کشته شد. در عهد او وزارت به صدرالدین زنجانی مفوض بود.
### | ذکر جلوس
# سلطان محمود غازان خان بن ارغون خان
# ~~چون از کار کیخاتو خاطر جمع کرد و باید و را که دشمن بزرگ مملکت بوده
~~به دست
# ~~آورد مملکت بر او قرار گرفت و همچنان به دستور سابق منصب وزارت به
# ~~صدرالدین مسلم داشت. از صغر سن به هیچ وجهی میل خاطر مبارکش به عبادت
# ~~اوثان نمیکشید و پیوسته خواهان آن بود که به کلمهآ توحید بگردد. شیخ
~~زادهآ اعظم
# ~~محیی الدین عبدالملک الحموی آثار ولایت واخبار خوارق عادت او شهرتی
~~تمام PageV01P121
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0143.jpg)

# ~~دارد به اسم تهنیت تخت روی به اردوی همایون نهاد. در حین ملاقات جمعی
~~از
# ~~بخشیان ایغور در صحبت غازان حاضر بودند و بحثی چند در اعتقادات می رفت.
# ~~اویغوران به تأویلات مزخرف غلبه میکردند و انفعال آن بر غازان عاید
~~میشد.
# ~~چون شیخزاده عبدالملک تشریف داد، بعد از شرایط مصافحه مبحث را به طرح
# ~~نهادند. حضرت شیخ زاده هم از اطوار ایشان به ایشان غلبه کرد چنانک هیچ
~~یک از
# ~~ایشان را مجال جواب نماند. غازان خان از غایت لذت آن حال کلمهآ توحید
~~قبول
# ~~کرد و بفرمود تا بخشیان را به زاری زار بیرون کشیدند. مجموع امرا
~~موافقت نمودند.
# ~~بعد از آن علمای مذاهب فرق اسلام را بطلبید و حقیقت اجتهاد هر یک را
~~بپرسید.
# ~~خاطرهآ هیچ یک از آنها قبول نکرد و بگفت که: از قراجو بر مقتضای مصلحت
~~خود
# ~~این ترها[ت] را وضع کردهاند. مذهب آن است که فرزندان محمد دارند. بعد
~~از آن
# ~~تقلید مذهب اثنا عشریه بکرد و متوجه مشهد متبرک نجف شد. عیار این عقیده
~~که
# ~~داشت، از شرف صحبت مجاوران آن بقعهآ شریفه به سکهآ یک جهتی مسکوک شد و
# ~~خواست که نخست به جهت انتقام خون حضرت حسین - علیه السلام - ممالک شام
# ~~عالیها و سافلها سازد و بعد از ms123 آن سکه و خطبهآ ممالک ایران را بالکلی
~~به منقبت ائمه
# ~~معصومه مشرف گرداند. بحمدالله تعالی که در مدت هشتصد سال تمنائی که
# ~~مجموع سلاطین سلف را در خاطر میگردید و متمشی نمیشد، حضرت سلطان
# ~~غازی - خلد الله ملکه و سلطانه - به تقدیم رسانید وسکه اثنی عشریه بر
~~جبههآ
# ~~درست جعفری بنشاند و حق را به مرکز خود قرار داد.
# القصه چون اختیار الوس مغول به دست نوروز بود و صدرالدین زنجانی
# ~~می خواست دولت از دودمان مغول انتقال یابد، نخست به دفع نوروز مشغول شد
~~و
# ~~شخصی مجهول را با چند تقوز قماش نزد بازرگانی فرستاد که این را بر سبیل
~~بیلاک
# ~~نوروز به مصر برد و مکتوبی مشتمل بر آنکه: من غازان را دفع خواهم کرد،
~~تو نیز به
# ~~زودی متوجه [شو] تا آسان تو کفایت، بنوشت و در میان آن رخوت پنهان
~~ساخت.
# ~~بعد از چند روز دیگر برادر نوروز که ملازم اردو بود، به خانه طلبید و
~~در وقت آنکه
# ~~جامهآ تشریفی در بر او میکرد مکتوبی دیگر که از حاکم به نوروز نوشته
~~بود که من بر
# ~~قرار بلجار متوجه خواهم شد زینهار تا از گفتهآ خود و سر در مهر قبترغای
~~او نهاد.
# ~~چون مدت ده روز از این حرکت بگذشت، روزی بیهنگام به در خلوت غازان خان
~~PageV01P122
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0144.jpg)

# ~~آمد و باز طلبید که مهمی نازک واقع است. پیش از وقوع فتنهآ بزرگ
~~میخواهم تا به
# ~~عرض رسانم. بعد از آنکه باز یافت آن مقدمات را به عبارتی که قابل قبول
~~بود
# ~~بگفت، غازان، ایلچیان به احضار آن بزرگان به تعجیل روان کرد تا از بلاد
~~جزایر او را
# ~~یا بارهائی که داشت بیاوردند. قضا را در اثنای آن تفحص، آن بخچهآ قماش
~~مکتوب
# ~~بدست آمد. صدرالدین گفت: هر آینه که مثل این از مصر نیز به نوروز آمده
~~باشد.
# ~~برادر او را گرفته در کیسه و جیب قبترغا که دارد تفحص نماید ms124 تا حق از
~~باطل مفروق
# ~~شود. بیچاره غافل ایستاده بود که به خلوت آورده سر تا پای او بکاویدند
~~و آن
# ~~مکتوب سر به مهر که قبترغا داشت بستدند. غازان خان را مجال تحمل نماند
~~و
# ~~فی الحال مثال داد تا آن بیگناه را بکشتند. بعد از آن جمعی از امرا را
~~تعیین کرد که به
# ~~تاخت و به تعجیل روی به یورت نوروز نهادند. او در جلگهآ اران با ایل و
~~الوس خود
# ~~غافل و فارغ نشسته بود که از اطراف و جوانب جبه پوشان مکمل در ریختند.
~~نوروز
# ~~از غایت تهتک امر داد تا جمعی از غلامانش که حاضر بودند دست به تیر
~~کردند.
# ~~فایده نداد. بیچاره را گرفتن همان بود و پاره پاره کردن همان. از شئامت
~~این حرکت،
# ~~رکن اعظم از عالیها، سافلها شد. بعد از چند روز امرا مثل قتلغ شاه و
~~چوپان از آن قدر
# ~~اندک وقوفی حاصل کردند اما هیچ کس را یارای نطق نبود. صاحب اعظم خواجه
# ~~رشیدالدین فضل الله المتطبب در خفیه متفحص میبود تا وقتی که کاتب آن
# ~~مکتوبات و رسانندهآ آن را به حسن حیل معلوم کرد. صدرالدین هم از آن ترس
~~که
# ~~مبادا از ممر رشید، بخیه بر روی کار افتد در قصد او اقدام نمود و با
~~قتلغ شاه چنان
# ~~تقریر کرد که رشید او را در حضرت پادشاه نکوهش میکند و بعد از آن سخنی
~~چند
# ~~غرض آمیز باد انگیز از قتلغ شاه به پادشاه رسانید. پادشاه به واسطهآ
~~حرکتی که از
# ~~نوروز شنیده بود به امرای مغول اعتمادی نداشت. بر قتلغ شاه نیز روزی
~~ذکر آن کرد.
# چون قتلغ شاه در یک دو مجلس مزاج پادشاه را متغیر دید، حمل بر آن سخن
# ~~کرد که صدرالدین شنیده بود. روزی در حین توقامیشی با رشید باز خورد و
~~با او
# ~~گفت که: تا امروز میان ما و تو هیچ نوعی از انواع خاطر ماندگی نبوده.
~~چه ms125 معنی را
# ~~حکایات موحش از من به عرض میرسانی؟» رشید دانست که مبداء این شنقصه
# ~~چه بوده. هیچ نگفت تا روزی که هر دو در مجلس کنکاج پادشاه حاضر شدند.
# ~~رشید به زانو در آمده اوجیمیشی کرد که: پادشاه اسلام واقف ظاهر و باطن
~~این PageV01P123
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0145.jpg)

# ~~مخلص است و هیچ وقتی نسبت به تکفیر امیر قتلغ شاه از این بنده سخنی
~~شنیده
# ~~است. پادشاه سوگند به غلاظ و شداد یاد کرد. رشید گفت: «روا نباشد که
~~چون
# ~~نوروز بی گناه بخسبد و صدرالدین بر مسند وزارت سالما غالما بنشیند.
~~پادشاه را از
# ~~قتل نوروز به غایت پشیمانی بود. کیفیت این مقدمه را از رشید استفسار
~~کرد. رشید
# ~~آنچه معلوم داشت به عرض رسانید و اشارت کرد تا آن کاتب را با رسانندهآ
~~بیلاک
# ~~حاضر کردند. پادشاه صدرالدین زمانه اندرون طلبید. صدرالدین چون آن دو
~~کس را
# ~~در مجلس پادشاه بدید به دست و پای فرو مرد و در سؤال اول میدارمیشی
~~کرد.
# ~~پادشاه مثال داد تا هم بر دربار قتلغ شاه او را به دست خود از میان به
~~دو نیم زد. بعد
# ~~از آن پسر نوروز را که در بند بود اطلاق کرد. عذر بسیار بخواست و از هر
~~صده سه
# ~~کس را سالنامیشی کرده، مصاحب او به کلات کوه خراسان فرستاد. قوم جاونی
# ~~قربان از نسل ایشاناند.
# بعد از آن عدالت و تقوی و ورع پادشاه غازان به مثابهای رسید که اکثر شب
~~به
# ~~تلاوت و عبادت بسر میبرد و از صنعت کاردگری تهیه مزودهآ خاص خود
# ~~می فرمود. بعد از آن فرمان کرد تا مجموع وجوه گرد آمدهآ خزاین را در
~~وجه عمارت
# ~~بقاع خیر بنهادند و سرکارها را الیشمیشی کرده ترتیب بنیاد عالی شم و
~~ابواب البر
# ~~مشغول شدند. خیرات و مبراتی که به جهت موقوفات آن عمارت عالی تعیین شده
# ~~مشهور و معروف است؛ به جهت آن در این مختصر تکرار نکردیم.
# مدت نه ms126 سال سلطنت کرد و سی و سه سال عمر یافت. و در سنهآ ثلاث و
# ~~سبع مایه (703ه/ 1303 م) از اثر هوا در قیشلاق اران به جوار حق پیوست.
# ~~صندوق مبارکش را به تبریز نقل کردند و خوابگاه او امروز در آنجا است.
### | ذکرجلوس
# سلطان محمد اولجایتو خدابنده بن ارغون خان
# پادشاهی به غایت حلیم، سلیم، ذو شوکت، بزرگ همت بود، چنانچه مدت
# ~~العمر به فسق وفجور وجور وظلم مرتکب نشد. همه وقتی صحبت با سادات و
# ~~اشراف و فقها و فقرا داشتی و امرا و ارکان دولت خود را نیز بدین معنی
~~ترغیب PageV01P124
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0146.jpg)

# ~~کردی. به جهت خلود نام نیک و یادگار دولت بزرگ در جلگهآ قونکقرالنگ [=
# ~~قنغرآلانگ] طرح سواد دلپذیر سلطانیه را انشا کرد. و به جهت خوابگاه،
~~طرح آن
# ~~گنبد عالی را با آن محوطه از سنگ و رخام تراشیده و موازی، و هزار خانه
~~ازگچ و
# ~~سنگ، و بقاع خیر به مثل دارالشفا و دارالحدیث و دارالضیافه و
~~دارالسیاده و مدرسه
# ~~و خانقاه و مسجد جامع در پیرامون آن بنا فرموده، چنانکه مسافران بر و
~~بحر عالم در
# ~~هیچ سرزمینی قرینهآ آن عمارت عالی را نشان نمیدهند.
# و در تعصب مذهب اهل بیت - صلوات الله علیهم - مبالغهآ تمام داشت. مدت
# ~~شانزده سال ممالک ایران را از حد اسکندریه تا حدود ماوراءالنهر در
~~حبالهآ عدل و
# ~~مرحمت خود معمور داشت و به سنهآ سبع و عشر و سبع مایه (717ه/ 1317 م)
~~در
# ~~چهل سالگی به مرض طبیعی وفات یافت. خوابگاه مبارکش در آن گنبد عالی
~~واقع
# ~~است.
### | ذکر جلوس
# سلطان ابوسعید بن اولجایتو بن ارغون خان
# پادشاهی مستعد، ملیح، لطیف، فاضل، عاقل بود. به واسطهآ آنکه در صغر سن
# ~~جلوس فرمود و چوپان که امیرالامرا بود بر حضرتش بغی کرد و به مجموع
~~امرا یک
# ~~سخن شده به تمچهآ تخت برخاست. پادشاه ابوسعید با هفده هزار سوار چتر
# ~~برافروخت و روی به مقابلهآ او ms127 نهاد. چون در جلگهآ اوجان ملاقات دست داد
# ~~مجموع امرا وجمهور لشکر مجرد مطالعهآ چتر ابوسعید عنان ریز از پیش
~~چوپان
# ~~متخلف شده پناه به سایهآ چتر پادشاه آوردند. چوپان به طرف خراسان
~~گریخت.
# ~~ایلچی متعاقب او برسید. ملک غیاثالدین هرات بر امتثال مثال عالی او را
~~گرفته
# ~~بسپرد تا به یاساق رسانید، و از اولاد او نیز هرکه بدست آمد سیاست
~~یافت.
# چون سلطان ابوسعید بر مملکت مستولی شد دست متغلبان و متمردان را از
# ~~دامن مملکت کوتاه گردانید و سریر سلطنت به سایهآ عدل و مرحمت او
~~سرافراز
# ~~شد. چون در اوان طفولیت او، صاحب زادهآ اعظم غیاثالدین محمد بن رشید
~~انواع
# ~~کوچ های پسندیده و خدمات لایقه به تقدیم رسانیده بود اختیار وزارت به
~~وجود PageV01P125
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0147.jpg)

# ~~بزرگوارش مفوض گردید. چنانچه رشیدیان دیگر باره مستقل شدهاند. اختیار
~~بغداد
# ~~به دست برادر خود اسمعیل داد، چنانک مآثر او از بازار و مدرسه و خانقاه
~~هنوز در
# ~~آن دیار ظاهر است.
# چون به واسطهآ وقوع حادثهآ خواجه رشید، اکثر عمارات او ناتمام مانده بود
# ~~غیاثالدین محمد آن همه را به اتمام رسانید و دست به تربیت اهل فضل
~~برآورد،
# ~~چنانک در اقصای جمهور بلاد، مستعدان هر فن را وجه معاش و انتعاش فراخور
~~هر
# ~~یک تعیین فرمود و مجموع فضلا را که معاصر بودند هر سال چند کرت از
~~انعام و
# ~~احسان خود محظوظ و ملحوظ گردانید. همانا که مگر بعد از او بنیاد کرم از
~~تخمهآ
# ~~تازیک برافتاد و بعد از آن هیچ وزیری آن استقلال و اختیار به خود ندید.
~~پیوسته
# ~~پادشاه را به کسب نام نیک و شروع کارهای خیر رهنمونی میکرد. شهر یازک
~~که
# ~~چشم و چراغ عمارتهای عالم است به جهت خوابگاه بوسعید انشا کرد.
# پیش از آنکه آن عمارت عالی تمام شود، در سنهآ ست و ثلثین و سبع مایه (736
# ~~ه/1336 م) سلطان به رحمت حق پیوست. چهل و یک سال عمر ms128 داشت و هفده
# ~~سال سلطنت کرد. زعم مستوفی آن است که مسموم شده. بعد از وفات، صندوق
# ~~مبارکش را در شهر یازک دفن کرده بودند. به تاریخ سنهآ اثنی و ثمانمایه
~~(802 ه/
# ~~1400 م) امیرزاده امیرانشاه بفرمود تا به پهلوی سلطان محمد بردند.
### | ذکر جلوس
# رپا خان بن جوشکاب
# بعد از وفات سلطان ابوسعید به جهت نظم و نسق ایل والوس به اتفاق جمهور
# ~~امرا پادشاه شد و برقرار سابق وزارت به چند مرتبه از وجود پادشاه برتر
~~بود و اکثر
# ~~بلاد به تصرف گماشتگان او، چنانچه اگر خواستی به یک روز دود از دودمان
~~او
# ~~برآوردی، ارپا نیز از این دغدغه به قصد وزیر نکوشید. بعد از آنکه شش
~~ماه از
# ~~جلوس او بگذشته بود، ناخبر وزیر را بکشت. جمعی امرا مثل شیخ حسن و امیر
# ~~حسین کماخی و شیخ حسن بن چوپان و اشرف و سایر دیگر امرا از این حرکت
# ~~برآشفتند و اهل مملکت بالکلی دو گروه شدند، چنانچه آتش فتنه بالا گرفت،
~~و PageV01P126
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0148.jpg)

# ~~چنان شد که روز روشن کسی را در اردو مجال تردد نماند. نیم روز که ارپا
~~سر غفلت
# ~~به بالین قیلوله نهاده بود، امرا کورکهآ عصیان را به دوال طغیان در
~~زلزله آوردند و از
# ~~هر جانبی دریاهای لشکر به جوش در آمد. ارپا خواست که آن سیل بلا و
~~طوفان ابتلا
# ~~را پیش بندی کند، میسر نشد. هم از نزدیکانش جمعی که محل اعتماد او
~~بودند
# ~~بیچاره را به تیغ گرفتند و مملکت آرمیده به بلقاق و بورکمیشی روی نهاد،
~~چنانچه
# ~~کیفیت آن را در محل خود شرح خواهیم کرد.
### | ذکر جلوس
# هوسی خان بن علی بن بایدو1
# بعد از قتل ارپا، چون استقامت مملکت بی پادشاهزادهای که از اوروغ جنکیز
# ~~خان باشد میسر نمیشد، شیخ حسن کوچک و اشرف اتفاقی کردند، موسی خان را
# ~~به سلطنت نشاندند، اما اختیار تمام به دست شیخ حسن بود. ترکمانان [که]
~~خویش ms129
# ~~مادر شیخ حسن باشند؛ به تکلیفات مالایطاق اهالی تبریز را به جان
~~آوردند، چنانکه
# ~~هیچ مرد را اختیار به زن خود نماند و متمولان به دیناری محتاج شدند.
~~موسی خان
# ~~هر چند که در ضبط امور مبالغه میکرد به جائی نمیرسید، تا شبی خاتون شیخ
# ~~حسن به واسطهآ رشکی که لازمهآ زنان است خصیتین شوهر خود را در حین مستی
# ~~بگرفت و چندان بفشارد که بمرد. بعد از او اختیار امارت به دست اشرف
~~افتاد.
# ~~چون اول وسیله بود فکر کرد که مبادا طباع مردمان به حسب خاصیت، مایل به
# ~~سلطنت موسی خان شود، دفع او را اهم مهمات دانست و در سنهآ تسع و ثلثین
~~و
# ~~سبع مایه (739 ه/ 1339 م) بیچاره را شهید کرد.
# بعد از او علی پادشاه را بنشاند. و چون دو سال از آن واقعه بگذشت، جمعی
# ~~راهنمونی کردند که: اغول در خاندان جنکیز خان نمانده است، همان به که
~~خود را
# ~~بر سیرت ملوک ماضی به لقب اشرف ملقب سازی و به ضرب شمشیر آبدار اختیار
# ~~ملک و ملت بستانی. این سخن او را موافق نمود و علی پادشاه را بکشت و
~~اختیار
# ~~مملکت به دست فرو گرفت.

PageV01P127

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0149.jpg)

### | [طغاتیموریان]
# ذکر جلوس طغاتیمور خان
# از اوروغ او موسم قلاغای بوده است، به اتفاق سربدال سبزوار و سرداران
# ~~مازندران و قومش و طبرستان خروج کرد و مملکت را تحت فرمان خود درآورد.
# ~~بعد از آنکه امور مملکت نظام و انتظام یافت، دست تغلب بر معاندان و
~~معاونان
# ~~خود بگشود و نخست به قلع اثر سربدال مشغول شد. چون دولت مساعد نبود،
# ~~میسر نگشت و ناخبر به دست ایشان مقتول گشت. پنجاه و یک سال عمر داشت و
# ~~هفت سال حکومت کرد.
### | ذکر جلوس
# لقمان پادشاه بن طغاتیمور خان
# بعد از پدر به معاونت امیر ولی، در استراباد بر تخت نشست، اما هنوز آشوب
# ~~سربدال فرو ننشسته بود، عاقبت الامر جمعی از بدنفسان [امیرا] ms130 ولی را بر
~~آن داشتند
# ~~که او را بگیرد. لقمان پادشاه به وقت افتاد و عنان فرار به طرف ماوراء
~~النهر معطوف
# ~~ساخت و به درگاه عالم پناه حضرت سلطان غازی ملتجی شده، بعد از چند سال
~~که
# ~~در آن حدود به غربت بسر برد آخر الامر از یمن التفات حضرت سلطان غازی
~~بعد از
# ~~آنکه مازندران از دست [امیر] ولی مستخلص شد، حضرت سلطان غازی حضرتش
# ~~را در استراباد بنشاند و تا دیری در حکومت بسر برد.

PageV01P128

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0150.jpg)

### | پیرک پادشاه]
# بعد از آنکه به مرض طبیعی وفات یافت، حضرت سلطان غازی پسر او پیرک
# ~~پادشاه را به جای پدرش بنشاند و حاکم ولایت گردانید، و مدت مدید در
~~تصرف او
# ~~بود. اما بعد از آنکه حضرت سلطان غازی به جوار حق پیوست، او را تمنای
# ~~جهانگیری در سر افتاد، چنانکه در وقت توجه امیرزاده میرانشاه به طرف
~~خراسان
# ~~به ساورین محفظه1 نیز التفات ننمود و در وقت عبور لشکر به سر راه آورد
~~و جنگ
# ~~نیز بکرد. دو کرت دیگر به اتفاق متمردان سربدال با لشکر امیرزاده شاهرخ
~~مصاف
# ~~داد و منهزم شد. بعد از آنکه سید خواجه بن شیخ علی بهادر از خراسان
~~طغیان
# ~~نمود، بعد از انکسار بدو ملتجی شد.
# ~~چون امیر زاده شاهرخ با لشکرهای گران متعاقب برسید در ظاهر استراباد
~~مصاف
# ~~داد و چنان از هم بریخت که بعد از آن بالکلی از صدد وجود بیفتاد و به
~~خوارزم
# ~~رفت. بعد از آنکه عمر بن امیرزاده میرانشاه از استراباد لشکر به خراسان
~~برد و
# ~~شکسته شد، او از خوارزم بیامد و دیگر بار بر استراباد مستولی گشت. چون
~~قوتی
# ~~نداشت به مجرد لشکر خراسان فرار بر قرار اختیار نمود و در همان ناکامی
~~فرو رفت.
# ~~امروز پسر او در شروانات مقیم است.

PageV01P129

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0151.jpg)

# طیقهآ اولاد چوبان
# که در آذربایجان و عراق و فارس بودهاند
# بعد از سلطان بوسعید، ارپا خان صاحب اعظم غیاث ms131 الدین محمد بن رشید را
# ~~بکشت. امیر شیخ حسن بزرگ که پسر امیر حسین کماخی بود، از اولجاتای
~~سلطان
# ~~بنت ارغون خان متولد شده، خروج کرد و ارپا کشته شد. امیر شیخ حسن به
~~بغداد
# ~~رفت و دلشاد خاتون را زن کرد. ناگاه پسران تیمورتاش بن چوبان، اشرف و
~~شیخ
# ~~حسن، خود خروج کرده تبریز را به دست فرو گرفتند. شیخ حسن در تبریز نشست
~~و
# ~~پیر حسین را که برادر او بود، به شیراز فرستاد. و اشرف، تبریز را ضبط
~~کرده لشکر به
# ~~عراق آورد و نتوانست که بگیرد. اما پیر حسین از محمود شاه اینجو شکسته
~~شده
# ~~پیش اشرف آمد و به اتفاق بر سر فارس رفتند. امیر شیخ ابو اسحق خرد1
~~بود، او را
# ~~اشرف بگرفت. مولاناء اعظم به حیل خلاص کرد و به اتفاق فارسیان اشرف را
# ~~بشکستند. چون اشرف به آذربایجان رفت جانی بیک خان از اوزبک آمده او را
# ~~بکشت و بردی بیک را در تبریز نشاند و خود به الوس دشت قبچاق معاودت
~~کرد.
# ذ کر حکومت شیخ حسن کوچک
# بر آذربایجان استیلا یافت. عمارات خیر در تبریز بنا کرد و هنوز بر جای
~~است.
# ~~فاما ظلمی تمام در نفس داشت و از افعال بد او هنوز در آذربایجان
~~بازگویند. عاقبت PageV01P130
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0152.jpg)

# ~~به کیفر آن رسید و کیفیت آن در صدر نوشته شده و در جمول وفات نیز مرقوم
~~است.
# ذ کر ملک اشرف بن تیمور تاش بن چوبان
# یاساق سخت داشت و حرصی تمام، چنانچه قبور سلاطین را بگشاد و جواهر و
# ~~آلات بسیار از قبرهای ایشان بیرون آورد.
### | ذ کر پیر حسین
# در اوان دولت او فارس به غایت معمور بود و در باب فضایل او مولانا
# ~~جلال الدین طبیب و خواجوی کرمانی قصاید وکتب بسیار دارند؛ و تا اکنون
~~هر
# ~~نسخهآ غریب که در فارس به دست افتد از کتابخانهآ او باشد.
# ذ کر طبقهآ اولاد چوبان
# ذکر جلوس ms132 ملک اشرف چوبانی
# شخصی به غایت قهار جبار بود، چنانچه دخمهآ سلاطین مغول را بگشاد و تا
# ~~کفن و آنچه در آن حفرات مدخر بوده بستد. نخست که امور مملکت به دلخواه
# ~~منتظم گردانیده برادرزادهآ خود پیر حسین بن شیخ محمود را به حکومت فارس
~~و
# ~~عراق نامزد گردانید. بعد از آنکه پیر حسین خاصر و خایب از فارس باز
~~گردید،
# ~~اشرف متوجه استخلاص این ممالک شد. نخست که به اصفهان رسید اهالی آنجا
~~را
# ~~بفریفت تا از طریق غدر فتح کند. از پیش نرفت. خواست که جنگ در اندازد.
~~از
# ~~کوچه باغ نیز مجال گذشتن میسرنشد. ازلج اصفهانیان روی به تخریب نواحی
~~نهاد و
# ~~کرتمان را که بر کنار زندهرود واقع است، محاصره نمود. بعد از جنگ و
~~حملهآ بسیار
# ~~مأیوس باز گردید و روی به فارس نهاده در باغ مسعودآباد فرود آمد. نیم
~~روزی رنود
# ~~و اوباش شهر شبیخون آوردند. اکثر لشکر اشرف به تاخت و تالان متفرق گشته
~~بود.
# ~~از صدمهآ تیر دل دوز و شعلهآ شمشیر آتش افروز بی آنکه مقاومتی توانند
~~کرد به یک PageV01P131
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0153.jpg)

# ~~بار راه گریز پیش گرفتند و همه آن تمول و تجمل که آورده بودند بر جای
~~گذاشته راه
# ~~آذربایجان پیش گرفتند. قضا را جانی بیک از دشت قبچاق با لشکری گران به
# ~~آذربایجان آمده بود، اشرف بی آنکه مصاف دهد یا مقابله کند بر دست لشکر
~~دغدغ
# ~~[کذا] گرفتار شد و در سنهآ خمس و اربعین و سبع مایه (745 ه/ 1344 م)
~~مقتول
# ~~گشت.
### | ذ کر سیرت
# پیر حسین بن شیخ محمود بن چوبان
# چون حکومت کرمان را به دست محمد مظفر رجوع کرده خود بر تخت فارس
# ~~نشست، بعد از آن که مدت یک سال حکومت کرد قضیهآ اشرف و جانی بیک دست
# ~~داد. او به جهت مدد و معاونت عم روی به تبریز نهاد و میخواست که تاشی
# ~~خاتون، مادر امیر شیخ را به جهت نوا ms133 با خود ببرد. خاتون بر سر استری پر
~~بار سوار
# ~~شده از محلهآ موردستان می گذشت. یکی از اراذل چون او را بدان حال دید
~~از مغابنه
# ~~دست بر روی خود زد و بگریست. خاتون گفت: بیناموسی از من نیست، از
# ~~شماست که والدهآ پادشاه خود را در دست دشمن روا میدارید و خود را مرد
# ~~میشمارید. از این سخن، موردستانیان را خون از غیرت به جوش آمد و دست به
# ~~سنگ و چوب و کلوخ برده محصلان را تار و مارگردانیدند و اکثر اغروق پیر
~~حسین
# ~~زیر دست و پای عوام تلف گردید، و تاشی خاتون خلاص یافت. پیر حسین به
# ~~واسطهآ آنکه مهمی اهم از آن در پیش داشت ملتفت نشد. بیچاره را هم در
~~راه،
# ~~نزدیکان خویش مقید کرده به درگاه جانی بیک بردند و تخمهآ چوپانیان
~~بالکلیه بر
# ~~افتاد.

PageV01P132

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0154.jpg)

### | طبقهآ اولاد
# امیر شیخ حسن بزرگ
# چون الجاتای خاتون بنت ارغون خان را که خواهر سلطان محمد خدابنده بود،
# ~~به امیر حسین کماخی دادند، امیر شیخ حسن از او متولد شد. بعد از وفات
~~سلطان
# ~~ابو سعید چون ارپا خان بر تخت نشست او بر ارپا خروج کرد و بقتل آورد و
~~متوجه
# ~~بغداد شد. و در بغداد، دلشاد خاتون را که دختر دمشق خواجه چوبان است زن
# ~~کرد، و از او سه پسر و چهار دختر بوجود آمد. نام پسران: شیخ زاهد، و
~~قاسم، و
# ~~اویس.
# چون بردی بیک تبریز را به طرح گذاشت و برفت، بعد از آن اخی جوق حاکم
# ~~شد. محمد مظفر از فارس برفت و تبریز را فتح کرد و ضبط ناکرده باز
~~گردید. بعد از
# ~~آن باز اخی جوق فرو گرفت. اویس از بغداد بیامد و او را براند و بر تخت
~~آذربایجان
# ~~مستولی شده مملکت را استقرار داد و چند گاه سلطنت در خاندان او بود
~~چنانچه
# ~~در جدول مرقوم است. چون خواستیم که هیچ کس از طبقات ms134 حکام از این مختصر
# ~~خارج نماند و از این جهت به تطویل وتفصیل مشغول نشدیم بر سبیل اجمال
# ~~شمهای ذکر میرود.
### | [جدول 5]
# ذ کر امیر شیخ حسن بزرگ
# ~~همه عمر در بغداد حکومت کرد و از بلغاق اشرف مصون بود و جانی بیک خان
# ~~نیز نتوانست مزاحم او شود و به مجرد پیشکش از او قانع شد. عاقبت به مرض
~~PageV01P133
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0155.jpg)

### | مشخب التواریخ معینی
# ~~طبیعی درگذشت.
# ذکر سلطنت سلطان اویس
# ~~به غایت پادشاه رحیم دل، سلیم القلب، عادل بود. در زمان او مجموع
~~کمالات
# ~~به درجهآ کمال رسید و جمهور عوام وخواص در زمان او آسوده و مرفه الحال
~~بودند
# ~~و در فضایل و کمالات او سلمان ساوجی قصاید بسیار دارد.
# ذ کر سلطنت حسین بن اویس
# ~~به غایت صاحب جمال بود و پیوسته با جمال خود عشق می ورزید. در خلوت،
# ~~مقنعه در سر خود میکرد و به آئینه مینگریست و زار زار می گریست. برادرش
# ~~احمد بر او خروج کرد و به مدد قرا احمد ترکمان او را بکشت.
# ذکر پادشاهی سلطان احمد بن اویس
# ~~تا اوان توجه حضرت سلطان غازی به آذربایجان حکومت کرد به استقلال، و
~~اما
# ~~بعد از آن منهزم شد و اکثر اوقات در هزیمت و غربت بسر میبرد. و بعد از
~~وفات
# ~~سلطان غازی بغداد را بارو کشید و نیکو ضبط کرد. بعد از آن لشکر جمع کرد
~~و
# ~~متوجه تبریز شد و به تبریز آمد و به دست قرا یوسف ترکمان کشته شد.
# ذ کر طاهر بن احمد
# ~~بر پدر خروج کرد و تا نه ماه بغداد را به دست فرو گرفت و هم در جنگ پدر
~~در
# ~~نهری عمیق غرق شد.

PageV01P134

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0156.jpg)

# ذکر علاء الد وله بن احمد
# بر پدر خروج کرد و بعد از قتل پدرش او نیز در دست ترکمان کشته شد.
# ذ کر محمود بن ولد
# بعد از قتل سلطان احمد او در بغداد بود. مدت ms135 دو سال بغداد را نگاه داشت.
# ~~چون مدتی محاصره متمادی شد پناه به خوزستان برد و در آنجا می بود تا
~~برادرش
# ~~خروج کرد و آن بیچاره را از مملکت براند.
# ذکر اویس بن شاه ولد
# که این زمان در خوزستان است و مربی مملکتش والده است که دختر سلطان
# ~~حسین است. والسلام.
# طبقه در ذکر اولاد
# امیر حسین کماخی
# ~~نه نفراند و مدت حکومت ایشان تا امروز هشتاد سال است.
# سلطان محمد خدابنده را خواهری بود، اولجاتای خاتون نام که او را به امیر
# ~~حسین کماخی داده بود که از او امیر شیخ حسن بزرگ متولد شده. بعد از
~~آنکه ارپا
# ~~کشته شد امیر شیخ حسن بزرگ، دلشاد خاتون را که دختر چوبان است و زن بو
~~-
# ~~سعید بوده، زن کرد، و متوجه بغداد شد. او را از دلشاد خاتون سه پسر شد:
~~اویس، و
# ~~زاهد، و قاسم؛ و دختری، دندی سلطان نام متولد گشت. بعد از آنکه جانی
~~بیک
# ~~خان، اشرف را بکشت و آذربایجان را از دست اولاد چوبان استخلاص کرد و
~~بردی
# ~~بیک را در تبریز بنشاند، چون بردی بیک به موجبی که سابقا ذکر رفته است
~~تبریز را
# ~~به طرح بگذاشت و متوجه دشت قبچاق شد اخی جوق فرجه یافت و تبریز را به
~~PageV01P135
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0157.jpg)

# ~~دست فرو گرفت و محمد مظفر نیز لشکر از پارس به آذربایجان کشید و مستولی
~~شد.
# ~~و در اوان این فترات معاملهآ آذربایجان چنان نامضبوط شده بود که از
~~هزار محل
# ~~دست و دندان طمع در آن مملکت وسیع دراز کردند. در اثناء آن حال اویس بن
# ~~شیخ حسن از بغداد به طرف آذربایجان حرکت کرد.
# ذکر سیرت امیر شیخ حسن بزرگ
# مردی ترک مزاج نیکو سیرت بود. همه وقتی میل خاطرش به آبادانی و رفاهیت
# ~~رعایا ملتفت بود، چنانچه در همه مدت عمر، خویش را از فتنه جوئی و آشوب
# ~~مصون می داشت. بعد از استیلای جانی بیک ms136 خان به آذربایجان پیشکشهای لایق
# ~~ارسال کرد و خود را در زمرهآ دیگر ملازمان منخرط گردانید. چهل و پنج
~~سال عمر
# ~~داشت و بیست و چهار سال حکومت کرد و در سنهآ ستین و سبع مایه (760 ه/
# ~~1359 م) به مرض طبیعی متوفی شد.
# ذ کر اویس بن شیخ حسن بزرگ
# مردی به غایت رحیم دل، سلیم نفس، عادل سیرت بود. همه وقتی در بند
# ~~رفاهیت جمهور طوایف میبود چنانک در اوان حکومت او مجموع آذربایجان
# ~~رشک بهشت بود و از اثر فراغتی که داشتند همه کس به کسب کمال کوشیده در
~~فن
# ~~خود فرید عهد و وحید عصر شدند، چنانکه از شعرا سلمان و از مصوران
~~عبدالحی
# ~~و از کاتبان حاجی بند گیر و عبدالرحیم، و از هر صنعتی بر این سبیل عدیم
~~المثال
# ~~گشتند
# یکبار خواست که لشکر به خراسان کشد، چون به دامغان رسید با او نمودند که:
# ~~به واسطهآ لشکرگران، خرابی در مملکت مسلمانان واقع میشود. اگر چنانچه
~~وظیفهآ
# ~~عدالت مرعی می داریم لشکر به تنگ میآید وظیفه چه باشد؟ سلطان اویس
# ~~ساعتی تفکرکرد و گفت: اگر سلطنت در ممالک حوزی نیز به اقصی الغایه
~~میتوان
# ~~کرد، اگر تمنای جهانگیری دامنگیر شود عمرکوتاه را در پیروی امل طویل
~~بسرنتوان PageV01P136
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0158.jpg)

# ~~برد، و باز گردید و در اثنای این یورش مرجان آقا که نسبت به او راه
~~اتابکی داشت و
# ~~حاکم بغداد بود، عاصی شد. بعد از مراجعت چون او را بدست آورد با وجود
~~آن
# ~~گناه بزرگ از سر جریمهآ او بگذشت و سه روز به چرانیدن قاز [= غاز] باز
~~داشت.
# صاحب وجودان تازیک، قاص شیخ و خواجه شیخ کجیجی و امیر زکریای
# ~~رشیدی مربای تربیت او بودند و دولتخانه که در تبریز واقع است از آثار
~~اوست. و
# ~~سی و چهار سال عمر داشت و هفده سال حکومت کرد. چون مدت عمر نازنینش
# ~~سپری شد از الهام غیب ملهم گردید و پیش از ms137 یک هفته مقبرهآ خود را در
~~کجیجان
# ~~تبریز مرتب ساخت و در سنهآ سبع و سبعین سبع مایه (777 ه/1375 م) به مرض
# ~~طبیعی متوفی شد.
# ذ کر سلطان حسین بن شیخ اویس بن شیخ حسن
# به غایت صاحب جمال و سلیم القلب بود. از غایت خفت مزاجی که داشت بر
# ~~صورت خود مشعوف بود و مدتی عشق با خود میباخت، چنانکه در خلوتها مقنعه
# ~~بر سر میکرد و در آئینه تمثال خود را مشاهده مینمود و زار زار میگریست.
~~بعد از
# ~~آن که هفت سال به عدل و مرحمت بسر برد، برادرش احمد بر او خروج کرد و
~~به
# ~~معاونت قرا احمد ترکمان با وی مسلط گردید و بکشت. بیست و هشت سال عمر
# ~~داشت، و قضیهآ قتل او در سنهآ اربع و ثمانین و سبع مایه (784 ه/ 1382
~~م) بود. در
# ~~بهلوی پدرش دفن کردند.
# ذکر سیرت احمد بن شیخ اویس
# پادشاهی هنرمند، عاقل، بزرگ همت بود. بعد از برادر بر تخت نشست و از
# ~~حدود مکهآ شریفه تا نهایت دربند بابالابواب به تصرف گرفت. چون به بغداد
~~رفت
# ~~زنطاری [کذا] چند برانگیخت تا خواجه کجیجی را بکشت و دیگر بار به تبریز
~~آمد.
# ~~قضا را [امیر] ولی مازندرانی در اوجان به او پیوست. بعد از تعظیم تمام
~~[امیر] ولی را
# ~~در تبریز بنشاند و خود به بغداد آمد. توقتامیش لشکران به تبریز فرستاد.
~~[امیر] ولی PageV01P137
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0159.jpg)

# ~~به ایشان زبان یکی کرد و تبارزه را بدست داد تا چنانچه مشهور است
~~پایمال نهب و
# ~~تاراج کرده مراجعت نمودند. در بهار آن سال احمد به تبریز معاودت کرد.
~~غیر از
# ~~عمارت قدیمه هیچ معموری نیافت. به تدارک و اصلاح مشغول شد. هنوز به صد
# ~~یک آنچه بود نرسانیده بود که آوازهآ ایلغار لشکر جرار حضرت سلطان غازی
~~برسید
# ~~و بالکل از حضور بر آمده روی به بغداد نهاد.
# و بعد از آن چندان اختلال به حال او ms138 راه یافت که یک روزدم خوش نزد. گاه
~~آواره
# ~~در مصر، گاه آواره در روم میگردید، - چنانچه شرح هر یک از آنها در محل
~~خود
# ~~خواهد آمد، - تا عاقبت بعد از وفات حضرت سلطان غازی به درگاه دولت پناه
# ~~حضرت سلطان - خلد الله ملکه - ملتجی شد. حضرت سلطان نیز برکرم عمیم خود
# ~~لازم دانست که تخت آذربایجان را از دست ترکمان استخلاص دهد. او از
~~تهتکی که
# ~~داشت تعجیل نمود و در تبریز به دست یوسف ترکمان به تاریخ سنهآ ثلاث عشر
~~و
# ~~ثمان مایه (813 ه/ 1410 م) کشته شد. شصت و... سال عمر داشت و سی و چهار
# ~~سال حکومت کرد.
# ذ کر سیرت طاهر بن احمد بن اویس
# پدرش او را مصاحب انطون نام غلامی در قلعهآ النجق گذاشته مدت یازده سال
# ~~در آن حصن حصین بسر برد. امیرزاده امیرانشاه، سنجر بن حاجی سیف الدین
~~را با
# ~~جمعی نامزد محاصرهآ او گردانیده بود. سید علی که در جلگهآ شکی بود،
~~بیامد و او
# ~~را از آن محاصره باز رهانید. چند وقت در گرجستان بسر برد و از آنجا به
~~بغداد رفت.
# ~~چون به واسطهآ بعدی که از پدر داشت وحشی الطبع شده بود به اغوای جمعی
~~از
# ~~مفسدان قصد پدر کرد و از شئامت آن نیت بد، روزی با اسلحهآ مکمل از جسری
# ~~می گذشت، ناگاه در آب افتاد و غرق گردید و بمرد. بیست و هفت سال عمر
~~داشت
# ~~اما هیچ حکومت نکرد.
# ذکر سیرت علاءالدولة بن احمد بن اویس
# در صغر سن حضرت سلطان غازی او را به اشارت به سمرقند برد. دو سال در
~~PageV01P138
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0160.jpg)

# ~~آنجا بود. بعد از وفات حضرت سلطان غازی به اتفاق جمعی از سرداران عراق
~~از
# ~~نزد امیرزاده خلیل سلطان بن امیرانشاه طغیان کرده روی به وطن مألوف خود
~~نهاد.
# ~~چون با پدر ملحق شد و بر سنت برادر بزرگ راه عصیان با پدر خود پیش گرفت
~~بعد
# ~~از ms139 آن ترکمان پدرش را بکشت. او را نیز در جائی محبوس باز داشته بودند،
~~با جمعی
# ~~از مفسدان علاءالدوله را هم در آن حبس هلاک گردانید. بیست و پنج سال
~~حیات
# ~~یافت. مدفنش در پهلوی پدر واقع است.
### | ذ کر سیرت
# محمود بن ولد بن شاهزاده شیخ اویس
# بعد از قتل احمد مدت دو سال بغداد را از نهب ترکمان مصون داشت. عاقبت
# ~~الامر به تنگ آمد و با برادران پناه به شوشتر برد. زن پدرش دندی سلطان
~~بنت
# ~~حسین بن اویس که چند وقت در حبالهآ برقوق بود غدر کرد و او را به سم
~~هلاک
# ~~گردانید؛ برادرش سلطان محمد بگرفت و دندی سلطان پسر خود اویس را بر
~~مسند
# ~~حکومت نشاند، اما به واسطهآ صغر سن اختیار مملکت به دست اوست. و چون
# ~~احمد در زمان حیات استعانت به درگاه جهان پناه آورده بود، مبنی بر آن
~~مقدمه تا
# ~~امروز حضرت سلطان ایشان را در کنف مرحمت خود سالم و ایمن گردانیده
# ~~خوزستان را بدیشان گذاشته است.

PageV01P139

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0161.jpg)

# طیقهآ اولاد محمود شاه اینجو
# در زمان سلطان محمد خدابنده حکومت فارس بدیشان مفوض بود. در وقت
# ~~وفات سلطان ابوسعید محمود شاه در اردو بود. و اصل او از خراسان است، از
# ~~فرزندان سلطان المحققین خواجه عبدالله انصاری است که مرقد مبارکش در
~~هرات
# ~~است. چون به اردو رفت پسر خود کیخسرو را قایم مقام بگذاشت، و دختر امیر
# ~~غیاث الدین محمد رشید [را] در عقد خود آورد. ودر زمان اربه1 مقتول شد و
# ~~استخوان او به شیراز آوردند.
# چون پیر حسین به شیراز آمد در شولستان با مسعود شاه جنگ کرد. مسعود شاه
# ~~بگریخت، چون پیر حسین را از شیراز براند دیگر بار شیراز را مستخلص
~~گردانید،
# ~~شیخ ابو اسحق را به اصفهان و محمد مظفر را به کرمان فرستاد. بعد از آن
~~یک سال
# ~~که اشرف به اصفهان آمد شیخ ابواسحق به اشرف پیوست و به شیراز ms140 آمد، و در
~~باغ
# ~~مسعودآباد شیخ ابواسحق را بگرفت. مولانای اعظم لطیفهای انگیخت و او را
# ~~خلاص کرد، و به اراذل شهر اتفاق کرده اشرف را براندند.

PageV01P140

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0162.jpg)

# مسعود شاه در خوزستان بود؛ و با یاغی باستی به حویزه اتفاق کرده به تصور
# ~~آنک اشرف در شیراز است بیامدند. میان مسعود شاه و یاغی باستی نزاع
~~افتاد،
# ~~نوکران یاغی باستی با هرت مسعود شاه را بکشتند و در شیراز غوغا شد. شیخ
# ~~ابواسحق هم در آن روز به انتقام برادر آشوب کرد چنانکه یک ماه درمیان
~~همه کس
# ~~دو گروه شده جنگ می کردند. عاقبت یاغی باستی را بکشت و در نوزدهم شعبان
# ~~سنهآ ثلاث واربعین و سبع مایه (743 ه/1343 م) امیر شیخ ابواسحق بن
~~محمود
# ~~شاه در فارس پادشاه شد. والله اعلم واحکم بالصواب.
# ذکر حکومت محمود شاه اینجو
# ~~او بر در کریاس حاضر بود. پادشاه دید که در چنان روز به ملازمت و خدمت
# ~~ایستاده، به غایت خوش آمد، و انواع تربیت در بارهآ او ارزانی فرمود. او
~~را اینجوی
# ~~خود خواند، از آن جهت به انجو ملقب شد. بعد از آن در بلغاق ارپا خان
~~کشته شد.
# ذ کر حکومت کیخسرواینجو
# از نتیجهآ جرأت و مردی برادر، او بدان مرتبه رسید و حکومت فارس کرد، اما
# ~~خلاف کرد و برادرش به حکم یرلیغ او را حبس کرده بود. در حبس درگذشت.
# ذکر مسعود شاه اینجو
# او را نوکران یاغی باستی چوبانی کشتند و به خون او امیر شیخ ابواسحق،
~~یاغی
# ~~باستی را بکشت و اولاد چوبان را از ممالک اخراج کرد.

PageV01P141

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0163.jpg)

# ذکر شیخ ابواسحق
# پادشاه مستقل شد و آئین پادشاهی بدست کرد. محمد مظفر از کرمان خروج
# ~~کرد و لشکر به شیراز آورد و بعد از محاصره شیراز را فتح کرد، و شیخ
~~ابواسحق
# ~~گریخته به اصفهان رفت. از اصفهان گرفته به شیراز آوردند. در شیراز کشته
~~شد.
# ~~تاریخ وفات او 755 ه ms141 «ابواسحق مقتول»1 است.
# ذکر در طبقهآ محمود شاه اینجو
# چهار تن حکومت کردند و آنچه استقلال داشتند سی و چهار سال بود.
# ~~چون به حکم یرلیغ باسقاقی، فارس به محمود شاه تعلق گرفت به هر چند سال
~~یکی
# ~~را از قبل خود به جهت ضبط و نسق شیراز میفرستاد و خود همیشه ملازم اردو
# ~~می بود. مدت سی و سه سال بدین منوال بزیست. و در آن حین که ارپا [خان]
~~کشته
# ~~شد او نیز بقتل آمد. بعد از دو سال و نیم صند وقش را به شیراز آوردند.
~~مقبرهاش در
# ~~جوار شیخ عبدالله محمد بن الخفیف الشیرازی واقع است.
# ذ کر مسعود شاه بن محمود شاه اینجو
# در سنهآ ست و عشرین و سبع مایه (726 ه/ 1335 - 1336) از سر استقلال
# ~~تمام، متصدی حکومت فارس و عراق شد و برادر خود کیخسرو را در شیراز
~~بنشاند
# ~~و خود به اردو رفت و از امرای سلطان ابوسعید گشت. امیر غیاثالدین وزیر،
~~دختر
# ~~خود را به زنی بد و داد. و چون در آخر عهد سلطان ابوسعید تهمت مخالفت
~~بر امرا
# ~~بستند او را به نیابت امیر شیخ حسن نویان به روم فرستاد. و مرد صاحب
~~دولت بود
# ~~و عمارت بسیار و بقاع خیر از او باز ماند؛ از آن جمله مدرسهآ مسعودیه
~~در شیراز و
# ~~رباط ایزدخواست، و در هر منزلی از حوالی آذربایجان تا شیراز رباطی بنا
~~کرده
# ~~است. پس سلطان ابوسعید در وقت خلع و انتزاع مملکت از ارپا خان و علی
~~پادشاه PageV01P142
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0164.jpg)

# ~~او را به امیر شهابالدین زکریا در وزارت شرکت داد. او قبول نکرد و به
~~شیراز آمد.
# امیر کیخسرو او را از حکومت منع میکرد تا به حدی که به مخالفت و محاربت
# ~~رسید. امیر کیخسرو را مقید گردانید و امیر محمد برادرش را نیز به قلعه
~~سپید
# ~~محبوس کرد. و او از قلعه گریخته به اصفهان رفت. بعد از آن که چند ms142 روز
~~آنجا بود
# ~~شیخ حسن تیمورتاش پسر عم خود را، پیر حسین بن محمود بن چوبان، به
# ~~حکو مت شیراز فرستاد و امیر محمد به او ملحق شد و متوجه شیراز گشتند.
~~در سنهآ
# ~~اربعین و سبع مایه (740 ه/ 1339 - 1340 م) امیر مسعود با لشکر بی شمار
~~به دفع
# ~~و منع ایشان برخاست و در سروستان جنگ کردند. امیر مسعود شاه منهزم گشته
~~به
# ~~طرف لرستان رفت و پیر حسین و امیر محمد به شیراز آمدند.
# امیر محمد به غایت دلیر و صاحب وجود بود و خوش شکل و نیکو رای بود.
# ~~امیر [پیر] حسین خواست که او را قصد کند، شیرازیان غوغا کردند و دست به
~~نهب
# ~~و غارت دراز کردند. عاقبت امیر [پیر] حسین به جان خلاص یافت و به اندک
~~نفری
# ~~به شیخ حسن تیمورتاش پیوست و باز غلبهای لشکر برداشت و متوجه شیراز شد
~~و
# ~~شهر را حصار کرد. مدت پنجاه روز شیرازیان با او جنگ میکردند و در شبها
~~اموال و
# ~~اسباب ایشان را میدزدیدند و تلف میکردند. پس قاضی القضاة الاسلام،
~~مولانای
# ~~اعظم مجد الحق والدین اسمعیل - رحمه الله - که یگانهآ جهان و خلاصهآ
~~دوران بود، به
# ~~اصلاح ذاتالبین مشغول گشت و امیر پیر حسین را با شیرازیان صلح داد،
~~مشروط
# ~~بر آن که از مناقشه و محاربهای که رفته بود هیچ نگویند و از گذشته در
~~گذرند. امیر
# ~~پیر] حسین به شهر آمد و یک سال و هشت ماه در شیراز حکومت کرد.
# پس به اتفاق امیر یاغی باستی چوبان که در حویزه بود متوجه شیراز شدند. و
# ~~چون پیر حسین منهزم شده بود، چنانچه در حکایت او گفته شد، و شیراز خالی
# ~~مانده، یاغی باستی را به اعزاز و اکرام و لوازم حرمتداری و شرایط یک
~~جهتی به شهر
# ~~در آوردند و در نوزدهم شعبان سنهآ ثلاث و اربعین و سبع مایه (743 ه/
~~1342 م)
# ~~جمعی از حساد، یاغی ms143 باستی را بر آن داشتند که به نقض عهد مشغول شده در
# ~~زمانی که مسعود شاه از حمام بیرون آمده بود با کوکبهآ عظیم و شوکتی هر
~~چه تمامتر
# ~~سواره شد، از کید حساد غافل، خرم وشادمان میرفت. جمعی از لشکر یاغی
# ~~باستی کمین کرده در محلی که مجال فرار محال بود بر سر او ریختند و خون
~~او را با PageV01P143
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0165.jpg)

# ~~خاک بر آمیختند. مدفن او در جنب پدرش واقع است.
# و چون امیر شیخ کیفیت واقعهآ برادر بشنود با وجود صغر سن دست به انتقام
~~بر
# ~~آورد و نهیب داد تا رنود و اوباش شیراز به ضرب چوب دستی و سنگ، یاغی
~~باستی
# ~~را با توابع و حواشی از شهر بدر کردند حتی که زنان سدرهآ بامها بر سر
~~ایشان خرد
# ~~میکردند. مسعود شاه را پسر نبود. از او یک دختر ماند، جهان ملک نام، به
~~غایت
# ~~مستعده بود و اشعار او معروف است.
# ذکر امیر کیخسروبن محمود شاه اینجو
# چون برادرش حکومت شیراز بر او مسلم داشت سالها حکومت به استقلال کرد.
# ~~مردی قهار بود و تدبیر کارها ندانستی. چون مسعود شاه از اردو مراجعت
~~نمود او به
# ~~مخالفت برخاست و با برادرش محاربات و مقاتلات بنیاد نهاد. عاقبت مقید
~~گشت و
# ~~در حبس بود تا وفات یافت. پسری و دختری از او باز ماند، کیقباد و خان
~~سلطان که
# ~~زن شاه محمود بن محمد مظفر بود.
### | ذکر سیرت امیر
# جمال الدین شیخ ابواسحق اینجو
# به عقل و هنر و دلاوری و سخا و جوانمردی و علم و فضیلت یگانهآ روزگار
~~بود.
# ~~سخای او تا به حدی بود که روزی حکایت حاتم طائی پیش او میگفتند که قصری
# ~~ساخته بود و چهل دریچه داشت؛ چون سایل از حاتم چیزی طلبیدی از هر چهل
# ~~دریچه او را بنواختی. او گفت: از یک دریچه چندان بایستی داد که سایل را
~~به دریچهآ
# ~~دیگر رفتن حاجت نبودی.
# در زمانی ms144 که امیر پیر حسین به حکومت شیراز نشست نخواست که او در شیراز
# ~~باشد، امارت اصفهان بدو داد. بعد از یک سال معزول گردانید و در آن ولا،
~~ملک
# ~~اشرف بن تیمورتاش بن چوبان به عزم تسخیر ممالک فارس روی به شیراز نهاده
# ~~بود. چون به اصفهان رسید، امیر شیخ بدو پیوست و به اتفاق روی به سوی
~~شیراز
# ~~نهادند و در دو منزلی اصفهان تمام امرا و سپهداران لشکر از او اجتناب
~~نموده PageV01P144
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0166.jpg)

# ~~متوجه لشکر اشرف شدند و به امیر شیخ پیوستند. ملک اشرف به اتفاق امیر
~~شیخ با
# ~~لشکری گران و دلی شادان روی به شیراز نهادند.
# چون به حوالی شیراز رسیدند نقض عهد در دل اشرف جایگیر شد و امیر شیخ
# ~~را مقید گردانید. در آخر ربیع الآخر سنهآ ثلاث و اربعین و سبع مایه
~~(743 ه/ 1342
# ~~م) در صحرای جعفرآباد شیراز در قصر مسعود شاهی از سر تنعم و ناز نزول
~~کرد و
# ~~الشکر او بر تمام ظاهر شهر محیط شد وقاضی القضاة اسلام، قاضی مجدالدین
# ~~اسمعیل - علیه الرحمة - به حسن تدبیر و رای صایب وفکر ثاقب خواست که
~~امیر
# ~~شیخ را از قید اشرف بیرون آورد و بی محاربه و مقاتله اشرف را به شیراز
~~راه دهد، با
# ~~اشرف گفت: شیرازیان را دل به ولا و محبت امیر شیخ مستحکم است. اگر تو
~~بر آن
# ~~قادری که او را از بند خلاص کنی تا مملکت بیگفت و گوی بر تو مسلم گردد
~~و باز
# ~~اگر خواهی او را محبوس گردانی اولی تر باشد از آن که خون چندین بیگناه
~~ریخته
# ~~شود.
# ملک اشرف غرور جوانی داشت و از این سخن متغیر شد و گفت: او کیست و
# ~~چه محل دارد؟ و چون او را بگذارم باز به قید نتوانم آورد. در زمان،
~~امیر شیخ را از
# ~~بند بیرون آورد و همان شب با تمام لشکر به اندرون شهر درآمد.
# پس هم در ms145 آن شب رنود و اوباش شیراز غوغا کردند و به لشکر اشرف فرو
# ~~ریختند. آتش جنگ و آشوب مشتعل گردید و شعلهآ فتنه و شغب در گرفت. لشکر
# ~~آذریایجان به دست و پای فرو مردند و هر کس سر خود گرفته فرار بر قرار
~~بگزیدند.
# ~~اشرف مأیوس و محروم ماند. روی به آذربایجان نهاد و حکومت فارس و عراق
~~به
# ~~امیر شیخ قرار گرفت.
# و چون امیر پیر حسین حکومت کرمان به محمد مظفر داده بود و املاک و اسباب
# ~~محمود شاه اینجو در یزد وکرمان بسیار بود، محمد مظفر به استقلال متصرف
~~شده
# ~~امیر شیخ مانع اختیار او گشت و چند نوبت لشکر به کرمان و یزد فرستاد.
~~از جمله
# ~~مولانا شمس الدین صاین قاضی را با هزار و پانصد سوار به میان چرمه و
~~اوغان
# ~~فرستاد و از آنجا هزار و پانصد سوار دیگر با او اتفاق کردند، چنانچه با
~~سه هزار سوار
# ~~متوجه تسخیر کرمان شد. محمد مظفر با هزار و پانصد سوار پیش او باز رفت
~~و
# ~~جنگ بسیار کردند. عاقبت محمد مظفر غالب آمد و مولانا شمس الدین اصاین!

PageV01P145

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0167.jpg)

# ~~قاضی را شهید کردند و اموال و غنایم بسیار در آن جنگ به دست او افتاد.
# چون خبر به امیر شیخ رسید، تعصب در حرکت آورد و لشکر فارس و شبانکاره و
# ~~گرد و شول و ترکمان جمع کرده متوجه کرمان شد و مدتی کرمان را محاصره
~~کرد.
# ~~چون امیر شیخ را فتح آنجا میسر نبود از راه یزد معاودت نمود و در
~~ولایات خرابی
# ~~بسیار کرد و به محاصرهآ میبد مشغول شد. شاه مظفر که پسر بزرگ محمد مظفر
~~بود،
# ~~در قلعهآ میبد متحصن شد و با لشکر امیر شیخ مقابله و مجادله بسیار
~~نمود. عاقبت
# ~~تسخیر آنجا نیز میسر نشد و امیر شیخ باز گردید. بعد از آن خیال استقلال
~~در دماغ
# ~~ایشان جایگیر گشت. سید مجتبی و اصیل الدین ابرقوهی در ms146 میان آمدند. محمد
# ~~مظفر و امیر شیخ را غایبانه تصالحی دادند، قرار بر آنکه خرابی در مملکت
~~یکدیگر
# ~~نکنند.
# اتفاقا در آن ولا، مغولان چرمه و اوغان از محمد مظفر روی گردان شده به
~~شیراز
# ~~آمدند. محمد مظفر حاجی دیلم را پیش امیر شیخ فرستاد وامرای مغول را طلب
# ~~کرد. امیر شیخ اظهار موافقت کرد و امرای مغول را محبوس گردانید و با
~~حاجی دیلم
# ~~شرط کرد که پنج هزار سوار به مدد ایشان فرستد تا اوغان و چرمه را ایل
~~گردانند. و
# ~~در خفیه با امرای لشکر شیراز مواضعه کرد که در زمان محاربه با لشکر
~~مغول اتفاق
# ~~کنند و محمد مظفر از میان بردارند. حاجی دیلم از این حال خبر یافت و
~~چون باز
# ~~گردید، در سرملا با محمد مظفر بگفت. محمد مظفر لشکر شیراز [را] شبی بر
~~سر
# ~~اوغانیان فرستاد و خود متوجه نشد. ایشان را به ضرورت خرابی اوغان می
~~بایست
# ~~کرد و خانههای ایشان را خراب کردند و غنایم بسیار به کرمان آوردند، و
~~خیالی که
# ~~امیر شیخ کرده بود به جائی نرسید.
# پس دیگر باره امیر شیخ متوجه یزد و کرمان شد و دو ماه یزد را محاصره کرد،
~~و
# ~~خرابی و قحط واقع شد. پس جمعی در میان آمدند و شاه مظفر را به او صلح
~~دادند.
# ~~شاه مظفر بیرون آمده با او ملاقات کرد، امیر شیخ مراجعت نمود. لاجرم
~~کار
# ~~مظفریان بالا گرفت و عاقبت مظفر شدند. دیگر باره امیر شیخ بر در یزد
~~آمده
# ~~محاربات و مقاتلات بیشمار کردند، و انواع منجنیق و عراده و ساز و
~~اسلحهآ
# ~~قلعه گیری در میان آورد، و قحط و غلائی عظیم در یزد افتاد؛ و با وجود
~~فتح ناکرده
# ~~باز گردید.

PageV01P146

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0168.jpg)

# در این ولا، امیر نیکچواز از تبریز منهزم شده با لشکری گران به شیراز آمد
~~و به
# ~~ملازمت امیر شیخ اشتغال نمود. امیر شیخ چنانکه رسم و عادت معهودهآ او
~~بود ms147
# ~~احترام و اکرام بسیار بجای آورد و به انعامات بی شمار او را محظوظ
~~گردانید.
# ~~نیکچواز خواست که در ازای آن خدمتی بجای آورد، التماس فتح کرمان کرد.
~~امیر
# ~~شیخ خوش دل شد و کیقباد پسر کیخسرو را با تمام امرا و عساکر شیراز، از
~~جمله
# ~~امیر یحیی کور و امیر یحیی کوچک و حسامالدین جاندار، با او همراه کرد.
# چون محمد مظفر از این حال خبر یافت در رفسنجان و رودان لشکر جمع کرد و
# ~~چون نیکچواز نزدیک رسید با شاه شجاع و شاه محمود و تمام لشکرها متوجه
~~شد.
# ~~در درهآ پنج انگشت مصاف دادند و جنگهای عظیم و مقاتلات بی شمار [کردند]
# ~~چنانچه اثر کشتگان در حوالی آن بر جای است. شاه شجاع در آن جنگ مقابل
~~امیر
# ~~نیکچواز واقع شد و مردانگیهای دلیرانه بجای آورده بود. عاقبت لشکر فارس
~~منهزم
# ~~گشتند و امیر نیکچواز با امیر کیقباد گریخته باز گردیدند و تمام امرا و
~~لشکریان فارس
# ~~کشته و اسیر شدند.
# و از آن حال و آن فتوحات متواتر و نصرتهای متکاثر خیال سلطنت در دماغ
# ~~محمد مظفر بازدید شد و خواست که متوجه فتح شیراز گردد. جمع اکابر و
~~اصول
# ~~منع آن حرکت مینمودند و او در جواب گفت:
### | بیت
# چو او تاج دارد مرا تیغ هست %~% چو تیغم بود تاج آرم به دست
# لشکری که داشت جمع کرده روی به شیراز نهاد و چنانچه در حکایت محمد
# ~~مظفر گفته خواهد شد شیراز را استخلاص کرد، و امیر شیخ از راه لرستان به
~~اصفهان
# ~~آمد و عاقبت گرفتار گردید.
# روز پنج شنبه او را به شیراز رسانیدند. محمد مظفر خواست تا در زمان او را
~~به
# ~~قتل آورد. شیرازیان غلو خواستند کرد. محمد مظفر اندیشه کرد و گفت:
~~حالیا او را
# ~~نخواهم کشت. روز دیگر بعد از نماز جمعه تا مردم را خبر شدن او را مقتول
~~گردانید،
# ~~و اصل واقعهآ او با فرع دیگران برابر ms148 افتاد. در گنبد که بر بالین مزار
~~شیخ کبیر واقع
# ~~است و حلیلهآ او بنا کرده دفن کردند. یک پسر داشت، علی سهل نام؛ او را
~~به زه
# ~~کمان بکشتند. و ایران زمین از اینجوئیه خالی ماند.

PageV01P147

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0169.jpg)

# طبقهآ اولاد محمد مظفر
# و ایشان هفت1 نفر بودند که حکومت کردند2 اصل ایشان از خواف خوراسان [=
# ~~خراسان] بوده و چون جدش به عراق آمده در مدینهآ میبد اقامت نموده، بعد
~~از آن
# ~~محمد بن مظفر به سن بلوغ رسید. به آداب سپاهیتی شروع کرد و دراندک مدت
~~سر
# ~~آمد اقران خود گردید، چنانکه از جوانان آن ناحیه قریب سی نفربا او
~~اتفاق نمودند
# ~~و دایم الاوقات به شکار و نخجیر مشغول میبود. قضا را در حین دزدی چند
~~از
# ~~سیستان آمده راه زده بودند. محمد مظفر به تکامیشی ایشان برفت آنچه برده
~~بودند
# ~~بدست آورده یک دو نفر ایشان را گرفته با خود به دیوان یزد بیاورد. نواب
~~دارالعباده
# ~~هم او را با اقمشه و امتعهآ دزد برده و دزدان به حضرت اردو فرستادند.
# چون به عرض پادشاه بوسعید رسید تربیت بسیار فرمود و راهداری عراق عجم
# ~~را بدو رجوع کرد. چون به مقضی المرام از اردو باز آمد جمال لوک در
~~عراق،
# ~~وجودی تمام حاصل کرده راههای فارس و کرمان و یزد و هرموز را تمام بسته
~~بود و
# ~~[با) هزار سوار و پیاده کاروانی را مجال تردد نمانده بود. چون محمد
~~مظفر آوازهآ او را
# ~~بشنود متوکلانه کمین کرد و به اندک سعی او را نیز بدست آورد و به حضرت
~~اردو
# ~~برد. به یک ناگاه این معنی همچنان موجب شهرت او شد که همه کس از او
~~حسابی
# ~~تمام گرفتند و منظور نظر عنایت پادشاه گردید، و اولکا و تشریف ستده
~~بازگشت.

PageV01P148

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0170.jpg)

# چون ابوسعید به جوار حق پیوست و هر کس به سر خود شدند او نیز در آن چاق
# ~~جلاغای طرفی چند ببست و ms149 میبد را به تمام در تصرف گرفت و غلبهآ تمام بر
~~خود
# ~~گرد کرد. ناگاه پیر حسین بن محمود بن چوبان متوجه فتح فارس شد و یرلیغ
~~از اردو
# ~~آورد که محمد مظفر با او ملحق شد و به اتفاق روی به دارالملک شیراز
~~نهادند و تا
# ~~مدت پنجاه روز که شیراز محصور بود، محمد مظفر جانسپاری بسیار نمود و
~~مقبول
# ~~قبول پیر حسین گشت. چون پیر حسین شیراز را فتح کرد به جلدوی آن جلال
~~الدین
# ~~املاک پادشاهی را که در کرمان بود به محمد مظفر ارزانی داشت.
# بعد از اخراج پیر حسین از فارس، محمد مظفر وجودی تمام گرفته بود. و به
# ~~کرات و مرات، میان او و شیخ ابواسحق اینجو معارضها اتفاق افتاد، و به
~~آخر در غرهآ
# ~~شوال سنهآ اربع و خمسین و سبع مایه (754 ه/ 1356 م) دارالملک شیراز را
# ~~استخلاص نمود. و در دوم سال ابواسحق اینجو را بدست آورد و در میدان
~~شیراز به
# ~~قصاص امیر حاج ضراب بکشت. و اختیار حکومت فارس و عراق عجم را بدست
# ~~فرو گرفت و تا غایتی استیلا یافت که به اندک مدت آذربایجان را نیز
~~بستد. قضا را در
# ~~مولود او نوشته بودند که به دست امردی مکحول مقتول شود. ناگاه در تبریز
~~آوازهآ
# ~~وصول سلطان اویس بشنود و از آن معنی هراسان گشته به اصفهان باز گردید.
# ~~پسرانش شجاع و محمود به استصواب امرا او را گرفته کور کردند و مملکت را
~~بر
# ~~خود قسمت نمودند، و آن بیچاره در همان کوری بمرد. والله اعلم و احکم.
### | ذ کو محمد
# مردی عالم، عاقل و بهادر بود و در امر معروف و نهی منکر، مبالغهآ تمام
~~میکرد.
# ~~و در سر چون تمنای جهانگیری پیدا کرد، طمع در اوقاف و مباحات کرده اکثر
# ~~مواضع وقفی را به دیوانی داخل کرد و بدنام شد.
### | کر شجاع
# کمال نفس و نیابت حلم داشت و [تحصیل] علوم کرده بود. ms150 به واسطهآ حب جاه،
~~PageV01P149
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0171.jpg)

# ~~پدر خود را کور کرد در میان او و برادرش مصافها واقع شد تا عاقبت بعد
~~از مرگ
# ~~برادر اصفهان را نیز به دست فرو گرفت.
### | ذکر محمود
# ~~یکبار به مدد لشکر بغداد شیراز را از دست برادر مستخلص کرد. برادرش
~~باری دیگر
# ~~غالب آمد، و عاقبت به غدر زنش که از تخمهآ اینجویه بود، نزدیک شد که
~~اصفهان
# ~~نیز از دست او برود. معلوم کرد وزن را بکشت. و خود نیز بمرد و مملکت،
~~شاه
# ~~شجاع را صافی گشت.
### | ذ کر یحیی
# بعد از مردن پدر، بنیاد گرفتن امرا کرد. و مردمان از او متنفر شدند، و
~~منصور که
# ~~مشهور بود، بر او خروج کرد و او را بگرفت و کورکرد و در شیراز حاکم شد.
~~و اکنون
# ~~هنوز در سمرقند است.
### | ذ کر آحمد
# مردی عالم عاقل بود. شاه شجاع او را در دزقهندز بند کرد. کوتوال دز او را
# ~~خلاص داد و تا مدتی محصور بود. عاقبت به یزد رفت و فتح کرد، و تا آخر
~~عهد در
# ~~آنجا بود، و عمارات بسیار در آنجا دارد. و دختر شاه شجاع را زن کرد.
### | اذ کر] زین العابدین
# فارس وعراق را فتح کرد و صافی ساخت. چون استیلای او به اقصی الغایة رسید
~~PageV01P150
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0172.jpg)

# ~~حضرت سلطان غازی1 به دفع او بر آمد و فارس را مستخلص کرد و او را با
~~مجموع
# ~~اقارب و عشایر بکشت. و شبلی و زینالعابدین را کور کرده بودند؛ به
~~سمرقند برد.
### | ن کو منصور
# چون شاه شجاع را مرض موت طاری شد احمد را به کرمان فرستاد و تا آخر عهد
# ~~او در آنجا بود. و عاقبت، چنانچه ذکر رفت، با خویشاوندان دیگر کشته شد.
### | ذکر معتصم
# بعد از شاه محمود مادر او را که دختر سلطان اویس بود، زین العابدین بستد
~~و او
# ~~متولد شد. بیچاره از اوان طفولیت تا آخر عمر به نامرادی ms151 و غربت بسر
~~برد، و چون
# ~~هوس وطن مألوف کرد، در اصفهان بر دست امیرزاده اسکندر بن عمر شیخ مقتول
# ~~گردید و تخمهآ محمد مظفر بر افتاد.
# طبقهآ اولاد محمد مظفر
# هشت تن بودند که به حکومت بنشستند. مدت ملک ایشان از ابتدای سنهآ اربع و
# ~~خمسین وسبع مایه (754 ه/ 1356 م) تا انتهای سنهآ خمس و تسعین و سبع
~~مایه
# ~~(795 ه/ 1393 م) که موازی چهل و یک سال میشود. و اصل ایشان از خواف
# ~~خراسان است.
# ذ کر سیرت ابوالمظفر بهاء الدین محمد بن المظفر
# در اول حال از قبل اتابکان یزد به شیوهآ راهداری موسوم بود چنانچه سابقا
~~ذکر PageV01P151
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0173.jpg)

# ~~کرده شده است. جمال لوک را که در قطع طرق تا امروز ضربالمثل است بگرفت
~~و
# ~~از آن حرکت مستحسن درگاه ابوسعید خان شد، چنانکه قصبهآ میبد را به
~~اقطاع بستد
# ~~و روز به روز از نتیجهآ رشد و کفایت جبلی قوی میشد تا به جائی رسید که
~~چند
# ~~کرت، شیخ ابواسحق انجوی به قصد او برخاست و به جائی نرسید.
# عاقبت الامر محمد مظفر با لشکر تمام ازکرمان بیامد و در سر پل فسا، با
~~امیر
# ~~شیخ مصاف داد و او را بشکست. امیر شیخ مدت دو ماه در شیراز محصور شد.
# ~~چون کار به حصحص رسید و رعایا از قوت به تنگ آمدند رئیس عمر موردستانی
~~در
# ~~خفیه، محمد بن مظفر را بخواند تا کار شهر بسازد. محمد بن مظفر بر قرار
~~آن سخن
# ~~نیم شبی از دروازهآ موردستان به استصواب رئیس عمر درآمد؛ و امیر شیخ از
~~دروازهآ
# ~~سعادت به در رفته روی به لرستان نهاد و با آتابک نورالورد ملتجی شد.
~~بعد از مدتی
# ~~به امید آنکه غلام او تیمور هنوز در اصفهان متمکن بود به اصفهان آمد.
~~تیمور بدان
# ~~طمع که در اصفهان مخلد بماند شئامت حرام نمکی را نااندیشیده امیر شیخ
~~را در
# ~~طبرک محبوس گردانید. بزرگان عراق ms152 به انواع نصیحت، تیمور را بفریفتند که
~~امیر
# ~~شیخ را از بند برون آورد. هنوز از جسر طبرک نگذشته بود که اشارت کرد تا
~~فی الحال
# ~~تیمور را پاره پاره کردند.
# چون محمد بن مظفر خبر وصول امیر شیخ در اصفهان بشنود، خواهرزادهآ خود
# ~~شاه سلطان را با لشکرگران به محاصرهآ اصفهان فرستاد. بعد از دو ماه که
~~محاربه و
# ~~مقاتله بسیار واقع شد اهالی اصفهان دو گروه شده شهر [را] تسلیم نمودند.
~~امیر شیخ
# ~~سریر سروری به طرح بگذاشت و در خانهآ شخصی پنهان شد. قضا را بارگیر او
~~در
# ~~محوطهآ آن خانه افسار بگسیخت و بیرون آمد. جمعی که واقف شدند، شاه
~~سلطان
# ~~را اعلام کردند تا خود بیامد و او را بگرفت و مقید به شیراز برد. روز
~~جمعه بود که به
# ~~میدان سعادت رسانید. محمد بن مظفر خود با فرزندان بر سر او بایستاد و
~~مثال داد
# ~~تا بکشتند، و مملکت فارس و عراق بالکلی او را صافی گشت.
# وزارت به خواجه برهان الدین داد. و قاصدی به مصر فرستاد تا به جهت او از
# ~~خلفای بنی عباس منشور بیاوردند و به والی امیرالمؤمنین ملقب شد. در
~~تقویت و
# ~~تمشیت امر معروف ونهی منکر جدی بلیغ داشت، چنانکه به واسطهآ بعضی از
# ~~اشعار شیخ مشرفالدین مصلح الدین سعدی خواست که صندوق متبرک او را
~~PageV01P152
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0174.jpg)

# ~~بسوزد. شاه شجاع که ارشد اولاد او بود دلیرانه به زانو در آمد و گفت
~~که: بر انابت
# ~~شیخ شاهدم، چنانچه گفته است:
# سعدیا بسیار گفتن عمر ضایع کردن است
# وقت عذر آوردن است استغفرالله العظیم
# محمد [بن] مظفر ملزم شد و از آن عزم بگشت. نهایت کار او بدان انجامید که
~~به
# ~~بهانهآ آنکه ضبط و نسق موقوفات بقاع خیر نماید، مجموع اوقاف را به
~~مقاطعه بستد
# ~~و از شئامت آن حرکت، اکثر آنها دیوانی شد.
# بعد از استقلال و استقرار به تمنای جهانگیری، متوجه تبریز شد و بی ms153 مانعی
~~و
# ~~منازعی بستد. منجمان با او گفته بودند که: زوال عمر تو بر دست امردی
~~باشد.
# ~~پیوسته از این حکم دلتنگ میبود. ناگاه آوازهآ وصول شیخ اویس بن شیخ حسن
~~از
# ~~طرف بغداد گرم گردید. محمد [بن] مظفر به تصور آنکه این امرد او خواهد
~~بود تبریز
# ~~را چنانچه گرفته بود به جای بگذاشت و مراجعت کرد. چون به اصفهان رسید
~~از
# ~~غایت نخوت و جبروت که داشت به اولاد و امرا، تنگ خلقی پیش گرفت و
# ~~اقطاعات و سیورغالات و مرسومات بالکلی مسدود گردانید. پسران او شاه
~~شجاع و
# ~~شاه محمود با خواهرزادهاش شاه سلطان متفق شدند و نیم روزی که در سرای
# ~~خواجه بهاءالدین به تلاوت مشغول بود دلیرانه اندرون رفتند. بیچاره از
~~غایت توهم
# ~~روی بدیشان کرد و کیفیت آن حال باز پرسید. شاه سلطان نزدیک آمد و گفت
~~که:
# ~~مقرری حضرت امیر به خرج شاهزادگان وفا نمیکند. التماس دارند که زیادت
~~بر آن
# ~~شود. محمد [بن] مظفر به جهت دفع الوقت گفت: اختیار تراست. هر چه صلاح
# ~~باشد چنان کن. شاه سلطان فرو دوید و او را بر سر مسند خشک فرو بست و
~~معأ معا
# ~~کورکرده به محفه ای نشاندند و به قلعهآ ایزد خواست فرستادند. بعد از آن
~~خویشان و
# ~~برادران مملکت را بر خود قسمت کردند. مدت حکومت محمد [بن] مظفر بعد از
# ~~فتح شیراز تا حین این قضیه شش سال بود. پنجاه و دو سال بزیست.
# ذکر سیرت ابوالفوارس
# جلال الدین شاه شجاع بن محمد بن مظفر
# کمال نفس او تا غایتی بود که در مباحثهآ علمی اکثر طالب علمان مستعد را
~~الزام PageV01P153
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0175.jpg)

# ~~میداد و پیوسته شرح حماسه را به درس میگفت. به حسن صورت، از اخوان
~~ممتاز
# ~~بود. بعد از قید پدر، اصفهان و یزد را به برادر خود شاه محمود گذاشت و
~~شیراز و
# ~~کرمان خود بستد. و از قضایای غریب و عجیب آنچه بر او بگذشت ms154 بر هیچکس
# ~~نگذ شیته باشد.
# بعد از جلوس او، لار با سایر گرمسیرات یاغی شدند. او با لشکرها متوجه قلع
# ~~قلاع آن حدود شد. در آن [وقت] محمد مظفر در قلعهآ اطرار محبوس بود.
~~شخصی
# ~~بر سبیل مشورت به نزد او فرستاد. محمد مظفر اگفتآکه: خرابهآ لار کرامند
~~التفات
# ~~سلاطین نیست، از آنکه اگر بستانند، ناموسی چندان نباشد و اگر نستانند
~~ایشان دلیر
# ~~شوند و همه روز لشکری در غزای ایشان بباید داشت. شاه شجاع آن نصیحت را
# ~~قبول کرد و بازگردید. لاریان به تصور آنکه پادشاه بر ایشان رحم فرموده
~~به طوع و
# ~~رغبت ایل شدند.
# بعد از آن یحیی را در قلعهآ قهندز محبوس داشته بود، کوتوال قلعه از بی
~~احتیاطی
# ~~در دست برادر خود مبارکشاه کشته شد. مبارکشاه، یحیی را از بند بیرون
~~آورد و خود
# ~~به ملازمت او بایستاد. قرب یک ماه شاه شجاع، قلعه را محاصره کرد و از
~~جانبین
# ~~مصافهای بسیار واقع شد. چون عاجزگشت، با یحیی پیغام کرد که:
~~دارالعبادهآ یزد به
# ~~غایت مفت نهاده است. برو و بگیر و دست از این داوری بدار. یحیی التماس
~~کرد اگر
# ~~برود شاه شجاع متعرض او نشود. بعد از تأکید سوگند قلعه را بگذاشت و با
~~باد هم
# ~~عنان، روی [به] یزد نهاد. چون برسید کهکی غریب نام از راه کاریز او را
~~به اندرون
# ~~برد. بهاءالدین قورجی از قبل شاه محمود، کوتوال بود. چون از دخول او
~~واقف
# ~~گشت شهر را به طرح گذاشت و راه اصفهان پیش گرفت و یزد، یحیی را مسلم
~~شد.
# دیگر، بعد از قمع آل اینجو، دخترکیخسرو، خواند سلطان را، شاه شجاع
# ~~می خواست که در حبالهآ خود آورد. شاه محمود پیشدستی کرد و بستد. به
~~واسطهآ
# ~~این حرکت میان برادران نزاع واقع شد و شاه شجاع لشکر به اصفهان کشید و
~~با شاه
# ~~محمود جنگ کرد. بعد از آنکه شاه شجاع باز گردید شاه محمود نیز لشکر به ms155
~~شیراز
# ~~کشید و در سرجاهان با شاه شجاع جنگ کرد. شاه شجاع گریخته به شهر آمد. و
~~شاه
# ~~محمود در عقب بیامد و او را از شیراز براند. شاه شجاع با معدودی اندک
~~متوجه
# ~~کرمان شد.

PageV01P154

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0176.jpg)

# در حوالی سیرجان نزول کرده بود و از غایت تفکر دست بر هم میزد. قوام
~~الدین
# ~~که راه وزارت داشت از او سبب آن پرسید. شاه شجاع گفت که: فکر تسخیر
# ~~آذربایجان میکنم اگر میسر شود. صاحب عیار بخندید و گفت: ما را از شیراز
~~بیرون
# ~~کردهاند، نمی دانیم که به کرمان راه خواهند داد یا نه. با وجود این
~~کلیات [که] در
# ~~پیش است پادشاه را فکر تسخیر آذربایجان در خاطر میگردد! شاه شجاع آن
~~سخن
# ~~را فرو خورد و هیچ جواب نداد. چون به نزدیک کرمان رسیدند دولتشاه بکاول
~~که از
# ~~قبل او حاکم کرمان بود، به نیت معارضه و مقابله بیرون آمد. سوار لشکر
~~شاه شجاع
# ~~نسبت با او کمتر از عشر عشیر بود. چون تدبیری نداشت یکی از نزدیکان را
~~[با]
# ~~سخنان پرفریب مشتمل بر انواع تضرع نزد او فرستاد و پیغام کرد که: تا
~~امروز در
# ~~تحت حکم ما بودی و داشت تو چنانچه وظیفه بود می فرمودیم. امروز ما نیز
~~در
# ~~حبالهآ حکومت تو پناه آوردهایم. صد یک آن به دارائی ما اقدام نمای.
~~دولتشاه
# ~~[فریب] این کلمات بخورد و به تواضع تمام پیش آمده پادشاه را به اندرون
~~برد. شاه
# ~~شجاع تا غایتی که او را اطمینان تمام حاصل شود خود را بد و داد. بعد از
~~آن جمعی
# ~~را مقررکرد که مترصد اشارت باشند و دولتشاه را به بهانهآ مشورتی به
~~خلوت طلبید
# ~~و اشارت کر[د] تا به ضرب شمشیر پاره ساختند. و یک یک از امرای او را بر
~~همین
# ~~سبیل به اندرون می خواند و میکشت تا تمام آن حرام نمکان را سیاست کرد.
# و بعد از چند گاه که لشکری چند ms156 از احشام جورمایی و اوغان و سایر ولایات
# ~~کرمان نسق نمود روی به شیراز نهاد. و چون به فول فسا که دو فرسنگی شهر
~~است،
# ~~برسید شاه محمود استقبال کرد. بعد از جنگ بسیار، شاه محمود را بشکست.
~~شاه
# ~~محمود بعد از انهزام روی به اصفهان نهاد. شاه شجاع بعد از یک سال که در
~~فارس
# ~~استقامت یافت لشکر به اصفهان کشید و محاربات رفت. عاقبت خواند سلطان به
# ~~میانجی برخاست وکس را فرستاد و برادران را با هم صلح داد. پسران شاه
~~شجاع،
# ~~اویس و شبلی به اصفهان در آمدند و شاه محمود ایشان را به اعزاز و
~~احترام تمام باز
# ~~گردانید.
# ~~بعد از آن شاه شجاع به طرف دارالملک شیراز باز گردید و اویس را که پسر
~~بزرگ
# ~~او بود، با لشکری تمام به طرف کرمان فرستاد تا به گرمسیرات برود و
~~تسخیر کند.
# ~~اویس چون به در کرمان رسید خواست که به اندرون شهر در آید. اسد که
~~کوتوال PageV01P155
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0177.jpg)

# ~~شهر بود، گفت: بی حکم شاه شجاع ترا در شهر نگذارم. اویس از این حرکت
# ~~خشمناک شد و هم از راه به اصفهان آمد و به شاه محمود پیوست.
# بعد از آن خواند سلطان خواست که انتقام دودمان خود از آل مظفر بستاند، در
# ~~خفیه با شاه شجاع کتابت کرد که: بیا تا من اصفهان را با تو بسپارم. شاه
~~شجاع چون
# ~~صاحب وجودی او معلوم داشت لشکر جمع کرد و دیگر باره به در اصفهان آمد و
# ~~میان او و خواند سلطان مکاتبات و مراسلات متواتر می بود. ناگاه روزی
~~یکی از این
# ~~مکتوبات را گرفته به دست شاه محمود داد. چون شاه محمود بدین حال واقف
~~شد
# ~~بی توقف خواند سلطان را بگرفت و به زه کمان بکشت و بسوزانید. چون شاه
~~شجاع
# ~~این خبر بشنید انفعال تمام یافت و خفتان جنگ را به جامهآ سوگ مبدل
~~گر[د]انیده
# ~~مراجعت نمود. در اثنای جزع و ms157 فزع، از مطربان ترانهای که مناسب حال باشد
# ~~درخواست کرد. عودیی بالفور از لیلی و مجنون این دو بیت را ترانه ساخت و
# ~~بخواند.
### | بیت
# لیلی شد ورخت از این جهان برد %~% با داغ تو زیست، همچنان مرد
# شاه شجاع بسیار رقت کرد و گنجی معمور به جایزهآ این بیت بدو داد.
# و بعد [از] آن شاه محمود به خواستگاری دختر سلطان اویس، تاج الدین مشیشی
# ~~را به تبریز فرستاد. شاه شجاع نیز به جهت همین مهم امیر حسن آقا و سلغر
~~رشیدی
# ~~را با تحف و هدایای بسیار روانه گردانید. سلطان اویس از نزدیکان در آن
~~باب
# ~~مشورت طلبید. فرستادگان شاه شجاع به واسطهآ حشمت مخدوم خود التفات به
# ~~مقربان حضرت تبریز نمیکردند اما تاج الدین مشیشی از اول طلوع صبح به
~~ترتیب
# ~~ملازمت یک یک از ایشان میکرد؛ چه به تحف و هدایا و چه به وعدههای رنگین
# ~~فریب میداد. مجموع اصول متفق الکلمه شدند که دختر به شاه محمود می باید
~~داد.
# ~~سلطان اویس بعد از آنک با همه مشورت کرده بود فرستادگان هر دو طرف را
~~بر سر
# ~~ملا حاضر گردانید تا در اثنای تبلیغ رسالت ایشان، عرض هر یک از ایشان
~~معلوم
# ~~شود. رسولان شیراز از سر تمکین هر چه تمامتر ملتمس خود را به عرض
~~رسانیدند،
# ~~اما تاجالدین مشیشی برقع عبارت از روی سخن برداشت و گفت: اگر چنانچه
# ~~پادشاه را دامادی هم کفو خود باید، دختر را به شاه شجاع دهد، و اگر
~~چنانچه لشکر PageV01P156
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0178.jpg)

# ~~و مملکت و غلامی همچون شاه محمود طلبند گوش به سخنان بندگان کنند.
# ~~سلطان اویس را معقول نمود و تمامی سخن را بدان ختم کرد. امیر حسن آقا و
~~امیر
# ~~سلغر خجل و منفعل بازگشتند. سلطان اویس دختر خود را با چندان تجمل و
~~تکلف
# ~~که در وصف نیاید مصاحب جمعی از معتبران به اصفهان فرستاد.
# بعد از آن شاه محمود دیگر بار لشکر جمع گردانید ms158 و چون کوه آذر بر سر
~~برادر
# ~~تاختن آورد. شاه شجاع نیز از شیراز بیرون آمده استقبال نمود. در حاشیهآ
~~خوار
# ~~جنگ کردند. بعد از کشش و کوشش بسیار و خون ریختن بیزینهار شاه شجاع
~~منهزم
# ~~شده به شیراز رفت و شاه محمود درکناره، بر سر بند امیر، فرود آمد، و ده
~~روز در
# ~~آنجا بود. عاقبت بی سببی بازگردید و به اصفهان آمد. بعد از مدتی به مرض
~~طبیعی
# ~~وفات یافت. چون شاه شجاع را خبر مرگ برادر معلوم شد، با باد هم عنان
~~گشته
# ~~متوجه اصفهان گشت و مملکت عراق را بی منازعی و معارضی بدست آورد.
# و متوکلانه لشکر پراکنده را جمع گردانیده متوجه تخت تبریزگشت و در راه
~~ملک
# ~~پوشنک پسر اتابک شنک با هزار سوار مکمل بد و ملحق شد. و از اطراف و
~~جوانب
# ~~امرا و سرداران ولایت روی بدو نهاده بدو می پیوستند، تا به تبریز رسید.
~~سلطان
# ~~حسین و عادل آقا در تبریز بودند. مقاتلات و محاربات بسیار رفت و سلطان
# ~~ازین العابدین در آن جنگ دلاوریها نمود، چنانچه جلدوی آن جنگ بد و مسلم
~~داشته
# ~~بودند. عاقبت سلطان حسین و عادل آقا منهزم شده متوجه بغداد شدند و شاه
# ~~شجاع را فتح تبریز میسر شد. چون اندک مدتی در آنجا بود انهزام به خود
~~راه داده
# ~~بی آنکه کسی که در آنجا باز گذارد رخت و بنه باز گذاشته به تعجیل هر چه
~~تمام تر به
# ~~شیراز مراجعت نمود. و چون به شیراز رسید گویند که پسر خود اویس [را] که
~~پیش
# ~~شاه محمود بوده بود؛ به خفیه زهر داد و هلاک کرد، و مدتی بدین بگذشت.
# دیگر باره خیال محال به جهت تسخیر تبریز در دماغ او متمکن شد و باز متوجه
# ~~گردید، چون به سلطانیه رسید عادل آقا در قلعهآ سلطانیه متحصن گشت و چند
# ~~روزی بدین بگذشت. شاه شجاع را درد پای، دست داد و با عادل آقا ms159 صلح کرده
~~از
# ~~سر مناقشت بگذشت و روی به جانب شیراز نهاد. و مدتی مدید در شیراز به
~~احترام
# ~~هر چه تمام تر عمر گذرانید.
# و باز چون معلوم کرد که میان فرزندان سلطان اویس گفت و گوی برخاسته است،
~~PageV01P157
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0179.jpg)

# ~~او نیز بر نشست و متوجه آن صوب شد. چون به همدان رسید، سلطان بایزید
~~پسر
# ~~سلطان اویس با عادل آقا پیش او آمدند و از دست سلطان احمد شکایت کردند.
~~او
# ~~پیش سلطان احمد کس فرستاد و الکهای به جهت بایزید بطلبید. قلعهآ
~~سلطانیه را بر
# ~~او مسلم داشت. شاه شجاع جمعی از امرای خود به بایزید مصاحب کرده در
~~قلعهآ
# ~~سلطانیه بنشاند و به اتفاق عادل آقا مراجعت نموده به شیراز آمد. چون
~~سلطان
# ~~بایزید از عهدهآ دارائی مملکت بیرون نمیتوانست آمد پس از اندک مدتی به
~~دست
# ~~سلطان احمد گرفتار شد و امرای شاه شجاع به شیراز معاودت نمودند.
# بعد از آن که شاه شجاع بیست و چهار سال سلطنت کرده بود و در زمان او
~~خلایق
# ~~ایران زمین، مرفه و آسوده روزگار خوش و خرم گذرانیده بودند، مدتی صاحب
# ~~فراش شد و عاقبت به مرض طبیعی بمرد. وکرمان را به سلطان احمد برادر
~~خود،
# ~~داده بود؛ و پیش از آنکه وفات یابد او را روانه گردانیده جای خود را به
~~پسر خود
# ~~زین العابدین رجوع کرد.
### | ذکر جلوس
# سلطان زین العابدین بن شاه شجاع
# جمعی از امرا اتفاق کردند و بعد از وفات شاه شجاع او را بر تخت نشاندند،
~~اما
# ~~جمعی روگردان شدند و از آن جمله یکی امیر غیاثالدین شول بود. و چون به
# ~~سلطنت بنشست به عیش و طرب مشغول گشت، چنانچه به کار مملکت نتوانست
# ~~پرداخت. و در اثنای حال، متوجه فتح اصفهان شد، و جماعتی صاعدیان، شاه
# ~~یحیی را از شهر بیرون کردند و او را در آوردند و بدین طریقه تسخیر
~~اصفهان او را
# ~~میسر شد. کسی را ms160 در اصفهان بنشاند و خود به شیراز رفت. چون سه سال
~~پادشاهی
# ~~کرد، آوازهآ رایات ظفرنگار حضرت سلطان غازی متواتر گشت. چون به اصفهان
# ~~رسید وکشش وخون ریختن، به موجبی که در قصه همایون ذکرکرده خواهد شد]
# ~~بکرد و خبر به شیراز رسید، سلطان زین العابدین بی اختیار از سر مملکت
~~برخاسته با
# ~~امرا وخواص خویش متوجه شوشتر شد و به شاه منصور پیوست. شاه منصور او را
# ~~مقید گردانید.

PageV01P158

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0180.jpg)

# چون حضرت سلطان غازی، مملکت را نیز به شاه یحیی و سلطان احمد بخش
# ~~کرده معاودت نمود، او از بند شاه منصور گریخته به اصفهان آمد. شیخ
~~ابراهیم
# ~~لنبانی او را به شهر آورد. سلطان محمد، پسر شاه یحیی، در قلعهآ طبرک
~~نشسته بود،
# ~~آب در خندق انداخت و برج از بروج معبر قلعه فرود آمد. پسر شاه یحیی از
~~دروازهآ
# ~~بیرون شهر گریخته به یزد رفت. بعد از اندک مدتی که شاه منصور به شیراز
~~آمد
# ~~متوجه اصفهان گردید و با او محاربات بسیار کرد. آخرالامر به دست شاه
~~منصور
# ~~گرفتار شد، چشم جهان بین او را میل کشید. و الحاله هذه در سمرقند است.
### | ذکر جلوس
# شاه یحیی بن شاه مظفر بن محمد مظفر
# چون شاه شجاع وفات یافت، او از یزد خروج کرد و اصفهان را بدست آورد. بعد
# ~~از مدتی مدید سلطان زین العابدین متوجه اصفهان شذ و چنانچه گفته شد او
~~به یزد
# ~~مراجعت نمود، و در آنجا بود تا زمانی که حضرت سلطان غازی مملکت ایران
~~زمین
# ~~را فتح فرمود و جای شاه شجاع را بدو داد. چون سلطان غازی مراجعت فرمود
~~شاه
# ~~منصور از شوشتر متوجه شیراز شد، و بی گفت و گوئی شیراز را گذاشته به
~~یزد رفت،
# ~~و همچنان در یزد میبود که حضرت سلطان غازی را فتح ایران زمین میسر شد،
~~و او
# ~~را با دیگر مظفریان به قتل آورد. مذفنش در یزد است.
# ذکر جلوس سلطان احمد ms161 کرمان
# ~~شاه شجاع پیش از وفات خویش او را به کرمان فرستاد، و در آنجا میبود تا
~~نوبت
# ~~اول که سلطان غازی به ایران زمین مستولی گردید. او را طلب فرمود و
~~امیرزاده در -
# ~~ملک که زن شاه شجاع بود، بدو داد و کرمان بدو مسلم فرمود و باز
~~گردانید. در راه
# ~~امیرزاده در ملک چون به سیرجان رسید وفات یافت، و او به کرمان [رفت]. و
# ~~حکومت کرمان بی معارضی میکرد، تا زمانی که با دیگر مظفریان به قتل آمد.
# ~~مدفنش درکرمان است.

PageV01P159

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0181.jpg)

# ذ کر جلوس شاه منصور
# او در زمان حیات شاه شجاع به تحلف او در آنجا متمکن میبود و با شاه شجاع
# ~~تخلف میورزید تا به حدی که شاه شجاع خود متوجه شوشتر شد، و او التفات
# ~~نتمود. و همچنان در آنجا می بود تا زمانی که سلطان غازی، شاه یحیی را
~~به جای
# ~~شاه شجاع بتشاند. او لشکر کشیده از زور و دلاوری که در ذات او عجین بود
~~متوجه
# ~~شیراز شد. شاه یحیی که برادر بزرگ او بود با وجود کبر سن و یرلیغ و
~~موافقت امرای
# ~~قدیم، یک زمان توقف نتوانست نمود. او بی تعلل متکبروار به شهر در آمد و
~~بر تخت
# ~~سلطنت متمکن بنشست.
# در زمانی که شاه شجاع به محاصرهآ شوشتر رفته بود و او التفاتی نمینمود،
~~شاه
# ~~شجاع از امرا سؤال کرد که: اگر منصور را بدست آوردم لایق چه تعذیب
~~باشد؟ امیر
# ~~غیاثالدین شول گفت که: چشمهای او را به کارد بر میباید کندن. و امیر
~~عمر شاه
# ~~گفت: او را مهار سفته گرد شیراز میباید گردانید. این حکایت در آن روز
~~بدو رسانیده
# ~~بودند و با خود شرط کرده بود که چون به این دو مستولی گردد این عمل با
~~ایشان
# ~~بجای آورد. قضا را در روزی که شیراز را فتح کرد امیر عمر شاه را بفرمود
~~که تا مهار
# ~~سفته گرد شهر بگردانیدند و ms162 چشمهای امیر غیاثالدین شول را به کارد
~~بکندند، تا
# ~~دیگر باره مردم در عقب شاهزادگان سخن ناسنجیده نگویند.
# بعد از آن که با زین العابدین جنگها کردند و چند نوبت مقاتلات و محاربات
~~میان
# ~~ایشان قایم شد، متوجه اصفهان گردید و اصفهان را مسخر کرد و سلطان
# ~~زین العابدین را بدست آورده چشم او را میل کشید. و مدتی از سر استقلال
~~حکومت
# ~~کرد. و چون آوازهآ عزیمت سلطان غازی برسید متوجه شیراز شد، چنانچه در
~~قصه
# ~~همایون آن حضرت گفته خواهد شد، در جنگگاه بقتل آمد، مدفنش در شیراز
~~است.
### | ذکر روزگار
# معتصم بن زین العابدین بن شاه شجاع
# در زمانی که آل مظفر مقهور و مقتول گشتند او در بغداد بود؛ و مدت العمر
~~PageV01P160
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0182.jpg)

# ~~سرگردان میگردید. آخرالامر به قرا یوسف ملتجی شد. او بنواختش و به
~~همدان
# ~~فرستاد و در همدان بود تا بسطام بدو ملحق شد؛ و به اتفاق متوجه اصفهان
~~شده
# ~~چون پروانه که خود را بر شمع عرض کند بر آتش قهر بندگی حضرت سلطانی -
~~خلد
# ~~لله ملکه و سلطانه - بسوزانید، و حکایت او در ذیل قصه همایون مشروح
~~خواهد
# ~~مد.

PageV01P161

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0183.jpg)

# طیقهآ امرائی که در ماوراء النهر
### | خروج کرده
# سلطنت را به امارت مبدل کردند و ایشان چهار نفر بودند چون قزان سلطان
# ~~خونریزی را به کمال رسانید و دست به قتل امرای بزرگ برآورد، قزغن
~~نویان، از قوم
# ~~قراغوناس، حاکم شهر منک و سرای سالی بود، بر او خروج کرد و دو بار مصاف
# ~~داد، و درکرت دوم قزان سلطان را بکشت و اختیار مملکت را بدست فرو گرفت.
~~و
# ~~چنانچه در طبقهآ اوروغ جغطای ذکر رفت پادشاهان بی اختیار به جای بنشاند
~~و
# ~~اختیار خود به دست فرو گرفت. بعد از مدتی شخصی مجهول در سر جانور
# ~~انداختن بر او کمین کرد و او را بکشت.
# و بعد از او پسرش بر همان سبیل تا یک سال حکومت کرد ms163 و بعد از او ملوک
# ~~طوایف شدند. چنانچه هر قومی را شخصی سر کرده بنیاد فتنه و آشوبانگیز
# ~~کردند، چنانچه قوم سلدوز را امیر بیان سرکرده، و قوم جلایر را امیر
~~بایزید، و
# ~~لشکرهایکش و نخشب را حاجی بیک برلاس، وقوم یساور را امیر خضر، و
# ~~اندخوی و شبرغان را حمید خواجه نایمان به دست فرو گرفت، و اولاد امیر
~~قزغن
# ~~روی به کابل و غزنین نهادند.
# چون تغلق تیمور پادشاه از مغول خروج کرد و ماوراء النهر را صافی ساخته،
~~پسر
# ~~خود الیاس خواجه اغلان را در سمرقند بنشاند و توقتمور کوچک و بیکیجک را
# ~~پیش او بگذاشت، حضرت سلطان غازی را نیز نامزد ملازمت او کرد. چون میان
# ~~ایشان نزاعی چند واقع شد، حضرت سلطان غازی از ایشان اجتناب نمود و امیر
# ~~حسین مسمی بن امیر قزاغن را از گرمسیر قندهار باشلمیش کرد و به
~~ماوراءالنهر آمد PageV01P162
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0184.jpg)

# ~~و در تاش کبروک، الیاس خواجه اغلان را بشکست و همچنان تکامیش کرد. در
~~آق
# ~~قورای نخشب بار دیگر مصاف داد، و امرای مغول را بدست آورده قتل فرمود،
~~و
# ~~ماوراءالنهر را از شر ایشان صاف ساخت، و امیر حسین را بر مسند امارت
~~بنشاند و
# ~~خواهر امیر حسین، اولجای ترکان آغا را، زن کرد؛ و تا آن حرم او در حیات
~~بود
# ~~بین الجانبین به واسطهآ او یک جهتی و اتفاق، مرعی میبود. بعد از آن
~~حساد در میان
# ~~هر دو آشوب انگیخته کار را به جائی رسانیدند که شرح آن حکایت در ذیل
~~تاریخ
# ~~حضرت سلطان غازی مشروح گفته خواهد شد انشاءالله تعالی. والسلام.
# چون اکثر حکایات حضرت سلطان غازی - انارالله برهانه - در قصه امرای
# ~~ماوراءالنهر مندرج است بنابر آن در اخبارایشان به نسبت اخبار حکام سابق
~~تطویلی
# ~~میرود.
### | وجدول 8]
### | ذ کر امیر قزغان
# چون قزان سلطان بر سریر خانی متمکن گشت و مجموع ممالک ماوراء النهر را از
# ~~حدود قراخواجه تا اقصای دشت قبچاق و ناحیهآ ms164 خراسان تا سرحد دریای سند
~~به
# ~~دست فرو گرفت، بعد از آن دست تغلب برآورد و به دفع بزرگان و امراء و
~~ارکان
# ~~دولت مشغول شد. و کار به جایی رسانید که هر روز قریب صد کس را به محل
# ~~سیاست می رسانید. عاقبت الامر امرای دولت وامنای مملکت، چه به جهت
# ~~سلامت نفس خود و چه به جهت طول مکث او، هر یک به تدبیری و هر کس به
# ~~تعبیری برخاستند. عاقبت چون ارادت بدان بود که دود از آن دودمان برآید
~~و دخان
# ~~در خان ومان قزان خان افتد امیر قزاغن خروج کرد و بر او مسلط شده در
~~سنهآ سبع و
# ~~اربعین و سبع مایه (747 ه/ 1346 م) او را شونکقار کرده به اتفاق مجموع
~~امرا
# ~~داشمنجه را که از نسل نامدار اوکتای قاآن بود، به تخت نشاند و اختیار
~~کل ممالک
# ~~محروسه را به دست فرو گرفت.
# و به غیر از نام داشمنجه که بر عنوان نشان بود هیچ مدخلی او را در ملک و
~~مال
# ~~نداد، و منهیان معتمدالقول را به اسم ملازمت و کشیکتانی در اردوی او
~~نامزد کرد تا PageV01P163
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0185.jpg)

# ~~مردم شریر فتنه انگیز را پیش او مجال نطق نباشد. القصه، تا مدت دو سال
~~که
# ~~مملکت قرارگرفت، و شرارت از دماغ مفسدان بیرون آمد و شرر شر فرو نشست،
# ~~داشمنچه را به تهمت آنکه از نسل اوکتای قاآن است شهید کرده بیان قولی
~~را که از
# ~~نسل جغتای بود، بر جلوس سلطنت اجلاس کرد.
# به حکم آنکه قضیه داشمنچه او را پیش افتاد شده بود ضرورتا به مزاج زمانه
~~در
# ~~ساخت و بر بساط سلطنت نردی ندیمانه با امیر قزاغن میباخت. به یمن اتفاق
~~آن
# ~~دو بزرگ و اثر عدالت قزاغنی، کار ملک و ملت به مثابهای مستحکم و مضبوط
# ~~گشت [که] آبشخورگرگ در کلبه میش و گریزگاه عوان در کلبهآ درویش شد، و
~~نام ظلم
# ~~و نشان ستم از ms165 روی روزگار به تمامی بسترد. از وضیع وشریف و غریب و مقیم
~~و
# ~~بزرگ و کوچک و خاص و عام هیچ کس را غبار شکایت از گردش روزگار در دل
# ~~نماند و حکایت عدل نوشروان از دل خلق فرامش شد. و نهایت عدل او تا
~~غایتی
# ~~رسید که هیچ امیر و وزیر غیر از عشر به جنس و قبچور رسمی به هیچ اسم و
~~هیچ
# ~~رسم یک دینار از هیچ آفریده نمیتوانستند ستد. و مسافران را اگر به مثل
~~در کنام
# ~~شیر و کام اژدها محل عبور و نزول واقع شدی، از مأمن و مکمن خود آسودهتر
~~قرار
# ~~گرفتندی، و به غیر از باد هیچ مخلوقی را بر دل خلق خدای تمرد نبودی.
# چون امور ملک مستخلص شد و قو[ت] سلطنت مستحکم گشت یایلاغ را در
# ~~طخارستان که به قتلان و شهر مونک موسوم است، تعیین کرد و قشلاق را به
~~سرای
# ~~سالی که در ساحل جیحون واقع است، معین فرمود.
# و هر روزی از عمر گرامی را به پنج قسمت کرده بود. از مطلع طلیعهآ صبح
~~صادق
# ~~تا طلوع آفتاب به عبادت مشغول میبود، و از چاشت تا به پیشین در محکمهآ
~~مظالم
# ~~مینشست، و از پیشین تا شام به باز پرانیدن و یوز دوانیدن شروع میکرد، و
~~از شام تا
# ~~دم خفتن در حرم های خود با پوشیده رویان خلوت می فرمود، و بعد از آن در
# ~~خوابگاه مبارک که کشیک بود رفته استراحت مینمود. در اوان دور دوران او
~~یسر و
# ~~خسر به مثابهای بود که گوسفند پروار به دیناری و اجناس به درهمی خرواری
~~میسر
# ~~میشد. اگر احیانا یورشی دست می داد صحرا نشینان مغول را، دستگاه به حدی
# ~~بود که اگر از خیمهای یک سوار بیرون میآمد عدد لشکر در حصر نمیگنجید و
# ~~محاسب گمان به مقیاس امتحان حد خیام معسکر منصوره او را به سالها
~~PageV01P164
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0186.jpg)

# ~~نمی سنجید. ملوک معاصر مطیع و ممالک ms166 عالم مطاع فرموده و فرمان به اولی
~~بودند.
# ~~و جانی بیک خان که خصال حمیده و اخلاق پسندیدهآ او در محل خود شرح رفته
~~و
# ~~معارضه و محاکا که بینهما دست داده مجموع را مشروح گفته شده، معاصر بر
~~تخت
# ~~اوزبک مستولی بود، و اشرف چوپانی آذربایجان داشت، و شیخ ابواسحق اینجوی
# ~~در فارس و عراق و کرمان حاکم بود.
# و چنانک در ذیل هر یک گفته آمد در اواسط حال امیر قزاغن به طرفی یورش
# ~~فرمود و امیرزاده عبدالله را که پسر بزرگتر و ولی العهد او بود، قایم
~~مقام خود در اردو
# ~~بگذاشت. امیرزاده عبدالله بی فرموده پدر به اغوای امرای طامع لشکر به
~~خوارزم
# ~~کشید و در ظاهر شهر طناب در طناب مخیم عساکر منصوره فرود آورد. این
~~قضیه
# ~~بعد از وفات امیر قتلغ تیمور - انارالله برهانه - بود وقبة الاسلام
~~خوارزم بی خداوند
# ~~مانده مجموع خاص و عام از سهم لشکر مستهلک شدند که به چه نوع و انگیز
~~دفع
# ~~نمایند.
# در اثنای آن حال و ورطهآ آن ملال ملک التجار خواجه اختیارالدین حسن ساورج
~~-
# ~~علیه الرحمة - به استقبال امیرزاده عبدالله بیرون آمد و به دولت آستان
~~بوس مشرف
# ~~گشته عجز و اضطرار خوارزمیان را به عرض نواب او رسانید. قرار بر آن
~~گرفت که
# ~~نعل بهائی به خزانه بسپارند. حسن ساورج به موجب فرموده دویست تومان
# ~~خوارزمی به دیوان امیرزاده عبدالله سپرد، و انواع تحف و تبرکات نیز در
~~ضمن آن به
# ~~اسم پیشکش رسانید. و چندان خدمات لایقه و نیکو بندگیهای شایسته به ظهور
# ~~رسانید که امیرزاده عبد الله در حال و ساعت از ظاهر خوارزم طبل کوچ
~~مراجعت زده
# ~~به مقر عز خود معاودت نمود.
# بعضی از پیران با وقوف که در آن تاریخ همراه آن لشکر بودهاند چنان تقریر
# ~~میکنند که در وقت توجه و مراجعت اهالی ولایات که در ممربودند قطعا و
~~اصلا از
# ~~عبور لشکر بیگانه یک سر موی متألم نشدند ms167 و به هیچ آفریده ملالی از هیچ
~~جهت
# ~~نرسید.
# با وجود آن همه احتیاط که کرده بود امیر قزاغن از امیرزاده عبدالله
~~برنجید و از
# ~~امرائی که مصاحب رفته بودند بازخواستهای بلیغ فرمود که: به چه سبب قصد
~~ملک
# ~~و مال مسلمانان کرد؟ لشکری چنین بینهایت را از اقلیمی کشیدند و از ممر
~~شما PageV01P165
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0187.jpg)

# ~~انواع علل به عجزه و فقرا و مساکین رسید. مقصود که آن دور اقتضای معاشی
~~چنین
# ~~و انتعاشی ازاین میکرد: رعیت بر قرار خود و لشکر به نهج کوچ دادن و
~~امرا در ترفیه
# ~~حال زیردستان و سلطان در ترغیب عمارت و زراعت و علما در تدریس علوم
~~دینی
# ~~و مشایخ در تحقیق طریق یقینی و ائمه و قضاة در ترویج شرع نبوی، هرکس به
~~حال
# ~~خود مشغول و هر طایفه به کار خود مأمور و ساعی، خلق به رفاهیت هر چه
~~تمامتر
# ~~به سر می بردنل.
# و اکثر اوقات امیر قزاغن به شکار جانور سوار میشد، و از شعفی که داشت
# ~~روزی به حکم «جآء القضا عمی البصر» حاکم قدر بصیرت او را گرفته به
~~پانزده نفر
# ~~جانوردار و چهره و اختاچی بر عادت معهود به باز پرانیدند. به طرف ساحل
# ~~جیحون سوار شده طوف می فرمود که قتلق تیمور نام، مغولی مجهول، با سواری
# ~~چند مترصد فرصت در کمینی نشسته بود که ناگاه گذار امیر قزاغن بر سر آن
~~ملعون
# ~~افتاد. چون کار به مراد خود دید ناخبر از کمین بر سر امیر قزاغن در
~~ریخت و
# ~~فی الحال به سعادت شهادت رسانید و جهان آرمیده را رمانید.
# جلوس امیرزاده عبدالله
# بعد از وفات پدر چون بر سریر حکومت متمکن شد تا قریب یک سال امور
# ~~مملکت و اساس جهانبانی به موجب قرار دور امیر قزاغن مضبوط و مرتب بود،
~~اما
# ~~به حسب صغر سن و اندکی تجارب، ترک جزویات دست میداد. حتی که در اثنای
# ~~آن کلیات را نیز فوت کردن ms168 گرفت، چنانکه از هر طرف رخنهای و از هر جهت
# ~~حفرهای در کار سلطنت روی نهاد و اختلال تمام به حال او دست داد. و سهو
~~اول که
# ~~کرد آن بود که پادشاهی مبارک قدم فرخ فال همایون دیداری چون بیان قولی
~~خان را
# ~~بی موجبی و جریمهای شهید کرد، - انارالله برهانه. بدین واسطه مجموع
~~امرای بزرگ
# ~~متوهم شدند و به یک بار اظهار تمرد نمودن گرفتند، حتی که امیر بیان
~~سولدوز و
# ~~امیر حاجی برلاس به اتفاق خروج کرده بر سر امیرزاده عبدالله آمدند و بی
~~محاربه و
# ~~محاکا او را دستگیر کرده شهید ساختند. و از نسل نامدار امیر قزاغن آنچه
~~بدست
# ~~آمد مجموع را هلاک کردند، و امیر بیان بر سریر امارت متمکن شد.

PageV01P166

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0188.jpg)

# امیر بیان سلدوز
# چون امیر بیان سولدوز بر سریر امارت مستولی شد همگی معاملهآ خود را بر
# ~~مداومت شرب و بی پروائی نهاد، و قطعا فکر مال [و] حال خود نکرد، و از
# ~~بییاساقی که داشت مملکت بهم بر آمد و امرا اعتماد از هم برداشتند و در
~~کمین
# ~~یکدیگر به قصد برخاستند. و شهر سبز را که یورت اصلی امرای برلاس بود،
~~امیر
# ~~حاجی بیک برلاس به دست فرو گرفت؛ و ولایت خجند را که محل جلایران است،
# ~~امیر بایزید تصرف نمود؛ و امیر حسین که بقیه خاندان امیر قزاغن بود، با
~~گروهی ایو
# ~~او غلانان قدیمهآ خود و قراعوناسان که پروردهآ آن خانواده بودند هر روز
~~به طرفی و
# ~~هر لحظه در درهای و هر دم در بیابانی به سر میبرد؛ و امیر اولجای بوغا
~~سولد وزنیز
# ~~به طمع سرداری که روزی در خاندان ایشان بود با جماعت سولدوزان گوشهای
# ~~گرفت؛ وامیر حمید خواجه که سرآمد قبیلهآ نایمانان بود، شوبورقان1 را در
~~حوزهآ
# ~~تصرف خود آورد؛ و شاه محمد بدخشانی نیز کوهستان خود را مستحکم کرده به
# ~~ضبط لشکر و طمع امارت و حکومت آن ولایت مشغول شد؛ و ms169 امیر کیخسرو و امیر
# ~~اولجایتوی اپاردی به اتفاق، قاتلان را با نواحی و توابع ولواحق و
~~مضافات در قید
# ~~تسخیر آوردند؛ و امیر خضر یساوری قبایل و عشایر خود را جمع کرد و خود
~~را به
# ~~استحقاق و استقلال از همه متعینان بیشتر دید. و به واسطهآ این معنی هر
~~روز فتنهای
# ~~و هر لحظه آشوبی در میان خلایق افتادی، و مملکت چنان بهم برآمد که در
~~یک
# ~~طرفة العین صد هزار بلای گوناگون روی مینمود و در یک فرسنگ راه، صد جای
# ~~دزد و حرامی کمین بسته بود، و زبان زمانه هر زمان این بیت انشا میکرد:
# # هر روز که بگذرد خوشا آمده دی %~% هر سال که نو شود خوشا غارت پار
# چون شعلهآ آتش بلا بالا شد و غوغای اغوای شیاطین انس، انس از میان
~~عالمیان
# ~~برداشتند، مغول که قطعا و اصلا از سهم تیغ و تیر امرای ترک، ترک
~~مغولستان کرده
# ~~بودند، به یکبار تغلق تیمور پادشاه را به فتح ماوراءالنهر ترغیب کردند،
~~تا لشکری
# ~~بی نهایت را بدین ولایت کشید و کوچ در کوچ بی دهشت [و] وهم مخیم همایون
~~را
# ~~به مملکت در آورد، و سریر خانی در چاناق بولاق که در حاق و سط ماوراء
~~النهر واقع PageV01P167
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0189.jpg)

# ~~است، زد. و امیر بایزید جلایر به دولت بساط بوس مشرف گشت و به اسم
~~قولاوزی
# ~~امرای منکقلای امیر تغلق تیمور کرایت و امیر حاجی ایرکانوت و امیر
~~بیکیجک را
# ~~سر کرده بر سر شهر سبز و سمرقند آورد.
# امیر حاجی بیک برلاس به امید مقابله لشکرهای خود را جمع کرد و چون کثرت
# ~~لشکر مغول معلوم کرد، پیش از وصول مخالفان از جیحون عبور کرد و روی به
~~طرف
# ~~خراسان نهاد. سلطان غازی در این سفر مصاحب امیر حاجی بیک برلاس بود.
~~چون
# ~~دید که امیر حاجی بیک، ترک وطن مألوف کرده اختیار غربت کرد و خان و مان
~~را به
# ~~تاراج دشمن گذاشت، ms170 امیر صاحب قران را دل بر اولوس خود بسوخت و دلیروار
# ~~رخصت مراجعت از امیر حاجی برلاس طلب کرد. چون مصلحت وقت در آن بود،
# ~~امیر حاجی برلاس را معقول نمود ورخصت داد. فی الحال امیر صاحب قران به
# ~~حکم «العود احمد» به طرف ماوراءالنهر معاودت نمود.
# چون به امراء منکقلای مغول رسید امرا کیفیت حال امیر حاجی برلاس و سبب
# ~~تخلف امیر صاحبقران پرسیدند. جواب فرمود که: چون مملکت به ارث و
# ~~اکتساب تعلق به پادشاه میدارد و حق به مرکز خود قرار گرفته قراچو را به
~~فضولی
# ~~لازم است. هر که عصیان و طغیان ورزد کفران نعمت حق کرده باشد. امرا را
~~از عقل
# ~~و کفایت و دانستگی او عجب آمد و چون بیرون رفتند، امیر حاجی سیفالدین،
# ~~امیر تیمور را به پابوس تغلق تیمور خان آورده استحسان بسیار در باب
~~کیاست و
# ~~دانستگی او در پایهآ تخت پادشاه به تقدیم رسانیدند. پادشاه سیورغال
~~بسیار فرموده
# ~~تومان شهر سبز که اباعن جد، میراث برلاسیه بود به امیر صاحبقران ارزاتی
~~داشت.
# امیر صاحب [قران] به موجب فرمان از حدود ساحل جیحون تا دامن گریوهٔ‌
# ~~سمرقند مجموع لشکر صحرانشین را جمع کرد و با امیر خضر یساوری ملحق شد.
# ~~پادشاه تغلق تیمور به طرف تختگاه اصلی مراجعت کرده بود. امرای منکقلای
~~نیز
# ~~متعاقب پادشاه مراجعت کردند. امیر خضر از امیر حسین1 و امیر تیمور مدد
~~طلبید تا
# ~~به انتقام برادر بر سر امیر بیان سلدوز برود. امیر صاحبقران به استصواب
~~امیر
# ~~حسین به مدد امیر خضر رفت. چون امیر بیان را قوت مقاومت با ایشان نبود،
~~متوجه PageV01P168
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0190.jpg)

# ~~بد خشان شد و از آنجا نیز بی توقف بگذشت. امیر تیمور معاودت کرده با
~~امیر خضر
# ~~یساوری ملحق شد و امیر حسین را به مسند امارت نشاندند. و کیقباد برادر
~~کیخسرو
# ~~را که مادهآ فتنه و مایهآ آشوب بود، به یاساق رسانیدند.
# در اثنای این حال تغلق سلدوزی که سردار ms171 یک قبیله بود، با امیر حسین یاغی
# ~~شد و با امیر بایزید جلایر که حاکم خجند بود، زبان یکی کردند. و هم
~~دراین ولا امیر
# ~~حاجی برلاس از خراسان به ماوراء النهر مراجعت [کرد] و لشکرکش را بیرون
~~آورده
# ~~از سمرقند گذشت و با امیر بایزید جلایر ملحق شد و به اتفاق عزیمت قصد
~~امیر
# ~~حسین کردند.
# امیر حسین و امیر صاحب قران لشکرها جمع کرده به مقابلهآ ایشان روان شدند.
# ~~پیش از وصول لشکرهای کش که مصاحب امیر صاحب قران بود، بی رخصت جدا
# ~~شده با امیر حاجی برلاس پیوستند. امیر حسین چون بر امیر تیمور صاحب
~~قران
# ~~بدگمان شد و تغیر مزاج خود را ظاهر کرد چنانک بودند امیر صاحب قران پیش
~~از او
# ~~محل دغدغه و تفرقه شد. بنا بر آن بی اختیار روی به ملازمت امیر حاجی
~~برلاس
# ~~نهاد. امیر حاجی برلاس وامیر بایزید وجود وصول او را غنیمت دانستند و
~~مقدمهآ
# ~~لشکر خود را نامزد وی کردند. رسیدن ایشان همان بود و شکستن لشکر امیر
~~حسین
# ~~همان، امیر حاجی برلاس بار دیگر بر تومانهآ موروثی و الوس قدیمی استیلا
~~یافت. و
# ~~امیر بایزید بر ممالک جند همچو خود امرای بزرگ مستولی شد.
# چون فر دولت ازلی و اثر سعادت لم یزلی از ناصیهآ مبارک امیر تیمور اظهر
~~من
# ~~الشمس وانور من القمر ظاهر وباهر بود، حسد که لازمهآ افعال انسانی است
~~امیر
# ~~خضر را بر آن داشت که تغییر تقدیر آسمانی کند و فجأة بی هیچ بهانه امیر
~~تیمور را
# ~~نا چیز گرداند. ناگاه امیر تیمور از خبث باطن او آگاه شد و از آثار غدر
~~او چیزی
# ~~دریافت. فی الحال به بهانهآ رعاف از جرگهآ امرا آستین بر بینی نهاده
~~بیرون دوید و
# ~~همچو باد پیش اسب خود رسیده سوار شد. و از غایت تعجیل بند ترکش در حین
# ~~تاختن میبست و چون برق از آن محل فتنه و آشوب بیرون جست.
# قضا را ms172 در این ایام امیر قراقورون جرچری و امیر حاجی برلاس لشکرها جمع
# ~~کرده به قصد امیر حسین رفتند و امیران مغول نیز موجه شده بودند. امیر
~~حسین از
# ~~کردهآ خود پشیمان شد و از امیر حاجی برلاس در خواست کرد که به امیر
~~تیمور PageV01P169
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0191.jpg)

# ~~پیغام کند تا لشکرهای صحرانشین جلگهآ شهر سبز را جمع کرده منکقلای شده
# ~~پیشواز مخالفان برود. امیر تیمور به موجب التماس امیر حاجی برلاس [و]
~~به اتفاق
# ~~امیر حاجی برلاس در محلی که به انککر موسوم است با مخالفان محاربه کرده
~~مظفر
# ~~و منصور به شهر ترمد [= ترمذ] نزول کرد.
# آمدن پادشاه تغلق تیمور بار دیگر
# آوازه در ولایت افتاد که پادشاه تغلق تیمور با لشکر بینهایت متوجه ماوراء
~~النهر
# ~~شد و همچنین بر اثر خبر لشکر مغول متعاقب در رسید. امیر تیمور و امیر
~~حاجی
# ~~برلاس به اردوی عالی پیوستند و بار دیگر کمر اطاعت و انقیاد بر میان
~~بسته وظیفهآ
# ~~یک جهتی و دولتخواهی به تقدیم رسانیدند. پادشاه تغلق تیمور، امیر
~~بایزید جلایر
# ~~را بی توقف به سیاست رسانید. امیر حاجی برلاس از آن قضیه موهوم متوهم
~~شد و
# ~~فرار بر قرار اختیار کرده یکسر به شهر سبز آمد و لشکرها را جمع ساخته
~~از جیحون
# ~~بگذشت و متوجه خراسان شد.
# در این ولا نیز امیر تیمور از امیر حاجی برلاس تخلف نمود و در ملازمت
~~اردوی
# ~~بزرگ بایستاد. امیر حمید که راه دوستی و سوابق حقوق با امیر تیمور داشت
~~و
# ~~مقرب حضرت پادشاه بود، امیر تیمور را به عرض پادشاه رسانید و تربیت
~~بسیار کرد
# ~~چنانچه پادشاه بار دیگر الوس موروثی او را سیورغال فرموده به او ارزانی
~~داشت.
# چون پادشاه بر ماوراءالنهر متمکن گشت و ولایت صافی شد خواست که امیر
# ~~حسین را نیز دفع کند. لشکر به قصد او تعیین فرمود. امیر حسین بر کنار
~~آب وخش
# ~~صفوف تعبیه کرد و به مقابله بایستاد. در صدمهآ اول که ms173 لشکر مغول در
~~رسیدند
# ~~کیخسرو که رکن اعظم دولت امیر حسین بود، به یکبار از امیر حسین
~~رویگردان شده
# ~~با لشکر مغول پیوست. امیر حسین لایموت و لایحیی سر در بیابان نهاد و
~~چهار
# ~~تکبیر فنا بر فنای خان و مان خود گفت. لشکر مغول مجموع نواحی قندس و
~~بقلان
# ~~را تا دامن گریوهآ هند وکش عالیها سافلها کردند. و در پاییز این سال
~~امیر یسوری نیز از
# ~~فرمودهآ تغلق تیمور به یاساق رسید و مرتبهآ شهادت یافت.
# چون مملکت، یک قلم صافی شد پادشاه تغلق تیمور پسر خود الیاس خواجه
# ~~اغلان را بر تخت ماوراءالنهر بنشاند و خود به مقر عز مراجعت کرد. و از
~~امرا که PageV01P170
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0192.jpg)

# ~~ملازم تخت او بودند امیر بیکیجک را نامزد پسر خود کرد؛ به اختیار کل
~~مملکت به
# ~~دست او داد. امیر تیمور نیز برقرار فرموده ملازم بود اما امیر بیکیجک
~~به سبب طمع
# ~~و توقع خود دست ظلم بگشاد و ممر معاش و انتعاش مجموغ امرای دیگر ببست،
# ~~چنانک هیچ آفریده را در هیچ محل، مجال دم زدن و قدم نهادن نماند. امیر
~~تیمور
# ~~چون دید که قضیه، خلاف تصور عقلا است و مآل معامله عین ابتلا است بر
~~وطن
# ~~مألوف والوسی که تا پانصد سال در حبالهآ آبا و اجداد نامدارش بود
~~ضرورتا وداع
# ~~کرد، و آوارگی را بر بیچارگی گزیده با نوکران یکجهت یکدل اتفاق نمود و
~~به طلب
# ~~امیر حسین روی در صحرا و بیابان نهاد، و تا ملحق نشد در هیچ منزل یک
~~لحظه قرار
# ~~نگرفت.
# به اتفاق هر دو امیر در نظام کات و خیوه [...] امیر تکل با هزار سوار و
~~پیاده عمدا
# ~~بر اثرایشان روان شد و در میان بادیهای خونخوار به ایشان رسید. امیر
~~حسین و امیر
# ~~تیمور با قریب شصت سوار در آن بر خونخوار کوشش بسیار نمودند. چنانک
~~طغای
# ~~بوقای برلاس و حاجی سیفالدین و ایلچی بهادر را اسپان فرو ماند و ms174 پیاده
~~همچنان
# ~~کوشش میکردند. صعوبت به یک مثابهای رسید که تکل از هزار سوار و پیاده
~~به
# ~~پنجاه نفر آمد، و از شصت نوکر هر دو امیر بیش از قریب ده کس نماند. قضا
~~را
# ~~زخمی کاری بر بارگیر امیر حسین آمد و پیاده بماند. حرم حرمتش از اسپ
~~فرو
# ~~جست و خود را فدای او کرد. امیر تکل عنان ریز بر دشمن حمله کرد، و تا
~~سوار
# ~~شدن امیر تیمور دشمن را باز پس نشاند.
# القصه با هفت سوار هر دو امیر در آن بر بی فریاد افتادند و تا شب از بیم
~~جان
# ~~براندند. شب را در سایهآ خامهآ ریگ نزول کردند. از جملهآ این هفت سوار
~~سه نفر
# ~~خراسانی بودند. چون شب به نیمه رسید امرا از غایت ماندگی و کوفتگی به
~~خواب
# ~~رفتند. آن سه نفر خراسانی مجموع اسپان را براندند و هر دو امیر را
~~مجروح و
# ~~مخذول در آن صحرا بماندند. القصه امیر حسین و امیر تیمور با حرم خود که
~~خواهر
# ~~امیر حسین بود، و یک نوکر دیگر پیاده و پریشان حال به پای آریغی
~~رسیدند. هنوز
# ~~دم نازده و قدم نیاسوده جماعت ترکمانان که در آن حوالی میبودند از
~~پیرامون
# ~~ایشان در آمدند و به تغلب بر سر ایشان براندند. امیر تیمور چون حالتی
~~چنان دید،
# ~~چاهی در نزدیکی بود، اولجای ترکان آغا را در آن چاه انداخت و خود با
~~امیر حسین PageV01P171
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0193.jpg)

# ~~دست و شمشیر به استقبال ترکمانان روان شدند. حاجی محمد که سردار
~~ترکمانان
# ~~بود ایشان را بشناخت، و تملق نموده احترام به جای آورد. امیر تیمور چند
~~حبهآ
# ~~مروارید و یک قطعهآ لعل بدو داد و التماس اجازه کرد. حاجی محمد در حال
~~سه
# ~~اسپ پیشکش امراکرد و غجرجی و نزول و علوفه روان ساخت. امرا در محلی که
~~به
# ~~محمودی موصوف است و در آن ناحیه در فصل دی نم باران و سایهآ ابر هرگز
# ~~نیفتاده، ms175 به رهنمونی دولت حفر چاه کردند و به اندک سعی آب زلال شیرین
~~پیدا
# ~~شد. به اتفاق در آنجا دوازده روز مقیم شدند.
# چون مدت محنت منقضی نشده بود و ستارهآ دولت از وبال نکبت بیرون نیامده
# ~~بود علی بیک جانی قربانی بر کیفیت حال امرا مطلع شد، و از غایت بی
~~مروتی
# ~~قریب صد سوار فرستاد و امرا را در قید حبس مقید کرده در ماخان به
~~خانهای که از
# ~~دوزخ حفرهای و از اسفل السافلین حجرهای بود باز داشت. امیر محمد بیک که
~~برادر
# ~~او بود پیشبینانه زبان ملامت دراز کرد و طریق مآل اندیشی باز نمود که:
~~دنیا محل
# ~~حوادث است و مردم بزرگ همیشه هدف سهام بلا بودهاند و دولت و نکبت در
# ~~خلقت توامان واقع شدهاند. چرا باید که مردم عاقل شیوهآ جاهلان پیش
~~گیرند و
# ~~عاقبت اندیشی نکنند؟ دراین وقت که چنان مهمان عزیز ناخوانده چون نعمت
~~غیر
# ~~مترقبه به سرحد تو رسید، چرا باید که مستمال گردانیده به اعزاز و
~~احترام ایشان
# ~~قیام ننمائی و مرهم ریش دل مجروح ایشان نگردی؟ حالیا:
# باری چو عسل نمی دهی نیش مزن
# زینهار در بند اذیهآ ایشان مشو و گرامی داشته به عذر مافات قیام نمای و
~~رخصتی
# ~~ایشان بده تا به هر کجا که خواهند بروند.
# چون فرستادهآ محمد بیک به علی بیک رسید پیغام نصیحت آمیز رسانید. علی
# ~~بیک نیز به حکم «طریق العقل واحد» معقول دانست و هر دو امیر را از قید
~~حبس
# ~~استخلاص کرده اخلاص و هوا خواهی بسیار نمود و عذر تقصیرات به جای آورد.
# ~~اما خست نفس او نگذاشت که مروتی به محل خود بکند؛ علی الرسم اسپی لنگ و
# ~~شتری پیر پیشکش کرد و اجازت داد. در آن ولا مبارک شاه سنجری که از
~~کدخدایان
# ~~ماخان بود، مردانه قدم همت بر میدان دولت نهاد و هر چه فی عالم الله
~~داشت نثار
# ~~قدوم امراکرده هنوز خود را مقصر ms176 دانست.

PageV01P172

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0194.jpg)

# هر دو امیر از برکت دولتخواهی آن شیر مرد با اسپ و سلاح و زاد و راحله
~~مرفه
# ~~الحال روانهآ گرمسیر قندهارگشتند و بعد از چند روز که آنجا متوطن شده
~~بودند از آن
# ~~راه روی به خزار وکش و نخشب نهادند. چون [به] بخارزندان رسیدند اولجای
# ~~ترکان آغا را در آنجا گذاشته خود در میانهآ ولایت در آمدند.
# از خدمتکاران قدیمی تیمور که با پانزده نفر سوار به ایشان ملحق شد، و به
~~اتفاق
# ~~گلههای آن نواحی را براندند و از آب جیحون عبور کرده به جائی که مناسب
~~بود
# ~~مقیم شدند. شدت گرما به مثابهای بود که امکان دور شدن از کنار جیحون
~~متعذر
# ~~بود.
# ناگاه از دور سواد غلبهای پیدا شد. از غایت تعجیل که مبادا سپاه دشمن
~~باشد،
# ~~بار دیگر از آب جیحون به طرف ولایت گذشتند و تا مراجعت ییلاقنشینان در
# ~~صحرا و هامون به سر می بردند. چون ییلاق از صحرانشینان خالی شد یک ماه
~~دیگر
# ~~در ییلاق مقیم شدند.
# بعد از آن شبگیر کرده به دو روز و یک شب خود را در سمرقند به خانهآ قتلغ
~~ترکان
# ~~آغا که خواهر امیر تیموراست، رسانیده چهل و هشت روز متواری شدند. چون
~~خبر
# ~~ایشان به تسامع فاش شدند باز عزیمت شهر سبز کردند و در نیازی نام دهی
~~که ملک
# ~~امیر تیمور بود، چهل و هشت روز بنشستند. بعد از آن شبگیر خود را باز به
~~لب
# ~~جیحون انداختند. در آنجا تیمور خواجه اغلان و بهرام جلایر با امیر
~~تیمور ملحق
# ~~شدند و به اتفاق متوجه گرمسیر گشته با امیر حسین پیوستند.
# بعد از چند وقت که ایشان ارا] در آنجا توقف اتفاق افتاد بهرام جلایر بی
~~رخصت
# ~~امرا از غایت تهتکی که داشت روی به هندوستان نهاد. امیرحسین و سلطان
~~غازی
# ~~روی به سیستان نهادند. و تا غایت هزار سوار با هر دو امیر جمع شده بود
~~و کار
# ~~ایشان ms177 روی در ترقی نهاده بود. ملک سیستان ایشان را نیکو معزز و مکرم
~~داشت و در
# ~~ظاهر شهر فرود آورد. اتفاقا میان ملوک سیستان مخالفت واقع بود و هر روز
~~مواد
# ~~[فتنه] زیاد میشد. ملک فخرالدین امرا را به تحف و هدایای بسیار وعده
~~کرد،
# ~~مشروط بر آنکه تمامت سیستان را چنانچه دلخواه اوست برای او صافی کنند.
~~امرا
# ~~نیز قبول کردند و به اندک فرصت تمامت مملکت سیستان از فتنه و فساد پاک
~~شد.
# ~~ملک فخرالدین، از وعدهای که کرده بود از هزار یکی به ظهور نرسانید.
~~امرا خشم PageV01P173
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0195.jpg)

# ~~کردند و بی رخصت ملک سوار شده متوجه طرف دیگر گشتند.
# سیستانیان با وجود خلف وعده [از] بی مروتی که لازمهآ ایشان است سر راه بر
# ~~امرا گرفتند. از دو طرف آتش جنگ بالا گرفت و محاربه به غایتی رسید که
~~از فزع اکبر
# ~~درگذشت. چون امیر تیمور به نفس خود کوشش بسیار مینمود ناگاه تیری بر
~~بازوی
# ~~مبارکش آمد و دست راستش تمام از کار بماند. و از آنجا باز به گرمسیر
~~آمدند. تومن
# ~~گرمسیری با امرا اتحاد تمام داشت. بدان واسطه امیر تیمور را پیش او
~~گذاشته
# ~~امیرحسین با سایر امراکه ملازم بودند متوجه ولایت قندس و بقلان شد.
~~اجونی که
# ~~برادر امیر بیکیجک بود، از وصول امیرحسین خبر یافته علی الفور بر سراو
~~راند و بار
# ~~دیگر نوکران امیرحسین را تار و مار کرده از ولایت بیرون کرد. امیرحسین
~~با چهار
# ~~سوار و هشت پیاده به ییلاق شبرتو پناه برده و در آنجا میبود.
# چون دست امیر تیمور نیکو شد، با تیمور خواجه اغلان و بیست و چهار نفر
# ~~سوار به طلب امیرحسین بیامد؛ و پیشتر از وصول مقر امیرحسین معلوم کرده
~~از
# ~~وصول خود خبر داد، ودر موضعی که به ارصاف موصوف است با هم پیوستند.
# ~~صدیق برلاس نیز در آنجا با ایشان رسید. ناگاه از دور سوادی پیدا شد.
~~امرا بهم
# ~~برآمدند و ms178 به اتفاق پیادهای را به جهت تفحص در سر راه نشانده خود کمین
~~کردند.
# ~~قضا را قریب صد سوار بوده که به طلب امرا در نواحی میگردیدهاند. ایشان
~~نیز با
# ~~امرا ملحق شدند. آن شب در ارصاف مقام کردند. علی الصباح از طرف بقلان
~~گردی
# ~~عظیم پیدا شد. امیر تیمور خود به جهت تفحص و تحقیق آن گرد سوار شد و از
# ~~قفای ایشان درآمده از سواری کیفیت پرسید. سواران گفتند که: ما نوکران
~~برادر
# ~~سلطان غازیایم که به طلب او در این صحرا میگردیم. چون امیر نیک احتیاط
~~کرد
# ~~حاجی سیفالدین و تغلق خواجه تونک با قریب هفتاد سوار بودند. چون نظر بر
# ~~سلطان غازی افتاد از غایت بهجت و شادمانی در دست و پای بارگیرش افتاده
# ~~سجود شکر به جای آورد. در اثنای این حال شیر بهرام که از امرا تخلف
~~کرده مقیم
# ~~گرمسیر شده بود، او نیز در این ولا متعاقب رسید و ملحق شد.
# سلطان غازی کیفیت وصول ایشان را نوشته صدیق برلاس را پیش امیرحسین
# ~~فرستاد. امیرحسین نیز صد و سی سوار و صد و پنجاه پیاده مرتب کرد و در
~~ارصاف
# ~~با سلطان غازی برسید. از آنجا به اتفاق به دولان جاغان آمدند. از مردم
~~آن نواحی PageV01P174
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0196.jpg)

# ~~سیصد سوار با سلطان غازی ملحق شد. و همچنین فوج فوج از اطراف وجوانب،
# ~~مردمان به هواخواهی امرا می رسیدند و هر روز کثرت بیشتر می شد.
# سلطان غازی برای تحقیق معاملهآ ولایت ترمذ وکش و خزار، تیمورکه [را] با
# ~~چهار سوار روانه کرد. ایشان چون به قهلغه رسیدند دیدند که جماعت مغولان
~~در
# ~~ولایت به غارت و تاراج مشغولاند. ایشان التفات نکرده بگذشتند. ناگاه
~~گذر
# ~~تیمورکه بر سر خان و مان خود افتاد. هرچند که خویشان او الحاح و مبالغه
~~نمودند
# ~~که یک لحظه فرود آید و زن و فرزند خود را دیده سوار شود، او ادب نگاه
~~داشت و
# ~~گفت که: تا حضرت ms179 سلطان غازی عیال و اطفال خود نبیند مروت نباشد که من
~~روی
# ~~فرزندان خود ببینم و قبول نکرد. خبر یافت که امیر سلیمان و امیر موسی و
~~امیر
# ~~جاکو و جلال الدین و هند وکه از ظلم مغولان و بی حرمتی که با ایشان
~~میکردهاند
# ~~تحمل نکرده و یاغی شده در نواحی ترمذ نشسته بودهاند.
# الیاس خواجه اغلان [و] بوسعید ومنکلی بغا وحیدر، خبر امیرحسین وسلطان
# ~~غازی یافته در لب آب دری کز نزول کردند. امیرحسین و سلطان غازی در لب
~~آب
# ~~سوت آرغی رسیده سیاهی همدیگر را بدیدند. همچنین علی الصباح کوچ کرده
~~امرا
# ~~از یک طرف آب و یاغی از یک طرف آب روی به بلخ نهادند. چون به کنار جوی
# ~~امیر عبدالله رسیدند آب را در میان گرفته صفوف تعبیه کردند. امراکه در
~~ترمذ بودند
# ~~در آن منزل با امیرحسین و سلطان غازی ملحق شدند. تیمورکه نیز استفسار
~~اخبار
# ~~اطراف و جوانب نیکو کرده و وقوف تمام یافته به حضرت پیوست.
# القصه آن روز از اول نماز پیشین تا آخر غروب آفتاب از دو طرف آب تیرباران
# ~~میکردند. چون شب درآمد همچنان بر پشت اسپ از دو طرف رعایت حزم را پاس
# ~~میداشتند. علی الصباح سلطان غازی حمله کرد، و چون از جسر بگذشت لشکر
# ~~یاغی هزیمت نموده امیرحسین و سلطان غازی عرض دیدند. قریب دو هزار سوار
# ~~با ایشان جمع شده بودند. سلطان غازی منکقلای شده از جیحون به طرف ترمذ
# ~~عبور کرد و قراولان به طرف قهلغه فرستاد. چون سردار قراول مردی
~~کارنادیده بود
# ~~غفلت بر او مستولی شد، و ناخبر لشکر آجونای که برادر امیر بیکیجک بود،
~~بر سر او
# ~~رسید. قراولان سراسیمه شده به هزار حیله سوار گشتند، چنانک لشکر یاغی
~~با
# ~~ایشان مختلط شده تنگاتنگ هم به سلطان غازی رسیدند. چون فرصت تنگ شد و
~~PageV01P175
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0197.jpg)

# ~~مجال یسال کردن نماند به هزار حیله خود را در کشتی انداختند و در
~~جزیرهای ms180
# ~~محکم شده مجموع مردمان خود را از آب به سلامت بگذرانید، اما بنه و
~~چهارپای
# ~~به تمام در آن طرف آب بماند.
# مدت یک ماه آب را در میان گرفته هر روز جنگ واقع میشد. بعد از آن سلطان
# ~~غازی کشتیها را سوخته کوچ کرد و به خلم آمد و با امیرحسین پیوست. بعد
~~از آن به
# ~~اتفاق بر سر ایل بورالدای رفته در حوزهآ تصرف آوردند. و از آنجا متوجه
~~بدخشان
# ~~شده در لب آب شور با شاه محمد بدخشانی صلح کرده بار دیگر سلطان غازی
# ~~منکقلای شد و از ارهنگ سرای گذشتند و در دشت کولک اتفاق نزول افتاد. از
~~آنجا
# ~~شیر بهرام تخلف کرد و به طرف بالجغان مراجعت نمود. اتفاقا خبر به تواتر
# ~~می رسید که الیاس خواجه اغلان با لشکر بی شمار در سر پل سنگین فرود
~~آمده. با
# ~~وجود آن امیر تیمور با دو هزار مرد که داشته منکقلای شد و در سر مقابله
~~مخالفان
# ~~بایستاد.
# آن روز تا شب از دو طرف به تیرباران جنگی سخت میکردند. چون شب در سر
# ~~دست آمد و امیر تیمورکثرت مخالفان و قلت خود را میدانست و معلوم داشت
~~که
# ~~به ضرب راست مقابله کردن متعذر است بنیاد تدبیر کرد و فکری صایب به دست
# ~~آورد، چنانکه امیر موسی و امیر مؤید را با پانصد کس مقابل دشمن در سر
~~پل
# ~~سنگین بداشت و خود با هزار و پانصد سوار از میدان حسن تا گذر رسن کش
~~اسپان
# ~~را بر آب زده گذشتند. عظمت آب و صعوبت آن گذرها را در حد عبارت نمیتوان
# ~~آورد و تا انقراض عالم، این معنی هیچ پادشاه را ندانم که میسر شود. چون
~~طلیعهآ
# ~~صبح از مطلع مشرق روی نمود قراول مخالفان از دور سواد لشکر سلطان غازی
~~را
# ~~دیدند که از آب گذشته و آتش بزرگ به جهت نشان که لشکر به گرد آن جمع
~~شود
# ~~زده بودند. چون مغول ms181 را عبور سلطان غازی از آن ورطهآ خونخوار محقق شد
# ~~دانستند که محل مقاومت نیست. با خود اندیشه کردند که بی رهنمونی دولت
# ~~چگونه این جرأت توان کرد؟ به مجرد این معنی از هم ریختند. لشکر سلطان
~~غازی
# ~~خیره شد و تا میدان گجراتی در پی هزیمتیان رفتند. چون خبر این فتح به
~~امیرحسین
# ~~رسید متعاقب آمد وبه امیرتیمور پیوست.
# بار دیگر امیر تیمور دو هزار سوار از آنجا منکقلای شده تا قهلغه براند.
~~لشکر شهر PageV01P176
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0198.jpg)

# ~~سبز چون خبر وصول امیر تیمور شنودند فوج فوج بی توقف آمدن گرفتند. امیر
# ~~تیمور هزار و هفتصد کس را در قهلغه بگذاشت و خود با سیصد کس جدا شد. و
~~از
# ~~آن جمله دویست سوار را پنج قوشون ساخت و امیر سلیمان و امیر جاکو و
~~بهرام و
# ~~امیر جلال الدین برلاس و حاجی سیف الدین ویول تیمور را باشلمیشی کرده
~~از
# ~~بالای گریوه روان کرد و مقرر فرمود که هر اسپ را دو بند شاخ درخت بر دو
~~پهلو
# ~~ببندند تا گرد بسیار بشود و از دور غلبه نماید؛ و بفرمود که بی توقف در
~~شهر سبز
# ~~درآیند و داروغائی که از قبل مغول در آنجا باشد بگیرند و بیاورند. و
~~امیر تیمور خود
# ~~با صد کس شبگیر متوجه خزار شد و وقت طلوع آفتاب ناخبر در میان قصبهآ
~~خزار
# ~~درآمد و در حال اصول واعیان آنجا را جمع فرموده صحرانشینان و لشکریان
~~را
# ~~ضبط کرد. شیر بهرام [و] شیخ محمد بیان در آنجا ملحق شدند.
# و مجموع امرا بر سر مرقد شیخ، شرط و عهد تازه کردند. در اثنای آن حال
~~امیر
# ~~تیمور به قیلوله مشغول بود؛ ناگاه در خواب دید یکی به زبان فصیح گفت
~~که: فتح و
# ~~نصرت آمد. بی توقف بروید که مملکت از آن شماست، چنانک از صلابت آن
~~آوازه
# ~~امیرتیمور از خواب بجست و از حاضران پرسید که: هیچ کس امثال این سخن
~~شنید ms182
# ~~یا نه؟ مجموع متحیر ماندند ودانستند که این سخن الهام عالم غیب است، و
~~به
# ~~اتفاق شوگون گرفته دو غول ترتیب کردند.
# غول برانغار را امیرحسین باشلمش کرد و غول جوانغار را امیرتیمور یسال
# ~~فرمود. الیاس خواجه اغلان نیز با وجود کثرتی که داشت لشکر خود را دو
~~غول
# ~~تعبیه کرد، یکی الیاس خواجه أغلان و امیرحمید و غول دیگر توقتیمور و
~~امیر
# ~~بیکیجک. بدین نوع که تقریر رفت در قبای میتن که قریهای از قرای مشهور
~~شهر سبز
# ~~است مقابل شده صفوف معرکه بیاراستند. چون هراولان مغول، مثل توقتیمور
# ~~بهادر و بیکی برادر امیر بیکیجک، در صدمهآ اول از هم فروریختند و اکثر
~~بهادران و
# ~~امرا چه علف شمشیر و چه هدف نیزه و تیر و چه دستگیر شدند، سلطان غازی
~~به
# ~~نفس خود به لب آب یام تاخت فرمود و سر راه گریختگان مغول بگرفت، و حاجی
# ~~سیف الدین با امیر جاکو متوجه سمرقند شدند. اسکندر اغلان و امیرحمید و
# ~~امیریوسف خواجه وامیرحیدر و اکثر امرای بزرگ گرفتار شدند. الیاس خواجه
# ~~اغلان وامیر بیکیجک نیز در قید تسخیر [= اسارت] آمده بودند، اما جماعتی
~~PageV01P177
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0199.jpg)

# ~~درازاندیشی کرده اسپ و آذوقه داده شب روان کردند. سلطان غازی و شیر
~~بهرام
# ~~همچنان از عقب هزیمتیان رفته و از آب خجند گذشته تا تاشکن [= تاشکند]
# ~~براندند.
# در آن ایام امیرحسین را چون این فتح دست داد شکاری بزرگ طرح کرد. سلطان
# ~~غازی از آب خجند جرگهآ شکاری انداخت و امیرحسین از دیزک جرگه ترتیب کرد
~~و
# ~~به اتفاق در صحرای انقر قومارمیشی کردند و با هم ملحق شدند و به
~~شکرانهآ آنکه
# ~~مجموع ماوراءالنهر صاف و یک قلم شد و بکلی چنانچه دلخواه بود مسلم گشت
# ~~مراجعت نموده در شادمان که از قرای معتبر سمرقند است، نزول فرموده به
~~طوی و
# ~~عشرت مشغول گشتند. و به اتفاق امارت و حکومت بر امیر حسین مسلم شد.
# قصهآ امارت امیرحسین
# چون امیرحسین بر ms183 مسند ماوراءالنهر بنشست قواعد نیکو و اساس عدل و بنیاد
# ~~ضبط و نسق امور مملکت نهاد و احیای دور دولت آبا و اجداد نامدار خود
~~فرمود، و
# ~~به اتفاق جمهور امرا کابل شاه خان را در منتصف رجب سنهآ احدی و ستین و
# ~~سبع مایه (761 ه/ 1360 م) پادشاه نشاند. و هر روز جهت مبارکی طویهای
~~سنگین
# ~~میکردند. بزرگان و اهل اصول و اعیان ممالک محروسه با تحف و هدایای
~~بسیار از
# ~~دور و نزدیک آمده به دولت بساط بوس مستسعد گشتند، و یرلیغهای سلطان
~~ماضی
# ~~و احکام سابق را امضا ستده سیورغال وعنایات یافته، یساق و تنکقال
~~شنوده، و
# ~~خراج وجهات معین کرده، هریک به وطن مألوف خود مراجعت کردند. و عارضان
# ~~لشکر سان و یاساق به یوسون دفاتر قدیم مرتب داشته قولی و فرمان ستده
~~اهل
# ~~ملازمت به خدمت مشغول شدند، و صحرانشینان به یورتهای اصلی خود مخیم
# ~~زده آبشخور و علف خوار خود را مفروق کردند. و در اندک فرصت زمانه باز
~~به قاعدهآ
# ~~اول آمد. آن زمستان هرکس در یورت خود قشلامیشی کردند.
### | قصهآ جنگ لای
# چون بهار سال مار - سنهآ اثنی و ستین و سبع مایه (762ه/ 1361 م) - از
~~سرحد PageV01P178
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0200.jpg)

# ~~مغول اراجیف گرم شد که بار دیگر مغولان را عزیمت تسخیر ماوراءالنهر شده
~~با
# ~~لشکر بسیار توجه نمودهاند، سلطان غازی در حال این خبر را با باد هم
~~عنان عرضه
# ~~داشت امیرحسین کرد. امیرحسین در حال لشکر آن طرف آب جیحون را جمع کرده
# ~~به سمرقند آمد. سلطان غازی نیز مجموع لشکرها که به او تعلق داشت پیش از
# ~~وصول امیرحسین جمع کرده بود. به موجب فرمودهآ امیرحسین پولاد، بغا و
~~زنده
# ~~حشم و ملک بهادر و سایر امرا با سلطان غازی ملحق شده منکلای1 به اقر
~~رسیدند؛
# ~~و چند روز اسپان را در آن مرغزار فربه کرده از آب خجند گذشتند و در
~~مقابلهآ لشکر
# ~~مخالف لشکرگاه زده فرود آمدند. ms184 امیرحسین نیز با سپاه بیکران متعاقب در
~~رسید.
# لشکر مغول به جهت انتقام قضیه الیاس خواجه اغلان به غایت کینه دار و
# ~~فتنه جوی شده بودند، اما به سبب آنک امیرحسین با مجموع امرا در خشم بود
~~و
# ~~سوابق حقوق هریک را بکلی نادیده انگاشته وار فراموش کرده بود، امرا نیز
~~از او دل
# ~~سرد کرده به ظفر دشمن و شکست خود راضی بودند. در غرهآ رمضان در لب آب
# ~~بادام تعبیه محاربه و صفوف میدان داری ترتیب داده مقابل بایستادند. غول
~~برانغار
# ~~امیرحسین به نفس خود بایستاد، و قنبل خود را به تیلانجی ارلاط نامزد
~~کرد، و
# ~~هراول اولجایتو و بهرام را بداشت، و پولاد بغا و فرهاد و ملک را در قول
~~نامزد کرد؛ و
# ~~در غول جوانغار سلطان غازی بایستاد، و در قنبل خود امیر صاری بغا را
~~بداشت، و
# ~~هراول امیر جاکو وامیر حاجی سیفالدین و امیر مؤید وامیر عباس را بیرون
# ~~فرستاد. و همچنین نوره صف معرکه به شش غول مستحکم شد.
# ناگاه باد و دمه برخاست و ابر سیاه زمین و آسمان را تنگ و تاریک گردانید،
~~و ژالهآ
# ~~بهاری طوفان نوح را دگربار با یاد جهانیان آورد، چنانک پی از کمان و پر
~~از تیر به
# ~~تمام بریخت. مجموع خلایق دست از جان شسته امید از حیات گسستند. قضا را
# ~~زمین چنان بود که به اندک نم باران پیل دمان را گذر نمیداد. این زمان
~~چون طوفان
# ~~چنان دست داد که مرکبان پیل پیکر باد رفتار را مجال آن نبود که قدم از
~~قدم برگیرند
# ~~اکثر اسپان بر جای خشک بماندند. لشکر مغول هرکس به محل خود تا وقت حمله
# ~~خاموش و کپنک پوش ایستاده بودند. ناگاه به یک بار بارانی و کپنک
~~بینداخت و به
# ~~جنگ مشغول شدند.

PageV01P179

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0201.jpg)

# با وجود [آن] که امیرحسین به کثرت بیش از دشمن بود اما به حسب تقدیر
# ~~آسمانی تدبیر او تغییر یافت. سلطان غازی ms185 در حملهآ اول دست راست یاغی را
# ~~شکسته شنکوم نویان را که مدار برانغار یاغی بود، از پیش براندند؛ و
~~جوانغار یاغی
# ~~دلنجی که شیرم و حاجم سرکرده بودند قنبل امیرحسین را از جای
~~بجنبانیدند. و
# ~~لشکر همچو دریای خونخوار از یمین و یسار بهم برآمد. لحظهای شیر بهرام
~~در غول
# ~~امیرحسین با پولاد بغا ساعتی جلادت و مردانگی نمودند، اما امیر شمس
~~الدین
# ~~مغول همچو کوه بیستون خود را محکم کرده هنوز به محاربه مشغول نشده بود.
# ~~سلطان غازی با هفده قشون مرد بر سر امیر شمسالدین1 مغول براند و به یک
~~حمله
# ~~او را از جای بجنبانید.
# چون امیر حسین این حال مشاهده کرد باز دلیر شد و گریختگان خود را جمع
# ~~کردن گرفت. امیر حاجی مغول اکثر برانغار را منهزم کرده بود و از قفای
~~هزیمت
# ~~بسیاری رانده بازگردید. سلطان غازی در حال تابان بهادر و ملک بهادر را
~~به پیش
# ~~امیرحسین فرستاد و بازنمود که: اگر صلاح باشد بی توقف به اتفاق حمله
~~میباید
# ~~کرد تا دشمن به تمام مندفع گردد. امیرحسین در قهر شد و هر دو بهادر را
~~به غضب
# ~~هرچه تمامتر قهر بسیار کرده بزد و براند و جواب داد که: تدبیر و سرداری
~~من کم از
# ~~سلطان غازی است که مرا به صوابدید او کار باید کرد! و در اثنای آن گفت
~~که: اگر
# ~~غالب شوید و اگر مغلوب گردید مجموع شما را یک یک بخواهم کشت و بدین
# ~~سوگند نیز یاد کرد. هر دو بهادر از او نومید شده آمدند و به اتفاق عنان
~~سلطان غازی
# ~~گرفته نگذاشتند که بر دشمن حمله کند، و به درخواست و مبالغه او را از
~~صف
# ~~معرکه بازگردانیدند.
# چون دو لشکر آن روز از جنگگاه به قایمی بازگشتند و تا روز بعضی بر پشت
# ~~اسپ و بعضی به سبب بسیاری وحل آن شب هرکس به هرجا که رسید فرود آمد،
# ~~امیرحسین هرچند که به طلب ms186 سلطان غازی کس فرستاد، سلطان غازی از غایت
# ~~غیرت و خشمی که داشت ملتفت نشد، و پیغام داد که: بزرگان سپاه و بهادران
~~درگاه
# ~~جانبازیها کرده به شمشیر زدن سعی و جد مینمایند، و تو در عوض آن، ایشان
~~را
# ~~بی مو جبی میرنجانی و به جای عذر و دلداری هزار آزار به هریک میرسانی،
~~تا
# ~~امروز به واسطهآ آن، مملکتی این چنین معمور طعمهآ دشمن بیگانه میشود و
~~سخن PageV01P180
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0202.jpg)

# ~~دولتخواهان را نمیشنوی. القصه آن شب را به این نوع به روز آوردند.
# چون آئینهآ زرین آفتاب از جیب فلک سبزپوش مشتعل شد دیگرباره صفها را
# ~~تعبیه کردند. بی التفاتانه بر سر لشکر مغول براندند. امروز نیز امیر
~~شمس مغول به
# ~~نفس خود پایداری نمود و دستبردی به جای آورد که لشکر هزیمت شده را به
~~قرار
# ~~بداشت، و بعد از توقف بسیار به یک بار حمله کرد و لشکر ماوراءالنهر
~~بشکست.
### | شعر
# ز بیژن فزون بود هامان به زور %~% هنر عیب گردد چو برگشت هور
# امراء ترک بار و بنه کرده و نام و ناموس را با خاک سپرده با باد هم عنان
~~هزیمت را
# ~~غنیمت دانستند. بعضی به سمرقند افتادند و بعضی تا بلخ نایستادند.
# امیرحسین با سلطان غازی گفت: مجال توقف نماند. عیال و اطفال را از آب
# ~~جیحون بگذراند تا به یک بار ترک این مملکت بگوئیم و خلاص خود را چاره
# ~~بجوئیم. سلطان غازی گفت که: حیات بی ناموس چندان قدری ندارد، و عمر به
# ~~افسوس به هیچ وصله ننشیند. اگر رخصت فرمائی من در سمرقند توقف کنم و
# ~~لشکرها را جمع کرده یکبار دیگر با مغول دستبردی بنمایم. سخن بر این
~~معنی قرار
# ~~گرفت، و در عرض دو سه روز دوازده قشون لشکر جمع کرد. و تیمور خواجه
~~اغلان
# ~~و جاورجی و عباس ابهادر] را با هفت قشون منکقلای روانه کرد و قرار داد
~~که تا
# ~~سمرقند بروند و در راه جاورجی ms187 شراب خورد و از غایت بدمستی با داود
~~خواجه و
# ~~هندو شاه گفت: سلطان غازی هر دو شما را گرفته به پیش امیر حسین خواهد
# ~~فرستاد تا او شما را هلاک کند. ایشان را این حکایت معقول نمود. هر دو
~~به اتفاق
# ~~گریخته به پیش لشکر مغول رفتند.
# حاجی بیک و کبک تیمور و شیراول، منکقلای لشکر مغول را سرکرده میآمدند
# ~~که ناگاه داود خواجه و هندو شاه با ایشان بازخوردند. و فی الحال لشکر
~~یاغی را سر
# ~~کرده بر سر منکقلای سلطان آوردند. چون یاغی به تنگ رسید و یاسال را
~~مجال
# ~~نماند تیمور خواجه اغلان منهزم شد و بازگشت. ضرورت سلطان غازی نیز
# ~~نتوانست که در سمرقند متحصن شود؛ فرار را بر قرار اختیار کرد، و از
~~جیحون
# ~~گذشته در بلخ اقامت نمود. و هر لشکر که در آن پیرامون و نواحی بود
~~مجموع را
# ~~جمع ساخت و در ییلاقهای بلخ به عیش و طرب مشغول شد. اما امیر حسین
~~PageV01P181
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0203.jpg)

# ~~مجموع توابع وحواشی خود را، از ترک و تاجیک، بکوچانید و به ییلاق شبرتو
~~ببرد،
# ~~و در خاطر خود مصمم کرد که اگر قضیه غلیظ تراز آن شود روی به هند وستان
~~نهد.
# ~~قضا را بعد از این فتح که مغول را دست داد مرضی هالک در میان چارپایان
# ~~ایشان افتاد، و از هر صد اسپ که داشتند بیش از نود سقط شدند و
~~نتوانستند که در
# ~~عقب منکقلای خود بیایند. بدین واسطه هم در منزل مصافگاه بایستادند، اما
# ~~حاجی بیک مغول و شیر آهولی [کذا] و کبک تیمور تا در سمرقند براندند و
~~آمدند.
# ~~سلطان غازی عباس [...] چون به قهلغه رسید از کیفیت حال مغول معلوم کرد.
# قصه سربدالان سموقند
# چون لشکر ماوراءالنهر از مغول منهزم شدند و از غایت خوف که داشتند
# ~~ماوراء النهر را به طرح گذاشته از آب جیحون گذشتند، چنانچه ذکر رفت، و
~~خبر
# ~~رسیدن لشکر مغول چنان گرم شد که ms188 آتش درنهاد سمرقندیان افتاد، مجموع
~~وضیع
# ~~و شریف و خاص و عام به جهت مصلحتاندیشی خود به اتفاق روی به مسجد
# ~~جامع نهادند و از غایت رعب و خوف که بر ایشان مستولی شده بود به دست و
~~پای
# ~~فرو مرده عاجزانه به غیر از تضرع و زاری نمیدانستند که چه کنند. شخصی
~~از
# ~~بزرگزادگان بخارا به اسم تحصیل علم به سمرقند آمده بود و اندک وجودی در
~~میان
# ~~مردم عوام داشت، چون مردم را مضطرب حال بدید برخاست و دلیرانه قدم بر
~~منبر
# ~~نهاد و به بالا رفت و روی به اکابر شهر کرد و گفت:
# کار عجزه عوام، بی وجود کسی که متضمن امور عالم شود و شغل سرداری به
# ~~گردن گیرد و کجا معاش میسر شود، خاصه امروز که اختلالی چنین به حال
~~عالمیان
# ~~روی نمود. و مالک اصلی ملک در مدت امن باج و خراج تصرف کرد و امروز که
# ~~دشمن قوی روی نمود رعیت بیچاره را بی خداوند گذاشته سلامت خود اختیار
# ~~کرد. چون بلیه این چنین صعب روی نمود و باران حوادث طوفان ابتلا
~~پیداکرد روا
# ~~نباشد که کافران جزیهآ مسلمانان بخورند و پوشیده رویان دارالعصمت اسلام
~~را به
# ~~برده ببرند. پس فکری کلی در این باب کردن واجب است. در جمیع ادیان
~~مبرهن و
# ~~بر همه عالمیان روشن است که جهاد و دفع اذیت از خود کردن و غم صلاح
~~PageV01P182
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0204.jpg)

# ~~مسلمانان خوردن همچون ادای نماز پنجگانه و روزهآ ماه رمضان فرض است و
# ~~مجموع اسلامیان را در این باب مدد نمودن واجب. روز جزا آفریدگار - عز
~~شأنه -
# ~~معامله را از شما بزرگان بازخواست خواهد کردن. این زمان آز مجموع وضیع
~~و
# ~~شریف که در این بیت الله حاضر شدهاید کدام یک به این امر خطیر قیام
~~مینماید و
# ~~عهدهآ بلیهای چنین که به گردن میگیرد؟ هرکه هرچه در دل دارد بگوئید
~~والا رضا
# ~~مدهید که کار دین این چنین معوق بماند. ms189
# چون این نوع سخن عام گیر عام پذیر بگفت به یک بار غریو از عوام الناس
~~برآمد
# ~~و به اتفاق او را تحسینها کردند، اما خواص و مجموع بزرگان بکلی از
~~اقدام نمودن
# ~~این شغل اجتناب نمودند و هیچ یک متعهد این امر نگشتند. بعد از لحظهای
~~همان
# ~~تیغ از میان برکشید و برگردن خود نهاد و روی به طرف عوام کرد و گفت: ای
# ~~مسلمانان، من خود را فدای شماکردم و این شغل بزرگ هالک را متضمن شدم،
~~شما
# ~~چه میگوئید؟ عوام به یک بار غلو کردند و به اتفاق دعوت او را قبول
~~کردند و بر
# ~~بیعت او درآمدند. بعد از آن از منبر فرود امد و مردمان را امامت کرد و
~~مردانه قدم در
# ~~ضبط و نسق امور کلی نهاد. خلایق او را چنان بالطبع دوست داشتند که هرچه
# ~~فرمودی همه به طوع و رغبت در اتمام آن مهم به جان کوشیدندی.
# پس فرمود تا سرهای کوچه باغ بعضی چوب انداختند و بعضی به گل و خشت
# ~~کوچه بند ساخته مستحفظان بنشاند [ند]. و خود نیز همه روز و همه شب
~~احتیاط
# ~~بلیغ نموده متصل گرد محلات و اطراف شهر میگردید و یک لحظه در هیچ محل
# ~~قرار نمی گرفت. بعد از این قضیه به دو روزناگاه سواد لشکر مغول همچو
~~ابر اتش بار
# ~~و یا همچو موج بحر زخار از یمین و یسار پیدا شد و جرگهآ یسال1 مخالفان
~~خونخوار
# ~~جهان را از هم درنوردید. آن بزرگزاده نهیب مطلق داد که قطعا مستحفظان
# ~~کوچه بندها و جماعتی که نامزد هر مواضع مفر و محل ممر شده بودند از جای
# ~~نجنبند، و هرکس به هر جانب تعیین یافته جواب ده خصم خود گردد، و متعرض
# ~~مدد دیگری نشود؛ و دیگر مردمان را که به اسم کمک و کیجکه معین کرده بود
# ~~همچنان به قرار بداشت. و جمعی از دلاوران را تا کنار کوچه باغها که
~~قریب یک ms190
# ~~فرسنگی از وسط شهر دور است، ببرد و در کمینگاه بنشاند و مثال داد که تا
~~دشمن PageV01P183
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0205.jpg)

# ~~از ایشان نگذرد قطعا متعرض تیر و سنگ نشوند؛ و خود با جماعتی دیگر سر
~~راه را
# ~~دو رویه ببست، و تیرها در کمان پیوسته مترصد بنشست.
# ~~لشکر مغول از غایت کبر ونخوت چنانچه عادت ایشان است بی التفاتانه
# ~~عنان ریز در کوچه باغ راندند و از کمینگاه گذشته به محلی که مولانازاده
~~بسته بود
# ~~رسیدند. مولانازاده بفرمود تا به یک بار تیرباران و سنگ ریزان کردند.
~~سواران از تهور
# ~~تاجیک و مردانگی پیادگان رجاله متعجب مانده از سهم تیر دلدوز و سنگ
# ~~آتش افروز عنان تافتند. به یک بار ناگاه از طرف دیگر پیادگان کمین نشین
~~از سر جان
# ~~برخاسته از هر جای فروجستند و سواران مغول را به ضرب سیاه چوب و
~~قلماسنگ
# ~~پی کردند که هنوز در مغولستان آن قصه را به داستانها در محافل و مجالس
~~یاد کنند.
# ~~و چون بوی آن به دماغ ایشان رسد از تعجب نالهآ ابوی به آسمان هفتم
~~رسانند.
# القصه بعضی مجروح و چیزی مقتول همچنان منکوب و مخذول روی به فرار
# ~~نهادند. آنچه دستگیر شد هر وصلهآ گوشتش به دست یک کس افتاده بود. چون
# ~~مغولان چنان حال بدیدند دانستند که سعی و کوشش به جائی نمیرسد و آهن
~~سرد
# ~~کوفتن فایدهای نمیکند. هرچند واسطه انگیختند و اندک ماحضری توقع کردند
~~به
# ~~جائی نرسید. از غایت غضب و خشم چون گراز تیرخورده هرچند گرد پیرامون
~~شهر
# ~~گردیده حمله می بردند و آغال میآوردند به جائی نمیرسید. بعد از کوشش
~~بسیار
# ~~مأیوس و محروم بازگشتند و کوچ بر کوچ تا غول بلکه تا سرحد مغول
~~نایستادند.
# سمرقندیان گردن اطاعت به طوع و رغبت بر خط فرمان مولانازاده نهاده او را
~~به
# ~~امامی و امیری قبول کردند. در اثنای این حال چون خبر وصول مغول با
~~سلطان
# ~~غازی رسید عباس بهادر را با ms191 سواری چند تا حد خزار فرستاد که کیفیت
~~احوال
# ~~ولایت را بولغامیشی کرده خبر تحقیق بیاوردند. از این طرف مولانازاده
~~بعد از
# ~~مشقت دشمنان و مراجعت لشکر مغول سواری چند را به سبیل تفحص تا کنار آب
# ~~جیحون روان کرده بود، یکی از آن سواران به عباس بهادر بازخورد. عباس
~~بهادر او را
# ~~به حبس پیش سلطان غازی آورد. چون کماهی احوال من اوله الی آخره مشروح و
# ~~مفصل از او معلوم شد بر مراجعت مخالف شادمانی بسیار نموده مجموع اخبار
~~را
# ~~مرتب نوشته سواری با باد هم عنان پیش امیر حسین بدوانید و خود نیز
~~متعاقب
# ~~سوار شده متوجه گشت.

PageV01P184

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0206.jpg)

# چون امیر حسین از کیفیت آن حال خبر یافت و چگونگی اوضاع ماوراء النهر را
# ~~معلوم کرد اگرچه بر شکست مخالفان شادمانی نمود اما از تهور سمرقندیان و
# ~~جرأت نمودن ایشان بر جنگ و جدل متوهم و متفکر شد. بعد از دو سه روز
~~سلطان
# ~~غازی رسید و بر استقرار مملکت و استقلال سربداران رایها زدند و تدبیرها
~~انگیز
# ~~کردند. عاقبت قرار بر آن گرفت که مجموع ایشان را به حبل حیل چون کفتار
~~در بن
# ~~غارگرفتار کنند. چون مشورت بر این سخن قرا گرفت مصلحت وقت را
~~استمالتهای
# ~~منت آمیز نوشته، خلعت وکمر شمشیر و منشور سمرقند و یرلیغ معافیات و
# ~~مسلمیات اصول و اعیان مملکت به لغت نامهها مؤکد کرده همراه ایلچیان
~~فصیح به
# ~~سمرقند روان کردند. و بر اثر آن ایلچی امیرحسین مصلحت چنان دید که
~~سلطان
# ~~غازی با کوچ و بنهآ خود از جیحون بگذرد و درکش و نخشب به جهت اطمینان
# ~~سمرقندیان زمستان گاه کنند. چند روزه در ییلاق شبرتو همدیگر را طویها
~~داده به
# ~~اتفاق از ییلاق کوچ کردند. امیرحسین به جهت قشلاق روی به سرای سالی
~~نهاد و
# ~~سلطان غازی به تعجیل تمام به یورت خود آمد. و هم در روز کوچ کرده به
~~طرف
# ~~کش و نخشب روان شد، ms192 و از گرد راه که به قرشی رسید بنیاد عمارت باروی
~~آنجا را
# ~~بنهاد و هم در آن زمستان تمام کرد.
# مولانازاده با جماعت سربدالان چون به تحف و هدایا و خلعت و کمر شمشیر
# ~~التفات امیرحسین مشرف شدند به رسم مغولان زانوها زده شادمانیها نمودند
~~و در
# ~~آن معامله از خود حسابها گرفته سر به عیوق بفراشتند. بعد از آنک از
~~نزول سلطان
# ~~غازی به قرشی خبردار شدند علی حده به جهت هر امیری تبرکی ترتیب ساختند
~~و
# ~~با سلطان غازی فرستادند. آن زمستان سلطان غازی چند کرت به سمرقند آمد و
# ~~رفت فرمود، تا سربدالان از طرف امرا به تمام تسلی یافتند. از آنجا که
~~دانستگی او
# ~~بود به خواب خرگوشی چنانی ایشان را برقرار بداشت که قطعا و اصلا اثر
~~خوف و
# ~~حجاب در باطن ایشان نماند، و بدین نوع آن زمستان را به آخر آوردند.
### | قصهآ استیلاء
# امیرحسین به ماوراءالنهرکرت دوم
# در بهار قوی ییل مطابق سنهآ سبع و ستین و سبعمایه (767 ه/ 1366 م)
~~PageV01P185
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0207.jpg)

# ~~امیرحسین لشکرهای بلخ و بدخشان و قندوز و قتلان و حصار شادمان واندخی و
# ~~شبلغان را جمع کرده متوجه تخت سمرقند شد. و پیش از وصول به کرات احکام
# ~~استمالت آمیز به سربدالان سمرقند بنوشت، مشتمل بر آنکه: مرا بر شما
~~اعتماد کلی
# ~~هست و از مجموع امرا محرمتر و مشفق تر میدانم. قطعا و اصلا تا من اردوی
# ~~همایون را در صحرای کان گل فرونیاورم به استقبال من میائید. آن مسکینان
~~این
# ~~تملق را خوردند و این افسانه را باور کردند.
# چون امیرحسین به مبارکی در قوروغ کان گل نزول فرمود سربدالان به انواع
# ~~تکلفات راست کرده چنانچه رسم شهرها باشد به استقبال بیرون آمدند و به
~~دولت
# ~~آستان بوس مشرف گشتند. آن روز امیرحسین. ایشان را عنایتهای گوناگون
~~فرموده
# ~~مستمال و مرفه الحال بازگردانید، چنانکه اطمینان کلی حاصل کردند.
# روز دیگر تبرکات و تنکسوقات بسیار بیش ms193 از روز اول ترتیب کرده بیرون
~~آمدند.
# ~~چون به ساحهآ کلیاس رسیدند به موجب فرمودهآ امیرحسین، چنانک هرکس را به
# ~~عهدهآ هرکس کرده بود، همه را دستگیر کرده بگرفتند و مطلق مجموع ایشان
~~را حکم
# ~~سیاست به نفاذ پیوست، چنان که گفتهاند:
### | شعر
# شغالی را که شیرک نام کردند %~% به شیرک شیرکش در دام کردند
# ~~اما سلطان غازی مولانازاده را درخواست کرده از پای دار باز خرید و
~~اجازت فرمود.
# بعد از آن کار امیرحسین بالا گرفت و مملکت از مخالف صافی و خالی شد. بعد
# ~~از چند روز که قانون نسق مال و ضبط مملکت به موجب مصلحت وقت سرانجام
# ~~یافت [به واسطهآ] خبث خبیثان امیرحسین را با سلطان غازی تغییر مزاج
~~هرچه
# ~~تمام تر واقع شد، و بهانه انگیخته مجموع توابع و حواشی او را مصادرهآ
~~بلیغ کرده به
# ~~دست محصلان داد. سلطان غازی به نفس خود پای در میان نهاد و به هر نوع
~~که بود
# ~~آن معامله را بهم ببست، و تا انگشتری و گوشوارهآ حرم شریفهآ خود که
~~خواهر
# ~~امیرحسین بود، در عوض آن وجه بداد. امیرحسین با وجود آنکه بشناخت هیچ
# ~~نگفت و استرداد نکرد. سلطان غازی بر عوض تتمهای که بماند چون نقد و
~~جنسی
# ~~دیگر یافت نمیشد اسپان حبهآ خود را در عوض سه هزار دینار به دیوان برد،
# ~~امیرحسین نگرفت و آقچه طلب کرد.

PageV01P186

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0208.jpg)

# بعد از آن که وجه کفایت شد و امیر حسین دوال عزیمت بفرمود که بر کورکهآ
~~کوچ
# ~~زدند، و متوجه قتلان شد، سلطان غازی عرضه داشت که: عاقبت صاحب غرضان
# ~~سخن راست و دروغ به حضرت رسانیده مزاج مبارک را تغییر خواهد فرمود، اگر
# ~~عنایت فرماید بنده ملازم اردوی بزرگ باشم. امیرحسین اجتناب فرموده به
~~کرک
# ~~کرک مس (؟) او را در شهر سبز بازداشت. بعد از آنکه دو سه ماه از سر این
~~قضیه
# ~~بگذشت سلطان غازی به جهت دفع ملال بنیاد شکار نهاد و ms194 شکاری بزرگ بکرد.
# ~~حاسدان، مثل امیر موسی وعلی درویش وفرهاد قراغناس، مزیدی چند بکرده
# ~~انواع تهمت و بهتان انگیخته به امیرحسین عرضه داشت کردند. و در این ولا
~~اکثر
# ~~امرا به سببی چند از امیرحسین دل دگرگون کرده بود [ند] و بارها سلطان
~~غازی را بر
# ~~آن میداشتند که یاغی شود، قبول نمیکرد. چون از آن قضیه وهمی در میان
~~آمد
# ~~ضرورت شد و به سخن آن جماعت گوش خروج فروگرفت.
### | قصهآ خروج
# سلطان صاحب قران کرت اول
# بهرام جلایر و شیر بهرام قتلانی بر خبر خروج سلطان غازی واقف شدند.
# ~~لشکرهای خود را جمع کرده ایشان فرصت را غنیمت دانستند و یاغی شدند و
# ~~روزی را بولجار کرده به جهت مشورت در امور به جائی معین جمع شدند و
~~بنیاد کار
# ~~به سوگند مؤکد کرده قرار کردند که شیر بهرام و بهرام جلایر بروند و
~~لشکر ولایت
# ~~خود بیرون آورده به یک جای ملحق شوند. شیر بهرام چون به قتلان رسید اول
~~بر
# ~~قرار قول و شرط [که ]کرده بود بنیاد عمارت بارو فرمود و لشکرها جمع
~~کردن گرفت،
# ~~اما بار دیگر مآل کار را بیندیشید و بساط آن تدبیر را چیده به عذر
~~تقصیرات پیش
# ~~امیرحسین رفت و به خلعت عفو سرافرازگشت. و بهرام جلایر نیز چون به خجند
# ~~رسید از غایت بد دلی که داشت نه تحمل آن توانست کرد که پیش امیرحسین
~~رود و
# ~~نه روی آن داشت که در ولایت بایستد، با جماعتی که ایشان را یک جهت خود
# ~~میدانست متوجه مغول شد و جلای وطن کرد.
# چون سلطان غازی دید که ایشان بر قول خود وفا نکردند متوکلانه سوار شد و
~~به PageV01P187
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0209.jpg)

# ~~ضبط ایل یساوریان برفت. از جماعتی که مصاحب بودند امیرسلیمان و امیر
# ~~جاورجی رویگردان شده پیش امیرحسین رفتند، اما سلطان غازی یساوریان را
# ~~ضبط کرده به سمرقند آمد. امیر هند وکه [را] با برادرش در سمرقند داروغه
~~گذاشت
# ~~خود به ms195 رحمت حق رفته بود. سلطان غازی بعد از تعزیت حاجی سیفالدین را
# ~~منکقلای به طرف قهلغه روان کرد. ملک بهادر از آن طرف آمده بود که توسط
~~کرده
# ~~سلطان غازی را با امیرحسین صلح دهد، و بعد از آن عبدالخواجه براو1 نیز
~~برسید.
# حاجی سیفالدین متعرض نشد و او را به طرف امیر روانه کرد. امیر جاکو و
# ~~عباس بهادر بر آن شدند که ایشان را بگیرند. سلطان غازی لب بگزید و
~~نگذاشت و
# ~~جوابهای نیکو داده بعد از حرمت داری بسیار بفرستاد، و خود به شهر سبز
~~آمد.
# ~~امیرحسین عهد نامه نوشت و خضر خزانه چی را با مصحف به طلب سلطان غازی
# ~~فرستاد و قرار داد که خود با صد کس، باقی لشکرها را در جغانه گذاشته،
~~به تنگ
# ~~جکجک آید، و امیر صاحب قران لشکرهای خود را در خزار بازداشته با صد کس
# ~~استقبال نماید تا ملاقاتی از دور بکنند و بار دیگر تجدید عهد قدیم
~~نموده مراجعت
# ~~نماید. سلطان غازی اعتماد بر آن مکتوب و عهدنامه نکرد و دانست که در
~~ضمن آن
# ~~حیلهای هست، به ملاقات رغبت ننمود.
# امرای دیگر استبعاد نموده به یک بار صلاح در آن دیدند که ملاقات شود و
~~فتنه
# ~~و حجاب از میانه برداشته شود. سلطان غازی اگرچه ممکن این قضیه بود سیصد
# ~~سوار اعتماد برگرفت و از خزار سوار شد، و از آن سیصد مرد دویست مرد را
~~در دهنو
# ~~به کمین بنشاند و خود با صد کس خواست که جدا شود. در اثنای آن حال
# ~~امیرحسین، شیر بهرام را کشته بود و بر سر راه انتظار سلطان غازی نشسته،
~~یکی از
# ~~غلامان امیر در آن قضیه حاضر بود، به تعجیل از آن جای گریخته به ده نو
~~آمد و با
# ~~نزدیکان سلطان غازی حکایت کرد. ایشان با وی سفاهت کرده امتناع نمودند و
# ~~گفتند که: ما به هزار حیل کار بدان جا رسانیدهایم که شرر شر فرونشیند.
~~این ms196 شر
# ~~شراری از نوافروخته میخواهد که جهانی را بسوزد. آن مسکین نیز چون دید
~~که نه
# ~~جای سخن است «من صمت نجا» فروخواند. آن شب بیهیچ حزم و احتیاط
~~PageV01P188
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0210.jpg)

# ~~بخفتند. امیرحسین با لشکری شبگیر کرده تنگاتنگ برسید.
# سلطان غازی پیش از همه سوار شد و لشکر خود را از تنگ حرم گذرانیده خود از
# ~~قفا بکلمیشی کرده بیرون آمده گریختهآ از آن لشکر خود را به اغروق و
~~لشکری که در
# ~~اغروق بودند به یک بار از هم فرو ریخته دیار در آن دیار نماند. چون
~~سلطان غازی
# ~~برسید هیچ کس را در اغروق ندید، متحیر بماند و از امرا در آن باب مشورت
~~طلبید.
# ~~بعضی یراق دیدند که به طرف خراسان روند و بعضی اتفاق کردند که سر در
# ~~مغولستان نهند. القصه رای بر رفتن خراسان قرار گرفت.
# چون به ماخان رسید به جهت آزمودن مزاج هرکس یگان کس به هرات و کلات
# ~~فرستاد، و تا مراجعت ایشان قریب هفتاد و پنج روز در آن نواحی قرار
~~گرفتند. و در
# ~~آن مدت صادر و وارد خراسان را پیش خود موقوف می داشتند تا کسی را بر
~~حال
# ~~ایشان وقوفی نباشد. چون فرستادگان مراجعت کردند سلطان غازی آوازه
# ~~دراند اخت که متوجه هرات شد؛ و کاروانیان را اجازت بدین آوازه داده خود
~~روی به
# ~~طرف قرشی و نخشب نهاده روان شد.
# بعد از آن که لشکر آن نواحی را جمع کرد به مایمرغ آمد. فکر عزیمت از کند
~~کرد.
# ~~قضا را در نزدیکی بردالق [= بوردالیق] امیر موسی با قریب شش هزار مرد
~~لشکرگاه
# ~~زده نشسته بود، و ملک بهادر نیز هم در آن حوالی با قریب چهار پنج هزار
~~مرد فرود
# ~~آمده بود. سلطان غازی از امرا سؤال کرد که: یراق ما چیست؟ از میان این
~~دو لشکر
# ~~به چه موجب توانیم گذشتن؟ عباس بهادر و امیر جاکو چنان یراق دیدند که
~~با
# ~~سیصد مرد که داشتند بر ms197 سر امیر موسی شبیخون برند. سلطان غازی مصلحت
~~ندید
# ~~و لشکر را در ترک جایگاه معین بداشت و خود به تفحص آنکه حصار قرشی
~~چگونه
# ~~توان دزدید [...] و از نوکران مبشر و عبدالله را با خود ببرد. اول به
~~دروازه رسید و ممر
# ~~آب را بدید. سلطان غازی خود فرود آمد و از آن ممر بگذشت و جای نردبان
~~نهادن
# ~~معین کرد و بازگشت.
# و هم در شب لشکر را به پیرامون حصار آورد و بهادران را به طریق خراسانیان
# ~~دستارهای بزرگ بر سر نهاده و تغییر لغت به طریق اهل خراسان کرده به
~~نردبان بر
# ~~بالای بارو رفتند و از چهار طرف به یک بار قیه برآوردند. آرزو ملک آغا
~~که حرم
# ~~امیرموسی بود، با پسرش محمد بیک بر مسند خود خفته بودند که از هول آن
~~غریو PageV01P189
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0211.jpg)

# ~~سراسیمه شده از جای برجستند. از طرف دیگر درویش یوکه دروازهآ قلعه را
~~به
# ~~ضرب چماق شکسته با جماعتی امرا در ریخت. مستحفظان قلعه دستیاچه شده
# ~~مجموع به دست آمدند. سلطان غازی صلاح چنان دید که محمد بیک را در شب
# ~~بگریزانید تا او برود و خبر فتح قلعه ببرد، مگر لشکر امیر موسی از هم
~~بریزد،
# ~~همچنان کردند.
# آن شب امیر موسی از آن خبر دست و پای خطای نکرد و هم در آن لحظه به
# ~~طلب ملک [بهادر] فرستاد و علی الصباح با هم پیوسته به محاصرهآ قرشی
~~اتفاق کرده
# ~~روان شدند و محاصره کردند. سلطان غازی باروها را قسمت کرد و هرکس را به
# ~~برجی تعیین فرمود. یک دروازه را به امیر ساری بغا بسپرد، و دروازهآ
~~دیگر را به امیر
# ~~داود و امیر مؤید و حاجی سیفالدین نامزد کرد. و امیرحسین [برلاس] و
~~عباس
# ~~بهادر و آق بوغا بهادر را کمک ایشان بگذاشت. امیر مؤید دید که لشکر
~~نزدیک
# ~~رسید. با سی سوار حمله کرد و شصت سر اسپ از ایشان بستد و بازگشت. دورکه ms198
# ~~بهادر نیز به ایشان مختلط شده به قلعه درآمد و به پای بوس سلطان غازی
~~مشرف
# ~~گشت و احوال و اوضاع امیر موسی را مشروح بازگفت. سلطان غازی خواست که
~~به
# ~~نفس خود بیرون آمده حمله بکند. حاجی سیفالدین به دلیل تقویمی رخصت
# ~~نداد و گفت که: البته فردا چاشتگاه دلالت میکند که ظفر ما را خواهد
~~بود. و چون شب
# ~~شد تزرجی بهادر با دویست مرد چپرها در سر کشیده نزدیک خندق آمدند و
~~بنشستند.
# چون صبح طلوع کرد آق تمور بهادر و ایلچی بغا بهادر با پنجاه مرد از
~~دروازه
# ~~بیرون دویدند، و حمله کردند و از قفای ایشان بیست سوار به کجکه بیرون
~~آمدند و
# ~~به اتفاق تزرجی را براندند. امیر موسی گرد کوراان خود خندقی بریده بود،
# ~~گریختگان از غایت تعجیل در خندق افتادند.
# چون امیر موسی دید که بی التفاتانه لشکر سلطان غازی نزدیک رسید و به هیچ
# ~~نوع دفع نمیتوان کرد خواست تا خود را در کوراآن محکم کند، میسر نشد و
~~لشکر
# ~~به تفاریق که به تسقال آمده بودند متفرق شدند. او نیز عنان بتافت و سر
~~در صحرا
# ~~نهاد و بگریخت، چنانکه التفات به آرزو ملک آغا که جزو روح او بود،
~~التفات نکرد.
# ~~لشکر در خیمههای ایشان بریخت و به غارت مشغول شد. ملک بهادر او را سوار
# ~~کرد و با خود ببرد. سلطان غازی به نفس خود تا قزل قاق در قفای هزیمتیان
~~برفت، و PageV01P190
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0212.jpg)

# ~~از آنجا امیر جاکو و حاجی سیفالدین را به تیکامیشی ایشان فرستاد و خود
# ~~بازگشت. ایشان تا تنگ جکجک در قفای گریختگان برفتند و هزارهآ دوربان را
~~از قوم
# ~~جلایر بازگردانیده آوردند.
# و در آن زمستان قرشی را قشلاق ساخته اقامت کردند. سلطان غازی، محمود
# ~~شاه را رخصت بخارا داده مقرر کرد که مال دیوانی بخارا به تحصیل رسانیده
~~بیاورد.
# ~~نیک پی شاه اموئی در خراسان بود؛ او را نیز طلب فرمود و ms199 آمویه را با او
~~مسلم
# ~~داشت. محمودشاه در بخارا، یساوریان را با خود جمع کرد و هرچند که سلطان
# ~~غازی او را طلب فرمود بر حصانت بخارا و قول یساوریان اعتماد کرده
~~نیامد. در
# ~~منتصف زمستان امیرحسین بار دیگر امیر موسی و امیر الجایتو1 را با لشکری
~~بسیار
# ~~به قصد امیر فرستاد. ایشان آمدند و در میان تنگ جکجک و قهلغه یورت یراق
~~دیده
# ~~فرود آمدند. ایشان به امیر صاحبقران رسیدند. با دویست کس از قرشی سوار
~~شد
# ~~و به نیت آنک شبیخون کند به نزدیک ایشان کمینها ببست و تا شب توقف کرد.
# ~~بهادران که به جهت زبانگیری رفته بودند بیست کس را از لشکر یاغی گرفته
~~آوردند.
# ~~آن کسان چنان تقریر کردند که: لشکر امیر موسی امشب از تنگ جکجک گذشت و
# ~~به جکد النگ آمد. سلطان غازی دانست که شبیخون متعذر است، آن شب در همان
# ~~جای ساکن شدند. علی الصباح که آفتاب طلوع کرد قراولان هر دو طرف همدیگر
~~را
# ~~مشرح دیدند. سلطان غازی به قراولگاه آمد و به سنت مغول سراآن انداخت و
# ~~بازگردید. لشکر مخالف نیز سراآن انداخته در همان منزل نزول کردند.
# سلطان غازی، قرشی را به طرح بریخت و عزیمت بخارا کرد. محمود شاه
# ~~بخاری و علی یساوری به استقبال آمدند و به اتفاق در شهر بخارا نزول
~~کردند. رای
# ~~محمود شاه و سلطان غازی بر آن قرار گرفت که قلعهآ بخارا محکم کرده
~~بنشینند، اما
# ~~به واسطهآ آنک امیر جا کو وقتی پیش از این محمود شاه بخاری را برهنه
~~کرده و بسته
# ~~و زده بود و به انواع اذیت با او رسانیده بود، از آن فکری کرد و
~~نمیخواست که در
# ~~بخارا سلطان غازی توقف کند. هرچند خواست که امیر را به آن دارد تا به
~~طرف
# ~~خراسان رود میسر نشد. بعد از سعی بسیار عباس بهادر و حاجی سیفالدین را
~~از
# ~~راه ببرد تا به اتفاق بی مشورت سلطان ms200 غازی عازم خراسان شدند.

PageV01P191

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0213.jpg)

# ~~امیر موسی وامیر اولجایتو با لشکرها بر سر بخارا آمدند، سلطان غازی با
# ~~محمودشاه و علی یسوری گفت: مصلحت در آن است که هم از دور شبیخون بر سر
# ~~ایشان ببریم. ایشان اجتناب کردند و گفتند که: اگر نزدیک شهر نیایند جنگ
~~کتتد
# ~~شبیخون صلاح نیست. چون سلطان غازی دید که از شبیخون زدن می ترسند با
# ~~خود قیاس کرد که قطعا هیچ مصلحت نخواهند شنودن، هیچ کار از دست ایشان
# ~~نخواهد آمد. از ایشان جداگشت و متوجه خراسان شد. چون به لب جیحون رسید
# ~~ده عدد کشتی به دست آورد و از جیحون عبور کرده در ماخان به امیر جاکو و
# ~~ملازمان ملحق شد.
# بعد از آن امیر موسی و امیر اولجایتو تنگاتنگ بخارا رسید. پیادگان محمود
# ~~شاهی دلیرانه تا مرقد شیخ عالم به استقبال بیرون آمدند. سواران برای
~~آنکه پیاده را
# ~~پاره پیشتر کشند اودروتمیشی کرده پارهای باز پس نشستند. پیادگان تصور
~~آن کردند
# ~~که سواران ایشان گریختهاند. به یک بار قیه زده از قفای سواران بدویدند.
~~چون از
# ~~کوچه باغها در میانهآ دیوارها قدری دورتر بیرون آمدند سواران از چهار
~~طرف عنان
# ~~ریز بر سر ایشان راندند. پیادگان مسکین هرچند کوشش کردند نتوانستند که
~~خود را
# ~~به باغها رسانند. اکثر در شیب دست و پای اسپان کشته شدند، چنانک از پنج
~~کس
# ~~دو کس خود را به دروازه بینداخت. محمود شاه و علی یسوری چون چنان
~~بدیدند
# ~~هرچند نهیب دادند که مگر توانند کاری کردن میسر نشد. نومیدوار با سواری
~~چند
# ~~که داشتند از دروازهای دیگر بیرون آمده روی به ماخان نهادند.
# هراولان امیر موسی وامیر اولجایتو تا لب جیحون از قفای ایشان رفته اکثر
# ~~سواران ایشان را فرود آوردند. ایشان هر دو سوار و مجموع نوکران پیاده
~~لایموت و
# ~~لایحیی به هزار حیله نیم جانی به ماخان رسانیدند. سلطان غازی هیچ به
~~روی
# ~~ایشان نیاورد و بیش از پیشینه احترام ms201 و اعزاز ایشان بجای آورد و نواخت
~~بسیار
# ~~فرمود. بعد از آن بفرمود که آتش در نیستان کنار جیحون بزدند تا نی سبز
~~برآمد و
# ~~اسپان خود را با آن فربه کردند. نیک پی شاه که در کنار جیحون از قبل
~~سلطان غازی
# ~~نشسته بود تمرد نمود و آینده و رونده را از راه ماخان بازداشتن گرفت؛
~~حتی یک
# ~~چند نوکر سلطان غازی را که از شهر سبز به ماخان می آمدند، ایشان را نیز
~~در آمدن
# ~~به ماخان بگرفت و محبوس کرد.

PageV01P192

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0214.jpg)

# چون این خبر به گوش سلطان غازی رسید به قصد او سوار شد. با وجود آنک
# ~~آب جیحون بزرگ شده بود بر آب زده با قریب پانصد کس از آب گذشت و به
~~شبگیر
# ~~براند. چون صبح طالع شد از چهار طرف خانهآ نیک پی شاه در ریختند. در
~~حال
# ~~نیک پی شاه تیر در کمان نهاد و بر سپر خطای بهادر چنان بزد که از سپر
~~گذشته از
# ~~دوش او یک وجب بیرون شد. کمانداری او در همه الوس جغاتای مشهور و معروف
# ~~بود. چون نکبت بر حال او مستولی گشت هم در تیر اول زه کمان او بگسیخت.
~~دور-
# ~~که بهادر [با] خطای بهادر درآمدند و او را دستگیر کرده بیرون آوردند.
~~سلطان غازی
# ~~خبر لشکر قراوناس را شنود که هنوز در نواحی بخارا به تاخت و تاراج
~~مشغولاند.
# ~~سواران نیک را بگزید و شبگیر بر سر ایشان براند، و زلزله و آشوب در
~~میان انداخته
# ~~چند نفر از قراولان بکشت و به طرف ماخان مراجعت کرد. و در راه، نیک پی
~~شاه را
# ~~به یاساق رسانید.
# چون در ماخان نزول فرمود امیر جاکو را در هرات پیش ملک حسین کرت
# ~~بفرستاد. ملک حسین تملق بسیار نمود و عهدهای بسیار کرده، امیر جاکو را
# ~~بازگردانید. چون سنت ملوک هرات از قدیم باز چنان بود که مثل امیر چوبان
~~و امیر
# ~~نوروزی را گرفته به ms202 دست خصم دادند به واسطهآ آن سلطان غازی نخبت نمود،
~~و
# ~~خود نرفته امیرزاده جهانگیر را با امیر مبارک شاه سنجری پیش ملک حسین
~~بفرستاد
# ~~و درخواست کرد که عیال و اطفال در سایهآ عدل او باشند. و خود به تعجیل
~~هرچه
# ~~تمامتر از جیحون بگذشت و شبگیر راه کرده با ششصد کس علی الصباح که
~~دروازه
# ~~قرشی را بگشادند در شهر رفت. عناجاغ کوده با جمعی از مشهوران قراؤناس1
~~به دو
# ~~فرسنگی نوقط2 فرود آمده بودند و از اطراف و جوانب لشکرها بدیشان جمع
# ~~میگشتند. سلطان غازی به قصد ایشان از قرشی سوار شد و به شبگیر رانده
# ~~علی الصباح به نوقط رسیده از آنجا خبر یافت [که] لشکر مخالف غلبهاند.
~~آق بغا
# ~~بهادر و شیخ علی بهادر را با شصت کس قراول روان کرد و خود از قفا غول
~~شده
# ~~روان گشت. از مقابلهآ سیصد سوار از لشکر قراؤناس، هند وشاه سر کرده می
~~آمد که
# ~~ناگاه به آن شصت [کس آدر راه بازخوردند. جنگی سخت دست داد، چنانک سیصد
# ~~مرد مخالف نتوانستند که یک لحظه با تاب شمشیر تاب گیرند؛ به یک بار
~~عنان تاب PageV01P193
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0215.jpg)

# ~~شدند وتا به غول خود نایستادند.
# ~~سلطان غازی ششصد کس خود را هفت قشون ساخت. امیر داود و امیر ساری
# ~~بغا و امیرحسین و حاجی سیفالدین و عباس بهادر و آق بغا بهادر و ایلچی
~~بهادر و
# ~~دورکه بهادر و شیخ علی بهادر و جوین و علی یسوری و محمود شاه بخارائی،
~~این
# ~~مجموع امرا را با آن قوشونات بداشت و خود به قراولی پیش راند، و قرار
~~داد که
# ~~چون جنگی دست دهد مجموع سه قشون شوند. این چنین یاسال کرده روان
# ~~شدند. چون به تنگاتنگ مخالفان رسیدند مولانا بدرالدین و پسرش بازگشتند
~~و
# ~~گریختند. از طرفی دیگر علی یسوری نیز به دو نوکر روی به گریز نهاد.
~~مولانا
# ~~بدرالدین روی به قفاکرد و دید که سه سوار به ms203 تعجیل تمام میآیند، او را
~~تصور آن
# ~~شد که مگر قصد او دارند.
# سلطان غازی متوکلانه چون نزدیک لشکر قراؤناس رسید بی آنکه حملهای واقع
# ~~شود قراؤناسیان هم از راه روی به گریز نهادند. اکثر سرداران ایشان مثل
~~اولجایتو
# ~~ترخانجی و بولاد که طریق دوستی با سلطان غازی داشتند، گرفتار شدند و به
# ~~ناشناخت کشته گشتند. سلطان غازی خواست که بیتوقف براند و اگر اتفاق
~~افتد
# ~~خود را بر غول امیرحسین بزند. امرا مانع آمدند و صلاح ندیدند. سلطان
~~غازی از
# ~~آنجا بازگردید و لشکر آن نواحی را جمع کرده روی به سمرقند نهاد.
# چون نزدیک ظاهر شهر برسید اوج قره بهادر [اوچ قرابهادر] که از قبل
~~امیرحسین
# ~~در آنجا بود یاسال کرده بیرون آمدند و در موضعی که به آب رحمت موصوف
~~است
# ~~با هم رسیدند. اوج قرای بهادر از قفای او براند و شمشیر حواله کرد؛ بر
~~سر ترکش
# ~~اوج قرای آمد و مجموع را ببرید. اوج قرای عنان بتافت و به حمایل شمشیر
~~آق تمور
# ~~بهادر حواله کرد و بزد، چنانکه سر اسپ او تمام از تن جدا کرد. آق تمور
~~بهادر بیفتاد
# ~~و اوج قرای با مردمان خود خلاص شده روی به شهر نهادند، و از غایت
~~دستپاچگی
# ~~به کوچهای افتادند [که] پایان آن کوچه را بسته بودند. سواران اوج قرا
~~به سبب
# ~~تعجیل که داشتند بازگشتن و به راه دیگر افتادن متعذر بود. یک یک پیاده
~~میشدند
# ~~و اسپان را از آن فرجه به دست میکشیدند چنانک قربوسهای زین اسپان خود
# ~~بشکست و به هزار حیله خود را به شهر انداختند. پیران سالخورده چنان
~~گویند که تا
# ~~مدتی بعید مردمان در آن محله زین شکسته در خانهها میسوختند؛ آنچه حکیم
~~PageV01P194
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0216.jpg)

# ~~اتا - قدس الله سره العزیز - پیش از دویست سال از آن واقعه خبر داد در
~~آن سال
# ~~واقع شد.
# سلطان غازی از آنجا متوجه ساغرج و سر فول برفت و به جمع کردن ms204 لشکر
# ~~مشغول شد. ناگاه خبر رسید که امیر اولجایتو و فولاد بوغا با لشکرهای
~~بسیار
# ~~می رسند. سلطان غازی از رسیدن ایشان متعجب بود که ناگاه تغای شاه برادر
~~توزک
# ~~اولجایتو و فولاد بوغا سرکرده آمدهاند و در نزدیکی کمین کردهاند که شب
~~ناگرفت
# ~~بیایند، و امیرحسین خود غول شده با دیگر امرا و سایر لشکر متعاقب
~~میرسند، و
# ~~قرار دادهاند که امیر موسی و اوج قرا را بگیرند1. چون سلطان غازی بر
~~کیفیت حال
# ~~واقف گردید لشکرهای متفرقه واستمدادی را ترقال2 فرمود و خود به همان
# ~~ششصد مرد پک جهت که داشت روی به طرف سمرقند نهاد و شبگیر از دامن
# ~~محلات گذشته متوجه ترکستان شد. اوج قرا که راه بسته بود مقابل شد و
~~محاربه
# ~~بنیاد کرد. بهادران سلطان غازی به تعصب حمله کردند و اوج قرا را تا
~~محلات
# ~~بدوانیدند. بعد از آن روی به راه نهاده به تعجیل تمام روان شدند.
# قضا را در این وقت بهرام جلایر قریب هفت هزار سوار از مغول آورده بود و
~~در
# ~~صیرام و تاشکند نشسته بودند. سلطان غازی با ایشان ملحق شد. بهرام جلایر
~~یارلیغ
# ~~از پادشاه مغول آورده ترکستان را به دست فروگرفته بود. و قطعا در آن
~~ولا ملتفت
# ~~حال سلطان غازی نشده و از علفه و علوفه هیچ چیز نفرستاد، به مثابهای که
~~دیه های
# ~~زر خریدهآ سلطان غازی را نیز تسلیم ننمود. سلطان غازی با او گفت که: دو
~~بار از
# ~~واسطهآ تو خان ومان خود را خراب کرده با پادشاه و امیرحسین یاغی شدم،
~~وتا
# ~~غایت این همه سرگشتگی به سبب تو میکشم. امروز که از این به خانهآ تو
~~افتاده
# ~~است تصور تو چنان است که مگر دنیا ملک تو شده است و جهان را از مدبران
~~تقدیر
# ~~به خود مقاطعه کردهای. امید دارم که هم در این نزدیکی خدای تعالی ترا
~~خوار در
# ~~خانهآ من سازد. این بگفت و دامن افشانده به ms205 خانهآ امیر کیخسرو رفت.
~~امیر کیخسرو،
# ~~سلطان غازی را طوی داده تعظیم بسیار بجای آورده و در آن طوی طریق قدا
~~اندائی
# ~~را مقرر کرده رقیه خانیکه را به جهت امیرزاده جهانگیر نامزد کردند.

PageV01P195

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0217.jpg)

# قصهآ حنکی سلطان صاحب قران
# با منکقلای امیرحسین
# در این ولا لشکر منکقلای قراؤناس را امیر موسی و امیر الجایتو و شیخ محمد
# ~~بیان سرکرده با قریب بیست هزار سوار در لب آب مولونکغور فرود آمدند، و
~~ملک
# ~~بهادر را با سه هزار سوار به سوزنگران جهت محافظت راه فرستاد، و
~~جهانشاه با
# ~~هزار و پانصد سوار در رباط ملک بنشست، و خرمن بهادر با هزار کس در دیزک
~~راه
# ~~ببست. چون آوازهآ آن لشکر در ترکستان منتشر شد سلطان غازی، بهرام جلایر
~~و امیر
# ~~کیخسرو را به جنگ و مقابلهآ ایشان ترغیب کرد. بهرام جلایر رغبت ننمود.
~~سلطان
# ~~غازی با امیر کیخسرو اتفاق کردند و دو هزار کس را از لشکر مغول با خود
~~سوار
# ~~ساخته متوجه ایشان شدند.
# سلطان غازی پانصد سوار بگزید و تتمه را با امیر کیخسرو گذاشته خود به
~~ایلغار
# ~~مستعجلانه روان شد و از خواص شبگیر کرده صبحگاه بر سر جهانشاه بریخت، و
# ~~ایشان را از هم تار و مارکرده متوجه دیزک شد؛ و ازگرد راه که رسید خرمن
~~بهادر را
# ~~نیز به یک حمله بشکست، و از آنجا به دویست کس ایلغار کرد و به قصد ملک
~~بهادر
# ~~به تعجیل هرچه تمامتر براند. چون به تنگاتنگی ایشان رسید صد و هفتاد کس
~~را
# ~~بگذاشت و خود با سی سوار به پشتی دولت عنان ریز روان شد. قراولان ملک
~~بهادر
# ~~چون از دور سواد آن سی سوار بدیدند لحظهای به اسم بولغمیشی به هر طرف
# ~~تاختند. از قضا سواد آن صد و هفتاد سوار را نیز بدیدند. با خود اجتهاد
~~کردند که:
# ~~البته لشکری چنین اندک بیمدد غولی بسیار چنین دلیر نتوانند که بیایند.
~~پیش از
# ~~آنک غول ms206 مغول برسد تغییر موضع کردن و غم خود خوردن واجب است. در حال
# ~~بازگشتند و ملک بهادر را از وصول لشکر مغول خبر دادند. ملک این خبر را
~~به
# ~~تعجیل هرچه تمامتر به امیرحسین عرضه داشت کرد و خود نیز بی توقف از هم
# ~~ریخته مراجعت نمود.
# سلطان غازی به جهت آنک امیر کیخسرو و غول دو هزار سوار مغول در دیزک
# ~~مانده بودند به امید آنک متعاقب برسند در آنجا توقف کرد. مغولان خود از
~~لشکر PageV01P196
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0218.jpg)

# ~~قراؤناس1 متوهم شده هم از دیزک مراجعت کرده بودند و به هرجا که
~~میرسیدند
# ~~خرابی واسر و غارت میکردند. چون سلطان غازی بر آن حال اطلاع یافت به
# ~~تعجیل بازگشت و به کیخسرو پیوست. کیخسرو از خرابی حال مسلمانان و
~~استیلای
# ~~مغولان براهالی آن نواحی و اسر و غارت که از ممرایشان دست داده بود
~~متفکر شد
# ~~و از بازخواست روز جزا متحرزگشت، در آن باب از سلطان غازی مشورت طلبید.
# ~~سلطان غازی با او گفت که: من در این باب فکری کلی کردهام چنانچه همین
~~لحظه
# ~~نتیجهآ آن به ظهور پیوندد. در حال شصت سوار تعیین فرمود تا از اطراف
~~راه سمرقند
# ~~دلیرانه در میانهآ جابقینچیان مغول بتاختند و آوازهآ رسیدن لشکر
~~قراؤناس
# ~~درانداختند. لشکر مغول به مجرد همین حکایت دست از مسلمانان بداشتند و
~~همه
# ~~غنایم و اسیران را گذاشته خلاص خود را غنیمت داشتند. سلطان غازی از
~~آنجا به
# ~~خمرک آمد و به اتفاق امیر کیخسرو اقامت فرمود.
# قصه توجه امیرحسین به نفس خود
# به قصد سلطان صاحب قرآن
# چون امرا ایلغار لشکر قراؤناس به مجرد آوازهآ لشکر مغول از سیاهی سلطان
# ~~غازی شکسته و منهزم بازگشتند امیرحسین ایشان را خطاب بسیار فرمود و از
~~غایت
# ~~قهر به نفس خود سوار شده متوجه گشت. چون به آخ کوتل نزدیک رسید ده هزار
# ~~سوار منکقلای جدا کرده ایشان را چنان سخن گیرانید که آب خجند گذرند و
# ~~سرهای راه ms207 بگیرند. اول خفتن بود که این خبر به سلطان غازی رسید، با
~~وجود آنک
# ~~هوا به غایت سرد بود و برف و دمه در کار آمده بود سلطان غازی و امیر
~~کیخسرو با
# ~~پانصد کس مرد سوار شدند و هم در دل شب گذارهای آب گرفته بایستادند. چون
# ~~قراؤناس آواز برغوی ایشان بشنید چنانچه آن نوبت به آوازه مجرد منهزم
~~شده بودند
# ~~این کرت نیز به آواز برغو از هم ریخته گریختند.
# در اثنای این قضیه بهرام جلایر، مغولان را سر کرده بیرخصت امرا روی به
~~PageV01P197
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0219.jpg)

# ~~سیرام نهاد. امرا نیز چون از مراجعت لشکر قراؤناس واقف شدند، به جهت
# ~~قشلامیشی امیر کیخسرو به اوترار رفت و سلطان غازی در تاشکن [= تاشکند]
# ~~قشلاغ کرد. چون منکقلای امیرحسین بازگشته به او رسیدند او نیز مراجعت
~~کرد و به
# ~~سمرقند رفت، و امیر اولجایتو و بولاد بغا و سایر امرای خود را در
~~سمرقند
# ~~بگذاشت و خود به ارهنگ سرای مراجعت نمود[ه] قشلامیشی کرد. در آن زمستان
# ~~امیر ساری بغای یراق دیده آق بغا بهادر را پیش امیر شمسالدین مغول و
~~حاجی
# ~~بیک مغول به طلب مدد فرستاده بود، در اول بهار بیامد و خبر آورد که
~~لشکر مغول
# ~~متعاقب میرسد. امیرحسین از وهم این قضیه به بزرگان ترکستان و آن نواحی
~~پیغام
# ~~کرده بود که در میان معامله امیرحسین و سلطان غازی توسط کرده جنگ و
# ~~خصومت را به صلح و صفا میدل سازند.
# به موجب فرمودهآ امیرحسین، سادات و قضات وائمه و اصول آن طرف مجموع
# ~~به اتفاق پیش سلطان غازی رفتند و به زبان شفاعت و عذر پیغام امیر حسین
~~را
# ~~برسانیدند و در ضمن آن نمودند که: چون به واسطهآ شما لشکر مغول هر لحظه
~~در
# ~~بلاد اسلام انواع خرابیها میکند و به واسطهآ ناسازواری شما دو امیر این
~~همه
# ~~اختلال به حال دار اسلام ماوراء النهر واقع میشود هر آینه در دنیا و
~~عقبی سزای و ms208
# ~~جزای این خواهد بود. واجب میکند این کینه و خصومت را از میان برداشته
~~از
# ~~صفای باطن و سر اخلاص صلحی چنانچه صلاح شما و مسلمانان باشد بکنید.
# ~~چون امیر حسین با وجود غلبهآ لشکر و قوت، در آشتی و یگانگی میزند شما
~~خود
# ~~به طریق اولی میباید که قبول فرمائید. و دیگر تا خدای تعالی کسی را
~~دولت ندهد
# ~~سعی کردن به جائی نمیرسد، و قضیه امیر بایزید که پشت به مدد مغول گرم
~~داشت
# ~~دیدند که عاقبت چه روی نمود.
# سلطان غازی پیش ازاین یک شب خوابی دیده بود و با خود تعبیر کرده که یکبار
# ~~دیگر او را با امیرحسین ملاقات اتفاق خواهد افتاد و صلحی چنانچه موجب
~~دلخواه
# ~~اوست خواهد شد، این حکایتها با آن تعبیر موافق افتاد و نصایح بزرگان
~~مطابق
# ~~نمود، رضا داد. شبگیر سوار شده متوجه سمرقند شد و عزم جزم کرده که
# ~~علی الصباح ناخبر از دروازهآ سمرقند به شهر درآید. شخصی در راه پیش آمد
~~و تقریر
# ~~کرد که امیر حسین به رحمت حق پیوست و امثال این دروغی چند دربافت.
~~سلطان PageV01P198
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0220.jpg)

# ~~غازی صلاح ندید که در شهر رود، لحظهای تا اسپان دم زدند توقف فرمود و
~~از کنار
# ~~محلات به شادمان رفت و فرود آمد. از دور سواد قشونی چند از لشکر
~~قراؤناس پیدا
# ~~آمد. سلطان غازی فی الحال بر ایشان دوانید و منهزم کرده به آب یام نزول
~~کرد. بعد
# ~~از آنک اسپان ایشان در آن مرحله از آب و علف سیر شدند و کوفت راه بیند
~~اختند از
# ~~آنجا به قریهآ نیازی که مولد و منشأ او بود، برفت و بنشست.
# امیر موسی لشکری ترتیب کرده بر اثر سلطان غازی برسید. بهادران که در
# ~~قراولگاه بودند با قراولان امیر موسی رسیده از کیفیت آمدن ایشان
~~بپرسیدند. ایشان
# ~~جواب دادند که: ما را حکم شده تا محافظت این سرحدها بکنیم. شما کیستید،
~~و
# ~~چه غلبه سوار است ms209 که آمده، و به کجا می روند؟ قراولان گفتند که: امیر
~~صاحب قران
# ~~است و به حضرت امیرحسین میرود.» قراولان امیرموسی بازگشتند و امیر موسی
# ~~را از کیفیت آمدن سلطان غازی خبر دادند. امیر موسی از غایت حسد و کینه
~~یاسال
# ~~کرده نزدیک نیازی آمد. سلطان غازی دید که امیر موسی در قصد او به جد
~~است،
# ~~سوار شد و حاجی سیفالدین و خطای بهادر را با صد کس قرار داد که از قفای
~~او
# ~~کمین کنند، و خود با سایر بهادران به عزم مقابله روان گردید. چون
~~تعبیهآ مصاف را
# ~~امیر موسی چنان دید، دانست که سلطان غازی مجد است و مقابله و معارضه
~~فایده
# ~~نمی دهد، راه هزیمت پیش گرفتند. سلطان غازی، ارغون شاه بوردالیغی را به
~~جهت
# ~~نقل کوچ و بنه و آوردن امیرزاده جهانگیر به تحفه و هدایای شایسته به
~~حضرت
# ~~ملک حسین فرستاد.
# در اثنای این حال خبر رسید که لشکر از طرف امیر حسین میآید و نزدیک
# ~~رسید. سلطان غازی با آن ششصد سوار که داشت متوجه سر راه ایشان شد و به
# ~~اتفاق سوگند خوردند که: مرده و زندهآ خود را در قدم هم دانیم و مظلمهآ
~~همدیگر را
# ~~تا دامن قیامت، متضمن و متعهد شویم. چون کار یک رویه شد و سخن بر یک
~~جای
# ~~قرار گرفت روان شدند و در کمشکن1 که مرقد علی عطا2 است متمکنانه قرار
# ~~گرفتند. لشکر امیر حسین به علی آباد دررسید. امیر اولجایتو و امیر موسی
~~پیغام
# ~~کردند که: امیر صاحب قران با صد کس بیاید و ما نیز با صد کس آمده
~~ملاقات کنیم و
# ~~کار صلح را بر یک سخن قرار دهیم. سلطان غازی با دویست کس به وعده گاه
~~برفت PageV01P199
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0221.jpg)

# ~~و ایشان با صد کس چنانکه گفته بودند بیامدند. بعضی از بهادران سلطان
~~غازی بار
# ~~دیگر از غایت بدنفسی بنیاد اغوا و افساد نهاده، نمودند که در حالتی از
~~این که ms210
# ~~دشمنان چنین به پای خود در تله افتادهاند فرصت غنیمت است. بعد از فتح و
~~ظفر
# ~~یافتن به ایشان پیداست که کار امیر حسین به کجا خواهد رسید. امیر صاحب
~~قران
# ~~مانع آمد و رضا نداد.
# القصه امرا ملاقات کردند و از هر دو طرف حاضران رقتها نموده غبار فتنه را
~~به
# ~~آب چشم فرو نشاندند، و به اتفاق سوار شده در خانهآ امیر موسی فرود
~~آمده،
# ~~لشکرهای دو طرف را ترقال کرده، امیر صاحب قران متوجه شهر سبز شد، و از
~~هر
# ~~دو جانب صلح و صفا به مرتبهآ اول رسید. امیر حسین در این ولا بر سر
~~بدخشان
# ~~رفته بود و ملک حسین از هرات لشکر کشیده به قصد بلخ متوجه شد. امیر
# ~~صاحب قران چون بر حال او واقف شد لشکرهای ماوراءالنهر را جمع کرده از
# ~~جیحون بگذشت و به دفع لشکر خراسان روانه شد. چون ملک حسین واقف گشت
# ~~که امیر صاحب قران با امیر حسین صلح کردند و امیر صاحب قران با لشکر
~~بسیار به
# ~~استقبال میرسند، ملک حسین ناامید شد و به طرف خراسان مراجعت فرمود.
# قصه رفتن سلطان صاحب قران
# پیش امیر حسین وملاقات شدن
# چون امیر صاحب قران بشنید که ملک حسین به طرف خراسان بازگشت امیر
# ~~صاحب قران هم از راه متوجه قندس و بقلان شد. چون به امیر حسین خبر توجه
~~او
# ~~رسید پادشاه بدخشان صلح کرد و مراجعت نمود و در قندس و بقلان ملاقات
~~افتاد.
# ~~بعد از چند روز که به جهت شکرانهآ صلح و صفا طویهای بزرگ کردند، بعد از
~~به
# ~~اتفاق متوجه فتح کابل گشتند و محاصره کرده فرود آمدند. در آن جنگ امیر
~~صاحب
# ~~قران با بهادران خود چندان کوشش و مردانگی نمود که عالم و عالمیان را
~~انگشت
# ~~تعجب بر دندان تحیر بماند و زمین و زمان [زبان] آفرین بگشاد. القصه بعد
~~از چند
# ~~روز فتح شد.
# امیر حسین به امیر صاحب قران مشورت ms211 کرد که به جهت تختگاه سمرقند را
~~PageV01P200
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0222.jpg)

# ~~مستحکم کند یا بلخ را ضبط نماید، به استصواب جمهور خلایق و اتفاق امیر
# ~~صاحب قران قرار بر بلخ گرفت، و از کابل مراجعت نموده در بلخ نزول
~~کردند. بعد از
# ~~چند روز خبر رسید که امرای مغول امیر حاجی و شیراول و قمرالدین و کبیک
~~تیمور
# ~~با لشکر بسیار قصد ماوراءالنهر کرده میرسند. بار دیگر امیر حسین، امیر
~~موسی و
# ~~امیر صاحب قران را با لشکرهای منکقلای طرف سمرقند فرستاد، وخود نیز غول
# ~~شده به دفع لشکر مغول سوارگشت و متوجه شد. مغولان در نواحی تاشکن آن
# ~~زمستان قشلاغ کرده بنشستند. امیر صاحب قران و امیر موسی در مقر قرا
~~یراغ دیده
# ~~اقامت نمودند، و امیر حسین هم در شهر سبز مقیم شده آن زمستان بسر برد.
# در اول بهار امیر قمرالدین و امیر شیرول و کبک تیمور در خفیه اتفاق کردند
~~که
# ~~امیر حاجی را بکشند و معاودت نموده مجموع مغولستان را در میان خود قسمت
# ~~کرده بنشینند. امیر حاجی از خبث باطن ایشان وکیفیت آن غدر مطلع شده
# ~~فی الحال با توابع و حواشی سوار گردید. امیر قمرالدین و کبک تیمور نیز
~~خجل و
# ~~منفعل از غایت خوف سوار گشتند و از سر آب با امیر حاجی ملاقات کرده،
~~امیر
# ~~شیراول بیچاره را چون نقطهآ محصور دایره کرنگ گذاشته مراجعت نمودند.
~~امیر
# ~~حاجی فی الحال بر سر شیراول رفت و او را بکشت و هم در زمان به طرف
~~مغولستان
# ~~بازگشت.
# امیر صاحب قران کیفیت احوال را چنانچه شرح رفت عرضه داشت امیر حسین
# ~~کرده بفرستاد و در طی عرضه داشت «فصل بالخیر» در باب مصلحت یورش مغول
# ~~بازنمود. امیر حسین با وجود آنک صلاح وقت در آن بود و مغولستان به
~~سهولت
# ~~فتح میشد رضا نداد، و در خاطر یورش بدخشان را مصمم کرده امیر صاحب قران
~~و
# ~~امیر موسی را طلب داشت. چون امرا مراجعت نمودند ms212 بعد از ملاقات دو سه
~~روز در
# ~~شهر سبز طویها کرده به عیش مشغول گشتند.
### | قصه ارفتن]
# امیر حسین و سلطان صاحب قران به طرف بدخشان،
# وحالات که در آن یورش واقع شد، والسلام
# چون امیر حسین پیوسته خواهان آن بود که مملکت بدخشان را صافی کرده به
~~PageV01P201
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0223.jpg)

# ~~تمام در حوزهآ تصرف آورد، بر عزم فتح آنجا جزم شد و از بزم روی به رزم
# ~~بد خشانیان نهاد. چون به بلخ رسید پسر خود را به امیر صاحب قران
~~منکقلای تعیین
# ~~کرد و به آن ناحیه بفرستاد. ایشان به موجب فرموده با لشکرها متوجه شدند
~~و یک
# ~~یک درههائی که ولایتنشینان بدخشان به جهت حصانت مستحکم کرده نشسته
# ~~بودند به سعی بسیار فتح مینمودند، و میگذشتند. چندانک به ممکن و مقر
~~شاه
# ~~محمد شاه نزدیک رسیدند، اکثر لشکر بدخشان با شاه شیخ علی در قنکغر النگ
# ~~آمده بود. چون دو لشکر بهم رسید فی الحال به جنگ پیوستند و از طرفین
~~سوار و
# ~~پیاده در هم آویخته تیغ بی دریغ بر ترک و تازیک هم زدن گرفتند. در
~~اثنای آن
# ~~بهادران جغاتای، شاه [شیخ] علی را دستگیر کردند و لشکر بدخشان را درهم
# ~~شکسته گله و رمهآ بیشمار به تاراج گرفتند. امیر صاحب قران غنایم را هم
~~در ساعت
# ~~بفرمود که به اطراف آغرق برند. قضا را بدخشانیان از قفا راه بسته
~~بودند، مجموع
# ~~غنایم را بازستدند و قریب صد و سی اسپ فرود آورده بگرفتند.
# امیر صاحب قران چون آن حال بشنید بر سر آن قوم رفت و به زحمت بسیار
# ~~ایشان را از سر راه دور کرد تا لشکر از آن درهآ تنگ و راه باریک جان
~~بدر آوردند و به
# ~~جنگ مشغول گشتند. صعوبت آن روز تا امروز در بدخشان حکایت کنند و هرگاه
~~که
# ~~به صفت حملههای امیر صاحب قران برسند هزار جای زمین بوسیده آفرین
~~گویند.
# ~~اتفاق چنان افتاد که بهادران در جنگ ms213 گرم گشتند و هرکس در گوشهای با
~~غنیم خود
# ~~مقابله کرده متفرق شدند، چنانچه به امیر صاحب قران بیش از پانزده نفر
~~نماند و از
# ~~بدخشانیان پنجاه پیاده و دویست سوار مکابرهآ تیر ریز کرده روی به امیر
~~صاحب
# ~~قران آوردند.
# قضا را محل تنگ بود و مجال گریز ممکن نه. ایلچی بغا بهادر در بدیهه
~~تدبیری
# ~~اندیشید و پیاده در میان ایشان دوید و چند کس را بسلی گرفت و گفت: ای
~~کوهیان
# ~~بی باک، مگر از سر خود نمی ترسید که این چنین دلیر با لشکر جغاتای جنگ
# ~~می کنید؟ اینک امیر صاحب قران ایستاده است و اسیران شما را از دست لشکر
~~خود
# ~~باز میستاند و انواع ترحم و شفقت دربارهآ شما مسکینان دارد. مبادا که
~~تیر انداختن
# ~~شما ببیند و باز قهر فرماید و مملکتی چنین از شومی شما خراب شود!
~~کوهیان تیر و
# ~~کمان از دست بیفکندند و مظلومانه به تظلم و تضرع هرچه تمامتر در پای او
~~افتادند PageV01P202
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0224.jpg)

# ~~و درخواست کردند که گناه ایشان از حضرت امیر صاحب قران بخواهد، و چند
# ~~چیزی بر سبیل رشوت از او قبول کردند.
# ایلچی بغا کلانتر ایشان را به حضرت آورد و به زبان شفاعت گناه ایشان را
# ~~بخواست. و به این حسن حیل مال و خراج به گردن ایشان نهاده اسپان که
~~برده
# ~~بودند و مردم که دستگیر کرده بودند مجموع را بازستدند. بعد از آن
~~بدخشانیان
# ~~اسپان نیک و انواع تحف و هدایا از برای جهان ملک و امیر صاحب قران
~~بیاوردند و
# ~~خراجی که قرار رفته بود بسپردند. امیر صاحب قران نیز بفرمود تا اسیران
~~ایشان را
# ~~بازگردانیدند. لشکری که در آغرق بود از آن قضیه اول که شرح رفت چنان
~~گریخته
# ~~بازگشته بود که اکثر ایشان در راه از بی یراقی نزدیک به هلاک رسیده
~~بودند. امیر
# ~~صاحبقران بعد از این فتح کس فرستاد و کلانتران ایشان را آورده بر سر ms214
~~ملاء فرمود
# ~~که چوب یاساق بزدند. و از آنجا سالما و غانما مراجعت نمودند.
### | قصه یاغی شدن
# شیخ محمد بیان و کیخسرو بر امیر حسین
### | وکیفیت آن قصه
# در آن وقت که امیر صاحب قران با جهان ملک عازم بدخشان شدند، شیخ
# ~~محمد بیان به تلبیس کیخسرو مغرور شد؛ و روزی معین را بولجار کرده
~~کیخسرو به
# ~~جمع کردن لشکر قتلان وشیخ محمد به گرد آوردن لشکر حصار و جغانیان برفت.
# ~~چون سپاه جمع کردند به اتفاق دوال خروج بر طبل مخالفت زده سر از ربقهآ
~~طاعت
# ~~امیر حسین بیرون آورده روی به بلخ نهادند. امیر حسین این حکایت را با
~~باد هم
# ~~عنان به امیر صاحب قران پیغام کرد و به تعجیل هرچه تمامتر طلب فرمود.
~~امیر
# ~~صاحب قران نیز عنان عزیمت به دست تعجیل سپرد و پای حمله در رکاب جد
# ~~بیفشرد و به اندک روز در بندگی امیر حسین برسید به ملاقاتی چنانچه
~~دلخواه او بود
# ~~بشد؛ مگر در آن وقت که شیخ محمد بیان آن طغیان به خاطر راه داده بود
~~مکتوبی
# ~~نیز به سبیل دعوت به امیر صاحب قران نوشته بود و آن مکتوب عن قریب به
~~دست
# ~~امیرحسین افتاده آن را مخفی داشته بود.

PageV01P203

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0225.jpg)

# چون امیر صاحب قران به یورت خود آمد شخصی از ملازمان امیر حسین آن
# ~~مکتوب را پنهان داشت و قرار داد که: امیر موسی ترا بگیرد و هلاک کند.
~~امیر
# ~~صاحب قران باور نکرد و با خود اندیشید که محل گرفتن در ملاقات بود! چون
~~در آن
# ~~نگرفت این زمان نیز ممکن نیست بگیرد.
# قضا را ناگاه شخصی بیامد و مکتوبی به دست امیر صاحب قران داد، مضمون
# ~~آنک: اگر امروز خود را محافظت کردی رستی، و اگر نه همین زمان ترا گرفته
~~تلف
# ~~خواهند کرد، ما از واسطهآ سوابقی که با تو داریم اعلام کردیم. اگر
~~اهمالی کنی خون
# ~~تو به گردن تو خواهد بود. امیر صاحب ms215 قران هم باور نکرد. جماعتی از
~~نوکران زانو
# ~~زده گفتند که: با وجود حزم و احتیاطی که شعار شما بود موجب این تغافل
~~چیست؟
# ~~امیر صاحب قران در جواب گفت که: دل من با امیر حسین راست است و به هیچ
# ~~گونه گواهی نمی دهد که او با من غدرکند. این بگفت و سوار شده پیش امیر
~~حسین
# ~~رفت.
# رسیدن او همان بود و سوار شدن امیر حسین همان. هر دو هم عنان به اسم
# ~~طوف برلب جیحون سیر میکردند که ناگاه از روی آب کشتی سواری پیدا شد، و
~~از
# ~~آب بیرون آمده پیش امیر حسین آمد و حکایتی چند سر گوشی با او بگفت.
~~امیر
# ~~حسین متغیر شد و روی به امیر صاحب قران کرد و گفت که: یاغی نزدیک رسیده
# ~~است. صلاح در آن است که تو و زنده حشم با لشکرهای خود علی الصباح
~~منکقلای
# ~~سوار شوید که من نیز متعاقب میرسم. امیر صاحب قران آن فرصت را غنیمت
# ~~دانست و از اول صبح کورکه زده کوچ کرد و از جیحون بگذشت.
# چون یاغی خبر عزیمت امیر صاحب قران و امیر زنده حشم بشنود صلابت امیر
# ~~صاحب قرانی چنان در خلایق اثر کرده بود که اگر او را با ده کس میشنودند
~~هزار
# ~~کس را مجال اقامت نمیماند. شیخ محمد بیان با معدودی چند روی به ترکستان
# ~~نهاد و کیخسرو به طرف قتلان عنان هزیمت بتافت. امیر صاحب قران و زنده
~~حشم
# ~~مشورت کرده، زنده حشم در عقب کیخسرو برفت و امیر صاحب قران در پی شیخ
# ~~محمد به طرف سمرقند روان شد و تا خجند تکامیشی کرده او را از آب
~~بگذرانید و
# ~~خود بازگشت و در شهر سبز به عیش و طرب مشغول شد. عادل خان که پادشاه
~~امیر
# ~~حسین بود، از او رویگردان شد و بنیاد فتنهای از نو بنهاد چنانک بسیار
~~کس بر او PageV01P204
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0226.jpg)

# ~~جمع شدند. در حالتی که او ms216 رواج و رونقی تمام یافته بود امیر صاحب قران
~~بر سر او
# ~~رفت و او را گرفته به پیش امیرحسین فرستاد.
# و امثال این بسیار نیکو بندگیها و خدمات پسندیده بجای می آورد، و اما
~~حاسدان
# ~~در هر محل که اندک فرجه مییافتند هزار دروغ و راست در حق امیر صاحب
~~قران
# ~~میرسانیدند، تا عاقبت مزاج امیر حسین را به مثابهای ساختند که تمام در
~~حق امیر
# ~~صاحب قران بدگمان شد. قضا را امیر مؤید، که شوهر خواهر امیر صاحب قران
~~بود
# ~~در مستی پسر جاورجی [را] زد و کشت، و از وهم سیاست امیر حسین متواری
~~شده
# ~~می گردید. امیرحسین ایلچی بفرستاد تا خواهر امیر صاحب قران را کوچانیده
~~به بلخ
# ~~بردند. و در اثنای آن احکام رسید که امیر صاحب قران مجموع توانگران
~~الوس و
# ~~کلانتران ولایت را به اسم نامبرداری کوچانیده روانهآ بلخ کند. و امثال
~~این در سر یک
# ~~هفته صد حکم فتنه انگیز عداوت آمیز میرسید. مجموع امرا و سایر مغول و
~~تازیک
# ~~از امیر حسین دلگیر کردند.
# طبقهآ امراء ماوراء النهر
# که به تقلب سلطنت ازدست اروغ جنگزخان
# به تصرف خود فروگرفتند
# چهار نفر اند و مدت ملک ایشان از ابتدای سنهآ سبع و اربعین و سبع مایه
~~(747
# ~~1346/5 م) تا سنهآ اثنی و سبعین و سبع مایه (772 ه/ 1371 م) که موازی
~~سی و
# ~~پنج سال بوده.
# ذکر سیرت امیر قزاغن
# امیر قزاغن مرد بهادر دلیر و بزرگ همت و صاحب قدرت بود. چون بر قزان
# ~~سلطان مستولی شد والوس ماوراءالنهر ضبط کرد به جهت یایلاق شهر مونک و
# ~~قشلاق سرای سالی اختیارکرد و تا خراسان در تحت حکومت خود آورد، و یک دو
# ~~کرت با ملک حسین هرات مصاف داد و فیروز شد، چنانچه به اسم پیشکش مال
~~PageV01P205
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0227.jpg)

# ~~وافر از او بستد. و در اوان سلطنت او مملکت ماوراءالنهر چنان معمور بود
~~که
# ~~یایلاقها و قشلاقها به علف ms217 خوار چهارپایان وفا نمیکرد. ترک و تازیک را
~~رفاهیت
# ~~مالاکلام حاصل بود و همه طایفهای تمول بسیار به دست آورده بودند. مدت
# ~~شصت و دو سال عمر داشت.
# پسر او امیرزاده عبدالله بی رخصت پدر، لشکر به خوارزم برد. خوارزمیان به
# ~~دویست تومان خود را از او بازخریدند. چون مراجعت نمودند امیر قزاغن او
~~را
# ~~بازخواست کرد که: چرا بی موجبی قصد مملکت مسلمانان کردی؟ بعد از نکوهش
# ~~بسیار از سر جریمهآ او بگذشت و جمعی را که مادهآ آن حرکت شده بودند
~~گوشمال
# ~~داد.
# مدت دوازده سال حکومت کرد که کارنامهآ عدالت انو شروان در جنب معدلت او
# ~~به گرد رفت. قتلغ تیمور نام که از اروغ یکی از امرای هزارجات بود و
~~خواهر ترکان
# ~~آقا، حرم امیر قزاغن را در حباله داشت، به واسطهآ جورای] که بر هزارهآ
~~خود میکرد
# ~~از امارت معزول گردانید و هرچند که اترکان] آقا درخواست نمود تا از سر
~~جرم او
# ~~بگذرد به جائی نرسید. از غایت مغابنهآ این قتلغ تیمور در کمین قصد امیر
~~قزاغن
# ~~شد، تا روزی که با معدودی اندک به اسم بازپرانیدن سوار شده بود آن شخص
# ~~فرصت یافت و او را هم در سر شکارگاه بکشت. مملکت آسوده از شئامت آن
# ~~حرکت بهم برآمد، امرا آن حرام نمک را بدست آورده پاره پاره کردند و
~~امیرزاده
# ~~عبدالله را به جای امیر قزاغن به حکومت بنشاندند.
### | ذکر سیرت
# امیرزاده عبدالله بن امیر قزاغن
# چون مستعد، لطیف طبع، دلاور بود و با اهل فضل میل خاطری تمام داشت
# ~~چون به حکومت نشست از غایت سلیم نفسی، گوش به سخن جمعی از مفسدان
# ~~کرده بیان قلی خان را بکشت و بالکلی اختیار مملکت را به دست فروگرفت.
~~هنوز
# ~~یکسال تمام از حکومت او نگذشته بود که امیر بیان سلدوز خروج کرد و
~~مکابره او را
# ~~در مقر سلطنت فروگرفت، تا برادران بکشت. پسرزادهآ امیر قزاغن، امیر
~~حسین، به PageV01P206
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0228.jpg)

# ~~طرف ms218 قندز و بقلان گریخت، و برادر کو چک عبد الله که سلطان محمود نام
~~داشت،
# ~~پناه به مغولستان برد، این قضیه در سنهآ خمس و سبعین و سبع مایه (755
~~ه/1373
# ~~م) واقع شد. مقبرهآ امیر عبدالله در شهر مونک واقع است.
# ذکر سیرت امیر بیان سلدوز
# مردی به غایت فارغ و غاقل بود و در طریقهآ حزم و احتیاط به هیچ نوع از
~~انواع
# ~~ملتفت نمیشد و پیوسته به شرب خمر مداومت مینمود. بعد از آن که مملکت را
# ~~از دست اوروغ امیر قزاغن مستخلص گردانید به تصور آنکه هیچ کس در معرض
# ~~منازعت او نیاید در جر[غا]لانک و در عیش، افراطی تمام کردن گرفت. امور
~~ملکی
# ~~به واسطهآ آن خلل پذیرفت وهرکس به سر خود وجودی پیدا کردند، چنانچه
# ~~هیچ کس را پروای آن نماند. هرکجا ایلچی او تردد می کرد به غیر از لت
~~نخورد و هر
# ~~نوکر او که به ولایتی رفت به جز شنقصه هیچ نیاورد. و بعد از تحمل بسیار
~~چون به
# ~~انتقام گردن کشان ملتفت شد در پیرامون خود چندان کس نیافت که با او یک
~~دستک
# ~~موافقت کند، متحیر فروماند. جمعی از امرا که داعیهآ جهانگیری در خاطر
~~داشتند به
# ~~اتفاق بر سر او آمدند، از غایت عجز و عدم قوت مملکت را به طرح بگذاشت و
~~به
# ~~طرف گرمسیرات گریخت.
# بعد از آن چنانچه سابقا در ذیل قصه سلاطین اروغ جغطای مفصل گفته شده
# ~~است ماوراءالنهر به دست ملوک طوایف افتاد و مملکت که از حد خطای تا
~~ناحیهآ
# ~~عراق مأمن و مسکن مسافران بود چنان تنگ و موحش گردید [که]صد سوار را تا
# ~~یک فرسخ مجال عبور نماند. تضرع به حضرت کردگار برآورده از دست ظالمان
~~به
# ~~درگاه حق آمدند و نالیدند تا بعد از الم بسیار و شدت بی شمار به تقویت
~~بازوی
# ~~کامکار حضرت سلطان غازی رقعهای چیده و مهرهای برچیده دولت خاندان
# ~~قزاغنی بار دیگر نشو و ms219 نما یافته باز حال اول آمد و امیر حسین بن مسمی
~~بن امیر
# ~~قزاغن بر سریر امارت متمکن شد.

PageV01P207

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0229.jpg)

### | ذکر سیرت
# امیر حسین بن مسمی بن امیر قزاغن1
# امیری به غایت لجوج بهادر بود، از غایت سیاست که داشت چماقی پولاد به
# ~~دست میگرفت و در دیوان مظالم مینشست؛ اگر چنانچه مدعی با مدعی علیه در
# ~~سخن خود خبطی میکردند یا به غور حکمی که کرده بود نمیرسیدند به دست
# ~~خود بدان چماق ایشان را میزد. و امساک تا غایتی داشت که جامهآ کرباسی
# ~~می پوشید، و چون از ونش قربوس زین جامهآ او پاره میشد وصله میزد. مجموع
# ~~خصایل حمیدهآ او را این صفت ذمیمه پوشیده بود. هرچند که حضرت سلطان
# ~~غازی نسبت با او همراهی بسیار و اشفاق بی شمار به تقدیم رسانید به جائی
~~نرسید
# ~~و همچنان به انگیز مفسدان جانب حضرتش را از دست بداد و چند کرت قصد
~~کرد.
# چون که از واقعهآ جنگروی مراجعت کردند و سربدالان سمرقند به سیاست
# ~~رسیدند، امیر حسین به وقت مراجعت نوکران سلطان غازی را به صد هزار
~~دینار
# ~~بی موجبی مصادره کرد. آن همه وجه را سلطان غازی از خاصه خود ادا فرمود
# ~~چنانچه از نقد و جنس هرچه داشت در سر آن صرف شد، به جهت اندک محقری
# ~~که مانده بود امیر حسین محصلان چون آتش بگذاشت و خود به طرف شهر مونک
# ~~مراجعت نمود. امیر موسی که معظم ترین امرای جغطای بود به واسطهآ رشد
~~جبلی
# ~~که در سیمای حضرت سلطان غازی مشاهده میکرد بالطبع از غایت حسد در بند
# ~~آن بود که وحشت و کدورت میان حسین و سلطان غازی انگیز کند. متواتر
~~مکتوبات
# ~~فتنه انگیز به امیر حسین مینوشت. سلطان غازی چون معلوم کرد با امیر
~~حسین
# ~~نوشت که: سخن صاحب غرضان متواتر به درگاه میرسد صلاح در آن است که من
# ~~ملازم باشم. امیر حسین اجتناب نمود. بعد از آن که ms220 اراجیف بسیار شد
~~سلطان غازی
# ~~روزی به جهت دفع ملال شکاری بزرگ انگیز کرد، و آن موجب ازدیاد تهمت شد.
# بعد از آن بهرام جلایر و شیر بهرام قتلانی و سایر امرا در خفیه پیغام
~~کردند که:
# ~~امیر حسین در کمین قصد حضرت تو است. فرصت را غنیمت شمار که ما متفق
~~ایم.
# ~~پس به بولجاری معین سلطان غازی دوال ضرورت بر کورکهآ خروج فروکوفت. شیر
~~PageV01P208
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0230.jpg)

# ~~بهرام نیز در قتلان بنیاد عمارت بارو کرده لشکرها جمع گردانید. بهرام
~~جلایر چون به
# ~~بد دلی موسوم بود مکتوب به شیر بهرام نوشت که: پای از دایرهآ آن فکر
~~اول بکش تا
# ~~ببینیم که مآل حال این دو صاحب وجود به چه میرسد، چنانچه اگر یکی به
~~خرج
# ~~رود دفع آن دیگر آسان است. هر دو قرار بدین داده از مشورت تخلف کردند.
~~بهرام
# ~~جلایر با وجود آن از وخامت غضب امیر حسین اندیشه مند شد و پناه به
~~مغولستان
# ~~برد.
# سلطان غازی چون از آن دو منافق مأیوس شد عنان توجه به دست توکل بسپرد
# ~~و روی به ضبط یساوریان نهاد. در اثنای آن سلیمان و جاورجی که رکن اعظم
~~بودند،
# ~~متخلف شدند. در حین این حال خواهر امیر حسین، الجا ترکان آقا که محبوب
~~دل
# ~~حضرت بود، به جوار حق پیوست. چون مجال عزا داشتن نبود حاجی سیف الدین
# ~~را به طرف قلعه فرستاد و خود متعاقب روان شد. امیر حسین دانست که این
~~فتنه
# ~~سرسری نیست و مآل به درشتی خواهد کشید، عبدالخواجه بیراو را به التماس
# ~~صلح فرستاد.
# سلطان غازی قرار داد که امیر حسین لشکرها را در قصبهآ جغانه [گذاشته] با
~~صد
# ~~سوار به تنگ جکجک آید و خود نیز لشکر به خزار بازداشته با صد کس
~~استقبال
# ~~نماید و بالجدید عهد نموده صلح کنند. سلطان غازی به جهت احتیاط سیصد
~~سوار
# ~~اعتمادی برگرفت و روی به موعد نهاد. از آن جمله دویست کس در دیه ms221 نو به
~~کمین
# ~~بنشاند و خواست که با صد کس جدا شود. یکی از غلامان سلطان غازی در
~~قیتول
# ~~امیر حسین بود. تا چکنداول برسید، یاز نمود که امیر حسین، شیر بهرام را
~~بکشت و
# ~~مترصد آن است که با سلطان غازی نیز همان نقش بکار برد. شخصی که سردار
# ~~چکنداول بود بانگ بر او زد که: ماکاری چنین از هم رفته را بهم
~~نمیتوانیم آورد. این
# ~~چه اراجیف است که آوردهای؟! بیچاره دم فروخورد. چون تنگاتنگ تنگ رسید
# ~~آوازهآ قتل شیر بهرام در اغروق سلطان غازی افتاد و مجموع خرد و بزرگ را
~~از غایت
# ~~حرمان متفرق شدند. سلطان غازی خبر یافت که از دو طرف تنگ حرم لشکرهای
# ~~گران مترصد قصد به کمین نشستهاند، با نفس مبارک خود بلغامیشی نمود. بعد
~~از
# ~~آنکه تحقیق کمین کرد و چون شب درآمد از آن مضیقهای صعب به صحرا کشید.
~~آن
# ~~دویست کس تنگ جکجک نیز متفرق شده بودند؛ متحیر فروماند.

PageV01P209

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0231.jpg)

# بعد از آنکه فکر بسیار کرد از راه چول روی به طرف خراسان نهاد؛ و چون به
# ~~ماخان رسید به جهت آزمودن مزاج هرکس رسولی به هرات و رسولی دیگر به
# ~~کلات فرستاد، تا وصول ایشان به محلی که یراق دید قرارگرفته، راه ببست،
~~و هر
# ~~کاروان که میرسید موقوف میداشت تا کسی را بر حال او اطلاع نباشد. چون
# ~~دانست که ملک هرات و حاجی بیک جاونی قربانی درصدد اعتماد نیستند سلطان
# ~~غازی گماشتگان را به آوازهآ آنکه «متوجه هرات میشوم» بگذاشت و خود از
# ~~جیحون عبور نموده به عزیمت اوزکند روی به طرف قرشی و نخشب نهاد.
# قضا را امیر موسی با قریب شش هزارکس در بوردالیق نشسته، ملک بهادر با پنج
# ~~هزار سوار هم در آن نواحی نشسته بودند. سلطان غازی با قریب سیصد سوار
~~که
# ~~همراه داشت اکثر به کمین بنشاند و خود با معدودی اندک، شباهنگ به سر
~~قرشی
# ~~آمد، و دروازهها را ms222 بسته دید. فی الحال از ممر آب چند کس را به اندرون
~~فرستاد تا
# ~~دروازه بان را به شمشیر پیچیده دروازه بگشادند. سلطان غازی قلعه را
~~بگرفت و
# ~~لشکر خود را بدانجا کشید. بنهآ امیر موسی با سه پسر و هر چه داشت بدست
~~افتاد.
# ~~سلطان غازی پسر او را چنان کرد که بگریزانید تا آوازهآ وصول لشکر به
~~پدر رساند که
# ~~مگر بی زحمتی آشوب در ایشان افتد و از هم بریزند.
# امیر موسی و ملک [بهادر] فی الحال به اتفاق روی به قرشی نهادند. چون سواد
# ~~ایشان پیداگشت سلطان غازی باروها را بر پهلوانان تقسیم نمود و در
~~دروازهای
# ~~ساری بوقا را و دروازهآ دیگر داود و مؤید و حاجی سیفالدین را بنشاند، و
~~خود به
# ~~دروازهای دیگر بنشست؛ و حسین برلاس و عباس [بهادر] و آق بوغا را نامزد
~~کامک
# ~~[کمک] فرمود. چون منقلای لشکر یاغی به مقابل دروازهآ امیر مؤید رسید،
~~مؤید با
# ~~سی سوار بیرون تاخت و شصت اسپ به اندرون آورد. دورکه بهادر که در آن
~~میان
# ~~یاغی بود در آن حمله خود را به اندرون انداخت و اوضاع که معلوم کرده
~~بود
# ~~مشروح بگفت. چون شب شد از بهادران لشکر یاغی دویست نفر چپر بر لب خندق
# ~~آوردند. علی الصباح آق تیمور بهادر و ایلچی بوقا بهادر پنجاه پیاده و
~~بیست سوار
# ~~بیرون دوانیده آن دویست کس را تا کنار گراآن امیر موسی براندند. لشکر
~~توسغال به
# ~~مجرد همان حمله راه گریز پیش گرفت. به هزار حیله امیر موسی و ملک
~~[بهادر]ا خود
# ~~را از تاب تیغ ایشان به کناری کشیدند سلطان غازی با دیگر لشکرها بدر
~~آمد و تا حد PageV01P210
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0232.jpg)

# ~~قزل قاق که موازی سه فرسنگ باشد، در قفای هزیمتیان براند. و هزارهآ
~~دوران را از
# ~~قوم جلایر بازگردانید.
# و [سلطان غازی] آن زمستان در قرشی قشلاق ساخت. محمود شاه بخارائی را به
# ~~جهت تحصیل اموال بخارا فرستاد. او به ms223 واسطهآ حصانت آنجا تمرد نمود. هم
# ~~منتصف زمستان امیر حسین، امیر موسی وامیر الجای تیمور را با لشکری تمام
~~به
# ~~قصد قرشی فرستاد. چون خبر وصول ایشان گرم شد سلطان غازی به عزم شبیخون
# ~~با دویست کس استقبال کرد. قراولان بیست کس از لشکر یاغی دستگیر کرده
# ~~بیاوردند. از ایشان معلوم کرد شبیخون متعذر است. فسخ آن نیت فرمود.
# ~~علی الصباح که مسافت هر دو قراول نزدیک شد سلطان غازی بر سنت مغول سرا
~~آن
# ~~بینداخت و بازگردید. چون سواد لشکر مخالف بیش از آن بود که مجال میسر
~~شود،
# ~~از قرشی روی به بخارا نهاد. محمود شاه را به نوعی دیگر یافت. دامن همت
~~بر دثار
# ~~او افشاند وعازم خراسان شد.
# چون امیر موسی و اولجای تیمور به ناحیهآ بخارا رسیدند محمود شاه پیادگان
~~را
# ~~بر سر کو چه باغها فرستاد. هراولان قراؤناس اودروتمیشی کرده اغلب ایشان
~~را زیر
# ~~دست و پای اسپ گرفته بکشتند، چنانچه از ده نفر یکی به شهر بازنگشتند.
~~محمود
# ~~شاه ناامید شده از دروازهای دیگر خود را بیرون انداخت. لایموت و لایحیی
~~در
# ~~ماخان به حضرت پیوست، سلطان غازی با معدودی اندک ایلغار فرمود و جیحون
# ~~را از گذار عبور کرده در ظاهر بخارا آشوبی تمام به لشکر یاغی انداخت و
~~چند نفر از
# ~~قراولان را بگرفت و بکشت، و بار دیگر قرشی را بستد. آن شب در آنجا توقف
~~نمود
# ~~و علی الصباح بر سر لشکر قراؤناس براند. خبر وصول پیش از وقوع او رسیده
~~بود و
# ~~مترصد بودند که البته بر سر ایشان بیاید و مجرد رؤیت سواد هرکس به فکر
~~خلاص
# ~~مشغول شدند.
# سلطان عنان به طرف سمرقند [معطوف] گردانید و عزم ترکستان کرد. بهرام
# ~~جلایر به یرلیغ مغول1، ترکستان را به دست فروگرفته بود. در این ولا
~~سلطان غازی را
# ~~التفاتی چندان نکرد. قضا را کیخسرو قتلانی نیز در آنجا بود، به حضرتش
~~ملحق شد
# ~~و به انواع خدمتکاری قیام ms224 نمود. امیر حسین لشکرهای گران به طرف ترکستان
~~PageV01P211
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0233.jpg)

# ~~فرستاد، به یک دفعه امیر موسی و امیر اولجایتو و شیخ محمد بیان را با
~~بیست هزار
# ~~سوار، و دفعهای دیگر ملک بهادر را با سه هزار سوار، و دفعهای دیگر
~~جهانشاه را با
# ~~هزار و پانصد سوار از راه روانه گردانید. چون آوازه به ثبوت پیوست
~~سلطان غازی
# ~~هرچند که بهرام جلایر را به مقابلهآ ایشان ترغیب کرد راضی نشد. سلطان
~~غازی و
# ~~کیخسرو با دو هزار سوار متوجه گشتند. از آن جمله پانصد سوار با خود
~~همراه
# ~~گردانید. مستعجلانه از قریهآ خواص شبگیر کرد و صبحگاه جهانشاه را بزد؛
~~و از او
# ~~بگذشت و ملک بهادر را نیز بکشت؛ و از او بگذشت و آن بیست هزار سوار که
~~غول
# ~~بود بزد و تار و مار گردانید. چون مقدمهآ گریختگان این لشکر سه گانه به
~~امیر حسین
# ~~رسید تصورکرد که البته در قفای این لشکر، لشکر مغول بوده باشد، و اگرنه
~~با وجود
# ~~این قلت چگونه چنین دلیر توانند آمد؛ و به مجرد همین اندیشه روی هزیمت
~~به راه
# ~~نهادند.
# در حالت این کشش و کوشش لشکر مغول که همراه بهرام جلایر بود دست تاراج
# ~~بر مسلمانان دراز کرده خرابی بسیار مینمودند. سلطان غازی فکر کرد که
~~اگر سر در
# ~~پی امیر حسین بنهد مغولان در این قنلغه دست تغلب برآورند و مؤاخذهآ آن
~~در روز
# ~~رستاخیز بر او باشد، دفع ایشان را اهم دانست و عنان به طرف آن مشرکان
~~بگردانید.
# ~~مغولان1 در ولایت پراکنده شده بودند، به هرکه رسیده بود بی محابا گردن
~~زد؛ و
# ~~مغولان نیز اسیری که گرفته بودند به جای گذاشته فرار نمودند.
# امیر حسین با وجود آنکه برف و دمهآ بسیار باریده بود و سردی هوا مغز
~~استخوان
# ~~را درهم میفسرد دیگر بار با لشکرها بیامد. سلطان غازی گذارهای آب سیحون
~~را
# ~~گرفته بود، چون آواز کورکه یاغی برسید سلطان غازی بفرمود ms225 تا باد در
~~یرغو دمیدند.
# ~~وهم بر لشکر قراؤناس چنان مستولی شده بود که به مجرد استماع آواز یرغو
# ~~دیگرباره عنان ریز منهزم شدند. امیر حسین دید که فتنه بزرگ شد و از
~~اصلاح
# ~~بازماند، در صلح زد و به توسط جمعی از بزرگان صلح کرد. سلطان غازی قبول
# ~~فرمود که چون امیر حسین به مقر خود بازگردد متعاقب برسد و همان کرد.
# قضا را در این فترات لشکر خراسان تا حد بلخ تاخت کرده بودند و لشکر
# ~~بدخشان اکثر سرحدها را تار و مار گردانیده، چون سلطان غازی ملاقات
~~فرمود هم PageV01P212
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0234.jpg)

# ~~در روز حضرتش را با پسر خود به دفع عصاة بدخشان فرستاد و خود روی به
~~هرات
# ~~نهاد. در سر یک ماه سلطان غازی آن ناحیه را صافی کرده مراجعت نمود. در
~~حین
# ~~ملاقات خبر رسید که شیخ محمد بیان وکیخسرو یاغی شدهاند. فی الحال امیر
# ~~حسین، سلطان غازی را به دفع ایشان فرستاد؛ واز مملکت بدر آمد وتا
~~سمرقند
# ~~براند، و چند روز در شهر سبز توقف فرمود.
# در اثنای این حال امیر مؤید در سر شراب، شخصی را بکشت. خون داران
# ~~استعانت به امیرحسین بردند. ایلچی فرستاد تا امیر مؤید را گرفته
~~ببردند. آغای
# ~~بزرگ از نازشی که داشت سلطان غازی را تکلیف کرد تا حمایت کند. ایلچی
~~تشدد
# ~~مینمود، یک بار دیگر بر سبیل ضرورت گوش به قول خواهر کرده به اتفاق
~~امیر
# ~~موسی و اکثر امراء دیگر نقارهآ خروج را به دوال دولت در خروش آورد. علی
# ~~یساوری خواست که از طریق نصیحت دفع الوقتی آرد. هندو قرقره در مجلس به
# ~~یک ضرب شمشیر سرش به دور انداخت. بعد از آن یک جهت جنگ شده روی به
# ~~بلخ نهادند. چون نزول به قصبهآ خزار واقع شد سلطان غازی، امیر موسی را
~~در غول
# ~~بگذاشت و خود در مقدمهآ منقلای روانه شد. امیر موسی از غایت بددلی توهم
~~کرد
# ~~و با مخصوصان خود ms226 متخلف شد. سلطان غازی التفات ننمود و سیورغتمش
# ~~اوغلان را با جمعی از بهادران منقلای گردانید و خود غول را باشلامیشی
~~کرده
# ~~متوجه شد.
# امیر حسین لشکرگران را به دفع فرستاد. قراولان سلطان غازی هم در نواحی
# ~~ترمذ ایشان را تار و مار گردانیدند. بعد از آن امیر اولجایتوی بزرگ و
~~کیخسرو با
# ~~لشکرها ملحق شدند، و شیخ محمد بیان نیز به مدد رسید. امیر حسین چون از
# ~~وصول امرا واقف گردید دانست که مقابله متعذر است، متحصن شد. سلطان غازی
# ~~به اتفاق امرا سیورغتمش اوغلان را بر سریر خانی بنشاند و لشکر به در
~~بلخ برد.
# ~~زنده حشم با لشکر نایمان برسید، به اتفاق دروازههای شهر بخش کرده فرود
~~امدند.
# ~~بعد از چند روز که معارضه و محاکا تکرار یافت امیر حسین مجموع سرداران
~~و سپاه
# ~~خود را به جنگ بیرون فرستاد.
# قضا را آن روز اکثر لشکر به جابقین رفته بودند، در حین آنکه لشکرهای
~~محاصره PageV01P213
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0235.jpg)

# ~~و یاغی را تمام در خندق ریخت و به یک ضرب شمشیر طناب جسر خندق را برید.
# ~~مردم شهر چندان تیر بر وجود ریخته بودند که تگرگ بهار و ریگ بهار در
~~جنب آن
# ~~مختصر نماید، ملتفت نشد و چون شیر خشم آلود می غرید، ناگاه چرخانداز
~~شصت
# ~~چرخ قضا را گشاد داد. تیر چرخ بر روی پای مبارکش به حیثیتی نشست که سر
# ~~پیکان از روی رکاب سر بزد. امیرزاده عمر شیخ طرد کرده مراجعت ثمود.
~~سلطان
# ~~غازی چون زخم او بدید از وهم بترسید و جراحان را [ا]مر کرد تا پیکان را
~~بکشیدند.
# ~~احتیاط نمودند. بعضی از خردههای قدم مبارکش خرد شده بود. متفق الکلمه
~~گفتند
# ~~تا به سیخ آهنین داغ نکنند شریانات قدم بسته نشود. به جهت آنکه مبادا
~~بی طاقتی
# ~~کند ادویهآ هوشبر در شربت ترکیب کردند. امیرزاده عمر شیخ بانگ بر ایشان
~~زد و
# ~~پای پیش نهاد. چند کرت سیخ تابنده در گذار تیر فرو ms227 بردند تا خون بسته
~~شد و سر
# ~~اعصاب و عروق گردید. قطعا و اصلا یک سر موی تغییر در بشرهآ مبارکش راه
# ~~[نیافت]، مجموع بزرگان دست حیرت به دندان تحسین گرفتند.
# امیرحسین چون دید که پنجهآ تقدیر طلسم تدبیر او را مجال دهد، پادشاه خود،
# ~~عادل سلطان را به درگاه فرستاد و التماس [کرد] که رخصت حج ارزانی
~~فرمایند تا
# ~~ترک تخت و سلطنت گفته و عمر را در صورت فقر و مسکنت بگذراند. سلطان
# ~~غازی ملتمس را مبذول داشت و عهدنامه در آن باب بنوشت. امیرحسین اعتماد
# ~~نکرد و نیم شبی جواهر[ی] چند از خزانه برگرفت و از سر بارو به زیر آمد
~~روی به
# ~~کوچه باغها نهاد. غبار بلیه، دیدهآ بصیرت او را چنان فروگرفته بود که
~~راه به در
# ~~نمی برد، ناگاه صبح بدمید و اثر روشنائی روز ظاهر شد. بیچاره از غایت
# ~~سراسیمگی مناری دید بر سر آن رفت. شتربانی که چند روز بود که شترگم
~~کرده بود
# ~~به رسم طلب به هر سوی میتاخت، گذارش بدان منار افتاد. خواست که بر سر
~~آن
# ~~دیده زند. چون به بالا رفت امیرحسین را دید. با وجود آنکه نشناخت امیر
~~حسین
# ~~خود را بر او ظاهر کرد و چند دانه مروارید به اسم حق السکوت بدو داد.
~~شتربان
# ~~مرواریدها را به حضرت سلطان غازی برد و کیفیت را بازنمود. امرا به جهت
~~احضار
# ~~او فروتاختند و با باد هم عنان حاضر گردانید [ند]. چنانچه سنت سلاطین
~~است به
# ~~یاساق رسانید. چهل سال بزیست و ده سال حکومت کرد، و سنهآ اثنین و سبعین
~~و
# ~~سبع مایه (776 ه / 1375 م) بود که مقتول شد.

PageV01P214

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0236.jpg)

# طبقهآ حضرت سلطان صاحب قران
# اخبار واوضاع واحوال وکیفیت او
# نبذی از افعال و اخلاق و اوضاع و یاساق آن حضرت ذکر میآید، از سعیهای
# ~~جمیل و کوششهای پسندیده که دربارهآ امور ملک و ملت و ضبط مهمات دین و
# ~~دولت فرموده، ms228 و رایهای ثاقب و تدبیرهای صایب که از سرحد خطای تا اقصای
# ~~روم و فرنگ و از نهایت هند تا بدایت دیار مغرب و زنگ.
### | شعر
# از شوراب چین تا به تلخ آب زنگ %~% ز سرچشمهآ نیل تا رود گنگ
# ~~مسخر و مسلم گردانید. اگر چند ذکر افعال و اخلاق و مآثر و یاساق و عدل
~~و انصاف
# ~~و فطنت و کیاست و صواباندیشی و ملک آرائی آن حضرت تا حدی مشاهده گشته
# ~~و بعضی از ثقات و معارف و مشاهیر استماع افتاده که سطری از آن مفاخر و
~~شطری
# ~~از آن مناقب ماحی آثار قیاصرهآ روم و اکاسرهآ عجم و خواقین چین و قبایل
~~عرب و
# ~~رایان هند و تبابعهآ یمن و ملوک سامان و آل بویه و سلاطین سلجوق تواند
~~بود. و
# ~~ممالک این مجموع که ذکر رفت به تحت تصرف درآورد، و بعد از این در جدول
# ~~شرح کیفیت آن، شعر:
# گر عمر امان دهد به عرض تو رسد
# ~~در ترتیب امور دیوانی و تحصیل وجوه سلطانی قاعدههائی نهاد که تا انقراض
~~عالم
# ~~دستور وزرای کامل عقل و منشور حکام صاحب تجربه تواند بود. و کوکب دولت
~~و
# ~~اقبال او به درجهای بود که به سواری دیاری میگرفت، و به حکایتی ولایتی
~~در
# ~~ضبط میآورد، و به تهدیدی لشکری جرار منهزم میگردانید، و به وعیدی سپاهی
# ~~بی شمار از جای برمیداشت. کس اندیشهآ مقا[وآمت او به خاطر راه نمی
~~توانست
# ~~داد و سودای مقابلت در هیچ دماغ جای گیر نمیشد، چنانکه آیت ظفر اسکندر
~~را
# ~~منسوخ گردانید و رایات شجاعت رستم را معکوس کرد. مالکالملک بیچون،
# ~~صانع کن فیکون، مفاتیح ومقالید ربع مسکون بر مقتضای «ان الارض لله
~~یورثها من
# ~~یشاء من عباده» در قبضهآ مقدرت او نهاد و چون چتر آفتاب کردار او از
~~مشرق
# ~~عظمت طلوع کرد، سلاطین عالم که ایشان را ستارگان آسمان سلطنت هر مملکت
~~و PageV01P215
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0237.jpg)

# ~~ولایت می پنداشتند، به مغرب ms229 نسخ و زوال افول و غروب نمودند. و اگر به
~~تحریر و
# ~~تقریر رزم و بزم و جمع و تألیف مآثر و مقامات همایون که آثار محاسن و
~~انوار فضایل
# ~~آن چون فیض آفتاب در آفاق جهان مشهور و بر سر زبانها مذکور است، خوض
# ~~نمایند و در آن دریای بی پایان استظهار فصاحت سباحی اندیشند، تفصیل او
~~بر
# ~~دیگر سلاطین به تفصیل در قلم نیارند؛ و در شرح آثار و اقبال او طریق
~~اخلاص و
# ~~اجمال سپرند و نمونهای از هر نوع و نمودی از هر باب بیش یاد نکنند،
~~بلکه عمر
# ~~بدان وفا نکند؛ و اگر بر امتداد روزگار باقی مانند و بر تعاقب لیل و
~~نهار به ذکر تحریر
# ~~اوقات و تقریر مقامات او مشغول شوند، عاقبت مدت عمر عالم انقضا پذیرد و
# ~~نطاق تقریر و تحریر کس بدان محیط نگردد.
# و بر الواح خاطر خردمندان و صحایف ضمایر هنرمندان مصدوقهآ حکایت امیر
# ~~صاحبقران و احدوثهآ روایت اروغ نامدار او که از عجایب شهور و اعوام و
~~غرایب
# ~~دهور و ایام است، پوشیده نماند که صدمهآ گرز قلعه گشای و حملهآ تیغ
~~جهانگیر
# ~~ایشان به موجب تقدیر سابق حکم ازل موافق قضا و قدر بوده و فرط سیاست و
# ~~قسط استیلا و استعلا و ترتیب لشکرکشی و جهانداری که مقدمهآ ثبات دولت و
# ~~قاعدة دوام خلود سعادت به مرتبت و منزلت ایشان برسیدهاند. «و ما انا
~~الا قطرة من
# ~~سحابه ولو اننی صنفت الف کتاب.» پس در مقام عجز و تقصیر به حکم «ان
~~القلیل علی
# ~~الکثیر دلیل» بعضی خصایل ذات ملک مجملا ایراد میکند تا از آنجا بر کمال
~~دانش و
# ~~وفور دولت او استدلال گیرند، و جهانیان را اسباب جهانگیری و جهانداری و
~~کمال
# ~~بطش و سیاست وشیوهآ شهامت و شجاعت که در هیچ عهد و قرن مدت سیاقت
# ~~معهود نبوده و از هیچ تاریخ بدین نمط مطلع مرفه، معلوم و محقق گردد. حق
~~- تعالی ms230
# ~~و تقدس - به کمال قدرت و مشیت و وفور موهبت و عطیت خویش از خزانهآ
~~«توتی
# ~~الملک من تشاء» ذات همایون جناب شهریاری را مستعد آن کار گردانیده بود،
~~آنچه به
# ~~ترتیب جنگ و لشکرکشی و جهانگیری تعلق داشت از تکسر شوکت اعادی و رفع
# ~~درجهآ موالی و انواع حیل و تدبیر که اگر اسکندر، با وجود چندان طلسمات
~~و حل
# ~~مشکلات که بر آن مولع بوده است، در روزگار او بودی از حیلت و ذکای او
~~تعلیم
# ~~گرفتی و در طلسمات حصن گشائی هیچ طلسمی بهتر از انقیاد او نیافتی. و
~~دلیل از
# ~~این واضحتر تواند بود که به اندک عددی متصدی امارت گشته به تدریج از
~~سرحد PageV01P216
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0238.jpg)

# ~~چین تا اقصای شام و [از] اقاصی هند تا دریای فرنگ با چندان پادشاهان با
~~قوت و
# ~~عدد و دشمنان با ابهت و شوکت که هریک فغفور عهد و کسری وقت بودند،
~~چگونه
# ~~مقهور و مسخر گردانید، و آن کس که به مقابلت و مقاتلت تلقی کرد او را
~~با اتباع و
# ~~اولاد واشیاع و احفاد و نواحی و بلاد نیست گردانید!
# و اگر از راه حسن اخلاص و صفای عقیدت روی به بارگاه سپهر رفعت نهاد در
# ~~زمرهآ [.200 و خدمت و سلک عبید و حشم داخل و منتظم شد. و جبین جبابرهآ
~~دهر و
# ~~قهارمهآ عصر بر آستان متابعت و زمین مشایعت فرسوده گشت و رقاب سروران
~~گیتی
# ~~و گردنکشان آفاق در طوق طاعت و حلقهآ عبودیت آورد. با بخت بیدار حلم و
~~وقار
# ~~بازداشت، و با دولت روزافزون مرتب عقل رهنمون. با رای جهان آرای او
~~آفتاب را
# ~~جهان آرائی نبود، و با وجود حلم او کوه را توانائی نه. قیاصرهآ روم اگر
~~شرف ادراک
# ~~خدمتش مستسعد می گشتند از تربیت او ترتیب جهانداری می آموختند، و
~~اکاسرهآ
# ~~فرس و جبابرهآ عرب اسباب جهانگشائی از رای و عزمات او میاند وختند.
~~مجموع
# ~~حکایات جنکزخانی که بطون ms231 مصنفات دفاتیر افاضل به ذکر آن مشحون است
# ~~استیفاء سراسر حشو بنمود. و در شیوهآ جهانداری و کامکاری گوی سبق از
~~خانان
# ~~تجربه یافته و جهانداران جهان دیده بربود. نهال اقبال از جویبار نشو و
~~نما بر «اصلها
# ~~ثابت و فرعها فیالسماء» تا حدی سایه گستر شد که طوبی را در چمن خلد ظل
~~حسرت
# ~~««طوبی لمن ظل فی ظله» بر چهرهآ جان نشست.
# از اطراف هند و چین فی کل زمان و حین تا اقصای مصر و شام ومنتهی مغرب
# ~~خلایق متوجه اردوی همایون میگشتند.
### | شعر
# ز شرق و ز غرب و زهر مرز و بوم %~% ز هندوستان تا به اقصای روم
# بزرگان بدان بارگاه آمدی %~% خرامان به نزدیک شاه آمدی
# در تأکید دایم عدالت و تاسیس مبانی ایالت و حفظ شرایط ملکگیری و شرط
# ~~ضوابط دین پروری و دولتیاری آثاری نمود که ذکر آن تا منقرض ادوار دست
~~زده
# ~~حدثان و پایمال جریان نگردد.
### | شعر
# # ز توران بر او تا به حد هند و روم %~% جهان شد مرو را چو یک مهره موم
~~PageV01P217
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0239.jpg)

# # همانا که تا رستخیز این سخن %~% میان بزرگان نگردد کهن
# از آثار دها و حکمت او دیگری آن بود که حقوق فقرا و طلبهآ علوم از اوقاف
~~و
# ~~مدارس به قدر استحقاق بر وفق شرط واقف مقرر داشتی و قطعا و اصلا متعرض
# ~~مال اوقاف نشدی، و وزرا را فرمودی که مال اوقاف در خزانهآ او راه
~~ندهند. و با اهل
# ~~علم و حکمت و ارباب دانش به غایت مستأنس بودی. در اعزاز و اکرام ایشان
~~مبالغه
# ~~نمودی. و به استماع کتب تواریخ او حکایات و قصص میل تمام داشت و به علم
# ~~تواریخ] و انساب و احوال امم و موقف و مجاری ملوک ترک و عرب و عجم و
~~شعب
# ~~آن علم خوضی تمام فرموده، و ضمیر منیر و خاطر عاطر او آئینهای روشن
~~گشته که
# ~~عکس اسرار و غور افکار و ms232 عواقب امور و خواتیم اعمال چون شعلهآ آفتاب در
~~پیش
# ~~او واضح ولایح بود. وخرابات و مصطبه از جمیع ممالکی که در تحت تصرف
# ~~نواب کامیاب درآمد برانداخت، با وجود آنکه هر روز مبلغ چند تومان از
# ~~سوق السلطان بغداد و همانچه [کذا] تبریز و کوی دراز سلطانیه و بیت
~~اللطف شیراز و
# ~~کوی بایان [کذا]کرمان و خرابات خوارزم حاصل بود.
# دیگر در مجلس او بحث مسائل علمی بسیار واقع شدی و در مسائل دقیق
# ~~تصرف کردی و اکثر موجه و به صواب بودی؛ ومسائل مشهور طب و نجوم اکثر
# ~~مستحضر بودی. و در مکارم اخلاق به حدی بود که محاسن اقوال و افعال او
~~سر
# ~~باب فضایل شد واحزاب شد، و حسن معاشرت او سر دفتر لطایف شیم و عادات
# ~~گشت. و اکثر اوقات خود به صحبت سادات و علما و مشایخ مصروف داشت.
### | شعر
# ورا از همه دانشی بهره بود %~% به شاهی و صاحبدلی شهره بود
# خدا هرکه را سرفرازی دهد %~% مپندار کان را به بازی دهد
# که آن کس سزاوار شاهی بود %~% که منظور لطف الهی بود
# در آن باب چون امیرحسین باطن با امیر صاحب قران متغیر کرد و خواست که
# ~~یکجهتان و توابع و حواشی او را از او جدا کرده او را ضعیف و عاجز کند،
~~امیر
# ~~موسی نیز از امیر حسین به واسطهآ حرکتی چند، دل دگرگون کرده بود. در
~~این ولا
# ~~امیر صاحب قران را بر آن داشت که یاغی شود. امیر صاحب قران راضی نمیشد،
# ~~امیر داود و امیر ساری بغا و امیر جاکو و امیر مؤید و امیرحسین و حاجی
~~سیف الدین PageV01P218
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0240.jpg)

# ~~و عباس بهادر و آق بوقا بهادر و ایلچی بهادر و شیخ علی بهادر با امیر
~~موسی متفق
# ~~شده بسیار کوشش نمودند. امیر صاحب قران گفت که: در معاملهآ اول که دست
~~داد
# ~~امیر موسی و سایر امرا بر آن داشتند که یاغی شوم و بعد ms233 از آنک به سخن
~~ایشان خود
# ~~را مشارالیه ساختم عاقبت هیچ کس موافقت ننمودند. عاقبت به هزار حیله به
# ~~خودی خود آن فتنه را تسکین دادم. این زمان نیز به حکم «من جرب المجرب
~~حلت به
# ~~الندامة» یکبار آزموده دو بار چون آزمایم؟»
# امیر جاکو و دولتشاه بخشی در خلوت از بودنیها و عاقبت کارها چندان گفتند
~~و
# ~~ترغیب کردند که عاقبت امیر صاحب قران راضی شد. پیش از این معامله دختر
# ~~خود آکابیکی را با علی یساوری نامزد فرموده بود. در حالت این مشورت بی
~~آنکه او
# ~~را طلب کند ناگاه در آن مجلس حاضر شد. امیر صاحب قران و سایر امرا او
~~را از فکر
# ~~خود بیاگاهانیدند. او منکرانه ایشان را از آن سخن منع کرد و عقدهای چند
~~پیش
# ~~ایشان نهاد، چنانک امرا از [او] وهم کردند و به استصواب جمهور خلایق او
~~را به
# ~~یاساق رسانیدند، و در فکر خود یک جهت شدند. و فی الحال هند و قرقره را
~~به طلب
# ~~شیخ محمد بیان به ترکستان فرستاده خود به قصد امیرحسین لشکرها جمع کرده
# ~~سوار شدند.
# و ترتیب یورش چنان کردند که امیر موسی غول را سرکند و امیر صاحب قران به
# ~~نفس خود منکقلای روان شد. چون به خزار رسیدند امیر موسی از غایت بددلی
~~از
# ~~مآل حال وهم کرد و نیم شبی با متعلقان خود ناخبر سوار شد و به طرف
~~سمرقند
# ~~مراجعت نمود. چون امیر صاحب قران از تخلف او واقف گشت سیورغتمش اغلان
# ~~و امیر مؤید و امیر حسین و سایر بهادران را در منکقلای گذاشته خود به
~~غول
# ~~بایستاد و متوکلانه از تخلف امیر موسی هیچ دغدغه به خود راه نداد. چون
~~لشکر
# ~~منکقلای به ترمذ رسید امیر حسین، خلیل و هندوشاه و بولاد بغای را با
~~اکثر لشکر
# ~~به اسم منکقلای فرستاده بود. چون از دور سیاهی بهادران امیر صاحب قران
~~را
# ~~بدیدند بی آنک تیری بیندازند هم از ms234 دور منهزم شده مراجعت نمودند. امیر
~~صاحب
# ~~قران از آنجا متوجه بویا شد و لشکرگاه بزد.
# امیر سید برکه به جهت ضبط اوقاف حرمین پیش امیر حسین آمده بود؛ و
# ~~محصول موقوفات را طلب کرده، امیر حسین دیده که مبلغ و مقدار بسیاری شود
~~PageV01P219
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0241.jpg)

# ~~نداده، و امیر سید برکه را التفاتی که مناسب حال سادات باشد نکرده بود.
~~او از آن
# ~~حرکت در تاب رفته و رخصت طلبیده در این منزل با امیر صاحب قران ملحق
~~شد، و
# ~~طبل و علم و منشور مملکت پیشکش امیر صاحب قران کرده به جمع همت از روح
# ~~حضرت رسالت و مرتضی علی - علیهم السلام - استمداد طلبیده نفسهای نیکو
# ~~پراند. امیر صاحب قران دم و قدم او را مبارک و میمون دانسته تمامت
~~اوقاف حرمین
# ~~را معاف فرموده تولیت آن را با او ارزانی داشت، و تعظیم و عزت او تا
~~حدی بجای
# ~~آورد که همه عالم و عالمیان تا دامن قیامت از آن باز خواهند گفت.
# امیر صاحب قران از آنجا به مبارکی کوچ کرده به جغانیان رفت. از آنجا امیر
~~جاکو
# ~~قوم سلدوز را به تمام جمع کرده اضافت لشکر گردانید. بعد از آن چون به
~~مبارکی به
# ~~مرحلهآ ایواج نزول کردند شیخ محمد بیا[ن] وامیر هند و قرقره با معسکر
~~منصوره
# ~~پیوستند. بعد از او امیر اولجایتو که از قبل امیرحسین در قندس و بقلان
~~حکم بود، به
# ~~اتفاق شاه شیخ محمد بد خشانی لشکرهای آن نواحی را جمع کرده در قصبهآ
~~خلم با
# ~~امیر صاحب قران ملحق شدند. و بعد از ایشان کیخسرو که متواری شده هر روز
~~به
# ~~صحرائی و هر زمان به سرکوهی میگردید، بیامد و او نیز با امرا موافقت
~~نمود.
# القصه به این نوع که شرح رفت مجموع امرای سرحدها و امنای مملکتها مطلق
# ~~خود را در ریقهآ طاعت امیر صاحب قران آوردند. و کارهای او چنانک دلخواه
~~او بود
# ~~متمشی، لشکرها را ضبط ms235 نموده برانغار و جوانغار و غول و هراول و قنبلها
~~را ترتیب
# ~~نمود و هرکس را چنانچه صلاح وقت بود به جای خود بداشت، و بهادران را
# ~~منکقلای بیرون آورده با یسال تمام شوند ولامیشی کرده روان شدند.
# بهادران امیر حسین و سایر امراء قراؤناس، مثل بولاد بغا و خلیل و ملک و
~~خرمن
# ~~و هندوشاه، به استقبال آمده بودند، آق تیمور بهادر و شیخ علی بهادر و
~~خطای
# ~~بهادر و عباس بهادر آن روز به اتفاق کارها کردند که به وصف راست نیاید
~~و به صفت
# ~~نگنجد. شیخ علی بهادر مکابره در میان لشکر قراؤناس غوطه خورد و چوبان
# ~~سریدال را که پشت آن سپاه بود، او را دستگیر کرده به حضرت بیاورد. امیر
# ~~صاحب قران همچنان با یاسال در مرحلهآ آربز نزول فرموده و طوئی بزرگ
~~کرده
# ~~سیورغتمش اغلان را به پادشاهی نشاندند. و از آنجا چون با یاسال هر روزه
~~نره
# ~~ترتیب کرده چون دریای خونخوار و ابر آتشبار روان گشتند. لشکر بلخ
~~ناامید و PageV01P220
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0242.jpg)

# ~~پریشان حال و مضطرب گریخته در شهر رفتند. و امیر حسین بکلی از خود
~~مأیوس
# ~~شده به ضبط بارو و ترتیب دروازهها و تحصین بروج مشغول شده کار خود را
~~بر آن
# ~~قرار داد که محصور شده بنشیند، شعر:
# تا خود فلک از پرده چه آرد بیرون
# چون جرگهآ لشکرها به تنگاتنگ قلعه رسیدند و چون نقطه شهر را در میان
~~گرفته
# ~~دایرههای گرنگ از یمین و یسار برآراستند، امیر زنده حشم نیز با لشکر
~~شبرقان در
# ~~رسید، و آن نیز چون سایر امرا در زمرهآ ملازمت منخرط1 گردید. بعد از آن
~~به اتفاق،
# ~~چنانچه قاعدهآ ایشان است، مجموع کورکهها و کوسها و یرغوها را در غرینش
~~آورده
# ~~قیه زدند، و بعد از آن در یورتهای خود به مورچال فرود آمدند.
# روز دیگر علی الصباح در گرد باروی بلخ چنانچه معهود است باروئی دیگر
# ~~کشیدند و به کار محاصره مشغول ms236 گشتند. لشکر قراؤناس سوار و پیاده از
~~دروازه
# ~~بیرون آمده گرد خندق بایستادند و چپرها نهاده تخش و تیر و ناوک و چرخ
# ~~درریختند. بهادران لشکر سلطان غازی ایشان را تا دروازه براندند. بعضی
~~به دروازه
# ~~گریختند و بعضی به خندق ریختند. و امیرزاده عمر شیخ شانزده ساله بود؛
~~در آن
# ~~جنگ زخمدار شد.
# چون شب به سر دست آمد هر دو لشکر طبل آسایش زده ترک جنگ و جدل
# ~~کردند و طلایه بیرون آمد و پاسبانان به محافظت برج و باروی بلخ مشغول
~~شد. امیر
# ~~حسین با هزار دغدغه و تفرقه آن شب را به روز آورد. چون صبح طلوع کرد
~~امرا و
# ~~بهادرانش خواستند که بر عادت هر روزه به جنگ بیرون آیند. چون امیر حسین
# ~~نامساعدی طالع و بی سعادتی خود را دانسته بود مانع آمد، و عادل سلطان
~~را که
# ~~پادشاه او بود، با پسر بزرگترش جهان ملک به خدمت فرستاد، و درخواست کرد
# ~~[که] امیر صاحب قران او را امان دهد و رخصت فرماید تا ترک سلطنت و
~~حکومت
# ~~کرده به زیارت کعبه برود، و عهدنامهای در آن باب التماس کرد.
# امیر صاحب قران او را به جان امان داده آنچنانچه التماس او بود عهدنامه
~~نوشت
# ~~و رخصت داد که به حج رود، و فرستادگان او را مستمال بازگردانید.
~~امیرحسین را
# ~~غایت دهشت و خوف که بر او مستولی شده بود دلش تحمل آن نکرد که بر آن
~~PageV01P221
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0243.jpg)

# ~~عهدنامه اعتماد نماید و به در آید. شبهنگام با دو رفیق، جواهری چند از
~~خزانه
# ~~برداشت و ناخبر پیاده از بالای بارو خود را به زیر انداخت. و آن شب تا
~~به روز راه گم
# ~~کرده گریزگاهی نیافت، و از غایت تهتکی که داشت، آن دو رفیق را نیز به
~~کاری
# ~~مشغول کرد [و] از ایشان بگریخت و بر بالای منارهای برآمد و پنهان شد.
# پایان اقتدار امیر حسین]
# چون امیر صاحب قران عهدنامه و ms237 احکام استمالت آمیز به موجب التماس
# ~~امیرحسین بفرستاد به امید آنکه او به در آید و به اختیار خود مملکت
~~بسپارد
# ~~لشکریان را از جنگ بازداشت و مترصد بیرون آمدن او میبود. مردمان شهر و
# ~~مستحفظان دروازهها و برجها از بیرون رفتن امیرحسین هیچ خبر نداشتند و
~~به قاعدهآ
# ~~هر روزه محافظت شهر و باروها می نمودند.
# قضا را یک سوار که به طلب اسپ خود در آن حوالی می گردید، ناگاه شیطان او
~~را
# ~~بر آن داشت که بر بالای آن مناره برود و دور و نزدیک را احتیاط نماید.
~~چون به بالا
# ~~رفت دید که امیر حسین از مجموع مملکت به یک وصلهآ زمین قناعت کرده و
# ~~مبالغی جواهر در پیش خود چیده و نشسته. چون چشم او بدان گله بان افتاد
~~از
# ~~غایت وهم در دست و پای او افتاد و انواع زاری و درد دل بنیاد نهاد، و
~~یک شدهآ
# ~~مروارید بزرگ به اسم حق السکوت بدو داده درخواست کرد که او را نادیده
~~انگارد و
# ~~سر او را مکتوم داشته با هیچ آفریده در میان ننهد. آن ملعون به آن شرط
~~از بالا به زیر
# ~~آمد و هم در زمان به تعجیل هرچه تمامتر تاخته به حضرت امیر صاحب قران
~~آمد و
# ~~از کیفیت حال امیر حسین او را بیاگاهانید.
# در حال و ساعت امیر مؤید و بعضی از امرا سوار شده عنان ریز براندند و
~~مناره
# ~~محاصره کرده پیادگان را به بالا فرستادند و امیرحسین مظلوم را به خواری
~~بسیار و
# ~~زاری زار از آن محل به زیر آوردند و دست و گردن بسته به حضرت امیر صاحب
~~قران
# ~~آوردند. غریو از نهاد خاص و عام برآمد و مجموع خرد1 و بزرگ حاضر شدند.
~~امیر PageV01P222
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0244.jpg)

# ~~صاحب قران خواست که از خون او گذرد و قلم عفو و اغماض بر جریمهآ او
~~بکشد،
# ~~اما امیر کیخسرو در میان مجمع بر پای خاست و ms238 خون کیقباد را که برادر او
~~بود و
# ~~چنانچه در اولها ذکر رفته بود، از امیرحسین بازخواست کرد و بسیار در آن
~~باب
# ~~مبالغهها1 نمود. چون اول معامله بود، و جانب امیر کیخسرو را رعایت کردن
# ~~ضرورت، از آن سبب امیر صاحب قران نتوانست حمایت کند. امیر الجایتو به
~~گوشهآ
# ~~چشم اشارت کرد، در حال امیر کیخسرو و امیر مؤید بیرون کشیده هم بر
~~دربار به
# ~~زاری زار شهید کردند.
# چون قضیه چنان شد شهریان در حال بلخ را تسلیم نمود [ند]. و بعد از فتح،
# ~~پسران او را نیز شهید کردند، و حرمهایش را به اردوی اعلی آورده خزاین و
~~دفاین
# ~~چندین سالهآ او را نقل نموده آنچه به نفیر و قطمیر جمع کرده بود مجموع
~~را به امرا
# ~~بخش فرمود. و فرمان کرد که بارو را با زمین هامون کردند. و مردمان
~~ولایت را
# ~~امتفرق گردانیده کار مملکت قانون و نسق ترتیب ساخته کاروان را] به کار
~~داشت و
# ~~طرح نو در جمیع امور بر قاعدهآ عدالت نهاد.
### | وجدول 9]
# در ذکر فتوحات کلی
# که بعد از سلطنت آو روی نمود
# چون امیر صاحب قران از کار بلخ و فتح آنجا پرداخت عنان عزیمت را به طرف
# ~~دارالسلطنهآ سمرقند معطوف فرمود وامرای هرجا را رخصت معاودت به اوطان
# ~~خود، چنانچه دلخواه ایشان بود بداد، و از پنج آب جسر بسته از آب جیحون
# ~~بگذشت. و بعد از چند روز که در شهر سبز اقامت فرمود متوجه سمرقند شد؛ و
~~آن
# ~~خطهآ مبارک را به جهت خود تختگاه تعیین کرده باروی شهر را عمارت ساخت،
~~و به
# ~~جهت مقر عز خود در آنجا خانه ها ترتیب کردند. و در اندک فرصت سمرقند
~~چنان
# ~~خوش و خرم شد که طعنه در خلد برین زد و بهشت روی زمین شد. باغات دلکش
~~PageV01P223
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0245.jpg)

# ~~خوش و عمارات دلکش در اطراف و جوانب شهر بنیاد نهادند. و از ربع مسکون
# ~~خلایق روی بدان ms239 خطهآ مبارک آورده در سایهآ عدل و مرحمت حضرت امیر
# ~~صاحب قران پناه بردند.
# تمام به همان طریق و قاعده که در زمان غربت و ناکامی با خدای تعالی شرط
# ~~کرده بود بر همان منوال با خلق خدای پیش گرفت.
# اول: بفرمود تا در مجموع راهها یام ببستند، و خرابهها را که در ممر خلق
~~واقع
# ~~بود معمور ساخته رباطهای عالی و خوانق عمارت کرده بر روی فقرا و مساکین
~~بنای
# ~~سبیل ابواب بر مفتوح گردانید.
# دیگر: محبت اهل بیت حضرت رسالت - صلوات الله و سلامه علیه - بر خود
# ~~فرض دانسته با سادات احترام و اعزاز و اکرام مالاکلام پیش برد، و تعظیم
~~ائمه و
# ~~علمای اسلام و قضات و مشایخ کرام به مثابهای نمود که علم را رواجی
~~بسیار و
# ~~طلاب را ادرار بیش از مقدار مقرر شد.
# به واسطهآ آن نیز چندان هزار صاحب کمالات ذوفنون و مستعدان دریا درون از
# ~~حد حصر بیرون از پرتو فضلهآ صدقات خاندان بزرگوارش در این روی روزگار
~~ظهور
# ~~کردند، و هر [ذو] فنی خلعت کمال پوشیده هر صاحب کمال به عزت و جاه و
~~جلال
# ~~رسید. چون تا این مدت از کنار رقعهآ تفرج هنگامهآ بساطنشینان بسیط خاک
# ~~می فرمود و مترصد دولتی چنین بزرگ میبود از افعال سلطان ماضی و اطوار
~~امراء
# ~~سلف به حکم «خذ ماصفی و دع ماکدر» آنچه موافق صلاح ملک و مطابق فلاح
# ~~مسلمانان باشد شعار خود می ساخت و غیر آن را پیرامون نمیگردید و از آن
~~متنفر
# ~~می بو3.
# به اندک فرصت مجموع توابع و حواشی و امرا و وزرا از ارکان دولت و اعیان
# ~~حضرت به صفت «الناس علی دین ملوکهم» متصف شدند. سایر عوام نیز به
~~واسطهآ
# ~~««الانسان عبید الاحسان» کمر اطاعت بر میان جان بسته، شعر:
# جان کمروار بر میان بستند
# و تا غایت یک جهتانه سر صدق و اختصاص بر خط اخلاص نهادند که اگر امیر
# ~~صاحب قران مثلا متوجه ms240 خاوران یا قیروان بودی و یک متنفس را در تختگاه
# ~~قایم مقام فرمودی از حضور حضرت بزرگوارش تا آن گماشته یک سر موی هیچ
~~فرق PageV01P224
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0246.jpg)

# ~~نبود. و در سیاست استحکام تنقال و یساق را تا حدی مؤکد کردی که وهم و
~~اندیشه
# ~~را در آن مدخل نبودی.
# و در عدالت به نهایتی اجتهاد فرمودی که از صلابت آن پیل با پشه تواضع
# ~~نمودی و خلیفهآ اتحاد میان احادالناس مسلوک شد و طریق خصومت بکلی متروک
# ~~گشت. جهان روی در آبادانی نهاد و جهانیان از همه روی امن و فراغت به
~~دست
# ~~آوردند، گرگان را دست و ناخن خرد کرد و خردان را دست قوی و بزرگ
~~گردانید. و
# ~~هرکس را دستگاه و پایگاه به مرتبهای داد که هیچ مزیدی بر آن تصور نتوان
~~کرد و به
# ~~تمامی داوری از دور دوران مرتفع گردید.
# بعد از آن با خود اندیشید که در اول وهلت چون امیر موسی حق خدمتکاری در
# ~~خاندان دولت ما اثبات کرده قدم جد و اجتهاد به موافقت ما نهاده بود به
~~اندک
# ~~سهوی از او در وجود آمد. از این دولت واسعه او را نومید گذاشتن از مروت
~~تباشد.
# ~~بنابرآن جانکی مقرر فرمود که به طلب او رود و به هرکجا که باشد او را
~~بیاورد.
# ذکر قصهآ امیر موسی
# و رفتن جانکی به طلب او
# جانکی به قرار فرمودهآ بندگی حضرت، متوجه ترکستان شد و در آن نواحی به او
# ~~رسید؛ و استمالت نامهای که برده بود از دست قاصدی به او رسانید، و خود
~~نیز
# ~~متعاقب آن قاصد روان شد. چون امیر موسی از آمدن جانکی واقف گشت خود را
# ~~مستعد آن ساخت که او را به دست آورد و بکشد و متوجه مملکت دشت قبچاق یا
# ~~مغولستان بشود. و بدین نیت عزم جزم کرده سوار شد و یسال1 نموده بر سر
~~جانکی
# ~~روان گردید. چون جانکی کار از کارخانهآ تربیت حضرت امیر ms241 صاحب قران
~~یادداشت
# ~~و مزاج زمانه و فعل امیر موسی را چنانچه شرط است میدانست از راه
~~کنارکرده بود
# ~~و قراولی بر سبیل تفحص احوال و تجسس جوانب در جائی که لایق باشد نشانده
# ~~بود.

PageV01P225

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0247.jpg)

# چون آن قراول طریق آمدن امیر موسی را به نوعی دیگر دید و دانست که در
# ~~ضمن آن شعبدهای پیداست، بیامد و جانکی را از آن واقف گردانید. جانکی
~~نیز
# ~~فی الحال با رفیقان سوار شد و لشکر خود را در کمین داشته خود از سر
~~بلندی
# ~~احتیاط تمام نمود و تحقیق کرد که او به وضعی دیگر آمده است. بازگشت و
~~لشکر
# ~~خود را یاساق کرده بر اثر او روان شد. چون شب در سر دست آمد از چهار
~~طرف او
# ~~درآمده شبیخون زد و از هم شان فروریخت، چنانچه امیر موسی با معدودی چند
~~به
# ~~طرف اترار برفت. جانکی اغرق او را گرفته کیفیت را مشروح عرضه داشت امیر
# ~~قزلغاج نمود، وخود مراجعت کرد. و امیر قزلغاج لشکرها را سوار ساخت و
~~تمامت
# ~~راهها را ببست، تا امیر موسی به ضرورت از غایت اضطرار روی به شبرقان
~~نهاد و به
# ~~ازنده حشم پیوست.
# چون زنده حشم مردی کوتاهاندیشهآ دیوانه نهاد بود به اغوای او سر از
~~ربقهٔ‌
# ~~طاعت امیر صاحبقران به در آورد و طمع سرداری و سربدالی در دماغ جای
~~داد.
# قصهآ قرولطای [= قریلتای] امیر صاحبقران
# و تخلف نمودن زنده حشم از قرولطای بزرگ
# چون بهار سال خوک، مطابق سنهآ ثلاث و سبعین و سبع مایه (773 ه/ 1371 -
# ~~1372 م) روی نمود و جرم خورشید به نقطهآ اعتدال ربیعی رسید بر قرار
~~تورهآ
# ~~جینکزخانی امیر صاحب قران به مبارکی قرولطای فرمود. از حد قندهار تا
~~دامن ختن
# ~~مجموع امرای سرحدها و امناای] مملکتها سر به درگاه عالم پناه نهادند.
~~کثرت و
# ~~ازدحام خلایق اطراف و اکناف عالم به مثابهای بود که در جلگهآ کانکل
~~یورت1 به
# ~~هیچ کس نمیرسید. ms242 چون طوی بزرگ بشد و تونکال و قولی و یاساق و جار سال
# ~~آینده مناسب مصلحت حال ملک و مملکت مستحکم شد و نسق امور مال و خراج
# ~~مضبوط گردید هرکس را به قدر جرگه و موجه و مرتبه سیورغالهای بلیغ و
~~اولکاهای
# ~~بزرگ تعیین فرمود. امضای احکام و یرلیغهای عالی داده مستمال و مرفه
~~الحال PageV01P226
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0248.jpg)

# ~~رخصت مراجعت ارزانی داشت.
# زنده حشم چنانچه اول ذکر رفت، به حصانت شبرقان مغرور شده به قورلتای
# ~~نیامد. امیر صاحبقران به جهت سبب تخلف او ایلچی فرستاد. زنده حشم آن
# ~~ایلچی را اعزاز و احترام بسیار نموده پیغام داد که: متعاقب به خدمت
~~خواهم رسید.
# ~~بعد از آن که ایلچی بیامد و پیغام بگذارد گریخته [ای] از شبورقان بیامد
~~و بازنمود که:
# ~~زنده حشم مطلقا یاغی گشت واظهار عداوت نمود؛ و طیلانجی ارلاط1 را که از
# ~~خراسان به عزیمت پای بوس بندگی حضرت میآید، بگرفت و بکشت.
# چون امیر صاحبقران سخن او بشنود و سه روزی به جهت تحقیق آن حکایت
# ~~توقف نمود، چون حقیقت آن معلوم شد به جهت خاطر امیر اولجایتو خواست که
# ~~فجأة به دفع او مشغول شود. به مشورت مجموع امرا و صواب دید امیر
~~الجایتو، امیر
# ~~خواجه یوسف را با طابان بهادر پیش زنده حشم فرستاد و مکتوبهای نصیحت
~~آمیز
# ~~نیکو بنوشت. زنده حشم هر دو امیر را حبس کرد و اظهار عداوت نموده به
~~جمع
# ~~کردن لشکرها مشغول شد. امیر صاحب قران چون حقیقت حال آن بی حقیقت را
# ~~معلوم کرد بفرمود تا دوال غضب بر کورکه کوچ بزدند و تواجیان بولجار
~~معین کرده
# ~~به احضار لشکرهای دور و نزدیک بتاختند، چنانچه تا یک هفته مجموع سپاه
~~جمع
# ~~شد. و به اتفاق متوجه شبورقان گشته جیحون را جسر بسته بگذشت، و شبورقان
~~را
# ~~چون حلقهآ انگشتری در میان گرفته فرود آمدند.
# زنده حشم خود را در میان آب و آتش غرق و مستهلک دید. دانست که ms243 از آن
# ~~ورطهآ خونخوار جان به ساحل بردن متعذر است و مقاومت با چنان لشکر جرار
# ~~کردن فایده ندارد، به غیر از عجز و اضطرار چارهای ندید و روی خجالت بر
~~خاک
# ~~مذلت نهاده به توسط امیر جاکو و حمایت امیر اولجایتو پناه برد و امیر
~~خواجه
# ~~یوسف و طابان [تابان] بهادر را شفیع انگیخته به حضرت فرستاد. امیر
~~اولجایتو سر و
# ~~محاسن سفید خود را بر آستان دولت آشیان کلیاس مبارک بمالید و خون زنده
~~حشم
# ~~را از حضرت امیر صاحبقران درخواست نموده، جمهور امرا نیز بر سبیل
~~موافقت
# ~~او به عذر و شفاعت بایستادند و به اتفاق زانو زده التماس نمودند.
# ~~بندگی حضرت عفو و اغماض بر جریمهآ زنده حشم فروکشید و گناه او را عفو
~~PageV01P227
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0249.jpg)

# ~~فرمود، و قرار بر آن گرفت که امیر موسی را بسپارد. زنده حشم از بالای
~~بارو بایستاد
# ~~و تیغ و کفن به گردن گرفت و روی بر زمین نهاد. بعد از آن امیر موسی را
~~با برادر خود
# ~~اسلام، به حضرت فرستاد و قبول کرد که چون عساکر منصوره مراجعت نماید او
~~نیز
# ~~متعاقب برسد. امیر صاحب قران، امیر موسی را اعزاز و احترام بسیار نمود
~~و قطعا از
# ~~رفته و گذشته، به حکم «المضی لایذکر»، هیچ به روی او نیاورده املاک و
~~اسباب و
# ~~ایل و اولوس او را برقرار مسلم داشته او را با خود به سمرقند برد. زنده
~~حشم
# ~~عزیمت آمدن سمرقند را بر خود جزم کرد و به یراق تحف و هدایا مشغول شد.
# قصه یاغی شدن زنده حشم کرت دوم
# به اتفاق خانزادهآ تومذ
# زنده حشم بعد از آن که دل بر ایلی نهاد و یراق بیرون آمدن کرد خانزادهآ
~~ترمذ به
# ~~طمع آنکه ظهور صاحبالزمان نزدیک است و مملکت ارث بدو میرسد آوازه در
# ~~آفاق عالم انداخت که: من در خواب حضرت رسالت و مرتضی را دیدهام و به
# ~~رخصت ایشان تقویت دین محمدی ms244 خواهم کرد. واجب میکند که جمهور عوام و
# ~~خواص با من در این معامله اتفاق نمایند. و در این باب مکتوبی مسلسل به
~~انواع
# ~~امیدها نوشته به زنده حشم فرستاد واو را تمام از راه ببرد، تا عزیمت
~~سمرقند را
# ~~فسخ کرده با لشکرها که داشت به خانزادهآ ترمذی پیوست و نواحی ترمذ را
~~تاخت و
# ~~غارت بنیاد نهادند.
# چون خبر این به سمع مبارک امیر صاحب قران رسید فی الحال و ساعت خطای
# ~~بهادر را با ارغون شاه بهادر نامزد کرد تا به لشکر منکقلای به دفع
~~ایشان سوار شدند.
# ~~و امیر صاحب قران نیز مقرر فرمود که بعد از چند روز با جمیع لشکرها
~~متوجه گردد.
# ~~زنده حشم و خانزاده اترمذ] لشکرهای خود را به اسم جابقین به هر طرف
~~متفرق
# ~~ساخته خود با معدودی چند غول شده نشسته بودند که ناگاه سواد عساکر
~~منصوره
# ~~به شکوه هرچه تمامتر کوه تا کوه جرگه زده پیدا آمد، چنانچه جهان پیش
~~چشم زنده
# ~~حشم و خانزاده اترمذ] سیاه گردید، و دستپاچه شده به هزار حیل جنیبتها
~~به زیر زین
# ~~آوردند و سوار گشته نتوانستند که لشکر متفرقه را جمع گردانند. همچنان
~~با جماعتی PageV01P228
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0250.jpg)

# ~~که حاضر بود خود را به طرف شبورقان انداخته از جسر بگذشتند و از غایت
~~خوف
# ~~و تهتک آن که ناگاه لشکر در عقب ایشان برسد جسر را ببریدند و برفتند.
# لشکریان ایشان که به جهت غارت و تاراج به هر طرف پراکنده شده بودند
~~متواتر
# ~~میرسیدند. خطای بهادر و ارغون شاه بهادر که از کیفیت فرار ایشان واقف
~~شدند
# ~~متعاقب عنانریز برسیدند و اکثر جابقین چیان ایشان را دستگیر کردند. و
~~بعضی که
# ~~از بریدن جسر خبر نداشتند به امید آنکه جان را از آن ورطهآ خونخوار به
~~ساحل کنار
# ~~اندازند متوجه جسر شدند؛ چون به محل آنکه بریده شده بود رسیدند سراسیمه
# ~~معطل مانده از بیم تیر و تیغ بهادران خود را بر ms245 آب زدند و از آن همه
~~بعضی هدف تیر
# ~~و بعضی غریق جیحون شده از صد یکی جان نبرد. بهادران سالم و غانم در
~~ترمذ
# ~~فرود آمده خبر فتح را عرضه داشت اردوی بزرگ کردند، و در آن نواحی
~~داروغا
# ~~گماشته مراجعت نمودند. امیر صاحب قران حکم فرمود تا امیر جاکو آن
~~زمستان با
# ~~لشکر قتلان و قندوس و بقلان آمده شبورقان را از دور محاصره کرد و
~~نگذاشت که از
# ~~هیچ طرف چیزی به شبورقان برند.
# قصهآ رفتن سلطان صاحب قران
# به طرف مغولستان کرت آول
# در پاییزاین سال چون دل از کار زنده حشم بپرداخت و او را چنانچه شرح رفت،
# ~~محصور ساخت، به اتفاق امرا لشکرها را جمع کرده متوجه مغولستان شد و از
# ~~نواحی ازجند و فرغانه ایشان را بیرون رانده چنان به خود مخمرکرد تا
~~خطای ضبط
# ~~کند. کمآره و اوروم تیمور با قریب سه چهار هزار خانوار مغول آمده شرف
~~سرور
# ~~الغارمیشی یافته با عساکر منصوره پیوست. بعد از آن کبک تیمور مغول که
~~سابقه با
# ~~امیر صاحب قران داشت، او نیز به دولت آستان بوس مشرف گشت و کمر مطاوعت
# ~~و متابعت بر میان جان بسته غجرچی1 شد، تا آن نواحی را فراخور صلاح آن
~~وقت
# ~~تاخت و تاراج نمودند. بعد از آن مغولستان را تمام به کبک تیمور داد و
~~دست او را PageV01P229
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0251.jpg)

# ~~قوی ساخته تا قراخواجه داخل یرلیغ او گردانیده به سعادت معاودت فرمود و
~~در
# ~~تخت سمرقند فرود آمد.
# چون زمستان بگذشت و بهار سال موش، موافق سنهآ اربع و سبعین و سبع مایه
# ~~(774 ه/ 1372م) برسید زنده حشم شبورقان را تسلیم امیر جاکو نموده خود
~~نیز
# ~~خجل و منفعل تیغ و کفن برگرفت و به دولت ملازمت بندگی حضرت امیر
# ~~صاحبقران متوجه شده از نکبت بغی و طغیان بیرون آمد. حضرت امیر
# ~~صاحب قران او را نیز توقیر و احترام فرموده به خلعت عفو سرافراز
~~گردانید ms246 و ملازم
# ~~اردوی همایون ساخت، و من بعد رخصت معاودت شبورقان نداد.
### | قصهآ یاغی شدن
# کبک تیمور و رفتن امرا بر سر او
# چون کبک تمور، مغولستان را ضبط کرد و لشکرهای متفرقهآ آنجا را بعضی به
# ~~وعد [و] بعضی به وعید جمع ساخت وخود را به غایت غلبه و قوی حال دید،
# ~~شیطان در دماغ او راه یافت و با خود تصور کرد که من بعد امیر صاحبقران
~~به
# ~~مغولستان نیاید و او به کام خود بعد از ضبط مغول با لشکری چنان همچو
~~جنککیز
# ~~خان جهانگیر شود. این خبر به ترادف و تسامع به گوش امیر صاحب قران
~~رسید. در
# ~~غضب شد و از غایت قهر بفرمود که: بهرام جلایر و عباس بهادر و سایر
~~بهادران با
# ~~لشکر بسیار متوجه مغولستان شوند واو را دفع کنند. ایشان نیز به موجب
~~فرموده
# ~~لشکرها برگرفتند و روی به مغولستان کردند.
# چون به حدود لشکر یاغی رسیدند ایل بهرام جلایر به جمهور اتفاق کرده
# ~~خواستند که امیر خود را بگیرند و یاغی شده با کبک تمور بپیوندند. بهرام
~~از این
# ~~حکایت واقف شد و با امرا در آن باب مشورت کرد. امرا صلاح در آن دیدند
~~که در
# ~~آن ولا آن قضیه را پوشیده و پنهان دارند و با مفسدان اظهار وقوف خود
~~نکنند، و به
# ~~جهت صلاح بر سبیل اولکا1 ایشان را اندک تفقدی نیز فرمودند و مستمال
~~ساخته PageV01P230
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0252.jpg)

# ~~حالیا غافل کردند. بعد از آنکه به نزدیک یاغی رسیدند و صفوف معرکه
~~تعبیه شد
# ~~کبک تمور لشکر خود را بر کنار آبی بزرگ بگذاشت و بایستاد. چون لشکر را
~~به
# ~~واسطهآ آنک آب بزرگ بود گذشتن میسر نمیشد، ضرورتا امرا نیز آب را در
~~میان
# ~~گرفته یاسال نموده خطای بهادر و شیخ علی بهادر به سبب تعصبی که در میان
# ~~ایشان بود - و پیوسته در باب یورش در سر ملا تلاشمیشیها کرده بودند -
~~هر دو
# ~~تعجیل نموده خود ms247 را بر آب زدند و فی الحال که گذشتند جمله بر آن
~~گذشتند،
# ~~چنانچه آن روزکارهای بزرگ از آن دو بهادر به ظهور آمد و چند کرت همدیگر
~~را از
# ~~میانهآ چند ورطهآ هایل هالک بیرون آوردند و به سلامت با لشکر خود
~~پیوستند. کبک
# ~~تیمور در کار ایشان متحیر بماند و از کردهآ خود پشیمان شده با امرا صلح
~~کرد. امرا نیز
# ~~چون مصلحت وقت را در آن دیدند مراجعت نمودند و جماعت مفسدان جلایر را
# ~~که حکایت ایشان شرح رفت، مجموع را به یاساق رسانیدند. و از آنجا
~~بازگشته به
# ~~حضرت امیر صاحب قران آمدند.
# قصه رفتن سلطان صاحب قران
# به مغولستان بار دوم
# چون امرا چنانچه شرح رفت با کبک تمور صلح کرده بازگشتند، امیر
# ~~صاحب قران مجموع ایشان را غضب فرمود و گوشمال بسیار داد و از غایت غیرت
# ~~و حمیت به نفس خود عازم و متوجه مغول شد. بار دیگر لشکرهای جرار از
~~یمین و
# ~~یسار جمع شدند و قرار بر آن گرفت که تا نهایت ولایت مغول رفته آن نواحی
~~را
# ~~بکلی صافی کنند. کبک تیمور چون از وصول رایات جهانگشای خبر یافت مجال
# ~~نداشت که لحظهای توقف کند، لایموت و لایحیی سر در گریبان و فرار بر
~~قرار اختیار
# ~~کرده و از شئامت او تمامت مغول قاعا صفصفا شد و مغولستان عالیها سافلها
~~گشت.
# ~~همچنین جابقین چیان اطراف و جوانب آن نواحی را تاخت و تاراج کرده،
~~غنایم
# ~~بسیار و تمولات بی شمار به دست آورده بازگشتند و دل کلی از طرف دشمن
~~جمع
# ~~شد.
# ~~امیر صاحب قران بفرمود تا به مبارکی نوبتیان طبل مراجعت زده، یورت چیان
~~PageV01P231
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0253.jpg)

# ~~منزل معاودت دیده، فراشان سراپرده و بارگاه دولت را روی به طرف سمرقند
~~زدند.
# ~~و همچنین کوچ بر کوچ آمده به مرحله زرنق رسیدند. قضا را امیر موسی و
~~زنده
# ~~حشم و پسر امیر خضر یساوری و خانزادهآ ترمذ وشیخ ابولیث سمرقندی با ms248 هم
# ~~اتفاق کرده سوگند خوردند که چون به منزل قراسمان برسند، امیر صاحبقران
~~را
# ~~بگیرند و بار دیگر فتنه و آشوب در جهان پیدا آرند. قضا را شخصی که در
~~آن
# ~~مشورت محرم ایشان بود بیامد و به الهام دولت، خبث باطن ایشان را در
~~حضرت
# ~~امیر صاحب قران عرضه داشت کرد؛ و به خود گرفت که در حضور تیشمیشی کرده
# ~~اثبات نماید. امیر صاحب قران خود در دیوان اعلی نشسته کسان فرستاد و
~~نامبردگان
# ~~یک یک طلب کرده به حضرت آوردند و در حضور یارغوی آن را بداشتند. چون
# ~~بسیار کس در آن مشورت بودهاند نتوانستند که پنهان دارند. مجموع به گناه
~~خود
# ~~معترف گشته مقر شدند.
# امیر صاحب [قران] بار دیگر از سرگناه امیر موسی بگذشت و جریمهآ او را عفو
# ~~فرمود. دیگر، خانزادهآ [ترمذ] را به سبب سیادت که داشت بفرمود که از
~~مملکت
# ~~بیرون رود اما هیچ کس با او و توابع و حواشی او مزاحم نگردد. و دیگر،
~~شیخ
# ~~ابولیث1 را بفرمود که متوجه کعبهآ معظمه گردد، و پسر امیر خضر را نیز
~~عفو فرمود.
# ~~اما زنده حشم ارا] گفت که: در هر بار فتنهای از نو میانگیزی و هر
~~لحظهای بزرگی را
# ~~از راه میبری، غرض تو از این چیست؟ آنچه غایت حلم و کرم باشد چند کرت
~~در
# ~~حق تو بجای آوردم و بسیاری گناه هیچ نوع در هیچ وقت ترا انتقام نکردم.
~~عاقبت ترا
# ~~نیز مروت آن نشد که از آن خطا بازگردی و از آن غلط انابت کنی. این زمان
~~آن عادت
# ~~ترا طبیعت شد و آن فعل بد کلی بر تو مستولی گشت، این زمان پیش از آنک
~~ضرر تو
# ~~به ملک من برسد حالیا چند روز را درگوشهآ زندان من محبوس باش.
# تا خود به کجا رسد سرانجام
# زنده حشم به قضا رضا داد و به کیفر فعل بد خود تن درنهاد. امیر صاحبقران
# ~~بفرمود تا دست و گردن ms249 او را به میل و طوق در بند ساخته زاولانهآ سنگین
~~در پایش
# ~~نهادند؛ و به موجب حکم درارک سمرقند به زندان کردند، تا هم آنجا عمرش
~~به آخر
# ~~آمد و رخت از دار غرور بیرون برد.

PageV01P232

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0254.jpg)

# قصهآ رفتن مولانا جلال الدین کشی
# به رسالت پیش حسین صوفی امیر خوارزم، والسلام.
# چون امیر صاحب قران از سفر مغولستان به مبارکی و سعادت در دارالسلطنهآ
# ~~سمرقند نزول فرمود، سه کرت ایلچیان به خوارزم فرستاد و پیغام داد که:
~~چون ما را
# ~~قرب جوار هست و پیوسته دم دوستی زده با شما اتحاد ورزیدهایم، چون به
~~سبب
# ~~انقلابی که چند سال در ماوراءالنهر واقع شد خراج کات وخیو[ه] را شما
~~تصرف
# ~~کردهاید بر عالمیان روشن است که از وقت جینکیزخان تا این زمان آن دو
~~پارهآ
# ~~ولایت تعلق به پادشاهان ما داشته است، و هیچ کس تا غایت در آن مدخل
~~نکرده
# ~~است. امیرحسین صوفی قطعا التفات نکرد و پیغام داد که: من این مملکت را
~~به
# ~~ضرب شمشیر در ربقهآ تسخیر آوردهام، هرکه داعیهآ این مملکت دارد جز به
~~شمشیر
# ~~میسر نشود که پیرامون گردد.
# امیر صاحب قران از خشونت این جواب در تاب شد و خواست که دوال عزیمت
# ~~بر کورکهآ کوچ فروکوبد و رکاب نهیب به طرف خوارزم معطوف گرداند. بزرگان
# ~~ماوراء النهر، مثل مولانا جلالالدین وخواجه عصامالدین ماضی وسایر ائمه
~~و
# ~~قضات زبان عذر و شفاعت گشاده قدم توسط و صلاح در میان نهادند و نمودند
~~که:
# ~~امروز در روی روزگار مفجر اهل اسلام و مقر علمای ایام قبة الاسلام
~~خوارزم است و
# ~~خاک پاکش روضهآ مشایخ کرام بوده، نشاید که به واسطهآ غرض یک کس در شیب
# ~~دست و پای لشکر جرار به زاری زار مستهلک گردد، اگر رخصت باشد یک کس از
# ~~بزرگان متوسط شود و کلمة الحق چنانچه مصلحت جانبین باشد بگوید تا جنگ و
# ~~داوری به صلح و صفا مبدل شود.
# امیر ms250 صاحبقران این کرت نیز به واسطهآ درخواست بزرگان یراق دید که مولانا
# ~~جلال الدین کشی متوجه خوارزم شود و تبلیغ رسالت نموده از وعظ و نصیحت
# ~~آنچه صلاح باشد بگوید. مولانا جلال الدین بر حسب اشارت عالی متوجه شد و
# ~~بعد از وصول ادای رسالت که داشت بگزارد. امیر حسین صوفی به تصور آنک
~~مگر
# ~~امیر صاحبقران از او فکری دارد یا حسابی از خود برگرفته است به تندی
~~گفت: PageV01P233
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0255.jpg)

# ~~مملکت شما دارالحرب است و به همه جای جهاد بر مجموع مسلمانان واجب
# ~~است، با وجود آن ما متعرض نمیگردیم، چنان مکنید که خاک ماوراء النهر را
~~نیز به
# ~~خوارزم کشید. این بگفت و بفرمود تا مولانا جلالالدین را در گوشهای فرود
~~آوردند
# ~~و حکم کرد که: هیچ کس پیش او تردد نکند؛ و موکلی چند تعیین ساخت تا هم
~~از
# ~~دور محافظت نمایند.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# به خوارزم واستخلاص آن مملکت
# امیر صاحب قران باری دیگر مکتوبی مشتمل به انواع نصایح نوشت، حسین
# ~~صوفی ملتفت نشد. امیر صاحبقران به حسب ضرورت به رعایت ناموس سلطنت
# ~~لشکرها بیاراست و در تاریخ سنهآ خمس و سبعین و سبع مایه (775 ه/ 1373
~~م)
# ~~متوجه خوارزم شد. فی الحال که برسید قلعهآ کات را استخلاص فرمود، حسین
# ~~صوفی از آن لج خود پشیمان شد و ایلچیان به طلب صلح روان کرد. کیخسرو
# ~~قتلانی به واسطهآ ناتوان بینی خود آن مقدمات را بهم برزد و در خفیه به
~~حسین
# ~~صوفی پیغام کرد که: مزاج او قابل علاج نیست، در روزی معین با لشکرها
~~متوجه
# ~~گرد تا من به مدد تو این منصوبه را از عرصهآ دولت برچینم. حسین صوفی
~~ناخبر با
# ~~لشکرهای تمام روی به لشکرگاه سلطان غازی نهاد، اکثر لشکر به جابقین
~~رفته
# ~~بودند، با وجود آن امیر صاحبقران سوار گردید و نهیب داد تا جمعی که
~~حاضر
# ~~بودند مکمل پوش گردیده به درگاه جمع آمدند. قضا را ms251 رودخانهای که به
~~قاغان
# ~~اوکوزی موسوم است در میان بود، بهادران بی دهشت عنان ریز خود را بر آب
~~زده
# ~~حمله نمودند. حسین صوفی چون دید که خیال او محال است بازگشت و همان روز
# ~~به واسطه سهمی که در دل او نشسته بود بیمار شد و بعد از هفتهای بمرد.
# خوارزمیان برادر او یوسف صوفی را بر تخت نشاندند، امیر صاحبقران
# ~~خواست که نزدیک شهر بنشیند و از سر جد هرچه تمامتر محاصره کند. یوسف
# ~~صوفی به عذر و شفاعت بسیار، ایلچیان به حضرت فرستاد. امیر صاحب قران
~~نیز بر
# ~~آن صلح رضا داد، و دختر برادر او را به جهت پسر خود جهانگیر نامزد کرد
~~و PageV01P234
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0256.jpg)

# ~~بازگردید.
# بعد از آن یوسف صوفی تخلف کرد و به وعدهآ خود وفا ننمود، امیر صاحب قران
# ~~دیگربار متوجه شد. یوسف صوفی کرتی دیگر مراسلات و مکاتبات در میان آورد
~~و
# ~~به تضرع و زاری پناه به کرم بینهایت او برد. امیر صاحبقران یادگار
~~برلاس و
# ~~اولجایتوی بزرگ را به خواستاری دختر فرستاد. یوسف صوفی قدوم ایشان را
# ~~محترم داشته مقضی المرام مصاحب آن دختر به درگاه بازگردانید.
# در حالتی که امیر صاحب [قران] با اوروس خان مقابل نشسته بود، یوسف
# ~~صوفی از غایت کوتاهاندیشی دزدی چند را به سرحد مملکت فرستاد تا شتران
# ~~ترکمانان را براندند و خود عازم شد که به قدر وسع و امکان خرابی کند.
~~امیر
# ~~صاحب قران بعد از آنکه فتنهآ اورس خان را دفع کرد، ایلچی به اسم رنجش
~~خاطر و
# ~~شکایت به نزد او فرستاد که: چون اتحاد بین الجانبین مؤکد است امثال این
~~حرکتها
# ~~چه نسبت دارد؟ یوسف صوفی از غایت انفعال آن رسول را بگرفت و بالکلی
~~پردهآ
# ~~حیا از روی ستیزه برداشت. امیر صاحبقران با لشکرهای گران در اول بهار
~~قوییل،
# ~~مطابق سنهآ احدی وثمانین و سبع مایه (781 ه/ 1379 م) متوجه خوارزم شد و
~~از
# ~~رودخانهآ اسکی اوکوز ms252 گذشته بر ظاهر شهر فرود آمد.
# تواجیان فی الحال به موجب امتثال مثال همایون تونکقال کردند که مجموع
# ~~تومانات و هزارجات به مورچال خود فرود آمده، گرد کرانات خندقی عمیق
~~کنده
# ~~باروی ترتیب نمودند و از سر فراغت به محاصره مشغول شدند. هر روز دو کرت
# ~~جنگ دست میداد، روزی امیر یوسف به استدعای میدانداری امیر صاحب قران را
# ~~به مبارزت طلبید. امیر صاحبقران یک سواره تا کنار خندق بیامد، یوسف
~~صوفی
# ~~خجل شد و بر وعدهآ خود وفا ننمود، امیر صاحبقران لحظهای توقف ننمود و
# ~~بازگردید.
# دیگر روز یاییق صوفی که برادر یوسف صوفی بود، با غلبهآ تمام شبیخون کرد.
# ~~امیرزاده عمر شیخ - اکثر اوقات قشونی چند به جهت احتیاط مکمل پوش نگاه
# ~~می داشت - فی الحال با آن جماعت سوار شد [و آن طوفان بلا را به سند
~~شمشیر
# ~~کامکار و باروی نامدار فروبست.] چندان بکوشید که از اطراف و جوانب جمعی
~~از
# ~~بهادران به مدد رسیدند. قضا را هر دو لشکر در میان رودخانه به دست و
~~گریبان PageV01P235
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0257.jpg)

# ~~شمشیر کاری میکردند. امیرزاده عمر شیخ نهیب داد تا از سر قدرت هرچه
~~تمامتر
# ~~حمله کرده دشمن را به قفا نشاندند و نزدیک بود مختلط شده به اندرون
~~روند. ناگاه
# ~~تیری کاری بر بازوی کامکار امیرزاده عمر شیخ آمد و بیکار شد، بهادران
~~عنان
# ~~بازکشیدند.
# روز دیگر امیر صاحبقران کوچ فرمود و به نزدیک بارو نزول کرد، بعد از آن
~~بنیاد
# ~~ارتفاع منجنیق و عراده ترتیب، رعد و قرابغرا آغاز کرد. نخست سنگی که از
~~کفه
# ~~فلاخن منجنیق گشاد یافت یک قله از برج مقابل فرود آورد و سنگی دیگر بر
~~سدرهآ
# ~~قصر یوسف صوفی خورد و سه طبقه را بر هم کوفت و قریب صد گز دیوار را از
~~پای
# ~~درآورد. یوسف صوفی از هول آن بر خود بلرزید و زهرهآ او عیب یافت.
~~مهندسان
# ~~شهر تدبیر چنان دیدند که مقابل سنگ منجنیق غرارهای کاه و ms253 پنبه ترتیب
~~کنند. امیر
# ~~صاحبقران بفرمود تا ترکیب قارورهآ نفت به سر تیر در آن تعبیهآ ایشان
~~زدند، به یک
# ~~بار درگرفت و از هول آن هیبتی تمام به دل اهل شهر راه یافت. یوسف صوفی
~~از آن
# ~~موضع به محلی دیگر نقل کرد و بعد از چند روز به واسطهآ همان زحمت وفات
# ~~یافت.
# خوارزمیان خواستند که یاییق صوفی را به جای او بنشانند، خواجهلاق1 به
# ~~واسطهآ نزاعی که با او داشت راضی نمیشد. یاییق صوفی قصد کرد او را
~~بگیرد،
# ~~خواجه لاق معلوم کرد و فی الحال دروازهای را که در اختیار او بود بسپرد
~~و متوجه
# ~~درگاه شد. امیر صاحبقران فرصت را غنیمت دانست و بفرمود تا کورکه را در
~~نفیر
# ~~آورده به اتفاق «جنگ سلطانی» درانداختند. به یک لحظه شهر فتح شد و
~~مجموع
# ~~تمولات چندین ساله با نفایس و عرایسی که موجب حسرت سلاطین هفت اقلیم
# ~~یود به تصرف آمد. امیر صاحب قران مجموع اصول اهالی شهر و جمهور مشهوران
# ~~را کوچانیده شیخ علی بهادر را به داروغگی نصب کرد و مراجعت نمود. و به
~~عوض
# ~~خوارزم، قبة الخضراء کش را به داروغگی به طرحی که امروز در میان است
~~انشاکرده
# ~~خانه کوچان خوارزم را در آنجا بنشاند.

PageV01P236

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0258.jpg)

### | ذ کر توجه
# سلطان صاحب قران به فتح خراسان
# و نامزد گردانیدن حکومت آن مملکت را
# به امیرزاده میرانشاه
# چون امیر صاحبقران از فتح خوارزم فارغ شد امیرزاده میرانشاه را با پنجاه
# ~~قشون ایل و الوس کوچانیده مقرر فرمود که در جلگهآ بلخ بنشینند. بعد از
~~آن انگیز
# ~~قوریلتای بزرگ بفرمود و ملک غیاثالدین هرات و علی بیک کلات را با سایر
# ~~سرداران خراسان طلب فرمود. علی بیک بیامد اما ملک غیاثالدین به واسطهآ
~~آنکه
# ~~هنوز ارتفاع ولایات را به انبارهای قلاع نکشیده بود فرصتی انگیخت و
~~جواب
# ~~نوشت که: تا حاجی سیفالدین نیاید رفتن من متعذر است. امیر صاحبقران به
# ~~جهت اقامت حجت حاجی ms254 سیف الدین را فرستاد. ملک غیاثالدین بر وعدهآ خود
# ~~وفا نکرد، بعد از آنکه ما فی الضمیر او امیر صاحب قران را معلوم شد
~~بفرمود تا در آن
# ~~پاییز امیرزاده میرانشاه لشکر به نواحی هرات برد و تا حدود بادغیز [=
~~بادغیس]
# ~~اکثر ولایات را نهب و تاراج کرده بازگردید.
# چون بهار سال تاووغ ییل، مطابق سنهآ ثلاث و ثمانین و سبع مایه (783 ه/
~~1381
# ~~م) فرستادگان علی بیک برسیدند و امیر صاحب قران را به یورش خراسان
~~ترغیب
# ~~کرده چنان نمودند که در روزی معین علی بیک با لشکر جاونی قربان بر کنار
~~آب
# ~~مرغاب ملحق خواهد شد، امیر صاحبقران ایشان را زود بازگردانید و با
~~لشکرهای
# ~~تمام به عزم فتح خراسان توجه نمود. علی بیک تخلف کرد و نیامد، امیر
# ~~صاحب قران ملتفت نشد و نخست به محاصرهآ قلعهآ فوشنج که سخت ترین قلاع
# ~~خراسان است، مشغول گردید. چون صدمهآ اول بود و میخواست که سهم او در دل
# ~~اهل خراسان بنشیند چنان یاساق کرد که امرا و شاهزادگان به نفس خود کوشش
# ~~نموده جنگ کنند؛ و خود نیز همپای بهادران تنگاتنگ دروازه فرود آمد. دو
~~تیر بر
# ~~سپر مبارکش آمده بود و ملتفت نمیشد، تا از نتیجهآ آن سعی، حصنی چنان
~~حصین
# ~~را به یک لحظه فتح نمودند.
# ملک غیاثالدین از سهم آن خبر به دست و پای فرومرد و دانست که مقدمهآ
~~PageV01P237
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0259.jpg)

# ~~نکبت روی نمود. امیر صاحب قران بعد از فتح فوشنج، رایات همایون را به
~~محاصرهآ
# ~~هرات کشید. ملک - با آنکه میدانست که با شیر غرین پنجهآ مقاومت کردن
~~کار روباه
# ~~ضعیف نیست و در پیش صدمهآ صرصر ثبات نمودن از حیز قوت پشهآ بیچاره
~~بیرون
# ~~است - به جهت رعایت ناموس غلبهای تمام از بهادران و مبارزان لشکر خویش
~~- به
# ~~استقبال آن جیش گیتیستان بیرون فرستاد. هراولان جغتای بر قاعدهای که
~~معهود
# ~~ایشان است تخست به عطفهآ حیل ایشان را پیش کشیده به ms255 حکم آنکه «الحرب
# ~~خدعة» ایشان را از کوچه باغها بیرون آوردند. بعد از آن به تیغ بی دریغ
~~[درنیام قهر
# ~~کشیده] روی حملهآ مردانه بدیشان نهاده [و آن گروه انبوه همه را] تا
~~دروازهآ شهربند
# ~~همه را [همچو برگ رزان از تند باد وزان در فصل خزان فرو ریختند و] به
~~زیر دست و
# ~~یای اسپ قاعا صفصفا کردند.. ملک دانست که دستبرد تازیک در جنگ ترکتاز
~~مغول
# ~~وقری ندارد و سروی آهو با پنجهآ شیر غرین برنمی تابد، [هیهات هیهات سیل
~~عرم را
# ~~به جمع آوردن خار و خاشاک و فرو ریختن ریگ و خاک کی توان بست و نیران
# ~~صاعقهآ جهانسوز را با فشاندن رشحات قطرات آب چون توان فرو نشاند،
~~بیچاره به
# ~~یک بارگی] از خود و از خلق خود مأیوس شد؛ اما به حکم ضرورت حرکة
# ~~المذبوحی میکرد و به امید برگ و مکر دست و پای میزد. امیر صاحبقران [به
# ~~فتح وفیروزی و مخیم و جلال و معسکر نصرت واقبال] بر قاعدهآ معموره
~~لشکرگاه
# ~~بزد و فرود آمد.
# شباهنگ که ظلمت شب دیجور بر نور هور محیط شد و پنجهآ قیر زورق زرین
# ~~آفتاب [به گرداب غسق به شفق فرو رفت و ملاح دیجور بادبانان قیرگون ظلمت
~~را به
# ~~قعر دریای قار فروکشید، ملک به خیال آنکه مگر به روباه بازی در معرض
~~شیر ژیان
# ~~توان آمد و به دست حیل کمند تدبیر بر کنگرهآ نجات توان انداخت، جمعی را
~~به
# ~~عزم شبیخون بیرون فرستاد. ایشان هنوز به کنار کرآان نارسیده دست به قیه
# ~~برداشتند. بهادران جغتای بر قاعدهای که معهود ایشان است دم درکشیده
~~مترصد
# ~~وصول یاغی بنشستند و به هیچ نوع حرکتی نکردند، خراسانیان خون گرفته را
~~تصور
# ~~چنان بود که مگر به خواب غفلت رفتهاند، فرصت را غنیمت شمرده گرم فرو
# ~~راندند. ناگاه به یک بار چون پلنگ که از کمین سنگ آهنگ جستن کند، و یا
~~چون
# ~~شیر که از مکمن ms256 جنگل روی به صحرا نهد، بهادران کمین گشاده، دست به تیر
~~بردند PageV01P238
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0260.jpg)

# ~~و مانند قطرات باران در بهاران فرو ریختند. آن شب چندان سلاح و اسباب و
~~جامه
# ~~و دستار در همه صحرا پراکنده شده بود که مغولان با چنان کثرتی که در
~~خیال
# ~~نگنجد تا سه روز جمع میکردند و هنوز تمام نمیشد.
# ملک چون دید که نه به غدر و نه به حرب، حریف دست لشکر جرار نیست،
# ~~تدبیر خود گم کرد و به اندیشهآ خلاص فرورفت. روز جمعه که مردم شهر از
~~سر بارو
# ~~به جامع رفته بودند امیر صاحب قران نهیب داد تا به یک بار نردبانها بر
~~اطراف بارو
# ~~نهادند و تا خبر شدن [مردم شهر] چون مرغ به بالا رفتند. امیر صاحب قران
~~جار
# ~~فرمود که هیچ کس متعرض اسیران نشود و گرفتاران را به درگاه آورند. ده
~~هزار کس
# ~~دستگیر شده بودند، همه را آزاد فرمود و احکام استمالت به هریک از ایشان
~~ارزانی
# ~~داشت، مشتمل بر آنکه: اگر مردم شهر متعرض جنگ شوند بعد از قلع قلعه به
~~گناه
# ~~خود خواهند رسید، و اگر چنانچه پای در دامن عافیت نهاده سر از کنج عزلت
~~به در
# ~~نخواهند آورد مجموع سالم و ایمن خواهند ماند. بیچارگان روی به قلعه
~~نهادند.
# ~~اهل قلعه یکان یکان خویشان و آشنایان خود را به بالا میکشیدند. چون
~~مضمون
# ~~احکام مطاع انتشار یافت خواص و عوام دست از جنگ بازداشتند، و هرچند که
# ~~ملک غیاثالدین سعی نمود هیچ کس امتثال مثال او نکرد.
# روز دیگر چون طلیعهآ خورشید از مطلع افق طالع شد و شعلهآ مشعلهآ مهر بر
# ~~کنگرهآ دروازهآ برج سپهر لامع گردید، ملک پسر خود میرمغول را با پهلوان
~~اسکندر
# ~~شیخی بیرون فرستاد. امیر صاحبقران، پهلوان اسکندر را بازداشت و پسر ملک
~~را
# ~~مستمال و امیدوار بازگردانید، ملک هنوز ایمن نمیشد. بعد از آنکه چپرهای
# ~~محاصران به لب خندق رسید و خرک دوانیدن گرفتند، ms257 ملک دانست که اگر
~~لحظهای
# ~~دیگر توقف کند معاملهآ قلعه نیز قرینهآ شهربند خواهد شد، کفن عجز به
~~گردن امید
# ~~افکنده شمشیر تضرع برداشت و روی به درگاه دولت پناه نهاد. امیر صاحب
~~قران بر
# ~~آنچه گذشته بود قلم عفو فرو کشید و به جرگهآ دیگر امرا نشانده به خلعت
~~خاص
# ~~مخصوص ساخت.
# بعد از آن ملک عرضه داشت کرد که: قلعهآ اشکیلجه را که در ربع مسکون شهرتی
# ~~تمام داشت و دارد، به شکرانهآ این دولت پیشکش میکنم، نواب حضرت قبول
# ~~فرماید. امیر صاحبقران ملتمس او را مبذول داشت، ملک جمعی را مصاحب
~~PageV01P239
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0261.jpg)

# ~~خود به در قلعه برد و پسر خود، امیر غوری نام را که کوتوال آنجا بود،
~~بیرون طلبید و
# ~~قلعه را تسلیم کرد. بعد از آن حضرت امیر صاحب قران، جهانشاه برلاس را
~~منکقلای
# ~~گردانیده خود نیز متعاقب او روی به طرف مازندران نهاد.
# چون به مرحلهآ سه طراز ریحان که مدفن ابومسلم مروزی است نزول فرمود،
# ~~علی بیک کلاتی و علی مؤید سبزواری به درگاه دولت پناه آمدند. امیر صاحب
~~قران
# ~~ایشان را بنواخت و متوجه قلعهآ اسفرائین شد. کوتوالان آنجا که از قبل
~~[امیر] ولی به
# ~~محافظت مشغول بودند به جنگ بایستادند. هنوز ثلثان لشکر به یورت نرسیده
~~بود
# ~~که جمعی از یورتجیان و کوتلجیان به مکابره فرو دویدند و به یک لمحهآ
~~نظر
# ~~اسفرائین فتح شد. امیر صاحب قران از قهر آن جهل ایشان، فرمان داد که
~~مجموع
# ~~سیاهیان را بکشتند. امیر ولی چون خبر وصول رایات نصرت شعار شنید امیر
# ~~حاجی را که جملة الملک او بود، با تحف و هدایای بی شمار به استقبال
~~فرستاد و
# ~~قرار داد که خود نیز بعد از مراجعت امیر صاحب قران به سمرقند آید.
# امیر صاحب قران آن کذب او را عین صدق دانسته عنان مراجعت به طرف جهان
# ~~ارغیان معطوف کرد، بعد از آنکه چند روز در آن مرغزارها چهارپای لشکریان
~~نیرو ms258
# ~~گرفت حکام ولایات را به مکامن خود تارقال فرموده خود نیز متوجه
~~دارالسلطنهآ
# ~~سمرقند شد. زمستان گاه آن سال در قیشلاق زنجیر سرای که از مضافات بخارا
~~است
# ~~بسر برد.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# کرت دوم به طرف خراسان
# چون زمستان ایت ائیل، موافق سنهآ اربع و ثمانین و سبع مایه (784 ه/ 1382
# ~~م)، چنانچه ذکر رفت اختیار قیشلاق به زنجیر سرای اتفغاق افتاد، اکابیکی
~~که
# ~~عزیزترین دیگر فرزندان امیر صاحب قران بود، به جوار حق پیوست و از شدت
~~الم
# ~~آن واقعه امیر صاحب قران به غایت متألم شد. در اثنای این حال خبر رسید
~~که امیر
# ~~ولی لشکر بر سر سبزوار آورده خواجه علی مؤید را محاصره کرده است، و
# ~~علی بیک نیز سر عصیان از گریبان طغیان برآورده، هیچ کس را از امرا
~~یارای آن نبود PageV01P240
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0262.jpg)

# ~~که این خبر به عرض رساند. آغای بزرگ قتلغ ترکان آغا که بر مزاج امیر
~~صاحب قران
# ~~تسلطی تمام داشت، زبان به نصایح بگشود و آن خبرها را اعلام کرد. امیر
# ~~صاحب قران به ضرورت مثال داد که امرای لشکر بلجاری مقرر حاضر شدند، و
~~از
# ~~جیحون عبور فرموده نخست متوجه کلات شد، و یکی از مشهوران را به سبزوار
# ~~فرستاد تا خبر وصول عساکر منصوره به خواجه علی مؤید برساند.
# آن کس چون برسید امیر ولی چپر به خاک ریز قلعهآ سبزوار رسانیده اطراف و
# ~~جوانب بارو را به نغم غربال گردانیده بود. آن کس اسپ خود بیرون گذاشت و
~~در
# ~~زمرهآ لشکر امیر ولی خود را به پای چپری خالی افکند و به صفیری که موجب
# ~~تصدیق اهل قلعه باشد خود را به ایشان نمود تا او را بالا کشیدند. چون
~~خواجه علی
# ~~مؤید مکاتبات شریفه بدید از غایت بهجت و شادمانی از جای برجست و اشارت
# ~~کرد تا طبل بشارت فروکوفتند. بعد از آن، آن شخص در مقابلهآ امیر ولی
~~خود را از سر ms259
# ~~بارو ظاهر کرد. مازندرانیان را گمان به تحقیق پیوست و دانستند که اجل
~~مبرم و قران
# ~~اعظم در کمین است، دست از جنگ بازداشته قلعه فتح شده را به جای
~~بگذاشتند.
# اما امیر صاحب قران چون به نزدیک ناحیهآ کلات رسید به احضار علی بیک مثال
# ~~نوشت. علی بیک پیغام کرد که: چون گستاخی شنیع از بنده ظاهر شده است
~~طاقت
# ~~ملاقات ندارم، اگر موکب همایون مراجعت فرماید متعاقب متوجه گردم، والا
~~با
# ~~معد ودی اندک تا در قلعه تشریف دهد که بنده وار به شرف پای بوس مشرف
~~شوم.
# ~~امیر صاحب قران برحسب التماس او با دو سوار در درهای چنان خونخوار که
# ~~خرسنگ هر سنگی از آن با گرده کوه پهلو میزد و دماوند را طال بقاه میگفت
# ~~درآمد، و قریب دو فرسنگ راه باریک تاریک را متوکلانه برید. علی بیک چند
~~کس را
# ~~در چند محل مضیق بازداشته بود که به هنگام فرصت دست قصد بجنبانند.
~~تأیید
# ~~دولت ازلی و تقویت عنایت لم یزلی چشم ایشان را ببست. با [این] وجود،
~~علی بیک
# ~~به در نیامد، بعد از لحظهای امیر صاحب قران همچنان که رفته بود به
~~سلامت
# ~~بازگشت.
# بعد از آن امیر صاحب قران آوازه درافکند که: مرا داعیهآ یورش مازندران
~~دامنگیر
# ~~است. اگر چنانچه علی بیک آقا نیز متعاقب برسد فبها والا تغار و ساورین
~~لاینقطع
# ~~مرتب دارد. چون شب درآمد جمعی را ایلغار فرمود تا علی الصباح که گله و
~~رمهآ اهل PageV01P241
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0263.jpg)

# ~~قلعه در علفخوار پراکنده گردید همه را براندند، علی بیک خایف و خاسر
~~فروماند.
# ~~آن روز لشکرها راه سوار و پیادهآ کلات را الیشمیشی کرده از اول شب به
~~ترتیب
# ~~یاسال روی به کوهمال نهادند. چون مقدمهآ کاروان خاور از ساحل قیروان
~~طبل کوچ
# ~~فروکوفت و خسرو ختن کسوت عباسیان را از بر سپهر بیفکند، اهل قلعه خود
~~را در
# ~~میان طوفان تیر و صاعقهآ شمشیر دیدند. علی بیک در ms260 مقابلهآ چتر سپهرسای
# ~~فلک فرسای روی تضرع بر خاک مذلت نهاد و درخواست کرد تا لشکرها
~~بازگردند، و
# ~~سوگندان غلاظ و شداد یاد کرد که علی الصباح به درگاه آید. امیر صاحب
~~قران این
# ~~نوبت نیز ملاحظه فرمود و قلعهآ به دست آمده را به جای بگذاشت، بار دیگر
# ~~علی بیک تخلف کرد.
# امیر صاحبقران در دهانهآ درهآ لهرا قلعهای از سنگ و گچ بساخت و حاجی
# ~~خواجه بن توزک را با پانصد نفر پیاده در آنجا بنشاند؛ و سیورغتمش خان و
~~علی بن
# ~~امیر مؤید و شیخ علی بهادر را با چهل قشون مرد در پیرامون آن ناحیه
~~بگذاشت، تا
# ~~راه اطراف و جوانب کلات را بر صادر و وارد فروبستند و خود متوجه
~~مازندران شد.
# چون به کنار درهآ خرم آباد رسید دیگرباره امیر ولی پیشکشهای نفیس فاخر
# ~~ترتیب کرده امیر حاجی را به حضرت فرستاد. در حین این حال شخصی شیخ علی
# ~~بهادر را بر آن داشت که شب از راه دزدیده به قلعه راهنمونی کند. شیخ
~~علی بهادر از
# ~~شعف آنکه آن فتح به شرکت دیگری نباشد با مخصوصان خود پیاده روی به کوه
# ~~نهاد. قضا را آن شخص راه گم کرد و نزدیک روز در کمری سخت بازماندند. از
~~پرتو
# ~~روشنائی روز و شعاع مشعلهآ مهر گیتی فروز مستحفظان قلعه را سواد ایشان
~~به نظر
# ~~آمد، اطراف و جوانب فروگرفتند. اشیخ علی] بهادر چندان که سعی و کوشش
~~نمود
# ~~به جائی نمیرسید، دست به بند داد. علی بیک دست شفاعت در دامن شیخ علی
# ~~بهادر زد و بر مسند خود بنشاند. چون این خبر موحش به حضرت امیر صاحب
~~قران
# ~~رسید متأسف شد و به ضرورت فسخ یورش مازندران فرموده مراجعت نمود.
# مجموع سرداران خراسان به درگاه ملحق شده بودند، وکوتوال قلعهآ ترشیز تا
# ~~غایت متوجه نگشته بود، به جهت مصلحت کلات ملتفت نگشت، و ترشیز را
# ~~محاصره فرمود. علی سدید به امید حصانت آن ms261 حصن حصین، دست جنگ بر دهل
# ~~بی ادبی فروکوفت و سر خیرگی به سپر پر غرور درکشید. قضا را خندق آن
~~قلعه PageV01P242
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0264.jpg)

# ~~موازی بحیرهای غریق مالامال بود، چنانک عمق آن به مقیاس قیاس معلوم
~~نمیشد.
# ~~مهندسان را فرمان کرد تا طیاره به کار داشتند و نشیب آن زمین را پیدا
~~کردند، موازی
# ~~ده فرسنگ به دست آمد. فرمان شد تاکت کنان قرب پنجاه عدد کاریز، هریک از
~~آن
# ~~موازی ده فرسنگ، فروبریده زه آن خندق را به صحرا کشیدند. چون آب به قعر
# ~~نشست و وحل آن از حرارت آفتاب چون سفال آب نادیده خشک شد، بعد از آن
# ~~نغم های بزرگ بر خاک ریز و باره و برج بیفکندند، چنانکه مجموع فصیل و
~~فصیلچه
# ~~بر سر تخته و بیل پایه معلق گردید. هر حفرهای که واقع میشد علی سدید با
# ~~برادران چپر جدل بر کنارهآ وحل مینهادند و به ضرب سنگ دست و دم شمشیر
# ~~آتش دم بهادران را به جای می داشت، تا محکم میکردند. اطراف و جوانب برج
~~و
# ~~بارو چند کرت عمارت یافت و فروافتاد و دیگرباره مجدد شد. پادشاهی چنین
~~قاهر
# ~~از فتح آن چهار دیوار عاجز گردید.
# شباهنگی که کوکب بخت بر تختهآ مینا رخت نشاط بگسترد و طالع دولت از
# ~~مطالع سعادت طلوع کرد، علی سدید، ناخبر، بی آنکه سابقا مقدمهای نهد،
~~کفن
# ~~توکل برگردن تولا افکنده کلید قلعه به دست گرفته بیرون آمد، و التجا به
~~هیچ امیر و
# ~~وزیر نابرده یک سر به در بارگاه بازآمد، و با اودچی گفت که: به اندرون
~~رو و اعلام
# ~~حضرت کن که فلان بندهآ خاکسار بر در است. امیر صاحب قران از تهور او
~~متعجب
# ~~شد و به اندرون خواند. علی سدید کلید بر زمین نهاد و روی تضرع بر خاک
~~مالیده
# ~~زبان عذر و شفاعت به دعای دولت قاهره بگشود. و امیر صاحب قران فرمود
~~که:
# ~~چون داعیهآ ملازمت این درگاه ms262 داشتی چرا چندین لج پیش گرفته این همه
~~خونریزش
# ~~را سبب شدی؟» علی سدید گفت که: مملکت خراسان در همه عهدی نسبت با
# ~~سایر ممالک ناموس بزرگ داشته، اکنون که موکب همایون متوجه فتح این بلاد
# ~~گردید به ایسر وجوه میسر شد و ناموس جهان بهادران این مملکت بی مقدار
~~گردید،
# ~~بنابرآن این جرأت نمودم تا تصور نفرمایند که بیشه ای چنین از شیران نر
~~خالی است
# ~~و میدانی از این از مردان مرد جداست.» امیر صاحب قران را از آن کلمات
~~خوش آمد
# ~~و به انواع سیورغالات و انعامات سرافراز گردانید و قلعه را بفرمود تا
~~با خاک هامون
# ~~کردند.
# ~~در حین این فتح عمر شاه نام، یکی از مقربان شاه شجاع به اسم رسالت به
~~درگاه PageV01P243
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0265.jpg)

# ~~آمد و از تنسوقات فارس و عراق چندان تحف و تبرکات به عرض رسانید که
~~فضای
# ~~آن صحرای بزرگ در سندس و استبرق مستغرق گردید. امیر صاحبقران او را به
# ~~اعزاز و احترام مصاحب ایلچیان خود روان ساخت، و با اردوهای بزرگ روی به
# ~~قوریغ [قورق] رادکان نهاد.
# قضا را آن سال وبائی چنان صعب در کلاتکوه واقع شده بود که اکثر و اغلب
~~قوم
# ~~جاونی قربان به خرج رفته بودند. علی بیک از سر ضرورت شیخ علی بهادر را
# ~~دست آویز گردانیده به درگاه آمد. امیر صاحب قران از سر جریمهآ او
~~بگذشت، اما
# ~~بعد از آن اورغ آن قوم را در کلات نگذاشت و به طرف سمرقند بکوچانید. در
~~اثنای
# ~~مراجعت از قرینهآ افعال ملک غیاثالدین معلوم فرمود که نه بر طبق توراء
~~قاهره
# ~~معاش میکند، او را نیز با فرزندان بکوچانید.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# به صوب سیستان و کیفیت فتح آن مملکت
# بعد از آنکه امیر صاحبقران در تخت سمرقند نزول کرد، جمعی از رنود و
# ~~اوباش در هرات خروج کردند، و داروغه را کشته، از بی وجودی دیگرباره
~~متفرق
# ~~گردیدند. آق بوقا بهادر و ms263 حاجی سیفالدین با لشکرها در کنار رودخانهآ
~~مرغاب
# ~~فرود آمده بودند. چون خبر آن آشوب به ایشان رسید متوجه هرات شده آن
# ~~سرزمین را از شر متمردان پاک گردانیدند. در اثنای این فتنه شخصی، شیخک
# ~~هند وشاه نام، تابان بهادر را در قلعهآ سبز از نیم شبی فروگرفت و بکشت
~~و آشوبی از
# ~~نو بینگیخت. آق بوقا بهادر عازم محاصرهآ او شد، اما به واسطهآ حصانت آن
~~موضع
# ~~فتح میسر نمیشد.
# چون خبر این وقایع به گوش حضرت امیر صاحب قران رسید به حسب ضرورت
# ~~در اول بهار تونکغوز ییل، مطابق سنهآ خمس و ثمانین و سبع مایه (785 ه/
~~1383
# ~~م) با لشکرهای گران متوجه شد و از جیحون عبور فرمود. نخست به جهت
# ~~محنافظت سرحدهای قندهار و کابل و غزنی، جهانشاه بهادر را با تومانات
~~بگذاشت
# ~~و شیخ علی بهادر با پنجاه قشون دیگر نامزد محافظت سرحدهای مازندران
# ~~گردانید. و خود به محاصرهآ [قلعهآ] سبز توجه نمود. در اثنای آنکه نغمها
~~به شاه دیوار PageV01P244
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0266.jpg)

# ~~رسید شیخ یحیی که درصدد وزارت بود، به جهت اظهار نیکو بندگی به نفس خود
# ~~در نغم رفته مردمان را به کار تحریص مینمود. در اثنای آن به یک بار
~~بارو از پای
# ~~درآمد و او با جمعی تمام در زیر دیوار بماند و بمرد. بعد از آنکه
~~بهادران نامجوی
# ~~روی به بالا نهاده مقاتلها را از مقاتلان پاک میکردند شیخک خود را به
~~مغلطه در
# ~~میان لشکر افکند و بگریخت و کس ندانست که کجا رفت.
# بعد از آن امیر صاحبقران، رایات نصرت شعار به طرف سیستان کشید، و در
# ~~مقدمه آق تمور بهادر را به منکقلای فرستاد. چون سواد غول به ناحیهآ
~~فراه رسید شاه
# ~~جلالالدین فراهی با برادران و فرزندان استقبال نموده شهر تسلیم کرد و
~~در زمرهآ
# ~~دیگر بندگان داخل شد. بعد از آنکه آق تمور بهادر نواحی سیستان را بر
~~حسب
# ~~دلخواه تاخت کرد و به حضرت ms264 غول پیوست، بعد از آنکه اجنحه نوره کرد و
~~سواد
# ~~سیستان را تنوره زد ملک قطبالدین نهیب داد تا مجموع سوار و پیاده
~~چنانچه کسی
# ~~به عیدگاه رود به استقبال بیرون آمدند. امیر صاحب قران، محمد سلطان شاه
~~را
# ~~بفرمود تا به دو هزار سوار جرار نامدار در گوشهای کمین کرد، و عمر عباس
~~با پانصد
# ~~نفر سوار از کمینگاه گذشته خود را به سیستانیان نمود. سواران سیستان
~~عنان ریز به
# ~~شعف تمام حمله کردند، عمر [عباس] تا دیری توقف نمود. چون صاعقهای
~~تیغهای
# ~~هر دو طرف شعله بهم افکند و زبان سنان به پیغام گذاری درآمد. عمر
~~[عباس]، عنان
# ~~عطفه به هزیمت معطوف ساخت و ایشان را نیک از کمینگاه بگذرانید. بعد از
~~آن
# ~~محمد سلطان شاه مطابق قیه و برغو تازیانهآ تهور بر مرکب نهیب گرم کرد و
~~به یک
# ~~حمله همه را تار و مار گردانید. سیستانیان که دم تیغ آبدار و طعنهآ
~~نیزهآ خونخوار
# ~~لشکر جرار مشاهده کردند دانستند که با جغتای مقابله و مجادله صرفه
~~نمیکند،
# ~~روی گریز از میدان ستیز برتافته لایموت و لایحیی راه شهر در پیش
~~گرفتند. بهادران
# ~~جغتای چون شیر خشم آلود که عرم بهاری را پیش افکند یا اژدهای دمان که
~~قصد
# ~~آهو کند یک یک را فرومی آوردند، چنانکه تا در دروازه همه راه ازکشته
~~پشته شده
# ~~بود.
# بعد از آن امیر صاحبقران [بفرمود] تا به آهنگ کورکه و برغو سراآن انداخته
~~به
# ~~ترتیب روان شدند و در ساحت شهر یورتها آلیشمیشی کرده، مورچال فرود
~~آمدند.
# ~~چون غبار اشهب شب بر ادهم روز محیط شد و شمع خورشید در فانوس شمط لیل
~~PageV01P245
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0267.jpg)

# ~~غسق مختفی گشت، سیستانیان به هوس شبیخون بیرون آمدند. پیش از وصول
# ~~ایشان امیر صاحب قران جار فرموده بود که مجموع خاص و عام از اتاقها
~~بیرون آمده
# ~~مسلح و مکمل در پای چپر بنشینند و اگر شبیخونی واقع شود تا غرینش کورکه
# ~~نشنودند خروش ms265 نکنند، چون آواز پای سیستانیان نزدیک رسید امیر صاحبقران
# ~~بفرمود که ممر گذر ایشان را موازی هزار گز زمین خالی گذاشته در وسط
~~کراآن دو
# ~~رویه صف کشیده بایستادند، و بهادران چنکداول چند قشون ترتیب نموده
~~مترصد
# ~~جار کمین گردیدند. سیستانیان از غایت جهل جبلی دلیر و بی التفات خود را
~~بر چپر
# ~~و خندق زده تا وسط کراآن که در سراپردهآ دولت بود، رسیده، جاهلانه از
~~اسپ و
# ~~شتر و خیمه هرچه در نظر آمد به شمشیر و خنجر میانجیدند. بعد از آنکه
~~همه در
# ~~قمرغهآ کراآن درآمدند به موجب فرمان نوبتیان درگاه کورکه را به دوال در
~~خروش
# ~~آوردند. به یک بار باران شبه از سحاب کمان باریدن گرفت و سایهآ پر عقاب
~~ظلمت
# ~~شب را خضاب کرد. سیستانیان از تاب خدنگ دلدوز و دم شمشیر جاندوز و دم
# ~~نیزهآ] جهانسوز نیم روزرا در نیم شب مشاهده کردند. بعد از آنکه اکثر
~~ایشان به خرج
# ~~رفت و اندکی جان از آن قربانگاه بیرون برد آنها را نیز سواران چنکداول
~~در زیر دست
# ~~و پای اسپ گرفته تا کنار خندق قاعا صفصفا ساختند.
# علی الصباح که زنگ ظلام از آئینهآ مهر زدوده شد و عقد جواهر خوشاب از
~~پرتو
# ~~تیغ آفتاب گسیخته گشت، ملک قطبالدین سر عجز و اضطرار پیش افکنده دست
# ~~تفکر بر پیشانی تحیر ستون کرد. یک دو لحظه از هرکس که مشورت طلبید سخنی
~~که
# ~~بر مقتضای صلاح حال باشد نشنود، بعد از آن با خود مخمر کرد که دست از
~~داوری
# ~~بازداشته در دامن دولت زند و سر پر غرور را بر آستانهآ سعادت نهد.
~~زیادت بر آن
# ~~دغدغه به خود راه نداد و متوکلانه بر عزم بساط بوسی بیرون آمد. سلطان
# ~~صاحب قران - انارالله برهانه - قلم عفو بر جرایم قدیم و جدید او کشیده
~~به خلعت
# ~~خاص مخصوص گردانید، و فی الحال به عزیمت طوف اطراف بارو وخندق با
# ~~معدودی اندک سوار شد.
# جهال ms266 سیستان چون از سر بارو سواد چتر دولت بدیدند، از غایت نکبت دست
# ~~تیر بر حضرت سلطان صاحب قران گشاده به یک بار دهل فروکوفتند. ناگاه
~~تیری بر
# ~~سروی بریر خاص آمد، سلطان صاحب قران چون دید که به قضاء بد آرزومنداند
~~PageV01P246
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0268.jpg)

# ~~عنان سلامت به طرف مقر سرور منحرف گردانید، و نهیب داد تا مجموع لشکر
~~از
# ~~مورچالهای خود حمله نموده چه به طناب و چه به نردبان چون مرغ به بالا
~~رفتند.
# ~~بعد از آن یاساق بزرگ به نفاذ پیوست تا یاساقیان تیغ کند بر خون
~~سپاهیان سیستان
# ~~تیز کردند اما سایر اهالی شهر در سایهآ مرحمت مصون بماندند.
# سلطان صاحبقران، ملک قطبالدین را با مجموع متمولان شهر به طرف
# ~~سمرقند کوچانید و خود متوجه فتح گرمسیر و قندهار شد. تومان گرمسیری پیش
~~از
# ~~وصول عساکر منصوره به طرف کیچ و مکران گریخته بود، امیرزاده امیرانشاه
~~را به
# ~~طلب او فرستاد و خود به ضبط تخت سلیمان و هزارهآ اقا و سایر گرمسیرات
~~مشغول
# ~~شد. امیرزاده میرانشاه به مدت پنجاه روز تومان را در ناحیهآ قندهار
~~بیافت و بکشت،
# ~~و مراجعت نموده به حضرت اردو ملحق شد. پیش از وصول رایات همایون،
# ~~جهانشاه جا کو و مبشر و اسکندر شیخی، قندهار را محاصره کرده بودند، بعد
~~از آنکه
# ~~سی و هشت روز از طرفین مصافهای سخت واقع شد شهر فتح گردید. بر موجب
# ~~فرمان بزرگ کوتوال را بردار زده تمامت باروها را عالیها سافلها ساختند.
~~سلطان
# ~~صاحب قران را هوای فضای گرمسیرات خوش آمد و با مجموع امرا و شاهزادگان
# ~~زمستان گاه دلپذیر قیشلامیشی کرده مدت آن زمستان مبارک را به صید و
~~شکار و
# ~~جرغالانک بسر برد. چون نیر اعظم به نقطهآ اعتدال ربیعی رسید و موسم
~~قیشلاق
# ~~نوبت به ایام یایلاق داد، سلطان صاحبقران با پانصد سوار ایلغار فرموده
~~روی به
# ~~دارالسلطنهآ سمرقند نهاد. و از ساحهآ قندهار تا ساحل آمویه بیش از ده
~~نفر ms267 مصاحب
# ~~حضرت نرسید، چنانکه به مدت چهارده روز به سمرقند نزول فرمود.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# به طرف مازندران و فتح آن ممالک
# چون امیر ولی یک دو کرت از جرگهای بزرگ، خود را به حسن حیل رهانید
# ~~صلاح حال او در آن بود که پیرامون فضولی نگردد و خود را در ورطهآ هلاک
~~نیندازد.
# ~~ترک شوخی خود نکرد و به کرات در پی انگیز آن شد که فتنهای در حرکت آرد.
# ~~سلاطین فارس و عراق و آذربایجان را بر آن داشت که به اتفاق در یک موضع
~~PageV01P247
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0269.jpg)

# ~~مجتمع شده روی به ماوراءالنهر نهند. چون در همهآ ایران زمین دو دل متفق
~~متوجه
# ~~یک امر نبود و هیچ کس بر هیچ کس اعتماد نداشت آن تدبیر او به جائی
~~نرسید.
# سلطان صاحبقران دانست که دفع او ضرورت است، بفرمود تا از مجموع
# ~~ممالک لشکرهای گران در حرکت آیند. بعد از آن به اسم یایلامیشی متوجه
# ~~یایلاقهای تخارستان گردید. در فضاء آن جلگه از کثرت سراپرده و خیام و
~~بارگاه و
# ~~شادروان مجموع صحراها نمونهآ بهشت برین و رشک بتخانهآ چین گردید. رسول
~~شاه
# ~~شجاع از فارس با تحف ملوکانه و هدایای بزرگانه برسید و دختر پسر او را
~~به جهت
# ~~پیر محمد بن جهانگیر بیاورد. هرچند غالیه پزی و عطرآمیزی زلف پرچین
~~فارسیان
# ~~آشوب در مشک چین میانداخت و رایحهآ کسمهآ قطاس آن شنگولان سلسله در
# ~~گردن مهر و ماه میافکند، اما غمزهآ فتان ترکان، آتش در کشتهآ نادرودهآ
~~ایشان بزد و
# ~~حسن عارضی هریک را عارض بتان جغتای بخیهای بر روی کار آورد، و آوازهآ
~~دروغ
# ~~لولیان فارس را بیفروغ گردانید، اما مشاطهآ اخلاص شاه شجاع اصلاح آن
~~انفعال
# ~~کرده به حلی نیکو بندگی حلهآ عذر بر روی کار کشید و محل قبول یافت. بعد
~~از
# ~~چندگاه که طویهای بزرگ و جرغالانکها[ی] عالی به آخر آمد اغروقها به طرف
# ~~دارالستبلطنه مراجعت نمود، سلطان صاحبقران لشکر به ms268 طرف مازندران کشید.
# ولی در این کرت چون دانسته بود که فریب را مدخل نیست و عذر مسموع
# ~~نخواهد بود، یک جهت آن شد که متوکلانه به قدر وسع و امکان کوشش نماید.
~~از
# ~~حد کادکروش تا در استراباد مجموع راهها را ضبط نموده در هر مضیقی که
~~محل
# ~~استحکام بود لشکری به جهت محافظت بگذاشت. سلطان صاحبقران یک یک
# ~~آن همه عقدها را میگشاد و میگذشت، تا غایتی که چند کرت قراولان او با
~~قراولان
# ~~سلطان صاحب قران شمشیرکاریها به ناموس کرده بعد از یأس عنان بازکشیدند.
~~هر
# ~~روز لشکری بدان عظمت به واسطهآ راست کردن راه و بریدن جنگل بیش از یک
# ~~فرسنگ کوچ نمیکردند.
# چون مسافت بیش از چهار فرسنگ نماند، [امیر] ولی با خود مخمر کرد که
# ~~دریائی از این زخار را بی آنکه نیم شبی از گوشهای شبیخون توان زد کاری
~~دیگر از
# ~~پیش نخواهد رفت. قریب دوازده هزار سوار مرتب مکمل را به سه دفعه
~~بیاراست و
# ~~قرار داد که هر دفعهای بر غولی بزنند و تا در روز به ضرب شمشیر دست سعی
~~PageV01P248
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0270.jpg)

# ~~بجنبانند. بعد از آن خود غنیم درگاه دولت شده، چنانکه پروانه آهنگ شمع
~~کند یا
# ~~گور به مقابلهآ پلنگ درآید، روان شد تا محمی قراول چنکداولان که موازی
~~نیم
# ~~فرسنگ پیش راه یاغی را محافظت مینمود، آواز پای مخالف شنوده با باد هم
~~عنان
# ~~اعلام بهادران گردانید. سلطان صاحب قران در دل آن شب دیجور که دیدهآ
~~اختر
# ~~شبرو راه سپران گم کرده بود و چشم زمانه از روش فلک تند گرد خیره گشته
~~غبار
# ~~ظلام از جیب ابر غالیهآ برف میریخت و پرویزن آسمان باران بلا به هر طرف
# ~~می بیخت، به نفس مبارک خود سوار شده غول برانکغار را به امیرزاده
~~میرانشاه و
# ~~لشکر خراسان مستحکم گردانید خدای داد حسینی را با سرداران ترکستان
~~نامزد
# ~~قنبل جوانکغار گردانید و ایکو تیمور و عمر عباس و سایر ms269 تومانات ایو
~~اوغلانان را در
# ~~مقابلهآ قلب بداشت.
# چون صدمهآ مقدمهآ شبیخون نزدیک رسید وقیهآ سواران به زلزلهآ کورکه تا
~~دامن
# ~~آسمان پیوست، نهیب گردان گردهآ گردون را بگسیخت و شیههآ اسپان چون صور
# ~~اسرافیل مرده را با زنده درآمیخت، صاعقهآ تیغ درخشیدن گرفت و تگرگ تیر
~~جستن
# ~~آغاز کرد. دلاوران جغتای دست از جان شسته روی به هر طرف که مینهادند،
~~اگر
# ~~کوه بودی پای بر جای نمیماند، چندان که یک دو تنوره ایکرمیشی و
~~بلغاشمیشی
# ~~کردند. مازندرانیان بیثبات روی از آن غرقاب گردانیده عنان هزیمت
~~بپیچیدند. ای
# ~~بسا اسپ بی مرد که پای بر سر مرد بیاسپ مینهاد! و اسپ و مرد بسر در می
~~آمد،
# ~~چنانکه روز رستاخیز ساعتی از آن شب نباشد و زلزلة الساعة از تفسیر
~~زلازل آن شب
# ~~کنایتی نماید. اکثر لشکر مازندران در حفرات و وحل و جنگل هلاک و مستهلک
# ~~تنید تل.
# امیر ولی بعد از هزار حیله نیم رمقی را که از دم صد هزار تیغ به در آورده
~~بود خود
# ~~را به استرآباد انداخت و بالفور زن و فرزند بیرون برده راه چلاو و
~~رستمدار پیش
# ~~گرفت. علی الصباح کورکهآ نوبت به دوال دولت بخروشید و مقدمهآ صبح قدوم
~~روز را
# ~~خیر مقدم گفت. قراولان لشکر به پیرامون استراباد تنوره زده بودند،
~~سادات و
# ~~مشایخ واصول و اهالی به اتفاق استقبال کرده روی تضرع به درگاه نهادند.
~~سلطان
# ~~صاحب قران مجموع ایشان را مستمال گردانید، اوچ قرابهادر را با اغروقها
~~در آن
# ~~حوالی بگذاشت و امرا[ای] منکقلای را به تیکامیشی در مقدمه روان کرده
~~خود نیز PageV01P249
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0271.jpg)

# ~~متعاقب حرکت فرمود. بعد از آنکه نام ونشان [امیر] ولی از حدود معموره
~~تا
# ~~مطموره برسید و اثر خبر او منطفی شد نیکاولان روی به طرف ری نهاده
~~پولادقیا و
# ~~سایر امرای ایغور را که در آن حوالی یورت و مقام داشتند به دست آورده
~~به درگاه
# ~~فرستادند.
# عمر عباس با سیصد ms270 کس تا دو فرسنگی سلطانیه تاخت کرد، در اثنای آن خبر
# ~~شنید که کوتوال سلطانیه قلعه را به طرح گذاشته آهنگ تبریز کرده است. هم
~~آن کس
# ~~را که این خبر گفت باشلاتمیشی کرده به سلطانیه آمد و بی منازعی در قلعه
~~رفت، و
# ~~ضبط کرده با باد هم عنان خبر آن فتح به حضرت عرضه داشت کرد. چون کوتوال
# ~~معین شد عمر [عباس] مراجعت نمود. سلطان صاحبقران یراق چنان دید که سارو
# ~~عادل را که به شیراز ملتجی شیده بود، از شاه شجاع بطلبید و در سلطانیه
~~بنشاند. بعد
# ~~از آنکه هنگام مراجعت نزدیک شد محمد سلطان شاه را با دو هزار کس در
~~نواحی
# ~~مازندران بنشاند و خود به طرف سمرقند بازگردید.
# جمعی انبوه به سارو عادل گرد آمد و اختیاری تمام به دست فروگرفت. چون
# ~~طلیعهآ مطلع بهار از افق عالم طلوع کرد و صدمهآ سرمای دی منقضی شد محمد
# ~~سلطان شاه با لشکرها که داشت به سارق قامیش ری آمد، و از آنجا حسن
~~جاندار و
# ~~عثمان عباس و شیخ طوی بوقا قوچین با پانصد کس بر سر احشام کرهرود
~~فرستاد.
# ~~به واسطهآ آنکه ایشان در تعجیل و احتیاط اهمال کردند مجموع احشام اتفاق
~~کرده
# ~~مترصد جنگ شدند. بعد از محاربهآ بسیار یک دو نفر از امرای قوشون به قتل
~~رفت و
# ~~دیگران خاسر و خایب بازگشتند. محمد سلطان شاه فی الحال هر سه سردار را
~~مقید
# ~~کرده به سلطانیه فرستاد و خود بی آنکه با هیچ کس مشورت کند سوار شد.
~~مردمان
# ~~تصور کردند که مگر بر سر احشام کرهرود خواهد رفت. او عنان عزیمت به
~~جانب
# ~~آذربایجان کشید. و چون به سجاس رسید یکی را به نزد سارو عادل فرستاد
~~که: من
# ~~به تبریز خواهم رفت، متعاقب من متوجه شو. بی آنکه جواب رسد مستعجلانه
~~فرو
# ~~راند.
# و به آوازهآ آنکه سلطان صاحب قران میرسد مکابره در تبریز درآمد و به
~~دولتخانه
# ~~نزول کرده ms271 تخصیص مال امانی [کرده] وضع نمود. تا مدت هفده روز چندان مال
# ~~بدین بهانه بستد که در حد حصر نیاید. بعد از آنکه مردمان را آوازهآ بعد
~~حضرت PageV01P250
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0272.jpg)

# ~~سلطان صاحب قران و کیفیت قلت او معلوم شد هرکس از هر جانبی به قصد و
~~دفع
# ~~روی نهادند. محمد سلطان شاه عاقلانه خیمه بیرون زد و به راهی که آمده
~~بود
# ~~بازگردید. در عرض این همه روز سارو عادل به هزار سعی تا زنجان آمده
~~بود. محمد
# ~~سلطان شاه او را به مراجعت پیغام کرده خود به بهانهآ آنکه تا مراغه
~~خواهد رفت
# ~~عنان منحرف کرد. قضا را با بیست و پنج هزار نفر سوار بغداد و تجملات و
~~خزاین
# ~~احمد بن اویس در جلگهآ لیلان فرود آمده بود، ناخبر نیم روزی بر سر
~~ایشان ریخت،
# ~~و همه را تار و مار گردانیده و آن همه خزاین و نفایس را به یک دفعه
~~تصرف کرده هم
# ~~در زمان بازگشت، و کیفیت آن فتح را عرضهداشت حضرت اعلی کرد.
# سلطان صاحب قران در جلگهآ خوجان از توابع خراسان، فرود آمده بود که
# ~~فرستادهآ محمد سلطان شاه برسید. خبر این فتح مهیج تعجیل شد و کوچ بر
~~کوچ
# ~~روی به تبریز نهاد. چون به مرحلهآ اوجان نزول کرد احمد هنوز در تبریز
~~بود. همان
# ~~لحظه به طرف نخجوان به در رفت. سلطان صاحب قران بعد از آنکه در تبریز
~~نزول
# ~~کرد جهانشاه جاکو و شیخ علی بهادر و حاجی سیفالدین و سایر دیگر امرا را
~~با
# ~~قریب پنجاه هزار سوار متعاقب احمد فرستاد. از غایت قدغه به حیثیتی فرود
~~آمدند
# ~~که سی و یک نفر امیران قشون هرکس یک سواره بدو رسیدند. سهم و صلابت
# ~~جغتای بر احمد چنان مستولی شده بود که با قریب بیست هزار سوار جراسون
~~که
# ~~هریک در مجال فرصت خود را مقابل قشونی میدانستند، زهرهآ آن نداشت که به
~~قفا
# ~~نگرد.
# از جمله آن همه لشکر ms272 معروف تونکغر بسطام که یکی از مشاهیر آذربایجان
# ~~است، با دویست کس از قفای اغروق بوکلامیشی کرده میرفت. تنها باز گردید
~~و
# ~~خود را بر امرا بزد و بعد از یک حملهآ مردانه دیگر بار به هزیمتیان
~~ملحق شد. احمد
# ~~چون وصول نیکاولان معلوم کرد به مثابتی قدم تعجیل در فرار بیفشرد که به
~~هیچ
# ~~وجهی ملتفت اغروق وخزاین نفیسه نشد. امرا همه را ضبط کرده بعضی از
~~لشکرها
# ~~را به محاصرهآ قلعهآ النجق گذاشته بعد از ضبط و نسق آن حدود به درگاه
~~بازگشتند.
# جمعی از ملازمان سارو عادل یک دوکرت اعلام نواب کامکار گردانیده بودند که
# ~~دل راست نسبت با توراء قاهره ندارد. سلطان صاحبقران التفات نکرد و با
~~وجود
# ~~آن قراین بدو اعتماد نموده عمر عباس و آق تمور بهادر را با جمعی از
~~امرا و بعضی PageV01P251
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0273.jpg)

# ~~لشکر او را باشلاتمیشی کرده از راه کردستان به طرف بغداد جابقین
~~فرستاد. با وجود
# ~~آنکه راههای موافق نزدیک بود به بهانهآ تاخت بعضی از ولایات گرمسیر، در
~~موسمی
# ~~که سم سموم، سنگ خارا را خاکستر میگردانید و تاب حرارت هوا، ماه را چون
# ~~ماهی در تابهآ فلک بریان میکرد، لشکرها را بدان صوب دلالت نمود. از
~~امرا، عمر
# ~~عباس و آق تمور بهادر و از سایر دیگر لشکرها به موازی مناصفه به خرج
~~رفت. با
# ~~وجود آنکه در همه اوقات هریک نفر که از لشکر منصور ملتفت امری کلی میشد
# ~~ناساخته بازنمیگشت در آن یورش جزوئی که به تذکار شاید از پیش نرفت. بعد
~~از
# ~~معاودت فعلی چند نیز که موجب وحشت باشد ظاهر کردن گرفت چنانکه طمع
# ~~کرد تا آذربیجان را بد و گذارند و یک دینار از هیچ جهتی تصرف ننماید.
~~بعد از ظهور
# ~~این مالیخولیا، سلطان صاحبقران دانست که دماغ او مخبط شده است و قابل
# ~~علاج نیست. خویشاوندانش را هریک به بهانهای متفرق گردانید و روزی معین
# ~~بولجار فرمود که همه را در ms273 آن جای که باشند به یاساق رسانند، چنانچه در
~~یک روز
# ~~یک لحظه تمام سیاست یافتند.
# آن تابستان حضرت سلطان صاحبقران در نواحی تبریز بسر برد، و پاییز از راه
# ~~نخجوان متوجه قلعه کرم و سورملو1 شده فتح نمود، و به قلعهآ قرص رفت.
# ~~تفلیس را محاصره کرد و بگشود و بقراط گرجی را به اسلام آورد. بعد از آن
~~جهانشاه
# ~~را به فتح لکزستان، و محمد درویش را به استخلاص شکی، و ارغون شاه و
~~رمضان
# ~~خواجه را بر سر ایل تانکغوت، و محمد بیک بن موسی را به تاخت ایل اغجاب
# ~~نامزد فرموده، خود دامن کوه البرز را شکار فرمود و متمردان را پایمال
~~میکرد. امرای
# ~~ایلغار در شیروان ترازو2 و [در موضع] قبله از ایلغار به اردو پیوستند.
~~سلطان
# ~~صاحب قران بعد از آن قلعهآ سرخ را استخلاص کرده در قراباغ نزول فرمود،
~~شیخ
# ~~علی بهادر بعد از آن که تا حدود گیلان تاخت کرده بود در آن موضع ملحق
~~شد.
# در اثنای آن قراولان که محافظت راه شروانات میکردند آمده بازنمودند که:
# ~~لشکری بیگانه از آن طرف آب کر پیدا شد ندانستیم که چه لشکر است. سلطان
# ~~صاحبقران، امیرزاده میرانشاه و شیخ علی و ایکو تیمور را به جهت تفحص
~~PageV01P252
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0274.jpg)

# ~~فرستاد، قضا را لشکر توقتامیش بود. امیرزاده میرانشاه [مقدمهآ ایشان]
~~را بشکست و
# ~~تا در بند باکو براند. بعد از آن سلطان صاحبقران، النجق1 را محاصره
~~فرمود و
# ~~لشکرهای کوهستان را قرار داد که هم در شب از اطراف و جوانب به بالا
~~رفتند.
# ~~اهالی آنجا را به غیر از اختیار نارین قلعه که به ستی قتال موسوم است
~~نماند. یکی به
# ~~واسطهآ بی آبی و دیگر به جهت آنکه اختیار اورتاکیشک از دست ایشان رفته
~~بود
# ~~زینهار خواسته متقبل شدند که علی الصباح به درگاه آیند.
# قضا را آن شب بارندگی به عظمت دست داد چنانکه مجموع برکهها پرآب شد و
# ~~فتح النجق ms274 متعذرگشت، محمد میرکه بن شیر بهرام را بر در قلعه بنشاند و
~~مراجعت
# ~~نمود.
# بعد از آن قلعهآ بایزید و قلعهآ آیدین را نیز بگشود. مصر بن قرا احمد
~~ترکمان که
# ~~حاکم قلعهآ آؤنیک2 بود ملتفت استمالت نامههای اعلی نشد، و به امید
~~حصانت آن
# ~~حصن حصین سر طغیان بر آسمان جبروت میسود. سلطان صاحب قران ملتفت
# ~~محاصرهآ او ناشده روی به ارزروم و ارزنگان نهاد. طهرتن که والی ارزنگان
~~بود، با
# ~~تحف وهدایای بسیار به حضرت پیوست. بعد از آن لشکرها به سه قسمت ایلغار
# ~~کرده به طلب قرا احمد ترکمان شد. از آن جمله امیرزاده میرانشاه با لشکر
~~برانکغار
# ~~برفت و احشام ترکمانان بسیار را تاخت و تاراج کرده بازگردید. و گروهی
~~دیگر
# ~~محمد میر که بعد از جنگ و قتل بسیار از تنگنای شدت و زحمت خود را به
~~درگاه
# ~~کشید. و گروهی دیگر شیخ علی هرغوئی نیز به زحمت بسیار به قرا احمد
~~رسید؛ و
# ~~چون لشکرهای بولجار کرده با او نپیوستند کاری نکرد و مراجعت نمود.
~~متعاقب او
# ~~جهانشاه برسید و او نیز بیش از اولجهای چند به دست نیاورد.
# سلطان صاحبقران به نفس خود ولایت اخلاط را بگشود و با غنایم بسیار به
# ~~اغروق پیوست. و به اتفاق متوجه قلاع وان و وسطان3 شد. ملک عزالدین شیخ
~~به
# ~~درگاه ملتجی گردید. بعد از وصول او اهالی آن مملکت از غایت جهل مرکب
~~تمرد
# ~~نمودند. بعد از بیست روز آن قلاع فتح شد و تمامت خرد و بزرگ آنجا به
~~سیاست
# ~~رسید. حصانت آن قلاع در مجموع عالم شهرتی تمام دارد. بعد از آن حاکم
~~خوی و
# ~~سلماس دزک نیز روی به درگاه دولت آورد و سیورغال یافت.

PageV01P253

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0275.jpg)

# ~~در اثنا معلوم شد که زین العابدین بن شاه شجاع تمرد نموده سر از ربقهآ
~~طاعت به
# ~~در برد. سلطان صاحب قران عنان حرکت به فتح ممالک عراق و فارس کشید و از
~~راه
# ~~همدان ms275 به جربادقان و از آنجا به دارالامان اصفهان آمد. بزرگان عراق
~~استقبال نمودند
# ~~و موکب همایون به عمارت طوقجی فرود آمد. سلطان صاحب قران با معدودی
# ~~اندک در شهر و بازار و محلات و طبرک اصفهان طوف کرده قرارداد که به اسم
~~نعل
# ~~بها اهالی شهر وجهی چند بدهند. با وجود[ی] که اصول شهر ملازم اردو
~~بودند
# ~~جهال دست آشوب جنبانیده جمعی از محصلان را بکشتند. غیرت سلطنت،
# ~~سلسلهآ غضب را در حرکت آورد و یاساق شد که مجموع اهالی شهر را رطب و
# ~~یابس به یاساق رسانیدند، چنانچه در تمامت ظاهر و باطن شهر قریب هزار
~~منار از
# ~~سر بریده مرتفع شد.
# بعد از آن به فارس آمد، پیش از وصول رایات نصرت شعار، زین العابدین،
~~شیراز
# ~~را به طرح گذاشته راه شوشتر پیش گرفت. سلطان صاحب قران در ظاهر شهر
~~فرود
# ~~آمد؛ فارسیان را امان داد و مال امانی در تحصیل محصلان کرد.
### | ذ کر آمدن
# لشکر توقماق به ماوراء النهر به اغواء قمرالدین
# و فتنهای که در ولایت اوزجند از حرکت مغول واقع شد
# چون قمرالدین از مغولستان قطع طمع کرد به توقتامیش پیوست. بعد از آنکه
# ~~لشکر تو قماق چنانچه سابقا ذکر رفت درکنارهآ رود گر از مقابل عساکر
~~منصوره منهزم
# ~~شد، توقتامیش به جبر آن انفعال، قمرالدین را با آق خواجه اغلان از راه
~~ترکستان به
# ~~ماوراءالنهر فرستاد. عباس و سلیمان شاه بن داود و برات خواجه کوکلتاش
~~با
# ~~لشکرهای سمرقند در حدود طوی توبه که از مضافات ترکستان است، به
~~امیرزاده
# ~~عمر شیخ پیوستند و روی به دفع توقماق نهادند. بعد از تعبیه صفوف معرکه
# ~~امیرزاده عمر شیخ برحسب عادت خود عباس را در غول بداشت و با بهادران
# ~~قراول در مقدمه خود را بر لشکر مخالف زد. یک دو کرت که چون شیر غرین از
~~چپ
# ~~او] راست دشمن درآمده ایشان را بر هم زد او را با معدودی اندک در میان
~~گرفته ms276 PageV01P254
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0276.jpg)

# ~~حلقهآ دوایر احاطه را تنگ میکردند و او روی به هر طرف که مینهاد مکابره
# ~~لشکرهای مقابل را پای از جای میرفت. در اثنای این کشش و کوشش چون چند
# ~~ساعت بگذشت و امرای سمرقند، کیفیت حال امیرزادگان معلوم نکردند هزار
# ~~دغدغه دروغ و راست به خاطر هریک راه یافت، و عاقبت به تصور آنکه قضیه
# ~~دیگرگونه شده است عنان گردان راه سمرقند پیش گرفتند.
# امیرزاده عمر شیخ با قریب صد سوار در یمین و یسار مخالف حملههای [رستم
# ~~و هنرهای اسفندیار] مینمود. چون از انهزام امرا خبردار گردید متعجب شد
~~و عنان
# ~~به طرف غول خود معطوف ساخت. لشکر اوزجند را نیز در جرگه نیافت. از
~~مغابنهآ
# ~~آن حرکت بی موقع بر خود بپیچید و یک دوکرت دیگر نیز به آن قدر معدود
~~اندک که
# ~~داشت ایه امید آنکه در همان جنگگاه تلف شود و آن بی ناموسی با خود برد
# ~~حملههای سخت بکرد. چون از حملهآ آن صد هزار] بیشتر به قتل آمدند مشفقی
# ~~دست شفقت به عنان سعی او زد و از جنگگاه بیرون آورد. [امیرزاده عمر شیخ
~~به
# ~~حیثیتی مست جنگ شده بود که بعد از آن که یک فرسنگ از جنگگاه بیرون آمد
~~به
# ~~امرای سمرقند پیغام فرستاد که برخلاف این حرکت شنیع مجدانه سمرقند را
~~نگاه
# ~~دارند] و خود راه اوزکند پیش گرفت تا [با لشکرگران به مدد ایشان رسد].
# پیش از وصول او جمعی از معتمدان که از جنگگاه گریخته جدا شده بودند بر
# ~~مقتضای تصور کج خود آوازهای بد رسانیدند، چنانکه حرمهای امیرزاده عمر
~~شیخ
# ~~شهر را بر جای گذاشته روی به کوهها نهادند. اهل شهر چند فرقه شده
~~برآشفتند.
# ~~امیرزاده عمر شیخ با هفت سوار برسید و اهالی مملکت را تسکین کرده لشکری
# ~~چند ترتیب نمود و متوجه سمرقند شد. در این حالت اینکهتورا با قریب بیست
# ~~هزار سوار متوجه قصد ماوراءالنهر شده برسید و امیرزاده عمر شیخ، دفع ms277 او
~~را اهم
# ~~دیگر مهمات دانسته عنان توجه از راه سمرقند به سمت ایشان راست کرد.
~~جمعی
# ~~از بدفرصتان اوز کند مغول را باشلامیشی کرده از سیحون به گذار
~~گذرانیدند.
# ~~امیرزاده عمر شیخ قمرغهآ مقابله ندید، به یراق ضبط شهر مراجعت نمود.
# ~~اینکه تورا در ظاهر اندکان نزول کرده هر روز از طرفی جنگ به در شهر می
~~آورد و
# ~~امیرزاده عمر شیخ با معدودی به غایت اندک که داشت استقبال مینمود و
# ~~جنگها[ی رستمانه] میکرد. چون یاغی دید که بازگشت از محاصرهآ اوزکند
~~طرفی PageV01P255
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0277.jpg)

# ~~نخواهد بست ولایتی چند را که بر ممر بود پایمال غارت کرد. [امیرزاده
~~عمر شیخ
# ~~در چند فرسنگی شهر با دویست سوار برفت و به یک شبیخون، مجموع اسیران را
# ~~از دست کفار خلاص داد.]
# در این حین لشکر توقماق حوالی سمرقند و بخارا را احاطه کرده دست تخریب
# ~~و تعذیب بر مسلمانان دراز داشتند. امرای سمرقند به مجرد ضبط نفس شهر
~~راضی
# ~~شده متعرض دفع نمیگشتند. سلطان صاحبقران در حالت آنکه تمولات و
# ~~تجملات حکام فارس و عراق را ضبط می فرمود چون خبر این آشوب به حضرتش
# ~~برسید با باد هم عنان آن همه فتوحات را به طرح گذاشته لشکر به سمرقند
~~کشید و
# ~~یحیی بن مظفر را در شیراز بنشاند و غیاثالدین شول را مستمال گردانیده
~~در
# ~~ملازمت او بگذاشت، و پهلوان مهذب را تربیت فرموده در ابرقوه بنشاند.
# چون خبر وصول رایات جهانگیر در ماوراءالنهر انتشار یافت متمردان گریز به
# ~~هنگام را غایت پیروزی دانسته، هرکس به طرفی به مجرد آوازه، آواره
~~گشتند.
# ~~سلطان صاحب قران لشکرها فرستاد که تا سرحد دشت قبچاق [ایشان را]
~~تیکامیشی
# ~~کرده بسیاری را اسیر و دستگیر بیاوردند. از امرا، عباس پیش از وصول
~~رایات
# ~~همایون به یک ماه مرده بود، اما دیگر امرا به واسطهآ آن حرکت شنیع که
~~کرده بودند
# ~~مأخوذ و مخاطب شده به گناه خود رسیدند.
# ذکر توجه سلطان صاحب ms278 قران به خوارزم
# وکیفیت آعدن توقتامیش به ترکستان و منهزم گشتن او
# [و بیان وقایعی که در آن مدت روی نمود]
# چون لشکر توقماق عرصهآ ماوراءالنهر را خالی یافته آن همه خرابی کرده
~~بودند
# ~~انتقام این حرکت شنیع را حضرت سلطان صاحب قران متوجه خوارزم شد. چون به
# ~~بخارا رسید سیورغتمش خان به واسطهآ مرضی صعب که داشت بماند و نماند.
# ~~چون لشکر منصوره به ناحیهآ سه پایه رسید، ایریغمش اغلان و سلیمان صوفی،
# ~~خوارزم را به طرح گذاشته روی به دشت قبچاق نهادند. سلطان صاحب قران
~~بفرمود
# ~~تا تمامت باروها را با زمین یکسان کرده مجموع متوطنان قبة الاسلام را
~~بعد از نهب و PageV01P256
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0278.jpg)

# ~~تاراج به سمرقند کوچانید. امیرزاده میرانشاه و محمد سلطان شاه و
~~ایکوتیمور و
# ~~شمسالدین اوچ قرا با جمعی امرا یاغی را تا قم کند تیکامیشی کرده
~~بازگردیدند.
# در حین این خبر محمد میرکه بن شیر بهرام قتلانی که داماد حضرت بود، به
# ~~وقت آنکه به طرف خوارزم متوجه شود از راه بازگردید و یاغی شد. امیرزاده
~~عمر
# ~~شیخ با معدودی اندک در سمرقند بود. فی الحال کلیهآ خوانین و سایر امرا
~~جمع کرده
# ~~لشکر بسیار سوار گردانید و روی به دفع او نهاد. او در کنار آب وخش قریب
~~سی
# ~~هزار سوار جمع کرده بود تا راه مفازهآ خوارزم بگیرد. امیرزاده عمر شیخ
~~بالفور که
# ~~رسید [به نفس خود باشلامیشی کرده] اسپ در آب راند و بی محابا بگذشت.
~~محمد
# ~~میرکه [از هیبت آن یاساق] عنان برتافت و لشکرش متفرق شد. بعد از آنکه
~~این فتح
# ~~گرامی میسر شد محمد میرکه را نیز دستگیر کرده [به درگاه] آوردند و به
~~سیاست
# ~~رسید.
# قومی از برالدایان که در نواحی قتلان متوطن بودند، به اتفاق محمد میرکه
~~یاغی
# ~~شده بر سر جهانشاه جاکو آمده بودند. او با سیصد سوار از اول روز تا
~~نیمهآ شب
# ~~جنگ میکرد. خواجه یوسف آپردی و پیرعلی تاز سلدوز به ms279 مدد رسیده به اتفاق
# ~~امیر جهانشاه، یاغی را براندند و بسیاری از مخالفان پایمال نکبت گردید.
# سلطان صاحب قران چون مقضی المرام از خوارزم مراجعت نمود در اواخر
# ~~زمستان آن سال که لشکرها تارقال کرده بودند ناخبر آوازهآ وصول توقتامیش
~~گرم
# ~~گردید. سلطان صاحبقران با وجود آنکه بیش از تخمین، چهار هزار سوار
~~همراه
# ~~نداشت بالفور روی به دفع دشمن نهاد و به اطراف ایلچیان دوانید تا لشکری
~~که
# ~~میسر شود جمع کند. قضا را شدت سرما و کثرت برف تا غایتی بود که مطلق
# ~~وحوش و طیور در همه صحرا فسرده و مرده بودند، ناگاه خبر رسید که
~~ایلیغمیش
# ~~اغلان با منکقلای توقتامیش در اوجک و زرنق فرود آمده است. سلطان
# ~~صاحبقران تازیانهآ غضب بر مرکب غیرت گرم گردانیده روی به ایشان نهاد.
~~چون
# ~~نزدیک رسید شیخ علی بهادر و تیمور قتلغ اغلان و کلاجه اغلان را هزار کس
~~مقرر
# ~~کرد که از قفای یاغی موازی یک دو فرسنگ رفته راه گریز ایشان را گرفتند
~~و خود با
# ~~سه هزار کس به شبگیر براند. هنوز مطلع شفق از افق مشرق نادمیده بر سر
~~دشمن
# ~~رسید. صاحب قران از مساعدت سعادت و اتفاق حسنه امیرزاده عمر شیخ با
~~هزار PageV01P257
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0279.jpg)

# ~~کس برسید. سلطان غازی وصول مقدم مبارکش را نتیجهآ دولت روزافزون دانسته
# ~~بی توقف به صدای کورکه و برغو سراآن انداخته بر سر دشمن عنان ریز
~~برسید.
# ~~توقماقان از کثرت شراب، مست طافح سر به بالین غفلت نهاده بودند که به
~~یک ناگاه
# ~~چون مرده که بانگ صور سر از خاک بردارد به آواز طبل حربی و نای رزمی
~~سراسیمه
# ~~از جای برجستند. نتیجهآ دولت بلند و خاصیت سعادت ارجمند دست مخالفان را
# ~~چنان در آستین وهم خشک فروبست که هرکس به یاراق [یراق] گریختن خود
# ~~مشغول شدند. قریب چهار هزار سوار چه اسیر و چه دستگیر و چه مقتول و چه
# ~~مجروح گردیدند. از آن جمله بقیة السیفی ms280 چند که خود را از قمرغه بیرون
~~انداخت،
# ~~پایمال نکال شیخ علی بهادر شد. چنانکه به غیر از نفس ایلیغمیش جان به
~~در نبرد.
# ~~توقتامیش به مجرد همین یک شکست، دل شکسته شد و هم از راه که آمده بود
# ~~بازگردید. نیکاولان لشکر منصوره تا چهل روز از قفای هزیمتیان
~~بازنگشتند، و
# ~~میافکندند و میکشتند و میگرفتند تا تمام یاغی از سرحد مملکت بیرون نرفت
# ~~عنان سعی نکشیدند.
# بعد از آن لشکرهای اطراف و جوانب دور و نزدیک از ترک و تازیک برسید و
# ~~جمعی گفتند که یورش دشت قبچاق اهم است، اما [امیرزاده عمر شیخ بگذاشت و
# ~~عنان گیر] به [طرف] مغولستان دلالت کردند. سلطان صاحب قران مجموع
~~لشکرها را
# ~~سی گروه گردانیده هر گروهی را به راهی فرستاد و محل بولجار تعیین نمود.
~~مدت
# ~~هشت ماه آن یورش متمادی گشت و تمامت ایل و الوس مغول بالکلی در زیر دست
# ~~و پای لشکر نیست و نابود گردید. بعد از آن حضرت سلطان صاحبقران به کام
~~دل
# ~~و مراد خاطر مراجعت نموده در تاریخ سلخ رمضانالمبارک سنهآ احدی و تسعین
~~و
# ~~سبع مایه (791 ه/ 1389 م) به دارالسنلطنهآ سمرقند نزول فرمود ومدت دو
~~سال
# ~~متصل به هیچ طرفی یورش ناکرده مجموع اوقات را به عیش و طرب و داد و دهش
# ~~و ضبط و نسق ممالک صرف گردانیده لشکرها را آسایش داد.
# ذ کر توجه سلطان صاحب قران کرت الل
# به صوب دشت قبچاق و کیفیت آن فتح مبارک
# چون توقتامیش چند نوبت نسبت با حضرت سلطان صاحبقران بیادبی های
~~PageV01P258
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0280.jpg)

# ~~موحش، چنانچه سابقا ذکر کردیم، مکرر کرد و هرچند که در مکاتبات و
~~مراسلات
# ~~او را از حقوق قدیمه تذکار فرمود و مواعظ ونصایح نوشت به جائی نرسید،
# ~~ضرورت را به جهت تدارک خواست که متوجه شود. لشکرها را به میعادی نزدیک
# ~~جمع گردانید و به یراق دو ساله سراپردهآ سفر بیرون زد، چنانچه در وسط ms281
~~زمستان
# ~~سنهآ ثلاث و تسعین و سبع مایه (793 ه/ 1391 م) روز پنج شنبه ثانی عشر
~~صفر
# ~~اغروق را از تاشکند بازگردانیده خود متوجه دشت قبچاق شد. چون به قصبهآ
# ~~قراسمان نزول فرمود ایلچیان توقتامیش با مکتوبات لباسات آمیز مشتمل بر
~~انواع
# ~~عذر و شفاعت برسیدند. سلطان صاحب قران التفات نفرمود و متوکلانه روی به
~~راه
# ~~نهاد و هریک از آن ایلچیان را نفری به تومانی غجارجی کرده روانه شد.
# در اثنای راه یکی از نوکران ایدکو بگریخت و توقتامیش را از وصول لشکر خبر
# ~~کرد. سلطان صاحب قران چون به الوغتاق1 رسید به طول و عرض سی فرسنگ چهار
# ~~روزه شکار انداخت بعد از قمرغه سان لشکر بطلبید و امرا و سرداران را که
~~سان
# ~~درست داشتند به قدر مراتب هریک نوازش فرمود، و قراولان به جهت مقدمه
~~تعیین
# ~~کرد. ناگاه نشان سه چهار آتشدان به نظر ایشان آمد اعلام حضرت کردند.
~~سلطان
# ~~صاحب قران چند سوار را نامزد فرمود که از کنار آتشدانها پی زدند. آن پی
~~به سر
# ~~پانزده آتشدان دیگر رسید. بعد از آن زبانگیران به تعصب که در چند جای
~~نازک
# ~~کارهای بزرگ کرده بودند به بولغامیشی آن در روی صحرا متفرق شدند. از
~~جمله
# ~~جمعی در میان آن صحرا الاجقی چند نشسته دیدند. کمین کردند تا شب به کام
# ~~خاطر یکی را به دست آوردند. قضا را شخصی را گذر بر سر ایشان افتاد؛
~~گرفته به
# ~~درگاه آوردند. آن شخص گفت که: قریب یک ماه باشد تا از اردو جدا شدهایم
~~و خبر
# ~~نداریم که کجاست. سلطان صاحبقران به کو چانیدن آن الاجقها مثال داد.
# چون به رودخانهآ یاییق2 رسید سه گذار بود، یکی ایغریالی، و دوم بورکجک و
# ~~سیوم چاپما کجک. با وجود آن سه گذار متوکلانه از جائی که هیچ آفریده
~~هرگز
# ~~نگذشته بود از آن دریای خونخوار بگذشت. چون به کنار رودخانهآ سمر رسید
# ~~قراولان آواز غلبهآ پای اسپ شنوده ms282 در حضرت عرضه داشت کردند. زبانگیران
~~نیر PageV01P259
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0281.jpg)

# ~~متعاقب شخصی را به درگاه آوردند. آن شخص چنان تقریر کرد که: تا غایت
~~خبر
# ~~وصول شما انتشار نیافته بود، نوکر ایدکو بیامد و از آن روز تا امروز
~~لشکرهای ما نیز
# ~~جمع گردید، چنانکه سپاهی یاغی به دو مقدار شما باشد. توقتامیش میخواست
# ~~که گذارهای یاییق را بر شما بگیرد. چون شنید که از بیراه عبور میکنید
~~متعرض
# ~~نگشت». بعد از آن سلطان صاحب قران یاساق فرمود که لشکرها دایرهآ کرانات
~~را به
# ~~چپر و گاوسپر و خندق محکم کرده فرود آیند. ناگاه قراولان خبر رسانیدند
~~که سواد
# ~~سه قشون از دور پیدا شد. آن روز جیبهای بخش کردند و مردم را به اولکه و
# ~~وعدههای خوب مستظهر گردانیدند. بعد از آن سلطان صاحب قران به نفس خود
~~به
# ~~قراولگاه رفت. جمعی که نارین قراول بودند شخصی را گرفته بیاوردند. آن
~~شخص
# ~~تقریر کرد که: شنودیم که در لشکرگاه شما از بیقوتی بی قوت شدهاند، و
~~میخواهد
# ~~تا شما را پیشتر کشد و چنان کند که خود به خود از هم فرو ریزید. بعد از
~~آن یاساق
# ~~شد که هیچ کس به شب آتش نیفروزد، و بعد از نماز شام هیچ آفریده از
~~کراآن بیرون
# ~~نرود. و مبشر را به طلب خبر تحقیق پیش فرستاد.
# گذار او بر بیشهای افتاد. ناگاه آواز غلبهای شنید. نوکران خود را بر جای
~~گذاشته
# ~~به تفحص پیشتر آمد. چون سواد آن قوم را کم از خود مشاهده کرد بر سر
~~ایشان فرو
# ~~راند و به یک دفعه چهل کس را دستگیر [کرده] به حضرت آورد. ایشان تقریر
~~کردند
# ~~که: بولجار معین لشکر در قرخکول بود، به واسطهآ آن بیامدیم. موجب دیر
~~ماندن
# ~~ایشان را معلوم نداریم. بعد از آن سلطان صاحبقران، جلال بن حمید را با
~~صاین
# ~~تیمور و مولی و رغبنا ترخان1 پیش فرستاد و قرار داد که اگر دشمنی به
~~ایشان باز ms283
# ~~خورد احتیاط کنند تا کم از ایشان نباشد متعرض نشوند و اگر بیشتر بود
~~خود را به
# ~~غول کشند. اتفاقا غلبهای مقابل ایشان شد. صاین تیمور پیش رفت و سخنی
~~چند
# ~~که رسم قراولان باشد با ایشان گفت و شنود کرده مولی را به درگاه
~~بازگردانید.
# ~~سلطان صاحب قران؛ ایکو تیمور را با تومانی که داشت کجیکه ایشان فرستاد.
# ~~بازگشتند. ایشان به جای آن جماعت ایستاده نگاه کردند. دیدند که قریب سی
~~PageV01P260
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0282.jpg)

# ~~قشون مرد مکمل در درهای کمین کرده ایستادهاند. یکی را بازگردانیده
~~اعلام ایکو
# ~~تیمور کردند که: سواد دشمن به اضعاف مضاعفهآ ماست. یراق در آن است که
~~مردم
# ~~خود را از آن وحلها گذرانیده به قفا نشینیم.» قراولان یاغی نیز سواد
~~ایشان را
# ~~چاغلامیشی کرده بودند. فیالحال کمین گشاده حمله نمودند. ایکو تیمور بعد
~~از
# ~~سعی بسیار که سه اسب او به تیر بیفتاد پیاده جنگ میکرد تا به ناشناخت
~~کشته شد
# ~~و رمضان خواجه نیز شهادت یافت.
# در حالت این شکست سلطان صاحبقران به نفس خود برسید و به مجرد
# ~~مطالعهآ آن سواد یاغی منهزم شد. همچنین پنج روز هر روز توقتامیش سیاهی
# ~~می نمود و لشکر جغتای را به خود کشیده یک منزل به قفا مینشست. روز ششم
~~که
# ~~طلیعهآ طلوع صبح از مطلع مشرق طالع شد توقتامیش جهان در جهان یاسال
~~کرده
# ~~چون کوه بیستون بایستاد. سلطان صاحب قران نیز نه غول در مقابلهآ او
~~تعبیه کرد. و
# ~~در یک غول پادشاه سلطان محمود را با سلیمان شاه بن داود بداشت؛ و در
~~غول
# ~~دوم امیرزاده محمد سلطان بن امیرزاده جهانگیر؛ و غول سیوم امیرزاده
~~میرانشاه را
# ~~نامزد کرد؛ محمد سلطان شاه را هراول آن غول تعیین فرمود؛ و غول
~~جوانکغار را به
# ~~امیرزاده عمر شیخ سپرده، قنبل آن غول به خدایداد حسینی محکم کرد؛ و خود
~~در
# ~~غول اصل خیمهها بزد و فرود آمد.
# این مصاف بزرگ در روز پانزدهم رجب سنهآ ms284 ثلاث و تسعین و سبع مایه (793ه/
# ~~(139 م) مطابق قوی ییل بود. نخست حاجی سیفالدین از قنبل برانکغار حمله
# ~~کرد و قنبل جوانکغار یاغی را از جای بربود. به ولاء او جهانشاه بهادر
~~نیز غنیم خود
# ~~را براند و بر توالی او امیرزاده میرانشاه نیز غنیم خود را بشکست.
# قضا را توقتامیش پیش از وقوع معرکه به تواتر شنیده بود که بست امید لشکر
# ~~جغتای به ضرب شمشیر امیرزاده عمر شیخ گرم و مستحکم است. خود با هر که
# ~~درصدد نام و ناموسی بود آن غول را غنیم شده و به ناشناخت خود را بر
~~تومان
# ~~سلد وز بزد و به یک حمله با اسپ و شتر و مرد و مرکب همه در زیر دست و
~~پای تار
# ~~و مار گردانیده سلمیشی [کذا] کرد. سلطان غازی در حالت آنکه با آن غول
~~بزرگ
# ~~خود عنان حرکت جنبانیده بود یکی از نزد امیرزاده عمر شیخ برسید و
~~کیفیهآ خرابی
# ~~حال سلدوز و گذشتن توقتامیش به قفای غول جوانکغار بازنمود. امیرزاده
~~عمر PageV01P261
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0283.jpg)

# ~~شیخ در مقابلهآ دشمن کیدرکو یاسال نموده به دست و گریبان جنگ و خونریزی
# ~~مشغول بود که ناگاه سلطان غازی با جملهآ تومانهای غول بزرگ روی مدد
~~بدان
# ~~صوب نهاد. پیش از وصول رایات نصرت شعار، امیرزاده عمر شیخ به ضرب
# ~~شمشیر جهانگشای و کوپال خارهسای پای دشمن را از جای ربوده بود.
~~توقتامیش
# ~~در حین این حصحص تنورهآ قمرغه آن شکار بزرگ را از اطراف و جوانب بر خود
# ~~محیط دید] چهار تکبیر فنا بر فنای تخت دشت قبچاق دمیده عنان قرار به
~~دست
# ~~فرار سپرد و استقامت چندین سالهآ آن الوس در سر شئامت حقناشناسی و
~~ناسپاسی
# ~~او رفت. بعد از آن سیم ساقان بوقتاق پوش دشت قبچاق نالهآ زار به فلک
~~دوار
# ~~پرآورده تنگ چشمان نازپرورد سرائی از سراپردهآ ناز به خاک مذلت و نیاز
~~افتادند، و
# ~~مجموع پایتخت اوزبک در زیر دست و ms285 پای جغتای عالیها سافلها شد، چنانکه
# ~~کمترین پیادهای که بر قوت یک شبه قادر نبود صاحب ده گله گردید و
~~فرومایه ترین
# ~~سواری که یک دینار نداشت گنج شایگان به دست آورد. در حین مقابله رطلی
~~آرد
# ~~جو به یک من نقرهآ طلغم دست نمیداد؛ بعد از چهار ساعت که این فتح میسر
~~شد
# ~~صد گوسفند به درهمی و ده اسپ به دیناری کس نمی خرید.
# امرای لشکر و سرداران هر کشور به مبارک باد آن فتح نثارهای سنگین و
# ~~سوغاتهای رنگین پیشکش کردند و سلطان صاحبقران یک یک را به قدر کوچی که
# ~~داده بودند به سیورغالات و انعامات مخصوص گردانید. و تیمور قتلغ اغلان
~~و ایدکو
# ~~را به نوازش بسیار [محظوظ کرد و] مقرر کرد که قوم و قبیلهآ خود را
~~خداوندی کنند.
# ~~آن حرام نمکان خود را به گوشهای کشیده سکهآ حرام نمکی را همچون
~~توقتامیش در
# ~~حق الوس اوزبک کالنقش فی الحجر ثابت کردند. سلطان صاحب قران بر تخلف
# ~~ایشان التفات ناکرده سالما غانما مراجعت فرمود.
# [و در حین این یورش قمرالدین بد فرصتی کرده بر سر تومانهآ اوزجند آمده
~~بوده،
# ~~چند پاره دیه را تاراج کرده به مغولستان مراجعت نموده بود. امیرزاده
~~عمر شیخ هم
# ~~از وسط راه با معدودی اندک ایلغار فرموده به هوس ملاقات شاهزادگان
~~فروراند،
# ~~چنانکه از غایت تعجیل که داشت یک سواره به اندکان نزول کرد. از مقدم
~~مبارک
# ~~حضرتش حزن و غم به عیش و نعم مبدل گردید و مملکت بهم برآمده قرار یافت.
~~و
# ~~بعد از چند روز که بعضی از لشکرها برسید متوجه مغولستان شد و به انتقام
~~آن PageV01P262
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0284.jpg)

# ~~حرکت قمرالدین، دود از دودمان الوس برآورد. عوض هر گوسفندی رمهای و به
# ~~جای هر نفری قیتولی را به اسیری بیاورد.]
# سلطان صاحبقران بعد از نزول به دارالسلطنهآ سمرقند انگیز طویهای بزرگ
# ~~پیش گرفت و به جهت فرزندزادگان خود حرمهای مناسب در حباله آورد، و تا
~~قریب ms286
# ~~یک سال همهآ اوقات مبارک خود را به عیش و جرغالانک مصروف گردانید.
### | ذکر توجه
# سلطان صاحبقران بار دیگر به فتح ممالک ایران
# آن را یورش پنج ساله خوانند]
# بعد از آنکه ایام تنعم امتداد یافت و مدت جرغالانک به اطناب کشید، سلطان
# ~~صاحب قران [را] هوس یورش ایران زمین دامنگیر شد و در روز جمعه خامس عشر
# ~~رجب سنهآ اربع و تسعین و سبع مایه (794 ه/ 1392 م) مطابق پیچین ییل به
# ~~اختیاری سعد و طالعی مسعود سراپردهآ سفر به صوب ایران زمین بیرون برده
~~به
# ~~دارالعلم بخارا نزول فرمود. روز یکشنبه غرهآ رجب مزاج مبارکش از تأثیر
~~هوا
# ~~انحرافی یافت، و با وجود تب محرقی که داشت کوچ فرموده به جوی زرد نزول
# ~~کرد. خواتین [حرم] حرمت و شاهزادگان مسند دولت حاضر شده اطبا در معالجه
~~ید
# ~~بیضا و معجز موسی نمودن گرفتند. دست بذل، قفل چندین سالهآ خزاین را به
~~پنجهآ
# ~~صدقات فروپیچید و کف علماء اسلام به کلید دعا بند فروبسته قضا را گشاد
~~داد.
# ~~چون اثر صحت و شرهآ شفا در بشرهآ مباری ظاهر شدن گرفت، لشکر منقلای در
# ~~حرکت آمد وروز چهارشنبه عشرین رجب المرجب حضرت سلطان صاحب قران
# ~~نیز به مبارکی سوار گردید. حرمهای شریفه با سایر اغروق مصاحب حضرت
# ~~سلطنت پناهی شاهرخی - خلدالله ملکه و سلطانه - بازگشت.
# چون رایات نصرت شعار به حدود گرگان و طبرستان رسید، لشکرها را به سه
# ~~فرقه تعیین فرمود که راه و ممر مازندران را از بیشه و جنگل پاک
~~گردانیده روان
# ~~رضا به دست قضا داد و محکم بایستاد. سلطان صاحب قران، پیرک پادشاه بن
~~لقمان PageV01P263
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0285.jpg)

# ~~پادشاه را با سایر دریانشینان از راه بحیره با کشتیها روانه گردانید تا
~~راه بحر بر ایشان
# ~~ببستند، و خود با سایر لشکرها از سه جانب احاطت کردند. روز اول شهر بند
~~مهانه
# ~~سر فتح شد. سید کمالالدین دست ضرورت از محاربه کشیده داشت و با فرزندان ms287
# ~~استقبال نمود، سلطان صاحب (قران] سادات را معاف داشت و سایر دیگر
~~سپاهیان
# ~~را به قتل آورد.
# چون زمستان آن سال را در قیشلاق مازندران به سعادت و کامرانی گذرانید روز
# ~~پنج شنبه بیست وچهارم صفر تغاغوییل، موافق سنهآ خمس و تسعین و سبع مایه
# ~~(795ه/ 1383 م) لشکر منکقلای را به صوب فارس متوجه گردانید؛ و جهانشاه
# ~~جاکو و یادگار برلاس و شمسالدین عباس و اوچ قرابهادر را با ثلثان لشکر
~~در اغروق
# ~~گذاشته خود با ثلثی دیگر ایلغار فرمود. شاه سوار عراقی در باب الجنة به
~~دست
# ~~منکقلای منصوره گرفتار شد و ارتق شاه، سلطانیه را به طرح بریخت و
~~بگریخت.
# ~~بعد از فتح آن مواضع از راه چمچمال عقدهای کردستان را یک یک فتح نموده
# ~~متوجه بغداد شدند. شیخ علی بهادر در منکقلای بود در اثنای آن یورش بر
~~دست
# ~~فدائی کشته شد. بعد از آن عنان عزیمت رایات نصرت شعار از راه همدان و
~~لرستان
# ~~به صوب خوزستان انحراف یافت.
# [و امیرزاده عمر شیخ از راه کوشک چوبان از قلعهآ گیو که از مضافات ولایت
~~قم
# ~~است، گذر فرمود و به ضرب شمشیر آن قلعه را فتح کرد. و از آنجا قلاع
~~حراه و
# ~~فراهان را یک یک فتح کرده به حضرت پیوست. و بار دیگر از خرم آباد جدا
~~گردید.
# ~~قلعهآ مانکره و احشام اکثر لرستان را تاخت نمود و به حضرت پیوست. بعد
~~از آن
# ~~امیرزاده عمر شیخ با لشکرهای برانکغار از راه حویزه تا ساحل جزایر
~~میگشود.
# ~~سلطان غازی از راه دیگر شوشتر فتح میفرمود، تا دیگر بار در ظاهر شوشتر
~~با هم
# ~~پیوستند.]
# بعد از آن مسعود سربدال را در شوشتر بنشاند و عنان توجه به طرف فارس
# ~~کشید. قلعهآ سفید را که همیشه محل اعتماد سلاطین فارس است و زین
~~العابدین بن
# ~~شاه شجاع آنجا محبوس بود به دو روز فتح نموده، زین العابدین را مستخلص
# ~~گردانید. چون نزول مبارک به ms288 جویم حومهآ شیراز اتفاق افتاد شاه منصور از
~~مقابله با
# ~~لشکرها برسید و در موضعی که به گود پاتیله مشهور است کمین کرد. آن روز
~~قراول PageV01P264
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0286.jpg)

# ~~لشکر که عثمان بن عباس بود، با قراولان یاغی بازخورد و کمین کرد.
~~فارسیان غافل
# ~~بر سر کمینگاه رسیده پی تازه دیدند که آمده و بازگشته است، متحیر
~~فروماندند.
# ~~عثمان کمین بگشاد و ایشان را براند، و چهار سوار سردار را دستگیر کرده
~~به حضرت
# ~~آورد. معأمعا شاه منصور با قریب چهار هزار سوار مکمل مرتب خارا، روی
~~ناموس
# ~~جوی که هریک را از اقلیمی گزیده بود، برسید و فی الحال خود را چون
~~شعلهآ آتش
# ~~بر غول بزرگ زده چون سوزن از حریر و چون باد از آبگیر از و سط قلبگاه
~~به در رفت
# ~~و به قفاء لشکر گردید و بایستاد. سلطان صاحب قران روی یاسال به طرف او
# ~~گردانید و صفوف را به کیجیکهای محکم مستحکم کرد. بار دیگر شاه منصور
~~چون
# ~~بلای ناگهان زمین و زمان را درنوردیده خود را به قلبگاه زد و مکابره
~~متوجه پای چتر
# ~~و سایهآ علم خاص گردید چنانکه از سهم آن حمله علمدار پای از جای خطا
~~کرده
# ~~تغییر مکان نمود.
# سلطان صاحب قران درع توکل در بر و مغفر تولا بر سر ایستاده بود که منصور
# ~~برسید و مطلوب خود را به کام دل بازیافت و به ضربی هرچه تمامتر دو طعن
~~تیغ
# ~~بی دریغ بر ترک تارک مبارک فرود آورده با باد اسپ درگذشت اما یک سر موی
~~از
# ~~اعضای حضرت سلطان صاحب قران متغیر نگردید. چون شاه منصور دید که
# ~~منصوبهآ غول به فیل بند و فرزین بند محکم است و قوشونات بسیار در عرصهآ
~~میدان
# ~~به عری شاه غازی مستحکماند رخ برگردانید و عنان اسپ به طرف غول
~~برانکغار
# ~~منحرف کرد. باران شبه از ابر کمان به حیثیتی باران شد و تگرگ مرگ به
~~مثابهای از
# ~~سر پیکان ms289 جگردوز فروبارید که فارسیان فارس را چون غربال درهم دوخت. شاه
# ~~منصور بیچاره با وجود آن همه جهد و کوشش و کشش [جان از کشتی] اجل بیرون
# ~~نبرد و هم در آن کشا کش به زخم پراکنده سرنهاد. سر نازنینش را از تن
~~نازپرورد جدا
# ~~کرده به حضرت آوردند. لشکر جغطای قیهآ ظفر به قبهآ اخضر رسانیده بقیهآ
~~اسیران را
# ~~نیز به یاساق سپردند.
# روز دیگر که مطلع صبح صادق از افق مشرق دم صفا زد، سلطان صاحب قران بر
# ~~در دروازهآ سلم فرود آمد و شیراز را در قبضهآ تصرف فروگرفت و سایر دیگر
~~نواحی
# ~~بازگذارند، مجموع به درگاه آمدند. و در روز دوشنبه رابع عشرین جمادی
~~الاخر PageV01P265
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0287.jpg)

# ~~محبوس گردیده بعد از آن یک هفته هدف شمشیر یاساق شدند و مملکت فارس و
# ~~عراق عجم و خوزستان از ساحل دریای حبشه و زنگبار و از ناحیهآ عدن تا
~~ممالک
# ~~خراسان و قندهار به امیرزاده عمر شیخ تعلق گرفت.
### | قصهآ توجه بغداد
# و استخلاص و کیفیت فتح آن
# بعد از آن روز جمعه خامس رجب المرجب سلطان صاحب قران از شیراز کوچ
# ~~کرده از راه اصفهان و جربادقان روی به سلطانیه نهاد و آذربیجان را به
~~امیرزاده
# ~~میرانشاه داد. بعد از چند روز که در آن حدود مراسم عیش و وظیفهآ
~~جرغالانک به
# ~~تقدیم رسید از راه قلاغای متوجه دارالسلام بغداد شد. شیخ نورالدین
~~عبدالرحمن
# ~~بغدادی که یکی از اقطاب عصر خود بود، به رسالت بیامد. سلطان صاحبقران
# ~~مقدم بزرگوار آن بزرگ را گرامی داشته بازگردانید، و بر اثر ایلغار
~~فرموده با باد
# ~~هم عنان روان شد. قدغهآ تعجیل به مثابهای بود که سواران دو اسپه به گرد
~~گرد بارگیر
# ~~جهان گرد نمی رسیدند.
# روز شنبه بیستم شوال آن سال علی الصباح به ظاهر بغداد رسید، و سلطان احمد
# ~~از دروازهای دیگر خود را به شط زد و روی به بر عرب نهاد. بهادران بر
~~اثر او اسپ ms290 در
# ~~آب رانده چون برق از دجله عبور کردند، و از جمله عثمان بن عباس و ایباج
~~اغلان و
# ~~سید خواجه بن شیخ علی بهادر به تیکامیشی فرو راندند. سلطان احمد از
~~فرات
# ~~عبور کرده جسر بریده بود. امرا لحظهای به جهت احتیاط گدار معطل شدند.
~~ناگاه
# ~~چهار عدد کشتی بی خداوند به دست آمد و از آب بگذشتند. همهآ راه از
~~خزاین و
# ~~نفایس مملو بود. امرا ملتفت نمیشدند و میراندند، تا در دشت کربلا با
~~چهل و پنج
# ~~نفر سوار برسیدند. سلطان احمد از قریب دو هزار سوار که همراه داشت با
~~دویست
# ~~نفر خود را بر امرا زد. چون اسپ ایشان از حرکت مانده بود پیاده شده دست
~~شبه بر
# ~~ایشان داشتند. در اثنای آن کشش و کوشش سلطان احمد با عثمان بن عباس
~~مقابل
# ~~شد و شمشیری بر دوش او فرود آورد، چنانکه یک دست او از کار بماند. با
~~وجود
# ~~آن زخم دندان تحمل بر لب توکل فروبرد و سر از پی او نداشت تا تمامت
~~اغروق او PageV01P266
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0288.jpg)

# ~~را بازگردانید.
# بعد از آن سلطان صاحب قران متوجه فتح تکریت شد، و آن حصن حصین را از
# ~~دست قطاع الطریق مستخلص گردانید.
### | ذکر توجه
# سلطان صاحب قران به طرف دیار بکر
# و کیفیت فتح آن بلاد
# بعد از فتح بغداد سلطان صاحب قران ایلچیان به احضار سرداران بلاد دیاربکر
~~و
# ~~سالاران تراکمهآ آق قوینلو و قراقوینلو و سایر دیگر ترکمانان روان
~~گردانید. بعضی
# ~~[که] روی انقیاد به درگاه نهادند سیورغالات یافته ایل و الوس ایشان
~~مصون و
# ~~محفوظ ماند، و جمعی که تمرد نمودند تدارک ایشان واجب دانسته، عثمان
~~عباس
# ~~را به واسطهآ آن زخم در اغروق بگذاشت و لشکرها را به چند دفعه نامزد
~~قلاع کرد. و
# ~~خود همچنان قلعهآ کرکوک را بستد و به راه الطون [کبروک] روی به موصل
~~نهاد.
# ~~بزرگان ترکمان مثل جهانگیر و پیرعلی و قزل میرعلی [و یار ms291 علی] بن قرا
~~احمد با
# ~~سایر دیگر سرداران به درگاه پیوستند. بعد از آن ایلهای قراقوینلو و
~~یغاج قبغلو را
# ~~تاخت نموده به روحه نزول فرمود و بستد. بعد از نوزده روز سلطان ارزن
~~نیز به درگاه
# ~~ملتجی شد.
# چون یک دو کرت سلطان عیسی ماردینی دم انقیاد زده و خود را از آسیب لشکر
# ~~جهانگشای خلاص داده و تخلف کرده بود، عنان عزیمت به جهت فتح آنجا
# ~~معطوف شد. سلطان عیسی با پیشکشها در ثامن عشرین ربیع الاول آن سال به
~~درگاه
# ~~آمد. جمعی [که] به جهت تغار و سودا و معامله به ماردین میرفتند
~~کوتوالان منع
# ~~میکردند. و این جرأت ایشان به واسطهآ آن بود که سلطان عیسی با ایشان
~~قرار داده
# ~~بود که قطعا اختیار قلعه از دست ندهند و به مکتوب و سخن او ملتفت
~~نشوند. چون
# ~~به تسامع تحقیق این معنی معلوم شد سلطان صاحب قران، سلطان عیسی را مقید
# ~~گردانیده از ظاهر ماردین کوچ فرمود.
# ~~ناگاه در غرهآ طلوع صبح جمعه حادی عشر ربیع الآخر به یک بار طوفان باد
~~و برق PageV01P267
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0289.jpg)

# ~~را بدان حال گریه آمد و صرصر عاد باد سرد از جگر برکشید، و به یک لحظه
# ~~دریاهای آب شرقا و غربا روان شد و فضای آن صحرا تا پشت گاو و ماهی تر و
~~ترید
# ~~گردید، چنانکه در آن سرزمین پای وهم را مجال گذار و سوار اندیشه را
~~امکان رفتار
# ~~نبود. هر اسپی که قدم بر لای زدی از بالای سمکش بگذشتی، و هر شتری که
~~یک
# ~~سر موی از جاده بیرون آمدی تا موی سر فرورفتی. هرکه صاحب صد اسپ یا
# ~~مصاحب یک درازگوش بود مساوی الحال و متساوی المال شده مآل به آنجا کشید
~~که
# ~~جز بر یک عصا دسترس نماند. بسی از سپاهیان جلد که اسپ گرانمایه را در
~~دل آن
# ~~گل جگر گسل هشته داخل جمع قارون نوشتند و بسیار کس که بر امید ms292 تغییر
~~هوا و
# ~~تبدیل بلا، خیمه بر کنار راه زده بودند که بر جای گذاشته از همه
~~بگذشتند. بیسراکان
# ~~عبادهای را کوه کوهان بر کوههآ کول گران شده بود و بدویان کیانی زین
~~ساغری از
# ~~کیمخت پشتهآ پشت به شکم آمده بود:
### | بیت:
# چون گرفتاران تیه مصر در طوفان غم
# عالمی را دست بر سر، پای درگل مانده بود
# ~~القصه، به هر وجه که بود افتان و خیزان خود را به ساحل سلامت رسانیدند.
# ذ کر کیفیت حال امیرزاده عمر شیخ
# در مملکت فارس و شهادت یافتن
# بعد از آن که حضرت سلطان صاحب قران، امیرزاده عمر شیخ را در فارس بنشاند
# ~~و خود به مبارکی متوجه دارالسلام بغداد شد، امیرزاده عمر شیخ آن ممالک
~~را ضبط
# ~~نموده به محاصرهآ قلعهآ سیرجان متوجه شد [...] تا اغروق و فرزندان به
~~فارس آیند.
# ~~چون ایلچی برفت و آغایان و فرزندان امیرزاده عمر شیخ را کوچانیده متوجه
~~فارس
# ~~شد. چون امیرزاده عمر شیخ خبر وصول فرزندان شنید معاملهآ سیرجان را به
~~شاهان
# ~~سیستان و ایدکو کرمان گذاشته متوجه فارس شد. چون به فارس رسید ایلچی از
# ~~حضرت سلطان صاحب قران رسید که امیرزاده عمر شیخ متوجه اردوی اعلی شود.

PageV01P268

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0290.jpg)

# ~~امیرزاده اسکندر را در فارس گذاشته متوجه اردو شد و کوچ بر کوچ به
~~تعجیل تمام
# ~~روانه گردید.
# چون به نواحی کردستان رسیدند جمعی از سپاهیان آمدند و تقریر کردند که
# ~~کلاتهآ خرماتو نام تغار نمی دهند و حکم نمیشنوند. امیرزاده عمر شیخ کس
~~فرستاد
# ~~که کو توال آن قلعه حاضر شود، نیامد. بعد از آن خود سوار شد و روی بر
~~آن صوب
# ~~نهاد. چون نزدیک رسید رعایای آنجا را وهم مستولی شد، از بیم جان دست به
# ~~سنگ و تیر کردند. امیرزاده عمر شیخ تساهل انکار کرد، و سپر در سر گرفته
~~به خود
# ~~نزدیک بارو رفت که مگر نصیحت، ایشان را از آن جهل مرکب باز آورد. ناگاه
~~تیر ms293 بلا
# ~~از کمان قضا گشاد یافت و به سر آن شیر ژیان آمده به همان یک زخم هایل
~~هالک
# ~~بپیچید و بر خود یکی آه کرد و از کار جهان دست کوتاه کرد. فریاد از
~~بهادران سپاه و
# ~~دلاوران درگاه برآمد و به یک حمله آن خرابه را با خاک یکسان کردند. بعد
~~از آن یکی
# ~~را به تعجیل روانهآ اردوی اعلی گردانیدند که خبر آن واقعه به حضرت
~~رساند؛ و
# ~~استخوان امیرزادهآ عمر شیخ را به دارالملک فارس آوردند.
# این خبر در ظاهر ماردین به حضرت سلطان صاحبقران رسانیدند. حضرت
# ~~سلطان صاحبقران از این واقعه بسیار متألم شد و شرط عزا به جای آورد.
~~بعد از آن
# ~~اوچ قرا را به فارس پیش فرزندان امیرزادهآ مرحوم فرستاده، خود نیز
~~عزیمت شام
# ~~فسخ کرده به فتح بلاد جزیره مشغول شد. و در موصل قرلتای بزرگ فرمود و
~~دیگر
# ~~بار متوجه ماردین شد و احاطه کرده فرود آمدند. روز دیگر که خروش خروس
~~صبح
# ~~با نالهآ نای نوبت هم آواز شد و غلغلهآ کورکهآ جنگ، خفتگان خواب غفلت
~~را بیدار
# ~~کرد هر کس از مورچال خود روی به جنگ نهادند. چون گلبانگ قیه و صفیر
~~نفیر در
# ~~دامن آن کوه پرشکوه بپیچید اهل شهر بند رخت به قلعهآ کوه کشیدند. بسیار
~~کس در
# ~~همان یک حمله به خرج رفت. سلطان عیسی بعد از خراب البصره شفیعان
# ~~برانگیخت وکرم حضرت سلطان صاحبقران را عذرخواه خود گردانید، و به
# ~~خلعت عفو سرافراز گشت.
# بعد از آن رایات نصرت شعار شهر آمد را فتح کرده قلعهآ قراجه قیای را نیز
# ~~بگشود. و چون قرایوسف پناه به کوههای سخت برده بود سلطان صاحبقران،
# ~~جهانشاه بهادر و برهان اغلان و ایباج اغلان را با لشکری چند بر سر او
~~فرستاد و PageV01P269
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0291.jpg)

# ~~کیجیکهآ ایشان امیرزاده میرانشاه را نیز فرستاد، و خود عنان عزیمت به
~~طرف اخلاط
# ~~کشید، و در راه قلعهآ آیدین را نیز بستد. ms294 و امیر طهرتن ارزنجانی در آن
~~مرحله به
# ~~حضرت پیوست. بعد از آن به محاصرهآ اونیک1 متوجه شد. مصربن قرا احمد
~~ترکمان
# ~~در آن حصن حصین متحصن بود، و بر اعتماد حصانت آن سر طغیان برافراشت.
~~بعد
# ~~از آنک قریب یک ماه قتل و کشش بسیار بین الجانبین واقع شد بعد از
~~اضطرار قلعه
# ~~بسپرد.
# بعد از آن بندگی حضرت اعلی خاقانی خلافت پناهی کشورگشائی معین الدنیا و
# ~~الدین شاهرخ بهادر - خلدالله ملکه و سلطانه -را به حکومت توران زمین
~~بازگردانید.
# ~~چون بندگی حضرت به مبارکی و طالع سعد بر سریر تخت ماوراءالنهر متمکن شد
# ~~اعدای ممالک مثل قمرالدین و غیره که طالب فرصت میبودند، به تصور آنکه
~~چون
# ~~حضرت سلطان صاحبقران عنان عزیمت به طرف ایران زمین گردانید ایشان
# ~~غنیمت شمرده از گوشهآ کنارها دزدی و خرابی بنیاد کنند، چون معلوم کردند
~~که
# ~~بخت آن ممالک به قدوم مبارک بندگی حضرت مشرف و مزین شد بی قرار قدم
~~فرار
# ~~در صحرای فنا نهادند، همچو بنات النعش پراکنده شدند.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# کرت دوم به فتح ممالک دشت قبچاق
# چون خبر ضبط ممالک ماوراءالنهر حسب المفصل به حضرت سلطان
# ~~صاحب قران برسید مطمئن القلب ومتسلی الخاطر به فتح بلاد ربع شمال متوجه
# ~~شد. و نخست شمس الدین المالغی را به رسالت فرستاد و از عاقبت وخیم
~~مخالفت
# ~~تنبیه فرموده حقوق قدیم را به یاد داد. توقتامیش کعبتین دغا در طاس وغا
~~انداخت
# ~~و نرد نبرد فروچید. شمسالدین معلوم کرد که ایام دولت توقتامیش به لیالی
~~نکبت
# ~~مبدل گردیده است. دم درکشید و چون رخصت یافت فی الحال مراجعت کرد.
# ~~سلطان صاحبقران چون از دربند باب الابواب گذر فرمود و ایل و الوس قیتاق
~~را PageV01P270
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0292.jpg)

# ~~پایمال جرگهآ بزرگ گردانید، در اثنای این حال ایلچی توقتامیش که متوجه
~~حضرت
# ~~بود غلبهآ سواد لشکر دیده بی آنکه ملاقات کند هم از راه گریخت و باز
~~گردید.
# توقتامیش چون از ms295 نزول بلای ناگهان و وصول قضای آسمان خبر یافت قازانچی
# ~~را با لشکر منکقلای به محافظت گدار رودخانهآ قویسوی فرستاد. سلطان
# ~~صاحبقران به نفس مبارک خود ایلغار نموده به شبگیر براند و در مقدمهآ
~~طلوع
# ~~صبح بر سر قزانچی رسید. قزانچی عنان عزیمت از ممر بلا بتافت و رخت جان
~~به
# ~~ساحل سلامت کشید. بعد از آن توقتامیش در کنار رودخانهآ ترک، برگ مرگ
~~ساخته
# ~~مترصد جنگ بنشست. چون سواد رایات نصرت شعار از فضای صحرا پیداگردید،
# ~~توقتامیش از هول آن به قفا نشست. سلطان صاحبقران بعد از عبور خبر یافت
~~که
# ~~توقتامیش در کنار آب قورای به جمع کردن لشکر مشغول است.
# قضا را عساکر منصوره را از بی قوتی، قوت فوت شده بود. به جهت مصلحت
# ~~آزوقهآ لشکر بالارویهآ رودخانه روی به ولایت جولات نهادند. ناگاه از
~~کندلان کوه تا
# ~~کوه سواد یاسال توقتامیش پیدا شد. به ضرورت سلطان صاحب قران نیز روی
~~نوره
# ~~متوجه تنورهآ آن یاسال کرده بیست و هفت قشون به جهت کوماک جداگردانید.
~~ناگاه
# ~~از قنبل جوانکغار خبر آوردند که کناچه اوغلان و ابرک بارک اغلان و]
~~اقطا و داود
# ~~صوفی واوتورکه محمد از اوج برانکغار یاغی جدا شدهاند، کیفیت انگیز
~~ایشان
# ~~معلوم نیست. سلطان صاحب قران با آن بیست و هفت قشون روی به مقابلهآ
~~ایشان
# ~~نهاد. چون یاغی دید که آن شعبده ظاهر شد و منصوبه درنگرفت بازپس گشتند.
~~بعد
# ~~از آن از قشونات بیست و هفت گانه دلاوران نامجوی روی به غول یاغی نهاده
# ~~نزدیک رفتند. هراولان یاغی حمله کردند و آن جماعت را تا کیجیکه
~~براندند. شیخ
# ~~نورالدین فدایانه از اسپ فروجست و به ضرب شمشیر راه بر بهادران اوزبک
# ~~بگرفت. چون آن حرکت بدیهی او پسندیده نمود دیگر امرا نیز موافقت کردند
~~تا
# ~~تهور اوزبکان از صدمهآ پیکان سندان شکاف فرو شکست.
# بعد از آن غول بزرگ به تأیید دولت و تمهید نصرت، کوس و کورکه را در زلزله ms296
# ~~آورده به حرکت آمد. هرچند که سرداران دشت قبجاق و بهادران لشکر توقماق
# ~~پشت در پشت حملههای درشت میآوردند آن عقده گشاد نیافت. در اثنای این
# ~~مقاتله و محاربه جوانکغار دشمن از مقابلهآ غنیم انهزام یافت و تومانهای
~~قنبل و PageV01P271
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0293.jpg)

# ~~مونچی برانکغار حلقهآ [احاطه در حلق یاسال غول تنگ کردن گرفت. خیره
~~رویان
# ~~آهنین دل پولاد قیای جغطای، پای توکل بر زمین تحمل ستون کرده کوشش
# ~~مینمودند] که نهیب ایشان شکیب از دل دشمن میگسیخت. بعد از آنکه نکبت
# ~~یأس به خاطر مخالفان مستولی شد و داغ ناامیدی روی امید ایشان را سیاه
~~گردانید
# ~~توقتامیش تازیانهآ حرمان بر اسپ فرارگرم کرد واهالی آن الوس معموره را
~~به دم
# ~~شمشیر دلیران جغطای سپرده خود را به کنار سلامت افکند.
# سلطان صاحبقران به نفس مبارک خود روی به تکامیشی نهاد و در کنار
# ~~رودخانه ایتل مجموع الوس اوزبک را به زیر دست و پای فروگرفت. بعد از آن
# ~~لشکرهای ایلغار بر یمین و یسار آن دشت متفرق شده تمامت بلاد روس و خزر
~~که
# ~~در ممر واقع بود عالیها سافلها کردند. همچنین هر فوجی که روی به طرفی
~~مینهاد
# ~~رطب و یابس را چون شعلهآ آتش که در بیشهای افتد تار و مار گردانیده
~~مراجعت
# ~~مینمود. از کثرت غنایم و بسیاری کرانات که به دست آمده بود و رانده
~~بودند ساحهآ
# ~~آن صحرا بزرگ به یورت لشکر وفا نمیکرد.
# بعد از آنکه زمستان آن سال هم در آن نواحی به جهت قیشلاق یورت مناسب
# ~~یراق دیدند و مدت قیشلاق در آن محل به خرمی و فیروزی برآمد جرگهآ
~~مراجعت را
# ~~به عرض چهل فرسنگ بکشید، و ایل ماموقتو و غازی قومق و بالغجی را در زیر
# ~~دست و پای گرفته حاجی ترخان و سرای برکه و سایر دیگر شهر و ولایت و ایل
~~و
# ~~الوس را ضبط نموده می آمدند. ناگاه در میان راه شوخال مجوسی با اقوام
~~غازی
# ~~قومق ms297 متفق شده ناخبر تاخت به کنارهآ کرانات اردو آوردند. سلطان
~~صاحبقران با
# ~~پانصد سوار که در ملازمت رکاب همایون بودند بر سر ایشان رفت و شوخال
~~راکشته
# ~~و دیگران را بسته به حضرت آوردند. سلطان صاحب قران مثال داد تا غازیان
# ~~قوموقی را به انواع نوازش ایمن گردانیده، مجوسان را به تمام هدف شمشیر
~~قهر
# ~~گردانیدند. در آن یورش مبارک مجموع طوایف البرزکوه را برحسب دلخواه ضبط
# ~~نموده دل از فتح آن نواحی بالکلی جمع گردانید و از در بند بابالابواب
~~گذشته به
# ~~شروانات نزول فرمود.
# پیش از وصول مبارک، امیرزاده پیرمحمد را به شیراز بازگردانیده بود. قضا
~~را
# ~~مجهولی چند بعد از نزول او به دارالملک، دارالعبادهآ [یزد] را به دست
~~فروگرفتند و PageV01P272
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0294.jpg)

# ~~او به محاصرهآ آنجا متوجه شد. چون حصانت آن حصن حصین نه در آن نصاب بود
# ~~که به سعی او فتح شود، سلطان صاحبقران، امیرزاده پیر محمد بن امیرزاده
# ~~جهانگیر و اسکندر شیخی و ارغون شاه را با جمعی از امرا نامزد آن فتح
~~گردانید.
# ~~بعد از آنکه شش ماه از مدت محاصره بگذشت و در یزد بالکلی قوت فوت شد،
~~آن
# ~~متمردان خود را بیرون افکندند و دارالعباده از شر ایشان پاک گردید. بعد
~~از آن
# ~~سلطان صاحب قران عنان ایلغار به دست تعجیل سپرده متوجه دارالسلطنهآ
~~سمرقند
# ~~شد.
# ذکر [توجه] سلطان صاحب قران
### | به فتح بلاد هند
# چون از آن سفر مبارک به سریر سرور خود نزول کرد، بر آیینی که مقرر بود در
# ~~جلگهآ کان کل فرود آمد و چندگاه به عیش و جرغالانک مشغول گردیده بعد از
~~آن به
# ~~عزیمت فتح بلاد هند توجه نمود. در اثنای این حال اعلام کردند که جمعی
~~از
# ~~مجوسان که به سیاه پوش موسوماند به حدود پنجاب متوطن شده اهالی آن
~~ناحیه
# ~~را به تنگ آوردهاند. سلطان صاحب قران دفع ایشان را اهم مهمات دانسته
~~امیرزاده
# ~~رستم و برهان اغلان را با جمعی امرا ms298 به دفع ایشان فرستاد. ایشان به
~~واسطهآ آنکه
# ~~طریقهآ حزم را رعایت نکردند چشم زخمی رسید و منهزم بازگردیدند. بعد از
~~آن
# ~~خود به نفس مبارک متوجه شد. قضا را درههای سخت و کمرهای درشت و
# ~~گریوهای بلند و راههای تنگ پرخرسنگ دشخوار گذار ناهموار داشت. بعد از
~~آنکه
# ~~آن همه را قطع فرمود به محلی رسید که درهای پربرف واقع شده، چنانک از
~~اول
# ~~آفرینش عالم تا آن دم هیچ آفریده بر آن ممر اطلاع نداشت. سلطان صاحب
~~قران
# ~~بفرمود تا آن برف را موازی پنج تیر پرتاب نغم زدند و نخست به جهت
~~استحکام
# ~~محل پای محکم شد، تا بهادران دامن جهاد بر کمر جهد محکم کرده پیاده از
~~آن
# ~~حفره به اندرون رفتند. سلطان صاحب قران نیز به موافقت مجاهدان آن
~~مجاهده را
# ~~به جان خریداری کرده به تخته و طناب در آن حفره فروشد.

PageV01P273

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0295.jpg)

# قضا را در پای قلعهآ کتوره رودخانهای بود که قلههای کوه را از پای
~~میافکند و
# ~~پیل منگلوسی را گذار نمی داد. سلطان صاحب قران بفرمود تا غراره و
~~شلیطهآ بارها
# ~~را پرسنگ گردانیده به ترتیب در آن رودخانهآ خونخوار می چیدند، تا چنان
~~شد که
# ~~قابل جسر بستن گردید. در حالت این عمل سیاه پوشان دست سنگ و تیر بر
~~لشکر
# ~~اسلام داشتند، چنانکه تا یک روز و دو شب که آن جسر بسته شد قریب هزار
~~کس
# ~~مقتول و مجروح گشت. بعد از آن دلیران پولادپوش چون کوه آهن از چهار طرف
~~آن
# ~~قلعهآ بلند محیط شده روی به بالا نهادند. شعف ناموس اسلام و تعصب ننگ و
~~نام تا
# ~~حدی بر ایشان مستولی شده بود که برگ سر و بیم جان نداشتند. قوت دین
~~احمدی
# ~~و شوکت دولت محمدی مدد کرد و غازیان یکدل یک جهت خود را به سر آن کوه
~~پر
# ~~شکوه رسانیدند. چون کفار را معلوم شد که به جنگ میسر نخواهد گشت فریاد ms299
# ~~الامان برآورده سخن صلح در میان آوردن گرفتند. در اثنای آن تردد پرچم
~~بیرق
# ~~دولت و سنجق سعادت با اوج ملجاور مساوی شد و قیهآ مجاهدان با قلهآ کوه
~~هم آواز
# ~~گشت. بعد از آن به یک طرفة العین همه را دست بسته به حضرت آوردند. بعد
~~از آن
# ~~یاساق بزرگ نفاذ یافت که بی محابا مجموع ایشان را از اوج آن شاهق به
~~حضیض
# ~~جهنم فروافکندند و شر ایشان از سر مسلمانان دفع گردید.
# و از آنجا بندگی حضرت خلافت پناهی کشورگشائی معینالدنیا و الدین شاهرخ
# ~~بهادر به حکومت هرات و خراسان و مازندران و تمامی آن ممالک را تعیین
~~فرمود و
# ~~رخصت مراجعت فرمود.
# رایات نصرت شعار را به صوب دهلی حرکت داد. در راه چند قلعهآ سخت، مثل
# ~~تورونبای و دیبالپور1 که بر ممر واقع بود فتح فرموده، رودخانهآ سند را
~~جسر ببست و
# ~~بگذشت. و از آنجا به سر قلعهآ پتنهیر2 گذار فرموده آن قلعه را نیز
~~مستخلص گردانید
# ~~و سمانه و پانیپت را استخلاص فرموده از رودخانهآ جادون بگذشت و قلعهآ
# ~~سرستی و حصار لونی را نیز بگشود. سلطان صاحب قران از آنجا با قریب سه
~~هزار
# ~~سوار به اسم تفرج تا نزدیک دروازهآ دلی برفت. ملوی دهلوی بی التفاتانه
~~با مجموع
# ~~خیول و فیول از دروازهها بیرون آمد. قضا را سهم و صلابت پیلان جنگی در
~~میان
# ~~الوس جغطای نه چندان شهرت [داشت] که به وصف راست آید. سلطان
~~PageV01P274
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0296.jpg)

# ~~صاحب قران به واسطهآ قلت عدد، عنان مراجعت بازپس کشید. هندوان به تصور
# ~~آنکه مگر سهمی از ایشان یافته مراجعت میکنند تا قریب دو سه فرسنگ خود
~~را به
# ~~صحرا کشیده میدانداریها کرده بازگشتند.
# از مراجعت سلطان صاحبقران اردوئی بدان عظمت در گفت و گوی افتادند.
# ~~هند وان محبوس که قریب پنجاه تومان بلکه بیشتر در خم خام قید مقید و
~~محبوس
# ~~بودند، به یک بار غلبهای عام کرده در آن شدند که ms300 فتنهای انگیزند. حضرت
~~سلطان
# ~~صاحب قران از سر قهر فرمان فرمود تا مجموع ایشان را به یاساق رسانیدند.
# روز دیگر علی الصباح کورکهآ کوچ در غرینش آمد و صفوف نوره تعبیه شد و به
# ~~یاسال در پای قصر جهان پناه نزول اتفاق افتاد. و روز دیگر که غرهآ غرای
~~مصباح
# ~~صبح از مندیل قندیل مشرق اشراق کرد و روز عالم افروز کعبتین زرین
~~خورشید را در
# ~~طاس فیروزهآ فلک مهره باز بغلطانید و دست زمانه عنان بهادران میدان
~~مبارزت را به
# ~~پنجهآ قضا و قدر همدست کرد، خروش برغو و کورکهآ مصاف جگربند کوه قاف را
# ~~شکاف کردن گرفت و غلغلهآ غرینش نام آوران زمین و زمان را به جنبش
~~درآورد.
# ~~ملوی دهلوی به تصور دی روز فیلان جنگی را در برگستوان هندی مغرق کرده
~~با
# ~~مجموع سوار و پیاده صفوف میمنه و میسره و قلب و جناح را ترتیب نمود و
~~در
# ~~مقابل لشکر جرار بایستاد.
# ~~نخست به سبب هیبت پیلان دیو پیکر عفریت منظر، بهادران لشکر متفکر
# ~~می بودند، ناگاه طلیعهآ اختر ظفر از مشرق اقبال طالع شد و نهنگان شیردل
~~به یک
# ~~هوی ترکانه غارت غور در صف هندوستانیان افکنده دمار از ایشان برآوردند
~~و پیلان
# ~~بدان عظمت را با پیل تنان دهلوی به پی سپر بادپایان مغولی کردند و به
~~یک
# ~~طرفة العین فضای آن صحرا از مقتول و مجروح سرخ و سیاه شد. ملو قلب
~~شکسته و
# ~~جناح گسسته را بر جای گذاشته روی هزیمت به طرف لکنوت نهاد. اصول و
~~اهالی
# ~~دلی صنادیق مصاحف و اعلام اسلام را به استقبال رایات ظفر نگار بیرون
~~آورده
# ~~روی تضرع و زاری بر زمین فرمانبرداری نهادند. سلطان صاحب قران ترحم
~~فرمود،
# ~~بیش از نعل بهائی علی الرسم از ایشان مطالبت نکرد. بعد از آن جمعی از
~~بهادران را
# ~~تا کنار رودخانهآ گنگ بر اثر ملو فرستاد.
# ~~و چون برحسب دلخواه مآل آن فتح گرامی به خیر انجامید، ms301 مدخرات خزاین و
~~PageV01P275
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0297.jpg)

# ~~مرصعات دفاین چندین ساله را بر پشت پیلان محمودی به صوب سمرقند کشید و
# ~~از آن وجه حلال، بنیاد مسجد جامع بزرگ که در آنجاست انشاء فرمود. و بر
~~پشت
# ~~آن پیلان سنگهای تراشیده کشیده سطح و نطع آن عمارت را مجموع از سنگ
~~رخام
# ~~مرتب گردانید.
### | ذکر توجه
# سلطان صاحب قران به طرف شام و روم
# که به یورش هفت ساله مشهور است
# در آن حین که رایات ظفر نگار به فتح بلاد هند مشغول بود امیرزاده
~~میرانشاه در
# ~~حین آنکه به بذل و سخاوت شهرت عام یافته سرداران دور و نزدیک را خاص
# ~~الخاص خود گردانیده بود، ناگاه به جهت دفع ملال در جلگهآ مرند به شکار
~~مشغول
# ~~شد. در اثنای قمرغه، قوچی سنگین را به هوای دست از زمین بربود و
~~میخواست
# ~~که بر قربوس زین بدارد. اسپ از تندی رم خورد و او با آن قوچ بر زمین
~~آمد وتا
# ~~قریب چهار ساعت بیهوش بیفتاد. طبیبی تبریزی در معالجه خیانت کرد1. چون
~~بهتر
# ~~شد، در موسم تموزهوس یورش بغداد کرد، و چون برسید بی آنکه یک شب توقف
# ~~نماید مراجعت نموده همهآ راه در آن هوای گرم به شرب عرق مداومت کردن
~~گرفت.
# ~~این شیوه نیز مدد علت شد و دست به قتل بیگناهان برآورد. ناگاه بی جهتی
~~یکی را
# ~~که قابل هزار تربیت بود گردن میزد و دم دیگر بی سببی آن را که هزار
~~وصله
# ~~می بایست کرد به افراط انعام غنی و مستغنی میگردانید.
# چون آوازهٔ‌ این حرکت انتشار یافت فتنههای گوناگون از هر طرف سر برزد و
# ~~دشمنان مملکت به دوستکامی سرافراز گشتن گرفتند. از جمله سید علی شکی بر
# ~~سر النجق آمد و طاهر بن احمد را از قید آن حصار خلاص داده محاصران را
~~تار و مار
# ~~گردانید، و آن قلعه را که از غایت غلا به قلع نزدیک رسیده بود، از
~~انواع ذخایر مملو ms302
# ~~گردانیده، مستحفظان تازه زور بنشاند. [و] امیرزاده میرانشاه از انفعال
~~این حرکت PageV01P276
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0298.jpg)

# ~~چون گرگ دیوانه پنجهآ قصد و دندان کینه با همه کس تیز کرد، تا جمعی از
~~معتمدان
# ~~را [به تهمت سریره حرم خود را] نیست و نابود ساخت و امید واران قدیمهآ
~~خود را
# ~~به واسطهآ آن، مقطوع الطمع گردانید. بعد از این [همه افساد آن سریره
~~میرانشاه
# ~~بیچاره را چون نقطه محبوس دایرهآ انواع طعن گذاشته با باد هم عنان] با
~~جمعی [از]
# ~~مفسدان [متوجه سمرقند شد و به تقویت حمایت پسر شوهر خود را به بغی متهم
# ~~ساخت. سلطان غازی دانست که اگر توقف را مجال دهد معاملهآ آذربایجان به
# ~~درازی خواهد کشید.] فی الحال خیام سفر بیرون زد و به بولجار تعجیل
~~لشکرها را
# ~~جمع گردانیده روی به صوب آذربایجان نهاد.
# قدغهآ یورش به حیثیتی بود که اکثر لشکر در آن سفر نان از بغل میخوردند و
~~به
# ~~جز دیگ دست، دست هیچ کس به دیگ آش نمیرسید. چون به منزل صاین قلعه
# ~~نزول افتاد، امیرزاده میرانشاه بدان نازنینی به حالتی به استقبال آمد
~~که دیدهآ بصیرت
# ~~اولی الابصار از اعتبار آن تاریک شد. سلطان صاحبقران چون او را بدان
~~مرتبه
# ~~خراب و بی آب دید دست حسرت بر سر زد و آب تأسف در دیده گردانید، اما
~~چون
# ~~عنان اختیار از دست رفته بود چاره نداشت. بعد از آنکه در قیشلاق قراباغ
~~یورت
# ~~زمستانگاه معین شد، سلطان صاحبقران هم در اوان شدت برد روی به غزات
# ~~گرجستان نهاد و تا قلعهآ قراقلقانلو و درهآ خمشا و کوری [لوری] تاخت
~~فرموده
# ~~بازگردید.
# چون [فصل] بهار، نگارستان گرجستان را در کسوت سندس و استبرق مستغرق
# ~~گردانید و داوج معلم کوهها را به طراز لاله بپیراست، سلطان صاحبقران
~~کرت
# ~~دیگر عزم آن یورش را مصمم ساخته تا ابتدای ابخاز تاخت فرمود. اگرچه ملک
~~گرج
# ~~رغبتی تمام به اطاعت و انقیاد داشت، اما از قضیهآ آنکه ms303 مبادا مسلمان
~~شود تمرد
# ~~مینمود. به واسطهآ این لج مجموع تومانات گرج به خرج رفت.
# بعد از آن حضرت سلطان صاحبقران را داعیهآ یورش شام دامنگیر شد و در
# ~~دوازدهم ماه شعبان سنهآ اثنی و ثمان مایه (802 ه/ 1400 م) از بیلقان
~~متوجه ارز
# ~~روم و ارزنگان گردید. احمد به اتفاق قرایوسف از بغداد با ایل و الوس
~~خود روی به
# ~~روم نهاده به سیواس رسیده بود، خبر وصول حضرت سلطان صاحبقران بشنود.
# ~~فی الحال به تاخت و تعجیل تمام خود را از آن مضیق بیرون انداخت. سلطان
~~PageV01P277
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0299.jpg)

# ~~صاحب قران در بیست و پنجم ذی الحجه به ظاهر سیواس نزول فرمود. اهل قلعه
# ~~چه به اعتماد آن حصن حصین و چه به امید مدد یلدرم بایزید خود را محکم
~~کرده به
# ~~جنگ بایستادند. بعد از آنکه آتش جنگ مشتعل شد و دود فتنه به گردون رسید
# ~~سلطان صاحبقران نیز همگی همت خود را مصروف آن ساخت که تا فتح نکند
# ~~دست باز ندارد، چنانکه به نفس خود کیجامیشی کرده مجموع امرا و ارکان
~~دولت را
# ~~شب و روز به کار نغم و انباشتن خندق بازداشت. پنجم ماه محرم سنهآ ثلاث
~~و
# ~~ثمان مایه (803 ه/ 1400 م) سیواس را مستخلص گردانید و مجموع سپاهیان را
# ~~زنده زنده در چاه نهاده به خاک بیانباشت؛ و تمامت شهر را به پایمال
~~سیاست عالیها
# ~~سافلها گردانید. و در بیست و پنج محرم ملاطیه را نیز فتح فرمود.
# بعد از آن روی به صوب حلب نهاد و تیمورتاش که والی حلب بود، قراولان
# ~~بیرون فرستاده خود نیز در ظاهر شهر لشکرگاه زده بود. قراولان عساکر
~~منصوره با
# ~~قراولان او مصاف دادند و تا در حلب ایشان را به زیر دست و پای گرفته
~~فرو
# ~~می آوردند و میکشتند، تا حدی که بیش از معدودی اندک از ایشان خلاص نشد.
# ~~روز دیگر تمورتاش به هوس مقابله یاسال کرده بیرون آمد و مصاف ms304 داد. هنوز
~~لشکر
# ~~منکقلای حمله ناکرده عنان ریز راه گریز پیش گرفت. صدمهآ حملهآ جغطای
~~هیبتی در
# ~~خاطر ایشان نشانده بود که از غایت ترس مرد بر سر مرد می افتاد تا بی
~~مبالغه از کشته
# ~~پشتهای بزرگ شد و خندق مالامال گردید. بعد از آن تمورتاش به قلعه
~~گریخت. و
# ~~روز سه شنبه یازده صفر قلعه نیز فتح شد و او مقید گشت.
# بعد از آن بلاد و قلاعی که در ممر واقع بود مثل حما و سلیمه و حمص و
~~بعلبک
# ~~مجموع بیزحمتی فتح میشد. فرج بن برقوق با لشکرهای مصر و شام در ظاهر
# ~~محروسهآ دمشق نزول کرده بود. سلطان صاحب قران روز شنبه بیست و چهارم
~~صفر
# ~~به دو فرسنگی شهر نزول کرد. قضا را سلطان حسین بن محمد بیک بن موسی که
# ~~دخترزادهآ حضرت سلطان صاحب قران بود، بی سببی و جهتی از غایت مستی سوار
# ~~شد و مکابرة به لشکر شام پیوست. فرج بن برقوق مقدم او را گرامی داشت و
# ~~فی الحال اقطاعات و جامگیهای فاخر تعیین ا[نمود]. چون خیال شراب از سر
# ~~سلطان حسین رفت و خود را در میان لشکر بیگانه دید دست تأسف به دندان
~~گرفت
# ~~و به فکر مخلص خود مشغول شد. چون در هنگام ملاقات، فرج از او کیفیت
~~اوضاع PageV01P278
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0300.jpg)

# ~~لشکر جغطای بازپرسید سلطان حسین گفت که: اگر ده هزار سوار مصاحب من
~~باشد
# ~~جواب این لشکر بدهم. فرج بن برقوق آن سخن او را عین صدق تصور کرده روز
# ~~دیگر با قریب پنجاه هزار سوار مرکب مسلح از اجناد شام و مصر یاسال کرده
~~بیرون
# ~~آمد.
# قضا را سلطان صاحب قران به جهت مصلحت علف کوچ فرموده متوجه حومهآ
# ~~غوطه بود که قراولان جوانکغار از کیفیت حرکت یاغی اعلام کردند. سلطان
# ~~صاحب قران با لشکرهای سوار از اغروق جدا شده بر طول راه مقابل دشمن
~~یاسال
# ~~کرده بایستادند. جندیان شام نیز نیزه در نیزه بافته ms305 سپر در سپر کشیده
~~فوج فوج
# ~~همچو دریای پر موج از کمینها به در آمدند. بهادران جغطای به جهت
~~استحکام
# ~~یاسال عنان در عنان خود را محکم کرده دست به تیر [و] کمان بردند. در یک
~~لحظه
# ~~آتش کارزار چنان برافروخت که دود از دودمانها برآمد. هرکس با غنیم خود
~~به جان
# ~~کوشیده به دست و دندان سعی مینمودند که به یک ناگاه سلطان حسین با قریب
# ~~هزار سوار خود را از قلبگاه دشمن بر وسط غول بزرگ زد. از آن همه اجناد
~~یکی را
# ~~عرصهآ آن نبود که به هم پائی او تا محل موعد برسد، از آنکه بعضی در سر
~~تیر افتاده
# ~~و بعضی پیش از آنکه تیر بدیشان رسد به قفا گریخته بودند. سلطان حسین یک
# ~~سواره در میان صد هزار شمشیر و چماق معطل فروماند؛ بیچاره عنانگیر به
~~حضرت
# ~~آوردند. لشکر شام چون استیلای جغطای را به حیثیتی که در تصور ایشان
~~نبود
# ~~مشاهده کردند سر خجالت در پیش افکنده روی گریز به راه نهادند.
# سلطان صاحب قران شاهزادگان را با امرا و جمهور لشکرها به تیکامیشی
~~فرستاد،
# ~~تا به ناحیهآ قدس شریف ایشان را پیش انداخته یک یک فرومی آوردند، تا
~~فرج بن
# ~~برقوق با معدودی اندک خلاص یافت. چون سلطان صاحب قران شهر دمشق را فتح
# ~~فرمود، یزدگرد که کوتوال قلعه بود، دوال تمرد بر نقارهآ طغیان زده به
~~اعتماد حصانت
# ~~آن حصن حصین به جنگ بایستاد. سلطان صاحب قران بفرمود تا لشکرها اطراف و
# ~~جوانب قلعه را به چپر و ملجاور احاطه کرده به حفر نغم و ارتفاع منجنیق
~~مشغول
# ~~شدند. قضا را برجی به غایت عالی بر رکن دروازه واقع بود. علی تاج
~~سیستانی و
# ~~شاه سلیمان خراسانی با جمعی از سرداران سیستان و خراسان، نغم در پای آن
~~برج
# ~~افکنده تمامت شاه دیوار را بر سر بیل پایهها معلق کرده بودند. پیش از
~~آنکه نفت و PageV01P279
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0301.jpg)

# ~~آتش بکار برند ms306 به یک ناگاه بافتمان و دوزمان خشتها گبری منشق شد و به
~~یک بار بر
# ~~سر ایشان فروریخت. قریب صد نفر مرد از کارکن و کارفرمای و سردار و پای
~~کار در
# ~~زیر آن برج خرد شد. اما امیر یزدگرد از هول آن برج بر خود بلرزید و
~~فریاد الامان
# ~~برآورده بیرون آمد. سلطان صاحب قران بفرمود تا آن قلعه را با خاک هامون
~~کردند.
# بعد از آن فرمان شد که دست تخریب و تعذیب بر جبابرهآ شام نهاده چندان
~~هزار
# ~~مال و نفایس و عرایس از ایشان بستدند که در وصف و تقریر نیاید. شامیان
~~بد نفس
# ~~از لج آن، آتش در جامع عتیق زدند تا آنچه از تالان و تراش باز مانده
~~بود به آتش
# ~~بسوخت. چون جابقینها از اطراف و جوانب با غنایم بسیار مراجعت کرده به
~~اردو
# ~~پیوستند، سلطان صاحبقران نیز سالم و غانم روی مراجعت به راه نهاد. هرچه
# ~~سرداران خراسان و مازندران که همراه بودند به تعصب تشیع حفرهآ گور
~~خانهآ معاویه
# ~~و یزید وشمر ذی الجوشن -لعنة الله علیهم - وسایر ملاعین بنیامیه را با
~~خاک هامون
# ~~گردانیدند، به لوث و روث بیانباشتند، چندان ذخیره از آن ممر به دست
~~ایشان افتاد
# ~~که محاسب قیاس از شرح و بیان آن عاجز گردد.
# بعد از آن حضرت سلطان صاحب قران شاهزادگان را با امرا نامزد ایلغار اطراف
~~و
# ~~جوانب گردانید تا سراسر حوالی فرات را که یورت اصلی ترکمان بود، تاراج
~~کرده
# ~~دستبردی بدیشان نمودند که تا انقراض عالم آن درد و مغابنه از گور ایشان
~~به در
# ~~نرود.
# بعد از آن عنان حرکت به طرف میردین کشید و نخست حوالی آنجا را به تمام
# ~~عالیها سافلها ساخت و به غیر از قلهآ قلعهآ کوه یک وجب زمین بر جای
~~نماند. بعد از
# ~~آن استماع افتاد که سلطان احمد بغدادی، فرج نام شخصی را با جمعی از
~~زناطره و
# ~~رنود و اوباش در بغداد گذاشته ms307 و خود به در رفته، رستم و سلیمان شاه و
~~برنتق و
# ~~صاحب اعظم جلال اسلام را نامزد فتح آنجا گردانید. واغروق سلطانیه را به
# ~~بولجاری معین طلب داشت. فرج بغدادی چون سواد ایلغار لشکر جغطای را اندک
# ~~دید به تصور غلط مکاتبات به حی و قبایل بر عرب نوشته مدد طلبید. اعراب
~~از
# ~~چهار طرف مملکت به جوش آمده روی به طرف عساکر منصوره نهادند، امرا به
# ~~جنگ ایشان مشغول شدند. فرج فی الحال کشتیها جمع گردانید تا جسر بسته از
# ~~قفای لشکر جغطای درآید. بهادران دیدند که اگر اندک مکثی در جنگ واقع
~~شود از PageV01P280
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0302.jpg)

# ~~پیش، اعراب و از قفا اوباش بغداد ایشان را به تنگ خواهند آورد، نخست به
~~اتفاق
# ~~روی به دفع اعراب نهادند. چون یک دو حملهآ سخت به تکرار انجامید و چند
~~نفر از
# ~~مبارزان عرب در سر تیر به خرج رفت به یک بار عنان انهزام برتافته متفرق
~~گشتند.
# ~~بعد از آن روی به رنود کردند. هنوز یک دست شبه دلدوز ناریخته، آحاد و
~~اراذل
# ~~لایموت و لایحیی راه گریز به طرف شهر تیز ساختند. چون امرا دیدند که
~~فتح بغداد
# ~~بیش از حد ایشان است به ضرورت عرضه داشت حضرت اعلی گردانیدند.
# سلطان صاحب قران اغروق بزرگ را به طرف یایلاق روان کرده خود با لشکرهای
# ~~سیورغای متوجه دارالسلام گردید و قرار داد که عمر بن امیرانشاه به
~~دارائی سمرقند
# ~~رود، و خلیل که در آنجا بود به محافظت سرحد مغولستان رود. چون سواد
~~عساکر
# ~~منصوره پای در ساحهآ سواد دارالسلام نهاد، بار دیگر دریاهای سپاه چون
~~بلای سیاه
# ~~در جوش [و خروش] آمده زمین و زمان پولادپوش گردید. دلیران تراش خوی و
# ~~پرخاش جوی شقق شعف به سقف آسمان رسانیدند، و مبارزان اژدها جنگ غضنفر
# ~~چنگ کمر کمین کین بر خفتان آهنین تنگ ببستند. تندباد فتنه و آشوب از
~~لگدکوب
# ~~هیونان غبار حوادث برانگیخت و غمام غم تگرگ مرگ ms308 بر ترک و تارک اهل بابل
# ~~فروریخت. بدبختان بغداد را سواد سودا به مثابهای در سویدا احاطت کرده
~~بود که
# ~~قطعا فکر فرار در متخیلهآ ایشان نمیگذشت و قدم جهل بر محافظت بارو چنان
# ~~محکم کرده ایستاده بودند که به غیر از مرگ در خیال ایشان نمیگشت.
# ناگاه سواد چتر آسمان آسای کشورگشای از فضای صحرای بطحا پیدا شد و
# ~~شکوه انبوهی سپاه کوه تا کوه فروگرفت و همچو قمرغهآ شکار یا دایرهآ فلک
~~دوار یا
# ~~دور فتحهآ پرگار از یمین و یسار احاطه کرده فروآمدند، و فی الحال به
~~عمارت ملجاور
# ~~و حفر نغم و انباشتن خندق و ترتیب منجنیق و عراده و رعد مشغول گشته به
~~کار
# ~~محاصره پرداختن گرفتند. قضا را موسمی بود که تاب آفتاب عالم تاب تابهآ
~~اطباق
# ~~زمین را در تب می داشت و دمهآ سم سموم حرور، روز روشن را تیره تر از شب
~~دیجور
# ~~مینمود. بخار اراضی محرک یوم نطوی السماء شده و آفات سماوی حاملهآ حمل
# ~~بلا و قضا گشته. در چنین حالتی مجموع امرا و شاهزادگان همه روز هدف
~~تگرگ
# ~~تخش و باران سنگ شده به همگی همت متوجه قلع و قمع میبودند. بغدادیان
~~نیز
# ~~به واسطهآ آنکه بیادبی بسیار از ایشان صادر شده بود، یک جهت هلاک شده
~~PageV01P281
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0303.jpg)

# ~~کوشش و کشش میکردند.
# چون حضرت سلطان صاحبقران دید که قضیهآ بغداد به سبب اوسال و اهمالی
# ~~که در کرت اول دست داد بدان انجامید که یاغی سخت روی و گستاخ شد و کاری
# ~~چنان خرد به غایت بزرگ گردید از ناموس دولت اندیشه مند گشت و به احضار
# ~~اغروق مثال داد و فرمان فرمود که از دو طرف شهر جسرها بستند، و روز به
~~روز
# ~~شعلهآ بلا بالاتر شد و آتش جنگ تیزتر گردید. چون مدت محاصره به هفتاد
~~روز
# ~~رسید، نیم روزی که مستحفظان بارو به قیلولهآ عیلولهآ غفلت مشغول بودند
~~بهادران
# ~~لشکر به یک بار فرودویده ms309 به طناب و نردبان خود را به بارو کشیدند. چون
~~غلغلهآ
# ~~کورکه و قیهآ نعرهآ یاغی قاشتی از عام و خاص بزآمد، بغدادیان مسکین بعد
~~خراب
# ~~البصره امان طلبیدن گرفتند. آن تضرع ایشان ایمان یأس فایدهای نداد. بعد
~~از
# ~~اضطراب و اضطرار خود را در دجله انداخته دست به گردن هم [در] آورده فرا
~~آب
# ~~گریختن گرفتند. کمانداران جغطای از سر تا پای شط و مقابلهآ جسرین،
~~غریقان را به
# ~~تیر پیچیدند، چنانکه یک متنفس جان به در نبرد. بعد از آن به موجب یاساق
~~دست
# ~~به قتل عام گشادند چنانکه از رطب و یابس قریب پنجاه تومان آدمی به قتل
~~آمد،
# ~~چنانکه از صعوبت آن مصیبت تا دامن قیامت سینهآ بغداد چاک و جامهآ مصر
~~در نیل
# ~~خواهد بود.
# در حین این فتح امیرزاده پیرمحمد بن امیرزاده عمر شیخ و سلطان حسین و
# ~~ابابکر و جهانشاه که هم از نواحی شام نامزد محاصرهآ النجق شده بودند،
~~خبر فتح آن
# ~~قلعهآ متین وحصن حصین عرضه داشت کردند، وفرج بر فرج ونشاط بر نشاط
# ~~افزود، و از وصول آن بشارت شادکامی بر شادکامی پیوست. و حضرت سلطان
# ~~صاحبقران به طرف اردوهای بزرگ عنان مراجعت را انحراف داد.
# ذکر متوجه شدن یلدرم [بایزید]
# به جانب آذربیجان و کیفیت انهزام او
# بعد از آنکه حضرت سلطان صاحبقران به اردوی مبارک ملحق شد، عرضه
# ~~داشتی از سرحد ارزنگان رسید که یلدرم بایزید بن مراد چلبی با لشکرهای
~~روم و PageV01P282
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0304.jpg)

# ~~افرنج از سیواس بدین صوب گذشت. سلطان صاحب قران فی الحال ایلچی به
# ~~تعجیل تمام روان کرد که امیرزاده پیرمحمد و سلطان حسین و ابابکر و
~~جهانشاه از
# ~~النجق به استقبال او بروند، و از غول شاه ملک را نیز به مدد فرستاده
~~قرار داد که اگر
# ~~بلدرم [بایزید] مراجعت کند، امیر شاه ملک و سید خواجه بی توقف از قفای
~~او
# ~~مکابره بروند و به هر جا که رسند شبیخون زنند و ms310 چنان کنند که البته در
~~آن شبیخون
# ~~تا شمشیر بر طناب سراپردهآ او نزنند بازنگردند.
# بیش از آنکه خبر وصول شاهزادگان به یلدرم بایزید رسد طهرتن بشنود و بدو
# ~~پیغام داد که: لشکر جغطای قابل مقابله نیست و استحکام ممالک اسلام در
~~این
# ~~جانب مطلقا به اهتمام تست. مبادا که شکستی بر تو عاید شود و ملال آن
~~اختلال بر
# ~~ناموس دین محمد ظاهر گردد. یلدرم بایزید از او التماس نمود که به جهت
~~رعایت
# ~~ناموس او به در آید و بعد از ملاقات به تشریف و انعام بسیار مراجعت
~~کند. طهرتن
# ~~ملتمس او را مبذول داشت و چنان کرد. یلدرم [بایزید] او را نواخت بسیار
~~فرموده
# ~~بازگردانید و بازگشت. عدالت او چنان بود که به آن همه لشکر در آمدن و
~~رفتن در
# ~~ولایات آشنا و بیگانه یک توبرهآ کاه به تغلب و تصرف نستد و یک سر موی
~~آزار به
# ~~هیچ مسلمان نرسانید.
# بعد از آنکه او بازگشت، دوم شاهزادگان به ارزنگان رسیدند. طهرتن آنچه از
# ~~کمیت و کیفیت یاغی معلوم کرده بود به عرض رسانید. شاهزادگان با وجود
~~آنکه
# ~~لشکر یاغی نسبت با ایشان چون دریائی پهلوی رودخانهای یاکوهی در جنب
~~کاهی
# ~~بود التفات ناکرده قراولان به تیکامیشی فرستادند، تا از حد سیواس ده
~~نفر سوار
# ~~گرفته بازگشتند. یلدرم [بایزید] چون معلوم کرد در هزیمت تیزتر شد و روی
~~باز پس
# ~~نکرد.
# سلطان صاحبقران بعد از آن فتح در اوجان تبریز فرود آمده لشکرها را به
# ~~ییلاقها متفرق گردانید. بعد از آنکه موسم تابستانگاه بسر آمد و باد
~~خزان دست
# ~~تاراج به باغ و راغ دراز گردانید، سلطان صاحب قران متوجه قیشلاق قراباغ
~~شد. و در
# ~~حین زمستان یک جهت گردید که به یورش توقماق حرکت فرماید. بعد از مشورت
# ~~بسیار، این عزیمت فسخ گردید و روی به فتح گرجستان نهاد. در این کرت تا
~~به
# ~~حدی خرابی کردند که یک دیه معمور و یک مزرعه مزروع ms311 در تمامت بلاد گرج و
~~PageV01P283
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0305.jpg)

# ~~ارمن نماند. ملک گرگین پناه به ابخاز برد. چون هوای ابخاز در چلهآ
~~زمستان از غایت
# ~~حرارت قابل اقامت نیست، سلطان صاحب قران به ضرورت از ناحیهآ ابخاز عنان
# ~~عزیمت به صوب [ولایت] آق بوقا گرجی کشید و اغروق را به طرف سلطانیه
# ~~بازگردانید.
# به تواتر و تسامع شهرت یافته بود که اق بوقا اسپی لایق اصطبل خاصهٔ‌
~~شریفه
# ~~دارد و بی آنکه فتح قلعهآ او کنند به دست آوردن آن اسپ [امری] متعذر
~~است. و
# ~~اصل کلی در آنکه قلعهآ او را محاصره نمیتوان کرد، آن است که در حوالی
~~آن قلعه
# ~~بیش از هزار کس اقامت نتواند کرد. سلطان صاحب قران، امیرزاده اسکندر را
~~به فتح
# ~~آنجا ایلغار کرده فرستاد. با وجود آنکه ارتفاع قلهآ آن قلعه پای بر سر
~~عقدهآ رأس و
# ~~ذنب داشت و تیغهآ کوهش با تیغ مریخ همسری میکرد، و زعم ایشان آن بود که
~~اگر
# ~~دین عیسی از تمام روی زمین فروچیده شود و طوفان نوح و صرصر عاد بار
~~دیگر
# ~~تکرار یابد، گرد خلل به گرد ایشان نرسد، برخلاف تصور آن ملاعین چنان
~~اقتضا کرد
# ~~که غنیمی از این به سر وقت ایشان افتاد. هر قلعهای که حصانت آن حصن
~~گرده کوه
# ~~را در سلاسل میکشید و بر نیاسر چون گل خندان میشد به طرفة العین فتح
# ~~می فرمود، و گرجیان را قاعا صفصفا میگردانید. چون اق بوقا به تنگ آمده
~~پای
# ~~جهلش به سنگ برآمد، عاجز شد و آن مرکب دیو نهاد، پریزاد، صرصر بنیاد را
~~به
# ~~حضرت فرستاده به تضرع و زاری پیش ایستاد. چون غرض سلطان صاحبقران از
# ~~محاصرهآ آن قلاع این اسپ بود بیش از بیش متعرض نگشت و از سر خون ایشان
# ~~درگذشت.
# ذکر سبب توجه سلطان صاحب قران
# به صوب ممالک روم و کیفیت فتح آن بلاد
# چون حضرت سلطان صاحب قران چند کرت که عزیمت فتح روم مصمم ms312 فرمود
# ~~و دیگربار فسخ کرد، مبنی بر آن بود که شهرت غزو و جهاد او در عالم
~~انتشاری تمام
# ~~داشت، و یلدرم ابایزید] تصور میکرد که از کثرت لشکر او متوهم است و
~~پیوسته
# ~~مکتوبات خشن و مراسلات وحشت آمیز مینوشت و میفرستاد و گریختگان درگاه
# ~~را، مثل احمد جلایر و قرایوسف، پیش خود پناه میداد، چندان از این
~~حرکتها کرد PageV01P284
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0306.jpg)

# ~~که دیگر محل اصلاح و موقع صلاح نماند. با امرا مشورت کرد و هیچ کس در
~~سر ملا
# ~~هیچ نگفت. بعد از آن شمس الدین المالیغی را به اندرون فرستاده عرضه
~~داشت
# ~~کردند که به حکم نجوم و [عرف] هجوم نکبت لشکر جغطای حاشا دولتهم از
~~یورش
# ~~روم خواهد بود، والامر اعلی.
# چون سلطان صاحب قران از وحشت این سخن موحش در قهر شد، شمس الدین
# ~~المالیغی] از جواب فروماند. جلال اسلام حاضر بود. به زانو درآمد که اگر
~~صلاح
# ~~باشد این یک یورش مبارک را برخلاف یاراق امرا و اختیار منجمان بکنیم که
~~امید از
# ~~تأیید الهی آن است که هم روم فتح گردد و هم یلدرم [بایزید] به قید
~~تسخیر درآید.
# ~~سلطان صاحبقران به سخن جلال [اسلام] متسلی شد و حکایت عمرولیث و
# ~~مقابلهآ اسمعیل سامانی و فال زدن علی شیر فناکتی را به مثال بیاورد، و
~~یک رویه
# ~~متوجه روم شد. در راه به جهت بخت آزمائی ملتفت محاصره حصار کماخ گردید
~~و
# ~~به اسهل وجوه فتح گردید. در حین این فتح، ایلچیان یلدرم بایزید پیغام
~~صلح به
# ~~استقبال آوردند. سلطان صاحب قران جواب فرمود که: حالیا چون لج شما باعث
# ~~حرکت ما شد من بعد فسون و فسانه را مدخل نماند. و به همین جواب ایلچی
~~را
# ~~پازگردانیده [متوجه شده] کوچ فرمود.
# یلدرم بایزید نیز در مقابل متوجه گردید. سلطان صاحبقران [عنان] از سمت
# ~~ممراو به طرف انکوریه کشید و فی الحال به محاصره مشغول شد. در حالتی که
~~اکثر
# ~~بهادران به دست ms313 و تیغ روی به سر بارو نهاده بودند سواد لشکر روم پیدا
~~شد. سلطان
# ~~صاحب قران دست از فتح قلعه بداشت و در مقابلهآ دشمن صفوف تعبیه کرده
~~فرود
# ~~آمد. آن شب لشکرهای پیاده به موجب فرمان همایون در موضع جنگ خندقهای
# ~~عمیق ترتیب کردند. و علی الصباح روز جمعه اول محرم سنهآ خمس و ثمان
~~مایه
# ~~(805 ه/ 1402 م) [که] غرهآ صبح قیامت از افق مشرق بلا غرا شد و طرهآ
~~گیسوی
# ~~زمانهآ شفق مطرا گردید خروش طبل جنگ صوراسرافیل را به نفیر آورد و
~~غلغلهآ نای
# ~~رزم خلایق را روز رستاخیز یاد داد، بهادران آهن دل پولاد جگر یاسال
~~لشکر را به
# ~~موجب یاساق بزرگ مرتب ساخته از اوج قنبل برانغار تا عطف دامن جوانکغار
~~به
# ~~پنج غول و ده موچی مستحکم کردند هنوز مد نوره تمام کشش نیافته بود که
~~به یک
# ~~ناگاه لشکرهای یاغی چون کوه گران یا ابر آتشفشان مغرق و مستغرق پولاد
~~فرنگ PageV01P285
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0307.jpg)

# ~~بی درنگ برسیدند.
# به دفعهآ اول سهم و صلابت ایشان بر لشکر جغطای چنان مستولی شد که اگر [نه
# ~~مدار] ایشان برقرار حضرت سلطان صاحبقران میبود هیچ متنفس را مجال
# ~~پایداری نمیماند. اما چون قاعدهآ طرید نبرد و میدانداری مردان مرد به
~~میان آمد و
# ~~به مقیاس قیاس غنیمان جنگ همدیگر را موازنه کردند، قضیه منعکس شد و
~~هریک
# ~~سوار از عساکر منصوره چون رستم و اسفندیار به نظر غنیم مینمود. بعد از
~~آنکه
# ~~غرینش کورکه و کوس رویین در دماغها جای گرفت و شعاع پیکان چون آسمان
# ~~پرستاره بر زمین و زمان محیط شد، رومیان را تحمل مقاومت نماند و پای
~~اقامت را
# ~~بر رکاب فرار فشرده عنان هزیمت به اختیار قضا سپردند. جمعی که پشت
~~ایشان به
# ~~رجولیت آن قوم گرم بود و امید سپاه و سپهبد بر استحکام آن جماعت
~~مستحکم،
# ~~قضا را مقابل تیر دلدوز وشمشیر جهان سوز حضرت سلطان صاحبقران [افتادند،
# ~~حضرت سلطان ms314 صاحبقران] بازوی کافر شکار و شمشیر نصرت شعار را در کار
# ~~آورده همه را تار و مار گردانید و لاس اوغلی1 را که سردار و سالار آن
~~گبران نابکار
# ~~بود، در اثنای مقاتله و محاربه به خرج کرد. و بر همین یک حمله پشت
~~ایشان را
# ~~چنان بشکست که همه از هم فروریخته هرکس به طرفی گریختند.
# بعد از آنکه آشوب جنگ فرونشست و غلغلهآ گیر و دار به آخر آمد یلدرم
~~بایزید
# ~~را نیز اسیر و دستگیر به درگاه آوردند. سلطان صاحب قران به شکرانهآ آن
~~فتح مبارک
# ~~شادکامی بسیار نموده وظایف شکر آفریدگار - عز شأنه - به تقدیم رسانید.
~~و
# ~~فی الحال شاهزادگان را با جمهور امرا نامزد جابقین ولایات و فتح سواحل
~~بحر
# ~~فرنک و قمع قلاع اطراف و جوانب روم معین گردانید، و معتمدان به ضبط و
~~نسق
# ~~خزاین و دفاین که در دارالملک برسه بود فرستاد.
# و خود به سمت راست کوچ بر کوچ یورش فرموده تا ازمیر که ابتدای سرحد
# ~~فرنگ است، حرکت فرمود، و قلعهآ ازمیر فرنگان را محاصره کرد. قضا را
~~قلهای بود
# ~~که شاهق الوند با وجود او خرسنگی نماید و دماوند نسبت با او کم از
~~فرسنگی آید؛
# ~~اوج تیغهآ او سر از گریبان توأمان بیرون برده و سایهآ دامن [او] دست در
~~کمر جوزا
# ~~زده، و از اطراف و جوانب آن قلعهآ هایل دریای فرنگ محیط گردیده بود،
~~چنانکه PageV01P286
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0308.jpg)

# ~~می همراهی جونگ یا کرب پای اندیشه بر ساحهآ او راه نداشت.
# سلطان صاحب قران به حسن حیل و لطف تدبیر بالارهای بزرگ جمع کرده بر
# ~~سرهای هریک لنگرها بسته روی آب را چون تختهآ زمین هموار گردانید، و
~~بدین
# ~~ترتیب تا پای آن کوه جسری عظیم به طول هزار گز در عرض صد گز فروبست. و
~~بعد
# ~~از آن نهیب داد تا بهادران کاردیده و نام آوران رزم آزموده از اطراف و
~~جوانب آن قلعه
# ~~به اتفاق روی ms315 به بالا نهادند، چندان که باران تیر و صاعقهآ شمشیر و
~~تگرگ تخش و
# ~~بلیت سنگ از اوج آن قلعهآ رفیع فرومی بارید. التفات ناکرده قدم جهاد و
~~اجتهاد پیش
# ~~مینهادند تا عاقبت به یمن دولت بزرگ خود را به غایت ارتفاع آن قلعه
~~رسانیده به
# ~~دست و شمشیر بالا رفتند.
# فرنگان هرگز در هیچ تاریخ از هیچ آفریده مثل آن جرأت نشنیده بودند. از
~~هیبت
# ~~آن فتح گرامی بالکلی به دست و پای فرومرده دست از جنگ بازداشتند. سلطان
# ~~صاحبقران مجموع اهالی آن قلعه را قاعا صفصفا گردانیده برج و باروای] آن
~~را
# ~~عالیها سافلها ساخت و ساکنان ازمیر، مسلمانان را که در عری آن نابکاران
~~نشسته
# ~~شب و روز به غزاة مشغول بودند نواخت بسیار فرموده به اسلحه و امتعه و
~~اقمشه
# ~~غنی و مستغنی گردانید.
# بعد از آن عنان مراجعت به صوب ممالک ایران کشیده مجموع اقوام تاتار را که
# ~~موازی ده تومان خانوار بوده باشند، از نواحی سوری حصار و آق شهر به طرف
# ~~آذربایجان بکوچانید. و یلدرم بایزید را با خود میآورد که از
~~دارالسلطنهآ تبریز به
# ~~اعزاز و اکرام تمام مقضی المرام بازگرداند. در راه قضای اجل تقاضا کرد
~~و دعوت
# ~~حق را اجابت نمود. سلطان صاحب قران صندوق او را به برسه فرستاد؛ و
~~ممالک را
# ~~بعضی بر اولاد او و بعضی بر اولاد قهرمان قسمت فرمود. و با غنایم بسیار
~~روی
# ~~مراجعت به طرف یایلاق آلاتاق نهاده چند روزی به اردوی بزرگ در آن
~~جلگههای
# ~~دلکش مقام کرد.
# چون فتح گرجستان تمام کار نشده بود و سلطان صاحبقران را داعیهآ خاطر
# ~~مبارک آن بود که تمامت آن دارالکفار را نیست و نابود گرداند یک دو کرت
~~که متوجه
# ~~گشته بود به واسطهآ مهمات کلی نتوانست که به موجب دلخواه بدیشان
~~پردازد.
# ~~چون دل از همهآ اطراف و جوانب بالکلی جمع کرد یک جهت قلع آن قلاع و قمع
~~آن PageV01P287
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0309.jpg)

# ~~بقاع ms316 گردیده روی بدان صوب نهاد.
# ذکر توجه سلطان صاحب قران
# به فتح بلاد گرجستان و ابخاز
# گرجستان مملکتی به غایت وسیع و عریض است، چنانکه از دارالملک تفلیس
# ~~تا نهایت ابخاز به یک ماه تردد کنند و عرض آن از ارزنجان به دامن البرز
~~و لکزستان
# ~~پیوندد. مابین این همه سرزمین کوههای رفیع و جلگههای وسیع و رودخانههای
# ~~بزرگ و علفزارهای گشاده واقع است. و از جملهآ قلاع که دارند کمترین
~~قلعهای از آن
# ~~در هیچ عصری فتح نشده است و پیوسته به امید حصانت آن قلاع با سلاطین
# ~~ذوشوکت، مجادله و محاکا کردهاند. و دین مزخرف ایشان تا امروز در آن
~~حوالی
# ~~باقی مانده.
# سلطان صاحبقران از این بار یک جهت آن شد که نخست قلاع ایشان را
# ~~مستخلص گرداند، و ابتدا به فتح قلعهآ تورال که استحکام آن بیش از حد
~~تحریر است
# ~~مشغول گردید. چون موکب همایون از پیرامون آن قلعه محیط گشته فرود آمد،
~~قضا
# ~~را از چهار طرف آن قلهآ هایل کوههای بزرگ بود بسیار و درههای ناهموار
~~بی شمار و
# ~~کمرهای دشوار گذار به حیثیتی است که یک وجب زمین که لایق خیمه زدن یا
# ~~نشستن باشد موجود نیست؛ با وجود آن چه به سنگچین و چه به شاخ بسته محل
# ~~یکان خرگاه به هزار زحمت ترتیب کرده فرود آمدند.
# سلطان صاحب قران مجموع سرکار خاص خود را به اهتمام فرزندان رجوع
# ~~فرمود و جمیع سرداران لشکر را در اتمام آن مهم به مثابتی مشغول گردانید
~~که آرام
# ~~روز و قرار شب نداشتند. تورال که صاحب قلعه بود، پشت به حصانت قلعه گرم
# ~~کرده جنگی علیالرسم از طرف دروازه میکرد، و همه روز با مستحفظان دیگر
~~به
# ~~سرودی که مخصوص ایشان است به عیش و شراب مشغول میبود. امرای خزر
# ~~مثل امیر شیخ ابراهیم دربندی و کوستندل و سیدی احمد شکی و ایوان گرجی1
~~بر PageV01P288
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0310.jpg)

# ~~آن بودند که اگر لشکرهای روی زمین ms317 تا انقراض عالم لاینقطع محاصره کنند
~~فتح و
# ~~تسخیر آن شاهق بلند میسر نشود و به مبالغه این معنی را به نزد امرا
~~تذکار میکردند،
# ~~و به تسامع به عرض حضرت اعلی می رسید.
# بنابر آن حضرت سلطان صاحبقران تلاش ناموس دولت کرده در فتح آن قلعه
# ~~سعی میفرمود و مهندسان روی زمین را بر آن میداشت که در انگیز و تدبیر
~~ید
# ~~بیضا می نمودند. فکر بعضی بر آن قرار گرفت که از یک گوشهآ او که قریب
~~یک هزار
# ~~گز ارتفاع داشت ملجاور سربدالی میبستند، و جماعتی دیگر منجنیقها بکار
~~داشته
# ~~معاملهآ محاصره مکث یافت و در متخیله هیچ متنفس یک سر موی از فتح آن
~~خیبر
# ~~زمین مدخل نیافت. عاقبت یکی از لشکر مکریت راهی دزدیده از ممری به دست
# ~~آورد که هرگز تصور اهل قلعه بر کیفیت آن راه مطلع نبود. بعد از آن به
~~عرض
# ~~حضرت سلطان صاحبقران رسانید. سلطان صاحبقران در خفیه نردبانی به
# ~~چهارصد پایه از چوب و طناب ترتیب کرده جری کوچک با طنابی ابریشیمین بدو
# ~~داد تا بر سر کمر آن جر را محکم ساخت و به طناب آن نردبان را بالا
~~کشیده استوار
# ~~گردانید، تا از اول شب بهادران شیردل به شمشیر و سپر یک یک بالا رفتن
~~گرفتند، تا
# ~~اول طلوع سی و سه کس بالا رفته بود.
# ناگاه اهل قلعه را از کیفیت آن حال خبر شد. یک دو ازناور که به هنگام کین
# ~~آسمان را زمین خود میدانستند به تیغ کشیده پیش دویدند. یکی از بهادران
# ~~جغطای در مقابلهآ او به شمشیر کشیده مترصد حرب بایستاد. چون یک دو ضرب
~~و
# ~~طعن در میان آمد ازناور خواست که تغلب کند. دلاوری دیگر فرودوید و
~~چماقی بر
# ~~کاسهآ زانو او حواله کرد که آن ملعون بسر درآمد. بعد از آن سایر دیگر
~~نام آوران سپر
# ~~در سر کشیده به اتفاق دوان شدند. گرجیان از غایت سراسیمگی دست از ms318 جنگ
# ~~بازداشته به زنهار پیش آمدند. بعد از آنکه این فتح میسر شد سلطان صاحب
~~قران با
# ~~سرداران خزر و گرجستان بر دامن قلهای دیگر که بر قلعه مشرف بود نشسته
~~عیب و
# ~~هنر هریک را مشاهده می فرمود. ناگاه جمهور یاساقیان از اطراف و جوانب
~~این کوه
# ~~به دست و دندان برآمدن گرفتند چنانکه امرای هر سرحد که در مجلس همایون
# ~~حاضر بودند از کیفیت آن حال متعجب شده متحیر فروماندند. بعد از آنکه
~~تورال را PageV01P289
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0311.jpg)

# ~~با دیگر مستحفظان قلعه مقید به درگاه حاضر کردند بعد از عرض اسلام و
~~اصرار
# ~~ایشان بر کفر امثال] عالی به نفاذ پیوست تا هم در [آن] مجلس همه را به
~~یاساق
# ~~رسانیدند.
# بعد از آن وی به هر قلعهای که در استحکام دماوند را طال بقاه میگفت و بر
# ~~النجق قهقهه میزد به مجرد وصول و نزول تسلیم میفرمودند تا در اندک
~~فرصتی
# ~~تمامت قلاع و جبال گرجستان را عالیها سافلها کردند و مقضی المرام عنان
~~مراجعت
# ~~عساکر منصوره از آن صوب متوجه قیشلاق قراباغ شد.
# و چون در حوالی بیلقان اتفاق نزول مبارک دست داد به مصلحت محافظت آن
# ~~سرحد سلطان صاحبقران عمارت قلعه بیلقان را تجدید فرمود. بعد از آنکه آن
# ~~مهم نیز متمشی شد و موسم قیشلاق تنگ گردید موکب همایون ملتفت قراباغ شد
~~و
# ~~آن زمستان مبارک را در آن جلگهآ وسیع بسر بردند.
# ذ کر سبب تمرد اسکندر شیخی
# وقتل ملوک رستمدار
# در بهار سال ست و ثمانمایه (806 ه/ 1403 - 1404 م) که وقت مراجعت به
# ~~طرف دارالسلطنه نزدیک شد و سرداران عراق را فرمان عالی به نفاذ پیوست
~~تا
# ~~هرکس برادری یا پسری، چه به اسم نوا یا چه به رسم ملازمت، همراه اردو
~~باشند، و
# ~~همه به طوع و رغبت انقیاد نمودند، مگر ملوک رستمدار که به امید سختی
~~کوههای
# ~~خود به تخلف میل کردند، چون معلوم شد همه به یاساق رسیدند، ms319 اما اسکندر
# ~~شیخی به واسطهآ آنکه در آمل بود، کیفیت حال خود را قرینهآ معاملهآ
~~رستمداریان
# ~~دانسته طغیان کرد. سلطان صاحبقران یک دو کرت به لطف و خوشی کسان به
# ~~احضار او فرستاد و به جائی نرسید.
# بعد از آنکه تمرد او به تحقیق پیوست سلطان صاحب قران لشکر به دفع او کشید
# ~~و نخست به محاصرهآ فیروزکوه مشغول شد. چون دو روز از محاصره بگذشت و
# ~~بهادران لشکر نیم شبی به یک نهیب شهربند را فتح کردند پسر او حسین که
~~کوتوال
# ~~بود بی مشورت خویشاوندان به زیر دوید و خود را در ربقهآ انقیاد کشیده
~~از جرگهآ آن PageV01P290
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0312.jpg)

# ~~متمردان اجتناب کرد. دست اهل قلعه از آن حرکت او از جنگ فروبسته شد و
~~قلعه
# ~~تسلیم کردند.
# سلطان صاحب قران اقوام تاتار را در حین این قضایا به طرف سمرقند کوچانیده
# ~~بود. چون به حوالی دامغان رسیدند جهل جبلی ایشان را بدان داشت که ناخبر
~~از راه
# ~~طغیان کرده خود را به طرف مازندران انداختند. سلطان صاحبقران جمعی را
~~به
# ~~دفع ایشان فرستاد تا متغلبان را خرج کرده سایر دیگر اقوام ایشان را به
~~سمرقند
# ~~براندند.
# اما سلطان صاحب قران شنود که چلاویان بر لب آب هراس خود را در درهآ جهنم
# ~~مستحکم کردهاند. سلطان صاحبقران روی بدیشان نهاد. چون سواد کوکبهآ چتر
# ~~آسمان سای پیدا شد چلاویان جسرها را بریده به جنگ بایستادند. حضرت
~~سلطان
# ~~صاحب قران با لشکرها در کنار آن رودخانه که قعرش از سینهآ گاو و ماهی
~~آب
# ~~میخورد و موج او با اوج زحل همسری میکرد فرود آمده به تهیهآ جسر بستن
# ~~مشغول گردید. از تأیید دولت ازلی و توفیق عنایت لم یزلی به مجرد وصول
~~رایات
# ~~همایون مخالفان را طاقت مقاومت نمانده از کنار رودخانه به قفا نشسته
~~بودند، با
# ~~وجود آنکه منازعی در مقابله نبود.
# آن روز تا شب مجموع آبشناسان اردوی بزرگ سعی کرده بدان رودخانه گدار
# ~~نیافتند. بعد ms320 از آن مهندسان اقلیدس شناس و مصنعان پرگار قیاس چنان یراق
~~دیدند
# ~~که هم از این کنار جویهای بزرگ بر قرار دندانهآ طاق بندی چند طبقه بالا
~~بردند تا
# ~~موازی ده گز مابین کنار آب و آن طاق بماند. بعد از آن جویهای دراز به
~~ترتیب
# ~~فروچیده به خام گاو محکم کردند و جسر مرتب شد.
# ~~در این فرصت [که اوقات] عساکر منصوره به بستن جسر مصروف بود مخالفان
# ~~خود را به رستمدار کشیدند. سلطان صاحب قران در عقب ایشان بهادران
~~منکقلای
# ~~پیش فرستاده خود نیز با لشکرهای غول متوجه گردید. قضا را درهای بود که
~~دو کوه
# ~~رفیع به غایت بلند از دو طرف او مرتفع بود چنانکه از اول آفرینش عالم
~~تا این زمان
# ~~برف و دمه از سر او یک دم کم نگردیده و پرتو آفتاب عالم تاب در او یک
~~زمان
# ~~نتافته. مجموع لشکرها از مضیقی چنان گذشته به طریق کوهمال یمین و یسار
# ~~رستمدار را در جرگه احاطه کرده، چلاویان چون خود را در معرض تلف دیدند
~~و PageV01P291
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0313.jpg)

# ~~دانستند که این بلا به تدبیر وکوشش از سر ایشان دفع نخواهد شد، سردار
~~خود را با
# ~~یک دو رفیق بیرون فرستاده خود به اطاعت و انقیاد پیش آمدند. چون سوابق
# ~~خد متکاری نسبت به دولت قاهره داشتند کرم عمیم اقتضاکرد که جرایم ایشان
~~را به
# ~~آب مرحمت محو گرداند؛ اما به واسطهآ آنکه رأس و رئیس آن فتنه زنده به
~~در رفته
# ~~بود همه را خانه کوچ براندند. چون از آن درههای هایل و گریوهای هالک
~~بیرون
# ~~آمدند سلطان صاحبقران حکومت مازندران را بر قرار قدیم به اولاد سید
# ~~کمالالدین عبدالرحیم ارزانی داشت، وعنان ایلغار به صوب دارالسلطنهآ
~~سمرقند
# ~~معطوف ساخت.
### | ذکر نزول
# حضرت سلطان صاحب قران به دارالسلطنهآ سمرقند
# وطویهای بزرگ که بعد از آن واقع شد
# بعد از آنکه موکب همایون به کام دل و مراد خاطر در دارالسلطنهآ سمرقند
~~نزول
# ~~اجلال ms321 فرمود و سایر شاهزادگان و امرا و جمهور لشکرها متعاقب و مترادف
# ~~رسیدند، بعد از آن مخیم مبارک را با سرادق سعادت در ساحهآ کان کل زدند
~~و
# ~~مجموع آقاخاتون و قیز کیلین و یوجین جلایر به موافقت اردوهای دولت در
~~آن
# ~~فضای دلپذیر به یورت و باودال خود فرود آمده خرگاه [در] خرگاه و بارگاه
~~در بارگاه
# ~~موازی ده فرسنگ به طول و عرض سواد اردو ساحت آن صحرای بزرگ را
# ~~فروگرفت. فراشان درگاه بارخانهای پادشاهی را بیرون برده در صحن آن
~~صحرای
# ~~دلپذیر اردوهای مرصع را که سر تنزیل «و جنة عرضها السموات و الارض» بر
~~عرض آن
# ~~سرادق و خیام شامل است، بزدند. چنانکه در جنب دوایر هفت قبهآ بیستون
~~افلاک
# ~~قبائی چند با طناب و ستون بر صفحهآ خاک مرتفع گردید.
# شرفهآ هریک بر کنگرهآ سقف ایوان کیوان میسود و مرتبهآ سخن در مقابلهآ
~~آنها
# ~~چون گسان در معرض یقین پست مینمود. میخ با سیروغ خرگاه شاهی پشت سمک
# ~~را به خم آورد و سر سروغ درگاه پادشاهی شکم سماک را بهم درآورده نوک هر
~~اوغ
# ~~سر از گریبان تونکلونک فلک اطلس برگرد و بر هر باغیش از سر باشباغی چرخ
~~PageV01P292
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0314.jpg)

# ~~مقوس کدر کرد. پشیزهآ کرکوها نقطه بر اعیان ثابت بگرفت. ثقبه یایدوی دو
~~طرف
# ~~حرف بر منطقة البروج شمرد. هیئة نزماغ خط مستقیم محور را از سمت بیفکند
~~و
# ~~حرکت دیگر یج دایرهآ خارج مرکز را تقاطع داده بوسه گاه بوساغه صندلی بر
~~بالای
# ~~کرسی نهاد.
# بعد از تزیین و ترتیب اردوهای مکلل و اورکهای مرصع که فروش و اوانی
# ~~گوناگون از دیبقی و دیبا و اکسون گسترده شد و کشکه و قوشغهای کمخا خان
~~بالیغی
# ~~وکتان روسی چیده و فروچیده گردید. بعد از آن فرمان شد که اصناف طوایف
~~امم و
# ~~اقسام اقصای بلاد عالم به رسم مملکت خود بنیاد آیین بستن و آرایش کردن
~~آغاز
# ~~نهادند و به تعصب همدیگر چارطاقهای ms322 عالی و خاوارهای رفیع مرتفع
~~گردانیده به
# ~~انواع تکلفات و تجملات غیرمکرر بیاراستند. هرکه هرچه میدانست و
~~میتوانست
# ~~آن را بر طبق عرض نهاده باز مینمود. در هر قدمی محفلی و در هر وجبی
~~مجمعی،
# ~~از فضلا و عقلاء طوایف بساط لمن الملک گسترده و منصوبهآ دعوی فروچیده و
# ~~هنگامهآ کرم گرفته. عوام را نیز، چه تعلق خوبی در سر و چه تعصب محبوبی
~~با خود
# ~~مخمر، سینه از داغ حسرت ریش و از شطرنج وصال رقعهآ خیالی در پیش؛ و
~~جمعی
# ~~دیگر با نگاری ماه پیکر خود را به گوشهای کشیده و صراحی از راح مروح
~~پیش
# ~~نهاده؛ و جمعی دیگر به مجرد مطالعهآ صفایح عارضهای گلگون و ملاحظهآ
~~قامتهای
# ~~موزون ومشاهده بتان آزری و ملاعبهآ خوبان خاوری اکتفا کرده؛ القصه،
~~هرکس به
# ~~موجب آنچه دلخواه خود است به کام خاطر و فراغ بال مایل عیشی و راغب
~~طربی
# ~~گردیده عمر نازنین را در قدم نازنینان صرف میکرد. فرمان جهان مطاعی نیز
~~بر طبق
# ~~مراد ایشان نفاذ یافت که در آن مدت هیچ آفریده متعرض حال هیچ طایفهای
~~نشود
# ~~و بساط تکلیف و تکلف به تمام از میان برچینند تا همه کس به حسب آرزوی
~~دل و
# ~~مراد خاطر بسر برند.
# چون این طور و طریقه تا چهل روز امتداد یافت و هرکس چنانچه گفته شد
# ~~کامرانی و شادکامی به افراط کردند، بعد از آن روزی مبارک اختیار نموده
~~به طوی
# ~~بزرگ مشغول شدند. چون مسند تخت سلطنت به اورونق دولت آراسته شد و محل
# ~~تجلس آقا خاتون و قیزکیلین به فروش و اوانی پیراسته گردیده سوچیان و
~~هراوچیان
# ~~به امری که مأموراند قیام نمودن گرفتند. بوغتاق پوشان سراپردههای عصمت
~~و PageV01P293
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0315.jpg)

# ~~طاق داران اردوهای دولت طاق بوغتاق را به درر و جواهر گرانبها مزین
~~کرده، نطاق
# ~~طاقیها به لآلی قیمتی مکلل ساختند. و نازنینان نازپرورد از عین نازکی
~~چون نهال گل
# ~~نیم تاج محرف بر گوشهآ ابرو ms323 نهاده و نازک دلان نازنین عطف سراندازی
~~ساده به شیوهآ
# ~~نازش و کرشمهآ فرازش از یک طرف بناگوش فروشکسته؛ بعضی سروقدان سیم -
# ~~سیما از غایت رعنائی و زیبائی یکان سوزن مجرد به خاتم فیروزهآ کانی یا
~~نگین
# ~~یاقوت رمانی یا حبهآ درر عمانی بر حاشیهآ مقنعه فرو زده و به همان
~~یکدانهآ شیرین و
# ~~بهانهآ رنگین شاه بازان روی زمین را در دام آورده، و برخی دیگر نظم
~~لآلی خوشاب را
# ~~به عقد یواقیت مذاب به اسم ملک در سلک انتظام کشیده، و ملک حسن را بدین
# ~~شیوه تملک نموده و به جلوه و جولان و غمزه و فتان و تبسم نهان مجنونان
~~مفتون و
# ~~مفتونان مجنون را در آفت و مخافت افکنده، گاه به آواز حزین و لهجهآ
~~شیرین سرود
# ~~ترکانه با ایالغوی مغولانه پرداخته وگاه به مدات و مرغولات، زهرهآ زهرا
~~را به یک
# ~~نغمهآ دلپذیر مقید قید تسخیر ساخته، به هر نغمهای نغمی در سینه افکنده
~~و به هر
# ~~زخمهای زخمی در جگر فروبرده. فراشان کریاس بار فراش دیوان داد گسترده و
# ~~نقیبان درگاه کار طرح ساورین بر یمین و یسار فروچیده، یساولان عفریت
~~هیئت به
# ~~کوپال یاسال امرای تومان را پیل مال کرده و ایوداچیان غضنفر هیبت چوب
~~رد بر
# ~~سر راه سلاطین هر سرحد داشته، شکوه صلابت سلطنت شاهان بساط را پیاده
# ~~مات کرده، و نهیب جاوشان دولت گردهآ گردان پولاد جگر را آب گردانیده،
# ~~توشمالان اطراف و اکناف دور و نزدیک هریک به ساورین خود بنده وار قرار
~~گرفته،
# ~~و سرداران اقصای آفاق از ترک و تازیک قدم طاعت بر سر اطاعت ثابت و راسخ
# ~~داشته بعد از ترتیب و آیین این اساس و تمهید و تزیین این کریاس به موجب
~~فرمان
# ~~همایون سادات کرام و مشایخ عظام و قضات اسلام و علمای ایام فرایض معروف
~~و
# ~~سنن مشهور را بر مقتضای اجماع کافهآ انام به اتمام رسانیدند. غلغلهآ
~~تهنیت، زلزله در
# ~~کاینات بیفکند ms324 و ساحت طویخانهآ مبارک از ترصیع نثار و تکلیل ایثار
~~میلامیل (و)
# ~~مالامال گردید.
# چون اشراف و موالی متفرق شدند و بساط تورا و یاساق فروچیده گشت، بار
# ~~دیگر هر سری در پی تمنائی و هر سویدائی متوجه سودائی شده، به شیوهآ
~~مستی
# ~~آتش در غوشهآ خودپرستی زاهدان زدن گرفت و هوای طرب خرمن ناموس
~~PageV01P294
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0316.jpg)

# ~~مستوران را به باد داده حجاب صحو بالکلی محو شد. مجموع حواری و غلمان و
# ~~پری [و] انسان دو فریق شده به رسم و توراه اتراک، تلاش قداقداغوی در
~~میان
# ~~آورده، جیب و گریبان زمین و آسمان را از غالیه پختن و عبیر آمیختن و
~~عطر سودن و
# ~~عنبر اندودن معطر و مروح گردانیدند. غزالان در ناز و تذروان در پرواز،
~~حوران در
# ~~جولان و پریان در طیران آمده از غایت ذوق و فرح، بند سر آغوش بتان
~~سرمست به
# ~~طرفی افتاده و عقد مقنعهآ صنمان را دست باد ازگوش و بناگوش فروگشاده،
~~بعضی
# ~~به سرود دلپذیر زهره را در مندیل تسخیر کشیده و برخی به کرشمهآ عالم
~~گیر مشتری
# ~~را اسیر خود کرده. شعاع مشاعل چون طلیعهآ صبح نوروز عالم افروز شده و
~~اشعهآ
# ~~فوانیس ملون، ستاره را در روز نموده. مطربان عندلیب الحان، به زخمهآ
~~رود، ناهید
# ~~را در چرخ آورده. یراوچیان ایالغو پرداز به مد و مرغول مغولی دلهای
~~معتدل مزاج
# ~~را به حرارت درآورده. صدای شیدرغو و یاتوغان آتش در منقار موسیقار زده
~~و ادای
# ~~قانون و کمانچه دود در دماغ عود افکنده؛ نی به قبول نفس کمربسته و چنگ
~~از سر
# ~~تسلیم به دو زانو نشسته. غزالان غزلسرای دست افشان گردیده و سروقدان
# ~~خورشید خد دامن کشان آمده، پریرویان در جلوه ناز، طاوس را از رقص
~~بازداشته و
# ~~خرامیدن مشکمویان بقوله بند مغول آتش در شمامهآ عنبر سارا زده.
# چون شب از غایت بگذشت و کوکبهآ عشرت به نهایت رسید، حجلههای دولت
# ~~از محرم و نامحرم خالی گشت ms325 و شب قدر سعادتمندی، دامن به گریبان روز
# ~~امیدواری متصل گردانید. چون اختر مسعود مقصود سر از جیب افق مراد
~~برآورد،
# ~~ارغنون عشرت نوبت نوا به طبل بشارت سپرد. از اول طلوع آن صبح سعادت
# ~~مجموع خاصان درگاه و مخصوصان بارگاه نثار تهنیت و تحفهآ مبارک باد پیش
~~آوردن
# ~~گرفتند و انگیز جرغالانکهای گوناگون در میان آمده به شکرانهآ آن
~~کامرانی چنانچه
# ~~قاعدهآ جهانبانی و آیین خسروانی است، درهای خزاین عامره و دفاین فاخره
~~را بر
# ~~روی ارباب حاجات و اصحاب استحقاق بازکردند و وظیفهآ صدقات و خیرات
# ~~لاکلام تمام به تقدیم رسید. بعد از آن حضرت سلطان صاحب قران رخصت فرمود
# ~~تا اهالی ولایات واصول ممالک واطراف به اوطان مألوف خود معاودت و
# ~~مراجعت نموده هرکس به کار خود مشغول گشتند.

PageV01P295

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0317.jpg)

# ذ کر توجه سلطان صاحب قران
# به طرف ممالک خطای وبه رحمت پیوستن
# بعد از آن سلطان صاحب قران از کامرانی به جهانبانی پرداخت و دربارهآ ملک
~~و
# ~~ملت واستحکام دین و دولت، فکرهای صایب و رایهای پسندیده زدن گرفت. چون
# ~~کمال عمر شریف به توأم تکمیل دولت خلود امتداد یافته تا این تاریخ زمام
~~زمانه را
# ~~به حسب دلخواه در قید تصرف داشت و اعلام نصرت به اکناف بلاد واطراف
# ~~ممالک ربع مسکون بر مقتضای مراد کشیده گردن سرداران پای بر جای هر
~~تختگاه
# ~~را در ربقهآ انقیاد آورده [بود] خواست که در کبر سن به موجب نیتی که از
~~قدیم العهد
# ~~به خاطر اشرف مؤکد و مخمر داشت عساکر منصوره را به صوب خطای کشیده آن
# ~~سرحدها را از کفار پاک گرداند.
# در آن باب به ارکان دولت و اعیان حضرت مشورت فرمود. مجموع متفق الکلمه
# ~~به ترغیب آن اندیشه مبالغه نمودند. بعد از آن فرمان شد تا فراشان
~~بارگاه سراپردهآ
# ~~سفر بیرون زدند، و غلغلهآ آوازهآ یورش در کاینات افتاد و دریاهای لشکر
~~به جوش
# ~~آمدند. زیان زمانه به تفسیر آن زلزلة الساعة ms326 مشغول گردید و پای گردون
~~از تزلزل کوه
# ~~و هامون بیجای شد. دوایر کورانات حلقه بر سطح سماوات تنگ آورد و غلبهآ
# ~~تومانات زلزله درکاینات افکند. چون به صوب ترکستان نهضت فرمود، قضا را
# ~~زمستان آن سال چنان بود که شدت سرما مغز استخوان گاو و ماهی را زیر هفت
# ~~لحاف سمور زمین می فسرد، و کثرت برف هیأت کوهها را پست تر از زمین
# ~~می شمرد.
# حضرت سلطان صاحب قران در قصبهآ آق سولات یورت قشلاغ تعیین کرده نزول
# ~~فرمود و دیگر لشکرها را سرتاسر سیحون و جیحون1 زمستان گاه قرار داد که
~~فرود
# ~~آمدند. قضا را قرینهآ احکام قران علویین چون خاصیت خود را نسبت به زمین
~~و
# ~~آسمان ظاهر کرده آسمان و زمین را به دم زمهریر و دمهآ تار و تیز در قار
~~و قیر کشید.
# ~~بعد از آن اثر در خویشهای عالم و اطمینان حال بنی آدم کرده لب شادمان
~~آفاق را به PageV01P296
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0318.jpg)

# ~~مسمار اندوه بستن گرفت.
# و چون جهان بالکلی مستعد آشوب و قابل فتنه گردید و مادر دهر که مدتها
# ~~سترون بود حاملهآ بلا شد، حضرت سلطان صاحب قران را مرضی که توأم آن ولا
# ~~است طاری گشت، و در شب [چهارشنبه] چهاردهم شعبان سنه سبع و ثمان مایه
# ~~(807 ه/ 1405 م) بعد از سه روز تب، جان نازنین را به تعب کل نفس ذایقة
~~الموت
# ~~بسپرد.
# و دولت بزرگ خود را به حضرت پادشاه اسلام، ظل ظلیل مالک علام، سلطان
# ~~سلاطین جهان، خاقان خواقین زمان، ذوالقرنین، صاحبقران، نقاوهآ دودمان
~~کیان،
# ~~سلطان بن سلطان معین الدوله والدنیا والدین ابوالفتح شاهرخ بهادر -
~~خلدالله تعالی
# ~~فی بسیط الارض ملکه و سلطانه باقی گذاشت. ایزد تعالی و تقدس سایه چتر
# ~~آسمانسای، فلک فرسای این حضرت را تا قیام ساعات بر سر مؤمنین و مؤمنات
# ~~پاینده و مستدام دارد بالنبی و آله الاطهار.
# ای نوبت تو گذشته از چرخ بسی %~% بینوبت تو مباد عالم ms327 نفسی
# آوازهآ توبتت به هرکس برساد %~% از تو مرساد هیچ نوبت به کسی PageV01P297
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0319.jpg)

# [فصلهائی در تاریخ امیر تیمور
# که تنها در نسخهآ لندن موجود است]1
# طبقه در ذ کر سلطان غازی
# و شرح جهانگیری که فرمود و فتوحاتی که کرد
# مقدمهآ عنایات ازلی و فاتحهآ فتوحات لم یزلی چون بر مقتضای «تعز من تشاء
~~و
# ~~تذل من تشاء بیدک الخیر»2 روی نمود و سعادت غیب از خزانهآ لاریب تجلی
~~زد و سر
# ~~سریر سروری به سایهآ بلند پایهآ حضرت غازی سرافراز گردید، بعد از آنکه
~~شهر بلخ
# ~~را استخلاص فرمود، خزاین و دفاین امیرحسین را بر سرداران سپاه و
~~بهادران درگاه
# ~~گیتی پناه قسمت فرمود، و بعد از آن روی دولت به طرف دارالسلطنهآ سمرقند
~~نهاد و
# ~~به جهت مقر عز خود باروئی عالی در گرد شهر بگردانید و ارگی بزرگ به جهت
# ~~نشیمن خاص خود انشا کرده قصرهای رفیع مرتفع ساخت.
# اما امیر موسی بعد از آنکه خبر فتح بلخ و قتل امیرحسین بشنید از کردهآ
~~خود
# ~~متوهم شد و روی به ترکستان نهاد. در آن مملکت نیز نتوانست که اقامت کند
~~و از راه
# ~~یایلاق روی به شبرقان نهاد و زنده حشم از جادهآ طاعت به راه عصیان و
~~طغیان
# ~~دلالت کرد. زنده حشم بنیااد] بیادبی آغاز نهاد و دلانجی ارلاط را که
~~راه اخلاص و
# ~~یک جهتی داشت بکشت و به قوریلتای ملتفت نگشت. هرچند ایلچیان متواتر و
~~PageV01P298
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0320.jpg)

# ~~مترادف تردد کردند، گوش به سخن ایشان نکرد. کار به جائی رسید که سلطان
~~غازی
# ~~با لشکرهای گران، شبرقان را محاصره فرمود. زنده حشم عاجزگشت و برادر
~~خود را
# ~~با امیر موسی فرستاد و خود نیز متقبل شد که بعد از مراجعت سلطان غازی
~~متعاقب
# ~~متوجه شود. حضرت سلطان غازی از آن همه افعال شنیعه هیچ بر روی امیر
~~موسی
# ~~نیاورد، و عنان مراجعت به طرف سمرقند معطوف گردانیده، زنده حشم خلاف
~~کرد
# ~~را تا ms328 حدود قهلقه تاراج کرد.
# سلطان غازی لشکر به دفع او فرستاد و در حالتی که زنده حشم لشکرها را به
# ~~جابقین متفرق کرده بود، چون سواد عساکر منصوره بدید ملتفت هیچ کس نشد و
~~به
# ~~تعجیل تمام از جسر بگذشت و زنجیرها را گسیخته روی به شبرقان نهاد.
# ~~جابقین چیان به تصور آنکه مگر جسر درست باشد روی بدان صوب نهادند. لشکر
# ~~نیز به تکاتک ایشان میرسیدند. بیچارگان خود را از [و] هم تیغ در آب
~~ریختند و اکثر
# ~~در آن ورطهآ خونخوار هلاک شدند. زنده حشم در شبورقان متحصن گردید.
~~سلطان
# ~~غازی فرمان فرمود تا چاکو برلاس با لشکرهای قتلان، آن پاییز و زمستان
~~شبورقان را
# ~~از دور محاصره کرد و در اول بهار که طعمه و علوفه محصوره تمام شد زنده
~~حشم به
# ~~اطاعت بیرون آمد و در ملازمت چاکو برلاس به حضرت اردو ملتجی شد. سلطان
# ~~غازی قلم عفو بر جرایم او کشیده در عوض شبرقان، اقطاعات نفیس ارزانی
~~نمود.
# ذ کر توجه سلطان غازی به طرف مغول
# و سبب قتل زنده حشم
# بعد از آن امرای مغول را هوس توجه به طرف ماوراءالنهر پیدا شد و آوازهآ
~~حرکت
# ~~ایشان گرم گردید. سلطان غازی با لشکرهای گران روی به دفع ایشان نهاد و
~~تا حدود
# ~~یونعال و قوحقار رسیده، مجموع کفار را مقهور گردانیده با غنایم بسیار
~~مراجعت
# ~~فرمود. چون به قصبهآ زرنوق که از مضافات ترکستان است، نزول همایون
~~اتفاق
# ~~افتاد، قضا را خداوندزاده سید ابوالمعالی ترمذی و زندهحشم و شیخ
~~الاسلام
# ~~ابواللیث سمرقندی و امیر موسی با جمعی از شریران در خفیه مشورت کرده
~~بودند PageV01P299
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0321.jpg)

# ~~که نیم روزی ناخبر بر سر اردو فروریخته به قصد حضرت سلطان غازی تعجیل
# ~~نمایند. قضا را یکی از اهل مشورت این کیفیت را به عرض رسانید. فی الحال
~~فرمان
# ~~به نفاذ پیوست تا مجموع را در قید اسیری به حضرت آوردند و سر دیوان
~~بزرگ
# ~~یرغو داشتند. ms329
# بعد از آنکه این گناه عظیم به ثبوت پیوست سلطان غازی بر نادانی ایشان
# ~~ببخشود، اما ابوالمعالی را با شیخ ابواللیث سمرقندی مقرر فرمود که
~~متوجه سفر
# ~~فساد به کرات و مرات زنده حشم بود او را مقید گردانیده به سمرقند
~~فرستادند تا در
# ~~همان قید بمرد.
# ذکر توجه سلطان غازی
# نوبت اول به طرف خوارزم
# در مدت این انقلاب، امیرحسین صوفی بن امیر نانکغدای، مال کات و خیوه را
# ~~که از قدیم العهد تعلق به سلاطین چغطای داشت، به تغلب تصرف می نمود.
~~سلطان
# ~~غازی در این وقت قاضی جلالالدین شهر سبزی را به طلب آن مال فرستاد.
# ~~امیرحسین صوفی گوش به سخن قاضی نکرد و او را مقید گردانیده یک جهت
# ~~خصومت شد. سلطان غازی بار دیگر به جهت اقامت حجت، مکتوبی نصیحت آمیز
# ~~ارسال فرمود، هم فایده نداد. چون دید که سخن درنمیگیرد، با لشکرهای
~~گران
# ~~متوجه گشت و در کنار قاوون اریقی نزول کرد. امیرحسین صوفی متحیر بماند
~~و از
# ~~غایت توهم مصلحان برانگیخت. هنوز او در تهیهآ آن اسباب بود که سلطان
~~غازی
# ~~قصبهآ کات را فتح فرموده اکثر نواحی در زیر دست و پای لشکر جرار عالیها
~~سافلها
# ~~ساخت. امیرحسین در باب مصالحه ایلچیان گرم گردانید. در اثنای آنکه آن
~~مواضعه
# ~~استحکام یابد، ناخبر با هر لشکری که داشت یاسال کرده برسید. سلطان غازی
~~با
# ~~وجود آنکه ثلثان لشکرش به تراش و تالان رفته بودند با آن قدر که موجود
~~بود به
# ~~معارضه بایستاد. هنوز اکثر صفوف تعبیه ناشده حسین صوفی منهزم گردید و
~~به
# ~~عذرخواهی قیام نمود. بعد از آمد [و] شد بسیار، در اثناء آن حسین صوفی
~~وفات PageV01P300
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0322.jpg)

# ~~یافت و اصول شهر، یوسف صوفی را بر مجلس امارت اجلاس کردند. سلطان غازی
# ~~بر قرار اول طریق صلح را مسلوک داشته تعزیتنامهآ تهنیت آمیز ارسال
~~فرمود و
# ~~دختر حسین صوفی را به جهت پسر خود خواستاری کرد. و چون از جانبین ms330 سخن
# ~~وصلت استقرار یافت، سلطان غازی مراجعت فرمود. یوسف صوفی دیگربار بنیاد
# ~~تخلف آغاز نهاد. ضرورت شد که دیگربار لشکرهای گران به قصد او در حرکت
~~آیند.
# ~~چون سواد منقلای به حدود قصبهآ خاص رسید یوسف صوفی دیگربار به عذر و
# ~~شفاعت، کسان پیش فرستاد و قبول کرد که متعاقب، دختر برادر خود را به
~~درگاه
# ~~فرستد. سلطان غازی یادگار برلاس و اولجایتو اپاردی [را] به خو[ا]استاری
~~دختر
# ~~فرستاد و خود بازگشت.
# ذکر توجه سلطان غازی
# کرت دوم به مغولستان
# بعد از آنکه خاطر مبارک حضرت از معاملهآ خوارزم اطمینان یافت، به جهت
# ~~مصلحت ضبط ایلهای مغول، عزیمت یورش لشکر همایون بدان صوب مصمم
# ~~فرمود و نخست امیرزاده عمر شیخ و امیرزاده جهانگیر و شیخ محمد بیان و
~~عادل
# ~~شاه با لشکرهای منقلای روانه گردانید، و خود نیز متعاقب روانه شد. قضا
~~را
# ~~قمرالدین در موضعی که به قراتپه1 موسوم است لشکرگاه زده سایر سرداران
# ~~مغولستان را به عزم یورش ماوراءالنهر ترغیب میکرد. چون خبر وصول رایات
# ~~نصرت شعار شایع شد خود را در برکهآ عربان که سخت ترین کوهی است از
~~کوههای
# ~~مغولستان محکم کرد.
# سلطان غازی او را در آن درهآ هایل بپیچید و صلابتی نمود که قمرالدین را
~~مجال
# ~~اقامت نماند و راه فرار پیش گرفت. سلطان غازی، حسین برلاس و عباس واوج
# ~~قرابهادر را به تیکامیشی2 او فرستاد. قضا را موسم بارندگی و آبخیز بود.

PageV01P301

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0323.jpg)

# ~~یک طرفة العین او با اسپ در گردابی هلاک شدند. امرا به واسطهآ این معنی
~~بازگشتند
# ~~و قمرالدین خود را به طرف اوج کشید، امیرزاده عمر شیخ با لشکرهای
~~منقلای سر
# ~~در پی او نهاده معأمعا برسید. قمرالدین بیرون گریخت. امیرزاده عمر شیخ،
~~ایل و
# ~~الوس او را تمام کوچانیده به حضرت آورد. سلطان غازی دختر امیر شمس
~~الدین،
# ~~دلشاد آقا را که در حسن و ملاحت ضربالمثل عصر خود بود، در حباله آورد و
# ~~سالما غانما مراجعت فرمود. ms331 مخصوصان سرایردهآ عصمت و مخدرات اوردهآ دولت
# ~~تا دارالملک ازجند استقبال کردند.
# عادل شاه جلایر که قصبهآ خجند اقطاع او بود، به بهانهآ توزقو و ساورین
~~رخصت
# ~~طلبید وپیشتر برفت وتا وصول همایون اسباب طوی و پیشکش موکب مرتب
# ~~داشت. قضا را با شیخ محمد بیان و تورکان ارلاط و جمعی از بدنفسان مقرر
~~کرده
# ~~بودند که در اثنای طوی و آش نهادن و کاسه گرفتن، سلطان غازی را به
~~شمشیر
# ~~فروگیرند. در اثنای تزیین ساورینات و ترتیب سوسنات، از قراین حرکات
~~ایشان
# ~~چیزی چند سلطان غازی را معلوم شد، و پیش از آش کشیدن سوار گردیده روی
~~به
# ~~راه نهاد. آن بدفرصتان متحیر فروماندند. زمستان آن سال بی آنکه طلب
~~کنند
# ~~عادل شاه به حضرت آمد و مافی الضمیر خود را بی آنکه تفحص نمایند به طبق
# ~~عرض نهاد. سلطان غازی را آن گمان به یقین پیوست و به تدارک ایشان مشغول
~~شد.
# ~~والله اعلم.
# ذ کر سبب مخالفت
# عادل شاه جلایر و ساری بوغای
# و کیفیت مآل حال ایشان
# در بهار سال لو، مطابق سنهآ تسع و سبعین و سبع مایه (779 ه/ 1377 م) به
# ~~واسطهآ حرکت خارج که چند کرت در غیبت سلطان از امیر یوسف صوفی صادر
# ~~شده بود، خواست که او را گوشمالی دهد. مجموع سرداران دور و نزدیک را
~~طلب
# ~~مضمون کلمات او معلوم شد که به قمع اعادی اتفاق ندارد. فرمان فرمود تا
~~او را PageV01P302
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0324.jpg)

# ~~بی توقف به یاساق رسانیدند. بعد از آن عادل شاه و ساری بوغا را با بیست
~~هزار
# ~~سوار نامزد یورش مغولستان ساخته، از مخصوصان خطای بهادر و ایلچی بوغای
# ~~بهادر را مصحوب گردانید.
# و اغبوغا [= آقبوغا] بهادر را در سمرقند بنشاند و خود با دیگر لشکرها
~~متوجه
# ~~خوارزم شد. و چون رایات همایون به حدود سهبانه که فاصلهآ سرحد
~~ماوراءالنهر و
# ~~سرحد خوارزم [است] برسید، ناخبر ترکان ارلاط نیم شبی با مخصوصان خود
# ~~تازیانهآ طغیان ms332 بر اسپ عصیان گرم کرد و راه مخالفت پیش گرفته روی به
~~صوب
# ~~فاریاب انهاد]. سلطان غازی در آن مرحله اقامت فرموده پولاد خزانچی را
~~بر اثر
# ~~تورکان فرستاد. ناگاه ایلچی به تعجیل از طرف سمرقند عرضه داشت رسانید،
# ~~مضمون آنکه [عادل شاه] و ساری بوغا یاغی شده خطای بهادر و ایلچی بوغای
~~را
# ~~گرفته سمرقند را محاصره کردهاند. سلطان غازی عنان عزیمت خوارزم را به
~~طرف
# ~~سمرقند منحرف گردانید و با باد هم عنان کوچ بر کوچ فرو راند.
# عادل شاه و ساری بوغای یاسال کرده روی به مقابلهآ حضرتش متوجه شدند.
# ~~سلطان غازی امیرزاده عمر شیخ با لشکرهای منقلای پیشتر فرستاده بود. چون
~~به
# ~~حدود قصبهآ کرمینه رسید، سواد لشکر یاغی پیدا شد. امیرزادهآ عالمیان
~~عمر شیخ
# ~~بهادر با مخصوصی چند قراول بیرون رفت و ناخبر در کمینگاهی که یک هزار
~~سوار
# ~~مخالف مترصد بود بایستاده یاغیان کمین بگشادند، و زلزلهآ قیهآ
~~قیامتانگیز بر اوج
# ~~گردون برآمد. شاهزادهآ عالمیان دانست که به غیر از حملهآ متوکلانه
~~چارهای نماند
# ~~سپر در سر و سر در قربوس زین کشیده چون شیر خشم آلود به دست و شمشیر
~~خود
# ~~را بر قلب مخالفان زد. چون شعله آتش که در ریشهآ بیشه افتد یاگرگ گرسنه
~~که بر گلهآ
# ~~بیخداوند راه یابد همه را تار و مار گردانید و موازی یک فرسنگ براند.
~~چون مقدمهآ
# ~~گریختگان به غول رسید و اجنحهآ صفوف از وقوع آن بلا آگاه شدند، هیچ کس
~~را
# ~~مجال اقامت نماند و راه گریز پیش گرفتند. عادل شاه و ساری بوغا خود را
~~به صوب
# ~~دشت قبچاق کشیدند. باقی متمردان هریک از گوشهای به در رفتند و مملکت از
~~شر
# ~~ایشان خالی شد.

PageV01P303

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0325.jpg)

# ذکر نامزد شدن امیرزاده عمر شیخ
# به دارائی دارالملک اندکان و
# فتنهآ قمرالدین در آن ناحیه
# چون فتح کلی از ممر اهتمام شاهزادهآ عالمیان میسر شد به اسم جلد و دوازده
# ~~تومن ازجند به اقطاع ms333 حضرتش مقرر گردید و به موجب حکم جهان مطاع به جهت
# ~~آن صوب متوجه گردید. در بهار آن سال قمرالدین با مجموع لشکرهای مغول
~~ناخبر
# ~~تاخت بر تاخت روی به ازجند نهاد. امیرزاده عمر شیخ نیز مستعجلانه با آن
~~قدر
# ~~سپاه که همراه داشت در کنار قرساب با او مقابله کرد. در حین آنکه صفوف
~~تعبیه
# ~~شود هزار قداق که سان ایشان سه هزار سوار بود به یک دفعه متخلف شده با
~~یاغی
# ~~ملحق گشتند. امیرزاده عمر شیخ به ضرورت از آن مقاتله منحرف گردیده به
~~قلاع
# ~~جبال متحصن شد و کیفیت را به حضرت سمرقند بازنوشت.
# سلطان غازی به تعجیل تمام توجه نمود. قمرالدین بعد از آنکه سه روز اقامت
# ~~کرده بود بازگردید. هنوز از موضع آت باشی و ارپایازی ناگذشته سلطان
~~غازی
# ~~متعاقب برسید. بهادران لشکر به قصد اولجه و تراش متفرق شدند و در سایهآ
~~چتر
# ~~همایون بیش از سیصد کس نماند. قضا را قمرالدین با چهار هزار کس به
~~کمینگاه
# ~~برسید. سلطان غازی با آن قدر مرد که داشت حمله نمود و او را تار و
~~مارکرد، و
# ~~همچنان تا سنلکه یا غاج1 بر اثراو میرفت. عادل شاه و ساری بوغا در آن
~~ناحیه با او
# ~~ملحق شدند و دیگربار مقابله کردند. در حملهآ اول خایب و خاسر راه هزیمت
~~پیش
# ~~[گرفتند]. قمرالدین به هزار سعی و کوشش خود را به کناری بیرون انداخت و
~~بی
# ~~خان و مان سر در بیابان نهاد.
# اوج قرابهادر [با] قشون خود در قفای او روان شد وعنان ریز میرفتند، تا
~~حدی
# ~~که مجموع حواشی و توابع هر دو جانب متفرق شدند. و قمرالدین با هشت کس
# ~~همچنان میراند و میگریخت. اوج قرابهادر چون گرگ گرسنه تنها سر در پی او
# ~~نهاد، تا حدی که زخم بر او و بر اسپ او واقع شد. قمرالدین عنان بازکشید
~~و به یک
# ~~تیر اسپ او را سقط کرد. اوج قرابهادر از کوههآ ms334 زین بر کیمخت زمین
~~فروجست و PageV01P304
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0326.jpg)

# ~~دست بر تیر برد. رفیقان قمرالدین خواستند که بهادر را در میان گیرند.
~~امتناع نمود و
# ~~اورامیشی کرد. بهادر مجروح و پیاده بعد از سه روز به اردو پیوست. سلطان
~~غازی از
# ~~راه اتاقم1 مراجعت فرمود.
# امیرزاده جهانگیر به واسطهآ یورش باز مانده بود، در همان تاریخ وفات
~~یافت.
# ذ کر فتح کاشغر به دست امیرزاده عمر شیخ
# چون امیرزاده عمر شیخ به موجب اشارت عالی متوجه کاشغر شد، میرک آقا که
# ~~وصف او سابقا گفته شده است، به استقلال و اختیار تمام در ظاهر شهر
~~قیتولی
# ~~بزرگ زده بنشست. امیرزاده عمر شیخ از غایت دانستگی، قراولان او را در
# ~~قراولگاهها بگرفت و ناخبر نیم شبی از اطراف و جوانب اردوی او درآمد.
~~میرک آقا
# ~~از صدای سراآن سواران و غلغلهآ یرغو و نفیر کورکه از خوابگاه راحت
~~برجست.
# ~~زد. امیرزاده عمر شیخ از در جواب داد. چون یلمان شمشیر از فرجهآ در به
~~اندرون
# ~~رفت، میرک آقا دست بر وی زد و از جای برخاست. امیرزاده عمر شیخ از غایت
# ~~لطف و مرحمت جبلی او را تسکین فرمود. جماعت گلینان2 و دختران به
# ~~دست بوس مشرف شدند. از همه آن کراآن، خضر خواجه اوغلان و خدایداد و
# ~~اغلان شیخ جان به در برد. باقی به تفصیل اسیر و دستگیر شدند. بعد از
~~آنکه چند
# ~~روز در سر ضبط و نسق آن مملکت بگذشت، میرک آقا را با مجموع اهالی و
~~اصول
# ~~کاشغر به طرف اوزجند آورد و قصبهای به جهت اقامت ایشان، رباط سرهنگ
~~نام،
# ~~انشا فرمود و میرک آقا را به درگاه برد. بعد از سه سال بیچاره هم در
~~اردو وفات
# ~~یافت.

PageV01P305

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0327.jpg)

# ذکر توجه امیرزاده عمر شیخ بر سر قمرالدین
### | مصاف اتاقم
# سلطان غازی چون دید که وجود امیرزاده عمر شیخ درصدد آن شد که به خود
# ~~سر اقالیم را به کلید تیغ گشاد میدهد و لشکرهای ms335 ممالک عالم را به یک
~~عطفه
# ~~جمله پای از جای می برد، پشت امید به دولت جاوید او گرم گردانید. بر
~~سریر
# ~~فراغت اقامت نمود و امیرزاده را با لشکری گران به مغولستان فرستاد. و
~~قمرالدین با
# ~~جمعی از امرای مغول در اتاقم لشکرگاه زده نشسته بود. چون خبر وصول لشکر
# ~~بشنود، به تصور آنکه سلطان غازی به نفس مبارک خود متوجه شده است بهم
# ~~برآمدند. بعد از قوزغالمشی بسیار، معلوم کردند که امیرزاده عمر شیخ
~~است. از
# ~~غایت کبر و نخوت دیگرباره تعبیه آراسته فرود آمدند. چند روز در کمین هم
~~نزول و
# ~~ارتحال میکردند. عاقبت امیرزاده عمر شیخ به یک شبگیر از لشکر مغول
~~درگذشت
# ~~می خواست با قفا نشنید. سواد صفوف معرکه بدید و چون مار زخم خورده بر
~~خود.
# ~~پیچید. چون مجال یاسال متعذر بود، او به هزار حیله اندک مایه نوره درهم
~~کشید و
# ~~به جنگ بایستاد. و امیرزاده عمر شیخ، گاه در اوج قنبول و گاه در وسط
~~هراول به
# ~~نفس مبارک خود کیجامیشی میفرمود و هنری چند مینمود که داستان پرداستان
# ~~در جنب آن به باد می رفت. به هرجا که حمله مینمود، قمرالدین سر راه
~~میبست و
# ~~هرجا که قمرالدین روی مینهاد، امیرزاده به ضرب شمشیر چون شیر خشم آلود
# ~~عرصهآ حرکت را بر او تنگ میگردانید. بیچاره هرچند که کوشش کرد عاقبت
~~تاب
# ~~حملهآ امیرزاده نداشت، عنان بگردانید و سراسیمه حال راه فرار پیش گرفت.
# در این فتح بالکلی قوت او منقطع شد و بقیهآ الوس مغول که از جابقین جغتای
# ~~سالم مانده بود در آن فتح اسیر شد. بعد از آن قمرالدین را در هیچ موضع
~~از
# ~~مغولستان مجال اقامت نماند. امیرزاده عمر شیخ از دختران نغوله بند مغول
~~که پری
# ~~را از سیران و طاوس را از طیران در قید تسخیر میآوردند به جهت خاصهآ
~~شریفه
# ~~جدا کرد. و از دیگر تنسوقات و تبرکات مغولستان، سوغاتهای نفیس و
~~بارلیغهای ms336
# ~~لطیف مرتب گردانیده روی به درگاه نهاد. از ابتدای آن تاریخ، غلام و
~~بردهآ مغول در PageV01P306
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0328.jpg)

# ~~ماوراءالنهر و سایر بلاد انتشار یافت.
# سلطان غازی از رشک آن فتح خواست که دیگر بار خود توجه نماید. فی الحال
# ~~فرمود تا کورکهآ کوچ بر کوههآ همیون به تبرک بستند و رایات نصرت شعار
~~در حرکت
# ~~آمد. هرچند که به تعجیل براند تا حدود یونغال و قوحقار که برسید اثری و
~~خبری از
# ~~هیچ ایل نیافت. در حین مراجعت خبر رسید که توقتامیش اغلان از دشت قبچاق
# ~~فرار نموده التجا به درگاه عالم پناه میآورد، و تومان تیمور اوزبک را
~~به استقبال
# ~~فرستاد. و روانه فرموده عنان مراجعت به طرف دارالسلطنهآ سمرقند معطوف
# ~~ساخت.
# ذکر حقوقی که سلطان غازی نسبت با توقتامیش ثابت فرمود
# وبیان کفران اودر عوض آنها
# و مقاتلهای که میان سلطان و اروس خان واقع شد
# چون توقتامیش به درگاه دولت رسید، سلطان غازی در احترام قدوم مبالغهای
# ~~لاکلام به تقدیم رسانید مثل آنکه هم در مجلس اول از بارخانههای
~~پادشا[ها]نه و
# ~~تجملات شاهانه با مرکوبات و ملبوسات به یک دفعه انعام فرمود و بالادست
# ~~سراپردهآ خاص یورت او تعیین کرد. بعد از آنکه مهمات کلی و جزوی او را
~~به اتمام
# ~~رسانید] مثال داد تا منشور حکومت ترکستان به نام او موشح گردید. چون
# ~~تو قتامیش مقضی المرام به دارالسلطنهآ صاوران برسید، اروس خان را از
~~وصول او
# ~~خبر شد. فی الحال پسر خود قتلغ بوقا اغلان را با لشکری چند به دفع او
~~فرستاد.
# ~~توقتامیش نیز مستعد جنگ شده هم در حوالی صاوران با او مصاف داد. در
~~حالت
# ~~جنگ و جدل تیری بر چشم قتلغ بوقا آمد و هلاک شد و هر دو لشکر بقایمی
# ~~بریختند، چنانچه توقتامیش از هول آن رستاخیز تا سمرقند نایستاد و لشکر
~~مخالف
# ~~نیز به واسطهآ قتل قتلغ بوقا اغلان، خایب و خاسر بازگشتند.
# سلطان غازی دیگرباره توقتامیش را به ms337 تجمل و تکلف تمام بیاراست و جنانچه
# ~~دلخواه او بود به صاوران فرستاد. اروس خان از مغابنهآ قتل پسر به جهت
~~انتقام،
# ~~لشکر تمام بیاراست و پسر دیگر خود توقتاقیا را نامزد دفع توقتامیش
~~گردانید.

PageV01P307

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0329.jpg)

# ~~توقتامیش نیز مجموع لشکر سوار و پیادهآ ترکستان را به قدغهآ تمام بیرون
~~آورده از
# ~~رودخانهآ جیر بگذشت و استقبال کرد. چون صفوف معرکه تعبیه شد و بهادران
~~آهن
# ~~جگر، پولادپوش گشتند، سواد لشکر توقتامیش نسبت با لشکر مخالف کم از
~~ربعی
# ~~بود. با وجود آن قلت، از کثرت خصم نیاندیشید و دست کشش را به کوشش
~~بگشاد
# ~~و به حیثیتی جنگ کردند که هیچ کس از لشکر او کم از پنج و شش زخم نیافت.
~~بعد
# ~~از آن همه کوشش چون تنورهآ نورهآ دشمن از اطراف و جوانب محیط شد و
~~حلقهآ
# ~~قمرغه تنگ گردید، توقتامیش با وجود دو زخم که داشت بعد از شمشیرکاری
~~بسیار
# ~~خود را به گوشهای فرا کشیده راه هزیمت پیش گرفت.
# قازانجی بهادر که رکن اعظم لشکر اروس خان بود سر در پی او داشت و به سعی
# ~~تمام تیکامیشی میکرد. توقتامیش چون به لب رودخانه رسید، اسپش از بسیاری
# ~~جراحت بر وی درآمد. توقتامیش فروجست و جوشن با جامه و ترکش به جای
# ~~بگذاشت و خود را به رودخانه افکند. قازانجی از قفا برسید و چون او را
~~چنان دید
# ~~بیلکی خارا شکاف بر وی بگشود، چنانکه از چهار بند او ترازو شد.
~~توقتامیش سر به
# ~~آب فروبرد و قدری فرا آب رفته خود را در پای بوتهآ نی محکم پنهان کرد و
~~توقتاقیا با
# ~~سایر لشکرها چون برسید قازانجی کیفیت حال را بازگفت. توقتاقیا موازی یک
# ~~فرسنگ در طول سواران را به جرگه براند تا باشد که او را به دست آورد.
~~با وجود آن
# ~~سعی میسر نشد. بعد از آنکه سه روز بدین سبیل تفحص نموده نیافتند مأیوس
# ~~بازگشتند. توقتامیش خود را به کناری ms338 کشید و از غایت الم زخم و شدت سرما
# ~~خاشاک بر خود گرفت و از هوش برفت. بعد از یک هفته ایدکو برلاس که
~~داروغای
# ~~صیرام بود به جهت تفحص مقتولان و مجروحان در گرد جنگگاه میگشت و کسی
# ~~که قابل معالجه بود به صیرام می فرستاد. ناگاه در حین مراجعت گذر او بر
~~سر
# ~~توقتامیش افتاد. چون تفحص کرد، رمقی از نفس او باقی بود. او را در
~~جامههای گرم
# ~~بپیچید و شوربایی چرب به حلق او فروکرد. بعد از لحظهای به هوش آمد.
~~ایدکو از
# ~~حیات او امیدوار شده به درگاه رسانید.
# سلطان غازی بعد از تفقد و دلجویی بسیار جبران مافات فرموده بیش از آنچه
~~بود
# ~~اعزاز و احترام فرمود. در اثنای این حال ایلچیان اروس خان کبک منکغوت
~~باشلیق
# ~~با صد هزار سوار بیامدند و بازنمودند که اروس خان میگوید که: آهوی زخم
~~خورده PageV01P308
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0330.jpg)

# ~~از جرگهآ شکار ما به دیار شما پناه آورده اگر سپردید فبها والا از حد
~~اوقیانوس و کفه تا
# ~~حدود سغناق مجموع لشکر دشت قبجاق به حرکت خواهند آمد. محل مقابله را
# ~~تعیین فرمایند. سلطان غازی از غایت غیرت بر خود بجوشید و نهیب داد تا
~~از
# ~~نهایت قندهار تا حد ختن مجموع لشکرهای سوار و پیاده به بولجار معین جمع
# ~~شدند و روی به دفع دشمن نهاد.
# چون نزل لشکرگاه منصور به اترار واقع شد و اروس خان در صاوران فرود آمد،
# ~~سرداران هر دو لشکر به ساختگی مقاتلهآ روز دیگر مشغول بودند که به یک
~~ناگاه
# ~~تندباد دیمهری بنیاد حرکت آغاز نهاد و ابر آتشنشان به صاعقهآ برق جولان
~~کردن
# ~~گرفت. نه به یک لحظه بلکه به یک دم دمه درگرفت که دمدمهآ طوفان نوح به
~~گرد
# ~~رفت و زلزلة الساعة ساعت به ساعت به افزونی روی نهاد و صدمهآ باد سرد و
~~شدت
# ~~برف و باران دست سعی مجدان جهان را در آستین کشید که مغزاستخوان هریک ms339
~~در
# ~~اندرون بر طاسهای زمستانی فسرده شد. و هیچ خیمه و خرگاه بر پای و جای
~~نماند.
# ~~مدت چهار ماه متصل این طوفان زیادت میشد و بارندگی میافزود. چنانکه
~~مابین
# ~~هر دو لشکر که موازی هفت فرسنگ باشد بیش از یک سالهآ راه شده بود و هیچ
~~یک
# ~~مجال نداشتند که متعرض هم شوند. هرچند که زبانگیران هر دو طرف به هر دو
# ~~طرف تردد میکردند میسر زبان گرفتن و خبر دانستن نمیشد. با وجود [آن]
~~محمد
# ~~سلطان شاه کرتی و مبشر کرتی خود را بر صوب و عدغان [کذا] آراسته به
~~لشکر
# ~~دشمن ملحق شد [ه] شخصی چند به درگاه آوردند اما هیچ خبری که موجب
~~اعتماد
# ~~باشد معلوم نشد.
# چون لشکر از عدم قوت، بی قوت شدند سلطان غازی آق تیمور را به جهت
# ~~تحصیل تغار به اترار فرستاد. قضا را اروس خان از شدت سرما مراجعت کرده
# ~~قراکیسک اغلان را قایم مقام خود گذاشته بود. قراکیسک اغلان ساتقین بزرگ
~~و
# ~~ساتقین کوچک را که سرآمد بهادران اوزبک بود، با صد سوار به جهت
~~زبانگیری به
# ~~طرف اترار فرستاد، و برزیگری، ایشان را در ظاهر شهر بدید و بر آق تیمور
~~بهادر
# ~~اعلام کرد. آق تیمور بهادر با پانزده سوار غافلانه بر سر ایشان رفت و
~~خود را با آن
# ~~جماعت نمود. به طرف اردو تمیشی عنان عزیمت بتافت و در وسط کوچههای
# ~~باغها خود را به گوشهای کمین کشید. بوقی قان به امیدی تمام عنان ریز
~~بتاختند.

PageV01P309

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0331.jpg)

# ~~چون از کمینگاه بگذشتند، بهادر از قفا درآمد و همه را به ضرب شمشیر
~~فرود آورده
# ~~خرده پایان را بکشت و بزرگان را به درگاه فرستاد، و سلطان غازی کیفیت
~~مجموع
# ~~حالات را از ایشان معلوم کرد.
# از جمله بازنمودند که تیمور ملک اغلان با ده هزار سوار در دو فرسخی
~~صاوران
# ~~نشسته است. سلطان غازی، یاریق تیمور و محمد سلطان شاه و خطای بهادر با
# ~~سیصد کس ms340 نامزد شبیخون ایشان کرد و قرار داد که دویست سوار از صاوران با
~~امرا
# ~~ملحق شوند. نیم شبی که بر سر یاغی رسیدند، قضا را پیش از ملاقات ایشان
~~را خبر
# ~~شد و جنگی سخت درگرفت چنانچه تا طلوع آفتاب به دست و دندان بهم
~~افتادند.
# ~~در اثنای رد و حمل، تیری بر شقیقهآ خطای بهادر آمد و بالفور جان تسلیم
~~کرد.
# ~~متعاقب او یاریق تیمور نیز کشته شد. ناگاه ایلچی بوقا بهادر با تیمور
~~ملک اغلان
# ~~مقابل شد و تیری بر او بگشاد چنانکه ران اغلان به زین دوخته شد. اغلان
~~از تاب
# ~~زخم بر یال اسپ افتاد و خود را به گوشهای کشید. بوقی قان منهزم شدند.
~~بعد از آن
# ~~محمد سلطان شاه به کام دل و مراد خاطر بازگردید. چون خبر این به
~~قراکیسک
# ~~اغلان رسید مراجعت کرد. سلطان غازی تا لشکرگاه دشمن بیامد و بر قاعدهآ
~~سنت
# ~~مغول سراآن بینداخت و بازگردید. از مراکب آن همه لشکرها، بیش از ده
~~پانزده هزار
# ~~اسپ نمانده بود. اکثر سپاه پیاده میآمدند. چون بولغاولان توقماق بعد از
~~تحقیق
# ~~آنکه لشکر مراجعت کرد به اطمینان خاطر بازگشتند و الوس به یک بار آسوده
~~خاطر
# ~~در اطراف و جوانب صحرا نزول کردند.
# سلطان غازی بعد از آنکه یک هفته در سمرقند اقامت کرد بفرمود که تا گلههای
# ~~امرا و خواتین را بیاوردند و مجموع لشکرها را سوار کرده به قلاووزی
~~توقتامیش
# ~~دیگرباره تاخت فرمود و به سیزده روز در حدود قامیش بر سر الوس اروس خان
# ~~برسید و چندان اولجه و غنیمت بگرفت که محاسب گمان از حساب آن عاجز آید.
# ~~قضا را [اروس خان] در حین این حال وفات یافته، پسر او توقتاقیا را بر
~~سریر خانی
# ~~نشانده بودند. سلطان غازی نظر بر آنکه حمل بر بدفرصتی نکنند بازگردید و
# ~~توقتامیش را در صاوران بگذاشت.
# چون سه ماه از سلطنت توقتاقیا بگذشت او نیز به شربت «کل نفس ذائقة الموت» ms341
# ~~مذاق جان را سرخوش کرد و اوران بزرگ به تیمور ملک اغلان رسید. تیمور
~~ملک PageV01P310
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0332.jpg)

# ~~اغلان پیش از شروع در دیگر مهمات دفع توقتامیش را اهم دانسته لشکر به
~~صاوران
# ~~آورد. بعد از مقاتله و محاربه دیگربار توقتامیش به انهزام و انکسار
~~متوجه حضرت
# ~~سمرقند شد. چون چندگاه تیمور ملک سعی بسیار بنمود و مملکت را به حال
# ~~استقامت آورد به تصور آنکه مخالفی در کمین منازعت ندارد، به عیش مشغول
~~شد
# ~~و تا حدی در عشرت مبالغه میکرد که اختیارش از دست رفت و مزاج بالکلی به
# ~~مداومت خمر معتاد شد. امرا نیز دست از مهمات کلی بازداشته جزویات را به
~~طرح
# ~~گذاشتن گرفتند. عجزه از جور مستأکله مستهلک شدند و استیصال متغلبان از
~~غایت
# ~~بگذشت. هرکس در پی تدبیر آن شدند که حاکمی به جهت حمایت نفس خود پیدا
# ~~کند. چون آوازهآ این خبر به گوش سلطان غازی رسید، تومان تیمور و بختی
~~خواجه و
# ~~ازبک تیمور و بیکی قوچین مقرر کرد که توقتامیش را در صاوران بر تخت
~~نشانند.
# ~~مقوی دولت و مؤید سعادت مدد کرد و اکثر الوس فوج فوج بر توقتامیش ملتجی
# ~~شدند، و چنانچه در ذیل اخبار او مندرج است، الوس جوجی بر وی مسلم شد.
# ذکر توجه سلطان غازی به خوارزم
# و استخلاص آن مملکت
# چون در قدیم العهد جنگیزخان بر چهار پسر قسمت کرد و هر فرزندی را در
# ~~مملکت فرزندی دیگر ملکی چند مقرر کرد تا به واسطهآ آن پیوسته در میان
~~ایشان
# ~~ایلچیان متردد باشند، مبنی بر آن در خوارزم که مملکت جوجی است، کات و
~~خیوه
# ~~را به جغطای داد. از ابتدای آن تاریخ تا زمان ظهور دولت سلطان غازی،
~~مال آن دو
# ~~موضع بی تنقیصی میرسید. در ایام فترات حسین صوفی بن ننکغدای که حاکم
# ~~خوارزم بود، به تغلب فروگرفت. سلطان غازی، قاضی جلال الدین شهر سبزی را
~~به
# ~~طلب آن وجوه فرستاد و حسین صوفی ms342 گوش بر نصایح مولانا جلال نکرد و مقید
# ~~گردانید.

PageV01P311

# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0333.jpg)

# ذ کر کیفیت حال امیرزاده عمر شیخ
# در ملک فارس و شهادت یافتن
# بعد از آن که سلطان غازی حضرت امیرزاده عمر شیخ را در دارالملک فارس
# ~~بنشاند وخود متوجه دارالسلام بغداد شد، امیرزاده عمر شیخ، مجموع سران و
# ~~سرداران اطراف و اکناف به انعام عام و استمالتهای لاکلام در ربقهآ طاعت
~~آورد و
# ~~قانون مملکت را بر قاعدهآ عدالت بنیاد نهاده مسند عدل را بر سند صحابهآ
~~کرام در
# ~~دیوان مظالم گسترانید. داد مظلومان دادن گرفت و در اندک فرصتی به
~~حیثیتی،
# ~~جذب خاطر خواص و عوام فرمود که الطاف او به محل مرهم فروماندگان شد و
# ~~عنف به موقعش درمان درد درماندگان گردید. بعضی از سپاهیان منصوری که در
# ~~قلاع جبال مثل حصن رنبه وفرگ وجسر سربند متحصن شده بودند، بعضی را به
# ~~لطف در ربقهآ طاعت آورده، برخی را به قهر در قلادهآ اطاعت درآورد. بعد
~~از آن
# ~~معتمدی را به احضار شاهزادگان به اندکان روانه گردانید و خود به
~~محاصرهآ قلعهآ
# ~~سیرجان متوجه شد.
# شاهزادگان فی الحال که خبر بشارت اشارت پدر بشنیدند، بار خانهآ سفر به
# ~~کبتلکهآ عزیمت بیرون فرستاده، کوچ برکوچ روی به فارس نهادند. قضا را
~~موسمی
# ~~بود که باد غالیه بار، طبله عطار را بر آتش و نسیم عنبر شمیم بهار از
~~روایح ریاحین
# ~~صحاری و کوهسار باغ دماغ را مروح و معطر میگردانید. مغز خیال در تحقیق
# ~~فی الشجر الاخضر نار شکوفه را شاهد حال گردانید. گلالهآ لاله شانه کاری
~~زلف
# ~~بنفشه را اصلح الله شأنه میگفت. در این موسم دلکش جنت وش با دل مسرور و
# ~~خاطر معمور چون آفتاب درفشان از افق مشرق اندکان متو جه تخت سلیمان
~~گشتند.
# ~~چون خبر وصول شاهزادگان گرم گردید، امیرزاده عمر شیخ معاملهآ محاصرهآ
# ~~سیرجان را به شاه شاهان سیستان و ایدکو کرمان رجوع کرده خود به تعجیل
~~تمام
# ~~متوجه دارالملک شد. ms343
# از ساحت دارالامان اصفهان با عطف طراز دلنواز شیراز هنگامههای ملاعب و
# ~~ملاهی ساختند. چون موکب همایون حضرت سلطان به ساحهآ قلعهآ استخر رسید
# ~~امیرعلی سربندی دانست که امید خلاص او در کنف حمایت این حضرت خواهد
~~PageV01P312
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0334.jpg)

# ~~بود. به رهنمونی دولت ملتجی شده و قلعه را سپرده روی به درگاه آورد.
~~مجموع
# ~~اهالی شهر بشارت وصول قدوم مبارک پیش آمده وظیفهآ نثار و پای انداز و
~~طریقهآ
# ~~اکرام و اعزاز به تقدیم رسانید. بعد از آن ایلچی از حضرت سلطان غازی
~~رسید و
# ~~احکام به احضار امیرزاده عمر شیخ رسانید. امیرزاده عمر شیخ، تمامت
~~اختیار
# ~~ممالک فارس و عراق را به اهتمام حضرت سلطان سپرده خود با امیرزاده
~~پیرمحمد
# ~~متوجه درگاه گردید.
# حضرت سلطان نیز بیش از آنکه در طی طوامیر تقریر و تحریر گنجد، همه روز در
# ~~نسق جهانداری و ضابطهآ شهریاری بر سنت اسکندری دارایی خاص و عام
# ~~می فرمود و با وجود صغر سن در امور کلی و جزوی چنان به غور میرسید و
~~احکام
# ~~واجب الاتباع میفرمود که بسیار از یرلیغهای عالی که در آن تاریخ ارزانی
~~داشته بود
# ~~و حکم خلود یافته، در این تاریخ، موازی بیست و یک سال مابین آن است،
~~امضا
# ~~فرمود. از یمن مقدم همایونش، ساحت جنت سرای فارس و عراق، فردوس اعلا و
# ~~نمونهآ جنت الماوی شد.
# امیرزاده عمر شیخ، همچنان کوچ بر کوچ چون به ناحیهآ بغداد رسید به جهت
# ~~دفع ملال در جنگلهای کردستان، جرگهآ شکار بینداخت. در حین آنکه بر اثر
~~شکاری
# ~~می تاخت و خواست که خدنگ عقاب پر از شست دست فیاض بگشاید، ناگاه
# ~~اسپ خطا کرد و وجود نازنینش از تخت زین بر تختهآ زمین آمد. لحظهای از
~~صعوبت
# ~~آن الم بیهوش بود و از کوفتگی بر محفه نشست. هرچند راعدات و مسکنات به
~~کار
# ~~می بردند ساکن نمیشد تا آن شب را بدان نوع بسر برد. چون طلیعهآ مهر
~~عالم افروز ms344
# ~~سر از جیب فیروزهآ روز برآورد، جمعی که به جهت تغار به یمین و یسار
~~تردد
# ~~میکردند، تقریر کردند که کلاته خرماتو نام نافرمانی میکنند و در سپردن
~~تغار اهمال
# ~~مینمایند. امیرزاده عمر شیخ هرچند که به احضار کوتوال آنجا مثال نوشت
~~تمشیت
# ~~نکردند. از سر غضب تمام سوار شد و روی بدان صوب نهاد.
# چون مقابل آن وحشت آباد رسید رعایای آنجا را وهم بیشتر شد و از غایت تنگ
# ~~عقلی، دست به سنگ و تیر کردند. قضا را رفعت باروی آن خرابه تا آن حد
~~نبود که
# ~~ده سوار را یک لحظه منع کند. امیرزاده عمر شیخ سپر از قورچی بستد و تا
~~نزدیک
# ~~بارو برفت که مگر به نصیحت ایشان را از آن جهل مرکب بازآورد. ناگاه تیر
~~بلا از PageV01P313
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0335.jpg)

# ~~کمان قضا گشاد یافت و بر سر شریان آن شیر ژیان آمده به همان زخم هایل
~~هالک.
# بپیچید و بر خود یکی آه کرد %~% ز کار جهان دست کوتاه کرد
# ~~فریاد از نهاد بهادران سپاه و دلاوران بارگاه برآمد و به یک حمله آن
~~خرابه را با خاک
# ~~هامون کردند.
# بعد از آن یکی به تعجیل روانهآ حضرت اردو گردانیده، استخوان حضرت مغفور
# ~~سعید را به طرف دارالملک آوردند. القصه چون قاصد خبر گفت آن مصیبت بزرگ
# ~~را در ظاهر ماردین به حضرت رسانید. چون کلیات در میان بود و کتمان آن
~~سر میسر
# ~~نمی شید به عرض رسانیدند. سلطان غازی وفات خود را در ممات او دید و به
~~حیثی
# ~~مدهوش افتاد که همه کس را گمانی دیگر شد. بعد از جزع و فزع بسیار بر
~~مقتضای
# ~~صلاح وقت، عقل را مقتدی ساخت وچون شمع، سوز درون را به خندهآ بیرون
# ~~بپوشید، و بر قرار هر روز دیوان داشته بوجنیان را اعزاز و احترام می
~~فرمود. بعد از
# ~~دو روز اوج قرا را به ملازمت شاهزادگان فارس روان کرده، خود نیز عزیمت
~~شام
# ~~فسخ ms345 کرد و به فتح بلاد جزیره مشغول شد.
# و در موصل قوریلتای بزرگ فرمود و دیگربار متوجه ماردین گردید و احاطه
~~کرده
# ~~فرود آمد. روزی دیگر خروش خروس صبح با نالهآ نای نوبت هم آواز شد و
~~غلغلهآ
# ~~کبورکهآ جنگ، خفتگان خواب غفلت را بیدار کرد. هرکس از مورچال خود روی
~~به
# ~~جنگ نهادند. چون گلبانگ قیه و صفیر نفیر در دامن آن کوه پرشکوه پیچید،
~~اهل
# ~~شهر بند رخت به قلعهآ کوه کشیدند. بسیار کس در همان یک حمله به خرج
~~رفت.
# ~~سلطان عیسی بعد خراب البصره شفیعان برانگیخت وکرم سلطان غازی را
# ~~عذرخواهی خود گردانید، به خلعت عفو سرافراز گشت.
# بعد از آن رایات نصرت شعار شهر آمد فتح کرده قلعهآ قراجه قیا را نیز
~~بگشود.
# ~~چون قرایوسف پناه به کوههای سخت برده بود، سلطان غازی جهانشاه بهادر و
# ~~برهان اغلان وایباج اغلان را با لشکری چند بر سر او فرستاد و کیجکهآ
~~ایشان
# ~~امیرزاده میرانشاه را نیز فرستاد. و خود عنان عزیمت به طرف اخلاط کشید
~~و در راه
# ~~قلعهآ ایدین نیز ستد و امیر طهرتن ارزنجانی در آن مرحله به حضرت پیوست.
~~بعد از
# ~~آن به محاصرهآ اونیک متوجه شد. مصر بن قرا احمد ترکمان در آن حصن حصین
# ~~متحصن بود و به اعتماد حصانت آن، سر طغیان برافراشت. بعد از آنکه قریب
~~یک PageV01P314
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0336.jpg)

# ~~ماه قتل و کشش بسیار بین الجانبین واقع شد بعد از اضطرار قلعه بسپرد.
~~بعد از آن
# ~~امیرزاده شاهرخ را به جهت ضبط و نسق ماوراءالنهر بازگردانید.
# ذ کر وصول سلطان اسکندر به اردوی بزرگ
# و کیفیت نامزد شدن حضوتش به محافظت
# سرحد خطای ومغولستان
# سلطان غازی چون امیرزاده شاهرخ را به سمرقند فرستاد با وجود آن هنوز
# ~~دغدغه و تفرقه به جهت ماوراءالنهر داشت. در اثنای آن حال از مدبران
~~مملکت و
# ~~مبشران سلطنت استفسار فرمود که چون فرزند مغفور مرحوم از فارس متوجه
~~اردو
# ~~اعلا میشد ضبط آن ms346 همه ممالک عریض و وسیع به که رجوع کرده بود که در
~~حالت
# ~~وقوع آن واقعهآ صعب چنان ضبط کرد که از هیچ گوشه فتنه ظاهر نشد و مغتنی
# ~~دست از پای خطا نکرد. مجموع امرا و وزرا به زانو درآمده از کیفیت کیاست
~~و
# ~~سیاست حضرت سلطان اسکندر شمهای در پایهآ سریر اعلا عرضه داشتند. سلطان
# ~~غازی را از نهال آن بوستان جاه و جلال و هلال آسمان فضل و کمال امید
~~واری جبر
# ~~اختلال حال شده شکر کریم متعال به تقدیم رسانید و فی الحال به احضار
~~حضرتش
# ~~مثال ارزانی داشت.
# چون به موجب امتثال آن فرمان حضرت سلطان کرد هم در مجلس اول سلطان
# ~~غازی آثار رشد و جهانداری و قراین دولت و شهریاری در سیمای مبارکش
~~مشاهده
# ~~فرمود و در ناصیهآ دولتمندش همان آیین تنبه و تهور اوان جوانی خود را
~~معاینه
# ~~بدید. بی توقف بنیاد کار ماوراء النهر را بر حسن جد و لطف اجتهاد او
~~مقرر کرد. و
# ~~چون به قوت نظری که در میان سلاطین متعارف است، قابلیت جهانداری و
~~قبولیت
# ~~ایل سلطانی وجود شریفش را بیش از وسعت آن ممالک وسیع و مساند رفیع دید،
# ~~خواست که مابین او و دیگر برادران و اعمام، خصوصیتی به تجدید حاصل شود
~~و
# ~~سلسلهآ اخوخیت به مودت و محبت استحکام دیگر یابد و خاندان دولت که به
~~دو
# ~~بطن منشعب شده بار دیگر پیوندی برومند گیرد. بنابر آن اتفاق حسنه و
~~اجتهاد
# ~~مستحسنه بیکیسی سلطان را که محبوب و مرغوب حضرتش بود، نامزد حبالهآ
~~PageV01P315
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0337.jpg)

# ~~سلطان اسکندر فرمود، و بدان بهانه مجموع مدخرات خزاین عامره و مدفنات
~~کنوز
# ~~عالیه را به تمام وکمال در مدد خرج نواب حضرتش فرمود و به همگی وجوه و
# ~~جملگی همت التفات باطن انور خود را مصروف حضرت بزرگوارش فرمود. و در
# ~~خلوت خاص که به حضرت بیچونی دم اخلاص و اختصاص پیش میبرد، عهدنامهآ
# ~~ولیعهدی خود را به ms347 جهت این مهدی آخرالزمان و هادی امین و امان از حضرت
# ~~عالم الخفیات درخواست کرد، و به سر دل و نیت صادق بر اجابت و استجابت
~~آن
# ~~دعوت مستجاب مبالغهها نمود، واین یوسف عزیز مصر، وجود خود را از حسد
# ~~اخوان و قصد اقران و چشم زخم حدثان به پناه حفظ و حمایت ملک مستعان
~~سپرد.
# ~~و بعد از چند مذت که به شکرانهآ آن بشارت مبارک، طویهای شاهانه و
# ~~جرغالانکهای پادشاهانه بفرمود و مجموع امرا و سرداران سپاه و سایر
~~مقربان درگاه
# ~~عالم پناه را به نوازش و عواطف بی نهایت مفتخر و سرافراز گردانید و
~~حضرت
# ~~سلطان را بعد از آن که بر سر ملا و خلا داوهایی که مناسب احوال و
~~قرینهآ افعال
# ~~دوست و دشمن بود گرانیده رخصت مراجعت داد و به دارایی ممالک
~~ماوراءالنهر
# ~~فرستاد.
# چون خبر وصول موکب همایون به دارالسلطنهآ سمرقند رسید، مجموع امرای
# ~~دولت و امناء مملکت با تحف وهدایای فاخره متوجه استقبال شدند و جمیع
# ~~مخدرات اردوی عزت و آقاخاتون سراپردهآ عفت و شاهزادگان خاندان رفعت،
# ~~مقدم مبارکش را مغتنم و محترم داشته شکرانهها به ارباب استحقاق
~~رسانیدند. پیش
# ~~از نزول این موکب، اراجیف مخالفان اطراف در میان بود، تا آن غایت که
~~امیرزاده
# ~~شاهرخ را عرصهآ بیرون آمدن به کان کل و طوف باغات سمرقند متعذر بود.
~~چون
# ~~سلطان برسید، هم در گرد راه در باغ جنت هوای فردوس فضای خاتون بزرگ
# ~~بولونک خاتون فرود آمد و چنانکه دیو از وصول سلیمان و یاجوج و ماجوج از
# ~~صولت ذوالقرنین متنفر شود، اعادی دولت متفرق گشتند.
# و به تخصیص قمرالدین که به مجرد شنیدن خبر فقط افلاجی بر او مسلط شد که
# ~~در ضمن آن به سقط رفت؛ و دیگر حیکسک اغلان که در عری توقتامیش خان بود
~~و
# ~~تمچهآ الوس توقماق در سر داشته حدود یونس را تا ناحیهآ ترکستان به دست
~~فرو
# ~~گرفته بود، پایمال عساکر منصوره شد. و ms348 بیواسطهآ بازوی کامکار و شمشیر
~~PageV01P316
# ![image filename](./0837MucinDinNatanzi.MuntakhabTawarikh_0338.jpg)

# ~~خونخوار اعادی دولت نگونسار و بدخواهان مملکت تار و مار گردید.
# حضرت سلطان همیشه در مجالس دولت و محافل خلوت امیرزاده شاهرخ را به
# ~~آداب شهریاری و طریق جهانداری تحریص و ترغیب می فرمود و لذت حکومت و
# ~~اختیار و شوکت و اعتبار را چه به جد و چه به هزل در خاطر او مینشاند تا
~~به هزار
# ~~حیله از مرتبهآ صمت و غفلت به منزل نطق و حکمتش رسانید و اندک جرأتی که
~~در
# ~~مزاج دارد از نتیجهآ رتبت آن تربیتهاست، چنانکه در اکثر اوقات ذکر آن
~~مقدمات را
# ~~تا اکنون در خلا و ملا تلفظ کند.

PageV01P317 ms349