######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0001.png)

# 2،ما)
~~در مطبع کیهان مقیم تهران
~~درسنه 1339 شمسی یعنی 1961 میلادی
# به زیور طبع رسید

PageV01P001

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0003.png)

# الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین والصلوة والسلام علی رسول
~~الله محمد صلی الله علیه وآله اجمعین . و بعد ، چون این بنده کمترین
~~بند گان دعوت هادیه سید سهراب ثبتهاالله فی مشارق الارض ومغاربها را
~~بعنایت ازلی وهدایت لم یزلی منظورنظر خود کناد ، واز میان گمراهان و
~~جماعت بیراهان بیرون آراد ، و از شر شیاطین و دجال روز گار یعنی
~~آنهائی که بظاهر سخنان انبیاء ودعات ایشان استادهاند وهمچون ستوران
~~بکاه و برگ قانع شدهاند و بدانه و برنرسیدهاند واز درجهآ انسانی افتادهاند
~~که فرموده «اولئک کالانعام بل هم اضل»1 [ایمن دارد2.
# و شکروسپاس مریرورد گار را که این بنده آنچه مولانا مدد کند
~~وبرخاطر خطور نماید معنی اورا شکسته بسته مشتمل براحوال خود و
~~آنچه از طریقهٔ‌ طائفهآ محقان روز گار معلوم کرده بیان کنم ، تا جماعت
~~ضعیفان ومستجیبان را مدد راه گردد و این کمترین بند گان را بدعای
~~خیریاد و شادم نمایند، ومدد وتوفیق از بار گاه حضرت خداوند روز گار و
~~عالمیان وآفرید گار أنس وجان جلت قدرته وعزت کلمته میطلبند ، که
~~و.هو . د..ه و..19ه...1
~~انه خیر الموفق وهوحسبنا مولانا وحده وکفی .
# واین رساله مشتمل است برسی و شش صحیفه که بفهرست گفته
~~خواهد شد . فهرست این رساله این است که بتدریج کفته خواهدشد.

PageV01P003

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0004.png)

~~صحیفهآ اول : اندر تحقیق کلمهآ کن است.
~~صحیفهآ دوم : اندرتحقیق عقل کل است .
~~صحیفهآ سوم اندرتحقیق نفس کل است .
~~صحیفهآ چهارم : اندرتحقیق هیولی است .
~~صحیفهآ پنجم : اندرتحقیق طبیعت است .
~~صحیفهآ ششم : اندرتحقیق جسم کل است .
~~صحیفهآ هفتم : اندرتحقیق ترتیب افلاک است .
~~صحیفهآ هشتم : اندرتحقیق اشارت بزمان ومکان است .
~~صحیفهآ نهم : اندربیان موالید ثلاثه و آنچه مناسب است .
~~صحیفد دهم : اندر بیان قوتی چند که درهریک از موالید ثلاثه میباشد .
~~صحیفهآ یازدهم : اندربیان شمدئی ازتر کیب جسد انسان است .
~~صحیفهآ ms01 دوازدهم : اندربیان ذکرقوای انسانی است .
~~صحیفهآ سیزدهم : اندربیان نفس انسانی است .
~~صحیفهآ چهاردهم : اندربقای نفس انسانی است .
~~صحیفهآ پانزدهم : اندرمراتب نفس انسانی است.
~~صحیفهآ شانزدهم : اشارت بفرشته وپری ودیو و شیطان است.
~~صحیفهآ هفدهم : اندرهستئ عالم وذکراو واحکام آن مجملابرقول حکما
# است .
~~صحیفهآ هژدهم : اندرظهور آدم علیه السلام وحوا بقول متقدمان است.
~~صحیفهآ نوزدهم : اندرقصهآ ابلیس بروجه تأویل طایفهئی از مقارنه است .
~~صحیفه بیستم : اندر قصة ابلیس که نسبت بآدم این دوره دارد که ششهزار
# و نهصد سال و کسری از او گذشته است.

PageV01P004

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0005.png)

~~صحیفهآ بیست ویکم : اندر بیان نبوت و نبی مرسل واولواالعزم و وصی
# ومتنبی وممرور.
~~صحیفهٔ‌ بیست ودوم : اندر بیان وحی والهام وخواب (وتنزیل) وتأویل
# وسبب فرستادن انبیا بخلایق .
~~صحیفه بیست وسوم : اندراشارت بثواب وعقاب است .
~~صحیفهآ بیست وچهارم : اندر بیان راء آخرت و سبب اعراض مردم از آن
# است .
~~صحیفهآ بیست و پنجم : اندرمبدأ ومعاد و شب قدر وروزقیامت است.
~~صحیفه بیست و ششم : اندربیان مراتبی چند که باعتبارات آن ناطق در کلام
# خود قیامت را بنامهای مختلف یاد کرده است .
~~صحیفهآ بیست وهفتم : اندربعضی احوال که درقیامت واقع میشود.
~~صحیفهآ بیست وهشتم : اندر تأویل دوجهان که آنرا آخرت ودنیا کویند .
~~صحیفهٔ‌ بیست ونهم : اشارت بحشرها است .
~~صحیفهآ سیام : اندربیان صحایف اعمال وکرام الکاتبین است .
~~صحیفهآ سی ویکم : اشارت بحساب ومیزان وصراط وبرزخ است.
~~صحیفهآ سی ودوم : اشارت بصراط وبرزخ است .
~~صحیفهآ سی وسوم : اندربیان بهشت ودرهای بهشت وخازن بهشت است .
~~صحیفه سی وچهارم : اندربیان جویهای بهشت است .
~~صحیفهآ سی وپنجم : اندربیان حورالعین ودرخت طوبی است .
~~صحیفهآ سی وششم : اندر بیان اشارت بدوزخ ودرهای دوزخ و زبانهآ دوزخ
# است .
# وامید که از فیض لطف صاحب الزمان ونکهبان جهان لذکره

PageV01P005

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0006.png)

~~السجود والتسبیح بآنچه اندیشه رفته است خودش عنایت فرموده این
~~کمترین بند گان خودرا از خطا و نافرمانی نگهدارد و ناظران این صحیفه
~~را ازفایده خالی تنماید وبمراد برساند بمنه و کرمه . بیت ms02 .
~~طوبی لوجه ذات من العرش مرحبا هردل که او مطیع امام زمان شود
# بدانکه مشهور در میان تمام طوایف آنستکه کلمهآ کن علت تمام
~~موجودات است چنانکه قرآن بدان ناطق است که «انما قولنالشیآ اذا
~~و9..وه.
~~اردناه أن نقول له کن فیکون»1 یعنی بدرستی که امر ما هرچیزی را که
~~اراده کنیم ووجود اوخواهیم دانست، که آنستکه بگوئیم «بشو» پس هست
~~شود ، و کلمهآ کن نزد ارباب عیان2 عبارت ازدانستن اثرمبدأ متکوناتست
~~ودرذات خود احتیاج بغیر ندارد، واین اثررا ازغیر مؤثر تصورنباید کرد
~~تا دوئی لازم نیاید .
# بدرستی که صاحب نظر این مضمون را براین وجه ادا نماید که
~~کلمهآ کن را عبارت از امامت و ولایت تعلیق کرده است که فرموده
~~..د..و در
~~«والیه یرجع الامرکله» . وباز کشت واحتیاج جمیع موجودات امری
~~وخلقی بولایت امام است و هرجا که ذکر امامت و امام شود این مرادباشد

PageV01P006

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0007.png)

~~که اورا احتیاج بما سوی نیست و شخصی که مظهر وحافظ رتبهٔ‌ ولایت
~~وامامت است او را امام میگویند و از اینجاست که امام را مظهر کن
~~گفتهاند بلسان ارباب تعلیم.
# نکته، وکلمهآ کن دوحرفاست . اولکاف که مبدأ کلمهاست و اورا
~~مباینت است از سایر حروف. اشارت است به مباینت کلی مرمبدأ را (که) معنی
~~و معرفت مبدأ از تصاویراوهام والهام، که همت مشابهت است، مبرتی ومنزه
~~است . بیت .
# بخودش کس شناخت نتوانست   ذات او هم باوتوان دانست1
# ونون مباینت عرض دارد که آن نقطه است ومتصل است بکاف و
~~منقطع کلمه شده است ، اشارت بمشابهت ما سواء مبدأ بوجهی ازوجوه
~~واحتیاج کل بدو وفنای شخص اغیار که فرموده : «کل شی هالک
~~الا وجهه » یعنی هر چیزیکه هست فانی است الا ذات حق ، مولانا
~~وحده وکفی .
# بدانکه ظهورعقل ازامرکن است، بیواسطه ، اما نه بر آن وجه
~~ملاحظه باید نمود که علت غیر معلول است بلکه در حقیقت اینجا معلول
~~عینعلت است ومغایرت نیست مگرباسم ، چنانچه گفته شود ماه ونورماه ،

PageV01P007

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0008.png) ms03

~~وهمین دقیقه ملحوظ مدققان حکماست ازین تعریف که «العقل جوهر
~~بسیط مجرد عن المادة والمدة» یعنی عقل جوهریست بسیط یعنی احتیاج
~~بغیر ندارد در وجود ، وبسیط است یعنی اورا اجزاء نیست که وجود اواز
~~اجتماع اجزاء باشد ومجرد است ازماده یعنی از چیز یکه وجود عقل از
~~اوباشد ومجرد است ازمدة یعنی زمانی نبوده که عقل نبوده بلکه بودن
~~زمان ومکان وهرچه مقارن آن باشد همه ازبودن عقل است . نظم
# بجهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
# عاشقم برهمه عالم که همه عالم از اوست
# تنبیه ، آنچه متعقل این فقیرشده از لوازم ومآل سخنان حکمای
~~مشائین و اشراقی آنست که عقل کل عبارتست ازقولی که قیام هر موجودی
~~از موجودات حسی وعقای بدوست و باضافهٔ‌ هرمحلی اسم خاصی یافته و
~~این عقل کل را بحسب اصطلاحات و اعتبارات باسامی مختلفه یاد کردهاند:
~~(یعنی) نور، روح ، قلم ، ذات ، نقطه ، مبدأ ، روح عالم ، آدم معنی ،
~~علت اول، معلول اول1 ، خامهآ الهی3 ، مدت ، کافامر3 ، جوهر حقیقت،
~~جنس الاجناس ، عالم جبروت، انسان کبیر، تعیین اول ، تجلی اول، هیولای
~~مطلق ومقام او وامثال این نکته . وگفتداند که عقل کل پنج حرف است
~~ومیتوان بود که درعالم معقول اشارت دارند بحدود خمسهآ علوی که آن
~~عقل است ونفس وجد وفتح وخیال ، براین وجه که :
# عین : مباینت ذاتی دارد ازسایر حروف واول کلمه است واشارت
~~باشد بعقل کل که مباین کلیآ موجودات است از جمیع و جوه. وقاف که

PageV01P008

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0009.png)

~~از حیثیت ملاحظهآ نقطه مباینت دارد از دیگر اخوات و از حیثیت عروض
~~نقطه مشابهت دارد بعقل و اشارت دارد بنفس کل [که] از آن حیثیت
~~که متصل بعقل کل است وازاوهر گزجدا نبوده مباین مادون خود است
~~واز آن وجه که تعلق وتوجه بفرود خود دارد معروض مشابهت بوده .
# لام ، که مباینت ذاتی دارد ازحروف ومتصل است بمافوق خود و
~~منفصل است ازمادون خود ، اشارت دارد بجد که عبارتست از تأییددائمی
~~که مباینت ms04 ذاتی دارد ومتصل است بذات عقل ونفس چه فیض از ایشان
~~بموجودات دایمی است ومنفصل است از مادون خود، یعنی غیرعقل کل،
~~ونفس کل را این صفت ثابت نیست و این همان اثریست که معتبراست
~~بکلمهٔ‌ کن . و حضرت حجة الحق امیرسید ناصرخسرو قدس سره این حد
~~جد را در وسط حدود خمسه آورده ، اشارت است بآنکه طالب صاحب
~~بصیرت را تنبیه گردد که اگر درسلسلهآ ترتب موجودات هر آنچه مادون
~~ظهور عقل ونفس است منسوبست بوساطت عقل ونفس ، اما در حقیقت
~~ظهور همه از همان اثرست، چه مغایرت عقل کل ونفس کل بامر کن
~~نیست الا باسم ، چنانچه نسبت باعقل کل گفته شده ونسبت بانفس کل
~~گفته شود .
# وکاف که مباینت ذاتی دارد و منفصل است ازما فوق خود ومتصل
~~است بما تحت اشارت دارد بفتح که عبارت است از تأیید در بعضی اوقات
~~که مباینت ذاتی دارد ومنفصل میشود از مافوق بجهت اتصال بما تحت.
# ولام آخر که همان اوصاف لام اول رادارد اشارت دارد بخیال که
~~هم مباینت دارد وهم اتصال و آخرین حدود واقع شده . واین پنج حرف

PageV01P009

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0010.png)

~~در [عالم سفلی1] اشارت دارد بحد د خمسه دینی2 که آن ناطق است و
~~اساس وامام وباب وححت واینهاهریک درمقابلهآ یکی از آن پنج حدسفلی
~~است وباقی علوی ، ومعرفت این سخنان جز بتعلیم معلمان حاصل نمیشود
~~ونخواهد شد . اللهم وفقنا لما تحب وترضی .
# بدانکه مشهور چنانست که نفس کل از عقل پیدا شده ، اما نه بر آن
~~وجه ملاحظه باید نمود که زمانی بوده باشد که عقل کل هست بوده و
~~نفس کل نبوده بلکه ظهورنفس کل با عقل کل بیک دفعه بوده ، ومحصل
~~این سخن آنستکه هرچیز که صفت وجود دارد ازمعقول ومحسوس اورا
~~ازصورت گزیرنیست ونفس کل عبارتست ازصورت عقل کل، وظاهر، که
~~تشخص حقیقی هرچیزی کهصورت حقیقی عبارت از آنست، هر گزاز آن
~~چیز جدا نمیشود، بلکه عین آنچیز است چنانچه نور آفتاب ms05 که تشخص
~~حقیقیآ آفتاب که از دیگر موجودات جدا شده ، آن نوراست که هر کزاز
~~آفتاب منفک نبودم ، بلکه آفتاب جزآن نورنیست .
# تنبیه ، پس طالب صاحب بصیرت را چنان تعقل باید نمود که عقل
~~کل عبارت است از امر معنوی که هر موجودی از موجودات فلکی و
~~عنصری بدوقائم است ونفس کل عبارت است از تشخص هرموجود فلکی و
~~عنصری واجناس وانواع واشخاص است که بدان تعیین که صورت حقیقت
~~هریک ازموجودات از یکدیگر امتیازیافتهاند، واین نفس کل را باسامی

PageV01P010

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0011.png)

~~مختلفه یاد کردهاند : لوح محفوظ ، خزاین معنی ، یقین ثانی، محل
~~افلاک وانجم، نون امر ، دریای محیط ، لوح الهی، جوهر بسیط ، مکانصور،
~~دفترالهی، کرسئ الهی، وامثال این .
# نکته ، بدانکه عقل را حرکت است وسکونی ، از آن وجه که
~~ذات او بی نیازاست و احتیاج بغیرندارد ، ساکن است . واز آن وجه که
~~تقاضای ظهور خودنموده متحرک. و حکمای عظام این عقل را بحر کت ایجادی
~~تعبیرنمودهاند ، بنابراین درنفس کل نیزحرکت است ، وسکون اواز آن
~~وجه است که میخواهد مرتبهآ خودرا که ظاهراست بمرتبهآ عقل کل که
~~باطن است برساند وباطن ظاهر گردد وظاهرباطن تا وحدت عقل ونفس
~~متحقق گردد ، وصورت ساکن ، وبینیازی عقل ونفس درعالم محسوس در
~~نقطهآ مر کزخاکی ظاهرشده وحرکت عقل در کرهآ افلاک . واگر طالب
~~صاحب بصیرت دراین سخنان نیکو تأمل نماید ظاهرا بسی ملاحظههای
~~غریب وعجیب اورا روی نماید .
# وهمچنین هیچ جسمی از اجسام ازاین دوصفت که حرکت است و
~~سکون خالی نیست، وحرکت نفس بتدریج است که آنچه بالقوه درفات
~~اوست بفعل می آید، چنانکه فرزندان بسیار از نطفه بعمل میرسد . و
~~حضرت امیرسید ناصرخسرو علوی قدس سره فرموده که کمال حرکت
~~نفس کل بیرون آوردن نفسهای ناطقان واساسان وامامان است .
# نکته ، از حضرت رسالت پناه صلی الله علیه و آله وسلم اشارت باین
~~معنی فرمودهاند که «لاتقبحوا الوجوه فان الله تعالی خلق آدم علی صورته و
~~نفخ فیه من روحه» یعنی زشت مگردانید رویها ms06 را بدرستی که خداینعالی
~~آدم را بصورت خود آفریده است و دمیده در اواز روح خود، وصورت ایزدی

PageV01P011

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0012.png)

~~نفس کل است و آدم ناطق است درزمان خود بتأیید وصورت نفس کل بوده .
~~و در حد تأویل روی اشارت است بامام یعنی زشت مگردانید امامان
~~را بآنکه مخالفان خاندان غیر امام حق امام گیرند که ناطق هرعصری
~~داعی خلایق است برصورت متابعت ظهورامام حق ، ومراد از روح ایزدی
~~در این حدیث کلمه است چنانکه قرآن بدان گویاست « و کلمته القیها
~~الی مریم وروح منه،1 یعنی کلمهآ حق را که آن روح است ازحق انداخته
~~بجانب مریم . ودر آیهآ دیگر آمده است که قوله تعالی « ومریم ابنت
~~عمران التی احصنت فرجها فنفخنا فیه من روحنا وصدقت بکلمات ربها و
~~کتبه وکانت من القانتین» 2 یعنی مریم دختر عمران که نگهداشت فرج
~~خودرا پس دمیدیم دراوازروح خود وتصدیق مینمود بکلمات خدای خود
~~وبود مریم ازپای استادهها . وتأویلش کنایت است که دختر حجت است و
~~فرج کوش است که چنانچه از فرج صورت جسمانی بظهور میآید ازسخن
~~بگوش صورت روحانی حاصل میشود، ومعنی این آیه بوجه تأویل اینست
~~که مریم حجت عمران بود ونگهداشت گوش خود را از سخنان ظاهری46
~~بی تأویل ، پس آن کلمهآ حق بروجه تأویل اورا نصیب شد وبدان عیسی را
~~تربیت کرد، ودر آیه ذکردر دمیدن و ذکر تصدیق کلمات قرینه میشود که
~~مراد از روح کلمه است ودر ذکر «من القانتین» قرینه میشود که مریم از
~~حجتان بوده .
# مولانا گوشهای بند گان خود را از سخن راه باطل نگهدارد.

PageV01P012

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0013.png)

# بدانکه چون نفس کل قصد پدید آوردن مثل خود نمود از این
~~حرکت هیولی که صورت عالم ازاوپدید آمده پیدا شد وتفصیلات عالم را
~~براین وجهی که بعیان آمده در هیولی بودیعت نهاده شد بالقوه . و هیولی
~~ازدولفظ عربی است که ازهریک چیزی انداخته شده . اول چنین بوده،
~~هیؤاولی معنی هیؤساختگی است ومعنی اولی ، اول . ازلفظ ms07 هیؤ، همزه
~~را انداختهاند وازلفظ اولی، الف وواورا، وهیولی گفته شد، یعنی آماد گیآ
~~اول . ازاین سبب هیولی را جوهر منفعل گفتهاند که اوراهیچ فعل نیست
~~غیرازقبول صوری که بدو فایض گردد .
# تنبیه ، وطالب تحقیق میباید که پیدا شدن هیولی را ازنفس کل
~~نه بر آن وجه ملاحظه نماید که مغایرت میان ایشان ثابت گردد ، بلکه
~~هیولی را صفتی ازصفتها ومرتبهئی ازمرتبه های نفس کل ملاحظه نماید،
~~وهیولی دربساطت وجود ذهنی سه مرتبه دارد. هویت یعنی هستی و کمیت
~~یعنی خوبی و کیفیت یعنی چگونگی. وچون هویت قبول کمیت نمودیعنی
~~هستی را مقدارمعین ملحوظ شد دروی فرض طول وعرض وعمق که حکما
~~آنرا ابعاد ثلاثه گفتهاند ممکن گشت . وچون کمیت قابل کیفیت شد
~~یعنی هستیآ که با او ملاحظه مقداری رفته موصوف شود بکیفیتی مثل
~~درازی و گردی و مثلثی و مربعی جسمی مخصوص شود که مشارالیه باشارت
~~حسی گردد .
# نکته ، وحکما بجهت ترتیب تعلیم هیولی را بر دومر تبه داشتهاند.
~~هیولای اول که آنرا نطفه نیز گویند وهیولای دویم که آز را هیولای
~~کلی نیز گفتهاند.

PageV01P013

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0014.png)

# و بعضی از حکما بجهت تشخیص مسئلهٔ‌ هیولی را چهار مرتبه
~~گفتهاند : هیولای اول وهیولای کل و هیولای طبیعی وهیولای صناعی .
~~هیولای اول آنستکه گفته شد، وهیولای کل جسم مطلقست که عبارتست
~~از امر وقولی که تفصیل صورت عالم از اعلی علیین تا باسفل السافلین قبول
~~گردد . وهیولای طبیعی عناصرار بعه است که طبیعت کلی در ایشان تصرف
~~مینماید وازایشان صورت مختلفه ازمعادن ونبات وحیوان ظاهر میسازد .
~~وهیولای صناعی جیزی چند است که ارباب هر پیشهئی چیزهای مختنف
~~میسازند مثل چوب نسبت بدرود گر و آهن نسبت بآهنگر و براین قیاس.
# صحیفهآ پنجم
# در تحقیق طبیعت کل
# بدانکه مشهورمیان ارباب حکمت چنانست که چون نفس کل
~~متوجه تحصیل تفصیل کمال خود گشت طبیعت کل پیدا شد، اما نه برآن
~~وجه ملاحظه باید نمود که پیدا شدن طبیعت کل بعد از وجود ms08 نفس کل
~~بوده تا مغایرت مین ایشان درعین لازم آید بلکه براین وجه ملاحظه
~~باید نمود که طبیعت کل مبدأ حرکت نفس کل است و قوتی است از
~~قوتهای نفس کل ، و روحانیان وملایک عبارتند ازهمین طبیعت کل که
~~بروجه مخصوص همین باشد و باید که بوجود ملایک وروحانیان منحصر
~~نباشد . دیو وپری در این مقام لازم میآید وجن و انس متعلق است بهر
~~موجودی، اگرطالب موافق را عنایت صاحب الزمان باوری نماید ملاحظهآ
~~این سخنان او را آسان خواهد نمود واگر نعوذ بالله کسی از سعادت آن
~~دولت ابدپیوند محروم ماند حاصل اوجز کفتار و پنداراین اسرار نخواهد
~~بود ، والله غفور ودود.

PageV01P014

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0015.png)

# اینجا در یکی از نسخ قصیدهئی از حضرت شاه سید ناصر خسرو
~~نقل نموده است .
~~بالای نه سپهر معلی (1) دو گوهرند
# کز نور هر دو عالم و آدم منورند
~~اندر نشیمن (2) عدم از نطفهآ وجود
# هر دو مصورند ولی نا مصورند
~~محسوس نیستند ونگنجند درحواس
# نایند در نظر که نه مظلم نه انورند
~~پرورد های (3) دایهٔ‌قد سند درقدیم(4)
# گوهرنیندا گرچه باوصاف کوهرند
~~زان سوی آفرینش زین سوی کاینات
# بیرون اندرون زمانه مجاورند
~~کویند نیز (ه) هردو جهانند ازین قبیل
# در هفت کشورندنه از (6) هفت کشورند
~~هستند و نیستند نهانند و آشکار
# زان بی تو اندو با تو بیک خانه (7) اندرند
~~در عالم دو کون(8) بودکار کاهشان
# ویران کنند های (9) بنا وبنا گرند

PageV01P015

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0016.png)


PageV01P016

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0017.png)

~~پیدا از آن شدند که کشتند ناپدید
# زان بی تن و سرند وزان اندرین سرند1
~~اینجایگاه بهر تو برساختند جای
# ورنی کدام بهتر ازینجای برترند2
~~نزد2 تو آمدند زجائیکه جای نیست
# آنجا فرشتهاند بدین جا پیمبرند
~~گفتارشان به بین4 وبگفتار کارکن
# تا از خدای عز وجل وحیت آورند
~~بنکرزساحران ملک زانکه برفلک
# ایشان زحضرت ملک العرش برترند
~~بیدانشان اگرچه نکوئی1 کنندشان
# آخر مدبران سپهر مدورند
~~چندین هزاردیده و گوش از برای چیست
# زایشان سخن مگوی که هم کورهم کرند ms09
~~گوئی مگوی7 کوهردیوان نداشتند8
# دیوان اینزمانه هم از کل مخمرند
~~جز آدمی نزاد ونزاید9 در اینجهان
# آنها که آدمند10 چرا جملگی خرند

PageV01P017

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0018.png)

~~دعوی همی کنند1 براهیم زادهئیم
# چون نیک2 بنگری همه شا گرد آزرند
~~در بزمگاه مالک (دوزخ زمانع اند)3
# این ابلهان که درطلب جام گوهرند4
~~خویشش بهم مگوی که اینجا برادران*
# از بهر لقمه همه خصم برادرند
~~بعد از هزار سال بمانی که عاقبت1
# زین در در آورند وزان در برون برند
~~آنها که آمدند چه بردند7ازین جهان
# رفتند و میروند9 بیایند وبگذرند
~~آنها که هستشان بابا بکر دوستی
# از دوستی شان همگی خصم حیدرند9
~~آن شیعیان که سیرتشان حب حیدراست0
# حقا که دشمنان ابابکر و عمرند
~~گرعا قلی ازین دو11 جماعت سخن مگو
# بگذارشان بهم که نه افلح نه قنبرند
~~نی مؤمن بقاعده نی کافر تمام
# همسایههای ما که نه مؤمن نه کافرند13

PageV01P018

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0019.png)

# بدانکه مقرر چنانست که جسم کل بتوسط طبیعت کل وهیولی از
~~نفس کل پیدا شده و ملاحظه این چنین نباید نمود که وجود جسم کل
~~بعداز وجود طبیعت کل وهیولی ونفس کل بوده تا مغایرت جسم کل با
~~ایشان لازم آید در ذات و وجود ، بلکه چنین ملاحظه باید نمود که مبدأ
~~قبول حرکت نفس کل جسم کل است که همان تعیین نفس کل است وفلک
~~الافلاک را همین جسم کل داشتهاند .
# تنبیه ، از سخنانیکه دراین چند صحیفه بیان شدطالب واقفراپوشیده
~~نماند که ازروی عیان نه بروجه بیانامر کن وعقل کل ونفس کل وهیولی
~~وطبیعت کل وجسم کل مجموع بالذات واحدند وبحسب مراتب واوصاف
~~باین اسامی معبر شدهاند بجهت تعلیم وتقسیم وتنبیه . وملاحظهآ یگانگی
~~این شش امر درمثال محسوس میتوان نمود مثلا دانهآ گندم که مزروع شد

PageV01P019

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0020.png)

~~قوتی در او بحرکت درمی آید که سبب نشوونما میگردد و بمنزلهآ امرکن
~~باشد و کیفیتی که آن دانه را در آن حال پیدامیشود بمنزلهآ عقل کل باشد
~~و تعیین آن دانه ms10 را که آن قوت و کیفیت از اوجدا نیست بمنزلهآ نفس کل
~~باشد وقابلیتی که در آن دانه هست که بعضی از او ریشه میگردد و بعضی
~~برگ وخوشه میشودبمنزلهٔ‌ هیولی ، وقوتی که بعضی از آن دانه را بزیر
~~زمین میبرد وریشه میشود و بعضی را برون می آرد وخوشه و برگ میشود
~~بمنزلهٔ‌ طبیعت کل ومجموع ریشه وبرگ وخوشه بمنزلهآ جسم کل ، واین
~~مجموع بجزیک دانهآ گندم نیست، وظاهرا واضح شدن این اسراراز اقتضای
~~زمانست تاغایت برین وجه کم براوراق مسطور گشته ، نظم :
~~چون بکلی کار صورت کشت راست این زمانرا کشف معنی اقتضاست
# بدانکه مشهور چنانست : فلک الافلاک بعد از جسم کل است و بعداز
~~او فلک البروج پیدا گشت، بعد ازاوفلک زحل وبعد ازوی فلک مشتری
~~وبعد فلک مریخ وبعداز او فلک شمس وبعد فلک زهره وبعد فلک عطارد
~~و بعد فلک قمر ودرزیر فلک قمر اول کرهآ آتش است وبعداز وی کرهآ هوا
~~وبعد کرهآ آب وبعد کرهآ خاک، ودرتحقیق وتفصیل هریک سخن بسیار است
~~که این مختصر از آن باطناب میانجامد . اما برسبیل اجمال ملاحظه
~~ایشان را بروجه تفصیل مراتب نفس کل باید نمود ودرصورت محسوسه .
~~والله اعلم، وشرح شمهآ از آن اگر توفیق امام زمان مساعدت نماید از

PageV01P020

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0021.png)

~~پرتو فیض صاحب الزمان لذکره السجود والتقدیس در رسالهآ اسرارالنطفه
~~مذکورخواهد شد ، وما توفیقی الا بالله . نظم:
~~فیض روح القدس ارباز مدد فرماید دیگران هم بکنند آنچه مسیحامیکرد
# تنبیه، و آن نه افلاک را آبای علوی و و سایط علوی گفتهاند ومحرکات
~~ایشانرا یعنی قوتی چند که بدان حرکت میکنند نفوس فلکی گفتهاند
~~و آتش وباد و آب وخاک را امهات سفلی وبسایط سفلی وعناصراربع وارکان
~~اربع وطبایع چهار گانه وآیهآ (1) فتح واخشیج کفتهاند .
# صحیفهآ هشتم
# درتحقیق لوازم بزمان ومکان
# بدانکه زمان و مکان دو لازمند از لوازم وجود ، و عقلای عالم
~~محسوسات را بمنزلهآ طفل داشتهاند وزمانرا بمنزلهآ دایه ومکان را بمنزلهآ
~~گهواره ms11 ، واصل زمان نزد حکما اینستکه حاضری دایمی که اصلا قبول
~~زوال وانقطاع نمی نماید و اورا دوام وثبات نیست ودر عرف آنرا زمان حال
~~گویند وزمان ماضی همین زمان حال بوده که کذشته شده وزمان مستقبل
~~همین زمان حال خواهد بود که نیامده و این اصل زمان باعتبار احوال
~~وعوارض بفصول اربعه تقسیم یافته .
# تنبیه ، واصل مکان بعدیست که متمکن را بیرون شدن از آن
~~ممکن نیست وقرار بروی هم ثابت نه وآن محل اجرام علویات است ودر
~~زیر فلک قمر هریکی را از عناصر مکانی مقرر شده . پس کلیات هریک
~~از زمان ومکان پنج قسم باشد مطابق اصول خمس وحدود خمسه .

PageV01P021

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0022.png)

# بدانکه معلمان حکما اجناس مر کبات را برسه مرتبه نهادهاند :
~~جماد ونبات وحیوان . واین سه مرتبه را موالید ثلاث گفتهاند . وموالید
~~جمع مولد است ، مولد جایزادن را گویند واین سه مرتبه را بجهت آن
~~موالید کفته اند که هر چیز از مرکبات که بعالم شهادت می آید از این سه
~~مرتبه بیرون نیست .
# اکنون بدانکه چون تأثیرات آبای علوی با امهات سفلی
~~جمع شد بآن خاصه هریک، از عناصر را بریکدیگر کششی میشود وهریک
~~طبیعت خاصی که دارند باز میمانند وطبیعت آن دیگری را میگیرند ،
~~چنانچه مخالفت شخصی هریک زایل میگردد . و بعداز ا جتماع آثار آبای
~~علوی وارکان اربع صورتی وحدانی بایشان فایض میشود که آن صورت
~~اجتماع راصورت تر کیبی توان گفتن واز همان اختلاط و آمیزش کیفیتی
~~پیدا میشود که آن صورت اجتماعی را مدتی مخصوص از خلل ونقصان
~~نگاه میدارد و آن کیفیت را مزاج گفتهاند ، ونزد حکما روح طبیعی نیز
~~شاید گفتهاند(1) . ودر مرتبهآ جمادی غیراز انعقاد وتر کیب ومزاج چیزی
~~دیگرنیست. و در مرتبهآ نباتی بعد از تر کیب و حصول مزاج از نفس کل اثری فایض
~~میشود که بآن اثر بروئیدن در میآید و آن اثر را نفس نباتی وروح نامیه
~~کفته اند ودر مرتبهآ حیوانی آنچه در آن ms12 دومرتبه موجود است هست واثر
~~دیگر از نفس کل بدین مرتبه رسیده که آن اثر مبدأحس و حرکت ارادی6
~~افراد واشخاص این مرتبه گشته .

PageV01P022

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0023.png)

# تنبیه ، وفضل ذاتیآ مرتبهآ جماد از مرتبهٔ‌ نبات یعنی آنچه درجماد
~~است که در مرتبهآنبات نیست خواصیست که درهریک از معدنیات ثابت شده ،
~~وفضل ذاتیآ نبات ازجماد خواص گیاهها وقوت روئیدن نباتات است . و
~~فضل ذاتیآ حیوان از نبات قوت حس وحرکت ارادی است .
# نکته ، وچون مباینت اثر نفس کل در نبات زیاد بود از جماد ،
~~حرکت نبات بجانب علوی در عالم شهادت محسوس گشت بآنکه بزرگ
~~میشود . واما اجزای او متصل است بکرهآ زمین . ودر مرتبهآ حیوان چون
~~مباینت اثرنفس کلزیادبود از نبات حرکت جسمانی حیوان بجانب علوی
~~محسوس شد واجزای او منفصل کشت از رمین وبرمادهآ هر یک از انواع
~~حیوانات امتیازیافت بروجهی مخصوص وملایم مینماید که بروجه تحقیق
~~مقطعهآ «الم» را اشارت باین موالید ثلاث دارند بدین وجه که الف که مبدأ
~~است و مخرج اومخفیست اشارت است بمعادن که بدایت مرکبات عنصری
~~است ومستور است درعروق خیال . ولام وسطیست ومخرج او نیز دروسط
~~واقع شه که از وجهی مخفی است واز وجهی ظاهر ، اشارتست بمرتبهآ
~~نبات که وسط مراتب است وروئیدن او بعضی ظاهر است که بروی زمین
~~میآید و بعضی مخفی که بیخ وریشه میشود . ومیم که آخر است ومخرج
~~اوشهوتست که نهایت مخارج است و درغایت ظهور است اشارتست بحیوان
~~که نهایت مراتب است ومباینت او از آن دومرتبهآ دیگر در غایت ظهور
~~است ، وبدین تأویل اشارت «ذالک الکتاب لاریب فیه » (1) بغایت ملایم آید
~~چه معنی آیه این شود که این سه مرتبه که جماد است ونبات وحیوان
~~کفایت است که در او هیچ شک نیست چرا که این کتابیست که بدست

PageV01P023

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0024.png)

~~قدرت نوشته شده واو را هیچ تغییر و تبدیلی نیست چنانچه در این آیه
~~میفرماید که «لاتبدیل لخلق الله ذلک الدین القیم» (1) یعنی هیچ ms13 تبدیلی نیست
~~مرخلق خدایرا واین است دین راست .
# تنبیه، وحضرت حجة الحق امیر سید ناصر قدس سره در بطن دوم
~~مقطعهآ «الم» را اشارت داشتهاند بابعاد ثلاثه که طول وعرض وعمق است که
~~در جمیع اجسام فلکی وعنصری ثابت است ، براین وجه که الف اشارت
~~باشد بطول ولام بعرض ومیم بعمق، والله اعلم بحقائق الامور.
# صحیفهآ دهم
# دربیان قوتی چند که در هریک از موالید ثلاثه میباشد
# بدانکه درمرتبهآ جمادی روح طبیعی را دوقوت لازم است ، خفت
~~وثقل . خفت قوتیست که بالطبع مایلست بمحیط و آن قوت آتمی است
~~وبادی ، وثقل قوتیست ک بالطبع مایلست بمر کز و آن قوت آبی است و
~~خاکی، ودرمرتبه نباتی نفس نباتی را که قوهآ منمیه (2) نیز گویند . یعنی
~~قوهئی که بآن نشو و نما درجسم حاصل میشود، و آن قوتی که نفس طبیعیرا
~~مقرر شده لازم است باهفت قوت دیگر : اول قوت جاذبه و آن قوتیست
~~که غذای جسم یعنی آنچه بآن هرجسمی را قوت جسمی حاصل میشود
~~از برون باندرون میکشد ، چنانچه درختان آب را بخود میکشند . دوم
~~قوهآ ماسکه و آن قوتیست که جاذ به آنراباجزای جسم کشدو آنرانگاهدارد.
~~سوم قوهآ هاضمه و آن قوتیست که آنچه غذای آن جسم است آنرا درآن

PageV01P024

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0025.png)

~~جسم تحلیل میدهد تاقوت آن باجزای آن جسم رسد . چهارم قوهآ ممیزه
~~و آن قوتیست که مادهئی که در جسم حاصل میشود از غذای لطیف و کثیف
~~آنرا از یکدیگر جدا میسازد تا هر جزئی از اجزای جسم آنچه بوی
~~لائق باشد آنرا قبول کند. پنجم قوهآ دافعه و آن قوتیست که آنچه ازغذای
~~آن جسم در آن جسم کثیف گردد چنانچه جزء آن جسم نتواند شد آنرا
~~از جسم بیرون کند تا آن جسم متضرر نشود . مثل صمغها که آنرا شلم
~~وجذا گویند نسبت بدرختان . ششم قوهآ مصوره و آن قوتیست که ازغذای
~~هر جسمی آنچه الطف است جمع میکند تا مثل آن جسم حاصل ms14 شود .
~~هفتم قوهآ مولده و ان قوتیست که از جسم نباتی چیزی حاصل شود که تواند
~~منشأ جسم دیگر گردد مثل همین جسم ، چنانچه تخمها نسبت به نبات .
# تنبیه ، ودر مرتبهآ حیوانی قوهآ چندیکه در مرتبهآ جمادی ونباتی
~~مذ کورشد لازم نفس حیوانیست بادوازده قوهآ دیگر : اول قوهآ لامسه و آن
~~قوتیست که بآن ادراک نرمی ودرشتی و گرمی وخنکیآ چیزها میکند و
~~جای وی پوست است که برتمام اعضای حیوانات محیط است . دوم قوهآ
~~سامعه و آن قوتیست که بآن آوازها رامیشنود وجای وی کوش است . سوم
~~قوهآ باصره و آن قوتیست که بآن چیزها را میبیند وجای وی چشم است .
~~چهارم قوهآ شامه و آن قوتیست که بآن بوی چیزهارا درمییابد وجای وی
~~دماغست . پنجم قوهآ ذائقه و آن قوتیست که بآن طعم هر چیزیرا در می یابد
~~وجای وی زیرزبانست . واین پنج قوه را حواس خمس ظاهر کویند . ششم
~~حس مشترک . هفتم خیال . هشتم واهمه . نهم حافظه . دهم متصرفه . واین
~~پنج قوه را حواس خمس باطن میگویند و شرح آن در صحیفهآ دوازدهم
~~کفته خواهد شد . یازدهم قوهآ غضبی وآن قوتیست که حیوان را باعث

PageV01P025

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0026.png)

~~میگردد برغلبه کردن برغیر یا باعث میشود بردفع مضرت . دوازدهم قوهآ
~~شهوانی و آن قوتیست که باعث میگردد بر جذب منفعت یاطلب لذت پس
~~معلوم شد که مرتبهآ حیوانی جامع سه نفس است که آن نفس طبیعی و
~~نباتی وحیوانی است وحافظنوزده قوه که گفته شد، والله اعلم .
# بدانکه چون نفس انسانی از همه نفوس شریفتر بود حکمت چنان
~~تقاضا نمود که صورت جسد انسانی موزونتر ومقبولتر از تمام اجسام باشد
~~وچون نفس انسانیآ شخصی بواسطهٔ‌ افلاک وانجم بفعل میآید . نطفه نیز
~~که مادهآ جسد انسانی است نه ماه دررحم بترتیب افلاک و انجم کمال مییابد
~~وبفعل میآید . ماه اول بتربیت زحل میباشد وچون طبیعت زحل سرد و
~~خشکست نطفه نیز دررحم انعقاد مییابد یعنی بسته میگردد .
# ماه دوم بتربیت ms15 مشتری در میآید وچون طبیعت مشتری گرم وتر
~~است اجزای نطفه را نشوونمائی میدهد ، نطفه علقه میگردد ، یعنی خون
~~بسته وقوهآ غازیه آغاز میکند . ماه سوم بتربیت مریخ میباشد و چون طبیعت
~~مریخ گرم وخشک است قوت میگیرد. ماه چهارم بتربیت آفتاب درمیآید
~~وهر عضوی از اعضاء که در او مضغه صورت نموده از یکدیگر ممتاز
~~میگردد وروح حیوانی در آن پدید میشود وحرکت مینماید ، ماه پنجم
~~بتربیت زهره در میآید و تمام اعضائی که صورت بسته باشد قوت میگیرد و
~~بکمال میرسد و کوش و بینی و چشم تعیین مییابد ودهان گشاده میگردد .
~~ماء ششم بتربیت عطارد درمیآید وحس چشیدن وبوئیدن پیدا میگردد و

PageV01P026

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0027.png)

~~خواب وبیداری او را پیدا میشود . ماه هفتم تربیت ماه در میآید وحسها
~~کمال می یابد و اعضاء و مفاصل قوت میگیرد و تنگی مکان خودرا درمییابد
~~وقصد بیرون آمدن میکند ، وطفل اگردراین ماه بزاید احتمال زیستن
~~داشته باشد . ماه هشتم بار دیگر بتربیت زحل در میآید و بجهت سردی
~~وخشکیآ طبیعت زحل تمام قوتهای طفل ازحر کت بازمیماند وهمچون
~~مرده میگردد واکر طفل دراین ماه هشتم بزاید احتمال زیستن نداشته
~~باشد. ماه نهم دیگرباره بتربیت مشتری در میآید واثرهای حسی و حرکت
~~ارادی قوی میگردد و بجهت گرمی وتری که طبیعت حیاتیست دراین ماه
~~متولد میگردد .
# تنبیه ، بعد از تولد از اجزای بدن آنچه محکم شده باشد مادهآ
~~اعضاء وجوارح بود و آنچه نرم وروان باشد اخلاط اربعه میگردد یعنی
~~صفرا وسودا و بلغم وخون وبخار لطیف که ازاین چهارچیز بر میخیزد که
~~حکیم آنرا روح حیوانی کفته در مجموع اعضاء وجوارح روان میگردد
~~واول از عضو مخصوص(1) که آنرا دل گفته اند آغاز میکند و بعد از آن
~~بمجاری6 دماغ که جای حواس خمس باطن است میرسد و بعداز آن بباصره،
~~بعد از آن بسامعه ، بعد از آن بر گهای زبان ، بعد از آن بباقی اعضاء
~~وجوارح.
# نکته ، و این نه ms16 ماه که نطفه دررحم تربیت میابد در مقام نه مرتبه
~~است در عالم دین . ماه اول در مرتبهآ بند گانیست که از اهل دعوت حق
~~نشدهاند که چنانچه دراین نوع از بند گان اثرنور عرفان وایقان که حیات
~~حقیقی وبقای سرمدی است بظهور نیامده، اما قابل آن هستند که مظهر

PageV01P027

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0028.png)

~~آن نور گردند . در این ماه درنطفه نیز هیچ اثری از آثار مرتبهٔ‌ نباتی
~~وحیوانی بظهور نمیآید اما قابل آن هست . ماه دوم در مرتبهآ مستجیب
~~است که چنانچه اواز اهل دعوت میگردد و بتکلیف اوامرونواهی مخصوص
~~میشود ، در این ماه نیز نطفه علقه میگرددو ازقوت نشوو نما محظوظ میگردد.
# ماه سوم در مرتبهآ مأنونست که چنانچه عرفان و یقین او زیادست از
~~مستجیب بجهت معرفت ذات امام وحجت مجملا ، ونطفه نیز دراین ماه
~~قوت نشو ونمای او زیاد میگردد ، بجهت قرب باعتدال . ماه چهارم در
~~مقابلهآ فیض امام واقع شده که چنانچه ذات خداوند امام جل وعلایفیض
~~ذاتیخود بخشندهآ وجود ودهندهآ صورت ومعنی است ، نطفه نیز دراین ماه
~~صورت شخصی اوتمام میگردد وقبول فیض حیات جسمانی مینماید . ماه
~~پنجم درمرتبهآ داعی است که چنانچه معلومات او بیقین میرسد وهر یک
~~از حدود دین را درمییابد ، نطفه نیزدرین ماه تمام عضوی که صورت بسته
~~باشد قوت میگیرد وهریک از چشم و کوش و بینی وزبان که حدود علوی
~~بنیهآ انسانی است تعیین مییابد. ماه ششم در مرتبهآ حجتست که چنانچه او
~~مظهر مباینت علم ودعوتست وحافظ کشف وسرامامت ، طفل نیز در این
~~ماه او را مباینت حواس پیدا میشود وصاحب خواب و بیداری میگردد .
~~ماه هفتم در مرتبه باب است که چنانچه کمال یقین یابد ونهایت دانش
~~ومکان خوددراین ماه اوراحاصل میشود . ماه هشتم در مرتبهآ ناطق است که
~~چنانچه او بوضع شرائع وتکلیفات امتان را از مرادات میداند و بیخود
~~وبی اختیار میگرداند ، طفل را نیز دراین ماه قوهآ حواس نمیماند وچون
~~مرده میگردد . ماه نهم درمرتبهآ ms17 اساس است که چنانچه او اهل تنزیل را
~~بعلم تأویل ونده میکرداند وایشانر! از تکلیفات شرعی پوشیده بیرون

PageV01P028

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0029.png)

~~می آزد ، طفل نیز در این ماه او را قوهآ حواس کمال مییابد واز گور شکم
~~بیرون میآید . مولانا بند گان خودرا زند کیآ جاوید کرامت کناد .
# بدانکه آدمی را خمس حواس ظاهراست که آن لامسه است و شامه
~~وذائقه وسامعه وباصره ، وکارهریک درصحیفهآ نهم گفته شد ، وحواس خمس
~~باطن نیز او را هست که آن حس مشترک است وخیال وواهمه ومتصرفه
~~وحافظه ، وطریق مرضیآ حکما آنستکه دماغ انسانی برسه طبقه واقع شده
~~ومقدم بطن اول جای حس مشترک است ومؤخر همین بطن جای خیال ،
~~ومقدم بطن اوسط جای واهمه است وتجویف اوجای متصرفه ومقدم بطن
~~اخیرجای حافظه است ، وحس مشترک قوتیست که هر چه نفس انسانی
~~بواسطهآ یکی از حواس آنرا دریابد عکسی از آنچه مدرک شده است درحس
~~مشترک میتابد برسبیل انتقاش بی بقا، چنانچه صورمحسوسه در آئینه ، پس
~~معلوم شد که حس مشترک مدرک امورنیست . وخیال قوتیست که هرعکسی
~~که از مدرکات محسوسه یا موهومه برحس مشترک میافتد صورت آن
~~در این قوهٔ‌ خیال مصور میگردد تا کیفیت بقا ودوام . یعنی اگر نفس از
~~ملاحظهآ آن صورت مدتی ذاهل (1) گردد عندالالتفات آن صورت را در
~~خیال محفوظه بیند. بنابراین خیال نیزمدرک امورنباشد . وواهمه قوتیست
~~که ادراک معانیآ جزئیه را مینماید که اصلا حواس خمس ظاهر را در آن

PageV01P029

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0030.png)

~~مدخلی نبود مثل ادراک الفت بچه بمادر و نفرت کوسفند از گرک . پس
~~قوهآ واهمه مدرک امور باشد . وحافظه قوتیست که مدرکات واهمه در وی
~~مضبوط میگردد ، پس وی نیز مدرک امور نیست . ومتصرفه قوتیست که
~~در صور محسوسات جزئیه که در خیال مضبوط میباشد و در صورمعانی6 جزئیه
~~که در حافظه مضبوطست تصرف مینماید . واین قوهآ متصرف اگر بمتابعت
~~عقل این عمل نماید اورامتفکره گویند واگر بمتابعت واهمه عمل نماید
~~اورا متخیله کویند ، واین قوه نیز ms18 مدرک امور نیست . وهمچنین انسانرا
~~قوهآ غضبی وقوهآ شهوانی نیزهست و دراین مجموع انسان یا حیوانات تمام
~~الخلقه شریکند ، وسائر قوائی که درمرتبهآ نباتی وجمادی ثابت است در
~~انسان نیز هست .
# تنبیه ، وفضل ذاتی انسان یعنی آنچه خاصیت است بانسان که حیوانات
~~در آن شریک نیستند ، بعضی از عقلا گفتهاند که نطق ظاهریست و در حقیقت
~~گرچه کمال این نطق مخصوص انسان است اما جزئیات آن در بعضی از
~~حیوانات یافت میشود ، چنانچه درطوطی وچند حیوان دیگر ، بنابراین
~~بعضی دیگر از عقلا دقت نمودهاند که خاصهآ شیآ آنستکه اصلا در غیر
~~یافت نشود . واین طایفه خاصة انسانرا تمییز فکری داشتهاند و در حقیقت
~~اگرچه کمال تمییز فکری مخصوص انساناست اما جزئیات آن در بعضی
~~حیوانات یافت میشود ، چنانچه محافظت کردن طیور بیضه را درزیر پر
~~بجهت حفظ بقای نوع خود ، وچنانچه محافظت کردن بیضه را بدم گرم
~~پیاپی چه دانستن این حیوانات که بقای نوع ایشان در بیضه است ودانستن
~~اینکه بی اتصال حرارت به بیضه بچه نمیشود ، از تمییز فکری است .
~~بنا براین بعضی دیگر از عقلا ازین عدول نمودهاند و گفتهاند که خاصهآ

PageV01P030

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0031.png)

~~انسان ادای علم است من حیث القول وقبول علم است من حیث السمع ،
~~یعنی دانسته را بگوید ونادانسته را بشنیدن بداند ، ودرحقیقت اگرچه
~~کمال این دوامر مخصوص انسانست اما جزئیات آن در بعضی از حیوانات
~~یافت میشود چنانچه در طوطی که هردوصفت موجود میگردد . چنانچه
~~درحیوانات معلم مثل باز و کلب ومیمون که علم من حیث السمع ایشانرا
~~حاصل میشود.
# مدققان حکما کفتهاند که خاصهآ انسان دو قوتست ، قوت نظری
~~وقوت عملی . وقوهآ نظری آنستکه از کلیات وجزئیات بفکر وذات خود
~~آنرا تعقل نماید . وقوهآ عملی آنستکه موافق معلوم خود درخارج تصویر
~~تواند کرد . وظاهر است که این دوقوه خاصهٔ‌ خاص این نوع بشر است .
~~و نزد اهل تحقیق آنچه خاصه خاص این نوع است نوع ادراکی است
~~که آنرا بصیرت قلبیه گفتهاند ms19 ، و آن عبارتست از تمییز صواب وخطا در
~~امور مبدأ ومعاد که آن معرفت امام وامامتاست، ومتابعت اوامر ونواهی
~~او ، مولانا بند گان را توفیق دهاد.
# نکته ، چون ازحکمت باهره اصول مر کبات سفلیآ پنج واقع شده
~~که عناصرار بعه است ومزاج ، برین منوال قوا نیز که ادراک محسوسات
~~مینماید پنج آمده ، وحواس خمس ظاهراست : لامسه بمنزلهآ مزاج وذائقه
~~بمنزله آب وشامه بمنزلهآ باد وباصره بمنزلهآ اتش وسامعه بمنزلهآ خاک.
~~وچون اصول بسائط علوی نیز پنج است ، عقل کل ونفس کل وهیولی و
~~طبیعت کل وجسم کل ، قوائی نیز که صورت منتزعه یاموهومه که مشابه
~~بسائطاند بایشان ثابت میگردد پنج واقع شده که آن حواس خمس باطن
~~است : حس مشترک بمنزلهٔ‌ عقل کل ، و خیال بمنزلهآ نفس کل،
# 3

PageV01P031

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0032.png)

~~ومتصرفه بمنزلهآ هیولی وواهمه بمنزلهآ طبیعت کل ، وحافظه بمنزلهآ جسم
~~کل . وبروجه دیگرچون بنیهآ انسانی مضرجامع آیات آفاقیست ، حواس
~~خمس ظاهر بازای حدود خمسهآ دنیا است براین وجه : سامعه باب ، باصره
~~امام ، شامه حجت وذائقه اساس ، لامسه ناطق . وحواس خمس باطن بازای
~~حدود خمسهآ علوی است، برینوجه : حس مشترک عقل کل، خیال نفس
~~کل، متصرفه جد، واهمهفتح ، حافظه خیال(1). وچون حدود علوی وحدود
~~سفلی بریکدیگر دائر است مجموع حواس خمس ظاهر وحواس خمس
~~باطن نیز بریکدیگر دائراند ، وهمچنین اطراف حدود بنیهآ انسانی که
~~برپنج عضو منتهی شده که آن انگشتان دست وپا است اشارت است باصول
~~خمسه وحدود خمسه، والله اعلم .
# در کلام حجة الحق امیر ناصر قبس سره آمنه ، که عالم در سوم
~~مرتبه واقع شده و براین وجه تمثیل نموده اند که عقل کل چون مردی است
~~ونفس کل چون زنی وهیولی از ایشان چون نطفهئی وعالم جسمانی چون
~~فرزندی که بسیارفرزندان بحد قوه اندر او آیند وچون عالم جسمانی سوم
~~ظهور است مرآن دوحد لطیف را ، آنچه در عالم جسمانی نیزاثر حیات
~~از نفس کل وعقل کل در او ظاهرشده سه مرتبه است ، نفس نامیه ونفس ms20
~~حسی ونفس ناطقه ، وچون قوت نفس کل درعالم جسمانی منبسط است ،
~~چنانچه هیچ نرهئی بی اوهستی ندارد وهر کجا که از امتزاج طبایع اعتدال

PageV01P032

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0033.png)

~~وراستی پیدا گردد ، نفس کل آن اعتدال را بصورت نباتی بر آورد، وچون
~~آن اعتدال کمال یابد و نفس کل آنرا بپذیرد جانور شود ودر ستر نباتی
~~باز گردد و چون اعتدال بجماق وسط (1) رسد وقبول فیض مبدأ نماید
~~ناطق گردد
# پس معلوم شد که نخست از نفوس درعالم جسمانی نفس نامیه پیدا
~~شده وبعداز آن نفس حسی ، وبعداز آن نفس سخنگوی. وازین جهت
~~مردم در بدایت ظهور که دررحم مادراست برمثال نباتاست که جزروئیدن
~~از اوکاری دروجود نمی آید، وچون از مادر بزاید برمثال حیوانست که
~~جز خورد وخواب از اوکاری نیاید ، بعد از آن بتدریج که علم اسمارا
~~بداند گویا گردد .
# تنبیه ، ونفوس شخص انسانی پیش از تعلق بأبدان اوراهستی وصورتی
~~نبوده که قبول اشارت وعدد نماید. اما درحد قوه با کل خود که عقل کل
~~ونفس کل است بوده، چنانچه فرزندان بسیار که بتدریج از شخصی پیدا
~~میشوند ، والله اعلم .
# بدانکه مقرر اهل دانش و بینش آنستکه نفس نباتی و حیوانی متجزی
~~ومنقسم است و بفنای صورت و بدنی که بدو متعلقند فانی میگردند ، زیرا
~~که اثر تعلق نفس نباتی وحیوانی بابدن طلب غذا ونمو وتولید مثل است

PageV01P033

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0034.png)

~~واین بمخالطت مزاج حاصل میشود ولاجرم بعد از فساد مزاج فاسد گردند
~~وفنا یابند وباز کشت ایشان بطبایع باشد وایشانرا بعالم علوی باز کشتی
~~ورجوعی نبود . اما نفس انسانی متجزی ومنقسم نبود وبعداز مفارقت از
~~بدن باقی میماند وبدن بطبایع باز میگردد وتحلیل مییابد . چون این
~~مقدمه معلوم شد بدانکه قوهآ خیالی که یکی از حواس خمس باطن است
~~مرتبهئی است از مراتب ظهور نفس حیوانی ، واهل تعلیم نفس را دراین
~~مرتبه نفس خیالی گفتهاند وظاهرست که نفس خیالی در اشخاص انسانی
~~متوسط است میان نفس حیوانی و نفس انسانی که ms21 گاه آئینهآ حس و محسوسات
~~میگردد و گاه آئینهآ عقل ومعقولات .
# یس اگر در شخصی نفس حیوانی بهیمی غالب باشد ناچار نفس
~~خیالی منقش گردد وبصورت محسوسات ودر تخیر آن محتاج بود بآلات
~~ظاهر جسمانی ، وچون آلات فاسد گردد آن صور ظاهر مخیله نیز فانی شود
~~ونفس خیالی نماند . واگر درشخص نفس انسانی حاکم وغالب بود ، نفس
~~خیالی آئینهآ معانی گردد که نفس ناطقه بذات خود ادراک آن نموده باشد
~~ودراین صورت نفس خیالی محتاج بآلات جسمانی نبود و ببقای نفس ناطقه
~~باقیماند . بدین وجه که چون نفس انسانی از بدن مفارقت نماید هیأت
~~مثالی از خیال درنفس بماند از دانشها وعملها ویقین امتیاز نفس انسانی
~~درعالم عقبی بدین هیأت مثالی باشد ، چرا که انسان دردنیا روحانی است
~~وبلباس جسمانی پوشیده. پس چون تبدیل صورت یابد در آخرت حسمانی
~~باشد وبلباس روحانی پوشیده .
# نکته ، بقای نفس بعداز فنای بدن مجموع نفوس انسانی رانمی باشد
~~چرا که کمال بقا از اثر نفس کل حاصل میشود ومحققان اثر نفس کل

PageV01P034

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0035.png)

~~را بر مثال نور آفتاب داشته اند ، چنانچه نور آفتاب براجسام کثیفه می تابد،
~~مثل اشجار ، از آن تابش ایشان روشن و گرم میگردد وچون آفتاب از
~~کرهآ زمین غایب میشود آن روشنی در آن اجسام کثیف نمیماند ، واکر
~~آفتاب برجسمی جند شفاف ولطیف تابد ، مثل بلور وآئینه وبعداز مدتی
~~اثر از آفناب در ایشان حاصل میشود که هروقت که خواهند از ایشان
~~اثر یافت شود که مثل آفتاب روشنی و گرمی بخشد ، بدین مثال اثرنفس
~~کل نیز با بدن متعلق میگردد وهر کدام از نفوس که بصفای دانش و شناخت
~~اصل خود منور میگردند ایشانرا ازاثر نفس کل صفت کمال بقا حاصل
~~میشود ، ونفوسی که نعوذ بالله که از شناخت مبدأ وپیوند با اصل خود
~~محروم مانند ناچیز گردند . چنانچه نطفه که در رحم قرار گیرد وفرزند
~~نگردد ، ونفوسی که بصفت بقاموصوف میگردند نفسهای ناطقان واساسان
~~وامامن وبابان وحجتان ms22 وتا بعان ایشان است ، ونفسی که برمتابعت ایشان
~~نبود هرچند که بدانش ومجاهدات وریاضات کوشش نماید بقائی که اورا
~~بجهت آن دانش و اعمال حاصل شود در شقاوت و عذاب بود چنانچه نطفهئی
~~که در رحم صورت تمام نیابد واعضای آن فرزند کج و ناقص آید وچون
~~آن فرزند متولد گردد از لذات این عالم تمام با نصیب نگردد ، مولانا
~~بند گان خود را بنور معرفت خود بقای جاویدانی کرامت کناد بفضله
~~ووسعة رحمته.

PageV01P035

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0036.png)

# بدانکه معلمان حکما نفس انسانیآ شخص را چهارمرتبه اثبات
~~کردهاند ، عقل هیولائی وعقل بالملک وعقل بالفعل وعقل مستفاد وهریک
~~را در چیزی چنین بیان آوردهاند بدین وجه که عقل هیولائی قوتیست که
~~مجرد باشداز صور علمی اما قابل آن باشد که اورامعلومات حاصل شود،
~~و این مرتبه ئیست که در بدایت کودکان وطفلان را ثابت است . وعقل بالملک
~~قوتیست که اورا معلاومات حاصل باشد وتواند که مجهولاترا از معلومات
~~خود بداند بطریقهآ فکر ، واین مرتبه ئیست که اکثر اهل معاش را ثابت
~~است ، وعقل بالفعل قوتیست که معلومات اوراحاصل بود ودر حاضر ساختن
~~معلومات خود محتاج بفکر نباشد بلکه مجموع اورا بالفعل حاصل بود،
~~واین مرتبهئیست که حکما وعقلا رامی باشد، و عقل مستفادقوتیست که اورا
~~مناسبتی بمبدا باشد چنانچه هرصورت معقول که درعقل کل ونفس کلثابت
~~باشد در این عقز مستفاد متمثل دردد بر مثال آئینهآ شفاف که درمقابل شخصی
~~بدارند ، واین مرتبهئیست که ارباب تأیید را میباشد که آن نفس ناطق
~~واساس وامام وباب وحجتست .
# تنبیه، وفایدهآ تعلق نفوس بأبدان آنستکه اهل خیروشر از مشابهت
~~ذهنی بمباینت عینی رسند ، وخیروشر عبارت از کمال ونقصان درهر مرتبه
~~ازمراتب. پس عقل کل درمرتبهآ خیر محض باشد که در ذات اوجز کمال

PageV01P036

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0037.png)

~~نیست ونفس کل درمرتبهآ خیروشر ، چه نفس کل از آن رو که متعلق است
~~بعقل کل کمال دارد و از آن رو که متصرف است درجسم، نقصان. وجسم کل
~~درمرتبهآ شرمحض ms23 است که از روی فنا جز نقصان او را نیست . بنابراین
~~اهل عالم (1) نیز درخیر وشر برسه طبقهاند :
# اهل خیر محض که ارباب عقلند . واهل خیر و شر که اصحاب
~~نفسند . واهل شرمحض که صاحب جسمند ، ومعلمان و حکما طبقهآ اول
~~را اهل وحدت گفتهاند وطبقهآ دوم را اهل ترتب وطبقهآ سوم را اها، تضاد .
~~واز وجود این سه طایفه بکون وحدت و کون ترتب و کون تضاد تغییر(2)
~~نمودهاند .
# نکته، وظهور خیر بالذات است وحدوث شر بالعرض . وقدرعبارت
~~است ازثبوت هرموجودی بروجهی مخصوص درعقل کل مثل طرح عمارتی
~~مخصوص که شخصی تخیل نماید . وقضا عبارت است ازظهور هرموجودی
~~بروجهی که درعقل کل مقرر بوده، مثل تمامشدن طرح عمارت برطرحی
~~که تخیل نموده شده باشد .
# بدانکه نزد عقلا فرشته آنستکه دانش وادراکات او عقلی باشد
~~وپری آنکه ادراکات ودانش او وهمی بود ودیو آنکه دانش وفهم اواز
~~حسیات درنگذرد. پس اهل دنیا که اشتغال بلذات حسی دنیا دارند دیو

PageV01P037

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0038.png)

~~باشند ، واهل آخرت که تمنای لذات وهمی6 آخرت نمایند پری باشند.
~~واهل الله که از لذات دنیا و آخرت رو گردانیدهاند ورضا وامر دوست را
~~جویانند فرشته باشند . ودرخبراست که « الدنیا حرام علی اهل الآخره
~~والآخرة حرام علی اهل الدنیا وهما حرامان علی اهل الله» یعنی دنیا
~~حرام است براهل آخرت وآخرت حرام است براهل دنیا وهر دو حرام
~~است براهل الله . وهمچنین اخلاق حمیده که سبب کمال نفس گردد فرشته
~~واخلاق حمیده که موجب کمالصورت گرددپری و اخلاق نمیمه که موجب
~~نقصان صورت ومعنی گردد دیو، فی الجمله هرچه نیکی معنوی دارد مثل
~~علم ومعرفت وشجاعت فرشته ، وهرچه خوبی صورت دارد پری ، چنانچه
~~آدمی صاحب جمال وبازو است وهر چه زشتی دارد دیو ، چنانچه آدمی
~~بد اخلاق بد صورت ، وخوک وخرس وامثال آن .
# تنبیه ، وملایک ارضی اشارتست بقوای طبیعی که لازم هر موجود
~~است از متطبعان سفلی حتی قطرات باران واوراق درختان، وملایک سماوی
~~اشارتست بقوای فلکیی .
# تنبیه ms24 ، وشیطان اشارتست بقوهآ واهمه که حواس را از متابعت عقل
~~باز میدارد وشخص را بوساوس حسی کمراه میگرداند ، وآنچه رسول
~~فرموده که بعدد هربنی آدمی شیطانی آفریده شده اشارت است بهمین قوتهآ
~~واهمه ، که هرشخص انسانی را قوهآ واهمهئی هست .
# نکته، و آنچه رسول فرموده که «اسلم الشیطان بیدی» یعنی مسلمان
~~شد شیطان من بدست من اشارتست بآنکه قوه واهمهآ ناطقان تابع قوهآ
~~عاقلهٔ‌ ایشان میشود ، والله اعلم .

PageV01P038

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0039.png)

# بدانکه هستیآ عالم را براین وجه تصور نتوان نمود که وقتی بوده
~~که عالم براین وجه که هست نبوده ، از افلاک وانجم وعناصر وموالید
~~وانسان نبوده ، چرا که اگر برین وجه تصور نمایند لازم آید که صفات
~~خداوند مثل خالقی ورازقی و غیر آن نبوده باشد وپیدا شده، چرا که تا
~~مخلوق و مرزوق نباشد صفت خالقی و رازقی نتواند بود ، و صفت خدا
~~همیشگی است . پس ظهور این عالم بتمام و کمال از آن وجه که صفات
~~مبدأست هر گزنبوده که نبوده و هر گزنباشد که نباشد و کسانی که حقیقت
~~این را ندانند بمثل راهزنان راه تحقیقاند که قوهآ واهمهآ شیطان ایشان
~~برقوهآ عاقلهآ رحمانی مسلط شده ، ویاجوج وماجوج وار در پس سد ظاهر
~~ماندهاند، بقیاس فاسد خود بسی افسانههائی خوانند .
# نکته ، وچون این مقدمه معلوم شد بدانکه حکما و معلمان بوجه
~~هرهفت هزار سال را دورهئی داشتهاند و در هردوره از این نوع تغییرات
~~وتبدیلات درخلل ودول واقع شد . بروجه دیگرهفت هز ارسال را دورهئی
~~داشته اند و در هر دوره از این تغییر و تبدیل کلی درخلل و اطوار و اوضاع عالم
~~واقع شود . بروجه دیگرهرسی هزار سال را دورهئی داشتهاند و درهر ورء
~~از این انواع تغییرات و تبدیلات در اقالیم واقع شود چنانچه در بعضو از ربم
~~مسکونات آب کردد چون بعضی از کرهآ زمین که آب کرفته باشر خک شوب
~~وخواص بعضی از نباتات بر گردد وبعضی از انواع حیوانات ناچیز کر،6
~~و ms25 این دو دوره را قران عالم کبیر وقران عالم سغیر کویند ، بوج، 47

PageV01P039

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0040.png)

~~هر پنجاه هزار سال دوره ئی داشته اند و در هر دوره از این تغییرات کلی در انواع
~~واصناف موالید وخواص هر یک تبدیل اقالیم واصناف انسان واقع شود
~~واین دوره را قران عظمی گویند، بوجه دیگر هر سیصدهزارسال را دورهئی
~~داشتهاند و دراین دوره مجموع سیارات در اول درجهآ حمل جمع شوند و
~~انواع تغییرات آثار فلکی وعنصری وسایر موجودات واقع شود و این دوره
~~را قران اکبر کویند .
# بدانکه از حکمت علیم وحکیم ترتیب سلسلهآ موجودات اقتضای
~~آن نمود که اول مرتبه از کنایت مرتبهآ انعقادی باشد ، بعداز آن نبات ،
~~بعداز آن حیوان، بعداز آن انسان . پس آدم اول شخصی عالم نبوده باشد ،
~~اما بوده وخواهد بود و آنچه مشهوراست که عالم نبود وهست شد و شخصی
~~اول عالم آدم بوده است اشارت است بآنکه چون دورهآ هفته که هفت هزار
~~سال است بآخررسد دورهآ دیگرظاهرشود ، عالم که نبوده بود و هست شده
~~باشد ، کسی که در اول هردوره از این آئین وملت وزبان ولغت وطریقت
~~درمیان اهل آن دوره نماید اورا آدم آن دوره گوینده و تانهایت آن دوره
~~خلق را بفرزندیآ اونسبت کنند .
# نکته، و آنچه درقر آن آمده که « هوالذی خلق السموات و الارض فی
~~ستة ایام ثم استوی علی العرش»(1) یعنی آفرید خدایتعالی آسمانها وزمین
~~را درشش روز ، بعداز آن قرار گرفت برعرش، اشارت است به شش روز

PageV01P040

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0041.png)

~~دوره های صاحب شریعت که این دوره هفتهآ آدم است و نوح و ابراهیم
~~وموسی وعیسی ومحمد ، وهر روز از آن روزها هزارسال است ، چنانچه
~~درقر آن آمده که «ان یوما عندر بک کالف سنه»(1) یعنی هرروزی نزد خدای
~~هزارسال است . وقرار گرفتن خدای برعرش بعدازشش روز ، اشارت است
~~بظهور آثارقدرت قائم قیامت لذ کره السجود که در دورهآ هزارهفتم میباشد
~~وآن دوره را دورهٔ‌ ظهور قیامت گویند .
# تنبیه ms26 ، وحوا که جفت آدم بود نسبت بآدم شخصی اشارت است
~~ببدن که جفت آدم روح است و نسبت بآدم دوری اشارتست بشخصی که سعادت
~~شریعت دانش آدم بوده باشد و از احکام باطن شریعت او خبر داشته که
~~اساس دورهآ او باشدو نفسی که از حوا کنایت بزن نمودهاند اشارتست بآنکه
~~اساس درظاهر شریعت تابع ناطق است . پس حوا مأمور امر شریعت آدم
~~بوده چنانچه زنان محکوم حکم شوهران می باشند بحکم این آیه «الرجال
~~قوامونعلی النساء»(2) یعنی مردان حا کمانند برزنان ، و آنچه کفته شده که
~~حوا از پهلوی چپ آدم مخلوق کشته اشارتست بآنکه حصولعلم ومعرفت
~~نفس انسانی بآلت نفس حیوانی می باشد ومنشأ نفس حیوانی بخاریست که
~~برمیخیزد از خونی لطیف که جمع میشود در اندرون عضو مخسوس که
~~آنرا دل کفتهاند و محل آن عضو پهلوی چپ است از حیوانات .

PageV01P041

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0042.png)

# بدانکه ابلیس نسبت بآدم شخصی اشارت است بقوت واهمه و آنچه
~~درقر آن آمده که « واذقلنا للملائکة اسجدوا لآدم فسجدوا الاابلیس، (1)
~~یعنی چون گفتیم ما ملائکه را که سجده کنید آدم را پس مجموع سجده
~~کردند الاابلیس ، اشارتست بآنکه مجموع قوای انسانی ملائکهاند ،
~~تابع میشوند قوهآ عاقلهٔ‌ انسانی را که آدم معنی است ، الاابلیس که قوهآ
~~واهمه است . مثلا شخصی در خانهٔ‌ تاریک تنها در آید ودر آنجا مردهئی
~~نهاده باشند، هر چند که عقل حکم میکند که مرده جماد است از وی
~~نباید ترسیدن ، مثل قوهآ واهمه وسوسه میدهد وترس در دل آنکس ره
~~مییابد ، وهمچنین در امور دینی عقل تصدیق محالات نمینماید وقوهٔ‌
~~واهمه احتمال بآن راه میدهد، وا کثر خلایق بتخصیص جاهلان مدارس و شیادان
~~لوایق که پی تعلیم وتعلیس(2) برمتابعت ابلیس وهم خود ثابت گشتهاند
~~و آنرا دانش وطاعت خدا ورسول خدا نام کردهاند ، چنانچه درقر آن آمده
~~است که «أفرأیت من اتخذ الهه هواه واضله الله علی علم وختم علی سمعه
~~وقلبه وجعل علی بصره غشاوة»(3) آیا دیدی ای ms27 محمد کسانی را که قرار
~~گرفتند بخدای خود هوای خود را و گمراه گردانید ایشانرا خدا برعلم
~~ایشان ومهر کرده است بر گوش و دل ایشان که سخنان ایشان حجتان
~~وداعیان وامام زمان نشنوند وندانند و گردانیده است خدا بردیدهآ ایشان

PageV01P042

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0043.png)

~~حجابی که خدای حقرا از خدای باطل نتوانند دانست و تابع شدند ابلیس،
~~وهم آدم عقل را حاصل نمیشود الابمتابعت امرونهی داعیان وامامان زمان
~~لذکرهم السجود .
# در تحقیق قصهآ ابلیس نسبت بآدم این دوره که ششهزار و نهصد سال
~~و کسری از دور او گذشته که شخصی بود حارث مره نام از معلمان دور
~~آخر وکشف امامت ومنصب معلمئ ملائکه داشته ، یعنی تمام مأنونان
~~آن دور از او تعلیم میگرفتند ، و چون آدم دراول این دور بفرمان امام زمان
~~ناطق شده ، شرایع را وضع کرد وممثولات عقلیرا بمثالات حسی بیاورد.
~~وخداوند امام زمان خلافت اورا برعالمیان مقرر داشته که «اذ قال ربک
~~للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفة»(1) یعنی گفت رب با معلمان من آدم
~~راخلیفه گردانیدم در زمین. «قالوا أتجعل فیها من یفسدها و یسفک الدماء»(2)
~~یعنی معلمان گفتند که کسیرا که خلیفه میگردانی که فساد کند درزمین
~~یعنی علم قیامت را باز میپوشاند وخونها باز میریزد ، یعنی خلایق را
~~بظاهر تنزیل هلاک میگرداند، «ونحن نسبح بحمدک ونقدس لک» (2) یعنی
~~ماتسبیح وتقدیس تو میگوئیم یعنی علم قیامت وامامت را بیان میکنیم .
~~«قال انی اعلم مالاتعلمون» (2) یعنی امام گفت که من چیزی دانم که شما
~~ندانید ، «وعلم آدم الاسماء کلها» (2) یعنی آدم را موافق گردانیدم بآنکه
~~ممثولات عقلی را بمثالات حسی در آورد «ثم عرضهم علی الملائکه » (3) یعنی

PageV01P043

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0044.png)

~~آدم مثالات حسی را که بحسب شرایع وضع کرده بود برمعلمان عرض
~~کرد « فقال أنبئونی بأسماء هؤلاء ان کنتم صادقین» (1) یعنی گفت امام
~~معلمان را بیان کنید بممثولات آنچه آدم میگوید اگر شما دانایانید . «قالوا
~~سبحانک لاعلم لناالا ما علمتنا » (1) یعنی معلمان گفتند ای خداوند ما
~~نمیدانیم ms28 الاآنچه تومارا آموخته ای ، و بعد از آن امام مرمعلمان و دانایان
~~علم قیامت را امر فرمود که متابعت امرو نواهی6 آدم بکنید. مجموع معلمان
~~متابعت شرایع آدم نمودند الا حارث مره که انقیاد شرایع آدم ننمود
~~و کفت آنچه مقصود کلی6 آدم است من بدان رسیدهام، چنانچه شریعت . و
~~درقر آن آمده است که «و اذقلنا للملائکه اسجد والآدم فسجد و االاابلیس» (2)
~~یعنی چون گفتیم ماملائکه را یعنی معلمان دوره را که سجده کنید آدم
~~را یعنی متابعت شرایع او نمائید، پس مجموع متابعت نمودند الاحارث
~~مره. «قالیا ابلیس مامنعک ان تسجد لماخلقت بیدی»(3) یعنی کفت حارث
~~مره را که چه چیز ترا بازداشت که متابعت کسیکه آفریده ایم بدست
~~خود یعنی دانا گردانیدهایم اورا علم تنزیل وتأویل، نکنی . «قال انا خیر
~~منه، خلقتنی من ناروخلقته من طین»(4) یعنی گفت حارثمره که من بهترم
~~از آدم چون مرا از آتش آفریدهای و آدم را از گل یعنی از آب وخاک ،
~~و آتش کنایت است از تأیید و آب کنایت است از تعلیم . یعنی بهترم از
~~آدم چرا که علم من تأییدی است وعلم آدم نظری وتعلیمی است . «قال
~~فاخرج منها فانک رجیم وإن علیک لعنتی الی یوم الدین » (5) گفت امام
~~جل وعلی حارث مره را بیرون شو از این جزیره که تورانده شدی ولعنت من

PageV01P044

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0045.png)

~~برتو است تاروز جزاء دادن . یعنی حجاب من برتواست که کسی اسرار
~~تو را نداند تازمان تمام شدن و کمال یافتن شرایع که آن زمان حضرت
~~محمد است صلوات الله علیه وسلم. چنانچه در قرآن آمده که « الیوم
~~اکملت لکم دینکم» (1) امروز که زمان ظهور منست که محمدم ، تمام
~~گردانیدهام از برای شما دین شما را یعنی آنچه حد شرایع بود بیان
~~کرده ایم. و آنچه خطاب بآدم وحوا آمده که «لاتقربا هذه الشجرة» (2) یعنی
~~نزدیک مشوید باین درخت که علم قیامت است وامامت . ودرقرآن آن شجره
~~را «الخلد وملک لایبلی» (3) ذکر ms29 کرده ، ومراد آن است که آدم و حواناطق
~~واساس دورهاند ، باید که علم قیامت را بیان کنند ، ومراد بآنکه ابلیس
~~وسوسه آدم وحوا نمود وایشان از آن درخت بخوردند آنستکه حارث
~~مره پیش آدم آمد و در دعوت قیامت حجتها بگفت و آدم آن اسرار را بآن
~~کسانیکه از اهل آن نبودند باز گفتند وبه بهشتی که آدم از آنجا برون
~~آمد کون مشابهت محق ومبطل است، وبهشتی که در آنجا جاوید بماند
~~کون مباینت محق ومبطل است .
# دربیان نبوت نبیآ مرسل واولوا العزم ووصی ومتنبی وممرور
# بدانکه نبوت عبارت است از آنکه شخصی بنفس خود محل اثر
~~فیض عقل کل ونفس کل گردد واین برسه قسم است ، یابوحی میباشد یا
~~به الهام یا بخواب . ونبیاز روی لغت آگاه شدن است ودر عرف شخصی

PageV01P045

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0046.png)

~~را گویند که بعضی از بند گانرا ازحق و باطل خبر کند ، چنانچه مأنونان،
~~مرسل در لغت بمعنی فرستاده شده است و در عرف شخصی را گویند که
~~صاحب تأیید باشد واز نزد خداوند زمان بطائفهٔ‌ اهل جزیره فرستاده شود
~~تاایشانرا دلالت نماید براه حق ، چنانچه داعیان ، واولوا العزم شخصن را
~~گویند که صاحب تأییدباشد در اول دورهآ شریعت و ملت و کتاب نو درمیان
~~جماعتی بماند واین ناطقان هر عصری باشند . ونبیاز یک قسم نبوت که
~~خوابست نصیب داشته باشد ومرسل از دو قسم نبوت که خوابست والهام
~~بانصیب باشد وأولوا العزم جامع هرسه قسم نبوت باشد ودرعرف مجموع
~~این سه صفت را انبیا گویند .
# تنبیه، وصی شخصیرا گویند که کسیرا بعد از خود برمار وفرزندان
~~خود حاکم گرداند تا بعداز او هرچه صلاح حال فرزندان ومعاش ایشان
~~باشد چنان کند، ودرعالم دین وصی کسی را گویند که درزمان ناطق عالم
~~باشد بتأویل از شرایع و کتاب او ، و آن ناطق آن شخص رابرمال خود
~~که شرایع و کتاب اوست و به فرزندان او که امتان اویند حاکم گرداند
~~که تنزیل وتأویل کتاب ms30 بامتان بتفاوت ومراتب ایشان برساند، چنانچه
~~تفاوت در میراث فرزندان قسمت میکند ، و ازامتان کسیکه تأویل راقبول
~~میکنند بمنزلهٔ‌ پسرانند و کسانیکه برظاهر تنزیل ثابت باشند بمنزلهآ
~~دخترانند ، چرا که اهل تأویل ازظاهر وباطن کتاب هردو بانصیب باشند
~~واهل تنزیل از ظاهر کتاب نصیب میگیرند . پس چنانچه پسران دوبخش
~~میگیرند ودختران یک بخش .
# تنبیه، بدانکه چون میراث فلکی ومناظرات کواکب ومطارح
~~شفاعات بر وجهی که اتفاق افتد ، وچون پیغمبری صاحب وحی ورسالت

PageV01P046

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0047.png)

~~بظهور آید از انوار و آثاریکه بطالع آن پیغمبر متعلق باشد فیض بدیگران
~~رسد وطالع ایشان بطالع آن پیغسبر نزدیک باشد و ایشانرا متنبی کویند .
~~گاه باشد که متنبی دعویآ پیغمبری نماید و آثار غریب از او ظاهر گردد
~~اما بظهور آن پیغمبر که فیض این شخص از اثر طالع اوباشد دعوی او
~~باطل گردد ، مثل سامری درزمان موسی علیه السلام .
# تنبیه ، وممرورشخصی را گویند که افراط خشکی دماغ او راپیدا
~~شود ومادهآ سودابرمزاج او غالب گردد واز فکر درامور عقلی عاجز مانده
~~وحرکت خیالیآ او گاه گاهی باشد بر مثال برق و در آنحال از اثرنفس کل
~~بعضی از متغیبات برنفس اوتابد واو را از آن امور غیبی خبردهد وچون
~~این شخص ممرور سی آزرده و متألم گردد وسخنان اوبیشتر راست آید
~~بجهت آنکه دراین حالت مادهآ سودا وخشکی بدماغ او غالبتر میگردد.
~~وعوام الناس شخصی چنین را پریوار کویند، والله اعلم.
# صحیفهآ بیست ودوم
~~در بیان وحی والهام وخواب وتنزیل وتأویل وسبب فرستادن أنبیا بخلایق
# بدانکه وحی عبارتست از تأییدی که از عقل ونفس کل بنفس ناطقهآ
~~شخصیرسد ، بروجه کلام مضبوط متصل ومتمثل ومرتسم شود ، ودرخیال
~~ذاکرهآ او درحال نطق آن تمثیل ارتسام اگربرسبیل استقراء بود مکافات
~~صریح باشد که محتاج تأویل نباشد . والهام عبارتست ازفیض که ازنفس
~~کل بنفس ناطقهآ شخسی رسد بی ملاحظه وتاویل ، واین الهام انبیا وارباب
~~دولت واهل صفا را میباشد . وخواب اثری است روحانی که بنفس ناطقهآ
~~شخصی میرسد ms31 بجهت تعطیل حواس ظاهر وباطن و ازین اثر در کلام
# 4

PageV01P047

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0048.png)

~~مضبوط ودرذاکره مترسم گردد وبی تغییری که آنرا احتیاج بغیر نباشد ،
~~واگر آن ارتسام باطن شده باشد محاکات او باقی ماند محتاج تغییر باشد و این
~~مرتبهآ عام است جمیع اشخاص انسانی را ، وبتحقیق بیان واقسام هریک از
~~وحی والهام وخواب در رسالهٔ‌ حدودیه خواهد گفته شد .
# تنبیه ، وتنزیلفرو فرستادن از بلندی است به پستی بتدریج ، ودر
~~عرف ظاهر کلام انبیا را بی ملاحظهآ ممثولات عقلی تنزیل گویند بجهت
~~آنکه معانی از بلندی6 ممثولات به پستیآ عقلی بمثالات حسی آورده شده
~~باقتضای هرزمان در کلیات وبصلاح حال هرشخصی در جزئیات .
# وتأویل در لغت رد کردن چیزیست باول خود ودر عرف آنستکه
~~شخصی ظاهر قولی یافعلی را بباطن خود وحقیقت آن برساند واین مثال
~~را بممثول او باز کرداند . وظاهراست که اول هر چیزی اصل آن چیزاست .
~~پس شریعت وتنزیل وظاهر فرع باشند وحقیقت وتأویل وباطن اصل .
~~چرا که شریعت وظاهر تغییر می یابند وحقیقت و باطن متغیر نمیشود و
~~عالم متغیر فرع عالم باقی است . ومثل تنزیل وتأویل چون خواب وبیداری
~~است ، والله اعلم .
# تنبیه ، اما سبب فرستادن انبیا بخلایق آنستکه براهل بصیرت
~~پوشیده نیست که چنانچه در مرتبهآ جمادی که اول مرتبهآ مر کبات است
~~وبعضی چنان است که از اثر آفتاب جز گرمی قبول نمیتواند کرد واز
~~پرتو(1) نور روشن (2) آفتاب بی بهرهاست چنانکه سیاه ، و بعضی دیگر
~~چنانست که اثر نور آفتاب که روشنی است قبول میکند و آن اثر را

PageV01P048

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0049.png)

~~بدیگر محل میرساند ، چنانکه آبگینه که برسر روزن خانهآ تاریک
~~بمانند . براین منوال بنفوس انسانی نیز بعضی چنان است که اکثر فیض
~~عقل کل و نفس کل را بذات خود بیواسطهآ غیرقابل نمیتواند کرد، چنانچه
~~نفوس اکثر اشخاص انسانی وبعضی دیگر از نفوس انسانی چنان است که
~~اثر فیض عقل کل و نفس کل را بذات خود قبول میکند و آن ms32 فیض را بدیگر
~~نفوس میرسانند بقدر قابلیت واستعداد هرشخصی . واین نفوس ناطقان و
~~اساسان وحجتان است ، چون این مقدمه معلوم شد و برهمگنان پوشیده
~~نیست که افعال انسانی نسبت بمعاش و معاد بردر قسم است بعضی کردنی
~~است وبعضی ناکردن است وتفرقه کردن وناکردن اعمال نسبت بمعاد و
~~معاش ، وبرغیر انبیا پوشیدهاست ، بنابراین انبیا مبعوث شدند برخلایق
~~تا بحسب اقتضای هردوری خلایق را بیا گاهانند وایشانرا از مرتبهآ سبعی
~~وحیوانی بمرتبهآ ملکی وانسانی برسانند . وظاهراست که این معنی میسر
~~نمیشود الا بوعده و وعید ، یعنی معانی معقود را بمثالات حسی در آورد
~~و خلائق را بچیزی چند که مرغوب طبع ایشان باشد امید دهد واز چیزی
~~چند که مکروه طبع ایشان باشد بیم دهد ، چنانچه گفته شده که بدکاران
~~را بدوزخ میبرند و آنجا جائیست پر آتش ، و نیکو کاران را به بهشت
~~میبرند و آن جائیست نیکو وپرنعمت .
# بدانکه ثواب شناخت ومتابعت قائم قیامت است لذکره التقدس . و
~~عقاب جهل وعصیان وناشناختن آن حضرت است . وآمدن انبیا بجهت

PageV01P049

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0050.png)

~~بشارت وهدایت خلایق است بقائم قیامت ، چنانچه در قرآن آمده « عم
~~یتسائلون عن النبأ العظیم الذی هم فیه مختلفون کلاسیعلمون» (1) یعنی
~~از چه پرسند از چیز بزرگ آنکه آنان هستند در آن اختلاف کنان نه
~~چنین است زود است بدانند ، ودر زمان ظهور قائم قیامت عالم دین پاک
~~گردد از کفروعصیان بحکم «یرزق الله الواحد القهار» بجز امر و فرمان
~~امام زمان وقائم درعالم نماند ، چنانچه درقر آن آمده «یوم لاتملک نفس
~~لنفس شیئا والامر یومئذ لله» (2) یعنی در روزیکه مالک وخداوند نیست
~~هیچ نفس چیزیرا وحکم امروز مرخدایراست . وحضرت حجة الحق امیر
~~ناصر قدس سره فرموده که ظهور قائم درعالم نفس کل بدرجه عقل رسد و
~~ارنفسی از نفسهای مؤمنان وعاصیان از قائم قیامت حق خویش بیابند .
~~آنکه مؤمن ومطیع بوده است و متابع امام حق بوده وقائم قیامت را بروز گار
~~خویش اندر عالم شناخته است ، بدومقرر ms33 بوده بنفس کل پیوندد که حجت
~~زمان است و بکلمه باری که قائم است برسد و نعمت و قدرت جاوید وراحت و
~~شادی همیشگی بی هیچ میانجی بیابد ، و اینست ثواب ابدی وراحت سرمدی،
~~و همچنین هرنفسی که عاصی بوده است و سبب آفرینش عالم راندانسته وقائم
~~رانشناخته از آن گروه بود که درقر آن آمده که «ومن یکفر بالله و ملائکته
~~و کتبه ورسوله والیوم الآخر فقد ضل ضلالابعیدا» (3) یعنی هر کسی که
~~کافروعاصی شود بخدای یعنی خدایر ابحقیقت نشناسدو کافرشود بفرشتگان
~~خدای یعنی اساس را نشناسد و کافرشود بکتابهای خدای یعنی بامامان
~~حق و کافر شود بررسولان حق یعنی حجتان وداعیان که رسولان امامان

PageV01P050

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0051.png)

~~حقند و کافر شود بروز قیامت و آخرت یعنی بقائم قیامت ، پس آنکس
~~بعذابی برسد که اگرهمه رنجها و دردهای عالم جمع شوند بجزوی از آن
~~عذاب نرسد واینست عقاب ابدی وشقاوت ازلی .
# بدانکه راه آخرت عبارت است از مراتب که نفس را بآخر بآنجا
~~گذر باید کرد و آن مراتب بحکم کل شیآ یرجع الی اصله مراتب است
~~که از آنجا آمده بواسطهآ جهت (1) جسمانی آنرا فراموش کرده .
~~چنانچه در قرآن آمده « ولقد عهدنا الی آدم من قبل فنسی ولم نجد له
~~عزما » (2) یعنی عهد کردیم بآدم از پیش، پس او فراموش کرد ، مراد آنستکه
~~آدم نفس انسان است بامبدأ پیوند ازلی وکلی دارد ، اما بواسطهٔ‌ تعلق
~~جسمانی از آن غافل مانده وچون راهی که شخصی از آنجا بیاید آنراه
~~پس پشت میماند و خطاب قرآن بدین وجه آمده که « ارجعوا ورآئکم
~~فالتمسوا نورا ، (3) یعنی باز گردید به پسپشت خود . واین خطاب است
~~بناطقان یعنی شما که ناطقید دردعوت امتان خودباز گردید بطرف مبدأ
~~که امامت است که امر کن باشد تاامتان بنوردانش معرفت لاحق گردند.
# تنبیه ، سبب اعراض مردم ازین راه آخرت ازسه چیزاست . اول
~~براقتضای طبیعت رفتن ، مثل شهوت وغضب وحب مال وجاه، در قرآن
~~آمده که « تلک الدار ms34 الآخرة نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض

PageV01P051

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0052.png)

~~ولافسادا » (1) یعنی این خانهآ آخرت آماده از برای کسانی است که
~~نخواهند بلندیآ مرتبه در دنیا و نخواهند فساد را ، مراد آن است که
~~در آمدن در حصن حدود دین که دار آخرت است آن کسانی را میسر
~~میشود که بمراد طبیعت خود پیشوائیآ خلایق نکنند وفساد را نجویند ،
~~یعنی تقویت راه باطل ننمایند ، دوم متصف بودن بصفات نفس اماره مثل
~~دروغ وافعال بد و گمانهای بد وسایراخلاق نمیمه . سوم متابعت جاهلان
~~واهل فجور که بمنزلهآ غولانند وشیطان وجن باشند ومتابعت کسانیکه
~~صورت دانش داشته باشند اما تفرقهآ راه حق و باطل برایشان پوشیده باشد
~~و شیطان انس این طایفهاند ، جز ضلالت و گمراهی نخواهند بود .
~~چنانچه در قرآن آمده که « وقال الذین کفروا ربنا ارنا الذین اضلانا
~~من الجن والانس نجعلهما تحت اقدامنا لیکونا من الاسفلین» (2) یعنی بار
~~خداوندا بنما مارا آن دو کسانیکه مارا گمراه میگردانند از جن وانس
~~تا ایشانرا بزیر قدمهای خود در آوریم و ایشان از اسفلین شوند . دراین آیه
~~ناطق بجهت خودو اساس وداعی مناجات می نماید بامام زمان که بارخداوندا
~~برما روشن دارعلم و دعوت بطلان مطلق را که شیاطین و جن اند وعلم دعوت
~~کسانی را که استقرارامامت برایشان سترشده وخلایق را باستقرار امامت
~~امام مستودع مینمایند که شیاطین انسند ، تا ما ایشانرا بحجت و برهان خود
~~عاجز کردانیم و ایشان از اسفلین شوند یعنی خلایق از ایشان بر گردند .
~~والله اعلم.

PageV01P052

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0053.png)

# بدانکه بعضی از عاقلان گفتهاند که مبدأ اجتماع اجزای تر کیب
~~است ومعاد راتحلیل اجزای تر کیبی ، وظاهراست که این نوع مبدأ ومعاد
~~راجز درمرتبهآ جمادی ونباتی وحیوانی و بعضی از اشخاص انسانی که بخاصهآ
~~انسانیت موصوف نگشته باشند نتوان کفت ، اما نفوس انسانی که بزیور
~~معارف وحقایق آراسته باشند لابد است که ایشانر امبدأ ومعاد ابدی باشد .
~~و چون این مقدمه معلوم شد، بدانکه مبدأ جائیرا گویند که ms35 بدایت اثر
~~از آنجا باشد ومعاد جای باز گشت را گویند وباز جائی را گویند که
~~آمدن از آنجا باشد . پس مبدأ ومعاد یکجای تواند بود . بنابراین مبدا
~~ومعاد که نفس ناطقه که تحصیل کمالات نموده باشد امر کن است ، چه
~~ظهور مجموع موجودات از امر کن شد و چون نفس کامل بحکم « کل شیآ
~~یرجع الی اصله» باصل خود باز گشت نماید معاد اوهمان امر کن باشد
~~که مظهر اوذات امام است . پس نفس دانائی گردد که شناسای امام زمان(1)
~~خود باشد ، چنانچه درقر آن خطاب بناطق آمده که «فاقم وجهک للدین
~~حنیفا فطرت الله التی فطر الناس علیها لاتبدیل لخلق الله ذلک الدین القیم،(2)
~~یعنی بیای دار روی خودرا ای محمد از برای دین نیکو و آن دین حنیف
~~فطرت خدای است که آدمیان را بر آن فطرت آفریده است ، و نیست تبدیل
~~مرخلق خدایرا ، این است دین راست ، درحد تأویل روی کنایت است از
~~امام ، یعنی آیه این میشود که بشناس ای ناطق امام وخدای خود را تا

PageV01P053

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0054.png)

~~ترا دین راست حاصل شود واین دین راست فطرت خداست یعنی حدود
~~علوی که آدمیان یعنی حدود دینی و عارفان ایشان برهمان فطرت آمده اند .
~~یعنی این مردمان همان آثار حدود علوی اند که تشخیص ایشان تعیین یافته ،
~~وچون انتقاب شخصی بر کرفته شود همان ماند که بوده باشد ، چنانچه در
~~قرآن آمده که «کل شیآ هالک الاوجهه» (1) یعنی هر چیزیکه هست
~~فانیست الا روی آن چیزیکه امام است و بدین مبدأ ومعاد ، و اشارتست بآیه
~~« الله یبدؤ الخلق ثم یعیده » (2) یعنی خدا پیدا گردانید خلق راپس باز
~~کردانید ایشانرا بسوی خود .
# تنبیه ، بدانکه نزد ارباب بصیرت مقرر است که حرکت نفس از
~~مبدأ بجانب تعیین شخصی تنزل وهبوط است وتنزلات حق که در کلام
~~صوفیه واقع است وهبوط کواکب که مصطلح اهل نجوم است بنابرهمین
~~حرکتاست ، وباز گشت نفس ازتعیینات بمعاد خود عروج است ، وصعود
~~اثبات ms36 وصعود کواکب نزد اهل نجوم ازاین دقیقه است، پس امر کن را
~~باعتبارمعاد جای نزول (و) غروب نتوان دانست و باعتبار مبدأ جای طلوع
~~وشروق نور . بنابراین تغییرات مبدأ شب قدرنموده میشود از میعاد بروز
~~قیامت ولهذا اینست شب قدر، و درقر آن آمده که «وتنزل الملائکة والروح
~~فیها » (3) یعنی درشب قدر فرود می آید ملائکه که قوای طبیعت وروح
~~که نفس انسانی است ، وبروز نسبت بقیامت آمده که « تعرج الملائکه
~~والروح الیه »(4) یعنی درروزقیامت بالامیروند ملائکه وروح سوی مبدأ.

PageV01P054

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0055.png)

~~در عالم دین مراد از شب قدر ومراد از زمان ستر امام است . ودراین آیه
~~که «لیلة القدر خیر من الف شهر» (1) یعنی شب قدر بهتراست ازهزار
~~شهر ، اگر شهر بمعنی مام گیرند کنایت باشد از ناطقان . و مراد از
~~روز قیامت زمان کشف امام است . تا ظهور ناطقی ناسخ شرایع ما تقدم
~~باشد، واین ظهور بهردورهئی که هزارسال است یکبار میباشد ، چنانچه
~~در قر آن دروصف روز قیامت آمده که « فی یوم کان مقداره الف سنة »(2)
~~یعنی در روزی که بود مقدارش هزار سال ، وهر پنجاه هزار سال شرایع
~~ناطقان رفع میشود وظهور ناطق حجت در آندوره هم بذات امام میباشد ،
~~ومقرر حکما چنان است که دران ظهور هرچه درمقابل اسفل السافلین
~~باشد در ترقی در آید حتی سنگهای سیاه بمرتبهٔ‌ نباتی برسند، چنانچه
~~درقرآن آمده که « تعرج الملائکة والروح الیه فی یوم کان مقداره خمسین
~~الف سنة »(3) یعنی مجموع قوتهای طبیعی وارواح مطلقا عروج میکنند
~~بجانب حق که مبدأ است در روزیکه مقدارش پنجاه هزارسال است واین
~~ظهور را قیامة القیامات کویند «والطامة الکبری یوم تبلی السرائر » (4)
~~که درقر آن قیامت را بدان وصف نموده اشارت بهمین ظهوراست .
# صحیفهآ بیست وششم

PageV01P055

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0056.png)

~~تبدیل ظاهر بباطن ، ودرعالم دینی عبارتست] (1) از امامت که همیشه قائم
~~است ، وتبدیل در وی مقصود نیست وظاهر است که هر یک را از اینها
~~مراتب است . و بنابر ملاحظهآ هر مرتبه قیامت ms37 در قرآن بچندین اسم
~~صریح مذکور شده ، مثل ساعت ، یوم القیامه، یوم الجمع، یوم التغابن،
~~یوم الفضل ، یوم التناد ، یوم الدین ، والطامة الکبری ، ویوم تبلی السرائر.
# اکنون بدانکه درعالم خلقی وامری قیامت باسم ساعت مذکورشده
~~بملاحظهآ آنکه بمقدار چشم بر هم زدنی که چندین هزار عالم از امر
~~بخلق میآید و از خلق بامر میرود ودرقر آن آمده که « وما امر الساعة
~~الاکلمح البصر » (2) یعنی نیست حال ونشان قیامت الا همچون چشم
~~برهمزدنی ، ودرعالم امری تعلقات فیض عقل کل را بنفس کل ناطق قیامت
~~گفته ، ودر عالم خلقی انقطاع شخصئ جسمی را از فیض امری قیامت
~~گفته . چنانچه فرموده که «من مات فقد قامت قیامته » یعنی هر کسی
~~که مرد قیامت اوقایم شده ، ویوم الجمع درعالم امری جسم کل که موطن
~~ظهور نقصان است ، هیولی . ودرعالم خلقی از ازواج طبایع ، ویوم التغابن
~~درعالم امری ودرعالم خلقی زمان حدوث مزاج طبیعت هریک از طبایع
~~انکسار می یابد ، ویوم الفضل درعالم تعینات علویات وسفلیات ، ویوم التناد
~~درهردو ظهور خواص هریک از متعینات فلکی وعنصری ، ویوم الدین در
~~هردو مقاومت کردن هر یک از متعینات علوی وسفلی ، و طامة الکبری
~~ظهور وقایع وحوادث بعداز تمام شدن دور زحل که سی هزار سال است ،
~~ویوم تبلی السرائر ظهور که بعداز پنجاه هزارسال واقع میشود.

PageV01P056

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0057.png)

# تنبیه، ودر عالم دین ساعته اشارت است بزمان انتقال استقرارامامت،
~~ویوم القیامة زمان تشخیص شخص امام است ، ویوم الجمع زمان کشف
~~امامت است ، ویوم التغابن زمان رفع باب است وحجتی وناطقی ، ویوم
~~الفضل زمان انشقاق القمر که تقسیم امامت است به باب وحجت واشارت
~~باین نکته است آیه « اقتربت الساعة وانشق القمر » (1) ویوم التناد
~~زمان دعوت ناطق ، ویوم الدین زمان انقسام مرتبهآ بابی وحجتی وناطقی،
~~و طامةالکبری زمان بیان ظهورقائم وروح یعنی حجت ، چنانچه ظهور
~~سیدنا قدس سره، ویوم تبلی السرائر زمان کشف لوای امامت و رفع
~~تکالیف از بند گان چنانچه زمان حضرت مولانا حسن علی ذ ms38 کره السلام.
~~وشمهئی از بیان این دو ظهور در رسالهٔ‌ «روضة المتعلمین» گفته شده ،
~~بتوفیق صاحب زمان ونگهبان جهان لذکره السجود والایقان . نظم :
# وزبیم زبان خلق پنهان خوانیم
~~ما در دل خویش نام دلبر دانیم وزبیم زبان خلق
# بدانکه مشهور چنان است که در قیامت دونفخ خواهد بود یکی
~~جهت میرانیدن اهل حیات ، دوم بجهت زنده گردانیدن مرد کان .
# نفخهآ اول که بجهت میرانیدن است در عالم خلقی اشارت است
~~بظهور آثار قران عظیم و در عالم دین مراد از نفجهئی که بجهت میرانیدن
~~است در کلام ناطقان وداعیان حق است که کسر برمقالات اهل تنزیل
~~مینماید وکشف عیوب اهل تأویل که برخلاف حق بوده باشد . وهستی

PageV01P057

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0058.png)

~~ودانش و بینش ایشان رانیست میگرداند ، ودابة الارض که پیش از نفخهآ اول
~~پیدامیشود اشارت بهمین داعیان حق است ، چنانچه آیه بدان ناطق است
~~ودر قرآن آمده که « واذا وقع القول علیهم اخرجنا لهم دابة من الارض
~~تکلمهم ان الناس کانوا بآییاتنا لایوقنون » (1) یعنی هر گاه که کلام حق
~~براهل تنزیل پوشیده ماند بیرون آوریم ناطق وداعی حق را که بایشان
~~سخن گوید و روشن گرداند که مردم بآنچه آیات ما بوده است یقین
~~نداشتهاند .
# نفخهآ دوم که بجهت زنده گردانیدن مرد گان است در عالم خلقی
~~اشارت است بظهور انواع واصناف موجودات وبعد از قران عظیمی که
~~پنجاه هزار سال است ودر عالم دین اشارت است بزنده گردانیدن ناطقان
~~وداعیان حق مرد گان جهل را بتعلیم خود .
# تنبیه ، وتبدیل زمین در عالم خلقی آنستکه بعداز تمام دور زحل که
~~سی هزارسال است . مقرر حکما چنانست که ربع مسکون آب میگردد ،
~~مثل آنچه از کرهآ زمین آب داشته خشک میگردد ولایهای آن بمرور
~~که آفتاب بروی میتابد خشک میگردد و کوه میگردد و تبدیل دیگر بعد
~~از تمامیآ پنجاه هزارسال است وتبدیل کلی بعد از سیصد هزارسال است
~~که قران مجموع کواکب وسیارات است در اول درجهآ حمل . و درعالم
~~دین ms39 تبدیل زمین اشارت است بتبدیل دانشهای باطل بدانشهای حق وطی
~~آسمان درعالم خلقی دورشبانه روزی افلاک است ، ودرعالم دین اینستکه
~~براهل عیان پوشیده نیست که چون کلام امری است تشخیص تأیید کتاب
~~شود که خلقی است . پس صحیفهآ وجود عالم خلقی کتاب خدای وداعیان

PageV01P058

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0059.png)

~~موجودات آیات اویند. پس هر کس که درمطالعهآ عالم خلق وخلقی باشند
~~و آیات این عالم را که مشاهدهٔ‌ حالی است بعداز حالی وروزی بعداز روز
~~یکیک برمیخواند همچون شخصی که نامه خواند حرف بعداز حرف و
~~سطر بعد ازسطر ، اما اهل توفیق که بکحل هدایت دیدهآ بصیرت اونور
~~یافته باشد وبمطالعهآ اسرارعالم امری رسیده مجملا برمجموع کتاب که
~~عالم خلقی است مطلع میگردد ومانند کسی که نامه خواند ودر پیچد .
~~واشارت باین مرتبه است آیه «یوم نطوی السمأء گطی السجل للکتب» (1)
~~یعنی روزی که در پیچم آسمانها را همچون پیچیدن نامهای نوشته ،
~~والله اعلم
# بدانکه مهبط فلک الافلاک بدایت عالم محسوسات تانهایت ظهور
~~مر کز خاکی ، که مرتبهآ انسانی است ، در هر موجودی که هست صورت
~~دارد وامریکه آن صورت بآن قایم است که تغییر از آن نسارد بصورت
~~وحقیقت آن چیز تواند نمود، چون این مقدمه معلوم شد بدانکه حقایق
~~اشیاء یعنی چیزی چند که صورت ایشان بایشان قایم است ، عالم امر گفته اند.
~~وصورت ایشان را عالم خلق ، واین دوعالمرا باعتبارات بنامعای بسیار یاد
~~کردهاند . مثل باطن وظاهر، وملکوت وملک ، غیب وشهاوت ، ومعقور و
~~محسوس، آخرت ودنیا ، وآنجهان واین جهان ، وروحائیان وچسرازیان ،

PageV01P059

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0060.png)

# تنبیه ، وبر صاحب بصیرت پوشیده نیست تمامیآ دور این عالم و
~~هستیآ ایشان بیکدیگراست ، چنانچه تمامی وهستیآ تن به جان است و
~~از آن جان بتن . از حضرت سید ناصر قدس سره منقول است در فصول
~~مبارک که فرمودهاند که «تن وجان بهم تن است وجان وتن بهم جان ،
~~معقول محسوس بهم معقول است ، ومحسوس معقول بهم محسوس ، اکر
~~جانرا بچشم اضافت بینی تن باشد، اگر تن ms40 را بچشم اضافت بینی جان
~~باشد، اگر معقول رابچشم اضافت بینی محسوس باشد ، محسوس را اگر
~~بچشم حقیقت بینی معقول باشد» (1) . مصراع :
# یک نکته ازین دفتر گفتیم وهمین باشد
# صحیفهآ بیست ونهم
# اشارت به حشرها
# بدانکه حشر اجساد برانواع است ، اتصال آخر مرتبهآ انعقادی
~~باول مرتبهآ نباتی حشراست وتشخیص این درحجر مرجان ظاهراست که
~~اودر دریای بازمیروید برمثالنبات . وچون خشک میشود سنگ میگردد.
~~واتصال آخر مرتبهٔ‌ نباتی باول مرتبهآ حیوانی حشریست وتشخیص آثار
~~آن درنخل ظاهر است که اورا نر و ماده میباشد ، وچون سر او را برند
~~خشک میشود ، مثل حیوانات . واتصال آخر مرتبهآ حیوانی باول مرتبهآ
~~انسانی حشراست و تشخیص آن در همدونه (2) ظاهراست ، وهمچنین اتصال
~~هرمرتبهئی بما فوق خود حشر است وجسدانی باشد ، مثل اتصال نفس خیالی
~~بنفس ناطقه بعقل .

PageV01P060

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0061.png)

# تنبیه، وحشر ارواح نیز برانواع است . حشر هر کس بآن است
~~که سلو کش درطلب آن بوده . «المرء یحشرمع من یحب» . یعنی مرد
~~انگیخته شود بآنچه دوست داشته است . پس آثار افعال نفوس انسانی هر کاه
~~که مصور گردد حشر آن اضافه شده باشد مثل آنکه نفس ناطقه باخلاقی
~~چند حمیده متصف باشد وصور آن درنفس خیالی مستمثل شده بعد از
~~خرابیآ بدن در هر شخصی از اشخاص انسانی که آن اخلاق وجود گیرد
~~حشر آن توان دانست .
# بدانکه قول وفعل مردم که بصورت اصوات وحرکات ظاهر میشود
~~بقاء وثبات ندارند . اما چون قول بکون کتابت در آید وفعل بکون تصویر
~~ظاهر کردد ثبات بقای ایشانرا حاصل میشود . ظاهر است که هر قول
~~وفعلی که از کسی صادر میشود اثری از آن قول واز آن فعل بآن شخص
~~باز میماند و از اینجهت تکرار از قولی و فعلی سبب اسباب معاودت میگردد
~~بآن فعل و بآن قول . اثرهائی که از آن اقوال وافعال بهر شخصی باقی
~~میماند بحقیقت کتابت وتصویر آن افعال است، پس محل آن کتابت و
~~تصویر که وجود آن شخص است صحیفهآ ms41 اعمال بود وقوت چزای که بآن
~~اقوال وافعال ازمردم بظهور می آید کرام الکاتبین باشد .
# تنبیه ، پس فرموده «فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره ومن یعمل
~~مثقال ندة شرا یره » (1) یعنی هر کس که ذرهآ مثقالی نیکی وبدی بکند
~~آنرا در کناب اعمال خود که وجود اوست مسطور خواهد دید ، و دادن

PageV01P061

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0062.png)

~~نامهآ اعمال از دست راست اشارت است بمشاهدهآ اعمال حسنه . ودادن نامهآ
~~اعمال بدست چب اشارت است بمشاهدهآ اعمال سیئه .
# بدانکه حساب عبارت است از حشر جمیع آثار حسنات وسیئات
~~که هر شخصی کرده باشد وهر کس که برفرمودهٔ‌ «حاسبوا انفسکم قبل
~~أن یحاسبوا» عمل نموده پیوسته بمحاسبهآ افعال واقوال خود مشغول بوده
~~از زمرهآ « یحاسب حسابا یسیرا» (1) باشد .
# تنبیه ، قال الله تعالی « والوزن یومئذ بالحق فمن ثقلت موازینه
~~فاولئک هم المفلحون ومن خفت موازینه فاولئک الذین خسروا انفسهم» (2)
~~یعنی وزن کردن اعمال در روز قیامت حق است . پس هر کس که کران
~~باشد موازین اعمال او پس او از مفلحان است . و هر کس که سبک
~~باشد ، پساو از زیان زد گان است . ومراد از گرانیآ موازین اعمال فعلی
~~چند است که نفس فاعل را از سبب آن فعل تمکینی واطمئنانی حاصل
~~شود از آن فاعل درعیش ورضا در آید . چنانچه در آیه امده «فأما من
~~ثقلت موازینه فهو فی عیشة راضیة» (3) ومراد از سبک بودن موازین
~~اعمال اثری از فعلی چند است که نفس فاعل را بسبب آن فعل تحیرو
~~تتبع هوی وهوس حاصل گردد. واز آن نفس فاعل بهاویه رسد . چنانچه
~~در آیه آمده « واما من خفت موازینه فامه هاویة » (4)

PageV01P062

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0063.png)

# بدانکه معلمان حکما صراط مستقیم را برسه قسم داشتهاند: صراط
~~منکوس وصراط مغلوب وصراط مستقیم . وصراط راه را گویند . وراه را
~~راهروی باشد . و کلمات آنچه روش ایشان محسوس میشود سه مرتبه
~~است : نبات وحیوان وانسان. که درهرسه حرکت ثابتاست، هم جسمانی
~~وهم نفسانی . پس صراط نیز سه قسم باشد . صراط ms42 منکوس اشارت است
~~بصراط نبات که اصل اوبجانب مرکزاست وفرع اوبجانب محیط ، ومعاد
~~او بطبایع است وطبیعت . واثرنفس درما دون خود که جماد است تصرف
~~دارد . وصراط مغلوب صراط حیوانیست که درصورت دست وپای برزمین
~~دارد وسراو اگرچه نسبت بنبات از زمین برداشته است اما نسبت بانسان
~~سر بر زمیندارد و اثرطبیعت و نفس او درما دون خود است که نبات میباشدو
~~جماد، ومعاد او بطبایع است . اما صراط مستقیم صراط انسان است که
~~در صورت سر او بجانب محیط است ودست از زمین برداشته وپا که
~~طرف سفلیاست برزمین دارد . وبقوت طبیعت ونفس تصرف دارد درجمیع
~~مراتب برما دون خود که جماد است ونبات وحیوان ، بفیض عقل وتأیید
~~کلمه اثری در علویات دارد . ومعاد جسمانیآ او که فرع است بطبایع
~~میباشد که اصل جسم است ومعاد نفسانی6 او که اصل است بعقل کل است
~~واصل نفس انسانی است .
# تنبیه ، ودر وصف صراط انسانی که گفتهاند پلی است که برروی
~~دوزخ کشیدهاند ، از موی باریکتر واز شمشیر تیزتر . چه هرفعل حسنی

PageV01P063

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0064.png)

~~که بهشت است اورا دو حالت است افراط وتفریط . افراط آن است که
~~در آن فعل چندان مبالغه بنمایند که از حد اعتدال بگذرد . و تفریط آن
~~است که در آن فعل وعمل تقصیر نمایند چنانچه بدان که مقصود باشد
~~نرسند . وظاهر است که نگهداشتن افعال درمرتبهآ اعتدال که مایل نشود
~~بجانب افراط وتفریط . باریکتر است از مو وتیزتراست از شمشیر .
# و برزخ عبارت است ازمرتبهآ متوسط میان مرتبهآ ما دون خودومرتبهآ
~~ما فوق . چنانچه مرتبهآ نبات که مثلا مرتبهآ متوسط است میان مرتبهآ
~~جمادی که ما دون است ومرتبهآ حیوانی که ما فوق اوست . بنابراین برزخ
~~بسیار باشد ، والله اعلم.
# بدانکه بهشت درعالم معقول عبارت است از بقا ودانستن و درعالم
~~محسوس عبارتاست ازلذات ، پس بهشت عبارت باشد ازاهل حق وبقاء
~~و آن ارباب تأویل اند که حقایق تنزیل را بدانستهاند، واهل لذات که
~~اصحاب جاه ms43 ومالند . واهل عالم سه طایفهاند . سابقان واهل یمین واهل
~~شمال . اما سابقان اهل وحدتاند وکمال بهشت بوجود ایشان است .
~~چنانچه رسول فرموده درحق سلمان که « ان الجنة اشوق الی سلمان من
~~سلمان الی الجنة»، یعنی بدرستی که بهشت مشتاقتر است بسلمان از
~~سلمان به بهشت . واین طایفه را اهل اعراف گویند . واهل یمین اهل
~~ترتب اند که نیکو کارانند که پیوسته در تحصیل کمال باشند بعد از کمالی.

PageV01P064

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0065.png)

~~ودر شأن این طایفه آمده است که آیه« لهم غرف من فوقها غرف » (1)
~~یعنی ایشان راست حجرهٔ‌ که بالای حجره است . واهل شمال اهل تضادند
~~که باحوال متضادهٔ‌ این عالم معذباند واین طایفه اهل دوزخاند . واشارت
~~باین سه طایفه است آیهٔ‌ «فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق
~~بالخیرات » (2) یعنی بعضی از اهل عالم ظالم نفس خودند و بعضی دیگر
~~جهد کنند گانند وبعضی دیگر سابقانند به نیکوئیها .
# تنبیه ، بدانکه مشهور چنان است که درهای بهشت هشت است و
~~آن اشارت است بهشت قوت که درانسان است که با آن ادراک محسوسات
~~وموهومات ومعقولات مینماید. و آن حواس خمس ظاهراست وخیال وواهمه
~~وعقل ، که چون آن هفت قوتت تابع عقل باشند هر آینه از شخصی
~~افعال حسنه در وجود آید که موجب حصول نعیم جنان گردد . پس آن
~~هشت قوت بمثابهآ هشت در بهشت باشد .
# تنبیه ، وخازن بهشت شخصی است که حواسش تابع عقل اوباشد .
~~واز او افعال سیئه در وجود نیاید و پیوسته در کسب اخلاق حمیده و افعال
~~حسنه باشد که بهشت آباد جاوید است .
# بدانکه جویهای بهشت چهار است، جوی آب غیر مضر وجوی
~~شیر وجوی خمر وجوی عسل . چنانچه در قرآن آمده که « فیها انهار
~~من ماء غیر آسن وانهار من لبن لم یتغیر طعمه وانهار من خمرلذة
~~(1) سورة الزمر (39) آیه 21   (2) سورة الملائکة (35) آیهآ 29

PageV01P065

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0066.png)

~~للشاربین وانهار من عسل مصفی» (1) یعنی دربهشت جویهائی از آب که
~~مضر نیست وجویها از شیر که متغییر ms44 نیست طعم او وجویها ازخمر که
~~لذات میدهد شاربانرا و جویها ازعسل مصفی . وجوی آب که فایده کرفتن
~~از او عام است مر انسان وحیوان ونبات را اشارت است بدعوت ناطقان
~~که فهم معانی از شرایع و کلام ناطقان ، وعام است اهل وحدت را که
~~مرتبهآ انساناست واهل ترتب را که مرتبهآ حیواناست واهل تضاد را که
~~بمنزلهآ نباتاست . وچون هرناطق را خصوصیت دعوت میباشد ، درقرآن
~~جویهای آب گفنه بلفظ جمع و چنانچه بعضی از آب تلخ می باشد و بعضی
~~مضروبعضی غیر مضر شرایع ناطقان نیز بعضی غیر مرغوبست عوام رامثل
~~وعده های شداید احوال قیامت واجتناب ازمنهیات ، وبعضی از آن مضر
~~است بحسب (2) ظاهر چنانچه تکلیفات شاقه مثل روزه ونماز وزکوة
~~وحج ، وبعضی غیرمضراست مثل امربکسب اخلاق حمیده واظهاراسرار
~~توحید .
# تنبیه، وجوی شیر که فیض او خاصتراست از آب که نبات رامطلقا
~~وبعضی حیوانات رامثل طیور از شیرهیچ نصیب نیست اشارت است به بیان
~~اسرارحجتان که متغیرنیست طعم او یعنی محتاج تأویل نیست ومخصوص
~~است باهل دعوت که تابعان امام زمانند ، وچنانچه در شیر بعضی مستحل
~~میباشد یعنی ازمرتبهآ خون گذشته باشد و باشیر شدن نزدیک باشد و بعضی
~~دیگرمتغیر ، یعنی خالص ، وبعضی دیگر غیرمتغیر ، یعنی شیر صاف ،
~~وبیان حجت نیزنسبت بمستجیب بطریق خفاوبمشابهت مقرون به بشارت

PageV01P066

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0067.png)

~~چنانچه شیر مستحل را نسبت بما دون میباشد به بشارت ، چنانچه بعت
~~بطریق خفا میباشد وبعضی برسبیل اظهار، چنانچه شیر متغیر نسبت
~~بداعی مجموع اسرار بطریق اظهار میباشد ، چنانچه شیرصاف .
# نکته ، وچون عسل که خاصتر است از شیر که استنفاع از او
~~مخصوصاست برانسان و بعضی ازحیوان ، بسبب شفای آدمیانست از بعضی
~~امراض، اشارت است بتأویلات اساس که سبب شفا از بیماریآ تقلیدوجهل
~~میگردد ومخصوص حواس دانا است . چنانچه از عسل بعضی کدر میباشد
~~وبعضی متوسط وبعضی مصفی ، تأویلات نیز برسه قسم است ، تأویل قصص
~~که امر است وتأویل محکمات که متوسط است وتأویل متشابهات که
~~متضمن اسرار است ms45 .
# نکته ، وجوی خمر که خاصتر است از عسل چه مخصوص اهل
~~نوق نوع انسان است وسبب خلاص از اندوه وحزن میگردد ، اشارت است
~~بتأیید باب که مخصوص بعضی از اشخاص انسان است وسبب فراغ ازخوف
~~دنیا وآخرت است . چنانچه خمر براهل دنیا رجس وحرام است وبراهل
~~بهشت حلالوپاک . ومرتبهآ باب است (که) گاه نیزمنقسم نمیشود که حرام
~~است بردیگری و گاه منقسم میشود و حلال میگردد و براهل بهشت اصل که
~~حجتانند . نظم :
# در مذهب ما باده حلال است ولیکن

PageV01P067

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0068.png)

# بدانکه چون صاحب توفیق اهل عیان گردد اثری از فیض را در
~~هرنر هئی از ذرات ملک وملکوت مشاهده بنماید ، وچون مشاهدهآ انوار
~~ذات مبدأ در هرذرهآ متمثل گردد لاجرم تا بحسن صورت خواهد بود که
~~حورالعین عبارت از آنست ، وظاهراست که تمتع اهل عیان از مشاهدات
~~حاصل نمیشود الآ بفیض آن اثر از عالم امر که مقتضای ارواح وجمیع
~~ذات عارف بآن صورت متمثا، باشد بروجه اتحاد ویگانگی ، چه مشاهدهآ
~~دانش هر شخصی عین ذات آن شخص میباشد، و اشارت باین معنی است آیه
~~« وزوجنا هم بحور عین » (1) یعنی جفت گردانیدیم اهل بهشت را
~~بحورالعین . وچون این مرتبه ازدیدهآ آن نامحرمان که اهل تضادند پوشیده
~~ومستور است ودر قرآن بآن وصف نموده شده که «حور مقصورات
~~فی الخیام » (2) یعنی حوری چندند که بازداشته شدهاند در پردهها . وهر
~~کس که او در سیر ملک باشد بیملکوت ویا در ملکوت باشد بی ملک
~~این مرتبهآ مشاهدهٔ‌ حورالعین او را حاصل نمیشود، اشارت باین آیه
~~«لم یطمثهن انس قبلهم ولاجان» (3) یعنی نرسیده است بحوران بهشت
~~از بهشتیان آدمی ونه جنی ، یعنی اهل ملک وملکوت . وچون معاودت
~~و باز گشت بآن حالات ومشاهدات هر بارعارف را لذاتت جدیدی میبخشد،
~~مانند رسیدن بمحبوب ومرغوب که از رسیدن باولذتی حاصل میشود که

PageV01P068

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0069.png)

~~سابقا نبوده . ودر قرآن وصف حوریان نموده « فجعلنا هن ابکارا عربا
~~اترابا » (1) یعنی گردانیدیم ما حوران را دختران بکرنارپستان ms46 .
# بدانکه مشهور چنان است که درخت طوبی درختی است در بهشت
~~که درهر غرفهآ بهشتی شاخ دارد . هرچیز بهشتیان آرزو کنند درزمان
~~از آن درخت پیدا شود . این بیان اشارت است بمرتبهآ اهل تأیید که علم
~~وقدرت وارادت ایشان هر سه یکی است، براین وجه که هر چه ارادت
~~اهل تأیید باشد بآن متعلق گردد بروجه علم ایشان درزمان آن چیز وجود
~~کیرد . چون مجموع اهل بهشت را از تأیید نصیبی هست کنایت از
~~این بآن نموده شده که هرحجرهآ بهشتی شاخی از درخت طوبی باشد .
# نکته ، ودر عالم دین درخت طوبی اشارت است بذات امام حق
~~جل ذکره که پرتو نور معرفت او در وجود هر بهشتی ، یعنی بند کان
~~عارف او ، سر برمیزند وهرچه بند گان او درعالم دین وعالم امرخداوند
~~خود تمنا کنند در زمان مهیا گردد . چنانچه حضرت صاحب نوالفقار
~~لذکره التقدس فرموده که «سلونی ماشئتم» (2) یعنی بپرسید ازمن هرچه
~~میخواهید.

PageV01P069

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0070.png)

~~قرآن آمده که «لهاسبعة ابواب لکل باب منهم جزء مقسوم » (1) یعنی
~~مردوزخ را است هفت در ، که هر دری از آن درها ببخشی مقرر شده .
~~واین هفت دراشارت شده بهفت حس انسانی یعنی حواس خمس ظاهر وخیال
~~ووهم، که چون این هفت حس تابع عقل نباشند بحکم عقل عمل ننمایند
~~بلکه بمقتضای طبیعت حیوانی روند وهریک از آنها آن شخص را بطرف
~~جسمانیات کشش بنمایند و برلذات فانی وظلمات شهوانی راغب گردانند.
~~وآن شخص بدرکات دوزخ فنا والم روحانی رسد . پس آن هفت حس
~~نسبت بآن شخص بمنزلهٔ‌ هفت در دوزخ باشد .
# نکته، بدانکه زبانه دوزخ نوزده است ، چنانچه در قرآن آمده
~~که «علیها تسعة عشر ، (2) واین اشارت بهفت قوهآ نباتی که سه از آن
~~اصول است که قوهآ جاذبه است ودافعه است ومولده، وچهار دیگر که
~~فروع، وآن قوهآ ماسکه است وهاضمه وممیزه ومصوره، ودوازده قوای
~~حیوانی که آن حواس خمس ظاهراست وحواس خمس باطن وقوهآ غضبی
~~وقوهآ شهوانی ، ومجموع هفت ودوازده ms47 نوزده باشد که مادامیکه انسان
~~اسیر تأثیرات این نوزده قوهآ باشد در سجن دنیا وطبایع بآثار تعلقات ایشان
~~معذ ب گردد، نعوذ بالله .
# اللهم مولانا - خاتمه ، در شهور سنه سته وخمسین وثمانمائه این
~~رساله درسلک تحریر در آورده شده و در شرح شمهئی از احوال طلب خود
~~بازنموده میشود که درزمان دوازده سالگی این کمترین بند گان خداوند
~~بحق زمانرا بخاطر خطور مینمود که ابداع عالم برچه وجه بوده باشد

PageV01P070

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0071.png)

~~وخدای را توان دید ودانست یانه ، دراین باب تخیلی چند در متخیله در
~~میآمد ، تاروزی از زبان درویشی این بیت حضرت حجة الحق امیر ناصر
~~قدس سره بشنودم :
# کس چه میداند کزین گنبد برون احوال چیست
# سر فرو کردی اگر شخصی برین بالاستی
# و چون تخیلات خودرا بآنچه ظاهر این بیت مجملا معنی از آن
~~است مناسب وقریب دید ، باخود مقرر داشت که تحقیقات را از تابعان
~~آن حضرت تفحص باید نمود والامور مرهونة باوقاتها . بعداز آن سلسلهآ
~~داعیه تحصیل علومی که در مدارس متداول است متحرک شده و درمدت قلیل
~~معقول ومنقول آن بتأویل وبعقل در آورده شده وغلبهٔ‌ تعطش که داشت
~~بهیچ و جه تسکین نمییافت بلکه تحیر زیاده میشد که اختلاف مذاهب
~~بچه سبب شده وچون در دین انبیای ما تقدم مذهب نبود . ومدت دیگر
~~در میان زهاد ریاضتی که ایشان را می باشد مشغول تا کشف کرامات که
~~میگویند تحصیل نماید . اکثر ایشانرا از آنچه مقصود بود خالی
~~یافت تازمانیکه هرسلوک ومعتقدات ارباب اطلاع حاصل شده ، والحق
~~چون کلیات قواعد عقابد ایشان مطابق وموافق بود بقواعد حکمت ، با
~~زیادتی6 این نکته که کامل مکمل دورهآ قمریه باید که ازنل علیهاشمی
~~باشد . نظم :
# آنکه میگویند آن خوشتر زحسن
# یار ما این دارد و آن نیز هم
# از روی شرع وعقل جز موافقت با این طایفه دیگر طریق مرضی
~~ننمود . الحمد لله الذی هدانا لهذا . امید از کرم عمیم بند گان خواص

PageV01P071

![image file](./0876SuhrabBadakhshani.SiShishSahifa_0072.png)

~~مولانا وخداوند ms48 زمان ونگهبان جهان شمول عفو وسیم است نسبت باین
~~بندهآ کمترین بند گان نظم :
# منم بندهٔ‌ اهل بیت نبی   ستایندهآ خاک پای وصی
# الحمد لله الاول والآخر والظاهر والباطن . تمت هذه الرساله
~~ولله العزة والمنه.

PageV01P072 ms49