######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0002.png)

~~انر-7 ال 245*
# 112 44-4ree

PageV01P064

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0001.png)

# ای آنکه مشتاق جمال دوستی و میخواهی اکه معرفت الهی فهم کنی، طلب صحبت
~~درویشان کن، و اگر راه به درویشان نمیبری، که درویشی3 چون روح در سر مخلوقات سیر دارد و
~~شناخت آن زود زود حاصل نمیتوان کرد، پس اول ایمان آور، که حق تعالی در سراشیاء واقفست و
~~در چشم دل چون آفتاب روشنست. چون ایمان به علم حق تعالی آوردی، سرحق دلیل تو شود و ترا
~~به مراد دل رساندم یعنی به محبت رسول خویشت مشرف گرداند و رسول برتوعاشق و مشتاق شودو
~~حدیث در این باب گواهی میدهد. (1) زنهار که مطالعه بهوس مکن تا فایده ببری4.
# روی أن رسول الله، صلی الله علیه وآله وسلم، رألی یوما اباذریمشی. فقال: «مسکین
~~ابوذر، یمشی وخده و هوفی السماء فرد و ابوذرفی الارض فرد. کن فرد الفرد.» ثم قال: «یا
~~[اباذر]8، إن الله جمیل یحب الجمال: یا [اباذر]8، أتدری ما غمی وفکری والی أی شی
~~إشتیاقی ؟» فقال اصحابه: «أخبرنا، یا رسول الله، بغمک وفکرتک.») قال له : «واشوقاه إلی
~~لقاء7 إخوانی یکونون من بعدی! شانهم شأن الأنبیاء و هم عند الله وبمنزلة الشهداء8 یقرون من

PageV01P067

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0006.png)

~~الآباء و الأمهات والإخوة والأخوات إبتغاء مرضاة10 الله تعالی، وهم یثرکون المال ویذلون
~~آنفسهم بالتواضع11 . لا یرغبون فی الشهوات وفضول الدنیا. یجتمعون فی بیت من بیوت الله،
~~معمومین3 محزونین من حب الله. قلوبهم إلی الله وروحهم من الله وعلمهم للله. إذا مرض
~~واحد14 مثهم، هو أفضل من عبادة سنة. وإن شمت، آزید گ15، یا [اباذر]16 . قال: قلت: «بلی،
~~یا رسول الله.») قال : «الواحد14 منهم یؤذیه قملة فی ثیابه، فله عند الله أجر سبعین حجة17 وغروة و
~~کان له أجرعیق أربعین رقبة من ولد إسمعیل18 وکل واحد14 مثهم باثنی عشر ألفا. وإن شثت،
~~أزیدک 15، یا [آباذر]16. قال: قلت: « بلی، یا رسول الله.» قال: «الواحد14 منهم ید کر أهله، ثم
~~یعتم یکتب18 له بکل نفس الف ألف ms001 درجة. وإن شیت، أزییک 20، یا [اباذر]21.» قال: قلت:
~~«بلی، یا رسول الله،») قال: «الواحد22 منهم یصلی رکعتین فی أضحابه أفضل عند الله تعالی من
~~رجل یعبد الله تعالی فی جبل لبنان مثل عمر نوح ألف ستة. وإن شثت، ازیدک 20، یا [اباذر]23.»)
~~قال: «قلت: بلی24، یا رسول الله،») قبال: «الواحه 22 منهم یسبحخ تسبیحة خیر له یوم القیمة من آن
~~یمیر معه جباک اللدنیا ذهبا25. وإن شت، أزیدگ20، یا [اباذر]23». قال: قلت: «نعم، یا رسول
~~الله.» قال: «نظرة تنظر 2 إلی أحدهم أحب إلی الله من نظرة إلی بیت الله تعالی، ومن نظر إلیه
~~فکأنما ینظر إلی الله27 تعالی، ومن سره فکانما سر الله تعالی، ومن أطعمه وکم أنما اطعم الله
~~تعالی. وإن شمت، أزیدک 20، یا [اباذر]23.» قال: قلت: «بلی، یا28 رسول الله.» قال : «یجلس
~~الیهم قوم مصرین متقلین ین الدثوب لا یقومون21 من عندهم حتی ینظر الله إلیهم ویغفر لهم
~~نوربتهم کرامتهم علی الله تعالی . یا ل[اباذر]21، ضخکهم عبادة ومزالحهم30 تسبیخح ونویهم صدقة.
~~ینظر الله تعالب31 إلنهم فی کل یوم سعین مرة . یا [اباذرن]21، إنی الیه مشتاق.» ثم أطرق رأسه
~~علیا، ثم رفع رأسه وبکی حتی [دمعت] 22 عیناه. فقال له: «واشوقاة إلی لقائهما» ویقوک، صلی
~~الله علیه [وآلیه]2) وسلم: «اللهم، اخفظهم وانصزهم علی من خالفهم واورعینی بهم یوم
~~لقلییة م قرا لالا إن أزلیاء5 الله لالخف علنمم واهمن یخزود» 2 دق اله العظیم و
~~صدق رسوله النبی الکریم36.

PageV01P068

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0003.png)

~~[ترجمه]37. روایت کردهاند که پیغمبر خدا، [صلی الله]38 علیه و آله و سلم، دید روزی ابوذر31
~~(3) را که میرفت40. پس فرمود11 که مسکین42 ابوذر که میرود23 تنها و خدای در آسمان یگانه
~~است و ابوذر در زمین یگانه است. باش، ای ابوذر، یگانهآ یگانه. پس فرمود کهای اباذر، بدرستی
~~که خدای تعالی زیباست و دوست میدارد جمال را. ای اباذر، آیا44 میدانی که چیست غم من و
~~فکر من و بسوی چیست اشتیاق من. پس گفتند یاران رسول که ms002 خبرده ما را، ای پیغمبرخدا45، که
~~اندوه و اندیشهآ تو بسبب چیست. فرمود پیغمبر به ابوذر46 که [وا شوقا]47 به دیدار برادران من که
~~خواهند بود پس از من. شأن ایشان شأن انبیاء باشد و ایشان نزد خدا48 بجای41 شهیدان باشند.
~~گریزند از پدران و مادران و برادران50 و خواهران از جهت طلب رضای خدای تعالی و ایشان ترک
~~مال کنند و فروتنی کنند51 پیش مردم. رغبت نکنند در آرزوهای نفسانی و زیادتی52 دنیا. جمع
~~آیند در خانهای از خانه های خدا48 در حالتی که اندوهناک [و]53 محزون باشند از دوستی خدا.
~~دلهای ایشان به حق مایل باشد و روح ایشان از حق باشد و علم ایشان از برای خدا باشد. چون
~~رنجور شود یکی از ایشان، آن مرض بهتر باشد از عبادت یکساله. و اگر خواهی، افزون کنم بجهت
~~تو صفت ایشانرا، ای ابوذر54. گفت ابوذر54 که گفتم: بلی، ای فرستادهآ خدا. فرمود «1 که]55 یکی
~~از ایشان که بیازارد او را شپشی که در جامهآ او باشد، پس او را باشد نزد خدای [تعالی]56 مزد
~~هفتاد حج و هفتاد غزوه57، و باشد58 او را مزد آزاد کردن چهل نفر از فرزندان اسمعیل و هریک از
~~فرزفدان اسمعیل51 برابر دوازده هزار60 کس ازمردم است. و اگرخواهی61، افزون کنم ترا مدح
~~ایشان، ای اباذر62)، گفت ابوذر6: گفتم: بلی، یا رسول اله64. فریرد که یکی ازایشان اکها
~~بادآورد اهل خود را، پس اندوهنا ک شود. بنویسند پرای او بهر نفسی هزار هزاردچه واگر
~~که یکی از ایشان که بگزارد67 دو رکعت نماز درمیان یاران خود افضل68 باشد نزد خدای تعالی از
~~مردی که عبادت کند خدای تعالی را در کوه لبنان مثل عمرنوح که هزار سال باشد. و اگرخواهی61،
~~افزون کنم ترا، ای اباذر62». گفت اباذر63: گفتم: بلی، یا رسول الله. فرمود که یکی از ایشان که
~~37) ماخوذ ازمج 1. ترجمهٔ‌ این حدیث بزرگی درفج 2 ومل نیست.

PageV01P069

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0008.png)

~~تسبیح کند ms003 یک نوبت بهترباشد او را روزقیامت از آنکه با او روان باشد همهآ کوههای دنیا از
~~ازر69. و اگر خواهی، افزون کنم ترا، ای اباذر61. گفت اباذر63: گفتم: آری70، ای فرستادهآ
~~خدا71. فرمود که یک نظر که به یکی از ایشان فگنی72، دوست تراست73 بسوی74 خدا75 از نظری
~~که به خانهآ خدا اندازی و هرکه نظر کند به او، پس همچنان است که نظر کرده باشد به خدای
~~تعالی. و هرکه او را شاد گرداند، پس همچنان باشد که خدای تعالی را شاد گردانیده باشد76. و
~~هرکه او را طعام دهد، پس77 همچنان باشد که طعام داده باشد خدای تعالی را. و اگرخواهی78،
~~زیاده71 کنم ترا، ای اباذر80. گفت ابوذر: گفتم: بلی، یا رسول الله. فرمود که «بنشینند با ایشان
~~قومی که در گناه فرورفته باشند و گران بار باشند از گناهان و81 برنخیزند از پیش ایشان تا نظر
~~کند خدای [تعالی]82 به آن قوم و بیامرزد گناهان ایشانرا از جهت کرامت ایشان نزد خدای تعالی.
~~ای اباذر80، خندهآ ایشان عین83 عبادتست و مزاح ایشان بمنزله تسبیح است و خواب ایشان بجای
~~صدقه است. نظر فرماید84 خدای تعالی به ایشان در هر روزی هفتاد بار. ای اباذر80، بدرستی که
~~من به ایشان85 مشتاقم. پس سرمبارک پیش انداخت زمانی. پس سربرداشت و بگریست تا اشک
~~از چشم مبارکش ریزان شد. پس فرمود: وا شوقی و آرزومندی86 بدیدار ایشان [میفرمود]87 و
~~میفرمود، صلی الله وآله و سلم88: بارخدایا، نگاه دار ایشانرا و نصرت ده ایشانرا بر کسی که
~~مخالفت کند. و روشن گردان چشم مرا به ایشان در روزقیامت. پس این آیت بخواند: «آلا إن
~~أولیاء الله لاخوف علیهم ولا هم یخزنون». یعنی آگاه باشید که بدرستی که دوستان خدای تعالی
~~هیچ ترسی بر ایشان نیست و ایشان اندوهناک نمیشوند نه از سختی و مشقت دنیا و نه از هول و
~~حساب وعذاب روزقیامت. صدق الله العظیم وصدق رسوله النبی الکریم.
# ای ms004 عزیز89، زنهار که حدیث احمد را، صلی الله علیه وآله وسلم، بزبان مخوان، خصوص
~~این حدیث که احوال مشتاقان است. بیدار باش و شرح این حدیث که در کنزالدقایق (4) به صد
~~وجه گذشته، معلوم کن. وبطلب آن قوم [را]10 که این حدیث را به عمل آورده اند و حضرت خواجه
~~را مایل خود میبینند. توزمانی گوش محبت بنزد کلام عشق آورتا رموزی که در کنزالدقایق در
~~صورت افسانه گذشته، بدانی و [به تأویل]91 اسرارعشق شوی و معانی سورهآ صف (5) و سیر روح
~~انبیاء و اولیاء و اشارات اهل معنی دریابی وهمراه آنها که به معنی «کن فی الدنیا کانک غریب

PageV01P070

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0005.png)

~~او عابر سبیل وعد نفسک من اصحاب القبور» (6) رسیدهاند باش تا بدانی که حضرت -رور
~~مشتاقان، محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، به اشتیاق مفردان در گوش جان ابوذر غفاری
~~چه گفت از اوصاف مجردان صحرای12 درد و غواصان13 دریای عشق و معنی «لا تحسبن الذین
~~قتلوا فی سبیل الله امواتا94» (7). تومستمع باش که یک حکایت از [اشارات]15 سیارگان
~~سموات96 به خاکیان کوی آناعشوه گر مکار رسانیده میآید که جز سراندازان میدان عشق راه بدان
~~نبرند. حالیا اشارت فسانهای که در کتاب کنز[الدقایق]17 گذشته، بشنو که پادشاهی وصیت کرد
~~به فرزند خود که اگر بعد از وفات من از تخت و بخت دورافتی و در غربت سرگردان شوی از خدمت
~~عار مدار و در خدمت ستار (8) باش و ذوق نقد نگاه دار (9) و ذکر تمامی98 این رمزدر کتاب
~~کنز[الدقایق]97 بطلب واشارات15 بی حساب درین کتاب هست.
# ای اخی91، چونههوی میکنی که امت محمدی، بدان که درچه مقام محمد
~~[مصطفی]100 را، صلی الله علیه وعلی آله وسلم، به محمد خوانند و درچه منزل حضرت خواجه
~~را101 به احمد خوانند102 و در چه محل رسول حق را به محمود گویند103. توغریب وار در زمین
~~زیست کن تا شرع محمد، صلی الله علیه [وآله]104 وسلم، برتوجلوه کند و ترا ms005 به آسمان
~~طریقت (10) برد و صفای احمد ببینی و صفت ملائک بدانی و همراه اهل طریق105 احمد را
~~بشناسی تا راه به سیر ««او عابر سبیل» بری تا106 «عابر سبیل» دلیل تو شود و به مقام محمودت
~~رساند. آنگاه بدانی که اصحاب قبور [چه معنی دارد و ایشان]107 چه عیش دارند.
# ای عزیز، بدان که نظر ربوبیت اشارت به جان محمود میکند و پروردهآ اسرارش میکند و
~~چون قوت ربوبیت حاصل کند، مسیحا شود و چون روح الله (11) شد در آن عالم که بشریت داخل
~~روح نیست، صفت لطافت حواله به احمدیت (12) میشود که عیسی [و]108 احمد را مناسبتی
~~هست که در میدان احمد وعیسی، صلوات الله علیهما، رسالت مخفی شد تا قدرت احمدیت جلوه
~~کند. اگر گوش دل داری و چشم جانت هست، در سوره صف تأمل کن که حضرت شیخ العاشقین
~~و العارفین، شیخ ابی محمد روزبهان (13) چه اشارتها فرموده109 و هیچ کس بدان110 حال111
~~نمیافتد. اگر از روی اعتقاد کتاب کنزالدقایق و شرح الکنوز(14) بپیش اهل تصوف تکرارکنی،
~~بدانی که در سورهآ صفت چه اشارت شده. و چه حاصل که تو گرفتار سه شنبه و چهارشنبه شدهای و

PageV01P071

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0010.png)

~~مشغول قرائت و صندوق112 (15) وعلمی 113 (16) و غافل از احوال و اشارات114. بدان که این
~~آیت چه معنی دارد. «ران الله یحب الذین یقاتلون فی سبیله صفا کأنهم بنیان مرصوص») (17). تا
~~بدانی که شیخ115 در «لم توذوننی») (18) چه شفقت ارزانی میدارد و در آن آیت که میفرماید که «یا
~~بنی اسرائیل» (19)، چه ستاری میکند. چون عیسی درین مقام پرده بر روی حال کشید116 و
~~احمد حوالت117 تو به جبرئیل کرد و به آسمان و آسمانیان و شیخ ابی محمد روزبهان در سر کلام
~~اشارت نمود، من نیز درپس زلف پر آشوب پنهان میکنم معنی آیت118 و برهان حق، و بموافقت119
~~شیخ ابی محمد [روزبهان]120، قدس سره، این [آیت]121 میخوانم که «قل الله ثم ذرهم» (20).
~~حالیا [مشغول]122 حدیث ms006 شو123 که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، به ابوذر اشارت
~~میکند ومعنی «وهم یثرکون المال ویفرون من الآباء والامهات والإخوة من الأخوات» (21).
~~هرگاه که تو خیالات ماضی از سر بیرون کنی و نگوئی که من منم، در حال فرزند حال شوی و از
~~محال برهی و راه به کنوز بری و مفلس و سرگردان درپی آب و نان نگردی و آرزومند هیچ هوس
~~نشوی و سلسلهآ پرچین آن نگار خندان وسیلهآ توشود و از آسمانی124 که روح الله125 وعده به احمد
~~میدهد بگذری و میل به مقام محمود کنی و درین مقام آرزومند مقام خاکساران [بی]126 مسکن
~~شوی تا حضرت سرور محسنان وساقی محزونان، محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم،
~~مشتاق و جویای تو شوه.
# ای اخی127، مقبل واربه درگاه مقبولان به خدمت مشغول شو128 و در زمین چون121 خاک
~~بمتابعت حضرت مصطفی، صلی الله علیه [وآله]130 وسلم، ملامت بکش [و]131 ازنادانان و
~~جاهلان [منج122 تا بسلامت بار المانت به مقلام جود بازرساوی مکمه مقام اجمدسیت. و در آن منزل
~~که مقام اهل زهد وعبادتست، ثابت قدم [باش]132 و در مقام محمود که «الا یغرفهم غیری» (22)
~~گویند که شهود مطلقست، بیخود [و](131 با خود باش. میخواستم که نشان مسافرانی که در کتاب
~~کنزالدقایق شرح شده، درین رساله روشن بنویسم. زلف پریشان134 آن دلبر135 ستمکار آشفته
~~حالم کرده136 و درپیچ137 و تابش آرام و [قرار]138 نیست. آری، دربند و زنجیر جز آشفتگی
~~نباشد . نظم139:

PageV01P072

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0007.png)

~~دو زلف گرهناک پرپیچ وتاب   بپوشیده دائم رخ آفتاب.
~~گهش آب گویم گهش آفتاب،   که گه آتشم من، گهی چون کباب.
~~چومن گر درآئی درین آب ونار،   نجوئی دگرره ره اشتهار.
~~تو کنزالدقایق140 بخوان، ای رفیق؛   بدان سیر مردان و سردقیق.
~~چو آئینه میدار شرح الکنوز،   که مرآت جانست و بحررموز.
~~بمیزان اهل حقایق نشین،   که میزان نماید جمال یقین.
~~جمالی، طلب کن دل هوشمند   که پیران دانا کنندش پسند. ms007
~~که اسرار مردان در اظهار [و]141 گفت   تواند چو گنجی به دل در نهفت.
~~چواحمد درون محمد رود،   به محمود گوید همه نیک و بد.
~~نه بالا بماند نه زیرومیان،   نه مهدی بماندنه گفت و بیان.
~~چواحمد محمد در آغوش کرد،   محمد رسائل فراموش کرد.
~~در آن سر که محمود گردد رسول   رسول برونی نماید فضول.
~~تو همراه و آگاه محمود باش.   من این سر بگفتم چو خورشید فاش.
~~ولیکن چه گویم142 که آن آفتاب،   بجز چشم عاشق نیاورد تاب.
~~که فی الجمله نارست ونورآفرین.   تو آن نور در نار سوزان بیین.
~~جمالی، برانداز پردهآ کنوز،   که عالم ندارند گوش رموز.
~~نشان ده، نشان ده زبهر رفیق   چه گر گنج شاهی نهان به بود،   عبارات احمند عیان به بود.   هر آن سر که داری زکنزدقیق.
~~معنی و حقیقت آن حدیث که صورت آن گفته شد اکنون تأویل آن143 شمهای بشنوتا بدانی که
~~آن چه تو آموختهای هیچ نیست. علم آن باشد که اسرارمشاهده کنی.
# ای اخی، آن وقت که حضرت؟14 سید الافراد وسلطان الزهاد، محمد مصطفی، صلی الله
~~علیه [وآله]145 و سلم، به اباذرغفاری میگفت که «هوفی السماء فرد و ابوذر146 فی الارض
~~فرد» (23) آن معنی دارد که من که محمدم سخن در باب آسمان میگویم و ابوذر147 درزمین
~~جواب میگوید. من مشتاق بی نظیرانم و یگانگان. با وجود آنکه [ابی بکر148 صدیق، رضی الله
~~عنه]141، تمامی مال فدا کرد، حضرت مصطفی 150، ضلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که
~~«یثرکون المال ویقرون من الأباء والأیهمات والاخوة والأخوات» واین علامات(15 درابابکر153

PageV01P073

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0012.png)

~~چیزی چند نبود. حضرت خواجه فرمود که اگر [دوستی گرفتمی، ابوبکر]153 گرفتمی، چرا که
~~چنانکه حق دوستیست در او نمیدید. زنهار که [غرض مشنوا154، که این فقیر فراغت [دارد از تقلید
~~همهآ مقلدان ]155 و روایت قصه گهنه (24) پیش این فقیر هیچ اعتبارندارد، که امروز [میدانم که
~~حال]156 چیست و راه به مقام معین [میبرم. تو از تعصب]157 ms008 بگذر، که حکایت مفردان و مجردان
~~میکنم. حکایت طفلان درین منزل دخل ندارد [و]158 ارباب محبت159 را کار به ماضی و مستقبل
~~نیست. میگویم که حضرت خواجه (25) فرمود که من مشتاق آن قومم که در دل ایشان غرض
~~نباشد. وآن قوم که حضرت سید عالمیان160 (26) میفرماید، آنانند که رسالت و خلافت و سلطنت
~~و امارت و سروری که شیخیست و هرچه تعلق به هستی دارد به پیش161 دل مبارک ایشان بمقدار
~~یک پشیز وجود ندارد. یا اباذر، ««انی مشتاق إلیهم» (27).
# ای اخی162، در کتاب مرآة الافراد نیک تأمل کن [و]198 معنی این163 باشد که بدانی
~~که فرد چون باشد. فرد کسی باشد که هیچش نباشد و غنی باشد، یعنی متقی باشد. [تو]164
~~چه دانی که تقوی چه باشد؟ این تقوی که تومیورزی شرک مطلقست که165 همه [نیستی]166 و
~~نامردیست. اسرار تقوی عاشقان دانند که بجز دوست درعالم هیچ نبینند و درچشم و خیال ایشان
~~هیچ نباشد. عالم را چنان بینند که چیزی که نبود و پیدا شد و باز دیگرباره167 ناپیدا شود.
# ای عزیز، اگر بدانی که «هوألاوک و الاخر و الظاهرو الباطن وهوبکل شيء علیم» (28)
~~چه معنی دارد، راه به افراد بری. میگویم [که]168 مفرد کسیست که تنها به صف درآید و هیچ کس
~~مرد او نباشد بی شمشیر و تیرو کمان ونیزه، یعنی ناپیدا باشد و کارزار کند و راه بدان کس نبرند و
~~همه عالم ازو خواهند و ازوستانند، و اگرواقف او شوند، تیربارانش کنند. حضرت خواجه میفرماید
~~که من مشتاق آن مقامم که با هیچ آفریدهای نباید گفت و شنید، و این قوم در عالم نادر میباشند،
~~یعنی فرد باشند. اگر بدانی که «اشهد آن لا إله الا الله» چه معنی دارد، محمد رسول الله درحق تو
~~گواهی بدهد که فردی تو. «لا اله الا الله» بزبان آموختهای و170 مجمد رسول الله را171 شنیدهای که
~~مردی بود عرب فصیح. لعنت بر172 شناخت توباد! تو بدان که ms009 حضرت خواجه مرآت الافرادست نه
~~مرآت الاسقاط (29) . اگرمیخواهی که معنی «لا اله الا الله» بدانی، اول رسول الله را بشناس وحال

PageV01P074

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0009.png)

~~آنکه صورت محمد رسول الله حجاب ایمان توشده و تو بیگانهای، یعنی مشرک و کور. چون بدانی
~~که فردیت [با کثرت]173 متحد نیست، اگرمیل آن174 داری که این رموزبدانی، کنزالدقایق و
~~شرح الکنوز بجان175 مطالعه کن. وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وسلم176.
~~بیا، طالب، آخرمشونا امید،   که جویای صیدست باز سفید.
# چه دانی که مطلوب خواهان تست،   چو چشمهآ نمکسار گریان تست.
# توچون باز شاهی، [درآور]2 نظر،   که شه بازت آخر گشاید بصر3.
# تومطلوب دائم طلبکار بین،   خدا را، خدا را خبرداربین.
# چنان دان که گرتونبینی حبیب،   نظر برتودارد بسان طبیب.
# ای عزیز، با عاشقان بی مسکن [نشین و]4 زمانی بسازتا5 باشد که صفائی از آتش عشق
~~بیابی و از فسردگی خلاص شوی و گوش جان بگشائی و سر حقایق دریابی و زندهآ جاوید شوی و
~~بینی که دردمندان چه لذات6 از دوست مییابند و تو در خوابی و عاشقان هر نفس هزار منزل7
~~میگذرانند و توپنداری که بی نوایان عالمند.
# ای اخی، اگر سلاطین عالم بداند که فقرا از فقرچه تفاخردارند، از سرپادشاهی بگذرند
~~و بنده وار در خاک کوی مسکینان نشینند.
# ای عزیز، حضرت سرور عالمیان، محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم8، روی در
~~قرن (30) میکرد و بوی فقر از اویس میشنید و به اباذرغفاری، رضی الله عنه، احوال فقرا بتفصیل
~~فرموده و در ذکر این دردمندان گریسته. اگر از أمت آن سلطان مشتاقانی، این حدیث آئینه خود
~~ساز9 و ببین که آنها که حضرت خواجه، صلی الله علیه و آله و سلم، فرموده در تو هیچ هست یا نه.
~~اگر سودای آن داری که آن شاه دردمندان با تو هم کاسه شود، همراه عاشقان بی ریا باش و از

PageV01P075

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0014.png)

~~خواری مگریز، که آن شاهد بازاریست و خود پرستان ms010 را دوست نمیدارد و10 هر لحظه به لباسی درآید
~~و عاشقانرا سرگردان کند و اسرار خود درنهان خانهآ بی پروایان گوید.
~~هرمه مه من بی من اسراربه من گوید،   چون بلبل آشفته احوال چمن گوید.
~~جان بخشد و دل دزدد، پنهان شود اندر دل   تا نامهآ مستحسن در گوش حسن گوید.
~~از زلف و بناگوشش آشفته کند11 حالم   تا حال پریشانی در جان12 حزن (31) گوید.
~~چون یوسف کنعانی دک چاه زنخ جوید   تا درد درون خود رمزی به رسن گوید. (32)
~~احمد بهوای دل باز از سرمشتاقی   از بهر اویس (33) جان احوال قرن گوید.
# [ای عزیز]13، تویک دم مشتاق وارگوش14 دل پیش آرو اسرار مشتاقان بشنوتا بدانی که
~~مطلوب بارطالب میکشد و طالب از آن بیخبر. وزاری کردن بیداران از بهر خواب آلودگان غافل و
~~اشارت کردن دانایان وفاش نکردن اسرار غیبی بر اطفال زمان که اهل جهانند و طلبکار حقند و
~~روی رسول حق میشکتند و رسول حق از ایشان ملول نمیشود و شفقت دریغ نمیدارد و به خلق و
~~مسکنت با اهل روزگار میسازد، از بهر آنکه هرگاه که رحمت آلهی میخواهد که اهل خود بنوازد،
~~نامرادی15 ناقصان و هلاک شدن ایشان به خاصان خود مینماید و عارفان16 حقیقی بنظر شفقت در
~~میآیند و بقدر حوصلهآ ایشان که صفت طفلان دارند، نزدیک میشوند و ایشان بعضی نزدیک رحمت
~~میآیند و بعضی عاق میشوند. آنها که در سردل ایشان محبت رسول حق تعالی باشد، حق تعالی
~~[تجلی]17 (34) خود بمدد محبت رسول میفرستد و آن قوم را از آز و هوس خلاص میکند و دوستی
~~حق، جل وعلا، در دل این قوم مستقیم میشود. پس حضرت باری، تعالی و تقدس، آن تجلی که18
~~ورسربندگان خاص ارزانی داشت درنظر جتیقیت رسول حق درآوردا1، ورسول حق عاشة آن
~~[شد]21 و ذکر این حدیث ازپیش رفته22. این حدیث از بهر آن با ابوذر گفت که ابوذر فرد بود. و23
~~توهم فرد باش تا دوست ms011 با توراز گوید. «ان الله تعالی فرد24 یحب الفرد»، یعنی «ان الله تعالی
~~جمیل یحب الجمال» (35) . هرکه غبار جمیع اشیاء در دل خود نیابد و محبت صانع در مصنوعات
~~بیند البته صاحب جمال25 شود و خوی حق برگیرد و واقف اسرار شود و مشتاق شود بر ذرات
~~کائنات بی صفات، والا اگر صفاتش نباشد و بیان صفاتش نکنند، هیچ آفریده مطلع نشود برذات،
~~و توتا عاشق نشوی بر صفات26 حق، چه دانی که الله جمیلست وبا وجود جمال، محب جمالست

PageV01P076

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0011.png)

~~که ««جمیل ویحب الجمال».
# ای اخی، آن زمان که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، میفرماید که «واشوقاه
~~إلی لقاء اخوانی یکونون من بعدی» (36) بیان یکتائیست. به یک نظر محالست که تو این سر
~~مشاهده کنی . در آن حال که به پرتو نظر غالب طالب در خود اثر [نور]27 شهود (37) پیابد، در حال
~~میباید که برین28 حدیث عمل کند. اول بداند که «یترکون المال» چیست، یعنی هرچه ترا از
~~دوست باز میدارد ترک میباید کرد و اگر در آن حال چنان29 نکند، پردهای برروی30 او درآید و
~~سرگردان بماند.
# ای عزیز، اگر میخواهی که حضرت سرور جوانمردان عالم (38) برتومشتاق شود، به عمل
~~کوش وجبری31 (39) مشو32، که من پروای آن ندارم که به تفسیر حدیث مشغول شوم، که
~~سیارگان آسمان دل در طلب مسکینان زمین درد به دل بردن آمدهاند، و آن جمیل بکر که محب
~~جمال شده بقصد33 مخالف أنس که آنرا گلام (40) گویند در کتاب عرف34(41)، مرا کجا
~~پروای آن باشد که گفت و گو کنم؟ ناچار ذکر احسن القصص (42) میباید کرد تا محسنان از
~~حسن حسنات بی نصیب35 نشوند. غیرت عشق نمیگذارد که بیش ازین اسرار36 جمال دوست
~~اظهار کنم. زنهار که این حدیث که اباذرغفاری روایت میکند که گواه دردمندانست، دائم
~~الاوقات مطالعه میکن و آب واربه سرو رو37 [میکن]38. و آن قوم که حضرت خواجه، [صلی الله
~~علیه و آله]39، اشتیاق ایشان ms012 دارد، در طلب ایشان شوو به خواندن حدیث مشغول مشوو به دانستن
~~آن قانع مباش. مقضود حاصل کن که درحق حروف پرستان (43) این آمده که «کمثل الحمار
~~یحمل اسفارا» (44).
# ای اخی، درقدم افزا که گفتارهیچست و راه به دوست نزدیکست و تو بدور میگردی. از
~~توتا به دوست یک پرده بیش نیست. اگرتودوست [را]40 نمیبینی، دوست ترا میبیند.
~~غزل 41:
~~واقف اسرارما نیست بجزیارما47.   نیست بجزیارما واقف اسرارما43.
~~شعلهآ انوارما هیچ ندارد نشان.   هیچ ندارد نشان شعلهآ انوارما.
~~چهرهآ دلدار ما درخور هر دیده نیست.   در خور هر دیده نیست چهرهآ دلدارما.
~~برسر44 بازار ما هیچ مگوغیر دوست.   هیچ مگوغیر دوست برسر44 بازارما.

PageV01P077

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0016.png)

~~در دل بیمار ما درد بود درد و بس.   درد بود درد و بس در دل بیمارما.
~~گفت بسریارما رمز چو گفتارما.   رمز چو گفتار ما گفت بسریارما.
~~وعدهآ دیدارما رو زجمالی بپرس.   رو زجمالی بپرس وعدهآ دیدارما.
# ای فرزند، بدان که علامت طالب چیست. طالب میباید2 که اول از هیچ دری عارندارد،
~~که اگر طلب طالب کاذب نیست، مطلوب خود را به طالب مینماید. هرجا که طلب أنس پیدا کند،
~~قرضست که اول طلبکار شود تا درمیان دل طالب و دل مطلوب، رسول حق درآید. چون رسول غیب
~~که رسول حقش گویند3، گواهی دهد که صاحبدل کیست، میباید که4 طالب از سر دل بگذرد و
~~دل خود را به دوست سپارد و درین حال، اگرخواهی که بدانی که دل به دلدار سپرده است،
~~علامتش آنست که دو چشمش گواهی دهد، زیرا که در همه حال دو گواه عدل میباید. چون چشم
~~عاشق متوجه به روی معشوق باشد، نشانش آنست که حیران بماند و دو دست از دوجهان بشوید تا
~~دو دستش گواه دو چشم او شود، یعنی دست5 از کسب بازدارد، و درین حال البته دست را مجال
~~حرکت نیست6 و این حال نیز دو گواه میخواهد. درین حال، گواه او دوقدمست که در کوی ms013 دوست
~~استقامت گیرد، و درین حال ثابت قدمش گویند. چون ثابتقدم شد، درین حال زبانش گشاده
~~شود و بگوید که7 «لا اله الا الله». وچون طالب به این مرتبه مشرف شد، هنوز این شهادت [را]8
~~اعتباری نیست، تا بداند که محمد، رسول الله، صلی الله علیه وآله وسلم9، ذات الله است و
~~شهادت به رؤیت حضرت10 مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، درست باشد11. و طالب درین
~~منزل تا عاشق نشود، محالست که این حال بدو17 منکشف شود، که گواهی حقیقت بصورت
~~درست باشد، و تو [که] این صورت به مجازبینی13، کجا این رمز دریابی؟
# ای اخی، هرگاه که چشم معشوق نظر در نظر تواندازد، بداند که دل توبا کیست و به چه14
~~مشغولست. اگر دلت به دوست مشغول است، چشمت گواهی میدهد، چنانچه شرح آن گذشت؛ و
~~اگریک ذره اسباب در [نظرت]15 مسبب16 آید، در حال این آیت نزول میکند17 که « لعنتی الی

PageV01P078

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0013.png)

~~یوم الدین» (45).
# آی اخی18، زنهار که یک ذره غافل و غایب مباش تا دوست اعتماد کند و دلت را مکان
~~امانت [گرداند]19 و مسجود عالم گردی و ندای غیب درآید در شأن دلت که آنرا «عرش الله»
~~گویند که «إن اللة وملائکة یصلون علی التبی یا آیها الذین آمنوا صلوا علیه وسلموا
~~متسلیما» (46).
# ای عزیز20، این کار[کار]21 بی کارانست و این دولت نصیب سوختگانست. شرح این
~~مقامات در کنزالدقایق و شرح الکنوزبخوان، که من بی پروایم و آشفته حال.
~~ابیات22:
~~پریشان زلفش ندارد قرار،   که قدش چودارست و زلفش چومار.
~~تو گرمرد راهی درین پیچ وتاب،   پس آگه نشین و مرو سوی خواب.
~~چوهستی طلبکاروجویای دل،   تودامان صاحب دل از کف مهل.
~~چومیخانه دان آن دل رازدان23.   تودلرا در اول زگل باز دان.
~~تو در ناز دلدار راز24 آفرین   گواهی طلب کن بعین الیقین (47).
~~در آن راز و نازش25 مجنبان دو دست،   که با دست آن دم بود بت پرست.
~~تو26 بی دست و ms014 بی دل در آن در نشین،   خلیلانه یکسر27 در آذرنشین (48).
~~چو درنارعشقش بسوزی تمام،   ملائک [درآید]28 به پیشت سلام (49).
~~چو در نار29 عشقش بسوزی چوشمع،   چو گل خنده آری، شوی فرد و جمع.
~~تو اینجا نباشی چوبی دل شدی30.   دگر ره چه پرسی چومنزل شدی31؟
~~جمالی، دریغا که چشم بصیر   [بدی بروجوه صغیرو کبیر.]32
~~چه گر روی خورشید نتوان نمود   به ارباب کار و طلبکارسود؟
~~وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وصحبه وسلم23.

PageV01P079

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0018.png)

~~بسم الله الرحمن الرحیم وبه نستعین رب تم3 قال الله تبارک وتعالی3. «إنا آزسلنآک شاهدا و
~~مبشرا ونذیرا» (50) «لتؤمیوا بالله ورسوله وتعزروه وتوقروه وتسبحوه بکرة وأصیلا،» (51). «إن
~~الذین یبایعونک إنما یبایعون الله ید الله فوق آیدیهم فمن نکث فانما ینکث علی نفسه ومن آوفی
~~بما عاهد علیه الله فسیوتیه اجرا عظیما» (52).
# عزیزان و دوستان بجمع سلام بخوانند. بعد از سلام معلوم نمایند4 که چندان اشتیاق بجانب
~~یکان یکان هست که هیچ از یکدیگر فرق نمیتوانم کرد. بجهت شفقت که در حق آن عزیزان
~~هست، گاه گاه حرفی چند در کتابت5 میآوریم تا بهرحال که باشد فرقی کنند. درمیان اهل
~~صورت (53) واهل معنی (54) مشلی چند درین رساله بشنوویک ساعت خاطر مبارک خالی
~~گردان از همه خیالات و تصویرات، که اگر6 میل شخص به صورت افتاد، معنی آن هرگز درنیابد.
~~مثل آنکه عبارت درویشان و خط ریش (55) و پراکنده7آ ایشان، اگر در کتابت5 از ذات پاک8
~~باری، تعالی، وروش اهل تحقیق ومنزلات عرش (56) وعالم جبروت (57) خبردهند و درنظر
~~هل صورت آورند، درحال به صورت زشتی خط و عبارت عامیانه مشغول شوند و هیچ مایل معنی آن
~~نشوند و به مسخرگی1 و هزل برآیند و صورت آن نیز از نظرشان برود. و برخلاف این بشنو که اگر
~~حکم پادشاه صورت که مجازی گویند، به آب زرنوشته باشد10 از احوال رعایا و لشکر و
~~اخراجات (58) جهت11 فانی ای12 چند که هیچ مغز در آن نباشد، چون در نظر اهل ms015 کمال آورند،
~~درآن نگاه کقد وصوت آذ خط و عبارت آن طوار نیند و به مینی آن مشغول شوند وبک حرف
~~شهری رود، اگر رومی باشد و اگرتنگی، احوال آن ملک میباید که ازو معلوم شود. قوله، تعالی،
~~(«لا نفرق بین آحد من رسله» (59) دراین مقامست، که اصالت صورت وعبارت زبان وعمارت
~~جهان فانیست. دست در دامن اهل معنی زن تا دراین عالم راهیابی. طفلان که سواد آموزند، اگر
~~لفظی چند [نقطه]14 و اعرابش نباشد، لفظ را درست نتوانند گفت که تعلق به صورت شرع دارد. و
~~اگر دانشمندی کامل باشد، در کتاب کشاف (60) وازآن بیشتر که میخوانند و نامش تومیدانی،
~~اعراب در آن پسندیده نباشد. زنهاره1 که به لفظ آموخته مغرور مشو که هر علمی که راه به حق نبرد
~~چنان باشد که قصه خوانان سرمیدان که حکایتی چند آموخته باشند و بازمیگوید. اکنون ساعتی

PageV01P080

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0015.png)

~~مستمع شوو به عبارت نیک و بد مشغول مشو1آ6 و خود را جمع گردان و کمرعشق درمیان بند و
~~راهدانی پیداکن. و راهدان در دنیا نتوان یافت، چنانچه در معنی17 این غزل گفته میشود.
~~غزل:   بسیار گشتم درجهان من درپی همرازدل،
# پیدا نشد، پیدا نشد گوشی سوی آواز دل.
~~گوئی همه چون خفتگان، دور از دل آشفتگان،
# افسرده تر از مردگان، بیگانه از غماز دل.
~~چون جغد در ویرانهها ساکن شده درلانهها،
# برساخته ایوانها، محروم از شهبازدل.
~~چون مورو موش و[ماربس]18 (61)، در قصد مردم (62) چون مگس،
# پیوسته در آزوهوس، ببریده از دمساز دل.
~~با دشمن خود دوستند، زیرا که جمله پوستند؛
# برجای خود نیکوستند، انباز گل، ممتاز دل.
~~زود، ای صبا، باردگر آن فتنه را بیدارکن،
# زانرو که اندرعاشقی ذوقیست بردن نازدل.
~~خیز، ای جمالی، تا به کی دور ازمی و آوازنی؟
# خرها رها کن در گله، روجانب شیراز دل.
~~اکنون19 در باب سلوک یونس، علیه السلام، و در تأویل آن و سشیر و سلوک سالک20 که
~~ظهور میکند در هرقرنی21، سخنی ms016 چند بشنوتا راه به سیربری، که اول سلوکست و اوسط سیرست و
~~آخرفنا به پیوستن22 بقا، که در آن عالم سلوک نباشد. همه سیر در سیر باشد23 [وا]24 همه
~~فتوح (63) در فتوح باشد [و]24 هیچ حجاب نباشد. و25 این عالم26 را عالم عارف گویند که
~~آفتاب عشق درو تجلی کند که شب نباشد. مغرب او مشرق گشته باشد و او را مکان نباشد. قوله،
~~تعالی: «لا شرقیة والاغربیة» (64)، وداد این کلمات در آخر رساله داده شود27. حالیا، نفسی
~~همراه عالم سیر [باش]28، نه چنانکه تناسخیان (65) گویند. سیر29 درمقام ابتدای سالک30 و
~~انتهای سالک که عرفانست، در این مستزاد بیان آن کرده میشود31. وقتی این معنی را دریابی که

PageV01P081

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0020.png)

~~از تخییلات37 خود بلکه از سر خود بگذری تا همه دیده گردی. آنگاه اهل بصائر (66) را بشناسی.
~~وقتی که چنین شوی، ترا عین انسان گویند.
~~مستزاد33:
~~چشمم نظری کرد و نظربازبرآمد،   دل در سر آن شد.
~~باز آن نظرازغمزهآ غمازبرآمد،   هر سونگران شد.
~~شد دیده ودل درپی آن قامت رعنا (67)،   چون روز قیامت،
~~درعرصهآ میدان به دوصد ناز برآمد،   دیدارعیان شد.
~~درخویش فرورفتم وبیخویش بدیدم   رخسارهآ معشوق.
~~همرازدلم گشت و به آواز برآمد،   [وز]34 خلق نهان شد.
~~دیگر چویکی قطره که در بحر درافتد   شد در صدف عشق.
~~شد مهر و نگین وزکف شه باز برآمده3،   سلطان جهان شد.
~~یک حمل (68) دگر کرد و درآمد به خرابات   با مغبچهای چند.
~~ساقی شد و می داد و سرافراز برآمد.   زاهد به گمان شد.
~~بازاز سرمستی بسر کوی دلارام   هنگامهای بنهاد.
~~درنی نفسی کرد چودمساز برآمد26   همرازخود آن شد.
~~گه غورشد از صورت و ازشهربرون رفت،   فارغ زبد ونیک.
~~بردار چومنصور (69) سرانداز برآمد،   یکتای زمان شد.
~~گه داغ فقیراست و گهی باغ امیراست،   چون گل ببر37 خار.
~~آن دلبر مکار بصد38 آزبرآمد،   هرجا بنشان شد.
~~در روم گذر کرد و سرازهند برآورد،   تعالی39 وتقدس.
~~شد درتک دریا و به شیراز برآمد،   مهر ms017 دل وجان شد.
~~این دم نظرش سوی جمالیست چوخورشید   آن پیر قلندر.
~~اسباب رها کرد و سبب ساز برآمد،   چون گنج به کان شد.
# ای عزیز، دانستن این معنی در مدرسه [و]40 قیل وقال حاصل نشود که حضرت امام
~~الموحدین وسید الاولیاء والاتقیاء، علی مرتضی، کرم الله وجهه، میفرماید: «لنا علم و یلأ غدا
~~مال» (70) . مراد ازین علم که آن سرورعلما میفرماید علم41 لدنیست (71) که42 حضرت شاه
~~میفرماید که برداشتم و هرچه تعلق به اهل صورت دارد که عاقبت آن فنا خواهد شد، آن مال

PageV01P082

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0017.png)

~~دنیاست که نصیب دشمنانست، و دشمن حق و دشمن23 دوستان او قومیاند که اهل دنیااند، که
~~حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که44 «آلدنیا جیفة وطالبها کلاب» (72).
~~هرکه قانع شود به ملک دنیا از آن قومست.
# ای عزیز، هر چیز که بدان مشغول شوی، بیشکی به مقصود آن برسی و آن مطلوب طالب تو
~~شود. حضرت مولانا جلال الدین رومی، قدس الله روحه45، میفرماید [و]46 روایت از حضرت47
~~تاج الابرار وخلاصهآ انبیا محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میکند.
~~نظم48 (73):
# گفت پیغمبر که چون کوبی دری،   عاقبت [زان در برون]49 آید سری.
# چون نشینی بر سر کوی کسی،   عاقبت بینی توابروی کسی.
# چون زچاهی برکنی هر روزخاک،   عاقبت اندر رسی در آب پاک.
# سایهآ حق برسر بنده بود.   عاقبت جوینده یابنده بود.
# یک لحظه متوجه شوتا احوال سالک درمعنی یونس نی، علیه السلام، بر توعرضه کنم.
~~شفقت دریغ نیست و هر [شخصی]50 که نیک و بد با نیکان و بدان میکند، سزای آن به خودش باز
~~میرسد51 و این معنی در قصهآ یونس (74)، [علیه السلام]52، تأمل کن. نقلست که یونس پیغمبر،
~~علیه السلام، شفقت مینجود92 برقم خود وقیم اوماند قوسمای بیگا آن روزتابه ایروزیازی
~~ای یونس، از میان این قوم بیرون روتا ما بلائی به این قوم59 گماریم56. یونس بر سر کوه رفت و
~~نظاره میکرد. ناگاه از آسمان ابری ms018 پیدا شد [و در میان آن ابر، شعله های آتش پیدا شد]57. نزدیک
~~آن شهر رسید. آن قوم چون بدیدند، ایمان به خدای یونس بیآوردند. و58 آن آتش ناپیدا شد. یونس،
~~چون چنین دید51، خشم گرفت و روی در ملک دیگر کرد با60 عیال و اطفال، و گاوی همراه61.
~~داشت. برق آمد و فرزندی ازو بسوخت و گرگ آمد و62 فرزندی دیگر ازو63 درربود و گاو [را در راه
~~سیل برد]64. وه6 یونس تنها بماند. آمد66 تا به کبنار67 دریائی رسید. کشتی ای68 روان میشد به

PageV01P083

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0022.png)

~~هلک دیگر. یونس بار خواست و در آن کشتی رفت. بادی و صاعقهای پیدا شد [و]61 مقرر بود در
~~میان اهل کشتی که هرگاه که دریا بجوش آید، قرعه اندازند. و [بنام هرکه آید، او را به دریا
~~اندازند]70. [القصه]71، قرعه بریونس افتاد ویونس را72 در دریا انداختند. حق، سبحانه وتعالی،
~~امر کرد بر ماهی ای که یونس را در شکم خود جای دهد13. ماهی یونس را در شکم خود جای داد
~~[و]61 یونس [در شکم آن ماهی]74 این [آیت]75 میخواند، [(قوله، تعالی)]76: ««و ذالنون اذ ذهب
~~مغاضبا فظن آن 7 لن نقدر علیه فنادلی فیی الظلمات آن لا إله الا آنت سبحانک انی کنت من
~~الظالمین» (75).
# ای عزیز، یک ساعت خود را از غفلت بی حاصل دور گردان و خود را نزدیک این نور
~~گردان تا شمهای از مقصودات و تأویلات این روایت برتو کشف شود، و این نیز نشود مگردر
~~صحبت28 دانایان محقق و غواصان [مدقق]71 که سالها در دریاها و صحراها گردیده باشند. یعنی
~~شفقت دریغ برهیچ قوم نیست80، و58 اگرنیک و [اگر]81 بد [میکنند]82، همه به خودشان
~~بازمیگردد83. بیت:
# ی،چرا نیک بگذاری و بد کنی؟
~~بد ونیک چون هردو با خود کنی،
# [ای عزین84، یک زمان دل به من ده تا بدانی که شفقت دریغ نباید داشتن، اگرچه
~~نیکی بر نیکان [و بدان]85 مکروه ومشکل مینماید. اینست که ms019 حق، سبحانه وتعالی، در کلام
~~خود یاد میکند [که]86 «عسی آن تکرهوا شیئا وهو خیر لکم» (76) . چون یونس (77)،
~~علیه السلام، شفقت داشت برقوم خود، و87 آن قوم پذیرا نشدند و یونس، علیه السلام، را88
~~نشناختند. یونس بنالید. حق، سبحانه و تعالی، آن آتشی89 که برین قوم90 گماشت، ثمره شفقت
~~یونس، علیه السلام، بود، وعطا و کرم11 حق بود که بشکل آتش مینمود، [و]97 آن آتش را آتش
~~عشق میگوئیم. چون یونس از میان این13 قوم بیرون رفت، این13 آتش روی در جان یونس،
~~علیه السلام، نهاد و یونس را منور گردانید و روی ازعالم تقلید بگردانید14 بلکه حق، تعالی، غیرت

PageV01P084

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0019.png)

~~فرمود و یونس را به خود کشید و خیالا تی که نزدیک95 خلق معظم مینماید، چون اطفال و عیال و.
~~گاو، و شرح اینها [گفته]96 خواهد شد، همه از یونس جدا شد و یونس مستغرق کبریائی حق شد و
~~از عالمیان فانی شد و به حق باقی شد17. [فأما]18 هنوزچون99 [صورت اوفانی نشده وپیدا
~~بود]100، البته کشتی شرع واجب بود که او را از بحر «مرج البحرین یلتقیان» (78) بگذراند، که
~~آتشی1012 بود دردل یویس [که اگرقدم دردریا مییهاد بی کشتی،12 دریا خشک میشد.
~~آتش در آب کشته نشود و آب به آتش شوریده نشود106 البته ماهی ای107 باید که تا قرار گیرد درو
~~یونس جان108 طالب عاشق عارف سرگشته و از ملکها برگشته و از ملکوت بگذشته و [در101
~~جبروت استقامت یافته [و در حال]110 مستغرق شده و کلام حق گشته111 وناطق «وما ینطق عن
~~الهولی» (79) [شده]112 وقرآن [پردهآ غیب بر او برداشته]113، بلکه دوئی درمیان آو و حق نباشد.
~~[و آنچه]114 حال انبیاء گویند که گاهی باشد و گاهی بروی پوشیده باشد، درین بیت اظهار
~~میشود115.
~~بیت116:
# هست قرآن حالهای انبیاء،   ماهیان بحرخاص کبریاء. (80)
~~هر ماهی ای117 که در آب باشد جویای آب باشد، چرا که آتش عشق در جان یونس ایام است و
~~یونس ایام در ms020 شکم ماهی صاحب قیام (81) است و فیض ازجام بحرمیگیرد و از آب جداست تا
~~در طبیعت باشد. یعنی بشریت این عالم بریش گویند و پشت برین عالم کرده و روی در بحر آورده
~~و بحریان (82) ازو فیض میگیرند و ثمرهآ طاعات118 بریان (83) با خود برده. اینجاست که حق،
~~سبحانه و تعالی، ثواب ملائکه بازمیستاند و به عاصیان امت حضرت [محمد]111 مصطفی، صلی

PageV01P085

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0024.png)

~~الله علیه و آله وسلم، میبخشد. عاصیان امت مصطفی یونس صفتان باشند که در دریای معرفت غرق
~~باشند و عاصیان امت محمد120 یوسف صفتان باشند که در چاه کنعان (84) با مور و موش یک
~~چندی مصاحب شوند تا اخوان مشفق او را در کنعان فانی نگذارند و بلیت گونا گون از عالم شفقت
~~بریوسف گمارند تا سلطان مصرشود (85).
# ای اخی، بی بلیات عشق عجب دارم که از انبیاء و اولیاء این راه بریده باشند [که]121
~~بی مشقتی و بی زحمتی122 یک لذت به دل هیچ مقبول123 نرسیده باشد و هرکه چون پیرزنان124
~~عمری در خانه ساکن باشد، این دولتها کجا روی بدو125 نهد؟ «و اذ اغتزلتموهم» (86) و هرکه
~~عزلت با ماهی که وجود اولیای ایام میگیریم، [نگیرد]126، او را [نگویند]127 که بری و بحریست
~~و هر128 که در سلوک زحمت بریان و مشقت دد و دام صخرائی121 نکشیده باشد لذت130 بحریان
~~کجا [یابد]131؟
# ای عزیز، این نور آلهی در سیاهیست. «عسی آن تکرهوا شیئا و هو خیر لکم». یعنی
~~رضای حق در تجلی اکراه روی به سالک مینماید. اگر سالک به امرپیردانا باشد، صبر کند و به
~~منزل رسد، و اگر [به راه]132 خودرأیی رود، این133 عالم بر و بحرکجا سیر کند؟ خلوتنشین
~~[گویند]134 او را، نه135 چون یونس باشد136 در شکم ماهی و نه چون یوسف درتک (87)
~~چاهی.
# ای عزیز، دست از دامن دوست137 دانا مدار که ایشان توجه به حضرت عزت (88)
~~کردهاند و حضرت عزت رجوع ایشان به انبیاء و اولیاء کرده. هرکس که ms021 افعال انبیاء بجای
~~آورد138، به احوال ایشان مشرف شود139 واحوال ایشان چون تنزیل باشد که از دل و جان ایشان
~~هر ساعت و هر لحظه به جان این سالک (89) نزول میکند. پس در هرملکی140 که او را
~~[سئوال]141 کنند، ارواح انبیاء و اولیاء مصحف گویای این دل عاشق عارف باشد و هیچ
~~بازماندگی ندارد [و]142 اینجاست که حضرت سالار و شهسوار اولیاء123 و قطب الا تقیاء144،
~~محمد المصطفی145، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که «المؤمن146 حی فی

PageV01P086

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0021.png)

~~الدارین» (90) . اگر خواهی که لذات این بدانی، همچون یونس پشت براهل خیال کن و همچون
~~یوسف دل در بلیات بنه تا سلطان مصر شوی.
# ای عزیز، [زمانی]147 دل بازده که درین148 رساله سخنی چند ازلب121 تصوف در عالم
~~سیر (91) سالک در اسرارذات عارف و بازماندن سالک در آن مقام از جهت رفع حجاب سالک و
~~فتوحات بازماندگان عالم محبت وعشق وعالم و اصلان نامتناهی، ذکر آن خواهد شد150 درین
~~فصل، که از مقامات چون باز میایستند.
# ای عزیز، چون حق، سبحانه و تعالی، عالم را بیافرید، بعد [از آن]151 آدم پیدا شد (92).
~~فرزند آدم ده گروه شدند، [و]152 آن چیزی که درعالم صورت باشد [از]153 زر و نقره و امثال
~~اینها، نه گروه در پی آن برفتند و یکی بماند. دیگر این یکی154 به ده گروه شدند. نعمتهای
~~گونا گون بیآفرید. نه گروه درپی این هوسها برفتند و یکی بماند. دیگر این یکی154 به ده گروه
~~[شدند]155. شهوات و لذات که درعالم مشهورست، از جاه [و]152 سلطنت و از جاه شنیخی (93)
~~و از تکبر عالم صورت و قبول عوام به تقرب اهل زهد، نه قسم بدان آز مشغول شدند و اگر ذکر این آز
~~و هوس گذرد [و]152 عالم همه کاغذ شود، غیراز آنکه کاغذ سیاه شود، حاصلی [دیگر]186
~~نخواهد بود، که دانستن این احوال در صحبت درویشان میسر میشود، که احوال 157 در کتابت198
~~معلوم نتوان کرد. القصه، یک ms022 قسم بماندند. ندا آمد از حضرت یکتائی و کبریائی حق، سبحانه و
~~تعالی151، که «ای قوم بازمانده، هر چیز که امکان آفرینش بود آفریدیم و شما را هیچ نصیب از
~~آفریدهآ ما نماند» . اگر در160 عالم دنیا شما را حاجت افتد به مکانی یا به دکانی یا به لقمهآ
~~نانی 161، به در سرای ایشانتان باید رفت. ««الدنیا حرام لاهل 162 الآخرة والاخرة حرام علی اهل163
~~الدنیا وهما حرامان علی اهل الحق164» (94) . ایشان به فغان درآمدند وبة زبان محبت وصدای
~~عشق وبه شهود (95) سر، این بیت165 که از لب و دندان درربار جلال الدین رومی، قدس
~~سره166، در آن عالم [به عالم]167 صورت پیوسته، [پیوسته]168 میخوانند، بخواندند و به سماع
~~درآمدند (96). تونیز، ای عزیز، اگر از آن قومی، بموافقت [ایشان]161 این بیت ورد حود ساز.

PageV01P087

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0026.png)

~~بیت (97):
# رمیپزد،سودای آن ساقی170 مرا، باقی همه زان شما.
~~این باده اندر هر سری سودای دیگر میپزد؛
~~اول نظر جمال کرد، عالم171 وعالمیان مصور شدند. دیگر نظر جلال فرمود، مخصوصان قائم الذات
~~متحرک شدند. بعد از آن، نظر [کمال]177 بنمود. این یک قسم دیگر که مانده بودند، به ده قسم
~~شدند [و از ایشان]173 یک قسم بماند و آن قسم روی به یکدیگر آوردند و درپی آن گروههای
~~مختلف نرفتند و جمع شدند و روی به یکدیگر آوردند174، و این قوم هنوز از ذاکرانند (98) که
~~ایشانرا میرسد که روی به روی یکدیگر کنند و ذکر «لا اله الا الله» گویند. تا سالک بدین مقام
~~نرسد، نشاید که ذکر «لا اله الا الله» گوید.
~~ای عزیزه27، نیک تأمل کن تا از کدام قومی. اگردرین حال چشمت پیدا شود، بدانی که
~~به چه مشغولی. یک ساعت دل درین اسرارنه و بشنو که در معنی این نظم تکرارهای گذشته176
~~بنوعی دیگر اظهار میشود. قصیده177:
~~خیز، ای پسر، خیز، ای پسر، وزخویشتن بیزار شو؛
# رسوا شواندر عاشقنی وزعشق برخوردار شو.
~~بیزار شو، بیزار شو، همچون حسین (99) ازملک دون، ms023
# وانگه بیا در کربلا خونخوارشو، خونخوار شو.
~~هردل که آن178 پرخون نشد از جسم خود بیرون نشد.
# خون خور در اول خون دل، وانگه بر زنار(100) شو
~~چون خاک توپر خون شود، صحرای دل گلگون شود،
# چشم توچون جیحون شود، دزدیده در دیدار شو.
~~جیحون چودیدی، غسل کن تا پاک گردی همچوما،
# وانگه بیا منصور (101) شو، بر پای خود بردار شو.
~~بردار هم ساکن مشو، وزدست خود بردارسر،
# چون سر بیندازی، بیا مجموعهآ اسرارشو.
~~چون مخزن اسرارشد جانت زآیات خدا،
# میگرد اندر ملک دل، [براهل]171 دل دلدار شو.
~~دلدار شو، دلدار شو18، چون گل نهان درخارشو،

PageV01P088

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0023.png)

# در جست و جوی181 گلرخان از هر طرف در کارشو18.
~~گه در زمین، گه بر سما، گه شاه شو، گه چون گدا،
# گه چون مگس (102) پرشهد شو، گه جمله زهر مارشو:
~~ورزانکه در اول قدم، در کاهدان خسبی چوسگ،
# جنس [مسمی]182 نیستی (103)، جویندهآ مردارشو183.
~~این خلق عالم، فی المثل، [چون خرا184 [بمانده دروحل (104)]185؛
# بیرون شوء18 از جوق187 (105) خران، اندر188 صف اخیار شو.
~~آمد بهار، ای جان و دل، پیمانه را از189 کف مهل.
# فانیست آن190 شید (106) ودغل، چون راستان اظهارشو.
~~آن مکر و زرق زاهدان کاهیست برآب روان؛
# خود که (107) چه باشد پیش ما، با ما به دریابار شو.
~~ای واعظ افسانه خوان، از بحرجان دربر فشان.
# خواهی ازین حکم ونشان، باعاشقان رهوار شو.
~~ای مفتی دفتر [شده]191، در سرقرآن سیرکن،
# روی آر [نزد اهل]117 دل، آزاد از آن پندار شو.
~~ای قاضی نائبنشان (108)، مگذار گرگ اندر گله،
# شو (109) خفته وزن در گله، خود پیش زن در کار شو.
~~ای صوفی گهدان جی113 (110)، مانند دهقانان ری194 (111)،
# پیوسته در دنبال قی، آخر دمی بیدار شو.
~~ای پیرطفل آسا، بیا، شیری خور از پستان شیر،
# ورزانکه شیرپنبهای، آرایش بازار شو.
~~چون شیر آمد در نظر، بس کن، جمالی، خیروشر؛
# شیراز(112) رو، چون شیرنر، فارغ زهر گفتار شو.
~~ای دوست، چون جمع گشتی و ms024 در حلقهآ یگانگان پشت برعالمهای195 گوناگون که
~~آقریده شد، کردی و روی در آفریدگار آوردی، بر تو مسلم شد که بگوئی که196 «لا اله الا الله» و

PageV01P089

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0028.png)

~~این را اثبات نفی (113) گویند و گفتیم هنوزاین117 مقام ذاکرانست. اگر خواهی که در عالم
~~شهود (114) لذات بینی، درذات جان حضرت معلی118 [مصطفی]119 ومرآت کائنات مزکی00
~~نظری کن تا بتوانی [گفت]201 «محمد رسول لله»، که «لا اله الا الله» درین حال کشف شود.
# ای اخی، بی متابعت «محمد رسول الله») محالست فهم این اسرار کردن، ومتابعت درنزد
~~هل دل (115) آنست که کسی را ببینند و قدم در قدم او نهند. درین مقام در شک راه نتوان رفت.
~~از حجاب هستی خود بیرون آی [و]202 در عالم نیستی که ناپیدائیست203، که مقام هستی
~~کبریائیست204، سیر کن تا بدانی205 که محمد رسول الله [بمتابعتی]206 که درین قدم کرده
~~فو تعالی تعثل اله ستیه حستنت ه ل ع مهیده او کحرد د و تو نصلانی ولهنه اول شنود اه ا وتو
~~خوانی . درین حالست که شیخ اوحدی (118) میفرماید. بیت (119):
~~این منم یا تو؟ خود بگوتا کیست؛شرح این کن که آن نمیدان
~~دوستان، جز حدیث او مکنید،   که من این داستان نمیدانم.
~~گواه. «لا اله الا الله» «محمد رسول الله» است واثبات «محمد رسول الله» ذات الهیست201 و این
~~در کتابت210 نمیگنجد. این بیان در صحبت درویشان بری و بحری ترا کشف شود، و شمهای در
~~بیان این حال شیخ فرید الدین عطار (120)، رضی الله عنه، در کتاب منطق الطیرمیفرماید، چرا که
~~زبان مرغانست و از عالم پست پنهانست. چون حکایت سی مرغست که چون به هم رسند، سیمرغ
~~سی مرغ باشد (121) . ابیات211 (122):
# چونکه آن اسکندر صاحب قبول   خواستی جائی فرستادن212 رسول،
# چون رسولان آخر آن شاه بکام   جامه پوشیدی و خود رفتی مدام.
# چون بگفتی آنچه کس نشنوده است،   گفتی اسکندر چنین فرموده است.
# هیچکس چون چشم اسکندرنداشت،   گرچه گفت اسکندرم، باورنداشت.
# در همه ms025 عالم نمیدانست کس   کین213 رسول اسکندر [روم است]214 و215 بس.
# ای عزیز، تا هرچه امکان آفریدن دارد واپس نیندازی و آفریدگار خود و جمهور آفریده در
~~«محمد رسول الله» نبینی، ترا مؤمن نتوان گفت، که «لا اله الا الله» بزبان گفته باشی ومشاهدهآ

PageV01P090

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0025.png)

~~دوست در پوست مشکل میئماید، بر تو میسرنشود تا از همهآ قشرها بگذری. آنگاه بدانی که «من
~~عرف الله کل لسانه» (123) چه معنی دارد. اشارت دربقیه216آ احوال درمعنی 217 السعید من سعد218
~~فی بطن امه والشقی من شقی فی بطن أمه (124) ونمودار «جف آلقلم» (125) که این احوال بیش
~~از نموداری و تمثلی219 چند نباشد، و احوال کلی در صحبت درویشان ترا کشف شود، که ایشان
~~کلید باغ صفایند220 وپیوسته در عالم رضایند221 و دشمن آلههآ هوایند232 و [مقربان]223 سراپردهآ
~~کبریایند224 و برهان تنزیل انبیااند225 و ساقی دوران اولیااند226. با وجود این، همه227 خاک
~~قدم228 مصطفی اند229. حضرت شیخ العاشقین ومرآت العارفین، بحرالحقایق والمعالی، شیخ
~~عین القضاة همدانی (126)، قدس الله سره230، میفرماید که در فطرت خلق سه گروه آفریده
~~شد (127) : گروهی به صفت آن شاه یمنی، [سلطان]231 اویس القرنی232، قدس سره233، و
~~گروهی به صفت [ابابکر صدیق]234، رضی الله عنه، و گروهی به صفت ابوجهل (128). یک
~~ساعت خاطر بازده تا بدانی که تو235 از کدام قومی و خود را بازدانی. اگر آزاد از کونینی، داخل
~~اویس باشی، و اگر در عالم صدق استقامت داری، از صدیقانی، و اگر درعالم آزار و انکاری،
~~بدان که ابوجهل مکاری.
# ای اخی336، حضرت رحمة للعالمین (129) فیاض عالمیانست. جهل در بوجهل
~~مخفیست و نمیداند که جاهلست. چون در نظر حضرت مصطفی [، صلی الله علیه و آله و سلم،]237
~~رسد، جهل او غلبه کند و معجزات خواهد، چنانکه جهال زمانه که از درویشان کرامات طلبند و
~~امتحان کنند. و چون صدیق در نظر صدق آید، صدق او رسول او گردد و در رسول پیوندد و238 لابد
~~در جنسیت صدقت239 [گوید]240، چنان باشد ms026 که این دهقانان و صحرائیان که در نظر درویشان
~~آیند241، سخن درویشان242 بجان بپذیرند و انکار نکنند. و حضرت سلطان اویس قرن243، چون
~~همکاسهآ حضرت244 ساقی کوثرست (130)، او در عالم بی نشانیست. اویسیان (131) درعالم
~~نادر باشند و در دقایق ذات ماهر باشند و در تجلی ««هوالاول والآخر و الظاهر و الباطن» (132)
~~ناظر باشند و در صف صفای عاشقان بریده از اول و آخر، حاضر باشند و دردیدههای اهل عشق و

PageV01P091

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0030.png)

~~محبت باصر باشند. ایشانرا بجانب حضرت واسطه نباشد و ابوبکر صفتان را (1333) در صحبت
~~اثرهای بسیار باشد. لحظه فلحظه ایشانرا عالمها کشف شود و اگر به صحبت نرسند، چنان
~~[باشد]245 که شخصی را نقدی باشد و در معامله نیآورد و به تجارب نفرستد. نقد او نقد باشد اما
~~سودش نباشد، بلکه زیانش باشد. و ابوجهل صفتان (134) چنان باشند که جهل در ایشان مخفی
~~باشد. چون چوب بید در نبات و چون به صحبت آب [رسد]246، نبات [به آب پیوندد]247 و چوب
~~خشک بماند، البته لایق آتش باشد.
# ای عزیز، اکنون ببین که درصحبت درویشان چون درآئی، جهلت غالب میشود [یا
~~صدقت غالب میشود]248 یا خود را محرم میبینی. اگرمحرم دلی، اویسی و اگر اکراه و انکار در
~~خود نیابی، صدیقی و اگرمجهول249 و مکروهی و این سخنانت به گوش فرونمیرود، بدان که
~~ابوجهلی.
# ای عزیز، [اگر]250 در خلوت نشینی و عمری در خلوت بسر آری251 تو خود را نشناسی که
~~از کدام گروهی تا به صحبت درویشان [نرسی. چون]252 در صومعه نشسته باشی و مشهور ملک
~~باشی و خلایق ترا پرستند و توپنداری که خداپرستی و چون درویشی [به درگاه توا]253 آید،
~~[تکبر]254 کنی و بحقارت به درویشان نگری. آن کبریائی صفت بوجهلست و اگر از امت
~~مصطفائی، اگر درویشی بیرون [شهر گذرد، بوی او به دماغ]255 تورسد که «إنی لأجد نفس
~~الرحمن من قبل الیمن» (135)، واگراز صدیقانی، اگر در بغداد صفتی نیک که در درویشی
~~باشد یا ms027 [خود]256 نباشد [و]257 تو در شیراز از آن نقل بشنوی [و]257 بجان در پذیری، صدیقت
~~گویند.   ای عزیز، غره مباش و بدان که حق، تعالی، میفرماید که «فلا تغرتکم258 الحیوة25 الدنیا
~~ولا   بالله الغرور» (136) که هرچه آن نفس را مغرور میکند آن از دنیاست و صفت
~~ابوجهلست، و هر که غره شود به چیزی که [آنرا]260 فنا خواهد بود و به آن بازایستد، ازین
~~[حدیث]261 خبری نداشته باشد که «کن فی الدنیا کانک غریب او عابر سبیل وعد نفسک من
~~اصحاب القبور». اگر سالکی از سرخود گذشته این حدیث را در عمل آورد، زود باشد که در مقام
~~«فی مقعد صدق عند ملیکی مقتدر» (137) عیش کند، واین راه بخود نتوان رفت!

PageV01P092

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0027.png)

~~[رباعی]262:
~~این راه دلست، ای پسر، بی سرباش.   یک لحظه بجان دوست بی پیکرباش.
~~دل در سر زلف یاربند، ای دل و جان؛   بی خانه و بی دکان شووبی زرباش.
# تا قلندروار و عیاروار چون منصور263 برسر دارنیائی، فهم این سخن264 نکنی . و تا265
~~غریب آسا بر سر چهار266 سوی فنا پوستی بردوش خود نبندی، در ذات این267 اسرار بازارعاشقان
~~راه نیابی.
# ای عزیز، ساعتی گوش به حضرت سالارانبیاء و معمار اولیاء و شهسوار آتقیاء، محمد
~~مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم، کن]268 که درین269 حدیث بزرگوار که270 ««کن فی الدنیا
~~کانک غریب [او عابر سبیل]271» در بارهآ مستان عشق [چه]272 جامهای مالامال پر کرده. اگر
~~شخصی273 عمر در سر این حدیث کند و به بیان این مشغول شود، از هزار274 یکی گفته نشود.
# ای عزیز، حضرت خواجهآ [عالم، صلی الله علیه وآله وسلم،]275 چنین میفرماید که
~~درین269 دیار بیقرار چنان زی که غریبان، و در عقب فرمود که نی، که276 شاید که غریب به
~~ملکی درآید و دو سه روزی ساکن شود و نشاید، که جای سکون نیست. همچون رهگذری باش که
~~در شهری درآید و توشهای بخرد و باز گردد. دیگر فرمود که نی، که270 ms028 راهگذری به خرید و
~~فروخت (138) مشغول شود و بطلب277 زاد [و راحله]278 (139) توقف کند ساعتی. چنان باش
~~که «وعد نفسک من اصحاب القبور»، که اصحاب قبور برروی زمین پیدا نباشید و به شیب
~~خاک (140) مسکن ومأولی ایشان باشد و گوشهآ گورستان سرای ایشان باشد، وإلا سایهآ حق،
~~تعالی، لوای ایشان باشد، رضای حق رضای ایشان باشد، بقای حق درفنای ایشان باشد، چنان
~~ناپیدا نباشند که در خاطر تو درآید. باشند و نباشند، عیان باشند و [ازچشم]279 خلق نهان باشند،
~~چرا که از آشنائی خلق بریده باشند و در عالم «دنا280 فتدلی» (141) صاحب دیده باشند و در
~~حقایق در بحر «مرج البحرین یلتقیان» گزیده باشند ووحی «وما ینطق عن الهری» (142)
~~[از]281 آسمان جان شنیده باشند ودائم الاوقات درپیش دوست چون «و الراسخون فی العلم»
~~(143) خمیده باشند.

PageV01P093

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0032.png)

# ای عزیز، در بیان این حدیث سخنی چند خواهد گذشت غریب مثال و رهگذری. حال
~~زمانی خاطر بازده و به گوش جان بشنو که در [معنی]282 «یا آیها الانسان ماغرک بربک الکریم»
~~(144) تفسیر این آیت بزرگوار و تأویل آن283 حدیث درربار به گوش جان تو رسانم و این آنگاه
~~شود که چون غریبان در راه فنا بسوی عالم بقا یک لحظه أنس نگیری و به عالم آصحاب قبور
~~پیوندی. بدان که اصحاب قبور، در آن رساله گفتیم284 که 285 قبر مؤمنان در بهشت هشتم (145)
~~باشد (146) وقبرعاشقان در طاق ابروی جمال معشوق باشد286 وقبر عارفان و سکون اهل
~~نامتناهی287 در جان مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]288 است289 و چون درعالم عشق
~~آئی، این هر سه یکی باشد، به آنجا که لقای حق که جان حضرت210 مصطفی است وعرش
~~[آعظمش]291 گویند [و]212 بهشت، باید که تخت بنهند. چنانکه این گفت و گوی293 که درین
~~رساله میگذرد، [حضرت]214 مولانا جلال الدین رومی، رضی الله عنه، بیان این 295 احوال دریک
~~بیت فرموده.
~~بیت296 (147):
# 2بر وی آلرحمن علی العرش استولی (8،1).
~~تخت دل معمورشد پاک از ms029 [هوی]217،
# ای عزیز298، دل را پاک گردان، وغره مشوبه تکرارعلم، و تفاخر مکن به اظهار زهد، و
~~تفاخر299 منما به اصل که پدرمن که بود. حق، جل وعلا، میفرماید که300 «ما غرد بریک
~~الکریم»، ونشنپدهای که درحق مقصود کائنات چه فرموده301 [که]302 رانک لا تهدی من
~~اخیبت ولکن اللة یهدی من یشاء» (149). یک زمان چون غریبی که متهم باشد و هیچش
~~گریزگاه نباشد303، دانی که چگونه از خلایق بریده باشد؟ در گنج اهل دلی عزلت گیر و شراب از
~~محبت دوست نوش کن و خیالات بی حاصل فراموش کن و چون راهگذری302 که در تابوت باشد و
~~به راه گورستانش برند، [دانی]305 چون بی اختیار و خاموش و لحاف بر سر کشیده بر سر دستش
~~میبرند. یک زمان بدین صفت باش تا بر سردستت گیرند و به اصحاب قبورت رسانند. گفتم که در

PageV01P094

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0029.png)

~~دنیا چنان306 غریب باش که نامت را اهل موضع بنیکی نبرند و چنان راهگذری باش که چون
~~بمیری، التفاتت نکنند، یعنی در راه گذر307 خلق نشسته باشی و به هیچت نشمارند. ابنای سبیل
~~این قوم باشند.
# ای اخی308، این کار من و تونیست، این کارمجردان بی سروپاست و احوال سیارگان
~~سموات إصطفاست وپیشهآ مقامران خرابات [و]297 باده نوشان صفهآ صفاست. تو احوال شید (150)
~~و طامات (151) نیک دانی . هر صبح و شام، لعنت میکنی [خود را وندانی]301. بپرهیز و بخوان
~~که310 «ما غرک بربک الکریم» . قال النبی311، علیه الصلوة والسلام 312، «کن فی الدنیا
~~کانک غریب او عابر سبیل وعد نفسک من اصحاب القبور».
# ای عزیز، حق، سبحانه وتعالی، میفرماید در کلام مجید خود، جل جلاله، که غره مباش
~~به عطا و کرم و جهد بنما و چشم امید به کرم و [بخشش]313 میدار (152). هرچند که فرمود
~~[که]314 «سبقت رخمتی 315» (153)، در عقبش فرمود316: «غضبی ولعنتی و[سخطی]317».
~~فانی سهلست [وعیش فانی]318 بی وفا319. اگرعمری در ناز و نعیم باشد، پیش شخص یک
~~ساعت ننماید و اگریک لحظه بلائی ms030 روی320 نماید، عمری [باید]321 تا شرح آن توان گفتن، مگر
~~شخص بدین منزل برسد [و]322 بداند. وچه سود که بداند و نتواند؟ پس، ای عزیز، یک لحظه بیدار
~~باش323 پیش از آنکه اجلهای گونا گون روی بتو آورد324، و325 از سر [مستی]326 و خودپرستی
~~بگذر و به چیزی مشغول شو که ترا بکار آید، تا عاقبت پشیمان نشوی. و غفلت و نسیان حجاب
~~دولتست و امر حق غیور (154) . قال الله، تعالی327: «وتفقد الطیرفقال ما لی لا آری الهدهد آم
~~گآن من الغائبین» «لاعذبته عذابا شدیدا أولا آنبحته328 أو لیأتیتی بسلطان مبین» «فمکث غیر
~~بعید» (155) . حاصل این آیت و مقصود این بینت329 آنست که غافل و غایب مباش و اگرباشی
~~«لاعذبنه عذابا شدیدا» که روی نماید، نفس تو آن برنتابد330 و حال آنکه اینها روی نموده331 و تو

PageV01P095

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0034.png)

~~در عالم هستی مغروری [و]332 جمهور مفسران برآنند که عذاب شدید333 هم صحبت مخالف و
~~ناجنس ونفس و اهل نفس است و آن چیز که درخوراهل دل باشد334 پسند او نیست335، و آنچه
~~پسند حق باشد، اهل نفس از آن گریزان باشند. اینجاست که حق، تعالی، میفرماید [که]336
~~«الخبیثات للخبیثین و الطیبات للطیبین337») (156). پس ببین که میل [به کدام]338 قوم بیشتر
~~داری. اگر میلت بجانب اهل رشاد نیست، عیب نیست، که راه بی پایانست و شیوهآ بی سرو
~~پایانسیت و احوال گدایانست و استقامت آشنایانست و میدان عاشقانست و چهار سوی سراندازانست
~~(157) وپای دار جانبازانست339، و پیش توملامت مینماید و پیش عاشقان حیات [و]340
~~جانست، چرا که زندگی341 جاودانست و از دیدهآ نامحرمان پنهانست. هنوزتا وقت باقیست، از سر
~~خود برخیز و صحبت با بی حاصلان مدار و سخن مشفقان بجان342 بشنو و از عالم غفلت بیرون آی و
~~از مهملات دورشو، و نیک [درین غزل تأمل کن]323.
~~طریق وملت عاشق به پیش تو بازیست344.   بیا، بیا و نکوبین که جای جانبازیست345.
~~اگرچه یار346 برآمد بصد هزارلباس،   ولی قرار مقیمان به ms031 قامت تازیست (158).
~~بیا به کوی خرابات و جام می درکش،   چو خاک بی سروپا شو که این سرافرازیست.
~~حدیث عشق زجادوی دلفریبی پرس   که گوشهآ نظر او مقام غمازیست.
~~درا به چشم جمالی، گراین هوس داری.   ببین که ساقی دوران حریف شیرازیست.
# ای عزیز، از سرخود بگذرو اندیشهآ عاقبت کن. چنانکه شهسوارمیدان بلا و باریک بین
~~بیابان فنا و هادی گم گشتگان347 میادین عشق348 و بلبل بساتین شوق و ذوق و مقوم اهل
~~[دنیی]349 واهل350 عقبی واهل مولی، مفتاح فتوح السالکین351، مولانا جلال الدین رومی،
~~قدس سره، در مثنوی معنوی چنین میفرماید352:
~~[ابیات]353:

PageV01P096

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0031.png)

~~درپی354 هر گریه آخر خنده ایست.   مرد آخر بین مبارک بنده ایست. (159)
~~کیست دانا؟ آنکه آخر بین بود.   کیست جاهل؟ آنکه [آخور]355 بین بود. (160)
~~چونکه گله باز گردد از ورود (161)،   پس فتد آن بز که پیش آهنگ بود. (162)
~~پس مجو [پیشی]356 ازین سو، لنگ باش؛   وقت واگشتن، توپیش آهنگ باش. (163)
# ای عزیز، یک ساعت گوش هوش پیش آرو [شربتی]357 از شراب «یحبهم و یحبونه»
~~(164) نوش کن و سخنهای پراکنده شنیده فزاموش کن و دست محبت با یار حال در آغوش کن و از
~~ماضی و مستقبل بگذرتا ماضی و مستقبل در احوال تو سرزند. وتا غریب عالم و عالمیان نگردی،
~~ندانی که [آن]358 حضرت سرور غریبان و پیشوای محزونان و انیس عاشقان و مونس عارفان و
~~مرآت کل351 کائنات، صلی الله علیه و آله و سلم، در آن فصل که در تأویل حدیث درربار آن
~~حضرت سخنی چند گذشت، از احوال غریبان چه خبرداد360.
# ای عزیز، تا غریب نباشی، احوال غریبان چه دانی؟ میگویم که غریب کسی باشد که
~~همتایش نباشد وجوهربی همتامحمد مصطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم، چرا که غریبست، که
~~هرلحظه ازآنفاس مبارک اولفظی بیروننیاید361 که نونبود، که اومنشأغرایبعالمست. از
~~معجزات گونا گون، اگرچه انبیاء معجزات نمودند، به مقامی چند عاجز شدند [و]362 ازل تا ابد
~~چون وحی سمه در جان ms032 مصطفی لم صلی الله علیه و آله و سلم)242 دره دأید و چون غر بان میگذرد و
~~آن وحی چون به زبان حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، [أید]364، چون تیر از کمان
~~میجهد [و]362 در دهان محمد، ضلی الله علیه وآله وسلم، این وحی غریبست و مجال ایستادن
~~ندارد و گرد عالم بر میآید. آن لفظی که تنزیل (165) گویند265، صحابه آنرا غریب بیند، که
~~پیش از آن از کسی نشنیده باشند366 و این احوال پیش از آن از حضرت خواجه نیز ندیده باشند؛
~~پیش ایشان البته غریب نماید367. و این لفظ چون بر اهل صورت رسد، چنان غریب نماید که هیچ
~~التفاتی368 بدان نکنند. مثلا، چون369 ترکی مجذوب که در روستائی که زبان ترکی نشنیده باشند
~~درآید، [آن قوم]370 متحیر شوند ساعتی، و احوال او معلوم نکنند و بگویند که371 [جنسی]372

PageV01P097

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0036.png)

~~غریبست. اینست که حضرت عین القضاة همدانی میفرماید که قرآن در عالم بکر آمد و بکر رفت
~~(166)، یعنی مصطفی و مصطفی صفتان در عالم صورت غریب باشند، چرا که سخن ایشان به
~~گوش اهل صورت فرونرود.
~~غزل:
~~توچهای و ازچه جائی33 که چوماه مینمائی؟   تو کهای واز کجائی که امیرو شاه مائی؟
~~چه انیس وجانفزائی، چه لطیف ودلربائی374!   توزجاجهآ (167) قلوبی، تو375 دلیل راههائی.
~~توطبیب دردهائی، نه که376 خود شفا ودردی277.   دل دردمند ما را توبه درد میربائی.
~~شجری چودرزمینی، قمری چوبرسمائی،   شکری چودردهانی، نظری چو[درورائی]378.
~~تونظرنهای که آنی که همیشه درمیانی،   تونه جان که جان جانی تونه دل که دلر بائی379.
~~همه عاشقان به رویت، شده مست از سبویت380،   که توساقی جهانی چه اگرجهان نیائی.
~~نه چنان ربوده381 حسنت دل راضی جمالی282   که بجزرخت تواند به دو گیتی آشنائی383؟
~~این ورق بازگردانم. گفتم غریب چون مصطفی است و راهگذری چون یحیی (168) است و
~~اصحاب قبورچون اصحاب کهفند384 (169). واین همه درجان مصطفی است [، صلی الله علیه
~~و آله وسلم]355. گفتم وحی درجان مصطفی صفت اصحاب کهف ms033 دارد، وچون به زبان حضرت
~~مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]385 آمد، صفت یحیی دارد تا به کام386 اوست و بیرون
~~میجهد. و چون بیرون آمد، صفت رسول دارد که در جهان صورت تفرقه (170) میشود، و درین
~~مقایست که حضرت خواجه387 [، صلی الله علیه وآله وسلم،]385 میفرماید که2888 «لی مع الله
~~وقت» (171). مرا389 وقتی است که احوال زبانی درنمیگنجد که آنرا یحیی گفتم و مقالات310
~~بیرون نمیایستد که رسولش نام نهادم. پس نبی مرسل (172) و ملک مقرب391 در آنجا
~~درنگنجد312، که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، درغارجان خود منزویست که
~~عالم (173) بقا گویند وبعضی تجلی لقاء (174) گویند وبعضی «سبحان الذی آشری» (175)

PageV01P098

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0033.png)

~~گویند، که 313 آن زمان غریب [درنگنجد]314 و راهگذری راه بدان مقام نبرد. اگر خاطر تومیل
~~کند، در آیت «افحسبتم آنما خلقناکم عبثا و آنکم الیلا لا ترجعون» (176)، درین باب سخنی
~~چند بیان کنم، میگویم که چون از دریای جان مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]315 آن آب
~~زلال مصفی316 که آنرا وحی گفتم، [به زبان]397 حضرت خواجه گویا شود398 و در عالم پراکنده
~~پویا شود و نفع و نصیب دهد، هرکس بجای خود لذت399 [برگیرد]400، یعنی آن زمان که دهان
~~اهل وحی وحی تکرار میکند، لذت مییابد و مستمعان، چون میشنوند، آن گوش لذات401 میگیرد از
~~شنیدن آن وحی. اگر سالک صادق عاشق عارف گوش جان412 گشاده گرداند و این لفظ مبارک
~~حضرت سید کائنات و خلاصهآ آبرار (177) به جان بشنود، جنس جان مصطفی است، و این وحی
~~مصطفوی، صلی الله علیه وآله وسلم413، درجان اوچون تخم [که]404 برخاک فشانند، ریشه
~~گیرد و سرسبز شود. بعد از آن، همچون اویس میان405 [جان اوو]406 جان حضرت خواجه [، صلی
~~الله علیه و آله و سلم،]395 حاجت به زبان نباشد و درین محل سختی و آسانی نباشد. همه نوردر
~~نور باشد (178)، همه سرور باشد، همه حور (179) وقصور (180) باشد واین مقام [را مقام]407
~~یکتائی گویند. ««کن فی ms034 الدنیا کانک غریب او عابر سبیل وعد نفسک من اصحاب القبور».
# ای اخی، گفتم که [از]408 «آفحینتم انما خلقنا کم عبئا» بر توچنان روشن شده باشد
~~که هیچ آفریده عبث نیست. سخن یکیست درین مقام [والا]101؛ تونیکوبفهم. گفتم که وحی که
~~به زبان بگذرد410، تا به زبان میگذرد411، زبان لذت از آن میگیرد413، چون بگذشت، آن دهان
~~بهم دوخته شد؛ چون آدمی ای413 که روح ازبدن او بدر رود [و]414 زنخ او بربندند، چرا که
~~گویائی ازو محالست و بیرونیان (181) شنیده ازین گوش و از آن گوش بدر [کرده باشند]415 و در
~~عالم جان گوش و زبان صورت عبث باشند، چرا که واسطهآ جان و جانانند و اسباب آسمانیانند و
~~چون نفس سرکش مرکب روحانیانند. ای اهل دل، دیده برگشای و تا نبینی، مگوی که
~~«لا اله الا الله». از جان ودل دیدهای پیدا کن تا بازراه به جان ودل بری. وجان ودل عالم و

PageV01P099

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0038.png)

~~عالمیان [که4162 محمد مصطفی است، صلی الله علیه [و آله وعلی ]17) آحبائه وعلی جمیع
~~المشتاقین، از لب و دندان درربار میفرماید که «کن فی الدنیا کانک غریب او عابر سبیل وعد
~~نفسک من اصحاب القبور»، یعنی گوش سربه گوش سر بپیوند418 و از عالم تصویرات (182) و
~~هرچه تعلق به عالم فنا دارد، بمیر و خلاص شوپیش از مرگی که دد و دام را باشد و حیوانات و طیور
~~و خلایق که شکل انسان دارند و در درون هزاربت گوناگون دارند419، یعنی در پاگاه (183)
~~خران ممیر. پیش از آنکه ایشانرا میرانند، ماتم نفس خود بدار و زندهآ جاوید گرد و در حلقهآ آن
~~ذاکران درا که در فصل اول 20] گفته شد که رو در یکدیگر آورند [که]416 ««انما421 المؤمنون
~~اخوة» (184) و دیگر «المؤمن مرآة المؤمن» (185) که روی درروی یکدیگر آورند و درعالم
~~حقیقت یکدیگر بینند. و این حلقه در پیرامن جان حضرت مصطفی است، و توتا اهل بیت نشوی و
~~مصطفی در حق تونگوید ms035 که422 ««سلمان منی423» (186)، تواین لذت424 کجا بینی؟ و گفتم
~~که225 بیش از مرگ بمیر، چنانکه حق، جل جلاله، میفرماید [که]426 «ولا تخسبن الذین قتلوا فی
~~سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقؤن» «فرحین بما آتیهم الله من فصله و یستبشرون بالذدین لم
~~یلحقوا بهم من خلفهم الا خوف47 علیهم ولا ههم یخزنون» (187) هرگاه که با نفس قتل نکنی428
~~(وازخانهآ]29] بود خود نقل نکنی ولعنت برخیالات عقل نکنی، در میدان شهسوار عشق درنیائی.
# ای عزیز، تا دربند خان ومان باشی [وبندهآ آز]430 و هوس زنان باشی، صد هزار بار کم
~~از مخنثان باشی431، و مخنثآنرا در صف ««قتلوا فی سبیل الله» چه کارباشد و بیگانه را در [بلاد
~~الله]32] (188) چه أنس باشد ولنگ و کوررا در «سبیل الله» چه رفتار باشد و زنده433آ درژنده
~~(189) پیچیده با اصحاب قبورچه حضور یابد؟
# ای عزیز، اگر [احادیشی]34) که سرورفقرا، محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم،
~~فرموده در عالم فقر و فنا در پیش این حدیث که «کن فی الدنیا کانک غریئب» بنویسند، بدانی که
~~این حدیث در میان آن احادیث که آن حضرت سید العالمین435 فرموده، غریبست، چون مصطفی
~~که درمیان انبیاء و خلایق غریبست و درویشان نیزدر [میان]36) مشایخ و زهاد و علماء237 و

PageV01P100

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0035.png)

~~جمهور خلایق غریبند وخلایق غافل از احوال ایشان، ودرین عالم این بیت بشنو. بیت:
# کافر آنست که او غافل درویشانست.
~~کافر آن نیست که در پیش بتی سجده کند،کافر
~~ازین بتهای گوناگون و ازین438 نقشهای رنگارنگ و این هوسهای باطل که در خیال جهال
~~نادانست439 که بر سر آب440 خانه میسازند و خبر از خرابی آن ندارند، حضرت خواجه فرمود که
~~بگذری و چون راهگذری باشی و در عابر [سبیل]441 به دید خیالات و442 کرامات واظهارمعجزات
~~و ربودن (190) خلق که به عالم نامتناهی محل انس [ندارند]443، گفت ازین مقام نیز بگذرید تا
~~از جماعت اصحاب کهف باشید و اصحاب کهف آن باشند444 که ms036 به اختیار خود از سر جاه و
~~تخت و کلاه445 بگذرند و در جان جانان عزلت گیرند؛ نه چون این گوشهنشینان ایام که در خلوت
~~نشینند و در باغ نفس ایشان سرو در گل [نشانند]446 (191) و از خلق [کناره]447 گیرند و آرزوها
~~و هوسهائی448 که خلق ضعیف را دست بدان نرسد، [در کنار]449 گیرند و از دوست حقیقی شرم
~~ندارند. وای [از آن]450 روز که پرده از سر کار برگیرند و علامتهای نهانی تو آشکار شود. پس
~~[حقیقت]4511 «آفحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینا لا ترجعون» برتو کشف شود [و]452 بدانی
~~که اصحاب کهف کدامند و اصحاب لهؤکدام.
# ای اخی453، جامهآ سلامت در کوی عشق و ملامت چاک کن و بر سر این نفس غدار
~~مکار454 خاک کن و چون ابنای سبیل ازین راه نیز بگذر و در خرابات مستان کهف نشین و
~~قلندروار گوشهآ نظری به این عالم انداز غریب وار، تا عالم و عالمیان به گوشهآ آن نظر بقدر همت خود
~~سرسبز شوند. تا نگوئی که «افحبستم آنما خلقنا کم عبثا» محالست.
# ای عزیز، بجای خود همه حالست، الا مرغی چند هست که آنرا شاهباز میگویند و طعمهآ
~~او سینهآ مرغست. ای عزیز، جملهآ عالم آکل ومأکول (192) دان تا جان خود را طعمهآ جان جانان
~~نسازی. چه دانی که گنجشکی یا شاهبازی445. پس درعالم هیچ عبث نباشد، الا گنجشک که
~~در بازفنا شود و چون456 گنجشک درمیان نباشد457، همه باز باشد.

PageV01P101

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0040.png)

~~ای خبک آن کس که از خود رسته شد،   در وجود زندهای پیوسته شد! (193)
~~درمن آویزید تا بازان شوید،   گرچه جغدانید شهبازان شوید. (194)
~~ای خنک جغدی که در پروازمن   فهم کرد از نیکبختی راز من! (195)
~~«خلقناکم عبثا» که جماعت451 واصلان (196) میگویند اینست که عبث نیست.
# ای اخی460، تحقیق بشنو: اگر از صدیقانی، تا شخص خود را در ایام خود به صاحب
~~کمالی461 نرساند یا صاحب کمال سایه برونیندازد، چون گنجشک باشد که در صحرا ms037 بمیرد یا
~~گربه او را برباید و حال آنکه نادر میباشد که گنجشک طعمهآ بازی262 شود.
# ای اخی، «افحسبتم انما خلقناکم عبنا» اگربر توجلوه کند، خود را درآویزی چون دزد
~~بردار، تا مردی463، دست مردی برقدم توزند و باز از سر درقدم افتی و جان در قدم او ایثار کنی.
~~یعنی هرکه از سرخود نگذرد، و464 به دوست نپیوندد، او زار [این]65] عالم باشد و آن عزیز خوش
~~میفرماید و به گوش محبت تو نیز خوش466 بشنو. بیت (197):
# روز صید آن سوار ازین نخجیر پربیفگند لیک کم برداشت.
# ای عزیز، ابوجهل در خلوتخانهآ صدیق که آنرا عالم صدق گویند، عبث دان و صدیق در
~~سراپردهآ (198) جان مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، عبثدان. تا تنزیل نزول67) سینهآ
~~بی کینهآ حضرت مصطفی [، صلی الله علیه و آله وسلم،]468 نشد و [زبان]461 بلبل سرای4170
~~[آن]471 حضرت گویا نشد، صدیق از آن بهرهای برنداشت. اینست که حضرت سید کائنات
~~میفرماید: «آنچه در سینهآ من ریختند در سینهآ صدیق ریختم» (199)، وحال آنکه میفرمود که472
~~«إنی لأجد نفس الرحمن من قبل الیمن».
# ای عزیز473، تو کاربه دور و نزدیک نداری. [ابیات]474 (200):
~~ای بسا دو ترک چون بیگانگان؛   ای75) بسا هندو و ترک همزبان.
~~گرچه تفسیرزبان روشنگرست،   همدلی از همزبانی خوشترست.
~~یک زمان «کانک غریب» غریب آسا درپیش شهریان آن ملک خاموش شووچون ««عابر
~~سبیل»476 در راهی که صراط مستقیمش گویند، در جوش شو و برق وار بگذر و در طلب77] آن غار

PageV01P102

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0037.png)

~~(201) که یار (202) در آن غارجام لبالب عشق هردم پرمیکند و عطاهای78) بی منت کرامت
~~میفرماید، یعنی در عالم ««جذبة من جذبات الحق» (203) که در آنجا علم کارندارد ومال
~~گذار479 ندارد، یعنی مقام اصحاب کهف باشد. بیهوش شو، تا از لب و دندان [بعضی از]48
~~مشایخ کبار تأویل «کن فی الدنیا کأنک غریب آو عابر سبیل وعد نفسک من أصحاب القبور»،
~~([صدق الله و]481 صدق رسول الله وصدق اصحاب رسول الله 482، صلی ms038 الله علیه [و آله]83) وعلی
~~جمیع الیحبین وعلی سائر الابرا)، بثنوی. حضیرت قطب الاقطاب، شیخ زین [الملة وا(9) الین
~~عالم (206) برو گرد آید [و روی به وی کند و بارش نباشد (207)]86] که درآید، همچون غریبی
~~که بصورت (208) به شهری درآید و مردم پیش او جمع آیند و درپیش او بنشینند و [احوال]487 ازو
~~پرسند. [و]488 آن غریب راه ملک خود رود و ادای او (209) و روایت او و حکایت او بهم
~~باز [نخواند]481 (210)، برخیزند و او را بگذارند و او در آن410 شهر حظی و بهرهای نیابد411
~~(211). وحضرت انیس الفقراء، شیخ نجم الدین کبری (212)، قدس سره، میفرماید که غریب
~~کسیست که در شهری درآید و زبان او را ندانند و با او انس نگیرند؛ او نیز بگذرد. و حضرت شیخ
~~ظهیر الدین برغوش 412 (213)، قدس سره، میفرماید که غریب کسیست که در شهرش نگذارند و
~~گویند که دزد و سالوسست. حضرت شیخ المرشد [و]488 کاشف الاسرار، شیخ فریدالدین عطار،
~~قدس سره، میفرماید که غریب کسیست که چون پروانه روزهمه روز در فکر شب باشد و شب همه
~~شب در فکر شمع باشد (214) . و این مقام منزویانست که عزلت گرفته باشند و به خیال دوست
~~شب و روز گذرانند. و [راهگذر]413 کسیست که راه به شمع برده باشد و طواف کند بگرد شمع و
~~خود را به شمع نزند؛ در مشاهده قانع شده باشد و این مقام خود رأیانست که به آزو هوس درنظر
~~درویشان جلوه کنند و [بدور]414 روند و اصحاب قبور کسیست که چون پروانه که [بگرد]4615
~~صمع بسدوعا» مود ر برمحع زند و جان خود رامحور کرد اند و16 ممکحی خود لم به دوست
~~پیوندند و نماند.
# ای عزیز، تا بدین مقام نرسی، ندانی . وحضرت سید العاشقین وسند العارفین، مولانا

PageV01P103

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0042.png)

~~جلال الدین رومی، قدس الله سره العزیز418، میفرماید که غریب چون آن 291 ابوبکر500 سبزواری
~~(215) باشد که در گلخن (216) سبزوار افتاده باشد501 و [هیچکس]502 او ms039 را بهیچ حساب
~~نکنند، و راهگذری چون امام المقتولین وسید الفقراء، حسین ین503 علی المرتضی [، رضی الله
~~عنهما،]504 که در کربلا هیچ قرارش [نبود]505 تا [به عالم]506 خود [رسید]507 که عالم وصلست
~~(217)، واصحاب قبورچون امام المتنقین والموحدین سید الاولیاء والا تقیاء، علی المرتضی، کرم
~~الله وجهه، وشرح این در حضورتوان گفتن که در کتابت508 نگنجد. غزل509:
~~مدح توگفتن نه ره حد ماست،   گرچه ظهورت زپی مد ماست. (218)
~~مقصد آیات توئی، ای فتی510 (219).   شکر که در سینهآ آب جد ماست.
~~ای تنوچوخورشید به عالم علم.   کوری و خودرأیی ما سد ماست.
~~هرکه نهد سر به بلا چون حسین،   [هم]511 نظرماست، که بر[حد]512 ماست (220).
~~چشم جمالی چوبدید آن نظر،   ناظر سی پارهآ آبجد ماست. (221).
~~سلطان العاشقین والعارفین، شیخ ابی محمد روزبهان، قدس الله روحه العزیز، میفرماید که غریب
~~کسیست که صفت جاسوس داشته باشد و او را ببینند و ملتفت نشوند (222) و حضرت شیخ
~~ابویزید بسطامی (223)، قدس سره، میفرماید که راه گذرآنست که اهل موضع هم نبیند513 و
~~موضع چون خیالی در خیال او درآید (224) . در سیر [اسرار]514 بداند [و بگذرد و]515 چنانکه تو
~~خوابی دیده باشی و بیدار شوی آن خوابت یاد نباشد. و حضرت شیخ شبلی (225) میفرماید که
~~اصحاب قبور کسیست که در جان پیر ایام مسکن یابد516 و استقامت یابد517، چون طفلی در شکم
~~مادر پرورش مییابد (226) . وحضرت شیخ محیی الدین اعرابی (227) میفرماید که اصحاب قبور
~~کسیست که از اقطاب (228) پنهان باشد و نامش نباشد (229) . درحق ایشانست.
~~غزل:
~~هرکه در کوی غمش صابر518 وجانبازآید چون تن ارگشت فنا، لیک چوجان بازآید.

PageV01P104

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0039.png)

~~باز کز ساعد شه میل هوا کرد، مترس؛   بازیش (230) بازوی شاهست و بشه بازآید.
~~غم مخور، دل، که گرآن بدرمنیرت بشکست،   آن هلال از افق مهر بصد نازآید.
~~سالها خون جگر باشد519 وتریاق فراق،   تا شبی شاهد خوش خوبتو همراز [آید]520.
~~کو نسیمی که دل مرده ازوزنده شود؟   ای جمالی، مگر از جانب شیراز آید.
# ای ms040 عزیز، یک لحظه متوجه شوو از خود دورباش و از خودی خود521 بپرهیز و بشنو که
~~عالمان محقق وگواهان راسخ دربیان «فلا تغرنکم527 الحیوة اللنیا ولا یغرکم بالله الغروب»
~~(231) چه گفته اند تا لذت523 از عالم غیب و شرابخانهآ ساقیان وافیان (232) «و من آوفی بما
~~عاهد علیه الله» (233) دروفا وعهد که بستهاند، وفا524 کردهاند و لذت آن چشیدهاند و با دوست
~~در عالم توحید دست در گردن «قل هو الله آحد» (224) زدهاند و فانی شدهاند و به بقای جاوید
~~پیوستهاند و از هستی بشریت رستهاند، به مذاق جان تو رسد. ساعتی حاضر باش، تا شمهای چند
~~درین آیت گفته آید525 که مغروران چه قومند و سیرت ایشان و مقام ایشان و بازایستادن و واصل
~~نشدن به حق و در بیان واصلان نیزنکتهای چند مصور شود. خاطر بازده. حضرت امام المسلمین،
~~امام محمد غزالی (235) میفرماید که مغرور قومی اند که ایشانرا سیرت اسلام و صورت اسلام و
~~اسباب دنیاوی جمع باشد و بر اهل فقرو مساکین صورت تفاخر کنند. اگرچه این قوم را صورت
~~صلاحیت و زهد و تقوی شایسته باشد، لیکن خدا را درمیان نبینند و به راستی اسلام مشغول باشند و
~~بحقارت به زیردستان نگاه کنند. مغرور باشند بجهت اسباب دنیا و در مجالس و در مدارس عارشان
~~آید که در پهلوی درویشان نشینند (236). مغرور و بیگانه بنزد خدای576 [تعالی]527 این قومند.
~~قوله تعالی : «یا آیها الانسان ما غرگ بربک الکریم؟» این مغروران درین حال از نومیدان باشند.
~~حضرت528 شیخ العارفین، شیخ شهاب الدین سهروردی (237)، قدس سره، میفرماید که مغروران
~~آن کسانند که دائم الاوقات در زاویه و خلوات529 به ذکر زبان مشغول باشند و خود را از خلایق
~~بریده دارند و معنی مجردان و تارکانشان نباشد و میل [دل]53 ایشان با عوام باشد. مغرور این قومند
~~و محروم، [و]531 آن لذات گوناگون که زاویه (238) نشینان محقق را باشد، ایشانرا نباشد.
~~[پس]852 مغرور و محروم باشند (239) . و[حضرت شیخ المحققین ms041 وقبلة العارفین، شیخ عبدالقادر
~~جیلانی (240)، قدس سره، میفرماید]533 که مغرور قومی اند که بر تفسیر قرآن محافظت کنند و
~~خانظ احادیث با شند و ردوه آز خلایت [نستانندم ه و [محابای 535 دوست وفرتقدان226 و

PageV01P105

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0044.png)

~~خویشان و همسایگان ننمایند [از آنچه حکم شرع باشد و هیچ تفاوت ننهند]537 و چون به اهل دل
~~رسند، با وجود این همه خصال بوی محبت ازلی و ابدی که در درویشان موجودست به مشام آنها
~~نرسد (241) . مغرور و مجهول این قومند که به عالم صورت و تقوی صورت538 قانع شدهاند و
~~حضرت سلطان العاشقین والعارفین، شیخ ابی محمد روزبهان، قدس سره، میفرماید که سالکان که
~~در میادین ترک (242) وتجرید (243) اسب همت رانده باشند و در بیابان فنا وامانده539 و به عالم
~~ملک سیر کرده و تجلی جمال عشق درعالم بقا برین قوم [منکشف]540 نشده باشد، میل کنند به
~~عالم کرامات و اظهار [بر]541 خلایق ملک و اظهار وجود خود و برین جهانیان ملک ظهور کنند
~~(244). مغرور و بازمانده از جانب حق این قومند و تحقیق شد که به دوست نرسیدهاند و از احوال
~~سرهنگان (245) صف ملامت خبر ندارند و به کوچهآ عاشقان جانباز گذرتدارند و در شهرستان
~~ماهرویان غماز سفرندارند و اگرچون دلشدگان و از سر خود گذشتگان باشند و روی جهان آرای
~~عشق را مشاهده کرده باشند، دل و جانشان درگاه و بیگاه در ترنم و رقاصی [بدین]542 غزل مشغول
~~باشد. غزل:
~~دارم سر آن کزجان درپات سراندازم543،   در راه تواز دیده هردم گهراندازم544.
~~در میکده بنشینم، می نوشم ومی بینم،   پیمانه بگردانم هم قام (246) براندازم.
~~هم اهل مدارس را درپیش بتان آرم،   هم دفترپارینه545 (247) زانسوی دراندازم.
~~دردیدهآ خودبینان خاک وخس وخون ریزم،   وآندر دهن رندان حلوای تر اندازم.
~~گراحمق نادانی با من به مصاف آید،   من روح مسیحایم، تیغ و سپر اندازم.
~~انگورک مثقالی (248) گر سرکه شود کلی،   شیراز روم خودرادر گلشکر (249) اندازم (250).
~~شیرم546 به شکار آمد، شیراز گریزان شد، ms042   وزننگ چنان547 شیراز548 من دور ز شیرازم.
~~ای کودک شیرازی، شیر آز تو خواهد خورد.   شیراز بجو درمن، بنگر که چه شیرازم549.
~~گرمیل شکرداری، همکاس جمالی شو،   چون مشتری مائی، پیشت قمر اندازم. (251)
# شمهای چند درباب مغروران مانده. یک زمان از سر خود بگذر، باشد که شرابت از
~~شرابخانهآ عاشقان نصیب باشد و از ساقیان باقی سرمپیچان تا حیات جاویدان550 از برکت ساغر
~~دمادم ایشان بتوارزانی شود، تا بدانی که حضرت شیخ محیی الدین اعرابی، قدس سره، چه
~~میفرماید در باب مغروران و احوال کوران و دوران (252). چنین میفرماید که هرکسی که بعد

PageV01P106

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0041.png)

~~پانصد سال از وفات او خلقی نام او بنیکی [ببرند]551، او از مغروران و بازماندگان این راهست
~~(253) وشربت «و سقیهم ربهم شرابا ظهورا» (254) نچشیده و به صحبت انبیاء واولیاء نرسیده
~~و در سراپردهآ دوستان پرده نشین سر توحید [نآرمیده]557 و این شمه ایست که درین رساله گفته شد.
~~شرح آن به سالها توان گفتن و معلوم تونشود مگردمی که صحبت بی نوایان و رندان و دردنوشان
~~(255) [ترا]553 میسر شود، این احوال برتو کشف گردد و وقتی چنین شود که جانبازی و
~~سراندازی پیشهآ تو باشد و ملامت قوت تو گردد، چنانکه درین غزل گفته میآید.
~~غزل:
~~دلا، بوقت ملامت عجب نمیسازی!   که پیرعشق نفرمود غیر جانبازی.
~~به شاه554 عشق (256) درآویز، و زبلا مگریز.   مشومصاحب جغدان، بیا که شهبازی.
~~هزار بار بگفتم بصد هزارزبان،   بتلخ وشور وملاحت، بترکی وتازی،
~~که غیر عشق ندیدم دلیل اهل کمال؛   جزاین تمام خیالست و شیوهآ بازی.
~~گرو ببند که بردی جهان معنی را   به کعبتین دو عالم اگر براندازی.
~~بیا زبیرمغان (257) پرس عشق یارقدیم (258)،   که نیست محرم این راز حافظ رازی (259) .
~~بیا چواهل سعادت گذربه میدان کن،   ولی چوبرق سفرکن به هرچه مینازی.
~~بیان آلله اکبر (260) به کس نیارم گفت،   که نیست جای مصلی (261) مقام غمازی. (262)
~~لوای عشق، جمالی، آبرمصلی زن،   خطاب عید ندا کن به صوت شیرازی (263).
# ای عزیز، ms043 قرار در عالم فنا مکن و دامن پیر حقیقی [را]555 از دست رها مکن و با
~~معشوق556 سرکش سرکشی و جفا مکن و خود را از خاکساری کوی مقامران (264) چالاک و
~~ساحران557 جامه چاک دور مدار، تا باشد که نزدیک مقربان آن مغروران آشنا گردی، که این
~~مغرور نه آن مغرورست، که هر558 مغروری و خودستائی و بیوفائی درین قربت او را راه باشد. تا
~~بیزار نشوی از هرچه جز اوست، او را نیابی و تا چنان خود را محوو ناپیدا نگردانی که آب که در
~~آب ریزند که نتواند کسی551 جدا کند، در یگانگی و در توحید و در سر توحید دم مزن. چنانکه
~~حضرت شیخ بزرگوار و خلاصهآ آبرار و نمودار اسرار560 و حجت پروردگار، شیخ فریدالدین عطار،
~~قدس الله سره561 العزیز، میفرماید562 در کتاب هیلاج (265) خود.
~~ابیات563 (266):
~~هر آن کوخویشتن درباخت درعشق   حقیقت نیز سر بفراخت درعشق.

PageV01P107

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0046.png)

~~هرآن کوجان فدای روی او کرد   بماند تا ابد در جزو و کل فرد.
~~حقیقت هرکه اینجا یار دیدست   حقیقت دیده و دیدار دیدست.
~~چورندان درد میکش درخرابات،   زمانی بانگ میزن در مناجات.
~~نه مرد خرقهام نی564 مرد زنار،   گهی مسجد وطن، گاهی به خمار (267).
~~زنام وننگ اینجا گه گذرکن،   دل خود را565 ازین معنی خبر کن.
~~بسالوسی نیاید این سخن راست؛   بدان، شیخا، که این معنی شما راست.
~~جنیدا (268)، عاشق دیدارما باش،   دمی استاده زیر دارما باش.
~~جنیدا، واقفت کردم زاسرار،   ترا کردم خبردار از سر دار.
# ای عزیز، جنید و بایزید و شبلی و منصور و عطاریک زمان بگذار و دریار بی نظیر و556
~~بی مانند روی آرو سجدهآ عاشقانه کن. و اگرتکرارضمائر اهل بصائر خواهی، در کتاب مهندسان
~~[متقدم] 557 طلب کن و چون رشتهآ آن معانی به دست تو آید رها مکن و آیات بینات558 و احادیث
~~پرلذات و سخنان محرق مشایخ و سوختگان آتش عشق بخوان و بدان و لذات551 آن دریاب و ms044 کلید
~~و دلیل [خود ساز]560 و مشکلات و مصباح و شمع سراپردهآ اهل قلوب از بهر تاریکی چشم دل خود
~~روشن گردان. ویارعیار چست که در بیابان فنا561 سیر کرده باشد و سالها وطن در مسجد و دیر
~~کرده باشد و مقامات [ملک و]562 ملکوت در نوردیده باشد و در مجالس اهل بصائر، صاحب دیده
~~باشد و در بحرهای بیپایان درهای563 حقیقی گزیده باشد، دامان او بچنگ آروازین رنگ و بو
~~بگذرا56، تا باشد که درین عالم شناسا شوی و به هرصورت بینا شوی565 و آخر چون مردان مرد فنا
~~شوی و در عالم بقاء یکتا شوی. تا چنین نباشی، نه مغروردانی که کیست و نه صاحب نورشناسی
~~که چیست و وقتی که چنین کردی، این غزل راء56 ورد حال خود ساز و مطربان خوش گوی567 و
~~شاهدان خوش روی برقص568 [درآر]561 وجام پیاپی بگردان بمراد دوست.
~~غزل:
~~وقت آنست که میخانه درش باز کنیم.   خوش بهاریست، بیا تا طرب آغاز کنیم.
~~نام و ناموس جهان در گرو باده کنیم570،   چنگ را گوش بمالیم و دمی ساز کنیم.
~~شاهد عشوه گر چابک طناز خوشی   در برآریم و بشادی و غمش راز کنیم571.

PageV01P108

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0043.png)

~~سر و جان و دل و دین در قدمش اندآزیم572،   وانگهی 573 در نظرش نازکی (269) ونازکنیم.
~~چون جمالی کمرعشق بجان دربندیم،   پشت برنیک و بد و روی به شیراز کنیم.
# اکنون دل بازده تا صفت این قوم شمهای گفته شود که در عالم غیب سیر میکنند و در ظهور
~~باشند و خلایق ایشانرا ببینند و نشناسند و هرجا که ایشان قدم بنهند و نظر کنند، علامات که ظهور
~~کند درعالم574، از اثرقدم ایشان و نظر ایشان575 باشد و خلایق راه بدیشان نبرند. و بسیار شنیده
~~باشی تفسیر «آله نور السموات و الآرض مثل نوره کمشکوة فیها مضباح آلمضباح فی زجاجة
~~الزجاجه کانها کوکب دری یوقد 576 من شجرة مبارکة زیتونة لا شرقیة ولا غربیة یکاد زنتها ms045 یضی
~~و ألنم تنسه نارنورعلی ذر بهبی لله ی ه تن بهاه ویفرب الله لایالة للاس و الله ککل قی
~~یعبدون إلا الله» (272) از مفسرآن صورت و از لب ودندان مبارک اهل تصوف ودقائق وحقائق و
~~فهم نکرده باشی و در تو اثر نکرده باشد. یک بار دیگر بشنو، باشد که فهم این در توپیدا شود و از
~~ظلمت جهل وپندار خلاص یابی578.
# «بسم الله الرحمن الرحیم». «الله نور السموات و آلآرض» یعنی نور الملائکة والناس.
~~ای فرزند579 عزیز، اگر خواهی که معنی این آیت بدانی، این حروف که «الله نور السموات و
~~الآرض» اش580 میخوانی از چشم وخیال خود بیرون کن، که این صورت581 «آله» عادت توشده
~~است و سد تفکر توشده582. این سموات و این583 ارض که پیداست همهآ خلق میبینند والا نور آن
~~ناپیداست، و این سموات و ارض که تو میبینی عالم تمثلست (273) ونورذات الله پرتوی برین
~~آسمانها و زمین انداخته است984. تو معنی الله در مشکوة585 بطلب. از نور مصباح یعنی نور
~~السموات والارض586 در ولایت حضرت سید کائنات موجودست و از آسمان رسالت به زمین
~~ولایت متصلست587، مانند چراغ در چراغدانی که صاف باشد و نور آن چراغ از غایت حرارت و
~~طافت بی تحریک غیری روشنائی دهد، یعنی عقل محمدی (،27)، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~الطیفست و وحی آلهی درو پیداست و برروی حکمت و حکومت و استغنا بر زمینیان تشریف
~~مینماید، یعنی قادرست که بنماید آفتاب جمال «الله نور السموات» برارض، چنانکه اکثر اهل
~~زمین آن نورنبینند؛ چنانکه چراغ در چراغدانی کثیف باشد و پردهای بر روی آن انداخته و بر بعضی
~~چنان نماید که ستاره درشب تاریک. توا گر چشم از شرق وغرب بدوزی، « شجرة مبارگة» درحال به
~~چشم محبت ببینی و از عالم خیال خلاص588 یابی. توتادل ازدستندهی واز سرخود برنخیزی،

PageV01P109

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0048.png)

~~محالست که «نور علی نور» بر تو جلوه کند. چون مرده شوی، «یهدی الله لنوره من یشآء589» ms046 درتو
~~راه نماید به تو510، «ویضرب الله الامثال للناس» گواهی این [معنی](511 میدهد که «والله بکل
~~شی علیم».
# ای عزیز، تفسیر «الله نؤر السموات والآرض» شنیدی. تحقیقات آن بشنو، باشد که میل به
~~عالم زندگی کنی و لذت از لذات درد برگیری، که از ارض به سموات نور میرسد512 و گوش عقل
~~این معنی درنیابد. کسی این معنی دریابد که مدتی مدید بیمارباشد [و]513 در کنج رباطی افتاده
~~ودر ملک غریب وروزش بمثال شب گذرد514 وشبش هیچ اثآرصبح ندهد، ناگاه درنیم شب طبیب بر
~~بالین595 آن بیمار درآید و شمع و شربت و غذای مناسب ارزانی دارد و از خاک مذلتش بردارد. در
~~حال، آن بیماری ازوی زائل گردد، بیرون و اندرون او صحیح گردد [و]516 در حق آن شخص
~~معنی «الله نور السموات والارض» گواهی دهد وبه زبان حال او در آن وقت «لا اله الا الله»
~~بفرماید. بی شبهه که آن نور در محمد، رسول الله مشاهده کند ومحمد، رسول الله، صلی الله علیه و
~~آله و سلم، از چشم صورت اوغائب نشود، همچون چراغی که در چراغدانی517 نهاده باشد و خود او
~~افروخته شود؛ یعنی حاجتش به کسب زبان نباشد، یعنی نوری از عشق جمال معشوق در دل او تابد
~~و نوری از هستی عشق درو پدید518 آید از عالم غیب در نورنور که در زاویهآ قلب عاشق به استقامت
~~«أنا عند المنکسرة قلوبهم» (275) راضی ومرضی شده باشد که روشن [ت]511 از کوکب
~~[آسمان]610 باشد که بشریت زائل شده باشد و «نورعلی نوی» گشته، که نفس کافر مطیع شده
~~باشد ومشرق او601 ومغرب او نمانده باشد، و درین حال سموات و ارض نباشد.
# ای عزیز، بیش ازین طاقت گفتار نیست و درین مقام نطق لال به، و اگر توطاقت شنیدن
~~این کلمات داری، درین قصیده تأمل کن.
~~قصیده:
~~آن مه نامهربان هرمه612آ تابان شود،   بدرشود ناگهان، لاغروپنهان شود.
~~[باز برآید چومهر بر افق عارفان]603،   تا فلک از ms047 مهر او سائرو گردان شود.
~~روح روان روان بررخ گل هرصباح   همچوعرق بر جبین خندد و غلطان شود.
~~غنچهآ بستان جان خاربود منزلش،   روز دوئی در بهارخرم وخندان [شود]604.

PageV01P110

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0045.png)

~~لاله بهر صبحدم جلوه و ناز آورد،   وقت پسین، خون جگر سوخته بریان [شود]602.
~~شمع برازنده قد در کف شمع آفرین   نی پی پروانگان سوزد و گریان [شود]604.
~~درد و دوزد قبا، سازد و سوزد چوشمع،   بو که درین سوز و ساز کار تو [آسان شود]605.
~~هرکه به خون جگر غسل نکرد او، عجب   بر در دارالقرار (276) داخل انسان شود.
~~در صف رندان درآ، حجت و برهان مجو.   هرکه زخود بگذرد قبلهآ کیهان شود.
~~دل به فنا [گر]606 دهد، آنکه به کف مینهد   در صف میخوارگان، ساقی دوران [شود]604.
~~معرفت انس وجن تا نشود حاصلت،   نور سرونار سراز توگریزان [شود]604.
~~خود که شنید این رموز جزدل اهل کنوز   کان حبش پرده سوز(277) حاکم607 ترکان [شود]604
~~آتش عشق اندرآ همچوخلیل، ای608 پسر،   تاتن وجانت چوشمع واصل ویکسان [شود]604.
~~ای خنک آن کس که او دربراین601 آب وگل   نور دل آرد به کف تا برجانان شود.
~~وانکه درین گل بماند راه به منزل نبرد،   گه خرک این شود، گه بزک آن شود.
~~درپی آب وعلف یا پی فضل وشرف،   حاصل عمرش تلف گردد و بی جان شود.
~~کور و کرودنگ (278) ولال، لیک به صدقیل وقال   بیخبر از [وجد]610 وحال قاری قرآن شود.
~~ای توز قرآن مگر بیخبری بیخبر؟   هرکه خبردار نیست طعمهآ ماران شود.
~~غافل از احوال مرگ، ره رو بی زاد و برگ611،   یار برین612 کار وبار [دربر]613 یاران [شود]614.
~~مصلح وشیخ و امین کرده سبب یاء و سین (279)،   خرقه سیه گربه وار درپی615 موشان شود.
~~نام قیامت مبریا به قیام اندرا616،   خدمت مردانه کن تا رهت آسان [شود]614.
~~بر در مردان اگر زهر خوری چون شکر،   جسم توقربان شود، روح617 توقرآن شود.
~~هرکه شود همچومورلاغر و بسته کمر   معنی ms048 او قابل تخت سلیمان (280) شود. (281
~~حق به تومشغول وتو در پبی آزو هوس،   وای! بود نفس شوم نرم وپشیمان [شود]614؟
~~خرمی ازریش (282) خود، شاد به تشویش خود؛   خارمغیلان (283) توکی گل وریحان [شود]614؟
~~آنکه توجان گوئیش، چشم بدان دارو بس؛   جسم که آن ظرف ماست ژندهآ آن618 جان [شود]611.
~~نادر نادر بود خاک که یابد حیات،   بازنگردد به خود چون620 همگی آن شود.
~~آن شود آن کس که او خویش پرستی نکرد؛   خاک چوشد پای پاک، لعل بدخشان [شود]621.
~~یعنی از آن می که دوست در جگر خاک ریخت   هستی این خاک ازوست، اوست که پنهان [شود]621.

PageV01P111

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0050.png)

~~خویش نهان کن نهان در بر اهل جهان،   تا رخ خورشید جان برتو درخشان [شود]621.
~~مست شوی از رخش، جام و سبو گو [مباش]622،   نرگس فتان او ساقی مستان شود.
~~لیک چه گویم [که تو]623 داغ نداری و درد؟   درد درین دار و گیر بر همه درمان شود.
~~بستهآ نامی و ننگ، زان شدهای گیج و دنگ.   نغزشود مغز اگر [قشر]624 توویران شود.
~~شمع محبت طلب، [بر در]625 مرشد نشین؛   پرتو آن نور پاک رهبر ایمان شود.
~~حاصل ایمان ما خود رخ زیبای اوست؛   گرنبود یک نفس، حال پریشان شود.
~~من به صبا کی دهم نامهآ اسرار دوست؟   هم مگر این سوز دل قابل احسان شود.
~~آه جگر سوز من، ترسم اگر برکشم،   شمع شبستان دل بی سر و سامان [شود]621.
~~عشق بهر مدتی چهره نماید چوبرق؛   هرکه بدید آن نظر عاشق [و]626 عریان شود.
~~بازنیاید دگر بر سر کارجهان.   ای خنک آن کس که او عاشق ازینان [شود]621!
~~آتش و این آب و باد هرسه جدا شد زخاک؛   تا که ازین هر چهار احمق و نادان [شود]627؟
~~ذات همه ذات اوست، کیست که نی مات اوست (284)؟   هرکه به لذات اوست بر همه سلطان [شود]627.
~~زبده (285) زشیر فقیر گشت جدا، ای امیر؛   دورتر افکن [قفس]628، مرغ چوپران شود.
~~جسم پذیرد زوال، ms049 گرچه بیابد کمال؛   باز بوجه [کمال]621 واله وحیران شود.
# [ای عزیز،]630 اگر در «الله نور السموات و الارض»631 در دل توشبههای مانده است، در
~~معنبی «ویفکرون فی خلق التموات و الأرض» (286) تفکرکن، باشد که راه در «الله نور
~~السموات والارض» بری.
# ای عزیز، گفتم که جان مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، سمواتست و ارض جسم
~~مبارک او622، وخلق سموات کلام حقست وخلق ارض حدیث محمد، صلی الله علیه و آله وسلم،
~~چرا که قرآن از حقیقت جان محمد، صلی الله علیه [وآله]622 وسلم، برمیخیزد وحدیث از لب و
~~دندان مبارک محمد [رسول الله]631، صلی الله علیه و آله وسلم، نازل میشود. یعنی قرآن از حرارت
~~عشق نازل میشود635 وحدیث [عبارت ازعقل محمدیست]636[، صلی الله علیه وآله وسلم،]637
~~چه اگرقرآن نیز گذارش در عقلست، القصه، تفکردر کلام خدا و [درا628 حدیث رسول، صلی الله
~~علیه وآله وسلم، میباید کردن.

PageV01P112

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0047.png)

# ای عزیز، تو حقیقت محمد [بشناس]631، آنگاه بدانی که قرآن از حضرت سید کائنات
~~محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم640، پیدا شده است. اگرتو گوئی که قرآن قدیمست، نور
~~جان حضرت سید الفقرا، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، هم قدیمست، وتا توحضرت
~~خواجه را، صلی الله علیه وآله وسلم641، بشردانی، ازین معنی محروم خواهی بودن622. مقصود
~~آنکه تا تفکر در زمین و آسمان643 مشهور کنی، خیالی644 بینی فاسد و نباشی الا فلکی (287)، و
~~مشهورست که فلکی چون باشد. تو اگر در عالم عشق درآئی، برتو کشف شود آنچه هستی حقست.
~~بیت:
~~حدیث عشق ز جادوی دلفریبی پرس   که گوشهآ نظر او مقام غمازیست.
# یعنی خدمت استاد کامل باید کرد645 تا این معنی حاصل شود و معنی «و یتفکرون فی
~~اخلق السنوات والارضی در لبد ق آذ ودر تفیر قرالاء )ء عوان یأک اجحر متاهده تاه د ممروی
~~که شهادت ازو یابی ببینی، یعنی [در]647 جمال انسان لطیف که تخیلات648 غیر معشوق دروجه
~~نقد او ms050 نبینی، تفکر کنی، بر توروشن شود. وآلا649 وقتی [پرتو]650 آن نور پیدا شود که تو پروانه وار
~~در طلب شبستان دل [و]651 روی خود652 را بر شعلهآ شمع زنی و محوشوی و در آن نور شمع اتصال
~~یابی، آنگاه حیات653 یابی که آن حیات تفکر در حقیقت عشق و صورت معشوق و سیر کواکب و
~~ظهور سعد و نحس تواند کرد، و تو درین حال گوئی که پروانه را ازین حال چه خبر654. چون محوو
~~نیست گشت، توپنداری که نیست گشت695، او درین حال زندگی یافت. قوله تعالی: «یخرج
~~الحی من المیت ویخرج المیت من الحنی ویخیی الآرض بعد موتها و کذلک تخرجون» (288).
~~یعنی آن زمان که سالک تبدیل یابد، تفکر پیدا کند که آسمان ولایت برو گشاده شود و زمین
~~رسالت [بزیرا656 قدم مستقیم او بایستد و خیالات نفسانی بیکبار به باد عظمت [و] 651 جلال657
~~عشق بررود و نیست گردد. در آن658 حال از جان آن651 فرد بی غش این ندا آید که «لمن
~~الملک آلیوم لله الواحد القهار» (289) . چون بشریت غایب شد، حقیقت حق، جل وعلا، پرورش
~~مشرقین ومغربین کند660 (290).

PageV01P113

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0052.png)

# ای عزیز، تو [از]661 در662 حسد و جدل درمیا و با [محمد]663 مصطفی، صلی الله علیه و
~~آله و سلم، انکار پیدا مکن تا بدانی که مشرقین چیست و مغربین چون باشد، و پروردگار664
~~مشرقین ومغربین 665 برتو جلوه کند به دوستی مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم. درین حآلت
~~نیک تأمل کن که حق، تعالی، میفرماید که ««رب المشرقین ورب المغربین»، یعنی هرچه در
~~میان666 مشرق و مغرب هست پرورش مییابد از رب [مشرقین و مغربین]667. تواین مشرق و مغرب
~~که میشنوی و بدو نگاه میکنی، مثالی668 دان و بس. این فقیر میگوید که669 از بینایان دیدهای
~~ستان670 و دیدهآ ایشان مشاهده کن که نور از رسالت محمد، صلی الله علیه و آله و سلم، دارند و از
~~ولایت او که مشرقینست ms051 و پرورش از نورنوریافته است. اگرچه بوده است در اصل کار و توشاید
~~که پرسی که اصل کارکی بود. اصل کار [و]671 ازل نامدار از ذات پرورد گار نازل میشود و در
~~وقت ظهور آن پرورش مییابد و میدهد و آن نورنور که ولایتست، ظهورش در نبوتست و افریده میشود
~~هر لحظه از ربوبیت حق دو نور که گفته شد، و ازین دو نور مینماید دو مغرب، [وتا تو به مغرب]672
~~آدم و ابلیس نرسی، محالست که این معرفت بدانی و وقتی تواین رمزبدانی673 که صاحب کمالی
~~که در ایام تو باشد، تو او را بشناسی و عقل و عشق خود در تو پدید آورد و نفس اماره (291) و نفس
~~مرضته (22) درتوبه صلح آیند ونظر مبارکی آن صاحب نمان (283) برورش هردونفس دهدمدتی
~~پستان خود آهسته در دهان آن فرزند نهد و فرزند در خواب شیر نوشد، آن پیر ایام مدتی مرید را شیر
~~محبت میدهد675 تا پرورندهآ خود را بشناسد. و مرید را دو دیدهآ طلب هست که میبیند در خود همت
~~عظیم که ازملامت [و]676 خدمت پیرو رسوائی خلق مشاهده میکند و پرورش مییابد بدن او
~~[وا67 نفس او که مغربین است، ببرکت نورنبوت و ولایت که مشرقین است و نظر حق که
~~پروردگار اوست، در مغربین مخفیست. و این مشرقین از مغربین پیدا میشود و تو در کتاب این معنی
~~نتوانی دانستن. تو غریب وار اول از مشرقیان که اهل شریعت و اهل طریقتند نور طریقت از شمع
~~شریعت بستان و روی در شبستان محبت آرو از اهل عادت و اهل حجت غزلت گیر و در گفف
~~قناعت قرارگیر678 تا مغرب تو مشرق شود که «یوم تبدل الآرض غیر الآرض» (294) بدانی که چون
~~باشد. شنیده باشی که اصحاب گهف، چون ازغار بیرون آمدند، زمینی دیگر دیدند و پادشاهی

PageV01P114

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0049.png)

# ای اخی 680، اگر در خود تبدیل یابی، بدانی که این فقیر چه میگوید. تواز خود عزلت گیر
~~تا ms052 به خود رسی و خود را دریابی. مغربین [که توئی]681 تست و هستی [که در]687 تو پیداست به
~~چشم اهل دل که683 تو آنرا نمیبینی، که آن هستی [مخفی وا]684 موقوفست685 [و]626 تا توع68
~~قادر شوی بر خلق خدا از هررو687 که باشد، که اگر شرح آن کنم، صلحاء وعلماء و مشایخ و
~~جملهآ اهل غالم [با این]688 فقیر [دشمنی]689 آغاز کنند، چنانکه پیش ازین شد (295). اگر
~~خواهی که معلوم کنی، کتاب کنزالدقایق و شرح آن690 مطالعه کن تا بدانی که مشرقین و مغربین
~~از عشق سرکش پیدا میشود، والا تو به هستی خود چنان691 مشغولی که طفلان شیرآز (296) واز
~~شیراز بجز آز شیرخوارگان612 نداری و از شیران و شیر آزان گریزانی؛ کی613 همچون614 شیران دلیر
~~در میدان سعادت دو رکعتی منصوروار بر سر دار عشق توانی کرد و تکبیر برفرق615 «الله اکبر» بر
~~خود توانی گفت616؟ و این حال برتو روشن نشود تا در [مصلای]697 عید که جان و دل قربان
~~کنند، نماز عاشقانه نگزاری698 و تا روی در محراب ابروی جادوی مکار عیار ستمکار پرفتنه
~~نیاوری، کی رکوع شایسته توانی کرد؟ وهر لحظه در رکوع و سجود [وا619 قیام و [آرام]00، «الله
~~اکبر» ذکر جان تو گردد و ««المصلی یناجی ربه» (297) ترا زیبد.
# ای عزیز701، تو در شیراز بزرگ شدهای و آرزوی شیر و آز شیرخوارگان از دماغ تو بیرون702
~~نرفته اسیت. از آن، روزو شب در شیب مقنعهآ مادر خواب میکنی و خبر از [شاهد بازان میدان عشق
~~نداری]703. برخیز، تا نفسی باقیست چادر نام و ننگ از سر دور704 انداز و خود را در میادین عشق
~~پرنور انداز و ترک این سایه نشینی [بکن و روی]709 در خورشید عشق آور706. غزل:

PageV01P115

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0054.png)

# روی در آفتاب باید کرد،   همچوذره شتاب باید کرد.
# هرکه سودای آن صنم دارد،   ترکش از خورد و خواب باید کرد.
# نوبهارست وموسم گل ومل،   فکرنقل و شراب باید کرد.
# ساقی دورترک عشوه ms053 گریست،   لاجرم دل کباب باید کرد.
# یک دو روزی به دیرباید شد،   خانقه را خراب باید کرد.
# غوطه در بحرعشق باید زد،   لعنتی بر سراب باید کرد.
# دردریای عشق باید سفت،   جسم و جانرا حباب باید کرد.
# حاضرانرا شراب باید [داد]707،   غایبانرا عذاب باید کرد.
# ای جمالی، رسول عشق توئی،   عاشقانرا خطاب باید کرد.
# ای اخی708، یک لحظه خود را درین کلام حق، جل جلاله709، محوگردان و بدان که
~~«یوم نطوی السمآء کظی السجل للکتب» (298) چه معنی دارد و «السموات مطویات بیمپنه»
~~(299) چه اشارت میکند و(ایوم تبدل الأرض غیر الآرض» چه روی مینماید. و710 تا خود را مبدل
~~نگردانی به صفات عاشقان، در کوی عشق راه نیابی، و [تا]711 آسمانها نوزدیده نشود، درنیابی
~~ندای («لمن الملک الیوم لله الواحد ألقهار»، که جزعشق همه فانیست.
~~[بیت]712:
~~خیزای پسر، خیز ای پسر، وزخویشتن بیزار شو،   رسوا شواندرعاشقی، وزعشق برخوردار شو.
~~وتمامی713 این [قصیده714 از پیش رفته 715]716. (300)
# ای عزیز، در تأویل «وقال نوح رب لا تذرعلی الارض من الکافرین دیارا» (301) و710
~~در معنی «یوم تبدک الآرض غیر الآرض» سخنی چند گفته خواهد شد، که درویشی سؤال کرد از
~~حکمت آن که هر قرنی زمین تبدیل مییابد و حکم تنزیل منسوخ میشود [که تورات و انجیل و زبور
~~(302) در پیش قرآن منسوخ میشود]717 وحکم آن درمیان عالم وعالمیان نمیشنوند. تا محمدی
~~نشوی و أمی نگردی و سر قرآن بر تو کشف نشود718، این احوال ندانی.
# [ای اخی]719 هرچند که خواب آلود وغافلی، به این مقالات و [این]720 سؤال وجواب
~~مشغول شو. و بخوان و تأمل کن که پیدا شدن نوح (303) ازچه سبب بود و نوردیدن تقلید قوم721
~~پیش از نوح بچه سبب بود، و شکلهای گوناگون که پیدا میشود در آفاق و در آنفس [و222 در سیر و
~~سلوک (304) سالک پیدا میشود، درین مقالات صورتا و معنا ذکر آن رفته. خود را دریاب، باشد

PageV01P116

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0051.png)

~~که تورات و زبورترک کنی و خود ms054 را ماهی وار در بحر قرآن اندازی تا از ججهودان و ترسایان نباشی.
~~قصیده:
~~بیا، سائل، کناربحربنگر   که تا ریزم به پیشت درو گوهر.
~~عرب شو، وانگهی این بحربشناس،   که زنگی نیست با رومی برابر.
~~وگر خواهی بدانی سرآعراب،   فسیروا فی بلاد (305)، الله اکبر!
~~وگر ترکی زبان خواهی، چومن شو،   بخواری رو بخارا یا به خاور.
~~منم [بلسن]723 که أل أغلن کمندر724. (306)   به چشم من ببین آن ترک کافر.
~~وگر هندوی آن ترکم شدی تو،   بگو: ماتی لتی تی تی بلادر (307).
~~وگرداری هوای سروشیراز،   مصلی رو، بگو الله اکبر.
~~به میدان آندرآ، ای ترک چالاک،   به مرگان صف شکن (308) شو، ای دلاور،
~~که یوسف [رفته]725 از شرم تودرچاه،   تو آندر تخت دل بنشین و برخور.
~~ازعشقت آدم آواره726 عمری   پیت میتاخت پنهان همچو اختر.
~~براهیم ازغمت شد در دل نار   که تا گل گشت ازعشق تو آذر.
~~جهان پرآب شد از گریهآ نوح   که تا عمان (3099) شود پردرو گوهر. (310)
~~جواب «لا تذر» (311) اینست، ای دل،   ظهور آرم برت ده727 نوع دیگر.
~~تو درطوفان دنیا مست وغافل،   توروح نوح بین، وزنوج بگذر.
~~عجب درماندهای درنوح وطوفان!   کیه آب انداخت اندرشهر، ای دوست؟   که آتش زد در آن محراب و منبر؟   صفاهان (312) شد نمودارش از آن سر.
~~تو در قهر جهانشاهی (313) شب و روز،   تو از شاه جهان بین، ای برادر.
~~ببین کان728 ضربت پنهان طاعون (314)   که پیدا کرد در آن بوم و کشور729.
~~[ولی از روی]730 شرع وسرتحقیق،   همی زاید زبطن نفس کافر.
~~چه شفقت برد نوح آن جاهلانرا1731!   نه پورش برد فرمآن و نه مادر137.
~~چوازحد در733 گذشت آیات و برهان،   درآمد لعنت جبار (315) آقهر.
~~عراق (316) آرچه بنه طاعت میفزودند،   ولی سرشان نبد (317) [همراه]ا 3 با سره23. (318)
~~اهالی وموالی ومشایخ   همه مغرور و سرکش چون سکندر.
~~همه در حرص و آزو بخل وشهوت،   نبد دلشان کم از سندان و مرمر.

PageV01P117

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0056.png)

# مآل صورت این باشد سراسر736.
~~نصیحت شد مبدل ms055 با فضیحت، مال ص
~~مگرنشنیدهای اهل سبا را   به ناشکری سقر (319) شد هر مشجر؟ (320)
~~بنوعی دیگر ارخواهی بگویم؛   چو اهل جان سخن737 درجان بپرور.
~~ارادت کرد حق روزنخستین،   در آن روزی که آدم شد مصور.
~~نظر کرد ازپی علم وکمالات؛   بدین سان گشت امر او مقرر738
~~که باشد هربهاری را خزانی،   که تا خرم شود هرسال کشور.
~~جلال آید، خورد نفع جمالات.   تونیکو در کمال هردو بنگر. (321)
~~به هر دوری، یتیمی (322) سرفرازد239،   شود [بر]740 جمله عالم شاه و سرور.
~~چو دورش برسر آمد741، باغ و ملکش   بگیرد خار وخس زیرو آبرسر.
~~درونش کرم742 و مارو موش گیرد،   برونش خارها743 با تیغ ده سر.
~~دگرچون باغبان نو درآید،   دگرگون میکند آن ملک بی بر.
~~نخستین آب خواهد ملک بایر،   که از تیدیل باغت بردهد بر.
~~چومرگ موش و ماراز آب باشد،   به چشم [مور]744 طوفانست و صرصر (323).
~~زمین تا آسمان طوفان بگیرد،   چه ترسد نوح چون کشتیست یاور745؟
~~تو گرازاهل جانی، دل نگهدار؛   توجان از بهر جانان دان چوپیکر746.
~~زبهرآب و گل دلرا میازار،   مشوغره به ملک ومال و زیور.
~~خزان در، گربریزد برگ از شاخ،   ازبهرآمی، ای آدمی، زاد   جهانی درجهان پر گاو [و]727 پرخر.   چه نقصان از درخت، ای خواجه، بنگر.
~~خدای از بهر خاصان آفریدست   می ومیخانه و رخسار748 دلبر.
~~ز بهراهل نفس واهل انکار،   جحیمی (324) ساخته پرمار و اژدر (325).
~~بیا در بحرجان و گوهرش [بین]741،   صدف بشکن اگر خواهی توجوهر.
~~چه باشد بحرو جوهر750 چبود751، ای دوست؟   محمد بحر وجوهر750 جان حیدر (326).
~~محمد آفتاب هر دوعالم   علی چون ذات خورشید، ای غضنفر (327).
~~مزن خود را درین بحر و ادب باش (328)؛   چه داند حال بحری ساکن بر؟
~~چوقوم سامری حجت گرفتند (329)،   همه کافر شدند آن قوم بی سر. (330)

PageV01P118

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0053.png)

~~چرا کاندرپی آوازرفتند،   صدا از کوه دیدند، نی بخود در (331).
~~اگر خواهی بدانی سراین گنج،   برو بر کوه و یاهوئی برآور (332).
~~اگر گوئی که قال قال قال،   بجزقالی ms056 نبینی زان صدا در.
~~وگر گوئی که ده در، آدمی، هو، (333)   جوابت [بوا52(،33) که لهوهو، ای مسافر (335).
~~توخود بشناس وانگه جوهرذات؛   مگواز سامری وز گاوک زر. (336).
~~توخود بشناس تا حق را بدانی،   چوحق بینی، نبینی گاو بی سر.
~~اگر خواهی، بگیرم دنب (337) آن گاو،   ولی ترسم لگد کوبم کند خر.
~~تومیگوئی که باشد گاو زرین 753،   بود شیخی که نبود پیر پرور.
~~بیا، گرطالبی، از خود بپرهیز،   که بیماری، دل از پرهیز پرور.
~~«فلا انساب» (338) ورد خویشتن ساز،   بگرد ورد (339) چون بلبل همیپر.
~~چرا در چرم گاو آویختستی؟   بهار آمد، بیا، سرکانگبین (340) خور (341).
~~چو گردی تن درست اندر برپیر،   بروهرجا که خواهی سربرآور.
~~پس آنگه ساقی مستان754 شوی تو،   بدانی سر اشیاء را سراسر.
~~وگرخواهی، برو براوج آعلی   که باشد پیشوایت ماه و هم خور (342).
~~گهی گردی چنین، ای یارجانی،   که بینی خویش755 را از مور کمتر756.
~~کم آزاری گزین، گرمرد راهی،   به لطف وجوذ مردم یادآور.
~~بلآتی (5) ماس ونان چندی وکی بوه758 (343) تا (347)   سؤال از [مرته]251 (348) یوز (349) وپیر منگز. (350)
~~نگر مو26 مرته 761 آن شا را ورآذینه (351) تا (،35)   [منی]262 پیش کروبالای صف در (ه35) تا (358)
~~زگفت و گو گذرکن، رو نظر کن   علی عین العطا، والله آبنصر. (39)
~~غریبی کنج گورستان گرفته،   چه میخواهی ازو، جان برادر؟
~~غریب وعاشق و دلخسته وزار،   شده بی آب رو، بی763 سیم و بی زر.
~~تأمل کن کز74 اصحاب قبورست،   جدا کرده765 همه شب پرزشبپر(360) .(361)
~~چو چشمت هست، راه گوش بربند؛   به استدلال حاسد هین (362) منهآ سر.
~~چوجانی سیر کن درجان انسان،   که انسانرا شرف بناشد زجوهر.

PageV01P119

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0058.png)

~~احادیث وصحف (363) گر درنوردی766،   نیابی767 [حظ]768 [ان]761 آن بی پیرو رهبر.
~~مجرد شوقلندروار وبرخیز،   چومردان جان فداکن، ای مظفر.
~~چوقیل وقال ومال وزرنماند،   برت روشن شود احوال یکسر.
~~شوی آنگه چوخاک آندر سرره770.   خوشا آن کس که دارد گنج دربر!
~~که هرکو کرد خود با خاک یکسان،   درخت طوبی (364) ازوی بر زند سر.
~~نکردم این بیان ms057 از روی تقلید؛   حدیثست این روایت از پیمبر. (365)
~~ولی درصفحهآ رندان نوشتست،   نه آن علمست کاموزد ستمگر.
~~بیا، چون عاشقان بی جان ودل شو،   وگر در بند جانی، زود بگذر.
~~بیا، درپای طوبی جام می گش،   که بانگت میزند ساقی کوثر (366).
~~که ما مستیم ورند ولاابالی؛   مپرس ازما بجز ساقی و ساغر.
~~مرا ساقی باقی باید امروز،   قراغت دارم از آغاز و آخر.
~~بیا، ساقی، بده جام پیاپی،   که بی می کی دهد این باغ ما بر؟
~~جمالی، بی می ومعشوق منشین،   دوعالم ازمی و معشوق برخور.
# بسم الله الرحمن الرجیم.» «انا عرضتا الآمانة علی السموات و الآرض و الجباله فا بین آن
~~یحیلنها و أشفقن منها وحملها ألانسان انه کان ظلوما جهولا» (367).
# ای عزیز، اشارتی چند درآیت «آلله نور السموات و الآرض» گذشت که همه دربیان این
~~امانتست و از آفتاب روشن تر. تو در عالم مجاز (368) وصورت مشغولی [و]2 فهم حقیقت قرآن
~~نمیکنی. چنانکه اهل زمین از آسمان اول (369) بیخبرند [و]7 آسمانیان دنیا (370) از آسمان دوم
~~(371) بیخبرند و هریک [برین]3 قیاس میکن تا ازعرش (372) وعرشیان (3773) بگذری، و
~~عجب درینست که عرش و عرشیان درزمینند و به خاک یکسان شدهاند و توقدم بر سر ایشان مینهی
~~و بر آسمان نگاه میکنی. از بهر آنکه لباس درویشان داری و معنی بیگانگان در توموجودست4، در
~~سجودی و در عالم دد و دام سیر میکنی و در شهودی و محجوب خودی، از بهر آنکه شناخت قرآن

PageV01P120

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0055.png)

~~پیدا نکردهای. تا کتاب5 درویشان و تصنیفات محققان در حضرت درویشان مطالعه نکنی، البته
~~سر قرآن درنیابی و درد طلب در تو پیدا نشود، و این امانت میراثی که از بهر تودر خاک مخفی6
~~کردهاند، بر تو کشف نشود و محجوب و محروم بازگردی. هنوزتا روزی چند از عمرت باقیست،
~~استغفار بکن و از سر دعوی و حسد و تکبر نفسانی بگذرو7 مگو که پدر من شیخ بزرگ8 بود و
~~مولانای9 اعظم اکمل ارشد ms058 بود، که این هیچ10 وصله11آ توننشیند (374) . خاک شوخاک تا جای
~~امانت گردی، که «إنا عرضنا الآمانة علی آلسموآت و الآرض و الجبال فابین آن یخیلتها»12. تا
~~خود را چون آسمان بینی از خیالات فاسد، وتا نفس خود را چون [زمین معمور بینی از هستی باطل،
~~و تا طبیعت خود را چون]13 کوه بینی از سخت دلی و سرکشی و گردن افرازی، لذت14 این امانت
~~نیابی، که این امانت در خاک توتیاوار15 (375) مخفی16 کردهاند و نصیب بی سرو پایانست و
~~این امانت در دست عاشقان بی پرواست و این امانت ملازم بی نشانانست و توغافلی و به دعوی
~~باطل مغرور گشتهای و از معنی بیخبر. تعجیل نیست، زود باشد که تحسر خوری و فایده نباشد. چه
~~پودة اسعی کن وا17 درچلقهآ رندان درذآشام (37) نشیزوابن إیاتورخوکن وبا
~~لمعهای در خرابهآ دل توتابش گیرد.
~~قصیده:
~~درد عشقش درد و درمان منست،   سر دردش نقد همیان (378) منست.
# [آنکه]20 ارض و آسمانها برنتافت   عشق جانانست و درجان منست.
# بر و بحر وفرش وعرش از بارعشق21   شد گریزان، ناگزیر آن منست.
# این امانت در خرابات (379) فناست،   وان خراباتی بمهمان منست.
~~این امانت با بلا پیوستهاند،   هردو خود طوق گریبان منست.
# درد او در کوی معموران (380) مجو22   عشق جایش ملک ویران منست.
# [شکر کان طناز ترک دلفریب   مست وخندان میر(381) ایوان من است.]23
~~زو نشان خواهی، زصورت در گذر،   کین24 نشان پنهان واعیان (382) منست.

PageV01P121

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0060.png)

~~آنکه عمری درپیش میتاختم   چون نفس در کام وفرمان منست.
~~جام در دورست دائم همچوروز،   شب گذشت و روزدوران منست.
~~وانکه شب گونست [وابر آلود وترش]25   همچوماه و مهرتابان منست26.
~~آنکه تو دربان عزت گوئیش   همچوترک شوخ دربان منست26.
~~دل زدستش هرزمان در ولوله است27،   سلسلهاش زلف پریشان منست.
~~این و آن بگذار و خوش زنار (383) بند،   این امانت بین که ایمان منست.
~~چون بدانی چونکه عاشق [نیستی]28؟   کین24 نمک [بر]29 جان بریان منست30.
~~چون جمالی خانه ویران کن، بیا،   گرهوایت ms059 سوی بستان منست.
# ای سالک، این امانت جمهور خلایق را ندادهاند. این31 ملازم انبیاء و اولیاست و حضرت
~~سید الانبیاء محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، این را37 که در قرآن «امانت» 33
~~میفرماید34 (3884) در حدیث به بلایش میخواند35 که «آلبلاء موکل [علی]36 [الانبیاء]37 ثم
~~الاولیاء38 ثم الامثل فالامثل» (385). قومی که اثراین امانت واین بلا به ایشان رسد، صورت
~~ایشان منور میشود به نور عشق نه به آتش عشق، سست قدمی میکنند و بازمیگردند. پس واجبست،
~~ای سالک، که دائم39 این دعا را که نص قرآنست ورد خود سازی که «بسم الله الرحمن الرحیم.»
~~«ربنا، لا تزغ قلوبنا بعد إذهدیتنا وهب لنا من لدنک رحمة انک آنت الوهاب» (382). تا از
~~مردودان نشوی و ذکر این قوم که در صحبت درویشان میآیند و بیرون میروند و خود را [به خلق]40
~~مینمایند. چنانکه تحقیق این آیتست41 و تأویل این برهان42، گفته شده، ساعتی43 نیک تأمل
~~کند44 تا از مغویان (387) نباشد و از مهجوران (388) ومعذبان (389) و محرومان نگردده2.
~~قصیده:
~~بیا یکدم چوآدم دم نگهدار   که تا گردی خلیفهآ دور پرگار. (390)
~~بیا چون نوح بیزارازجهان شو   که آید در دلت صد بحر زخار46 (391).
~~جدا گرداز پدر همچون براهیم   که جان پر لاله بینی در دل نار.

PageV01P122

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0057.png)

~~چو یعصوب (392) از دوعالم چشم بردوز   که تا صورت بمعنی گرددت یار.
~~چو جرجیس (393) آندرا، صد جان فدا کن،   اگرداری سرسودای دلدار.
~~اگر داری هوای شاهی مصر،   بیا چون پونس سرگشته، ای جان،   چویوسف بگذران27 حبس وچه و مار48.   تبرا (394) کن زملک نفس کفار.
~~چو موسی بر فراز طور (395) میدو   بامید و مشونومید یکبار.
~~چوعیسی ازخیال بد بپرهیز   که تا روحت رود براوج [رهوار]49 (396).
~~وگر50 تو عاقبت محمود (397) خواهی،   بیا یکرنگ شودردین مختار (398).
~~ابوالقاسم محمد شاه کونین،   که بی او نیست موجودی در اظهارا5.
~~اگرخواهی شراب لایزالی،   زجام ساقی کوئربچنگ آر.
~~که جز او نیست ساقی درهمه دور   زفوق57 وتحت این گردون دوار.
~~چگونه شکر ms060 گوید هرکه باشد   بجان53 بندهآ غلام54 شاه کرار(399).
~~دلی کومهر مهرحیدرش هست   ندارد حرص و [بخل]55 وروی سگسار(400).
~~اگر خواهی حیات جاودانی،   [زرأیش]56 سر مپیچ و سرنگهدار.
~~بیا چون عاشقان بی پا و سرشو؛   شوی پیدا چو گردی [ناپدیدار]57.
~~بیا، دل، خاک خاک خاک اوباش؛   چو گردی خاک، آنگه باش58 ستار (401).
~~وگرتوره بدان درگه ندانی،   دلیلی جوچوجودر بحردربار59. (402)
~~که آخر در رسد در بحروجوهر   هرآن کویافت چون ما ره در آنهار60.
~~چوبرهان حق این روشن بگفتم،   تو آن دیدار ازین دیدار دیدآر (403).
~~که ره رفتند [بسیاری]61 مسافر،   زتنهائی به خود گشته گرفتار.
~~رفیق آنگه طریق، آن رهنما (404) گفت (ه40)،   که هست او برهمه سالار سالار.
~~که خودرائی نگنجد در ره عشق،   چواین ره نیست پایانش پدیدار.
~~زمانی مستمع شوتا بگویم   مثالی چند در خورشید و پرگار (406).
~~ولی خواهم [دلی]62 کان صاف باشد   که در جانش نباشد خوی زنگار (407).
~~جهان اندرجهان واماندگانند63،   همه در کارچون طفلان بیکار.

PageV01P123

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0062.png)

~~همی خواهم بدرم پرده شان پاک،   مرا دلدار میگوید خمش دار (408).
~~زسوز64 عشق وسودای دلارام،   زبان در نغمه میآید در اسرار.
~~[به هردم]695 صد هزاران فکر بکرم   درآید، بگذرد، نارم (409) به گفتار.
~~یکی ازصد هزاراربجهد آزدم66،   همه تسبیحها گردد چوزنار.
~~[اگر]7 در چار[سو(10،) گویم من]68 این راز،   به آزار اندر آیند69 اهل بازار.
~~وگراندر صوامع (411) بازگویم،   به یک لحظه شود اقراز انکار.
~~وگردرخانقه گویم برشیخ،   بباید جستنم مرسوی کهسار.
~~بیا تا مختصر گردانم این راز70،   بگویم مقصد آن سائل، ای یار.
~~ولی مقصود من پیرومریدست،   [تواز]71 افسانه مشنو، دم نگهدار.
~~تأمل کن تو72 مغز از پوست، ای دوست،   بهل افسانه، معنی گوش میدار.
~~سؤالی کرد مردی راز جوئی   که [چبود]73 (412) آن ستاره برقآ رفتار (413).
~~چرا هر شب بسوئی همچو آتش   فروزد شعله، گردد نا پدیدار؟
~~[زا74 چه پیدا شود، وز75 چیست این76 نور؟   ازین اسرارپنهان پرده بردار77.
~~جوابش داد پیری از روایت،   ازاخبارشنیده کرد تکرار
~~[که بودستند بعضی از ملائک]28؛   گنون اسمش ms061 شیاطین گفت جبار،
~~ببین اندرزمین [کفار مهجور]79،   فتاده دور از افلاک و زانوار80.
~~[همه شب تا به روزو روزتا شب]78   [به دوش]81 یکدگر چسبند82 زن وار.
~~هوای آسمان گیرند چون گور،   نهند آن گوش را بر سوی آن دار83 (414).
~~[چونمامان (415) سخنها را بدانند]78،   زمین آیند و گویند باخر و بار.
~~خبرهای بد و نیکی فنائی   از ایشانست، ای مرد خبردار.
~~[بود گه گه چنان کین84 راست آید]85،   ولیکن بیشتر گردد سیه کار.

PageV01P124

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0059.png)

~~زحق دارد فرشته گرز آتش (16))،   زند برآن شیاطین بد اقرار.
~~[چو آتش درتن آن دیوأفتد]85،   شود غول بیابانی (417) مکارع8.
~~وگر در بحر افتد او [نهنگی است]87   که در دریا بود پیوسته در کار. (418)
~~[ولی بشنوتو تأویلش که این است]85   مراد ومقصد آخیار (419) وابرار.
~~که بعضی سالکان سست بنیاد   چو دزدان میروند آندر سر دار.
~~[بتزویر و بمکر و حیله و زرق (420)]85   بنزد اهل دل آرند اقرار.
~~چوچشم صورتش اندک گشاید،   چو آحول (421) یارخود را بیند اغیار88.
~~[درآید89 برق غیرت بر دو چشمش10]85،   تمامی کور گردد همچومردار91.
~~به راه گوش پوید چون زن پیر،   بجای پا بود دستش به رفتار.
~~[دو دست از دست او در رنج باشد]85؛   [به چنگ آویخته]17 تسبیح بسیار.
~~انیسش احمق وجهال باشد،   کراماتش بود اسباب [و]93 دینار.
~~[اگر خواهی ببینی غول بری (422)،   بگیر آن خرقه و آن ریش و دستار14]15. (423)
~~به ریش وآستین وطره (424) وفش (425)   به رقص آیند دروی96 کژدم و مار17.
~~[اگراهل دلی استاده باشد،   ازو غافل بود چون نقش دیوار]8.
~~[اگر گوید کسی]11 کین100 مکر و ازرق است]11!   زبان احمقان آید به گفتار17.
~~[ازین سو ابلهی گوید خمش کن (426)،   وز آنسو خادمک آید به افسار102]98. (427)
~~[گآدب (28،) بو(429) پودیا (430) عند (31)) غمرشاء (22،)   به وجد و حال گردد آسمان وار]13. (433).
~~[ندیده پیرو پیر او را ندیده،   شده از ننگ ایشان پیر درغار]104.
~~[بیا]105 یکدم به کوی باده نوشان   سرآندازی (434) بیاموز، ای سپه دار.
~~[بیا، ای ترک یغمائی، کجائی؟   که دل بی توندارد ms062 هیچ آنوار]104.
~~[بیا]1009، ای ساقی جان پرورمن،   که تن بی [روح هرگنا106 نیست بر کار107 (35،).

PageV01P125

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0064.png)

~~[بیا، ای غنچهآ خندان، زمانی،   که خندان نیست بی توباغ و گلزار]104.
~~[بیا، ای طوطی شکرفشانم،   درین خوان108 ومکان109 شکربار]104.
~~ملولم ازحدیث دیو وغولان،   مرا برهان ازین غولان غدار.
~~که هرفکری که زاید جزرخ دوست،   عذابست آن چوخس دردیده، ای یار.
~~بیا، یکرنگ شو، ای دل، زمانی   که تا هستی چو گل، باشد ترا خار.
~~بیا در کوره تا [گلآب]110 (436) گردی،   درآی و رنگ گل بگذارو111 بگذار،
~~که عشق، ای دل، چوبوآندر گلابست،   توبگذارآب و آن بودر دماغ آر.
~~دریغا، نیست آزادی درین دهر   که بنمایم جمال عشق یکبار.
~~چوباشد پردهآ آن مهرتابان   نموداری خود درنور و درنار.
~~جمالی، نورنارو ککفروایمان   چو ذراتند سرگردان چوپرگار.
~~بخوان هرلحظه «ما ازددت یقینا112» (437)؛   مجواندر جهان ادراک آبصار113 (438).
# «بسم الله الرحمن الرحیم». قوله تعالی: «یا أئها الرسول، بلآخ (439)» . و2 قوله تعالی:
~~«ان الذین آمثوا وعملوا الصالحات» (440).
# ای عزیز، هرکس که پیدا شد3، بقدراوحق، تعالی، برو امرمیکند. امری4 که برانسان
~~واجبست5 بر حیوانات6 نیست. امری7 که برانبیاست بر مؤمنان نیست. جهد بکن و قرآن رابدان تا
~~عمل خود یکر نگ باشد ا وچنانکه بأشد خود را چنان ثماید و حال انکها وحوس وطیود و حدیق
~~که به شکل انسانند و مشغول زراعتند و تجارت و مأمورهمچون11 خودی شده [اند، ایشان ناجی اند.
~~فی الحقیقه،]12 کار بر صلحاء وزهاد وعباد13 ومشایخ وعلی آمثالهم سختست که بی مرشد و

PageV01P126

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0061.png)

~~مربی زیست [میکنند، چنانکه زنان که در خانه]14 نشینند و کارمردان از ایشان نیاید و مسافرت
~~نتوانند کرد [و]15 دغلانه16 و دزدانه و مکارانه، [چون شب دررسد، دستار بر سرنهند]17 و سلاح
~~ببندند و خود را [به شکل مردان]18 برآرند19، و هرجا هوسی و آزی و شهوتی و خیالی ناپسندید]ه
~~که در راه ایشان آید، بازمانند.]20 ناگاه باشد که صبح برآید21 وباد غیرت «لمن الملک الیوم لله
~~الواحد ألقهار» ms063 وزیدن گیرد22 و این [قوم را رسوا کند. زنهار که انصاف]23 بده و یکرنگ باش و
~~تفاخر مکن و سخن درویشان و سخن خدا [را]24 از یکدیگر جدا مبین و خود را به صحبت
~~[درویشان رسان و خود را چنان]25 محو گردان که ندانند که کیستی و از کجائی و پسر کیستی و
~~تردامنان (441) وخامان واهل جهل وبغض [وکین وبخل26 وحسد این سخن دردل ایشان]27
~~چون الماسست. اگر چندان [خاصیت]28 نیکوداشته باشند که حساب آن نتوان29 کرد، چونکه
~~[به حاصل آن رسند، باز مانند و حاصل]30 طاعت وعبادت و سخاوت و جانبازی آنست31 که به
~~نظر درویشان رسند. [کارعبادت و سعی صلاحیت شخص را برساند]32 به این منزل. چون به
~~این33 منزل رسید، او را زاد دیگر و مرکب34 [دیگر میباید. و مردمان آن ملک میباید که همراهی
~~کنند و آن منزلهای]35 گذشته [ازیاد برند]36. واگر صفت فرعون (442) داشته [باشد که شب
~~زاری کند و انصاف دهد و چون روز شود با موسی سردر نیآورد (4،3)، طاعت]37 شب او به جهل
~~مبدل شود و بیداری شب او [به غفلت گشد، چرا که حق، جل وعلا، میفرماید: «ان الذین آمنوا و
~~عملوا الصالحات»]38. وترا عجب آید که گویند عمل تواز برای آن دلیل راه39 تو [نمیشود، که تو
~~درویشان را جدا میبینی. و حال آنکه در دور موسی یک فرعون بود]40 وتمام آن ملک درشک و
~~شبهه [بودند]41، ویک موسی درین [دور پنهانست و هر گوشهای هزار فرعون و هامانست (444).

PageV01P127

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0066.png)

~~وآن عزیز جواب رساله]42 این فقیر نوشته که قوله تعالی «فقولا له قولا لینا» (445) نیکومیفرماید،
~~والا در آن فرعون خاصیتها بود43 که درین فرعونها نیست، و او در [حال خود]44 یکرنگ بود و تو
~~روزی به هزار گونه خود را بدین خلق مینمائی45 و خود را به شکل درویشان برآوردهای و خرقه و
~~سجاده و تسبیح و ذکر و اوراد لباس خود کردهای که مبادا که46 خاطریک جاهل از ms064 توبرنجد و
~~نفس تو ملول شود. درین حال، فرعون بر چنین قوم هزار بار شرف دارد. و توچه دانی که بالغ نیستی
~~و همراه دانائی یک قدم [ننهادهای]47 که هزار خیال فانی [پختهای]48؟ مقصود آنکه خطاب
~~(«ارجعی الی ربک راضیة مرضیة» (446) با مخصوصانست. توچندان علم پیدا کن که بدانی که
~~خاص کیست و عام که، وترا عار آید که بالای دراز داشته باشی و ظره به گردن فروهشته و
~~[صوفی وارا41 مربع (447) بر کلوخی (448) در آویختهای که به سخن خدا مشغول شوی و
~~خواهی که داخل «فأدخلی فی عبادی» (449) باشی، به خواب بینی . جان بکن و از سر خود
~~برخیز (450) در نظر [دانایان]51، نه که همچون [حیوانان]51 که پروار52 کنند برای خود و هوس و
~~آرزو53. تا جان ندهی، در حضور اهل جان54 این برتو میسرنشود. و55 حضرت سرور انبیاء و
~~شهسوار میدان اتقیاء، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که «ظلب العلم
~~فریضة» (451)، واین علم در صحبت فقرا حاصل توان کرد [و]56 تا از سر کبریائی و خودرائی
~~[خود]57 نمیری، ترا [چشمی]58 پیدا نشود که در و یشانرا بشناسی. فرگاه که درویشان ترا نگاه
~~میدارند و تو رأی خود که داری51، زود باشد که چون60 فرعون آب نیل که حیات انبیاء و اولیاء61 و
~~مؤمنانست در دهن توخون گردد و ترا غرق گرداند (52»). بعد از آن، ترا برانگیزانند چون فرعون
~~بشکل أثثی (453) [بصورتهای]62 گوناگون چنانکه در اخبار63 ذکر آن رفته است (454). و
~~طاعت واقرار که بی پیر [و بی مرشد]64 کرده باشی صفت ذکر داشته باشد، به هر شکل که
~~برآورند، آن65 طاعت تو66 بر تو مسلط گردانند، و مثال این بر توروشن گردانم که در دنیا هستند

PageV01P128

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0063.png)

~~قومی که اندک راهی یافتند و به قول عوام مشغول شدند و اعمال ایشان چون سحاوت فرعون برای
~~خلق باشد و خلایق برین قوم مطلع شوند و آن قوم دوستی خلایق بردوستی حق بگزینند. پس
~~خدای تعالی67 ms065 غیرت کند و آن خلایق را بگمارد برین قوم، یعنی زادهآ فرعون بر فرعونیان. و دخول
~~کنند (455) این مریدان ناقص هر ساعت بر68 پیران نابالغ. زنهارتا بالغ نشوی، کدخدائی مکن، و
~~[توتا]69 چون موئی70 مانده باشی، در نظر درویشان عمل تو و صلاحیت تو [به هیچ]71 قبول نیاید،
~~چنانکه ببلبل بساتین عشق و وزیر سلاطین اهل12 توحید (56،) ومفرد اهل ترک وتجرید و
~~راهنمای73 خاکساران راه محبت و مونس محزونان کوی درد و محنت و قلاووز74 (457) بیابان فنا
~~و غواص دریای بقاء و کاشف جمیع الآسرار علی الأخیار، شیخ فریدالدین عطار میفرماید (58،).
~~ابیات75:
~~جیب (459) را برتن ارخشکست یک موی،   هنوزش نانمازی (460) دان به صد روی.
~~چوموئی76 تا به کوهی در حسابست،   چه موئی وچه کوهی، چون27 حجابست؟
~~توتا یکبارگی جان درنبازی،   جنب دانم ترا ونا نمازی.
# ای عزیز، درین حال که کتابت میشود، فصل نباشد، که فصل در کتابها مینویسند که
~~سخن78 آخر شده است، وحال درویشان و سخن [ایشان]79 آخر ندارد [و]80 وصل در وصلست
~~[وا80 دیدار در دیدارست، و حال آنکه اول و آخر این یار و آن یاریک یارست، و توهزار هزار بار
~~(قل عوالله آحد» خواندی وهرگرفهم آحد نحردق چون فهم ابن سخن لکنی](8، باری ازسر83
~~را دشمن دارد، در دل83 و بزبان آواز دهد او را که مولانا ظهیرالملة والدین (461)، عبد الله عبدالله
~~گفته باشد و اگر برخلاف این84، [کسی]85 این عبدالله را دوست دارد و بگوید عبدالله، مقصود
~~حاصل شود86. غرض [مقصود آنست]87. تواز سراین صورت بگذر که صورت فانیست.
~~[پارسیان]88 (642) گندم را گندم گویند و اعراب حنطه گویند و بر گویند و باشد بیش ازین81
~~[و]90 تو بهتر دانی که کتاب بسیارخواندهای و قصه خوانی بسیار کردهای و تو اولیتری بقصه

PageV01P129

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0068.png)

~~خواندن و [در روستا]11 گندم [را]12 به صد نام میخوانند در هر موضعی [به نامی]13. اگر گندم
~~ظهور کند، اختلاف اسم ازمیان برخیزد. جهد بکن و گندم را [آرد گردان]94 تا ms066 این اسم سربستهآ
~~بی نفع از تو برخیزد. تا15 در میان دو سنگ آسیاب سرگردان نشوی، محالست که این اسم ازتو
~~برخیزد، و اگر حجت نگیری در سؤال، و به حضور آئی و انصاف بدهی در صحبت درویشان، برتو
~~روشن شود، و اگر ستیزه کنی و دانی و فرمان نبری، برو، که بنی اسرائیلی16 (463) که گویند
~~توئی. اگر شب تا روز97 در حرم کعبه نشسته ای، [پس]98 تا روز باقیست و شب در نیآمده است،
~~سفری [بکن]91 باشد که بمحنت و غم راهی که ترا بکار آید ارزانی شود که عیال و اطفال و مال
~~درین حال فایده ای نمیدهد. قوله تعالی: «لن تنفعکم100 آرحامکم ولا اولادکم یوم القیمة یفصل
~~بینکم» (464). و[این]101 حدیثست و هزار بارخوانده باشی وبه معنی آن نرسیده باشی که
~~(«ان الله]102 لا ینظر إلی صورکم ولا إلی اعمالکم [و لکن ینظرإلی قلویکم]103» (465).
~~باری104، مشتری تره وپیازه10 و شلغم وامثال [اینها]106 بسیارست. گوشی که احوال مرغ
~~مسمن107 (466) بشنود و [چشمی که]108 موسی وعیسی وفرعون101 درزمانه مشاهده کند110،
~~درقرنها پیدا نمیشود، چرا که دریک مقام قرار گرفتهاند و آن مقام را بت خود ساخته اند. چند بیتی
~~در عقب این کلمات میآید. ساعتی مادر و پدر و برادر و حسب (467) ونسب (468) وهرچه تعلق
~~به کبریای111 نفس دارد از خود دور کن و بشنو، باشد که خود را بشناسی . [قصیده]117:
# بهارآمد، بیا می خور، اگررندی و شیدائی،
# که می مفتاح این بابست و توباب دل مائی.
# مرو در مزبله، جانا، که دنیا نیست جای تو.
# دریغا خود نمیدانی113 چه خوبی و چه زیبائی!
# اگر روزدوئی، ای دل، چوخرافتادهای در گل،
# چوخضر (469) ارجام ما نوشی، بلرسن (470) ترک یغمائی.
# اگر پورفلاطونی که رنج خودنمیدانی،
# ز استسقاستی فربه، چو[مخ]116 (471) برشاخ خرمائی.

PageV01P130

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0065.png)

~~گواه عدل (472) پیداکن اگرمیراث میخواهی115،
# گواه جنس تو جرحند (473) وتوخامی وخودرائی116
~~نرفته در پی یاری، نداده دل به دلداری،
# نکرده خدمت پیری در آن هنگام برنائی117
~~بکاراین دم که ms067 در کاری، مگوننتوان، توان داری؛
# نمیدانی، نمیدانی که ذوالقرنین (474) ودارائی (475).
~~اگر داراب118 (476) وخاقانی (477)، وگرچوپان ودهقانی،
# فرس (478) آهسته ران، ای جان، که تا از سرفرونائی 119 (479).
~~مشوغره که زردارم ویا اسم ازپدردارم،
# به علم وجود بتوان120 شد درین ره، نی به آبائی (480).
~~از آن باب ارخبر داری، کدامت فعل از آن بابست؟ (81،)
# روا باشد که دنیا121 را تو برعقبی در افزائی؟
~~ابا (482) ماشاه (483) میگوید: لنا علم لنا علم (484)؛
# آبا اهل جهان گفته که یفنی (485) ای (486) که یفنائی.
~~ولیکن علم قالی (487) نه، چوآن شیرنهالی (488) نه،
# وزان گفت زوالی (489) نه، که خود را از آن122 بیارائی.
~~مگوپور فلان پیرم و یا نسل فلان میرم (490)؛
# درآ در حلقهآ مردان، بدران صف بتنهائی.
~~به حمام اندرآ، اول بشوخود را زنیک و بد؛
# تونیکی، با بدان منشین، مروبا گنگ (91،) هر[جائی]123.
~~چه باشد گنگ هرجائی؟ بگوآن لعبت صد رو174
# که بفریبد دل ناقص چونبود مرد [یکرائی]125.
~~اگر تو مرد [یکرائی]126، چرا، ای خواجه [سلمانشاه]127 (492)،
# گهی چون جام پر زهری، گهی چون طاس [حلوائی]128؟

PageV01P131

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0070.png)

~~درآ در عاشقی یکدم اگرداری دل خرم،
# که ارض الله واسع (493) درنروید غیر زیبائی.
~~اگر این دولتت باید که آخر روی بنماید،
# بیا اول طهارت کن به قول حاتم طائی (494).
~~تقرب با علی خواهی، بباید سیرت129 شاهی؛
# اسیر مالی وجاهی، جنب درقعر دریائی.
~~چواز اصل و نسب دوری، شدی طاهر، از آن نوری؛
# علیت باب وتوپوری، محمدوار اعلائی.
~~در آن حمام تن شویند وزین حمام جان ودل
# بباید جان فدا کردن، گذشتن ازمن و مائی30
~~کجائی، ای که پرسیدی زفرض (495) غسل وشرط آن131؟
# بپرهیز132 از خود ای غافل، وگرنه گبر (496) وترسائی (497).
~~اگردین نبی داری، به خلق وحلم133 وجود آفزا؛
# مقام مسکنت بگزین اگرداری توبینائی.
~~تکبرنیست خوی او، مکررنیست روی او،
# معطربوی و موی134 او به پستی و به بالائی.
~~تو گوئی أمت اویم، غلام همت135 اویم؛
# زبان آسان توان گفتن که انت رب اعلائی136 (498).
~~زامرش گرنپیچی سر، ترا زیبد مسلمانی؛
# هر137 آنچت ms068 مصلحت باشد بری فرمان بخود [رائی]138.
~~نه تنها خود تومیگردی درین ویرانه سرگردان،
# نیارم (499) گفت من فاش این بیان حرف لالائی (500).
~~بیا، ای دل، چه میگردی بگردقوم بی حاصل؟
# درآ در خلوت جانان، بهل سیمای آسمائی131 (501).
~~بیا، ای ساقی کوثر (502)، بده جامی که مخمورم،
# که هم توباده وجامی140 وهم میخوار و سقائی.
~~بیا، ساقی، بده آن می141 که جانرا محوگرداند،

PageV01P132

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0067.png)

# که پنهانیست سلطانی و رسوائیست پیدائی.
~~بیا، ساقی، بده آن می کنه خاموشی افزاید،
# که مثغروریست (503) پیدائی ومغروریست گویائی142.
~~بیا، ساقی، بده آن می کزین گفتن پشیمانم،
# که خوش حالیست شیدائی و خوش وقتیست [رسوائی]143.
~~بیا، ساقی، جمالی بین که دارد ازجمال تو
# هزاران وجه گوناگون زروی ترک یغمائی.
~~اتمت والحمد لله رب العالمین حمدا کثیرا وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله و
~~صحبه]144.
~~«بسم الله الرحمن الرحیم». «إنک لا تهدی من آخببت ولکن الله یهذی من یشآء.
~~ای فرزند، در3 پیش جمهور اهل عالم مشهورست که عالم و آدم طفیل حضرت سید
~~کائناتست (504) و با او خطاب [کردند]3 که «انک لا تهدی من آخببت». درین حال بگزاف
~~اعتقاد نتوان کرد و در کتاب اهل صورت حقیقت این حال [حاصل]4 نشود.
~~ای اخی5، نبوت انبیاء را سری هست و ظهوری هست و کمال شفقت الهی در کسوت
~~ملامت محوست6. یک لحظه حاضر باش تا درر (505) حقیقت از دریای کشف اهل محبت به
~~صحرای عقل آورم تا مطیعان حق که عاشقانند ازین کلمات ذوقی7 (506) یابند که اهل انکار
~~محرومند از دیدارحق، و چه جای دیدار که از کلام حق محرومند و چه جای کلام حق که آز خود
~~محرومند8! پس امر و خطاب مقرر شد که بر مؤمنانست. تویک دم مستمع باش تا شرح فیض الهی

PageV01P133

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0072.png)

~~که ملازم انبیاست به توروشن کنم و تو مرده باش و هیچ مخواه تا بر تو کشف شود که «انک
~~لا تهدی من آحببت» چه معنی دارد. اول ذکر اشارتی که ms069 حق، جل جلاله، با مصطفی، صلی الله
~~علیه [وآله]9 وسلم، فرموده، شمهای از آن بشنوتا راه به سلوک خود بری.
# ای طالب، بدان که آن زمان که حضرت خواجهآ اولین و آخرین (507) بر اکابر قریش
~~التفات فرمود، [اول]10 صورت نبوت ضعیف مینمود وحقیقت محمدی، صلی الله علیه وآله وسلم.
~~آن چنانکه کوه بر فرق طفل دوساله نهند، او را محوو ناچیز11 گرداند. حقیقت رسالت بر صورت
~~خود حمل کرد. صورت12 محمد، صلی الله علیه و آله وسلم، طاقت معنی حضرت خواجه [را]13،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، نداشت و ابتدای حال بود. میل برقریش کرد. این ندا آمد که «رانک لا تهدی
~~من آحببت»، یعنی ای محمد، ما که انیس ومونس جان توئیم، اگر صورت توطاقت ملامت عشق
~~ما14 ندارد و توخواهی که آرام (508) صورت15 خود بدهی، ما نگذاریم، که سری درین جهاد هست
~~که انبازی خلق آن نتوان معلوم کردن، که اگر این نظر بر بوالحکم (509) افتد،
~~ابوجهلش16 نتوان گفت، چرا که اگرپشت بر کفر کند وروی در کافران کند، آن سرعنایت البته با
~~او قرین شود، و ما [روا]17 نداریم که جامی که نصیب لب و کام تست به دیگری دهیم. پس
~~آنچه صورت تو خواهد چنان نشود [و]18 آن چیز شود که ما خواهیم، و آن چیز19 که ما از برای تو
~~خواهیم باقی و جاوید باشد و آن چیز که صورت توخواهد، زود باشد که فانی شود.
# ای عزیز، دانستن این کلمات به عشق و محبت شود، که به چشم20 و دل دیگران عاشق
~~نتوان شد و معشوق در فرمان دردست و درد زاده21آ ملامتست و ملامت موکل انبیاست. هرگاه که
~~شخص خواهد که ملامت خود بردوش دیگری نهد، فیض آن البته همراه جنس ملامت باشد. پس
~~یقین شد که حضرت باری تعالی در حق خواجه، آن زمان که خطاب میفرماید که ««انک لا تهدی
~~امن آحببت») [کمال]22 عنایت دارد، که معینست که [هر کرا که23 ms070 دوست ندارند، هرچند که
~~گناه کند24 و هرچه کند و هرجا که رود، هیچ التفاتش نکنند، و]25 هر کرا دوست دارند به
~~خودش باز نگذارند.
# ای عزیز من26، اگر تواین زمان آشفتهآ زلف پری روئی باشی و جانت گرفتار شخنهآ (510)
~~دل باشد و پای محبتت در کوچهآ معشوق عاشق نواز به آب دیدهآ دل27 در گل باشد، بدانی که
~~(«انک لا تهدی من آحببت» چه غمزه میزند28 . تا عشق جمال حقیقت خویش در گسوت انسانی

PageV01P134

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0069.png)

~~بی بشریت بر تو جلوه نکند، محالست که به چشم سراین حال برتو کشف شود. و21 زینهار30 و صد
~~زینهار3 که چیزی که فهم توبه آن نرسد، در انکار مرو و طالب باش و با اهل صورت نابالغ31
~~منشین32 و گوش به سخنان اهل [عقل]33 معاش که حکمای صورتند مکن، باشد که قوت ملامت
~~اهل حال پیداکنی از پرود گار خود، یعنی [ازا34 پیرخود. [معنی]35 «انک لا تهذی من احببت»
~~شنیده بودم و بجان پذیرفته بودم و از شبههآ قول آزاد شده بودم، والا آن حال در غمزهآ جادوی دلفریب
~~معشوق بدیدم و در آن دیدن ندیدم بجز ملامت عشق از محجوبان حق (511) که از حرکات
~~محجوبان وجاهلان حجاب ظلمانی و نورانی برمیخیزد و تا بدین عالم نرسی، چه دانی که من چه
~~میگویم؟ تو این قدر بکن که در راه دوست هر ملامت که روی نماید، تو زاحت خود مخواه و صبر
~~کن. قوله تعالی . «یا آیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتقوا الله لعلکم تفلحون» (512).
# ای عزیز، سر ««انک لا تهدی من احببت») به گوش جان بشنوتا زنده گردی و من بعد بگرد
~~مردگان نگردی.
# ای جان پدر، سری در صدق صادقان هست که به برکت آن سر، شخص راء3 در عالم عزت
~~میرساند37 و آن سر جلوه میکند بر اصحاب نار (513) وبر اصحاب نور (514) ویافت آن سربس
~~مشکلست، واین فقیر هیچ از کتاب اهل صورت و اهل ms071 معنی نقل نمیکنم. این دولت درقدم
~~حضرت پیر خود یافته ام و بزرگی پیربه عبارت [و]38 حرف نمیتوانم آوردن، که در حرف نمیگنجد.
~~تومعذور میدار39 [که]40 اگر این41 سربه سرای وجود تو درآید، در حال چون من شوی. و زبانم
~~[یارای]22 آن ندارد که شرح پریشانی زلف آن بت [طرار]43 (515) عیار (516) مکار44 کند45
~~که دزد قلب در کمین گاه راه46 عافیت شمشیر کشیده از بهر آن که لذات تمام [بیمثل از عشق خود
~~چشیده]7). اکنون جای آن هست که معذور باشد که خطاب آید که «انک لا تهدی من آخببت») و
~~دل شیدای48 هرجائی تحمل نکند.
# ای اخی، هزار بار گفتم که تا بدین عالم نرسی، ندانی که من چه میگویم. تمامی
~~حکایت سر «نک لا تهدی من احببت» در کتاب شرح41 کنزالد قائق طلب کن که لذت یابی.
~~والسلام50.

PageV01P135

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0074.png)

# در بیان آن که حاضر بودن به از غایب شدنست هرچند2 که محبت باشد، و در بیان رسالت
~~که از کتاب مطالعه کند3 یا از زبان رسول شنود و تفاوت نصیحت ناصح که از زبان گوید و4 یا از
~~دل او به زبان آید. یعنی اگردل و زبان باهم باشد، چه نتیجه دهد و برخلاف آن چون باشد، و در
~~حضور دانا نشستن و غافل بودن و بیدار بودن چه نتایج بخشد و حقیقت صحبت دانستن5 و معلوم
~~کردن که بی رسول صورت محالست که شخص واقف درون خود شود. مثآلا، اگر کسی هزار علت
~~(517) در درون دارد [وا6 خود را بدان [علتها]2 نمیبرد [و]ء6 طبیب به علم حکمت حقیقت آن
~~حاصل کند [و]6 بعد از آن شربت فرماید تا درون بیمارصاف گرداند و حال آن که شربت خبر از
~~فایدهآ خود ندارد و بیمار خبر از علت خود ندارد و طبیب هم ادویه (518) میشناسد و هم راه به مرض
~~میبرد. اگر خسته غایب باشد، چنان نباشد که حاضر، اگرچه مطیع باشد، [که]8 لحظه فلحظه
~~(519) رنج غالب میشود ms072 وهر حکم که پیش ازین [حکیم]1 کرد، تا شربت به خسته (520)
~~میرسد، آن علت دگرگون شده است؛ پس آن شربت فایده اش نباشد.
# ای اخی، اگر سر تندرستی داری، یک لحظه غایب مباش. حضرت باری تعالی شراب را
~~از آن حرام کرد که شخص را غایب میگرداند، و دیگر آن که بدی ای چند که10 در شخص
~~مخفیست، چون شراب بخورد، آن بدیها به حرکت درآید11، همچون خون کردن و ربودن مال مردم و
~~هرچه تعلق به فحش (521) دارد، وتا شراب نمیخورد، آنها درو مرده است. پس أم الخبائثش
~~(522) ازین سبب12 [خواندهاند]13، و شراب محبت برخلاف اینست. هرکه14 شراب محبت
~~نوشد15، ستر کند هرچه16 بد باشد، و پیدا شود درو آنچه17 پسندیدهآ حق باشد. و این هر دو شراب
~~موقوف به تصرفست (523) وتا بدین حال نرسی، چه دانی که من چه میگویم؟
# ای عزیز، بدان که غایب عاشق چنان نیست که غافل حاضر، که غافل که حاضرست،
~~بدیها درو محبوسست، وعاشق که از صحبت دور افتاد مشغول خود شد و اهل بدو راه یافت و میل
~~بسوی عافیت کرد، و رسول غیب که توآش ملائکه گوئی تشنیع (524) به درگاه دوست آورد وغبار
~~در راه عاشق افتاد و آن غبار به تأنی حجاب شد.
# ای عزیز، کلی این رموز در کتاب شرح الکنوز بطلب. والسلام18.

PageV01P136

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0071.png)

# فرزندان که از جان عزیزترند بتجدید سلام بخوانند. و2 بعد از اثبات اشتیاق، معلوم نمایند
~~که شب جمعه در سحر که آن عزیزان تشریف مینمودند (525)، چون آن وقت درآمد، سیرت
~~محبت به صورت انسانی میل کرد [و]3 صورت غایب دید. سری4 که در سیرست که آنرا عطا و
~~کرم گویند، در ظهور آمد. مکان قرار ندید که دارالقرارش (526) گویند. غلبات شوق در جوش
~~آمد. قاف (527) سیمرغ پناه (528) بجنبید و از جنبش او شکافته شد پردهآ بحری که حیات عالم
~~و آدم ازوست5، که و «من المآء کل شی حی»6 (529)، و ابری از آن بحربرخاست. ms073 از
~~[خواستن]7 هوای دیدار دوست هوا گرفت، آن هوا ککه ناطق میگرداند کام عاشقانرا، و بگریست از
~~بهر آن که میخواست که خاک را خندان گرداند8. حجابی9 دید که در میان آب و خاک بود. و10
~~اگر شرح این کلمات نویسم، محالست که گوش خلایق [بدان]11 شنوا شود. از بهر شفقت آن نامه
~~نوشتم در حال حاضر وغایب12 وحق صحبت شناختن. و بعد از نماز جمعه ذکر محبت آن عزیزان
~~رسید. خاطر بقدری خشنود شد، واجب دیدم که این کتاب13 از عالم رجاء (530) بنویسم14 تا آن
~~عزیزان وهم در خود راه ندهند که ناچارچون مهمات (531) بهم متصلست، معذور میباید داشتن.
~~خاطر جمع دارند و زود کاربگزارند19. اگرتوانند، عهد بجا آورند16 و اگر17 نتوانند، غایب حاضر
~~باشند. و در رسالهآ این فقیر معما و موشح (532) و تأویل پیدا کنند، که اگر نظر به صورت کتابت
~~کنند، مقصود آن مشکل حاصل شود و معمائی که پیرزنان و طفلان بنشینند و گویند و گشایند،
~~درین کتاب نطلبند، چرا که معمای ایشان چون گشاده شود، هیچ درمیان نباشد، که درد دوستی18
~~در دل آن قوم نباشد. از بهر فضل و بزرگی خود معما میگویند، چون اطفال که گویند که19 من بهتر
~~میدانم و او گوید که من بهتر میگشایم.
# ای عزیز، به نور دیدهآ عاشقان و به خداوندی که دعوی بندگی میکند که اگر تفسیر
~~قرآنست، که بهتر از تفسیر قرآن در روی زمین هیچ کتاب نتوان گفت که هست. چون این تفسیز
~~شخص از بهر فضل خود مینویسد، محجوب و کافرست. وامام الموحدین، علی المرتضی، علیه
~~السلام، میفرماید [که]20 «نپرستم خدائی را که21 نبینم» (533) . یعنی مشغول مشوید به چیزی

PageV01P137

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0076.png)

~~که شما را بکار نیاید. یعنی معما و تفسیر که از بهر دیگری خواهد بود و شما راه بدان نمیبرید،
~~بیحاصلست. یعنی هرچه اظهار دانائیست همه حجابست.
# [آن عزیزان]22، خاطر مبارک جمع دارند والا یک ساعت غافل نباشند و [میداند]23 که
~~غافل ms074 نیستند. البته البته هر روز چیزی از کتاب سابق مطالعه کنند و مکتوب جدید با خود دارند و
~~تفحص وتجسس موشح ومعما کنند24 تا غافل نباشند، و هر روز آحوال سلامتی باز نمایند و احوال
~~کلی این معانی در کتاب شرح الکنوز طلب کنند، که در مکتوب مقصود کلی حاصل25 نتوان نمود.
~~والسلام26
# معنی «یا مقلب القلوب والابصار، ثبت قلبی» (534) ومعنی «سبقت رحمتی غضبی»
~~(535) ودر اثبات توبت و استغفار2 [ومعنی آن که]3 عشق صرف بهردور که رخ نماید، حجت
~~روشن بنماید به امداد درد که عشق بی درد سود به أمت و مرید نمیرساند. مثلا مرغی که یک پر
~~دارد، پرواز کردنش مشکل باشد. یک بال از سرعشق میباید و یک بال دیگر از سرمعشوق که
~~بیسر کامل بعد أز أنم آن ا درد و عشق بی ملد و بال بهم تنفعد از بهر رنخمت تکه بر عالمیان رستائند و
~~آن رحمت نصیب بیداران باشد. یعنی اهل ملامت که در عشق و درد و بلا و مشقت خلق و جفای
~~معشوق بر جان ایشان نزول کند و این کس در راه چنین پرمشقت ملال در خود نیابد، بلکه ملک
~~عافیت برورخ نماید و ملک عافیت5 تو گوئی که چون باشد؟ ملک عافیت آن باشد که راه معجزات
~~و کرامات6 برو آسان شود7 ودل این [کس]8 میل [بدان]9 عالم نکند. جان حضرت سید ولد آدم و
~~سالار دانایان عالم، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، که صورت معجز ازو مینمود [و]10
~~قصد نمیکرد. این معجز که توشنیدهای از بوجهل11 پیدا میشد، نه از حضرت خواجه.

PageV01P138

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0073.png)

# ای اخی، بسیار جان میباید کندن تا بدانی که معجز مصطفی [، صلی الله علیه و آله و
~~سلم،]12 چون باشد و معجز بوجهل چگونه بود. شمهای ازین در کتاب کنزالدقائق13 و شرح الکنوز
~~گفته شده است. اگر نیک تأمل کنی، بیابی و ترا کار بسیارست، پروای آن نداری که این سر
~~معلوم کنی ms075 . حالیا معلوم تو میکنم14 سری چند از بدایت حال فقراء.
# ای عزیز، آن فقری که حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم، میفرماید که فخر
~~منست (537) آنست که کتاب هیچ نبی را مطالعه نفرموده بود [و]10 از عشق صرف نزول میکرد
~~آنچه صورتش پیش تو قرآنست و حدیث. و هر تصنیف که مصتف از کتاب جمع میکند نه از15 آثار
~~عشقست. از اسباب علم صورتست هر کتاب که میخوانی و میگوئی و نامش میدانی. قرآن کلام
~~خداست و کتابهای [انبیای]16 سابق، بعضی که تحریف (538) نیافته باشد17، میتوان گفت18
~~که کلام حقست.
# ای عزیز، تو این مرتبه وقتی بدانی که عالم که صفات مخلوقست11 و عالمیان که صفات
~~خالقند [به چشم]20 تو چنانکه هست بنماید. پس بدانی که من چه میگویم. وتا توحق را
~~نشناسی، چون کلام حق و کلام مخلوق فرق کنی و [چگونه]21 فرق میان انبیاء و کلام ایشان
~~توانی کرد؟ گفتم که معجز ابوجهل هست و معجز مصطفی [، صلی الله علیه و آله وسلم،]22
~~هست. فرق کردن23 این کلمآت به کتاب حاصل نتوان کرد. آنچه تصنیف میکنند و خیال اهل
~~تصنیف به امر ونهی هست، آن مشترکنت میان مصطفی، صلی الله علیه [و آله]24 وسلم25، و
~~بوجهل26 و آنچه مقطعاتست (539) بوجهل27 وخلق عالم [در آن دخلی]28 ندارند. آن سر حقست
~~در کلام29 مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، نه در کلام محمد وتواین30 نیز بسیار فریاد
~~کنی31 تا معلوم تو شود.
# ای اخی32، به هر مدت در سر کلام نورحق بر بینایان میتابد تا از آن مشاهده میکنند.
# ای عزیز، تو بخواری و حقارت در کتاب انبیاء و اولیاء (540) نگاه مکن تا انبیاء و اولیاء
~~برتو33 دیدار نمایند و حقیقت حق در تو به تونمایند، چنانکه این غمزه اول به جان34 آدم (541)

PageV01P139

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0078.png)

~~زدند و آدم مدتی مدید حیران و محوشد و آن نور در [عاقبت]39 دید، یعنی در خلد36 نعیم (542)
~~دید. خبر از حرارت ms076 جحیم نداشت. جنس نار درو بود و بروی37 بصورت نورنمود. چون صورت او
~~سر از امر بپیچید28 و میل به شجرهای31 کرد. این نبور حرارت پیدا کرد [و] 40 اثر محبت در آن
~~حال41 در آدم پیدا شد، و بندگان که بنده وار در صف آبرار درآمدهاند، آنروز در حق ایشان این آیت
~~نازل شد که «القد رضی الله عن المومنین اذیبا یعونک تحت الشجرة» (5،3).
# ای عزیز، تحت شجره [را]42 اگر شرح کنم، [عقلت]43 خیره [بماند]44، یعنی صورت
~~شجره درخت طوبیست و تو درخت طوبی پنداری چنان باشد که شاخی که در گل45 نشانند. نه
~~چنانست. ای نوردیدهآ من، بدان که درخت طوبی قد دلربای دوستست. هرگه که تو عاشق شوی به
~~ماه پارهای و دلت راضی شود به بلای بالای (544) او، بدانی که مؤمنان چه لذت46 میچشند از
~~زلف پربیچ47 او و چه حیات مییابند از خلق بی نهایت او.
# ای جان پدر، اگر معنی «سبقت رحمتی غضبی» برتو جلوه کند، تو48 هرگزروی از مرآة
~~(545) نگردانی و لحظه ای از خود41 غایب نشوی تا ببینی آنچه حق، سبحانه و تعالی، به تو ارزانی
~~داشته.
# حالیا یک لحظه گوش دل پیش من آور50 تا51 دربیان سلطنت سلیمان (546)،
~~علیه السلام52، وسلطنت فرعون وخواهش رؤیت موسی (5،47)، علیه السلام، ودر53 استغنای
~~حضرت سید ولدا5 عالم ه محتد مصطفی، صلی الله علیه وأله وسلم، در اباسی حبت وشوق در
~~عالم هستی حق اظهار جلال او در کسوت جمال او برعالمیان56 روشن شود بی زحمت عقل.
# ای عزیز من57، سلیمان گفت که ملکی [که]58 دیوتواند که مشترک51 باشد با من، من
~~آن ملک نمیخواهم (5،8). بارخدایا، بعد از من این ملامت60 برهیچ کس حواله مفرما، وتو
~~پنداری که سلیمان حسد میبرد. نه چنانست که توفهم کردهای. و موسی گفت: «آرنی آنظر
~~إلیک» (549). یعنی بنما مرا آنچه در سرهستی تست. وحضرت نبوی61، علیه الصلوة والسلام،
~~فرمود که «لا نبی بعدی» (550) یعنی بعد از من ms077 نباشد آنچه برمن ارزانی شد62 دیگری را. و63

PageV01P140

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0075.png)

~~فرق بسیارست [در]62 میان گفت سلیمان و [قول]65 حضرت محمد66 مصطفی، صلی الله علیه
~~[وآله]67 و سلم، که سلیمان گفت مده و حضرت خواجه68 فرمود که69 نباشد و موسی،
~~علیه السلام، گفت که69 میخواهم آنچه در فرعون هست و فرعون از آن بیخبرست.
# ای اخی، عجب حالیست که فرعون توانائی دارد و فرعون از فرعون بی بهره و موسی،
~~علیه السلام، برآن حال مطلع وناتوان وفرعون خواهان مقام موسی، علیه السلام، وحجاب فرعون
~~فرعونست وفرعون از فرعون خلاص70 میجوید.
# ای نور دیدهآ من، اگر تو این سر معلوم کنی، زود از هستی خود بگذری و خود از خود
~~برخوردار شوی و زیانکار آبذ نگردی و شرمندهآ دوست نشوی.
# ای جان پدر، چون راه به سر حقایق نمیبری، این دعا ورذ خود ساز و پیوسته میخوان:
~~«اللهم، آرنا الحق حقا واززقنا إتباعه وآرنا الباطل باطلا واززقنا اجتنابه (551). اللهم، انک
~~عفو تحب العفو، فآعف عنا (552) بحق محمد وآله الطیبین الظاهرین» (553).
# ای عزیز71، حق وباطلی که آنبیاء و اولیاء دانند در کتاب72 نمیگنجد. در کلام حق، در
~~سر مقطعات بطلب. در صحبت درویشان زنهار که انکار درویشان مکن تا راه به مقطعات بری.
~~حالیا صورت احوال سلیمان بر توروشن گردانم. سلیمانرا عقلی ارزانی داشته بودند که ملک و
~~ملکیان (554) بدان عقل اتحاد داشتند و عشق ملک در اول حال در دل او73 بود و مستقیم نبود
~~دلش [بدان]74 ملک فنا. در آن حال بود75 که گفت «لا ینبغی» (555) چون دیو تصرف در
~~سلطنت او بنمود76، دلش بکلی سرد شد از سلطنت ملک، که «ألدنیا سجن المؤمن و جنه الکافر»
~~(556) اگر روزی چند از بهر ضبط عالم انبیاء و اقطاب77 و سلطان عادل به دنیا مشغول شوند.
~~عجب نباشد که دائم الاوقات دیوملک درهم سرشتهاند. تا از جانب حق نظر در نیآید در سلاطین
~~صوق ومنی ابن دوقوع اکهاما ازهم جدانس ونلد اگر نیک ms078 تأمل کنی ببانی که فعل توبه
~~سلیمان میماند یا فوعون2. وچشم به آنیر کار مباید ماشیت که دریاه تلون (55) بسیار باشیم -
~~مینماید که «سبقت رحمتی غضبی» ودیگر مقام حضرت سید الفقرا، محمد مصطفی، صلی الله
~~علیه وآله و سلم، از همه مقامات بلندترست. او شفقت دریغ نداشت و دریغ نمیدارد. پس
~~واجبست که التفات کنند به حال سلاطین روزگار. اگرچه بعضی پندارند که حب جاهست که

PageV01P141

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0080.png)

~~میل به طرف سلاطین هست، به تمکین آن شمع سراپردهآ محبت و به خلق و خوی آن متحمل بار
~~امانت عشق و به قامت آن سرو جویبار دل که به استقامت به یک قدم استاده، که اگریک ساعت
~~بلکه یک چشم بهم زدن، عالم وعالمیان از نظر [خیال]81 صاحب کمال که عالم قائم [به ایشان
~~است]82 به در رود، در حال همه ناچیز شود. و توپنداری که صاحب کمال کسی باشد83 که
~~طرهای و سجادهای و تسبیحی و طبلی و علمی و کتابی چند و امثال اینها ملازم او [باشند]84.
~~مقصود، این معرفت خواهی که حاصل کنی، کنزالدقائق و شرح الکنوز مطالعه کن در صحبت
~~درویشان، که این اسرار درویشان بی مسکن و بی کار و باردانند و احوال سلیمان و سلیمان صفتان
~~وفرعون صفتان وموسی صفتان ومصطفی صفتان، صلی الله علیه وآله وسلم، در کتاب
~~شرح [الکنوز85 بطلب، که در نظم مقطعات میتوان نهفت و در نثر آشکارا میشود. [و]86 اثبات
~~ستغفار و توبت که در ابتدای [این]87 کتاب88 گذشته شده است89، حوالت آن هم به کتاب
~~شرح الکنوز10ست. والسلام.
# ای عزیز2، [درا2 معنی «ونهی النفس عن الهوی» «فان الجتة هی المأولی» (558)
~~بشنو، تا چون در ملک محبت قدم نهی، بدانی که عمل اهل محبت و اهل صورت را تفاوتهاست و
~~لذت ترک و تجرید درین رساله چیزی چند فهم کنی.
# ای فرزند، آنها که اهل شرع4 و اهل زهد صورت گفتهاند از بهر آن ذکر نمیکنم که آنها
~~مشهور شده ms079 است و [به آن]5 افعال عمل کرده میشود، چرا که [آنچه]6 مقررشده است حاجت
~~نیست که ذکر [کرده]7 شود. ترک اهل محبت آنست که ترک لدت نفس کند و ترک لذت دل
~~کند، یعنی ترک خود بگوید و همگی از بهر دوست باشد تا دوست همه از آن او شود. مثلی چند
~~بشنو. اگر کسی از غایت محبت اهل خود یا فرزند8 خود یا معشوقی که از جانش دوستتر میدارد، از
~~بهر هوس نفس ببوسد روی اورا یا دربر گیرد او را، مقررست که به فسق کشد و اگرترک کند، به

PageV01P142

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0077.png)

~~بهشت میرسد و اگربه عشق دن دوست1 دارد و آن دوست را بی نظر شهوت و هوای نفس روی و
~~دست و اعضاء ببوسد، [هیچ]10 خطر در آن نبیند. فیضی در سر معشوق هست که تجلی ذات
~~الهی در آن سر مخفیست. این عاشق بی تحمل از آن [س]11 محروم میماند، و هر که به معنی
~~«الصوم لی وأنا أجزی به» (559) رسیده باشد، این معرفت بداند.
# ای اخی12، [بدان که]13 هرجا که سالک میل [به حظ]14 خود کند، اگرچه به شریعت
~~و طریقت درست باشد، چیزی از آن بهتر ازو فوت میشود.
# ای اخی، «و نهی النفس عن الهوی» پشت و روی بسیاردارد. اگر کسی [با قبیحی]15
~~(560) آشنائی کند و خلق نماید (561)، حق، تعالی، به عوض آن ارزانی دارد بدو دیدار خود.
~~«(وعسی16 آن تکرهوا شیئا و هو خیر لکم» درین حالست.
# ای عزیز، والا چون بکمال عشق رسد که از همه خبیثات بگذرد و به ملک طیبات رسد،
~~چون او نماند، عشق قدیم باشد و بس. همه لطافت طواف کوی آن بندهآ راضی شده کنند، فلک و
~~ملک و ملک و ملکوت چاکر و فرمان بردار او باشند، شخص تا این منزلها نگذراند، گوبادب
~~(562) باش . آنروزی17 که به حضرت غلام18 صاحب الزمان، مخزن الهی وبحرنامتناهی،
~~بیت الحرام19 (563) ربانی، [پیرا]20 مرتضی علی اردستانی (564)، علیه الرحمة21، رسیدم، ازو ms080
~~سؤال کردم از دوستی و دشمنی صحابه و رضوان و جنت23 (565) و [امثال]23 اینها. حضرت پیر
~~فرمود24 الگر از روی شرع میپرسی، جواب این مسئله دادن کار ما نیست، و اگر از روی فقرو
~~روی28 معنی «اللهم اهد قومی فانهم لا یغلمون» (566) میپرسی، اگر26 امام الشهداء و فصوص
~~(567) الفقراء ومخصوص الاولیاء ونورحدقة الزهراء وقرة عین (568) المرتضی وانیس قلب
~~المصطفی، امیرالمؤمنین حسین، الشهید بکربلا، صلوات الله وسلامه علیهم آجمیعن، ویزید (569)
~~هردو درآرند و درین مقام عداوت یزید در تو پیدا شود، نه عالم فقرست. و درین حال که این کتابت
~~میکنم، لحظه بلحظه27 از حضرت ندا میرسد که انوار محبت میباید که درخاک پاک کربلا که
~~مقام حسینست نزول کند، و به نوعی امر میرسد که اگر حسن (570) درآید و دامن نیازمندی پیش
~~آرد، نصیبش ندهند. و28 زنهار و هزار زنهار که این رمزبه گوش جان بشنو، و عجب نباشد که تواین

PageV01P143

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0082.png)

~~حال فهم نکنی21، چرا که حالست و حال دیگری تو چون فهم کنی؟
# ای اخی30، توغبار جمیع اشیاء از دل بیرون کن تا این رموز فهم کنی. یعنی در بدایث
~~کار سالک حالیست و [در]31 نهایت کار37 حالی دیگر. این عالم عشقست، عقل درین منزل راه
~~ندارد. ودر باب «وحده لاشریک له» (571) سخنی چند بگویم، والا حقیقت آن در شرح الکنوز
~~توان یافت. ای اخی، حق را شریک نیست و هرچه شرکت پذیرد نه حق باشد.
# ای عزیز، زهرهآ (522) گفتارندارم که سر اظهارندارم. آن چالائی سوار [میدان]33 بلا
~~که شبها شبیخون بر زاویهآ شب زنده داران کوی ملامت آورده و آن ذوالقرنین صاحب قوت که
~~[بکرات]34 ملک مشرق ومغرب درنوردیده، بلکه به حکم «رب المشرقین ورب المغربین»، امداد
~~لؤلؤ و مرجان که در خاک تود (573) مخفی و ناچیز شده بود، به نظر تجلی که به دو صفت میتابد و
~~دریک نظر حیات و ممات میدهد کرده که «رب المشرقین و رب المغربین» و35 درهر36 سحر
~~تجلیات غیر ms081 مکرر در یک صورت نموده آوازهآ «لمن الملک آلیوم لله الواحد القهار» در صورت لطف
~~فیض میرساند37 واولاد واتباع خیالات فنا در «سجین» (574) و ««آسفل سافلین» (575) حبس
~~میکند و کس را یارای گفتارنه.
# ای عزیز، جانم به هوای آن آفتاب عالمتاب چنان در تابست که راه به وصل هجر نمیبرم.
~~از نزدیکی آن لعبت چینی38 (576) ازخود چنان39 دور افتادهام که نزدیکست که ندانم که من
~~اویم یا اومن [است]40 . بیت:
# چنان مست و زارم از آن ترک مست   که این نقش و صورت ندانم که بست.
# والسلام1.
# در بیان آنکه در قیامت انبیاء «نفسی نفسی» (577) گویند و حضرت سرور مهربانان،
~~محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، «ائتی أمتی» (578) گوید. سلیمان علیه السلام2

PageV01P144

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0079.png)

~~[درا2 پانصد سال بعد از بعضی انبیاء به بهشت رود از بهر آنکه حظأ دل مسیافت که مرغ با او
~~میگفت و میشنید و دیو در بند میکرد و باد در حکم او بود (579). چونکه مشغول فیض الهی شد،
~~البته از حقیقت حق غایب باشد و انتظار از بهر غایبانست وحضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله و
~~سلم، هرچند که عنایت بیشتر میدید، به حق مشغول بود نه به عنایت حق. و بسیار فرقست درمیان
~~لذت ازحق یافتن تا5 از عنایت حق6، کجا به کجا7! و از بهر آن سلیمان هدهد را غایب میدید که
~~از حق غایب بود، که اگراز حق غایب نبودی، هدهد را غایب ندیدی (580)، ناظر8 به حاظر
~~بودی1، نه چون حضرت خواجهآ ما، صلی الله علیه و آله وسلم، که یمین و یسار وپیش و پس میدید،
~~یعنی احوال ازل میدانست و از ابد10 خبردار بود. علمای صورت گویند که پشت و پیش خود میدید.
~~خهخه (581) ازین11 عقل سرور بینایان [که]12 احوال انبیاء وامت ایشان میدانست و از مستقبل
~~واقف وعلیم13 بود. «ولا رطب ولا یابس إلا فی کتاب مبین» (582)، تروخشک دروجود
~~مبارک اوست. از آن ««أمتی أمتی»» فرماید در ms082 قیامت که به هیچ4ا حال غایب نشد و انبیاء «نفسی
~~نفسی» گویند که در خوف (583) و رجاء (584) [می]18 ایستادند. تواگر عاشق شوی، بدانی
~~که غایب حاضر چون باشد. والسلام16.
# بدان که چون [حضرت]2 حق، جل جلاله3، بی کسب ارزانی داشت بندهآ خاص4 را نور
~~محبت و بدان نور بینا شد، ملک فنا و ملک بقاء [را]5 از برکت نور محبت بشناخت. پشت بر ملک
~~فنا کرد و روی در اهل ملک بقاء آورد و6 چون در نزد اهل ملک بقاء أنس گرفت، آن نور محبت
~~بتأنی خوی عشق برداشت7 [و8 در1 مقام عشق از عالم فردانیت به عالم کثرت نزول کرده است.
~~موخد را [دوست]10 میدارد [و]11 از کشرت میگریزد [و]8 درین منزل محبت فنا شود، بجهت آنکه

PageV01P145

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0084.png)

~~جلال عشق به زبان حال میفرماید که «إن الملوک اذا دخلوا قریة افسدوها» (585) . سلطان عشق
~~درین حال میباید که عدل [ساعة]12 (586) بنیاد کند و جسم عاشق [معنی ای]13 که در
~~صورت14 معشوق بیند، هردو نگاه دارد و جور بر صورت معشوق نکند، تا وقتی که صورت معشوق
~~خوی عشق برگیرد و دانا شود15 به سلطنت عشق در خود16 تا [نگاه]17 دارد در پردهآ عصمت صورت
~~خود را و نگاه دارد دل عاشق را. چون این منازل بگذراند، قطب عالم عشق و عاشق شود. و ملک
~~خیالات و ضمائر طالبان و حقیقت عشق درهمه ذرات پیدا کردن و نگاه داشتن عدل که کافرانرا
~~نصیب دهد، یعنی حظ18 نفس اماره و امثال آن، بعد از آن مطیعانرا خشنود گرداند19 در ملک
~~عافیت و مخلصان را از هیبت نظر غیرت نگاه دارد و عارفانرا نورچشم و نورقلب و پر20 صورت و
~~معنی ارزانی دارد [که]21 تا در ««بلاد الله» پرواز توانند22 کرد و [علیم]23 وبصیرتوانند بود به
~~جمیع دقائق [درا24 درون و بیرون. شخص تا بدین حال نرسد، میباید که زحمت خلق خدا ندهد و
~~[ارشادی]24 نکند و توبه ندهد26 و اسم هدایت ms083 برخود ننهد، تا رسوای دو جهان نشود. والسلام27.
# دربیان وتأویل «القد لجائکم رسول من آنفیکم» (587). علمای صورت میگویند که
~~خدای تعالی بر [اهل]2 قریش (588) منت [نهاد]3 که رسول خود در قبیلهآ شما آفریدم؛ و بعضی
~~دیگر گفتهاند که منت بر اعراب نهاد، و بعضی دیگر گفتهاند که متت بر اولاد آدم نهاد. [و]4
~~دردمندان و سوختگان میدان شوق و راهیافتگان حرم ذوق و سیارگان آسمان دل و غواصان دریای
~~عشق وراضیان ملامت امانت دوست و شاکران [خوان]5 «أبیت عند ربی یطعمنی6 و

PageV01P146

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0081.png)

~~[یسقینی]7» (589) و ساکنان درگاه آن بارگاه کبریای آن8 بی ریا چنین میفرماید که دوست
~~منت9 مینهد که بی واسطهآ کتاب و استاد و دلیل صورت در نفس عارفان نهادم گنج محبت و اسرار
~~کلی بی زبان و کلام [دردل ایشان]10 ارزانی داشتم.
# ای عزیز، اگربدانی که کلید گنج الهی چیست و آن کلید دردست کیست، ترک عداوت
~~و حسد کنی و بندهواردر کوی عاشقان خاک به سر کنی11، باشد که راه بدین گنج رایگان بری.
~~خدا را (590) که در مطالعهآ شرح الکنوزتقصیرمکن، که در آن کتاب اثبات این گنج شده. «و
~~الحمد لله رب العالمین» (591).
# بدان که دلیل فرضست و بی دلیل محالست راه یافتن2، و هرجنس جنس خود را دلالت
~~میکند. سلاطین صورت جنسیت با انبیاء دارند؛ از بهر آن، حضرت سلطان سلاطین، محمد
~~مصطفی3، صلی الله علیه و آله وسلم، فرمود که مرا شرفیست که در دور انوشیروان متولد شدم
~~(592)، که سلطان عادل جنس صورت عالمست ونظرگاه اهل حقست. از آنش ظل الله4 (593)
~~میخوانند5 که نمایندهآ شرعست، و حال آنکه سلاطین جنسیت با فقراء [محمد]6 مصطفی، صلی
~~الله علیه وآله و سلم، ندارند. از بهر آنست که ظهور حقیقت در شرع نمیشود. که آنچه اهل صورت
~~شرعش میخوانند دورست از معانی که [در]7 ذات کلام حقست که ملازم گفتار انبیاء و اولیاست8
~~و آن معانی درمیان خلق نیست. حروف و صورت کلامست که اهل ms084 عالم بدان عمل میکنند؛ از بهر
~~آن نفع نمیدهد.
# ای اخی، هرگاه که سلطان وقت را باشد طلبی که به عقل خود تفحص کند از یافتن
~~درویشان که با عقل سلاطین سری هست که همراه اراذل نیست، البته فتوحات صوری و معنوی در
~~آن فرن به ظهور آید و صورت شرع به معنی پیوندد، و حال آنکه، چنانکه خلایق را به درگاه سلاطین
~~راه دشوارست، سلاطین عالم در آمدن به درگاه فقراء دشواری دارند، که فقراء را هست1

PageV01P147

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0086.png)

~~دورباشی10 (،59) عظیم و [آتشی]11 صعبناک و12 صورت سوز. معذورند اگر آشنائی با اهل فقر
~~نتوانند کرد، [از بهر آن باشد که علماء و مشایخ جنسیت دارند]13 با سلاطین و امراء؛ به اسباب14
~~صورت با یکدیگر انس میگیرند.
# ای اخی، مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود15: ««سبقت رخمتی غضبی».
~~هرچند حق میفرماید، تو از مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]16 بشنوتا [فایده]17 به تورسد،
~~و بیش ازین در کتاب نمیگنجد. باقی این رموز حوالت به کتاب شرح الکنوزست. «والحمد لله
~~رب العالمین18».
# تتمهآ «لقد جائکم رسول من انفیکم» در تأویل «1ولا رطب ولا یابس إلا فی کتاب مبین»
~~بشنو، والا میباید که مقیم کوی مراد باشی و فکر سرنکنی [و]2 در طلب حضور (595) نفس
~~نباشی و به آسانی نفس خود مشغول نشوی. طالب میباید که صابر باشد3 و در گشایش ملک صورت
~~و ملک معنی تعجیل نکند و یک نفس غافل نباشد و هر کوه و سدی که در راه باشد، اول آن از
~~پیش قدم برگیرد، وأ بعد از آن أنس گیرد و [به ضبط]5 خود و ملک وجود خود مشغول شود. و6 تا
~~مثالی چند نشنوی، فهم این7 کلمات نتوانی کرد. دیده باشی [و]8 یا شنیده باشی1 که شاهرخ
~~(596)، چون زوالش رسید، دو سه روزی فرزندانش به ملک مشغول شدند که ملک مفت میدیدند
~~و با یکدیگر خصومت [کرده]10 از بهرمیراث11 یکدیگر را هلاک کردند، و12 چون زحمت ms085
~~نکشیده بودند، فرصت نیافتتد. و این گفت و گو، اگر هر لفظی را شرح دهم، نهایت ندارد. مقصود
~~تمثیلست. تو مپندار که قصه میخوانم و حکایت [بیره]3 زنان میکنم [و]14 حال آنکه عقل اهل

PageV01P148

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0083.png)

~~زمان چیزی که میبیند فهم آن میکند. بجهت آن، مثلی چند از حکایتهای [اهل]15 صورت
~~میگویم، باشد که [روی]16 به عالم معنی آوری و عمر به هرزه نگذرانی. گفتم شنیده باشی و
~~بیشتر این قوم که درین ملکند این احوال دانستهاند که چون از اولاد شاهرخ سرکشی به بابر (597)
~~رسید، چون طفلان که از خانه بیرون روند به کشتزار17 یا به باغی، از هرات به در دوید و هیچ
~~قرار نگرفت تا به شیراز. و چون نوبت به ابوالفتح (598) رسید، از تبریز بیرون فرمود (599) و بتأنی
~~و آهسته روی به ملک عراق کرد و به هر موضع که میرسید، صابرانه تحمل میکرد تا آن ملک
~~[را]18 مسخر میکرد. چنانکه دیدهاند. و بابر در شیراز نشسته بود [جبریانه]19 (600) وغافلانه.
~~چون ابوالفتح پیر بوداق خان (601) قوت گرفت، بابر بگریخت و به راه خراسان برفت و سلطان
~~وقت به کسب و جهد که توفیقش همراه بود، به شیراز آمد و شیراز بدو20 قرار گرفت. و بدان که
~~شیراز قبلهآ ممالکست، از بهر آنکه به حجاز نزدیکست.
# ای اخی21، در راة [مرد]22 باید که23 ننشیند تا به ملک استقامت رسد. بعد از آن ملکهای
~~دیگر برو گشاده شود بی زحمت24، والا در همه حال میباید که غافل نباشد25، که غفلت راهنمای
~~مذلتست. و چون به ملک صورت یا ملک معنی رسید، شخص بداند که معنی26 «ولا رطب ولا
~~یا بس إلا فی کتاب مبین» در وجود انبیاء واولیاء وسلاطین صورت هست دائم الاوقات. هرچه در
~~بحر و برهست27 و دنیا و آخرت و کفرو اسلام و خیر و شر و صفت ملائکه و انسان و جمیع
~~حیوانات ملازم این گروهست28. و سالک و طالب کمال حقیقت که خشنودی ms086 حق در آن باشد
~~هرچه تعلق به فنا دارد در وجود [او]21 و لحظه فلحظه30 به التفات و تربیت استاد دانا تنزل میکند و
~~هرچه تعلق [به بقا]31 دارد حیات مییابد. و در وجود انبیاء و اولیاء و جنس ایشان آنچه خلاف
~~معنویست (602) هست وقدرت ندارد. [و]37 در وجود سلاطین صورت، خلاف اینست، چرا که
~~آرزوی نفسانی همراه جاهست و نفس اماره را درین منزل که اسباب صورت هست، اختیار
~~[نیست]33. اگر ازین قوم که جنس اولیااند یکی را مجال افتد34 که اهل دنیا را نصیحت کند35،
~~عاقبت ایشان نیزبه خیر کشد36. اگرخواهی که تفصیل این حکایت بدانی، مطالعهآ کنزالدقائق و

PageV01P149

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0088.png)

~~شرح الکنوز میکن27 به حضور درویشان نه به بارگاه مشایخ و علماء صورت که ایشان نیز جنس
~~صورتند. وصلی الله علی محمد و آله وسلم38
# بدان که عشق را نظرهاست و میل آن نظر دائم الاوقات ملازم و جویای صورت با صفاست
~~و عشق در دل عاشق میل دارد زیرا که خوی شکستگی2 دارد و دل عاشق، چون بیمار که شربت و
~~دارو از بهر ایشان آفریده [شده]3 و در معنی معشوق4 هم عشق تجلی میکند و جنس خود میطلبد و
~~عاشق درعالم کمست و صورت معشوق درپی شکستگان و طالبانست. گفتم نظرهای گوناگون از
~~حقیقت عشق لجظه بلحظه5 ازجانب معشوق میل به عاشق میکند [و جنس خود میطلبد]6. وعاشق
~~از آنش عاشق7 میگویند که مکان عشقست، یعنی عشق در و نزول میکند. نظر در [بی]8 نظر که
~~آمد، تفرقه در میان نظرهای عشق و صورت معشوق افتاد. عاشق7 درین حال سرگردان شد و این دعا
~~ورد خود ساخت: «یا مقلب القلوب والابصار ثبت قلبی» و9 شرح این مناجات در کتاب
~~شرح الکنوز بازیاب. والسلام10.
# در تأویل وبیان2 «اکثر أهل الجنة البله» (603).
# ای عزیز. اهل عافیت بلهند که3 در عافیت دوست [دیدار]4 نمینماید. این آیت بسیار
~~خوانده باشی : «آمن یجیب المضطر اذا دعاه» (604). شخص تا هرچه آفریدهآ ms087 حقست با آن أنس

PageV01P150

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0085.png)

~~دارد، بندهآ حق نیست. بندهآ [حق]5 آنست کش دوست میدارد و حق، سبحانه و تعالی، آفریده
~~است عالمیانرا و با یکدیگر سپرده، و «جف القلم» در حضور درویشان میشود. مثال چهار مرغ
~~(605) که ابراهیم نمود [و]ء6 در همه سالکان و طالبان دنیا و آخرت هست و به هم آمیخته شده
~~است، در ابتدای ظهور تا در نظر صاحب کمال نرسد، هریک بجای خود نمیرسد. و اگر [شرح این
~~خواهم که نویسم]7، عمر تلف میشود، که دوست غیورست.
# ای عزیز، بدان که آنها که تصنیف کردهاند همه از غایبانند. این زمان که این فقیر به
~~کتابت مشغولم، آن حال که در سحرداشتم در فقیر مخفیست، و ذکر آنست که در قلم میآید به
~~نسبت. و امروز که روز پنجشنبه است، بر فقیر روشن شد که بعد از قرآن و حدیث مصطفی، صلی
~~الله علیه وآله وسلم، هیچ [کتاب]8 به از مثنوی [حضرت]9 سید العارفین، مولانا جلال الدین
~~رومی، [قدس سره]10، نیست، خواه تفسیر و خواه تأویل که [مفسرین و محققین]11 پیش ازین
~~کردهاند، و [این]12 فقیر ازلب و دندان [مبارک]13 حضرت سالار محققان، پیر مرتضی علی
~~اردستانی، علیه السلام14، شنیدهام که فرمود که حدیقهآ سنائی (606) وفصوص (607) شیخ
~~محیی الدین اعرابی، قدس الله روحهما، دریک ورق مثنوی مولانا جلال الدین رومی هست، واین
~~فقیر [درین]15 شب که شب16 پنجشنبه [پانجدهم]17 ماه ذیقده (608) است، تحقیق از حضرت
~~بهترین انبیاء واولیاء، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، معلوم کردم که فرمود که
~~[کتابی]18 به از مثنوی نیست، خواه [هیلاج]11 شیخ عطظار و خواه دیگر کتابهای او. چه جای
~~کشاف! و این حکایتهای طفلان [است]20 که اهل صورت کردهاند. جمهور کتابها میگویم21 و
~~نام یک یک نمیبرم تا تو خاطر آزرده نشوی22.
# ای اخی23، اگربه این عالم برسی عجبت نیاید. این حکایت24 شمهای از احوال اهل
~~بهشت بشنو، تا چون سخن حق بشنوی، عجبت نیاید.
# ای عزیز، نیکان ms088 عالم که به خلافی حق تفس ایشان برنیآید، اگر راهشان نمایند به بارگاه
~~دوست و بارشان دهند در حرم بی نظیر، التفات [به قطبیت]25 [نکنند]26 چه جای سیصد و شصت

PageV01P151

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0090.png)

~~وچهل وهفت وسه (609).
# ای عزیز، زنهار که به این کتاب نیزغره مشوو طلب27 درویشان کن، که حاصل از کتاب
~~برنتوان داشت. کلام خدا گواه بزرگی مصطفی است، و تصنیف محققان از بهر آنست که مرد حق
~~در عالم زود زود نمیتوان یافت. طالب مسکین که راه به دوست نبرد و اگرچه ببیند، نشناسد. چون
~~مطالعهآ کتاب کند، گمانی ببرد، باشد که دوست عنایت کند و لقای خود بنماید. این که حضرت
~~خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که «اللهم، أحینی مسکینا» (610) این معنی دارد
~~که [غالبان]28 طالبانرا میکشند، وتا به غایت درد نرسند، معشوق روی نمینماید. پس معلوم شد که
~~قرآن و معنی قرآن به جهت آنست که توراه به دوست بری. چون راه به دوست بردی، بنشین ولال
~~باش و هیچ مگوو ذکر و گفتن و سماع کردن بزرگان دلیر گردانیدن مبتدیانست. یک لحظه مستمع
~~باش که ابلهی دی (611) میگفت که حضرت امام الموحدین و جانبخش عالمیان، علی مرتضی،
~~کرم الله وجهه، ذکر گفته29 است واصول (612) نموده است و چهار ضرب (613) نموده (614).
# ای اخی30، این [سئوال]31 [چند]32 جواب دارد. توبی غرض شو ویک دو جواب بشنو،
~~باشد که به دوست مشغول شوی نه به ذکر. و33 تو بیشتر34 به خود مشغولی و کافری و33 نمیدانی.
~~حضرت [شاه]39 (615) ولایت [را]36 ناگاه حالی غریب37 درو نزول کرد. جان مبارکش
~~که]38 عرش الله (616) است به جنبش درآمد. تن عزیزش به موافقت بجنبید در آن حال.
# ای اخی، [اگر]39 عالم وعالمیان40 به رقص آیند وتوبدان حال برسی بدانی، وتا تو
~~تقلید ورزی، بدین حال نخواهی رسید. ویک جواب دیگر آنکه مبتدیان لذت از منتهیان نمیبرند.
~~آوازنی بشنوند یا اصول ذکر بشنوند بلکه پهلوی (617) بشنوند، از خود به در روند چون ms089 فیض قلبی
~~ندارند. باری لحظهای بدین حالشان دارند41، چون طفلان که در [گهوارهشان]7] کنند و بجنبانند
~~تا به خواب روند و زحمت مادر و پدرندهند. و33 اگراین سرفاش کنم، سنگسارم کنند. درین
~~حال بود که شیخ العاشقین والعارفین، شیخ ابی محمد روزبهان، فرمود که «قل الله3) ثم ذرهم فی
~~خوضهم یلعبون» (618). اگر کلی احوال خواهی، شرح الکنوز مطالعه کن، که مرا پروای
~~گفت و گونیست. البته البته مطالعهآ مثنوی میکن تا وقوف شرح الکنوز برگیری. صلی الله علی خیر
~~خلقه محمد وآله وصحبه وسلم44.

PageV01P152

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0087.png)

# ای فرزند، در بیان اعتقاد سخنی چند بشنو، که فرضست که سالک همهآ مقاماتش بنمایند
~~تا هرجا که بازماند، بگذرانند. چون همه کس را چشم بینا نیست، فرضست که بینائی طلب کنند
~~تا منازل توان برید (619).
# ای اخی، [بدان که]2 سالک که به کرامات (620) و معجزات مرد را بشناسد، زود باشد
~~که باز گردد. و فرضست برمن که امروزاین رساله بنویسم که خاطر بعضی ازیاران سست شده و
~~بعضی بیگانگان و منکران در عالم گفرقرار گرفتهاند.
# ای عزیز، اول این مثل بشنو. نقلست که مجنون به پیش پادشاهی رفت و مدد خواست که
~~با لشگر لیلی جنگ کند. چون لشگر با یکدیگر صف کشیدند، مجنون سنگ به جانب لشگر خود
~~انداخت (621). ای برادر، توتأویل این حکایت نیک بشنو. بدان که عاشقان درین عالم به
~~توانائی خود را اسیر کردهاند و هر لحظه خود را [میشکنند]3، و لیلی نیز مدد میکند و کاسهآ مجنون
~~[میشکند]4. غرض آنکه اهل معنی خود را [چنان]5 دشمن میدارند که اهل شید و طامات نامرادی
~~نفس را. باری، اگراین رساله مبهم6 نویسم و درغلاف، توفهم نکنی و در گفر أفتی. این فقیر
~~خود از عزیزی شنیدم که فرمود که7 در ابتدای حال که کدخدا (622) گشتم، به نظر پیر رفتم.
~~حضرت [پیر فرمود]8 که [ای]9 رئیس عزالدین (623)، حق، تعالی، پسری به توارزانی داشت.
~~چون نه ماه ازین حال بگذشت، دختری متولد ms090 شد. هیچ نگفتم و در من هیچ تغییر پیدا نشد. بعد از
~~مدتی دیگرباره فرمود این نوبت پسر10 خواهد بود و11 آن نوبت نیز دختر [شد]12. تا چهار نوبت پیر
~~فرمود پسرست و دختر بود و خاطر من هیچ تغییر نیافت. بعد از آن پیر فرمود که هر چهارنوبت به
~~چشم سر [بدیدم]13 که فرزند تو پسر بود و در وقت ظهور [به دختر]14 میشد (624).
# ای اخی، محبت میباید که ایمان [که]15 به کرامات و معجزات پیدا شود، چون تغییر
~~یابد، نماند: بعد از آن این فقیر، بعد ازوفات [آن پیرومرید]16، شبی چنان دیدم که حضرت
~~مصطفی وعلی مرتضی، علیهما الصلوة والسلام، وبعضی از صحابه وبعضی از أکابر متصوفه
~~نشسته بودند و حضرت پیر بنزدیک حضرت شاه ولایت نشسته بود. این فقیر سئوال کردم از حضرت

PageV01P153

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0092.png)

~~شاه ولایت از کرامات پیر و راست نیآمدن (625) آن. حضرت علی مرتضی17 فرمود که ما
~~نخواستیم که او آلودهآ خلق شود، و دیگر آنکه امتحان دوستان به این گونه فعل باشد. اگر دوستی
~~شخص اعتبار دارد، نظر به کرامات ندارد و اگر میل به صورت دارد، درین حال منکر شود.
# ای عزیز، توتا توانی چشم از خلق خدا به دوز که تشهیر (626) سد راهست، وتا ترا چشم
~~بر دوستی خلق باشد، بدان که مشرکی و خلق را دعوت به خود میکنی.
# ای فرزند، هر مدت در خلق آرزوی درویشی پیدا میشود، البته شمعی در پیش چشم طالب
~~میدارند (627) تا چیزی چند ببیند و بعضی که نه صفت پروانه داشته باشند، البته شمع را بکشند
~~(628) وخود کور و پشیمان بمانند و جمعی دیگر که به برکت روشنی شمع بینا شده باشند، چون
~~شمع نبینند، راه به مقصد خود نبرند.
# ای اخی، شمع از بهر آن در شبستان میآورند که راه ازین سنگلاخ بدربری. تونظر به
~~شمع آقرین دارنه به شمع، والا به برکت نورشمع شمع آفرین توانی دید. وحضرت سید العارفین،
~~مولانا جلال ms091 الدین رومی میفرماید:
~~بیت:
# چون بدانستی که ظل کیستی، فارغی گر مردی و گر زیستی. (29
# ای عزیز، از بهر شفقت من این سیاهی بر سفیدی میکشم که بسیار کس هست که اگر
~~دست گیریش نمیکنند، به منزل نمیرسد.
# ای جان18 عزیزمن، توچه دانی که چه سعی [میباید]19 (630) تا یک طالب مشتاق
~~مجرد به منزل رسد؟ تو پنداری که این راه آسانست. این فقیر از غایت فرخ این [کتابت]20 میکنم
~~که آن شمع سراپردهآ اولیاء روشنی به دوستی نمود و سست قدمانرا به دور انداخت تا باری چون سر
~~از دریچهآ دیگر به در کند و مشتاقانرا بنوازد. آن قوم که اهل حجتند ازین حال بی نصیب باشند.
# [ای اخی]21، توحاضرباش که پیش و پس شمع همه بینائی22 میبخشد. توپنداری که
~~شمع فانی شبود. شمغ تمامی نورست و جایش باصرهآ بینایانست. اگر هزار شمع درآرند در نظر
~~کوری، محالست که چشم کور از آن نوربهره یابد.
# ای اخی، تو کجائی؟ درین عالم طراران عیش میکنند به پیش تو و تو از آن بیخبر. تومیل
~~به صورت مکن، که حیات حق میل به اهل صورت ندارد، که «آلدنیا سجن [المؤمن]23 وجتة
~~الکافر». یعنی اظهار خود آرام نفسست وشکستن نفس فرضست، ومنکران چون مطالعهآ این کتاب
~~بکنند24، عاقتر شوند.

PageV01P154

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0089.png)

# ای عزیز، این فقیر پنجاه سالست که غزا میکنم با این خلق و خلق را خبرنیست. از آنکه
~~(631) خلق را عادتست [که]25 با آن چیز که میبینند دشمنند و با آنچه نمیبینند دوستند. به
~~عظمت و بزرگی محمد سوگند که اگر امروز محمد، صلی الله علیه و آله و سلم، ظهور کند، این قوم
~~که در مساجد و خوانق26 (632) و صوامع و مدارس نشسنتهاند او را دروغ زن دارند و اگرتوانند، تیغ
~~برروی27 او کشند. وتواین رمز چه دانی؟
# ای اخی، تو در محبت افزای که در عالم محبت خدا و رسول [و]28 اشارات ایشان توان
~~شناخت که منکر میل نیستی ms092 و پستی دارد و بندگی29. مولانا جلال الدین [رومی]30 میفرماید
~~درین حال31 که32 (بیت):
# «گر امینم متهم نبود امین،   گر بگویم آسمان را من زمین». (633)
# ای اخی، این معنی درین کتاب چند جا نوشته شد که «وللاخره خیر لک من ألأولی»
~~(634). یعنی سئوالی چند از حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم33، کردند وحضرت
~~خواجه وعده داد و34 روزی چند از آن بگذشت. خواجه را کذاب و دروغزن گفتند.
# ای عزیز، این علامات نمودن از بهر آنست که تا توخود را بدانی که در کدام عالمی.
~~ستت الهیست که دائم اهل حق و اهل باطل تیغ بروی35 یکدیگر کشند تا حق و باطل از یکدیگر
~~جدا شوند. یک نوبت حق جل و [علا]36 باطل را ظفر میدهد و یک نوبت اهل حق را، [و]37
~~درین کارزار اگر اهل حق کشته میشوند38، حق، تعالی از ایشان راضیست. و اگراهل حق39 اهل
~~باطل را میکشند. حق، تعالی، از ایشان هم راضیشت، واهل باطل را نقیض این باشد. وتوچه
~~دانی که حق و باطل چیست که هنوز از خود نزائیدی، اگر[چه]40 ده فرزند و پنجاه فرزندزاده
~~داری؟
# ای اخی، تو صورت همه کارچنان دان که تختهآ رمال (635) که [رمال]41 چون رمل42
~~(636) بکشد، سعد و نحس بداند. آن ریگ را به طرف انداز و43 توصورت مجازی به همین
~~حساب میکن44، و تعجیل کن و نیک و بد خود بدان، که روزگار قرار ندارد و عاشقان ذوق خود
~~حاصل میکنند و میگذرند و تو در خواب و در فکر نیامده و گذشتهای45 . زنهار [وصد زنهار]46 که

PageV01P155

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0094.png)

~~اسیر آمل مباش و اعتقاد کن که حساب هست و بازخواست درین عالم و در آن عالم هست. و تو
~~این عالم چنین47 پیدا نمیبینی، چه دانی که آن عالم چیست؟ هر لحظه هزارنوع اشارت [و
~~رموزا48 [به تو]41 مینمایند وتوغافلی از آن. وصلی الله علی خیر خلقه محمد و آله وسلم50.
# نقلست که حضرت سید کائنات ms093 و حیات بخش جمیع2 موجودات در غزا شبی در بیابانی
~~نزول فرمود (637) . صحابه را فرمود3 که امشب به خواب مروید و مبالغه فرمود با بلال (638) که
~~بیدار باش که نماز صبح فوت نشود. و خواب بر ایشان غلبه کرد تا وقت چاشت4. چاشتگاه
~~(639)، حضرت خواجه ایشانرا بیدار کرد و فرمود که برخیزید تا نمازرا [به جای دیگر]5 بریم، که
~~این مقامی شومست و نماز را قضا کنیم.
# ای اخی، تو در خوابی هنوز و خبر از خود نداری. تمام احوال اهل نقل برین قیاس میکن.
~~تواین رمزچه دانی که چون دوستان خواهند که خلوت کنند و راز گویند، جام غفلت به کار
~~عالمیان کنند تا نامحرمان واقف سرنشوند.
# ای جان برادر، اگر خواهی که واقف رموزشوی، همصحبت درویشان باش دائم الاوقات
~~تا بدانی که جزاین حکایتها که نوشتهاند، اسرارهاست (640) و مقطعات گواه این کلماتست6.
~~زنهار که [کتاب]7 کنزالدقائق وشرح الکنوز مطالعه میکن به حضورفقرا، تا محروم نشوی8.
~~والسلام9.

PageV01P156

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0091.png)

# ای عزیز، در دنیا چنان باش که غریبان، بلکه چون رهگذری، بلکه چون غریب بی نوا که
~~هیچ اثر هستیش پیدا نباشد تا چون خاک نشینان باشد که اهل دنیا به هیچش2 برنگیرند تا غریب و
~~بی نظیر و [بیمانند باشد]3، که غریب چیزی را گویند که هرگزندیده باشند و چون بی نظیر باشد در
~~رفتارش نشناسند و چون [نشناسندش]4، لابد چون گنجی باشد روان آبر5 (641) روی خاک،
~~یعنی در صورت [و]6 معنی انسان [است]7 که خاکش گویند. یعنی چون اصحاب قبور باش و
~~اصحاب قبور اهل دلند مخفی ازاهل جهان، از بهر آنکه صفت ایشان به صفت خلق نماند. دیگر
~~غریب کسی باشد که بر طریق اونتوان رفتن ازغایت فنا که یافته باشد و اقوال و اعمال و احوال او
~~نه چنان باشد8 که توان دید. نه سلطان باشد و9 نه امیر، و9 نه وزیرو نه شیخ و نه مولا10، یعنی در
~~هیچ مقامش نتوان یافت، که بی مقام ms094 باشد.
# ای اخی، به جز دوست به هرچه أنس گیری، نه ازین قوم باشی. گفتم عاشق بر نور جمال
~~معشوق باش نه بر صورت معشوق که صورت پرستیدن در ملت عاشقان کفرست. بگذراز صورت و
~~سیرت ببین در صورت. چون رهگذری [باش]11 تا در دلت تجلی الهی قرار گیرد و بیت الحرام
~~گردی. و تا غریبانه جوراهل دنیا نکشی، مسافر نشوی و مقامات نگذرانی و تا مقامات نگذرانی،
~~مقیم سراپردهآ دوست نشوی (642). چون این عنلامت در خود بیابی، از اصحاب قبورباشی. ««و
~~الحمد لله رب العالمین». وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وسلم12 . [والسلام]13.
# «بسم الله الرحمن الرحیم. «الحمد لله رب العالمین، والعاقبة للمتقین والصلوة
~~والسلام علی خاتم النبیین، محمد، وآله و[صحبه]3 آجمعین. اما بعد4، روز جمعه هفدهم ماه

PageV01P157

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0096.png)

~~مبارک5 ربیع الاول سنه اربع و ستین و ثمانمائه (643)، بعد از نماز عصر در مرقد مطهر سلطان
~~عارفان وعاشقان6، ابی محمد روزبهان، قدس سره، در حالت7 غلبهآ (644) عشق وکمال درد
~~(645) که از راه پیکر زیبا منظر انسانی که شمع سراپردهآ جمال و نور مستور در8 لمعات جلالست،
~~سربر زدهآ (646) مجدد انبیاء (647) صبر وقرار برهم زده بود9 وخاطر بکلی از مجالست ارباب نام
~~و ناموس تنگ آمده، میل صحرا و رای عزلت در کنج غاری داشت. این وارد (648) روی نمود و
~~صورتش آنست که حضرت معشوق حقیقی و سید عاشقان تحقیقی، علیه من الصلوات افضلها ومن
~~التحیات اکملها، [با]10 جمعی ازیاران غار وخاصان محرم11 [سراپرده]12 ازروی کشف وعیان
~~ظاهر گشتند و [چنانکه]13 دأب (649) وشیوهآ اشفاق (650) ومرحمت باشد، التفاتی که شرح
~~آن درین عالم نتوان داد، نموده14 به تسکین نائرهآ (651) درد و التهاب قلب این محزون مشغول
~~گشتند و بشارت از حضرت ربوبیت رسانیدند که ملک تأویل و تفسیر [و]15 حقایق تنزیل،
~~چنانکه16 ترا مسلم شده تا به غایت، بر کسی جلوه [ننموده]17 و نیز استقامت در فقر چنانکه دعاء
~~«االلهم أحینی مسکینا» اشارت [به این مقام است]18، ترا ارزانی داشته ms095 شده، باید که اهتمام به
~~جانب محبان وعشاق که به مثابت19 [امتاند]20 زیادت باشد از تربیت معشوقان صوری که در
~~حکم اولاد و آحفادند، چنانچه درباب اهل صفه (652) بواسطهآ اندک اغماضی از احوال ایشان و
~~التفات به صورت تربیت صنادید (653) قریش چند آیت نازل شد، چه معشوقان و اولاد را خود
~~چندان نظر لطف و رحمت ازلی همراهست که مستغنی از صورت تربیتند، اگر درذات ایشان
~~سعادت باشد، والا چون محبت وعشق که قابلیت بخشست در ایشان فایده مند نباشد، یقین که
~~صورت تربیت نیز مفید نخواهد بود، و21 «انک لا تهدی من آحببت» مشیر برین معنیست. یعنی
~~هدایت با وجود محبت تو ایشانرا اگر حاصل نشود، به گفت و گونیز حاصل نخواهد شد و اگر
~~محبت کارگرست، احتیاج به صورت هدایت توندارند، چه محبت تو ایشانرا هدایتیست22 الهی که
~~«و لکن الله یهدی من یشآء». وغرض ازین نصایح آن بود که از حال مریدان ومحبان بواسطهآ
~~استیلای قهرمان عشق که تیغ دوسر برکشیده، به قطع علایق دوجهانی مشغولست، باید که تغافل
~~نرود و جانب تکمیل این جماعت بر پرورش صورت معشوق مرجح باشد تا سبب بقای عشق باشد در

PageV01P158

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0093.png)

~~لباس عقل، والا غیرت عشق در عاشقان موجب اختلاط23 امر عشق بر معشوق صوری شود [وا24
~~کار هر دو طایفه عرضهآ آفت گشته [به سوء]25 خاتمه انجامد. و دیگر حکایات26 که واقع شده
~~بیش از آنست که علی التفصیل نوشته گردد. و از آنجمله، شیخ بزرگوار که این وارد در مرقد مظهر27
~~او دست داد، اختصاصی که سورهآ صف (654) را از تمامی قرآن با آن حضرت هست، بیان فرمود
~~و مخلصش آنکه، همچنانکه عیسی به مقدم حضرت خاتمی، علیهما الصلوة والسلام، بشارت داده
~~بود، من نیز در روش عشق و اظهاراین راه که صراط مستقیم به حقیقت این طریقست و راه سالکان
~~این عهد، همینست مطمح نظرم. ظهور کمال این راه [مستقیم]28 درعهد شما بود، چنانچه «یأتی
~~من ms096 بعدی اسمه آحمد» (655) که درین سوره واقعست، مفصح (656) ازین مقصودست29 ودرین
~~مجمع آن شخص را که این انواز پرتو شمع محبت اوست30، حاظر [گردانیدند]31 و به تزکیه37آ او و
~~قابلیت ذاتی [او که]33 خود از آن [با]34خبرنیست، گواهی دادند و سایر اولیاء ایستاده مترصد
~~فراغ آن حضرت از نصح و دلنوازی (657) بودند که ناگاه حضرت ربوبیت و جناب الوهیت،
~~«تعالی عما یقولون علوا کبیرا» (658)، درانوار جمال و کبریای جلال که عقل وحواس از
~~دراک و احساس آن عاجز باشد، تجلی نمود، و «الاتدرکه ألآبصار و هویدرک ألأبصار و هو
~~الطیف ألخبیر» (659)، و به خودی خود فرمود که35 بگو. بر زبان چنین جاری شد که ««الحمدلله
~~العلیم الخبیر. الحمدلله [السمیع]36 البصیر. [الحمدلله الحی الذی لایموت]37. الحمدلله الذی
~~القدیم38 لایزاک» (660)، و39 بعد از این ثنا ومحمدت، تمامی حاضران آن مجمع به طریق تهنیت
~~به مصافحه (661) ومعانقه (662) اقدام نمودند و با [یک یک]40 طریق انبساط (663) و
~~تلطف41 دست داد. «و الحمد لله رب العالمین» وصلی الله علی محمد وآله [اجمعین الطیبین
~~الطاهرین]2).

PageV01P159

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0098.png)

# قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم: «الرقیق ثم الطریق» (664). بیت:
~~بدان زاد ره چیست اندرطریق:دوصضد بار گفتم رفیق و رفیق.
# ای سائل، بدان که عطای حق، سبحانهآ و تعالی، که آنرا توفیق خوانند یار داناست و البته
~~البته2 بی غرض بشنو که آنچه سید علماء، محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، میفرماید: که
~~«طلب العلم فریضة»، مراد طلب اهل علمست واهل علم کسی باشد که عالم به حرکات و
~~سکنات3 و ضمائر جمیع مخلوقات باشد به حق الیقین (665) نه به علم الیقین (666) یا به
~~عین الیقین (667)، [و]4 عالم سر وجهر (668)، اگرخود روی به سالک ننماید، محالست که
~~سبالک بشناسد او را. سالک میباید که شریعت محمدی، صلی الله علیه و آله و سلم، درست بسپارد
~~(669) و5 بی شید [وبی ریا]6 وبی مکر و بی خواهش و مقصود نفس و آرزوی دل، و باید که
~~آرزوهای فانی ms097 از درگاه الهی نخواهد و پیوسته به طهارت باشد. یعنی به جزحق در خیال او نباشد و
~~چشم از دنیا وعقبی7 دوخته باشد، و اگر شرح این مقامات [کنم]8، کاغذ و قلم کجا برتابد
~~(670)؟ بدان که «ولا رطب ولا یابس إلا فی کتاب مبین9» درحق مصطفی است، صلی الله
~~علیه وآله وسلم، ومصطفی، علیه الصلوة والسلام10، حقیقت کلام خداست وتو11 راه به این علم
~~نبری، چرا که طالب این علم نیستی [و]4 به صورت حروف مشغولی. و12 اگرعمری در خلوت
~~نشینی و هر روزختمی (671) قرآن در نماز بجای آری حاصل از آن نیابی.
# ای اخی13، این فقیرچه [چیز]14 بنویسم که در قرآن نباشد که15 «ولا رطب ولا یابس
~~ولا فی کتاب مبین» وقرآن روشن وپیداست و توغافل از آنی. از کتابت16 این فقیر که شمهای آز
~~آن بحرست، چه حاصل توانی کرد17؟ چونکه التماس میرود، این دعاء ورد خود ساز18 : ««اللهم،
~~آرنا الحق حقا و اززقنا اتباعه وآرنا الباطل [باطلا]11 واززقنا اجتنابه. اللهم، انک عفوتحب
~~العفو، فاعف عنا». بعد از فرائض وسنن ودراول وآخر، صلوات ده20 به حضرت سید کائنات،
~~علیه آفضل الصلوات واکمل التحیات (672)، که بی صلوات هیچ طاعتی قبول نیست.
# ای اخی، خیال خود همه صرف صلوات کن بعد از نماز فرض، وحال آنکه فی «صلاتهم

PageV01P160

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0095.png)

~~دائمون» (273) مشغول به مصطفی بودنست21. و اگر [ورد]22 خود23 کنی دائم الاوقات صلوات
~~را، سورهآ طه (674) بر توجلوه کند و چون جمال طه مشاهده کنی، سورهآ طه ورد خود ساز و چون24
~~بجان [به قرائت]25 طه مشغول شوی، سورهآ «والنجم اذا هوی» (675) برتوتجلی نماید و چون این
~~سوره به تورخ26 نماید27، بعد از آن نطق تواز هوی78 (6776) برنیاید (677) . چون ناطق وحی الهی
~~شوی، «لا نفرق بین آحد من رسله») (678) دردل توقرار گیرد. و21 چون آیت «امن الرسول بما
~~أنزل إلیه من ربه» (679) ورد خود سازی، [آیه]30 «قل هو الله احد» (680) برتوغمزه زند وتواز
~~عالم تفرقه خلاص شوی. بعد از آن، ms098 غبار هیچ آفبریده در دل تونیاید. چون بدین مقام رسی31،
~~بهشت و بهشتیان بجای خود بینی و دوزخ و دوزخیان بجای خود. حشر (681) ونشر (682) جمیع
~~مخلوقات در نظر تو چنان باشد که باشد درین مقام حضرت سید اولیاء، علی مرتضی، علیه السلام،
~~میفرماید: «لو کشف الغطاء ما ازددت 32 یقینا».
# ای عزیز، نادر باشد که شخص بی پیربه این مقام رسد. اعتماد به ذکر و تلاوت و خلوت و
~~سخاوت و هرچه به این ماند33 مکن و پیربطلب، که گاه گاه باشد که بی پیر جذبهای (683)
~~درآید و شخص را برهاند. زنهار34 که هرجا که35 شخصی36 بینی که نشسته باشد بر سر سجادهای
~~و جمعی گرد او برآمده37 باشند، گمان مبر که پیرست، که از پیرمعنی تا پیر صورت بسیار فرقست.
~~حضرت مولانا جلال الدین رومی، قدس سره38، میفرماید که39 (بیت):
~~کردهام بخت [جوانرا]40 نام پیر، پیر کزحق پیرنه، ازایام پیر
~~ویافتن بیرحق مشکلست و اگر اثبات پیرحق کنم، مشایخ و اهل خلوت به دشمنی حق درآیند.
# ای عزیز، میگویم که آنچه در قرآن و در41 حدیث در حق مؤمنان آمده است، به آن مشغول
~~[شو]42 و آنچه درحق کافرانست از آن دورباش. قوله تعالی: «ان الله یحب التوابین ویحب
~~المتطهرین» () و «یحب المتقین» (686) و «یحب المتوکلین3)» (687) . و44 قال النبی،
# ل ای عزینه جهد بکن ویارنی طلب تن، کیه بی تار طاعث اعتبار فدارد. اقوله تعالی: «ان

PageV01P161

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0100.png)

~~الذین آمثوا و عملوا آلصالحات»، یعنی عمل46 بی ایمان درست نیست و ایمان آنست که دست به
~~دامن یاری زنی . چون این قوت نداری، گوشهای گیر [و]47 از خلق [خدا]48 جدا شوو به شریعت
~~پسندیده به سر میبر، نه به آسایش نفس همچون آنان که کناره گیرند و خلق به خود مشغول کنند و
~~کافر و مرتد بمیرند.
# ای اخی، پیوسته این دعاء میخوان: «اللهم، زذنا المحبة والمعرفة والاستقامة»، وبعد از
~~فرائض، آیة الکرسی (689) و «امن الرسول») و«شهد الله» (690) وسورهآ طه41 ms099 وسورهآ والنجم
~~(691) وسورهآ ««سبحان آلذی آسری بعبده50» (692) بخوان. چون براق (693) عشق ترا به قاب
~~قوسین 51 (694) رساند، هفت آسمان (695) و آسمانیان وزمین و زمینیان در تحت لوای خود بینی
~~و آسمانیان و زمینیان ترا نبینند، مگرصدیقان، که در چشم اهل صدق هیچ پوشیده نیست و صدق
~~دلیل راه طالبانست، وصدق شخص را به مراد میرساند و صدقآ عطای حقست وعطای حق نظر
~~صاحب کمالست . لوح محفوظ (696) آئینه دل ایشانست. عرش (697) [اعظم]52 [گوشهآ]53
~~خاطر مبارک این قومست. ازل54 در لفظ درربار55 مستقیم احوالست. آبد درنهایت علم لدنیست،
~~هرچند که نهایت نباشد. نهایت علم میگویم نه نهایت معلومات، و تو هنوز از علم خبردار نهای.
~~چون از معلوم خبردار شوی، اگرخواهی که علم معلومات حاصل کنی56، این حدیث که سرور
~~علماء، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله [وسلم]57، فرموده است [که]58 «کن فی الدنیا
~~کانک غریب اوعابر سبیل وعد نفسک من اصحاب القبور» ورد خود ساز و معانی آن به عمل آر.
~~یعنی غریب باش در زمین به متابعت شریعت محمد مصطفی51، [صلی الله]60 علیه و آله وسلم، و
~~چون در زمین خوی محمد برگیری، میل «او عابر سبیل» درآید و ترا به آسمان61 [برد]62 ودر
~~آسمان، سیرت با سیر احمد یکی شود و چون سیر احمد63 در خود بیابی، البته مکانت به مقام
~~محمود باشد. چون به مقام محمودی64 رسی و آیات که شنیدی که «یحب آلتوابین ویحب
~~المتطهرین» و «یحب الوتر» یعنی مقامات بگذرانی، [تائبت]68 (698) گویند. این مقامست که
~~حضرت سید فقرا، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که روزی هفتاد بار توبت
~~میکنم646، یعنی مقامات (699) میگذرانم. و هرمقام که سالک بگذراند تا به عالم توحید رسد که

PageV01P162

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0097.png)

~~اصحاب قبورند، دیگر آن مقام ابتدای راهست و احرام (700) نوباید67 بستن، و این راه را هزاربار
~~گفتم که بی پیر نمیتوان رفتن. تواین قدر بکن که حق، تعالی، ترا دوست گیرد. [چون حق،
~~تعالی، ترا دوست گیرد]68 راه ms100 برتو آسان شود و ترا به پیرایام رساند. و توخواهی که بدانی که حق،
~~تعالی، کی از توراضیست69؟ بدان که آن وقت از تو راضیست که تو بنده وار در نظر مرد حق باشی
~~که مقام محمودست. چنان آشفتهآ آن زلف پر پیچم که نمیتوانم که در معنی «گن فی الدنیا
~~کانک70 غریب» حرفی چند بگویم. اگرخواهی که این71 معنی [این حدیث]72 معلوم کنی،
~~تمام این کتاب مطالعه کن به حضور درویشان، که این لحظه قرارندارم که این بیان این حدیث
~~کنم، که غمزهآ آن دلبر مکار در تیر انداختنست و زلف پر آشوب برباد داده73 [و]74 ندای «لمن
~~الملک الیوم لله الواحد ألقهار» در عالم عباد انداخته وصورت ملامت در پردهآ شوق پنهان25آ کرده و
~~لشکر محبت پنهان به ملک دل فرستاده. وستت الهیست که «ان الملوگ اذا دخلوا قریة افسدوها»
~~(701) کارخود بکند. گفتم که هردم سالک از ملکی به ملکی رود و طرحی نوبنهد تا آن ملک
~~را مسخر گرداند. وصلی الله علی محمد و آله [وسلم]76.
# در معنی2 «التعظیم لأمرالله او الشفقة علی خلق الله» (702).
# ای عزیز، بدان که اکابر صورت و معنی جهان را به محبت مسخر کردهاند. جهان وجود تو
~~میگویم، چون شخص وجود خود جمع گردانید، امر الهی3 میتواند که بجای آورد. چون امرحق
~~بجای آورد، شفقت برا خلق خدا در دل آن شخص پیدا شد. چون شفقت بر مخلوقات برد، خلایق
~~رو در او کردند و عبادت و صنعت و کسب گوناگون از بهر او میکنند به محبت بی مزد، چرا که
~~مزد آن از پیش گرفتهاند و آن شفقتیست که برایشان برده. پس معلوم شد که چون شخص تعظیم امر
~~حق بجای آورد، حق، سبحانه و تعالی، به عوض آن بندگی و فرمان برداری، محبت ارزانی میدارد،
~~و بدان که اگر برخلاف این باشد، تفرقه در میان پادشاه و امراء و وزراء و لشکر و رعایا میاقتد، از

PageV01P163

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0102.png)

~~بهر آنکه ms101 الفت و محبت نیست؛ زیرا که5 رعایت امرحق نکردهاند. این درویشان که بی لشگر و
~~گنج و ملک و مال عالمها را مسخرمیکنند، از بهر آنست که تعظیم امرحق6 میکنند و نظر شفقت
~~بر جمیع آفریدگان دارند. البته چون چنین باشد، حاجتشان به ملک و خزینه7 (703) ولشگر
~~نباشد، که چون راه به اصل کار بردهاند، فرع خود تابع آنست. غرض آنکه سالکان صورت که
~~پادشاهانند و سالکان معنی که اقطاب (704) اند، بدانند که اگر تفرقه در میان امراء و امثال اینها
~~که ذکر کرده8 شد، درافتد. سنت الهیست که برانگیزد پادشاهی دیگر و قومی دیگر و ایشانرا متفق
~~گرداند و دمار از دیار آنها برآورند و تخت و رختشان به باد رود و هلاک شوند. چنانکه اختلاف
~~شاهرخ (705) ومحمد بایسنقر (706) که دیدی (707) واتفاق جماعت9 عزیزان آذربایجان
~~(708) چنانکه هست.
# ای اخی، اگرپادشاهیست و اگرشیخی و اگر قطبیست، همه اسباب آنست که تو
~~فایدهای حاصل کنی و آخر پشیمان نباشی، که اینها که تو میبینی همه عالم فناست. مرد میباید که
~~حیاتی درین منازل پیدا کند و عمر در لجاج و مکر و هرزه تلف نکند و آخرت از بهردنیا درنبازد. و
~~هزار بار گفتم که بی استاد هیچ کارنتوان کرد10 و توچون این مکتوب مطالعه کنی، پنداری که
~~مرا آرزوی مقام تو میشود. غلط مکن، که یک ساعت حضور خود ندهم که هزار سال پادشاهی
~~سلیمان بستانم، که تحقیق دانم که او نبی بود. با وجود آنکه نبی بود و زباندان جمیع اشیاء بود،
~~پانصد سال انتظار خواهد کشید که به بهشت رود (709). و11 دیدار از خود حساب میکن. و این
~~فقیر این زمان در حضور دوست عیش میکنم. پس آرزومند مقام تونخواهم بود، والا نصیحت تو
~~میکنم که به حکم «والشفقه علی خلق الله» اولی آنست که شفقت دریغ ندارم، که هر شفقت که
~~در حق خلایق برند، اگر آن نصیحت قبول کنند، فایدهآ آن به ناصح میرسد و اگرقبول ms102 نکنند، حق،
~~تعالی، آن شفقت به رحمت خود مبدل میگرداند و به ناصح ارزانی میدارد یکی ده تا هفتصدتا
~~(710)، به غیر حساب، که حسنه نه همه زرباشد یا نان که ایثار کنند. هرکه شفقت به هرکه ببرد،
~~حسنه است و حسنهای که جاوید میماند اینست.
# ای عزیز، این فقیر تجربه کردهام. این مبالغه از بهر17 آن میکنم که تونیز شفقت دریغ
~~نداری و به خود مشغول نشوی، که به خود مشغول شدن کار طفلانست. اگر خواهی که مقصود این
~~معرفت حاصل کنی، طواف دل درویشان میکن و کتاب شرح الکنوز مطالعه کن که کتابی
~~بی تکلفست. و درین فقیر هیچ خوف نیست، از بهر آنکه طمع ندارم و شخص از برای13 طمع اسیر
~~روزگار میشود و شرمسار میماند. این مشایخ صورت که مقام پدرانشان ازدست نمیرود14، از بهر

PageV01P164

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0099.png)

~~طمعست و میل جاه و طول آمل و همصحبتی با اهل دنیا، ومایهآ دوری از دوست طمع دنیاست.
~~زنهار که شفقت دریغ مدار و با همهآ مخلوقات بقدر وسع هریک رحمت15 نمای تا آخر کار پشیمان
~~نباشی . حوالت تمامی این گفتگو به شرح الکنوز16ست، در آنجا طلب کن که درین حال ثمرات
~~شفقت سراز دریچهآ عشق به در آورده17 و نظر کمال در جمال انسان مینماید و غمزهای که شایستهآ
~~آن ترک ختاست18 (711) ریزانست و دل از درد آن غمزات بریانست و لشگر زنگی کافردر ملک
~~دل که شهرستان عشقست19 به غارت آمده و هرچه غیر از مکان امانتست، خراب کرده و سلطان وار
~~بر تخت دل نشسته و خیالات هستی که ذکر آن کرده شد، به یکبار بیرون کرده. اگر صورت
~~کتابت به هم نمیرسد20، معذوردارند، که عشق را پروای قرارنیست. رباعیه21:
~~آن شمع که همچوخویش22 جانم همه سوخت   وز درد و غمش هردوجهانم همه سوخت،
~~در کوی خرابات نشانش دیدم،   وزدیدن آن نام ونشانم همه سوخت.
~~شاید که در خاطری درآید که قطب را حاجت به نصیحت نباشد. ms103
# ای فرزند، سلطان وقت چون قادر شد و دشمن در مقابل خود نمیبیند، به می و معشوق
~~مشغول میشود و از آحوال ملک غایب میگردد. قطب نیز عزیزیست. چون ملک وجؤد خود قائم دید
~~و استغناء و کبریای حق در خود مشاهده نمود23، از صورت عالم دور میافتد و معذورست، که یک
~~ساعت به دوست مشغول بودن به از عمری با خلایق به سر بردن. والا24 هرگاه که شفقت به خلق
~~خدا ببرد، تعظیم آمر الله25 کرده باشد (712). پس موافقت حضرت سید کائنات میباید کرد که
~~چنین فرمود آن سلطان عادل که ««خیرالامور أوسطها» (713). پس در همه عالم26 وسط
~~نگاه داشتن اولیست که مزید درجات در شفقتست و درجات نهایت ندارد. و چنانکه ملک
~~ولایت27 خدا بی نهایتست. همت نیزبی نهایت بهتر و هیچ چیز بهتراز همت بلند نیست، که
~~شخص چون همت بلند باشد، بریک مقام قرار نگیرد، که اگریک ساعت در یک مقام قرار گیرد،
~~بلند همت نباشد28 و این علم عاشقان دانند و بس، که هر لحظه تجلی گونا گون از جانب دوست
~~میبینند «و الحمد لله رب العالمین.»29]

PageV01P165

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0104.png)

# ای اخی، بدان که علامت پیر کامل چون باشد تا اگر طلبی درتوپیدا شود، راة غلط
~~نکنی. اول، ملت و مذهب کهنه بگذار و ورقهای پوسیده در آب اندازتا روی [به دوست توانی]2
~~کرد و دوست [نیز]3 برتو آعتماد کند و اول دلت بخشد تا نظرگاه خود سازد. چون دل نگاهداری،
~~در دلت نفس پیدا کند4 تا عمل توانی کرد، که نفس عمل میکند، و اگردل نگهنداری و به هر
~~صورت که برسی مایل شوی، البته تلف شوی و راه بازگشتت [نباشد]5، چرا که چون دل و نفس
~~خوی باهم کردند و نفس درین منزل بردل غالبست. پس دل درین حال بمیرد و نفس قوت گیرد.
~~[پس]6، بدان، ای آنکه مرید میگیری و دعوت میکنی، که چون در سالک سرکشی بینی، به مدد
~~نظر که به ms104 دل او نزول میکند، دل ازقبض (714) اوبیرون آورتا [نفسش]7 ضعیف شود. چون
~~[نفسش]7 ضعیف شود، فرمان بردار شود8 وعمل پسندیده بکند، اگرخواهد و اگرنخواهد، هرگاه
~~که پیز کامل باشد، دل از دست مرید برباید و آختیار9 دل بدوندهد تا بیدل باشد و سرگردان و در
~~حکم معشوق باشد، و اگرنه، دعوی معشوقی بکند و خود را دربازد. نشان پر کامل اینست ونشان
~~پیر ناقص آنست که به قرینه و نقل کار کند و عقل فضول (715) دلیل او شود [و]10 عاقبت کار
~~خود و دیگران نبیند و حیوان صفتان و جاهلان روزگار جمع کند و نتواند که اختیار ایشان بگیرد.
~~پس نفسشان غالب شود به مدد عافیت طاعت، و مغرور شوند و گستاخ در ملک اهل دل دوند11.
~~ناگاه دست غیرت درآید و پیر و مرید را زیر و زبر سازد.
# ای اخی، آسانست که کافزمسلمان سازند، که کفر صورت به یک کلمهآ شهادت (716)
~~میرود، والا چون این کفر صورت رفت، [صدهزار]12 وسواس پیدا شد. در آن حال، آن زمان که
~~کافر بود، شیطان در بیرون او تصرف میکرد. چون مسلمان شد، شیطان در [دل او]13 راه یافت،
~~چرا که دل هنوز استقامت نیافته است به نورایمان. پس این کفربه استغفار و شهادت زبانی
~~نخواهد شد. یعنی مریدان که به محبت حق دلشان قرار نگرفته باشد، دل بدیشان نباید داد تا درپی
~~هوس نروند. اینها که دعوت میکنند [وخلق را جمع میکنند]14 [و درعالمشان سرمیدهند
~~(717)]15 که بروید و دعوت کنید، از آنست که محبت جاه و آرزوی مال و هوس تجمل پیدا
~~میکنند، که پیرشان بالغ نیست. یک نظر از پرتوفلک بردهاند و راه به خدمت کاملان نبردهاند. البته

PageV01P166

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0101.png)

~~بدین حال بمانند و خلق نادان بذیشان شاد باشند.
# ای اخی، ندانستی16 که کفر صورت هیچست و کفردرون عظیمست و شرک درون
~~آسان آسان بیرون نتوان کرد. و17 تواین رمزچه دانی که مست خویشی؟ و17 احوال خویش بهل تا ms105
~~وغغلت ازرویبت برافدوشریارنو تیعجل نبست یفافییزگیاضم اولوا العنم ماین
~~القوم ألفا سقون» (718) یا ««ألقوم ألکافرون» (719) تودانی19 که حافظ کلأمی.
# ای اخی، والا سلطان هرایام وقطب هر وقت میباید که دلشان باشد و نفسشان باشد تا قهر
~~و لطف20 حق به عالمیان رسد، که اگر سلطانرا دل نباشد، رحمش نباشد21، و اگر [نفسش]22
~~نباشد [قهرش نباشد]23، واین دو صفت ملازم سلاطینست وامثال اینها، وسلاطین صورت [از
~~بهر]24 آن25 توأم26 انبیاء و اقطابند (720) که گاه گاه حکم قهر و لطف بجای خود میکنند، و اگر
~~همه وقت چنان کنند که پسندیده باشد، خود نبی باشند و روا نیست که بعد از حضرت سید انبیاء
~~محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، نبی باشد (721). پس اگربی عدالتی از ایشان27 پیدا
~~شود، معذور باید داشت که نفسشان غالب [است و اگر دل شان]28 غالب شود، همچون ابراهیم29.
~~[ادهم]30 (722)، قدس الله روحه العزیز، از ملک بگذرند، وفرضست که دائم الاوقات ملک را
~~پاسبانی باشد. اگر به مدح [سلاطین]31 مشغول شوم، ناقصان پندارند که آرزومند جاهم، گفتم که
~~چون روح و عقل در شخص پیدا شود، صفت انبیاست و سلاطین که توأمانشان گویند. پس اگر
~~گوش غیبش باشد که گوش عشقش گویند، نبی باشد و اگر گوش عقلش غالب شود32، سلطان
~~باشد که بی اختیار ظلم ازو صادر شود.
# ای اخی، «[المؤمن]33 حی فی الدارین» درین مقامست که جانب نفسش باشد وجانب
~~دلش باشد، یعنی جانب اهل نفس و جانب اهل دل، و هرکدام که غالب شود آنست.
# ای اخی، مسلمان زندهآ دنیاست و مؤمن زندهآ عقباست و موحد یعنی عاشق عارف فراغت از
~~دنیا34 وعقبی [دارد]35. بدانستی که «[المؤمن]33 حی فی الدارین» یعنی سلاطین عادل و
~~اقطاب36 زندهآ دوسرااند37 و مجردان زنده به دوستند. سالک در اول حال میباید که قدم از

PageV01P167

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0106.png)

~~[شریعت بیرون نتهد و38 چون]39 شریعت ملک او شود، قدم در طریقت نهد تا مؤمن باشد، وچون
~~طریق ایمان بجای آرد، ms106 دروادی توحید که عشق گلش گویند، درآید و به اشارت اهل طریقت را به
~~عالم خود کشد تا امر ««التعظیم لأمرالله والشفقة40 علی خلق إلله» بجای [آورده]41 باشد. اگر
~~خواهی که تمامی این معرفت دریابی، سر از حکم دانا مپیچ و عارمدار، که روز بازخواست
~~(723) البته هست. سعی بکن و خود امتحان کن احوال مقامات را، که در اهل دنیا مکر
~~بسیارست. البته مطالعهآ شرح الکنوز میباید کرد، که مرا پروای آن نیست که هردم به مقام تو آیم.
~~گفتم که42 «[المؤمن]33 حی فی الدارین» رسولانند واصحاب آرام. واین فقیر پیوسته دل در43
~~پیچ و گره زلف ترسائی دارم [و خبر از دار و گیردارین]44 ندارم. چشم مخمورش دائم الاوقات به
~~غمازی و جاسوسی مقابل جان حزین استاده و جادوئی میکند. کجا [مجال]45 عقل باشد که درآید
~~و صورت آرائی کند که پیوسته کارش آنست که صورت و اهل صورت را بکشند. رباعیه46:
~~هر لحظه به شکلی47 دگر آن ماه هلال آید به سر[کوه]8] ورود آندرحال،
# 41 بخورد،کاینست به شرع عشق50 روزی حلال.
~~تا برباید دلی و [خونش]41 بخورد،
# ای اخی، هر روزتوبت51 میکتم که قلم به دست نگیرم و هیچ کاغذ را سیاه نکنم.
~~چکنم؟ چون شب در[رسد]57، ورق صحیفهآ عالم را بنو (724) طرح میباید نهاد و رقم جدید بر
~~عالمیان میباید کشید از بهر طالبان و [سرگشتگان]53 وادی محبت، که رزق جدید و یوم جدید54
~~(725)، که اول رزق میباید آفرید پس آنگه روز، که [روز بیرزق]55 روزی کس مباد. ناچار قلم
~~برمیگیرم از بهر حاضران ناظر و از بفرغایبان حاضر، که گاه هست که حاضرغایبست و غایب
~~حاضر، وشفقت الهی طالب طالبانست.
# ای اخی، بکوش تا حاضر ناظر شوی تا باشد که واقفی56 باطن گردی، که هرچه تعلق به
~~صورت دارد اعتبارش نیست و اهل عالم همه درپی صورت میروند. به عظمت [و]57 کبریای58
~~حق که بسیاری از مشایخ صورت و علمای حرف (726) و درویشان خرقه پوش را ms107 امتحان کنی و با
~~ایشان صحبت داری و به ترازوی اهل معنی شان برکشی، یک مثقال51 محبت خدا و انبیاء و اولیاء

PageV01P168

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0103.png)

~~دردل ایشان نیابی، که همه از بهر هستی خود دعوت میکنند و نمیدانند در هر قرنی پیداست که در
~~همه عالم چند تن معرفت حاصل میکنند. باقیان چون بوئی از نظر فلک بردند، پی خود60 گرفتند و
~~گم شدند. مثلی بشنو. لولی ای (727) که بر سرمیدان از بهر دو پول سیاه (728) میگردد همه
~~روث61 و مییابد یا نمییابد، اگر صاحب نظری در وی62 نگاه کند، به آن یک نظر سر خود گیرد و
~~دعوی معشوقی کند و جواب [سلام]63 ندهد، ونداند که چون نظر بازگیرند، همان لولی روسیاه
~~باشد که آفتاب، چون به مغرب فرورود، شعاع خود ببرد و اهل دنیا مورصفت به شیب خاک روند.
~~موران صورت این قدر میدانند و این مورصفتان کور به این حال نمی افتند.
# ای سالک، بدان که خیر طالب آنست که دوستی پیدا کند و به قهر و لطف دست از دامن
~~لو ندارد و وقت غنیمت شمرد64 و به نازکی و ناز مشغول نشود که آخر پشیمانی سود ندهد، که
~~شخص چون وقت نگاه ندارد و صفت حیواف برگیرد، رزق آسمانی چون قوم موسی ازو باز گیرند و
~~تبرهآ (729) سیاه پر از کاه کنند و بر زنخش (730) بیاویزند و به کار دنیاش مشغول کنند (731).
~~بعد از آن وا حسرتا (732) و [وا ویلا]65 (733) سود ندهد. رباعیه66:
# این دم که توانی که نگهداری دل،   زنهاربکوش تا نیازاری دل.
# فردا که چودوزخی سیه رو گردی،   سودی ندهد که در نظر آری دل.
# ای سالک، [از خرابی]2 اسباب صوت ملول مشوه که هرگاه حق، جل وعلا، خواهد که
~~بندهای را دوست گیرد، اول صورت او را ویران کند. بعد از آنکه در ویرانی استقامت بگیرد3 و
~~آشفته حال باشد، حق، تعالی، دل آن بنده را نظرگاه خود سازد. چون نظر حق در ms108 آن دل آرام گیرد،
~~آن بنده بی آرام شود و خواهد که نظر درپی نظر باشد. حق، تعالی، مزید گرداند عنایت خود آن4
~~بنده را، و5 درین حال، ندادهد به گوش طالبان و مشتاقان خود که «آنا عند المنکسرة قلوبهم» تا
~~طالبان به طواف آن دل روند. اول کسی که راه بدان دل برد رسول حق باشد و درین حالست که
~~حضرت رسول، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که «اللهم أحینی مسکینا وأیثنی مسکینا، و
~~احشرنی فی زمرة المساکین») (734) . پس درین حال آن صاحب دل گوید. (735) بیت:

PageV01P169

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0108.png)

~~خواجه مگو که من منم، من نه منم، نه من منم.   جان من اوست در تنم، من نه منم، نه من منم.
# چتانکه شنیده باشی که سرور عاشقان و دلربای ملیحان و بصیر جواهر انسانی و رازدان6
~~«فانه 7 یعلم السر و اخفی»، (736)، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، روزی به خانهآ زید
~~فرمود (737) و امانت الهی در چشم وابروی زینب (738) نهاد و پاسبان محبت در زاویهآ دل او
~~نشاند و بیرون فرمود. زید (739) درآمد، زینب را منور دید. گفت: که درین خانه بود؟ گفت:
~~حضرت سید عالمیان محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، گفت: حضرت خواجه8 چه
~~فرمود؟ گفت فرمود: «یا مقلب القلوب [و الابصار]9 ثبت قلبی». وشرح آن در کتاب شرح الکنوز
~~بطلب. زید نزدیکترشد و گفت: ای زینب، حاضر خواجه باش که بنده را اختیار نیست. و تمامی
~~این حکایت در قصص بخوان که من مشغول این حالم10 که صفتش درین رباعی11 گفته شده.
~~رباعیه:
~~آن شمع که همچوخویش [جانم]همه سوخت   وزدرد و غمش هردوجهانم همه سوخت،
~~در کوی خرابات نشانش دیدم،   وزدیدن او نام ونشانم [همه سوخت]13.
# ای اخی، اگر قدم در راه عشق مینهی، از خرابی و رسوائی مترس که درین مقام نام و
~~نتگ نباشد. چون حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود «ثبت قلبی»، دعای خواجه
~~مستجاب شد. ندا آمد ms109 که ای حبیب، برخیز و14 بر بالای منبررو و رسوا شو و قدم ثابت دار و ملغز از
~~شرمساری خلق، تا دلت در عشق ثابت شود و نام و نشان صورت نماند و معنی قوت گیرد. ای
~~سالک، تو میخواهی که چادر برسر گیری و در میان زنان به بالای15 منبر روی و هزار زنار [در]16
~~شیب آن چادر دربندی17 و نصیحت زنان کنی. برخیز، اگرراست میگوئی، و موافقت حضرت
~~مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، بکن18. وراستی پیش آروقدم در راه اهل محبت نه و عار
~~مدار که19 حضرت خواجه، صلی الله علیه و آله و سلم، فرمود20: «ثبت قلبی علی دینگ و
~~طاعتک» (740)، یعنی علی محبتک، یعنی دین وطاعت حق محبتست. اگردین و طاعت این
~~بودی که تو داری، حق در حق دلشکستگان محبت نگفتی که «انا عند المنگسرة قلوبهم» و
~~حضرت مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]21 نفرمودی، «اللهم أحینی مشکینا»، بلکه حق
~~نزد تو بودی و مصطفی آرزومند زندگی توشدی. [اگر مسکین شوی، مسکن حق گردی و حضرت
~~سید آرزومند زندگی تو شود]22.

PageV01P170

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0105.png)

# ای اخی، اگر خواهی که این رمزبدانی، خواری بکش و [ناله]23 مکن و میل بر
~~مسکینان24 کن، یعنی با درویشان نشین وبا درویشان باش. «و الحمد لله رب العالمین25» و،
~~صلی الله علی خیر خلقه محمد وآله وسلم26.
# قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم: «من ححسن إسلام المرءترکه2 ما لایغنیه» (741) . و
~~لق و مند عاهء لایست ولهرد کایل منه الاربع (لهال عصیق تسول الله صکی اله عله
~~[وآله]3 وسلم (743).
# ای عزیز، یک ساعت حاضرباش و معنی این حدیث بشنو، که فرضست که شخص هر
~~عمل که میکند علم آن حاصل کند4 تا رنجش ضایع نشود. تو در شنیدن نصیحت5، عجب نباشد که
~~بیحضور شوی. تو مستمع باش تا معنی کلام برتوروشن شود. اگر معقول نباشد و بیان حال تونباشد،
~~آنگاه بقدر قوت6 هرچه خواهی میکن. حاجت نیست که بگذاری که ms110 نفع خیر و ضرو شر در قیامت
~~برتو ظهور کند. این زمان7 که به جاه و بزرگی مشغولی، اگر تصرف در ملک و مال غیری کردی،
~~اندک روزی برمیآید و کسی دیگر برتو مسلط میشود [و]8 ترا زبون میکند، و هر چند تدبیر و تزویر
~~میکنی، سود نمیدهد و خجالت نمییابی و دیگرباره بر سر آن9 کارمیروی. واجبست که آنچه ترا به
~~کار آید، به آن مشغول شوی و جور به نامرادان10 (744) نکنی که از غیبت مکافات بی اختیار
~~میرسد. تو مشفق خود کسی دان که مراعات توچنان کند که هرگز دلتنگ نشوی، که اگرصد سال
~~کسی خوش دل باشد و غالب باشد برهمه عالم، چون یک روز اسیر شد، آن لذاتش نمیماند. زنهار
~~که به چیزی مشغول باش که حاصل آن چون روی نماید، تو فرحناک (745) شوی. وقتی شخص
~~از اعمال پشیمان نباشد که اگر فقیر باشد، چنان زیست کند11 که اهل ترک و تجرید کنند12، و
~~پای از حد خود بیرون ننهد تا درهیچ13 مقام شرمنده و رسوا [نشود]14. و اگر صفت اهل فقر کنم،

PageV01P171

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0110.png)

~~محالست که از صدهزار یکی توان گفت، که فقر مقام منتهیانست15 بلکه فقربی مقامست که
~~«الفقیر لا یحتاجج الی الله» (746) گفتهاند واین بقدر16 حلق طفلانست، زیرا که «(آلفقیر هو الله»
~~(747) گفتهاند. فقیر میباید که غنی باشد. نه چنان غنی باشد که چیزی بسیار داشته باشد، بلکه
~~خواهش هیچ مقام در وجود مبارک او درنیاید و حسد به هیچ آفریده نبرد و مشفق جمیع مخلوقات
~~باشد و ناظر و بصیر درون و بیرون عالمیان باشد و رحمت نماید بقدر وسع برهمه کس17، که هر
~~کسی که18 در هر عالم که هست، اگر حق آن عالم بجا19 نیارد، تاریکی در راه او میآید. مثلی
~~بشنو، که فهم این کلمات بکنی، [به شرط]20 آنکه به عالم جهل نروی و نرنجی و انصاف بدهی.
~~و اگر برنجی، کار برخود21 دراز کنی و عمر [برخود]22 تلخ ms111 گردانی. مثلا اگرپادشاهی که بعضی
~~از ملک عالم مسخر او باشد، از طریق پادشاهان سابق بیرون رود و تصرف بیش از آنکه مقرر شده
~~باشد بکند، اندوه آن مظلومان جمع شود و تفرقه در ملک و مال و خزینهآ او افتد و هیچش چاره
~~نباشد. مثل آنکه اگر کسی در کنارخوانی23 رسد و بقدر حاجت تصرف24 کند و اسراف نکند،
~~حسابش نیست، و اگر حریص باشد و یک لقمه زیادت25 خورد، آن نعمت تلف شود و بیمارش
~~کند، واگر زله (748) بردارد، زشت شود در نظر صاحب دعوت و دیگرباره26 در به رویش ببندد و
~~محروم ماند.
# ای اخی، میل به هرچه زیادتیست وبال تست و حاجت به [بیان]27 این نیست [که]28
~~اگر تو تأمل کنی، در هیچ کس نیست که نا انصافی (749) نینست21. در علم گوش از بهر عمل و
~~عمل از بهر نفع بکن، نه از بهر زحیر (750) که بسیار عمل کنی و سودش به دیگری رسد، چون
~~ملائکه که طاعت میکنند و ثوابشان به سوختگان میرسد. اگر [به زیردستان]30 رحم نمائی31،
~~حاصل عمل [به وصل]32 تونشیند (751) واگر غافل از مظلومان باشی، زود باشد که بینوا باشی،
~~و حال آنکه بینواتر از جاهلان کسی دیگرنیست که از حاصل خود بی بهرهاند و از غافلان این همه
~~عبرت میگیرند و بیدار نمیشوند.
# ای عزیز، در همه حال حکیمانه عمل کن، که اگر حکمت نباشد، قراربدن نباشد و اگر
~~حکمتی که پسند بدن باشد بجای آری و سود به دل [ندهد]33، حکمت نباشد که [بدن]34 زود

PageV01P172

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0107.png)

~~متغیر شود35. تو رعایت بدن چنان کن که دائم در حضور باشی؛ نه بیحضوری قیامت میگویم که
~~شاید که ترا ایمان36 به قیامت نباشد. در دنیا37 چیزی تصرف بکن که حق توباشد تا دائم
~~خوش دل باشی و حسابت باز نباید داد38، که اگر پاسبان باغی مقررشده باشد که آن باغ را [نگه
~~دارد]31 و ده دینار [بستاند، او آن ده دینار]40 بنهد ms112 و در باغ بیدیانتی کند و گوید که تفاوت نمیکند.
~~که41 قادر باشد بر نفع باغ و صاحب باغ نمیبیند47 . در بیدیانتی سری هست که گلوی او بگیرد و
~~حق باغبانی او بجائی دیگر تلف شود و آن بدبخت لقمه دردهان مانده بیند که مال او تصرف
~~میکنند و هیچش مجال نباشد، بلکه به دست خود آن مال بردارد و به دشمن خود دهد وزحیر43
~~خورد (752) .
# ای اخی، یک دم [بی غرض]44 [باش و]45 انصاف ده46 وبنده واربنشین وعالمیانرا به
~~ترازوی عقل برکش. ببین که هیچ کس میبینی که چون دستش قوی شد بر زیزدستان رحم میآرد و
~~به چیزی که عاقبت کار پسند27 او باشد، مشغول میشود و48 اگر پردهآ علماء و مشایخ [و]41 حکماء
~~و سلاطین50 و وزراء و امراء که بزرگان عالمند [بدرم]51، در حال بکنند آنچه در خور ایشان باشد.
~~از بهر آن52 همه کار به بی عقلی و بی استادی میکنند و اگر درویشی خواهد که شفقت برد برایشان
~~از بهر ایشان، محالست که به عالم جهل نروند.
# ای عزیز، زنهار که بی استاد منشین اگر میخواهی که پشیمان نباشی . نظم93:
~~چند کنم ناله که بیدارباش،   جان بده و درپی دلدارباش.
~~توکرو کوری و گرفتارخویش،   زانکه نهای هیچ خبردارخویش.
~~همچوزنان چند روی55 سوی رنگ،   پیش و پس [خویش]54 ببین، ای غوی (753) ،   بو که بدانی صفت معنوی.   دولت مردان بگذاری زچنگ؟
~~هرچه فنا باشد، اگرخود توئی،   هرچه نه آن توبود ای فقیر،   دور فکن، با زره از لین دوئی56.   گر دل و جانست که در برمگیر
~~صرف مکن عمربه آزوهوس،   غره مشوهیچ به بانگ جرس

PageV01P173

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0112.png)

~~راه نگه دار و مروسوی چاه،   در بن چه (754) سود نباشد زآه.
~~دل مته ونیزنظرهم مکن   هرچه نه آن 57 توبود بی سخن.
~~چشم دل58 اندرطرف [غیب دار]51،   بو که ببینی همه غیب آشکار.
~~گر چوجمالی [برهی]60 ازخیال،   فهم کنی چیست ره اتصال.
~~تتمهآ حدیث61 «من حسن إسلام المرء ms113 ترکه6 مالا یغنیه.
# ای عزیز، همه کس بقدر عمل حاصل مییابند63 و اگرعلم آن حاصل نکنند64 ویک
~~[پشیز]0ء (755) زیادتی تصرف بکنند66، [زود]67 ملامت آن [بکشند]68. خواهی بدانی که
~~آخرت هست و خواه ندانی69 که بی سعی هیچ سود ندارد. این فقیر به چشم خود دیدم که مولانا
~~حسن [طبیب]70 (756) که مفخر (757) اطباء ایام بود وبه إلحاد (758) مشهود بود ومولانا
~~عبدالله طبیب [اردستانی]71 (759) شاگرد او بود، در وقت آنکه مفارقت (760) مینمود وصیت
~~کرد با مولانا عبدالله که ای عبدالله [بیماری]72 که علاج پذیر نباشد، چیزی ازو مستان که اگریک
~~دینار ازمال او تصرف کنی، مضرت او در تواثر کند وترا بقدر آن ملول کند.
# ای اخی، بقدر شفقت [بار]273 بر گردن زیردستان نه. اگر میخواهی که همیشه آزاد و
~~خوش دل باشی، اول بدانکه «یؤمنون بألغیب» (761) چه لذت میدهد تا درصف «یقپمون
~~آلصلوة» (722) توانی آمدن وچون لذت «یقیمون الصلوة» به تورسد و دریابی74، نشانش آنست
~~که آیت «عالم الغیب والشهادة» (723) برتو75 روشن شود، بلکه عالم غیب و شهادت شوی و
~~چون76 عالم غیب و شهادت گردی17، عروس سر و خفیات با توبه راز آید و نگذارد که به غیر
~~مشغول شوی. بعد از آن هیچ تقصیر از تو بوجود [نیاید]78. حالیا خواجهای پیداکن و بندگی بیاموز
~~که این حال نصیب بندگانست؛ جباران و گردن کشانرا درین بارگاه راه نیست.
# ای عزیز، راحت فانی به هیچ مشمار، یعنی چیزی که عاقبت [ندارد و]71 ناچیز خواهد
~~شد، بدان غره مباش که آبلهان همچون80 تو بسیار منفعل شدهاند و دانایان از دور نشستهاند و
~~ریشخند کردهاند. بیش از این اشارتی نتوان گفت81 که «الاشارة یکفیگ» (764) وعربیتش تو

PageV01P174

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0109.png)

~~میدانی که مستعد ازبانی]82. من نظر در ذوق حال دارم نه در [عبارت]83 خشک. زنهار که
~~بکوشی و به چیزی مشغول شوی که ترا به کار آید. و صلی الله علی خیر خلقه84 محمد و آله وسلم.
~~تفصیل این اشارات مجمل85 در [کتاب]86 روح القدس ms114 (765) بطلب که قسم ثالث
~~شرح الکنوزست87، باشد88 که راه به بلوغ بری و بالغ گردی81. رباعیه10:
~~ای [آنچه نه زان تست]91. دروی منگر،   تا گم نشوی چوئولی بی درو سر (766).
~~دراول روز آخر روز [ببین]7   تا خیر گزینی و نیفتی در شر.
# تتمهآ خبر3 «کن فی الدنیا کانک غریب او عابر سبیل وعد نفسک من اصحاب القبور» و
~~حدیث3 «المخلصون علی خطر عظیم» (767) وبقیه معنی4 «من حسن إسلام المرء ترکهه
~~مالایغنیه»). یک زمان حاضر باش غریب وارتا خود را کدخدائی یا مولانائی یا شیخی ندانی، که
~~غریبان در ملک غریب هستیشان نباشد تا زود میل به بیرون کردنشان6 باشد، و چون غریبانه در سفر
~~درآئی، البته زاد راهت نباشد؛ چون زاد راهت نباشد7 میل به خدمت کنی تا خود را به منزلی رسانی
~~و چون در راه به مشقت گذرانی، البته گنجی خواهی که قرارگیری8 چون اصحاب قبور. تواول
~~مشلی بشنوتا شرع مخبت که شرح میکنم، فهم کنی، تا اگر روزی به صحبت درویشان رسی،
~~بدانی که چگونه بباید زیست1. اول بدان که هرکه به نظر اهل حق10 نرسیده باشد، اگر همه عالم
~~در فرمان او [باشند]11، هنوز چنانست که جنین که12 در شکم مادر باشد. چون به صحبت
~~[رسید]13 وبه نظر مبارک اهل دل مشرف شد، اول با او به نظر رحمت درآیند. چون نظر رحمت

PageV01P175

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0114.png)

~~بیابد، دانا شود، چنانکه سالک خود بداند که زنده شده است. چون زندگی بیافت، او را امتحان
~~کنند. اگر حق نظر نگاه میدارد، به مسافرت14 فرستندش تا ببیند که [به «مالایعنیه»]15 (768)
~~مشغول میشود یا نه. مثلا بفرستندش که برو به بازار و چیزی بخر و زود بیا. اگر در رفتن یا آمدن با
~~کسی سلام کند و پرسد16 غیری را و مشغول شود به او17، در حال حق نظر دریک نظر18 به غالب
~~که صاحب نظرست بازمیگردد19، و او البته مردود شود. و چون خواهد که همان منزل بیابد
~~محالست. چون ms115 خود مشغول غیر شود، [مردهآ]20 جاوید شد و اگر چنانچه در راه میرود و غیری بدو
~~مشغول شود و زود از غیر بگذرد، رفع آن غفلت به خدمتی چند و توبه21آ نصوح (769) میتوان کرد
~~چونکه بی اختیار بود، عذرش بپذیرند. اگر22 چنانچه سالک درراه میرود و23 کسی سلام بدو
~~کند24 و سالک بشنود و [به جواب]25 سلام مشغول نشود، بقدر آنکه چرا چنان26 مستغرق امرنبود
~~که گوش او شنوا بود، به یک استغفار این کدورت از راه برتوان داشت.
# ای اخی27، عزت جاوید کسی [یابد]28 که چون به رسالتش فرستند، دنیا و آخرت و
~~هرچه آفریده باشد همه برو29 عاشق شوند به خلق و حسن گوناگون. این سالک چنان در راه رود
~~که مردی که در بیشهآ دد و دام گرفتار شده باشد و خواهد که خود را [به]30 پناهی رساند. اگرچنان
~~به نظر غالب بازآید مکان امانت [شود]31 وحیات جاوید بیابد وعارف و غالب تمامی ظهور (770)
~~و بطون (771) شود. واگرخواهی که لذت ازین کلمات برگیری، در آستان دانایان [مردهوار
~~روزی چند]37 در خاک نهان شو. زینهار33 که کتاب کنزالدقائق و شرح الکنوزو کتاب
~~روح القدس وکتاب میزان الحقائق (772) مطالعه کن، باشد که خود را بشناسی و از دست خود
~~برهی. «و الحمد لله رب العالمین»، وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وسلم34.

PageV01P176

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0111.png)

# ای عزیز، چند روزست که آیت «یوم لا یشفع مال ولا بنون» (773) ومعنی «وتفخت فیه
~~من روحی» (774) ومعنی «یوم ینفخ فی الصور ونحشر المجرمین» (7755) جلوه میکند وپروای
~~آن ندارم که مصور گردانم. پسین دوشنبه (776) ازین ماه که جمادی الأخرش2 (777) میخوانند و
~~ندانم که چندم ماهست، در نماز پسین (778) سورهآ «والعصر» (779) برین فقیر جلوه نمود و مرا از
~~عالم3 ازل (780) به یک لحظه به عالم ابد (781) برد وبثمود مرا انتهای «وللاخرة خیر لک من
~~الاؤلی4»، یعنی ای محمد، به منتهای کمال تو سوگند که به زبان طفلان ««والعضر»اش (782)
~~گویند که انسان در زیان کاریاند، مگر آنان ms116 که تسلیم دانایان شده باشند5 و در وقت نضح (783)
~~غالب تحمل و صبر کنند و باقی زیان کارانند که نصحیت نشنوند، چنانکه6 این جاهلان که در
~~بیابان هوس گردیدهاند همچون ستوران بی افسار، یعنی بیخبر از حضورخود.
# ای اخی، تو مپندار که خطاب «ان الإنسان لفی خسر» (784) درباب اطفال
~~روزگارست که مشایخ صورت و جمهور [پیدایان]7 [عالم (785) اند که پیدایان]8 درین عالم
~~[ناپیداند]9. اگر دیدهآ دلت پیدا شود، ببینی که اینها که شکل آدمی دارند درچه عالم سیر
~~میکنند. سخن در سیر سالکان عالم فنا میگذرد که شش آسمان (786) بریده باشند و مانند جبرئیل
~~(787) ونبی (788) مرسل (789) بازمانند. تواگر میخواهی که معنی «والعضر» بدانی، اول
~~روز، طفل صفت در حضرت پیر کامل بنشین تا معنی وقت پسین بدانی. چون گوشت پیدا شده
~~است ونفس غالب میشنوی، درین10 شنیدن11 بدانی که «ونفحت فیه من رؤحی» چه معنی دارد
~~و در سیر جاهلان بدانی، چون نگاه کنی که «یوم ینفخ فی الصور و نحشر المجرمین» چون باشد و
~~تا هم نفس پیغمبر آخرزمان (790) نگردی، معنی این رموز درنیابی. تعجیل نیست. حالیا، نمودار
~~قیامت میبین که مجرمان چگونه در بیابان جهل سرگردان میگردند بی اختیار، از بهر آنکه از حیات
~~شریف خود بی بهرهاند. در شنودن نصح ناصحان تلخند. آنها را میگویم که دعوی سیمرغی12
~~(791) کردهاند، نه شغالان و گرگان میگویم.
# ای عزیز، مجردان (792) و پاکبازان (793) را میگویم که از زمین و آسمان بگذرند و به
~~خودی خود رسند و از دست خود، به خود بازمانند. از بهر آنکه در محل خود عمل نمیکنند. اگر
~~میخواهی که معنی این رموزفهم کنی، کتاب روح القدس از روی ارادت در نظر فقرا بخوان. [«و

PageV01P177

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0116.png)

~~الحمد لله رب العالمین»] وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وسلم.
# ای عزیز، یک دم دم نگه دارتا معنی «ذلک عالم الغیب والثهادة العزیز الرحیم» (794)
~~«آلذی آخسن کل شیء خلقه وبدا خلق الإنسان من طین» (795) «ثم جعل نسله من سلالة ms117 من
~~مآء مهین» (796) «ثم سویه2 ونفخ فیه من روحه وجعل لکم السمع و الآبصار و الآفیدة قلیلا ما
~~تشکرون» (797) بدانی. [تواگر خواهی که این رموز بدانی]3، اول این مثل بشنوتا گوشت آزاد
~~شود.
# ای عزیز، وجود سالک قابل (798) طالب صفت زمین [خوب دارد نه زمین]4 که دست و
~~نظر انسانی به آن5 نرسیده باشد. زمین پسندیده میگویم که مزروع شده باشد و بایر شود و حال آنکه
~~در زمین بایر البته تخمهای مختلف به مرور پیدا میشود و چون باران و آب و هوای تربیابد آن تخمها
~~بی اختیار سربرزند.
# ای اخی6، درین حال پیردانا میباید که در آن دشت گاو براند و بیخ و ریشهآ مخالف برکند
~~و این زمین سرنگون گرداند (789) تا بداند که «تبدک الآرض غیر الآرض» چه معنی دارد7 و بعد از
~~آن، تخم پسندیده بکارد و شاخ بارآور بنشاند.
# ای اخی6، عزیز ورحیم عالم غیب و شهادت شود و معلوم کردن این اسراربس مشکلست.
~~تو «خلق الإنسان من طین» شوتا بدانی که ««ثم جعل نسله من سلالة من مآء مهین» چه معنی دارد
~~تا قابل آن شوی که از «نفخ فیه من روحه8» (800) [روحی]9 درتودمند تا گوش و چشمت پیدا
~~شود. چون [این]10 اشارت بدانی که عاشق نشوی بر ««أرض الله واسعة» (801).
# ای عزیز، ناقصان که [ارشاد و]11 هدایت مینمایند هرجا سوختهآ مسکینی که بدیدند، در
~~عالم [نفسش]12 کشیدند که عالم غفلتست و [نادانان]13 آنرا به زهد و عافیت میخوانند.
# ای عزیز، اگر تو بدانی که حضرت خواجه، صلی الله علیه و آله و سلم، چه دوستی با زهرا

PageV01P178

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0113.png)

~~(802) داشت و چه محبت با حمیرا14 (803)، لذت ازین سخنان بیابی. تواگر از غرض بگذری
~~و مطالعهآ کتاب روح القدس به نظر فقرا بنمائی از روی صدق15، بدانی که زندهای در روی زمین
~~هست یا نه. توعلماء و مشایخ همچون زمین کهنه دان که تخمهای مختلف در درون دارند و هرگز
~~پی16 استاد نرفتهاند. جای ms118 سؤالست که جبری (804) گوید که زمین را چه اختیار.
# ای اخی، بدان که بتأنی خاک قابل گوش و چشم میشود و به مرورثمرات آن دیگرباره به
~~خاک میشود. و در کتاب روح القدس معلوم کن که حضرت قطب الاقطاب، شیخ زین17 الملة
~~والدین عبدالسلام کاموسی18 با فرزند خود19 [چه]20 وصیت کرده است. بیت:
~~مرا نیست تعجیل، ای گیج گول (805)،که تا بازبینی ضررهای غول
~~وصلی الله علی خیر خلقه مخمد وآله وسلم.
# «ابشم الله الرحمن الرحیم». قال الله، تبارک وتعالی: «یوم یفر المره من آخیه» (806)
~~«و أمه و آبیه» (807) «و صاحبته و بنیه» (808) «لکل امرئ منهم یومیذ شأن یغنیه» (809). و
~~قال النبی، صلی الله علیه وآله ونسلم. «موتوا قبل آن تموتوا» (810). صدق الله العظیم وصدق
~~رسوله الکریم.
# ای عزیز، چهار هزار رساله در کتاب مرآة الافراد نوشتم و دو هزار در کتاب کنزالدقائق
~~صورت بست (811) و دو هزار در کتاب شرح اول از شرح الکنوزنوشته شد در فضیلت شرع اهل
~~محبت وعشق، ودوهزار در کتاب شرح دوم در سیر اهل طریقت، و دو هزار در کتاب روح القدس
~~روی نمود در شرح احوال اهل وجد (812) واهل حال (813). این همه در اشارات گذشته و
~~عزیزانرا پروای آن نیست که مطالعه کنند و اگر نیز مطالعه کنند، به صورت عبارت مشغول شوند و
~~معذورند. ذکر اینها درین کتابها که ذکرش رفت، [شمهای]2 گفته شده است. مقصود آنکه رسالهآ
~~دقیق بخواهم نوشت، فاش خواهم گفت. یک لحظه حاضرباش و دراین قهر (814) مرو که
~~«الا یغرتکم بالله الغرور» (815).

PageV01P179

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0118.png)

# ای عزیز، بیان حال آن فقیره (816) روشن مینویسم و احوال اهل سلوک یکیست. معلوم
~~کند که درین مقام که سالک بازمانده است و نمیتواند که قدم پیشترنهد و اگریک ذره پیشتر
~~میآید، هلاک میشود. از چند چیز یک حال اختیار کند، که نمیشود که در قیامت تعلق (817) و
~~اسباب همراه شخص باشد. و «موتوا قبل آن تموتوا» به زبان آسان میتوانی خواند و آیت ms119 «یوم یفر
~~المرء من آخیه» ««وأمه وآبیه» ««وصاحبته وبنیه»). وآن سالک که درین وقت به عالم این معانی
~~رسیده است میداند که مشکلست، و علماء صورت [که]3 گویند این حال درقیامت ظهور کند،
~~نمیدانند زیرا که معنی «بعضها فوق بعض» (818) فهم نکردهاند. مثلی بشنو: اگر در شهر سلطان و
~~حاکم نباشد، چنانکه هست بصورت و معنی، اگرجاهلان بی ادبی کنند، واجب باشد که نائبان
~~(819) در روزنامه (820) نویسند تا وقتی که سلطان به شهر فرماید و به غور (821) گناه کاران
~~برسد.
# ای عزیز، هرگاه که پادشاه برتخت نشسته باشد، کی وعده دهند که فردا چنین و چنان
~~برسر فلان عاصی خواهد گذشت؟ مقصود آنکه هزارنوبت گفتم که خانه از غیر خالی میباید کرد
~~تا در وقت (822) ذوق (823) وثمرات طاعت سالک جلوه تواند کرد و اهل طاعت را در حضور
~~که وصال گویند، مردود نگردانند. حالیا چند چیز گفتم که سالک ازین چند چیزیکی اختیار
~~کند. اول آنکه مخالف که دشمن اوست، توبهآ نصوحش فرماید به نظر پیری که اهل شرع باشد.
~~اقرار کردهام که این رساله فاش بنویسم؛ منکر نمیشوم. آن [عدوی]4 خویش به نظر امیر مجدالدین
~~حبیب الله (824) برد ودست دردست او نهد به حضور جماعت اهل شهر، و توبت کند که خلاف
~~شرع حضرت خواجه نکند. بعد از آن، اگر خواهد و طاقت اهل طریقتش باشد، به صحبت اهل فقر
~~رود. وفقرا آن قوم باشند که معنی این حدیث که حضرت خواجه، صلی الله علیه و آله و سلم،
~~فرموده بجای [آورند]5 که «گن فی الدنیا کانک غریب او عابرسبیل وعد نفسک من اصحاب
~~القبور».   ای عزیز، دیگر آنکه قبول کند که با حجاب خود بسازد و صبر کند و من بعد میل به
~~صحبت فقرا نکند. و چند چیز دیگر هست که آن قوت طامتش (825) میباید و کس را طاقت
~~طامت نیست. از بهر آن قدم درین راه نمینهند که در زندگی زیست چنان نمیتوان کرد که مردگان ms120
~~کنند.
# ای اخی، محالست که شخص گناه بکند و عذاب نکشد. آسان ترین عذابها عذاب
~~نوبتست. توبهآ نصوح میگویم که قادر باشد نفس او بر آرزوها و از سر آن بگذرد و سختست.
# ای عزیز، تحقیق بدان که توبهآ ی قوت قبول نیست. آن توبت قبولست که توانا باشد و قدم
~~برسر نفس نهد و بگذرد. آنها که در جوانی به غفلت به سر برند و در پیری به صومعه روند و به نماز
~~مشغول شوند، البته لحظه فلحظه برسر ایشان لعنت میبارد. قوله تعالی : «قل یوم الفتع لاینفع الذین

PageV01P180

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0115.png)

~~گفرؤا اینانهم ولاهم ینظرؤن» (826).
# ای عزیز، الگر آنکه آن عدو غایب شود، آن سالک که پندارد که صاف شده است و محبت
~~غیر از دل او بیرون رفته، چون خبر بیاورند که در فلان شهر ویا در فلان گوشه بیمارست، آن سالک
~~دروغ گوی در حال (827) متغیر شود و از نظر حق مردود شود. ازین دقیق تر بشنو: اگر چنانچه
~~عدوی او از چشم او غایب باشد، این سالک در وقت طعام خوردن که مشغول به لقمهای چند باشد
~~که اسباب مزبله است (828)، هنوز دست دراز نکرده باشد که آن مخالف در حال در میان جان او
~~سر برزند و آن سالک را مردود گرداند. چارهآ این درد آنست که به نظراهل شرعش برند و توبهآ
~~نصوح بکند تا از عذاب گونا گون برهد واگرنه، تحمل کند. بیش ازین سخن نتوان گفت. یک
~~لحظه گوش جان به پیش آرو طاقت درد پیداکن و بشارتی چند بشنو که اهل درد دانند که ذوق
~~چیست.
# ای عزیز، طلب و صدق به عشق میرساند شخص را و چون سالک به عشق رسید، نورعشق
~~شخص را به حرارت عشق رساند تا راه نماید آتش عشق عاشق را به معشوق و چون عاشق به نظر
~~معشوق مشرف شد، آرام گرفت و روا نیست که مقربان حضرت حق در دنیا آرام یابند [و]ا6 مجردان ms121
~~ومفردان آرام یابند، وفرق بسیارست میان مقربان و مجردان.
# ای عزیز، کار مفرد مجرد دارد و باقیان در عذابند و آرام دو روزهآ مدد عذابست7 (829).
~~عزیزان دانند که در شهرستان عافیت اسراف کردهاند و این زمان در دامن کوه گرفتار عمل خود
~~شدهاند. هردو طرف میگویم، والا رحمت حق به جانب آن قومیست که غلبه بر دیار اسلام
~~نکردهاند و لعنت حق مایل قومیست کع انصاف ندارند و به قسم (830) خود نمیسازند. هرکه هست
~~و هرجا که هستند، اگر چنانچه این کتاب مطالعه کنند و استغفار کنند، از عذاب خلاص شوند و
~~اگر توبت نکنند، بقدر گناه عذاب بکشند و خلاص شوند. اگر میخواهی که قدم در راهی نهی که
~~عاقبت پشیمان نشوی، در همه حال وسط نگهدارتا سخت درنمانی. و حق پرست باش نه
~~طاعت پرست. و آنچه گفتم در کتاب حظ آن برنتوان گرفت به حضوردانایان. این دولت میتوان برد
~~به شرط آنکه تلق وتصرق غیرش نباشد. («والمد لله رب الالمن») و، صلی الله علی خیر خلقه
~~محمد وآله وسلم.

PageV01P181

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0120.png)

# بسم الله الرحمن الرحیم وبه نستعین».
# ای عزیز، مدتیست که سخن از تحقیق میگذرد و تو از غفلت به تقلید میشنوی. میخواهم3
~~که درین رساله صفت اهل تحقیق به تو گویم4 و پردهآ اهل تقلید (831) بدرانم. اگراز هستی
~~بگذری5، لذتی بیابی واگر به جانب6 اهل تقلید میل داری، همچنانکه اوقات گذشته میخواندی،
~~این نوبت نیز مطالعه فرمای7. [عمری]8 به محبت دنیا و به امید جاه و مال و خودنمائی در خلوت و
~~در مدرسه و در خانقاه و در لهو و لعب9 که هیچ عاقبت ندارد به سربردهای؛ یک لحظه چنانکه
~~زراقی10 (832) خود بین که در نظر11 خلق خود را به ادب دارد و از ترس آنکه جاهلی منکر او
~~شود، خود را جمع گرداند. تو نیز17 چون آن فانی پرست (833)، خود را13 در نظر اهل حق
~~[جمع آور]14 وبرسخن15 اهل تحقیق (834) حاضرباش، تا سخنی چند ms122 درحق اهل تحقیق و
~~اهل تقلید [بگویم وا6ا به سمع مبارکت رسانم17 ودرمعنی «هوآلاول والاخر و الظاهر والباطن و
~~لهو بکل شی علیم» (8335) که هر روز چند نوبت میخوانی ودر معنی «ولا رطب ولا یابس الا فی
~~کتاب مبین» ومعنی آیت گذشته و معنی کتب18 انبیاء سابق و تصرف اهل تأویل (836) واهل
~~کشف (837) و یکتائی انبیاء واولیاء وتفرقه شدن ارواح در [ذرات]19 و جمع شدن علم الهی در
~~[بعضی]20 انبیاء. بدان که منور گردانید حق، تعالی، دل ایشانرا به آتش عشق و از نور معرفت
~~ارزانی داشت به ایشان21 علم لدنی. آن قوم شریف به روشنائی آفتاب جمال عشق فرق میان نیک
~~و بد بدیدند و بدانستند و بنمودند و بنوشتند و به دوستان خود بگذاشتند. تفرقههای گذشته جمع شده
~~بود و میشود به نظراهل کمال درقرنها22 . و23 چون مدتی از آن24 برآمد (838) در دست اهل تقلید
~~افتاد، یعنی اهل صورت که به قرینه و به قول شنیدهآ بازماندهاند. پس آن نوشته های اهل تحقیق25 را
~~تفسیر کردند و میکنند به خیال عقل [فضول]26 وندانند که نداند. پستی را بالائی27 پندارند. از

PageV01P182

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0117.png)

~~آنست28 که صورت اعمالشان و [عبارت]21 اقوالشان و ظاهر30 الفاظشان درست باشد و هیچ
~~حلاوتی از آن24 نیابند مثل آنکه31 حضرت سید الاولین والآخرین محمد مصطفی را، صلی الله
~~علیه و آله و سلم، ارزانی داشته شد. تمامی احوال وخلق بدوراه نبردند و نمیبرند مگراندکی، و
~~الفاظ وحروف قرآن یاد گرفتهاند و از معنی32 آن بیخبرند و ندانند که حضرت مصطفی، صلی الله
~~علیه و آله و سلم، سرقرآنست و قرآن گواه نموداری اوست و آن عمان بی نهایت از عالم
~~[بی بدایت]33 به روی خلق و عنایت جهت شفقت و هدایت، قرآنرا تقویم گردانید (839) تا
~~کائنات را مرآت باشد. ناقصان روزگار بجهت اسباب روزگار خود، به صورت آن مشغول شدند و
~~پاره پاره (840) میل به عالم 34 تنزل کردند. بیت:
~~چونکه زاغان خیمه بربهمن زدند، ms123   بلبلان پنهان شدند وتن زدند (841).(842)
# غواص سر توحید و آفتاب آسمان جان وعندلیب بساتین دل و شاهباز عرش اعلی وصاحب
~~راز پنهان وپیدا وزندهآ زیبندهآ قیومی (843)، مولانا جلآل الدین رومی 35، قدس الله روحه36 العزیز،
~~میفرماید. بیت:
~~گرچه قرآن از لب پیغمبرست،هرکه گوید حق نگفت،
# ای عزیز، لب (845) در زیر لبست، وبی اعراب تولب از لب فرق نتوانی [کرد]37. پس
~~هل دلرا از اهل گل به چشم سرچون بشناسی (846)؟ تا صفت حضرت سید و سرور موجودات و
~~مقصود کائنات محمد مصطفی، صلی الله علیه و آله وسلم، در دل تو مستقیم نشود، خیال باشد که
~~فرق کنی38 اقوال [را]31 از احوال. وتا خلق وجنس دنیا با تو أنس دارند و آشنائی کنند، ازین
~~عالم محروم باشی وندانی که اگرصد هزار مرید داری و کرامات برتو در عالم ملک20 روشن شود،
~~چون کاه در چشم گاو و خر اعتبارندارد. و41 سیرت انبیاء و روش اولیاء و لذت اتقیاء و حیات
~~آصفیاء (847) با دوستی42 خلایق مقرون نیست. این حکایت بسیار شنیده باشی و فهم آن
~~[نکرده]43 باشی44. یک نوبت دیگر بخوان، باشد که معلومت شود [و بدانی]45 که دوستی خدای
~~تعالی و دوستی اهل دنیاء4 با هم راست نمیآید. نقلست که رابعهآ عدوته، قدس سرها، مدتی بادیه
~~پیمود و چون به کعبه رسید، حرم به استقبال او آمد (8،8). گفت: بارخدایا، فریفته نمیشوم به

PageV01P183

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0122.png)

~~کعبه، دیدار میخواهم. ندا آمد که از برای زیارت کعبه احرام بسته بودی، بیت الحرام (849) به
~~استقبالت آمد این نوبت بازگرد و احرام از برای ما ببند47 اگر سرما داری (850). [چنانکه بسیار
~~شنیده باشی]48 رابعه بازآمد آن نوبت و مدتی مشقت و محنت کشید تا بعد از چند سال دیگر بادیه
~~ببرید و بنزدیک کعبه رسید. حیضش پیدا شد. رابعه بگریست و شرمسار بنشست و در دل مناجات
~~میکرد و میگفت: بارخدایا، رابعه را طاقت این بارنیست که در بارگاه حرمم بارنیست49 و زبانم به
~~ذکر ms124 بزرگواز دوست در تکرار نیست. مگرنصیب این ضعیفه بجزرنج و آزارنیست؟ یک ساعت
~~برآمد. حق، جل وعلا50، ندا فرمود به دل51 رابعه که «لآ ینظرإلی صورکم ولا الی آعمالکم ولکن
~~ینظر الی قلوبکم و نیاتکم 57» (851) . رابعه خود را فراموش کرد و حج و عرفات (852) ازیادش
~~برفت. مخلوقات53 طواف گل میکردند در بیرون54، وحق، تعالی، در دل رابعه سیر میکرد و تجلی
~~مینمود (853).
# ای اخی55، تا تو خود را جنب نبینی، مقبول نظر حق نشوی. در شب چهارشنبه غره (854)
~~[ماه]56 [جمادی الاخری]57 سنه اثآنین و ستین و ثمانمائه (855)، شخصی آمد که اعتماد برقول
~~او هست و گفت حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم، [را]58 به خواب دیدم که مرا گفت
~~که51 فلان شیخ که معلم بود [واین فقیر دیده بود]60 او را و خلق بی شمار را تعلیم قرآن داده بود
~~[چنانکه]61 پسند استادان قرآن بود در اقلیمها (856)، و زاویه نشین بود و مدت چهل سال دست
~~به کار دنیا نکرده بود و خلق عظیم برو گرویده بودند و صورت صلاحیت او هیچ نقصانی نداشت و
~~بسیار مردم اهل از دامن او برخاسته62 بودند و صفت نیکی اوغایت ندارد، هادی عالم، محمد
~~مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، بنمود به من63 آن پیررا چنانکه [این بنده]64 آن پیررا بدیدم
~~و65 فرمود که میبینی او را؟ گفتم: بلی، یا رسول الله. حضرت خواجه، صلی الله علیه و آله و
~~سلم66، فرمود که ما اورامیبینیم و اوما را نمیبیند و حال آنکه در بهشت خواهد بود جاوید [و]617
~~اما گورست68 و کور خواهد بود و نمیداند که نابیناست، چرا که در دنیا نیکی خود میدید و مشفغول
~~بود به پاکی خود و خلق او را دوست میداشتند و او را با دوستی خلایق خوش بود. چونکه دردنیا69

PageV01P184

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0119.png)

~~خود را میدید، در اینجا نیز هم خود بیند. و هرکه خود را بیند، خدا را نبیند و هرکه مشقت برنفس ms125
~~خود مینهد از بهر خود نه از بهر70 دوستی حق، هیچش سود نیست71. خدمت دوستی میباید کرد تا
~~فیضی بیابی.
# در آن72 رساله حکایت فرعون و فرعونیان و جنس فرعون گنشت. اگرخواهی طلب
~~[کن]73 تا بدانی که اقرار فرعون و اظهار اهل صوامع (857) در شب به نزد خدا و روز به پیش خلق
~~تفاوت دارد و تفاوت بسیار دارد و اما فرعون برین قوم شرف بسیار دارد، زیرا که فرعون را سخاوت و
~~کرم پیشه بود (858) و این قوم به یک مشت تره که درویشی از ایشان درخواست کند از پیاز
~~گندهتر (859) شوند [وعالم به هم برکنند]24.
# ای اخی، خود کار کن75 و سخن این فقیر را نیکو اعتبار کن که هیچ توقعی [از تو]76 و
~~عالمیان ندارم. یک ساعت گوش به این نظم دار که از نشرشاید که77 رنجور و خسته دل باشی.
~~مرهمی چند درین نظم به جان دردمندت نهم باشد که شفا یابی. بیت:
~~بهار آمد، بیا می خوراگررندی و شیدائی،   که می مفتاح این بابست و توباب دل مائی.
~~[مرو در مزبله جانا که دنیا نیست جای تو   دریغا خود نه میبینی که چه خوبی وزیبائی]78
~~[اگرروز دوئی ای دل چوخر افتادهای در گل   چو خضرار جام مانوشی بلرسن ترک یغمائی]78
~~وتمامی این قصیده ازپیش [رفت]79 (860).
# ای عزیز، در باب نیستی و نامرادی80 و فنا حرف دوئی دیگر (861) بشنو، باشد که از
~~[برکت]81 حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، دلت روشن شود و از دست خود خلاص
~~یابی 82.
# ای اخی، امروز درویشی سئوال کرد که چون شخص وضو کند، در شستن عضوها چه دعا
~~[خواندن]83 اولی84 باشد؟ جواب چنان گفته شد که صلوات برجسم و جان خواجهآ اولین و آخرین
~~دادن، که هروقت که دوستی از دوستان حضرت مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم، یک نوبت
~~صلوات بر محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرستد، حق، سبحانه و تعالی، ده نوبت بر ms126
~~آن بنده صلوات میفرستد و این روایت بسیار شنیده باشی و فهم نکرده باشی. یعنی ای دوست، چون

PageV01P185

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0124.png)

~~دعا میکنی و85 [در هر وقت که]86 چیزی از برای خود از خدای تعالی میخواهی و خود در میان
~~میبینی، میدان که مشرکی وچون به حق مشغول باشی، حق، تعالی، به تو مشغول باشد و هرکه
~~حق، جل جلاله بدو مشغول باشد، هیچ احتیاجش نباشد. درین مقامست که حضرت مولانا
~~جلال الدین رومی [قدس سره]87 میفرماید. بیت:
~~میشناسم قوم دیگر زاولیا   که دهانشان بسته باشد از دعا. (862)
# ای عزیز88، برخیز و خوش غسلی برآور، و پاک شو89 از هرچه جزمراد اوست تا مراد او
~~مراد تو باشد. از بهر آنست که دعای تو و طاعت تو هیچ ثمره ندارد که پاک نیستی. اول پاک شو،
~~آنگه نماز [بگزار]10. بسیار شنیده باشی که معلم با تو گفته باشد و واعظان از سر منبر که جای
~~پاک پیدا کن و نماز [بگزا]10 و11 تویاد گرفته باشی و به صورت12 قانع شده باشی. اگر سراپای
~~توتمام ومکان تو93 پاک باشد و دلت حاضر نباشد، آن نماز94 چه حاصل دهد؟ قوله تعالی . «ران
~~الصلوة تنهی عن الفحثاء والمنکر» (863). صدق الله العظیم وصدق رسوله الکریم.
# ای اخی، خود را نیست [گردان]15 و صلوات ورد جان خود ساز [و]96 دائم بی وسوسه
~~فانی . زنهار97 وصد زنهار که چون دلت مشغول دنیا و اهل دنیا باشد، نام حضرت خواجه18، صلی
~~الله علیه وآله وسلم، به خیال [وبه زبان]91 میاور که دوست غیورست و این طاعت که تومیکنی و
~~ترا عافیت صورت بدن و مال و معاش هست100، توبدان که این بهشت تست. غره مشو که خدا مرا
~~خوش میدارد. این تجلی لعنتست به شکل رحمت. و من داد این احوال نمیتوانم دادن در کتاب.
~~اگرخواهی که آدمی شوی بمعنی، چنانکه صورت آدمی داری، صحبت با درویشان بدار و
~~بی درویشان یک دم منشین واگرنه101، هلاک شوی. وصلی ms127 الله علی خیر خلقه محمد وآله

PageV01P186

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0121.png)

# «بسم الله الرحمن الرحیم». «یولج الیل فی النهار و یولج التآهارفی البیل» (864) و
~~(«یخرج الحی من المیت و یخرج المیث من الحی ویحیی الارض بعد موتها و کدلک تخرجون».
~~سپاس خدایرا که افسردگان مهجور چون نور محبت بر دل ایشان تابد و نظر عشق در عقب آن نوربه
~~مثال آتش بی محابا درآید و آن نور را محو گرداند و سالک درین مقام سرگردان بماند، در آن حال2
~~حرارت عشق درو استقامت یابد و منزل کند در جان این3 عاشق تا [تن]4 [و]5 نفس و عقل و دل
~~یکرنگ گردد و هوای گونا گون نیست6 و فنا گرداند به هدایت تربیت نور محبت که اول لمعه زده
~~باشد و در آن مقام صبوری پیشهآ خود کرده باشد. بعد از آن، بلیت عشق که خدائی7 مینماید، به
~~تحمل صبر پیش آید. قوله تعالی: «یا آیها الذین آمنوا اضبروا و صا بروا ورابطوا و اتقوا اللهة لعلکم
~~تفلحون8)») . (865) [آضبروا9 بالجسد وآضبر1 بالقلب (866)، به شرط آنکه از جای خود]11 تردد
~~ننماید تا نور محبت و آتش عشق دلیل سآلک شود تا به جمال عشق به وجه نقد یعنی به دیدار
~~معشوق رسد12 تا افسردگی و بیگانگی رفع شود و شهادت یابد بلکه مشهود شود و خیمهآ وجود «و
~~یحیی الآرض بعد موتها» در سراپردهآ جان سالک زنند13 و سلطان روز «یولج اللیل فی النهار» به نظر
~~آفتاب عشق، [شب اوا]14 چون روزعید صایمان (867) منظوره1 گرداند. شب او روز گردد و روز
~~او شمع شب افروز گردد و این ذوق وقتی برتوروشن شود که این روزو شب برتو پوشیده نباشد.
~~حالیا امروز از سر جان برخیز (868) و معشوق خود را خدمتکاری کن و از مشقت و محنت سرمپیچ
~~و بر معشوق16 دیگران سجده مکن و پشت بر آب روان و برباد هوا مینداز و خود به خود مشغول شو.
~~مثلی بشنو، باشد که فهم آیت17 «یخرج ms128 الحی من المیت ویخرج المیت من الحی» درتوپدید آید
~~و زنده شوی. حکایت (869): مولانا جلال الدین رومی میفرماید در مثنوی معنوی که شخصی بود
~~که مدتی مدید گنج رایگان از حضرت پرورد گار طلب میکرد و جد تمام مینمود و زاری و خواری در
~~دل خود راه داده بود. تا شبی به خواب دید که او را گفتند که پای فلان درخت رو و کمانی و تیری
~~چند بردار و درپای آن درخت بایست و تیر بینداز. هرجا که [تیر18 بر زمین افتد گنجست.
# ای اخی، تأویل این نکته بشنو. آن کس که آن شخص را در خواب آگاه کرد عمل آن
~~شخص بود که از جای خود نگردید (870) و متردد (871) نشد و چون آن نورمحبت که دراول

PageV01P187

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0126.png)

~~رساله شرح کرده شد19 که20 در آتش عشق محوشد، درین مقام مصور شد و مشکل گشت و دیدار
~~خود به خود نمود. به تحمل صبر که کرده بود در انتظار گنج، اخبار برو روشن شد و هنوز از آن21
~~گنج محروم بود. و اگر شرح تأویل این درخت کنم، کتابی22 مطول باید. اگر خواهی که مقصود
~~کلی برتو کشف شود، یک ساعت از صحبت درویشان غایب23 مشوو از سر فکر خود بگذرتا این
~~دز بی کلید برتو گشاده شود. باری، مذتی آن شخص تیر بینداخت و مقصود او حاصل نمیشد. ناگاه
~~خبر این درویش و گنج نامه به نزد پادشاه آن شهر باز گفتند. سلطان بفرستاد و گنج نامه ازو بستد و
~~باریک اندازان (872) ومفردان (873) ایام را ترتیب کرد و بداشت (874) ایشانرا درپای آن24
~~درخت تا به هر جانب آن درخت تیرانداختند و گنج پیدا نشد.
# ای اخی، شمهای تأویل این حکایت بشنو. باریک اندازان و مفردان آن قومند که بی پیر و
~~مرشد ایام طاعت وعبادت و صلاحیت (875) بجای آرند25 و برایشان گنج «کنت کنزا
~~مخفیا» (8776) روشن نمیشود که پروردهآ ناز و نعمتند26 وپشت بر بزرگواری آعمال خود [وپدران ms129
~~خود]27 و اسم و رسم خود باززدهاند و خود را مقبول و معمور میدانند [و]28 سرگردانی پی حاصل
~~میکشند.
# ای اخی، [این کار]29 بی نوایانست و افعال یتیمان بی سامانست. [این کار]30 راندگان
~~اهل صورتست. چنانکه آن21 سلطان از آن31 تخییلات32 و گنج نیافتن33 ملول شد، گنج نامه را به
~~پیش آن مفلس انداخت که خواب دیده بود که حق او بود. و این نیز شرچ بسیار میخواهد؛ در
~~صحبت و حضور گفته شود. آن شخص چون گنج نامه [بازا]34 به دستش آمد، بعد از انتظار بسیار،
~~دیگر بار به خواب دید که بدو گفتند که تیر در کمان نه و فروگذار. آنجا که درافتد گنج باشد35.
~~چنان کرد. تیر درافتاد [و]36 در پیش پای خودش در زمین محکم شد. آن درویش آن تیر از زمین
~~برکشید. [سوراخی]31 پیدا شد و راه گنج برو گشاده گشت38.
# ای عزیز31، تومگو که گنج در آن مقام نهاده بود. آن گنج به تردد و مشقت و انتظار بسیار
~~و طعنهآ خلق و جد تمام که آن فقیر داشت زادهآ آعمال آن فقیر بود و اگرچنان نبودی، در اول او را
~~نمودندی (877) آنچه در آخر کار بدو نمودند. تو میخواهی که حکومت کنی و خداوندی بر خلق
~~خدا نمائی و مراد درعاقبت40 خواهی. این باشد، شود41 والا22 ریشخندی باشد در ملک فنا،

PageV01P188

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0123.png)

~~چنانکه سلاطین صورت راست و اهالی بی معنی و مشایخ جاهل و علمای غافل، و این نیز
~~بی مشقت نیست، هرچند که عاقبت پشیمانی دارد.
# ای دوست، تأویل «یولج الآلیل فی النآهار و یولج النهارفی اللیل» و«یخرج الحئ من المیت
~~و یخرججالمیت من الحی») بدین زندگی بعد از مردگی وقتی فهم کند43 شخص که چند روزی در
~~کوی بادهنوشان عشق [چون خاک راه]44 گردیده باشد و به دیدهآ نمناک دردمند منتظر به نظر
~~دوست در آن خاک غلطیده و آسمان و زمین وجود خود45 را درنوردیده46 باشد47 که «یوم نظوی ms130
~~السمآء کطی السجل للکتب48»(878) واز49 جام ساقی ایام (879) حیات یافته باشد واز نظر
~~ایشان باخبر50 افتد (880) و چنانکه دراول گفتم51، از آن مجلس به در افتد و باز به ظهور پیوندد و
~~برقرار سابق باشد به عالمی دگر و خود را دگرگون بیند و خود را نشناسد و همه دوست بیند.
# ای اخی، زنهار و صد هزار بار زنهار که فرصت از دست52 مده و گوش به نادانان و جاهلان
~~مکن کل هرکه نظر53 درویشان برو نیفتاده است و به نظر54 ایشان استقامت نیافته است، اگر
~~کتاب اولین و آخرین خوانده باشد و طاعت کروبیان (881) و تمامی ملکوت (882) بجای آورده
~~باشد، چون تربیت پیر55 نیافته است، هنوز در علمست و چنانکه در زمستان میوه در درخت
~~پنهانست، [نیکی و بدی او پنهانست]56. چون به صحبت درویشان رسد، پیدا شود که کافرست یا
~~مسلمان، غایبست یا حاضر. اگرنام درویشان یا صحبت ایشان57 برو روشن شود، چون مس و
~~کیمیا باشد. اگر برباید و صلاح یابد و مکروه نگردد و قلب نگردد (883) و انکار پیدا نکند
~~(884)، زهی دولت، واگر برخلاف این باشد، [«جزاء هم فی النار خالدین فیها آبدا»]58
~~(885) . زنهار با احمقان منشین، یعنی قومی که مرشد راه ندیده باشند و ارشاد کنند ایشانند که
~~بیخبرند از حیات جاوید. این نظم را بخوان و نیک تأمل کن. بیت:
# خیز، ای پسر، خیز، ای پسر وز [خویشتن]51 بیزار شو،
# رسوا شواندر عاشقی، وز عشق برخوردار شو.
~~تمامی60 این قصیده از پیش رفت61 (886) . کشف این مبهمات62 و عللم این مقامات در حضور
~~[و]63 صحبت توان حاصل کرد64. ان شاء الله میسرشود. تأویل «یخرج الحی من المیت ویخرج

PageV01P189

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0128.png)

~~المیت من الحی ویحیی الآرض بعد موتها») در انوار جمال معشوق سابق ودر تجلی جدید یعنی
~~خوان حاضر و بیان آنکه نعمت سابق که عشق مجازست (887) آنرا فیض الناس گویند [و نعمت
~~حاضر را نعمت الله گویند]65 وتعلق آن به «یخرج66 الحی من المیت و ms131 یخرج المیت من الحی و
~~یحیی الآرض بعد موتها» در حضور حاصل شود بی گفت و گو، تا بدانی که تکرار و آذکار و امثال
~~این اعتبار ندارد که پارسال عاشق بودم و صدهزار دینار داشتم. وجه نقد میباید که امروز «یخرج
~~الحی من المیت» میسر گردد ونه 67 «یخرج المیت من الحی» که چون تنزل کند شخص [و]68
~~از عشق68 بهرهای یافته باشد، یعنی از نظر درویشان غایب70 شود. «یخرج المیت من الحی» در
~~حق آن قوم باشد که راه یابند در بارگاه دوست و دورافتد. اگر میت خواهی این قومند. قوله تعالی:
~~«لقد خلقنا الإنسان فی اخسن تقویم» (888) «ثم رددناه اسفل سافلین» (889) «الا الذین
~~امنوا» (8990) . اگر [این]71 توبت73 و استغفار کند پیش از مرگ، ازتائبان باشد واگرنه، توقف
~~یابد در اسفل سافلین، وعقل درین مقام73 بی بهره و بی نصییست. زنهار که خود را خالی گردان و
~~عمر عزیز را بروی74 دریا تلف مکن که غفلت دشمنی عظیمست75. و این فقیر بسیار در عالم سفر
~~کرد و با همه قومی صحبت داشت. غافل ترین اهل عالم در مساجد و [در]76 خوانق77 و در مدارس
~~و در خلوات78 دیدم که این [قوم]71 بیشتر روی به جاه و مال دارند و خود دوستند (891) وغافل از
~~[احوال قرآن]80 وحدیث وقیامتاند. بیت:
~~بسیار گشتم درجهان من درپی همرازدل،   پیدا نشد، پیدا نشد گوشی سوی آواز دل.
~~تمامی غزل ازپیش رفت81. (892)
# ای عزیز، خود را جدا گردان ازاهل آمل (893) تا با درویشان صحبت توانی داشتن.
~~بیت87:
# ت آنست که میخانه درش باز کنیم.خوش بهاریست، بیما تا طرب آغاز کنیم.
~~و تمامی غزل ازپیش رفت81 (،89). چون که حوالت این فقیر بدان جانب کردهاند، چارهاش
~~نیست، که دگرباره ملامت سفر برخود میباید نهادن والا شکر که مرکب همت سست قدم نیست و
~~بیابان انتظار کوتاهست وتوسن (895) عقل سرکش سربراهست، والا چه سود نازکان83 منزل نشین
~~را که نعمت84 به دهان ایشان باید نهادن [بی زحمت]85 ms132 و مشقت؟ [گوش به غزل دار. وصلی الله

PageV01P190

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0125.png)

~~علی محمد وآله وسلم]86.
~~غزل:
~~دلا، به وقت ملامت عجب نمیسازی!   که پیر عشق نفرمود غیر جانبازی.
~~به شاه87 عشق درآویز وزبلا مگریز،   مشو مصاحب جغدان، بیا که [شهبازی]88.
~~هزار بار بگفتم به صد هزارزبان،   به تلخ وشور و ملاحت (896) به ترکی وتازی،
~~که غیر عشق ندیدم دلیل اهل کمال،   جز این تمام خیالست و شیوهآ بازی.
~~گرو ببند که بردی جهان معنی را   به کعبتین (897) دو عالم اگر براندازی.
~~بیا زپیرمغان پرس عشق یارقدیم،   که نیست محرم این راز حافظ رازی.
~~بیا [چواهل]89 سعادت90 گذر به میدان کن   ولی چوبرق سفر کن به هرچه مینازی.
~~بیان الله اکبربه کسن نیارم گفت   که نیست جای مصلی مقام غمازی.
~~[لوای]91 (898) عشق، جمالی، آبرمصلی زن   خطاب عید ندا کن به صوت شیرازی.
~~وصلی الله علی خیر خلقه محمد وآله وسلم1.
# «بسم الله الرحمن الرحیم» «و من آوفی بماعاهد علیه الله فسیوتیه آجرا عظیما».
# فرزند عزیز، عمید الملة والدین معروف2 (899)، زیدت محبته، سلام از دل وجان
~~فرا گیرد، سلامی که در زبان نگنجد، آن سلامی که از دل بیرون آید. قوله تعالی «لقد جائکم3
~~رسول من آنفسکم» درین حال باشد. همه چیز شرح وبیان4 دارد [و]5 اشتیاق را بیان نیست، «و
~~کفی بالله شهیدا»، (900).
# آن عزیز داند که در محبت القاب و[اسم]6 قلم حرامست و چیزی که عادت خلق شد، آن
~~درین عالم روا نیست و اگر اشتیاقی که این فقیربدان عزیز دارد، آن فرزند را بودی، احتیاج به.
~~عذرخواستن نبودی. باری سلامی و تحیتی7 که دل همراه نباشد، خواندهآ آن در مکتوب مطالعه

PageV01P191

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0130.png)

~~میکند و اگر چشم در احوال دارد، به عبارت مشغول نشود [و]5 معنی «ومن آوفی بماعاهد علیه
~~اللة» درین باب گفته خواهد شد. [دل]8 حاضر دارد9 که آن چیز که درنیم شب درعالم غیب
~~بدان تکرار میرود10، چون به زبان میآورم، نه آنست و چون با دیگری ms133 بیان میکنم، نه آنست که در
~~زبان خود داشتم و چون به کتابت مشغول میشوم، به عالم صورت میپیوندد و آن نطفهای که در حرم
~~عشق پرده نشینست (901)، چون رسول آن11 که عقلست در میان آمد، آن جوهر به ذات خود
~~باز گردید و صفات آن بماند. ساعتی خاطر12 مبارک بازدهند که در معنی «و من آوفی بماعاهد
~~علیه الله» سخنی چند گفته شود تا «فسیؤتیه آجرا عظیما» صورت بندد. روزی که این فقیر را
~~اشارت نمودند که مراجعت میباید کرد به جانب13 عراق، اتفاق چنان افتاد که برسر مزار بزرگوار
~~مشهد الاخیار (902) امیرعلی حمزه (903)، قدس سره، لحظهای توقف شده بود تا از عالم غیب
~~چه ندا آید. خادمهآ آن موضع در گذار [آمد]14 . سئوال از [اسم]15 اورفت16. گفت وفا نام دارم.
~~آن عزیزان که حاضر بودند بجمع (904) موافقت این فقیر نمودند و محزون و مجروج شدند. اگر17
~~خواهم که اسامی آن دوستان به قلم18 آورم غیرت عشق نگذارد که پردهها دریده میشود. القصه تا
~~امروز در عهد و وفا سخن میرود و اگر در کتابت [آورم]19، چنان خواهد بود که قطرهای از دریای
~~متقدمان (905) . پس اینجاست که «یومنون بالغیب» درین حال محالست. ایمان به شهود
~~مستقیمست و استقامت در حضورست و هرکه در حضور نباشد، چون مستقیم باشد؟ این مقام باشد
~~«(وفون بآلندر» (906) که وفا به نذر فهم وعقل راه بمعنی آن20 نتواند برد. مقصود آنکه دو حاکم در
~~شهری امکان نباشد و اگر [در]31 خاطر بعضی از جماعت آن شهر درآید که برخلاف جماعت دیگر
~~باشند، از هردو جانب از مفلحان (907) [نباشد]22. یعنی اهل وفا کسیست که یک جهت باشد.
~~[و]23 هیچ تقصیر در حق آن فرزند نشد و آن فرزند را نیز24 گناهی نیست در مفارقت جانبین.
~~[و]25 حال آنکه عشق سرکشست و به عالم ظهور که میآید، به مثال آتشست و آتش بی باکست26 و
~~خاصیت آتش بسیارست. یکی آنست که خام را پخته میگرداند27 اگر ms134 در حضور عاشق عارف
~~باشد، چرا که بسیار باشد که دانا28 درمیان نباشد، طعام خام بماند و آتش بمیرد به جوش خود.
~~پس در هیچ مقام بی مربی و بی هادی نتوان به مراد رسید و آن قوم که ذکر و تسبیح و صومعه شعار
~~خود کردهاند، به اقوال و آذکار مشغولند، ازین جهت به احوال نمیرسند. مشال آنکه شخصی به

PageV01P192

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0127.png)

~~زیارت کعبه رفت و شرایط آن بجای آورد و بازگشت و درراه که بازمیآمد21، به موضعی رسید.
~~غلام را بفرستاد به آن موضع و به آن غلام30 گفت که برو و31 بگو که شیخ حاجی نظام الدین
~~(908) میگوید که پارهای کاه بدهید32. غلام برفت و کاه بستد و بیامد. روزی33 دیگر به
~~صحرائی رسید که در آن صحرا34 پالیز (909) بود35. حضرت شیخ36 به غلام گفت37 که برو
~~پیش38 خواجهآ (9910) حربزه فروش و خربزه از برای39 حاجیان طلب کن. غلام گفت: ای شیخ،
~~حجرا در آن منزل به کاه بفروختی. دگر هست40 که به خربزه بفروشی؟ شیخ غمگین شد. اکنون
~~فی الحقیقه قومی که پرتو نورحق درعالم41 صورت بدیدنذ که آن نور شریعتست، آنرا42 دلیل صورت
~~کردند و با قبول عوام که کاهست قانع شدند و به حلاوت معنی نرسیدند، از جهت آنکه ««و من
~~وفی بماعاهد علیه الله» به زبان میخوانند. قطعه:
~~آنکه در کعبهآ مقصود به شه باز رسید   کاة برگی13 (911) نخردهر4، دوجهان همچرایاز (912).
~~هر کرا بار بود در حرم دوست دمی   به فنا دل ننهد گرچه بود در شیراز.
~~بی غرض نیست چوشیراز در اقلیم جهان   لیک بی دوست دهانیست که باشد بی راز.
~~گنگ و کور [وکر]45 اگر ملک26 سلیمانش هست   چارهاش نیست برآن تخت بجز ذکر و نماز.
~~نرگس مست طلب، خواجه، که تا مست شوی،   که جمالی شد از آن نرگس فتان غماز.
~~مقصود آنکه این فقیربا درویشان به خاک نشینان (913) عراق که رسیدند، نگذشتند و کوچ
~~(914) این فقیر هنوز در اصفهان ms135 ساکنست و خاطر به جانب آن فرزند و یاران و دوستان متعلقست،
~~به غایتی که این فقیر با درویشان طواف ولایت اردستان و پیرامن آن دیار کردند و47 خاطر در آن
~~ملک أنس نگرفت و جماعتی که دعوی عشق و عاشقی میکردند، چون به رؤیت رسیدند، فسرده
~~شدند و این را شرح بسیار میباید که چرا در غیب مایل و جویاست و در حضور فسرده و دل مرده.
~~خاطر مبارک بازدهند تا شمهای گفته شود48 . سنت الهیست که اول مطلوب طلب طالب میکند.
~~این قدر که محبت در طالب پیدا شد، بعد از آن کوشش طالب میباید. مثال آنکه شخصی فرزندی یا
~~غلامی در پیش49 کسی بسپارد. اگر آن فرزند یا غلام50 در آن مقام خشنودش دارند، چون خواجه
~~بازآید، آن غلام شکر و سپاس گوید و آن معتمد خائف نباشد. پس خواجه51 [را]52 عنایت و

PageV01P193

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0132.png)

~~کرامت در حق آن53 غلام و آن قوم زیادت شود و اگر برخلاف این باشد، آن فرزند یا غلام، چون
~~خواجه [را]54 ببینند، در حال [از]55 خواجه گریزند56 و خانهآ آن معتمد خالی شود از دوستی
~~خواجه و [خواجه]57 ازین58 معنی فرزند را در حرم کبریائی درآورد و59 درین حال میتوان [که]60
~~مثال چهار مرغ که در حضور خلیل، صلوات الله علیه، به هم کوفتند و باز به جای خود رفتند. قال الله
~~تبارک وتعالی «آلخبیثات للخبیثین و الخبیثون للخبیثات والطیبات للطیبین واء الطیبون
~~للطیبات» (915) چون [پذیرای]62 دولت نمیشوند63، این آیت درحق ایشان64 نزول میکند65 که
~~«أولیک مبرون» (916) وچون مبرا شوند، لوای عشق برسر سوختگان مهاجر [افتد]66 واین قوم
~~مشتاقتر شوند در حضور وغیبت. درین مقام جمال معنی «و67 من آوفی بماعاهد علیه الله» پرده
~~براندازد وعاشق [سوخته]68 خود بنوازد، «فسیوتیه آجرا عظیما») روی نماند واین مقامست که
~~جزو69 به کل میپیوندد و چون فرزند محبت از ملک دل آن بی وفایان70 بیرون آید، [آن قوم]71 چون
~~حیوان به طلب آب وعلف ms136 روند و عشق تیغ آبدار کشیده و روی در طلب عاشق کرده و لشکر بلیت
~~در عقب خود داشته تا چون عشق تجلیات گونا گون بنماید، پیدا شود که در72 پیش صرصر73
~~بی محابا که بازایستد. هرکه درین مقام پایش نلغزد، درحق او باشد «و من آوفی بماعاهد علیه الله
~~فسیوتیه آجرا عظیما» . توقع که 74 یارانرا به جمع سلام برسانند و به زبان مبارک خود به وکالت25
~~این آشفته، محبت بی حساب نمایند تا مزید حضور و استقامت باشد. و جماعت برقیان76 (917) را
~~سلام رساند و با آن قوم نیز خوش باشد. امکان دارد که حیات باقی باشد و بار دیگر صحبت اتفاق
~~افتد77. غزل:
~~دل چو کبوتر بچه ای مرسوی شهباز آمده   تا طعمهآ بازان شود، [کوتازه]28 پرواز [آمده]71.
~~از بهر اظهارقدم (918)، از هرطرف [بنهد]80قدم   لیکن چوبلبل باگلی همراز و دمساز آمده.
~~غارتگر دلهای ما، یعنی دوچشم مست او،   درجست وجوی81 عاشقان فتان و غماز [آمده]82.
~~ازپرتوحسن رخش یوسف دراخوان (919) گم شده   واندرتک چاه غمش با ما به انباز آمده.

PageV01P194

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0129.png)

~~آیات عشق و عاشقی [بشنو]83 زمن گرصادقی همچون جمالی در جهان در شأن شیراز آمده84.
# اسامی آن عزیزان85 که در قریهآ مائین (920) آن فرزند کتابت فرمود، آن [نیز]86 عذر
~~میخواهم 87 که بی القاب و ادب به جای خود نباشند. معذور فرمایند88 که در عالم محبت بی شک
~~و بی شبهه هیچ فرقی نیست و نخواستیم89 که هریک را علی حده (921) مکتوبی نوشته شود. از
~~برای آن درین صحیفه نوشته شدتا در عالم یگانگی میع جدانباشند واین دوسه روز1 که بخ11
~~خواجه جمال الدین محمد (923) جراحت را تازه کرد. خاطر مشوش شد که آن فرزند احوال
~~سلامتی ننموده بود. متوقع که به خلاف گذشته، احوال کلی بازانمایند]15 (924). و96 اگرخود
~~نمیتوانند که تشریف نمایند و عذربی حاصل آورند، یاری از یاران خود تعیین کنند و احوال کلی و
~~جزوی همراه او17 بدین جانب روانه کنند، که خاطراین ms137 درویشان شب و روز در آن حالست که
~~بود98، بلکه محبت هر لحظه زیادهتر99 میشود، چرا که در آیت «و من آوفی بماعاهد علیه الله» هر
~~روز وجهی (925) و تأویلی گفته میشود [و]100 وفای دور و نزدیک [یک]101 تجلی دارد و
~~بنزدیک (926). «یحبهم و یحبونه» از آن جهت درحق ایشان «فسیوتیه آجرا عظیما» آمده است.
~~حضرت بندگی، امیر نظام الدین احمد (927) و [مولانا]102 همام الدین (928) ومولاتا
~~محیی الدین103 (929) را زمین بوس (930) رسانند. برادر شیخ عضدالدین عبیدالله (931) وشیخ
~~شرف الدین ابوالکرم (932) وسید سیف الدین عبید الله (933) وفرزندان و104 شیخ محب الدین
~~عطاء الله (934) و سید رکن الدین واعظ (935) وسید جلال الدین یحیی (936) وشیخ عزالدین
~~(29،) وسید مجد الدتن استعیل (80) ولستد عزاللین أحمد18) وفر ذ ند سید عما ال زن آشعد
~~(942) سلام بخوانند. سید مظفر الدین منصور (943) وفرزند عزیز سید غیاث الدین محمد (944)
~~سلام بخوانند. برادر عزیز، خواجه اختیارالدین حسن (945) ومولانا صفی الدین محمد (946) و
~~خواجه مظفر الدین یعقوب (947) سلام بخوانند. مولانا محب الدین (948) ومولانا امام الدین محمد

PageV01P195

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0134.png)

~~(949) وخواجه حسن حافظ (950) و مولانا علی کرمانی (951) وحافظ احمد سوزنی (952)
~~سلام بخوانند. سید معزالدین حاجی نعمت الله (953) وفرزند عزیز بدیع الدین108 لطف الله (954)
~~سلام بخوانند. فرزندان آعزان (9955) آکرمان (956)، شیخ کریم الدین عبدالسلام (957) و
~~عمیدالدین معروف، دام توفیقهما، سلام بخوانند. فرزند شیخ کمال الدین عبدالرزاق (958) سلام
~~بخواند. بیخ109 فتنه وخواجه محمد (959) وخواجه علی (960). بیت110:
~~پیرما گفت ثالث111 بالخیر (961)،   یعنی اصحاب صفهآ بوالخیر.
~~سلام بخوانند. برادران عزیزان، مولانا نظام الدین عبدالکریم (962) ومولانا شمس الدین محمد
~~بقال (963) با فرزندان امیر112 محمود قصاب (964) وصوفیک (965) سلام بخوانند، چون امید
~~وصولشان عما قریب (966) بود113، زیادت114 اطناب (967) ننمود. سعادتشان باقی باد!
~~والسلام115.
# [«بسم الله الرحمن الرحیم.»22 ای عزیز، بدان کمه هرچه سالک بدان قرار گیرد، سد راه3
~~وست اگر ظلمتست و اگرنور (928). اگر خواهد که لذت از وصل دوست بیابد به هیچ مقام
~~ننگرد، خواه محست بیند و خواه راحت، و به هر مرتبه که برسد قانع نشود، خواه سلطنت ms138 باشد و خواه
~~قطبیت، وبا ذرات کائنات به صلح باشد بلکه مشفق و مهربان بر آشنا و بیگانه باشد تا موافقت
~~کرده باشد با حضرت رحمة للعالمین یعنی محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، در آن حال
~~که «لی مع الله وقت» میفرماید و به امرونهی التفات ندارد، زیرا که تجلی حق در [ذرات]6
~~کاثآنات مشاهده میفرماید و درین حان بشریت نباشد البته. پس چنین فرماید که «من رآنی فقد
~~رأی الحق» (969). تا سالک بدین مقام نرسد، نشاید که دم از عشق زند که اگراین منازل
~~نگذرانیده باشد5، کبریای عشق غلبه کند و هستیهای ناپیدا سربرزند، و چون6 در خدمت پیر کامل
~~نباشد، تلف گردد و خصومت انبیاء و اولیاء پیدا کند وبه صورت صرف مشغول شود. قوله تعالی:

PageV01P196

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0131.png)

~~لالقد خلقتا الإنسان فی آخسن تقویم ثم راتاء آشقل تافلین»، که بیشفتر سالکان که بی بسر ل[به
~~عشق]7 [مجاز رسند به خود مشغول شوند و هلاک گردند که حق در کسوت انسانی نبینند و
~~بی ادبانه در معشوق]8 نگاه کنند وحیات خود را9 دربازند. «نعوذ بالله من ذلک10»).
# بدان که نفس حضرت سید کائنات و خلاصهآ موجودات2، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~مسلمان بود. [از آن بود]3 که ملک مقرب (970) مینمود و بشریت داشت، زیرا که مرسل بود و با
~~بشر کار داشت. و هرگاه که میخواست که از خلق و از صحبت نفس بشری احتراز کند توانست،
~~که «الیغفر لک الله ما تقدم من ذنبک وما تأخر» (971) درحق آن سید، صلی الله علیه وآله
~~وسلم، بود [و]4 چون به قرب (9972) «او آدنی» (973) میرسید، نفس او درو گم میشد. یعنی
~~نفس او که عقل اوست شنوا و بینا بود. از [آن]5 افضل اولین و آخرینست که دانای عالمهای
~~صورت و معنیست و نفس محمد صفتان چنین باشد که ایشانرا شریعت و طریقت باشد و واقف
~~حقیقت باشند و در آن وقت شریعت و طریقت ایشان باشد والا در ms139 جقیقت ننماید. وتا تو بدین مقام
~~نرسی، محالست که این سر بدانی. ونفس ابراهیم6 [خلیل، علیه السلام،]7 بشریتش. غالب بود و
~~ملکی درو زنده نبود والا تسلیم بود. از بهر آن خواب دید و تعبیر آن ندانست. وجمیع انبیاء که
~~خواب [میدیدند]8 این حال داشتند. چون ابراهیم6، علیه السلام، حرارت عشقش غالب بود،
~~ملکیتش (974) [به صورت]9 آتش [نمرود]10 (975) تجلی زد بزجان او. پس کثافت نفس اوبه
~~صفت حیوان بنمود؛ به ارادت بگشت نه به ملامت. حق، سبحانه و تعالی، تحسین فرمود ابراهیم6
~~[را]11، علیه السلام؛ یعنی آن وقت که در خواب مأمور شد [به قربان]12 [اسحق]13 (976) که
~~نفس ناطقهآ (977) اوبود [وا14 چون خلیل (978) تعبیر نکرد، میخواست که فرزید را19 قربان

PageV01P197

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0136.png)

~~کند. حق، تعالی، در حاک بشریت پسر او جدا کرد16 و روح روحانی دربدن آن پسر17 ارزانی
~~داشت. ««المؤمنون کنفس واحدة» (979) اینجاست، خواه نفس ابراهیم6 گیرد خواه نفس اسحق
~~یا اسمعیل18 (980) . انبیاء در طریقت و حقیقت19 سیرداشتند و در احکام تمام نبودند، چنانکه
~~حضرت رحمة للعالمین که از پیش خود و از پس خود میدید و در زمان خود برهمه ناظر بود. و نفس
~~منصور (981) [حقیقت]20 محض فهم کرده بود21 [و]22 از بهر آن نفسش سگ مینمود (982). و
~~خلایق را فهم صورت دادهاند که حق را در همه [اشیاء]23 نمیبینند و اگر اعتقاد دارند، نمیتوانند
~~که با همه اشیاء بگویند و بشنوند. چون منصور نسبت با حضرت سید العازفین، محمد مصطفی،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، بارامت ومرید نمیکشید، جنسیت صورت شرع نداشت والا شریعت او
~~به طریقت و حقیقت پیوسته بود. و منصورصفتان به محمدصفتان نرسند که ملامت کشیدن از
~~نادانان فضیلت بسیار دارد و با مسکینان در ساختن (983) کاری24 بزرگست. اوداند که قدرت
~~دارد و ضعیفانه زیست میکند25 و جورنادانان میکشد26 وصفت [تحمل کردن]27 اهل قوت حد و
~~نهایت ندارد. واهل معنی مخفی باشند، هرچند که پیدا باشند، والا در آخرت پیدا شوند. و نمودار
~~پیدا ms140 شدن شمهای بشنوتا اعتقاد کنی که ثواب و عقاب حقست و به خواری در عزیزان ننگری.
~~یوسف (984)، علیه السلام، چون به غربت افتاد، او را چنانچه او بود تمیدیدند و خوارش میداشتند
~~وخرید و فروخت میکردند. حق، تعالی، خشم نمود بر مصریان و قحط و تنگی برایشان28 گماشت
~~تا چنان شد که روی از میدیدند و حیات مییافتند. و اگردر اول او را میشناختندی، حاجت به
~~این29 عذاب تبودی، و حال آنکه خیات صورت مییافتند، از بهر آنکه از دوستی نان او را میدیدند از
~~غایب افلاس و ناتوانی. دیگر آنکه حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، چون در مکه ظهور
~~فرمود، او را طفل ابوطالب میگفتند، بلکه ساحر و جادوش میخواندند. چون بزرگی صورتش بدیدند
~~در روز فتح مکه، در حق مکیان این آیت آمد که «قل یوم الفتح لاینفع الذین کفروا ایمانهم ولاهم
~~ینظرون» (985).
# ای اخی، کار دانستن سخن اهل محبت آسان [مبین]30 و از سرخود برخیز و بزرگی منما
~~برهیچ آفریده، که ناگاه شیر خفته باشد و توپنداری که هیچ نیست. و شناختن آدمی نه کاری
~~خردست. والسلام31.

PageV01P198

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0133.png)

# اول علم تقلیدی (986) که آموختهای از خاطر بیرون کن تا توانی، که ازین حال چیزی3
~~چند فهم کنی . قال علی، علیه السلام، «لو کشف الغطاء ما ازددت4 یقینا .») یعنی توئی توغطای
~~تست و این هستی ملازم5 علم صورتست (987). این هستی چشم دل را کورمیگرداند. هیچ
~~غطائی نیست به چشم مرتضنی علی، کرم الله وجهه، اشارت6 به تومیفرماید که چون تونباشی، هیچ
~~تاریکی نباشد. روز روشن البته شیب زمین تاریک باشد و [روی]7 زمین از پرتو آفتاب روشن
~~باشد. پس مقرر شد که هستی تو دیوارتست و اگرنه، این جسم که توداری انبیاء و اولیاء دارند.
~~پس هستی جسم مبارک ایشان از حقست و از آن تواز خاک، و این هستی از آب فضل علم8
~~صورت گل گشته و آتش نفسانی در آن شعله میزند به همصحبتی ms141 باد شهوات گوناگون. این غطا
~~نیست و هست مینماید. از نمودن این غطاها هستی که نور تجلیست و از بهر پرورش بربندگان و
~~مسکینان میتاند، البته برتوجلوه نخواهد کرد. تو از پیش خود برخیز که هیچ حجابی و غطائی نیست
~~و تواین بیان9 از کتاب معلوم نتوانی کرد. طلب صحبت مردان آزاد باید بودن10 تا از برکت صحبت
~~[ایشان]11 تو بمیری وباز زنده شوی12. پس بدانی که این فقیر چه فزیاد میکند. و معنی این سخن
~~درین فصل گفته شود. اول علم الیقین که اهل شریعت را واجبست که برآن13 عمل کنند، برتو
~~عرضه کنم.
# الی اخی14، هرکه ایمان به توحید الهی دارد، نشانش آنست که فرمودهآ حق که حضرت
~~مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، در کلام مجید و در احادیث به امت رسانیده است، [بجان]15
~~قبول کند و عمل شایسته بجاء1 آورد [و]17 آنچه تعلق به دنیا دارد و آنچه تعلق به آخرت دارد،
~~بتحقیق (988) باور کند و هیچ شکی نیآورد [و]18 از مرگ و سئوال قبرو زنده شدن و حساب و
~~عذاب و احوال رؤیت و هرچه وعده دادهاند آنرا در قرآن، بدان دلش قرار گیرد. این را علم الیقین
~~گویند و هرکه اینها را بجای آرد، مسلمانش توان گفت19 . و عین الیقین مرتبهآ اهل طریقتست و

PageV01P199

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0138.png)

~~عین الیقین آن باشد که20 سال حقیقت الهی در کلام محمد، صلی الله علیه وآله وسلم، در باطن
~~پیر زمان ببیند21، یعنی قدرت حق و حرکات انبیاء در صفات صاحب کمال زمان مشاهده نماید22
~~و هیچ دغدغهای23 در دل آن طالب صادق پیدا نشود. یعنی ربوبیت (989) حق در شفقت انبیاء
~~ببیند و [رحمت]24 انبیاء در [جمال]25 جهان آرای پیرببیند21 و پایش نلغزد و مستقیم احوال شود و
~~این حالت که گفتم درو مخفی باشد و راه به حال خود نبرد، از بهر آنکه در آن حال خود را
~~نمیبیند. فأما26 حق، تعالی، او را پرورش میدهد، [چنانکه]27 او ms142 نمیداند دوستی حق با اوست که
~~او را دیدهآ یقین روشن شده است. یعنی دیدهآ سر او سر بیند و بنزد عین الیقین هردو یکیست. چون
~~[غطا]28 نماند، جملهآ ذرات بجای خود بیند. آین مقام عین الیقینست واهل طریقت باید که این
~~حالش باشد. آمدیم در بیان حق الیقین. زمانی عاشق باید بودن بر جمال مهرویان تا این رمز دریابی
~~که این مقام اهل صورت نیست. این میدان شهسواران چالاکست که مدتی29 مدید با مجردان مفرد
~~به سر برده باشند و با اهل خیال بکلی ننشسته باشند و فعل یفعل و نصر ینصر (99990) نشنیده باشند و
~~با سرهنگان کوی عشق عاشقی کرده باشند. چون این قول30 بشنوند، خوش دل شوند و31 البته در
~~سماع آیند. اکنون بشنو، باشد که عاشق گردی و این دولت دریابی.
# ای عزیز، حق الیقین آن باشد که در شریعت جمال اهل طریقت ببیند و در طریقت
~~آفتاب37 جلال حقیقت برو تابد. از تقویت شریعت راه به طریقت برد و از نور طریقت کمال
~~حقیقت دریابد و مستغنی شود و رضای حق وصفای محمدی، صلی الله علیه وآله وسلم، در خود
~~ببیند و هیچ متغیر نشود و بنده وارزیست کند و گردنکش و جبار نشود. بعد از آن، احوال مرگ
~~برو33 روا نباشد و [حاجتش به ترقی]34 دیگر35 نباشد، ولیکن36 در وجود مبارک او اسرار الهی
~~لحظه بلحظه سربرزند وبرسر عالمان نثارشود. [چون این مرتبه یابد، آثآینه ای البته]37 خواهد که
~~جمال خود را38 مشاهده کند و ذرات را بواسطه39آ آن نظر فایده بخشد. ومعنی «لو کشف الغطاء ما
~~ازددت40 یقینا» که مراد حضرت ترک ولایتست (991) که عشق قدیمست (992)، آنست که به
~~چشم ولایت رؤیت حقیقی در جمال معشوق میبیند. یعنی عاشق کامل آن لقاء (993) باری تعالی
~~که جماعت زگاد حقیقت در آخرت خواهند دید به دیدهآ عشق، آن زمان که در لباس بشری

PageV01P200

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0135.png)

~~مخفیست، همچنانکه در آخرت وعده دادهاند41، هویدا میبیند. اگر عقل ms143 فضول تو ازمیان برود،
~~همان بینی که هست در نظر اهل حال.
# ای اخی، حضرت شاه اولیاء42 وپیشوای اتقیاء، امام الموحدین، علی مرتضی، علیه
~~السلام، میفرماید که این لطافت حق43 که من درروی دوست این زمان میبینم44، در آخرت اهل
~~حق همین بینند. و این فقیر میگوید که شخص چون به عشق بینا شد، جمال حق در معنی معشوق
~~انسانی چنان بیند که در قیامت کبری (994) اهل حق بینند و این حال درنیابی تا توباشی،
~~چنانکه در اول رساله گفته شد45 . هرگه که توبدانی که «طه» (995) و ««والضحی») (996) چه
~~معنی دارد، بدانی که این فقیر چه میگوید، والا تو گرفتار خودی. چه دانی که آن ترک دلفریب هر
~~روز چه غمزه بر جگر ریش میزند46 و در نیم شبان چه نور میافروزد که عین الیقین را ازو روشنائی
~~میرسد و استقامت مییابد، و چه قهر و لطف از سرتا قدم آن شمع جانسوز دلفروز به ظهور میبیوندد و
~~خود از خود حیات مییابد تا در صحرای حقیقت [اسب]7] مراد به جولان آورد و ازمقام صدق به
~~حرم توحید رسد و در سراپردهای که مشهور به جسم [آدمیست]48، حق را از حق در خود مشاهده
~~کند به جمال انسان که مرآت الهیست. وتواین اشارت را گزاف پنداری، چرا که هرگزدر
~~دار الشفای (997) عشق نرفتی و سلسله داران محبت (998) را در بند کمند زلف آن دلبر عیار
~~ندیدی و یک چند در خرابات عاشقان با مغبچگان که زنار ترسائی (999) در گردن انداخته41
~~باشند، به سر نبردی و به نظر ایشان خدمت شایسته نکردی. عجب نباشد که فهم عین الیقین نکنی.
~~یعنی طالب و مطلوب یکیست و این جام در دورست و تو بیخبر از حال مستان کوی عشق. و اگر
~~خواهی که شرح این معنای به تفصیل50 بدانی، در کتاب شرح کنزالدقائق توان ازین سخنان لذت
~~یافتن. و «بالله التوفیق» (1000)، وصلی الله علی خیر خلقه محمد وآله وسلم 51.

PageV01P201

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0140.png)

~~آقم آلصلوة ms144 و امر بالمعروف و آنه عن المنکر و اصبرعلی ما اصابک» (1002). بدان که «و ائز
~~الهلک بالصلوة واصطبر علیها لا نستلک 3 رزقا نحن نرزقک و العاقیة للتقولی» (1003) صفت نبی
~~ولیست4 و در حق مصطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم، وجائی دیگر میفرماید [که]5: «یا
~~بنی، آقم آلصلوة و امر بالمعروف و انه عن المثکر و اصبر علی ما آصابک» واین در حق نبی
~~حکیمست که ولی [کامل]6 نباشد و2 یا حکیم باشد بی نبوت. واما7 «و أمر آهلک» خاصهآ
~~مصطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم، که امرو8 فرمان بندگی حق با بندگان دانا فرمود که
~~صدیقانند و جنس ایشان، و تحمل فرمود تا قدرت ظهور نمود و تنزیل آمد. با وجود آنکه حقیقت
~~ولایت با رسالت داشت، ملامت میدید، که ولایت درنبوت مخفیست. بی ملامت خلق حقیقت
~~رسالت پیدا نمیشود و چون در رسالت استقامت یافت، به ولایت صورت ملامت هست و ملامت
~~نیست. چرا که اصل خاطر با [محرمان]9 دارد و با بیگانگان به زبان میگوید. از آنست که
~~گفت10 بعد از [من]11 نبی تباشد (1004) . ولقمان (1005) حکیم بود و رسالت وولایت
~~نداشت. به پسر خود گفت که «و أمر بالمعروف و انه عن المنکر». اورا به خاصان نه بلکه به
~~جمهور12 خلایق تعلیم13 به14 امرونهی فرمود15. یعنی حکیم صورت معالجت [بدن]16 داند وبدن
~~صورت دل و جانست و راه بمعنی نبرد و به اهل حق17 . پس فرمود او را18 که ««و أمر بالمعروف و
~~آنة عن المثکر1»، یعنی امر همه20 کن واول خود نماز بگزارا2 وامرکن ودرحق مصطفی،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود که «و أمر آهلک». نفرمود که22 «آقم الصلوة وأمز» بالصلوة، که
~~درحق [حضرت]23 خواجه [، صلی الله علیه وآله وسلم،]24 آمده بود که «لیغفرلک آلله ما تقدم من
~~ذنبک وما اتأخر». ونوح (1006) نبی [بودی]25 بی کمال ولایت، که اهل خود را نمیشناخت،
~~که در حق فرزند او آمد «انه لیس من آهلک» (1007) و ms145 دعای بد در حق أمت خود کرد26. و
~~شیخ [العارفین وا]27 العاشقین، شیخ ابی محمد روزبهان، قدس الله روحه العزیز، ولی بود [و]28
~~نبوت درو مخفی بود. ازین جهت فرمود که «قل الله29 ثم ذرهم») وشرح این در شرح کنزالدقائق

PageV01P202

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0137.png)

~~بطلب. «و الحمد لله رب العالمین»30.
# بدان که چون دولت الهی همراه [سالک]2 طالب باشد، اول حال3 نوری از آتش محبت
~~که آنرا عشق مجازی (1008) [خوانند]4، در سالک پیدا شود5 [و]6 به نظر پیردانا پرورده شود و
~~در [او]7 مشرب (1009) حکمت پیدا شود به تقویت8 تقوی و پاکی9. پس این شخص حکیمی
~~باشد بینا. بعد از آن، نور رسالت در جان او تابد [و]10 گویا شود [و]10 چون نورولایت در حکمت
~~قرار گرفت و از عالم غیب بینا شد و به محل خود گویا شد، عشق حقیقی (1010) تاختن آرد و
~~حکمت و رسالت را استقامت دهد. بعد از آن شخص را عارف گویند در همه عالمها، یعنی
~~شریعتش بکمال (1011) باشد و طریقتش منور باشد که جانب حکمت بیند و در بحر حقیقت سیر
~~تواند کرد که11 غرق نشود و حیات جاوید درین حال باشد. و هرکه بدین حال مشرف شود، ارواح
~~انبیاء و اولیاء آرزومند دیدار او باشند. ولیکن17 تحمل بسیار میخواهد در اول حال تا حکمت قرار
~~گیرد، که هرجا که تحمل پیدا شد، گنج حقیقی مکان یافت. والسلام13.
# قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم2، «البلاء موکل بالآنبیاء ثم الآولیاء ثم الآمثل
~~فالآمثل.» بلا محبت وعشق قدیمست وروی در مخدث (1012) دارد و در محدث سرقدیم هست و
~~آن آسرار در جان انبیاء و اولیاء سربر میزند. و دز شرخ الکنوز گذشته است معنی «إن الله اصطفی
~~ادم» (1013) الی آخره3، والا این بلا که عشق کلست درجان حضرت سید [انبیاء]4 واولیاء،

PageV01P203

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0142.png)

~~صلی الله علیه وآله وسلم، استقامت یافت و در بعضی5 انبیاء متحرک میشد و مستقیم نمیگشت6 و7
~~در حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله ms146 وسلم، قرار گرفت واین سربر مصطفی، صلی الله علیه وآله
~~وسلم، غلبه نکرد، بلکه8 مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، برآن9 غالب گشت و از دیوانگی
~~محفوظ ماند10 که ولی نبی بود. وچهل11 سال عظمت عشق در زاویهآ عصمت و طهارت نگاه
~~داشت. لابد چون ناطق [شد]12، این آیت دربیان حال او نازل شد که «وما ینطق عن الهوی»،
~~که عشق فرمان بردار آن سید عالمیان شد؛ از آن جهت از بلای دل سیر نمیگشت13 . اهل صورت
~~[پندارند]14 که بلا از خلق میدید. تواین لذت وقتی بیابی که معشوق عاشق توشود و عشق در فرمان
~~تو باشد. اگر این سختان در گوش تو [در]15 نیاید، عجب نباشد که نرگس جادوی آن دلفریب برتو
~~غمزه نزد. توچه دانی که چه16 سرها در بلای محبتست؟ و چون این بلا و ملامت سیر17 در انبیاء
~~تمام [کرد]18، در حضرت امام الا تقیاء19، علی مرتضی به خدمتگاری سربنهاد (1014) و
~~شادمان شد، که مقام خود دید. و چون آن جام از آن می حیات [کلی]20 یافت، میخواست که
~~اولاد واجبای21 او22 [را]23 از آن [جام]24 نصیبی [باشد]25. رجوع به حضرت انیس غربا و
~~ساقی اهل بلا و شمع شبستان مشهد فنا حسین کربلا فرمود و این دولت به وی ارزلنی داشت26. و
~~این زمان از جام مالامال آن ساقی دوران اهل ملامت شراب محبت مینوشند. نقلست که هرکه
~~رنجی و بلائی صوری داشتی و [حاجتی میخواستی]27 به زیارت نجف (1015) میشد و از روح
~~حضرت شاه نجف، امیرالمؤمنین علی، علیه السلام28، حاجتش روا میشد. یک نوبت به عادت
~~هرساله29 جماعتی30 رفتند و حاجتشان روا نشد. یکی از آن قوم در خواب دید که حضرت سید
~~عالمیان محمد، صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود که آنچه درزیارت امیر بر شما کشف میشد،
~~حوالت به امبرالعننن حیین استا بدان جانب رفتدر درحال نیابنیا بینا گشت واین نقلی
~~راست نیاید. والسلام.

PageV01P204

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0139.png)

# [بیت]2:
# عجبا للمحب کیف ینام!   کل ms147 نوم علی المحب حرام. (1016)
# عجب ازعاشقی که خواب کند!   خواب بر عاشقان شدست3 حرام.
# چون خلیل، علیه السلام، دم از عشق میزد و4 درخواب رفت، غیرت جمال ربوبیت که
~~پرورش معانی و حقایق میدهد، چون هدهد که از چشم سلیمان غایب شد، به عذابش وعده داد
~~(1017). بر خلیل امر به ذبح5 کرد تا غایب نگردد (1018) . سلیمان، علیه السلام، با هدهد
~~گفت: عذابت کنم و4 یا نیستت کنم6 و7 یا [خبری]8 از سلطان روح بیاوری. وحق، تعالی، با
~~خلیل، علیه السلام، حکم مطلق [کرد]9 به ذبح، وتأویل این در کتاب شرح الکنوز طلب کن اگر
~~دم از عاشقی میزنی وتعبیر میطلبی . والسلام10.
# ای عزیز2، چون سالک مجرد قدم در عالم صورت نهد که اهل صورت آنرا صورت میبیند،
~~حق، تعالی3، را لطفی وقهریست که پروردهآ [نار]4 محبتست که در عالم ربوبیت سلطنت دارد
~~[وا]5 هر مدتی که عالم ازین هردو غافل شود، یعنی کتاب سابق و محبت انبیاء و اولیاء در آن زمان
~~اثر نکند درجان آن قوم، از پردهآ روحانی در عالم جسمانی تجلی نماید و این قوم، چونکه صورت
~~نورانی در گسوت حیوانی مشاهده نکرده باشند و به بازی و بی حاصلی و لهوعمر در مساجد و در6
~~صوامع به سر برده باشند و در صورت جاه همه مقامات تلف کرده، انبیاء و اولیاء را همچون خویش
~~بلکه ناقصتر دانند و بینند. انبیاء به امر معروف و نهی منکر مشغول شوند. بعضی که ایشانرا هستی
~~صورت در وجود باشد، یعنی از آن دود بینند که در نارست، سر به فرمان انبیاء ننهند7 و ندانند که
~~سر به حق نمینهند (1019). درین قوم که فرمان حق نبرده باشند نظری بتابد8 وعاق شوند اگرچه

PageV01P205

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0144.png)

~~از علماء و مشایخ و زهاد باشند. چون طاعت پرست باشند نه حق پرست و حق را نشناسند، به ستیزه
~~برآیند و مردود ابدی شوند که توبت بگرد این قوم نظر نمیاندازند. و آنها که آلودهآ ms148 طرق (1020)
~~نباشند و از هستی نفس گذشته باشند، رحمت و لطف مایل ایشان شود و این قوم کم میباشند.
~~بیشتر [مردود میشوند]9. و ظهور اولیاء نشانش آنست که بی امرو گفت و گو، ایشان به هر ملک و
~~دیار که قدم نهند دوستان و یاران که مدت مدید دوستی ورزیده باشند، بی اختیار از یکدیگرشان10
~~[فرقت]11 (1021) در میان افتد وندانند که [چه]12 شده است وبه خبث (1022) وغیبت
~~یکدیگر مشغول شوند. اکنون پیش از قیامت انصاف بده که از کدام قومی. زنهار و [صد]13 هزار
~~زنهار که نیک تأمل کن درین نکتهها و هیچکس را ناقص و نادان مبین تا کان قهر و لطف شوی.
~~آن وقت [توا14 نیز چنین فریاد و زاری کنی و کس به حالت نیفتد مگراندکی. و این سلوک در راه
~~عشق توان کرد. چون دربیان لطف و قهر شمهای گفته شد، دربیان علم و [جهل]15 اشارتی چند
~~فهم کن16. بدان که اهل علم زود درعالم انصاف درآیند17 اگر حسدشان گلونگیرد، و چون
~~درآیند و18 [قدم طلب]19 ثابت دارند، در حال20 به مراد رسند و بازنگردند. و اگر مشایخ بی علم و
~~صوفیان بی علم و عمل بیابی، چشم نیکی از آن قوم مدار، که خود را نمیشناسند. چون دیگری را
~~بشناسند؟ یعنی اگر اهل علمی به دیاری درآید، در صحبت علمای آن ملک او را بشناسند و بدانند،
~~زیرا21 که مرتبهآ او پیداست، و حال آنکه مرتبهآ اهل ولایت به گفت و گونتوان دانست و بر علماء
~~پوشیده [است]22، چه جای اهل جهل؟ وبیش ازین نمیتوانم که به عبارت آورم، والا در کتاب
~~شرح کنزالدقائق در نظم تفصیل23 این گفته شود، ان شاء الله. به روی ارادت مطالعه [کن]24 که
~~دانم که حیات ابدی یابی. والسلام.

PageV01P206

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0141.png)

~~اولیاء را بینند و نشناسند و جفا کنند و اولیاء نیک خواه ایشان باشند و قوم آن زمان به ستیزه و بغض
~~و کین3 مشغول شوند. حق، سبحانه ms149 و تعالی، برایشان بگمارد سلطان] [سخت دلی]5 تا کینهآ
~~درویشان از ایشان بکشد6 (10233) . از اینجاست که [حضرت]7 العاشقین والعارفین، شیخ
~~ابی محمد روزبهان میفرماید که ««الملک والثبوة توأمان» (1024). واین فقیر از نوح وصالح
~~(1025) ویونس و دیگر پیغمبران نمیگویم، که از پیر [خود]8 قطب العارفین و سید الافراد، سلطان
~~اولیاء، محب ومحبوب مصطفی ومرتضی، پیرمرتضی علی اصفهانی، ساکن اردستان، خبرمیدهم
~~که چون همای ولایت او از عالم هدایت [سایه]9 برسر عالمیان گسترانید و باز10 همت آن پادشاه
~~فقرا چشم عنایت11 بر جهانیان انداخت12، شفقت به جانب13 عراق بیشتر داشت به حکم «احب
~~الوطن من الایمان» (1026)، اصفهان از شهر سبا (1027) معمورتر گشت. چون حضرت پیررا
~~نشناختند و بی ادبانه با او زیست میکردند، حق، تعالی، در دل سلطان وقت انداخت و کرد آنچه
~~کرد (1028) . وصلی الله علی محمد وآله وسلم14.
# بدان که عشق عاشق و عشق معشوق که دو مینماید یکیست و از عالم ظهور به عالم غیب
~~میرود و2 با یکدیگر جلوه میکنند3 و عاشق و معشوق را [با یکدیگر]4 اتحاد قلبی پیدا میشود و
~~صورت عاشق ومعشوق حجاب عشق عاشق و معشوق میشود. [و]5 اگر درین حال پیردانا6 که پروردهآ
~~عشق باشد، [آن یک دونمای (1029) نباشد]7 که عقل کاملش گویند، ثمرهای از8 آن پیدا نشود
~~که پیدا ناپیدا میشود و ناپیدا پیدا شود9. و بسیار کس بدین دولت میرسند و فایدهای نمییابند،
~~[از]10 بهر آنکه اول علم میباید [و]11 آنگاه12 عمل. وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله

PageV01P207

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0146.png)

# قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم: «لی مع الله وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب ولآ نبی
~~مرسل.» حضرت مصطفی2، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که وقتیست مرا3 با حضرت حق4
~~که ملک مقرب و نبی مرسل در آن وقت5 در نمیگنجد، یعنی وقتی در من در میآید که با تمام
~~اشیاء رحمت میکنم و امرونهی هیچ شيء در خاطر من درنمیآید که همه را در مقام خود استقامت ms150
~~یافته میبینم. و گواه این حالست که [حضرت]6 حق، سبحانه و تعالی، میفرماید [که]7 «وللآخره
~~خیر لک من الاولی» که سلطان المحققین، پیر مرتضی علی صوفی اردستانی درمعنی این8 چنین
~~فرمود که آخرت در آن حال بود که حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، چند روز فرمود که
~~جبرئیل نیآمد و منافقان طعنه زدند (1030). ««خیر لک من الأولی» در آن وقتست ونکتههای
~~غریب درین حال هست و در شرح کنزاشارت بدان رفته. و در شب یکشنبه آخر رجب [المرجب]9
~~سنهآ اربع وستین وثمانمائه (1031) [ندائی]10 شنیدم که ازعالم غپب آمد که جمیع انبیاء،
~~صلوات الله علیهم اجمعین، چون به مقامی رسیدند که ملک یعنی جبرئیل برایشان منکشف شد،
~~درین حاک کبریائی در ایشان پیدا شد، إلا سرور فقرا، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~که گفت: «اللهم أحینی مشکینا» . پس این معنی محکم شد که «لی مع الله وقت» یعنی مرا وقتی
~~باشد11 که ذات را در همهآ ذرات میبینم و آن وقتی باشد که عاشق خشنود باشد [به جمال]12
~~دوست و هیچ خواهش در دل عاشق نباشد و معشوق در همه ذرات با کمال هستی پیش عاشق
~~سجود آورد. تمامی معنی «لی مع الله وقت» آنست که مرا مادام وقتیست که در آن وقت جبرئیل و
~~رسالت در نمیگنجد. «و للآخرة خیر لک من الاولی» این معنی دارد. «والحمد لله رب

PageV01P208

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0143.png)

# قال الله تعالی : «و قلن حاش لله ما لهذا بشراان لهذا الا ملک کریم.» (1033) ملک
~~کریم2 حسن صورتست که فرق نمیکند میان انسان و حیوان3، یعنی صورت رسالت [برا4 عوام
~~نازلست و معشوق مجازی رزق خلایقست و عاشق مجازی که فرق [نتواند]5 کرد ونتواند6 شناخت
~~جسن حقیقی درصورت انسان، چنانکه یوسف، علیه السلام، حسن او رزق اهل مصربود و رزق
~~زلیخا (1033) بود (1034) وزنان در حق او گفتند که «ما هذا بشرا ان لهذا الا ملک کریم7». و
~~در حق مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، ms151 ملک کریمست که جنس معنی و صورتست و نسبت8
~~[با اوا] ملامت وایذاء میفزودند10. اینست که بعد از مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، قطع
~~رسالت شد، که گواهان این خواجهآ اولیااند و [زمانرا]11 قرار12 به اولیاست و اهل محبت و ملامت
~~و نصیحت ایشان جنس خلق نیست. و [ازینست]13 که اولیاء با خاصان گویند و با اهل فنا
~~آمیزش نفرمایند و به نسبت مشایخ صورت و علمای صورت و شیادان و چاپلوسان و صومعهنشینان و
~~خودنمایان و شعرا که شعر ایشان به مذاق اهل هزل و اهل فسق باشد و مشهور باشد، از ملک
~~کریمست و نصح اهل تصوف و ارباب ملامت که در گوش اطفال راه ندارد، از ملک کریمست14
~~والسلام15.
# قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم، «ل تفضلونی علی یونس بن2 متی» (1035).
~~[یونس]3، علیه السلام، از اهل ملامت بود. [ازین بود]4 که حضرت سید فقرا، محمد مصطفی،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود که [تفضیل مدهید]5 مرا بر برادرم یونس که او از امت خود جفا

PageV01P209

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0148.png)

~~دید. و یک معنی دیگر [آنکه]6 بری و بحری بود. اول در حرارت عشق آتشناک (1036) شد و بعد
~~از آن در آبش انداختند که تا چون سنگ ملامتش زنند، نور محبت ازو پیدا شود. پس البته جنس
~~محمد باشد، علیهما الصلوة والسلام، که نبی ولی باشد. آهن که در آتش سرخ شد، چون [در]7 آب
~~رود، آتش دروبماند. والسلام8.
# نقلست (1037) از بایزید (1038) که شبی گفت رسیدم به مقامی که مهتابی خوش بود
~~و بارگاهی بس [عالی]2 وبس خالی. بنالیدم که، بارخدایا، مقامی بدین عزیزی چرا چنین
~~خالیست؟ ندا آمد که ای بایزید، هرکس را درین3 منزل راه نیست؛ هرکس که طاقت بلای ما دارد
~~درین منزل جا دارد. بدان که آن بارگاه دل عارفست که صفا یافته است و غیر در آن راه ندارد، و
~~ذکراین در کتاب شرح الکنوز بطلب. والسلام4.
# بدان که مقامات سالک نهایت ندارد ms152 تا2 وقتی که در حفظ و امان سید الاولین والآخرین،
~~محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، درآید، و حال آنکه بسیار کس به حضرت خواجه، صلی
~~الله علیه وآله وسلم، رسند وندانند و دربازند3، از بهر آنکه کاری4 بی استاد کنند5. اکنون
~~[تمشیلی]6 چند بشنو، باشد که راه درین رمزبری. [ابراهیم]7، علیه السلام، که نظریافت
~~(1039)، در آسمان نگاه کرد وعکس حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، در آفتاب وماه

PageV01P210

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0145.png)

~~دید. در خاک نگاه [کرد]8؛ شبهه پیدا کرد در توحید الهی، و در شبهه بود تا وقتی که در خواب
~~دید که فرزند خود9 اسمعیل یا اسحق [را]10 قربان کن11. هنوز وحی الهی برو روشن نمیشد. چون
~~فرمان برداری بجد مینمود، حق، تعالی، نورمحمد، صلی الله علیه وآله وسلم، در محبت گسترانیده
~~و در دیدهآ اسحق [یا]12 اسمعیل13 بر وجهی روشن به ابراهیم14 نمود و محبت محمد، علیه الصلوة
~~والسلام5، درفرزند خود1آ بدید، از دست نفس خود خلاص یافت. یعنی نفس که حجاب
~~صدرالدین شنوی اصفهانی (1040)، رحمة الله، تمام احادیث19 رسول، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~خوانده بود و20 در صحیح و غیرصحیح شبهه داشت. مدتی مناجات میکرد و ازحق، تعالی،
~~درخواست میکرد که حضرت مصطفی را21، صلی الله علیه وآله وسلم، در خواب ببیند. آخراین
~~دولتش حاصل شد. از مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، اجازت خواست که حدیث [بخوانم]22
~~بنزد تو، یا محمد. حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، فرمود: به ولایت نطنز (1041) رو
~~جائی که آنرا ظرق (1042) گویند وبابا احمد طرقی (1043) را طلب کن وحدیث پیش او
~~بخوان. شیخ چون از خواب بیدار شد، به ظرق رفت و بابا احمد طلب کرد، نمییافت. طرقیان گفتند
~~هیچ احمد نامی که این قابلیت [داشته باشد]23 درین ولایت نیست. درویشی گفت [که]24 یک
~~پیر شبان هست. احمد نام دارد [و اما]25 هیچ نخوانده است و صحرائیست (1044) وروز وشب
~~با گوسفندان میباشد. شیخ گفت بنمائید26، شاید که ms153 او باشد. نمازشام میآمد و یک پشتهآ هیزم بر
~~پشت مبارک خود بسته بود و گلهآ گوسفند27 در پیش داشت. شیخ درپیش رفت و حال خود عرضه
~~کرد، و28 بابا احمد اجابت فرمود و انکار نکرد و هم آنجا هیزم بنهاد [و نشست]29 وپشت به
~~هیزم3 باز زد31 و گفت: ای شیخ صدرالدین، بخوان و من سر در پیش میاندازم32. هرگاه که سر
~~برآرم33، بدان که صحیح نیست و هرگاه [که]34 بجای خود سربجنبانم، تومیخوان. شیخ فرمود

PageV01P211

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0150.png)

~~[که]35 آنچه صحیح بود چون میخواندم، سر مبارک از جای خود برنمیداشت و آنچه موضوع
~~(10،5) بود، سر مبارک برمیداشت. چون حدیث تمام بخواندم، برخاستم و گفتم36: ای
~~بابا احمد، چون دانستی تو این احادیث37 را؟ فرمود که حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~نشسته بود و سر مبارک در پیشن انداخته و مرا تعلیم کرده بود که هرگاه که من سر [بردارم]38 تو
~~بردار و چون سر بجنبانم، تو نیز [بجنبان]39. شیخ وداع کرد و رفت.
# ای عزیز، توبدان که شیخ صدرالدین در آن وقت که حضرت مصطفی را، صلی الله علیه
~~وآله وسلم، در خواب دید، اگر پیر پرور بودی، در بیداری جمال فقر بابا احمد مشاهده کردی و
~~درخواست حدیث نکردی. به جمال حال مشغول شدی و دست از دامن بابا احمد [برنداشتی]40 تا
~~زنده بودی [و]41 بدان قدر قناعت نکردی. والا معذورست که علم صورت سدی عظیمست هرچند
~~که شیخ بزرگست کجا تا به کجا42. وهم در آن ولایت قطب الاقطاب، شیخ زین الدین عبدالسلام
~~کاموسی43، قدس الله سره، مدتی مدید در صومعه نشست و [حاصلی]44 نداشت. شبی بنالید.
~~حضرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، [را]45 به خواب دید که فرمود46 [که]47 ای زین الدین،
~~برخیز که از خلوت سود نتوان یافت. طالب مردی باش. شیخ بیدار شد. صباح (1046) از خلوت
~~بیرون آمد48 و روی درعالم نهاد49. به درگاه شیخ50 شهاب51 الملة والدین عمرسهروردی،
~~قدس ms154 الله سره العزیز52، رسید وخود را بدو سپرد و از [دست]53 خود خلاص شد. وشیخ یوسف
~~رازی (1047)، رحمة الله علیه، دوازده سال عشقبازی کرد با دختری تازی به عشق مجازی. چون
~~به معشوق رسید، از ترس حق از سر آرزوی54 نفس بگذشت و رباب (10،8) برزمین زد و روی از
~~دختر عرب بگردانید و در خرابهای رفت و خوابش بگرفت. یوسف پیغمبر، علیه السلام، [را]55 به
~~خواب دید. گفت56 ای یوسف رازی، من یوسف پیغمبرم57. خدای تعالی مرا به تو فرستاده58 که تو
~~از من به این خصلت51 سبق (1049) بردی60، که من نزدیک بود که پیش زلیخا روم و به سخن

PageV01P212

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0147.png)

~~زلیخا فریفته شوم و توخلاف من کردی. مبارکت باد! والا غره مباش61 بدین یک نظر. چون بیدار
~~گردی، برخیز و روی سوی مصر کن، و ذوالنون مصری (1050) در سجاده نشسته. در پیش او به
~~خدمت اقدام نمای62 تا وصال یابی . وازین گونه مثال بسیارست. مقصود این فقیر آنست که
~~ابراهیم63 خلیل، علیه السلام، به حال خود درماند که پیرنداشت و بایزید به احوال خود رسید و
~~صفای [خود]64 در خود دید و واقف حال خود نمیشد. و یوسف رازی به جمال دختر عرب مشغول
~~بود نه به ذات حق، تعالی . از آن (1051) مدتی سرگردان بدوید و یوسف در خواب دید که جنس
~~صورتست، که اگر به ذات حق مشغول بودی، در آن عشقبازی حضرت خواجه را، صلی الله علیه
~~وآله وسلم، در خواب بدیدی و شیخ صدرالدین شنوی65، رحمة الله، بابا احمد [طرقی]66 را
~~نمیشناخت از بهر آن، باز [بر]67 سرقیل وقال رفت. وشیخ زین الدین عبدالسلام کاموسی68، چون
~~داعیهآ بندگی داشت نه شیادی و زراقی و خودفروشی، حضرت سید اصفیاء، محمد مصطفی، صلی
~~الله علیه وآله وسلم، او را به مراد حقیقی رسانید، والا تا در صومعه نشسته بود، فایدهای از آن
~~نمیدید. اشارت61 این [تمثیل]70 ومقصودات کلی این رموز در شرح الکنوز طلب کن، وصلی ms155 الله
~~علی خیرخلقه محمد وآله وسلم.
# بدان که قوت2 و ظهور حق چنانست که در حیوانات و جمادات اثر میکند و بنی آدم غافل
~~ینی دوستی لقد با اسبج وله خیی حق تلالی، اقنا حودا نده جعتاله وتحیوالن اوله وو ونل به
~~منزل رساند. واین کار کسیست که در عشق صادق و در نور روی دوست حیران باشد نه بر صورت
~~معشوق، که هرگاه که به معشوق مشغول شود، عشق گریزان میشود و به درد نمیکشد. و شخص تا به

PageV01P213

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0152.png)

~~درد نرسد، عالمها برو کشف نشود و مقصود عشق آن باشد که شخص را نیست گرداند تا هستی
~~عشق جمال نماید و دل [عاشق]5 را منور گرداند و عالم نیک و بد شود. والسلام6.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» «إنا آنزلتاء فی لیلة القدر» (1052) «وما آثریگ ما لیله
~~القدر2» (1053). گر طالب قدری، در ظلمات انسانی که شبست، درر و جواهر3 ربانی که4
~~برچشم شب زنده داران چون روز پیداست، طلب نمای. آن قوم که به قدر وسع خود قدر جمال
~~محمد، صلی الله علیه وآله وسلم، شناختهاند، چنین میفرماید که آنچه شب قدرش میگویند اسرار
~~محمدیست، صلی الله علیه وآله وسلم. «إنا آنزلناه فی لیلة القدر» یعنی این جواهر ربوبیت در
~~عرض محمدی، صلی الله علیه وآله وسلم، مخفیست وشما آنرا نمیدانید که ««و ما آذریک ما لیله
~~القدر». «لیله القدر» آن باشد که لحظه بلحظه نزول کند درولطافت الهی، یعنی ملائکه وروح
~~مصور شود [و]5 جز حضرت سید الفقرا، صلی الله علیه وآله وسلم، این دولت بکلی نیافت. ومعنی
~~«سلام هی حتی مطلع ألفجر» (1054) آنست که درذات مبارک محمدی نزول ملائکه یعنی
~~الطافت الهی ومصور شدن آن تا به قیامت خواهد بود و از اینجاست که دین مطهر آن حضرت، صلی
~~الله علیه وآله وسلم. منسوخ نخواهد شد. «والحمد لله رب العالمین7».
# ای فرزند، یک ساعت گوش دل پیش آرو خود را میازار و در عالم جهل مرو ms156 و ستیزه پیشه
~~مکن، که میخواهم که رمزی چند در کتاب شرح الکنوزدر لباس شریعت ادا کنم و این کتاب را

PageV01P214

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0149.png)

~~که مرآة الافرادش نام3 نهادهاند، اگر در اینجا3 تأویل قرآن خواهم گفت، تحقیق (1055) بدان که
~~کاغذ وقلم ومداد بلکه دست این فقیر [نیز]4 طاقت [نوشتن]5 [این رمون]6 نخواهد داشت، وحال
~~آنکه هرشب غیرت رسالت حضرت سید العالمین محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، امر
~~میفرماید که پردهآ این مقلدان و خودپرستان بدر، باشد که بعضی [باز]آیند از راه جهل. نه مراد
~~بازاریان وروستائیانست8، مقصود اهالی و موالی و مشایخ وعلماء وزهاد وعباد و امثالهمست.
~~[دیگرباره]9، خلق محمدی، صلی الله علیه وآله وسلم، غلبه میکند وشفاعت میکند10 ووعده به
~~قیامت میدهد11. این فقیر آزار دوست نمیدارد اگرچه شفقت محضست، که دیدم در کتاب
~~درویش عبدالرحمن [محمد]12 کاموسی13، قدس الله روحه العزیز، که از [اکمل]14 فقراست که
~~در [دورهآ]15 او اقطاب و اوتاد (1056) پیش او کمر [به خدمت بسته بودند]16 . و17 این اشارت را
~~عجب داری18.
# ای اخی، اگر تو ازین کوری برهی، بدانی که چه نعلهای [باژگونه]19 (1057) درین راه
~~بر مرکب راستان و راست روان بستهاند (1058). تودر خوابی، بگذارتا بیدار شوی. باری، این
~~محمد عبدالرحمن میفرماید که به حضرت شاه ولایت و سلطان هدایت و عالم اسرار بدایت و
~~نهایت، کان صفا، علی مرتضی، کرم الله وجهه، رسیدم یعنی20 به روح بزرگوار او، و پرسیدم احوال
~~ماضی. فرمود که ای اخی21، زنهار که در بند آزار هیچ آفریده مباش که آنچه من در آخر کار دیدم
~~در اول کار که از غایت محبت دین محمدی22، ضلی الله علیه وآله وسلم، کافران را میکشتم اگر
~~میدیدم، خون از بینی هیچ کافری بیرون نمیآوردم (1059)، با وجود آنکه هرکه به تیغ آن شاه
~~درآمد، آن مردنش به از حیات بود.
# ای اخی، در بند آزار مباش، خصوص به غیبت23 هیچکس مشغول مشو، که این فقیر
~~تحقیق کردم که خون ناحق ms157 وزنا وتصرف24 مال مردم وظلم وستم و امثال اینها، تدارک (1060)
~~آن به امثال آن در دنیا یا در آخرت میشود و غیبت و بهتان هیچ خلاصی از آن نیست، الا آنکه25
~~غیبت. کننده پیش آن کس رود که غیبت برادر و یا غیر برادرپیش26 او کرده باشد، و27 او را از آن

PageV01P215

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0154.png)

~~بازآورد و27 شاید که آن کس که [تو]28 پیش او خبث و غیبت21 کسی کرده [باشی]30 آن شنونده
~~بمیرد یا به ملکی دیگر رود و غیبت کننده خواهد که توبت31 کند بی حضور آن غیبت شونده32.
~~خواه در حضور خصم و خواه در خلوت33، پیش34 خدای تعالی آن توبت35 قبول نیست و محالست
~~که به توبت بی آنکه او را حاضر [کنی]36، [تو]37 از آن گناه خلاص38 [توانی]39 یافت، خواه در
~~دنیا وخواه در آخرت، که این گناه زادهآ حسدست.
# ای اخی40، زنهار وصد زنهار که [بپرهیز]41 از قومی که از حسد غیبت کنند و فرصت
~~نگه دار و خود را هلاک مکن که هروقت که مسکینی، فقیری، داعیه دارد که پیش درویشی رود و
~~احوال راه [بپرسد]47، ای بدبخت بی دولت، و27 تواورا به حسد از راه بیندازی. از یکی تا هزار
~~هریک خونیست که کرده باشی. قوله تعالی: ولا تقتلوا آولاد کم خثیة3) ایلاق نخن نرزقهم و
~~اتا کم» (1061)، وتأویل این آیت در کتاب شرح الکنوز بطلب. وصلی الله علی خیرخلقه محمد
~~وآله وسلم4.
# ای عزیز، بدان که هرکه اسراف کند، مقبوض و دلتنگ شود و طبیب روی از او بگرداند و
~~داروی تلخش فرماید تا صحت یابد. هرکه در توانائی قناعت کند، منت طبیب نکشد و محزون
~~نباشد، بلکه طبیب تجربه ازو فراگیرد. و شخص میباید که در همه حال بر نفس خود قادر باشد تا
~~حاجتش به توبه نباشد. تأویل این حکایت در کتاب کشف الارواح (1062) طلب کن تا بدانی که
~~در آخرت انبیاء1 به چه سبب «نفسی نفسی» میگویند2 وحضرت خواجه، ms158 صلی الله علیه وآله

PageV01P216

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0151.png)

~~وسلم، به چه قدرت شفیع جمیع مخلوقاتست. البته سعی بکن و کتاب کشف الارواح به دست آور
~~تا بدانی که علم وحکمت چون باشد. وصلی الله علی محمد وآله وسلم3. نظم4:
# سرافرازیت باید در قیامت   ملامت کش، ملامت کش، ملامت.
# وگرداری هوای نقش وصورت،   نبینی در قیامت جز کدورت.
# چومردان روی درقد بلاکن،   نمک در چشم شوخ (1063) بیوفا کن.
# «هو آلفتاح» (1064). مرغ همت درپی طعمهآ محبت که غذای دلست دائما در پروازست
~~و طلب مکان وآشیان اصلی دارد، به حکم «حب الوطن من الایمان»، وحال آنکه [وطنی]2 که
~~تعلق به ایمان دارد، در دنیا و آخرت نیست، که عشق لامکانیست (1065)، به حکم ضرورت در
~~دل دوستان آرام مییابد3. ان شاء الله که توفیق رفیق بوده باشد. وصلی الله علی محمد وآله
~~[وسلم]4.
# «هو الفتاح .» عزیزان بجمع سلام بخوانند و معلوم نمایند که هیچ مقام بالا تر از مقام رضا
~~(1066) نیست و چون سالک راضی شد، نه گرما بیند و نه سرما، و نه گرسنه شود و نه سیر باشد،
~~نه تاریکی شب بیند و نه روشنی روز شناسد. مستغرق دوست چه کارش به غیر دوست باشد که
~~غیر دیدن خوی مشرکانست؟ روی تلوینات از آن مینماید که سالک راضی شود به هرچه روی
~~نماید در حکم و فرمان او باشد. تا طالب بدین مقام نرسد امتحانش کنند. چون استقامت یابد، این
~~آیت در شأن او نازل شود که «یا آیبها آلنفس المطمئنه» (1067). ««ارجعی إلی ربک راضیة
~~مرضیة» (1068) «فا ذخلی فی عبادی» (1069) «و آدخلی جنتی» (1070). تا سالک عارف
~~«موتوا قبل آن تموتوا» [نشود ]2، این لذت نیابد. این ظرفه (1071) نگر که آبلهان اهل صورت «یا

PageV01P217

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0156.png)

~~آیتها الیفس المطمیئه» برمیت صورت میخوانند و حقیقت این آیت در شأن تبدیل یافتگانستت.
~~رباعیه:
~~این آیت عشق صرف در شأن منست3   زانرو که طریق درد میدان منست.
~~آن عرصه که عقل وعلم درمیماند4   در چشم من آ، ببین ms159 که ایوان منست.
# در معنی «ألفقر افضل من الغنی» (1072). یک فضیلت فقر آنست که حضرت خواجه،
~~علیه افضل الصلوات واکمل التحیات، میفرماید که ««الفقر فخری» (1073) وفضیلت فقر را این
~~سند بسست. از بهر فقیران طالب یک وجه بگویم تا خوشدل باشند.
# ای عزیز، تحقیق بدان که بهترین کسبها که اهل عالم میکند زراعتست و تجارت و این دو
~~قوم اگرچه نفع به خلایق میرسانند، از بهر ظالمان و میراث خواران در کارند و چون ظالمانرا قوت
~~میدهند، سود اخروی نمییابند، بلکه زیانکار میشوند و فقرا که به اختیار دست از دست دنیا
~~بداشتند، شریک معصیت نیستند و به خلق و رفق چیزی از اهل دنیا نمیستانند تا اسباب خیرشود و
~~آنها را به عالم فقرا آورند. والسلام1.
# ای عزیز1، [تحقیق]2 بدان که داخل سلاطین شدن کار آسان نیست. اول طهارت میباید
~~کردن تا روی به قبله توان آورد. بدان که طهارت سه قسمست: طهارت اهل شریعت آنست که
~~دست و روی از افعاک و کسب بشوید وروی3 به قبله آرد و دلش مشغول دنیا باشد؛ و طهارت اهل
~~طریقت آنکه دست از دنیا بشوید و به آخرت مشغول شود و [دلش]4 همچنان5 [به خیال]6 بهشت
~~مشغول باشد؛ و طهارت اهل محبت آنست که دست از خود بشوید، چه جای دنیا و آخرت، و روی
~~به دوست آرد.

PageV01P218

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0153.png)

# ای اخی، شرح این مقامات در آخر کتاب کشف الارواح معلوم کن و اگر در آن کتاب
~~معلوم نشود، مشکوة (1074) [را]7 بخوان و اگر در آنجا نتوانی ، مفتاح الفقر (1075) بخوان و اگر
~~در آنجا درمانی، مرآة بردار تا روی خود ببینی و شکل خود بشناسی . و صلی الله علیه وآله وسلم8.
# ای اخی، درین کتاب مرآة الافراد وارد شده است که هرکه بعد از پانصد سال یا بیش و
~~کم که از وفات او بگذرد، خلایق راه به طاعت و عبادت و نیکیهای او برند، آن کنندهآ طاعت اهل
~~خدا نیست. ms160 زهاد و عباد زمان ازین جهت در کوی حسد رفتهاند و جان میکنند. شرحش بشنوتا در
~~چاه حسد فرونروی.
# ای اخی، بدان که هر طاعت که بنده بجای میآورد و آن بنده طاعت پرست نیست و خود را
~~درمیان نمیبیند، حق، سبحانه و تعالی، آن طاعت را قبول میکند و هرچه خدای تعالی قبول کرد،
~~نشان آن در روی زمین نیست. یعنی چزای آن حقست جل جلاله و غم نواله. پس چگونه اهل زمین
~~راه بدان برند نیکی ای1 که اهل زمین راه به آن2 برند، از بهر آنست که حق، سبحانه و تعالی3 آنرا رد
~~فرموده است. پس آن عبادت در روی زمین منتشر میگردد و نصیب خلق میگردد. بدان جهت خلق
~~عالم مطیع و معتقد اهل زهد میشوند و منکر اهل محبت میگردند که بندگی اهل محبت از دلست و
~~بندگی اهل صورت نه از راه دل پیدا میشود. و4 مثالی بشنوتا استقامت گیری. بدان که اگر
~~شخصی خوآنی و نعمتی به جائی فرستد، اگر آن کس که آن نعمت بدو فرستادهاند5 قبول کند، هیچ
~~کس عارف آن نشود که آن چه چیز بود و اگر چنانچه واپس فرستد، البته این شخص آن را بر
~~حاضران قسمت میکند. پس آنها که آن نعمت بخورند، گلب وار (1076) دنب را بجانب آن
~~شخص جنبانند که چیزی رد کرده بدیشان داده باشد. تحقیق بدان که حق، عز شأنه میفرماید
~~[که]6 «آولیائی تحت قبابی، لا یغرفهم غیری» (1077). پس تحقیق شد که اولیای خدا آنهااند
~~که راه به فعل ایشان نتوان برد. غرض آنست که هرکه خواهد که داخل اهل خدا باشد، گواز
~~گفت و گوی خلق مرنج، که خلایق نفع از اولیاء برنمیتوانند گرفت، از بهر آنکه چشم اولیاء بینای
~~این جهان نیست و گوش ایشان شنوای صدای این جهان نیست، زیرا که نفس آماره ندارند و نفس
~~آماره است که کدخدائی این جهان میکند. وبدان که اولاد اولیای حق از نظر ms161 متولد میشوند همچون

PageV01P219

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0158.png)

~~آدم (1078) و عیسی، علیهما السلام، تا تو [نپنداری]7 که از نفس پیدا میشوند. اگر میخواهی که
~~محرم اهل حق شوی، ترک خودنمائی کن و نیست [شو]8. وبدان که آنها که در خلوت مینشینند و
~~خود را مشهور میکنند بیگانگان حضرت حقند، و اگر چنان نیست، چرا خلق با ایشان آشنائی
~~میتوانند کرد؟ جای سئوالست که ناقصان و اهل نفس و اهل حجت این [دلیل]9 خود ساختهاند و
~~دوستی با خلایق میکنتد، که حدیثست که حق تعالی هرکرا دوست دارد دوستی و محبت خود در
~~چشمههای آب نهد تا خلایق آن آب بخورند و با آن شخص دوستی کنند (1079).
# ای اخی، چتینست ولیکن این نظر در منزل اولست. حق، تعالی، امتحان میکند آن بنده را
~~و میبیند که به خلق مشغول میشود یا10 به حق. اگر دوستی کتند خلق با او و او نیز خلق را از برای
~~خدای تعالی دوست دارد، صفت انبیاست و مردود نشود، و اگر دعوت از برای خود کند، ضایع شود
~~و با خلایق به دوزخ رود. و اگر شرح این کلمات خواهی که نیک بدانی، کتاب مصباح (1080)
~~که ذکر مولود (1081) حضرت سید ولد آدمست مطالعه کن. والسلام11 . رباعی12:
~~زنهارچو کور برسر راه نشین،   هم برسرراه نیز آگاه نشین.
~~ورزانکه هوای خودپرستی داری،   گهدان (1082) بگزین وخوش درآن کاه نشین.
~~[ایضا:]12 زان (1083) نفس سگت هوای کهدان دارد   کاین جیفه به پای14 ودست [و]15 دندان دارد. (1084)
~~گهدانشت جهان [واهل]16 اوجمله کلاب،   پس کیست، بگو، که خوی انسان دارد؟
~~آن کس که هوای روی جانان دارد   مخمؤر صفت نظر به پیمان (1085) دارد.
~~دهلیز (1086) خرابات به مژگان روبد   تا بتواند که گنج پنهان دارد.
# ای اخی، به عزت حضرت محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، که اگرخدمت
~~سگکی (1087) گرگین (1088) کنند، به نزد خدای تعالی هزار بار بهتر است از آن که در
~~بیت الحرام روند ومنزوی شوند. وصلی الله علی محمد وآله وسلم.
# ای ms162 طالب معرفت الهی، بدان که حق، تعالی مشتاق بندگان خودست:. بنی آدم از غفلت
~~محروم دولت وصالند.
# حکایت: روز شنبه آخر ماه جمادی الاول سنه سبع وستین وثمانمائه (1089)، شخصی

PageV01P220

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0155.png)

~~آمد و در پیش این فقیر استاد و گفت که در وقت صبح [شنبه]1 [نشسته]2 بودم و سربه زانونهاده.
~~چنان دیدم که طالبی از طالبان حق، سبحانه تعالی، در مقامی استاده بودی و مشغول به صورتی
~~بودی. من در آن حال آوازی شنیدم که هرگز نشنیده بودم. و3 بدانستم که آن ندای حق، سبحانه و
~~تعالی، است. چنان فرمود در آن صدا که ای اعرابی (1090)، روزه دار میباید که پیش از شام
~~روزه نگشاید (1091). ومن میدانستم که حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم،
~~حاضرست وحق، تعالی با حضرت حبیب خود در گفت و گوست. من با خود گفتم که همه کس
~~میدانند که پیش از شام روزه نباید گشادن. مردی دیدم که در آن مقام نشسته بود. جواب ضمیر
~~(1092) من گفت که این اشارت آن معنی دارد که تا سالک به مراد کلی نرسد، نشاید که میل به
~~راحتها کند. باید که به سختی بسازد تا روز آخر که مقام راحتست. دیگر از حق، تعالی آوازی
~~شنیدم که فرمود: ای اعرابی، و کلامی بفرمود، و من این نوبت فهم آن نکردم. آن مرد فرمود که
~~معنی این کلام آنست که هادی و پیر شریعت خاک پاک از سنگ و کوهها جدا میگرداند و در
~~کارخانهآ اهل طریقت [میبرد]4 و پیر طریقت آن خاک را به آب مغفرت گل میسازد و از آن گل
~~ظرفها میسازد و به نظر پیر حقیقت [میرساند]5 و پیر حقیقت آن ظرفها را [به کورهآ]6 عشق و محبت
~~میبرد و پخته میگرداند. اگر چنانچه پیر شریعت و پیر طریقت حق تربیت بجای نیآورده باشند، در
~~کورهآ عشق آن ظرفها به هم سرشته شوند و به هیچ برآیند (1093)، که در دسبت پیر طریقت مالش
~~ندیده ms163 باشند و از آفتاب ریاضت (1094) آن را خشک نگردانیده باشند. البته از آتش عشق درست
~~به در نیآیند. دیگر باره2 ندائی شنیدم که فرمود ای اعرابی، و آن نیز [ندانستم]8 که چه کلمه بود. آن
~~مرد دیگر[باره94 گفت [که]10 حق، تعالی میفرماید که ما میخواهیم که بنی آدم را آشنا گردانیم و
~~محرم گردانیم به حقیقت خود. بنی آدم خیالات ناپسند دردل خود راه میدهند. نظر محبت و
~~مرحمت ما چون بنزدیک ایشان رسید، راه به دل ندارد. زبانشان به نور آن رحمت به ذکر درمیآید و
~~بدان قانع میشوند و دلشان مرده میگردد و از وصال ما محروم میشوند. وصلی الله علی خیر خلقه
~~محمد وآله وسلم11.

PageV01P221

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0160.png)

~~علی ما ملکث آیمائهم فهم فیه سواء افبنغمة1 الله یخجدون») الی «إن الله یغلم وانتم لا تغلمون »
~~(1095) . متت حق، سبحانه وتعالی، برآن کسیست که او را برگزید و به صورت انسانش آفرید و
~~رزق غیب که علم و حکمتست و قبول نظرهای اهل غیب و روش پسندیده و ادای کلام، چنانچه
~~خشنودی حق، تعالی با آن نصیحت و شفقت باشد، ارزانی داشته تا به زیردستان که در بادیهآ شوق
~~سرگردانند، میرسانند و این عنایات حق، سبحانه وتعالی، با انبیاء واولیاء ««و الراسخون فی العلم»
~~(1096) ارزانی داشته است که نور در ظلمات میبینند و فرق آب و سراب میکنند. صدهزار بار
~~شکر و سپاس حق تعالی که آن در بحر رحمت الهی رسوای گوش غافلان نشد، یعنی [فرزند]2
~~جلالا للاسلام، اسمعیلا (1097) را شکر آن خدای میباید کرد که قدرت خود [در]3 ادراک آن
~~عزیز مخفی گردانید و او را از آن چاه ظلمت بیرون آورد. چون ابر لعنت [بار]4 رفع شد، واجب شد
~~که به دیدار آن عزیز مشرف شویم. ان شاء الله، توفیق رفیق محبت باشد. چون امتحان الهی جلوه
~~نمود و5 آن عزیز عهد قدیم فراموش نفرمود، امیدواری هست که در هیچ وادی دیگر درنماند که
~~وادی آخرترین سالکان ms164 [حب]6 جاهست. چون درین وادی هلاک نشد، مقامات دیگر در سفرها با
~~رفیقان مشفق به آسان رفع شود. والسلام.
# «بشم الله الؤحمن الرحیم.») «آلم »105) «ذکی الکثاب لاریب فیه هدی لمتقین»
~~(1099) [الذین یومثون بالعغیب ویقیون الصلوة و مما رزقناهم یتفقون» (2100) «و الذین یومون
~~ما إنزل إلیا ( وما أنزل من قیلک و3 بالأخرة هم یوتون» ((110) «أولیکی علی هدی من رتهم و
~~أولیک هم المفلحون (1102).»
# ای عزیز، یک لحظه حاضرباش تا اسرار مقطعات برتوجلوه کند و [حظ]3 از علم برداری و
~~بدانی که علم چیست و عالم کیست. گفتم حاضرباش، یعنی غایب مباش، یعنی کار برخود
~~سخت مکن و راه برخود دراز مکن و نزدیک آی، که علم لدنی بی زحمت حرف و تکرار زبان
~~حاصل میتوان کرد [و]، معنی آیت «و الله فضل بعضکم علی بغض فی آلرزق» الی «هم
~~یکفرون» (1103) وآیت «و أزلنا علیکم المن و السشلولی کلوا من طیبات ما رزقناکم وما ظلهونا

PageV01P222

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0157.png)

~~و لکن کائوا أنفسهم یظلمون» (1104) ومعنی ««آلم» «ذلیک الکثاب لاریب فیه» تا «أولئگ هم
~~المفلحون» بشنوتا بدانی که فلاح (1105) یافتگان کدام قومند وایمان چون باشد وفلاح یافتن از
~~کجاست و حقیقت دوزخ چیست و حقیقت بهشت چون باشد5. گفتم حاضرباش، یعنی مرده شواز
~~خیال آموخته تا علم [خدائی]6 برتوجلوه کند تا حقیقت اخبار بدانی که دانستن تواریخ و شرح
~~احوال غیب هیچ اعتبار ندارد [و]7 کار [آن کس]8 دارد که میبیند و توانائی دارد که ببیند و بنماید
~~و تو در خاطر خود درمیآور که حضرت سرور انبیاء محمد مصطفی [،صلی الله علیه وآله وسلم،]1
~~راهنمائی کرد امت را به عالمها و ننمود. توغلط [میشنوی]10 که (1106) محجوبی. امروز که
~~هشتصد وشصت وهفت سال از هجرت آن حضرت، علیه افضل الصلوات واکمل التحیات
~~(1107)، میگذرد مینماید آنچه میباید نمود [با]11 آنکه (11088) بندگی میکند و سر از متابعت او
~~نمیپیچد. توحالیا بشنو که کافران چرا در دوزخ جاوید میمانند (1109) و مؤمنان غافل به چه سبب
~~از دوزخ خلاص ms165 12 میپابند (1110) تا بدانی که شفقت حق، سبحانه و تعالی، به چه حدست. اگر
~~معنی «و الله فضل بعضکم علی بعض فی آلرزق» بدانی [وبدانی]13 که چیست که رزق
~~طیباتست، راه به سرچشمهآ زلال محبت بری و شایستهآ نظر اهل خدا شوی.
# ای اخی، علم لدنیست. به عقل وحس ظاهرنتوان دانست. بنزدیک تو آیم به مثلی
~~(1111) چند وترا آگاه گردانم و این زمان که ترا آگاه میکنم، توحاضر باش و تفرقه در خود راه
~~مده تا جمعیت یابی و درک تونورانی شود و آن نور محبت دلیل توشود و بدانی که ایمان غیب چه
~~باشد. میگویم که هرکه نظر اهل خدا با او باشد، چون به دوزخ افتد، آن نظر اورا عذاب بدهد بقدر
~~گناه، و بعد از آن [به]14 بهشتش برد و آنکه جاوید در دوزخ بماند که نظر اهل خدا با او نیست.
~~نظر اهل خدا با ابراهیم ادهم بود که او را سلطنت خلاص کرد و هرکه در عالم جهل افتاد و نظر
~~دوستی از دوستان خدا با او نیست، او در عالم15 جهالت بماند و پندارد که بزرگ روزگارست و
~~نظر اهل حق شناختن نه کار آسانست. بعضی لیوکان (1112) که اهل زمانند که کرامات گفتن و
~~شیآدی کار16 و کسب ایشانست، نظر از فلک میگیرند، و حال آنکه فلک هرسال یک نظر اهل
~~عالم سفلی (1113) را بدان میپروراند از نظرهای خدای تعالی میگیرد و اهل عالم که سلاطین و
~~علماء ومشایخ وبزرگان صورتند که درین مزبله چسبیدهاند، از فلک نظر میبرند و هرآن قومی که دم.
~~از درویشی17 میزنند و با سلاطین دوستی میکنند و ملک از بهر ایشان مسخر میکنند، تحقیق بدان
~~که راندگان حضرت (1114) [الله اند]18. بلی، دوستی با اهل زمان میباید کرد بقدر آنکه آنها که

PageV01P223

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0162.png)

~~در عالم سفلی نا انصاف (1115) باشند و درویشان نمیتوانند که به مقابل ایشان آیند و ادبشان
~~بدهند که ظلم بر زیردستان میکنند. این درویشان ظالمی ms166 دیگر برانگیزانند وقوتش بدهند تا آن
~~نا انصافانرا هلاک کند. غرض آنکه بی نظر درویشان عالم صورت و معنی تغییر نمییابد و این تکرار
~~شرح بسیار میخواهد. کتاب کشف الاروآح پیدا کن تا بدانی که احوال اولاد ابراهیم، علیهم
~~السلام19، با سلاطین مصر ومصریان که عاق شده بودند، به کجا رسید.
# ای اخی، نظر اهل محبت20 نگه دار که ایمان نظر اهل خداست. هرکه قابل نظر اهل خدا
~~شد21 و آن نظر بیافت، نگاه داشتن آن به مردن میتواند.
# ای اخی، اهل عالم در خوابند بلکه مردهاند. باش تا به عالم حساب (1116) رسند، بدانند
~~که چه شراب زحیر (1117) در کاسهآ مشهورانست، اگر میخواهی که شرمنده نشوی، مسکین باش
~~وبا مسکینان نشین که فلاح یابی . وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله وسلم.
# ««هو الفتاح.» صدف دریای حقیقت ودایهآ اسرار نطفهآ انسانی که مرآت [تجلیات]2
~~الهی اند ومقیم سراپردهآ مستوران که پروردهآ یداللهاند (1118)، سلام بی اشتباه بخواند و چشم ودل
~~بسوی فتوحات ابواب الهی دارد که گشایندهآ درها و نمایندهآ سرها محبت الهیست. این غریب که
~~در هیچ دیار غریب نیست، غریب مشتاقانست و اشتیاق این فقیر غماز و نماینده نیست که خوبا
~~قناعت کرده است، که سازگاری در سوزدیدهام و درعافیت همه دوری دیدهام3 و درد دوری از
~~همه ملامتها سخت ترست. ان شاء الله که خاطرها4 جمع شود تا درماندگان اطراف عالم به نهایت
~~وصال رسند، به حق محمد وآله. باقی احوال در کتاب مصباح طلب کنند که ذکر مولود حضرت
~~خواجه است، علیه افضل الصلوات واکمل التحیات. فصلی از آن فرستاده شد در رسالهآ انیس جان
~~دیده وران (1119) عالم غیب جلالا للاسلام اسمعیلا مطالعه فرمایند. باقی در حضور به سمع
~~مبارکشان رسانیده شود. والسلام.

PageV01P224

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0159.png)

# «بشم الله الرحمن الرحیم1.») «قلن یوم الفثع لایلفع الذین کفروا ایمانهم ولاهم ینظرون»
~~(1120) «فاغرض عنهم و انتظر انهم ملتظرون (1121).» مثلی بشنوتا راه به حقیقت آیت بری و
~~به صورت مشغول نشوی2.
# حکایت. روزی ms167 فاضلی کامل3 به غربت افتاد و به شهری رسید و در آن شهر مجلسی
~~آراسته بودند و دعوت خاص و عام کرده. آن شخص شنید. خود را در آن مجلس انداخت. از راه
~~رسیده بود گرد آلود و برهنه و گرسنه. جباری فنون در خود میدید (1122) وصورت ویران خود
~~نمیدید. قدم نهاد و بر بالای صف رفت. راهش ندادند که در جائی بنشیند4 . در درک (1123)
~~دهلیز بنشست. چون معرف (1124) سفره برداشت، استخوانی چند و بن کاسهای چند جمع
~~گردانید و بدان مسافر فرستاد و آن مسافر گرسنه بود و عاقبت خود و غفلت اهل مجلس میدید. تحمل
~~کرد و هیچ نگفت و بیرون رفت. روز دیگر بزرگی اهل شهر را دعوت کرد. و5 آن شخص شنید.
~~یکی از اهالی آن شهر را به دوست گرفت (1125) و بدو گفت [که]6 امروز دستاری بزرگ و
~~جامهای چند از صوف (1126) و امثال آن از برای من پیدا کن که به عاریت بستانم و در میان آن
~~مجلس روم وخود را برایشان عرضه کنم. چنان کرد. چون مجلس جمعیت یافت، مولانا خود را
~~بیاراسته بود، در آن مجلس رفت. معرف استقبال کرد و او را بر بالای صف برد و بنشاند و سفره
~~کشیدند (1127) . صاحب دعوت پیش مولانا به زانو درآمد و جام شربت به ادب پیش آن غریب
~~داشت و خادمان صحنهای (1128) مزعفر (1129) و [حبشی]7 (1130) مقبول آوردند واول
~~پیش مولانا نهادند. مولانا شربت بستد و به دست خود [نهاد]8 و ظرهآ دراز آویخته بود. در آن کاسهآ
~~شربت نهاد و آستین9 در کاسهآ حبشی [کرد]10 و گفت: ای آستین و طره، بنوشید که خوش
~~نعمتیست که از بهر شما آوردهاند. خلق فغان برآوردند که او دیوانه است یا روستائی که هرگزاین
~~نعمتها ندیده. مولانا جواب داد که من دیوانه نیستم، من آن شخصم که دوش در آن مجلس سلام بر
~~شما کردم و شما جواب سلامم ندادید. شرح دیگر [در]11 مقالات او با ms168 اهل مجلس درین نظم
~~گذشته . والسلام12. نظم:
# آنصار (1131)شاد از آسفار (1132) وخرم از [افسار]13،
# می نپخت و نخورد15 هیچ طبیب.
~~آنچه من میخورم [نا14 خوان حبیبمی

PageV01P225

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0164.png)

~~ای گرفتارریش وطره وفش،   ای چوخرمانده دائم [اندر چش]16(1133)،
~~جان من در لوای جانانست   نه چوسگ مبتلای کهدانست.
~~این طعام شما وخوان شما   بیشکی (1134) آمده به شأن شما.
~~این طعام شما زآب و گلست؛   کی سزاوار خوان اهل دلست؟
~~این زحیوان و خاک گشته جدا   مغز خر هیچ نیست لایق ما.
~~لایق آستین وطره بود،   شیر خر درخورای کره بود.
~~باش تا صبح فتنح گردد فاش   که ببینی نجاستست17 این آش.
~~رزق من عشق وحسن خوبانست   فارغ از سرکه با(1135) ی این خوانست.
~~چون درید آن غریب پردهآ کار،   کرد پرواز همچودل بریار.
~~همچوصراف سکه برزرزد،   مجلس ابلهان بههم برزد.
~~رهروان (1136) در جهان چنین کردند،   زان (1137) در اقلیم عاشقان فردند.
~~ره روان هیچ خود نیارایند،   گنج و [زیور]18 به دزد ننمایند.
~~در خرابات روی بنمایند،   تا درزرق و شید نگشایند.
~~مهر دلدارخوش نهان دارند؛   کی نظر سوی این جهان دارند؟
~~زاغ مفتون این جهان شد   زانکه سرگینش (1138) رزق [جان]19 باشد..
~~عاشقان بی نشان وبینامند،   گرچه چون باده فاش در جامند.
~~اهل حقند وخوی حق دارند،   نه چوتو2 چشم برورق (1139) دارند.
~~از ازل تا ابد همی بینند،   زان درین بیشه پست و مسکینند.
~~ناظر یاربلکه خود یارند،   زانکه چون غنچه در برخارند.
~~نیست شو، نیست، تا ببینی یار،   زانکه هستیست مانع دیدار.
~~تا توباشی بقدرنیم پشیز   نشوی در دریاردوست عزیز.
~~نیستی [تخت]21 ورخت (1140) مردانست،   نیستی تختگاه یزدانست.
~~نیست را وصف نیست همچون ذات،   عارف ذات نیست غیر ازمات (1141).
~~لیک هر نیست نیست منزل ذات،   نیستیای کزو رسد آیات.
~~نیستی سگ و گدای درم   نشود [محرم]22 درون حرم.
~~جان دارنده (1142) گر شود مسکین،   زاید ازوی چوبحزدرثمین (1143).
~~یوسفی باید ارفتد به چهی   که شود ماهتاب یا که شهی.
~~هستی عقل وعلم وحکمت بر (1144)   گرشود نیست ms169 آن، بیابد سر.

PageV01P226

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0161.png)

~~شاه بلخی (1145) که ملک گل بگذاشت   خوش طریق بلاد دل [برداشت]23.
~~گل بینداخت، صاحب دل شد.   ای بسا اهل دل که در گل شد.
~~عالم مال جوی جاه پرست   چون جعل (1146) در میان چاه درست.
~~نیکی نیکوان بی رهدان (1147)،   همچوسگشان برد سوی کهدان.
~~این حدیشست (1148) فاش وبس مشهور   درحق اهل حمق (1149) وهر مغرور.
~~که خداوند پاک بی مانند   بنماید به غافلانی چند
~~جنت وحوض (1150) وحور24 ونور وقصور   تا ببیند آن حضور وسرور.
~~بازگردند آن گروهآ خجل،   به سقرشان (1051) برد چوخر در گل.
~~که دل اندرفدای گل کردند،   خاک در چشمهای دل کردند.
~~وای بر کار و بار زراقان (1152)!   دوزخست از برای آن عاقان.
~~خودستایان وخود فروشانند،   دشمن جان درد نوشانند.
~~طاعت بی نیاز و ذکرزبان   همچوایمان وفعل کافردان.
~~که خدا گفت نیست این مقبول   [در]25 کلام مجید خود به رسول. (1153)
~~یآی جمالی، چمونیست درده گوش،سنگ منداز در میان وحوش.
# ای عزیز، غرض آنست که درویشی نقل کرد که در مسجد [عتیق]26 شیراز (1154)
~~رفتم. احمقی دیدم که ظره آویخته بود و آستین دراز کرده. گفتم: اینها اسرافست و خدای تعالی
~~مسرفانرا دوست نمیدارد. وقوله تعالی : «ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین (1155).» آن احمق
~~جواب داد که طره سنتست که بیاویزند و آستین دراز هم سنتست. آن درویش گفت: من جواب
~~دادم آن احمق را که حضرت سید ولد آدم، محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، به رسالت
~~آمده بود و اهل عالم او را حقیر میدیدند. به شکل27 ایشان برآمد تا عالم را منور گرداند به نور اسلام
~~وخلق را به اسلام دعوت کند وحق، سبحانه وتعالی، بدو فرمود که «قل انما آنا بشرمثلککم»
~~(1156). نه از برای آرایش خود خود را میآراست، آنچنانکه اهل مجلس در آن روزعزت جامه28آ
~~آن مسافر داشتند. خلق نیز عزت معجزات و ظهور حضرت خواجه را بدیدند [و]29 حقیقت آن
~~حضرت را ندیدند. از بهر آن بود که در مکه با ms170 او خواری میکردند. چون به مدینه فرمود30 وفتح مکه
~~کرد، آیت آمد که «قل یوم الفثح لایثفع الذین کفروا اپمانهم ولاهم ینظرون» «فاضرض علهم و
~~انتظرانهم منتظرون».
# ای عزیز، آن روز و امروز خلایق یک صفت دارد. زنهار که چشم دل از اهل صورت
~~مطلب. شرح این معنی بتمامی در کتاب شرح الکنوز بطلب. وصلی الله علی محمد وآله وسلم 31.

PageV01P227

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0166.png)

# ای فقیر راضی که میل به عالم فنا داری، مژده بشنو که حضرت سرور فقرا، محمد
~~مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که در شب معراج (1157) حضرت پروردگار، جل
~~وعلا، فرمود [که]1 «یا آحمد، محبتی محبة الفقراء» (1158). دولتمندی که راهش در حرم فقر
~~میدهند، گو (1159) با درد و با ملامت عیش بکن نه که با بلای محبت بسازد و صبر کند و جلال
~~وعظمت عشق و محبت غیورست. اهل محبت میباید که شاکر [باشند]2 تا بساط فقر بدو ارزانی
~~دارند.
# ای اخی، بدان که اهل رحمت الهی که جمیع مخلوقات بدان میزیند و امید دارند،
~~آنها [اند]3 که حق، سبحانه و تعالی، با آنها نظر محبت ندارد. نظر [رحمت]4 به ایشان داده است
~~و حال آنکه هرکه [را]5 خدای تعالی جه محبت خودش مشرف گرداند، سر به رحمت عام در
~~نیآورد. حضرت6 شیخ فریدالدین عطار میفرماید که الهی [دریای رحمتت]7 عامست (1160)،
~~مقرر شد که دریای رحمت نصیب [عام]8 است [و]9 نصیب محرمان حق محبتست وعلامت اهل
~~محبت نهایت ندارد و علامت اهل رحمت فاشست که یک نظر بیش نیست. شرح اهل محبت و
~~اهل رحمت در کتاب محبوب الصدیقین (1161) بطلب تا خود را از میان لوندان (1142) وسست
~~قدمان بیرون آوری. اگرچه اختیاری نیست که شخص محبت خدا بر محبت فنا برگزیند، توبدان
~~که آیات و احادیث در شأن گرویدگانست که با بیگانگان10 امرنیست. تو تحقیق بدان که خدای
~~تعالی هرکرا دوست دارد، آن شخص أنسش با اهل عالم سفلی که آرمیدهآ دنیااند نباشد. وصلی الله
~~علی خیر ms171 خلقه محمد وآله [وسلم]11.
# ای عزیز، به عزت آن عزیزی که حق، سبحانه و تعالی، اورا به هدایت غنی گردانیده
~~است که اگر میخواهی که در هیچ مقام زحمت نبینی، متابعت حضرت مصطفی، صلی الله علیه
~~وآله وسلم، کن و جبری مباش و بدان که همه چیز از امر و خواست [حضرت]1 حقست. هیچ

PageV01P228

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0163.png)

~~شبههای نیست که کلام حق از زبان حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، بیرون میآید.
~~پس امر خدا وامر مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، یکیست. بدان که حق، تعالی چون خواهد
~~که بندهای را واصل گرداند و نگذارد که در بیابان جهل [سرگردان و]2 هلاک شود، اول انبیاء و
~~انبیاء صفتان بدو رساند تا آن شخص را آگاه گرداند. چون آن بنده قبول نکند، حق تعالی نظر از آن
~~بندله باز حمیر دا ا لوا لر مهولان ض بدان بنیده لحمارده کممچون اقدس وبیچا حی محو اکون و
~~مصیبتهای رتگارنگ، و آن بنده گوید که حوالت و خواست خدای تعالی چنینست که من این
~~ملامتها بکشم. به عزت محمد مصطفی5، صلی الله علیه وآله وسلم، سوگند4 که اگر بنده فرمان
~~رسول فاش برد، هیچ حاجتش به زحمتهای گونا گون نباشد. این ملامت دنیا و آخرت از بهر آنست
~~که انبیاء را از خدا [جدا]7 میبینند، هر چند که کلام خدا از زبان انبیاء میشنوند.
# ای عزیز، اگر میخواهی که آحول نمیری، با درویشان صحبت دار و با اهل آمل آمیزش
~~مکن تا در چاه [هستی]8 (1163) فرونروی. مقصودات این کلمات در کتاب کشف الارواح
~~بطلب. وصلی الله علی محمد وآله وسلم.
# ای عزیز، بدان که حق، سبحانه و تعالی، انبیاء و اولیاء را از نور محبت آفریده است و در
~~[هر]1 شیآ که محبت خدای تعالی باشد، عزت الهی سایه بر سر آن شيء میاندازد و مادام که آن
~~محبت در اولاد و اتباع آن عزیزان باشد، این قوم مشفق و مهربان باشند ms172 بر آفریدهآ حق بی شریک
~~نفس خود یعنی بی هستی خود2، وچون حقیقت محبت که ولایتست، به سبب غرور از ایشان بدر
~~میرود [و]3 به صورت عزت مشغول میشوند و خدایرا، عز و جل، فراموش میکنبند و دروادی
~~[هستی]4 اماره سرگردان میگردند و صورت پرست میشوند5 و دوستی با ایشان از بهر خود میکنند نه
~~از برای خدای تعالی. و هرکه متابعت ایشان نکند، اگرچه از [اولیاء]6 باشد، با او به دشمنی
~~برآیند.   ای عزیز، زنهار که قرآن و حدیث از زبان اهل محبت فراگیر، که آنها که بی محبت تلقین
~~از فسردگان و مردگان میگیرند، دل ایشان لذت از آیات الهی نمییابد، از بهر آنکه تکرار زبان راه به

PageV01P229

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0168.png)

~~دل [ندارد، و چون راه به دل]7 نمیبرد، میل به گوش و زبان میکند. به جهت آن، علمای صورت به
~~قال وقیل میافزایند8 و تلقین اهل محبت از دل بیرون میآید. و چونکه از دل بیرون آید9، گواه آن
~~معرفت چشمست.
# ای اخی، چشم ود مکان و نظرگاه محبت خداست و گوش و زبان گذارگاه کلامست.
~~شرح این کلمات در کتاب مصباح که مولود [نامهآ]10 حضرت سید انبیاء و اولیاست بطلب.
~~رباعیه:
~~زنجیر محبت که دلیل دل ماست   آیات الهیست که در منزل ماست.
~~ای جان پدر فقیر درویشان باش   کاینست حیاتی که در آب و گل ماست.
~~وصلی الله علی محمد وآله [وسلم]11.
# ای عزیز، بدان که اجسام بنی آدم به مثال [حجره ه1]1 آفریدهاند و این [حجرهه1]1 و
~~[دریچهها]2 دارند و روزنه ها و خیالات در آن حجرات در جنبشند به مدد نظر رخمت الهی یا به
~~مدد نظر محبت پروردگاریا به مدد نظر غیرت فردانیت (1164). هرقوم که به مدد رحمت الهی در
~~حرکاتند، شیطان دخل (1165) در خیآل ایشان میسازد و این قوم را بی حیا میگرداند و این قوم خوی
~~بازاریان و احشام (1166) برمیگیرند، بلکه خوی حیوان میآموزند، بلکه قدرتی چند دارند در
~~معصیت که ms173 حیوالات ندارندا. قعله تعالی «اولخ کالانعم تلن هه الضیک (ل ل ر ب و آن عو حه
~~به مدد نظر محبت پرورد گار در حرکت میآیند، اگر [دریچه های]4 حجراث و روزنههای ححجرات
~~دل وجان به روی خیالات خود ببندند و به خیالات غیر مشغول نشوند، نظر عشق صرف درپی آن
~~نظر محبت درآید و آن قوم را شناسا گرداند به اسرار کلی، و خوف مردودیشان نماند. قوله تعالی:
~~«آلا إن أولیآء الله لآخوف علیهم ولااهم یخزنون.» واگر آن نظر محبت در صرف نمایش خود و
~~راحت خود سازند تا مقبول شوند و خوی شیطان برگیرند و شیطان ایشانرا یاری دهد و در چاه
~~اسفلشان اندازد وخود دور [باستد]5 وریشخندشان کند. قوله تعالی: «ولقد زینا السماء الدنیا

PageV01P230

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0165.png)

~~بعصابیح و جعلنالها رجوما للشیاطین واعتدنا لهم عذاب السعیره (1168).»
# ای عزیز، کار از مستوران سراپردهآ اهل غیرت بیاموز و بدان که چگونه متواری گشتهاند که
~~به هیچ نوع سر از [دریچه های]4 [هولی]7 به در نمیکنند. الحدیث القدسی: «آولیائی تخت قبابی،
~~لایغرفهم غیری.»
# ای عزیز، این مشهوران عالم به یک نظر رحمت بمثال [فاحشگان]8 و مخنثان خود را
~~میآرایند و بر خلق بیوجود (1169) [عرض]9 میکنند و از پروردگار خود به دور میافتند. داد این
~~کلمات در کتاب هذایة المعرفه (1170) دادهام. بطلب ومطالعه کن، باشد که اگر نظری بیابی
~~نگاه توانی داشت، و راه نگاه داشتن نظرت بنمایم تا نگوئی که ندانستم. این حدیث مصطفی،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، آثینه خود ساز. الحدیث: قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم، ««موتوا
~~قبل آن تموتوا. «صدق رسوکل الله وصدق اصحاب رسول الله.
# ای عزیز، شاید که در خاطر[ی]10 درآید که انبیاء و انبیاء صفتان نه داخل «آولیائی
~~تحت11 قبابی» [اند]12 که در عالم مشهور شدهاند. هرگاه که شخص در میان امر الهی و در میان
~~نظرهای الهی نیاید و خیانت نکند، او نیست که در میانست؛ نظرهای الهیست که مینماید. قوله
~~تعالی ms174 : «و لقد سبقت13 کلمتنا لعبادنا المرسلین» (1171) «انهم لهم المنصورون» (1172) «و
~~إن جندنا لهم الغالبون» (1173) «فتول عنهم حتی حین» (1174) «و آبصرهم فسوف یبصرون»
~~(1175) «آفبعد ابنا یستعجلون» (1176) «فإذ انزل بساحتهم فساء صباح المنذرین» (1177) «و
~~تول عنهم حتی حین» (1177) «و آبصر فسوف یبصرون» (1179) «سبحان ربک رب العزة عما
~~یصفون» (1180) «و سلام علی المرسلین» (1181) «و الحمد لله رب العالمین.،» (1182)
~~وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله14.
# آنها که طلب علم شناخت خدای تعالی دارند بدانند که پیش از آنکه آدم، علیه السلام،
~~نبود، خیر و شر نبود، چنانکه آدم نبود و پیدا شد. خیر و شر نیز نبود و بعد از آدم پیدا شد1. چون آدم

PageV01P231

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0170.png)

~~پیدا شد، عزازیل (1183) از حسد شیطان شد، پعنی مریض شد. بعد از آن امرآمد و شیطان ابا کرد
~~و چون سر از امر بتابید، غضب خدای تعالی [تاختن آورد]2 . قوله تعالی: «فی قلوبهم مرض فزادهم
~~االله مرضا و لهم عذاب آلیم3» (1184) نفرمود که عذاب عظیم4 یا عذاب شدید، از بهر آنکه
~~عذاب الیم را دوا میتوان کرد و آن عذابهای دیگر دواپذیر نیست و این آیت در شأن منافقانست و
~~ذکر و شرح این کلمات در کتاب فتح الابواب (1185) که ذکر فتح مکه است، بطلب که آیت
~~قل یوم الفتح لاینفع الذین کفروا ایمانهم ولاهم ینظرون» در شأن تونباشد.
# ای عزیز، بدان که همه چیزی [که]5 خدای تعالی آفریده است [وی]6 هر چیز از بهر قومی
~~آفریده بلکه از بهر وقتی دیگر آفریده. توجبری نشو و وقت بشناس، که در هر وقتی چیزی ظهور
~~میکند و بجهت آن ظهور، «کن فیکون7» (1186) نزول میکند. اول درعالم ظهور شیر پیدا میشود،
~~بعد از آن به عمل آنرا به ماست میکند. بعد از آن به عمل دوغ و روغن پیدا میشود. بعضی را دوغ
~~سزاست و بعضی را روغن. و انبیاء و اولیاء که اطباء قلوبند امر میکنند، انبیاء درظاهر و اولیاء در
~~لباس، تا دوغ خوار (1187) چشم بسوی روغن ms175 [نیآورد]8 وجنس روغن میل به دوغ نکند.
# ای اخی، هزار بار گفتم که با اهل شرع میباید بودن و متابعت انبیاء میباید کردن یا مردهآ
~~پیری دانا9 میباید شدن و اگر ازین هردو یکی قبول نمیکنی. «فزادهم الله مرضا» در کارست، اگر
~~خواهی و اگر نخواهی. بدان که [بصیران]10 اهل 11 قلوب از بهر آن سست قدمانرا نصیحت
~~نمیکنند که در حسد و لجاج فرورفتهاند و زهرغضب آلهی دردل ایشان کار میکند. حاجت نیست
~~که اهل حق را17 آزار خود دهند، از بهر آنکه قلم نبوت شکسته شده است و حقیقت حال کار خود
~~میکند. غرض آنکه گوش [به لوندانی]13 که دم از تصوف میزنند مکنید، که اکثر سست قدمان سر
~~به حلقهآ صوفیان میدارند و حقیقت احوال ندانسته جبری میشوند. گفتم: اگر میخواهی که عذاب
~~جاوید نکشی، قدم از جادهآ شرع بیرون منه و اگر تجاوزمیکنی، هادیای پیداکن و درقدم اوباش
~~(1188) که طریق اهل محبت نه راه آسانست. صد هزار خوش طبعان و صاحب حسنان درین وادی
~~گم شدهاند و در بیابانها همچون غول میگردند (1189) که شهد نصح پیران نوش نکردهاند و
~~[زهرا14 ناقصان وطفلان به رغبت فروبردهاند وعذاب میکشند و خواهند کشید. حوالت تمامی این
~~معرفت به کتاب فتح الابوابست، در آن جا طلب کن. وصلی الله علی محمد وآله وسلم.

PageV01P232

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0167.png)

# «بسم الله الرحمن الرحیم.»   ای که داری میل روی خوب یار،   رو [آبا]1 (1190) اهل محبت روزهدار،
~~که محبت میدهد دلرا جلی؛   اینست بیشک معنی ««الصوم لی» (1191).
# ای عزیز، صومی که جزای آن دیدار خداست، تقوی محبتست. روزشنبه آخرماه
~~ربیع الاول سنه تسع وستین وثمانمائه (1192) در معنی «الصوم لی وآنا أجزی به» سخن
~~میگذشت. حرارت درد دوست پردهآ هستی استغنا که حاصل صبر و تحمل بود، بدرید و تجلی جدید
~~بنمود دیدهآ غیب بین مشتاق حسن جدید2 از دریچهآ ایوان صبرنظاره کرد و حقیقت حسن جدید بدید
~~و سلام داد بر انیس قدیم که مدتی مدید ms176 در پردهآ عزت پنهان بود. پروردهآ پرورد گار به زبان درآمد،
~~گفت که روزی میخواهم که شبش در پی نباشد یا شبی میخواهم که روزش در قفا (1193) ندود
~~تا شرح جدائیها بگویم، تا معنی «الصوم لی» در عالمها منتشر شود تا عاشقان خوی به درد [کنند]3
~~و لقای با رضا بیابند. اگر میخواهی که شرح این کلمات [کلی]4 بشنوی، کتاب هدایة المعرفه
~~طالعه کن که در آنجا تفصیل این معرفت گذشته. «والحمد لله رب العالمین». وصلی الله غلی
~~یرخلقه محمد وآله وسلم5.
# ای عزیز، بدان که خدای تعالی در کلام مجید مذمت مال بسیار فرموده و دشمن میدارد
~~دنیا را از بهر آنکه بنی آدم را دوست میدارد و بنی آدم فریفتهآ دنیا میشوند. دنیا را به سبب آنکه
~~حجاب راهست، دشمن میباید داشت و هرکه دنیا را اسیر گرداند، دشمن خدای تعالی را اسیرا
~~گردانده اباشد]؟ پس واجب باشد که خدی تعالی اورادوست گر تعقیق بدان که مرکهو
~~اگر یارست و اگر خودست. قوله تعالی: «و تجاهدون فی سبیل الله بأثوالکم و انفیکم.»

PageV01P233

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0172.png)

~~(،119) صدق الله العظیم وصدق رسوله الکریم. رباعیه:
~~دنیا مطلب، که عاقبت خوارشوی،   عقبی مطلب، که زرد [و]5 بیمارشوی.
~~[گر]ء حق طلبی، زحق بیابی لذت؛   [ون]7 نیستشوی، حبیب مختار (1195) شوی.
~~[...]8 تا حظ از9 معرفت برگیری. وصلی الله علی خیر خلقه محمد وآله وسلم10.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» «یا أیها المدثر» (1196) «قم قائذز» (1197) «وربک
~~فکبر» (1298) «و ثیابک فطهر» (1199) «و الرجزفالهجر» (1200) ««ولا تنین تستکثر
~~(1201) «و لربک فاضبر» (1202).
# ای عزیز، بدان که حق، سبحانه وتعالی، در حق حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله
~~وسلم2، فرمود که3: «الیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک وما تاخر و یتم نعمته] علیک ویقدیک صراطا
~~مستقیما» (1203) «و یتصرک الله نصرا عزیزا» (1204). پس امر ««و ثیابک فطهر» چون باشد؟
# ای عزیز، بدان که در جائی دیگر میفرماید که «ان اللهة یحب آلتوابین ویحب
~~المتطهرین»، یعنی دوست میدارد الله تعالی آدم را و هرکه ms177 [به آدم]5 نزدیکست، که آدم از
~~تایبانست، و دوست میدارد مصطفی را، صلی الله علیه وآله وصحبه اجمعین6، که او متطهرست
~~(1205) و هرکه به مصطفی نزدیکست. اول ذکر تایبان میکند از بهر آن فرمود که ««وثیابک فطهر»
~~«و الرجز فالهجر». وبدان که اهل محبت را غرض ولجاج نباشد، زیرا که اهل محبت نه از نقل و
~~روایت سحن میگویند، آنچه ببینند و بدانند و بگویند. و بدان که حق تعالی که فرمود7 «یا آیها
~~المدثر» «قم فآنذز»، در سر این آیت اشاره8 به صحابه کرد. میفرماید که ای پیغمبر، برخیز و
~~نزدیکانرا بیدار گردان و ایشانرا به ایمان درآور و از غبار کفرشان پاک گردان که ایشان جوشن و
~~لباس جان تواند و دین و اسلام به مدد ایشان قرار گیرد، که جان بی تن قرار نگیرد. از آن جهت بود
~~که اول صدیق ایمان آورد و دیگر حضرت علی مرتضی، که ابوبکر از تایبانست و علی بن9

PageV01P234

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0169.png)

~~ابی طالب، [علیه السلام]10، از متطهرانست. قوله ا[تعالی]11 «إن الله یحب التوابین ویحب
~~المتطهرین.») تواگر خود را دوست میداری، در بند خود باش و اگرخدای تعالی دوست
~~میداری14، در بند دوستان حضرت مصطفی باش، صلی الله علیه وآله وسلم، تا بدانی که محبان
~~حضرت مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، چه ملامتها کشیدهاند وبدانی که هیچ13 دری
~~بی ملامت گشاده نمیشود. یک وجه دیگر در تأویل «و ثیابک فطهر» بشنو، باشد که راه به بیداری
~~[بیداران]14 بری.
# ای عزیز، حق، سبحانه و تعالی، میفرماید که ای محمد، (ص)15 «قم فانذز» «وربک
~~فکبر» «وثیابک فطهر» «و الرجز فاهجر». یعنی مگذار که [أمتت]16 گرفتار آمل شوند وبار ایشان
~~بردوش خود گیر و مگذار که ایشان در خاکدان (1206) دنیا بمانند و با تو سیر نکنند و آمل ایشانرا
~~کوتاه گردان، خصوص (1207) هرکه به تونزدیکست و رفیق تست. از بهر آن بود که صدیق گلیم
~~بردوش [بست و ترک دنیا کرد که گو]17ش صدقش ms178 این امربشنید. «و الرجزفالهجر» گواه این
~~کلماتست، و اگرحق تعالی ذکر ترک دنیا و ترک آمل نفرمودی و ذکر این جامه کردی که بشویا
~~کوتاه کن، حاجت نبودی که فرمودی که «و لربک فاضبر»، که در امر آسان حاجت [به صبر]18
~~نیست که چندین هزار صوفیان صورت و [زاهدان]19 صورت جامهآ کوتاه کردهاند و هر روز أشنان
~~(1208) تلف میکنند و جامه را سفید میکنند و دلشان از مزبله گندیده ترست بجهت دوستی دنیا.
# ای عزیز، حضرت خواجه، علیه افضل الصلوات واکمل التحیات، را حاجت به امرنیست،
~~که آدم هنوز در میان آب و گل بود که آن حضرت ارواح را بیدار میگردانید. این امر و گفت و گواز
~~بهر من وتست20 [که من وتوبیدارشویم]21 . وصلی الله علی محمد وآله [وسلم]22.

PageV01P235

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0174.png)

~~حدیث قدسی (1209)32 جلوهای نونمود. «آولیائی تخت قبابی، لا یغرفهم غیری» و چنین معنی
~~بخشید که تقوی قبهآ (1210) الهیسبت، و آنچه غیرش میخوانند و مشهورست شیطانست. و آن فرزند
~~بداند که خدای تعالی تایبانرا دوست میدارد. قوله تعالی : «ان اللة یحب التوابین و یحب
~~المتطهرین» وتوابین را سابق داشته (1211) است4. و آنچه آن عزیز را [خسته]5 گردانیده است
~~آنست که میل به غیر کرده است، و چون شخص میل به غیر کند، برحق تعالی6 فرضست که
~~محبت خود از دل او بیرون آورد و مدتی مدید آن محبت از بهر آن سرگشتهآ [هوی]7 و برگشتهآ خدا
~~نگاه دارد تا آن آشنای بیگانه شده بازآید. البته خود را دریابد که محبت او و محبت خدای تعالی
~~متفقند و بر سر او انتظار میکشند تا روی در طریق حق کند، که این عمر و [حیات]8 اهل عالم
~~[هیچ]1 وفائی ندارد. وآن فرزند نیک میداند که هرچه [آخری]10 ندارد سهلست. باقی احوال در
~~حضور گفته شود. والسلام. البته البته البته البته البته البته11 برقول خود وفا کند که دیر میشود.
~~بیت:
~~باز سلطان عزیز کامیار (1212)،ننگ باشد گر کند کبکش شکار. ms179 (1213)
# شیخ ابوعلی (1214) با فرزند خود وصیت میفرمود که علم حکمت نگاهدار و درپی
~~سلطنت مرو. زنهار که قاضی و مفتی مباش که دنیا مثال مرداریست و طالبان او چون سگند (1215).
~~هرگاه که خری مرده باشد، البته سگان جمع میشوند و میخواهند که آن مردار را ازهم بدرند1. هرکه
~~در میان رود میانجی سگان کند، پیدا باشد که چون باشد. و شیخ نورالدین [نطنزی]2 (1216)
~~قرموده است که قاضی و مفتی به مثال پیرهزنا[نند که به قابلگی (1217) در پیش]3 زنانشان برند
~~به وقت بچه آوردن تا آن بچه وأ خصم (1218) وپلیدیها ازهم جدا کنند. دانایان به چنین عملها5
~~مشغول نشوند.
# ای [اخی، هرچه]6 تعلق به دنیا و اهل دنیا دارد، [عاقل]7 بدان مشغول نشود. سائلی

PageV01P236

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0171.png)

~~گفت که مثالی خواهم. شیخ گفت: که8 هرگاه که مرداری افتاده باشد و سگان برآن جمع شده
~~باشند و مردار به خود کشند، کسی که کاردی9 بردارد و درمیان رود که هرجا که گوشتکی براستخوان
~~خر باشد پاک کند و از بهر خود و عیال [خود]10 ببرد11، اگرسگان او را بدرند، عجب نباشد.
~~اکنون ببین که کیست که در آن وقت در میان سگان میرود. والسلام.
# ای عزیزا، بدان که خوف بنی آدم از چند چیزست. اول تصرف مال غیر و یا فسق، خفیه یا
~~فاشش (1219) باشد، ویا مالش باشد، و به سبب نگاه داشتن مال دائم خائف باشد ونداند کش
~~(1220) بباید مردن و دائم ترسد2 کش بکشند. هرکه هیچ علتش (1221) نباشد، چرا بترسد و
~~هرکه مالش نباشد، چرا غمگین باشد؟ و هرکه داند که چون آجل در رسد چارهاش نیست، چرا کین
~~کسی یا عداوت کسی3 در دل راه دهد؟ و بدان که هرکه محبت خدایش باشد، پروای مال و سرش
~~نباشد4 . وای برآن کسی که با چنین قوم عداوت ورزدا قوله تعالی: «آلا ان آولیاء الله لاخوف
~~علیهم ولاهم یخزنون». «والحمد لله رب العالمین.»
# «هو الفتاح.» [حمال]2 بار گران ایام وترجمان (1223) زبان دل ms180 ونفس حیران [امور]3
~~غیب، برادر عزیز خواجه سعدالدین مسعود (1223)، زیدت محبته، سلام مشتاقانه بخواند و به هر
~~شغل که مشغول باشد و به هرکه متوجه باشد، چون دارندهآ این اشتیاق نامه ببیند، عنان از آن امور و
~~خیالات بگرداند و روی دل به صحبت فقرا آورد و بجهت خیر روزگار خود تربیتی بشنود و به
~~حضور خود باز گردد. چون [امید]4 به شنوائی آن عزیز هست، در ذکر حال مبالغه نرفت. «و آلحمد
~~لله رب العالمین.»

PageV01P237

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0176.png)

# «گن فی الدنیا کانک غریب» درحق آدمست، علیه السلام، «آوعابر سبیل» حضرت
~~مصطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم، «وعد نفسک من اصحاب القبور») درحق حضرت علی
~~مرتضی است، کرم الله وجهه، که اگرعلی مرتضی، علیه السلام، سرور اصحاب قبور نبودی، حرف
~~««آولیائی تحت قبابی، لا یغرفهم غیری» نبودی. والسلام.
# ای عزیز، بدان که در ابتدای وجود، مخلوقات همه مساویند. [در انوار و در جمادات هم
~~مساویاند]1 و در نباتات نیز [هم]2 مساویند. چون سر از عالم حیوانات برآورند، تفاوت پیدا میشود
~~بقدر قابلیت که وقوف امر برگیرند. شنوایان امر از حیوانیت3 درمیگذرند و قدم در عالم انسانیت
~~مینهند. درین عالم موحد و ملحد هم رفیق میشوند بجهت [بصارت]4 که پیدا میکنند و عارفشان
~~میخوانند، واین قوم نظر در [مستحسنات]5 (1224) میکنند. آنها که بی ماسکه (1225) میشوند و
~~به صنعهای6 صانع مشغول میشوند، و آنها که ماسکهشان میماند به صانع مشغول میشوند و ادب و
~~تقوی ومحبت پیدا میکنند و، بجهت تقوی و پاکی، دردمند میشوند، و درد محبت ایشانرا به
~~اعلی علیین (1226) میبرد و بی قوتانرا به اسفل سافلین جای میدهد. معنی ««لقد خلقنا الإنسان فی
~~آخسن تقویم» (1227) «ثم ردذناه آسفل ساولین» . (1228) همینست. والسلام.
# فقرا و مساکین بدانند که فقر و مسکنت عطای خداست تا حسن فقر در پردهآ عصمت بماند
~~و ابدی شود. وتا قبهآ الهی که مسکنتست به تمکین (1229) باشد تا نظر محبت را مکان و
~~جلوه گاه باشد، تا ms181 فقیر و مسکین در میان فقر و مسکنت [درنیایند]1 و بدانند که «الفقر فخری» این
~~معنی دارد. و2 ای فقیر، بدان که «الفقیر لا یحنتاج الی الله» چه معنی دارد وبدان که حقیقت

PageV01P238

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0173.png)

~~«لایختاج إلی الله» آنست که نظر محبت و اشتیاق خدای تعالی که با فقیر درآید، آن فقیر ایازوار
~~(1230) به ادب میافزاید. البته هستیهای محمود (1231) بر ایاز عرض میکنند3. ایاز بجهت
~~نعمتهای ظاهر وباطن غنی در وجود خود [میبیند]4. در این حال هیچ احتیاج نمیماند، از بهر آنکه
~~اشتیاق محمود لحظة فلحظة حقیقت نعمتها در نظر محبت پنهان میکند وبر حسن ایاز [عرض
~~میکند. دیگر عشق صرف تعلیم دل ایاز]5 میدهد که قبول [بکن]6 تا زیادت کند محبت را، که
~~این نعمتها در عالم پاکبازان (1232) رشوه است. معنی «آلفقیر لایختاج الی الله» همینست. بیدار
~~باش تا بدانی که چه نمکها [بر]7 جگر بریان حضرت سرور فقرا و انیس غربا، محمد مصطفی،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، ریختهاند. تا زود زود نگوئی که «آلفقیر لایختاج الی الله». وصلی الله
~~علی خیر خلقه محمد وآله وسلم.
# به جانب [پذیرای]1 محبت که هبچودل به دار ملامت آویخته، هر لحظه تحیت رسانیده
~~میشود و به سبب این تحیت سوزناگ نفع وحاصل معاش جمعیت نمییابند و حال آنکه جای شکر
~~ایزد تبارک وتعالی است. و الجمد لله.
# «هو الفتاح .» فرزند جگز پرتاب، عمید (1233) [را]) بتجدید شربت شراب عشق به کام
~~دل نوش میکند و قوالان (1234) که قولشان جاسوس حالست، در مقابل مینشاند و این غریبان در
~~کمند وفا بطوع (1235) ورغبت دل منتظر نشستهاند. این بیتها به یاد قوالان دهند تا مطلع [انا3
~~احوال یاران شوند4 . وابیات اینست [که نوشته میشود]5. [ابیات]6:

PageV01P239

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0178.png)

~~بازگو آن قول، ای قوال مست،   تا برافشانم به عمر خویش دست.
~~بازگوآن قول، ای دارای حال،   تا زحسن حال [تو]7 یابم وصال.
~~یازگو آن قول، ای شیرین سخن،   که بخواهد [رفت]8 روحم از بدن.
~~بازگو آن قول ms182 موزون، بازگو،   تا که خوش برهم زنم سنگ و سبو9.
~~بازگو آن قول موزون، بازگو،   که درآمد آب [تازهام]10 در سبو11.
~~بازگو آن قول موزون، ای حریف،   تا بپیوندد به جان جان آلیف (1236).
# قال الله تبارک وتعالی «وینسل علنکم حفة (1237).» فرزندی که نظر محبت در ربیع
~~(1238) بهار شعاع مهر حضرت مصطفی، [صلی الله علیه وآله وسلم]1، متولد شده، سلام بخواند و
~~در بادیهآ هجرت متحمل باشد تا محمل (1239) مشتاقان حرم عزت که در کربلای شوق جاریست،
~~بسراپردهآ نقد محبت شود.
~~غزل:
~~بی درد و ملامت جدائی   مخفیست حرارت خدائی.
~~بیگانه نمای خویش پیوند (1240)   داند که چه خوست آشنائی.
~~زانروی که هرچه مفت باشد   بینی میلش به بیوفائی (1241).
~~شکرست که یار مستقیمست،   زان عین نوا(12،2) ست بی نوائی.
~~«آلحمد لله رب العالمین3.   لیک این ضفت [وره]2 غریبانست،   ای یافته از شرر (1243) رهائی.

PageV01P240

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0175.png)

~~(1244) را سلام. خاطر جمع دارند و زود خود را به صحبت برسانند1 و تعجیل نکنند. به سبب فوت
~~وموت بیگانهآ حق تا رضای حق، سبحانه وتعالی، در همه حال رفیق باشد. نظم2:
~~آن مدبر که [نبد]3 ناظر [به سر]4که نبد شایستهآ انعام بر (1245)
~~بیخبر آندر چه آمال شد،   واضل روی بد آعمال شد.
~~شرح اشتیاق از آن نمینویسم که اشتیاق نهایت ندارد. والسلام.
# فرزند معنوی و رفیق محبت کحهة در عالم ظاهر وباطن مشهود ومعر وفست، بتجدید سلام
~~بخواند و هر چند زودتر مراجعت بجانب دوستان فرماید، بهتر باشد، هرچند که خوف ازجانب هوا و
~~فلک نیست، والا نسیم پروندهآ خواطیر سالکان گاه[گاه]27 کشتی بحر محبت به جنبش درمیآورو
~~شرح این اعلام در حضور معلوم شود. یاران بجمع سلام میرسانند و منتظرند. والسلام.
# «تصر من الله وقتح قریب وبتر الو مین (12،2))» موسم بهارست ولطایف الهی جلوه
~~میکند و جمعیت (1747) میخواهد تا شعور یابد تا عارف حسن بی خلل شود. آنچنانکه قابلیت در
~~جسم انسان مخفیست، و صاحب نظری میباید که توجه کند و آن قابلیت در ms183 دل و در بصرجمع
~~گرداند تا [مرد]1 صاحب حسن شود. و اگر صاحب حسن در تحت لوای صاحب نظر نباشد،
~~شیاطین زمین که جسم سالکند، آنچنانکه خون در میان پوست و گوشت، در قصد آن لطائف شوند.
~~غرض آنکه در فصل بهار فرصت نگاه میباید داشت تا شعور پیدا شود، ان شاء الله ثعالی، یعنی تعجیل
~~میباید کرد وخود را به صحبت میباید2 رسانید. والسلام3.

PageV01P241

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0180.png)

# ای عزیز، بدان که کتاب از بهر مشتاقانیست که به حضور اهل خدا نرسیده باشند1. چون
~~توفیقشان رفیق باشذ، به قرآن و حدیث وسخنان محققان مشغول شوند وداخل آهل آله (1248)
~~شوند و آنها که به دولت صحبت فقرا مشرف شوند، احتیاج به هیچ مطالعه ندارند. این دعا ورد
~~[خود]2 کن، باشد که جبارانی که در لباس فقر گریختهاند، به حکم [حق]3، عز شأنه، که
~~میفرماید: ««آولیائی تخت قبابی، لا یغرفهم غیری»، پرده از حسن حقیقت که ربایندهآ دلهای
~~صافست، بردارند ودعا اینست: «اللهم، آرنا آلحق حقا و اززقنا اتباعه وآرنا الباطل باطلا و اززقنا
~~إجتنابه. اللهم، انک عفوتحب العفو، فاعف عنا،. به حق محمد وآله . والسلام.
# در معنی «یؤم لا یتفع مال ولا بنون» (1249) «لا من آتی الله بقلب سلیم» (1250) و
~~معنی (نیة1 المؤمن خیر من عمله» (1251).
# ای عزیز، بدان که بعضی در آخرت مقامات و درجات بلند مییابند که در دنیا خبرشان از
~~آن نبوده2 باشد و هیچ عمل شایسته نکرده باشند که آن تقرب و آن عزت را شاید. و این دولت
~~بی زحمت آنست که در دنیا بعضی باشند که ایشانرا نفس سلیم فرمان بردار بوده باشد و مربی ندیده
~~باشند که ایشانرا تربیت فرماید3 و به انتظار مربی ازین عالم بدان عالم روند. در آن عالم، چنانکه
~~نشنوایانرا4 که تربیت کرده باشند و فرمان نبرده باشند، در آخرت بنمایندشان آنچه نصیب آنها بوده
~~باشد. بجهت نافرمان برداری از آن محروم باشد: و گویند که کاج (1252) که ما را به ms184 پس
~~فرستادندی تا فرمان میبردیم و عمل میکردیم. این دولتمندان که درین عالم دربند بندگی بوده
~~باشند و کس نیافته باشند، آن حسن علم وحاصل عمل نکرده5 به ایشان ارزانی دارند. وصلی الله
~~علی خیر خلقه محمد وآله وسلم.

PageV01P242

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0177.png)

# نفیر (1253) بلبل اشتیاق که در خارستان احتیاج صدای حزین به اصول و نغمه های فراق
~~در ظلمات حروف گویا [گردانید]2، به سمع قلوب ارباب محبت رسید، والا در سراپردهآ «ان
~~آکرمکم عند الله آتقیکم» (1254). فانیان بریده از مرآدات «لطیف3 السموات والارض»
~~(1255) چین ابروی «وجفت وجهی للذی فطر السموات والآرض» (1256) الی آخر الآیة4 به
~~هم کشیده تا تیر «أمن یجیب المصطر إذا دعاه» (1257) بی وسیلهآ عبارت درنشانهآ «فاشتجاب
~~له» (1258) آید، واین روح روان وقتی بر عرش عظیم (1259) رسد که شعاع مهر محبت در چاه
~~طبایع درآید و خیالات مکروهات فسرده و مرده شوند.
# حالیا بدان که جواهر محبت در [دست]5 خرد افتاده و آب حکمت در پیالهآ اندوه گرم
~~ذگشته و انتظار مستسقیان (1260) کربلای محبت میکشد، و این معمای عشق به علم6 به دوک
~~ظاهر وباطن نتوان گشود. قوله تعالی : «وعنده مفاتح الغیب لایغلمها إلا هو » (1261) . صدق الله
~~العظیم [«و الحمد لله رب العالمین».]8
# ای عزیز، بدان که معنی «گن فی آلدنیا کانک غریب» در حق انبیاست که دو سه روزی
~~با امت بسازند و دین و ملتی بنهند و بازگردند، و «عابر سبیل» اهل [طریقتاند]1 که خبری [به
~~اشارت]2 و کنایت برسانند و به تأویل و رمز بروند و «اصضحاب قبور»»، حق، سبحانه وتعالی، در
~~شأن ایشان میفرماید که «آولیائی تحت قبابی، لایغرفهم غیری». رباعیه:
~~عاشق دو سه روزی به صور [میسازد]3؛   چون نیک نگه کنی به معنی تازد.
~~چون در رخ معشوق [نبیند]4 اسرار،   خه میسازد بدان و گه مینازد.
~~وصلی الله علی محمد وآله وسلم5.

PageV01P243

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0182.png)

# «بسم الله الرحمن الزحیم.» قال الله تعالی : «إن الآبرار لفی نعیم» (1262) «وإن
~~الفجار لفی جحیم»1 (1263) «وقل جآء الحق وزهق الباطل ms185 إن الباطل2 کان زهوقا» (1264).
~~البته اگر چنانچه به صحبت این [سلطان]3 زمان مشرف شود، هر احوال که پرسند از تقصیرات خود
~~اظهار کنند و هرچند که از آن جانب [تجسس]4 کنند، به ادب و به عزت5 جواب فرمایند و جرم
~~برخود گیرند (1265). «و الحمد لله رب العالمین.»
# قال علی علیه السلام: «التاس یتام فاذا ماتوا إنتبهوا. » (1266) نظم:
~~جبا یلمحب کیفیتام کل نوم علی المحب حرام.
# آن عزیز معلوم داند که هر3 یک نفس که [شخص]4 غافل میشود خوابیست، و هرکه بندهآ
~~خداست و از حق غافلست به غیر از شرمساری هیچ حاصلش نباشد. ««الماضئ لایذ گر (1267).
~~«توقع که برخلاف گذشته زیست کند و به هیچ انعام واکرام که فی الحقیقه هیچست، راضی
~~نشود، که معنی «یخرجج الحی من المیت ویخرج المیت5 ین الحی». همیشه در سیرست. البته
~~خود را گرفتار نکند، که این رقمها [بس]6 نامعتبرست. «آلاشارة یکفیک.» وصلی الله علی
~~محمد وآله وسلم.

PageV01P244

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0179.png)

~~نفسانی به سر سیر جان مقبول قبول فرماید (1268) . شرح اشتیاق از دل مهجور خود پرسد. ان شاء الله
~~تعالی که عاقبت کار بخیر باشد. دیگر بروی (1269) ارادت [دارندهآ]2 دعوات را عزیز دارد و
~~مهمی که داشته باشد، بی انتظار بسازد که برادر نعیم الدین ابوسعید (1270) با دوستان [آن]3 عزیز
~~دم محبت میزند و هیچ التماس نکرده است. چنان کنند که نومید نشوند. زیاده به سمع دانایان
~~رسانیدن حاجت نیست. والسلام.
# اذگار و احوال که لایق گوش محبتست، رسید وجواب اسرار در کتاب مفتاح الفقر
~~(1271) و در کتاب معلومات (2272) به مطالعه خواهد رسید. آحوال کلی در آن نوشته شده.
~~بازیابد1 دل و زبان جمع گرداند تا حجاب از راه برداشته شود تا قدم را توانائی رفتار باشد. والسلام.
~~بیت:
# سلام2 بی زبان با ارادت   بخواند چون دعا آندر [عبادت]3.
# عجب از آن حیران [تجلیات]4 لمعات محبت نیست که جواب آیت غیب ننویسد که
~~درین منزل که پردهآ تصویر5 خرد در میان نبود، قلب بیقرار در ms186 سیر آورد و روی در ممالک بی وفا
~~کرد و صرصر تفرقه بدان سبب [کشتی]6 اهل عشق و درد را در بحر خیالات به جنبش آورد. و شرح
~~این کلمات در کتاب نهایة الحکمة (1273) بتفصیل گذشته. میخواستم که در صحبت فرزند، امیر
~~جمال الملة والدین روزبهان (1274) بفرستم، تعجیل فرمود. هرچند نصیحت کردم که رفیق فرزند
~~[جمالا للاسلام]7 باشد، نشد و مصلحت چنان دید که پیش ازو بیاید تا بدین سبب انگیزی
~~(12775) بشود8 که خیرهای9 جانبین باشد10. والسلام.

PageV01P245

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0184.png)

~~در لباس عبارت داشت، درین رساله نموده. عجب نباشد، خاک عراق را هست سرکشی دیگر و
~~شرک خفی شاید که این ذکر [که]1 مطالعه فرماید، راه به سراین شکایت [که زادهآ]2 آن
~~شکایتست نبرد. چنین نموده (1276) که نوعی نمایند که این هم موجب زیادتی گناه نباشد. اگر
~~احوال اسرار قلبی نویسم، پیدا شود که گناه چون باشد. و3 کتاب کشف الارواح بقدر دو هزار و
~~پانصد بیت در تأویل سورهآ یوسف، علیه آلسلم، نوشته شده4 . همراه کتاب محبوب الصدیقین خواهم
~~فرستاد، و3 مطالعه [فرماید]5 تا معلوم کند که چه چیز باشد که موجب گناه باشد. باقی کتاب شرح
~~(1277) موقوف (1278) به صحبت ورؤیت خواهد بود (1279)، بموجبی که برخلاف گذشته
~~باشد. عجب که او را در خیال باشد اسراررضای اعمالی که مخصوص دل بود. شرح این
~~گفت و گودر حضور گفته شود، که کاغذ برنمیتابد (1280) بیش ازین. والسلام.
# سلام بخواند و بداند که از بهر آن اسم مشهور نمینویسم که طریق اهل حق آنست که
~~مقصود کلی در مقطعات گنجانند و هرچه تعلق1 به صورت کسب امرونهی دارد فاشست، و آنچه
~~تعلق به محبت دارد. میفرماید که «آلم» (1281)، «آلر» (1282)، «لحم» (1283)، «طس»
~~(1284)، ««ق» (1285)، ««ص» (1286) و امثال این حروف دیگر. معلوم داند که
~~[مقصودات]2 اهل محبت در کتاب مصباح (1287) که مولود حضرت رسالتست، صلی الله علیه
~~وآله وسلم، گذشته. به تأمل نیک مطالعه کند وخاطر و زبان بهتر ازین جمع گرداند تا [زودتر]3
~~حجابها از ms187 پیش برأداشته شود، که حق علیم اسرارست و خبیرضمائر بندگانست. این کتاب از
~~برای آن [نمیفرستم]5 که دو کتاب دیگر در عقب این کتاب آمده است: یکی احکام المحبین
~~(1288) نام دارد و یکی نهایة الحکمة. میخواستم که دریک جلد بفرستم، هنوز اندک کارتذهیب
~~مانده بود. بعد ازین که6 هر کاروان که آید وصول خواهد یافت. و احوال آمدن [طرفین]7 موقوف
~~آنست که فرزند خواجه جلال ا[لا]8 سلام در کازرون (1289) بتمکین (1290) نشسته و این
~~[فقیر را]9 به هیچ نوع یاد نفرمود. این شکایت به والدهآ معظمه نمایند که تا بداند که این فقیر

PageV01P246

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0181.png)

~~[هیچ]10 تقصیر در حق فرزندان او نمیکند [فرزندان او بیوفائی میکنند]11 . والسلام.
# هر سلامی که حقیقت آن در خاطر نزول میکند، مثال آیت عشق که شرح آن درزبان
~~نمیآید، به نیاز و محبت مطالعه کند. این نوبت نمیخواستم که بیاض (1291) را سیاه کنم، بجهت
~~آنکه آنچه حد گفت و شنیدست که مدرکان (1292) عالم محبت فهم آن کنند، درکتاب
~~کشف الارواح ذکر آن رفته. علامت حقیقت آن معلوم نشد، بجهت آنست که در آن ملک که
~~رفتهاند، مستقیم احوال (1293) نشستهاند1 و در ویشانرا در غربت گذاشتهاند و سبب نیآمدن این
~~فقیر از بهر آنست که یاران در بند تکلفند تا معلوم باشد. والسلام.
# عهد کرده بودم که کتابت نکنم، که هرچه امکان گفتن1 و شنیدنست در کتاب
~~کشف الارواحست. بجهت آنکه ارواح دوستان با یکدیگر اتحادی دارند. این ملامت و جدائی از
~~برای تنست که خوی روح برنداشته است. ان شاء الله تعالی که به نیکوترین وجهی دولت وصالت
~~ارزانی شود، به حق محمد وآله.
# فرزندان به حقیقت فضل الله (،129) و همشیرهاش سلام بخوانند و همت نیک وقوت از
~~حق طلب کنند که هرچه کند، نفس پاکان کند. باقی احوال2 در کتابت (1295) خواجه محمد
~~(1296) معلوم کند. کتاب مولود حضرت مصطفی [، صلی الله علیه وآله وسلم،]3 به پنج هزاربیت
~~رسید. بیت4 :
# زمانبه هرزمان نقشی دگرگون   به عالم میثمباید ms188 بی چه وچون (1297).
# از آن چون زلف جانان دل پریشانست   که قدرت گاه فاش و گاه پنهانست.

PageV01P247

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0186.png)

# [ابیات]2:
~~بی شبهه و بی ریای مکتوب   آیات روانست سوی مطلوب.
~~سی پارهآ (1298) عاشقان نه اینست   کاید (1299) زسما، ودر زمینست.
~~مجموعهآ عشق هست ازذات،   دل یابد از آن همیشه لذات.
# بتجدید سلام مشترک بخوانند، که هرچه زبان درمیان [آید]3 بکر نیست. شرح این
~~احوال4 در کتاب کشف الارواح گذشته است در [بیان]5 اهل محبت وعشق ودرد و اهل ملامت،
~~و نزدیکست که تمام شود. چهار هزار و پانصد بیت نوشته شد. ان شاء الله تعالی که همراه خود
~~رسانیده شود. معلوم دانند که تقصیر از جانب یارانست که گرفتار تکلفاند. غرض آنکه هیچ آن
~~نوبت6 ننوشته بودند. پس نیست که خوش در میان میوههای گوناگون نشستهاند و درویشان درین
~~جانب به لب خشک و چشم تر و دل گرم و آه سرد بگذاشتهاند و سر به سر نمیکنند (1300). یاران
~~درخواست کردهاند که محصول بردارند، روانهآ آن جانب شویم. والسلام.
# بی اسم و بی زبان و بین شرح اشتیاق سلام بخواند و تحقیق بداند که1 این پردهآ جدائی از
~~غیب روی نموده2، از بهر آنکه [فرزند]3 جلالا للاسلاما روزی که این دیار [را]؟4 مشرف فرمودند،
~~چنین نمودند که غرض آمدن به این طرف کلی (1301) آن بود که این مشتاق و یارانرا به جانب
~~عراق برد و آن [لحظه]5 راست میفرمودند. چونکه حوالت نبود، هیچ نوبت دیگر صحبتی که
~~بموافقت باشد روی ننمود، و این فقیر در عالمی نیستم که امرو نهی کنم. فرزند حالم ویاران این
~~طرف وآن طرف بجهت تکلف گرفتار مقاماند و زمانه اختیار به کسی نمیدهد و نخواهد داد تا معلوم
~~باشد. باقی احوال در کتاب (1302) خواجه محمد معلوم کنند. والسلام7.

PageV01P248

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0183.png)

# سلام بخواند و معلوم داند که آنچه متکلمان (1313) اولین و آخرین ذکر آن نکردهاند در
~~صفت اشتیاق وبیان حال، در کتاب کشف الارواح گذشته. [عجب]1 که ms189 فهم آن نفرمودند، که
~~اگر فهم کرده بودندی پیدا بودی. قصیدهای در باب غریبان نوشته شده است، بخوانند و فکرنیک
~~بکنند در آن. والسلام.
# فرزند فضل الله را به بسیار سلامی غیر مکرر بنوازد چنانچه طریق مشتاقان باشد.
# سلام و تحیات را حیاتی میباید که ارواح [را]1 متحد گرداند. و این جمعیت، هر لحظه
~~لقصمات برداره لدالما فضی تالید کر قوقع ه توجه کحوداند ولخلة انصاف قرنحفن قل درآونزد تا
~~تفرقهها آرام یابند واحوال کلی در کتابت [فرزند]4 خواجه محمد طائی5 (1304) معلوم [کند]6
~~والسلام.
# فرزندان و نور دیدگان، خواجه امین الدین فضل الله و همشیرهاش را سلام [برساند]2
~~والسلام.
# آنکه نام مشهورش غیرت محبت نمیگذارد که به زبان درآورم، سلام بخواندا وبعد از
~~تحیت، بداند که آنچه متکلمان گفتهاند که هرچه صادر میشود از ارادت خداست و آنرا [قضا]2

PageV01P249

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0188.png)

~~میگویند، [چنین است]3، والا شرحی چند میخواهد. گاه هست که [شخص]4 بیش ازوقت طلب
~~چیزی کرد از حق تعالی [وحق تعالی]5 مراد آن شخص برآورد. شخص البته حضور از آن نبیند6 و
~~پشیمان شود و سود ندهد و اگر حق ارادت کند و آن مطلوب به طالب رساند7، طالب البته لذات8 از
~~آن بردارد. از بهر اینست که9 پختگان پیرپرور هیچ خواست (1305) نمیکنند تا هرگز بی حضور
~~[نباشند]10. شرح این کلمات در کتاب هدایة المعرفة بتفصیل گذشته، بتأنی مطالعه کند. باقی
~~احوال از فرزند خواجه محمد معلوم کند. غرض آنکه قصد این سفر اول آن عزیزهآ زمان به خاطر
~~در آورد و بشد. چونکه اول ایشان خواست کردهاند، این زمان نیز اختیار خود دارند، تا وقتی که
~~تشویش طامعان (1306) روزگار که سلاطین و بزرگان ایامند به یک سوقرار گیرند. و البته حق،
~~تعالی، دو سه روزی [با احمقان]11 میسازد تا12 [زور]13 وعقل وتدبیر [خود]14 بیازمایند و بعد از
~~آن از هم بریزند (1307) . چنین نخواهد ماند.
# پیش از سعید1 که نامهآ سعادتمند آورد، کتاب محبوب (1308) تمام شده بود. فصلی چند ms190
~~از آخر کتاب در صحبت مولانا اویس (1309) فرستاده شد. [مطالبه نمایند]2 واحوال اشتیاق
~~معلوم فرمایند. حالیا خاطر به کشف الارواح مشغولست که ارادت دل3 ورضای محبت برخلاف.
~~یکدیگر سیر میکنند تا اتفاق حال دل و قصد آمل که خارج محبتست4 در میانشان صلح پیدا نشود،
~~حضور قلب نباشد و تا حضور دل نباشد، محالست که آنچه شخص فکر کند عاقبت پشیمان نباشد.
~~غرض آنکه در خاطر هست که بعد ازعید (1310)، اگر در آن جانب چند روزی کششی درست
~~بنمایند، مشرف شویم و اگر گاهی خواهند و گاهی به سبب خیالا تنی چند مذبذب بین (1311)
~~شوند، به جائی نرسند، انشاء الله که جائی رسد، به حق محمد وآله. فصلی چند از کتاب
~~کشف الارواح صورت بسته. یک دوبیتی از ابتدای حکایتی درین مکتوب مینویسم بجهت تأمل و
~~تفحص احوال. بیت:

PageV01P250

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0185.png)

~~بیا، گوشی به راز عاشقان دار   اگرچه راز دک ناید (1312) به گفتار.
~~بیا، بشنوحدیث پیر کنعان (1313)   که تا عارف شوی بر درد پنهان.
~~وصلی الله علی خیرخلقه محمد وآله5.
# عزیزان سلام بخوانند و بعد از دعوات معلوم دانند که مرکب همت برجادهآ الفت برزین
~~ارادتست ولجام (1314) رضا به کام معنی1 «کن فی الدنیا کانک غریب»، ان شاء الله تعالی،
~~بعد از عید رمضان (1315) بدان جانب روآنه خواهد شد. بجهت یاران به روزعید افتاد که در بند
~~تکلفند. ان شاء الله تعالی که هیچ حجابی درمیان نیآید، به حق محمد وآله وصحبه وسلم.
# فرزند سلام بخواند و معلوم داند که خیال مشترک بی اختیارست. تا خیالات شخص1 جمع
~~نشود، نفس2 وصال نمییابد. [وا]3 در حضور، این نوع حکایت بسیار گذشت و حال آنکه ظالب را
~~مجتمع بایذ شدن که مطلوب جمعیت یافته است4، واین تفرقه از بهر آنست که جمعیت پیدا شود و
~~اگر چنین نبودی، ذکر درمیان نبودی. ذکر چیزها کردن از بهر آنست که آنچه ناپیدا باشد پیدا
~~شود، وحال آنکه هیچ چیز از طریق حق پوشیده نیست. ms191 ان شاء الله تعالی که شرح این حکایت در
~~حضور گفته شود . [و]3 فرزند احمد (1316) را سلام رسانده. والسلام.

PageV01P251

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0190.png)

~~میشود، به عالم گفتار میاید. غرض آنکه فرزنئد خواجه مظفر الدین (1317) فرمود که در آن کتابت
~~ذکر احمدی (1318) وفرزند احمد ننوشته بودهایم. در سر کتاب تأمل کنند و حقیقت خود را در
~~کتابت بطلبند، که بیشتر احوال این فقیر آنست که مکتوب بی اسم مینویسم. «الماضی لایذگر.»
~~بتجدید سلام بخوانند و احمد را به عوض این فقیر ببوسند و از خاطر خود بپرسند [و ببینند که هیچ]2
~~فراموشی هست یا نه. واین [جدائی]3 از بهر آنست که محبت استقامت بگیرد تا در حضور به
~~اشتیاق4 افزایند و برودت در خود راه ندهند. آن بزرگ بزرگواران5 که گبراش (1319) گویند، او
~~نیز شکایتی چند دلیرانه نوشته بود و فقیر نیز تقصیر نکردم و شکایتی چند که هرگز در خیال نیآمده
~~بود که به زبان آورم، در مکتوب نوشتم. [و]1 شرح اسرار کلی در کتاب کشف الارواح ذکرش
~~رفته، مطالعه فرمایند. باقی احوال در حضور گفته شود6. والسلام.
# «العبد یدبر والله یقدر (1320).») فرزندان سلام بخواند. فرزند خواجه محمد بیخبرانه این
~~سفرش درپیش آمد. ان شاء الله تعالی چنان باشد که ناانصافان که در بغداد در مقابل هم نشستهاند
~~سرانجامی پیدا کنند و آن فرزندان1 به حضور توانند که با فرزند خواجه محمد مراجعت کنند بجمع،
~~که درین معامله بی آنکه تغییری در روی زمین پیدا شود، خوب نمینماید. ان شاء الله که2 بزودی.
~~نوعی شود که خیر جمیع مسلمانان باشد. والسلام.
# وقت شریفست و بغایت تند رفتار (1321) و بنی آدم بغایت غافل از اوقات شریف.
~~ان شاء الله [تعالی]1 که بیداری2 پیدا شود3 و بدانند که مرگ درپی فرزند آدمست تا واویلا نباید
~~کردنت (1322) . بیت:   ست وملالتا لشکر هجر نشکند جام وصال.

PageV01P252

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0187.png)

# فرزندان سلام بخوانند. ملاقات پسندیدهآ بی ملال بزودی ارزانی باد. عزیزان هرچند که
~~سعی میکنند که قدم در ms192 بادیهای که التماس آن از عالم بی نهایت به عالم نهایتست، درآورند و
~~واصل منزل اتحاد شوند، تفرقهای که1 در روز جمعیت در خود راه دادهاند، حجاب رؤیت میشود. و
~~اگرنه این فقیریک ساعت مقیم هیچ مقام نیست. و همه جا و همهآ منازل راه گذار2 فقرست، ما سد
~~راه خودیم. ان شاء الله [تعالی]3 که سد تقلید از پیش راه همه برداشته شود تا خواست و بایست
~~(1323) نماند. والسلام.
# فرزندان سلام بخوانند و شرح اشتیاق از نفوس غیب پرسند. زنهار که لشکر نسیان در میدان
~~فکر راه ندهند، که قضای ربانی بر تفکر مخلوق غالبست. و فرزند حال و وقت بودن [نه کاری]1
~~سهلست. اگر شخص در همهآ [امور]2 راضی باشد، حال در امر او درآید، و اگر برخلاف آن باشد،
~~بی اختیار3 اختیار از وی4 بستاند. باقی احوال رجوع به کقابت فرزنذ خواجه مظفرالدین است.
~~والسلام.
~~چوآمد بادهآ اصلیت درجوش،بهشتی (1324)، ای بهشتی، بحر بزغوش1 (1325).
~~عزیزان که جاذب اسرار انسانند سلام رساند و خاطرشان نگه دارد چنانکه پسندیدهآ طرفین باشد.

PageV01P253

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0192.png)

~~اگر2 بدین جانب آوردن خیر بیند، بیاوردشان. مشکل آنست که ازهم جدا کردن خوب نمینماید و
~~اختیار جماعت نیست. باقی آن فرزند داند. والسلام.
~~بنا أفتح ربنا افتخ بیننا (1326) بین قوم الحق، و انصرو اهدثا. (1327)
# برادر خواجه نورالدین حسین (1328)، زیدت محبته، سلام بخواند و اشتیاق مشتاقانرا در
~~دل وجان راه دهد و به آب محبت مروح (1329) گرداند تا یگانگی اهل محبت به چشم سریبیند
~~تا تواند که فرزند بی برادر و بی مثل، خواجه محمد، بزودی بجانب مشتاقان روان گرداند، که انتظار
~~تا انتظار و دیدن تا دیدن تفاوت دارد. در وقت مفارقت گفتمش که شخص را در سفر اختیار
~~نیست1، از بهر آنکه اکثر مسافران به اختیار خود پرواز میکنند و تقدیر جدید تدبیر کهنه را نیست
~~میگرداند. و آن عزیزان که در آن جانبند وقوف این معرفت دارند. بجمع سلام بخوانند و فکر عاقبت
~~در ms193 اول بکنند. والسلام.
# فرزند عزیز، خواجه شمس الدین محمد (1330)، زیدث محبته، سلام بخواند. و1 بعد از
~~سلام وشرح اشتیاق معلوم کند2 که فرزند، مولانا علی (1331)، آمده است که تا زود آن فرزند را3
~~بدین جانب آورد و مولانا علی را در آن موضع وانگذارد، که توبهآ نصوح کرده است. برخلاف آنست
~~که ذکرش میرفت. البته البته البته سعی بکند وزود بیاید، که مرگ در کمین بنی آدمست و هیچ
~~محابا نمیکند، و حال آنکه اهل محبت را مرگها در پیشست. و عزیزان را سلام برساند و بداند که
~~بندگی خواجه معین الدین محمد (1332) به راه کعبه روان شد به حضور و استقلال. چونکه سفر
~~خیر بود، مانع نمیتوانستیم شدن. غرض آنکه غافل نمیباید بود و راه لشکر آمل4 به خود نمیباید داد.
~~والسلام.

PageV01P254

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0189.png)

# بانوی ایام (1333) سلام بخواند و بداند که حیات بشری باقی نیست. غرض آنکه راضی
~~میباید بودن به هرچه طلوع کند، که این دنیا رباط دو درست؛ هرکه درآید البته بیرون رود، و همه
~~کس این مثل مشهور میزنند. عمل براین کردن واجبست. ان شاء الله تعالی توفیق رفیق باشد و در
~~کتابها مطالعه کرده باشند که توفیق نفس مردان خداست. دیگر در خاطر نبود که آن عزیزان هرگزاز
~~یکدیگر جدا شوند و کار زمانه جدا کردنست. و حق تعالی فردست و محبتش طالب فرد. پس تفرقه
~~عین جمعیتست. غرض آنکه عیال فرزند خواجه مظفرالدین روانهآ این جانب گرداند. والسلام.]
# فرزند خواجه محمد سلام بخواند. بعد معلوم داند که به سبب همصحبتی آن فرزند
~~فضل اللهی 2 (1334) مکتوب چنان نوشته شد که هرگز آشنائی نبوده باشد. از بهر آن در حاشیهآ این
~~مکتوب نوشتم تا نیک تأمل کند و بنماید. بارک الله، بارک الله، بارک الله، از بهر آن ذکر
~~کم التفاتی و بیمحبتی درین مکتوب نوشتم تا فضل اللهی2 در کتاب خود نگاه کند و انکار نتواند
~~کرد. ابیات:
~~جمالی، تواز درد دل جووفا،   مجواین ms194 جواهر به دارالقضا (1335)،
~~که جزدرد عشق، ای فقیرغنی،   همه نیست گردد به باد هولی4.
# هرآن کودلش نیست در بند یار،   نبینی، نبینی از اوجزجفا.]
# فرزند مقبول، عمیدالدین معروف، به جان مشتاق داند و این حدیث که آآینه فقرست ورد
~~خود سازد که «گن فی الدنیا کانک غریب». البته [زود]1 کاربسازد2 وروانهآ این جانب شود، که

PageV01P255

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0194.png)

~~چشم محبت در راهست. قال النبی، صلی الله علیه وآله وسلم، «الدنیا مزرعه الآخرة (11336) یک
~~وجه درمعنی ««آلفقر آفضل من الغنی») نوشته شده3، مطالعه نماید.
# ای اخی4، بدان که عافیت5 که همه نعمتی در و هست غنی است و نعمت صورت و معنی
~~چون جمع شد، بعضی از گثرت نعمت از حق تعالی دور میافتند و بعضی [به حق]6 نزدیک
~~میشوند، و فقر چون غلبه کرد و شخص را فقیر ساخت، حق، سبحانه و تعالی، نزدیک آن فقیر میشود.
~~که «آنا عند المنکسرة قلویهم» وحصرت خواجه، صلی الله علیه وآله وسلم، میفرماید که «اللهم،
~~أحینی مسکینا». وچون به این مقام برسی، بدانی که «الفقر آفضل من الغنی» چون باشد. یک
~~وجه (1337) دیگر در معنی «آلفقر افضل من الغنی» . ای اخی، شنیده باشی که رابعه، رحمة الله
~~علیها، در صحرا نشسته بود و حیوانات بگرد او میگشتند و چون حسن بصری (1338)، رحمة الله
~~علیه، برسید بگریختند (1339) . حسن فرمود7 که سبب چیست که با توأنس دارند و از من
~~میگریزند. رابعه گفت که تو امروز چه خوردهای. حسن گفت که پیه آبه (1340) خوردهام8. رابعه
~~گفت: البته از تو بگریزند که جنس ایشان تصرف کردهای و من حیوانات نمیخورم، البته با من
~~أنس گیرند.
# ای عزیز، بدان که این مقام مبتدیانست که رابعه داشت. هنوز رابعه1 جنسیت با حیوانات
~~دشت ده حیوانات با او میبودند. هرگاه که روح از قالب جدا شد و حاضر گشت و قالب درخاک
~~غایب شد، حیوان با آن روح هیچ آشنائی ندارد. [و]10 مادام که سالک مراعات جسم میکند و
~~پرورش ms195 صورت میدهد، جنس صورت آن سالک11 که حیوانست با او أنس دارد، وچون صاف شود
~~ومراد بشریت ندهد، اهل جهان ازومیگریزند. از بهر آن اهل عالم ازفقرا12 میگریزند که تفع
~~حیوانیت (1341) نمییابند و گرد سلاطین و اهل دنیا میگردند که از ایشان نصیب نفس مییابنه.
~~«آلدنیا جیفة وطالبها کلاب.»
# ای عزیز، البته ذکر مرگ بسیار میباید کرد تا نفس خائف شود و چشم آمل کور گردد، که
~~وعدهآ حق تعالی همه درستست و روشن13، خصوص مرگ.که همه کس به چشم سرمیبینند و
~~[آنکه]14 وعده به آخرتست، بعضی میبینند وبعضی [نمیبینند]15 وصلی الله علی خیرخلقه محمد
~~وآله وسلم16.

PageV01P256

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0191.png)

# فرزند عزیز، خواجه جمال الدین محمد طائی بیوفا سلام بخواند.
~~نگفتمت که عراقست و خاک محزونست؟   دلی که لحزن پذیرد قرین (1342) مجنونست.
~~نگفتمت که بتنها مروبه صف غریب،   که باد و آتش غربت بلند و بیچونست؟
# «آلماضی لایدگر.» عیال فرزند خواجه مظفرالدین بیآورد و هیچ خوف به خود راه ندهد و
~~باقیان (1343) را سلام رساند. فضل الله را واهل ونااهل را سلام رساند. شرحش در کتاب دیگر
~~گذشته. والسلام.]
# ای عزیز، بدان که آموختن علم ظاهر، حاصلش آن باشد که شخص در روی زمین عزت
~~پیدا کند، وعلم تصوف آموختن، حاصلش آنست که البته معجب (1344) شود وغبار اهل خدا در
~~دلش پیدا شود. به این علمها که ذکرش رفت شناخت خدای تعالی و رضای خدای تعالی پیدا
~~نمیتوان کرد. رضای خدای تعالی و شناخت خدای تعالی موقوف اهل خداست (1345)، به شرط
~~آنکه میت وار باشد، یعنی خود را و طاعت و خدمت خود را در میان نیآورد. وصلی الله علی محمد
~~وآله وسلم.
# «یفتح الله قلوب المشتاقین والحمد لله رب العباد المقبولین (1346).1» ثیرهآ باغ رسالت
~~ودردانهآ بحر ولایت، فرزند امین الدین شاه محمد (1347)، زیدت محبته، بتجدید2 سلام بخواند.
~~بعد از دعوات خالصات، اعلام آن عزیز مینمایم که خاطر مبارف الهام «آلفقر فخری» بیرون
~~نفرماید و به عادت جماعت غافلان که ms196 مشهور زمانند، زیست نکند. حالیا میباید که فرزند شاه
~~حسن (1348) به هیچ نوع از خود جدا نگرداند3، که حضرت شاه ولایت میفرماید که «فان آلمال

PageV01P257

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0196.png)

~~یفنی عن قریب» (1349) . وصلی الله علی خیر خلقه ومحمد وآله وسلم. [والسلام.]4
# یفتح الله علی قلوب المشتاقین و الحمد لله رب عباد المقبولین]1 . الفقیر المستقیم بلقاء
~~محمد وآله الطیبین الطاهرین.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» ای ربودهآ غمزهآ ححسن فقر مصطفی وای ستودهآ آیات احوال
~~مرتضی، بدان که برگزیدهآ منظوران وصاحب حسن مشهوران و مستوران اولین و آخرین، حبیب رب
~~العالمین، محمد مصطفی، علیه آفضل الصوات واکمل التحیات، هرگاه که میل به ارادت حق
~~فرمودی، رضای حق، سبحانه وتعالی، که حاکم ارادت خداست، به شکوهآ بلیغ وعشوهآ صریح
~~فرمودی که «انک لا تهدی من احببت ولکن الله یهدی من یشآء وهو اعلم بالمفتدین» (1350).
~~زمین فرسند، به عزت ظاهرشان آز خحود دور تکرد البند وبه وقح باز حفشن به تابیی مید م دشمان و
~~بازمیآورند، بجهت آنکه خوی به عزت کردهاند و این صفت انبیاء و امتست. واهل محبت را صفت
~~آنست که ملامت محبت بردوش جانشان نهند و زهراب (1351) عشق که [«شفاء للناس»
~~باشند. غرض آنهه احر آن عز یز ابر د رازگوش 22 4ه4) سوار شودة بهتر بانشد که تسمی ل بخرد
~~به دست ظالمی افتد تا نظر («االفقر فخری») نگاه تواندداشت. باقی احوال در حضور گفته شود. والسلام.

PageV01P258

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0193.png)

# زنهار و صد هزار زنهار که از جامه چاکان (1354) شرمسار بترسید و از آرمیدگانی که در
~~صوامع و در مساجد و در مدارس باشند بپرهیزید. شرحش در نظم گفته میشود و توهمه گوش و چشم
~~باش . وصلی الله علی محمد وآله وسلم.
# فرزند مظفرالدین سلام بخواند و به شکر ایزد تعالی مشغول شود که قابلیت حیات جدید
~~دارد، که هر ملامت که روی به سالک میآورد، حیات نودرپی آن تاخت میآورد، پس در ملامت
~~شکر واجب باشد. خوش وقت باشد که حق ms197 ناظر دلهاست. والسلام.
# گربهم نبود، نمییابد نظر.
~~جسم وروح ونوددل، گوش و بصرگربهم نب
# خوشدلی گریافتی این اتفاق.
~~خوشدلی در عافیت جوبی نفاق؛خوشدلی گری
# عزیزان بجمع سلام بخواند و اشتیاق به اعلی مرتبه دانند، و موافق باشند که دنیا وحیات
~~دنیا با کس وفا نکرد. دیگر فرزنذ، خواجه1 جمال الدین محمد سلام بخواند و حاضر خاطرها باشد.
~~والسلام.
# فرزند [عزیز]1 عمیدالدین معروف سلام بخواند و بغایت و نهایت خاطر خود فرورود و شعلهآ
~~آتش اشتیاق این مشتاق را2 مشاهده کند، که پرتوحرارت [محبت]3 این فقیرست که آن عزیزرا
~~سراسیمه گردانیده و خبر از رفتار خود ندارد. والسلام.

PageV01P259

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0198.png)

# ای عزیز، بدان که هرمدتی که از زمانه میگذرد، امور و اصول و وصول انبیاء و حکماء و
~~سلاطین بی لذت میشود. و مقلدان امور واصول فهم این معرفت نکنند، از بهر آنکه دلشان موافق
~~زمان نیست؛ به سبب آنکه فیض از راه گوش گرفتهاند و فیض سمعی راه به دل نمیبرد، میل به
~~زبان میکند، و البته عبارت زبانی صورت جهانرا به تصرف درمیآورد و مقلدان بدان قناعت میکنند
~~و بسیار خوش وقتند و نمیدانند که اهل حال وصاحب حال را ذوقها باشد، آنچنانکه سائسان (1355)
~~بقدر حکومت خود چندان عزت از پندار خود مییابند، که خبر از لذات امراء ندارند و امراء ووزراء خبراز
~~لذات شوکت سلاطین ندارند. وتمامی این قوم وامثالهم عیش وفیضشان متصل نیست. وسلاطین
~~معنوی و امراء وخدام ایشان، بجهت آنکه شوکتشان ناپیداست، قدرت دائمی دارند. غرض آنکه
~~این فقیر میخواهم که با آن برادر عزیز صحبت محرمانه بدارم، موقوف به وقت میشود؛ به سبب
~~بی اختیاری که آن عزیز را واقعست، امید که به نیکوترین وجهی روی نماید. حالیا با یاران این
~~فقیر، اگر تواند، گاه گاه صحبت دارد، که البته خوی زمانه بردارد و دل قوی شود. و مقصود همینست
~~که شخص قوی دل شود. قوله تعالی: «آلا إن اولیاء الله لآخوف علیهم ولا ههم ms198 یخزنون.» تا صحبت
~~با اهل حال ندارد، کیفیت ظهور زمان نتواند دانستت. چون دو سه روزی با یاران صحبت دارد و
~~کیفیت حال بداند، شرح مقامات و درجات اولیاء نوشته شده به آن عزیز رسانیده شود. والسلام.
# فرزندان بجمع سلام بخوانند. و اشتیاق را شرح نپرسند که سوز فقر در علم نیست و علمست
~~که اثبات عمل میکند. پس درین عالم که درویشانند، شرخ دخل ندارد. امر واجبست که هرسه با
~~هم متفق بنشینند و قرعه اندازند (1356) بر لباسات کهنه، وبر هرکدام که افتد، از پیش خود
~~بردارند. باقی احوال در حضور گفته شود. والسلام.
# فرزنذ عمید الدین معروف، ظول الله عنره، بتجدید نفس تحبت که مبرا از هستی
~~بشریست، بجان در پذیرد و مفرح داند، که از خمخانهآ (137) حیات به جام اردات به کام

PageV01P260

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0195.png)

~~[زندگی]1 میرسد و میرساند بی واسطهآ شراباتی که دست آلود اهل خرد شده باشد. «و آلحند لله
~~رب العالمین.» خاطر مبارک آسوده دارد و زود خیالات را جمع گرداند و خود را به یاران رساند،
~~که اشتیاق غلبه کرده و چشم انتظار در راهست. والسلام.
# فرزندان عزت فقر حضرت حبیب (1358)، [علیه افضل الصلوات واکمل التحیات]1،
~~سلام بخوانند و بصارتی که ناظر حسن عشقست، برخود ناظر دانند و بداند که معنی «آلصوم لی»
~~آنست که هر نفس که از جانب شفقت الهی برآید، بی شرکت تفکر خود قبول کنند. البته این روزه
~~که همه کس میتواند که بدارد نه آن صومست که محرمان پردهآ محبت میدارند. البته البته عزت
~~بدن2 بدارند و ترک موافقت صورت کنند. اگر بیماری نبود، حضرت باری تعالی اجازت نفرمودی
~~که «ولا علی المریض حرج» (1359) «و آلحمد لله رب العالمین.» [و الصلوة]3 والسلام علی
~~محمد وآله وسلم.
# فرزندان مقبول سلام بخوانند و اشتیاق را شرح نپرسند، امید چنانست که نسیم بهار و صبح
~~وصال باهم قرین شوند و بیخ (1360) ظلمت هجران براندازند. اگر دل و زبان موافق افتد،
~~حجابهای کلی ms199 رفع شود. فرزندان که زادهآ عنصر دلند (1361)، [مولانا فضل الله وهمشیرهاش
~~سلام]2 بخوانند3. دیگر فرزند جمال الدین محمد سلام بخواند و در آوردن عزیزان چنان که تواند
~~تقصیر نکند. ابیات4:
~~عرشها وفرشها چون آب وخاک   گاه محزونند و گاهی صاف و پاک.
~~دائما هستند در سیر و سلوک   ار فقیرند و اسیر و گرملوک.
# پس نباید بست دل در هیچ چیز   تا نیابی خواری، ای یارعزیز.

PageV01P261

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0200.png)

# فرزندان بجمع سلام بخوانند و شکر و سپاس حق، سبحانه و تعالی، بجای آرند2 که حالیا
~~از هم جدا نگشتند. شخص تا به استقامت نرسد، درین لباس بودنش اولیست، و شخص وقتی به
~~استقامت رسیده باشد که هرچه و هرکه از پیش او بردارند، متغیر نشود و فزع (1362) نکند.
~~[والسلام]3.
# [«هو االفتاح .»]1 فرزند مقبول، مظفرالدین، سلام بخواند ویاران آن طرف را بجمع سلام
~~رساند، و معلوم کند2 که هرکه یک3 قدم در عالم فقرنهد، در دنیا حسابش پاک کند. البته البته
~~رضای قرض خواهان (1363) بجوید4 و به وعده نگذراند، یعنی حجت (1364) بنو(1365) نکند
~~و کاربه خود دراز نکند. غرض آنکه ترک اسراف [بکند]5 وقناعت پیشهآ خود سازد. بیت:
~~پیک صبا، خیز و رودر بدر و گوبه گو، درپی زنجیردل بازنما موبه
# قال الله، سبحانه وتعالی: «یا أئها الئاس ضرب مقل فاستمعوا له إن الذین تدذعون من دون
~~الله لن یخلقوا ذبابا ولو اجتمعوا له و ان یسلبهم الباب شیا لا یستتعدوها منه ضعف القالب و
~~المطلوب» (1366) «ما قدروا اللة حق قدره (1307).» شعر:
~~آیها الناس، إسمعوا هذا المثال،   و اعلموا من سرآیات الوصال.
~~أئها الناس، إسمعوا هذا الکلام،   و اعلموا آثار [اسرار]7 الکرام.
~~وصلی الله علی النبی محمد وآله وسلم3.

PageV01P262

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0197.png)

# (بشم الله الرحمن الرحیم.» قال الله تبارک وتعالی : «إن الله یأمر بالعدل والإخسان و
~~ایلآئ ذی القزبی وینهی عن الفحخشاء و المنکر و البغی یعظکم لعلکم تدکرون» (1368).
# ای عزیز، «یأمر بالعدل» یعنی یأمر الخلیفة بالعدل (1369). عدل سرخلافتست ودر
~~عبارت اهل ms200 معنی ولایتش گویند، وچون ظهور کند سر نبوت باشد. «الملک والدین توأمان»
~~گواهی «یأمر بالعدل» میدهد. این امر در شأن سلاطینست صورتا و معنا، وذکر این شمهای به سمع.
~~عزیزان خواهد رسید. اول میباید که بدانند که «عدل ساعة خیر من عبادة سبعین سنة» (1370) چه
~~معنی دارد. این ساعت که عدل در آن بهتر است از هفتاد سال عبادت، آنست که سلطان در آن
~~ساعت که خشم آلود شود، خاطر خود نگه دارد و حکم به عدل کند و از سرجهل هیچ حکم نفرماید.
~~حالیا یک لحظه خاطر شریف نگاه دارد و از سخن بی غرض در خشم نرود تا از نصیحت برخوردار
~~شود. اول معلوم فرماید که این فقیر توقع وطمع به اهل دنیا ندارد، والا شفقت دریغ نباید داشت. در
~~معنی ««التعظیم لأمر الله والشفقهآ علی خلق الله» یک رسالهآ طویل نوشته شده در شأن عزیزان غایب
~~و چند کتابت دیگر، و بر آن عمل نفرمودند؛ سود نکردند و هیچ فایدهای بدان قوم نرسید. ان شاء الله
~~تعالی این قوم نیز چنین نکنند. غرض شفقت و عدل در هر مرتبهای که ظهور میکند، عدلست و
~~شفقت این حقیر بتحقیق دوستدار و یار جمیع مخلوقاتست، خصوص سلاطین که ملامت ایشان
~~بیشتر است از همهآ مخلوقات و هیچکس دوسنت ایشان نیست. به حقیقت انسان سوگند که چاکران
~~همه از بهر طمع خود خدمت میکنند و از آفتاب روشن تر است که وقت ملامت چگونه میگریزند.
~~حالیا یک لحظه گوش به معنی «إن الله یأمر بالعدل والإخسان» ذار، ای سلطان وقت. از بهرعدل
~~و احسان طاعت از سلاطین نمیطلبند، که بار امانت بر جان ایشانست. در اول کتاب گفتم که در
~~خشم مروتا حظ از عمر خود برگیری. و مبالغهآ میکنم که این فقیر توقع احسان از هیچ کس ندارم.
~~سلطان میباید که اول عدل و احسان با «ذوی القربی» (1371) بجای آورد تا تواند که عمل بر
~~(«ینهی عن الفحشآء و ms201 المثگر» بنماید، واول بر نفس خود امر کند تا دیگران فرمان برداری کنند.
~~دیگر به نزدیکان عدل و احسان بی طمع کند3.
# ای عزیز، وقت آنچه در خاطر شخص باشد، اگر چنانچه آن چیزبه زبان آورد، زود اثرکند
~~وتفرقهها جمع شود.
# ای نور دیدهآ عالمیان، این فقیر مداهنه (1372) نداند و قصد هیچ آفریده نمیکند و بی آنکه
~~ذکر گذشته حرفی چند بر سبیل تمثل (1373) به قلم آورم، نمیشود که حال معلوم توان کردن. این
~~فقیر میخواست که روزی که آن حضرت از ملک عراق (،137) میل بدین دیار فقرا کند، به

PageV01P263

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0202.png)

~~زمین بوس مشرف شود. عزت فقز بزرگی مینمود، که اهل صورت البته بحقارت در فقرا نگاه میکنند
~~و زیانکار میشوند. از آنجهت صبر میکردم و امید داشتم که آن عزیز واقف الهام الهی شود و زحمت
~~نکشد و بدین دیار گذار نفرماید، که درین سفر هیچ سود نیست. اگر آن عزیز میخواست که تربیت
~~فرزند عزیز کند و نگذارد که ظلم بر زیردستان کند، هیچ چیزش از او نمیباید خواستن. ای پادشاه
~~عادل، هر چیز که آن به سلطان اعظم [...]4 نه از مظلومانش بباید ستد. زنهار که در خشم مرو، که
~~اگر آن غالب ایام (1375) به عدل واحسان امر فرمودی، آن فرزند عزیز سر از متابعت نمیپیچید.
~~معنی «عدل ساعة خیر من عبادة سبعین سنة» (1376) بشنووقدر ساعت بدان وفضیلت ساعت هر
~~قوم که ظهور میکند، شمهای به اشارت در عبارت آمد. اول علماء و مشایخ و درویشان حاضر
~~ساعتشان میباید بود تا سلاطین توانند که عدل بجای آورند و قصد عزیزان در خاطر این فقیرنیست و
~~مقصود اظهار آنست که اگرسادات و علماء و بزرگان این دیار بیامدندی و شفاعت کردندی بجهت
~~تقصیرات آن فرزند، و در پی آسایش حضور خود نبودندی، فزع در اهل ممالک اثر کردی، چونکه
~~اهل علم که اهل آخرتاند، دوستی دنیا دارند. با اهل دنیا چه توان کرد و گفت؟ قال النبی، ms202
~~عیلی الله علیه وآله وسلم: «الدنیا حرام لأهل الآخرة والآخرة حرام لأهل الدنیا وهما حرامان لأهل
~~لله (1377).» یک لحظه گوش به تأویل دارند وتفصیل ساعتها بر اهل عبادت به حقیقت معلوم
~~کنند. قال النبی : صلی الله علیه وآله وسلم: «عدک ساعة خیر من عبادة سبعین سنة.»
# ای اخی، آنچه تعلق به سلاطین دارد، آنست که در وقت خشم پرسش چنان کند که آخر
~~پشیمان نباشد. یعنی در آن ساعت که نفس شخص متغیر شود، حکم چنان کند که وقت عقل، که
~~عدل از عقل خیزد، که اگر حکم در وقت خویش کند تا باشد، شرمنده و پشیمان نباشد. و اگر
~~چنانچه برخلاف آن کند، چنان باشد که میبینی که پشیمانست که دز وقت خشم و غضب امر
~~فرمودةآ به أمرا و سپاه. خود نیز گرفتار حکم خود شده و هیچ سودی نمیدهد. بشنو که مولانا
~~جلال الدین رومی چه خوش میفرماید. (1378) ابیات:
# کس به زیر دم خر خاری نهد،   خر نداند دفع آن، برمیجهد.
# برجهد، آن خار محکم ترشود؛   عاقلی باید که خاری برکند.
# هر حکم که شخص از سر خشم کند همین معنی دارد. «الاشارة یکفیک.» این شرح
~~تعلق به سلاطین صورت دارد. دیگر آنکه حاضر بودن نماز در آن وقت که مؤذن تکبیر (1379)
~~میگوید، ساعتیست که همین معنی میبخشد و در وقت تکبیر نماز آن ساعت روی مینماید. و در
~~روز جمعه ساعتیست که حاضربودن در آن ساعت بهترست از هفتاد سال عبادت عابدان غافل. و
~~در سال ماهیست که رمضانش (1380) گویند و در آن ماه ساعتیست که قدرش (1381) گویند.
~~هرکه آن دولت بیابد بهترست از هفتاذ سال عبادت. و در روزعید (1382) ساعتیست که هرکه
~~مشرف شود بدان وقت، داند که جزای روزه چیست و معنی «انا أجزی به» چه باشد. دیگر آنکه در

PageV01P264

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0199.png)

~~سر بیت الحرام تجلی ای هست (1383) که میتابد به مشتاقان بادیهآ غیب که هرکه در آن ساعت در
~~عرفات (1384) میل به بین ms203 العلمین (1385) میکند وحاضر وناظر باشد، بداند که «عدک ساعة
~~خیرمن عبادة سبعین سنة» چون باشد.
# ای عزیز، صورت این حدیث شنیدی. یک لحظه حاضر باش تا حقایق و دقایق عاشقان
~~بشنوی، باشد که بدانی که هرچه آموختنیست هیچست و گوش به اهل حروف (1386) نکنی. و
~~وقتی این وقت و این ساعت دریابی و معلوم کنی که دردمندان که در کمند زلف پر آشوپ دلدار
~~گرفتار باشند و محوو خبردار باشند، عاشق توشوند و ترا از تو بازستانند و در آن حالت که حرارت
~~بزرگی عشق تجلی کند به صورت معشوقی و تو گداصفت بوده باشی و عاشق وار و سرگردان در کوی
~~فنا گردیده باشی، چون تخت عزت بنهد و ترا معشوق وار بر سر آن تخت نشاند. در آن ساعت
~~بگوئی: «اللهم أحینی مسکینا وأمتنی مسکینا، و احشرنی فی زمرة المساکین»، حق آن ساعت
~~بجا آورده باشی. دیگر آنکه مجذوبی که جذبهآ من جذبات الحق درآید و برق صفت (1387)
~~صورت اورا درهم سوزاند. در آن وقت قدم از متابعت سرورعالمیان، محمد مصطفی، صلی الله علیه
~~وآله وسلم، بیرون ننهد، عدل آن ساعت بجای آورده باشد. نقلست که حضرت شیخ محیی الدین5
~~اعرابی، قدس سره، مدت پنج ماه در مسجد بنی امیهآ دمشق (1388) اقامت میکرد (1389) . در
~~ساعت وجد (1390) و سکر (1391) هیچ سهو(1392) نکرد. درطهارت وتلاوت ورکوع و
~~سجوذ عدل نمود چنانچه شایستهآ شرع محمدی باشد. یک معنی دیگر عاشقانه و مفردانه بشنو، باشد
~~که بدانی که لذت عشق چه باشد و عاشقان بی سر و پا، چه لذت از عمر برمیگیرند.
# ای اخی، بشنو که سحرهآ (1393) موسی چون ایمان آوردند، در حال به شهود رسیدند و
~~آلودهآ عبادت و اوراد و اذکار نشدند (1394). آن ساعتست که بهتر از هفتاد سالست. یعنی با
~~عاشق سرگشتهآ انتظار کشیدهآ اشتیاقیست و در صورت معشوق کششیست که عدت مدید انتظار
~~یکدیگر کشیدهاند در عالم غیب. در آن ساعت که بهم رسند، معنی «لأیسعنی [فیه]6 ms204 ملک مقرب
~~ولآ نبی مرسل» حیات بخشد، نه کفرماند ونه اسلام جایش باشد. در آن حال بجز اجر وثواب
~~درنگنجد. در آن ساعت نه عاشق ماند و نه معشوق عشق صرف باقی. در آن حال به زبان حال
~~گوید که «لمن الملک آلیوم لله الواحد القهار». در آن حال توچه دانی که سلطان عشق چه غدل
~~کند که پسندیده باشد؟ یک معنی دیگر بشنو. ساعتی که اهل حال از حال خبر میدهند، هرکه در
~~آن حال حاضر باشد، بهتر باشد از هفتاد سال که خدمت کند و بدان نرسیده باشد.
# ای عزیز، این حال نه حال اهل صورتست که بنشینند در صف طفلان و از بهر اظهار حسب
~~و نسب خود به قیاس کلیهای (1395) چند بگویند و بشنوند. خدایرا (1396) که کنزالدقائق
~~پیداکن و بدان کتاب مشغول شو، باشد که چشمت روشن شود و درویشان را بشناسی و هر
~~حرف دان (1397) نابالغ را به درویش نخوانی . این بیت در کتاب کنزالدقائق بطلب. بیت:

PageV01P265

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0204.png)

~~یا زرکی (1398) زن چومختث به روی، یا زنکی شوبه طلبکارش
# ای اخی، زود باشد که این تخت و بخت برهم زده باشند و توعارف شده باشی از دورو
~~(1400) قادر نباشی که عدالت کنی وچارهات نباشد. تا حیات باقیست، اگرشیخی، با مریدان
~~عدل کن و اگر از قاضیانی، از عدل پرس و محکمه به عدل وامگذار، و اگر سلطانی، به عدل گوش
~~(1401) و در بیابان حسرت سرگردان بگرد و بیدار شو، و اگر نمیدانی، به پرس ازیاری که بیغرض
~~باشد، که از نفس مبارک بی طمعغ او از آن ورطه به یکبار خلاص شوی. ابیات:
~~چویأجوج ومآجوج (1402) تا چند، چند   نشسته به دامان سد بلند؟
~~تواین سد هستی رهاکن رها،   که باشد که برهی زجور و جفا.
~~اگرعدل اینست واینست داد،   بدینسان کسی خود به گیتی مباد!
~~مزن دم زعدل ومگوحرف راه،   کزین عدل نتوان ترا گفت شاه.
~~درعدل بگشا اگرسروری،   که بی عدل جوید همی داوری. ms205
~~شه عادلان (1403)، آن یل هوشمند   بهنگام رحلت چنین داد پند.
~~که جای آر(1404) امروآبا (1405) زیردست   مکن جور واستم (1406) به هرجا که هست.
~~به هرجا که سلطان رساند قلم،   به عدلش بباید نمودن علم (1407).
~~زهرجا که سلطان ستاند زکوة،   در آن شيء بباید فزودش حیات.
~~اگرشاه ومیری ومولا وپیر،   تو این نصح بیغش (1408) بجان در پذیر.
~~بدین بیت میکن قیاس، ای ستی (1409)   که تا بازدانی که از کیستی.
~~درین بیت میکن قیاس همه،   کنه درهم دریدم لباس همه.
~~ندارم مجال سخن، ای عجوز (1410)،   بروسیر میکن به شرح الکنوز.
~~جمالی ندارد سر گفت و گو،   که مشغول یارست وجام و سبو.]7
# تمه معنی «التعظیم لأمر الله والشفقه علی خلق الله» . «بشم الله الرخمن الرحیم.»
# ای عزیز، بدان که انبیاء، صلوات الله وسلامه علیهم اجمعین، وسلاطین وامرا وسادات.
~~وعلماء ومشایخ شکرحق، سبحانه وتعالی، شان میباید کرد، بجهت آنکه عزت بی سعی و کسب

PageV01P266

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0201.png)

~~بدین عزیزان ارزانی شده، و معنی شکر آنست که جق عزت خدای تعالی را بجای آورند، و وقتی
~~حق عزت بجای آورده باشند که حاضر تعظیم امر خدای تعالی باشند و ناظر به احوال زیردستان
~~باشند، و در وقت خود به غور مظلومان رسند (1421) . شرح این شفقت در کبتاب فتح الابواب
~~گذشته، مطالعه فرمایند. بیت:
~~به وقت خود، ای شه، بفرما امور،   کزین میتوان دید دائم حضور.
# فرزند نظرهای دائم وهم رفیق دل مشتاق قائم، شیخ عبدالله (1412)، سلام بخواند. دیگر
~~فرزنل وزاده یتحبت قدیم کهاز هم تا به حضرت حبیب وازحبیب علیه الصلوة والسلام، رسیدهب
~~عالم درویشی راضی بودنست به امور حال و بس. غرض آنکه آنچه دست بدهد، عمل بدان بکنند.
~~و آمدن یاران بدان طرف نزدیک نمینماید، والا ناگاه باشد که برآید. حالیا یارانرا بجمع سلام
~~رسانند، خصوص رؤسای مهاباد (1414) خرد و بزرگ، و جماعت مسجد را سجده فرمایند. دیگر
~~معلوم کنند که هروقتی و هر بلادی و هرصحبتی و هر مشربی حکمی دارد؛ چنان کنند ms206 که
~~خاطرهای آن عزیزان نشکنند، و چنانکه آنها خواهند، چنان کنند، و جورنکنند و حاضر مشربها
~~باشند. والسلام. بیت:
~~زخود بگذشتن و مردن بتحقیقفیعال (1415) و کارزار هرکسی نیست.
# قال الله تعالی: «لین شکرتم لأزیدنکم و لئن1 کفرتم إن عدابی لشدید (1416).»
# ای عزن، یدان که اهل دنیا لذت از نعمیة دنیا نمیابند از برای آن [که] شکرخدای
~~ذات لذت شکر ذات میگوید، و هرکه تعلق به جاه و مال دارد حیران باد هواست و لذت از دارائی
~~اسباب مییابد و غره بدان اسبابست، و گشایشها و فتوحات دنیا و آخرت پندارد که از اسباب دنیا
~~حاصل میتوان کرد. به عظمت و قدرت و محبت خدای تعالی سوگند که هر جمعیت و هر وصال که
~~از اسباب دنیا پیدا شود زود تفرقه یابد و روسیاهی بارآورد. این مثال بشنوتا اعتماد برحسن صوتها

PageV01P267

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0206.png)

~~نکنی. مثال: اگر عاشقی دارنده (1417) دل معشوقی را به مال وتجمل بدست آورد، دل آن
~~معشوق فریفتهآ نعمت شود نه مجذوب عاشق. به حق مردی مردان که معشوقش با او به زبان باشد و
~~به ریا با او بسر برد. و اگرفقیری با مقبولی (1418) دوستی کند، دل آن دوست مشتاق آن فقیر
~~باشد و اگر هزار اسبابش باشد، از عاشق مسکین دریغ ندارد بلکه جانش دریغ نباشد. غرض آنست
~~که سالک درسایهآ اسیاب نگریزد، چنانکه شیخ میفرماید:
~~برسایه بان حسن عمل اعتماد نیست؛   سعدی مگر به سایهآ لطف خدا رود. (1419)
~~رباعی:
~~[1]همراه رفیق باش ای سالک راه،   تا پس نروی همچو جعل در بن چاه (1420).
~~آنگاه که گهم شوی تودرچاه هوس،   سودت نبود زناله و حسرت وآه.
~~[2زنهار به ترس ازخداوند غیور،   ای طالب آزو راغب عیش و حضور
~~هرعیش وحضوری که زدنیا زاید،   آخریابی از آن توآزار ونفور (1421).
~~[3]عیاش کسی بود که با درد بود،   رو سرخ و دلیر وبی غش و گرد (1422) بود.
~~حسن دوجهان اسیر آن کس باشد   کاندر صف آز و آرزومرد بود.
# ای ms207 عزیز این نصیحت به گوش جان بشنوتا هرگز پشیمان نشوی و محزون و دلتتگ نباشی.
~~زنهار و هزار بار زنهار که هرگز هرکه را دوست داری، زرو تجمل بسیارش مده، که گیرنده چون زر
~~بسیار بیابد، به زر مشغول شود یا به فسق افتد و ترا فراموش کند بلکه راضی باشد که تونباشی.
~~هرکه را دوست داری، به نمک افزا و طعام، تا باطنش به تومشتاق شود و ظاهرش به خدمت افزاید،
~~و اگر نمک بحزامی (1423) کند، البته چشمش بگیرد. و هرکه را کسب فرمائی، بقدر روز مزدش
~~بده، که اگرمزد یک سالش بدهی، البته تلف کند و انتظار موت حریف کشد؛ واگر خرج روزش
~~دهند، به اعتدال صرف کند و اسراف نکند و کسب را نیک کند و همیشه نیکخواه ولی نعمت
~~باشد و کارفرما را دوست دارد و بر خدای تعالی عاق نشود.
# ای اخی، تحقیق بدان که کاسب که طعام توخورده باشد، آن طعام اورا در کسب مستقیم
~~دارد. یوم جدید و رزق جدید ازین جهت فرمودهاند. اگر باور نداری، نیک در کارخانهآ خدای تعالی
~~تأمل کن که دوستان خود را چگونه میدارد و دشمنانرا به چه سان سر میدهد و هرچه میخواهند
~~میکنند. نقلست که حضرت امام الموحدین، علی مرتضی، علیه السلام، [برادر]1 خود را، عقیل، هر
~~روز سه درهم میداد (1424) . روزی عقیل به نظر حضرت سلطان اولیاء، علی مرتضی، کرزم الله

PageV01P268

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0203.png)

~~وجهه، آمد و اندک تحفهای آورده بود و شکایت از کم خرجی کرد. حفنرت علی، علیه السلام،
~~فرمود که این ده دانه تمر (1425) از کجا آوردهای؟ گفت از خرج روز واگرفتهام (1،26) . فرمود
~~که عقیل میتواند که از خرج روز این قدر باز گیرد و روز بگذراند. بعد ازین هر روز این قدرش کمتر
~~بدهید. شرح این کلمات در کتاب شرح الواصلین (1427) بطلب. وصلی الله علی النبی محمد
~~وآله وسلم.
# ای عاشق بیچاره، بدان که هرگاه که دوستی خواهد که روی دوستی ms208 ببیند و نتواند و صبر
~~آورد و تحمل کند و بدان درد بسازد، به درگاه خدای تعالی چندان قدر و عزت دارد که هفتاد سال
~~متواتر زاهدی دراچرم مکه اربعین برآورد (1428) اگر بی ریا باشد، بجهت آنکه اربعین البته
~~حجاب نورانی پیدا میکند، و آن حجاب نورانی آنست که قبول عام پیدا کند و مال و اسباب بدو
~~جمع شود و زاهد نتواند که آن قبول خلق و مال و اسباب در راه خدای تعالی صرف کند؛ بی شک
~~در حجابها بماند. وعاشق دردمند، اگرزیور دو جهان روی بدو آورد، به جای خود رساند. گوش به
~~این نظم دار وشرحش بشنو. وصلی الله علی النبی الامی محمد وآله وسلم. ابیات:
~~زهد ظاهر شخص را لمتز (1429) کند،   عشق وألفت جان عاشق حر(1430) کند.
~~زهد صورت روبه دنیا آورد،   زهد معنی شور وغوغا آورد.
~~زهد صورت خلق را درخود کشد   درد جانان بیخ هستی برکند.
~~زهد صورت بتپرستی آورد،   سوزعشق، ای دوست، مستی آورد.
# اشارتی چند، به التماس یاران، در معنی مقطعات که در قرآن مجید مشهورست، هرچند
~~که کیفیت معانی کلام الله محالست که در عقل و درک مخلوق درآید. فأما آنچه از لب و دندان
~~مبارک گشتگان بادیهآ محبت که غواصان بحر ملامتند و فانیانی که به نظر حضرت سید اهل یقین
~~رسیده باشند، صلی الله علیه وآله وسلم، شنیده باشم، به حروف درآید، ان شاء الله تعالی، وآنچه از
~~امام الموحدین، حضرت علی مرتضی، علیه السلام، کرم الله وجهه، فهم کرده باشم در اشارتی که در
~~کلمهآ آن حضرت مشهوزست که «لو کشف الغطاء ما ازدذت یقینأ» به سمع مشتاقان بی غبار
~~(1431) برسانم، ان شاء الله تعالی، که حق، سنحانه وتعالی، دلهای مؤمنین ومؤمنات به نظر
~~محبت خود پاک فرماید، که دله آلوده معنی پذیونیست، ومعنی حدیث «آولیائی تخت قبابی»
# 269

PageV01P269

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0208.png)

~~خواهد گذشت و رمزی چند که حضرت باری، تعالی و تقدس، در شب معراج در گوش ms209 جان
~~حضرت محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، رسانیده، ادا خواهد شد. وحدیث اینست: «یا
~~احمد، محبتی محبه الفقراء.» گوش به نظم دار و مستمع وبی غرض باش و دلرا به دوستی انبیاء و
~~اولیاء مشغول گردان و نفس خود را در میان میاورتا شعاع مهر الهی در دلت نزول فرماید و پذیرای
~~آن شوی، که در همه وقتت به کار آید. وصلی الله علی النبی الامی العربی، محمد. وآله وسلم.
~~قصیده:
~~درآ، سائل (1432)، به صلح و کینه بگذار   که تا گویم حدیث پرده و باز؛
~~که تا بینی رخ آزادگان تو،   چو چالاکان درین وادی خونخوار.
~~که تا رازی که تونشنیده باشی   به دل در ره دهی ازبهردیدار؛
~~که تا گردد دل وجانت سلامت،   سلامت با ملامت گرددت یار.
~~که حقآ مشتاق و یار دردمندانست.   خوشا آن دل که یابد اینچنین یار!
~~«الم» جاسوس یار مهربان دان،   «آلم» خود یاردان، ای یار بیکار.
~~«آلم» توفاش بین اندر آلف لآم،   که تا هردل نگردد زان خبردار.
~~آلف لآم، ای پسر، شرخ «آلم» دان   که چون گیسو برآشفته به رخسار.
~~آلف لآم، ای طلبکار معانی،   شده چون پرده بر دلهای بیمار.
~~الف لامست وگر «طه» و«یس» (1433)   لوای مصطفی دان توبیکبار.
~~اگرنونست ور «طس» و«حم»   زبهرفقر احمد گشته اظهار؛
~~که آن فقر و فنا خرگاه (1434) ذاتست،   بقای بی دلان زان شد پدیدار.
~~دو چشم پی روان خاک برسر   بدیدستند آن گیسوی چون مار،
~~که این فقر و فنا از گیسوی اوست.   خوشا آن کس که دید این بند و آن بار!
~~بدانائی بدان دام اوفتادند   رهیدند از خود و از کار و از بار.
~~صفاشان مصطفی در فقرخود دید،   نظر فرمودشان بی زور کردار.
~~پس آنگه با احد گفت احمد راد   که میبینم گروه مست و افگار (35،1)
~~که در میدان فنقرم استوارند   بپوشان رویشان ازچشم اغیار.
~~مده ره شان به تخت وجاه واسپاه (1436)   نهانشان کن، نهان در بحردربار.
~~نشانشان، ای ms210 اخی، زان رونه پیداست   خدا بی حرفشان در حرف پیچید،   چونور مصطفی در جسم کفار.   که آن دم گشتهاند ازخویش بیزار.
~~دل صد پارهآ پرخون خرم   بداند سرنام ونامهآ یار.
~~بلا درچشم عریان خرابات   هر آن مردی کبه بیند حسن تقوی   که یعنی پردهآ بالا بلا دان   حدیث ومعنی «تخت قبابی»)   اگر هستی بلاجوی و بلاخوار.   درآید همچوگل بی زحمت خار.   عیان بندد بروی خرقه زنار.   بدان و بازگواین حرف و اسرار.
~~270

PageV01P270

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0205.png)

~~که میباید بروی گنج بی شک   نفوی (1437) ازدر وزهر دم مار (38»1) . (39،1)
~~شنیدی خضر با موسی چها کرد   که خاک انباشت بر گنج آن خبردار. (1440)
~~که موسی پیش حال خضرهردم   به گفت و گوی میافزود هربار؛
~~که قال وقیل پرده میفزاید،   ز گفت و گونیاید غیر آزار.
~~به پیش خضر هر کولال نبود   ننوشد باده از کام شکربارا.
~~بهل2 جبریل دامانت بگیرد   که تا نارغمت گردد چوگلزار.
~~خموشان (1441) بادههای صاف نوشند؛   خموشانراست در ایوان شهآ بار.
~~خموشان بی زبان همراز یارند   چه کر باشند در میدان و بازار.
~~خموشان زان خموشند، ای دل وجان3،   که خوش محوند درسینه و دل یار.
~~چرا خاموش نبود آن دل، ای دل،   که دلدارش بود دلدار و غمخوار؟
~~نه خود بینند این محوان (1442) نه هستی؛   از آن باشند چون مستان بیدار،
~~که در مستی و بیداری نماید   حضور و ذوقآ بی آزاز بی بار.
~~از آن این بختیاران کرده پنهان   میان حرفها غفار ستار (1443)
~~که تا غیر از حبیبش می نبیند   ترابی (1444) که به کف مالیده کرار (1445) .
~~که غبطهآ انبیاء نالهآ شهیدان   که گراین خاک و گنج ورنج غم سوز   شود پیدا، نماند نقش بازار،   ازین خون گشنگان باشد در آن دار،
~~که از درد محبت جسم وجانشان   شده خوش قطعه قطعه بهر دیدار.
~~محبت جانشان صد پاره کرده،   محبت کشته ایشانرا به صد زار (1446).
~~محبت بازشان خوش زنده کرده   که تا بینند هردم غایت کار.
~~چه گر ms211 برده محبتشان بخواری،   محبت هم شده یارونگهدار.
~~جمالی، بس کنم رازغریبان،   که این معنی نمیگنجد به تکرار؛
~~که این راه و گدار (1447) فانیانست   که جانشان بر لبست از بهر ایثار،
~~که جز ایثار کارعاشقان نیست،   که ایشارست و بس حق را خریدار؛
~~که هرعاشق که اندر بند جانست   کجا لذت برد ازحسن دلدار؟
~~کجا لذت به مسکینان رسیدی   اگر بودی جهان در بوی ایثار؟
~~خدا زان روی مسکینان نهان کرد   که تا ناله فزاید شاه مختار (1448).
~~که تا توبشنوی، مسکین شوی زود،   نهی سرپیش پای یار، ای یار.
~~که گرپیدا نمودی مایهآ وصل،   یکی بودی یکی برگ و گل وخار.
~~نبودی هر نفس غمزهآ جگر دوز (1449)   ز چشم وابروی دلدار مکار.
~~از آنرومهر (1450) در شب کرده پنهان   که تا روشن شود ماه از شب تار.

PageV01P271

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0210.png)

~~اگر احمد نبودی أمی، ای دوست،   نگشتی عاقبت برجمله سالار.
~~به نقل افزودی وحالش برفتی،   چوموسی مینبردی گنج اسرار.
~~که دانائی صورت سد معنیست،   که صورت بین بود البته جبار (1451).
~~به مسکینی فزا، ای طالب گنج،   چو مسکین نیستی، مسکین میازار.
~~جمالی زان همیشه خاک راهست   که میبیند که این راهیست هموار.
~~به حاجت دم زن وحجت (1452) میفزا   که تا رسوا نگردی آخر کار.
~~بگفتم مقصد «طله» و «یس»؛   بجان بپذیرتا گردی خبردار.
~~بدان کین راه ورفتارغریبست،   توان رفتن ولی درسایهآ یار.
# یار طاقست (1453) شیخ ابواسحق (1454).   سر بباید نهاد در برطاق.
# زانکه غیر ازیکی نمیبیند   دل مسکین والهآ مشتاق.
# لیک این خوی اغنیاء باشد   که برد دل زدست هرعشاق.
# این صفات غریب بی مأواست.   که جهد ازمحبتش اشراق،
# یا بوذ چون جمالی فانی   که حبیبش بود به کام و مذاق.
# یاوران و [برادران]2 بجمع سلام بخوانند و با جمیع درویشان په ادب باشند و هر روز به
~~سلام حضرت شیخ روند و آستانهآ آن حضرت به محبت پبوسند و خود را خاکسار جمیع اشیاء سازند
~~و درود وصلوات از حضرت سیذ کائنات، علیه ms212 افضل الصلوات واکمل التحیات، دریغ ندارند. و
~~آنچه به کارشان نیاید نشنوند و نگویند و نبینند و مرگ را فراموش نکنند و آمل را راه به دل ندهند و
~~به چشم انکار به هیچ نگاه نکنند. و عذرزیردستان بپذیرند. و بجهت معاملهآ دنیا با هم سخت
~~نگویند. و اگر از زبان خلایق آزاریابند، به جواب مشغول نشوند3 وعفو کنند و به هیچ وجهی
~~خشم آلود نشوند تا در همه حال خوش وقت باشند. و شکر خدایرا بسیار گویند تا نعمت ظاهر و باطن
~~زیاده شود. والحمد لله علی کل حال وعلی کل نعمه وصلی الله علی محمد وآله.

PageV01P272

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0207.png)

# در جواب مکتوب امیر زین العابدین، پسرزادهآ حضرت پیر مرتضی علی، علیه السلام، قلمی
~~فرمودند (1455): نسیم بهار از جانب سموات مهر افروز رسید و چراغ شبستان حرارت وجود که
~~قائم به ذاتست شمع محبت را خبردار کرد وعهد ازل که با خورشید جانسوز دلفروز بسته شده و هرگز
~~غبار و انکار در آن راه نبرده، تازه ترشد. الحمد لله العلی الکریم که غبار2 پر آثاررا به لفظ شکربار
~~در آورد تا ستارگان سعد (1456) آسمان محبت یار را نیازمندی رسانند. والسلام.
# سؤال میکنند که چنین و چنان میکنی. جواب میدهم که چنین و چنان نمیکنم. این فقیر
~~دائم برآنم که فرائض و سنن درویشانه و عاشقانه بجای آرم و به صلوات حضرت حبیب و حبیب
~~حبیب، صلوات الله علیهما وعلی آلهما وسلم، مشغول شوم. محبت شعله میزند و اجناس خود مسخر
~~میکند وسیآت (1457) را به حسنه میکند، واین فقیر به حرکات و سکنات (1458) محبت
~~راضیم. قوله تعالیی «قل اللهم مالک الملک توتی الملک من تشاء وتنزع الملک ممن تشآء وتعزمن
~~تشاء وتدل من تشاء بیدک الخیر انک علی کل شی قدیر» (1459) پس این فقیر چکاره باشم؟
~~والسلام.
# آثار اشجار بساتین طریقت که ارواح مقدسند که اجسام مشایخ ثمرها بخشیدهاند و
~~چالاک سواران میادین محبت از کفشان زلال (1460) وصال چشیدهاند، سلام بخوانند. ms213
# سبحان آن خدائی که امواج روح در بند غبار خاک مقید فرموده و انس خویش در خاک
~~مخفی فرموده وخاک را برآب غالب گردانیده و نار محبت را جلوه میدهد. یه سبب ریح (1461)

PageV01P273

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0212.png)

~~بساتینی که اشجار آن قامت مستقیمانست به پمن همت آن قامت بلندان روح در قالب آن فرد ایام
~~در حرکاتست و از آفتهای زمان خلل نمییابد. الحمدلله علی کل حال وعلی کل نعمه.
# فرزند، خواجه محمد، به زمین بوسی آمد تا نسیم محبت به مشام جانبین اثر کند. تعشق
~~غیب و محبت مزید باد و به نوعی که خشنودی خدای تعالی باشد ملاقات ارزانیمان باد! آمین.
~~رباعیه:
~~آنجا که محبتست، گونام مباش؛   ساقی چوانیس ماست، گوجام مباش.
~~چون خاک به خود کشیده گنجینهآ حال،   گوآیت وحرف وصوت و پیغام مباش.
# هدهد بصیر سلطان محبت که جاسوس قلوب مستقیمان کاخ عزتست احتیاجش به عبارت
~~صیرت نیست. قوله تعالی: «هو الذی بعث فی الأمبین رسولا منهم یثلوا علیهم آیاته ویزکیهم و
~~یقلمهم الکتاب و الحکمة و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین (1492). «الحمد لله که نعمت
~~محبت مالامالست (1463) وآنجا که جنسیت معنویست، هیچ دوری نیست. امید چنانست که
~~حسن صورت بهرهای از نظر مشتاقان خویش بیابد که تا جسم مبارک غزیزش فوت وموت نیابد و
~~حاجت به حشر و نشر نباشد. آمین.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» ای فقیر متوکل، مژآده باد برفقیری که از خدای تعالی راضی
~~باشد و هیچ از بندهای نطلبد و توجهآ به هیچ شخص معین نکند و ازخدای تعالی نیز هیچ طلب نکند
~~وخود را بنده داند و حق، سبحانه و تعالی، را خداوند. و هر نعمت صورت و معنی که به فقیری
~~راضی رسد حلال باشد و حسابش درپی نباشد، و حال آنکه هر کسب که بندهای بکند بجهت
~~خرید و فروخت، حسابش هست، از برای آنکه مشترکست و میلها در خرید و فروخت هست.
~~شرجش در کتاب شرح الواصلین بطلب. ms214 والسلام.

PageV01P274

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0209.png)

# ای عزیز، بدان که اهل معرفت در معنی «و یسلونک1 عن الروح قل الروح من آمر ربی»
~~(1464) به قدر مشرب خود هر فردی چیزی فرمودهاند. این فقیر را در خیال بی شرکت هوائی
~~(1465) در معنی روح درآمده است که نفس مردان خدای تعالی در امر و فرمان رب حضرت محمد
~~مضطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم، قالی النبی، صلی الله علیه وآله وسلم، ««ادبنی ربی»
~~(1466). و گواه دیگر آنکه حق، سبحانه وتعالی، میفرماید که «(و آلنجم اذا هوی» (1467)
~~«ماضل صاحبکم وماغولی،» (1468) «و ما ینطق عن الهولی» (1469) «ان هوالا وحی یوحی»
~~(1470) . شرح این بینات (1471) در کتاب شرح الواصلین طلب کن. وبتحقیق بدان که هرکه
~~نفس اهل حق نگاه دارد، در حال دل آن مشتاق تختگاه حضرت باری تعالی شود، و اگر نفس اهل
~~محبت نگاه ندارد، در حال مزبلهآ شیطان شود و در کوی ستیزه رود. رباعی:
~~خواهی که شوی زنده، نگهدار نفس؛   زنهار نگهدار و میازار تو گس.
~~بی شبهه حیات ازنفس مردانست   زانرو که در انفاس ندارند هوس.
~~وصلی الله علی النبی الامی العربی، محمد وآله وسلم.
# ای فقیر مشتاق، ترا مژده باد، و هزار بار در هر نفس شکر ایزد تبارک و تعالی به زبان جان
~~بگو، که البته هرکه دوست دارد علامت فقر حضرت محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، و
~~هرکه او را دوست دارد که دوست آن دوست باشد تا بجاوید (1472) هیچ عمل اهل شرع واهل
~~طریق ازو نپرسند. الحمدلله. تحقیق بدان که سلسلهآ فقر و محبت هرگز گسسته نمیشود. از بهر آن،
~~مختار کل کائنات فرمود که «الفقر فخری». شرحش در کتاب شرح الواصلین بطلب. حالیا شمهای
~~از حال عشق مجاز و حقیقت بشنو، که لذت بی حساب درین حالست و بس. بدان که نظر عشق
~~که در عاشق فقیر به جوش آید و عشق جلوه آرد و به متکای (1473) خود یعنی به حضور معشوق
~~رسد، نشانش آنست که ms215 به حسن عشق مشغول شود نه به حسن بشریت، وفرق حسن عشق و وصل1
~~بشریت چنان توان کرد که وصل بشریت برودت میآورد و وصل حقیقت حرارت زیاد میکند؛ از بهر
~~آنکه مشتری محبت چون به صفای زهره (1474) رسد، غمخواری میکند. این دوشئ، چونکه

PageV01P275

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0214.png)

~~متحدند، حقیقت ذات در حال نمیبینند2، درهم محومیشوند. البته محالست که تا جاوید ازهم جدا
~~شوند، از بهر آنکه غایب و حاضر دریک حالند، و مجازی که غایب شد، در و حرارت نمیماند و
~~حقیقت هرگز غایب نمیشود بلکه حاضرتر و نزدیکتر میشود. والسلام.
# ای عزیز، بدان که نبوت و سلطنت توأمانند. این قدر هست که ملائکه دائم با انبیااند و
~~شیاطین با سلاطیناند و اولیاء با ملائکه و شیاطین آشنائی دارند تا به مرتبهآ فقر و فنا رسند. بعد از
~~آن، نه ملائکه مانند و نه شیاطین. این لذت کسی یابد که از عجب (1475) طاعت رسته باشد.
~~این آفتاب از برج (1476) محبت میتابد. والسلام.
# بدان که چون محبت سایه بر سالک اندازد، برآن سالک واجب میشود که ورزش (1،77)
~~آن بکند و آنرا بهر ملامت و بلا که ببیند، از دست ندهد و نگاه دارد، و اگر قدر آن نشناسد و ورزش
~~ننماید، شیطان در و دخل سازد (1478) و وسوسه در خاطر او اندازد. پس بدبین شود و بدیها که در
~~رفیق او نباشد به چشم او نماید به جزای آنکه ورزش محبت نکرده باشد. نعوذ بالله، وصلی الله علی
~~النبی الامی العربی، محمد وآله وسلم.
# عزیزان جمیع عالمهای ظاهر و باطن بدانند که در آن وقت که فقر و عشق به وصال یکدیگر
~~مشرف شوند، عزتها درنظر عشق چنان شود که فقیر عاشق در دنیا در نظر عزیزان دنیا و آخرت بوده
~~باشند. در آن حال، فقردهان غیرت بگشاید و از آن دهان فقرصدای عشق ندا فرماید و بگویذ که
~~«لمن الملک الیوم لله الواحد القهار». ازین سبب بود که حضرت سید ms216 فقرا، محمد مصطفی، صلی
~~الله علیه وآله وسلم، فرمود که «الفقر فحری». تا سالک حق آیت «فان مع العشر یشرا» (1479)
~~«إن مع العشریسرا» (1480) بجای نیارد، به این قیامت نرسد وقامت فقر بی مثال نبیند والسلام.

PageV01P276

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0211.png)

# مقیم و مستقیم (1481) سرای محبت که دلست که از جمال یهر پرورده شده تا مکان و
~~نشان برق جلال باشد تا ابد مقیم ومستقیم باد، که «لیلة القدر» (1482) ی که واصلان لقای
~~بارضا میبینند اتحاد جلال و جمالست. این نداست که از صدای محبت به گوش عقل و نبوت
~~رسیده که «وما آذریک ما لیله القدر» (1483) «لیلة القدر خیر من آلف شهر» (1484) این چنین
~~باشد. غرض آنکه اشتیاق طرفین، اگرچه حجاب در میان باشد، فی الحقیقه روزست وشب
~~مینماید. ابیات:
# شرح غم اشتیاق ویاری   در ناله توان نمود و زاری.
~~جذب دل و سوز عشق وناله   حق کرده به عاشقان حواله.
~~مزید حیات با محبت باد و ملاقات پسندیده بزودی میسر باد!
# ای آشفتهآ محبت، بدان که نود هزار سخن که مشهورست که در شب معراج (1485)
~~حضرت خداوند تعالی با حضرت حبیب، علیه الصلوة والسلام، فرمود که سی هزار بگووسی هزار
~~خواهی بگوو خواهی مگو وسی هزار مگومگومگو (1486). آن سی هزار که واجبست که بگویند
~~در شریعتست، و سی هزار دیگر که گفتن و نگفتن مساویست در طریقتست، و سی هزار که فرمود
~~مگو مگو مگو عشوهآ معشوقانست و نالهآ عاشقان که در کتابت نمیگنجد و در حروف راه ندارد. این
~~بیتها بخوان تا بدانی که چه حالست. نظم:   حلقهآ زنجیر زلف آن نگار   گشته اندر گردنم خوش استوار.
# میدهذ تاب وشتبابی که مپرس،   میکشد دل زو عذابی که مپرس.
# میکند بیداد و میگوید مگو،   میفشاند مشک و میگوید مبو.
~~میخرامد، میچمد (1487) درباغ دل   تا که هستیها کند خوار و خجل.
# ماندهام حیران درین حال غریب   کز محبست این فغان یا از حبیب.
# «بشم الله الرآحمن الرحیم.» ای فقیر، بدان که معنی «الفقیر ms217 لایختاج إلی الله» آنست که
~~هرچه خدای تعالی در ازل قسمت فرموده البته بمرور به جنس خود میرساند، و چون فقرا میداند که
# 277

PageV01P277

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0216.png)

~~برخدا نسیان نیست و بندهآ خود را فراموش نخواهد فرمود، احتیاج به درگاه خدای تعالی نمیبرند از بهر
~~آنکه اعتماد دارند. پس چرا احتیاجشان میباید برد؟ تمامی شرحش در کتاب شرح الواصلین
~~بطلب. والسلام.
# ای عزیز، هرکه به اقوال گذشته مشغولست از محرومانست، و هرکه به نیامده مشغولست از
~~اهل دعویست، و هرکه به زمان خود مشغولست از اهل معنیست، به گواهی صحف (1488)
~~ابرهیم، علیه السلام، قوله تعالی: «إن لهذا لفی الصحف الأولی» (1489) «صحف انرهیم و
~~موسی» (1490).
# ای اخی، درهای زحمت و ملامت حق، سبحانه و تعالی، برروی بندگان خود بسته
~~است. هرگاه که بندگان باهم به خصومت درآیند، درهای بیحضوری گشاده1 میشود و درهای
~~راحت وحضور هم بستهاند. هرگاه که بندگان از بی عقلان و نا انصافان تحمل کنند، درهای حضور
~~وراحت گشاده شود، وخدای تعالی از بندگان چنین خشنودست. «و الحمد لله رب العالمین.» .
# ای عزیز، بدان که بی محبت خدای تعالی که با بندهآ خودش باشد، هیچ بندهای شناخت
~~خدای تعالی پیدا نتواند کرد، و هر بندهای که دوستی حضرت محمد مصطفی وعلی مرتضی،
~~علیهما الصلوة والسلام، در دل دارد، به شرط آنکه غببار هیچ شيء در دل خود نیابد بجهت محبت
~~بی شریک، حق امور خدای تعالی وحق قدرتهای خدای تعالی وحق حکمت خدای تعالی وحق
~~نظرهای خدای تعالی بجای آورد. و هرکه این آیت بدو جلوه کند، البته بداند که این فقیر در کدام
~~عالم سخن میگوید. وقوله تعالی: «قتل الإنسان ما آکفره،» (1491) «من آی شآیآ خلقه»
~~(1492) «من تطفة خلقه فقدره» (1493) «ثم السبیل یسره» (1494) «ثم آماته فاقفبره» (1495)

PageV01P278

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0213.png)

~~«ثم إذا شآء أنشره» (1496) «کلا لما یقض ما آمره (1497).») صدق العلی العظیم وصدق
~~رسوله الحکیم الکریم ونحن علی ذلک من الشاهدین. «والحمد لله رب العالمین».
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» در ms218 شرح مقطعات وبیان آنکه چه سبب بود که احوال انبیاء و
~~اشقیاء در قرآن بتفصیل فرموده و معنی مقطعات در اشارات و در غلاف (1،98) گذشته. ای مؤمن
~~بی غرض، بدان که مقطعات در شأن اهل ملامت و مهجورانست؛ از بهر آن در غلاف گذشته که
~~عزیزان خدای تعالی البته به ملامت عزت به منزل میبرند، واگرپیش ازین وقت واقف احوال خود
~~شوند، وهم وخوف بدیشان1 غلبه کند واین مرتبه شان از دست برود. وخدای تعالی حضرت حبیب خود
~~را. صلوا علیه و علی آله، خبردار فرمود وفرمود که «(ق» (1499) یعنی قف یعنی توقف کن و مگو.
~~و بدان که اگر جگرگوشگان حضرت مصطفی و مرتضی، علیهم الصلوة والسلام، بدانستندی که در
~~کربلا چه خواهند دید، روی در کربلا نکردندی، و اگر اهل یزید و مروان بدانستندی که چه
~~عذاب در پی آن ظلمست، البته آن شرارتها ننمودندی ازین سبب درویشان زبان در هیچ احوال
~~نمیجنبانند. و اگر اهل محبت آن صفا که در نظر اول از بصارت عشق در حسن محبوبان نمیبینند3،
~~آن ملامتها که در عقب آنست بدیدندی، از هیبت ملامت بگریختندی و به مرتبهآ مهجوران
~~نرسیدندی. والسلام.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.» درمعنی «المن1 شکرتم لآزیدنکم ولین1 کفرتم إن عذابی
~~لشدید» (1500).
# ای عزیز، بدان که نماز گزاردن و بدن به طاعت حق، سبحانه و تعالی، مشغول گردانیدن
~~مقصود شکر پرورد گار بجای آوردنست تا جسم و جان بهم بماند، و اگر بدن به طاعت و به شکر و
~~سپاس حق، سبحانه، مشغول نگردانند، خاک به خاک پیوندد در اسفل سافلین، و نار به نار پیوندد
~~در جحیم، و باد به باد پیوندد در هواها، و آب به آب گم شود در دریاهای2 شور که در اول شیرین

PageV01P279

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0218.png)

~~بوده باشد. آنچنانکه حق، سبحانه و تعالی، اسباب عزت که مالست و نعمتهای گوناگون به کسی
~~ارزانی دارد و آن صاحب نعمت آن نعمت را به جای خود صرف ms219 نکند، یعنی حق خدای تعالی
~~بجای نیارد؛ زود باشد که مفلس شود و سرگردان گردد و عیال و اتباعش محتاج شوند. و شکر
~~گزاردن آن نباشد که نعمت بخورد و «الحمد لله رب العالمین» بگوید و دست به ریش و سبال
~~(1501) درآورد و برخیزد و به نماز مشغول شود. به عزت قامت نازنین محمد مصطفی، صلی الله
~~علیه وآله وسلم، که آن نماز به روی او وا زنند، و در نماز باشد و ملعون و مردود خدای تعالی باشد.
# ای عزیز، شکر آن باشد که آن نعمتی که خواهد خوردن، اول حق خدای تعالی بدهد و بعد
~~از آن حق همسایه بجای آرد و سائلانرا بقدر وسع محروم نگرداند. قوله تعالی: «فاما الیتیم فلاتقهر»
~~(1502) «و آما السائل فلا تثهر» (15،3) «و آما بنعمة ربک فحدث» (1504)، واین آیت در
~~حق برگزیدهآ عالمیانست، صلی الله علیه وآله وسلم، واین آیت دیگر در شأن حضرت علی مرتضی
~~است، علیه السلام، «و یطعمون الطعام علی حبه مشکینا ویتیما و اسیرا» (1505). شرح معانی و
~~حقایق این آیات در کتاب شرح الواصلین بطلب. والسلام.
# قال الله تبارک وتعالی: «و ازلفت الجنه لمتقین غتر بعید» (1506)، یعنی متقیان در دنیا
~~به دیدار حضرت مشرف شوند، بعضی در آن حال که به استقامت یقین رسند و بعضی در وقت نزع
~~(1507) . این هردو قوم داخل «غیر بعید»ند ودولتیارانی (1508) چند باشند که دائم در شهودند.
~~شرح این در کتاب شرح الوأصلین طلب کن. وصلی الله علی النبی الامی العربی، محمد وآله
~~وسلم.
# ای فرزند، بدان که هرکه حسن شریعت حضرت محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله
~~وسلم، نگه ندارد بی عزت شود، و هرکه حسن طریقت آن حضرت، علیه افضل الصلوات و اکمل
~~التحیات، نورزد غنی نگردد، و هرکه حقیقت آن حبیب نگه ندارد، قدرت حق پیدا نکند، و اگر
~~صاحب عزت باشد و از اغنیاء باشد و این خقها بجای نیارد، بی عزت و بی حرمت شود و مفلس
~~گردد: ms220 و هرگاه که بی عزت و مفلس شود، کی قدرتش بماند؟ و واجبست که امیدواران این
~~280

PageV01P280

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0215.png)

~~مقامات روی حسنها نشکنند. اهل شرع میباید [روی حسن شریعت]1 نشکنند و اهل طریق میباید
~~که روی حسن حقیقت نشکنند و اهل حقیقت میباید که تقصیرات [...]2 فرمایند تا خدای تعالی
~~خشنود باشد و خلعت تقرب از ایشان برنکند، که حق، سبحانه و تعالی، [... وشرح این در]3
~~کتاب شرح الواصلین طلب کن. والسلام. نظم:
~~موسیا، گر خضریابی درگذار،   مرده شو در پیش رویش زینهار.
# تا که تصویرات پیوندد به ذات،   هم حقیقت آورد اندرصفات.
# گر کند صد پاره تخییلات تو،   ور (1509)، کشد آن زادهآ طاعات تو،
# وربسازد پردهها بر گنجها،   ورنهد برجانت هردم زنجها،
# تومجنبان، موسیا، کام وزبان   تا بیابی خوش مراد جاودان.
# ور بعکس این بود، ای یارطاق،   در گلویت در رود زهر فراق.
# «بشم الله الرحمن الرحیم.» «و السماء و الطارق» (1510) «وما آدریک ما الطارق،»
~~(1511) «التجم الشاقب» (1517) «ان کل نفس لما علیها حافظ» (1513) «و السماء ذات
~~الرجع» (1514) «و الآرض ذات الصدع» (1515).
# ای اخی، ذات بینان (1516) دانند که حضرت مصطفی درین حال به «والسماء و
~~الطارق» ش میخواند که اهل زمان صاحب زمانرا میشناسند، و الطارق نظر به علی مرتضی است که
~~روشن کنندهآ شبست، وحضرت محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، روشن کنندهآ روزست.
~~«ان کل نفس للما علیها حافظ» این کنایت را روشن میکند. درین ایام که روزاهل محبتست،
~~رواست که پرده از روی کنایت دریده شود. تو حاضرباش تا آنچه در خورفهم توباشد حق، سبحانه
~~و تعالی، بر توروشن فرماید، که عجب زمانیست که خدای تعالی هر قضائی که به اهل زمین
~~میفرستد و مکروه مینماید از نافرمانبرداری خلایق در خیال مبصران شش آسمان (1517) در میآید.
~~واین مشفقان و مهربانان که طوق «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول» (1518) در گردن جان دارند و
~~حق بندگی، آنچه بشر را مقدورست، بجای میآرند و حق آداب وحق اشارات حق، ms221 سبحانه و
~~تعالی، وبشارات محمذ مصطفی وعلی مرتضی، علیهما الصلوة والسلام، بجای میآورند، بعد از
~~ادای حق بندگی میخواهند که آن قضائی که مکروه مینماید بگردانند (1519) تا حق شفقت
~~بجای آورده باشند. سیر میکنند در عالمهای خشنودی خدای تعالی و ناخشنودی خدای تعالی. در
~~آن نهایت که میرسند، ترک اختیار خود میکنند و آن امری که خدای تعالی به انبیاء فرموده که به

PageV01P281

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0220.png)

~~خلایق رسانتد تا بدان عمل کنند و نجات یابند، این قوم که داخل ««وآلطارق»ند حوالت به خدای
~~تعالی میکتند، وخدای تعالی رسول این فانیان میشود و داد ازنا انصافان میستانند. وصلی الله علی
~~النبی الامی العربی، محمد وآله وسلم.
# «بسم الله الرحمن الرحیم.») سائلی ازین فقیر سؤال کرد که قومی روی به توآوردهاند،
~~چگونه از عهدهآ ایشان بدرخواهی آمدن، که بنی آدم را خوی مختلفست و تجلیات الهی غیرمکرر
~~میتابد و شیوههای شیاطین هم دائم در قصد حضور بنی آدمند؟ پس حالی پر مشکلست. جوابش
~~چنان از زبان این ققیر بیرون آمد که فقیر هیچ کس را به دعوت نخواندهام، خدای تعالیشان به هم
~~رسانیده است وفقیر را بدیشان ناظر گردانیده است، و فقیر ایشانرا علم و عقل زیست داده و راه خیر
~~وشرشان مینمایم و[...]1 خدایرا پرستش کنند. چنان که علمشان بدان رسیده است، با شوق و
~~ذوق باشند و[...]1 فراموش کنند، خدای تعالی ایشانرا به ایشان واگذارد، وعمر در ملالت
~~گذرانند و [00.]1 بجهت آنکه عاقبت راحت و زحمتشان نمودهام. وصلی الله علی النبی الامی
~~العربی، محمد وآله وسلم.
# ای عزیز، بدان که به دنیا مشغول شدن لهوست و به آخرت مشغول شدن تجارتست. قوله
~~تعالی : «قل ما علد الله خحترقن اله و من اللجارة واله حیر الآزقن (1520).»
# فی الرؤیا در شب هشتم ماه محرم الحرام (1521) سنهآ سبع وسبعین وثمانمائه (1522)،
~~در واقعه (1523) چنان دیدم که در مقابل این خانه که این فقیر و یاران ساکنند، آسمان شکافته
~~شدی و چندان ملائکه بدرآمدندی که ms222 در میان آسمان وزمین مشرق تا به مغرب باستادندی و

PageV01P282

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0217.png)

~~بموافقت هم به آواز حزین و به اصول خوش این آیت قرآن مجید بخواندندی1، و آیت اینست: «بشم
~~الله الرحمن الرحیم.» «یمتون علیک آن آشلموا قل لا تمنوا علیی اسلامکم بل الله یمن علیکم أن
~~هدیکم للایمان ان کثتم صادقین (1524).») بعد از آن، این گروه ملائکه غایب شدندی و
~~قومی دیگر به مقدار اول بیرون آمدندی و به آواز بلندتر از آنها این آیت بخواندندی. و آیت اینست:
~~«قل یا عبادی الذین اسرفوا علی آنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله یغفر الدآنوب جمیعا انه هو
~~الغفور الرحیم (1525).» بعد از آن، آن قوم نیز برفتندی و گروهی دیگر بیرون آمدندی و به صدای
~~بلندتر از آن دو قوم این آیت بخواندندی، وآیت اینست: «نخن آولیاوکم فی الحیوة الدنیا وفی
~~الآخرة ولکم فیها ما تشتهی انفسکم ولکم فیها ما تکعون» (1526) «نزلا من غفوررحیم»
~~(1527) . بعد از آن که این آیات خواندند، حضرت افتاب جهان آرای اولین و آخرین (1528)،
~~علیه الصلوة والسلام، از آن شکاف بیرون فرمودندی و در مقامی که ذکرش گذشت نزول فرمودندی.
~~شرح این احوال و تعبیر این واقعه خواهد گذشت؛ مستمع باش تا زنده از حال روز خود شوی. و
~~صلی الله علی النبی الامی العربی، محمد وآله وسلم.
# ای اخی، بدان که عذاب «الآذنی دون العذاب الاکتبر» (1529) این معنی دارد که
~~ذنوب (1530) شخص که نبخشند، دریک ساعت به دست عذابش وادهند، آنچنان باشد که به
~~چاهیش اندازند که هرگز بدر نتواند آمدن که آن چاه ویلش (1531) میگویند، ویا به مثال آنکه
~~کوهیش برسر زنند و نیستش گردانند و یا مسخش گردانند که به شکل ددش (1532) کنند ویا به
~~حیوان، و اگر عفو2 فرمایند، بمرور آنچنان عذابش دهند که عذاب ادنی (1533) گویند، که
~~گناهکار را در پائین بامی بدارند و یک خروار کاه خاک آود برسرش ریزند. او گرد آلود شود و اورا
~~از آن آلودگی ms223 آخرپاک توان کرد، والا عذابی که نیست میکنند و یا [به]3 شکل زشتش حشر
~~میکنند، سختست. ای عزیزان، چشم و گوش و دست و دل نگاه دارید و مرده وار بزیید. و این دو
~~عذاب که شرحش رفت بنزد اهل محبت سهلست، که قصاص اهل محبت مردود گردانیدنست و
~~التفات نکردن، و آن چیز که به سبب آن شخص مردود شده باشد، آن شخص با آن چیز که به شکل
~~مهیبش حشر کنند، باهمشان محو کنند، و آن صورت مهیب حریف را به دندان گزد و دندانش به
~~مثال دندان دد باشد. زنهار و صد زینهار که به خود مشغول شوید و به چیزی که رضای خدای تعالی
~~به آن باشد، و دانستن این رضا و بی رضبای کارمشکلست. پس از جادهآ حضرت سلطان سلاطین
~~اولین وآخرین قدم به دز منهید. قوله تعالی: «والتین والزیتون» (1534) «و طور سینین» (1535)
~~«و لهذا البلد الآمین.» (1536) وبدان که بلد امین (1537) شرع حضرت محمد مصطفی است،
~~صلی الله علیه وآله وسلم، وهرکه راه آن حضرت درست بسپارد در احسن تقویم (1538) است، و
~~هرکه خلاف آن حضرت کند در اسفل سافلین فرورود. نعوذ بالله من غضب الله. والسلام.
# تم الکتاب المسمی بمرآت الافراد، والحمد لله رب العالمین

PageV01P283

![image file](./0879PirJamalArdistani.MiratAfrad_0219.png)

~~والصلوة والسلام علی سیدنا ونبیینا محمد وآله
~~واصحابه وأحبابه وسلم تسلیما
~~دایما ابدا
~~[مبارکا]?
# فیه

PageV01P284 ms224