######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T14:47:57.891501+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T14:47:57.891522+00:00
#META# transcription layer pk: 12805
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9669829064228462

#META#Header#End#

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0023.png)

### | بسمه سبحانه
# بسم الله الرحمن الرحیم
# هست درچارسوی کون وفساد   نام یزدان کلید گنج مراد
# خنک آن کو زطاعت یزدان کرد دارالعباده را آباد
# حمد بی غایت وثنای بینهایت ازلا و ابدا پادشاهی را که در
# ~~دار الملک ابداع واختراع سموات سبع را دارالعبادهآ ملایکهآ مقربین ساخت
# ~~و دربنیهآ بدایع منظر انسانی دروازههای چشم و گوش ساخته کنگرهای
# ~~منیع برافراخت، اشخاص نوع انسان را مظاهر اسماء وصفات خود گردانید
# ~~وجنس انس را ازین رهگذر1 برهمه کرامت و فضل بخشید، «ولقد کرمنا
# ~~بنی آدم وحملناهم فم البروالبحر3»، اسماء حسنی اومتجاوز از عد و احصاء
# ~~وموقوف برتوقیف3 رسل و انبیاء ، «الله لااله الاهو، له الاسماء
~~الحسنی»،
### | شعر
# خواند عرب الله وعجم یزدانش یک ذات و هزارنام نیکودانش
# هرچند کهنام اوفزوناست ازعد %~% آن نام که شرع داد اجازت خوانش
# ~~آن محرک آسمان دوار وآن سکینه بخشدلهای5 ابرار، «هو الذی انزل
# ~~السکینة فی قلوب المؤمنین لیزدادوا ایمانا مع ایمانهم»6 ، آن غفور رحیم
# ~~که توبه و استغفار موجبادرارمداررحمت واسباع انواع نعمت فرمود
# ~~وازلسان مخبران صادق بخلق نمود « ویاقوم استغفرواربکم ثم توبوا الیه
# ~~یرسل السماء علیکم مدراراویزدکم قوة الی قوتکم»7 ، وتحف صلواتو
# ~~طرف تحیات نثار فرق فرقدسای صاحب فرقان و منزل وحی و قرآن که از صنع
# ~~یزدان مصنو عی مثل او ظاهرنشد وکمالات بی پایان8 او هرگز آخر نگشت.

PageV01P003

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0024.png)

### | ع
# ~~صل علی محمد احمد سیدالوری  آدم والذی عداتحت لوائه غدا(؟)
# آن سیدی که هر دوجهان خاک پای اوست
# خورشید ذرهایست که اندر هوای اوست
# ~~آنکه دار العبادهٔ‌ دنیا از آثار ذکر جمیل او عمران یافت واز پرتو
# ~~شمع هدایت او شعله بر موسیعمران تافت تا از درخت2 ندای «انی انالله»
~~شنید
# ~~وگل مرادش ازشاخ دولت بشکفید، صلی الله علیه وآله، الذین ابدوا الدین و
# ~~اقاموا الشرع المبین وسلم تسلیما کثیرا .
# ~~زیزدان هزاران صلوة وسلام    برآن کس کزو شد نبوت تمام
# ~~بناکرد دارعبادت3 زدیناساسش زاوتاد صدق و یقین
# ~~بر آل گرامی او ms001 صد سلام که دادند کار شریعت نظام
# ~~دگر رحمت حق تعالی تمام   براهل حقیقت همه والسلام
# ~~براصحاب اوباد رضوان حق   که کردند کار طریقت نسق
# ~~اما بعد، چنین گوید مؤلف این رساله اصغر عبادالله الواهب احمد
# ~~ابن حسین بن علی الکاتب اصلح الله شأنه فی الدارین وغفر له وللوالدین
~~که هر
# ~~چند در علم پایه و از هنر سرمایه نداشت اما ازاوان صبی تا زمان شیب
# ~~همواره کمر خدمت سادات و علما و مشایخ و فضلاو صلحا و فصحاو بلغای
# ~~عرب وعجم برمیان جان بسته، مصراع : «جان کمروار برمیان بسته»، در
# ~~مجالس و محافل اکابر دین و دولت همچون خلال بید یا زلال نبات درمیان
# ~~بوده و آن را موجب حمد ربانی و مزید نعمت یزدانی دانسته و بسجدات
# ~~شکر قیام نموده، آری
### | شعر
# ~~اگر هر موی من گردد زبانی  شود هریک تراتسبیح خوانی PageV01P004
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0025.png)

# هنوزاز بی زبانی خفته باشم %~% ز صدشکرت یکی نا گفته باشم
# «واما ینعمة ربک فحدث»1یوما فیوما بعدازادای طاعت باری جل و
# ~~علا متابعت سنت سید انبیا مهتر وبهتر هردوسرا، یعنی خواجه ما محمد
# ~~مصطفی علیه افضل الصلواة واکمل التحیات بکسب کتابت اشتغال
# ~~نموده وآن را بعد از تحصیل علوم فاضلترین وشریفترین اکتساب دانسته2
# ~~ومصنفات علما وفصحا وشعرا ومتکلمانرا باهتمام تمام درقید کتابت احیا
# ~~نموده واز روح مقدس بزرگان مستفیض گشته.
### | شعر
# خاطر پاک ساکنان قبور %~% روح الله روحهم بالنور
# وشیخ المحققین وقدوة السالکین مصلح الدین سعدی فرموده :
### | شعر
# غرض نقشیست کزما بازماند  که هستی را نمی بینم بقائی
# مگر صاحبدلی روزی برحمت  کند درکار درویشان3 دعائی
# ودر علم تواریخ و قصص انبیا علیهم السلام واخبار اولیا وسیر
# ~~ملوک وسلاطین عرب وعجم سعی نموده ودرنظر آورده مثل تاریخ
# ~~طبری وتاریخ [ابن] جوزی وتاریخ یافعی و تاریخ گزیده وسیر ملوک نظام
# ~~الملک وکتاب البلدان وعجایب الاقالیم وشاهنامه فردوسی ونزهتنامه علائی
# ~~وجامع الحکایات4 وتاریخ بنی امیه وبنی عباس وخلفای عبیدیون و تاریخ
# ~~طاهریان وصفاریان وسامانیان ودیالمه وآل ms002 بویه وملاحده وتاریخ یمینی و
# ~~سلجوقشاهی و خوارزمشاهی و تاریخ جهانگشای مشهور بتاریخ چنگیز خانی
# ~~و ایلخانی وتاریخ مظفری و تاریخ سلاطین کرمان وتاریخ خاقان اعظم سعید
~~PageV01P005
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0026.png)

# ~~امیر تیمورگورکان مشهور بتاریخ جهانگیری و تاریخ معینی شاهرخی انار
~~الله
# ~~برهانه وقرزندان اوتا غایت وقت شروع نموده وجمع آورده و بتحقیقات
# ~~آن سعی نموده نطق متکلمان به تاریخرا بتواریخ یزد موشح نیافت، مگراز
# ~~متأخران سید جلال الدین8 جعفری المعر [و] ف چند فصل تحقیق نا کرده
~~نوشته
# ~~بود، خاطر باعث آمد که از جمیع تواریخ آنچه بصحت پیوسته باشد و بعضی
# ~~راویانثقاة وپیران کهن سال صادق القول[گفتهاند] استفسار2 نموده در قید
# ~~کتابت آورده. لاجرم برخی از عمرگرانمایه برین صرف شد تا اتمام یافت
# ~~«وتمام آنگه شود بحقیقت که پسند آید »2 درنظر بزرگان خرده بین و
# ~~دولتمندان صدرنشین که ضیاء ملک وملت اندومعین دین و دولت واسم
# ~~مبارک هریک و اجداد بزرگوارایشان واز آن سایرا کابر یزد هریک در
# ~~محل خود گفته خواهد شد.
### | بلع
# بروردهام همیشه زخوان نوالشان
### | یا رب مباد تا به قیامت زوالشان PageV01P006
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0027.png)

### | آفاز رساله
# ~~بدان ای عزیز من که این رسالهایست موسوم به تاریخ جدید1 منسوب
# ~~بتاریخ دار العباده یزد2 صانها الله عن الافات که شریفترین بلده ایست
~~از اقالیم
# ~~سیوم ، هوایش درغایت اعتدال وصحت و سلامت است، زلال تفتش
# ~~رشک چشمهآ حیوانست و بساتین3 خرمش غیرت بستان جنانست4، بیوتات
# ~~مروحش چون اطباق آسمان مرفوع است ، کوچه و بازارش چون
# ~~بیت المعمورست، فواکه الوانش چونمیوه بهشت« لامقطوعة ولاممنوعة»0،
# ~~اناریاقوت فامش مفرح جانفزاست و سیب سیمینش چون زنخدان خوبان
# ~~دلربا، عناب رنگینش چون خوشهآ پروین پرازصفا، به آبدارش چون کواعب
# ~~حورالعین مزکاست، مساجدش رفیع ومدارسش منیع ، مزارات متبرکش
# ~~به پاکی چون بقیع، اهالیش بکسب وطاعت مشغول شریف ووضیع6.
# خطهآ زد بخوبی چو بهشتی است برین
# ملک خلدیست مشکل شده برروی زمین
# جنت و خلد چه خوانیش که درنزهت وزیب
# خود قیاسی نکند کس نه برآن ms003 ونه برین
# خاک او عنبروآبش بمثل آب حیات
# باد7 او چون نفس روح امین مشک آگین
# گربفردوس بگویم که بهشتست بهشت
# کند اقرار و بگوید که چنینست چنین PageV01P007
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0028.png)

# کوی و بازار پراز ماهرخان زیبا
# راست مانندهآ جنات در او حورالعین
# پای تا سر بمثل کوچهآ اهرستانش
# هست پریاسمن ولاله وسرو و نسرین
# آب تفتش که سبق برده ز تسنیم بهشت
# خاک را میدهد اوخاصیت ماء معین
# ~~وراستی درزمان سلطنت هیچ پادشاه خطهآ یزد چنین معمورنبوده
# ~~که درزمان سلطنت حضرت سلطان اعظم سعید خاقان اعلی اعدل حمید
# ~~سلطان السلاطین] فی عهده وزمانه الفایز باسالیب رحمة الله وغفرانه معین
~~الحق و
# ~~الدنیا والدین شاهرخ بهادر سلطان انار الله برهانه واسکنه1فی فرادیس
~~الجنان
# ~~مع حورالعین.
### | شعر
# # روح پاکش منبع انوارباد %~% نقد وقتش مأخذ دیدار باد
# ~~که اندروهزارخانه ودو کان ومدارس وخوانق وحمامات وخانات
# ~~و بساتین2 مجددا تعمیریافته بود ومسافران اطراف واکناف عالم چون بدین
~~خطه
# ~~رسیدندی ونزهت بساتین2 ومعموری ورونق این ولایت دیدندی گفتندی
### | قطعه
# ~~گر بهشت عدن بیند یزد را    قایل آید کو بهشت دیگرست
# ~~چشمهآ حیوان چو بیند آب او   گوید این خوشتر ز آب کوثرست
# ~~تا ابد معمور بادا این بلد  زانکه خاکش عطربوچون3 عنبراست
# ~~وهمچنین سال بسال معموری شهر و ولایت یومأفیوما زیادت می
# ~~گشت تا سال تسع و اربعین و ثما نمائه در آمد. بواسطهٔ‌ عصیان کیومرث
~~PageV01P008
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0029.png)

# ~~هزارگری پادشاه سعید مذکور نبیرهٔ‌ خود را شاهزادهٔ‌ سعید شهید
# ~~امیر زاده سلطان محمد بهادر بن بایسنغر نامزد ولایت قم کرد و شاهزاده
~~با
# ~~امیرزاد گان نامدار و لشکری کرار بسر حدعراق درآمد و درولایت قم اورا
# ~~چند فتح مثل همدانو گاورود1 و غیره میسرگشتو چون عمر و دولت پادشاه
# ~~سعید روبزوال آورده بود] شاهزادهآ مذکورطمع بعراق وفارس کرد و
# ~~ایلچیان روانه گردانید و خبراین واقعه به پایهآ سریر اعلی رسانیدند.
~~پادشاه
# ~~سعید با عساکر منصوره وامرا و شاهزاد گان متوجه عراق شد و شاهزادهٔ‌
# ~~مشارالیه از ms004 خجالت 2 منهزم گشته متوجه لرستان گشت و پادشاه سعید
# ~~بعد از رمضان متوجه جولگه ری گشت وسال خمسین و ثمانمائه در
# ~~آمده روزاول فروردین ماه جلالی روزیکشنبه چاشتگاه بعزم زیارت سوار
# ~~گشت و در اثنای راه از داعی حق ندای» یاایها النفس المطمثنة، ارجعی الی
# ~~ربکث راضیة مرضیة»3 اصغا فرمود وفجأة جان بجان آفرین تسلیم کرد،
# ~~«انالله وانا الیه راجعون».4
### | شعر
# دمی چند بشمرد و ناچیز شد  بخنده فلک گفت کو نیزشد
# وچوناین واقعهآ هایله روی نمود هر چند خواستند که پنهاندارند
# ~~میسرنشد. غریواز لشکرگاه برخاست0. امرا و شاهزادگان بهم بر آمدند و
# ~~هریک آنچه توانستند ازگنج ولشکر برداشتند و متوجه ولایتی و سرحدی
# ~~شدند. بعضی عراق وفارس و بعضی کرمان وسیستان و بعضی خراسان و
# ~~ماوراء النهر و بعضی مازندران وساری و آمل در تصرف آوردند و ملوک
# ~~طوایف گشتند و باهمدیگر تمردو عصیان نمودند و بنیاد ظلم و تعدی نهادند
~~و
# ~~قتل وسبی عام شد و طمع در مال تاجران [ورعایا و مزارعان کردندو عرض و
# ~~مال مسلمانان برباد بدنام دادند. چنانکه مولاناجمال الدین2 سلمان
~~فرماید: PageV01P009
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0030.png)

# ~~خواجه شد بی اعتبار ومال شد مار سیه
### | ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار
# ~~وخرابی درولایت راه یافت ومردم پراکنده گشتند و از بی بارانی
# ~~هوا خشک گشت وآب چشمههاکم شد وبرنم سرشک دیدهآ مظلومان
# ~~افزود واطفال نبات از بدمهری دایهآ ابر بهاری در مهدز مین از غایت
~~تشنگی
# ~~جان بزاری بسیرد و هوای بساتین که چون نسیم گل و ریاحین معطر و معنبر
# ~~بود چون سموم دوزخ گرم و ناخوش شد و در ختان سر وو چنار و غیره هیزم
# ~~آتش گشت و بدین و اسطه در تمام بلاد ایران قحط وو با واقع شد و بمر
~~تبهای
# ~~رسید که بعضی بی با کان از غایت جوع لحم انسان بکار داشتند و اکثر
~~خلایق
# ~~دراقصای عالم ازخان ومان آواره شدند و بیشتر بواسطهآ قحط بمردند.
### | قطعه
# ~~برفت رسم تمیزو ms005 نماند عرض ووقار
### | نه عزت فقرا ونه حرمت مهمان
# ~~غریب و شهری و آزادوبنده در زحمت
# نه وجه دخل بصحرا نه خانه آبادان
# ~~برفت مال وزروسیم از انقلاب سپهر
# نه باغ ماند و نه زرع ونه گله ونه شبان
# ~~خصوص1 کشور دار العباده کزنزهت
# چنان بدی که بدی رشک روضهآ رضوان
# ~~اساس او همه برباغ وراغ و گلشن وکاخ
# زمین اوهمه پریاسمین و پر ریحان
# ~~زجوروظلم وتعدی و غارتو تنگی
# هزار بار بتر شد ز حفرهٔ‌ نیران PageV01P010
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0031.png)

# وهرروزخرابی مجدد روی می نمود و نعوذبالله بلائی صعبتر از غیب
# ~~چهره میگشو دور فق و شفقت مطلق ازمیان برخاست1. زن و فرزندمسلمانان
# ~~بواسطهآ قحط وتشدد عرض گرامی را به باد زشتنامی بردادند. گلستانها
# ~~خارستان شد و مساجد ومدارس بیمارستان گردید. برسرکوچههاو بازارها
# ~~عورتان ویتیمان وعجوزان واطفال خرد2 روی برخاک مذلت نهاده صد
# ~~صدمی مردند وکس بکس نمییر داخت. اللهم ادفع عنا البلاءوالقحط والوباء
# ~~وجورالسلطان وکیدالشیطان، بحق محمد وآله.
# وچون دولت از خاندان جغتای روی برگردانیده بود لاجرم
# ~~شاهزاد گان نابکار شمشیر آبدار غدار کشیدههم خود را وهم خلق رامیکشتند
# ~~و ولایت خراب میکردند تا به مدت پنج شش سال یکدیگر را بقتل
# ~~آوردند ومملکت ورعیت بباد بردادند ، « فقطع دابرالقوم الذین ظلموا
# ~~والحمدلله رب العالمین»3
### | بیت
# برفتندوهرکس در و دآنچه کشت %~% نماند بجز نام نیکو و زشت
# درخت خار و ز هر گل که کاری %~% کزودان بر که کشتی چشم داری
# وچون ظلمت شب فتنه به آخرکشید لاجرم صبح سعادت ازافق
# ~~عدالت بدمید ومژدهآ امن وامان دررسید و از برج دار السطلنهآ تبریز
~~آفتاب
# ~~دولت حضرت معدلت پناه، پادشاهجهان، ظل ظلیل یزدان، باسط الامن و
# ~~الامان، ناشر العدل والاحسان، ملجأ واستطهاراکاسره وقیاصرهآ دوران،
# ~~شهریارتخت نشین فتنه نشان، مظهررایات قدرت ملک منان، قامع الکفرة
# ~~والمتمردین، کهف الملوک والسلاطین، قهرمان الماءوالطین، فریدون دولت
# ~~جمشید تمکین، نصرة الحق والدنیا والدین، مطیع الخالق ومطاع الخلایق
# ~~اجمعین، معز الحق والدینا والدین ابوالمظفر جهانشاه بهادرخان خلدالله
~~ملکه ms006
# ~~وسلطانه وافاض علی العالمین عدله واحسانه .

PageV01P011

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0032.png)

### | شعر
# ~~شاه جهان جهانشه اعظم که تیغ او
### | نصرت نمای دولت ودین پیمبراست
# ~~سلطان تاج بخش وجهاندار تخت گیر
### | دارای جم سریر و خداوند افسر است
# ~~شاهان دهر دجله1 واوبحراعظم است
### | لشکرکشان کواکب و اومهرخاور است
# ~~امروز در بسیط جهان غرب تا بشرق
### | القاب پادشاه جهان سکهٔ‌ زر است
# ~~شاها زمان فتنه وایام ظلم رفت
### | هرجا که ملک تستزجنات خوشتراست
# ~~دار العباده خاصه که والی خطهاش
### | اعظم امیر دولت ودین حاج2 قنبراست
# ~~ازافق شهریاری درخشیدن گرفت پادشاهزادهآ اعظم جهان پناه ، سایهٔ‌
# ~~حضرتاله، خسروتاج بخش تخت نشین، اسکندرشوکت سلیمان نگین،
# ~~نهال باغ سلطنت وکامکاری، گلدسته بوستان معدلت و شهریاری، نور حدیقه3
# ~~جهانبانی، نورحدقهآ شجاعت وکشور گشائی، الموفق بتأئیدالملک الخلاق
# ~~عضدالدولة والدنیا والدین ابوالنصر سلطان پیربوداق بهادرخان خلدالله
# ~~ملکه وسلطانه3 وافاض علی العالمین عدله واحسانه،.
### | مثنوی
# ~~گلی بی آفت از باد خزانی   بهاریتازه از شاخ جوانی
# ~~برادهم زین نهد رستم نهادست  بمیخوردن نشیند کیقباد است
# ~~شبی کوگنج بخشی را دهدداد کلاه گنجقارون را برد باد PageV01P012
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0033.png)

# ~~چودر جنبد رکاب قطب وارش  عنان دزدی کند باد از غبارش
# ~~نسب گوئی بنامیزد زجمشیدحسبجوئی بحمدالله چوخورشید
# ~~چوزر بخشد شترخواهدز فرسنگ   چووقت آهن آید وای بر سنگ
# ~~سخن گوید دراز مرجان برآید  زند شمشیر شیر1 ازجان برآید
# ~~چوسوی جام کیخسر و کشددست  ببوی جرعهای داراکند مست
# ~~جهان برموکبش ره تنگ دارد علم بالای هفت اورنگ دارد
# ~~قدمگاهش زمین را خسته کرده   شتابش3 چرح را آهسته کرده
# ~~فلک با او بمیدان کند شمشیر   بگشتن نیزگه بالاوگه زیر
# ~~جمالش را که بزم افروز عیدست  هنراصلی ونیکوئی مزیدست
# ~~باقبالش دل استقبال دارد   چوهست اقبال کار اقبال دارد
# با عساکر منصوره از دارالسلطنهٔ‌ آذربایجان وبغداد متوجه عراق
# ~~عجم شدند وقلع وقمع متمردان عاصی نموده عراق رادرحوزهآ تصرف
# ~~گرفتند واز شر عدوان درمهد امن وامان آوردند. اما نه چندان خرابی در
# ~~مملکت واقع شده بود که تدارک آن بزودی میسرشدی، الابمرورروزگار.
### | شه ms007
# ~~خدایا تا جهان را آب ورنگست   فلک رادوروگیتی رادرنگست
# ~~جهان راخاص آن صاحب قران کن  فلک را یارآن گیتو ستان کن
# ~~بدوسر سبزباد این سبزگلشنبخسروزاد گانش دیده روشن
# ~~مبادا تاج را بی فرقشان نورغبارچشم زخم از ملکشان دور
# سایهٔ‌ عنایت پادشاهی الی یوم النشور3 باقی وپاینده باد .
### | شعر
# # چه میگفتم ودرچه پرداختم %~% کجا بودم ادهم کجا تاختم
# بدان ای عزیز من که مبنی این رساله دوازده مقاله است. ده مقاله
~~PageV01P013
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0034.png)

# ~~از احوال واوضاع هقیم ودومقاه م برهریعیرزمان خاقانی
# ~~معینی شاهرخی و آنچه صادرات وواردات در بلاد و اقع شد مجملا و آنچه
# ~~در یزد ظهور یافت مفصلا از محاربات امیرزاده محمد سلطان غفرالله له و
# ~~محاربات او بابرادرش امیر زاده بابر بدفعات ومقتل سلطان محمد و آمدن
~~امیر زاده
# ~~بابر به یزد و رفتن بجانب...1 واز صیت شجاعتو جهانگشائی پادشاهزادهآ
# ~~عالمیان خلدالله ملکه مانند پشه ازباد صرصر انهزام یافته بیزد مراجعت
# ~~نمودند و شیر از رابه امیرزاده سنجر گذاشتندویزد رابه امیرزاده خلیل
~~نامزد
# ~~کردند و بعضی توابع یزد را غارتیده بطرف خراسان روانشدند وخواجه
# ~~گیری کردن امیرزاده خلیل دریزد ولشکر جمع کردن ویزد رابه امیرک
# ~~احمد نبیره امیر چقماق شامی گذاشتن واکابریز د را همراه کردن و متوجه
# ~~فارس شدن وامیرزاده سنجر هزیمت نموده بولایت کرمان روانه شدن و
# ~~امیر علی فارسی و شجعان فارس باستقبال آمدن ویک هفته عید رمضان در فارش
# ~~بودن وعنقریب رایات نصرت شعارشاهزادهآ عالمیان رسیدن وامیرزاده
# ~~12) خلیلا با امراء خود انهزام یافته متوجه کرمان شدن و از سید شروانی
~~واهالی
# ~~کرمان نومید گشته متوجه یزد شدن ویزد را حصاردادن مدت چهل و پنج
# ~~روزوآمدن شاهزادهآ عالمیان بایلغار به دریزد و گریختن امیرزاده خلیل به
# ~~طرف خراسان وبعدازفتح یزد بازگشتن شاهزاده به مستقرسلطنت وآمدن
# ~~خواجه امیرکث نبیرهآ خواجه امیر غناشیرین بایلغار به دریزد و یکثهفته
~~یزد را
# ~~حصار کردن و بعداز نومیدی بعضی از اکابردین و دولت درقید اسار آورده
# ~~متوجه بافق وکرمان شدن ms008 و قحط و وبا واقع شدن .
# مقاله دوازدهم درصادرات ووارداتزمان این دولت ابد پیوند
# ~~ازآمدن مهداعلی سلطنت پناه الشریفة العلیا خاتون جان بیگم خلدت ایام
# ~~سلطنتها با شاهزادهآ عالمیان پناه امیرزاده یوسف سلطان وآمدن شاهزادهآ
~~PageV01P014
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0035.png)

# ~~کشور گیر خدیوتاج و سریر امیرزاده پیر بوداق بهادرخان خلدالله ملکه
~~بیزد و
# ~~بعد از ملاقات هریک به مستقر سلطنت باز گشتن ویزد را به امیر اعظم
~~شاهولی
# ~~بیک گذاشتن وآمدن سیل وبعضی محلات وبیوتات وبساتین1 وخانات و
# ~~حمامات ود کا کین خارج شهرد کاد کا کردن و مخالفتنمودن امیر مقصود
# ~~سازغان به امیرشاهولی ویزد را[ از شاهولی بتغلب2 باز گرفتن واورا بند
~~[3
# ~~کردن و بهاردوی همایون پادشاهاسلام فرستادن و آمدن نوئین بزرگ اعظم
# ~~اعدل نظام الدولة والدین امیر حاجی قنبرجهانشاهی به یزد خلدایام معدلته
~~و
# ~~تاریخ وفات بعضی ازاکابر دین و دولت همایون پادشاهعالم پناه خلدالله
# ~~ملکه وسلطانه وبزرگان خطه36 دار العباده یزد ، وانه علی ذلک قدیر و
# ~~بالاجابة جدیر.

PageV01P015

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0036.png)

### | فهرست مقالات
# مقالت اول : دربیان سلطنت اسکندر فیلقوس وقصه مخالفت اوبا
# ~~دارا وآمدن اسکندر بایران و کشتهشدن دارا وآمدن اسکندر به اصفهان وزن
# ~~کردن روشنک دختر دارا ومتوجه آذربایجان وارمن وبردع گشتن و از
# ~~آنجا بهری لشکرکشیدن و به فارس آمدن و از آنجامتوجه خراسان گشتن و به
# ~~زمین یزد رسیدن وطرح حصارانداختن وزندان ساختن وآن راکثه نام
# ~~نهادن و متوجه خراسان شدن و از خراسان به هندوستان رفتن و از آنجا
~~متوجه
# ~~چین شدن، الی آخر مجملا.
# مقالت دوم : در ذکر ملوک فرس از ابتدای قصهٔ‌ اردشیر بابکان
# ~~تا یزدگر دبن شاپورکه او را یزد گرد بزه کار گفتندی و رفتن یزد گرد
# ~~از اصطخر بطوس ورسیدن به کثه که اول[ عمارت یزداست و به زندان
# ~~ذوالقرنین مشهور وطرح شهرانداختن وتمام ناکردن و در طوس وفات
# ~~یافتن و نبیرهٔ‌ او یزدگرد بن بهرام گور شهر را تمام کردن و ساختن
# ~~سرهنگان او مثل بیده و عقدا و ساختن ms009 شاه مؤبد پسر شاه قباد میبدرا
# ~~وساختن شاه فیروز فیروزآباد وساختن مهرنگار دخترانوشیروان مهریجرد
# ~~و مهجرد و خویدک و فهرج و ساختن شاه هرمز خورمیز و ساختن
# ~~آذرمی دخت ابرند آباد وساختن توران دخت توران پشترا.
# مقالت سثآوم: در ذکر عمارت که درزمان اسلام دریزد کرده شد در
# ~~زمان حکومت بنی امیه و بنی عباس وابومسلم و در زمان سلجوقیان و
# ~~خوارز مشاهیان وساختن بارووخندق شهریزد و مسجد جامع قدیم.
# مقالت چهارم: در ذکر سلطنت سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی
# ~~وآمدن سلطان ملکشاه باصفهان واصفهانرا از علاء الدوله کالنجار انتراع
~~PageV01P016
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0037.png)

# ~~کردن باستصواب رأی خواجه نظام الملک یزد رانامزدعلاءالدوله نمودن
# ~~ودار العباده نام نهادن وآمدن علاء الدوله به یزدو مقرسلطنت ساختن
~~وعمارت
# ~~مدارس وشهرکردن وساختن سرهنگان اونرسوباد و یعقوبی و عمارت کردن
# ~~قلعهآ میبد.
# مقالت پنجم:ا در ذکر اتابکان یزد که بعد از علاء الدوله کالنجاریزد 15
# ~~راداشتند در زمان سلطنت سلطان معز الدین سنجر از اتابکه سام بن
~~وردانزور
# ~~و برادر اوعزالدین لنگر و فرزندان وردانزور وکیکاوس و محیالدین
# ~~سام وسلطان قطب الدین اسفهسالاروفرزندان او محمودشاه وسلغرشاه .
# مقالت ششم: در ذکر تواریخ بنی مظفر و قصهآ محمد بن مظفر و عمارات
# ~~ایشان دریزد و بزرگ کردن محمد مظفریزد را و حفر خندق و ساختن فصیل
# ~~شهر وعمارات مدارس و مساجد و مزارو بساتین و حوانیت.
# مقالت هفتم : در ذکر عمارات که در زمان خاقان سعید اعظم امیر
# ~~تیمورگورگان ساخته شد دریزد، از قلعهآ مبارکه ودار الفتح و آنچه درزمان
# ~~پادشاه اعظم سعید خاقان اعلی اعدل حمید معین الحق والدنیا والدین شاهرخ
# ~~بها در سلطان اعلی الله در جته فی علیین دریزد ساخته شده از مساجد
~~ومدارس
# ~~وحوانیتوغیره وآنچه درزمان نبیره4 اوشاهزادهآ شهید سلطان محمدالی
# ~~یومنا ساخته شده .
# مقالت هشتم : در ذکرمساجد جمعهآ یزد و مدارس داخل یزد وخارج و
# ~~ذکر مزارات اولیا وصلحاو مشایخ و مقابر قدیم وجدید و ذکربانیان هریک
# ~~وتاریخ [آن وبعضی تذکره ایشان وتاریخ وفات ms010 اولیا ومشایخ.
# مقالت نهم : درذکر باغستانو محلات که در باغستان داردوباغهای
# ~~مشهو ردر اهر ستان و نعیماباد و کثنویه و مریاباد و یعقوبی و سلغر آباد
~~و آسیاهای
# ~~قدیم وجدید دراهرستان وغیر آن.

PageV01P017

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0038.png)

# مقالت دهم : در ذکر آبهایی که برروی زمین جاری است و کاریزها و
# ~~جاری کنندگان هریک و ذکر تمام چاههای آب سرد قدیم وجدید و
# ~~بانیان هریک وتاریخ ساختن نعیماباد واهرستان وحومه شهر.
# مقالت یازدهم : در ذکر وفات خاقانی معینی شاهرخی طیب الله ثراه و
# ~~بعضی از اوضاع سلطنت نبیرهآ او سلطان محمد وصادرات و واردات
# ~~که درزمان دولت ترا کمه دریزد واقع شده بدفعات.
# مقالت دوازدهم : در ذ کرسلطنت سلطان سلطان نشان، خسرو گردنکشان،
# ~~تاج بخش کشورستان، آفتاب جهانتاب آخرزمان، ابوالمظفر سلطان جهانشاه
# ~~بهادر خان خلدالله ملکه و سلطانه1 وشاهزاد گان عالم گیر کشورپناه اوو
~~آنچه
# ~~دراین زمان واقع شده از قحط وخرابی وسیل خراب کردن خارج شهر و
# ~~انقلابحکام و آنچه از هرنوع روی نموده از قصهآ در بندان وغیره تاسنهآ
# ~~اثنی وستین وثمانمائه.

PageV01P018

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0039.png)

### | مقالت اول
# در تاریخ اسکندر فیلقوس برسبیل اجمال و آمدن
# اسکندر به عراق و فارس وقتل دارا و ساختن کثه که
# اول عمارت یزد است] وبزندان ذوالقرنین مشهور
# اصحاب تواریخ معتبره روح الله روحهم بالنور چنین آوردهاند
# ~~که چون بعد ازوفات فیلقوس اسکندر دردار الملک روم بسلطنتنشست
# ~~و تاج شاهی برسر نهاد و ارسطاطالیس حکیم [را] که مقتدای خردمندان و
# ~~پیشوای حکیمان بود بوزارت بنشاند و بصوابدید رأی عالم آرای اوآثین
# ~~تظلم وتعدی و تغلب و تسلط [را] از مملکت برانداخت مجاوران ومسافران
# ~~آوازه عدل وبذل او باطرا ف عالم رسانیدند و هیچ آفریده به نیم دانگ
# ~~سیم سیاه بر دیگری ستم نیارست نمود وباندک روزی تمام ممالک
# ~~روم ویونان ودیارمغرب وافرنجه ومصرواندلس [را] درحوزهآ تصرف
# ~~گرفت ومردم اطراف بتخصیص حکما وخردمندان رو بیایه سریر اعلی
# ~~نهادند واسکندر همه را نوازش میفرمود و بقدر پایه هنرمی افزود ms011 وروز
# ~~بروز دولت او در تزاید میبود و زبان زمانه میگفت
### | بیت
# که امروزبا عدل این شه دلیر %~% کند بچه، خرگوش بر پشتشیر
# چنانست دادش که روباه پیر %~% برد بچه را تا دهد شیرشیر
# بلنکر که سالارزنگبار بود لشکر گران جمع کرده با امرای دولت
# ~~از زنگبار وحبشه و معدشهود که وزنگه (؟) به عدد ریگ بیابان و برگ
~~درختان[[.
# ~~عزیمت. تسخیر دیارمصر وروم نمود. وچون اسکندررا خبراین واقعه
~~PageV01P019
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0040.png)

# ~~معلوم شد با وزیر مشورتکرد . ارسطاطالیس اورا برجنگ تحریص
# ~~نمود. اسکندرسپاه روم ویونان و انطا کیه و قسطنطنیه [را] جمع کرد و
~~متوجه
# ~~حرب شد و چون لشکر بدو فرسنگی لشکر زنگ آورد فرود آمد.
# ~~طوطیانوش نامی که سردار وسرآمد روزگارخود بود برسالت و تهدید پیش
# ~~شاه زنگبار فرستاد و بعد از ادای رسالت شاه زنگبار بفرمود تا اورا بقتل
# ~~آوردند وخون اورا بیاشامیدند و این خبر [چون] به سکندر و لشکر روم رسید
# ~~متوهم شدند. ارسطاطالیس به اسکندر گفت که صلاح در آنست که بهادران
# ~~جمعی زنگیان را اسیر کرده بیاورندو تواز سر تهور وغضب بفرمائی که بعضی
~~را
# ~~درحضورسرازتن جداکنند وبمطبخی دهی که این جهت شیلان پخته
# ~~بیاورد ومطبخی سرگوسفند سیاه چند عدد پخته کرده درشیلان بیاورد و
# ~~تو آن سر گوسفندان برغبت ازهم پاره کنی و چند لقمه تناول کنی. چون
# ~~زنگیان اسیر این معنی مشاهده کنند ایشانرا راه گریز دهند . تا این
~~خبربه
# ~~شاه زنگ و لشکر اورسد ایشان ازما بهراسند که آهن به آهن نرم شود.
# ~~سکندراین تدبیر را کاربند شد وهمچنان کرد و آن زنگیان خبر بلشکر
# ~~شاهزنگ رسانیدند.
### | ظ
# که این دیوکر دار مردم خیال %~% نهنگیست کاورده برمازوال
# چنان میخورد زنگی خام را %~% که زنگی خورد مغز بادام را
# لشکرزنگ ازاین خبر ترسیدند و بهر اسیدند وچون چند روزحرب
# ~~قایم شد عاقبت سکندر ظفریافت وشاه زنگ را بقتل آورد و لشکر او را
# ~~منهزم گردانید و اکثرز نگیانرا که از قتل بازمانده بودند ms012 اسیر کرده
~~موقوف
# ~~داشتند وحبشیانرا فرمود که داغ کشیدند و حبشیان داغدار اسکندرند و
# ~~ایشانرا ببخشید واز غنیمت فتح زنگ برلب دریای مغرب شهری بناکرد
# ~~وآنرا اسکندریه نام نهاد وبفتح و فیروزی بدار الملک روم آمد وفتح نامه
~~PageV01P020
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0041.png)

# ~~وهدیه باطراف ولایت فرستاد.
# وچون آوازه منتشر شد دارای بن داراب آخر ملوک کیانی بود و
# ~~عجم و عرب و ترک و هندو روم خراج گزار او بودندو از نسل بهمن بن
~~اسفندیار
# ~~بود. به نسب ولشکر وخزاین و شوکت مغرورگشته بود و دست ظلم و تعدی
# ~~بر رعایای ممالک گشاده و ظالمان را بر مظلومان مسلط کرده و مردم از
# ~~جوراو بجان رسیده بودند و اوشب وروز بشرابوخمار و قمار مشغول بود،
# ~~لاجرم باندک روزی دولتش سپری شد[ و دود آه مظلومان آتش در 1
# ~~دودمان او زد.
### | بیت
# بسااهل دولت که شادان1 نشست  که دولت ببازی برفتش زدست
# وچون خبر فتح اسکندر به دارا رسید آتش حسد دردل او شعله زد و
# ~~رسول به روم فرستاد وطلب خراج روم کرد واسکندر خراج نفرستاد و به
# ~~تهدید [جواب] گفت. ودارا ازاین معنی تند شد و لشکر جمع آورد و عرض
# ~~داد. نهصد هزارسوار مسلح مکمل برداشته عزم حرب روم کرد وچون
# ~~این خبر به اسکندر رسید از تمام ممالک لشکر طلب کرد و سیصدهزار سوار
# ~~عرض داده باستقبال آمد و درزمین موصل که آنرا جزیره خوانند لشکر
# ~~بلشکر رسید و بمحار به انجامید و چند حرب عظیم واقع شدو آخرشکست
# ~~برلشکر دارا آمد ودارا منهزم به آذربایجان آمد و سکندر لشکر از عقب
# ~~بیاورد. وچون لشکر ورعایا ازجوردارا به تنگ آمده بودند اورا زیاده
# ~~امدادی نمینمودند ودست سکندرتوی شد و دارا از آذربایجان بفارس
# ~~آمد و سکندر از عقب در رسید2 و دارا لشکر عراق و فارس [را]جمع نموده به
# ~~محاربه قیام نمود .
# دارا را دووزیر بود: یکی[را] نام ماهیار و دیگری رانام جانوسیار
# ~~و از داراکینه در دل ms013 داشتند . بشب بحضرت اسکندر آمدند و بقتل
~~PageV01P021
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0042.png)

# ~~دارا با او بیعت کردند] و روز دیگر در حربگاه در پای علم چون لشکر
# ~~بمحاربه مشغول شدند وزیران خنجری بر پهلوی دارا زدند و اورابقتل
# ~~آوردند. دارا سرنگون ازروی زین برپشت زمین افتاد و درخون خود
# ~~میطپید و در خاک میغلطید. قاتلان بحضرت اسکندر آمدند و صورت واقعه
# ~~بازنمودند. اسکندرمتوجه قلب دارا شد و چون دارا را بدان حال بدید
# ~~بفرمود تا قاتلانرا بگرفتند وخود از مرکبپیاده شد و بر بالین دارا آمد
~~و
# ~~بنشست وسر اورا از خاک برداشت و بر ران خود نهاد.
### | شعر
# سرخسته را برسرران نهاد شب تیره برروزرخشان نهاد
# وبا دارا تلطف نمود وگفت پزشکان را حاضرکنم تا بمعالجهآ تو
# ~~مشغول گردند و تمامی مملکت ایران به تو مسلم دارم و خود به روم باز
~~گردم.
# ~~دارا این سخن را سپاس بجای آورد و گفت روز من بشب رسید و آبم
# ~~از سر گذشته وزمانه طومار عمر و دولت من درنوشته.
### | ظ
# تو سر سبز باشی به شاهنشهی %~% که من کردم از سبزه بالین تهی
# توقع آنکه وصایای مرا بجای آوری و عهد مرا وفا نمائی. اول
# ~~آنکه مرا دختری است صاحب جمال که او را روشنک نام است، باید که
# ~~اورا در حبالهآ خود آوری و عزیز داری که تا چون فرزندی آید پادشاهی
# ~~02] بدورسد ودولت ازاین خاندان ابیرون نرفته باشد. دوم خویشان و
~~متعلقان
# ~~مرا از پایه نیندازی . سثآوم آنکه آثین مرا درسلطنت نگاهداری. چهارم
# ~~قاتلان مرا بقتل آوری. پنجم آنکه بر دنیا وعمر وسلطنت اعتماد ننمائی
# ~~و از من عبرت گیری. این بگفت و در گذشت.
# اسکندر بردارا گریه کرد ومهد او را به آثین پادشاهان برداشت و
~~PageV01P022
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0043.png)

# ~~خود پیاده بعضیراه پیش مهنر ووق شد و او را بدخمهآ اجداد او در
# ~~اصطخر فارس بنهادو خودبه دار الملک اصطخر آمد و بعد از ماتم دارا بر
# ~~تخت سلطنت بنشست ودراین ms014 انقلاب «تاریخ اسکندری» بنوشتند بقول
# ~~اهل عجم ، و بقول رومیان نوبت دوم که اسکندر جهت ارسال نبوت
# ~~عزیمت سیر اقصای عالم نمود تاریخ نوشتند.
### | ات
# از آن روز کو شد به پیغمبری %~% نوشتند «تاریخ اسکندری»
# چون اسکندر برتخت سلطنت دارا نشست اکابر عجمرا استمالت
# ~~داد وقاعدهآ ظلم وتعدی برانداخت ومردم مرفه الحال گشتند. سکندر
# ~~بفرمود که قاتلان دارا را بقتل آوردند ومنادی امن وامان دردادند و
# ~~ارسطاطالیس را باصفهان فرستاد بخواستگاری دختر دارا و عقد اوبه
# ~~ملک عجم ببست و در حباله آورد و فارس وعراق را به نایبان سپرد و
# ~~روشنک را با خزاین وکتبخانه بروم فرستاد [وخود متوجه عراق عرب (3
# ~~شد وتفلیس بساخت واز آنجا بکعبه رفت وملک عرب مسخرکرد و باز
# ~~گشت و به حلب آمد و خواست که بهیونان رود و در ری ملکزادهای خروج
# ~~کرد از تخم کاوس کی، ازهر طرف لشکررو بدونهاد واکابر ایران سراز
# ~~اطاعت سکندر بتافتند و فتنه بالا گر فت. ملک فارس که نایب سکندربودچون
# ~~از این و اقعه خبریافت عرضه داشت پایه سریرا علی نمودو پیک روانه
~~گردانید.
# چون کتابت به اسکندررسید بهم برآمد و عنان عزیمت از صوب
# ~~روم بتافت و به ایلغار متوجه ری گشت . چون خبر سکندر بملکزادهآ
# ~~ری رسید مجال مقاومت نداشت، روی هزیمت بجانبخراسان نهاد.
# ~~اسکندر به ری آمد و از اکابر عجم هرکرا یافت در قید اسار آورد و
# ~~خواست که بقتل رساند. ارسطاطالیس نگذاشت وگفت خون بزرگان
# ~~ریختن مبارک نباشد وخونریز را عاقبت وخیم بود. اسکندرایشانرا بند
~~PageV01P023
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0044.png)

# ~~کرده متوجه خراسان شد وازری به اصطخر آمد و ولایترا ضبط و نسق
# ~~فرمود واز راه ابرقوه متوجه بیابان یزد شد. چون بدین مقام رسید که حالا
# ~~خطهآ بزد است فرود آمد. هوائی درغایت اعتدال یافت و چون تحقیق
# ~~21 نمود سی فرسنگ درسی فرسنگ معموری [نداشت. با وزیر گفت که این
# ~~زمین بغایت هوای معتدل دارد، اما آبادانی ازو دورست. ار سطاطالیس ms015
# ~~گفت این زمینیست ریگبوم وهوای اوخشک ومعتدل باشد ودر این
# ~~زمین رفاقت و موافقت نباشد. مصلحت در آنست که اینجاحصاری بسازند و
# ~~بندخانه این اسیران کنند که چون دراین خاک اقتضای موافقت نیست و
# ~~ریگبوم1 است وریگ با همدیگر نیامیزد فتنه زاینده نگردد و سکندر
# ~~بمقتضای سخن حکیم و صوابدید رأی او عمارتی طرح انداحت و
# ~~حکیمی ازیونان بعمارت نصبکرد و اکابر عجم را که در بند بودند
# ~~بفرمود که جهت محبس2 ایشان چاهیفرو بردند و در تک چاه گنبد ی عالی
# ~~بساختند وایشانرا درآن چاه محبوس کردند واثرآن چاه هنوز باقیست و
# ~~گویند درداخل شهر بموضع شهرستان قرب دولتخانهآ مرتضی اعظم
# ~~امیر غیاثالملة والدین علی الحسینی المهریجردی واقع است.
### | شعر
# # این سخن گربر تو روشن نیست %~% عهده بر راویست برمن نیست
# اما این چاه واقع است، و این عمارت راکثه نام نهاد و بعبارت
# ~~یونانی معنی کثه زندان خواستهاندوکثه را زندان ذوالقرنین گفتهاند،
~~چنانچه
# ~~مولانای اعظم شمس الملة والدین محمد الحافظ الشیرازی فرموده:
# ~~2
# دلم از وحشتزندان سکندر بگرفت
### | رخت بربندم وتا ملکث سلیمان بروم PageV01P024
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0045.png)

# تازیانر اچوغم حال گرانباران نیست1
### | پارسایان مددی تاخوش و آسان بروم
# مقصود آنکه اول بناییزد اسکندر ساخت و بجهت زندان بیر داخت.
# نکته - بدان که بنابرین سخن حکیم ارسطاطالیس در این خاکث موافقت
# ~~امکان نیست، بلکه نفاق غالب است و چون اول بنابجهت طایفهای کردند که
# ~~ایشان سرفتنه زمان خود بودندونسبت ترین3 روزگار بودندو اهالی و اکابر
# ~~این ولایت شریفترین خلایق باشند، اما بعضی عوان طبیعت وبیرحم آیندو
# ~~چون بنای این بلده سبب بازداشتن اکابر بود غریب وبومی را این خاک
# ~~دامن گیر آید، چنانچه هرکه خواهد هفتهای نباشد ماهی استقامت یابد و
# ~~ماهی سالی، واگر مریض بدین خاکآید صحتیابد. لیکن چون مقصود
# ~~ازین بنا زندان بود وضیع وشریف هرکس را بقدرحال غم و پریشانی
# ~~باشد، اما به سلامت گذرد.
# وچون عمارت تمام شد جمعی مستحفظان را بربندیان گماشت و
# ~~جمعی [را] ms016 به زراعت و عمارت بداشت و قناتی را بجهت زراعتاهالی
# ~~جاری ساخت مشهور بهقنات دهاباد و خود به راه بیابان طبس متوجه
# ~~خراسان شد و ملکزادهآ ری را بگرفت ودرین زمین که امروزا هرات [4
# ~~است به قتل آورد و در آنجا[شهر] هرات بساخت وخراسان [را] مسخر
# ~~کرد و به ولایت سیستان نهضت فرمود و از آنجامتو جه دیارهند شد وکید
# ~~هندی با او صلح کرد. و اسکندر از هند به سند رفت و فورسندی [را] بقتل
~~آورد
# ~~و ازسند لشکر به سرحد چین کشید و به ولایت تبت در آمد.
# وچون خاقان از آمدن سکندرخبر یافت مجال مقاومت نداشت،
# ~~برسم رسولان بخدمت آمد و مال وخراج قبول کرد و اسکندراز مال و
~~PageV01P025
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0046.png)

# ~~خراج شهری عظیم بساخت و آن را ماچین نام کرد .
# واز آنجا بازگشت وبه ترکستان درآمد وشهرکش ونخشب بساخت
# ~~و بکنار آب آمویه لشکر کشید و سمرقند بساخت و بقولی تر مذهم از بنای
# ~~اوست، وگویند بخارا همو بساخت و از آنجا خبر عصیان ملک روس شنید،
# ~~لشکر به دشت قبچاق کشید و چند طلسم در آن صحر ابساخت.
# واز آنجا لشکر به روس برد وبا پادشاه روس که اورا قنطال گفتندی
# ~~محاربتکرد و اورا بگرفت وتسخیر آن ولایت کرد.
# وازآنجا صفت دامن پشتهآ تاریک و ظلمات بشنید و به آب حیوان
# ~~رغبت کرد ومتوجه قطب شمالی شد و به دامن کوه عظیم خرم رسید که
# ~~آن را «بن غاره گفتندی . بعضی از لشکریان[را] در آنجا بنشاند از پیران
# ~~وکود کان و رنجوران، و بعضی دیگر را ابرمحافظت ایشان گماشت و
# ~~خود متوجه ظلمات شد. خضر علیه السلام با اورفیق بود و باهم به ظلمات
# ~~رفتند وخضر علیه السلام به آب حیوان رسید و بیاشامید.
### | شعر
# پیمبر سوی آب حیوان رسید %~% سرزندگانی به کیوان کشید
# و سکندر چهل روز در ظلمات بماند وآخر محروم باز گردید.
### | بیت
# اسکندروتنعم ملک ودو روز عمر
### | خضروشعار مفلسی و ms017 عمرجاودان1
# و چون از ظلمات باز گردید و بدین دامن کوه رسید که آن را «بن غار»
# ~~گفتندی وبعضی از لشکریان در آنجا ساکن بودند آنرا عمارت کرد و
# ~~شهری بساخت و آنرا بلغارنام کردو از آنجاروانه شد و به آق سرا در آمد و
~~PageV01P026
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0047.png)

# ~~لشکر به خزران کشید و دربند راعمارت کرد و متوجه ولایت روم شد ودر
# ~~راه خسته شد ووفاتیافت، چنانچه شیخ مصلح الدین سعدی فرموده باشد:
# # سکندر که بر عالمی حکم داشت %~% در آن دم که میرفت عالم گذاشت
# # میسرنبودش کز او عالمی %~% ستانند و مهلت دهندش دمی
# # رفتندو هرکس درودآنچه کشت %~% نماند بجزنام نیکووزشت PageV01P027
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0048.png)

### | مقالت دوم
# درذکر ملوک فرس از اردشیر بابکان تا یزدگرد
# شهریارکه آخر ملوک عجم است و ساختن یزد گرد
# ابن شاپور کثه را به شهر ویزد نام نهادن وهرکس
# براو چیزی افزودن ازولایت[ و قصبه و غیره مفصلا
# تا زمان دولت اسلام الی یومنا
# چنین آوردهاند مورخان که چون اسکندروفات یافت واو را در
# ~~اسکندریه دفن کردند امرای دولت سلطنت بر پسراسکندر عرض کردند.
# ~~اسکدررومی که از دختر دارا بود قبول نکرد و گفت پدر از مملکت چه
# ~~طرف بربست که من نیز همان طلبم. ترک سلطنت کرد و در غاری رفت و
# ~~به عبادت مشغول شدتادر گذشت. و در اقالیم ملوک طوایف پیدا شدند و هر
# ~~کس ولایتی که داشت آن را نگذاشت وسر به دیگری فرو نمی آورد و
# ~~مدت چهار صدسال ملوک طوایف بود ومولود عیسی علیه السلام درزمان
# ~~ایشان بود.
# تآخر آفتاب دولت اردشیر بابکان ازافق شهریاری برآمد و برتخت
# ~~سلطنت نشست ونام شهنشاهی برخود نهاد و ملوک طوایف را قلع وقمع
# ~~کرد ودختر اردوان را در تحت نکاح درآورد. و از او پسری آمدنامش
# ~~شاپور، وشاپوربعد ازازدشیر درسلطنت نشست ومدت سی وشش سال
# ~~سلطنت کرد.
# وبعد از او فرزند او قایم مقام شد - نام او اورمزد، و سه سال
# ~~پادشاهی کرد وازاو ms018 پسری ماند بهرام نام و او هم چهار سال پادشاهی کردو
# ~~بعد ازاو ملک به پسر او ماند بهرام واو را بهرام بهرامیان گفتندی.

PageV01P028

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0049.png)

# ~~دوسال پادشاهی کرد و در گذشت. پسری داشت نام اونرسی به پادشاهی
# ~~نشست وچون پنج سال برآمد وفات یافت. واورا برادری بود شاپور نام و
# ~~ایالت کرمان بااوبود وعلم وخرد داشت واوراکرمانشاهان خواندندی.
# چون نرسی که برادرش بود در اصطخروفات یافت و اورافرزندی نبود
# ~~کرمانشاهان را طلب کردند واو را برتخت اصطخر بنشاندند وبزرگان
# ~~ایران با او بیعت کردند و او مدت پنج سال عدل وداد ورزید و بعد از
# ~~آن حال براوبگشت وظلم درطبیعت او پیدا شد وخون وعرض و مال
# ~~مردم را مباح داشت و به غورهیچ آفریده نمیرسید و سخن امرا نمی شنید،
# ~~بلکه ایشانرا تعذیب میفرمود ویکی را دیده از سرمیکند و دیگری [را] زبان
# ~~از قفا می کشید وهر که برابر او رفتی طمع از خانومان خود برداشتی وهیچ
# ~~تدبیر نبود.
# واو را فرزندی آمد. او را بهرام نام کرد، مشهور به بهرام گور.
# ~~امراصلاح چنان دیدند که او رابه دایه دهندو از ولایت عجم بیرون برندتا
~~چون
# ~~بزرگ شودخوی پدر نگیرد و ظالم و سفاک نگردد. و انگیز کر دندنعمان بن
# ~~منذررا ازیمن بطلبیدند وشاهزاده را بدو سپردند تا به زمین عرب وملک
# ~~یمن بر دو پرورش داداتابیست ساله شدو اورا به ولایت عجم نمیگذاشتند. تا
# ~~مدت چهل سال ازاین بگذشت ومردم ازجوروظلم متفرق گشتند. ناگاه
# ~~روزی ستاره شناسانرا بطلبیدند و ایشان را گفت در زیج نگاه کنیدومدت عمر
# ~~وسبب مرگ مرا باخبر کنید و ایشان رادر خانه جمع کرد و منجمان سه روز
# ~~دراین باب سعی نمودند. روز چهارم به جان امان خواستند و گفتند ترا
# ~~یک سال از عمر مانده است وموت تو درخراسان به ولایت طوس برکنار
# ~~چشمهآ سبز خواهد بود. او بر فورسوگند خورد مغلظه که من هرگز متوجه
# ~~طوس وچشمهٔ‌ سبز نشوم!
# چون ms019 به شش ماه برسید دماغش بگشود وخون روان گشت وهیچ
# ~~نوع بسته نمیشد واطباء عاجز شدند. عاقبت اتفاق کردند و گفتند تو از
~~PageV01P029
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0050.png)

# ~~حکم سرنتوانی پیچید، علاج توآنست که به خدا بازگردی و تو به کنی و
# ~~متوجه ولایت طوس شوی وآن آب را برسرنهی. این خون بازایستد.
# چون تدبیر نبود در محفه نشست و با امرا و لشکریان [متوجه
# ~~خراسان] شد. چون بدین ولایت رسید که اورا کثه می خواندند فرود آمد .
# ~~هوای این ولایت براو اثرکرد وخون از دماغ او بقدر باز ایستاد و
# ~~اندک توانائی در جسد او پدید آمد. چون بقدر تنومندی1 یافت گفتاین
# ~~زمین مبارک است، من اینجا] شهری سازم. به خدا باز گردیدو تو به کردو
~~بنایان
# ~~را بطابید و مصالح دادو بفرمود و گفت اینجابنام یزدان شهری خواهم ساخت.
# بنایان درکار آمدند و اخترشناسان زیج برداشتند و به طالع سنبله
# ~~طرح عمارتی بینداختند و به کار مشغول شدند و چون بنام یزدان
# ~~میساخت آنرا «یزدان گرده نام نهاد و اسم او که شاپور بود بهیز د گر
~~دمشهور
# ~~شد واین خطه به یزد مشهورگشت .
# چند قنات در اوجاری کردند و بساتین ساختند و یزد گرد متوجه
# ~~خراسان شد وبه طوس آمد و به کنارچشمهٔ‌ سبز آمد و روی بر خاک
# ~~نهاد و از گذشته ندامت برد و آب چشمه برسر نهاد. خون از دماغش
# ~~بکلی باز ایستاد و به حال صحت باز آمد و برکنار چشمه لشکر گاه
# ~~بساخت و دو ماه برلب آب بود و بعد از دوماه روزی در خیمه نشسته بود.
# ~~نگاه کرد اسبیرا دید بغایت مر غوب، چنانکه مثل اوندیده بود بی زین و
# ~~لگام. بفرمود که این اسبرابگیرند. اخته چیان هر چندسعی کر
~~دندنتوانستند.
# ~~یزد گرد خود برخاست 2 و متوجه شد و او را به آوازنرم بخواند. اسب
# ~~رام شد. زین طلبکر دو برپشت اونهاد و تنگ او برکشید و چون خواست
# ~~23که دنباورا از ms020 پاردم بیرون آورد اسبالگدی برسینهآ او زد. یزد گرد
# ~~فی الحال بیفتاد وبمرد وآن اسب خود را بیفشاند وزین را ازخود جدا
# ~~کرد وخود رادرآب چشمه انداخت و ناپیدا شد. غریو از لشکر برآمد و
~~PageV01P030
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0051.png)

# ~~آشوب برخاست1 وخبربه اطراف واکناف رسید. معماران که به عمارت
# ~~یزد مشغول بودند دست از عمارت بداشتند وعمارت نیمه کار بماند.
# نکته - آور دهاند که چون بانی این خطه اول یز دگرد بود و او را از
# ~~غایت ظلم یز د گرد بزه کار گفتندی همیشه مردم این ولایت را از ظلم بهره
# ~~باشد ، اما هر که دراین خطه ظلم روا دارد از عمر ودولتش ثبات نباشد و
# ~~بر خورداری نبیند، واگر از ظلم برنگردد اندک روزی جان و مالش بر گردد
# ~~وما این معنی را به چشم سر به کرات مشاهده کردهایم.
# خبر یافتن بهرام گور از عرب و
# لشکر کشیدن و گرفتن ملک عجم
# چون این خبر به بهرام رسید که پسریز دگرد بود با نعمان منذراز
# ~~عرب لشکرگران برداشت و متوجه ملک عجم شد واکابر عجم ازغایت
# ~~ظلم یزد گرد باهم اتفاق کردند و سوگند خوردند که ما فرزندان او را به
# ~~سلطنت نگذاریم و با او بیعت نکنیم. و کسری نام رااز نسل ملوک عجم به
~~شاهی
# ~~بنشاندند و با او بیعت کردند و میان ایشان و بهرام گوررسولان متردد
~~گشتند و
# ~~لشکر پیش همدیگر آوردند وآخر بر آن قراریافت که تاج پادشاهی در
# ~~میان دو شیر بنهند . هر که بر دارد او پادشاه باشد . قرعه زدند
# ~~بر نام هر دو پادشاه. قرعه برنام بهرام افتاد. بامداد دو شیر گرسنه
~~بیاوردند
# ~~وتخت در میان بنهادند و تاج در سر تخت نهادند و شیران را در بالای
# ~~تخت به زنجیر ببستند. بهرام گوربیامد. شیران بر او حمله کردند . او
# ~~هر دورا به قتل آورد و برتخت نشست و تاج بر سرنهاد و سپاه عرب و عجم
# ~~با او بیعت کردند ms021 وبهرام به عدل وداد کوشید و مردم درزمان اومرفه-
# ~~الحال بودند واو پادشاه عیش دوست بود و بخشنده وشکار دوست و
# ~~قوی دولت و دلاو رو بهادرو صاحب زوربود. مدت سلطنت اوشصت و
# ~~سه سال بود.

PageV01P031

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0052.png)

# و او را پسری بود یزد گرد نام کردند همنام پدر و یزد به اقطاع آو
# ~~داد و در وجه دایه و دبیرستان او نهاد. تا برین مدت بیست سال برآمد
# ~~و شاهزاده یزد گرد چون سروروان ببالید و گل رخسارش در باغ دولت
# ~~بشکفت. شاه بهرام گورهمسر شایسته در کنار او کرد و بعداز مدتی شاهزاده
# ~~از طیسفون باحرم و خاصگیان متوجه فارس شد و از آنجا بهیزد آمد. و
# ~~چون عمارت یزد نیم کارمانده بود بفرمود که بنایان دیگربار به عمارت
# ~~30] مشغول شدند و از همه [ مملکتخانه کوچ بیاوردند و دریزد مقیم کردند.
# و دو سرهنگهمراه داشت: یکی را نام بیدار و دیگری را نام
# ~~عقدار. وگویند سه سرهنگ بودند، سوم را نام میبدار. [وایشان هریکی
# ~~دهی بساختند . بیدار «بیده» بساخت وعقدار «عقدا» بساخت که به «ده
# ~~گبران» مشهورست ومیبدار «میبد» بساخت. واین هرسه ده برکنار دریای
# ~~ساوه بود، واز ساوه تا همدان وتا دهفرسنگییزد این دریا بود و چند کوه
# ~~در میان این در یابودو بندراو «بارجین» بود که امروزاورا «بارگین» می
~~خوانند.
# و از معجزات مولود حضرت پیغمبر آخر الزمان صلی الله علیه وآله
# ~~وسلم یکی آن بود که در آن شب آب این دریا خشک شد و آتش تمام
# ~~آتشکدها بمرد و طاق ایوان کسری بشکست، چنانکه گفتهاند:
### | شع
# آن شب که زمادر اوجدا شد %~% عالم همه از بلا رها شد
# هم آتش تیز فارس مرده %~% هم آب سیاه ساوه برده
# اما بنای مدینه6 میبد اصح آنست که در زمان قباد شهریار بوده و تحقیق
# ~~آن و بنای قلعه رفیع آن در قصه6 شاهقباد در محل خودخواهد آمد.
# امایز د گرداصغر دریز دبناهای عالی بساخت و قصری رفیع ms022 برافراخت و
# ~~مقنیان بیاورد و چند کاریز جاری کرد: یکی یزد آباد و دیگر دهاباد وثالث
# ~~23بادین و بفرمود ا دریک فرسنگی شهر دخمه در سنگ ببریدند مشهور به
# ~~کوه دو دولویه که دراندرون آن روی بقریب نیم فرسنگ در سنگ نقب
~~PageV01P032
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0053.png)

# ~~ببریدهاند و گویند آب در آنجا جاری است و آواز آب می آید.
# و شاه بهر ام شبوروز به عیش و شکار مشغول بوده و شاهزاده یزد گرد
# ~~در یزد به عمارت مشغول بود.
# آمدن خاقان به ایران ومحاربهآ شاه بهرام با خاقان
# چون امرا و لشکریان دیدند که شاه بهرام از مملکتو رعایافراغت
# ~~دارد بعضی مفسدان به خاقان نامه نوشتند و از بهرام گله کردند و خاقانرا
# ~~بهایران و تسخیر ملک عجم نوید دادند. خاقان خرم شد و لشکر بیشمار
# ~~به عدد سیصد هزار عرض داد واز جیحون عبور کرد و به خراسان در آمد و
# ~~تمام خراسان در تصرف گرفت و در مرو بند گاه بساخت.
# وچون این خبر به بهرام رسید بغایت مشوششد. امرا و لشکریانرا
# ~~طلب کرد. ایشانرانه برجاده متابعت یافت. از خاصگیان سیصدمرد گزین
# ~~کردو دو اسبه مکمل، و از طیسفون به رسم شکار سر در شکار کشیدو از مملکت
# ~~بیرون رفت و صید کنان کوه به کوه میراندو گردآبادانی نمی گشت و جاسوسان
# ~~را بهرجانب روان کرده بود و خبرگیری می کرد ومدت دوماه درکوه
# ~~بهرام هزیمت یافت و ملک عجم به خاقان گذاشت و گریخت. [چون] این
# ~~خبر به خاقان رسید خاقان خرم شد و لشکریان را به اطراف فرستاد وخود
# ~~به شراب خوردن مشغول شد.
# جاسوسان این خبر به بهرام رسانیدند. بهرام با آن سیصد سوار کوه
# ~~به کوه میراند تا به درمرو رسید و نیم شب شبیخون برلشکر خاقان زد
# ~~[و] تا روز محار به کرد و لشکر خاقان سراسیمه گشتند. وچونشب بودتیغ
# ~~در یکدیگر نهادند و میکشتند. وچون روز شدسیل خون بر در مروروانشد.
### | بع
# سر ms023 بی تنان و تن بی سران  سواران چوشیران کنکث1افکنان PageV01P033
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0054.png)

# بکشتند چندان برآن رزمگاه   که شدتنگ برمور و برپشه راه
# خاقان گرفتار شد و لشکرگاه او را بهرام تاراج کرد و غنیمت خاقان
# ~~به دست بهرام افتاد و به اطراف فتح نامه نوشت و شاهزاده یزد گرد از این
# ~~واقعه بی خبر و خائف بود از لشکر خاقان، و درکنار صحراییزد بر سر
# ~~ریگ فرود آمده بود بر عزم آنکه فرار نماید، وحرم اوحمل داشت وبر
# ~~سر آن ریگ او را درد زادن بگرفت از سرشب تا دم صبح. چون صبح
# ~~بدمید پیک ازراه خراسان مژده6 فتح نامهآ شاه بهرام به شاهزاده
~~رسانیدودر
# ~~حال از حرم] خبر آوردند که فرزند نرینه متولد شد. شاهزادهیزد-
# ~~گرد بغایت خرم شد و فرزند رافیروز شاه نام کرد و آن ریگ را ریگ
# ~~فیروزی خواند واکنون به «ریگ فیروزی» مشهوراست. و بهرام به ترکستان
# ~~رفت و غارت کرد و بازگشت ومناره ای میان ایران و توران بساخت که از
# ~~هر دوجانب لشکر از آن میل در نگذرند و هریک بهولایت خود بسازندو عهد
# ~~نامه برین بنوشت و باز به مقر سلطنت رجوع کرد و بعد از آن به رسم
# ~~رسالت به هندوستان رفت و خود پیش شنگل که پادشاه هندبود مردانگیها
# ~~کر دو دختراو را سمنبوی1 زن کرد و باز بهایران آمد و بعد از چند سال
# ~~زمانش سپریشد. وگویند که در شکارگاه از دنبال گوری برفت و گوردر
# ~~غار رفت وبهرام از عقب گور در غار رفت و ناپدید شد.
### | شعر
# اگر بهرام گوری زد درایام %~% بیا تابنگری صد گور بهرام
# جهان ازنام آنکس ننگ دارد %~% که از بهر جهان دل تنگ دار د
### | [رباعی]
# آن قصر که بهرام در و جام گرفت   روبه بچه کرد، آهوآرام گرفت
# بهرام که گورمی گرفتی همه عمر %~% دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
~~PageV01P034
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0055.png)

# نشستن شاه یزدگرد به پادشاهی ودادن ملک یزد رابه
# شاهزاده فیروزشاها ms024 وشاه بلاس وعمارتی که درزمان
# ایشان ساخته شدمثل(دژدو برادران» و (بلاس گرد»
# مشهورست به (ابوالعسکر» وفیروز آبادمجومر دو
### | فیروز آباد میبد
# چون بهرام گور در گذشتیزد گرد بر تخت سلطنت نشستو به عدل
# ~~وداد کوشید و دست بهعطا و سخا برگشاد ومردم درزمان او مرفه الحال
# ~~بودند. و اورا دو پسر بود: یکی فیروزشاه که ذکر اوگذشت و دیگری
# ~~شاه بلاس.
# بعد از مدتی که شاهزادگان در رسیدند شاه فیروز وشاه بلاس،
# ~~یزد گرد یزد را به اقطاع ایشان داد و دروجه مصالح ایشان نهاد. فیروز
# ~~شاه وبلاس بهیزد آمدندومال شهر وولایت قسمت کردند و بر طرف جنوب
# ~~به یک فرسنگی جهت حفظ اموال و اثقال حصنی بساختند و کوتوالی
# ~~بنشاندند و مال و جهات را در آنجا جمع می کردند ونایبان دروجه مصالح
# ~~شاهزاد گان به کار می داشتند و آثار آنحصن هنوز باقیست و مشهورست
# ~~به «دژ دوبرادران» و مردم گاه گاه به عزم طواف بدانجا روند و بعضی که
# ~~خاک آنجا کاوند میباشد که در میان خاکث چیزی مییابند.
# و هم برآن طرف شهر شاه بلاس باغستان بساخت و آب جاری کرد
# ~~و قصری عالی رفیع گردانید و آتش خانه بساخت و آنرا «بلاس گرد» نام کرد
~~و
# ~~اکنون مشهورست به ابوالعسکر ومردم [بدان جانب اکنون می روندوسماع [39:
# ~~وطبخ میکنند و مقام حیدریان است وسرزمینی خوشاست.
# و شاهفیروز دوده درولایت یزد بساخت: یکی فیروزآباد مجومرد
# ~~و دیگری فیروز آباد میبد. و چون هجدهسال از سلطنت بزد گرد بگذشت
# ~~شاه فیروز را ولی عهد کرد و در گذشت. ه شاه بلاس بعد از پدر پنج سال
~~PageV01P035
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0056.png)

# ~~سلطنتکرد و اوهم درگذشت .
# پادشاهی فیروزبن یزدگرد
# چون شاه فیروز بر تختسلطنت نشست بنیاد ظلم و تعدی نهاد و آب
# ~~در چشمهها خشک شد وباران بازایستاد و قحط در میان خلایق واقع شد،
# ~~نعوذبالله، وخلقی بسیار بمردند ومدت چهارسال این قحط واقع شده بود.
# ~~[پس]ا شاه فیروز از ظلم تو ms025 به کرد و به عدل و داد در آمد و خراج از
~~مملکت
# ~~برداشت و دست ظالم از مظلوم کوتاه گردانید. لاجرم بار ان باریدن گرفت
# ~~و آب چشمهها سرزد و در صحرا سبزه وریاحین دمیدن گرفت.
### | شعر
# فراخی که آمد زتنگی پدید %~% جهان آفرین داشت آن را کلید
# چون فیروزشاه از بلای قحط خلاص یافت لشکرگران جمع کرد و
# ~~روی به ولایت ماوراء النهر آورد. و اورادو پسر بود: یکی قبادو دیگری
~~هرمز.
# هر مز شاه را قائم مقام خود گردانید و شاه قبادرا همراه به لشکر بر دو
# ~~پیشرو کرده نامه به ملک ماوراءالنهرنوشت و طلب باج کرد. خوشنواز
# ~~2 که ملک ماوراء النهر بود گفت که عهد شاه بهرام گور دارم که شما را
# ~~به ماوراءالنهر و ما رابه ولایت شما کار نباشد. شاه فیروز چون بشنید
~~غضب
# ~~کرد و لشکر براند و چون بهپای آن میل رسید که بهرام گورساخته بود
# ~~که لشکر از آن میل نگذرد بفرمود تا میل را برکندند و برپشت پیلانبار
# ~~کرد و درپیش لشکر روان گردانید. خوشنواز چون این خبر بشنید متوهم
# ~~شد. بفرمود که بر سرراه لشکر زمین را حفرکردند و خندقها بکندندو
# ~~سر خندقها به خاشاک بپوشیدند و خود لشکر برداشت و رو به حرب فیروز
# ~~شاه نهاد.
# و چون لشکر برابر یکدیگر رسیدند فیروزشاه از حفرخندق بی خبر
# ~~بود. لشکر را به حرب راند و شاه فیروز در کنده افتاد و شاه فیروز به
~~PageV01P036
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0057.png)

# ~~قتل آمد و شاه قباد در بند افتاد و اموال و خزاین به دست خو شنو از
~~افتاد.
# ~~شاهقباد رابند کرده به قلعهآ بخار افرستادند. و در طیسفون چون این
~~خبررسید
# ~~مردم بهم برآمدند و درولایت فتنه ظاهرگشت. هر مزشاه مردم را استمالت
# ~~دادو اورا سپاه سالاری بودنام او سوفرا وفارسی بود، اماولایت سیستان
# ~~اقطاع او بود.
# چون سوفرا از این [خبر ] واقف شد ماتم فیروز شاه بداشت
# ~~ولشکر گران جمع کرد ms026 وروی به حرب خوشنواز نهاد و بااو حرب کرد و
# ~~شکست بر خوشنواز افتاد. عاقبت صلح کردند، بنابر آنکه اموال وخزاین] [41
# ~~وجهات شاه فیروز بازدهد و شاهقباد را از بند بیرون کند و بدو سپارد.
# ~~برین قراریافت. وخوشنوازاموال وشاه قباد[را] باز فرستاد و سوفرای و
# ~~شاه قباد خزاینرا برداشت و به طیسفون آمد وهر مزشاه را از سلطنت عزل
# ~~کرد و شاه قباد را به پادشاهی بنشاند.
# پادشاهی شاه قباد بن فیروز
# چون شاهقباد در طیسفون برتخت نشست کار ممالک تمام به دست
# ~~سوفرا بود و او مرد نیکو نهاد بود . و سوفرا به فارس آمد و مال ولایت
# ~~عجم پیش سوفرا آوردندی، وشاه قباد را در پادشاهی غیر از نامی نبود. چون
# ~~مدتی براین بگذشت [شاه] قباد به تنگ آمد، بفرستاد و سوفرارا بگرفت و
# ~~به طیسفون آورد و در زندان کرد و اورا به قتل آورد. چون امرا و لشکر
# ~~خبر قتل او معلوم کر دندبرشاهقبادخروج کر دندو اورا بگرفتند و دربند
~~کردند
# ~~و به دست پسر سوفرا، زرمهر نام، دادند که بعوض پدر اورابه قتل آورد.
# زرمهر شاه قباد را نکشت و محافظت نمود و برآن بود که او
# ~~را بند بردارد، اما ازبیم امرا نمییارست. و امرا هر مزشاه را برتخت
# ~~نشاندند و کمر متابعت در بستند. چون پنج ماه بر این بر آمدشاهقباد
~~دانست که
# ~~زرمهر با او دل یکی دارد. باهمدیگر هم سوگند شدند و زرمهر بند از
# ~~قباد برداشت [ و در شب با پنج تن دیگر از طیسفون بگریختند و رو [2،
~~PageV01P037
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0058.png)

# ~~بهولایت هیتال نهادند. و شاه قباد نذرکرد که اگر پادشاهی بدو رسد آتش
# ~~خانهآ معتبر بسازد. و چون [پادشاه] هیتال، فرغانهنام، خبر آمدن قباد
~~بشنود
# ~~او را گرامی داشتند و باهمدیگر عهد کردند و لشکری گران به قباد داد و
~~او
# ~~را روانه گردانید.
# چون قباد بالشکر به نز دیک طیسفون رسید در آن سه روز برادرش
# ~~شاه هر ms027 مز به طاعون در گذشته [بود]. شاه قباد بیامد و بر تخت نشست
# ~~و منادی ندای امن وامان در دادو امرا را نوازش کرد واز گذشته به روی
# ~~ایشان نیاورد. و چون پادشاهی بر او قراریافت مداین بساخت ودار-
# ~~السلطنه و پای تخت مداین شد. بعد از آن خواست که بر نذر خود و فاکندو
# ~~آتشخانه بسازد . ازمداین بهفارس آمد و از فارس به اصفهان رفت و از
# ~~اصفهان به یزد متوجه شد وگفت همان بهتر که آن آتشخانه دراینجابسازم.
# ~~بفرمود تا بنایانرا بیاوردند و در ولایت میبد قصبهای کرد و آتشخانهآ
~~معتبر
# ~~بساخت و از هفت آتشخانهآ بزرگ بفرمود آتش بیاوردند. اول از آتشخانهآ
# ~~فارس، دوم از آتشخانه بلخ، سیم ازآتشخانهآ آذربایجان ، چهارم از
# ~~2 آتشخانهآ نسا، پنجم از آتشخانهآ اصفهان ، ششم از آتشخانهآ غزنین،
# ~~هفتم از آتشخانه طیسفون . این هفت آتش از هفت آتشخانهآ مملکت
# ~~بیاوردند و در آتشخانه این قصبه برافروختند. و این قصبه را« هفت آذر »
~~نام
# ~~کردند و مجوس این قصبه را بمثابهآ محل بزرگ داشتند.
# ذکر تحقیق بنای مدینه میبد و قلاع آن
# صانها اللهعن الآلات
# جمعی از مورخان برآنند که مدینه6 میبد[را] میبدار سر هنگیزد گرد
# ~~اصغر ساخت، چنانکه ذکر آن رفت. اما اکثر بر آنند که در زمان شاه قباد
# ~~ساختهشده. واین چنان بوده که شاهقباد رادو پسر بود: یکی نام انوشیروان
~~و
# ~~دیگری شاه مؤبد. و شاه مؤبد پسر کوچک بود و قباد اورابغایت دوست
# ~~میداشت. ناگاه شاهمؤبد را مرضی واقع شد و هرچنداطباء به معالجت
~~PageV01P038
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0059.png)

# ~~مشغول شدند شافی نبود. شاهقباد پیش ملک هند فرستاد و از او حکیمی
# ~~حاذق طلب کرد.
# رای هند حکیمی جهت معالجهآ شاه مؤبد بفرستاد و چون حکیم
# ~~به مداین پیش شاه قباد آمد و شاه مؤبد را بدید و به تشخیص مرض او
# ~~مداومت نمود و شربت نافع نبود حکیم با قباد گفت که این هوای مداین
# ~~نسبت با مرض شاهزاده مخالف است . او ms028 را از این ولایت بیرون می
# ~~باید برد، ودرهر زمینی تحقیق هوای او کردن تا به هوائی رسند که در عین
# ~~اعتدال باشد [معالجت شاه مؤبد نافع گردد. شاه قباد شاه مؤبد را در [44
# ~~محفه همراه حکیم کرد و بعضی ازاکابرواطبا را مصحوب اوگردانیدو
# ~~از مداین بیرون فرستاد.
# این حکیم مرزوق نام داشت. منزل به منزل میآمد و درهر ولایت
# ~~و شهر تحقیق هوای می نمود . هیچ جا قابل ندید . حکیم ملول شد.
# ~~خبربهشاه قباد فرستادند که هیچ هوای قابل این مرض نیست . شاه قباد
# ~~نومید و متألم شد . امرا گفتند از حکیم چه آید ؟ کار از حضرت ایزد
# ~~گشاید ، همان بهترکه شاهزاده را به آتشخانه برند و به صدقه و به دعا
# ~~مشغول گردند، باشد که ایزد تعالی شفا بخشد. شاهقباد فرمود که او را به
# ~~آتشخانهآ نو برند یعنی «هفتاذره ، و صدقه دهند. شاه مؤبد را با حکیم و
# ~~امرا روانهآ یزد کردند وازیزد به «هفت آذر» روانه گشتند. چونبدین مقام
# ~~رسیدند که اکنون مدینه میبد است مرزوق حکیم آن هواکه میجست بیافت.
# ~~بغایت خرم شد و نامه به شاه قبادفرستاد که چون توجه به حضرت ایز دتعالی
# ~~کرده شد آنچه مقصود است حاصل آمد و آن هوا را که میجستم یافتم و
# ~~به معالجه شاه مؤبد مشغول گشت و شاهمؤبد روز بهروز بحال صحت بازمی
# ~~آمد تا کلی مرض ازو زایل شد.
# شاه مؤبد بفرمود که بنایان اطراف بیاوردند و مدینهٔ‌ [ میبد PageV01P039
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0060.png)

# ~~بساخت. بیوتات و بساتین و اشجار و انهار روانه کردندو بر بالای پشته
# ~~که مثل کوهی است ازگل و بمثابهآ سنگست قلعه بساخت در میان مدینهٔ‌
# ~~میبد و دروازه6 عالی مفتوح کرد. و بعضی مورخان آوردهاند که مدینهآ میبد
# ~~را] شاه مؤبدبساخت.
# اما قلعه در زمان سلیمان پیغمبر علیه السلام ساختند و آن چنان بود
# ~~که در زمان سلیمان علیه السلام فارس تختگاه سلیمان بود و دیو و پری
# ~~و وحوش و ms029 طیور و انس و جن او را درفرمان بود. چنانکه مشهور و
# ~~مذکوراست سلیمان بفرمود که دیوان [در] کوهی که قابل قلاع باشد بجهت
# ~~حفظ خزینهٔ‌ قلعه بسازند وعمارت سلیمان ع در عالم بسیار است.
# ~~غرض که دیوان در هرطرف میگشتند و کوهها و پشته های قابل پیدا
# ~~میکردند و قلعه میساختند. دال دیو بدین کوه گل رسید. بغایت قابل قلعه
# ~~دید. جهت سلیمان ع خواست که قلعه بسازد. خبر به سلیمان رسید.
# ~~سلیمان فرمود که برین پشته ازگل [و] سنگ قلعهآ حصین، دال دیو بسازد.
# ~~دال دیو به فرمان سلیمان ع قلعهآ میبد بساخت و بعضی از خزاین سلیمان
~~بدان
# ~~قلعه نقل کردند.
# و چون سلیمان ع وفات کرد بوم لرزی پیدا شد چنانکه کوهها از
# ~~24 همدیگر میشکافت . خزینه ای که دراین ! قلعه بود در شکاف زمین
# ~~محجوب شد و بعضی را دیوار عمارت بر سر آمد وزیر خاک بماندو
# ~~بعد از سلیمان ع بسیار خزاین و دفاین در این قلعه در زیر خاک ماندهو
# ~~هیچ پادشاه این قلعه را به جنگ و لشکر و نقب نگرفته، الا آنکه رعیت
# ~~بسپردند. و اکنون که حصار او کندهاند همچنان سخت ترین قلاع است و
# ~~او را «قلعهٔ‌ دالان »خوانند وبه نام دال دیو باز گویند.
# مقصود آنکه بنای مدینهآ میبد بو اسطهآ شاه مؤبدشدو چون شاه مؤبد مدینهآ
# ~~میبد تمام کرد اورا «مؤبد گرد» نام کرد و به مرورایام « گرد» را محذوف
# ~~کردند ومؤبد را میبد گفتند، وعهده بر راویست.

PageV01P040

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0061.png)

# اما خاکی است که اکثر اهالی او سعادتمند می باشند و مستعد واهل
# ~~قلم واهل تمول و سرافراز ودولتیار. وبیست و چهار ولایت تابع اوست.
# بعداز آن شاه قباد بفرمود که چندولایت در نواحی یزد بساختند. مثل
# ~~فهرج وخویدک و فرافتر.
# و در زمان اشکانیان اشک بن1 زال که از ملوک طوایف بود
# ~~اشکذر [را] او ساخت. چون چهل سال از پادشاهی قباد بگذشت انوشیروان
# ~~را ولی ms030 عهد کزد و زمانش سپری شد، اورا دردخمهآ مداین دفن کردند.
# ذکر پادشاهی انوشیروان بنقباد
# چون شاهقباددر گذشت [ و انوشیروان به پادشاهی نشست صیت عدلو [7
# ~~داد او در اقصای عالم منتشر شد و بنیاد ظلم و تعدی برانداخت و
# ~~عرصهآ زمین رشک فردوس برینشد، چنانچه تادامن آخر الزمان کارنامهآ
# ~~عدل او منشوردیوان پادشاهان روزگار باشد3 و پادشاهان سعادتمند را بدو
# ~~مثل زنند.
# او را از دختر خاقان ترک دو فرزند آمد: یکی پسر و یکی دختر.
# ~~پسر را هرمزشاه نام نهاد و دختر را مهرنگار. وچون فرزندان او بزرگ
# ~~شدند انوشیروان یزد را به مهرنگار بخشید . و مهرنگار از مداین مقنیان
# ~~را به یزد فرستاد و عاملان نصب کرد و دریزد بسیار عمارت بساخت ودر
# ~~یسار شهر بههشت فرسنگی دهی معتبر بساخت و آنرا «مهر گرد» نام کرد و
# ~~اکنون آن قریه را مهریجر دمی خوانند. دیهی وسیع معمور است و انواع
# ~~فواکه و اعناب الوان در غایت بی نظیری می باشد ودوشاب اواز غایت
# ~~حلاوت و طعم و رنگ با انگبین برابریمیکند وسیب3 و شفتالوهای او
# ~~سرخ و سفید[و] بغایت شیرین است، چنانکه هر بیماری که از سیب به بوئی
~~قانع
# ~~باشد چون آن شفتالو بخورد به گردد. و بقاع خیر درگشاده و اهالی او
~~PageV01P041
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0062.png)

# ~~48] اکثر اهل تمیز باشند و بیشتر سادات صحیح النسب باسند .
# همچنین مهرنگار در کنار میبددهی دیگر بساخت و آنرا «مهر جرد»نام
# ~~نهاد یعنی مهرگرد. و برادر او شاه هر مز در جنبمهریجرد دهی بساخت و
# ~~آن را «هرمیز» نام کردوا کنون آنرا «خورمیز» می خوانند. وهر مزدر
~~خورمیز
# ~~قلعه بساخت و قناتی جاری کرد.
# وچون پادشاهی انوشیروان به آخررسید شاه هر مزرا ولی عهد کرد.
# ~~و چون کسری وفات یافت شاه هرمز به پادشاهی نشست و امرا و وزرا
# ~~پدر را تعذیب1 کرده بیشتر[را] بهقتل آورد، واومرد عادل و تندخوی بود
# ~~وکسی را یارا نبود که سرموئی از سخن او تجاوزکند. ms031
# و اورا پسری بود که او را خسروپرویز خواندندی. از او بی ادبی
# ~~صادرگشت. شاه2 هرمزخواست که اورابگیر دو در بندکند. خسر ومتوهم شد.
# ~~به عزم شکار بیرون رفت و متوجه دیار ارمن و آذر بایجان شد. واو را دو
# ~~خالو بود: یکیرا نام گستهم و دیگری را بندوی. هر مزاز غضب خسرو
# ~~خالان او را بگرفت ودرزندان کرد. و او را سپهداری بود نام او بهرام
# ~~چوبینه، با هر مز مخالفت ورزید و لشکر3 بابهرامیارشدند و گستهم و بندوی
# ~~را از بند بیرون آوردند و بر در بارگاه هرمز شاه آمدند و در شب او را
# ~~49 بگر فتندوهم در شبمیل کشیدند و قاصد از پی خسرو [ بهار من فرستادند.
# خسرو دو اسبه از ارمن به مداین آمد . بهرام چوبینه طمع در
# ~~پادشاهی کرده بود. لشکر بهمداین آورد و با خسرو محاربه کرد . خسرو
# ~~منهز مشد ومداین بگذاشت و به ارمن بازگشت که خسر و عشق شیرین درسر
# ~~داشت و ششماه با شیرین درارمن ببود واز ارمن به روم رفت و دختر
# ~~قیصرروم مریم نام را زن کرد و لشکرازروم بیاورد و با بهرام جنگ کردو
# ~~ملک از بهرام باز گرفت و به پادشاهی نشست.

PageV01P042

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0063.png)

# ذکر پادشاهی خسرو پرویز
# ~~آمد و شیرین را زن کرد و اورا چهارده پسر آمد ودودختر ، و ازمریم
# ~~دختر قیصر یک پسرداشت شیرویه، و دختران رایکی نام ایران دخت بودو
# ~~دیگری توراندخت. و خسرو به آوازهآ شکر ازمداین به اصفهان آمد و شکر
# ~~را زن کرد و دوسال در عراق بنشست و مال یزد را به دختران بخشید و
# ~~باز به مداین آمد .
# در زمان ظهور دولت حضرت رسالت پناه مصطفوی صلی الله علیه و آله
# ~~وسلم1 و خواجهآ کاینات به خسرو پرویز نامه نوشت و اورابه دین دعوت
# ~~کرد و در نامه چنین نوشت که : «این نامه از من که محمدرسول اللهام صلی
~~الله
# ~~علیه وآله به خسر و پرویز که ms032 عظیم فرس است مسلمان شوتا از آتش مسلم
~~گردی و [250
# ~~دولت وسلطنت در خاندان تو بماند واز عذاب دوزخ برهی.» چون خسرو
# ~~پرویز نامه را برخواند آتش غضب دود از دماغ او برآورد و نامهآ پیغمبر
# ~~را بدرید وگفت:
### | شعر
# کرا زهره که با این احترامم %~% نویسد نام بر بالای نامم
# درید آن نامه9 گردن شکن را %~% نه نامه، بلکه نام خویشتن را
# این خبر چون به حضرت رسالت رسید پیغمبر فرمود که «مزق الله بطنه کما
# ~~مزق کتابی». دعای پیغمبر مستجاب بود. شیر ویه پسرش بر بالین پدر آمدو
# ~~شکم اورا بدرید واستمالت نامه جهت پیغمبر ماصلی الله علیه و آله وسلم
# ~~بفرستاد. اما خود مسلمان نشد. روز دیگر شیرین خود را برسر خسرو
# ~~کشت. وچون شش ماه برآمد شیرویه را هم بکشتند و سیز ده پسر خسرو
# ~~را بکشتند، مگریکی که در فارس بود و او را شهریار نام بود.
# و دولت از ملوکث عجم بر آمدو ازنسل ساسان کسی نبود که او را به پادشاهی
~~PageV01P043
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0064.png)

# ~~نشانند مگر دختران خسرو ، توران دخت و ایران دخت. چون از ملوک-
# ~~زاد گان نرینه نمانده بود بر توران دخت بیعت کردند و او را به پادشاهی
# ~~نشاندند.
# وچون یزد [را] خسرو به اقطاع دختران کرده بود معماران
# ~~بفرستاد و درقهستان یزد دهی معمور بساخت و آن را ]بنام خود باز
# ~~خواند واکنون مشهور به«توران یشت» است، دهی خرم و معموراست و
# ~~الوان نعمت ازاو حاصل میشود واهالی او همه خوشوقت واهل طاعت باشند.
# و چون توراندخت هشت ماه پادشاهی کرد فجأة درگذشت. لشکر
# ~~بر خواهر او ایران دخت بیعت کردند و او را به پادشاهی نشاندند. و ایران
~~دخت
# ~~از مداین سرهنگ خاص خود جهت ضبط اموال بهیزد فرستاد ابرند نام،
# ~~و اورا فرمود که یز دخاص من است آن راعمارت کن و برولایت او بیفزای.
# چون ابرند به پزد آمد و ضبط مال و جهاتیز د بداد در ms033 دو فرسنگی
# ~~شهر دهی از نواحداث کرد و بیوتات و بساتین و کشخوان1 بساخت و قنوات
# ~~جاری کردو آنرا «ابرندآباد2» نام نهاد. و بر کناردیه دژی محکم بساخت و
~~حفر
# ~~خندق کرد واکنون از آندژ4 آثارهست، اماخراب است. و مردم در آنجا
# ~~بنشاند و چون زمینی قابل بود مردم رغبت کردند واهل صلاح در او
# ~~وطن ساختند، وخدای تعالی بجهت صلاح و درستی و راستی که آن طایفه رابود
# ~~برکت بر ایشان ارزانی داشت و اکنون آنرا به نام آن سر هنگ بازمی خوانند
# ~~و «ایراناباد» (1) به «ابرند آباد» مشهورگشت.
# ایران دخت را به اندک روزگاری بکشتند[ که اگر به تحقیق
# ~~قتل او بپردازیم از مقصود بازمیمانیم. چون ایران دخت کشته شد و از نسل
# ~~ملوک هیچ کس نماند اززن و مرد که شایستهٔ‌ پادشاهی بود لشکر اسلام
# ~~براطراف عجم استیلایافتند، امراء عجم عاجزشدند ، خبرشنیدند که در
# ~~فارس از شهریار بن پر ویز پسری هست یزد گرد نام. قاصد روانه کردندو
~~PageV01P044
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0065.png)

### | بقالت دوم
# ~~او را از فارس به مداین آوردند و برتخت سلطنت نشاندند و امرای عجم
# ~~با او بیعت کردند.
# خبر پادشاهی یزد گرد بن شهریار
# چون یزد گرد بن شهریار به پادشاهی نشست استقامت ملک عجم
# ~~پیداشد و مردم را استمالت داد وامرا را ترتیب کرد1 ولشکریرا از عجم
# ~~برگزید. صد هزار سوار مکمل به رستم مجوس داد واورا به قادسیه فرستاد،
# ~~و صدهزار سوار به فرخزاددادو به جزیره فرستاد، و صدهزار سوار به
~~جالینوس
# ~~داد و به کنار آبفرات فرستاد. و زمان خلافت مخالفان بود. چونیزد -
# ~~گرد سر راه بر لشکراسلام گرفت عمر ، سعدو قاصرا با سی هزار مرد و
# ~~مغیرة بن شعبه وهلال بن علفه2 وابومحجن3 وبعضی از صحابه را به حرب
# ~~قادسیه فرستاد.
# و چون لشکر سعد در رسید لشکر رستم مجوس مقابل آمدند
# ~~و در مدت یک ماه پانزده حرب کردند و در آخر رستم مجوس به قتل
# ~~آمد و لشکر عجم ms034 منهز مشدند[ و یزد گرد فرخ زاد را بفرستاد. نتوانست [
~~13
# ~~سرحتدرانگاهدارد. روی به هزیمت نهادو لشکر اسلام روی به مداین نهادند.
# یزدگرد بر بام ایوان بود. چون دید که کار از دست رفت از بام
# ~~فرود آمد وآنچه توانست از جواهر و خزاین برداشت و باقی بگذاشت
# ~~و روی به هزیمت نهاد و به طرف نهاوند روان شد و لشکر اسلام مداین و
# ~~خزاین اکاسره در تصرف آوردند و از عقب یزد گرد به نهاوند رفتند و
# ~~حربکردند .
# و پزد گرد به جلو لا؛ رفت و از آنجا به همدان آمد و از همدان
# ~~به فارس آمد و آخر از فارس به اصفهان آمد و هر جا که میرفت لشکر اسلام
# ~~از عقب اومیرفتند وآن ولایت مسخرمی کردند. و یزد گرد از اصفهان
~~PageV01P045
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0066.png)

# ~~بگریخت وبهیزد آمد ودوماه دریزد بود واز لشکر اسلام خایف ، واموال
# ~~وجواهر و زرینه و سیمینه که با خود داشت جمع کرد و خواست که به راه
# ~~طبس به جانب خراسان روانه گردد1 ، ازکثرت مال عاجز شد.
# آمدن یزد گرد بهشهر یزد و گنج نهادن
# و رفتن به جانب خراسان و
# آمدن لشکر اسلام از عقب او
# با فرخ زاد مشورت کرد، فرخزاد گفت که زر در زمین پنهانباید
# ~~کردن و برا ثر آننشان بایدساختن2 وگنج نامه همراه خود بردن ، تاوقتی
# ~~2 که ضرورت افتد آن را بهدست توان آورد. فرخ زاد چون این بگفت
# ~~یز د گرد صواب دید . بفرمود که در خارج شهر در سه موضع سه چاه
# ~~فرو بردند و درقعر چاه طاقهای بلند بکندند و درشب اموال بدان موضع
# ~~نقل کردند و سر چاه بینباشتندو گنج نامه بنوشتندویزد گردباخودهمراه
~~کرد.
# ~~و بر اثرموضع چاه یک تیر پرتاب کم یابیش بفرمودتا گنبد خانه سازدادند
# ~~بجهت دلیل گنج.
# و این سه موضع یکی «میان تازیان» است و «گنبدهشت در » از آن عمارت
# ~~است که آثاراو هنوزباقی است. و آن غنیمت در زمان ms035 اتابکان در عهد اتابک
# ~~عزالدین لنگر پیدا شد و عزالدین لنگر ازآن غنیمتقوی حال شد.
# و دوم در «مزارسادات عظام» مشهور به «صفهآ قل هو الله» همچنان
# ~~گنبدی هشت در بساختند و آن گنبدهنوز باقی است و گنج نامه به دست محمد
# ~~ابن مظفر افتادودر گنج نامه نوشته بود که درسایه5 گنبد بقدریک سر
~~تیرسه3 گنج
# ~~است. بسیار بکوشیدند واز هرطرف بهسایهآ گنبد تیر میانداختند و می-
# ~~کاویدند، ضایع بود. محمد مظفر از این معنی ملول شد و در واقعه دید که
# ~~شخصی در پای گنبد تیر برکمان نهادی و هم آنجا برزمین انداختی4 . چون
### | 4- من: PageV01P046
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0067.png)

# ~~محمد مظفر بیدارشد خدا را بستود و درحال سوارشد و بدان مقام آمدو
# ~~همچنان که دیده بود عمل کردوتیر از کمان بینداخت و بفرمودتابکندند [55
# ~~چاه گنج پیدا شد و غنیمت هرچه تمامتر به دست آمد و محمد مظفر
# ~~قوی شد .
# و شهام به موضعی که امروز مشهور است به« گورستان سر پلوک»
# ~~مثل آن گنبدی واقع بود و آنجا هم چاه گنج بود و مردمان در زمان
# ~~دولت امیر زاده اسکندر عمر شیخ [که ] امیر ترمش در یزد داروغه
# ~~بود گنج نامه بیافتند و آن زمین بشکافتند و گنج برداشتند و از آن گنبد
# ~~اکنون اثر نیست. اما این ضعیف آن مقام که گنج برداشتهاند مشاهده کرد.
# و دیگر امراییزد گرد هریک بقدر وسع آنچه داشتند پنهان کردند
# ~~و بعضی تخته1 سنگها از طلا بریختند و در غلاف قیر کشیدند و برسر
# ~~راهها بنهادند. چنانچه از آن جمله آخری طلابریخت2 و در قیر کشیدند و
# ~~بردر مصنعهآ حاجی حیدر بر سر راه « ریگ فیروزی » انداخته بودند
# ~~و آنرا درگل گرفته و مسافران چون برسیدندی آب از مصنعه برداشتندی
# ~~ودر آن سنگ آخر ریختندی و چهارپایان را آب دادندی، ومردم از این
# ~~معنی خالی الذهن بودند. تا روزی کار وانی از راه خراسان بهیزد آمدند3 و
~~بر
# ~~در مصنعه فرود آمدند3 درزمان شاه ms036 شجاع . ویکی از فقراییزد به نزدیک
# ~~اهل کاروان آمد و سؤال کرد. سردار کاروان او را خشنود کرد و گفت
# ~~که فردا به همین موضع بیا که ترا دست مایه مددکنیم . روز دیگر آن
# ~~فقیر به وفای وعده4 [بدانجا رفت . ازکاروان اثرندید. چون نگاه گرد [56
# ~~سنگ آخر نمانده بود و خورده ای چند ریخته بود. چون برداشت زر
# ~~صامت بود. خرم شد و تمام برچید و بگداخت و سکته کرد و بفروختو
# ~~از شدت فقر نجات یافت و از متمولان شد. پس معلوم شد که کاروان -
~~PageV01P047
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0068.png)

# ~~سالار آن گنج نامه یافته بود.
# واین که بعضی مردم می گویند که در ایام ماضی سیلی عظیم بیامد و
# ~~تمام بنای یزد خراب شد وگنج نامه را به خراسان برد و اهالی خراسان
# ~~بیافتند و آن را برداشتند و بتدریج به یزد آمدند و گنج برداشتند و
# ~~به خراسان بردند1 این معنی بغایت واهی است. بنا برآنکه هیچ سیلی چنان
# ~~نیاید که از یزد به خراسان رسد.
# یز د گردچون گنج بنهاد و امرا با او موافقت کر دندهمراه او به خراسان
# ~~رفتند و گنج نامه با خود ببر دند. چونیز دگرد را در خراسان به قتل
~~آوردند
# ~~گنج نامهها در خراسان باز ماند و به دست مردم می افتاد و می آمدند و
# ~~برمیداشتند .
# غرض آنکه یزد گرد دریز د گنج پنهان کرد. و قصهآ سیل که گفتهاند
# ~~واقع است و در محل خود گفته آید .
# رفتن یزد گرد از یزد به جانب خراسان
# یزد گرد از یزد کوچ کرد و بهراه طبس متوجه خراسان شد و لشکر
# ~~2 اسلام به یزد آمدو از عقب یزد گرد به راه طبس روان شد و در چهار دیه
~~طبس
# ~~مالک ریب و مالک بن عمرواز لشکر اسلام و فات کردند و قبر ایشان
~~درچهارده
# ~~طبس مشهور است و لشکر اسلام باز گردیدند وراه گم کردند و بعضی
# ~~در بیابان از تشتگی ms037 بمردند و از هم پراکنده شدند.
# خبر واقعهآ شهدای فهرج
# چون لشکر اسلام در بیابان طبس راه گم کردند و پراکندگی در
# ~~ایشان افتاد بعضی از صحابه و تابعین سربه فهرج بر آوردند و در فهرج
# ~~فرود آمدند و سه روز بودند. روز چهارم اهالی فهرج را به اسلام خواندندو
~~PageV01P048
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0069.png)

# ~~ایشان دو روزمهلت طلبیدند که ما به اتفاق یکدیگر با اهل خانه و فرزندان
# ~~به خدمت گر ائیم و به اسلام در آثیم. و ایشان راتدارک کر دندو علوفه
~~سرانجام
# ~~نمودند و بازگشتند و باهمدیگر مشورت کردند و بدان قراریافت که به اسلام
# ~~در آیند.
# [پس] به طلب مردم فرافتر فرستادند و مردم خویدک را همچنین
# ~~طلب کردندو به ایشان مشورت کردند. ایشان ابانمودند و گفتند1 که مااز
~~دین قدیم
# ~~بر نگر دیم و این لشکراند کاند و اکثر ایشان حرامی2 اند. همان بهتر که
~~برایشان
# ~~شبیخون کنیم و ایشان را به قتل آوریم. اهل فهرج چون این سخن بشنیدید
# ~~ازاندیشهآ خود پشیمان شدند و باایشان یارگشتند و سلاح بر داشتندو مترصد
# ~~بودند.
# چون نیمی ازشب بگذشت برسر لشکر اسلام آمدند و به محاربه
# ~~مشغول شدند و بسیار از صحابه . و تابعین [ را] بهقتل آوردند . مثل [
# ~~حویطب بنهانی خواهرزادهآ حضرت امیر المؤمنین و امام المتقین اسد الله
# ~~الغالب علیه السلام و عمر وبن عاصم3 وعبدالله بن عامرکریز4 ووحشی قاتل
# ~~امیر حمزة بن عبدالمطلب و عبدالله تمیمی صاحب رایت حضرت امیر -
# ~~المؤمنین علی علیه الصلوة والسلام وغیره ، وجمعی کثیر با عبدالله بن
# ~~عمر خطاب شهید گشتند . قبر حویطب بن هانی و عبدالله بن عامر در
# ~~اندرون مزار متبر کاست ، وعبدالله تمیمی صاحب رایت بیرون مزار مشهور
# ~~است ، وقبر وحشی پهلوی چاهوک است به قرب دو تیر پرتاب دور از مزار.
# ~~واین چاه در آن زمان چاه آب بود و این صحراکشخوان بود .
# و چون فتنهآ شبیخون برخاست6 ضعفا با اطفال از شر آن بی باکان
# ~~بهراسیدند وخود را با ms038 فرزندان به کنار آن چاه انداختند. لشکر در عقب
~~PageV01P049
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0070.png)

# ~~ایشان براندند که ایشان را اسیر کنند. حرم حویطب بن هانی رقیه بنت نوفل
# ~~فرزند بشیر داشت برکنارگر فته در چاهخانه آمد بازنان و دختران صحابه .
# ~~چون لشکر از عقب ایشان بر لب چاهخانه آمد وحشی جهت محافظت
# ~~ایشان با لشکر فهرج محاربهای مردانه1 مینمود . تا آفتاب طلوع کرد
# ~~وحشی را شهید کردند برپشت چاهخانه در آن مقام که امروز قبراوست
# ~~0] و رقیه با فرزند بشیر خود را درچاه انداخت ودختران [ وزنان موافقت
# ~~کردند، و به حکم باری تعالی در حالی چاه خشک شد و عمق او دوازده2
# ~~ارش بود پنجاه شد. و چون لشکر دراندرون چاهخانه آمدند معصومان
# ~~را ندیدند . بندار نامی که سرهنگ لشکر مجوس بود سر در چاه کرد
# ~~هردو چشمش نابینا شد. هرچند فریاد کرد سود نداشت و آن معصومان
# ~~درکنف عصمت حق تعالی پنهان ماندند.
# اکنون بر سر آن چاه مردم بهزیارت زوند و بوی خوش برآتش
# ~~نهند و حاجت طلبکنند و بیشتر حاجت روا شود، و بعضی نیت حاجت
# ~~کنند و سنگریزه درچاه اندازند . اگر از چاه آواز غریدن به گوش آید
# ~~حاجت روا باشد و اگر آن حاجت روا نشود هیچ آواز بیرون نیاید. اما
# ~~سنگ در آن چاهانداختن بغایت ترک ادب است و نمیشاید . و جناب
# ~~مولانای اعظم اعلم افضل قدوةالعلما والفضلا شمس الملة والدین محمد
# ~~البافقی نورالله مرقده به کرات این معنی را درخلا و ملا منع می
~~فرمودند.
# ~~بعد از آن مردم سنگریزه به شکر کردند و همچنان از ادب دور است.
# و در این چاهخانه به کرات حضرت خضر علیه السلام را دیدهاند و
# ~~میعاد گاه چهلتنان است وشب درآن نواحی کسی را زهرهآ بودننیست و
# ~~مقامی بغایت متبرک است.
# روز دیگرآن کشخوان خشک شد و صحابه و تابعین در آنجاشهید PageV01P050
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0071.png)

# ~~افتاده ]بودند و لشکر مجوس خواستند که ایشان را برهنه گردانند.
# ~~باد و طوفان برخاست1 ms039 و آفتاب سیاه شد و باد ریگ بر چشم آن
# ~~جماعت زدن گرفت. سر اسیمه گشتند و آنچه نیز باخود داشتند بگذاشتندو
# ~~بگریختند و دو شبانروز این باد و ریگ متصل بیامد و تمام شهیدان در
# ~~زیر ریگ ناپدید شدند. چنانچه هیچ اثر ایشان در روی زمین نماند و
# ~~جمعی زخم دار به راه یزد بیامدند و دریزد در گذشتند و هرکس به مقامی
# ~~که فرود آمده بود در آن مقام وفات کرد و در آن مقام او رادفن کردند و
# ~~قبر ایشان مشهور است.
# از آن جمله یکی در مریاباد خلفخانهآ مولانای اعظم سعید مغفور
# ~~مذکورفیه آسوده است و قبر او فاش است .
# ودیگری در «مزارگورستان غازیان » کنار «گود آهنگران» وبردر
# ~~مسجد نودر میدانگاه وخلف دروازه مهریجرد و آنکه اورا «پیر برج»
# ~~میخوانند .
# ودیگری در مقابل امامزاده معصوم، وقس علی هذا.
### | بت
# وه که چون برخون2 این پاکان فرود آید مگس
# تا قیامت زهر گردد در دهانش انگبین
# و درین صحرای فهرج قطعه قطعه زمین چنان میباشد که گویاهرگز
# ~~اثر بادو غبار برو نگذشته. و دردهه عاشورا چنان سرخ میشود که گویا
# ~~خون جوشیده است و مردم به زیارت روند.
# ومبارزالدین محمد مظفر مقابل مزار مدرسهٔ‌ عالی ساخته است [1
# ~~و آب در اوجاری است و شور با جهت آینده و رونده وقف نمودهاند
# ومولانای اعظم سعید شمس الدین محمد بافقی بیرونمزار عمارتی نزه3
~~PageV01P051
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0072.png)

# ~~ساخته و آب دراوجاری است و موالی و اهالی بدین مقام بعد از زیارت
# ~~روند و طبخ کنند وگاه گاه سماع نیز میباشد.
# خبررفتن یزدگرد به خراسان و
### | کشته شدن در آسیا
# ولشکر اسلام که در فهرج آمده بودند آنچه ازقتل بازمانده بودند
# ~~بگریختند و بهراه کوفه پیش سعدو قاص رفتند و خبر باز گفتند و یزد گر
~~دبه
# ~~خراسان رفت و در مروماهوی سوری [که] کنارنگ یزدجرد بودبه استقبال
# ~~آمد و یز دجرد را تعظیم کرد و فرخزاد یز دجرد را به ms040 ماهوی سپرد و خود
# ~~متوجه طبرستان شد.
# و پیوسته خبر ازعراقین می رسید که لشکر اسلام تمام ولایت1 فروگرفت.
# ~~ماهوی دانست که دولت از عجم برگشته است. طمع در خزینه و تاج و
# ~~نگین یزد جردکرد وقاصدی به سمرقند پیش بیژن ترک فرستاد و
# ~~لشکر طلب کرد. بیژن خود به حربیزدجرد آمد و در روز ماهوی بایز دجرد
# ~~به حربرفت. ماهوی ازیز دجرد برگشت و لشکریزد گرد به هزیمترفتندو
# ~~یزد گرد در آسیا گریخت. آسیابان طمع در جامهآ یزد گرد کرد و کاردی بر
# ~~پهلوی او زد و یزد گرد را بکشت و اورا برهنه کرد و لاشهآ او را در
# ~~62] خزینهآ آب آسیا انداخت، | « فقطع دابرالقوم الذین ظلموا والحمدلله
~~رب
# ~~العالمین». پادشاهی ملوک عجم آخر شد وبه اسلامیان رسید.
# خبرواقعهآ زمان خلافت مخالفان
# چون عمر 2 مرد و عثمان بجای او نشست بجهت فتح خراسان
# ~~و ماوراء النهر سعیدبن عثمان وقثم بن عباس وعمر وبن مالک را با لشکر3
~~PageV01P052
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0073.png)

# ~~بطرف خراسان روان کرد و ایشان بطرف فارس آمدند و از فارس به راه
# ~~ابرقو به یزد آمدند و مردم یزد تمام به اسلام در آمدند و با لشکر معاون
# ~~شدند وبطرف فهرج روان گشتند و تاراج و قتل و سبی کردند. و آنچه از
# ~~ولایت یزد مجوس مانده بود جزیه قبول کردند و دریزد مسجد و محراب
# ~~بجای آتشخانه بساختند و ادیب جهت تعلیم اطفال نصب کردند ویزدرا
# ~~به عمر بن مغیره سپر دند. و دو قبیله از عرب دریزد مقیم گردانیدند: بنی
~~تمیم
# ~~و بنی تازیان.
# و لشکر اسلام به خر اسانرفتند و ماهویرا به قتل آوردند و مال بسیار
# ~~از خراسان به جزیه ستدند و به عثمان فرستادند و از جیحون عبور کردند.
# ~~و در ترمذ و بعضی گویند در بلخ عکاشة بن تغلبه شهادت یافت و او از
# ~~کبار صحابه بود. و در سمرقند قثم بن عباس شهادتیافت . ولشکر اسلام
# ~~از سمرقند به سغد ms041 و بیکند رفتند و مسخر کردند و بعضی را به اسلام در
# ~~آوردند و دیگران جزیه قبول کردند] و تاسرحد ختن برفتند و باز گردیدندو
~~[3*
# ~~به خراسان آمدند.
# خبر خلافت امیر المؤمنین امام المتقین اسدالله الغالب
# علی ابن ابی طالب علیه الصلوة والسلام
# چون بعد از عثمان حضرت امیر المؤمنین علیه السلام مرتکب خلافت
# ~~شدند عاملان عثمان را عزل فرمود و سلم بن زیاد را به فارس فرستاد و
# ~~عراق عجم را بدو داد و سلم بن زیاد به فارس آمد و عراق را ضبط دادو
# ~~در فارس «دروازهآ سلم»1 رامفتوح گردانید و آن درو ازه به اسم او مشهور
# ~~است. و مال تمام عراق به شیراز پیش او بردند از اصفهان و قم و کاشانو
# ~~ابرقو ویزد، و سلم بهخدمت امیر المؤمنین علیه السلام می فرستادتا فتنه
# ~~میان امیر المؤمنین ع ومعاویه بالا گرفت و آخر امیر المؤمنین علیه
~~السلام PageV01P053
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0074.png)

# ~~در کوفه در شب بیست و یکم رمضان به دست عبدالرحمن بن ملجم
# ~~علیه اللعنه شهادت یافت وخلافت به امارت مبدل شد و بنی امیه بر
# ~~مملکت استیلا یافتند تاامارت به عبدالملک بن مروان1 رسید. اورا معلمی
# ~~بود که ابو العلا طوقی می گفتند و معتقدفیه بنی امیه بود.
# عبدالملک یزد رابه ابو العلاداد و اورا باعلم یزید که عبیدالله بن زیاد
# ~~داشت و در واقعه کر بلا باعمر سعد همراه کرده بود عبدالملک آن علم را
# ~~6] بجهت یمن فتح به ابو العلاداد واورا به یز دفرستاد. ابو العلابه یزد
~~آمدوعلم
# ~~همراه بیاورد و دراین مقام که امروز« بایله»2 می خوانندفرو دآمد و
~~بفرمود
# ~~که جهت او باغی خرم بساختند و درمیان قصری برافراختند. ابوالعلا
# ~~درآن باغ ساکن شد و آنرا باغ و قصر ابو العلا گفتندی و «باغ علا «رابه
~~لغت
# ~~یزد «بایله»2 گفتندی. و ابوالعلا مردم را به بنی امیه دعوت کرد و او
~~دریزد
# ~~بود تا زمان مروان و هیچ کس او را از ms042 یزد انتزاع نکرد و تبع او دریزد
# ~~بسیار شد.

PageV01P054

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0075.png)

### | مقالت سهام
# در ذکر عمارت بنی امیه دریزد و بنی عباس
# و آمدن احمد زمجی به یزد
# وکشته شدن ابوالعلا وعمارت احمد زمجی
# از عمارت بنی امیه دریزد باغ علا1 بود که ذکر رفت و چندبیوتات
# ~~متفرقه که تابعان 2 او ساختند. و درزمان مروان حمار درخراسان از
# ~~داعیان بنی عباس ابو مسلم صاحب الدعوة مروزی 3 خروج کرد وبا نصر
# ~~سیارآ که از اکابر بنی امیه بود و حاکم خراسان بود محاربه کرد و آخر
# ~~به قتل آمدو حمید5 قحطبه و حسن شیبانی و سلیمان صرد رابه سرخس فرستاد
# ~~و چون خراسان اورا صافیشد از راه استراباد متوجه دامغان شدولشکری
# ~~با حمید قحطبه همراه کرد و به فارس فرستاد و اسلم پسرسلم زیاد7 که در
# ~~فارس والی بود و اورا اسلم عادی گفتندی حمید قحطبه] لشکر به فارس [
# ~~آورد و با اسلم محار به کرد و اورا بگرفت و به قتل آورد وفارس او را
# ~~صافی شد و ابومسلم ، احمد بن محمد زمجیرا بالشکری نامزد اصفهان و
# ~~یز دکرد و احمد زمجی به اصفهان آمد و بستد و متوجه یزد شد وچون
# ~~به نز دیک رسیدابو العلا بگریخت و به ابرند آباد رفت و در دژ ابرندآباد
~~که
# ~~معمور بود متحصن شد.
# احمد زمجی از عقب او برفت و آن دژرا بگرفت و بفرمود تا آن
# ~~دژ را ویران کردند وابوالعلا را باعلم یزید به شهر آورد و هردو
~~PageV01P055
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0076.png)

# ~~را به آتش بسوخت و اتباع او را به قتل آورد و قصر او [را] ویران
# ~~کرد و در جنب آن بنا1 خود باغی از آن خوبتر بساخت و قصری رفیع
# ~~برافراخت و نهر جاری گردانید و آنرا محمدآباد نام کرد و اکنون آن
# ~~باغ به محله وخانه مبدل شد و در داخل شهر [ست] و آنرا» مدآباد کوچه باغ
~~»
# ~~خوانند یعنی محمدآباد.
# وآب مدوار که در ms043 طرف مهریجر داست به سعی او از کوه به کشخوان
# ~~جاری گشتو اکنون داخل آب نعیم آباددار العباده می گرددو آنرا» محمد
~~آورد»
# ~~نام نهاد و اکنون «مدوار» می خوانند و مدوار [را] اواحیاء کرده.
# و برابر حمام مولانا خضر علیه الرحمه قرب دروازهآ مهریجرد
# ~~مسجدی ساخته که آن را مسجد پتک ااخوانندو آن مسجدهم از عمارت اوست.
# ~~]   و در باغ کو شکی بغایت] رفیع ساخته و آن را «کوشکنو» نام نهاد و
# ~~امروز آن در وازه را بدان نام می خوانند .
# وابو مسلم به حرب مروان رفت و مروان کشته گردید و ابو العباس
# ~~سفاح بخلافت نشست و او اول از خلفای بنی عباس بود و اهل یزد
# ~~مال به بنی عباس می دادند.
### | خبر یعقوب لیث
# چون یعقوبلیث درسیستان خروج کرد و فرزند علی در هم که از
# ~~ملکزاد گان کرمان بود با رتبیل2 ملک هند به قتل آورد و بر آن ولایت
# ~~مستولیشد و به راه بیابان ایلغار کرده به در کرمان آمد و طوق بن مغلس3
~~را
# ~~بگرفت وبهشیراز رفت وهفت نوبت لشکر به سرخلیفه برد و هر نوبت
# ~~شکست می پافت و آخر نوبت در برف بمرد و خلیفه برادر او را عمر و بن
# ~~لیث تربیت کرد و منشور سلطنت داد و خراسان و عراق و فارس به اسم او
# ~~کرد و عمر ولیث به فارس آمد و مسجد عتیق بساخت و از فارس به کرمان
~~PageV01P056
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0077.png)

# ~~رفت و ازکرمان بهسیستان، وبرتخت سلطنتنشست، ومال یز دبه عاملان
# ~~او می رسانیدند.
# وچون امیراسمعیل سامانی به فرمان معتمد خلیفه از بخارا متوجه
# ~~حرب عمرولیث شد و او را بگرفت و پیش خلیفه فرستاد خلیفه او را
# ~~در زندان کرد تا به گر سنگی بمرد و خراسان سامانیانرا[ صافیشد و عراق
~~[67.
# ~~آل بویه را مثل عضدالدوله که در راه فارس بند امیر از مستحدثات اوست
# ~~وبرادر [ش] فخرالدوله وفرزند اومجدالدوله عراق را داشتند ومال یزد
# ~~به ms044 عاملان فخر الدوله می دادند، تاز مان سبکتکین در آمدو دولت آل بویه
~~به آخر
# ~~آمد و فخرالدوله در گذشت و مجدالدوله کوچک بود. مادر اوزن عاقله و
# ~~کاردان بود . و سلطان محمود غزنین و قندهار و هندوستان وخراسان و
# ~~سمرقند صافی کرده بود.
# چون خبر وفات فخرالدوله بشنید عزیمت عراق کرد و ایلچی
# ~~پیش مادر فخرالدوله ملکه ترکان فرستاد وخزاین فخرالدوله طلب کرد.
# ~~ملکه ترکان در جواب سلطان محمود بنوشت که آن روزکه فخرالدوله
# ~~زنده بود مرا از سلطان بیم بود. امروزکه او در گذشت مرا از سلطان هیچ
# ~~دغدغه نیست ! بنا برآنکه سلطان پادشاه عادل مآل اندیش است .
# ~~اول آنکه خزینهآ فخرالدوله که مانده امروز مال یتیم است وسلطان مال
# ~~یتیم تصرف نکند. دیگر آنکه عراق و فارس واهواز ملک یتیم است و
# ~~ملک ومال یتیم را به تغلب متصرف شدن شیوهآ شهریاران عادل نبوده و
# ~~اگر متصرف شود عاقبت او وخیم باشد. دیگر آنکه فخرالدوله تنها از
# ~~میان رفته، ملک وامرا و لشکر باقی است و آلات حرب مهیا. چون
# ~~سلطان بدین طرف آید بضرورت حربباید کرد. بعداز آن کارزار1 از دو
# ~~بیرون نیست و نباشد: اگر سلطان غالب آید با زنی بیوه برابری کرده
# ~~باشد و مال و ملک یتیمی به تغلب تصرف نموده باشد، وا گربر عکس
~~PageV01P057
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0078.png)

# ~~شکست بر لشکر سلطان آید تا دامن قیامت این ننگ از دو دمان او نرود
# ~~که چون او پادشاهی بازن بیوهای مقاومت نتوانست نمود و هزیمت یافت.
# ~~اکنون رای رای سلطان است !
# چون سلطان محمود این مکتوب برخواند تعجبکرد و انگشت در
# ~~دندان گرفت.
### | شعر
# به دل گفت کاین کاردان گر زن است
### | به فرهنگ مردی دلش روشن است
# زنی کین چنین کردنیها کند
### | فرشته بر او آفرینها کند
# سلطان ترک عراق گرفت و عراق در تصرف سبکتکینیان در نیامد
# ~~و در تصرف مجدالدوله بماند.
# و از مجدالدوله پسریآمد واورا علاءالدوله نام کرد. ومجدالدوله
# ~~سی و ms045 دوسال سلطنت کرد و در گذشت. و علاءالدوله پسراو بهاصفهان آمد
# ~~و در اصفهان قرار گرفت. واومردی نیکو محضر بود و چندان در پی
# ~~مملکت داری نبود. و دولت سبکتکینیان به آخرآمد ورایت سلجوقیان
# ~~بالا گرفت.
# خبر آل سلجوق وآمدن سلجوقیان
### | به عراق وآمدن
# سلطان جلال الدین ملکشاه به اصفهان
# چون دولت از خاندان غزنویان روی بتافت آفتاب دولت سلجوقیان
# ~~از آسمان اقبال طلوع کرد و قزل ارسلان به سلطنت بنشست و بعد از اوآلب
# ~~ارسلان و بعد از او سلطان جلال الدین ملکشاه که بهادر این خاندان بود
# ~~و او را وزیری چون نظام الملک بود.

PageV01P058

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0079.png)

# سلطان ملکشاه از خراسان به عراق آمد وتمام عراق و آذربایجان در
# ~~تصرف گرفت وبه اصفهان آمد. علاء الدوله کالنجار سلطانرا استقبال نمود
# ~~و پیشکشهای پادشاهانه بگذرانید . سلطان ملکشاه اورا تعظیم کرد که از
# ~~سلاطین آل بویه او مانده بود . شرم داشت که اصفهان از او بگیرد1.
# ~~علاء الدولهرابگذاشت وخود به طرف بغداد روان شد وسه سال برفت.
# ~~بعد از آن به فارس مراجعت فرمود و هوای اصفهان داشت. پیش علاء الدوله
# ~~فرستاد واو را خلعت پادشاهانه داد و گفت که حرمت تو بر ما واجب
# ~~است . اما بدان که مرا دواز ده هزار جانور همراه است و هیچ مملکتی بغیر
# ~~از اصفهان مرا جای نشست برنمیتابد ، اگر صلاح باشد اصفهان را
# ~~به من گذارد و هر مملکت دیگر که خواهد به عوض بستاند3.
# وچون رسول پیش علاءالدوله آمد ومکتوب وخلعت سلطان بیاورد
# ~~علاء الدوله گفت فرمان بردارم و مرا داعیهآ] سلطنت نیست، اما از وطن
# ~~نا گزیراست. ولایت مختصر مرا کافی است که اقطاع من باشد و من در آنجا
# ~~به عبادت مشغول گردم. باقی سلطان حاکم است. و رسول را نوازش فرمودو
# ~~خلعت داد وباز فرستاد .
# چون رسون پیش ملکشاه آمد ملکشاه بدو آفرین کرد و اورابستود و
# ~~دختر عتم خود سلیمانشاه ارسلان خاتون [را] نامزد او کرد و ms046 زفاف کردند و
# ~~به استصواب رای نظام الملک پزد را نامزد علاء الدو له کالنجار کردند و
# ~~گفتندیز دعبادتخانهآ اوست ویزد را« دار العباده» نام کردند و علاء
~~الدوله
# ~~را با ارسلانخاتون وتبع او روانهآ یزد کردند در سنهآ اربع وخمسمائه.
# واصفهان به سلطان ملکشاه باز ماندو سلطان به اصفهان آمد و دار السلطنه
# ~~ساخت. و مدفن سلطان در اصفهان است و بعضی فرزندان مثل سلطان
# ~~محمد و برکیارق وسلطان محمود. نیزگویند نظام الملک در اصفهان
# ~~مدفون است.

PageV01P059

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0080.png)

### | مقالت چهار4
# آمدن ابوجعفر علاء الدوله بن مجدالدوله کالنجار
# به یزد و ساختن مدرسهآ دو مناره و گنبد خانه و
# غیره و ذکر فرزندان اوتا زمان اتابکان
# چون ابوجعفر علاءالدو له کالنجار با حرم خود ارسلان خاتون و
# ~~خدم وحشم خود به یزد آمد یزد رونقی دیگر یافت . و اومردی خدا-
# ~~21 ترس بود وبا مردم مساهله[ می نمود ومردم درزمان او مرفه الحال بودند
~~.
# و ارسلان خاتون مردمرا پیوسته لباس پوشانیدی، وهرروز دوشیلان
# ~~داشتی : یکی خاص و یکی عام. و بر سر شیلان او البته مردم حاضر
# ~~کردندی به تکلیف، به مرتبهای که مردمرا در سر بازار به تکلیف به شیلان
# ~~بردندی .
# ذکر مسجد قدیم جمعه درشهرستان
# از احداثاوست و بر« درده» پهلوی مسجد مناری بلند یک قفصه
# ~~ساخت و القابارسلان خاتون به کاشی تر اشیده در دور زیرقفصهآ منار ترکیب
# ~~کردند و مشهور بودبه« منارهآ درده» و این منارقایم1 بودتاسنه اثنی
~~وثلثین و
# ~~ثمانمائه. بعداز آن بیفتاد بطرف خانهآ خواجه حیدرشاه زرگر و هیچ آدمی
# ~~را گزند نرسید. و مسجد جمعهآ شهرستان را آثارباقی است و کس در آنجا
# ~~نماز نمیگزارد2.
# وعلاءالدو له بفرمود که مدرسهٔ‌ عالی بنا نهادند و دو مناره به درگاه
# ~~مدر سه بساختند و جهت مدفن خود گنبد عالی بساخت و آن مدرسه به« دو
~~PageV01P060
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0081.png)

# ~~مناره» مشهوراست. و علاءالدوله در آن گنبد مدفون1 استواتمام آن در
# ~~سنهآ سبع عشر وخمسمائه بود.
# دریزد بسیار ms047 عمارت بهجای آورد. و او را چهار سرهنگ بود:
# ~~یکیرا نام مسعود بهشتی گفتندی که باغ بهشتی بدومنسوب است ، ودیگر
# ~~را ابویعقوب دیلمی، و دیگری ابویوسف، و چهارم کیانر سوکه« مدرسهآسر 22
# ~~ریگ» که آثار آن هنوزباقی است از استحداث اوست و «آب نرسوباد»
# ~~را او جاری کرده است و«محلهآ نرسوباد» بدو منسوب است.
# وعلاءالدوله این چهار سرهنگرا بفرمود که حصاری درگرد شهر
# ~~بکشیدند. این چهار سر هنگیزد راحصار کشیدند، از کنارباغ بهشتی و طرف
# ~~دولتخانه. وآثار آن هنوزباقی است و برجها ثابتاست واکنون خانههای
# ~~مردم بدان دیوار متصل گشته و بار و داخل شهراست.
# وچهار درو ازهمفتوح کردند و درهای آهنین نصب کردند، ونام این
# ~~چهار سر هنگ بر چهار درو ازه به خط کوفی بر آهن کنده اندو آن چهار
~~دروازه
# ~~یکی کوشکنو و دیگری قطریان و سهام مهریجرد. و چهارم درب کیا.
# ومتعلقان علاءالدوله هریکعمارتی بساختند. و در محله سرریگ
# ~~کیانرسو مدرسهای عالی بساخت و آثار آن هنوز باقی است، پهلوی چاه
# ~~خانهآ آبسرد و بازارخواجهآ سعید شمس الدین محمد2 طاهر است و
# ~~خرابی دراو راه یافته.
# وابویعقوب محلهٔ‌ یعقوبی عمارت کرد و قنات او جاری کرد و
# ~~بیوتات وبساتین بساخت واورا به خود منسوب گردانید و یعقوبی نام نهادو
# ~~اکنون محلهآ معمور است و مردم آنجا بیشتر مردم اهل تمیزندو به قریهآ
# ~~مریاباد متصل ومردم صاحباتفاق تعصب دار باشند و حکم دودانگه2
# ~~دارند و دایم الاوقات به کسب و طاعت مشغول اند واکثر مرفه الحال باشند.

PageV01P061

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0082.png)

# وهم در سرریگ برادرکیانرسو ، کیا شجاع ، مدرسهآ دیگر
# ~~بساخت درجنب مدرسهآ برادر خود و از آن آثار محوگشته مگر نصفی
# ~~دیوار گنبد خانهاش باقی مانده.
# و دو خواجهسرای ارسلان خاتون داشت، یکی رانام لالاریحان و دیگری
# ~~راخواجه صواب. لالاریحان هم در سرریگ قرب کناسه حظیره وقبهآ
# ~~عالی بساخت، و خواجه صواب قنات آب صواب جاری کرد واکنون
# ~~آنرا «آب سوا» می خوانند.
# وار سلان خاتون دو کنیزک خاص ms048 داشت که خزینه دار او بودند:
# ~~یکی را ابر نام و دیگری را مبار که. ایشان نیز قناتی جاری کر دند مشهور
# ~~به «ابر ومبار که».
# وعلاءالدوله مسجد قدیم ساخت بر« درده» : آنجا که ارسلان خاتون
# ~~مناره ساخته بود و بر سرگنبد مناری بساخت و بر تحت مسجد نقبی بر سر
# ~~آب زارچ بکند و مردم شهر از آن آب پیوسته مستفیض میگردند و آن
# ~~مناره بر سرگنبد تا سال هشتصدو پنجاه ونه هجریبود و نشانه گاه مسافران
# ~~بود. بعد از آن بیفتاد. اما گنبد و مسجد و نهرآب زارچ همچنان معمور
# ~~است و با مسجد جمعهٔ‌ نومتصل است. وعلما و موالی در این مسجد بیشتر
# ~~اوقات معتکف باشند و در جمعه جماعت گزارند2.
# وعلاءالدوله را از ارسلان خاتون پسری آمد اورا گر شاسب الدوله
# ~~نام کرد و به امیرزاده علی گرشاسب الدوله مشهورگشت، وهمچنین او را
# ~~دختری آمد و اورا عطاخاتون نام کرد و به ملکه عطاخان مشهورگشت.
# و چون به حد بلوغ رسیدند 3 سلطان جلال الدین ملکشاه امیر علی
# ~~گرشاسب را به ملازمت طلبید و او ملازم سلطان شد وسلطان اورا قابل
~~PageV01P062
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0083.png)

# ~~یافت . نوازش فرمود و اورا هرروز پایه میافزود تا سرآمد امرا شد. و
# ~~عطاخاتون را نامزد پسر خود سلطان محمود کرد و زفاف کردند. عطا
# ~~خاتون 1 از سلطان محمود پسری آورد[اورا] علاء الدولهآ عطاخان گفتندی و
# ~~به مادر باز میخواندندی .2
# و ارسلان خاتون در یزد وفات یافت و بعد از آن چون سالی بگذشت
# ~~علاءالدوله کالنجار وفات یافت و ایشان در گنبدخانه «مدرسهآ دومناره»
# ~~مدفوناند. و سلطان ملکشاه در بغداد وفات یافت.
# ذکر آمدن علاءالدوله عطاخان
# و بعد ازچند سال سلطان محمود نیز وفات یافت وعلاءالدوله
# ~~عطاخان به یزد آمد با مادر ودریزد ساکن شد و به قرب مدرسه دومناره
# ~~مدرسهآ عالی بساخت و گنبدخانه راست کرد و آب محمودآباد در و جاری
# ~~گردانید و آن مدرسه هنوزموجود است. و بر ms049 درگاه مدرسه دو مناره
# ~~بساخت واکنون آن مدرسه زندان شریعت است و آنرا« مدرسهآ عطاخان» گویند.
# چون علاء الدو له وعطاخاتون که مادر ش بودبه نزدیک2(؟) دختر ترکان
# ~~خاتون هم از شاه محمود همراه بیاوردند و این ترکان خاتون نهاز عطا
# ~~خاتون بود، ازسریه بود، به خدمت عطاخان قیام نمود وملازم می بود.
# نقل است که شیخ ربانی و قطب صمدانی شیخ فخرالدین احمد
# ~~الاسفنجردی در کوچهآ فهادان در زاویه ای معتکف بود و به طاعت و عبادت
# ~~مشغول. روزی درچله زمستان ملکه عطاخاتون باترکان خاتون به زیارت
# ~~شیخ احمد رفت. چون زمانی در حضور شیخ بنشست از آنجا که خرق
# ~~عادت اولیاست سر در خرقه کشید و بعد از ساعتی سر بر آورد و یک
~~PageV01P063
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0084.png)

# ~~دسته نرگس تازه برکف گرفته پیش ملکه عطاخاتون داشت. از آنجا که
# ~~غرور سلطنت بود عطاخاتون اشارت به ترکان خاتون کرد که بستان!
# ~~ترکانخاتون دست شیخ بوسه داد و بستد. شیخ احمد برترکانخاتوننگاه
# ~~کرد وگفت برو بابا که بهتو دادیم . چون شش ماه برآمد عطاخاتون
# ~~وفات کرد و ازکرمان نبیرهآ قاوردشاه سلجوقی ترکان خاتون را بخواست و
# ~~به کرمان رفت و به زنی پسرخود سلیمانشاه داد و مرتبهآ ترکان بیفزودو]
~~[76
# ~~در کر مان مدرسه ای بساخت و مدرسهآ ترکان خاتون در کرمان مشهور است.
# ذکر امیر علی گر شاسب بن علاء الدوله کالنجار
# بعد از وفات سلطان ملکشاه سلجوقی
# چون سلطان در بغداد و فات یافت نعش اورا به اصفهان آوردند و میان
# ~~پسران سلطان مخالفت و منازعت پیدا شد، و سلطان را چهار پسربود:
# ~~اول سنجر و او سلطان خراسان بود و ماوراءالنهر به سنجر داده بود، [و
~~دوم]
# ~~سلطان محمد و ترکانخاتون مادرش دراصفهان بودند ، وسهام برکیارق
# ~~بود و او در ری بود، و چهارم سلطان محمود. و میان ایشان به محاربه
# ~~انجامید وآخر بر سلطان محمد قرار گرفت، و بعد از او برکیارق و بعداز
# ~~اوسلطان محمود.
# وامیر ms050 علی گرشاسب چون مخالفت دید عراق بگذاشت و بهخراسان
# ~~پیش سلطان سنجر رفت. سلطان سنجر او را معززگردانید و همچنان
# ~~پایه ای که داشت بر او مسلم داشت بلکه بر او بیفزود. امیر معزی شاعر
~~بسیار
# ~~قصیده به مدح امیر علی گرشاسب گفته و باغ گرشاسبی در اهرستان از
# ~~استحداث اوست و بدو منسوب است.
# و امیرعلی را پسری بود او را فرامرز نام کرد و کیفر امرزکه به
# ~~ابرندآباد متصل است اوساخت و بدومنسوب است.

PageV01P064

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0085.png)

# وسلطان سنجر به عراق آمدو باسلطان محمود حرب کردو اورابگرفت و
# ~~آخر اورا ببخشید و دخترخود را مه ملک1 بهزنی بهوی دادوری و همدان
# ~~و قم و ساوه [بدو بخشید.
# و علی گر شاسب بن علاء الدوله وفات یافت و امیر فرامرزقائم مقام پدر
# ~~شد و سلطان سنجر عمزادهآ خود بدو داد و فرامرز را از او دو دخترآمد
# ~~و در خدمت سلطان سنجر بودند. وعلاءالدوله عطاخان که در یزد بود بردر
# ~~اصفهان بواسطهآ منازعهآ سلطان محمد و برکیارق کشته شد و نعش او را
# ~~بهیزد آوردند و در مدرسهآ خودش دفن کردند.
# خبرمحاربهآ سنجر با خانان ختای
# در زمین بی کند2 به ترکستان و کشته شدن
# فرامرزبن علی گرشاسب
# و بخشیدن سلطان سنجر یزد رابه دختران او
# خان ختای لشکر از ختا و تترو 3 مغلستان و چین برداشت و عزم
# ~~ولایت ترکستان و ماوراءالنهرکرد، و چون این خبر به سلطان سنجر رسید
# ~~لشکر از مرو برداشت و ازخراسان بگذشت و از جیحون عبورکرد و در
# ~~صحرای بی کند4 هردو لشکر بهم رسیدند و لشکر ختاکافر بودند و
# ~~بیحتدوشمار. لشکر سلطان منهزمشد و پنجاه هزار سوار در صحرا از لشکر
# ~~سلطان کشته گردیدند و حرم سلطان سنجر ترکان خاتون را بگرفتند، و
# ~~ملک سیستان ملک تاج الدین درقلب بود و به سلطان شبیه ، وی را هم
# ~~بگرفتند وبه ختا بردند و بعد از یکسال بازفرستادند با حرم سلطان ، و
# ~~درآن حرب ms051 فرامرزبن علی گرشاسب کشته شده بود. سلطان سنجر یزد را
# ~~278 به دختران او دادا و او را پسر نبود و دو دخترداشت.

PageV01P065

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0086.png)

### | مقالت پنجم
# در ذکر اتابکان یزد وعمارت ایشان از
# اتابک سام بن وردان زور
# وبرادر اوعزالدین لنگر تا اتابک یو سفشاه
# که آخر اتابکان یزد بود
# مورخان چنین آوردهاند که چون خطهآ یزد به دختران فرامرزبن علی
# ~~گرشاسب بن علاءالدوله کالنجار قرار گرفت سلطان سنجر یکی از امرای
# ~~فرامرز بن علی گرشاسبرا فرمود که اتابک دختران باشدو ضبط مملکت
# ~~او بدهد. اهالی یزداتفاق بر اتابک سام کر دندو اتابک سام ضبط مملکت
~~بداد.
# و دختران در یزد ساکن شدند وبه عمارت وزراعت مشغول
# ~~گشتند و بغایت خداترس و پرهیزگار بودند، بمرتبهای که با وجود
# ~~سلطنت سییمان صفت از کسب دوک و سوزن طعام خوردندی و هر روزه
# ~~ده گوسفند شیلان ایشان بود و یتیمان و بیوگان و اسیران را نفقه یوما
# ~~فیوما معین کرده بودند و کلا بی قصور خرج الیوم به خانهآ ضعفا می -
# ~~رسانیدند.
# و در جنب مسجد جمعهآ قدیم که آن از استحداث علاء الدوله کالنجار
# ~~بود جماعتخانهآ مروح بساختند جهت زمستان خانه مسجد، و در جنب
# ~~حماعتخانه گنبدی جهت مدفن خود بساختند و در آنجا مدفوناند و مردم به
# ~~زیارتروند و حاجت خواهندو به مراد رسند. و دائم الاوقات در این مسجد
# ~~نباشد و آنرا «جماعتخانهآ دختران» خوانند.

PageV01P066

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0087.png)

# واتابک سام قریب دروازه مهریجرد مدرسه عالی بساخت و گنبد
# ~~خانه معظم برافراخت و آثار مدرسه باقی است. وگنبد خانه قایم است1
# ~~ومردم در آن گنبدخانه روند مثل مؤذنان وقاریان و آواز گردانند.
# واتابک سام مردی حلیم بود و سالش بهنود رسیده بود و مردم از
# ~~او ایمن بودند و به مراد خود زند گانی میکردند ، و خرابی در مملکت
# ~~واقع میشد اتابکث سام کارلشکر و رعیت نمیتوانست ساختن.
# اورا برادری بود کوچک [که اورا] عزالدین لنگر گفتندی و او
# ~~مردی ms052 بهادر بود و بسیار خدمت آل سلجوق کردهبود وحکومت اصفهان و
# ~~شیراز کرده بود و درزمان منکوبرس2 بسیار محاربه کرده بود و بهادری
# ~~نموده. آوردهاند که باروی شیراز او کشیده.
# و عزالدین لنگررا به اتابکی منسوب نمودند ، و اتابک سام ضبط
# ~~مملکت به عزالدین لنگر بگذاشت ودست باز کشید.
# خبراتابک عزالدین وفرزندان
# وعمارت اووفرزندان او
# چون عزالدین لنگر به اتابکی بنشست ضبط مملکت بداد و اساس
# ~~سلطنت راست کرد وشهرو ولایت معمور گردانید و مفسدان و بی با کان را
# ~~سیاست فرمود و مردم به کسب و طاعت مشغول بودند و او را چهار پسر
# ~~بود .
# یکی وردانزور، و اوجوانی شجاع بود[و ملازم محمدبن ملکشاه
# ~~بود و درپای قلعهآ الموت باملاحده بسیار حرب کرده بود و دردار الخلافه
# ~~لقب حسام امیرالمؤمنین نام نهاده بودند . و دریزد مدرسهآ عالی بساخت
# ~~و گنبد خانه جهت مدفن خود بپرداخت و دومنار بردرگاه مدرسه قایم
# ~~کرد و هنوز آثار آن باقی است درمیان بازار شهر نز دیک بازار دلالان و
~~PageV01P067
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0088.png)

# ~~آن [را] «مدرسهٔ‌ وردانزور» خوانند مشهورست .
# وپسر دیگر را نام محی الدین سام بود ، ودیگری را کیکاوس، و
# ~~یکی را نام اسفسهالار ابومنصور بود ومشهور به سلطان قطب الدین.
# وعزالدین لنگر ضبط ممالک بداد، ودر خارج شهرجهت خود
# ~~باغی بساخت قرب صدقفیز زمین، وکوشکی در میان باغ راست کرد و آن را
# ~~باغ عز آباد نام نهاد و اکنون آن باغ را زمین برجاست به راه نعیم آباد،
~~و
# ~~در رستاق اول« ده شور » بساخت و چون آب آن شور بود مقنیان راتأدیب
# ~~کرد، وده عتزآباد بناکرد و آن دهی معمور است و بعضی اهالی آن ده
# ~~از اهل اصول باشند، و قلعه و مسجد و بازار و بیوتات بساخت ومردم
# ~~ولایت را بدانجا نقل فرمود: و درحومهٔ‌ یزدقناتی جاری کرد، وجهت
# ~~دختران بسیار عمارت و بیوتات بساخت، و حمامات وخانهها وکار وان
# ~~سرا بناکرد. و قریب بیست سال حکومت کرد.
# و ms053 درسنهآ تسعین وخمسمائهاتابک سام وفات یافت [ وبه مدرسهٔ‌ [1
# ~~خودش که ازپیش ذکر رفته دفن کردند.
# وعزالدین لنگر درسنهآ اربع وستمائه وفات کرد واورا در مدرسهٔ‌
# ~~خودش دفن کردند.
# و محی الدین سام هم وفات یافت و در مدرسهآ وردانزور پهلوی
# ~~پدرش مدفون است.
# ومعزالدین کیکاوس دروسط شهر مدرسهآ نیکو بساخت و درسنهآ
# ~~عشر وستمائه وفات کرد ودر مدرسه خودش دفن کردند، واین مدرسه بر
# ~~در دولتخانه است درشارع « بازارسلطانابراهیم»، و اکنون اند کی از آن
# ~~آثار مانده است.

PageV01P068

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0089.png)

# خبر سلطنت سلطان قطب الدین وعمارت او
# چون عزالدین لنگر وفات کرد وردانزور که پسرش بود مدت
# ~~دوازده سال حکومت کرد و باغ وردانزور دراهرستان از استحداث
# ~~اوست و بدو منسوب است.
# و بعد از او مملکت به ابومنصور اسفهسالار رسید ، مشهوربه
# ~~به سلطان قطب الدین. چون سلطان قطب الدین به سلطنت نشست آثین
# ~~پادشاهی بداد و یوز و باز وسگتازی [جهت شکار نگاه میداشت] و پنج
# ~~نوبه یزد زد1 وپارهای از بیرون شهر داخل حصارکرد وبر درخانه میدان
# ~~وسیع راست کرد.
# هر روز به میدان آمدی و گوی باختی و دادو عدل ورزیدی و نامه6
# ~~عدل انوشیروان منسوخ 2 کرد و علما و صلحا را معزز داشتی وبا علما
# ~~مباحثه کردی و بودی که فایق آمدی، وحق تعالی در ولایت برو بگشودی و
# ~~8] ازمناهی تایب شدی و شبها بهطاعت[ و عبادت احیاء کردی و روز به
# ~~مهمات خلایق مشغول گشتی.
# و بر درخانه مدرسهآ نیکو بساخت وگنبدخانه بجهت مدفن خود و
# ~~بپرداخت و بر در مدرسه دومنار قایم کرد و پیوسته درویشان را طعام دادی
# ~~مسافران را عزیز داشتی و سگ تازی و یوز را جلهای اطلس پوشانیدی و
# ~~قلاده6 زر و نقره نهادی و سرهنگان وحجاب وبواب3 معد داشتی.
# ومادر او مریم ترکان مریاباد بساخت و قنات عالی جاری کرد و
# ~~دروازه مفتوح کرد و این زمان آنذرا دروازه مادرامیر خوانند، ومسجد
# ~~جمعه مریاباد بساخت وبیرون دروازه ms054 بازاری معتبر راست کرد ودو
# ~~رویه دکان بساخت و آنرا «بازار مادرامیر» خوانند.
# و مریم ترکان غلامی داشت آقسنغرنام - و آقسنغر قریب دروازه حمامی
# ~~ومسجدی بساخت.

PageV01P069

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0090.png)

# وسلطان قطب الدین قدمگاه امام الانس والجن علی بن موسی الرضا
# ~~علیه التحیة والثنا عمارت کر دو مسجدی برسر آن متقارب «مدرسه دومناره»
# ~~بساخت، و بغایت درویش نواز بود.
# نقل است که روزی درویشی از مجذوبان درشهر آمد و بغایست
# ~~گرسنه بود و کس به حال او نپرداخت. چون بطاقت رسید در بازار گردهای
# ~~ازد کان خباز برداشت. خبتاز بازستد و او را رنجانید. و بر در د کان
~~دیگر
# ~~رفت و همچنین کرد. همچنان کردند. ادرویش آشفته بر در مسجد پتک (6
# ~~آمد و در اندرون مسجد به گوشهای رفت و سر برزمین نهاد و گفت سر از
# ~~زمین برندارم تا این شهر در گردد! و سلطان قطبالدین به نورولایت
~~دریافت.
# ~~درحال سوارشد و به مسجد پتک آمد و بنزدیک درویش رفت و اورا
# ~~تدارک کرد و گفت که روا داری که بجهت گردهای که حفظ1 نفس باشد
# ~~مملکتی برگردد؟ درویش چون این بشنید سراز زمین برداشت و گفت در آن
# ~~مملکت که چون تو سلطانی باشد هرگز برنگردد، بلکه معمور گردد.
# نقل است که روزی شیخ تقی الدین عمر استادان رحمة الله علیه را تب
# ~~بگرفت. شیخ فرمود ای تب از صحبت من چه میخواهی، پیش سلطان
# ~~قطب الدین روکه تراعزیزدارد وشیره و شربت دهد[و] در جامهآ خواب
# ~~نخ و کمخا خواباند. تباز وجود مبارک شیخ زایل شد و در حال سلطان را
# ~~تب گرفت. سلطان به شیره و شربت مشغول شد و سه روز تکیه فرمود و
# ~~روز چهارم پیش شیخ فرستاد که مهمان چنین را بیش [از] سه روزپیش
# ~~مردم نفرستندی ، به فاتحه مددکن. شیخ فاتحه برخواند ودعا کرد. تب
# ~~از سلطان زایل گشت.
# نقل است که روزی کاروانی از استراباد بطرف یزد آمدند و ابریشم
# ~~آوردند و ms055 درریگ فیروزی فرود آمدند. درشب دزدی برفت و دوالومه2
~~PageV01P070
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0091.png)

# ~~28 ابریشم ببرد.1 روز دیگر هر چند جستند نیافتند. شکایت پیش سلطان قطب-
# ~~الدین آوردند سلطان گفت چراخواب می کردی که ابریشم برند. بازرگان
# ~~در جواب گفت که من پنداشتم تو بیداری! سلطان سرخ بر آمدو زمانی سر در
# ~~پیش انداخت. بعداز آن سربرآورد و یکی را فرمود که برو و فلان کس
# ~~را طلب کن. آن کس را حاضر کردند . گفت آن دوالومه1 ابریشم که
# ~~امشب برداشتهای برو و به صاحب ابریشم ده که ترا بخشیدم . آن کس
# ~~ابا کرد و گفت خبرندارم. سلطان گفت بروید و در مطبخ خانه6 او در میان
# ~~هیزم بطلبید. رقتند و طلب کردند وابریشم بیافتند و بیاوردند و به صاحب
# ~~ابریشم دادند.
# و در زمان او در کرمان براق حاجب سلطان غیایث الدین خوارز مشاهو
# ~~مادرش را به قتل آورد و به استقلال در کرمان به سلطنت نشست. سلطان
# ~~قطبالدین دختراورا بجهت پسر خود محمودشاه خواستگاری کرد. براق
# ~~حاجب دختر خود را که صفوةالدین آدم یاقوت ترکان نام داشت به
# ~~محمودشاه بن سلطان قطب الدین نامز دکرد و سلطان قطب الدین او رابه
# ~~یزد آورد و شوکت او زیاده شد و اورا از دار الخلافهآ بغداد منشور
# ~~نوشتند و براق حاجب را قتلغ سلطان نامز د کردند و از و دختری آمد او
# ~~راکر دوجین  نام کردند .
# واین کردو جین زن قآن خان شد و درشیراز مدرسهای که مشهور
# ~~است به کردوجین 3 استحداث اوست . و سلاطین کرمان و یزد در
# ~~حمایت او بودند.
# ودرسال ست وعشرین وستمائه سلطان قطب الدین وفات یافت. اورا
# ~~در مدرسهآ خودش دفن کردند و آثار او ومدرسه باقی است و گنبدخانه
# ~~درست است و مردم به زیارت روند و بیشتر به مراد رسند.

PageV01P071

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0092.png)

# خبرسلطنت محمود شاه دریزد و عمارت او
# بعد از و نوبت به فرزند او محمودشاه رسید. در عدل و بذل بر گشود ms056
# ~~ورعایت رعایا بنمود . وحرم او صفوةالدین آدم یاقوت ترکان خاتون
# ~~عادله بود و بواسطهآ دخترش کر دو جین شوکتش زیادت گشت.
# محمودشاه بجهت او مدرسهآ نیکو بنیاد کرد و بسیار مال بر آن
# ~~خرج کرد. اما پیش از اتمام مدرسه محمودشاه وفات یافت و یاقرت
# ~~ترکان بفرمود که او را در گنبدخانه مدرسه دفن کردند و بفرمود که بنایان
# ~~مدرسه تمام کردند و آن مدرسه موجود است . اما رو به خرابی دارد. و
# ~~پهلوی« مدرسه رکنیه» است و به «مدرسه محمودشاهیه» مشهورست. وچون
# ~~حرم او صفوةالدین آدم یاقوت ترکان تمام کردهاست اورا « صفوتیه» نیز
# ~~خوانند.
# واگر نعوذ بالله من غضب الله شخصی را به حکم سیاست از منار
# ~~جهت این امر بریدهاند و آن کس را به زیر اندازند. نعوذبالله من سیئات
# ~~اعمالنا.
# ومدت سلطنت او سیزده سال بود.
# خبر سلطنت سلطان1 سلغرشاه در یزد
# بعد از محمودشاه فرزندی که مانده بود اورا سلغر شاه نام بود و در
# ~~مملکت به سلطنت بنشست و هدیه و رسول به حضرت قآن2 فرستاد .
# ~~قاآن اورا منشور پادشاهی بنوشت و استمالت فرمود و خلعت فرستاد .
# و سلغرشاه بر در یزد قرب محلهآ یعقوبی دهی بساخت و قناتی جاری
# ~~گردانید و آن را به اسم خود منسوب ساخت و اکنون آن را سلغر آباد
# ~~می گویند و زراعتکنند و مردم آنجا فایده یابند .

PageV01P072

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0093.png)

# وچون دهسال بگذشت صفوةالدین آدم یاقوت ترکان وفات یافت و
# ~~ورا در مدرسهٔ‌ محمود شاهیه دفن کردند. و هم در آن سال سلغر شاه
# ~~نیز وفات کرد.
# خبر سلطنت طفی 1شاه2 در یزد
# چون سلغرشاه وفات یافت پسرش طغی اشاه به سلطنت بنشست و
# ~~مردم را استمالت داد و دراهرستان باغی خرم بساخت به بسط سی قفیز و
# ~~باد گیر بر افراخت و آب تفت در وجاری گردانید و بردر باغ ساباط عالی
~~بساخت.
# و درجنب باغ جماعتخانه راست کرد و آن باغ را به نام خود باز
# ~~87] خواند ms057 وهمچنان به اسم اواشهرت دارد و آن را « باغ طغی1 شاهی
~~«خوانند و
# ~~معمور است و میوههای الوان از هرنوع در آن باغ باشد .
# واورا پسری بود علاءالدوله نام، و پسری دیگر داشت یوسف
# ~~شاه نام. ومدت بیست سال حکومتکرد و درسنهآ سبعین وستمائه وفات
# ~~کرد.
# علاءالدوله قایم مقام پدر شد و برادرش یوسفشاه به عشرت مشغول
# ~~بود و چون مدت سهسال برآمد[وفات کردم.2
# خبر آمدن سیل و خراب کردن موضع و محلات یزد
# در سنهٔ‌ ثلاث وسبعین و ستمائه
# در پنجم اردی بهشت ماه سنهآ مذکوره بنیاد بارندگیشد و مدت
# ~~پنج شبانآروز متصل ببارید و بسیار خرابی واقع گشت و از کوه سیل روی به
# ~~شهر نهاد زایدالوصف و محلهآ مریاباد و سرسنگ و بعضی یعقوبی و
# ~~سلغر آباد [را] ویران کرد و برخندق افتاد و بعضی از حصارویران کرد واز
# ~~طرف دیگرآ «دروارهآ نو»چند تیرپرتاب از مصنعه حاجی حیدر که بر
~~PageV01P073
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0094.png)

# ~~طرف ریگ فیروزی واقع است دورترتمام محلات وبیوتات و بساتین1
# ~~بود و خلق بر آن طرف بیشتربودند، تمام ویران کرد و دوروز و یک شب
# ~~این سیل برآن طرف روان بود.
# و بعضی مردم گویند که بواسطهآ این سیل تمام گنج نامهها بطرف
# ~~خراسان افتاد ومردم خراسان می یافتند و می آمدند وگنج برمی داشتند، و
# ~~این سخن بغایت نامعقول است وقصهآ [گنج نامهآ یزد گرد که اهل خراسان
~~[88.
# ~~یافتند بواسطهآ یز د گرد شهریار بود و آن قصه در محل خود گفته شد.
# اما این سیل میآمد و در ریگ فیروزی فرومی رفت و مردم آن
# ~~طرف تمام از خان ومان برافتادند و در حالت سیل خانهها گذاشته خرد2 و
# ~~بزرگ به یکجا جمع شدند بر سربلندی و راه به هیچ جا نمی بردند.
# بعد از آن به آهستگی در آننواحی بیوتات ساختند واکنون محلهای
# ~~معتبر است و اول اورا «سرجمع» می خواندندواکنون به«سرچم «مشهور
# ~~است. و مردمان او بیشتراز اهل صلاح باشند وباغات ms058 و بیوتات و معموری
# ~~بسیارست.
# وعلاءالدوله ازاین سیل وبارندگی بهراسید و ضعف برمزاج او
# ~~مستولی شد و بعد ازیک ماه در گذشت.
# خبرسلطنت اتابک یوسفشاه
# چون برادرش اتابک یو سفشاه به مملکت بنشستمردم را استمالت
# ~~فرمود. حصار [را] که سیل انداخته بود درست کرد. امابغایت عیتاش بود و
# ~~دخل یزد به خرج او و فا نمی کرد. شرف الدین مظفر پدر محمد مطفر ملازم
# ~~اوبود واو را نصیحت میکرد، فایده نبود .
# ودردار السلطنهٔ‌ تبریز غازان خان پادشاه برد . اتابک یوسفشاه
~~PageV01P074
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0095.png)

# ~~پیشکش و رسول به او بفرستاد و امرای1 اورا به تحفه یاد نکرد. غازان
# ~~خان بن ار غونخان چون تبریز و عراقین وخراسان درحوزهآ تصرف آورد
# ~~89] امرای غازان خان طمع بریوسفشاه کردند و امیر یسودر نام [را ] نامزد
# ~~یزد کردند که اتابک یوسفشاه یامال سه سال یزد بدهد یا یزد را به امیر
# ~~یسودر گذارد و خود متوجه پایه سریر اعلی شود.
# امیریسودر متوجه یزد شد و چون بهیز د آمد در باغ حاجبی که اکنون
# ~~مقابر مسلمین است نزول کرد و آن باغی مشجربود و نزهتگاه اهل شهرو
# ~~در میان باغ گوشکی معمور ساخته بودند و آن باغ [را]حاجب عز الدین لنگر
# ~~ساخت و به باغ حاجبی مشهور بود. امیر یسودر در این باغ فرود آمد و
# ~~یوسفشاه اورا علوفه فرستاد ، اما خود نیامد . امیر یسودر مطالبت مال
# ~~نمود. یوسفشاه به عذر مشغول شد و مادر خود را خرم ترکان پیش امیر
# ~~یسودر فرستاد و یسودر به شراب مشغول بود. مادر اورا حرمت نداشت و
# ~~درسجلس، شراب برجامهآ او ریخت. واو بغایت خاتون صالحه بود . از
# ~~مجلس بازگشت و پیش پسر آمد و حال بازگفت .
# اتابک یوسفشاه صبرکرد تاشب درآمد. چون نیمشب شد مردان
# ~~خود را مکمل کرد و دروازه بگشود و بیرون آمد و بر یسودر شبیخون
# ~~کرد و اورا بگرفت و بهقتل آورد و آغرق او را تاراج کرد و زن و پسر
# ~~اورا اسیرکرد. ms059 و یسودر پسری بغایت صاحب جمال داشت و اورامنظور
# ~~خود گردانید.
# چون خبر این واقعه به دار السلطنه تبریز رسید غازان خان غضب
# ~~9] کرد ویرلیغ سلطان صادر شد که ازاصفهان امیرمحمد ابداجی نام باسی
# ~~هزار سوار متوجه یزد گردد . وچون اتابک یوسفشاه خبرآمدن لشکر
~~PageV01P075
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0096.png)

# ~~اصفهان شنیدمجال مقاومتنداشت. کسان خودر اورخت وبنه واسیران1
# ~~که از یسودر گرفته بود برداشت و با شرف الدین مظفر متوجه سیستان شد
# ~~که سیستانیان2 باغازان خان یاغی بودند.
# خبر آمدن امیرمحمد ابداجی
# با لشکر اصفهان به یزد
# اما چون امیر محمد ابداجی بالشکر از اصفهان به نزدیک یزد رسید
# ~~سادات و قضات و اهالی بزد علمها و مصحفها برداشتند و به استقبال
# ~~بیرون آمدند و زنهار خواستند و گفتند مارا در این معنی گناهی نبود
~~وبااو
# ~~مجال مقاومت و مخالفت مقدورنه. و ازین حرکت که اتابکث یوسفشاه کرده
# ~~ما عاجز ومضطر3 بودیم وحق تعالی می فرماید «ولاتزروازرةوزراخری»4
# ~~وعذرخواستند . امیرمحمد اهالی یزد را عفوکرد و استمالت فرمود و
# ~~داروغهای بلغدر نام تعیین کرد.
# ودر مدح یزد وآمدن امیر محمد ابداجی و گریختن اتابک یوسفشاه
# ~~افصح الشعرا مولانا سعدالدین نظری2 فرموده:
### | شعر
# ~~فتح یزد از فضل یزدان شد میستر میررا
### | چون کشید از فرط غیرت تیغ عالمگیر را
# ~~خسر وعادل محمد آفتاب معدلت
### | آنکه دارد روزو شب در کیش دولت تیررا
# ~~منت ایزد را که رای آسمان آرای او
### | دور کرد از خان ومان بدخواه بی تدبیررا PageV01P076
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0097.png)

# ~~لشکر اقبال اوخواهد گشودن بی گمان
### | روم وچین وروس وهند و بلخ و هم کشمیررا
# ~~ایمن است ازجور تیردو ر گردونز آنکه جز
### | نیکوئیی خوش نباشد ناوک تقدیر را
# ~~بی تو قف کر دخصم هیچکس رامنهزم
### | اندرین کاراز کجا مدخل دهد تأخیر را
# ~~برنگیرد کام دل از شهریاری سالها
### | هر که در فتح ممالک ره دهد تقصیر را
# ~~بر تو میمون باد فتح یزد وهم دایم مباد
### | جزکف گو هرفشانت دستگاه اکسیر را
# ~~برخور از بخت جوان ms060 تاروزرستاخیز از آن
### | سعی و انصافت جوان کر دستیزد پیررا
# ~~امیر محمد، بلغدررا به دار وغگی دریزد بگذاشت و خود متو جه
# ~~اصفهان شد و سلطان غازان لشکر برداشت و متوجه شام شد و دمشق را
# ~~محاصره کرد و شب حضرت رسالت پناه صلی الله علیه و آله وسلم را در
# ~~خواب دید و مسلمان شد و روز دیگر دمشق را بگرفت و امراء شام به
# ~~خدمت آمدند و نثار و پیشکش آوردند و سلطان را غنیمت بسیار حاصل
# ~~آمد و ازشام بازگشت و به تبریز آمد و بسیار عمارت بساخت ، مثل شنب2
# ~~غازان که در دار السلطنهآ تبریز واقع است که در عالم خود نظیرنداشت و
~~آن
# ~~عمارت مشهور است . واورا فرزند نبود و پادشاهی عادل بود و درسال
# ~~ثلاث و سبعمائه غازان خان و فات کرد. و چون امرا عزای او بداشتند بر
~~برادر
# ~~او الجایتو بیعت کردند.

PageV01P077

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0098.png)

# خبر سلطنت الجایتو سلطان در تبریز
# چون الجایتو سلطان تاج بر سر نهاد به اطراف ولایت م
# ~~استمالت فرستاد و تمام ممالک منقاد او شدند و در اوجان تبریز پیغمبر
# ~~را صلی الله علیه و آله وسلم به خواب دید و مسلمان شد و نام او در خواب
# ~~محمد فرمود و اورا سلطان محمدخدابنده خوانند و او علما رابطلبید و
# ~~تخقیق مذاهبکرد و علمای اثمهٔ‌ اربعه بایکدیگر بحنها کردند و مولانا
# ~~جمال الدین [ابن] مطهر1 از فحول علمای شیعه بود2 ومجتهد. و سلطان محمد
# ~~میل مذهب شیعه داشت.
# ابن مطهر برائمه4 اربعه فایق آمد و سلطان محمد مذهب شیعه اختیار
# ~~کرد و بفرمود که داغی بساختند و نام ابو بکر بر سرداغ نقش کردندو
# ~~موالی سنت و جماعت3 را فرمود که داغ بر پیشانی نهادند و خطبه و
# ~~سکته به نام دواز ده امام کرد و تمام بلاد به حکم ضرورت متابعت کردند،
~~مگر
# ~~اهل اصفهان که مولانا نظام الدین اسحق منع فرمود. این خبر به سلطان
# ~~رسید. ms061 بفرمود تا مولانای مشار الیه را محبوس کردند و به تبریز بردند و
~~او
# ~~باعلما بحثکرد و ایشان را ملزم گردانید . سلطان قهرکرد و بفرمود که
# ~~او را بسته در شیرخانه انداختند. شیران اورا مضرت نرسانیدند! سلطان
# ~~دست ازو بازداشت4.
# سلطان محمدفتح شام کرد و باز گردید و سلطانیه بساخت و جهت
# ~~مدفن خود در ساطانیه مدر سه و گنبدی از سنگ تراشیده بناکرد و بر گرد
# ~~آن گنبد هشت منار بساخت و برگنبد به خط خواجه عبدالله مسیرفی سوره
# ~~«فتح» بنوشت و این عمارت مشهور است .

PageV01P078

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0099.png)

# خبر عصیان شرف الدین مظفر به اتابک یوسفشاه
### | و رفتن او به تبریز
# چون سلطنت برسلطان محمد خدا بنده مقرر شد درسیستان شرف-
# ~~الدین مظفتر دید که اتابک یوسفشاه فرصتی ندارد و از ولایت بری
# ~~گشت. مآل اندیشی کرد و ناگاه شبی بر آغرق اتابک یوسفشاه زد و
# ~~بغارتید وزن و فرزند یسو دررا بر گرفت و اسیران بر داشت و متوجه اردوی
# ~~اعلی شد و نزد سلطان محمد آمد. سلطان وی را بنواخت و تربیت کردو
# ~~در آن حالت خبر آوردند که اهالی گیلان عصیان ورزیدند و سلطان لشکر
# ~~جهت عصیان به گیلان برد و امیر قتلغشاه امیرالامرا بود و شرف الدین
# ~~مظفرر اهمراه او کرد و در آن حرب شرف الدین مظفر بسیار مر دانگیهانمود.
# ~~سلطان او را بستود و قشون و گورکه داد و همراه ساخت و شرف الدین
# ~~مظفر باسلطان به بغداد رفت و به مشهد مقدس مرتضوی علیه التحیة مشرف
~~گشت.
# چون سلطان به مشهد در آمد درویشی نمدپوش را دید که پشت به قبر
# ~~امام باز داشته بود. سلطان قهر کرد و گفت توکیستی؟ آن درویش مولاناحسن
# ~~کاشی بود. وچون سلطان گفت توکیستی گفت:
### | شعر
# منم که میزنم از حب آل حیدرلاف
### | زجان ودل شده مولای آل عبد مناف
# منم که موی وجودم به گاه رزم سخن
### | شود به کین خوارج چورمح نیزه شکاف
# واین قصیده ms062 در بدیهه بگفت و برسلطان خواند. سلطان محمد یک
# ~~طشت طلا بدو بخشید و سلطان از مشهد باز گر دید و شرفالدین مظفتردر
# ~~مشهد نذرهای خوب بکرد و باسلطان بازگشت و متوجه تبریز شدند واز
# ~~تبریز به سلطانیه رفتند.

PageV01P079

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0100.png)

### | مقالت ششم
# در اخبار بنی مظفر از محمد مظفر تا شاه یحیی
# و ذکر عمارت ایشان دریزد از بازار ومدارس وغیره
# چون سلطان محمتد از مشهد مرتضوی1 به سلطانیه آمد تمام ولایت
# ~~نثار و پیشکش فرستادندو عنقریب خبررسید که عربان فولادی که بر طرف
# ~~کرمان اند سربه عصیان برآوردهاند و قطع طریق می کنند و مال مقرری
# ~~نمی دهند ومردم ولایت از ایشان درزحمتاند. سلطان محمدجهت دفع
# ~~ایشان شرف الدین مظفر را به فارس فرستاد ودست او را قوی کردو حکم
# ~~جهان مطاع صادرشد که از هرکجا مدد طلبند معاونت نمایند.
# شرف الدین مظفر بالشکر خود به فارس آمد و متوجه شبانکاره شد و
# ~~لشکر بهسراعراب شبانکاره برد ومحاربه عظیم واقعشد وعربان جنگ
# ~~محکم کردند و آخر منهزم شدند و شرف الدین مظفر قریب ده هز ارتن از
# ~~عربان[را] به قتل آور دو بعضی را اسیر کرد وخانههای ایشان راتاراج کردو
~~[95
# ~~در شبانکاره ساکن شد.
# و استادان بنارا از شبانکاره به میبد فرستاد و مدرسهآ عالی بناکرد و
# ~~آب درمیان مدرسه جاری گردانید، وباغ درخلف مدرسه معد داشت و
# ~~آن را مظفریه نام کرد، ودر سر اهرستان یزد طغاری بجهت آب تفت
# ~~بساخت و اکنون مشهور است به «طغار 2شرف الدین مظفر ».
# و شرف الدین مظفر در شبانکاره بیمارگر دید و اطباء معالجه کردند و
# ~~خوش شد و بازمکثکرد3 و آخر در گذشت و او را از آنجا به میبد نقل
# 1- مل : ندارد -رر) 3- مل : بازگشت نکرد PageV01P080
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0101.png)

# ~~کردند و در مدرسهآ خودش دفن کردند.
# و خواجه رشیدالدین فضل الله طبیب که وزیرالوزراء بود با او
# ~~عداوتی داشت، بفرمود که املاک وجهات او را دیوانی کردند. پسر ms063 او
# ~~محمد مظفر ده ساله بود . چون دید که املاک پدر او دیوانی کردند
# ~~و طلب اموال دیگر میکنند درماند.
# دریزد امیر محمد جوشنی بهار دوی اعلی می رفت. محمد بن مظفر
# ~~استعانت به او برد و همراه او متوجه اردو شد و امیر محمتد اورا ملازم
# ~~سلطان محمد کرد و او کمر ملازمت دربست و دوسال ملازمت نمود.
# ~~بعد از آن سلطان املاک او را بازداد و اورا به میبد فرستاد.
# و چون سال ست عشر و سبعماثآه در آمد سلطان محمد خدابنده
# ~~9] در گذشت وسلطان ابوسعید در خراسان بود:] امیر چوپان که امیر الامرا
~~بود
# ~~اورا بطلبیدو به تبریز آورد و به سلطنت بنشاند. و چون مد بر امر اوشد و
~~محمد
# ~~ابن مظفر هیجده1 ساله بود به اردورفت و به ملازمت قیام نمود سلطان
# ~~ابو سعید را با او ارادتی تمام پیدا شد و او را بالای امرای خود نشاند.
# ابو مسلم خراسانی که پهلوان پایتخت بود در غضب رفت و کمان
# ~~خود به محمدبن مظفر داد که آنراچاشنی کن. محمدمظفر کمان او را با
# ~~کمان خود برهم نهاد و هر دو [را] بکشید و کمان خودرا به ابو مسلم داد
# ~~که آن را چاشنی کن! ابو مسلم هرچند زورکرد تمام نتوانست کشید. منفعل
# ~~شد. گفت فردا در میدان غرارهآ پرکاه برداریم به سرنیزه، که این کمان
# ~~کشیدن سهل است!
# روز دیگر سلطان ابوسعید به عزم تفرج سوارشد و غرارهآ پرکاه در
# ~~میدان بینداخت. محمدبن مظفر چون آن بدید پیاده شد و رکاب سلطان
~~PageV01P081
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0102.png)

# ~~ببوسیدو همین التماس کرد که روز دیگر همین عمل بجای آورد. روز دیگر
# ~~سلطان سوارشد و مردم به تفرج آمدند. محمدبن مظفردید که غراره پرکاه
# ~~در میدان افتاده. مرکب برانگیخت و نیزه برکف گرفت و بر آن غراره زد
# ~~که بردارد. سرنیزهاش بشکست. در غضبرفت و بن نیزه بر غرارهزد
# ~~و در ربود و تاسرمیدان ببرد و از عقببینداخت.1 غریواز خلایق ms064 برخاست1.
~~[ر
# ~~محمدبن مظفر پیاده شد و پیش سلطان زمین بوسه داد وگفت التماس
# ~~آنکه سلطان بفرماید تاغراره در میدان خالی کنند. سلطان بفرمود که غراره
# ~~خالی کردند. چون بر یختندسندان شصت من به وزن یز داز میان آن بیرون
~~آمد.
# ~~سلطان بر محمد مظفر آفرین کردو خلعت بخشید و بر امرا پایه او بیفزود.
# ~~وابو مسلم منفعل گردید
# و سلطان مرسوم تعیین کرد و مدینه میبداقطاع او گردانید و دویست
# ~~مرد معین کرد که ملازم او باشند. محمد مظفر به میبد آمد و در آنجاسا کن
# ~~شد و بسیار عمارت بساخت.
# و جماعت نکو دریان از سرحد کرمان به ولایت یزد به دزدی آمدند
# ~~و درآن نزدیکی هشتادسوار با سه امیر خود، یکیرا نام امیر تمن و دیگری
# ~~را نوروز و سیوم راکربه خواندندی، به ولایتیزد آمدند وایشان سالها
# ~~آمده بودند وبر ولایت مسلط گشته ومردم بغایت از ایشان در زحمت
# ~~بودند. هرچه یافتندی ببردندی، حتی دیگی که در تنور داشتندی. و دفع
# ~~ایشان ممکن نبود.
# چون محمد مظفر خبر آمدن ایشان شنید باپنجاه سوار برایشان تاختن
# ~~کرد و بی خبر بدیشان رسید و پنجاه مرد از ایشان به قتل آورد و هرسه
# ~~امیر ایشان را محبوس کرد با سیمرد و سرهای آن پنجاه تن از گردن
~~PageV01P082
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0103.png)

# ~~98] باقی درآویخته وبهیزد آمد و امیرتمن ونوروز وکربه را در قفص کرد و
# ~~دهروز در « دار الشفای صاحبی» بیاو یخت تامردم به تفرج می رفتند و
~~برایشان
# ~~استخفاف میکردند. و بعد از آن ایشان را با سرها بهار دوی اعلی فرستاد.
# ~~سلطان ابوسعید را بغایت خوش آمد . خلعت خاص واسب و زین زر
# ~~بدو فرستاد.
# خدای تعالی محمد بن مظفرر اپسری داد و اورشار مظفرنام کرد، و
# ~~محمد مظفرقوی شد و هرداروغه که یزد آمدی به مشورت او کار کردی.
# وچون سال سبع وثلاثین وسبعمائه درآمد سلطان ابوسعید مال و
# ~~حکومت یزد در عهده مرتضی اعظم سعید سیدعضد کرد و ms065 بهیزد فرستاد و
# ~~چون سید به یکر و زهآ یز د رسید ایلچی برسید و خبروفات سلطان بیاورد.
# ~~[چون] محمدمظفر خبریافت هم درشب از میبد براند و دم صبح دریزد
# ~~بود و ضبط در وازه ها بداد و یزد در تصرف گرفت. روز دیگر سید
# ~~عضد برسید. محمدمظفر لشکری مقابل برد. سیدعضد مجال مقاومت
# ~~نداشت. بهراه شیر از برفت ویزد به محمدمظفر بازماند ومحمد مظفر
# ~~خزینه ای که در یزد بود تصرف کرد و لشکر را مرسوم داد و قلعهآ دالان
# ~~میبد را عمارت کرد وخندق دورکرد و پسر خود شاه مظفر بنشاند.
# وچون سلطان ابو سعید وفات کر دهرکس که در هر مملکتبود دم
# ~~96] استقلال زد و محمد مظفررا هزارسوار] وپانصد پیاده جمع شد.
# وچون سال سبع وار بعین و سبعمائه شد بعضی محلات شهر که بیرون
# ~~شهربود داخل شهرکرد. مثل کوچه سنبلان، وکوچه جلال، و کوچه
# ~~صندوقیان، وباغ بهشتی . ومدرسهآ اتابک سام، وکوچه پس در مدرسه،
# ~~ودار الشفای صاجبی، وایلچی خانه ، ومزارشرف الدین خضر، وکوچه
# ~~پای بوز، وسنجدستان ، و باب کیا . و از در دروازهآ قطریان تا در
~~PageV01P083
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0104.png)

# ~~دروازهآ مادرامیر باروینوکشید و هفت در وازه مفتوح کرد: اول درو ازه4
# ~~مهریجرد، ودروازه قطریان، وایلچی خانه، وکوشکنو، ومادرامیر، و
# ~~سعادت، ودر وازهآ نو.
# ~~و یزد دو چندان اول شد و برجهای عالی سازکرد و قریب دروازهآ
# ~~سعادت خانقاه عالی بنا کرد و منارهآ کاشی سبز بر افراخت و بازاری
# ~~بساخت وحمامی نیکو بامسلخ و سیع وحیاض وخلوات بر سم رجال بساخت،
# ~~وافصح المتکلمین مولانای سعید کمال الدین خواجو کرمانی این قصیده
# ~~در و صف این حمام گفته و بر کتابه مسلخ حمام ثبت کرده شد، بدین صفت:
### | القصیده
# ~~ای پیکر منور محرور خوی چکان
### | ثعبان آتشین دم روئینه استخوان
# ~~گوئی سمندری که در آتش کنی مقام
### | یامرغ 1 آبیئی که درآبت بود مکان
# ~~با آتشتمقارنه ، از آخاکت ارتفاع
### | با اخترت مقابله3 با رایت، اقتران]
# ~~از چرخت استعانت ms066 و از بحر اجتناب
### | هم چرخ زیردستت و هم بحرزیر ران
# ~~ترکیبت از طبایع ومستغنی از حواس
### | در موقفت جهنم و در ساحتت جنان
# ~~باخاک در تواضع وازبادت احتراز
### | در آتشت نشیمن و در آبت آشیان PageV01P084
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0105.png)

# ~~سطح تو دلگشا ومقام تو دلپذیر
### | صحن تو دلنشین و هوای تودل نشان
# ~~درتحت تست دوزخ ودرصحن تست خلد
### | در جنب تست گلخن و در جوف گلستان
# ~~همواره در فضای توهم دیو وهم پری
### | پیوسته درهوای توهم پیروهم جوان
# ~~چون کی جدانمی شوی از تخت یک نفس
### | چون جم جدانمی شوی از جام یکث زمان
# ~~هردم که از جگرنفس گرم بر کشی
### | دردم ز چشمهات شود چشمهها روان
# ~~از بادو خاک و آتش و آبت زیان مباد
### | تا آب وباد و آتش و خاک است در جهان
# ~~و همچنین در سال ار بعین و سبعمائه «سرای ترکان» را عمارت کردو
# ~~خانهای که مشهور است به «دولتخانه» عمارت نمود و بجهت پسران و
# ~~پسرزادگان سرایهای عالی بساخت.
# ~~و چند پاره ده خود و فرزندان و تبع او بساختند . اسامی این دیها
# ~~این است: مبارزآباد، و ترکاناباد1، وشاهاباد ، وبدرآباد ، ومظفتر آباد،
~~و
# ~~علیاباد، وخاتون آباد، ومظفر آباد2 زارچ ، ودیلم آباد، و احمدآباد، و
# ~~سلطان آباد ، ومحمد آباد.
# ~~و لشکر بطرف کرمان برد و کرمان بستد و لشکر به شیراز بر دوامیر
# ~~101] شیخ بن محمودشاه] از او بگریخت و شیراز نیز بستد و لرستان واصفهان
~~و PageV01P085
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0106.png)

# ~~ابرقوه وکاشان و وروجرد و خرم آباد و قم وساوه و قزوین وسلطانیه و
# ~~تبریز بستد و بااخی جغ حرب کرد. اخی جغ منهزم به النجق رفت وخود
# ~~در تبریز برمنبر رفت و روز جمعه خطبه بخواند.
# وازمصر خلیفه معتضدبالله عباسی جهت او منشور سلطنت فرستاد.
# ~~و او را سلطان مبارزالدین محمددر خطبه وسکه القابنهادند، و «موعود
# ~~مائة سابعة» او را گفتند وفسق وفجور و بدع سیئه برانداخت.
# وچون از تبریز باز گردید به اصفهان آمد. در ms067 اصفهان پسرانش شاه
# ~~شجاع و شاهمحمود وی را بگرفتند و مملکت قسمت کردند. شیرازو
# ~~ابرقوه وکرمان شاهشجاع را و اصفهان وکرمان ویزد شاهمحمودرا.
# و شاه یحیی بن مظفررا که برادر زاده ایشان بود، شاه شجاع او رابگرفت
# ~~و در قلعهٔ‌ بندر اورا محبوس کرد وکوتوال بااو یکی شد و او را خلاص
# ~~داد و شاهیحیی در شب از قلعه بیرون آمد و بهیزد آمد. ویرا از راه آب
# ~~درشهر بردند و یزد بروی مسلم شد .
# ذکر عمارت شاه یحیی و قوم او در یزد
# بریکث طرف بارو ایوانی چهار طبقه بساخت و چهار باد گیر برچهار
# ~~طرف او بنهاد.
# وخانهآ عالی و دوباد گیر رفیع و عمارت عالی و بادگیری1 موسوم
# ~~به شیخ مبار کشاه و گلشن بساخت.
# وایوان و سرای[ ترکان را دو طبقه کرد و طنبی عالی بردست
# ~~صفهآ بزرگ سازداد.
# و دو مدر سهآ عالی در جنبخانقاه جدشم  مظفر بساخت وقبهآ
# ~~عالی برافراخت و «نصرتیه» نام کرد.
### | - «بردس» مهآ مرکت و در اصطلاح یزدی بجای PageV01P086
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0107.png)

### | مقالت ششم
# ~~و در میان شهر گنبدی چهارسوی باچهل دکان معتبر بساخت و آنرا
# ~~« بازار گنبد » نام کرد.
# ~~و گردباروی شهر فصیلی با سنگانداز و مقاتلهآ بسیار ساز داد و
# ~~حفرخندق کرد، و برهر دروازه دری دیگر بساخت ودر آهنین نصب کرد.
# ~~وچون باروی شهررا به طرفخراسان » گاوپهلو» نبود شش1 برج
# ~~گسیخته بر آن طرف بنهاد به عوض گاوپهلو .
# ~~و دهفتح آباد مشهور به» دهنو» ازاستحداث اوست وباغ و قصر و
# ~~دریاچهآ نیکو در آن باغ ساز کرد .
# ~~و درتفت باغ [و] گوشک و در یاچه و باد گیری عالی بساخت.
# ~~و [در] نعیم آباد باغ لاستان2 و دریاچه و قصر راست کرد .
# ~~و مقابل مسجد جمعه مسجد بساخت .
# ~~و در اهرستان باغ ساباط 3 بساخت وهمچنین گوشک و ایوان و
# ~~دریاچه راست کرد و آب تفت در اوجاری گردانید و بی تکلف مثل آن
# ~~باغ درهیچ دیار نبود و ms068 اکنون با وجود آنکه خراب است هنوز رشک
# ~~گلستان ارم است .
# ~~و باغ طغی شاهی و باغ گرشاسبی معمور گردانید.
# ~~و آسیای ده نیم و حمامی در جنب آن متقارب باغ ساباط بساخت.
# ~~و برادراوشاه حسین قریب» دروازه سعادت» باغ وخانهآ عالی [وبادگیر
# ~~رفیع و جوسقی بر بارو نهاد و باغچهآ عالی درخلف آن بساخت .
# ~~و والدهآ شاه خائون خانه و باد گیری رفیع و باغی به بسط پنجاه
# ~~قفیز در متقارب پای مامانوک ساز کرد .
# ~~و عمهآ اوخانزاخاتون خانه ومدرسه وقبه درجنب مزارشیخ الاسلام
~~PageV01P087
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0108.png)

# ~~اعظم سعید تقی الدین دادا قدس سره عمارب کرد .
# و پسر عمه اش سلطان ابراهیم بازاری قریب مدرسهآ صاعدیه بساخت.
# و مادرشاهیحیی نیز بازاری بردر مسجد جمعه مشهور به « بازار کفش
# ~~دوزان 1 بساخت مشتمل برچهل دکان. و چهل حجره بربالای آن بنهاد.
# و وزیر اوسید رکن الدین سلام الله درمیان شهر و مدرسه بازاری که
# ~~امروز به « بازاردلالان» مشهور است مربع بساخت . ومدرسه سازداد، و
# ~~حمامی نیکو در جنب مدرسه با حیاض وخلوات به رسم رجال مرتب
# ~~داشت و مسجد وجماعتخانهآ عالی سازداد و در او در دهلیز مسجد مفتوح
# ~~است، و به غایت جماعتخانهآ مروج است .
# و امرا هریک درداخل و خارج شهر عمارتی بساختند و یزد [را]
# ~~معمورکردند .

PageV01P088

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0109.png)

### | مقالت هفتم
# در ذکر عمارات زمان خاقان اعظم
# اهیر تیمور عورکان و فرزندان او بتخصیص
# در زمان سلطان سلاطین فی عهده و زمانه
# معین الحق والدنیا والدین شاهرخ بهادر سلطان
### | انارالله برهانه
# بدان که اول عمارتی که در زمان امیر بزرگ دریزداکردهاند عمارت
# ~~قلعهآ مبارکه بود و سبب این آن بود که چون رایت همایون امیر بزرگ
# ~~متوجه دشت قبچاق شد و ازراه در بند به دشت رفتند وسال ثمان و تسعین و
# ~~سبعمائه بود داروغهآ یزد امیر تبوک قوچی بود، به موجب فرموده به لشکر
# ~~همایون پیوست و حاجی آبدار خراسانی و هفت تن دیگر درشب خروج
# ~~کردند و ms069 هر که از قبل اتراک1 بیافتند به قتل آوردندو امیر علی بیک از
~~قبل
# ~~امیر تبوک دریزد داروغه بود. اوراهم به قتل آوردند. و جماعتی متمتردان
# ~~باحاجی آبدار موافقت کردند و خواجه سرائی که او را خواجه فیروز می
# ~~خواندند و به جهت جواهر2 به یزد آمده بود اوراهم بکشتند و پسرابوسعید
# ~~طبسی ، سلطان محمد به سلطنت بنشاندند و خزینه را تاراج کردند و
# ~~قریب دوهزار مرد برایشان جمع شد.
# وچون این خبر به اصفهان رسید لشکراصفهان متوجه یزد شدوچون
# ~~به ولایت یزد درآمدند حاجی آبدار برایشان شبیخون زد و قریب سیصد
~~PageV01P089
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0110.png)

# ~~تن را بهقتل آوردند و دویستتنرا محبوس کردند و بهیزد بردند و ایشان
# ~~را نیز بکشتند و منارها ازسر ایشان بساختند و لشکر اردستان و نائین
# ~~بیامدند و ایشان را بعضی بکشتند و بعضی بگرفتند و باقی منهزم شدند و
# ~~بیشتر اهالی یزد و بزرگان را به قتل آوردند و مرتضی اعظم  امیر صدر
# ~~الدین وزیر باچهل تن از اشراف [را] به قتل آوردند.
# وچون این خبر به شیراز رسید امیرزاده پیر محمدبن عمر شیخ با
# ~~لشکر متوجه یزدشد و چون به تفت رسیدند حاجی آبدار و لشکر به جهت
# ~~شبیخون به تفت رفتند. لشکر امیرزاده پیرمحمد درکمین بودند . بیرون
# ~~آمدند و جنگ در پیوستند و حاجی آبدار برگشته با1 لشکر بازگردیدند و
# ~~در شهر رفتند ولشکر امیرزاده به در یزد رفتندو محاصره کردند و در بندان
# ~~متمادی شد وازاطراف لشکربه در یزد بردند، وامیر بزرگ پیر محمدبن
# ~~جهانگیررا بالشکر به دریزد فرستاد و از در قلعه سیرجان شاهشاهان بالشکر
# ~~سیستان پیامدند و اسکندرشیخی وشاهفراه و سونجک بهادر ومکش و
# ~~بکش (؟)2 قریبسی هزار مر دجمع آمدندو هر روز دو نوبت محار به میشد.
# وچهارماه در بندان متمادی شد و دراندرون شهرقحط واقع شد و
# ~~یک من غله به صدوبیست دینار رسید و به حدی انجامید که خرواسب و
# ~~سگ وگربه بخوردند و بعد از آن ms070 لحم آدمی به کار می داشتند و قریب سی
# ~~هزار آدمی بمردند و برسر راهها و کوچهها افتاده بودند و همه خرابهها
# ~~از مردگان پرکردند وگند شهر به بیرون میرسید و هرهفته یک نوبت
# ~~دروازهآ قطریان می گشودند و عورات واطفالرا بیرون می کردند] و در
# ~~روز میعاد شیخ الاسلام اعظم شیخ تقی الدین دادا محمد علیه الرحمة سوار
# ~~باجمعی خادمان میآمد و برسرکوچهآ کلارخانه3 مقابل دروازهآ قطریان
~~PageV01P090
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0111.png)

# ~~می ایستاد و چون عورات و اطفال مسلمانان از دروازه بیرون کردندی
# ~~شیخ بفرمودی تا ایشان را به «خانقاه سرآب نو» بردندی و همه را
# ~~طعام دادندی سه روز، ونگذاشتی که هیچ کس از لشکریان پیرامون ایشان
# ~~بگردد و بعداز آن ایشان را بهراه بندر آباد روانه کردی و ایشان را
~~راتب1
# ~~تعیین کردی .
### | یغ
# روح پاکش درجنان3 پرنوربادچشم زخم از خاندانش دورباد
# واز بیرون منجنیق برشهر نهادند و قریب هزارنقب برخندق شهر
# ~~زدندی و هیچ سود نمی داد و در بندان متمادی شد. آخر چون از حد برفت
# ~~درشبهشتم2 ماهر مضان سنه سبع وتسعین وسبعمائه پسرابوسعید از راه
# ~~نقبی که در قدیم الایام ساخته بودند از طرف دروازهآ کوشکنو با نوکران
# ~~خود بیرون رفت و لشکر بیرون را خبر شد. بعضی را بگرفتند و به
# ~~قتل آوردند .
# پسر ابوسعید با یک نوکر خود ازمیان بیرون رفت و دو فرسنگ
# ~~بالای مهریجرد برفتند و لشکریان بعضی از عقب او برفتند وچون
# ~~به نزدیک او برسیدند محمد حاجی عوض، اورابکشت وسراورا نزدیک
# ~~2 لشکریان بردند. اوراباسر پسرابو سعیدپیش امیرزاده پیر محمدفرستادند6.
# ~~امیرزاده بفرمود تا اورا نیز به قتل آوردند و هر که را از متمر دان
~~بیافتند
# ~~بکشتند و همچنان داروغگی یزد به تبوک قوچین" دادند، وحکم جهان
# ~~مطاع صادرشد که قلعهای بسازند که دار و غه نشین باشد.
# ذکر ساختن قلعهآ مبارکه در یزد
# چون فرمان صادر شد بریک طرف جنوبی شهر که خانهوایوان و
# ~~دیوانخانهآ شاهیحیی بود جدا کردند ms071 و اندرون شهر باروی مستحکم
~~PageV01P091
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0112.png)

# ~~بکشیدند و تمام آن عمارات وسرای ایشان و باد گیرها در اندرون شهر
# ~~راست شد و برجهای عالی و سنگانداز راست کردند و یک دروازه
# ~~ازاندرون شهر و یکی از بیرون شهر مفتوح کردند و حفرخندق کر دندو
# ~~اتمام قلعه6 مبارکه در سال تسع و تسعین و سبعمائه بود و تمامی عمارت
~~شاهی
# ~~دراندرون قلعه شد با سرای ترکانی، .
# ودرسال ثمان و ثمانمائه که امیرزاده اسکندر عمر شیخ بهیزد آمد
# ~~پارهای دیگر ازشهر اضافه6 قلعه کرد و بارو به باروی شهر پیوست و
# ~~حفر خندق کرد و دیگریل روان پیش دروازهٔ‌ شهر نهاد و در اندرون
# ~~قلعه قصر عالی سه2 طبقه بساخت باغرفهها، وطنبی مزین به کاشی سازداد و
# ~~طنبی عالی و حمامی بامسلخ وحیاض و خلوات به اتمام رسانید، وحفر
# ~~خندق شهر دوگز دیگر کرد.
# ذکر عمارت  دارالفتح در داخل شهر یزد
# چون رایاتهمایون امیر بزرگ در سال خمس و ثمانمائه متوجه
# ~~روم شد و فتح آن دیار کرد خواجه غیاثالدین سالار سمنانی جهت ضبط
# ~~اموال به یزد آمده بود و چون خبرفتح روم بشنیداین عمارت بساخت موسوم
# ~~به دار الفتح. به قرب چهل روزدر میان شهرخانهای چند بخرید و فضائی بود
# ~~داخل کر دو تیمچه ای مربع مشتمل برسی دکان بساخت و بر بالای هرد کانی
# ~~حجرهای بنهاد و نامش دار الفتح کرد و ازاره به کاشی و سنگ مرمر کرد
# ~~تمام سطح و پیش دکانها، وسهحوض مرمر درمیان عمارت بساخت که
# ~~آب تفت در آن جاری است و سه درگاه عالی برسه طرف راست کرد و
# ~~مقابل درگاه قبلی صفهآ عالی و شاه نشینی نیکو نهادو پنجرهآ آهنین بر
~~باغچه
# ~~نهاد که در خلف آن ساخته بود، ودر باغچه طنبی و باد گیری بساخت و
# ~~حوضی وسیع راست کرد که آب تفت از آنجا به دار الفتح می رود و القاب
~~PageV01P092
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0113.png)

# ~~همایون امیر بزرگ وتاریخ بنای دار الفتح ms072 بر صفه نقش کرد و بر بالای
# ~~تیمچه شادروانی خرپشته ساخته به طریق سایبان از چوب سرو و بر
# ~~درگاه نوشته:
### | ش
# ~~ای سواد1 د گهت برروی دولت خال دین
### | هذه جنات عدن فادخلو هاخالدین2
# ~~و در مقابل درگاه جنوبی خانهای چند بخرید از موقوفات دار الفتحو
# ~~خانقاهی بساخت3 موسوم به بقعهآ دار الغربا [و] آشی هر روزه جهت
# ~~درویشان ترتیب می کردند.
# ذکر عمارت صاحب اعظم سعید
# خواجه شهاب الدین قاسم
# ~~خواجه شهابالدین قاسم در محلهآ نرسوباد خانه عالی و باد گیر و
# ~~طنبی و پیشگاه و باغچه مشجر مکروم بساخت و حیاض وسیع و آب
# ~~نرسوباد در آن جاری کرد، ومولانا [ی] اعظم سعید مولانا شرف الدین
# ~~علی این ابیات در وصف آن خانه گفته:
### | شعر
# ~~تبارکث الله ازین روضهٔ‌ بهشت آثین
### | که هست غیرتنزهت سرای خلد برین
# ~~حسد برد زکمالش بنایذات عماد
### | خجلشود زجمالش نگارخانه چین
# ~~در آب صافی حوضش عیان توان دیدن
### | جمال صورت ومعنی به چشم عالم بین
# ~~عجب مدار که چون چرخشد محل شهاب
### | شهاب دولت و دین آصف فلک تمکین
# ~~1- مل هوای 2- ماخوذ از آیات قرآنی است3 - م : بساختند PageV01P093
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0114.png)

# ~~از آن شهاب ره دیوبسته شد به فلک
### | وزین شهاب سر فتنه محوشد به زمین
# ~~اگرزچرخ کند ماه و آفتاب طلوع
### | دو آفتاب از او طالعند زهره جبین
# ~~کمال جاه و جلال یکی زنقص بری
### | عماد قبه قدر یکی به سدره قرین
# ~~حروف« چرخ» چوتاریخ او بود به حساب
### | که هشتصدو سه شماردخردهم آن و هم این
# ~~و درو صف باد گیراین ابیات گفته و برکتابهآ آن ثبتاست :
### | شع
# ~~آب آتش رنگ جواین نکته از من یاد گیر
### | گنج قارون خاک دان، ملک سلیمان باد گیر
# ~~تا نسیمی از گلستان مرادت میوزد
### | جام جانبخش ازکف جان پرور1 استاد گیر
# ~~سرفرازا دسترس داری زبخت نامدار2
### | دست مظلومان که ایزد دستگیرت باد، گیر
# ~~و حمامی نیکو در جنب خانه ساز داده و نقبی از ms073 باغچهآ خانه به مسلخ
# ~~حمام برده که از باغچه بدان نقب به حمام توان رفت.
# ~~وهم متقارب این خانهخانه دیگرساخته وسرابستان وحیاض وطنبی ،
# ~~و آب ثرسوباد در آن جاری است، و باد گیرو پیشگاه، و همچنین مولانای
# ~~مشارالیه دروصف آن خانه فرموده است.

PageV01P094

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0115.png)

### | القصیده
# # ای وطن خرمی وخوشدلی %~% سقف تو گردون1 مه مقبلی
# # هست چو خورشید منور مدام %~% آینه9 ساحت تو منجلی
# # دار فناناقص و بی حاصل است %~% دار بقائیتو ، از آن کاملی
# # شمع فلک زود بمیردکز آن %~% شبنکند بر در تو مشعلی
# # چون دمداز که گل توبویآ گل %~% طوطی اقبال کند بلبلی
# # خانه معمور ندارد صفا %~% تا تو صفا بخش جهان گلی
# # نعمت قارون به کف آرد مدام %~% هر که کند بردرتو سائلی
# # رفته ز تاریخ نبی «ط » و «ض» %~% کز توجهان شدچو درونولی
# # روشن وپاکیزه و آراسته %~% باد جناب تو به حق علی
# و درزمانی که امیرزاده پیر محمد عمر شیخ اسکندرابگرفت و خواجه
# ~~جلال الدین محمودخوازر می طاب ثراه به یزد آمد جهت گنبد مسجد جمعهآ
# ~~شهر و صفه «انافتحنا» به کاشی تراشیده و بعضی ثبت کرد وشاه نظام
# ~~آنرا تمام کرد واندرون گنبد تمام کاشی کرد و منقش ساخت و محرابی
# ~~مرمر نهاد و در میان مسجد پایابی حفرکرد و بهخشت پخته و کاشی مزین
# ~~گردانید و پنجرهآ آهنین برسر پایاب2 سازکرد.
# ذکر عمارت زمان خاقانی
# معینی شاهرخی انارلله برهانه
# درزمانی که رایت منصور خاقانی به جهت عصیان امیرزاده بایقرا
# ~~متوجه فارس شد و به شیراز آمد در سال تسع عشر وثمانمائه در زمان
# ~~مراجعت شاهنظام کرمانی به جهت مفردهآ ابرقوه ویزدنصب کردند.
# ~~وشاه نظام به ابرقوه آمد وازابرقوه بهیزد آمد و کاشی مسجدتمام کرد،
# ~~وبرغرفههاسورهآ «فتح»نوشت، و«انافتحنا» درساحت میان مسجد ثبت
# ~~کرد به کاشی تراشیده به ختط مولانا بهاء الدین هزاراسپ .

PageV01P095

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0116.png)

# و شاه نظام کرمانی کتابهآ در گاه مسجد به القاب همایون معینی شاهرخی
# ~~به کاشی تراشیده ثبت کرد، و پیش ms074 طاق مسجد« دوازدهامام» به کاشی تراشیده
# ~~بنهاد و بربالای شرفهآ | طاق مسجد آیهٔ‌ « واذ یرفع ابرهیم القواعد
~~[112
# ~~من البیت واسمعیل ربنا تقبل منا انکثانت السمیع العلیم» 1بنوشت.
# و بردست راست صفه جماعتخانهٔ‌ عالی بساخت و بر درگاه
# ~~جماعتخانه گنبدی سازکرد و فراشخانه بر در مسجد بساخت.
# وبیرون در مسجد اصل کاروانسرائی بود که ریسمان فروشان در
# ~~آنجا میبودند. بکند وساحت در مسجد کرد وده دکان از یمین و یسار آن
# ~~ساز داد .
# و درمیان ساحت حوضی وسیع و خلوات بساخت و آب تفت در
# ~~آن جاری کرد و بردر مسجد چاهخانهآ [آب] سرد بکند و فراخ گردانید و
# ~~منقش کرد ، ومولانای اعظم شرف الدین علی به التماس شاه نظام این ابیات
# ~~بگفت و برکتابه5 چاهخانه ثبت کرد.
### | شعر
# ~~شکرکزدورچرخ وگردش ماه   یوسف ما نمود جلوه ز چاه
# ~~یمن اقبال شاه یاور شدساغر کام پرز گوهر شد
# ~~گردش چرخ کار ساز آمد   آب رفته به جوی باز آمد
# ~~فسحتی یافت عرصه اسلامملک را داد عدل: شاه نظام
# ~~درچنین موضع شریف این چاه صورت زمزم است و بیتالله
# ~~درکش از صدق صاف ریحانی   کز« صفا»ی است «مروه»راثانی
# ~~ساقی بزم عیش نیست بخیل  سلسبیل مراد کرد سبیل
# ~~غافل ارتشنه مردجرم اوراست   ورنه عالم پر از زلال عطاست
# ~~عارف پاک مشرب صافی گفت این رمز نکتهآ واقی
# ~~ما چنین تشنه و زلال وصالهمه عالم گرفت مالا مال PageV01P096
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0117.png)

# سال تار یخش ای ستوده صفات  «چاهخیر» است و« نوشم آب حیات»
# گرنگشتی زسر کار آگاه    در شمارآر «گنج دولت شاه »
# کین سه فال نکو ز روی حسابهشصد و نوزده بود در یاب
# ذکر عمارت امیر جلالالدین چقماق شامی در یزد
# در محلهآ دهوک سفلی مسجد جمعه وخانقاه و کارو انسرا وحمام و
# ~~مصنعه و قنادخانه وبازار و چاه آبسرد ساز داد و آن محله را بدین سبب
# ~~بسیار قیمت بفزود و مسجد جمعه را «مسجدنو »خواندند و صفه عالی و
# ~~گنبد رفیع بنا ms075 گردانید و در آن مسجد صلوةخمسه بجای آرند و حفاظ
# ~~خوش خوان بیشتردر آن مسجد تلاوت نمایند، وسوره « سجده» به خط
# ~~مولانای اعظم شمس الدین محمدشاه حکیم که یاقوت زمان خود بودثبت
# ~~کرده، واین مسجد بهسعی حرم مشارالیه بی بی فاطمه خاتون غفر اللهلها
# ~~تمام شد.
# ودرسال احدی واربعین وثمانمائه قریب مسجد خانقاهی عالی ساز
# ~~کرد و چهارصفه روی درهم آورده، ودرمیان خانقاه حوضی وسیع
# ~~ساخته که آب خیر آباد دهوک در آن جاری است و هر بامداد آش به فقرا
# ~~دهند، وبر در خانقاه مصنعه19 وسیع ساخته که از آب خیر آباد مملو میشودو
# ~~مردم مستفیض میگردند.
# ذکر کار و انسرای امیر مشارالیه
# این کاروانسرا را بهغایت خوبی ساخته و بیشتر تجار در آن فرود
# ~~می آیند، وحوضی و سیع در میان آن ساخته و بر کنار سنگ مرمرانداخته و آب
~~PageV01P097
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0118.png)

# ~~دراوجاری است وسی ونه حجره دارد و بر در کار و انسرا ساباطی و ده دکان
# ~~براطراف نهاده.
# ذکر عمارتی که در قلعهٔ‌ مبارکه ساخته
# در قلعه مبار که دیوانخانه سازداده و درگاه جهت بوابان راست کرده و
# ~~چهار صفه وطنبی وشاهنشین نیکوساخته و دریچههابرالنگ(؟)1 کرده و
# ~~در جنب آن طنبی عالی منقش سازداده وشادروان راست کرده نیکو بر درگاه،
# ~~و این طنبی جهت بیکه سلطان ساخته بودند .
# وامیر شمس الدین محمد میرک هم در آن قلعه عمارتی چند ساخته و
# ~~طنبی عالی مدور نهاده و منقش کرده وجامهای آبگینه الوان نهاده، قبه
# ~~مدورنهاده2 منسوب بهه دار القرآن»، ودرزمان او هرروز حفاظ به تلاوت
# ~~مشغول می شدند.
# وبیرون در وازه برکناره «میدان سعادت» باغی مشجر ساخته و در
# ~~میان باغ عمارتی نیکو بنانهاده، وباغی خوب است.
# ودرجنب آن باغ امیرالیاس همچنین باغ نیکو ساخته مشجر و
# ~~چمنهای گل بسیاردارد، و از هرنوع الوان فوا که در او می بود.
# ذکر [باغ] مهداعلی بیکه سلطان
### | بنت شاهزاده بایستفر
# در قرب آن باغ باغی ساخته و ساباط عالی ms076 بردرباغ افراخته و آن باغ
# ~~مشجر و مکروم است وگل بسیار دارد.
### | ذکر آسیای نو
# فاطمهخاتون حرم امیر مشارالیه درخارج یزد به محله سرآب نو
# ~~متقارب دهاباد آسیای نیکو ساخته و گنبدخانه5 نیکو پرداخته و دایم
~~الاوقات
# ~~دایرست و نزدیکترین آسیاهای شهر این است.

PageV01P098

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0119.png)

### | ذکر حمام وکنادخانه
# امیر مشارالیه درخارج شهر مقابل کاروانسرا حمتامی نیکو به رسم
# ~~رجال ساخته بامسلخ خوب و خلوات و قلتین تمام کاشی کرده.
# و بر در حمام ساباطی بزرگنهادهاست و در میان کار وانسرا وخانقاه
# ~~قنادخانهراست کردهو درگاه رفیع نهاده و صفهها، و کارخانه5 قنادی ساختهو
# ~~حوضی وسیع در میان قنادخانه راست کرده که آب خیر آباد در آن جاری
# ~~است، و در سال ثلثین و ثمانمائه کارو انسرا و قنادخانه و خانقاه اتمام
~~یافت.
# و در مقابل مسجدجمعه دوازده دکان و حجرات بربالای او ساز
# ~~کرده، ودرمیان بازارسقاخانه چاه آبسرد ترتیبکرده ودو در برآن
# ~~مفتوح گردانیده و گنبدخانه او منقش کرده و درگاه مقابل مسجد به کاشی
# ~~تراشیده زراندود کرده، والقاب پادشاهی وذکربانی و تاریخ نهادهوآب
# ~~آنجا به غایت سردست و گوارنده.
# ذکر حمام داخل شهر
# در داخل شهر مقابل مسجد جمعه کار و انسرائی خراب بوداز موقوفات
# ~~رشیدی که وقتی در آنجا سمساران قماش فروختندی. امیرمشارالیه به
# ~~اجاره طویل از متولیان بستد و آنرا تمام بکند وحمامی نیکوبساخت و
# ~~منقش کرد و مسلخ و حوض مرمر و فرش در مسلخ گسترده و قلتین و
# ~~حیاض و خلوات نیکو دارد و معمور است، والیوم از او بهتر حمامی در
# ~~یزد نیست. و درگاه عالی و کتابه5 کاشی به القاب پادشاهی و تاریخ از
~~کاشی
# ~~تراشیده: و دو طشت شمع از سنگمرمر مقابل در حمام نهاده وستونها بر
# ~~آن محکم کرده.
# و حمتامات و آسیای امیر یوسف خلیل1 در اهرستان و محصول دکاکین
# ~~برمسجدنو وقف کرده و دروجه عمارت و خطیب وامام ومؤذن وحفاظ PageV01P099
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0120.png)

# ~~کرده و تولیت به نام فرزند خود ms077 امیرشمس الدین محمد میرگ و قررنک
# ~~زادگان اوکرده.
# ذکر عمارت مرتضی اعظم سعید
# امیرغیاث الدین علی طاب ثراه
# مرتضی اعظم سعید امیرغیاث الدین علی بن مرتضی سعید سید
# ~~لطف الله الحسینی طاب الله ثراه در محلهآدر مدرسه عبدالقادریه به
~~سرکوچه6 117
# ~~کامرانان 1خانه6 عالی ساخته و باغچهای در خلف آن مشجر ، و باد گیر رفیع
~~که
# ~~مثل خود ندارد برآورده، ودیوانخانه در جنب آنساخته در غایت خوبی، و
# ~~ساباطی عالی بر درگاه آن خانه ساخته و کتابه9 کاشی به خط مولانای سعید
# ~~شمس الدین محمدشاه حکیم ثبت کرده و قصیده غرا در توحید از سخنان
# ~~مولانا کمال الدین خواجوکرمانی نوشته ، ودروصف آنجا مولانای اعظم
# ~~شرف الدین علی یزدی فرموده:
### | مثنوی
# # خواجه وطن در حرم دادگیر %~% جام طلب ملکت جم باد گیر
# ~~چرخ به سرگشته ازین باده استخفته زمین بی خبر افتاده است
# ~~جام جهان است و میش حسن دوست    باد به دستش نه که سر مست اوست
# ~~مست ونبردیم به میخانه بوی   دوست نهپیدا و بجز دوست کوی
# ~~بود (؟) در خلق بکل بسته بود   هست و همان است که پیوسته بود
# ~~داشت نهان گنجی از اندازه بیش    خواست که ظاهر کند اسرار خویش
# ~~خواهش بی علتش از فیص عام     کرده بنا خانه و آن شد تمام
# ~~خانه مگوعالمی آراسته روضهآ آماده و پیراسته
# ~~فرش بدیعش به قرار استوارسقف رفیعش چوفلکزرنگار
# ~~ای که ز تست این همه ناز ونعیم خالق بیچونی و رب رحیم PageV01P100
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0121.png)

# ~~هیکل آدم که سرشتی ز طین  ذکرخلافت شد و سلطان نشین
# ~~خانهآ دلرا که توسازی منیر   ساختی از راه نفس بادگیر
# ~~حانه به احسان تو معمورشد بخت درآمد ز در و سور شد
# ~~خانه خدا را به سلامت بدار حاجت او. را به کرامت بر آر
# ~~ما همه خواهان وتوثآی مستغاث  چشم کرم دار به ما ای غیاث
# ~~من که تبه کار و سیه نامهام وز گنه آلودهتر از خامهام
# ~~غرق عرق میشوم از انفعالنسبت ms078 خودرا چه رسانم به آل
# ~~لیکن ازاین پشت امیدم قوی است  طالح بی مایه قوی دل به کیست
# ~~دوست کریم است و یقین بهردوستعفو کند زلت هرکس کزوست
# ذکر حمام امیرغیاث الدین علی
# در جنب خانه حمامی عالی و مسلخ منقش به کاشی تراشیده و جامهای
# ~~رنگین ساخته و فرش مرمر انداخته و حوضهای مرمر و ایزارهآ کاشی و
# ~~قلتین و سقاخانه وحوضیوسیع، و آب تفت در اوجاری است. وبرکتابه4
# ~~درگاه القاب خاقانی معینی ثبت کرده و تاریخ آن« بالخیر»1، وبر درگاه
~~حمام
# ~~این سه بیت از انشاء مولانای اعظم سعید] مولانا شرفالدین علی به آبزر
# ~~نوشتهاند.
### | مثنوی
# از در دولتم درآ نفسی %~% کزهوای توسوختیم بسی
# در ایجاد را که صنع گشود %~% از برای ورود آدم بود
# چونزبهر توگشت این در باز %~% خوش درآو به خویشتن پرداز
# وبرکتابه بالای مسلخ به کاشی تراشیده قصیده مولانا کمال الدین
# ~~خواجو کرمانی که از برای حمام مبارزالدین محمد گفته ثبت کرده وبر
# ~~کتابه دوم مسلخ این ابیات از اشعار مولانای اعظم سعید شرف الدین علی
# ~~نور الله مرقده نوشته.

PageV01P101

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0122.png)

# # پاک خدائی که مرا آفرید %~% ور پی پا کان ر بر کزید
# # بهرطهارت گل من شد در آب %~% پاارویر من برمتاب
# # آنکه زخاکم به کرم برگرفت %~% کار من از دولت اودر گرفت
# # تا شدم از دولت غرا به کام %~% مقصد هر طایفه از خاص وعام
# # شعبه ای از دوحه «قل انما»ست %~% تازه گلی از چمن» هلاتی» است
# # غوث خلایق شده ام زین سپاس (؟) %~% عقل کند فهم سخن زین قیاس
# # اسم همایون زعلو علا %~% دم زند از حیدر خیبر گشا
# # مایه تطهیرم از این چشمه دان %~% آیت تطهیر کند این بیان
# # لاجرم آن را که بود ره به ما %~% رسم طهارت بود، آیین صفا
# # صبح که سوسن شکفاند چمن %~% روی نهد از همه سوئی به من
# # وین حرم محترم دلنواز %~% رفته بود ، شسته به آب نیاز
# # جستن مهمان همه شان بی فسوس %~% گر ms079 به مثل سنگ بود پای بوس
# # عنصرئی کزهمه برتر بود %~% خانه او گرم ومنور بود
# # نسبت هرکس که پژوهی3 بهراز %~% عزم وضو باشد و قصد نماز
# # غسل که از بهرعبادت بود %~% عادت ارباب سعادت بود
# # کس به کسش کارنه از نیک و بد %~% هرکس و خاریدن اندام خود
# # رسم بسی خلق چنین است و بس %~% گر توکنی یاری باری هوس
# # خادم آزاده پس آماده است %~% منتظر خدمتی استاده است
# # جمله صفاهای کدورت زدا %~% شیوه خودرا ید بیضا نما
# # هم به خلا هم به ملا محرماند %~% روی بهروهم بغل و همدماند
# # بسته میان خدمت پاکان کنند %~% سروری مشکلی آسان کنند
# # داس ز الماس وز هرکشت تر %~% سنبل وریحان دروند ازهنز
# # هرکه از ایشان بکشد مالشی %~% پاک شود از همه آلایشی PageV01P102
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0123.png)

# # سعی کن و از پی آلودگی %~% پاک شو وشاد به آسودگی
# # آدم از آن دانه که بی صرفه خورد %~% عورشد از جامهولی صر فه کرد
# # تا نشد آلوده به چرک گناه %~% راستنشد خلعت: ثم اجتباه»
# # نزد غنی تایب وعریان شدن %~% به که دم از لحن مسیحا زدن
# # آدمئی حال پدر یاد کن %~% نفس ز زرق1 گنه آزاد کن
# # بهر تو این گلشن کحلی نورد %~% تافتهاند ازچه نشینی تو سرد
# # چیست جهان مسلخ حمام عشق %~% تا توشوی پاک در ایام عشق
# # شرح دهم حال به من دارگوش %~% اول از اخلاص به تجرید کوش
# # ترک علایق ز قلیل و کثیر %~% هست در این بقعه ترا نا گزیر
# # عورشو از کسوت پندار خویش %~% وا ره از این جبه و دستارخویش
# # جامه هستی بکن ازخود روان %~% فوطه ای از شوق بزن در میان
# # راه درون خانه عزت بجوی %~% گرم برآهرچه بدازخود بشوی
# # زود سوی خلوت توبت گریز %~% زآخرچشم آبندامت بریز
# # آب ندامت چوکند جا به طاس %~% لوث مفاسد ببرد ازحواس
# # دل زجهان سرد کن ازمهرگرم %~% سینه پرآتش، مژه پر آب شرما
# # بوکه توان کرد به حمام راز %~% کسب طهارت ز برای نماز
# # آب2 ms080 به سرپاش زگرماب چشم %~% پاک فروشویزخود کین وخشم
# # طاس پر از نقص هراسان بود %~% طاس تهی بالش جانان بود
# # مجمعه سان گرهمه باشی دهان %~% خون خوری از زخم پیابی3 روان
# # شانه صفت گرهمه دندان شوی %~% دست خوش گردش دورانشوی
# # پس که نگونسار درآئی به سر %~% گرهمه یک موخوش از آن در گذر
# # کیسه چواز دست تهی پرشود %~% زو صدف چشم توچون درشود
# # استره کوهست به بند تراش %~% زود ببینی سرخود زیر پاش PageV01P103
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0124.png)

# # چیست همانادلت ارسنگ نیست %~% جز که بدین جانبت آهنگ نیست
# # تا نشوی فارغ و خلوت نشین %~% رفع حجاب از تونیاید یقین
# # ازپی پاکی سوی خلوتگرای %~% پاک شو و تازه وخرم برآی
# # چون پدر ما همه عریان بماند %~% نوبتش آخر به خلافت نشاند
# # آدمی ار پاک شود چون پدر %~% حله برکنده بپوشد دگر
# # راهنشان دادمت از وضع خویش %~% لیکث به توفیق توان برد پیش
# # یارب ازآنجا که کریمی تست %~% خلعت توفیق فرست ازنخست
# ~~کز همه1 آلودگیی بگذریمپاک به درگاه تو رو آوریم
# # راست رهی کان ره اخیارتست %~% ورنه چه ره کان نه به هنجارتست
# # ختم براین رفت و امید قوی %~% منتظر فاتحهای از نوی
# # چرخم از آن گلبن تاریخ شد %~% آبرخم منبت این بیخ شد
# # حال چنین است که کردیم یاد %~% عاقبت کار همه خیر باد
# ذکر عمارت مولانای اعظم سعید
### | شرف الملة والدین
# حاجی یعقوب نورالله مرقده
# سهخانه متصل یکدیگر و باد گیری رفیع و باغچه4 مشجرمکروم و
# ~~چاهحانه و زیرزمین که«آب وزیر» در آن جاری است و طنبی عالی منقش و
# ~~دو شاهنشین مقابل یکدیگر به کاشی تراشیده و جامهای الوان، و بر کتابه
~~طنبی
# ~~توحید عربی ازگفته9 مولانای مشارالیه نوشته و برشاهنشین طنبی هم از
# ~~اشعار خاصهآ خود بدین گونه ثبت نموده:
### | شعر
# جام جهان نمای دل آینه6 جمال اوست
# بردروبام او ببین پرتوآفتاب دوست PageV01P104
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0125.png)

# ~~گرچه نهایم در خورش، در2 خورذره پرورش
# شاهنشین چشم وجان منظر نور روی اوست
# ~~فیض زنورروی اوکس ms081 نبرد به جد و جهد
# جز نظری که در ازل بارخ دوست رو بروست
# ~~دل که چوسنگ از آتشش صاف چو آبگینه شد
# درد چودرد اوقدح، عشق چوبحر اوسبواست]
# ~~جام دل ازشراباو : هست لبالب ازازل
# ازین دوندید جزیکی آنکه نه مسترنگو بوست
# ~~شاه نشین شاه ما مملکت دلی کزوست
# شاددلی که آگه او بر دردل به جست وجوست
# ~~نقش جهان ونفس بین، صورت ومعنیی در و
# زین دواگر به درروی خانه دوست کوبه کو است
# ~~زوطلبای «شرف» شرف، کز توزسر« من عرف»
# باغم اوت گفت و گووزمیاوت های و هوست
# ذکر عمارت جناب اعظم سعید دستور اعلی اقدم
# حمید مولی اعاظم الوزراء والحکام فی عهده و
# زمانه الواصل الی رحمة الله عمادالملة
# والدین مسعود طاب ثراه
# ~~و اوخواجهآ صاحب دولت عادل دل کافی کف بود و نیکومعاش و
# ~~حمیده خصال و خوش محاوره بود، ودرزمان دولت اومردم یزد مرفه -
# ~~الحال بودند ومطلق ستم بررعیت روا نداشتی و مال دیوان به کفایت قایم
# ~~کردی بیباقی، به مرتبهای که به مرسوم مقرری طمع نکردی. و یک نماز
~~PageV01P105
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0126.png)

# ~~از اوفوتنشدی، وبرمعاصی اقدام جایز نداشتی . وپدران او همه وزیر و
# ~~صاحب جاه بودند و از فرزندان بنی تمیم صاحبرایتاند که در مزار فهرج
# ~~آسودهاند.
# وخواجه مشارالیه بردر مدرسه6 عبدالقادریه محاذی خانهآ مرتضی
# ~~اعظم سیدغیاث الدین علی در کوچه آباء واجداد بزرگوارش خانه عالی
# ~~بساخت، و سرابستان راستکرد، وخرگاه عالی منقش ترتیب کرد که نظیر
# ~~خود نداشت و در جنب خانه دیوانخانه و پیشگاه وسیع و پهلوی آن مسجد
# ~~مروح منقش ترتیب کرد، و امام را راتبه معین نمود، و از دیوانخانه در
~~مسجد
# ~~راه کرده بود، وبه جماعت صلوة خمسه حاضر شدی، واکنون سیل آن
# ~~عمارترا منهدم گردانیده است.
# و هم بر سر این کوچه قطعه زمینی بود که پدر بزرگورش و برادرو
# ~~خویشان مدفون بودند، گنبد عالی منقش بساخت، چنانکه مثل آن دردیار
# ~~ممکن نبوده و آن گنبد از کاشی هفترنگ ms082 ساخته و درجنب او مدرسهٔ‌
# ~~عالی بنافرموده اما اتمام نیافته، و مدفن خواجه مشارالیه در گنبدخانه
~~است و
# ~~هرروز آش به فقرا می رسد.
# وحافظ اعظم سعیداعلی اقدم حمید قدوة الحفاط المجودین فخرالدین
# ~~احمدالپناهی1 هم دراین گنبدخانه آسوده است، واتمام آن درسنه6 تسع و
# ~~اربعین وثمانمائه بود.
# وهمچنین خواجه مشارالیه در سر چهارمنار به موضع سرکوچه6
# ~~پهروک پایابی ساخته و آب کیفرامرز دراو جاری است و تمام به آجر
# ~~پخته کرده و خلوات ساخته و مسجد خوب راست کرده و بیرون پایاب
# ~~به کاشی منقش کرده و کتابه به کاشی تراشیده ثبت کرده، واتمام آنپایاب
# ~~درسنه اربع و اربعین وثمانمائه2 بود.

PageV01P106

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0127.png)

# وفرزند بزرگوارش عالی جناب وزارت مآب صاحباعظم خواجه
# ~~ضیاء الدین محمد اعلی الله شانه در داخل شهر1 به موضع] «سرشهرستان» که
# ~~خانه6 پدر بزرگوارش بود آنرا عمارت تمام کرد و چندخانه دیگر به آن
# ~~متصل کرده وحفر زیر زمین فرموده مثل دیوانخانه بغایت مروح و
# ~~بی تکلف، درتابستان نظیر خود ندارد و برعلو آن طنبی منقش باجامهای
# ~~الوان ساخته.
# وحمامی جدید جهت مخدرات پرداخته بامسلخ خوب و خلوات و
# ~~حیاض آبسردوگرم.
# وهمچنین بردرمدرسه . خواجه جلالالدین محمود برادر خواجه
# ~~اعظم مصنعهای متقارب حمام خواجه جمال الدین خواری بساخت واز
# ~~آب تفت آن مصنعه وسیع مملو میشد و بواسطهآ سیل که ذکر او در مقاله
# ~~دواز دهم خواهد آمد خراب شد و باز به سعی خواجه زاده6 اعظم مشارالیه
# ~~عمارت پذیرفته و همچنان از آب تفت مملومی کنند و مردم چند محله از آن
# ~~آب مستفیدمی گردند، و اتمام آن مصنعه در سنه6 خمس و ار بعین و ثمانمائه
~~بود.
# وهمچنین در مقام در مدرسه بردرخانه مولانای اعظم سعید امام
# ~~الدین علی قاضی ندوشنی نبیره6 مولانای مشار الیه امیر اختیار الدین حسن
# ~~ندوشنی غفر الله له قطعه زمین خلف مدرسهآ امیر آخر به اجاره طویل از
# ~~متولی بستاند و دیوانخانه6 منقش راست کرد و باد گیری خوب بر افراخت ms083 و
# ~~ساباط و بالاخانهآ مر غوب ساز دادوجامهای الوان بنهادو در سر شارع دار
~~بند
# ~~ببست و برکنار طنبی و باد گیر اشعار مولانای اعظم شرف الدین علی
# ~~یزدی مسطورگشته و این چند بیت برسبیل تبرک نوشته :
### | مثنوی
# وقت صبوحم خرد نامورکرد خطابی که زهی بی خبر
# 1- ف: « در داخل شهر» ندارد PageV01P107
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0128.png)

# # چند به هر آرزوئی رو کنی %~% روی هوس این سو و آن سوکنی
# # دست تصرف1 زجهان بازگیر %~% کین نه خرابی است عمارت پذیر
# # روح «نظامی» به دعاشاد کن %~% وین سخن از گفته4 او یاد کن:
# # «صحبت گیتی که تمنی کند %~% با که وفا کرد که با ماکند »
# واتمام این [مثنوی] بیست وهفت بیت است.
# ذکر عمارت خواجهٔ‌ اعظم حاجی
# صدرالدین احمد ابیوردی
# درظاهر شهر در محله سرریگ به مقام «باغ صوفیان» بسیار عمارت
# ~~کرد و اوخواجه صاحب دولت بود، و درزمان اوکسی به تمول او نبود، و
# ~~هرکه را جمعیت حالبودی بدو مثل زدندی ، وبازرگانان او به اطراف
# ~~بودندی، وفرز ندانرشید حمیده خصال داشت: خواجه شمس الدین محمد، و
# ~~زین الدین علی، وخواجه حاجی غیاثالدین ، و حق تعالی از اسباب دنیوی
# ~~هیچ از او دریغ نداشته بود.
# و چندخانه در آن محله عمارت کرد متصل به یکدیگر سفید و منقش، و
# ~~بر در خانهساباط رفیع بساخت ودکانچهآ دوروی2 راست کرد، و هربامداد
# ~~تجار غریب وشهری به دیدن او آمدندی و برآن دکانچهها نشستندی تا
# ~~خواجه بیرون آمدی و به کار و انسرا رفتندی به جهت معاملات.
# ودرجنب خانه مصنعه] وسیع بساخت و ازآبمملومی کردند وآن
# ~~محلات به کار می داشتند .
# و جماعتخانهآ نیکو بساخت و فرشهای خوب بگسترد وصبح و
# ~~شام حفاظ به تلاوت مشغول میشدند و اقامت صلوة به جای می آوردند.
# ومتقارب آن، دو حمام بساخت: یکی به رسم رجال و دیگری به رسم PageV01P108
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0129.png)

# ~~نساء، وبه غایت دو حمام مضبوط [و] معمور بود، : بر در حمام القابخاقانی
# ~~معینی شاهرخی نوشته بود.
# و ms084 در «سرریگ» خانی که مشهورست به «خان قلندر » بخریدوعمارت
# ~~کرد و باررگانان روم وشروان بدان فرود آمدندی، و معاملاتشعر بافان
# ~~بیشتر در آنجا بود.
# و همچنین در« بازار سرریگ» کار و انسرائی بخریدمشهور به «خان
# ~~بی بی چه» وآنرا هم عمارتکرد وبهغایت معمور بود.
# وسیل تمام آن محلات وعمارات آن به خاک یکسان کرده و این
# ~~موجب عبرت عالمیان است که برمال و جاه و عمارت و فرزند و خدم و
# ~~حشم اعتماد ننمایند و همگی عمر عزیز صرف این اسباب نگردانند و به
# ~~زادآخرت مشغول باشند.
### | شعر
# ~~چون عاقبت جهان فنا راست ملک ازل وابد خدا راست
# ~~حکم: چوبرعاقبت اندیشی است  محتشمی بنده درویشی است
# ~~ملک سلیمان مطلب کان هباست   ملک همان است سلیمان کجاست
# ~~خاکشد آن کس که در آن خاکزیست   خاک چه داند که دراین خاک چیست1
# ذکر عمارت امیرشمس الدین محمد خضرشاه
# و فرزند او خواجه قطب الدین
# خضر شاه زادالله دولته
# در محلهآ مصلی عتیق متقارب» کوچه خطیر»امیر شمس الدین محمد
# ~~خضرشاه خانه ای که به خانه امیرهارون مشهور است بخریدو آنرا عمارت
# ~~کرد و طنبی و ایوانو حوضخانه بساخت و دوباغ مشجر مکروم در خلف
# ~~آن بنهاد و بر در خانه مسجد مروح بنافرمود و و ظیفه امام و حفاظ معین
~~کرد.

PageV01P109

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0130.png)

# ~~و خلف او امیر قطب الدین خضرشاهخانه و طنبی عالی بساخت وباد-
# ~~گیری رفیع برافراخت و ساباطی مسدس بر در خانه راست کرد و سر ابستان
# ~~خوب احیاء کرد و آب نرسوباد درو جاری کرد و برکتابهآ طنبی وصف
# ~~آن خانه بدین گونه ثبت کرد:
### | شعر
# ~~زهی نهاده سپهرت سرای دولت نام
### | سعادت ابدی سده16 توکرده مقام
# ~~سراچه های بهشت ارچه دلگشا وخوشند
### | فضای صحن وسیع تومی برند به وام
# ~~زروشنی وصفا نزد عقل میزیبد
# ~~زبوی که گل توسال وماه و بیگه وگه
### | مجاوران فلک رامعطرست مشام
# ~~چو خاک تیره شودخوار مشک تاتاری
### | اگر به باد دهد بوی ساحت تو مقام ms085
# ~~غلام وارزمین بوسه میکند هردم
### | علوسقف تورا آسمان مینافام
# ~~به دانههای هوایخوش موافق تو
### | طیورکنگره عرش اوفتند به دام
# ~~خجسته بادی و فرخنده برجهان کمال
### | ملاذ وملجاء ایام وکامکارانام
# ~~امیرزاده خضرشاه قطب دولت ودین
### | که آبشد زحیای کفش وجودغمام PageV01P110
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0131.png)

# به خرمی وخوشی این سرای میمون را
### | به سال هشصد و عشرین و هشت کر دتمام
# و همچنین خانهای، پدر بزرگوارش متقارب خانه در خلف با غچه دوباغ
# ~~مشجر مکروم بساخت و کاروانسرا و اصطبلی نزدیک یکدیگر ساز
# ~~داد و ساباطی عالی بر در کار وانسرا و حانوت و سقایه راست کرد.
# و در داخل شهر به سرکوچه6 حسینیان خانه6 عالی و باد گیری و زیر زمینی
# ~~مروح بساخت وآن خانه معروف است و اهالی دولت بیشتر در آن خانه
# ~~ساکن می باشند .
# و امیرزادهآ اعظم خلف الامراء و الحکام امیر سلطان بن امیر سلطان عبدل
# ~~در محله سرپلوک متقارب مدرسهآ عبدالقادریه چند خانه خوب
# ~~بساخت و طنبی و باد گیر و سرابستان راست کرد.
# و بر درخانه بازاری مرغوب سازداد و بواسطه4 سیل اکنون بازمین
# ~~هموارست، و آن عمارت در سنهآ ثمان و ثلثین و ثمانمائه ساخته بود.
# و درسال ثمان عشر و ثمانمائه که پادشاه سعید معین الدین شاهرخ
# ~~انار الله برهانه امیرزادهآ اعظم محمد درویش [را] که خالوی پادشاه
~~اسلام
# ~~بو دنامزد محافظت یزد [ فرمود وامیر مشارالیه به یزد آمد و ضبط مملکت
# ~~بداد و درخارج شهرکار وانسرائی مقابل دروازهآ مهریجرد بساخت و
# ~~اکنون مشهور به «باغ خان» است.
# و مقابل اوحمامی به رسم رجال راست کرد و مسلخ و خلوات و
# ~~حیاض بساخت .
# و چون عمارات او تعلق به خالصات شریفه گرفت به بیاغخاناز
# ~~شهر بدان مقام آوردند ، اکنون هم برآن ترتیب است .

PageV01P111

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0132.png)

### | ذکر عمارت
# اخواجه شمس الدین محمد طاهر
# درسال ثمان وعشرین وثمانمائه صاحب اعظم سعید حمیدخواجه
# ~~شمس الدین محمدطاهر نورالله مرقده به یزد آمد بهرسم وزارت، وبی
# ~~تکلف خواجهای مبارک قدم ms086 بود . درزمان او رعایا[ی] یزد مرفه الحال
# ~~بودند و تمام خلایق دعای خیر بدو کردندی و اکنون همچنان مردم بعداز چند
# ~~سال اورا به نیکی یاد کنند.
### | مثنوی
# # بعد بسی گردش چرخ آزمای %~% اوشده ، آوازهآ عدلش به جای
# # یافته در خطه صاحبدلی %~% سکهآ نامش رقم عادلی
# # عمربه خوشنودی دلها گذار %~% تازتو خشنود شود کردگار
# # راحتمردم طلب، آزار چیست %~% جز خجلی حاصل این کارچیست
# # روز قیامت که بود داوری %~% شرم نداری که چه عذر آوری
# مقصود که خواجه اعظم سعید در بازار سرریگ در جنب مدرسهآ کیا
# ~~شجاع الدین بازار نیکو ساخته و در میان بازار گنبد خانه برافراخته قریب
# ~~پنجاه دکان مقابل یکدیگرراست کردتاقریب «خان امیرسام»، و کار وانسرائی
# ~~ضبط داده ودرآن بازار بعضی دلالان و بعضی پالان دوزان می باشند.
# وخواجه علاءالدین قنادی در محله ابرومبارکه دوخانه5 عالی ساخته
# ~~متصل یکدیگر، وباغچه و پیشگاه و نهرآب در آن جاری کرده و مهمانخانه و
# ~~برسرکوچه مقبره وسیع وباغچه مشجر، ودرجنب آن مسجدی و جماعتخانه
# ~~احداث فرموده و پایابی تمام از خشت پخته برآورده و حوضها وخلوتها
# ~~سازداده و مصنعه بزرگ ساخته که از آب ابر و مبار که مملو میشود که
~~مردمان از
# ~~آن فایده مییابند، وقریب خانه حمامی نیکو ساخته بامسلخ وخلوات وحیاض.

PageV01P112

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0133.png)

# و همچنین در محله سرریگ متقارب مزار شیخ الاسلام اعظم جمال -
# ~~الاسلام قدس الله روحه قنادخانهآ نیکو و بردر قنادخانه بازاری دورویه
# ~~مقابل همدیگر ساخته وحجره های نیکو بربالای دکانها نهاده و سقایه
# ~~مقابل قنادخانه ترتیب کرده.
# و برادرش خواجه برهانالدین در محلهآ سرریگ محاذی دروازه
# ~~مهر یجرد بازاری مشتمل بر دوازده دکان ساخته و بازار مسقف کرده، و در
# ~~میان باز ار قنادخانه6 عالی و خانها و گنبدهای نیکو ترتیب کرده.
# و در برابر قنادخانه پایابی از بالاا تا بن از آجرپخته ساخته، واین بازار
# ~~در سال ثمان وار بعین وثمانمائه اتمام یافت .
# و خواجه شهابالدین قنادبی درکوچه آهروک محاذی «پیر برج»
# ~~قنادخانه ms087 عالی و طنبی و کارخانه9 قنادی ساز دادهو باغچه6 عالی در خلف
~~خانه و
# ~~کارخانه ساخته و در «باغ کمال» مقبره6 نیکو ساخته.

PageV01P113

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0134.png)

### | مقالت هشتم
# در ذکر مساجد جمعهٔ‌ شهر یزدو
# اندرون و برون و مزارات و مدارس و
# بانیان و تاریخ بنای هر یکن
# بدان که مسجد جمعه در شهر و بیرون یازده است
# مسجد جمعهآ قدیم وجدید
# ~~اول مسجد قدیم و جدید که متصل به یکدیگر است در داخل یزد.
# ~~و بدان که مسجدقدیم راعتیق خوانندوبانی او علاء الدوله گرشاسب بن
# ~~علی بن فرامرزبن علاءالدوله کالنجار بوده و سه درگاه بروی نهاده: یکی
# ~~برابر صفه6 مقصوره، و یکی برابر« بازار کلاه دوزان» قدیم، ویکی به طرف
# ~~مدرسهآ کمالیه.
# ~~و دختران جماعتخانه ساختند و ذکر او از پیش گفته شده.
# ~~و درین مسجدغرفه هاست : یکی مشهور به غرفه امیرشمس الدین، و
# ~~یکی به غرفه ابو العلائی.
# ~~و در آستانه که در مقابل صفهآ بزرگ است کتبخانه6 نیکو بادرهای
# ~~عالی سازکرده.
# ~~و دراربع و عشرین و سبعمائه مرتضی اعظم سعید رکن الدین محمدبن
# ~~نظام قاضی درقبلی این مسجد قطعهای زمین بخرید وطرح مسجد نو
# ~~بینداخت و صفه و گنبد ومقصورههاو غرفهها بناکرد و اساس آن به سنگ و
# ~~آجر وگچ بنهاد .
# ~~و [چون] تمام شد می خواستند که مسقف کنند امیر رکن الدین PageV01P114
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0135.png)

# ~~محمدوفات کرد و مولانای اعظم سعید شرف الدین علی تعهد کرد و مولانا
# ~~عفیف الدین را به سرکاریبازداشت وگنبدو صفه و غرفات ساخت و مناره
# ~~برسرگنبد مقصوره قدیم بنهاد.
# ومرتضی اعظم امیر شمس الدین از تبریز زیلوهای عالی جهت گنبد
# ~~مقصوره قدیم بفرستاد، و دکانی چند و حصص ومیاهداخل کرد بدان
# ~~موقوفات حوانیت که و قف مسجد قدیم بود، [و] در سال سبع و سبعین و
~~سبعمائه
# ~~ازحال1 موقوفات این مسجد دهلیز و گنبد خانه بساخت و قصید ه سیدحسن
# ~~متکلم ثبت کرد، ع :
# سلام کالطاف آلا لممجد تاریخ مذکور شده.
# ودرزمان امیرزاده ms088 پیر محمدعمر شیخ خواجه جلال الدین محمود
# ~~خوارزمی صفه و گنبد به کاشی تراشیده مزین کرد و سوره « انافتحنا» به
# ~~خط مولانای سعید بهاءالدین هزار اسپ به کاشی تراشیده بنهاد.
# وشاه نظام جماعتخانهآ دیگرکه ذکر آن از پیش رفت بساخت و
# ~~چون پیش محراب جماعتخانهآ شاه نظام کسری یافته بود و منهدم خواست
# ~~شدن عالی جناب وزارت پناه دستور اعظم خواجه معین الدین المیبدی زاده
~~الله
# ~~ایام دولته آن را به حال امارت باز آورد ورونق [ آن جماعتخانه بیفزود
# ~~و هرجمعه پیش از صلوة بامتعلقان در آن جماعتخانه حاضر می گردید
# ~~و فقرا راصدقات می داد و مردم بدین و اسطه بیشتر در آن جماعتخانه رغبت
# ~~مینمودند و به نماز جماعت حاضر میبودند.
# و خاتون عظمی بی بی فاطمه خاتون حرم امیر جلال الدین چقماق
# ~~طابثراها سطح را فرش مرمرتراشیده بگسترد و دوستون چپ ور است
# ~~گنبد به کاشی تراشیده مرتحب ساخت، و منبر که ازچوب بود و پوسیده
# ~~گشته بود از آجر منقش بساخت.

PageV01P115

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0136.png)

# و مسجد عتیق و جدید باهمدیگر متصل است و در دست راست
# ~~مسجدی عالی است که به مسجد غیاث مشهورست و آن راخواجه غیاث الدین
# ~~عقیلی ساخته.
# ذکر مسجد جمعهآ سوریگ
# این مقام که امروز مسجد است کاروانسرای خراب بود و مقبرهای
# ~~درجنب آن، مرتضی اعظم سعید امیر معین الدین اشرف که از اعاظم سادات
# ~~وعریضی بود بخرید وصفه وگنبد و مقصوره برآن نهاد و جماعتخانه
# ~~بساخت، و نهری از آب جدیده برآن جاری کرد، و دکانی چند متقارب
# ~~آن برآن وقف کرد، و خیرات و مبرات او بسیار است1.
# ودختر مرتضی اعظم سعید شمس الدین محمدبن قاضی رکن الدین
# ~~در حباله اوبود و سه پسر از او متولد شده : یکی امیر رکن الدین شاهحسن،
# ~~ویکی شرف الدین حسین]، و یکی کمال الدین شاه علی.
# وامیررکن الدین شاه حسن وزیر بااستقلال پادشاه جلال الدین شاه
# ~~شجاع بود و تمام قضایای امور درکف کفایت ms089 او بود و دشمنان بروی
# ~~حسد بردند و اورا متهم گردانیدند و شهید کر دنددر سال ثلثین و سبعمائه.
# و درزمان پسر ابوسعید طبسی درگاه این مسجد خراب شد. خواجه
# ~~توکل قزوینی آن درگاه و گنبد درگاه راست کرد.
# و در سنه ثمان و تسعین و سبعمائه و بعداز آن خواجه فخرالدین ابر قومی
# ~~گنبدی به پیش صفه نهاد و منبر در اندرون گنبد نهاد و جماعتخانه
# ~~عمارت کرد.
# و در سال اربعین و ثمانمائه حاجی خواجه جان تبریزی سه هزار دینار
# ~~تبریزی و صیت کرد که به خیر جاریه کنند. یک هزار دینار به خرج پایاب
~~PageV01P116
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0137.png)

# ~~و جماعتخانه کردند و تمام آب را در مسجد جاری کردند.
# ودرسنه ستین وثمانمائه بواسطه سیلاب گنبد خانه و بعضی از
# ~~جماعتخانه منهدم شد و مدت ششماه خراب بود و باز به حال عمارت
# ~~آوردند و اقامت جمعه می کنند.
# ذکر مسجد جمعهآ سرآب نو
# این مسجد هم از احداث مرتضی اعظم امیرمعین الدین اشرف
# ~~است. اول حال باغی بود آنرا بخرید و طرح مسجد و مقصوره بر طرفین
# ~~طاق صفه نهاد وجماعتخانهٔ‌ نیکو راست کرد.
# و در آستانهآ مسجد ساباطی وسیع و دورسته دکان دورویه بر در مسجد
# ~~مرتب فرمود. مولاناجلال الدین مخلص اشکذری را[ به خطابت وتولیت
# ~~مقرر فرمود.
# و بعد از او براولاد او و بر سر محراب لوحی نهاده از کاشی
# ~~تراشیده و ذکر آن مسطورکرده.
# و بر درگاه مزار قطب الاولیاتقی الدین دادا رحمة الله علیه حمامی نیکو
# ~~ساخته با مسلخ و خلوات وحیاض.
# واتمام آن مسجد در سال ثمان و تسعین وسبعمائه بود و مردم محله6
# ~~دهاباد و جدیده1 و سرچم اقامت نماز جمعه دراین مسجد نمایند.
# ذکر مسجد مصلی عتیق
# بانی این مسحد امیر رکن الدین محمد قاضی بوده و مسجدی بغایت
# ~~مروح است، و مناره برگوشه مسجد نهاده است وطنبی فوقانی و غرفهآ
# ~~متصل آن امیر معین الدین اشرف ساخته و آب نرسوباد ms090 در آن جاری کرده
~~PageV01P117
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0138.png)

# وامیرشمس الدین محمد خضرشاه بسیار عمارت بیفزود.
# و مهتر علیشاه فراش تخت مؤذنان در پیش گنبد از آجر بساخت.
# وخواجه مرحوم شرف الدین فرشهای زیلو ببافت.
# و در سنه4 ستین و ثمانمائه بواسطه سیل گنبد مسجد خراب شد و
# ~~جماعتخانه منهدم گردید و اکنون خراب است، و تمام بازار و محلات
# ~~مصلی بسبب سیل در عین خرابی است، و بنای این مسجد درسنه خمس
# ~~و عشرین و سبعمائه بهسعی امیررکن الدین محمد قاضی تمام شد.
# ذ کر مسجد خواجه پیرحسین دامفانی
# خواجه پیرحسین دامغانی خواجه کریم نهاد صاحب همت بود
# ~~و مردم از وی منفعت یافتندی و او پیوسته به زراعت مشغول بودی و حق
# ~~تعالی در خاندان او برکت ارزانی فرموده بود وصاحب خیرات و مبرات
# ~~بود و در اهرستان متوطن بود.
# و در زمان پیشوائی او مردم اهرستان مرفه الحال بودند. شناقص دیوانی
# ~~که واقع شدی از خاصه6 خود جواب گفتی و برمردم قسمت رو! نداشتی.
# ودراول حال در سر« کوچه غازیان» جماعتخانهآ نیکو بساخت و
# ~~ومنارهآ یک قفصه برآورد و امام و مؤذن تعیین کرد و در مقابل آن به جهت
# ~~مقبره عمارتی نیکو بساخت و خانقاهی درجنب آن تمام کرد، و میاه
# ~~ابر ندآباد در آن جاری کرد.
# وچون رواج و رونق جماعتخانه زیادت بود در جنب حظیره و
# ~~خانقاه باغی معمور بود و در آن باغ طرح مسجد جمعه بینداخت و صفه0
# ~~عالی و جماعتخانه بهیمین و یسار تمام کرد و در صفه منبری بنهادو مسجد
# ~~سفید کرد، و بردوطبقه مسجد فوق وتحت سوره «الکهف »بنوشت، و PageV01P118
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0139.png)

# ~~درب مسجد برلب آب اهرستان مفتوح کرد، و در جنب آن حانوتی و
# ~~سقایهای بساخت.
# ~~و در سنهآ اثنین و عشرین و ثمانمائه مسجد تمام کرد و اکابر واهالی
# ~~رادر مسجد دعوت بداد و سماع کردند.
# ~~و بعد از چندسال قطعه4 زمین خلف صفه مسجد اضافه کرد وطرح
# ~~گنبد بینداخت ms091 و پایه های گنبد تا به حد سقف گنبد برآورد وعن قریب
# ~~تمام ناکرده به جوار رحمت حق[ پیوست وروح پاکش به دار السرور
# ~~واصل گشت.
### | شعر
# ~~بس نامور1 به زیرزمین دفن کردهاند
### | کز هستیش به روی زمین جزنشان نماند
# ~~و آن پیرلاشه را که سپردند زیر خاک
### | خاکش چنان بخورد کز و استخوان نماند
# ~~خیری کن ای فلان و غنیمت شمار عمر
### | زان پیشتر که بانگ برآید فلان نماند
# ~~ز ندهاست نام فرخ2 نوشیروان به خیر
### | گرچه بسی گذشت که نوشیروان نماند
# ~~اکنون در حظیرهای که جنب مسجد ساخته آسوده است .
# و بر بالای حظیره پنج وقت بانگ نماز گویند و بیشتر حناظ و اطفال
# ~~به تلاوت مشغول باشند.
# و غالب ظن آن است که تا اهرستان معمورباشد و مردم باقی باشند
# ~~خرابی به حال آن مسجد راه نیابد.
# ~~1- م ،ف : ناموران 2- م ، ف : وکنیت (تصحیحات مبتنی بر نسخهآ
~~PageV01P119
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0140.png)

# شیخ سعدی فرماید که : « نیک بخت کسی است که خورد وکشت
# ~~وبدبخت آنکه مرد وهشت .»
### | شعر
# مکن نماز برآن هیچ کس که هیچ نکرد
### | که عمر برسرتحصیل مال کرد ونخورد
# و چون خواجه پیر حسین درگذشت گنبد نا تمام بماند. از مبلغی که
# ~~به موجب وصیت خواجه حاجی جان تبریزیمانده بود که ذکر آن در مسجد
# ~~جمعه6 سرریگ گفته شد که مبلغ سههزار دینار کپکی به جهت خیرات از
# ~~مال خود وصیت کرده بود و مبلغ یکثهزار دینار به مسجد سرریگ صرف
# ~~شدیکث هزار دینار به خرج مسجد خواجه پیر حسین کر دندو گنبد تمام کر
~~دند.
# خواجه زین الدین علی بن خواجه صدر الدین احمدابیور دی از خاص
# ~~مال خو دگنبد را سفید ساخت و عمارت تمام کرد و منبر از صفه به گنبد
# ~~بردند و پیش صفه بگشادند و جمعه اقامت نمازکنند و بعداز جمعه صلوة
# ~~خمس به جای آورند.
# ذکر مسجد مولانا معین الدین معلم یزدی
# مولانا معین الدین جمال یزدی معلم بود و مردی ms092 فاضل وکامل بود
# ~~و سلاطین بنی مظفر او را عزیز داشتندی و معلم شاه شجاع بود وسخن
# ~~او در میان بنی مظفر حجت بود و «تاریخ معینی مظفری » او نوشته و
# ~~به غایت کمال نوشته و فضل او از منشئآت او معلوم میگردد.
# و در جنبمسجداهرستان به موضعی که آن را « دشتوک» میخوانند
# ~~مسجدی عالی ساخته بی تکلف و گنبدی جهت مدفن خوددر جنب آن پرداخته
# ~~و پنجره کاشی برشارع نهاده و هنوز بعضی از عمارات مسجد باقی بود که
# ~~مولانای مشارالیه درگذشت وحرمش مولاة عظمی مسجد تمام کرد و PageV01P120
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0141.png)

# ~~مولانا را در گنبدخانه دفن کردند و حرمش نیز وفات کرد و هم آنجا مدفون
# ~~است و این مسجد در سنه تسع وثمانین و سبعمائه تمام شد.
# ذکر مسجد جمعهآ یعقوبی
# در زمان نصرةالدین شاه یحیی این مسجد بساختند و منارهآ نیکو
# ~~برآوردند و مردم یعقوبی و مریاباد و سلغر آباد و مادر امیر در آن مسجد
# ~~اقامت جمعه می کردند.
# و این مسجد به سعی شاه یحیی تمام شد و شاه یحیی عمله را نصب
# ~~فرمود و وظیفه معین گردانید.
# درسنه خمس و ثمانین و سبعمائه این مسجد تمام کردند.
# ذکر مسجد جمعهآ مریاباد
# مریم ترکان مادر سلطان قطب الدین بنا نهاد در سال ششصد و بیست و
# ~~پنج هجری ، بهمرور روزگار خرابشده و بیشتر مردم در مسجد یعقوبی
# ~~نماز می کردند.
# جناب مولانای اعظم شمس الدین محمد بافقی نورالله مرقده
# ~~کدخدایان موضع را ترغیب کرد و خود امداد فرمود و مسجد را به حال
# ~~عمارت آورد، و اکنون در آن مسجد اقامت جمعه به جای می آورند.
# ذکر مسجد جمعهٔ‌ جدید درچهارمنار
# این مسجد جدید به موضع کوچه بهروک1 مرتضی اعظم امیرجلال -
# ~~الدین خضرشاه ادام الله سیادته ساخته و مرتضی مشار الیه مردی دولتمند
# ~~صاحب خیرات است . و در هر مهم که دخل ساخته به نوازش و ترفیه
# ~~درویشان ومستحقان قیام نموده. وخط وانشاء اودرغایت خوبی ms093 است . و
# ~~سادات و علما و صلحا را پیوسته به خلعت و سفره نوازش فرمایند و شفقت
# ~~رسانند. و در مهمات خیر به اقصی الغایة کوشند و همیشه سلاطین و اکابر
~~PageV01P121
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0142.png)

# ~~او را معزز داشتهاند و دوروجح یرم م بجای آورد و
# ~~دست ارادت به خلفای «مرشدی» داده و به کسوت شیخ مرشد در آمده.
# و در کوچه6 مذکور در جنب دولتخانه] خود مسجدجدید بنافرموده و
# ~~در میان مسجد پایابی [به] نهر کیفر امرز حفرکرده و جماعتخانه ساخته و
# ~~بر یسار مسجد حظیرهای به جهت مدفن خود پرداخته و قبر حفر فرموده
# ~~به جهت خاصه خود. وحفاظ بعد از اقامت در آن حظیره به تلاوت قیام
# ~~نمایند.
# و در جنب حظیره چمنی به غایت مروح ساخته و در پیشان چمن بقعه0
# ~~مروح ساخته موسوم به «مرشدیه» وعلما واهل الله و درویشان غالب
# ~~اوقات در آن بقعه ساکن می باشند و هرکس رابه مرتبه خود سفره می رسانندو
# ~~در شب جمعه شوربای خوب جهت عوام میسازند و به حاضران
# ~~می رسانند و به سماع قیام می نمایند. و وضیع وشریف حاضرمیشوند و در
# ~~صبح و شام نقاره مرشدی میزنند. و در مسجد به اقامت جمعه قیام
# ~~می نمایند و علما وعظ می فرمایند.
# و بنای این مسجد در سنه6 تسع و اربعین وثمانمائه بوده. اما هنوز
# ~~اتمام نیافته. بهخیر و زودی تمام گردد. ان شاءالله.
# ذکر مساجد جمعهآ یازده گونه تمام شد و اکنون در تحقیق بنای
# ~~مدارس داخل و خارج شهر قیام نموده شود ، ان شاءالله تعالی.
# ذکرمدارس داخل وخارج ورصد وقت وساعات
# اول مدرسهآ رکنیه که ام البقاع است و درهیچ مملکت نظیرخود
# ~~ندارد و مثل وقت وساعات در هیچ بلاد نیست وهیچ مسافرنشان نداده.

PageV01P122

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0143.png)

### | فمقالت هشتم
### | ذکرمدرسهآ رکنیه
# بانی مدرسه و رصد مولانای اعظم سعید رکن الحق اوالدین محمدبن
# ~~نظام الحسینی است ، و او سلطان سادات واهل عمایم بوده وخیرات او
# ~~بیرون از حصر ms094 است.
# واین عمارت بر علوهمتت او دال است. درگاه رفیعش رشک
# ~~معموره آفاق وجفت مناره او1 به اقامت درروی زمین طاق است، اندرون
# ~~مدارسش2 از عمارت گنبد و صفهها و سراچهها جهانی معمور، رصدوقت و
# ~~ساعتش آسمانی پرنور ، تمام اوضاع وادوار فلکی درومبین، مصرع :
# آسمانی است مشکل شده برروی زمین
# دیدهآ اولوالابصار دراو حیران وعقل اولوالالباب در وضع بنای
# ~~او سرگردان.
### | شعر
# ~~و هم چون طرح او بدید از دور گفت از عجزکای اولوالابصار
# # این چهرسمی است بی کران وسعت %~% وین چه نقشی است آسمان هنجار
# ~~عقل کتل تا مهندس فلک است   بر زمین کس نزد چنین پرگار
# # گرکسی وصف این بنا گفتی %~% عقل باور نکردی این گفتار
# ~~لیک چون دیده دید وحس دریافت عقل حس را کجا کند انکار
### | ذکروقت و ساعات
# در مقابل درگاه مدرسه دو منار بردو گوشهآ ایوان او نهاده، و
# ~~بریک منارمرغی از مس ساخته واز هر طرف که آفتاب برمی آید آن مرغ
# ~~روی به آفتاب دارد و می گردد. و برمناره6 دیگر علمی هنگام پنج وقت
# ~~که طبل زده میشود بر میآید.
# و برسر آن مناره در میان رصد چرخی چوبین منقش ساخته و به PageV01P123
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0144.png)

# ~~سیصد و شصت قسمت کرده و هرقسمتی درجهای و هرروز که آفتاب
# ~~برمیآید و هر درجهای که نموده میشود به حروف ابجد.
# و برچهارگوشه چرخ. چهار دایره نهاده وبرهر دایره سی خانه و
# ~~نام ماههای ترک و رومی و عربی و جلالی نوشته . هر یکث روز که
# ~~می گذرد یک خانه از آن دایره سیاه میشود و چون ساعتی می گذرد از دو
# ~~دریچه بالای چرخ دو مرغ روئین سر بیرون میکنند و مهرهای در
# ~~طاس که درزیر آن دریچه نهادهاند می اندازند1 و چرخ در گردش می آید.
# ~~و از آن دواز ده تختهآ سفید کهنشان دواز ده ساعت است یکی میافتد و
# ~~تختهآ سیاه برجای آن می آید .
# و در پنج وقت چون مهره ms095 بیفتد طبلی یکث زمان در اندرون رصد
# ~~زده شود و علمی بر مناره برآید و دایرهای به آن چرخ کشیده و سی دایره4
# ~~سفید دروی نهاده هرروز که از ماه بگذرد یکی از آن دایره سیاه می شود.
# ~~و در میان آن دایره نام آن ماه نوشته .
# وازیک طرف2 دیگر مقابلساعات دوازده تختهآ دیگر نهاده که در
# ~~شب چون یکثساعت می گذرد یک چراغ از آن دواز ده چراغ که نهاده شده
# ~~بازنشانده میشود. وهمچنان کمری بر میان آن چرخ نهاده،ثل منطقة البروج و
# ~~اسامی چهل و هشت منازل قمرثبت کرده: اول شرطین و بطین و ثریا و دبران
# ~~وهقعه وهنعه وذراع ونثره وطرف و جبهه وزبره و صرفه وعوا وسماک
# ~~اعزل و غفر و زبانی واکلیل وقلب و شوله و نعایم وبلده و سعد ذابح و
# ~~سعد بلع وسعدالسعود وسعد الاخبیه ومقدم ومؤخر3 و رشاو بطن الحوت.*
~~PageV01P124
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0145.png)

# و بر بالای دایرهآ قمر خمسهآ متحیره زحل و مشتری و عطارد و
# ~~مریخ و زهره ومنسوبات هر روز نوشته، به هر کوکب که باشد.
# و در اندرون رصد تنورهای دو بالای آدمی ازمس ساخته و هر
# ~~روز پر از آب می کنند و لنگری مسین بر زنجیری بسته برروی آب آن
# ~~تنوره است .
# و در پاثین آن تنوره اسطرلاب روثین ساخته و از عضاده و مری
# ~~آن آبی از ثقبه بیرون میآید و هر چند آب آن تنورکم می گردد آن لنگر
# ~~فرومی نشیند و تمام عمل بداناست، وطاس کوچک چون جام آویختهنشان
# ~~دقیقه است که هر دقیقه میلی برآن جام خورده میشود و آوازی می کند.
# و در پای1 چرخ رصد پنجره4 چوبین به معقلی2 چوبین در هم کرده و
# ~~از آن پنجره این چنین بیرون می آید : مستنبطه صنعة هذه الساعات
~~العبدالفقیر
# ~~الی الله الخلیل ابی بکر بن محمد خلیل3 غفر الله له بالخیر.
# و اتمام این رصد درسال خمس و عشرین، و سبعمائه[ بود.
# و در ms096 جنب مدرسه . مسجد عالی به کاشی تراشیده و درگاه عالی برآن
# ~~نهاده و آن را «بیت الادویه» نام نهاده، ومقابل مسجد چاه آب سرد و
# ~~درگاه به کاشی تراشیده. و برساحت درگاه از سه طرف موقوفات مدرسه
# ~~مسطورکر ده. وکتبخانه6 عالی سه هزارکتاب در هر فن پرداخته.
# و راویان ثقاة گویند که چون سید رکن الدین این مدرسه بناکرد و
# ~~حکومت یزد اتابکان داشتند اتابک یوسفشاه حسد برد که در جنب
# ~~«صفوتیه» که او را «مدرسهآ محمود شاهی» خوانند سید چنان مدرسه2
# ~~عالی بساخت و عمارت «صفوتیه» را هیچ رونق نماند.
# اتابک گنبد مدفن صفوتیه به کاشی سبزکرده و دو مناره بساخت و PageV01P125
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0146.png)

# ~~عمارت صفوتیه نوکرد، و می خواست که به سید رکن الدین اذیتی رساند.
# ~~در آن نزدیکی ترسائی متمتول بهیز د آمد و در یزد مسکن ساخت و باغ و
# ~~سرا بساخت، در داخل شهر نزدیک مدرسه6 عطاخان ، و اکنون آن باغ
# ~~هست و آن را «باغ ترسا» خوانند ، و در سر اهرستان آسیائی بساخت و
# ~~به «آسیای ترساه مشهوراست ، ومال او بی حساب بود.
# جماعت عتیاران شب بربالین آن خواجهآ ترسا رفتند و او را به قتل
# ~~آوردند ومال بسیار و فلوری بیشماراز وی بردند. روز دیگر معاندان تهمت
# ~~به سیدرکن الدین نهادند و برکسان او. گفتندی که این به انگیز او بوده
~~است،
# ~~و دیوان مظالم بنهادند و هیچ نوع آثارکشتن ترسا برکسان او ظاهر نشد.
# بعد از آن گفتند که عمارتی چنین عالی را زربسیار باید! شک نیست
# ~~که از مال ترسا این عمارت می کند! به تغلب سید را بگرفتند و تخویف
# ~~بسیار بکردند. امابه جائی نرسید. آخر به شکنجه و چوبزدن در آمدند و به
# ~~مدت دو روز قریب هزار چوب بروی زدند و پوست از اندام او جدا
# ~~شد. چنانکه یک خلیطه از پوستاندام او جمع شد و اورا تعذیب کردندو
# ~~برشتر بر هنه نشاندند و گر دشهروی را بگردانیدند ms097 و پشکل گوسفند و شتر
# ~~برسر او میریختند. روزی تشنه بود از غلام اتابک آب طلبید . بول در
# ~~کوزه کردند و بهوی دادند1 و آخر اورا به خورمیز بردند و در چاه قلعه
# ~~محبوس کردند .
# و دراین همه واقعات فرزند او مرتضی اعظم سعید سید شمس الدین
# ~~محمد مخفی بود به کوچه نائبان2 در خارج شهر مشهور به « کوچه نو، در
# ~~خانه حاجی علی نام استرابادی. واکنون آن کوچه به و اسطه سیل تمام منهدم
# ~~گشته، و آن محله معمور بود و بیشتر متمولان در آنجا بودندی، و در آن
~~PageV01P126
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0147.png)

# ~~واقعه هم در آن کوچه خواجهای بود نام او خواجه علیشاه.
# این]خواجه علیشاه مذکور درشب جمعه حضرت رسالت صلی الله
# ~~علیه وآله وسلم را در خواب دید که او را فرمودی که به خانه خواجه*
# ~~استرابادی روکه امیرشمس الدین پسر من در آنجا مخفی است. استر
# ~~خود را و یک هزار دینار اقچه بهوی ده که به تبریز رود که کار او در
~~آنجا
# ~~بالا گیرد، و زود ده. چندعوض آن به تومیرسد، و من در قیامت شفاعتخواه
# ~~تو باشم.
# خواجه علیشاه به در خانهآ حاجی آمد و این بگفت . خواجه حاجی
# ~~ابا نمود وگفت هیچ کس در خانه من نیست. خواجه علیشاه خواب باز
# ~~گفت. خواجهآ حاجی وی را به خانه برد و سیدشمس الدین را بدید و در
# ~~پای وی افتاد و یک هزار دینار بهوی داد و استر تنگ بسته پیشکش او کرد.
# وسید شمس الدین همانشب از یزد بیرون رفت و به یک شب به
# ~~نه گنبد رفت. ودر نه گنبد گنبدی چند خراب بود و چشمهآ آبشور تلخ
# ~~بود. سید تشنه بود تضرع نمود. حق سبحانه بارانی بفرستاد که همه صحرا
# ~~از آب مملو شد. سیدشمس الدین نذرکرد که چون خدای عز وجل وی را
# ~~بنوازد غمارتی عالی بسازد و آب شیرین بدان مقام آورد و دهی وکشتو
# و از آنجا عزیمت راه ms098 کرد و به مدت شش روز از یزد به اوجان
# ~~تبریز رفت و در گوشهای مقام کرد] و شب حضرت رسالت صلی الله علیه و آله
# ~~به خواب خواجه غیاثالدین محمد رشید رفت وگفت فرزند من امیر
# ~~شمس الدین به تبریز آمدست. قصهآ او با ابوسعید بگو واورا تربیت کن.
# روزدیگرخواجه غیاثالدین محمد مسکن سید شمس الدین محمد
# ~~بازدید کرد و او را دریافت و نزد سلطان ابوسعید برد و نیابت عامهآ
~~PageV01P127
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0148.png)

# ~~ممالک وقضا وصدارت بهوی تفویض کرد و خلعت خاص خود به وی
# ~~داد و او را تربیت کرد.
# و سلطان ابوسعید ایلچی و یرلیغ به جانب یزد فرستاد که سیدر کن الدین
# ~~را خلاص دهند و برمسند قضا نشانند و معاندان او را تأدیب بلیغ
# ~~کنند، و خلعت برای او بفرستاد.
# و چون ایلچی بهیزد آمد مردمان خرمی کردند و به خور میزرفتند و
# ~~سید را چون ازچاه بیرون می آوردند ماری سیاه نزد سیتدرکن الدین حلقه
# ~~زده بود. برخاست و ناپیدا شد. سیدر کن الدین را بیرون آوردندو سواره
# ~~به شهر آوردند و در مدرسه6 خودش بر مسند قضا نشاندند و ایلچی سخنان
# ~~سخت به اتابک گفت .
# و قاضی رکن الدین کسانی را که بر و چوب زده بودند بطلبید و هریک
# ~~را به عدد هرچوبی فلوری بداد و آنکه بول در کوزه کرده بود حلوای
# ~~نبات در کمچه6 زرین دردهان وی کرد، و طوی عالی کرد[ واهالییزد را
# ~~همه جامه پوشانید و عزیمت کعبه معظمه کرد و بسیار از بزرگان ملازم
# ~~او به کعبه رفتند و از کعبه متوجه روضهآ مقدسهآ حضرت رسالت
# ~~صلی الله علیه وآله مشرف شدند .
# و باز با یزد آمد و اهالی1 استقبال کردند و به سلامت به یز دآمدند و
# ~~به دیدن استاد قرآن خود رفت، استاد محمد2 بن یعقوب، واورا دید که از
# ~~پایاب زارچ بالا میآمد و نفس در او پیچیده بود. گفت ای استاد! آب تفت ms099
# ~~بیاورم و بردرخانه تو جاری گردانم.
# وچون از دیدن استاد بازگشت در فراشاه قناتی جاری کرد و چند
# ~~آب از سهام قنوات آنجا بخرید و به شهر آورد و از باغچهآ دارالشفا
~~PageV01P128
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0149.png)

# ~~بگذرانید و بردر مدرسه4 وردانزور آورد و از آنجا به در مسجد جمعه
# ~~آورد و بگذرانید و به مدر سه4 رکنیه آورد و در صحن مدرسه حوضی و سیع
# ~~بساخت و آب تفت در او جاری گر دانید و به صاعدیه آورد و از آنجا به در
# ~~مدرسهآ عطاخان آورد و به کوشکنو برد و بردرخانه محمد یعقوب
# ~~بگذرانید.
# ~~و چندعمارت دیگر بکرد و حمام سوجه و خانندافان قریب مدر سه و
# ~~خانقاه ومصنعه و بازار.
# ~~و در آستانهآ در و ازه کو شکنودو حمام بساخت: یکی به رسم رجال و
# ~~یکی به رسم نساء.
# ~~و بازاری بر در حمام و خانقاهی بساخت .
# ~~و بر سرریگ دو کار و انسرا یکی خان نواو یکی خان جهانوک راست کرد.
# ~~وقریب بازار آب جاری کرد.
# ~~وقریب مزار شیخ الاسلام سعید تقی الدین دادا محمد علیه الرحمة
# ~~باغی به قرب پنجاهقفیز مشجر و مکروم ساخت.
# ~~و بر در باغ ساباطی عالی بساخت مشهور به« ساباط نقشین» و تمام کرد.
# ~~وخانقاه ابرندآباد، و خانقاه مجومرد، و خانقاه اشکذر ، و خانقاه
# ~~عقدا، و خانقاه هفتادر ، و چفته، و نیستانه احداث کرد.
# ~~ودرسنه اثنی وثلاثین وسبعمائه وفات یافت، و اورا درقبه مدرسه
# ~~رکنیه نهادند، علیه الرحمة والغفران والتحیة والرضوان.
# ذکر مدرسهآ شمسیه و دار السیاده وخانقاه
# و حمام وبازاروکار وانسرا
# ~~چون امیر شمس الدین محمد در تبریز استقلال یافت طرح مدرسه
# ~~و دار السیاده و چهار منار و خانقاه و بازار بینداخت و به یزد فرستاد و
~~PageV01P129
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0150.png)

# ~~قاضی چهاردیه که از امنای او بود[ند] تعیین فرمود و به یزد آمدند و
~~بنیاد
# ~~عمارت کردند و چهار ساباط عالی بر طرفین مدارس سازکردند و قریب
# ~~سی دکان در ضمن آن .
# و ms100 نهر آب تفت را به تمام و کمال در میان بازار جاری گردانید و بریک
# ~~طرف کار و انسرای عالی و بر طرف دیگر حمتامی نیکو به رسم رجال بساخت و
# ~~آن حمام بواسطهآ سیل اکنون خراب است.
# و منار اربعه را به کاشی سبز تمام کردند و در دار السیاده آب
# ~~نرسوباد جاری کردند، و کتابهآ کاشی تراشیده بر طرف بازار ساباط بنهادند
# ~~و موقوفات برآن ثبتکردند.
# و از جمله عمارات آن حضرت یکی عمارت نه گنبد است .
### | ذکرنه گنبد
# عمارتی چنان در هیچ دیار نیست. کار و انسرا و حمام و مسجد و دهی
# ~~چهل خانه متصل به یکدیگر که بام هر چهل یکی بود و اساس آناز سنگو
# ~~گچ و آجر پخته و برجها ودر آهنین .
# و درچهار فرسنگی نه گنبد دهی بود اهر کان نام بخریدو آن ده
# ~~ویران کرده آب آن ده چهار فرسنگ ناو بینداخت و آب به نه گنبد آورد
# ~~و در میان کار وانسرا جاری کرد.
# و بسیار قطعههای زمین احیاکرد و به کشت و زرع در آورد ، و
# ~~چهل تن را معین کرد که در آنجاساکن شدند ، ومرسوم معین کردو آشی
# ~~جهت فقرا وابناء السبیل روانه کرد ، و بسیار از موقوفات برآن وقف
# ~~کرد از مزارع و حصص و میاه2 و بساتین، و همه برکتابه مسطوزکرد.
# و چند بقاع خیر از رباط وکاروانسرا و حمام ومسجد ومدرسه PageV01P130
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0151.png)

# ~~در یزد و ابرقوه واصفهان و شیر از و کازرون وقم و کاشان و ساوه و ری و
# ~~همدان وقزوین وسلطانیه وتبریز ساخته] و هیچ ازاین عمارات خود ندیده.
# و رباط نه گنبد و رباط جوگند و رباط مجومرد و رباط عقدا و
# ~~رباط نیستانه1 و دیگر رباطات ساخته .
# و در تبریز وفات کرد، یک سال بعداز وفات پدر بزرگوارش، درسال
# ~~ثلث وثلثین وسبعمائه، و اورا به یزد نقل کردند و در مدرسهآ خودش در
# ~~چهار منار دفن کردند.
# وحرم او دختر ms101 خواجه رشیدالدین فضل الله مرقداورا از چوب آبنوس و
# ~~صندل راست کر دو بفرستاد بهیزد بامحرابی از مرمر که درجنوبی
~~گنبدنهادهاند.
# و اوسیدی بزرگ متقی بود و ارشد اولاد نظام بود و در سنه سبع و
# ~~عشرین و سبعمائه تتمه6 موقوفاتیزد معین کرد و برتختهها نوشت و بردر
# ~~مسجدها نصب کرد.
# و هر که راحاجتی باشدر وزچهار شنبه برسرمزار او چهل بار «قل هو الله»
# ~~بخواند. هرمراد که خواهد برآورده شود ، ان شاءالله.
# و درسال سبع و عشرین وسبعمائه عمارات شمسیه اتمام یافت .
# و او را فرزند یکث صبیه بود که حرم امیر معین الدین اشرف بود.
# و خانه6 کبیر و باد گیر و پیشگاه ودیوانخانه در کوچهآ حسینیان وخانه4
# ~~بزرگ و باد گیرو سرابستان و ساباط و درگاه عالی در باب مدرسه رکنیه از
# ~~آثاراوست. رحمة الله علیه .
# ذکر عمارت دار الشفاء صاحبی وخانقاه
# بدان که دار الشفاء یزد از آثار خیرات خواجه و صاحب اعظم
# ~~خواجه شمس الدین محمدصاحب دیواناست، وخود این عمارت ندیده ، و
# ~~درتبریز وزیر اباقاخان2 بوده ونایباو در یزد خواجه شمس الدین محمد
~~PageV01P131
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0152.png)

# ~~تازیکو بود و فرستاد که دریزد جهت من عمارتی بساز موسوم به دار الشفاء.
# خواجه شمس الدین محمداین عمارت که در میان دو درگاه دار الشفاست
# ~~بساخت وطرح آن نزدخواجه فرستاد .
# چون خواجه شمس الدین محمد صاحب دیوان بدید در نظرش محقر
# ~~آمد. به خواجه شمس الدین نوشت که درخور همت خود این عمارت
# ~~کردهای نه در خور همت ما !
# خواجه شمس الدین ازین سخن به هم برآمد و ده قفیز زمین طرح
# ~~عمارت مدرسه و مسجد و بیت الادویه و محبس مجانین و حوضخانه و
# ~~یخدان و باغ بینداخت و باد گیر عالی و طنبی منقتش راست کرد و اساس آن
# ~~از آجر پخته وگچ وکاشی تراشیده کرد و منقش گردانید و این طرحنزد
# ~~خواجه فرستاد .
# خواجه شمس الدین محمد صاحب دیوان فرمودکه نه بدین افراط و
# ~~نه بدان ms102 تفریط !
# خواجه شمس الدین تازیکوباز فرستاد که اگربرخواجه گران است
# ~~کتابه از درگاه بردارند و تازیکو بنویسند که آنچه خرج رفته باشد
# ~~به خزانهآ عامره فرستم .
# چون دار الشفاء تمام شد خواجه شمس الدین تازیکو اجلاس کردو
# ~~بزرگان طلب داشت و طوی عالی کرد و افصح المتکلمین امامی هروی
# ~~قصیدهای در وصف دار الشفاء گفته عرض کرد. تاز یکو هزار دینار صلهٔ‌
# ~~آن قصیده به وی داد و این قصیده به کاشی تراشیده! بر کتابه نقش کرد.
# ~~چند بیت از آن قصیده برسبیل تبرک نوشته می شود.

PageV01P132

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0153.png)

### | صیده
# ~~ای صفای صفهات ترکیب عالم را روان
# صحت عقل وصفای روحی وجان جهان
# ~~سدرهآ گردون مآب تست رفعت را پناه
# ساحت عزت جناب تست دولت را مکان
# ~~شد زرشک صحن وسقفت چرخ وجنت رامقیم
# اشک انجم در کنار و آب کوثر در دهان
# ~~کی به گردون سر فرو دآردجنابترا که هست
# از اطلس گردون زمینت وز کواکب آسمان
# ~~سقف مرفوعت سپهر عاشرست آن بر زمین
# صحن دلخواهت بهشت تاسع است آن درجهان
# ~~صاحبت آن کس که از دست و دلش عاجزشوند
# هرنفس صدحاتم وهرلحظه صد نوشیروان
# ~~خواجهآ دیوان هفت اقلیم شمس ملک ودین
# مبدع امن و امان مقصود ابداع زمان
# ~~چون دار الشفاء تمام شد بزرگان یزد از شهر وولایت از هرمقامی
# ~~پانصد سبوآب تکلف کر دندجهت خواجه صاحب دیوان، خواجه داخل
# ~~موقوفات دار الشفاء کرد و در سال ست وستین و سبعمائه تمام شد.
# ~~و خواجه شمس الدین محمد تازیکو مسجد چهل محراب بساخت و
# ~~و چهار دانگ «قریه شیر» از قهستان یزد برآن وقف کرد.
# ذکر مصلی [و] عیدگاه برابرمزار جمال الاسلام1
# ~~و مصلی وعید گاه برابر مزار شیخ الاسلام شیخ جمال الدین2 او
# ~~ساخت و محراب و منبر سازکرد و آن از آثار خیراوست.
# ~~1- ف : ذا دراصل،مل. لدارد-ف : جمال الدین اسلام، مل: سلام PageV01P133
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0154.png)

# ذکرهدرسهآ رشیدیه وخانقاه و بازارو کاروانسرا
# این مدرسه منسوب است به خواجه ms103 رشیدالدین فضل الله طبیب که از
# ~~اکابر زمان خود بود، و پسران عالیشان او وزرای 1 سلاطین بودند و
# ~~به علم وکمال آراسته بودند، و مصنفات بسیار دارد .
# ودراول حال طوف ممالک می کرد ، و خلایق را از حکمت او
# ~~منفعت میبود و مسیح زمان بود، و چون به شهر یزد رسید به حکم الجنسیة
# ~~علة الضم نزدیک اولاد مولانار ضی الدین طبیب شد و مولاناشرف الدین
# ~~علی که جالینوس زمان بود و از اکابر یزد سرآمد بود او را تفقد کرد و
# ~~گرامی داشت و هر کتاب که طلب کرد به وی داد.
# وچون خواجهرشید به تبریز رفت ونزد سلطان محمد خدابنده آن
# ~~پایه وبزرگی یافت و در صدر2 امرا و وزرای سلطان در آمد، ومی خواست
# ~~که عذر خدمت ایشان بخواهد فرمان ویرلیغ صدارت و امارت جهت
# ~~مولاناشرف الدین علی بفرستاد، و چون نشان برسید وفات کرده بود.
# وپسران او صاحب اعظم سعید ضیاءالدین حسین ومولانامجدالدین
# ~~حسن در میان بودند. صدارت وامارت به مولانامجدالدین رسید. به غایت
# ~~عالیشان و رفیع مکان شد. کوچههای یزد به جهت آن جماعت که بار بر[ی]
# ~~می کر دندناهموار بود. بفرمودکه هموار کردند و کلوخ[ از راه گذرها پاک
# ~~کردند.
# و در قریب کوچهآ اسفه3 رباطی ساخته و «خلدظله» برکتابه در گاه
# ~~نوشته، و خواجه رشید التماس کرد که جهت او در شهر پزد عمارات
# ~~بسازند و این مدرسه و خانقاه و بازار در مدرسه و خانقاه و منار مابین
# ~~خانقاه ومدرسه وکار وانسرای مقابل مدرسه وردانز ورطرح بینداختند و
~~PageV01P134
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0155.png)

# ~~در سال خمس وعشر و سبعمائه عمارت تمام کردند و القاب خواجه
# ~~رشید بردر مدرسه «مخدوم جهانیان » نوشتهاند.
# وبسیار از مزارع و اراضی و سهام1 قنوات وحوانیت و بساتین
# ~~برآن وقف کردند، اولادی و خیراتی.
# وبازار در مدرسه6 مذکور که مشهورست به « بازار کاغذیان» هم
# ~~وقف درآن مدرسه کرده است.
# وخواجه رشید از اکابر زمان بود و ابواب خیرات او در ms104 یزد و
# ~~کرمان واصفهان و شیراز و تبریز وسلطانیه بسیار است، و «ربع رشیدی
# ~~که در تبریز ساخته شهری دیگرست از مساجد و مدارس و بیوتات و
# ~~بازار و کشتزار و بساتین ، و برج و بارو گرد او کشیده ، وکتاب و
# ~~تصانیف دارد و همه فاضلانه و به غایت کمال نوشته.
# و درسال ثمان عشر وسبعمائه نزد سلطان ابوسعید او را غمز کردند
# ~~که تشخیص مرض سلطان محمد غلط کر دهاست و به فرمان سلطان ابوسعید
# ~~امیر چوپان [وی را به قتل آورد.
# ذکر مدرسهآ ضیائیه در شهرستان داخل یزد
# مدرسه6 ضیائیه6آ شهرستان مدرسهای مروح است و درگاه رفیع دارد و
# ~~مناره به تکلف ساخته که در هیچ دیار نظیر خود ندارد.
# و درجنب مدرسه زاویه نیکو دارد وکتبخانه، و دو آب درپایاب
# ~~مدرسه جاری است، و باغچهآ مشجر ومکروم درخلف مدرسه، وچند
# ~~خانههای عالی و باد گیرهای رفیع در حوالی مدرسه ساخته.
# و بانی این مدرسه مولانا وصاحب اعظم ضیاءالدین حسین2 رضی
# ~~بوده، وچون بنای این مدرسه بنهاد و اساس آن سازکرد به جوار رحمت
# ~~حق پیوست.

PageV01P135

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0156.png)

# وفرزندان بزرگوار او مولانا شرف الدین علی ومولانامجدالدین
# ~~حسن به اتمام آن سعی نمودند و درسال خمسین و سبعمائه تمام کردند.
# و این پسران از دختر مرتضی اعظم سعیدر کن الدین محمد نظام قاضی
# ~~متولد شده بودند .
# و مولانا شرف الدین علی در صدد وزارت بود، ومجدالدین حسن را
# ~~سلطان مبارزالدین محمد مظفر قاضی گردانید و او قاضی نافذ الحکم
# ~~بود به شرکت مولانا و مرتضی اعظم جامع الکمالات سید جمال الدین
# ~~حسن الحسینی البخاری .
# و مدرسهآ ضیائیه درزمان مولانامجدالدین حسن معدن درس و فتوی
# ~~بود و تمام اکابر و علما و فضلا در درس او حاضر آمدندی و علامهآ
# ~~زمان خود بود] و قاضی عالم عادل متبحر بود که هرگز غبار رشوت گرد
# ~~دامن او ننشسته و شرح کتاب» تیسیر حاوی » که نوشته است بر کمالات و
# ~~فضل او ms105 دال است .
# و مقابل مدرسه حمامی مروح با مسلخی مربع و حیاض بسیار و
# ~~خلوات نیکو سازکرده .
# وتمام سلاطین بنی مظفر ملازمت اوکردندی وسخن او را انقیاد
# ~~جستندی .
# ذکر مدرسهآ کمالیه در داخل شهر یزد
# مدرسه عالی نیکوست و درگاه رفیع و دومنار بربالای درگاه
# ~~نهاده که نظیر خود ندارد، و چهار صفهآ منقش از طرفین وقبه عالی
# ~~که مدفن بانی و فرزندان و اقارب او[ست] به کاشی تراشیده و ایزاره6
# ~~کاشی نهاده، و در پایابمدرسهدونهر آب جاریکرده، وساحت درگاه
# ~~و حوانیت ساخته، و خانقاه وبیت الادویه ترتیب کرده .

PageV01P136

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0157.png)

# وحمامی عالی به رسم رجال با مسلخ وحیاض و خلوات قریب
# ~~مدرسه ساخته .
# و اکنون مدرسه و عمارت و حمام در عین خرابی است و تمام
# ~~کاشیها [را] کندهاند و در مدرسه [را] بردهاند.
# و بانی این عمارت صاحب اعظم خواجه کمال الدین ابو المعالی بن
# ~~برهان الدین لطف الله بود، و پدر او به استقلال وزیر سلطان محمد مظفر
# ~~بود، وقنات از فراشاه بیرون آورد و آب آن در میان آب شهر مخلوط
# ~~است تادر مسجد جمعه عتیق شهر آنجا] منقسم میشود و به مدرسه و
# ~~حمام میرود و موقوفات او بسیار است .
# و این عمارت درسال عشرین و سبعمائه بود.
# ذکر مدرسهٔ‌ حسینیه به کوچهآ حسینیان در داخل یزد
# این مدرسه از استحداث مرتضی اعظم سعید شرفالدین حسین پدر
# ~~امیر معین الدین اشرفاست، و اگرچه مدرسهای مختصراست ولی تمام
# ~~به کاشی تراشیده و طلا و لاجورد معرق 1 است.
# و درخلف صفهٔ‌ بزرگ قبهآ رفیع وگنبد عالی بنهاده.
# و امیر شرف الدین حسین و امیر معین الدین اشرف ودیگر بسیار2 از
# ~~سادات مثلسید جلال الدین مجتبی مفتی در آن مدرسه مدفوناند.
# و نهر وزیردرمیان مدرسهجاری است ، ومصنعه6 عالی بر در مدرسه
# ~~نهاده که مردم شهر و محله ازآن مستفیض میگردند و ازآب تفت آن را
# ~~مملومی کنند و با شترگلو آب به شهرمی آورند.
# و این مدرسه ms106 درسال ست وعشرین وسبعمائه بوده، ومدرسهای
# ~~به غایت مروح است . اما درعین خرابی است.

PageV01P137

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0158.png)

# ذکر مدرسهٔ‌ صاعدیه در داخل شهر
# این مدرسه [را] خواجه رکن الدین صاعد وزیر که صاحب خیرات و
# ~~مبرات بود ساخته و بهغایت مدرسهآ خوبی است و درگاه رفیع و صفههای
# ~~عالی دارد و در آستانه گنبد ساخته و آنرا» بسحاقیه» نام کرده، ودونهرآب
# ~~دراین مدرسه جاری است .
# و برادر او خواجه مسعود شاه[ عزیمت مکه معظمه کرد و در بغداد
# ~~وفات پافت و در جوار سری سقطی و جنید مدفون است.
# و درسال اثنی وستین وسبعمائه این مدرسه تمام شد.
# ذکر مدرسهآ خواجه شهابالدین قاسم طراز1
# این مدرسه هم در داخل شهراست ومختصر ، و تمام به کاشی کرده
# ~~دوطبقه، و گنبدی خوب در صفه6 اصل دارد، و درگاه منیع و ساحت رفیع و
# ~~دکان برچهار طرف، و مسجدی مروح مقابل مدرسه نهاده ونهری آب در
# ~~آن جاری کرده و گاه گاه آب تفت در آنجا عبورمی کند، وموقوفات بسیار
# ~~دارد.
# و درسال سبع و ثلثین و سبعمائه این مدرسه اتمام یافت.
### | ذکر مدرسهٔ‌ خاتونیه
# این مدرسه داخل شهراست، وبانی آن شاه خاتون مادر شاه یحیی
# ~~بود. چون مدرسه بناکرد و درگاه مسجد به صفا اتمام یافت واقعهآ
# ~~بنی مظفر دست داد و مدرسه ناتمام بماند.
# ومادرشاهیحیی و بعضی از اولاد بنی مظفر در آنجا مدفوناند و
# ~~موقوفات بسیار دارد.
# ودرسال سبع و ثمانین و سبعما ئه عمارت این مدر سه تمام شد .2 PageV01P138
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0159.png)

# ذکر مدرسهآ نصرتیه در داخل شهر یزد
# این مدرسه [را] شاه نصرة الدین یحیی در جنب خانقاه جد خودساخت.
# ~~صفه عالی و گنبدی وسیع تمام ازخشت پخته ودرگاه عالی . ودر خلف
# ~~صفهآ بزرگ طنبی در غایت بی نظیری ساخته و دری در خانقاه] جد خود
# ~~کرده و در دیگر علی حده مفتوح کرده و پنجرههای آهنی بر طریق نهاده.
# و چون در قمشه امیر بزرگ تیمور گورکان حکم ms107 قتل آل مظفر فرمود[و]
# ~~شاهیحیی و فرزندش سلطان جهانگیر را به قتل آوردند و هردو را بهیزد
# ~~نقل کردند در گنبد مدرسه دفن کردند.
# واین مدرسه درسال سبع و ثمانین وسبعمائه ساخته شده است.
### | 50
# و چون ذکر مدارس قدیم از پیش رفته مثل مدرسه6 دومناره و مدرسهآ
# ~~عطاخان و مدرسه سلطان قطب الدین و مدرسه سلطان معزالدین کی کاوس و
# ~~مدرسهآ اتابک سام و مدرسهآ وردانزور ومدرسه محمود شاهی باز
# ~~به تکرار حاجت نیست .
# ذکر مدارس خارج شهر
# مقدم مدرسه6 غیاثیتهآ سرریگ است .
# ذکر مدرسهآ سرریگ
# این مدرسه امیر غیاثالدین علی عقیلی بناکرده ومدرسهآ قدیم است
# ~~و سادات بزرگوار بسیار در آن قبه آسودهاند.
# وامیرغیاثالدین علی چون اتابک یوسفشاه با یسودر آن حکایت
# ~~بکرد وآن واقعه روی نمود و چون فرمان سلطان محمد صادرشد کهیزد
# ~~را ویران کنند و امیر محمد ابداجی با سی هزار مرد از اصفهان متوجه یزد
# ~~123شد، چنانچه ذکر آناز پیش رفته، امیر غیاث الدین بار عایای یزدا به
~~استقبال PageV01P139
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0160.png)

# ~~امیر محمد رفتند و او را بهیزد آوردند و امیر محمتد امیر غیاث الدین را
# ~~عتاب کرد که چرا مخاضت نبکت کدردی جوآورا بند کرد و نزد سلطان
# ~~محمد فرستاد. سلطان بفرمود تا اورا در شیرخانه محبوس کردند و شیران
# ~~به امیر غیاث الدین تعرض نرسانیدند.
# وچون سلطان حضرترسالت راصلی الله علیه وآله درخواب دیدو
# ~~ایمان آورد امیر غیاثالدین را از شیرخانه بیرون آورد و بند برداشت و
# ~~خلعت داد و روانهآ یزد گردانید .
# سید در اوجان تبریز وفات یافت واو را به مدرسهآ خودش دفن
# ~~کردند. واین مدرسه و دهد کان در بازار سرریگ و حمامی به قرب مدرسه6
# ~~کیانرسو ساخته، واین زمان خراب است.
# واین مدرسه درسال سبع وستین و سبعمائه اتمام یافت، وموقوفات
# ~~بسیار دارد.
# ذکر مدرسهآ غیاثیهٔ‌ چهار منار
# این مدرسهآ عالی عمارتی نیکوست ومشهور به بقاع ثلاث است،
# ~~یعنی مدرسه وخانقاه و مسجد.
# واین مدرسه مسدس مروح است ms108 و تمام به کاشی کرده و دو طبقه
# ~~ساخته، وجفتی مناره دوقفصهآ به غایتبلندی بر درگاهمدرسه نصب کرده، و
# ~~کتابه درگاه بهخط خواجه عبدالله صیرفی نوشته و القاب بانی و تاریخ
# ~~مسطورکرده.
# وگویند خواجه عبدالله ده هزار دینار اجرت این کتابت گرفته ویک
# ~~[عین] مفرد در کتابت موقوف داشته که هنر مندان از تحریر آن «عین » عاجز
# ~~آمدهاند.
# وبانی این مدرسه مرتضی اعظم سعید امیر علی بن امیرغیاث الدین PageV01P140
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0161.png)

# ~~الحسینی بود و او وزیر امیرشیخ ابواسحق بود.
# ومیان محمد مظفر و امیرشیخ محاربه و مجادله بود وچون امیر
# ~~شیخ لشکر از شیراز به در یزد آورد و به محاربه محمدبن مظفر قیام نمود و
# ~~یزد را نتوانست که بستاند بسیار خرابی در یزد واقع شد و در اندرون
# ~~شهر قحط افتاد و به مرتبهای رسید که مردم سگ و گربه شهر به کار داشتند.
# وامیرشیخ را چند نفر فیل همراه بود و در بیرون شهرفیلان1 را
# ~~نهیب می دادند تا خرطوم بر درختان می پیچیدند و از بیخ می کندند و تکیه
# ~~بردیوارها و عمارتها میزدند و خراب می کردند، و به عاقبت نتوانست که
# ~~بستاند. یزد را بگذاشت و به شیراز رفت و یزد به محمد بن مظفر باز ماند.
# امیرغیاث الدین همراه امیر شیخ بود. از دور آن مدرسه و دومناره
# ~~دیده بود. چون امیرشیخ باز گردید محمد مظفر حکم کرد تامدرسه6 غیاثیه
# ~~بکندند2. شرفه درگاه وساباط بینداختند. اکابر واهالی در خواست کردند
# ~~که حیف باشد چنین عمارتی ویران کردن، و دیگر مدرسه را چه گناه که
# ~~بانی آن خطائی کند؟ محمدبن مظفر از سرکندن آن در گذشت.
# واین مدرسه در سال اربعین وسبعمائه بود.
# وامیر علی غیاث وزیربه استقلال امیرشیخ بود و حاسدان غمزکردند
# ~~که مادر امیرشیخ تاشی خاتون باسید یکی است و عشق او دارد و در کمین
# ~~کردند. امیر علی غیاث وتاشی خاتون دریک مجلس بنشستند. امیرشیخ را
# ~~خبر کردند و امیرشیخروی بدان ms109 خانه نهاد. ایشان خبردارشدند. راه گریز
# ~~نبود وموسم گل بود، و گل بسیار در آنخانه ریخته بود3 . سید در میان گل
# ~~پنهانشد. امیر شیخ درآمد و سید را ندید. دریافت که درزیرگل است. امیر
# ~~شیخ فرمود که جای تو در زیرگل بهتراست که در زیرگل او اورا شمشیر
# ~~آجین کرد .

PageV01P141

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0162.png)

# و بعد ازشهادت اورا به مدرسه خودش بهیزد نقل کردند و در گنبد
# ~~مدفن دفن کردند، و قتل اودرسال ست واربعین وسبعمائه بود .
# واین مدرسه برشفیر آب تفت نهاده، ودایمی آب در خلف آن جاری
# ~~است، و با رودخانه پیوسته است.
# ذکر مدرسهآ عبدالقادریه
# به ظاهر شهراست در محلهآ ای نیکوواقع، میان شهر و صحرا و بازار-
# ~~خانهآ معمور ، واین مدرسه صفههای عالی دارد ودوطبقه است، ودر خلف
# ~~صفه گنبدخانهآ رفیع دارد، و مدفن بانی واقربای او در آن موضع است، و
# ~~سورهآ «انافتحنا» به کاشی تراشیده بردر گاه نصب کردهاند، والقاب بانی و
# ~~تاریخ سازداده، وجفتی در عالی بر در مدرسه قایم گردانیده، و در میان
# ~~مدرسه پایابی عالی و نهر آب جدیده در وی جاری است.
# و بانی مدرسه خواجه عبدالقادر بن خواجه کمال الدین محمدبن سدید
# ~~اشکذری بوده .
# و در زمان سلطان ابوسعید د رعلم محاسبه مثل خواجه عبدالقادر
# ~~نبوده. او را به جهت حساب ممالک و مفردهآ خواجه علیشاه جیلانی
# ~~به تبریز طلبید وحساب تمام ممالک بنوشت، وآنچه خواجة علیشاه
# ~~به وی تقبل نموده بود و صول نیافت. میان ایشان نزاع واقع شد. خواجه
# ~~عبدالقادر پیش سلطان زانو زدکه خواجه علیشاه صد تومان از خزانه
# ~~عامره تصرف نموده. سلطان فرمود که عبدالقادر حساب اوبکند. و از
# ~~فرزندان خواجه رشید یکی در روم بود. اونیز باخواجه علیشاه بدبود و
# ~~به قصد او میآمد. همان شب خواجه علیشاه از و هم زهرخورد و هلاک شد.
# وآن فرزندخواجه در اوجان وفات کرد، وخواجه عبدالقا دررا هم در
~~PageV01P142
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0163.png)

# ~~آن شب وقت سحرشکم بگرفت و جان بداد. روز ms110 دیگر نعش هردو را
# ~~برداشتند و همراه یکدیگر دفن کردند. واین واقعه غریب و عجیب بود.
# خواجه علیشاه را در عمارت خود دفن کردند و خواجه عبدالقادر
# ~~را بهیزد آوردند و در قبه مدرسهآ خودش دفن کردند.
# و این  مدرسه درسال اربع و ثلثین و سبعمائه اتمام یافت.
# خویشان واقارب او هستند که ضیاء ملک وملتاند، وآفتاب دین
# ~~ودولت. طالع سعدشان مسعود و عاقبت کارشان محمود باشد.
# ذکر مدرسهآ امیر آخوریه
# این مدرسه مقابل مدرسهآ عبدالقادریه است، وساحت هردو یکی
# ~~است و مدرسهای مروح ، و صفهها وطنبی دارد، و بر درگاه مدر سه مسجد
# ~~نیکو ساخته، ومسافرخانه وفراش خانه پرداخته، وگنبدعالی در خلف صفه
# ~~جهت مدفن خود راست کرده - به غایت گنبدمروح است ، وسوره « هل اتی»
# ~~بردایرهآ گنبدنوشته، و باغچهآ مشجتر در خلف گنبدخانه راست کرده، ومیاه
# ~~تفت ونصیری دروجاریاست، و پایابی از میاه جدید در میان مدر سه ساخته
# ~~و اکنون یک طرف مدرسه6 عبدالقادریه به واسطه سیل منهدم گشته .
# و بانی این مدرسه4 امیر آخریه1 محمدبن قاسم بن سعید امیر آخر2 بود .
# و القاب سلطان مبارزالدین محمد مظفر برکتابه صفه و دهلیز
# ~~نوشتهو موقوفات بسیار دارد، و به غیر شرط واقف وحکم شرع صرف
# ~~میشود ومدرسه خراب میگردد.
# و درسال تسع وخمسین وسبعمائه این مدرسه ساخته شده .
# ذکر مدرسهآ ضیائیه سرپلوک[ مشهور بهضیائیهآ دادویان
# این مدرسه را خواجه ضیاءالدین محمد دادویان که وزیر عادل PageV01P143
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0164.png)

# ~~صاحب خیر بوده ساخته و در آستانهآ مدرسه طنبی خوب سازداده، و
# ~~مدفن او آنجاست.
# و بیرون مدرسه بازارچه ای ساخته بود ، و بازار در مدرسه
# ~~متصل است، و براطراف اوسقایه و آب روان ساخته بود، و هجده دکان
# ~~بیرون مدرسهراست کرده، و سیل چهار دانگ آن مدرسه رادر هم کوفته و در
# ~~عین خرابی است .
# و این مدرسه هنوز تمام نشده بود که بانی او وفات یافت درثمان
# ~~و ثمانین و سبعمائه ، و هنوز به سفید و نقش نرسیده بود وهمچنان ms111
# ~~بازماند، و سیل درهم کوفته است .
# ذکر مدرسهآ قطبیهٔ‌ سر پلوک
# اول صاحب اعظم سعید خواجه حاجی علی قاسمان مسجدی در
# ~~سر پلوک ساخته وطنبی جهت مقبره6 خود درجنب آن برآورده، و چون
# ~~فرزند خلف او خواجه قطبالدین محمود به یزد آمد باغی که در خلف
# ~~مسجد ومقبره بود درختان قلع کرد و مدرسه عالی دوطبقه مزین به کاشی و
# ~~نقاشی بساخت، و چهارصفه جهت مسکن فقرا ترتیب کرد، و آب تفت در
# ~~میان مدرسه جاری ساخت و حوضهای خوب بساخت. و این مدرسهرا
# ~~متصل به مقبرهآ پدر بزرگوارکرد .
# و این مدرسه را «دارالصفا» نام نهاد1 ، واتمام این مدرسه درسال
# ~~اثنی وثلثین وثمانمائه بوده .
# ذکر مدرسهآ خواجه ابوالمعالی
# خواجه ابو المعالی خواجه بزرگ منش بود و فرزندان رشید داشت.
# ~~قرب مدرسه6 نظامیهاین مدرسه وطنبی ومقبره جهت مدفن خود بساخت، و
~~PageV01P144
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0165.png)

# ~~آب نودر اندرون جاری کرد، و جنب مدرسه خانههای عالی و باد گیرهای
# ~~رفیع و بساتین و اشترخان راست کرد، و در جنب مدرسه حمامی
# ~~معتبر به رسم رجال بساخت .
# و اتمام این عمارت درسال سبع وثمانین و سبعمائه بود، و پایابی
# ~~از آجر پخته ساخت، و مصنعهآ نیکو جهت آب تفت ترتیب کرد.
# ذکر مدرسهآ اصیلیهٔ‌ دهوک
# آن مدرسهآ عالی بود. صفههایخوب و حجرهها و پایابی از آب جدید
# ~~دروجاری بود، وگنبدخانه6 عالی خلف صفه ساخت بیرون مدرسه، ودر
# ~~طرف ساباط خانه وحانوت و حمامی خوب به رسم رجال بساخت .
# و بانی این مدرسه خواجه اصیل الدین محمد بن مظفر عقیلی بود،
# ~~و عقیل برادر امیر المؤمنین وامام المتقین علی بن ابی طالب علیه الصلوة
# ~~والسلام بود، واکنون به و اسطه سیل خراب گشته و حمام و مدرسه بایرشده.
# و اتمام این مدرسه درسنه سبع و ثلثین وسبعمائه بود .
# و این عقیلیان قوم نامدار و تبع بزرگوار بودند واز اشرف
# ~~قبایل یزد بودند، و برسر کوچه حسینیان کوچه ای[ است] مشهور به
# ~~عقیلیان، واکنون از آن قوم ms112 اندکی ماندهاند و بهشدت روزگار گرفتارند.
# ذکر مدرسهآ یوسف چهره
# یوسف بن حاجی حلبی مشهور به« چهره» در زمان امیرجلال الدین
# ~~چقماق شامی داروغهٔ‌ یزد بود، و هیچ داروغه را این کامرانی میسر
# ~~نشد که او را.
# در محلهآ دهوک سفلی متوطن بود و در آن محله بسیار عمارت و طرح
# ~~مدرسه در جنب مدرسه6 اصیلیه بینداخت و مدرسه خوب بساخت و پایابی
# ~~از آجر پخته درمیان مدرسه تمام کرد، وآب در و جاری گردانید وخانهها و
# ~~طنبی وسرابستان راست کرد، ودر جنب آن اشترخانی بساخت و بردرگاه
~~PageV01P145
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0166.png)

# ~~تاریخ والقاب خاقان سعید به خط مولانای سعید محمد شاه خطاط
# ~~طابثراه به کاشی تراشیده ثبت گردانید .
# ~~واکنون آن محله و مدرسه به و اسطه سیل خراب گشته .
# ~~وآن مدرسه درسال اربع وثلثین وثمانمائه تمام شد.
# ذکر مدرسهآ قطبیه مشهور به حاجی عماد
# ~~این مدرسه در مدرسهآ عبدالقادر یهوباب قطریان واقع است، ومدرسهآ
# ~~مروح است .
# ~~وبانی این مدرسه مولانا[ی] اعظم سعید قطب الملة والدین محمدبن
# ~~حاجی عماد است .
# ~~و در جنب مدرسه مقبره پدر بزرگوار او است، قدوة الحاج و
# ~~القراء المجودین حاجی عمادالدین علیه الرحمة.]
# ~~و در جنب آن مدرسه جماعتخانه4 نیکو ساخته واکثر اوقات در
# ~~آن جماعتخانه تلاوت کلام الله وتعلیم اطفال به قراءت قرآن می باشد.
# ~~وحمامی نیکو در جنب آن ساخته به رسم رجال و نساء.
# ~~و بیو تات و بساتین در جنب آن راست کرده، و درموضع خوب واقع گشته.
# ~~و اتمام این مدرسه درسال سبع وثمانین وسبعمائه بود .
# ذکر مدرسهآ باوردیه به قرب اسکندریه
# ~~بانی این مدرسه فرزندان خواجه4 اعظم سعید خواجه صدرالدین
# ~~احمد ابیوردی اند: خواجهآ اعظم سعید شمس الدین محمد وخواجه
# ~~زین الدین علی. چون خواجه مشارالیه در گذشت حظیره قابل نداشتند. از
# ~~ترکهآ میراث هریکی قسمتی جداکردند و درجنب «اسکندریه» که نزدیک
# ~~محله ایشان بود قطعهای زمین بخریدند و مدرسهآ عالی بساختند و در
~~PageV01P146
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0167.png)

# ~~آستانه مدر سه گنبدعالی برافراختند ms113 و پنجره آهنین برشارع نهادند و آن
# ~~گنبد را منقش کردند و بیرون گنبد که مراد سر گنبد است به کاشی سبز
# ~~تمام کردند .
# ~~و مصنعه وسیع درجنب مدرسه بساختندواز آب تفت مملومی کردند،
# ~~و حجرهها و بیوتات وبساتین راست کردند ، و بردرگاه کتابه تاریخ
# ~~به خط مولانا[ی] سعیدمحمد شاه خطاط به کاشی تراشیده بنهادند، و
# ~~مدرسهای به غایت مروح است . وخواجه6 سعید مشارالیه و فرزندان در
# ~~گنبد خانه مدفوناند.
# ~~و اتمام این مدرسه درسال اثنی و اربعین ثمانمانه بود.
# ~~واکنون به سبب سیل بعضی منهدم گشته و نامضبوط مانده بود و به
# ~~واسطه انقلا ب خرابی به حال وارثان راه یافته، وآن تمول بی حساب به
# ~~وارث وحادث در معرض تلف آمد و منصب چاه بلا گشته.
### | ایت
# ~~مکن تکیه بر ملک دنیا وپشت
### | که بسیارکس چون تو پرورد وکشت
# ~~دریاب کنون که دولتتهست به دست
### | کین دولت و ملک می روددست به دست
# ~~دو چیز حاصل عمراست نام نیک وثواب
### | اوزو چو درگذری « کل من علیهافان»
# ذکر مدرسهٔ‌ حافظیه در اهرستان
# ~~این مدرسه درزمان سلطنت امیرزاده اسکندر بن عمرشیخ ساختهشد،
# ~~وبانی این مدرسه خواجه غیاث الدین محمد حافظ رازی [است] که وزیر-
# ~~الوزراء امیرزاده بود واز اصفهان که دار السلطنه بود مال می فرستاد و
~~در PageV01P147
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0168.png)

# ~~یزد نایب او مولانای اعظم امام الدین علی ندوشنی که قاضی یزد بود
# ~~اهتمام مینمود و در اهرستان بر شفیر نهر میضا ء تفت و نصیری این
# ~~مدرسه احداث نمود .
# واین مدرسهای عالی است ومنقش ، ودر خلف صفه گنبد عالی
# ~~منقش ساخته وحجرات و بیوتات بسیاردارد . و باغی در خلف مدرسه
# ~~به بسط بیست قفیز مشجر ساخته بود . و برکنار شادروان مدرسه تمام
# ~~سروا وکاج وگل نشانیده، واکنون از آنها آثارنمانده به غیرزمین ساذج، و
# ~~در میان مد رسه حوضی وسیع سا خته و آب تفت د روجاری است.
# وحمامی نیکو در جنبمدرسه ساخته بامسلخ و حیاض وخلوات،
# ~~و همیشه به ms114 رونق است، و درگاه عالی طرح انداخته اماهنوز تمام نگشته.
# و مولانای سعید در اتمام مدرسه سعی بسیار مینمود امتا به جائی
# ~~نرسید، و موقوفات برکتابه مدرسه نوشته است و بسیار باغ و اراضی و
# ~~مزارع و خانات ومیاه وقف دارد . اما تمام متولی تلف کرده .
# و این عمارت در سنه سبع عشر وثمانمائه بود .
# و چون خاقان اعظم سعید عراق را صافی کرد و امیرزاده اسکندر
# ~~را بهو اسطهآ تمرد و عصیان بهقتل آورد باجمعی امرای نامدار و شاهزادگان
# ~~متوجه یزد شد.
# شاهزاده سعید ابراهیم سلطان و امیر علیکه و امیر فیروزشاه وامیر
# ~~لقمان برلاس1 و غیره در روز جمعه از باب بیرون قلعه به قلعه فرمود و
# ~~هنگام صلوة جمعه2 از دروازه اندرون قلعه به شهر فرود آمد و به مسجد
# ~~جمعه درآمد و بعد از اقامت جمعه از مسجد بیرون فرمود و مردم را
# ~~استمالت داد و منادی امن و امان برانگیخت و متوجه مدرسه رکنیه شدو
~~PageV01P148
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0169.png)

# ~~در اندرون رصد وقت [و] ساعات در آمد و تحقیق آن بفرمود و بربام رصد
# ~~برآمد و سواد یزد را نظاره فرمود و گنبدخانهها [که به کاشی سبزبود جدا
# ~~جدا استفسار فرمود که هریک چه موضع است و بانی آن کیست. واز
# ~~آنجا فرود آمد و هم ازراه قلعه از شهر بیرون آمد.
# وبه التماس خواجه غیاث الدین محمد حافظ به مدرسهآ حافظیه نزول
# ~~فرمود و خواجه طوی پادشاهانه بکشید و پنج طبق فلوری و نقره به رسم
# ~~ساچق بیاورد. دوطبق نقره نثارکرد و باقی به خزانه6 عامره سپرد.
# خاقان سعید فرمود که این مدرسه به ظلم اسکندر بناکرده به عدل ماتمام
# ~~خواهد شد! و از آنجا سوار شده متوجه اردوی همایون شد و عزیمت
# ~~هرات فرمود.
# و نذرکرد که کعبه معظمهراجامه پوشاند، وجهت جامه ایلچی بهیزد
# ~~آمد و نشان به جهت یافتن جامه کعبه بیاورد و استاد محترم قدوة الصناع
# ~~عمادالدین روس1 غفرالله له که مقتدای هنرمندان ms115 دباجی بود در دار الشفاء
# ~~صاحبی به جامه کعبه بافتن مشغول شد و به اهتمام تمام بعد از مدتی تمام
# ~~کرده به پایه سریر اعلی رسانید.
# و فرمان جهان مطاع صادر شد که خواجه حافظ رازی آن جامه را
# ~~به کعبه رساند ودربیت الله پوشاند. خواجه6 مشارالیه جامه برداشته متوجه
# ~~جرون شد. پادشاه جرون او را منع فرمود. باز گردید و به هرات مراجعت
# ~~کرد و در هرات وفات یافت و او را بهیزد آوردند و در مدرسهآ خودش
# ~~در گنبدخانه دفن کردند و مدرسها نیم کار بماند . وفات او در دوازدهم
# ~~جمادی الاولی 2 سنه خمس وعشرین و ثمانمائه بود .
# ذکر مدارس داخل و خارج شهر تمامشد. اکنوندر ذکرمزارات PageV01P149
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0170.png)

# ذکر مزار متبرک اماهزادهآ معصوم و تحقیق
# شجرهٔ‌ اجداد بزرگوارش وبنیان عمارت
# مزار شریف الی یومنا
# ~~هرچند که بزرگان دین و سالکان راه یقین درین زمین1 بسیارند اما
# ~~به حکم «قدمواالقریش» امامزاده6آ معصوم بزرگوار برتمام سروران دین
# ~~مخدوم و مقتداست. روضه6 مطهرش مروح2 چون جنات نعیم، روح
# ~~مقدسش مراددهنده6 فقیروغنی ویتیم، و هرکه از راه اخلاص متوجه این
# ~~آستانه شد یوما فیوما دولت مجدد وسعادت مخلد یافته و به ذروه4 اعلی
# ~~رسیده و عروس مرادات دینی و دنیوی در کنار گرفته و چون نگیرد!
# ~~این روضه4 مقدس اولاد مصطفی است
### | پا مدفن سلالهآ سلطان اولیاست
# ~~این خوابگاه3 میوهآ باغ رسالت است
### | وین تختگاه شمع دل شاه «هل اتی »است
# ~~دانی که این مقام مبارک چه منزل است
### | اینجا مقام وعده4 زهرا ومرتضی است
# ~~اینجا قدم به شرط ادب نه که ساحتش
### | فرش جبین روح شهیدان کربلاست
# ~~این کعبه مراد زمین است وآسمان
### | هرکس که کف گشاده دراوحاجتش رواست
# ~~- م: معنی 2- م ، ف : مشروح: خابگاه 4-ف : عترت PageV01P150
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0171.png)

# ذکرنسب امامزادهآ معصوم علیه السلام
# محمدبن علی بن عبدالله بن احمدبن علی العریضی بن جعفر صادق
# ~~علیه السلام.
# ذکر سبب آمدن امام زادهآ بزرگوار به یزد
# بدان که چون زمان ms116 دولت خلفای بنی عباس در آمد ابوالعباس
# ~~سفاح که اول خلیفه بنی عباس اوست به خلافت نشست و داعیان بنی عباس
# ~~مثل سلیمان کثیر وامیر قحطبه وحسن شیب وسلیمان صرد و ابومسلم
# ~~مروزی کمر متابعت دربستند .
# و در روز بیعت آوردهاندمورخان که هفتادهزار از اولاد بنی امیه
# ~~همه را در قید اسارآورده بودند، فرزندان ماه روی و دختران صاحب
# ~~جمال وزنان پا کیزه که ماه و آفتاب برایشان کمتر تابیدی. ابو العباس
~~بفرمود
# ~~که در ساحت میدان سیاستگاه همه را به گرز و شمشیر به قتل آوردند و
~~لاشهآ
# ~~نیم مردهآ ایشان بینداختند و فرش بربالای آن کشتگان بگستردند و
# ~~تختگاه خلیفه بزدند و سفره بکشیدند و امرا واهالی برروی فرش برلاشهها
# ~~نشستندو به اکل و شرب مشغول شدند ولاشهها در زیر فرش بعضی می طپیدند
# ~~و بعضی ساکن شده بودند.
# و چون ابوالعباس این سیاست به جای آوردمردم خایف شدند و به متابعت
# ~~بنی عباس در آمدند و اولادعلی بن ابی طالب علیه الصلوة و السلم بنی
~~عباس را
# ~~انقیادنمی نمودند مگرازراه عجز و ضرورت و در هر ولایت که بودندی
# ~~دعوت کردندی و مردم منقاد نشدندی و فتنه بالا گرفتی و هرکس را از
# ~~بنی عباس که یافتندی بهقتل آوردندی، و بنی عباس همچنین هر که از آل علی
# ~~دیدندی مجال ندادندی و بهسبب خلافت و حکومت بنیاد همد گر برباد
~~PageV01P151
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0172.png)

# ~~دادندی که اگر به ذکر آن و اقعات مشغول می گردیم از مقصود دورمی افتیم
# تازمان متوکل خلیفه درآمد وزیذبن یحیی خروج کرد در کوفه واهل
# ~~بصره با اویارشدندو بسیار محار به و مقاتله واقع شد و آخرزیدبن یحیی
~~شهادت
# ~~یافت و متوکل خلیفه ازآن غضبلشکر به زمین کربلا کشید و بگفت که
# ~~قبر شهدا خراب کردند ومقبره6 امام معصوم حسین بن علی علیه الصلوة و
# ~~السلام بکندند و آب فرات درکربلا انداختند تا آثار قبرشهدا محو شد .
# وچون آب به زمین کر بلار سید ms117 به حکم باری تعالی گرد قبر امام حسین
# ~~علیه السلام نمی گردید و آثار اورا خراب نمی کرد. بعد از آن متو کل حکم
~~کرد
# ~~که هرکس را از اطراف از اولادامیر المؤمنین علی علیه السلام
~~بیابنداورامجال
# ~~ندهند و بهقتل آورند. سادات بزرگوار ازاین سیاست متوهم شدند و مویها
# ~~از سربتراشیدند وشجره ونسب نامهها پنهان کردند و به اطراف عالم
# ~~پراگنده شدند، و این واقعه در سال عشرو اربعمائه بود.
# امام زادهم معصوم مطهر محمدبن علی بن عبدالله مذکور از بغداد [187.
# ~~متوجه خراسان شد و نسب نامه در میان چوب در مطهره آب پنهان کرده با
# ~~خود بیاورد و در لباس فقرا. چون به یزد رسید یزد به تصرف آل بویه بودو
# ~~عامل یزد امیر اوجش بود و او امیری عادل بود و از اقربای آل بویه بودو
# ~~در سرکوچهآ فهادان کوچه ای است که اورا کوچهآ امیراوجش گویند و
# ~~بدومنسوب است ودرآن کوچه آثار دیوانخانهآ اوظاهراست وفخرالدوله
# ~~یز درا به سیور غال به وی داده بود.
# امام زاده چون بهیزد آمد از قوت چاره نبود و اوراحیا از سؤال مانع می شد.
# ~~درکوچه6 حسینیان به دکان آهنگری رفت و به دم دمیدن مشغولشد و اجرت
# ~~روزبه روز میستد و به معاش خود صرف میکرد.

PageV01P152

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0173.png)

# شبی والی شهر حضرت رسالت پناه صلی الله علیه وآله را در
# ~~خواب دید که فرمود که یکی از فرزندان من بدین جانب آمده است و
# ~~حواله او درین زمین است و از نسل او فرزندان آیند . او را دریاب و
# ~~گرامی دار. والی چون از خواب در آمدهرچند تفحص کرد معلوم نشد.
# شبی دیگر همچنین خواب دید و اورا از مسکن امامز ادهنشان دادند.
# ~~روز دیگر والی سوار شدو بدان نشان بیامد و او رابدید و استفسار حال او
~~کرد.
# امامزاده از خوف بنی عباس نسب خودرا] مخفی داشت . والی
# ~~مبالغه نمود و قصه4 خواب بازگفت. امامزاده چون حال معلوم کرد شرح ms118
# ~~احوال خودبگفت و ازمیان چوب مطهره شجره خود بیرون آورد و بدو نمود.
# والی او را درکنار گرفت وسر وچشم او بوسه داد وفرمود که او
# ~~رابه حمتام بردند و خلعت خاص درو پوشانید و نعمتهای الوان بیاورد و
# ~~با او بیعت کرد و امامزاده در کوچه6 حسینیان ساکن شد
# و در آن کوچه آثار صومعه5 امامزاده باقی است، و آن کوچه را به
# ~~نسب اولاد امامزاده بازخوانند وگویند (کوچهآ حسینیان » است.
# بعد از آن والی شهر صبیهآ خود را در نکاح امامزاده در آورد و در
# ~~این کوچه به جهت امامزاده خانه عالی بساخت و دو ده معتبر فهرج و
# ~~طرزجان در وجه معاش او نهاد.
# و درین مقام که امروز مزار اوست تا ابرند آباد جنگل بود و در ختهای
# ~~جنگلی رسته بود و نیستان بود و شیری در این بیشه و طن داشت و مردم از
# ~~ترس شیر درین راه تردد نمی کردند. نزدوالی آمدندو گله کردند. و الی
~~سوار
# ~~شد و با امامزاده و خلایق به کنار بیشه آمدند. آن شیر به صلابت تمام از
# ~~بیشه بیرون آمد. امامزاده چون شیر رابدید پیشرفت. شیر چوندر امامزاده
# ~~دید سرفرو انداخت و پیش آمد و سردر پای امامزاده نهاد و امامزاده]
~~PageV01P153
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0174.png)

# ~~دست برسر اومالید و مردم را فرمود که چوب و نی از آن بیشه جدا
# ~~کردند و شیررا فرمود که اذیت مرسان و به جهت قوت شیر جگری تعیین
# ~~فرمود . و آن شیر چنان رام شد که پسرکان باوی بازی می کردندی .
### | بیت
# نه هر آدمی زاده ازدد به است %~% که دد زآدمی زادهآ بد به است
# و امامزاده را فرزند و فرزندزادگان پدید آمدند. یک روز آن شیر
# ~~نزد امامزاده آمد و سربرپای او نهاد و جان بداد. امامزاده بفرمودتا
~~اورا
# ~~بشستند و کفن کردند و روی به قبله اورا به همین مقام در خاک کرد پیشان
# ~~قبله، وامامزاده وصیت کرد که چون من ms119 وفات کنم مرا نزدیک شیر دفن
# ~~کنید.
# ودرسال اربع وعشرین واربعمائه امامزاده به جوار حق پیوست و
# ~~به حکم وصیت امامزادهرا در جنب شیر دفن کردند. وچون حرم بزرگوار
# ~~او را وفات رسید او را پیش روی امامزاده دفن کردند. درمیان شیر و
# ~~امامزاده.
# وازنسل امامزاده0 معصوم قریب یکهزار آدمی از مرد و زن و
# ~~کودک سادات صحیح النسب هستند دریزد.
# وآن سنگی که تاریخ برآن نوشته بود در سال ست و سبعین و سبعمائه
# ~~صاحب اعظم خواجه اسحق بن خواجه حسن ساورج خوارزمی بر داشت و
# ~~لوح کاشی بتراشید و تاریخ بنهاد پیش محراب] وقبر امامزاده به کاشی
# ~~کرد و آیات کلام مجید برآن ثبتگردانید : «انما یریدالله لیذهب عنکم
# ~~الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا»1 و دیوار مزار بکشید .
# و جناب مرتضی اعظم امیر معین الدین اشرف ساباطی مروح بردر PageV01P154
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0175.png)

# ~~مزار بساخت وسفید کرد ودرگاه مزار مفتوح کرد و واقعات امامزاده
# ~~معصوم برکتابه ساباط بنوشت، وبرابر در مزارسقایه خوبراست کرد.
# و در سال ثمان و تسعین و سبعماثآه که سلطان محمدپسر ابوسعید طبسی
# ~~عصیان و رزید مر تضی اعظم سعیدامیر صدر الدین در یزد در جنب این مزار
# ~~قطعهای زمین بخریدو نبش کر داموات را و آن زمین داخل مزار کرد و چون
# ~~سید صدر الدین مذکوررا متمردان بوسعیدی1 به قتل آوردند درآن زمین
# ~~او را دفن کردند.
# و بعدازآن فرزند ارجمند او مرتضی سعید امیر قطبالدین علی که
# ~~مقتدای اکا برزمان خود بود آنزمین را داخل مزار کرد و دیوار فخر و
# ~~مدینی بساخت و پنجره5 آجر پخته بردیوار راستکرد و صفهآ کوچک
# ~~مقابل قبله بساخت و بر طرف او طنبی راست کرد و به جانب شمال صفهآ عالی
# ~~بساخت به رسم مسجد و محراب ترتیب کرد و اکنون درآن صفه اقامت
# ~~صلوة میکنند .
# چون صاحب اعظم سعید خواجه شهاب الدین قاسم[ مستوفی وفات
# ~~کرد اورا در متقارب امیر سید صدرالدین دفن کردند.
# و چون در دوم ms120 ماه ربیع الاول سنه خمس وار بعین وثمانما ثه
# ~~مر تضی اعظم سعید امیر2 غیاث الدین علی را در شهر هرات شهید کردند وآن
# ~~بدبخت را که قاتل مرتضی سعید بود علی نجم حمتامی بکشتند و بسوختند
# ~~و بعداز چها رماه خواجه پیر محمد شعبان قمی و متعلقان او را به یزد
# ~~آوردند و درین مزار دفن کردند و مرقد اوازسنگ مرمرتراشیدند، و
# ~~جناب مولانای اعظم سعید شرف الدین علی مرثیه فرمود3 و برسنگ مرقد
# ~~او کندهاند.

PageV01P155

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0176.png)

# و خواجه پیر محمد قمی در پائین امامزاده صفهآ مروح بساخت
# ~~و منقش گردانید و محراب بنهاد و قندیل بیاویخت و سردابه بساخت.
# ودرجنب صفهآ شیخ الاسلام اعظم خلف الاکابر والاولیاء المحققین
# ~~برهان الملة والدین امیرشیخ دادائی اعلی الله شانه در پائین امامزاده
~~صومعه6
# ~~مروح بساخت و محراب ازسنگ مرمربنهاد و بر بالای صومعه نیم صفه
# ~~بساخت و منقش کرد و دریچه بر جوانب بگشود.
# و در سال خمس و خمسین وثمانمائه مولانای اعظم سعیدمقتدای
# ~~اعلی اکرم حمید نتیجة العلماء والفقها ء کاملین قاضی القضاة المسلمین
# ~~الواصل برحمة الله مالک یوم الدین مولانا مجدالدین فضل الله قاضی 1که
# ~~سروبستان شریعت و گلدسته6 بستان طریقت بود و به عالم حقیقت] واصل
# ~~شد به موجب وصیت اوبه مزار بزرگوار آوردند و درصفه خواجه پیر
# ~~محمدقمی دفن کردند .
# و در یوم الخمیس حادی عشرین صفرسنه4 اثنی وخمسین ثمانمائه
# ~~مولانای اعظم سعید مقتدای اعلی اقدم حمید سلطان العلماء والصلحاء
# ~~المتورعین وارث علوم الانبیاء والمرسلین قطب الاولیاء المحققین کهف
# ~~الحجاج الحرمین مولاناحاجی نظام الدین اسحق الحموی نورالله مرقده در
# ~~صفهآ مقابل قبله که امیرقطب الدین علی ساخته بود دفن کردند، و ذکر
# ~~مولانای مشار الیه و فرزندان سعادتمند او در مقالهآ یاز دهم خواهد آمد.
# و در سنهآ اربع و خمسین و ثمانمائه خواجه احمد فراش که ا ز
# ~~نوکران امیرزاده4 سعید سلطان محمدبود قطعهآزمین خلف ساباط خانقاه
# ~~بخرید و نبش کرد وساباط و سقایه که ms121 امیر معین الدین اشرف ساخته
# ~~بود تمام منهدم کرد و طرح مدرسهآ عالی مسد س بینداخت و درمزار
~~PageV01P156
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0177.png)

# ~~برشاه نشین صفه نهاد و دودر مفتوح کرد یکی برشرق و یکی بر غرب و
# ~~مطبخ و حجره جهت مسکن خادم وخانهها به جهت فقرا بساخت.
# و عالی جناب مرتضی اعظم مقتدای اعلی اقدم مؤمل اعظم السادات و
# ~~النقباء الکاملین سلاله آل طه ویس امیر1 جلال الملة والدین محمد ادام
~~الله
# ~~تعالی سیادته قطعهای زمین ازقبلی قبله بخرید و نبش کرد و صفهآ عالی و
# ~~طنبی در جنب صفه بساخت [ وطرح محراب عالی بناکرد، و آجرکاری
# ~~تمام شد درسال تسع وخمسین و ثمانمائه .
# و هم درین سال عالی جناب صاحب اعظم رشید مؤمل اعاظم
# ~~الصواحب والا کابروالوزراء الکاملین الموفق بتأئید الله الملک الولی
~~خواجه
# ~~معین الدین علی المیبدی ادام الله دولته درمیان مدرسه و مزار پایابی
~~وسیع
# ~~از آجر پخته بساخت و حیاض و خلوات خوب و صفه به رسم مسجد تمام
# ~~شد وآبمحلهآ جدیده در وجاری کردو بی تکلف پایابی خوب و به غایت آبی
# ~~مناسب، وپنجرهآ آهنین بربالای پایاب نصب کرد، وبیرون مزار مقابل
# ~~امامزاده طرح مدرسه ای به رسم حظیره بینداخت وصبیهآ مرحومه خودرا
# ~~در ودفن کرد.
# و در سنه5 اربع و خمسین و ثمانمائه شیخ حاجی محصل مصنعهای بر
# ~~شرقی مزار بساخت و آن هم به غایت مصنعه5 خوباست واز آب تفت
# ~~مملومی کنند و بسیار مردم از آن مستفیض می گردند. و چوندر بیستم
# ~~فروردی2 ماه سنه ستین و ثمانمائه ورود طوفان وسیل واقع شد به مرتبهای
# ~~که آب به عمارت امامزاده رسید و نصفی صفهآ جدید و صومعه و صفهآ
# ~~پائین امامزاده که بانی هریک نموده شد و مدرسه و پایاب مذکور تمام
# ~~بایر کرد و آب سیل گرد مرقدامامزاده معصوم و مقبره مولانای سعید حاجی
~~PageV01P157
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0178.png)

# ~~نظام الدین اسحق نگردید] و این معنی موجب عبرت و مزید اعتقاد
# ~~خلق شد.
# ودرسال احدی ms122 وستین و ثمانمائه مخادیم دین و دولت مثل سید
# ~~جلال الدین محمد و شیخ زادهآ اعظم برهان الدین امیر شیخ دادائی و
# ~~صاحب اعظم خواجه معین الدین علی هریک عمارت خود را احیا کر دندو
# ~~باقی مکسور بماند و هرروزه به سعی جناب خواجه مشارالیه آش به فقراو
# ~~مساکین می رسد، ودایم الاوقات درین مزار مردم به تلاوت کلام الله مشغول
# ~~می گردند و هرروز رونق مجدد مزیدفیه می گردد.
# ذکر مزار متبرک سلطان المشایخ المحققین
# قطب الاولیاء الکاملین تقی الملة والدین
# دادا محمد علیه الرحمة
# شرح کمالات او از حد بیرون است و اگر بدان شروع می کنیم از
# ~~مقصود دور میافتیم. صیت کمالات وکرامات او از شرق تا به غرب
# ~~رسیده، وخوان نعمتش برفقرا و مساکین صباح و مساکشیده، وهرکه
# ~~به اخلاص روی بدان آستانه آورد از محنت وشدت زمانه خلاصی یافته، و
# ~~هرکه از متابعت فرزندان و درویشان او سرتافته دست به دستار برده
# ~~سر نیافته.
### | بیت
# هرکه خاک مرقد پاک توتاج سرنساخت
# دست برسر برد تا دستار جوید سر نیافت!
# شیخ از بزرگان دین و سالکان راه یقین بود . مولد او از اصفهان
# ~~است] و مرید شیخ اندایان بود.

PageV01P158

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0179.png)

# وشیخ اندایان را شیخ محمد نام بود، و این شیخ محمد شیخی کامل
# ~~موحد مرشد بود، و صاحب کرامات و ولایات بود.
# شیخ دادا محمد علیه الرحمة دست ارادت بدوداده بود، وشیخ در
# ~~بشره او نور ولایت مییافت و او را ارشاد کرد.
# و شیخ تقی الدین دادامحمددر صحرا غله پاک کردی و صائم الدهر و
# ~~قائم اللیل بود[ی] و آنچه از حق السعی بدو رسیدی صرف فقر اومساکین
# ~~کردی و خود بهپست1 جو افطارکردی .
# نقل استکه روزی شیخ سعید علیه الرحمة در صحرا خرمنی غله
# ~~پاک کرده بود و صاحب خرمن اجرت او داده بود و باقی خرمن
# ~~به انبار نقل کرده، و شیخ سعید در آن مقام بواسطه6 ادای امر حق قیام
~~نموده ms123 بود
# ~~که وقت فوت نگردد. و چون از نماز فارغ شد عزیمت راه خواست
# ~~کردن. شخصی برسید علوی واز خرمن اثری ندید . به غایت متغیر و ملول
# ~~شد. شیخ سعید پرسید که موجب ملال خاطرچیست؟ آن مرد علوی گفت
# ~~مرا بر صاحب خرمن وظیفه بود که در خرمن اداکردی و اکنون خرمن
# ~~برداشته ومن محروم به سروقت عیال بازمی گردم . شیخ فرمود که ای
# ~~مخدوم زاده صاحبخرمن و ظیفه6 ترابه من سپرده، ومن موقوف2 بودم به آن.
# ~~مرد علوی خرم شد و گفت! ساکن باش تامن کس بیاورم که بردارد. شیخ
# ~~فرمود که مزد بهمن دادهاند که بردارم و همراه تو بیاورم. این بگفت و
# ~~گندم برداشت و همراه آن علوی ببرد و بهخانه6 او بسپرد و خودبازگشت
# ~~و به صحبت شیخ محمد آمد.
# شیخ چون نظر به او انداخت. گفت امر وزچه عمل کردهای که در تو PageV01P159
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0180.png)

# ~~چیزی احساس می کنم؟ شیخ دادا قصه6 علوی و گندم بازگفت. شیخ برخاست
# ~~و روی او را بوسه داد و گفت ای محمد به تو دادند و ترا بعدازین به مرشد
# ~~احتیاج نیست.
# اما اصح اقوال آن است که چون از خانهآ علوی بازگشت و به
# ~~قرارگاه خود آمد و ساکن شد چونشب در آمد به عبادت مشغول شد. وقت
# ~~صبح خواب بروغلبه کرد. چون در خواب شدحضرت رسالت راصلی الله
# ~~علیه وآله وسلم به خواب بدید که او را به خود خواندی و دست مبارک
# ~~بر سر او نهادی و گفتی ای محمد چونی از رنج فرزند من! چون تواین
# ~~مرحمت درحق فرزندمن نمودی مانیز آنچه می جستی از درجهآ ولایت
# ~~به تو دادیم و ترا دادا محمد نام کر دیم و همیشه اغنیا و مساکین بر
~~سفره4 داد
# ~~تو روزی خورند و هرگز برکت از خاندان توکم نگردد.
# شیخ چون بیدارشدصلوات برحضرت رسالت1 صلی الله علیه وآله
# ~~فرستاد و بعداز ادای فرض به صحبت شیحاندایان رفت. شیخ چون ms124 در
# ~~بشرهآ اودید نور ولایت مشاهده کرد و گفت ای محمتد حال چگونهاست!
# ~~واقعه باز گفت. شیخ اندایان چشم و روی او بوسه داد وبراسم او لقب
# ~~بیفزود و او را گفت تقی الدین دادا محمد دادی ودادند، مبارک2 باد !
# ~~بستان این دستارالجه و برسر پیچ که این شعار تو و فرزندان تو و مریدان
~~تو
# ~~خواهد بود و او را به ولایت یزد ارشاد فرمود .
# شیخ متوجه این2 دیار شد و به قریه9 ارد کان که از ولایت میبداست آمدو
# ~~طرح خانقاه بینداخت و بسیار زمین صحرائی احیاکرد و مزروع گردانیدو
# ~~در خانقاه آش به فقرا روان کرد و مردم قریه تمام او را مرید شدند و
~~کرامات PageV01P160
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0181.png)

# ~~از ومشاهدمی کر دندو مردم اطراف روی بدو نهاده و دست ارادت بدو دادند .
# وحق تعالی وی را فرزندان صالح خدای شناس کرامت کرده:
# ~~محمودشاه، وعلیشاه، و ابوبکر شاه، ومحمد شاه.
# به اتفاق فرزندان متوجه کعبه شدو به زیارتروضه6 مقدسهآ حضرت
# ~~رسالت1 رفتند وبازگردیدند و فرزندان او همه اهل ولایت شدند .
# و چون شیخ در ارد کان قرار گرفت در آن سال در یز دقاضی مولانا
# ~~شهاب الدین بن مسعود باعمران بود. و جمعی از معاندان] شیخ دادا نزد او
# ~~رفتند که شیخ جاهل اصفهانی آمدهاست و دعوت می کند و ارشادخلایق
# ~~می کند. نه علمی ونه دانشی دارد! قاضی جمعی ملازمان خود را فرستاد و
# ~~شیخ را به شهر طلب کرد. چون شیخ به شهر آمد به مجلس قاضی حاضرشدو
# ~~قاضی را گفتند که شیخ آمده است. باخود گفت که شیخی عامی که راه
# ~~به طهارت خود نبرد چه ارشاد تواند کرد؟ زمانی توقتف کرد و بعد از آن
# ~~به مجلس آمد. چون در بشره شیخ نگاه کرد حال براو بگردید. خواست
# ~~که دست شیخ بوسه دهد. شیخ تبسمی فرمود کهایقاضی، شیخی عامی که
# ~~راه به طهارت خود نبرد دست او بوسیدن از جهل بود! مولانا شهاب الدین ms125
# ~~درپای او افتاد واعضای او به لرزه درآمد . شیخ او را استمالت داد و
# ~~بنشاند. قاضی از شیخ چند سؤال عامی بکرد . شیخ برفور 2 جواب
# ~~بفر مود. قاضی دست ارادت به شیخ داد و دستار او قبول کرد و به حلقهآ
# ~~مریدان در آمد و ترک قضا بگفت و خادم شیخ شد و در ملازمت قیام
# ~~می نمود.
# وشیخ سعید در سرآب نومقیم شد و دراین مقام که امروز مزار
# ~~متبرک است باغی بود. شیخ آن را بخرید و به قاضی و صیت کرد که زمان
~~PageV01P161
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0182.png)

# ~~وفات من نزدیکاست، مرا دراین مقام دفن کن و شیخ متوجه1] بندر آباد شد.
# ودر سال سبعمائه در شهر شوال بهجوار رحمت حق پیوست .
# ~~فرزندان شیخ سعید [اورا] در خانقاه بندر آباد در گنبد پشت مسجد خانقاه
# ~~دفن کردند. قاضی شهابالدین بعد از سهروز باجمعی اتفاق کرده به حکم
# ~~وصیت جسد مبارک او را نبش کردند و به شهر آوردند و درین مقام که
# ~~مدفون است دفن کردند.
# وقاضی شهابالدین درسال عشرین وسبعمائه2 صفهآ عالی بربالای
# ~~زیارت شیخ بساخت و درگاه عالی راست کرد.
# و در سال ثمان واربعین و سبعمائه قاضی شهاب الدین وفاتکرد واو
# ~~رادرعقب شیخ دادا دفن کردند، رحمة الله علیه.
# وخاتون عظمی ملکهآ عاقله کبری خانزاده بنت سلطان مبارزالدین
# ~~محمد درجنب مزار شیخ سعید درسالست وثمانین وسبعمائه مدرسه
# ~~عالی مروح بساخت و خانهها و چهار صفه و درگاه عالی مفتوح کرد و
# ~~چهار صفه مقابل مزار متبرک راست کرد.
# واواول زن امیرشیخی پسر خواجه رشیدالدین فضل الله بود وچون
# ~~اووفات کرد زن شاه محمد شد و سلطان ابراهیم و سلطان بایزید از او
# ~~متولد شدند. سلطان ابراهیم در اصفهان و فات کرد و اورا بدین چهار صفهآ
# ~~مقابل مزار آوردند و دفن کردند و قبراز سنگ مرمرا تراشیده و به آب
# ~~زرالقاب نوشته3 نهادهاند .
# و دری در چهار صفته بر مزارشیخ سعید مفتوح کردهاند و مختدرات
# ~~اولاد ms126 بنی مظفردر این چهار صفه بسی آسودهاند، مثل- بانی خانزاده وسلطان
# ~~پادشاه بنت شاه شجاع و غیرها.

PageV01P162

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0183.png)

# و درپائین مزار شیخ سعید فرزند بزرگوار او که سرو چمن شریعت و
# ~~گل بوستان1 طریقت وحقیقت وجود شریف اوست مؤمل2 اعاظم
# ~~المشایخ والاکابر الکاملین برهان الملة والدین امیرشیخ اعلی الله شانه
~~مدرسه
# ~~مروح ساخته وصفه6 عالی مرفوع کرده بلاتکلف، و پیشان صفه که مزار
# ~~شیخسعید است گشاده و شرفه چوبین برو نصب کرده و در میان شرفه
# ~~دری به مزار مفتوح کرده و بردایره شرفه کتابهای به خط جناب اعظم
# ~~خلف الوزراء فی عهده وزمانه خواجه عمادالدین محمود ولدخواجه اعظم
# ~~سعید نورالدین کمال اشعار لطیف مولانای اعظم سعید وحیدالعصر مولانا
# ~~شرفالدین علی به آبزر نوشته و در صحن سراچه حوضی و سیع ساخته و
# ~~میاه تفت دروجاری و درگاه عالی مفتوح کرده و برساحت درگاه همچنین
# ~~حوضی وسیع ساخته و پیشان درگاه نهر میاه تفت به حوضین جاری
# ~~می گردد و بهباغ خلف خانقاه به زراعت صرف میشود و بر شفیرمیاه
# ~~مذکور دو رویه درخت سروو کاج نشانده و تمام ثابت و بالیده شدهاست و
# ~~به قرب صدقدم تخمینا دیگر باره درگاهی به غایت عالی ساخته و ساباطی
# ~~خوب پرداخته، اما هنوز ناتمام است.
# و بی تکتلف آن مزار بزر گواررااین مدرسهآ نامدار ضروری بود، و در
# ~~مدرسه بر طبقه مزار بالاخانههای مروح به تکلف ساخته و یومأفیوما و
~~ظیفه5
# ~~حفاظ وموالی مقرر فرموده می رساند و حفاظ به تلاوت کلام الله صبح وشام
# ~~مشغولاند واکابرو موالی واهالی بیشتر اوقات حاضر می گردند و مجلس
# ~~وعظ ودرس علم وسماع وشعرمی باشد، وخادمان درخانقاه قدیم جهت
# ~~فقرا و مساکین هرروزه آش راتبه میرسانند و درویشان راحت مییابند.

PageV01P163

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0184.png)

# واین مدرسه سال ..... 1 عمارت شده است .
# ذکر فرزندان شیخ سعید
# اول . سلطان حاجی محمود شاه
# قطب زمان خود بوده و پرتو جلال برو زیادت بود و نقد اولیاء
# ~~بود و هیچ کس ms127 در روی او نظر تمام نتوانستی کردن، از غایت هیبت.
# وازراویان معتبر شنیدم که در زمان سلطان مبارزالدین محمد که
# ~~باروی میبد می ساخت و حفر خندق می کرد و به تعجیل مردم را در کار
# ~~داشته بود سلطان حاجی محمودشاه برسید. زمانی در آن حیران [شد] و به
~~محمد
# ~~مظفر نگاه کرد و گفت ای محمدا چه کار می کنی! در جواب گفت که خانه6
# ~~خود محکم می کنم تا از دشمن ایمن باشم. شیخ چون این بشنید بخندید و
# ~~نظر برشاه شجاع انداخت و گفت چون ترا وقت برسد این ترکک ترا
# ~~بگیرد، و سخن همان بود. چون وقت در آمد شاهشجاع پدررا بگرفت و
# ~~میل کشید . وکرامات او بسیارست.
### | ذکر حاجی علیشاه
# پسر دیگر حاجی علیشاه بود، و آوردهاند که در زمانی که شیخ سعید
# ~~با فرزندان به کعبه میرفت یکشب در بیابان فید حاجی علیشاه از قافله
# ~~دور افتاد و راه گم کرد. روز دیگر هرچند وی را طلب کردند نیافتند.
# ~~چون قافله به ذات العرق رسید ند در حالت احرام بستن حاجی علیشاه را
# ~~دیدند بر شیری سوار شده به قافله رسید. پیاده شد و شیر ناپدید گشت. پدر
# ~~از و سؤال کرد. گفت در بیابان به خضر رسیدم و ده روز مصاحب او بودم و
# ~~با خضر طعام میخوردم و مرا در بیابان چشمههای آب شیرین می نمود و
# ~~قولی بامن کرد که هرسال نزد من آید و باهم صحبت داریم.

PageV01P164

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0185.png)

### | ذکرحاجی ابوبکرشاه
# پسرسیوم حاجی ابوبکرشاه بود، واورا حالی غریب عجیب بود و
# ~~از مردم اعراض کردی و کمتراختلاط نمودی و بیشتراوقات انز و اجستی و
# ~~کس برحال او اطلاع نداشتی وگاه گاه سه روزو چهار روز] گم شدی و باز
# ~~پیدا گشتی و همصحبت رجال الله بودی و مافی الضمیر گفتی.
# ذکر حاجی محمد شاه
# پسر چهارم حاجی محمدشاه بود. و اوخلیفه6 آخرین بودو صایم الدهر و
# ~~قایم اللیل بود، وافطار ms128 بهنان جوو سعتر کردی، و تمام سلاطین بنی مظفر
# ~~مرید او بودند، و درزمان اوموقوفات دادائی زیاده شد و خوانق معمورشد.
# و در بندر آباد و اشکذر و عزآباد وبیده وعقدا وهفتادر و ارد کان
# ~~آش فقرا و آینده ورونده معد بود و هرگز نذر ازکسی قبول نکردی.
# این پسران اصلی شیخ بودند .
# ذکر مریدان شیخ دادا و حاجی محمود شاه
# در این خاندان مریدان صاحب حال بسیار بودهاند و باشند. امامثل
# ~~شیخ الاسلام سعید علی بن محمود بنیمان نبوده، واواز مجذوبان راه حق
# ~~بود و بیشتر اوقات چشم بر هم نهاده بودی و کمترسخن گفتی و آنچه گفتی
# ~~همان بودی و پرتو1 نور جلال برو اثرکرده بود واز حاجی محمود شاه
# ~~نظر یافته بود.
# گو یند حا جی محمودشا ه روزی بر در خانقاه خود نشسته بود.
# ~~لولی ای میگذشت و« پهلوی»می خواند. حاجی محمودشاهراحال دست داد.
# ~~گفت وی را بازخوان2 . علی بنیمان وی را بخواند. حاجی محمود شاه
# ~~در لولی نظر کرد. علی بنیمان گفتای لولی آنچه حاجی به تو داد به من ده
~~PageV01P165
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0186.png)

# ~~تا من آنچه تو[خواهی به تودهم. لولی گفت دادم. علی بنیمان کفت چه
# ~~میخواهی؟ لولی حطام دنیوی طلبید. [شیخ علی] او را خشنود کرد و
# ~~روانه گردانید وحال بر شیخ علی بگردید و ولایت بر و گشاده شد.
### | کرامات شیخ علی
# نقل است که روزی مولانای شیرازی به دیدن شیخ آمد. چوندر
# ~~وضع شیخ نظر کرد انکار او دردل آورد و برشیخ بخندید و از نزد شیخ
# ~~بیرون آمد و برکنار آبرفت که و ضوبسازد. غلامی ترک داشتو شمشیری
# ~~حمایل کرده بود. برگردن مولانا زد و سراو از بدن جدا شد وبراسپ
# ~~سوار گردید و به طرف شیراز رفت. مردم از عقب او برفتند و او رابگرفتند
# ~~و نزدیک شاهشجاع بردند. ازوی سؤال کرد که چرا وی را کشتی؟ غلام
# ~~گفت ای پادشاه ما به بیداخوید به صحبت شیخ بنیمان رفتیم . خواجهآ ms129
# ~~من انکار او دردل آورد و بخندید و از نزد اوبیرون آمد و برکنار آب
# ~~وضومی ساخت. من شیخ را دیدم که بیامد و شمشیر بکشید و به من داد که
# ~~گردن اورابزن. من بی اختیار گردن او بزدم. پادشاه فرمود که تیغ شیخ
# ~~علی خورده است. جماعتی از کرمان نزد پادشاه حاضربودند. گفتنداین
# ~~مولانادر کرمان زن خود کشته بود. پادشاه فرمود که به قصاص رسید. غلام
# ~~را ببخشید.
# وهم از کرامات اوست . جماعتی لران در راه می رفتند ناگاه
# ~~به کاروانی رسیدند که خرما بارداشت . لران آن خرما بغارتیدند. چون
# ~~به خانقاه شیخ آمدند فرمود که غارت وزیارت! لران چون این بشنیدنددر
# ~~پای او افتادند وتوبه کردند .
# و همچنین شاه شجاع جهت عصیان شاه یحیی از شیراز متوجهیزد PageV01P166
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0187.png)

# ~~شد و مردم یزد استغاثت به شیخ علی بردند . شیخ علی دعا کرد که خدایا
# ~~مگذار که او به یزد آید، و در زمانپادشاه رادر دشکم بگرفت و می نالید.
~~نزد
# ~~شیخ علی آمد و تضرع نمود . شیخ علی پارهای نان خشک به وی داد
# ~~که این بخور که شفای تو درین است . چون پادشاه آن نان بخورد در
# ~~زمان شکم او به شد. از شیخ عذرخواست ووداع کرد وهم از بیداخوید
# ~~باز گردید و به راه شیراز با لشکر برفت.
# و همچنین آوردهاند که صاحب جمعی ایرنیانی در قهستان بود به غایت
# ~~ظالم و دغل و دوباره اقچه از مردم گرفتی و منکر آمدی و مردم را اذیت
# ~~رسانیدی. مردم نزد شیخ رفتند و گله کردند و شیخ اورابخواند و نصیحت
# ~~کرد. صاحب جمع در جواب گفت ای شیخ تو باشیخی خود بساز و به
# ~~مال دیوان کار مدار. چون از پیش شیخ بیرون رفت درد شکمش بگرفت و
# ~~جان بداد. اورا برخربستند و به ایرنیان آوردند .
# وکرامات او بسیاراست.
# و چون شیخ علی وفاتکرد اورا در قریه9 بیداخوید درین مقام
# ~~که هست دفن کردند، و شیخ ابراهیم ms130 ابرقوهی که خادم او بود سر قبر
# ~~او مجاور بود و بسیاراز بزرگان می خواستند که قبر او را عمارت کنند.
# ~~شیخ علی به خواب خادم ابراهیم آمد وگفت حوالت چنان است که ترکی
# ~~از ترکستان بیاید و برسر قبرما عمارت کند.
# در سالست و عشرین1 و ثمانمائه امیر ترمش که داروغه یزد بود
# ~~از قبل امیر زاده اسکندر بیشتر باغات و زمین بیداخوید بخرید و بر
# ~~مزار شیخ وقف کرد و عمارت نیکو برسر قبر شیخ بساخت از گنبد و طنبی و
# ~~مسجد و مسکن فقرا و درهای نیکو نصب کرد، و قبرشیخ را عمارتی نیکو
# ~~کرد ولوح بنهاد و به غایت عمارتی نیکو و مروح شد. و از اطراف خلایق
~~PageV01P167
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0188.png)

# ~~به زیارت آن بزرگ می آیند و مراد مییابند.
# و در سال تسع و اربعین و ثمانمائه امیرزادهآ اعظم شمس الدین محمد
# ~~میرک پسر امیر جلالالدین چقماق بفرمود که محرابی از سنگ مرمر
# ~~بتراشیدند وگرد آن کتابه نوشته در قبله گاه نصب کردند.
# و شیخ حاجی خلیفه که خادم بقعه بودچند قطعه زمین احیا کرد و مشجر
# ~~و مکروم ساخت و قنات جاری کرد و مزید موقوفات خانقاه کرد و در
# ~~رونق خانقاه و نشر نام نیکو جدی تمام داشت و غنی و فقیر همه از او
# ~~شاکرو راضی بودند.
# و در سال] تسع و اربعین و ثمانمائه عمارتی عالی بر در خانقاه بساخت
# ~~ازآجر تراشیده و اساس آن ازسنگ وگچ نهاد و درگاه عالی مفتوح کرد و
# ~~فخرو مدینی نهاده و بر هر طرفی گنبدعالی راست کرد و بر بالای هریکی
# ~~غرفههای نیکوساخته و دار افزون1 چوبین نهاده.
# چون شیخ حاجی مشارالیه درآن سال به جوار حق پیوست فرزند
# ~~ارجمند نیکو خصال او شیخ شرف الدین علی به رسم نذرکمر خادمی برمیان
# ~~جان بسته و نشر نیکو از پدر گذرانیده و غنی و فقیر از سفرهآ انعام او
~~بهره یافته.
# زنده است کسی که ازتبارش ms131 %~% ماند خلفی به یادگارش
# تاچون به چمن رسد تذروی %~% سروی بیند بهجای سروی
# گر سرو بن کهن نبیند %~% در سایهآ سرو نو نشیند
# ذکر مزار قطب الاولیاء جمال الاسلام ابی سعید
# محمد بن احمد بن مهریزد از اولاد
# نوشیروان عادل علیه الرحمة
# ازکبار مشایخ بود و داخل پیران2 طبقات است و جد اعلی اوشبی PageV01P168
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0189.png)

# ~~حضرت رسالت1 را صلی الله علیه وآله در خواب دید و به دست او به اسلام
# ~~درآمد و ترک امارت و ایالت بداد و طریق زهد وورع گرفت و اهل
# ~~تجریدشد و ملبس به کسوت فقر شدو خدای تعالی او را] فرزندان صالح داد.
# وچون شیخ جمال الاسلام متولد شداز کوچکی باز اثرولایت از جبین
# ~~او پیدا بود و دایم بهعبادت مشغول . شبی حضرت رسالت را صلی الله
# ~~علیه و آله و سلم در خواب دید که گیسوی مبارک بردست او نهاد و آب دهن
# ~~در دهن اوکرد. چون بیدار شد تاره موی گیسوی پیغمبر صلی الله علیه و
# ~~آله در دست اومانده بود و علوم ظاهر و باطن برو کشف شده بود. تمام قرآن
# ~~ویرا حفظ بود وباعلما بحثکرد وبرهمه فایق آمد و با امام الحرمین
# ~~صحبت داشته بود و مباحثه کرده .
# و از نسل او بسیار فاضلان در دین محمدی پیداشدندمثل، ولانای اعظم
# ~~سعید غیاث الدین علی منشی که از فضلای عصربود، ومولاناشهاب الدین
# ~~محمد که سرآمد زمان خود بودند درانشاء2 وتواریخ وفقیه نیکو، ومزار
# ~~مقدس جتدبزر گوارش او ساخته. چهار صفهآ عالی و طنبی بزرگ که مدفن
# ~~شیخ الاسلام است و پنجرههای آهنین بر طریق گشوده، و نهر آب صواب در
# ~~میان مدرسه جاری کرده، و ساباط رفیع منقش بر در گاه ساخته و قصیده سید
# ~~حسن متکلم برآن ثبت کرده که مطلع قصیده این است :
# سلام کالطاف آل الممجد»
# و برکتابه6 درگاه تاریخ نوشته واین عمارت در سال اربع و ثمانین و
# ~~سبعمائه تمام شده.
# ومولانای اعظم معین الدین جمال ms132 : الاسلام محتسب از فرزندان
# ~~او بود وشعری نیکو داشت وپیش سلاطین واکابر معززبودی و ظریف و
~~PageV01P169
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0190.png)

# ~~ندیم و خوش صحبت بودی وامور احتساب یزد سالها تعلق بدو داشت.
# ~~ووفات شیخالاسلام اعظم سعید درسال ثمانین و اربعمائه بود.
# ~~و هنوز آثار کرامات او در میان خلق مشهور است و هرکس که
# ~~بر سرتربت او سوگند به دروغ خورد جان نبرد.
# ~~واین ضعیف آنچه معلوم دارد مطربهای بود که او را گل گندم
# ~~خواندندی. بر آن سر زیارت سوگند خورد و همان روز وفات کرد.
# ~~وهمچنین جوانی بود شرف علاف نام، همچنین درین مزار سوگند
# ~~خورد و بعد از دو روز بمرد.
# ~~ومناره پائین مزار مصلی امیر معین الدین اشرف ساخته، علیهم الرحمة.
# ذکر مزار صالحین مشهور به حضرت
# مولانای اعظم سعید مولانا مجدالدین حسن
# ~~قربامامزادهآ بزرگوار مزاری به غایت شریف است و اکابر دین و
# ~~دولت در آنجا مدفوناند، و بیشتراولاد رضی دراین مقام آسودهاند، ودر
# ~~صفهآ مقابل مولانای اعظم سعید شرف الدین علی و مولانای اعظم حمید
# ~~مجدالدین حسن آسودهاند.
# ~~وتاریخ وفات مولانا شرف الدین علی در سال سبع و خمسین و
# ~~سبعمائه بود .
# ~~ووفات مولانا مجدالدین حسن در سال ثمانین و سبعمائه بود، وقاضی
# ~~عادل فاضل است .
# ~~وبرصفه[ ایمن1 این صفه خلف صدق مولانای اعظم ضیاء الدین
# ~~محمد مدفون است.

PageV01P170

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0191.png)

# و در صفهآ ایسرصفهٔ‌ بزرگ امیر عماد الدین مجتبی بن مرتضی
# ~~اعظم رکن الدین سلام الله وزیر وکسان او مدفوناند.
# وهم متصل این مزار صفهای است عالی موسوم به« صفهآ صفاه که
# ~~مولانا ومرتضی اعظم سعید قاضی القضاة اقدم حمید1 قطب الحق والشریعة
# ~~والتقوی والدین جمال الاسلام مسعود اعلی الله درجته فی علیین مدفون
# ~~است که در زمان امیرپیر محمد بن عمرشیخ شهادت یافت وامیر اسکندر
# ~~به سلطنت قایم مقام شد. از ممالک عراق و یزدجهت نواباکابر بهشیراز
# ~~طلب کرد و مرتضی مشارالیه را به شیراز طلبید و به طرف شبانکاره
# ~~به دارابجرد فرستاد و ms133 درسال خمس عشر وثمانمائه در دار ابجرد وفات
# ~~یافت و اورا در جوار دحیهآ کلبی دفن کردند.
# واین« صفه، صفا» سبط بزر گوارش مرتضی اعظم مجتبی اکرم
# ~~المخصوص بعنایة الله جلال الدولة والدین خضرشاه اعلی الله تعالی شأنه
~~بنا
# ~~نهاد، و در سال ست و ثلاثین و ثمانمائه فرمود که مرقداو را به یزد
~~آوردندو
# ~~در «صفه صفا» دفن کردند.
# ومولانای اعظم سعید صاحب النظم والنثر مولانا فخرالدین ابوسعیدو
# ~~پدر بزرگوارش در پائین «صفه صفاه مدفوناند.
# و شیخ الاسلام اعظم مؤتمن الدین ابوبکر بن محمد بن یوسف
# ~~علیه الرحمة2 که از اکابر اولیاء بود دراین مقام مدفون است. وفات او
# ~~به تاریخ ثلاثین وار بعمائه بود.
# و شیخ مرحوم محمود در و دگر و مر تضی اعظم3 سعید سیدشمس الدین
# ~~محمد کیا و شیخ مرحوم سعید صفی الدین ار دبیلی در این مقام مدفوناند،
# ~~و دیگراکابر دین و اسلام.

PageV01P171

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0192.png)

# و مولانای اعظم سعیداعلی اقدم حمید افتخار الصواحب والوزراء
# ~~فی عهده وزمانه مولانا رکن الدین حسن طیب الله ثراه [طرف] عمارت ایسر
# ~~این مزار طرح عمارت عالی بینداخت و مقبره نیکو بساخت ومنقش و
# ~~مطلا گردانید و پدرسعیدمولانای اعظم حمید صفی الملة والدین محمود
# ~~مدفون1 گر دانید.
# و در سال2 که مولانای اعظم مشارالیه در کرمان وفات یافت نعش او
# ~~را بهیزد آوردند و درجنب پدر بزرگوارش دفن کردند، و اوخواجهآ
# ~~نیک اعتقاد حمیده خصال بود و هرگز ازو اذیتی به مردم نرسیدی بلکه
# ~~ممد ومعاون درویشان بودی و مردم از سفره او بسیار طعام خوردندی،
# ~~رحمه الله.
# ذکر مزار سادات عظام امیر علی قوام2 الدین
# آن مزار بزرگوار است و قرب «دار السلخ» واقع است وبسیار از
# ~~سادات عظام در آنجا مدفوناند و مردم بهزیارت روند و بیشتر حاجت روا
# ~~گردد.
# وآن عمارت و چهار صفه و گنبد سیدنظام الدین پدر سیدر کن الدین
# ~~قاضی ساخته و اول آن بقعهآ آل نظام بوده، وسید نظام الدین در آن ms134 قبه
# ~~مدفون است.
# و در فضای خلف گنبد سادات عظاماند، مثل سیدقطب الدین که از
# ~~اولیای زمان خود بود، وکرامات او بسیار است.
# نقل است که خواجه اوجی که مرید سید بود با کاروانی به جانب
# ~~تبریز میرفت . چون به دانک لالکان، رسیدند دزد بر کاروان زد .
# ~~خواجه گفت ای سیدقطب الدین همتی و مددی! ناگاه از برابر کاروان
~~PageV01P172
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0193.png)

# ~~گردی پیدا شد واز میان گرد سیدقطب الدین علی ظاهرگردید، برپشت
# ~~شیری سوار شده و ماری تاز پانه ساخته! عزیمت آن دزدان کرد . دزدان
# ~~چون آن بدیدند منهزم شدند و بگریختند و کاروان به سلامت برفتند. آن
# ~~خواجه چون بهیزد آمد به دیدن سید رفت. چون به مجلس بنشست خواست
# ~~که حکایت کند. زبانش بسته شد و هیچ نتوانست گفت. چونمردم از پیش
# ~~سید بیرون رفتند زبان خواجه گشاده شد. سیتد فرمود که ای خواجهتا من
# ~~زنده باشم این سخن فاش مکن.
# ~~وسید علی قوام الدین صاحب کشف وکرامات بود.
# ~~آل نظام بیشتر دراین مزار مدفوناند.
# ذکر مزار شیخ تقی الدین عمر استادان علیه الرحمة
# ~~شیخ تقی الدین عمر استادان ازاکابر اولیا بود وقطب] زمان خودو
# ~~معاصر سلطان قطبالدین بود و علم وعمل با همدیگر جمع کرده بود.
### | بیت
# ~~هم عمل، هم علم باهم یارداشت
### | هم عیان، هم کشف ، هم اسرار داشت
# ~~خودصلوة و صوم بی حد داشت او
### | هیچ سنت را فرو نگذاشت او
# ~~و وعظ بهغایت خوب فرمودی.
# ~~واهل یزد سه گروه بودند: کرامیه وقدرینه وعلی العرشیته.
# ~~وشیخ سعید از روی بحث با این هرسه درآمد و بر اعتقاد ایشان
# ~~مشغولشد به دلیل وبرهان، وهمه را ملزم گردانید و درجاده اهلسنت و
# ~~جماعت آورد.

PageV01P173

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0194.png)

# وفات او در سالست و ستمائه1 بود در این بقعه که امر و زمدفون است.
# و بسیاراز بزرگان دین در آن زمین مدفوناند مثل قاضی جلال الدین
# ~~خیارقی2 که از علمای عصربود وسرآمد زمان خود، و قاضی نظام الدین
# ~~ابوالخیری تبریزی، ms135 ومولانا شمس الدین محمد کرمانی ، ومولانای اعظم
# ~~سید کمال الدین شاه حسین مکرم ابرقوهی، واز مشایخ قدیم شیخ احمدک و
# ~~مرحوم شیخ علما.3
# و بسیار شهداء وعلماء دراین مزار مدفوناند واین مزار راعمارات
# ~~بسیار ساخته بود، ازساباط درمزار و سقایه وصفه، وبه سبب سیل تمام
# ~~منهدم گشته واز آنها اثر4 نمانده.
# ذکر مزار شیخ خلیل آسوده مشهور به گوردارین.
# این مزار هم به غایت متبرک است و بسیار ازاکابر در و آسودهاند و
# ~~گنبدی قدیم درآن مقام بود.
# مولاناقوام الدین مشهور به شیخور0، آن گنبدرا بکند و دیگری از آجر
# ~~پخته بساخت و سفید کرد و کتابه6 گنبدبنوشت، در سبع و ثما نین و سبعمائه
~~.
# و مقبره4 او در خلف آن گنبد است و گردآن مزار دیوار بکشید وآن
# ~~قبرکه آنرا « قبردارین » میخوانند قبر شیخ خلیل آسوده است وقبراو
# ~~چوبین بود و ارضه" بخورد از آجر پخته عمارت کردند.
# و شیخ اعظم مشارالیه از جمله6 اولیاء کباربود و صاحب کرامات.
# و ازکرامات او یکی آن است که پسرش به کعبه رفته بود وشب
# ~~عیداضحی مادر پسر حلوا می کرد و گریه می کرد جهت پسرومی گفت پسرم
# ~~اینجانیست که ازاین حلوابخورد. شیخ خلیل گفت بخش اوبنه. طاسی در
~~PageV01P174
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0195.png)

# ~~خانه داشت، جهت پسر پر حلواکر د و بنهاد. چون پسرش از کعبه باز گردید
# ~~آن طاس در میان بار همراه آورده بود. گفت در روز عید پدرم این طاس
# ~~حلوا در منای 1کعبه به من داد .
# و بسیارکس از قبر او استمداد همت کردهاند و مراد یافته.
# ذکر مزار حاجی صدرالدین به موضع باخ کمال
# در اول حال حاجی صدرالدین به علوم ظاهر مشغول بود وبه کعبه
# ~~رفت و زیارت کعبه و روضهآ رسول صلی الله علیه وآله دریافت وراه
# ~~قدس خلیل باز گردید. و بنیاد تصوف کرد و به علم هیأت قیام نمود و
# ~~او را حالی دست داد و جذبهای دریافت و ترک دنیا بکرد و از ms136 مردم
# ~~کناره کرد، وآمیزش بامردم نکردی و به طرف مهریجرد رفت و درکوه
# ~~خورمیز قیام کرد.
# و امیر یوسف خلیل که از قبل امیر بزرگ داروغهآ یزد بود به دیدن
# ~~او رفت و به جهت او چهار طاقی بساخت و اوکمتر در آنجا بودی و آخر
# ~~روی در بیابان نهاد و در صحرا مقیم شد وکمتر طعام خوردی .
# و در زمان حکومت امیر عبدالرحمن قورچی در بیابان انار در
# ~~شمس کوران بر پای ایستاده وفات یافته بود. عبدالرحمن، پهلوان بیژن
# ~~راهدار را بفرستاد واورا بیاورد . واین مقام که مدفن اوست بخرید و او
# ~~را دفن کرد و باغچهای در خلف آن بساخت .
# و چاهی در آستانهآ مزار بود که چندین سال بود که خشک شده
# ~~بود. چون حاجی را در آن مقام دفن کردند آب در آن چاه ظاهر شد.
# ~~چنانچه پوست انار خشک برروی آب آمدو آن آب چاه هر گزکم نمیشود و
~~PageV01P175
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0196.png)

# ~~به غایت آب نیکوست و به جهت شفامردم میخورند.
# وفات او درسال ست وثمانمائه بود. اورا درین مزاردفن کردند.
# ذکر مزارسادات مشهور به قل هوالله
# در آن مزار همهسادات عریضیاند، واین مزار متقارب [ باغ کمال
# ~~کاشی است ومشهرراست به « گنبدهشتدر»، وذکر آن گنبد کرده شد که
# ~~از آثار گنج یزد گرد شهریار بوده.
# و درین مزار قبلی قبله صفهای است و در او سه قبر است که هرکه
# ~~در آنجا هزار بار» قل هوالله احد» بخواند هرمراد که طلب دارد بر آورده
# ~~گردد، و این مجرب است.1
# ذکر مزار تازیان قدیم
# و عزیزانی که درو آسودهاند
# بدان که مزارقدیم یزده تازیان» است که اولیا و صلحا وشهدا درو
# ~~مدفوناند وابتدای این مقابر از تابعین اصحاب پیغمبر صلی الله علیه وآله
# ~~باشد که چون اهل یزد در اسلام در آمدند دوحتی از قبایل مکه و مدینه که
# ~~همراه بودند دراین جا مقیم شدند: یکی حی بنیتازیان و دیگری حیبنی
# ~~تمیم واز آن تابعین که در ms137 یزد وفات کردند دراین مقام دفن کردند و او را
# ~~منسوب به تازیان کردند.
# ازیک طرف او امامزاده معصوم ابوجعفر محمدبن عبید است، و
# ~~سادات و بزرگانی که در آن مزار آسودهاند: مولانای اعظم حاجی نظام الدین
# ~~اسحق الحموی ومولانا[ی] اعظم سعید مولانا محی الدین خطیب وپسرش
# ~~مولانا شمس الدین محمد وغیره.
# 1 - ازینجاگاد کر لمرار خمبرد رصدته بعه ازنسخهٔ‌هم * و«ف» افتادهاست.

PageV01P176

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0197.png)

# ازیک طرف[ مزار ] شیخ تقی الدین عمراستادان ، واز یک طرف
# ~~مزار عفیف الدین که استادمحمدبن یعقوب تازی1 در آنجا آسوده است که
# ~~قرآن به روضه مطتهر حضرت رسالت خواند وازروضه آواز آمد که استاد
# ~~قرآن محمد یعقوب2 ، وحاجی محمود تجره، وحافظ عمادالدین پسرش،
# ~~و شیخ سعید محمدبن احمد بن ابی بکر بصری که از بزرگان دین بود، و
# ~~شیخ جنید توران پشتی.
# وبریک طرف مزارخط سبز [است].
### | ذکر مزار خط سبز
# وکیفیت اپن مزار خط سبز چنان است که چون مبارزالدین محمتد
# ~~مظفر بیرون دروازه مهریجرد نبش می کرد و خندق می کند به قبری
# ~~رسیدند. شخصی در قبر یافتند اعضای او درست و دوپاره حریر سبز در
# ~~دستهای او و مصحفی حمایل کرده، وبر آن دو پاره حریر خطی سبزنوشته و
# ~~هیچ کس آن خط نمی توانست خواندو از دست او بیرون نمی توانست آوردن.
# شب محمد مظفر را در خواب نمودند که آن شخص باخط سبزپیش
# ~~حضرت رسالت صلی الله علیه و آله ایستاده بود و گله می کرد که می
~~خواستند
# ~~خط آزادی مرا بازستانند.
# محمتدمظفتر از آن هیبت از خواب بیدار شد و بفرمود تا او را با آن
# ~~دوپاره حریر و خط سبز درین مقام دفن کنند و صومعه بر بالین او بساختندو
# ~~مردم بسیار نشانه از آن قبر دیدهاند.
### | ذکر مقابر غازیان3
# و بریک طرف دیگر از « تازیان» که آن را« غازیان» میخوانند و ذکر
~~PageV01P177
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0198.png)

# ~~آن ازپیش رفته بسیاراز علما و فضلا وصلحا در آن مقام اسودهاند ، منل ms138
# ~~مولانای اعظم سعید اعلی اقدم حمید شمس الدین محمد مازیار علیه الرحمة
# ~~که فقیه و مفتی و واعظ و زاهد و صاحب فنون معقول ومنقول وموحد
# ~~بود، و در آن مقام آسوده است.
# و مولانای اعظم سعید نورالدین خطیب که از اولیاء الله بود. هم دراین
# ~~مقابرست.
# ومولانای اعظم سعید شمس الدین محمد جولاه فقیه واعظ مصنف
# ~~درآنجا مدفون است .
# و بسیار از تابعین که اسامی ایشان معلوم نیست.
# واز آن جهت آن را «غازیان» می گویند که چون لشکر اسلام به یزد
# ~~مراجعتکردند از جهت اهل فهرج که شبیخون برآن مسلمانان زده بودندو
# ~~بسیار شهید شده بودند، جمعی از اهل یزد به آن مسلمانان منضم شدندو
# ~~به فهرج رفتند و با مجوسیان حرب کردند و قلعه فهرج بستدند و بسیاری
# ~~از مجوس به قتل آوردند. بعضی زخم دار بودند از مسلمانان. چون باز
# ~~گردیدند کشتگان را درین مقام دفن کردند و هرکه از آن زخم داران که
# ~~هم وفات کردند در آنجا دفن کردند و آن مشهور بهه غازیان» شد.
# ذکر مقابر باغ کمال کاشی
# چنان معلوم شد از راویان کهن سال که این مزار باغی مشجرو
# ~~مکروم بود و در میان باغ عمارت وچاه آب وحوضخانه بود، وسلطان
# ~~مبارزالدین محمتد آنرا از مالکان بخرید و وقف اموات مؤمنین و مؤمنات
# ~~کرد درسال[ ستین و سبعمائه.
# وبیشتر غریبان و مقتولان در آنجا مدفوناند. اول قبری که در آنجا
# ~~بود قبرکا کا محمد بود، وصدو چهل سال عمر اوبود.

PageV01P178

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0199.png)

# و بعد از او درویشی ابدال بود که از یک مقام شبو روز تجاوز نکردی
# ~~و در برف وباران وزمستان و تابستان برروی خاک افتاده بودی، و اورا
# ~~بابا ناصر گفتندی. از ابدالان بود.
# وبریک طرف مقابر باغ کمال کاشی میل سرپهلوان اسد طغایشاهی1
# ~~[است] که در کرمان حاکم بود و با پادشاهشاه شجاع چندسال محار به کردو
# ~~آخروی را چون بکشتند سراو را بهیزد فرستادند. پهلوان کمانکش سر ms139
# ~~اورا دفن کرد و میل بساخت و تاریخ از سنگ مرمربنهاد.
# و بریک طرف عمارت مزار « اسکندریه» است که درزمان پسر
# ~~ابوسعید طبسی خلقی که به واسطه قحط و در بندان دراندرون شهر مرده بودند
# ~~قریب سی هزار آدمی، وذکر آن کرده شد، چون فتح یزد شد اسکندر
# ~~هندو بغا به محصلی2 بهیزد آمد. آن مردگان که در آن خانههایشهر درهم
# ~~افتاده بودند، اسکندر دراین مقام باغی بود آنرا بخرید و وقف اموات
# ~~کرد و آن مرد گان را از شهر بیرون آوردند و در قبر مدفون کردند و
# ~~سایاط عالی بساخت و مسجدی و چهاردکان، و آنرا «اسکندریه» نام کرد.
# ودر آن مقام بسیاراز شهدا[ و اهل الله مدفوناند وبه سبب سیل آن
# ~~ساباط و مسجد و حانوت منهدم گشته وآثار نمانده، اما قبر شهدا و
# ~~اولیاء باقی است.
# ودولت مجنونه در آنجا مدفون است و این دولت از اهل الله بود و
# ~~در اول دادای لولیان بود و اورا حالی دست داد و جذبهای رسید و از
# ~~لولیان انفراد جست وبر روی خاک سه روز وچهار روز افتاده بودی
# ~~متصل ونخوردی و نخسبید ی و خبر از خود نداشتی و ازکس طلب
# ~~نکردی و در سربازار افتاده بودی وگاه گاه مافی الضمیر گفتی. و یکی بود
~~PageV01P179
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0200.png)

# ~~که او را سرخ کبوتر فروش گفتندی. اورا تعتهد کردی وریگ در زیر
# ~~اوکردی و ریگ تر برداشتی. ودولت را سال به صد واند رسیده بود و
# ~~دندان دگر باره برآورده بود وگاهی دعاکردی و گاهی دشنام دادی وگاه
# ~~خندیدی وگاه گریستی. و چون وفات کرد اکابر شهر بر و نماز کردند و
# ~~صدقه دادند، و در [اسکندریه» قبر او مشهور است.
# ومقبره مولانا شهاب الدین حسن1 قاضی هم دراین مزار است واو
# ~~نیز از اکابر دین بود و فقیه و صاحب شروط بود.
# ذکر مقابرحمیدی [و] تیرگری3
# و درجنب مزار حاجی صدرالدین مقابر حمیدی است. قطعهای زمین
# ~~مولاناعبدالله بن ms140 مولاناحمیدالدین که شحنه یزد بود بخرید ووقف کرد] و
# ~~چون فتح یزد شد ابوبکر خازن و عمرخواجه بخشی و شمس الدین بخشی و
# ~~احمد آقا3 وقتق4 فرمان اسکندر بهقتل ایشان صادر شد . جسد را در این
# ~~مزار دفن کردندی.
# و بریک طرف باغ کمال مقابر تیرگری است که باغ خواجه محمودتیرگر
# ~~بود. وقف مقابر مسلمین کرد و بسیار از صلحا[و] مؤمنان در آنجا
~~آسودهاند.
# ذکر مقابر باغ حاجبی5
# این باغ از آن حاجب عز الدین لنگر بن وردانزور بود: ودرقدیم الایام
# ~~عشرتگاه اتابکان و باغ نامدار یزد بود و گوشکی در میان باغ بود.
# وچون اتابک یوسفشاه یسودر را در آن باغ به قتل آورد باغ روی
# ~~به خرابی نهاد و قصر ویران شد و درختان همه برکندند و ویران کردند
# ~~تازمان مظفریان در آمد و خالصات شد.

PageV01P180

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0201.png)

# و برادر شاهیحیی شاهحسین دیوار آن باغ راست کرد و عمارت قصر
# ~~کرد و در تصرف گرفت.
# وبعد از وفات او چون متروکات قسمت کردند این باغ حاجبی1
# ~~به صبیه او مولاة عظمی ملکهآ کبری خواند2 سلطان رسید. آنرا وقف اموات
# ~~کرد و مردم هریک قطعهای زمین بر داشتندو حظیره ساختند، مثل مهتر علی
# ~~شاه فراش و مرتضی اعظم سید جلال الدین جعفر معرف3 وغیره.
# وازاهل الله ومجذوباندر آنجا بسی آسودهاند، مثل [ بابامجدالدین.
# ~~واو مجذ وب غیر سالک بود و صاحب حال بود و با کس آمیز ش نکردی و
# ~~بردر مسجد خواجه پیرحسین دامغانی در اهرستان بیشتر اوقات نشسته
# ~~بود و وصله چوب پیش خود نهاده بودی ودایم الاوقات صمد صمد
# ~~گفتی و هرگز ازکس طلب نکردی و مردم اورا تعهد کردندی و زنی
# ~~از متعلقان ملازم اوبودی و اورامحافظت نمودی. روزی مداحی صفت
# ~~حرب احد و شهید کردن دندان پیغمبر صلی الله علیه وآله می کرد. اوتمام
# ~~دندانهای خود به موافقت بشکست. و در آخرحال او را رمدی پیداشد و
# ~~به افگشت دیده خود بر آورد و دراقامت ms141 نماز جان بداد. وی را در این
# ~~باغ دفن کردند. وفات او در سال ثمان و عشرین و ثمانمائه بود.
# ودرجنب او امیر جنید برلاس مدفون است ، و برادر این جنید
# ~~امیر معتبر بوده نزد امیرزاده اسکندرو روگردان شده، او را بگرفتند و
# ~~بیاوردند. امیرزاده اسکندر حکم کرد که به زند گی پوستاو بکندند. امیر
# ~~چون آن بدید متغیر شد و ترک امارت کرد و اوراجذ به ای رسید و بیخود
# ~~شد و هفته هفته در بیابان برهنه و تنها گشتی و چون به شهر آمدی با کسی
# ~~سخن نگفتی وهرجامه که در براو کردندی همان روزپاره کردی، وبه
~~PageV01P181
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0202.png)

# ~~گورستان سربردی[ و در زمان وفات مردم را وداع کرد وجان بداد.
# ~~امیرزادهآ اعظم شمس الدین محمد میرک پسر امیر جلال الدین چقماق او
# ~~را تجهیز و تکفین کرد و به جنازهآ او حاضر شد و او را پهلوی بابا
# ~~مجدالدین دفن کرد و در ویشان را آش داد.
# باباضیاءالدین ابدال هم درجنب ایشان مدفون است، واو درویشی
# ~~بله1 بود. ولیکن از او بسیار کرامت واقع میشد. گاه بودی که [وقت]
# ~~خفتن در بیرون شهر طوف کردی و در صبح چون دروازه گشادندی از شهر
# ~~بیرون آمدی.
# نقل است از مرتضی اعظم امیر قطب الدین مسعود قاضی که گفت روزی
# ~~بهزیارت مقابر تازیان رفتم. ضیاءالدین را دیدم که بر سرمقبره نشسته بود
~~و
# ~~ماری برکنار نشانده بود و بامار بازی می کرد . آن مار چون مرا بدید
# ~~برخاست و برفت.
### | ذکر مقابر باغ مولائی
# این مزارنزدیک باب کوشکنواست برکنار خندق، واول باغ معمور
# ~~بود. مولانای اعظم سعید شمس الدین ابوبکر رضی بر اموات وقف
# ~~کرد.
# وبسیار اهل الله درآنجا مدفوناند، مثل شیخ زاهد عابد صالح متقی
# ~~شیخ احمد حق مدد کازرونی، و شیخ احمد صایم الدهر بودی و خلیفه4
# ~~قطبالدین آفاق شیخ ابواسحق کاز رونی قدس الله روحه العزیز بود، وچهل
# ~~سال در غرفه مسجد جمعه شهر مجاور بودا ms142 و معتکف . و از او بسیار
# ~~کرامات مشاهده کرده بودند. و چون وفات کر د اورا بر کنار شارع این مزار
# ~~دفن کردند.

PageV01P182

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0203.png)

# و در یک طرفاین مزار مولانای اعظم سعید قدوة العلماء والفضلاء
# ~~المتهجدین1 مولانا عزالدین ابراهیم فیروزانی که از فضلای عصر بود و
# ~~مثل او واعظ نبود و بهمدت چهل سال سی جز وکلام الله تفسیرکرد و
# ~~سلاطین بنی مظفر دروعظ او حاضر شدندی و قریب ششصد هزار از
# ~~ابیات عربی و فارسی در ذکر داشت ودر وعظ کنایت ولطایف گفتی. و
# ~~هشتاد و چهارسال عمر او بود و در سال ثمان و تسعین وسبعمائه وفات
# ~~کرد، و قریب باغ ملائی 2 مدفون است .
# و درجنب شیخ احمدحق مدد مولانای اعظم سعید حاجی علی رویدشتی
# ~~مدفون است . و مولانای مشارالیه از جملهآ فضلای زمان خود بود. وعظ
# ~~به غایت خوب گفتی وگاه مردم را بگریانیدی و گاه بخندانیدی . و مسافرت
# ~~بسیار کرده بود و صحبت اهل دین و دولت بسیار دریافته، و دراول محتسب
# ~~بود و آخر به قضای حنفی مشغول شد. و صاحبنظر بود واکابر با او
# ~~مطایبه بسیار کردندی.
# و درجنب او شیخ جلالالدین زاهد که خلیفهآ شیخ احمد حق مدد
# ~~بود مدفون است، و او مردی زاهدصالح بود و در غرفه مسجد جمعه
# ~~قائم مقام شیخ احمد حقمدد بود[ وآن هرسه قبربا یکدیگرمتصل است .
# وقریب باغ ملائی1 مقابر سرچم است و درآن مقام بسیار از صلحا و
# ~~مؤمنان آسودهاند.
# و در آنجا دو قبر بزرگ بستهاند و در این دو قبر قریب سه هزار آدمی
# ~~مدفوناند از زن ومرد که به واسطه6 قحط دربندان پسرابوسعید طبسی در
# ~~اندرون شهر هلاک شده بودند و درمدرسه دومناره ایشان را انداخته
# ~~بودند. چون در و ازه بگشادند آن مرد گان را بیرون آوردند و درین دوقبر
~~PageV01P183
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0204.png)

# ~~دفن کردند. و از آن دوقبر بسیار نشانها دیدهاند.
# وقریب آن مزار برکنارخندق مقابل« برج اولیا» مسجدی است ms143 که
# ~~در سال اربع و تسعین وستمائه که خلق بعد از ورود سیل به موضع سرچم
# ~~جمع شدند ساختهاند، و آن قصه درمحل خود گفته شد. ودرون مسجد
# ~~اهل الله بسیار دیدهاند وآن مسجد نشانه داراست، ومقام «چهل تنان» نیز
# ~~گفتهاند.
# ذکر مزار سید سرچم
# مشهور به «سید سرچم». درجنب آن مزار آسوده است و اومرد
# ~~تارک مجذوب بود و آنچه بگفتی اکثر همان بودی ، و اکابر یزد اورا
# ~~منقاد بودند. و چون در سالست و خمسین و ثمانماثآه وفات کرد اورادرین
# ~~مقام دفن کردند، واین مزار عمارت کردند و مردم بهزیارت روندو مراد
# ~~یابند.
### | ذکر مقابر زنگیان
# وهم درآن نزدیکی برسر راه خراسان مقابریست که آن را مقابر
# ~~زنگیان خوانند. درویشان و ابدال درآنجا مدفوناند و رجال الله در آن
# ~~مقام حاضر شوند و درشب آن موضع عظیم بد هیبت باشد.
# ذکر مقابر مریاباد و یعقوبی
# آن مزار نیز متبرک است و از اولیا و صلحا وشهدا خالی نیست، و
# ~~گویند هر شب آدینه خضر علیه السلام در آن مزارگذار می کند.
# وازشهدای فهرج یکی در آن مزارست و ذکراو گفته شد.
# و مولانای اعظم سعید قدوة الخطباء والصلحاء المتورعین شیخ PageV01P184
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0205.png)

# ~~زین الدین علی سوخته درآنجا مدفون است که مدت چهل سال به استقلال
# ~~خطیب جامع یزد بود و معلم اطفال بود و قریب هزار کس از برکت انفاس
# ~~او قرآن آموختهاند1 و بعضی حفظ کردهاند.
# وصبیه او [موسوم] به بکری برسرسجتاده وفات کرد، واو صدیة،
# ~~زمانخود بود و مردم بسیار خوابها و نشانها درقبراو دیدهاند و درجنب
# ~~پدرش مدفون اشت.
# ذکر مزار شیخ الاسلام سعید فریدالدین
# عبدالباقی وشیخ الاسلام اعظم سعید
# شمس الدین محمد خلوتی نورالله قبرهما
# شیخ فریدالدین عبدالباقی از بزرگان دین وسالکان راه یقین بود و
# ~~مولد اواز کازرونبود وصاحب کشف وکرامات بود و مرید شیخ محمد
# ~~اسفراینی بود ، و شیخ محمد خرقه از قطب الاولیاء وقدوة العلماء مظهر
# ~~217کلمات الله العلیاشیخ علاء[الدوله4 سمنانی ms144 داشت. شیخ فریدالدین رابه
~~یک
# ~~واسطه خرقه به شیخ علاء الدوله می رسد و صاحب مقامات علیه بود و
# ~~چندین چله داشته بود.
# و از بزرگان استماع دارم که شیخ فریدالدین را روز عرفه در
# ~~کازرون دیدهاند وروز عیددر طواف کعبه یافتهاند. و به غایت وجیه بوده و
# ~~نشان ولایت در جبین اوظاهر بود و پرتو جلالی 2 بر او غالب بود.
# نقل است که سلطان ابواسحق بن خواجه شیخ محمدبن خواجه کمال-
# ~~الدین ابوالمعالی جهت خارجی خورده3 براوحوالت کرد. محصل پیش
# ~~شیخ آمد و تشدد می نمود. شیخ نزد وی فرستاد که راجع کن. نشنود. چون
# ~~بهشیخ باز گفتند گرم شد و گفت این ظالم رابگیر! سلطان ابواسحق همان
~~PageV01P185
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0206.png)

# ~~روز خسته شد. پیش شیخ فرستاد و عذرخواست و گفت فاتحهای بخوان.
# ~~شیخ فرمود، ع : «زهری که به جان رسید تریاک چه سود؟» اورا میباید
# ~~رفت . اما فاتحه بخوانم که بر ایمان برود، وفاتحه برخواند . سلطان
# ~~ابواسحق همان روز وفات کرد.
# و درسال اثنی عشرو ثمانمائه که ابابکر خازن عصیان ورزیدوخواجه
# ~~جلال الدین محمود خوارزمی با لشکر امیرزاده اسکندر به محاربه یزد
# ~~آمد و دربندان متمادی شد اکابر و اهالی در خواست کردند و شیخرانزد
# ~~اسکندر فرستادند. شیخ متوجه اصفهان شد و چون امیرزاده اسکندراز
# ~~آمدن شیخ خبردارشد او را نوازش و تعظیم نمود و به موجب در خواست
# ~~شیخ احکام بنوشت وشیخ را روانه یزد گردانید . وچون شیخ به شهر آمد
# ~~ابابکر خازن ازصلح ابا نمود و از صوابدید شیخ تجاوزکرد. چون شیخ
# ~~خبردار شد سرخ برآمد وگفت سگان را از شهر به درکنید. روز دیگر
# ~~ابا بکرخازن به میهمانی رفت و معتمد او فرخشاه1 عصیان او ورزید و
# ~~در وازهآ شهر که باب قلعه بود برابابکر ببست و در وازه بیرون قلعه
~~بگشود، و
# ~~لشکر بیرون در شهر آمدند و شهر را بگرفتند و ابابکر و امرای او که
# ~~انهزام یافته بودند بگرفتند و به قتل آوردند. ms145
# گویند که در آن روز که دراترار امیر بزرگ در گذشت شیخ فرمود
# ~~که امیر بزرگ وفات یافت، وچون تاریخ وفات امیر بزرگ معلوم کردند
# ~~همان روز بود که او گفته بود.
# و اومریدان صاحب حال داشت و درسال ثلث عشر وثمانمائه وفات
# ~~یافت. به حکم وصیت او را در سر اهرستان قریب مزار مامانوکث دفن
# ~~کردند، رحمه الله.

PageV01P186

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0207.png)

# و درسال سبع وار بعین و ثمانمائه که جناب صاحب اعظم دستور اعلی
# ~~اکرم افتخار العلماء و1 الحکام خواجه ناصرالدین محمود سمنانی خلد
# ~~ظله2 به وزارت دریزد بود در سرمزار او عمارتی عالی بنیاد کرد واول
# ~~صفهآ قبلی قبله که پیشان3 زیارت بود بساخت و باقی] طرح انداخته بماند.
# وچون شیخ الاسلام اعظم سعید صاحب المقامات العلیته وارث علوم
# ~~الانبیاء المرسلین سالک مسالک دین قدوة المحققین شمس سماء العارفین
# ~~شمساللملة والدین محمد خلوتی نورالله مرقده که شیخ الاسلام و مقتدای
# ~~اکابر دین ودولت بود و علم وعمل باهم جمع کرده بود و چندین چله
# ~~برآورده بود و خرقه از شیخ فریدالدین عبدالباقی داشت وهرروزشصت
# ~~هزارذکرخفی ورد داشت در یوم السبت عشرین ربیع الاول سنه تسع و
# ~~اربعین وثمانمائه به جواررحمتحق پیوست او را به موجب وصیت به
# ~~مزار شیخ بزرگوار فریدالدین آوردند و درجنب شیخ دفن کردند.
# ومرتضی اعلی اعظم امیرجلال الدین خضرشاه تختگاهی مروح بساخت و
# ~~قبر شیخ فریدالدین عبدالباقی وشیخ شمس الدین محمد خلوتی را در آن
# ~~تختگاه عمارت کرد و فرش از آجرپخته بینداخت و میلی جهتروشنائی
# ~~بساخت بر بالین قبر، جزاه الله بالخیر.
### | **
# ذکر مزارات مشهور که تعلق به ظاهر شهرداشت گفته شد. اکنون
# ~~درذکر مزارات داخل شهر شروع کنیم، بتوفیق الله تعالی.
# ذکر مزارات داخل شهر
# اول مزار متبرک پیربرج
# هرکس درباب او چیزی گفتهاند. بعضی برآناند که این قبر امامزاده6
~~PageV01P187
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0208.png)

# ~~سعید فضل بن موسی کاظم علیه السلام است، برادر سلطان خراسان علی [بن]
# ~~موسی الرضاعلیهما السلام، امابه صحت ا نپیوسته، ولیکن ms146 از صحابه وتابعین
# ~~بیرون نیست.
# وغالب آن است که از شهدای فهرج است که بعضی در آن حربگاه
# ~~زخم ختورده بیرون آمدهاند و بدین طرف آمدهاند و پراگنده هر یک
# ~~به مقامی فرود آمدندو به سببزخم به جوار حق پیوستند وایشان را درهمان
# ~~مقام دفن کردند، و تحقیق اسامی ایشان معلوم نشد.
# چنانچه یکی برلب« گورآهنگران» آسوده است، و دیگری در مقام
# ~~امامزادهآ بزرگوار، ودر میدان در مسجد و کاروانسرای امیر چقماق دو دیگر
# ~~آسودهاند،. و دیگری در مزار1 مریاباد، و قس علی هذا .
# اما قبر بزرگوار او مخفی بود و کس را معلوم نبود که در این مقام
# ~~شهیدی آسوده است. تازمان دولت مبارزالدین محمد مظفتر در آمد و شهر
# ~~رابزرگ گردانید و بسیاری از بیرون داخل شهر کرد2 و بار وبکشید و
# ~~حفر خندق کرد وچون بدین مقام رسید حفاران کلند زدند و بشکافتند
# ~~قبر پیدا شد . نگاه کردند شخصی مهیب دیدند با جامههای سبز وسفید
# ~~در آن قبر آسوده، و جامه هاپوسیده و ریزنده نگشته3 ومصحفی برسینه
~~اونهادهو
# ~~برا ندام او جراحت یافتند. چنانچه آوردهاند که حفاری پارهای پنبه از
# ~~جراحت او برداشت خون تازه بر پنبهیافت. آوازی به گوش حفار آمد که
# ~~دست خود نگهدار و این معنی[ صدق است به دلیل کلام الله مجید باری عز
# ~~اسمه: «ولاتحسبن الذین قتلوافی سبیل الله امواتا بل احیاء عندر بهم
~~یرزقون
# ~~فرحین بما آتیهم الله من فضله »4. حفار از آن هیبت بیفتاد و بیخود شد و
~~PageV01P188
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0209.png)

# ~~مزدوران دست از کار بداشتند و خبر نزد محمدمظفر آوردند و آنروز
# ~~درگذشت.
# و چون شب در آمد چند علم نور معاینه دیدند که از آن قبر
# ~~بر میآید. روز دیگر محمد مظفر سوارشد و بر زیارت آمد و بفرمود که
# ~~قبر را ببستند و فصیل برآن طرف قبر نهادند و در میان هر دو فصیل قبر
# ~~او راست کردند و صومعه بر بالین قبر او بساختند.
# شبی مردی و ms147 زنی بد کار در آن صومعه رفتند و به فسادمشغولشدند.
# ~~آتشی از غیب پیدا شد و هم در آن مقام هردو بسوختند. بامدادنگاه کردند
# ~~اندرون صومعه پرخاکستر بود و کفشی وموزهای بازمانده ، باقی همه
# ~~سوخته بود. این موجب عبرت خلق شد.
# و اظهار این قبر در سال سبع واربعین وسبعمائه بود: ومزارمتبرک
# ~~است و بسیار نشانها از آنجا دیدهاند و اهل حاجت به مراد رسیدهاند.
# ودرسال اربع و اربعین و ثمانمائه جناب صاحب اعظم مقرب
# ~~الملوکث العجم امیر قطب الدین خضر شاه بن امیراعظم سعید شمس الدین
# ~~محمدخضرشاه قطعهای زمین از شهر داخل کرد و صومعه نیکو بساخت و
# ~~فرش بگسترد] و قبر را خرقه از کاشی و آجر پوشانید و درهای خوب
# ~~نصب کرد و این مزار را احیاکرد، جزاه الله بالخیر.
# ذکر مزار شیخ الاسلام اعظم سعید
# مولانا شرف الدین خضر علیه الرحمة
# شیخ شرف الدین خضر از بزرگان دین بود و علوم ظاهر و باطن
# ~~داشت و سلاطین بنی مظفر همه منقاد او بودند و اشعار موحدانه در غایت
# ~~جزالت دارد.
# وخانقاه وطنبی که مدفن اوست از استحداث اوست و پایاب آجر PageV01P189
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0210.png)

# ~~پخته در میان خانقاه ساخته و نهر سوا1 درو جاری است، و این خانقاه
# ~~محمدبن مظفر داخل شهر گردانید و عمارت خانقاه در سال خمس و
# ~~خمسین و سبعمائه بود. و در سال ستین وسبعمائه به جوار حق پیوست .
# و پسر ارجمند او مولانای اعظم سعید ظهیر الملة والدین محمد از
# ~~فضلای عصر بود. وی را تصانیف بسیاراست چون «اربعین» در حدیث و
# ~~شرح ینابیع و تاریخ یافعی وغیره.
# و درسال خمس عشر و ثمانمائه وفات کرد و در جنب پدر بزرگوارش
# ~~درین خانقاه دفن کردند، وفرزندان وسبط او همه از بزرگان و عزیزان
# ~~اهل یقین اند.
# ذکر مزار سید تاج الدین جعفر در شهرستان
# این سید تاج الدین از فرزندان محمد بن علی بن عبیدالله بود واز
# ~~گوشه نشینان زمان خود بود ms148 و جمعه تاجمعه ازخانه بیرون آمدی و به نماز
# ~~جمعه حاضر شدی، و صایم الدهر بودی وذکردایمی داشته وتنها در
# ~~این خانه که امروزمدفوناست مسکن داشته 2  و از خوردن و پوشیدن
# ~~او کسی خبردار نبود که از کجاست.
# شبی ترکی از نوکران اتابک شرابخانه می جست به درخانه سید آمد.
# ~~به گمان شرابخانه در بزد. سید چون در بازکرد ترک چماقی در دست
# ~~داشت، بر سید حواله کرد. دست و چماقش بر بالا خشک ماند. ترک
# ~~به جزع در آمد واستغاثت3 بهسید برد . فرمود که از شراب توبه کن تا
# ~~دستت به گردد. آن ترک توبه کرد. همان دم دست او درست شدودیگر
# ~~شراب نخورد و مرید سید شد.

PageV01P190

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0211.png)

# وفات سید در سال ستمائه بود. و در آن شب که وفاتمی کرد حفار
# ~~و غسال بهخانه طلب کرد تا قبراو بکندند . چون قبر تمام شد ده درم
# ~~به غسال داد و ده درم به حفار که مرا شمادفن کنید. غسال دید برد یمنی و
# ~~کفن و پنبه وگلاب نزد او بنهادند . سید بخفتید و کلمه بگفت و از دنیا
# ~~سفرکرد ، و هم دراین خانهاش دفن کردند . روز دیگر تمام خلایق بر
# ~~قبر او نمازکردند، رحمة الله علیه .
# ذکر مزار مولانای اعظم سعید فخرالدین
# پیرخواجه در شهرستان
# مولانای مشارالیه از بزرگان دین بود و علم و عمل با هم جمع
# ~~کرده بود واز اولاد بنی عباس بود و به بیست واسطه به عباس رضی الله
# ~~عنه میرسید و به علوم ظاهر مشغول بود و آخر در تصوف شروع کرد و
# ~~از خلق انزوا جست و بسیار بزرگان بهدیدن او رفتندی و راه] وصول
# ~~ندادی.
# و پیشتر از آمدن امیر زادهآ عالمیان خاقان اعظم سعید شاهرخ
# ~~بهادر سلطان طاب ثراه مردم را از مقدم شریف او خبر داده بود .
# وچون وفات کرد اورا در خانقاه مولانای اعظم سعید شهابالدین
# ~~محمد منشی علیه الرحمة دفن کردند .
# وفات او درسال اربع ms149 و عشرین و ثمانمائه بود .
# وهرکه در روز جمعه بعد از نمازجمعه به زیارت او رود هرمراد
# ~~که طلب دارد، ان شاءالله تعالی، بر آورده می گردد .
# و برادر او مولانای اعظم سعید نظام الدین پیر خواجه از افاضل
# ~~عصربود و ائمه فقه ودرس وفتوی بود ومفتی زمان خود بود و به چهار
~~PageV01P191
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0212.png)

# ~~مذهب ماهر بود ودر فنون علوم درس گفتی . چون وفات کرد اورا در
# ~~پهلوی برادرش در خانقاه شهرستان دفن کردند
# ذکر مزار شیخالاسلام اعظم سعید شیخ احمد
# فهادان وشیخ محمد برادرش
# شیخ احمد و شیخ محمد دو برادر بودند صالح و متقی ، و درده
# ~~اسفنجرد مقیم بودند و به شودمالی قیام نمودندی و به اجرت آن روزگار
# ~~می گذرانیدند، و تمام ده معتقد صلاحیت ایشان بودند.
# آوردهاند که صاحب جمع اسفنجرد به غایت ظالم بود ورعایای آن
# ~~ده از او در زحمت بودند . شیخ احمد اورا نصیحت کرد که با بندگان
# ~~خدا آسانی کن تا خدای بر تو نیز آسان کند. آن صاحب جمع از سرلجاج
# ~~گفت که سخن تو نمیشنوم . با خدا بگوکه جانمرا بستاند. اگرراست
# ~~می گوئی؟  شیخ دست بر داشت وگفت خدایاجانش رابستان . آن صاحب
# ~~جمع درزمان بیفتاد وجان بداد. مردم بسیار مرید شدند وخلایق ولایت
# ~~روی بدیشان آوردند.
# ایشان از دست مردم به شهر آمدند و در کوچه فهادان مقام کردند
# ~~و در شهر نیز مردم بسیار مرید شدند .
# آوردهاند که غلامی از آن اتابک بود و یوزاتابک داشتی. آن غلام
# ~~در خواب بود ویوز در چاهافتاد و سقط شد. غلام روز دیگر نزد شیخ آمدو
# ~~گریه کرد و درخواست نمود که شیخ از اتابک درخواست کند تا غلام را
# ~~اذیت نرساند . شیخ گفت ای غلام از شهر بیرون روکه ازراه خراسان
# ~~یوزی میآید. اورا بگیر و به عوض آن یوزکن. غلام از شهر بیرونرفت و
# ~~در «ریگ فیروزی» یوزی دیدمی آید. غلام آن یوزرا بگرفت و به عوض
# ~~آن یوز ms150 باز داشت .

PageV01P192

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0213.png)

# شیخ احمددر سال سبع و عشرین وستمائه وفات یافت. اورا در
# ~~این مزار دفن کردند .
# و شیخ محمد برادرش درسال خمس و ثلاثین و ستمائه وفات یافت.
# ~~هردو برادران در جنب یکدیگر مدفوناند .
# و بسیار بز رگان دراین مزار آسودهاند. مثل مولانای اعظم سعید
# ~~مولانامحمود واعظ که از فضلای عصربوده و قدوه علماء واولیاء وقت
# ~~بود و چند نوبت حضرت رسالت صلی الله علیه وآله [را] در خواب
# ~~دیده بود.
# و فرزند او مولانای اعظم سعید مولانا امام الدین واعظ ، که از
# ~~فضلای عصربود»1 ودر منقول و معقول و در وعظ ماهر بود و اهل یزد
# ~~تمام اورا معتقد بودند، چون وفات یافت اورا در جنب پدر بزرگوارش
# ~~بنهادند.
# وفات مولانا محمود در سال ثمان و تسعین و سبعمائه بود .
# و بردراین مزار سلطان مبارزالدین محمدبن مظفر ساباطی از آجر
# ~~پخته وکاشی تراشیده بساخته و پسر او شاه شجاع آسیائی در قریه
# ~~ابرند آباد بساخت«2 و وقف مزارکرد و بر در مزار خانقاهی بساخت و
# ~~هر روزاز طسق3 آن آسیا آش درآن خانقاه می پزند و به فقراء می دهند، و
# ~~به غایت مزار متبرک مروح است .
# ذکر مزار شیخ شکور
# شیخ شکور از قدمای مشایخ کبار است ونسب او معلوم نیست .
# ~~ولادت4 [او] از غزنین و ملتان بوده است و مسافرت بسیار کر ده بود و
~~بههر PageV01P193
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0214.png)

# ~~هرحال که بودی به ادای شکرقیام نمودی و اورا بدان جهت شیخ شکور
# ~~گویند، و چون بهیزد آمد قریب دروازه نو معتکف شد.
# آوردهاند که صد سال عمر اوبود و درآن روزکه وفات می کر دتمام
# ~~شهر بگردید و دوستان را وداع کرد. گفت که فردا عزیمت سفر دارم.
# ~~روز دیگر چون تحقیق کردند درخانه وفات کرده بود ، در سال سبع
# ~~و عشرین و سبعمائه . روز دیگر بزر گان شهر اورا تجهیز و تکفین
# ~~کردند و هم درگنبد[ خانه خودش دفن کردند و خرقه اورا بر ms151 بالای
# ~~قبراو نهادند و هنوز خرقه بربالین قبرش نهاده است و مردم به زیارت
# ~~روند و بهجهت حاجات آن خرقه پوشند، و اگر آنخرقه زودتوان پوشید
# ~~آن مراد به آسانی برآید واگر به دشواری باشد مراد حاصل نشود، و باشد که
# ~~چندان سنگین باشد که نتوان پوشید.
# و درجنب مقبرهاش صفهای است و فرش انداختهاند ومحراب
# ~~است و در آنجا نماز حاجت گزارند.
# و هم دراین خانه چاهی استو چندعددابریقنهاده که آببرکشند و
# ~~وضو سازند. و آتش وبرگ وساز آن نهادهاستتا آتش برافروزند و بوی
# ~~خوش بسوزانند. و در اصل صفه6 پائین قبر زوجه اوست .
# ذکر مزار سید روحالله مشهور به دیگ بندان
# مرتضی اعظم سعید قطب الاولیاء وقدوة العلماء المحقتقین سید نظام
# ~~الدین حیدر الملقتب به سیدروح الله ازا کابر سادات آل نظام و صاحب کشف
~~و
# ~~کرامات بود ووعظ فرمودی و در وعظ اومردم را حالت دست دادی و
# ~~بیشتر سلاطین وقت مرید او بودند و او را با شیخ نظام الدین دهلوی
# ~~قرب جانی بودو میان ایشان مکاتبات و مراسلات بودی .
# و شیخ نظام اولیاء قطب وقت و مقتدای مشایخ دهلی بود ورأس PageV01P194
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0215.png)

# ~~صوفیه هند بود و امیر خسر ودهلوی مریداوست و درخمسه خود [ مناقب
# ~~شیخ نظام بسیار گفته.
# یک روزسید روحالله دریزد وعظ می فرمود. ناگاه درمیان وعظ
# ~~زمانی خاموش شد. بعد از آن گفت در سر به ما نداکردند که به زیارت
# ~~کازرون رو. چون وعظ تمام کرد از منبر فرود آمد و همان روزمتوجه
# ~~کازورن شد ، مترصد که حواله سبب چیست . چون به کازرون رسید
# ~~بزرگان به دیدن او آمدند.
# روزجمعه وعظ می فرمود . تمام اکابردر وعظ اوحاضر بودند.
# ~~یکی از خطبا انکار سید در دل آورد . سید به نورولایت دریافت .
# ~~گفت ای آنکه انکارما در دل آوردی تقدیر ازلی چنین است! در نزدیکی
# ~~تو بمیری و من زن تورا به نکاح آورم و ازوی فرزندی متولدشود سرالله
# ~~نام و این زمان ms152 در پشت من ذکر میکند! چون وعظ تمام کرد و فرود
# ~~آمدهمان روزخطیب را تب گرفت و بعدازسه روزوفات کرد
# وچون مدت عده منقضی شد سید زن اورادر حباله خود آورد و بعد
# ~~از نه ماه پسری متولدشد نام او سرالله کرد، وسید باز به یز دمراجعت
~~نمود.
# و درسال ثلاث و ثلاثین و سبعمائه این مسجد و مقبره که [درآن]
# ~~مدفون است بساخت و صفه و طنبی نیکور است کرد و پنجره آهنین بر طریق
# ~~نهاد و به ارشاد خلایق مشغول شد.
# و در آخر حال مکتوبی به شیخ نظام دهلوی فرستاد واورا وداع
# ~~کرد و گفت [ این مکتوب آخرین است ومریدی را مکتوب بداد و بطرف
# ~~دهلی فرستاد. چون مرید مکتوب به دهلی آورد و شیخ نظام بر مضمون
# ~~مکتوباطلاع یافت دانست که سید راهنگام رحلت است. رقت کرد. مرید
# ~~سیتد بعداز دو1 روز پیش شیخ نظام آمد و استدعای جواب مکتوب کرد که
~~PageV01P195
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0216.png)

# ~~عزیمت رفتن کرده شده است.
# شیخ نظام الدین آن مزید را دستبکرکت و گفتنگاه کن. مرید چون
# ~~نگاه کرد مدرسهآ رکتنیه یزد دید و جماعت خلایق باعلمها و مصحفها[ی]
# ~~برسرنهاده جنازه سید روح الله همراه داشتند. مرید مضطرب حال شد.
# ~~شیخ نظام الدین فرمود که این جنازه سید روح الله است. مرید به گریه
# ~~افتاد وشیخ اورا روانه گردانید. چون به یزد رسید آن روز که آن مرد در
# ~~دهلی آن واقعه دیده بود همان روزسید دریزد وفات یافته بود، درسال
# ~~سبع وثلاثین و سبعمائه، علیه الرحمة .
# ذکر هزار حاجی حسین باغ علا1
# حاجی حسین از جمله مجذوبان بود وصاحب حال بود و بسیار
# ~~کرامات ازاو مشاهده کردهاند، وشاه یحیی بن مظفر مرید او بود.
# روزبه تجرید گذرانیدی و از کس سؤال نکردی وهرچه برزبان
# ~~راندی مؤثر بودی.
# آوردهاند که روزی برسر بازار صحافان درد کان طوافی قدحی ماست
# ~~بسته نهاده [بود و طواف میخواست که بفروشد . ناگاه حاجی حسین
# ~~چرخ زنان ms153 ازراه بازاردر عین حالت برسید. پای بر آن قدح ماست زد و
# ~~بینداخت و بریخت و ماری از تک قد ح بیرون افتاد. خلایق را معلوم
# ~~شد که حاجی به نور ولایت آن دریافته بود2 .
# و مثل آن بسیار ازاو صادرگشته وکرامات او در افواه عالم بسیار
# ~~است. چون وفات یافت اورا درخانه خودش دفن کردند، دراین مقام
# ~~که امروز مدفون است . وفات اودر سال سبعمائه بود.
# تمام شد ذکر مزارات متبرک داخل و ظاهر شهر، بعداز این در ذکر
# ~~باغستان شروع کنیم، بمنه وجوده3 .

PageV01P196

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0217.png)

### | مقالت نهم
# در ذکر باغستان و محلات وبانیان باغات
# ~~اول باغستان مشهوریز داهرستان است که رشکث روضهآ جنان است و
# ~~به هر طرف نهری چون سلسبیل حیاترواناست. به هر باغچهای که برگذری1
# ~~چمن وگلستان است وبه هر سروقدی که درنگری هزاردستان است.
# # روضة ماء نهرها سلسال %~% دوحة سجع طیرها موزون
# # آن پراز لالههای رنگارنگ %~% وین پرازمیوههای گونا گون
# # حبذا آب تفت و اهرستان %~% که چوخلد برین بود بهجهان
# # هست هرباغ او چوفر دوسی %~% هر طرف کوثری زلالروان
# # چوندم عیسی است روح افزا %~% راح و روحش که هست راحت جان
# # سرودر رقص از گذارصبا %~% بلبلان درفغان به صد دستان
# # تا ابد باد تازه و معمور %~% فارغ از صدمت دبوروخزان
# هرچند که مبدأ باغات از اول طغار شرفالدین مظفتر است که آن
# ~~را باغ خواجه سعد خوانند وآن باغ وسیع است و نا مضبوط و محقر
# ~~خانهای دراو ساختهاند به جهت بازیارباغ ، ونهرمیاه تفت به تمام چوناز
# ~~طغار شرف الدین مظفر جریان مییابد واز آن باغ بیرون میآید ومنقسم
# ~~میشود به محلات و باغات، و همچنین به یکدیگر متصل استتادامن« ریگ
# ~~فیروزی» که از ابتدا تاانتها یک فرسنگ ونیم تخمینا باشد.
# و درزمان خاقان اعظم سعید شاهرخ بهادر سلطان انارالله برهانه PageV01P197
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0218.png)

# ~~باغ برباغ و باغچه برباغچه چون نیستان در همدیگر بافته و متتصل بودو
# ~~همه پرسرو وگل ولاله و ریحان و میوههای الوان، ms154 چنانکه روضه جنان
# ~~از اودر رشک آمدی وابرنیسان از غیرت آن چمن و بستان اشک باریدی.
# ~~خاک صندل بویش از سبزه رنگ مینا نمودی ، و از نفحات نسیمش
# ~~عبیر دیده بینا گشودی.
# و ازیمن معدلت آن پادشاه عالم پناه مردم مرفه الحال و آسوده خاطر
# ~~روزگار می گذرانیدند و معموری شهر و ولایت و جمعیت حال به مرتبهای
# ~~رسیده بود که مردم دهاقین عوامل را کار نفرمودندی و غله و پنبه و
# ~~میوه که به شهر آوردندی همه براسب و استربار کردندی و جامههای زیبا
# ~~از قصب ودیبا پوشیدندی» ومرغهای فربه بابرنج درمیان خوردندی، و
# ~~جوانان سروقد باده9 گلرنگ نوشیدندیه1، ومطربان باساز چون بلبلان
# ~~خوش آواز[و] خوبان گل روی خروشیدندی و از شحنه و عسس باک
# ~~نداشتندی ونپوشیدندی، مصراع :
# «چنین تاچشم زخم افتاد درکار»
# وپادشاه سعیددر جولگهآ ری فجأة به عالم بقاواصل و از دار فنا رحلت
# ~~کرد ویوما فیوما خرابی و قحطی و خشکسالی و سم ستور بیگانه و قید
# ~~مسافران و پریشانی مجاوران و بیماری گران و موت بزرگان و قتل
# ~~اکابر و سروران واقع میشد، واگر بدان شروع کنیم از مقصود باز
# ~~میمانیم.
# غرض آن که اهرستان بدان صفت که شمهای از شرح اوشنیدی
# ~~به خارستان بدل شدو درخت بیدمشک هیزم خشک گشت واکثرباغات
# ~~که در تشابک اشجار آفتاب برزمین نتافتی حکم صحرای بادیه گرفت.

PageV01P198

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0219.png)

### | یت
# # همانا که آن رستنیهای چست %~% نه ازدانه از دامن عدل رست
# # فروریخت آن تازه گلها زبار %~% وزان تازه نرگس بر آمد غبار
# # به جز هیزم خشک و سیلابتر %~% نیابی به باغات چیزی دگر
# # گرآن پرورشیابد امروزباز %~% ازآن به بود آستین و طراز
# # یکی گر فراغت بود شاه را %~% ز نوزیوری بخشد آن گاه را
# ~~هرچند اهرستان که حکم نگارستان داشت از ظلم و خشک سالی
# ~~خارستان واز ورود سیل وطوفان غبارستان گشته اما به یمن معدلت این
# ~~پادشاه عالم پناه، ظل ظلیل اله، سلطان تاج بخش تخت نشین، سلیمانرفعت ms155
# ~~جمشید آئین، سلطان معز الدولة والدین ابوالمظفرجهان شاه بهادرخان
~~خلدالله
# ~~تعالی ملکه وسلطانه و افاض علی العالمین بره واحسانه، دراین سال اثنی و
# ~~ستین1 و ثمانمائه باز بوی رأفت ومر حمت وداد گستری و رعیت پروری و
# ~~آبادانی بلاد و ترفیه عباد میآید و امیدهست که چون باری سجانه تنگی آب
~~از
# ~~میان خلایق برداشت قحط نان هم بردارد ومظلومان را از شر ظالمان
# ~~برهاند .
# # چونیتت نیک باشد پادشارا %~% گهی روید به جای گل گیا را
# # فراخیها وتنگیهای اطراف %~% زعدل پادشاه خود زندلاف
# ~~درخت بد نیت خوشیده شاخ است
### | شه نیکو نیت روزی فراخ است
# ~~مصراع : «عنان سخن بین کجا می کشد»
# ~~غرض آن که باغ خواجه2 سعدمذکور چون عمارتی مضبوط وزمینی PageV01P199
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0220.png)

# ~~چندان معمور ندارد به غیراز نهرمیاه و دو رویه درخت بید ذکر سخن
# ~~در صفت اوراندن بی معنی می نماید .
# وازآنجا به باغ شیخ فریدالدین عبدالباقی  آبجاری می گردد و آن [234]
# ~~نیز باغی مشجروساذج استومقام اولاد شیخ سعیداست و از آنجا به مزار
# ~~مامانوک1 میآید .
# ذکرمزار مامانوک
# هرچند ذکر او در مزارات بایستی اما چون نسب و حالات او
# ~~معلوم نیست به غیر از شهرتی که درافواه است اسامی او را در سلک اولیاو
# ~~علما و فضلا آوردن از ادب دوری داشت و بکلی از قلم انداختن
# ~~رخصت نیافت.
# فی الجمله چون سر زمینی خوش است و میاه تفت در بیرون و
# ~~اندرون او جاری است وباغات متصل و اشجار وانها بسیار دارد امیر
# ~~ترمش که ازجانب امیر زاده اسکندر داروغهآ یزد بود در آنجا صفتهآ
# ~~عالی ساخته ودوگنبد خانه در جنب آن پرداخته و جماعتخانهآ نیکوراست
# ~~کرده و در پیشان صفه آب تفت جاری است و مردم در زمان رفاهیت
# ~~حال بدانجا رفتندی و«دیگ پالان» کردندی و سماع زدندی.
# وچون انقلاب واقع شد ویزد در تصرف حکام خاقان سعیددر آمد
# ~~پسر امیر ترمش مذکور ، سیدی احمد میرک، ازامارت توبه کرد و به
# ~~به کسوت درویشان ms156 و طریق ایشان در آمد و دراین مزار متوطن گشتوخانه4
# ~~جدید جهت اولاد خودبساخت وحمام خوب بردر مزارراست کرد و
# ~~نشان سیور غال حاصل کرد و کمر به خدمت مجاوران] و مسافران دربست و
# ~~چندباغ مشجر و مکروم احیاء کرد و به قدر سفره می کشید PageV01P200
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0221.png)

# واکنو نروزگارش روی به انحطاط آورده و جمعیت حالش نمانده - و
# ~~این صورت نسبت به حال او نیست که عموم خلایق راهمین حال است.
### | ذکر باغ لالا
# گویند از آن لالا صواب اتابکی بوده. باغی به غایت و سیع است وآب
# ~~تفت دراو جاری، و مشجتر و مکروم و داخل خالصات شریفه . ودر
# ~~این باغ بید و توت و انگور فراوان بودی و انارهای شاهوارلطیف، و
# ~~هنوز بعضی به قدرمانده است. اما هیچ عمارتی ندارد به غیر از ساباطی که
# ~~درجنب باغ در شارع ساختهاند و مشهور است به «ساباط ده نیم» .
# و چونخواجه اعظم سعید صاحب السیف والقلم جلال الملة والدین
# ~~محمود خوار زمینوبت سوم به مباشری یز دآمد تمام یز در اعمارت کردو
# ~~بازارها سفید گردانید و آن ساباط را هم سفید ساخت، در سال تسع و
# ~~ثلثین1 وثمانمائه .
# ذکر باغ امیر شمس الدین محمد میرک
# ولدامیر جلال الدین چقماق
# مقابل باغ لالا2 باغ میرک محمد است و امیر محمد بسیار عمارتی
# ~~در آن باغ ساخته و مشجر ومکروم گردانیده و چمنهای گل و سروو
# ~~چنار وعرعرراست کرده .
# وزمین باغ پراز لاله وریحان بود و نسیمش چون دم عیسوی مرده
# ~~زنده کردی و باغبانش آزادان را ] بنده ساختی3.
# قصر پرنورش چون روضه فردوس معمور، وساحت، وطنبی و
# ~~حوضخانه اش عشر تخانه غلمان وحور بودی. حجرههای تحتانی و فوقانی
~~PageV01P201
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0222.png)

# ~~جهت نزهت و سرور ساخته و دریاچه بهجهت حرارت تموز ودبور
# ~~پرداخته، و در صفت عمارتش شعرای زمان شعر گفتهاند1.
# ~~زهی به حسن وصفا ثانی بهشت برین
### | که رشک جنت وخلدی وجای2حورالعین
# ~~فراز سقف رفیعت بود زروی شرف
### | هزار سال ms157 اگر بر رود سپهر برین
# ~~اگر محیط فلکث حوض تونظاره کند
### | زشرم غرق شود زآب چشم عبرت3 بین
# ~~به هشصد و چهل ویک تمام کردآن را
### | خدایگان قضا قدرت قدر تمکین
# ~~امیراعظم اعدل که برسپهرجلال
### | بودز قدر و شرف شمس ملک ودولت و دین
# ~~نظام عقدسعادت« محمد» آن که کند
### | علی زخلق حسن در فضایلش تحسین
# ~~هزار سال جلالی بقای عمرش باد
### | « شهورآن همهاردیبهشت و فروردین»
### | ذکر باغ کرشاسهی
# ~~بانی این باغ علاءالدوله کرشاسپ بن علی بن فرامرزکالنجاراست.
# ~~باغی قدیم است مشجر ومکروم، ودرختان بید وسروو چنار بسیار دارد و
# ~~آب تفت در اوجاری، و داخل خالصات شریفه است.
# ~~و نصرةالدین شاه یحیی بردرباغ ساباطی عالی ساخته و چهار دکان
# ~~براو راستکرده و ساباط مروح است ومردم گاه گاه به عشرتروند8 و
### | 3- مل : غیرت 4- مل : رفتند PageV01P202
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0223.png)

# ~~سقایهای مقابل ساختهاند.1
# ~~و ساباط قرب آسیای استاد است.
### | ذکر باغ ساباط
# ~~این باغ درزمان اتابکان بوده وخانه6 رفیع وباد گیر وحوضخانه
# ~~داشته وآنرا خانه4 ابوسعیدی2 گویند. نصرةالدین شاه یحیی در جنب آن
# ~~طنبی و حوضخانه6 نیکو استحداث کرد و دریاچه نیکو بساخت و شاهنشینو
# ~~گنبدمقرنس و چهار صفه6 منقش راست کرد، و برکتابه قصیده توحیدشیخ
# ~~مصلح الدین سعدی شیرازی علیه الرحمة نوشت، ومطلع قصیده این است :
### | قصیده3
# ~~فضل خدای را که تواند شمار کرد
### | یا کیست آنکه شکریکی از هز ارکرد
# ~~آن صانع قدیم که برفرش کائنات
### | چندین هز ارصورت الوان نگارکرد
# ~~بر آفرید وبحر و درختان و آدمی
### | خور شیدوماه وانجم ولیل و نهار کرد
# ~~و این باغ را مشجر ومکروم ساختو برگرد عمارت درختهای
# ~~سرو بنشاند و هنوزباقی است، و تمام میاه تفت در او جاری گردانید و
# ~~درگاه عالی مفتوح کرد و گنبدی مروح بر درگاه بساخت، ودرجنب عمارت4
# ~~درگاهی به جهت فرزنددلبندسلطان جهانگیر که در صدف سلطنت و گلدسته
# ~~بوستان معدلت بود عمارتی عالی و طنبی خوب منقش بر سر آب
# ~~بساختند، و دریچهها برباغ مفتوح کردند ms158 و جامهای آبگینهآ الوان بنهادند
~~و
# ~~ابیات خمسهآ نظامی بر کتابهاش مسطورگر دانیدند .
### | 2- ف : ابوسعید PageV01P203
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0224.png)

# وار جارن ری هودبی مردر ایب بو، وبیرون
# ~~ساباطی خوبرفیع گر دانیدو دورویه خانههابساخت، و بر کتابه ساباط توحید
# ~~مولانا کمال الدین اسمعیل بن عبدالرزاق اصفهانی نوشتهاند .
### | بیت
# ~~ای جلالت فرش عتزت جاودان انداخته
### | گوی در میدان عزت کن فکان انداخته
# ~~در دبیرستان عقل لایزالت عقل پیر
### | همچو طفلان از بغل لوح بیان انداخته
# ~~در ضیافت خانه9 فیض نوالت منع نیست
### | درگشادست وصلادرا داده، خوان انداخته
# و بیرون ساباط میدان وسیع ساخته و هرپسین شاه یحیی از باغ
# ~~بیرون آمدی و برنیم صفهآ ساباط برمسند نشستی و در میدان گاو وشیر
# ~~به جنگ انداختی و بعد از آن کشتی گیران زور آزمودندی و هرکس لعب و
# ~~هنری که داشتی اظهار کردی. و آب تفت از میان ساباط گذشتی و به باغات و
# ~~محتلات منقسم شدی .
### | بیت
# چووقت آمد نماند آن پادشائی
### | به کاری نامد آن کار و کیائی
# و از درباغ ساباط تامدرسهآ شمسیه چهار منار هر روزدو نوبت
# ~~به موجب حکم آب زدندی تا شاه یا2 سلطان جهانگیر یا2 حرم او سلطان
# ~~پادشاه گذشتندی غبار بردامن ایشان ننشستی .
# و دو رویه درخت بیدبر لبجوی آب تفت بنشاندندی تادرسایه6 بید PageV01P204
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0225.png)

### | 20
# ~~ازتموز آفتاب ایمن باشند و هرچند توانستند از دولت وخرمی ابهره
# ~~برداشتند وبه عاقبت بگذشتندی وبگذاشتند .
# ~~کجا جمشید وافریدون وضحاک
### | همه در خاک رفتند ای خوشا خاک
# ~~کفی گل درهمه روی زمین نیست
### | که در وی خون چندین آدمی نیست
# ~~هرآن خشتی که بر ایوان شاهی است
### | اگر دانی سر صاحب کلاهی است
# ~~چون انقلاب بنی مظفر واقع شد وامیرزاده اسکندر بن عمرشیخ
# ~~بهیزد آمد و درباغ ساباط ساکنشد بسیار عمارت بیفزود و باد گیری عالی
# ~~بساخت و روی کاشیها را مطلا گر دانید و خرگاهی منقش بربام بساخت و
# ~~باغ معمور گردانید.
# ~~واکنون خرابی تمام به حال او راه ms159 یافته و به واسطه لشکر امیرزاده
# ~~خلیل ودیگر صادرات و واردات ازاین اشجار و فوا که و انگوروداربند
# ~~دانگی نمانده، و تعلق به خالصات شریفه دارد.
# ذکر باغ مرتضی اعظم امیرجلال الدین
### | خضرشاه
# ~~متقارب باغ ساباط قطعهآ زمین خراب بود به حال عمارت آورد و
# ~~دیوار بنهاد و ساباطی بردر باغ راست کرد2 و بسحاقیه دراو وضع کرد و
# ~~باغ مشجر ومکروم ساخت وحوض خانه وطنبی راست کرد و مردم در آن
# ~~باغ تر دد کردندی3 و سماع زدندی.
# ~~1- مل : بیت 2-ف: از «وساباطی»تااینجاندارد . *- مل : متردد گشتندی
~~PageV01P205
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0226.png)

# و اکنون به واسطهآ لشکر آن باغ نیز خراب است وبایر1 .
# ذکر باغ مهتر علیشاه فراش
# درجنب باغ وردانزوز] باغی محقر برشفیر میضا بود . مهتر علیشاه
# ~~بخرید و یک در باغ دیگر داخل کرد و دو نهر آب تفت در او جاری
# ~~گردانید و مشجر2 ومکروم ساخت و در میان باغ برکنار آب صفهآ مروح
# ~~بساخت و بربالای صفته طنبی منقش و چند خانه بساخت و صورت خسر و و
# ~~شیرین و دیگر صورتهای مختلف بر دیوار کشید و مقامی به غایت منزه
# ~~است ، وبر درگاه طنبی بالاخانه6 خوبراست کرد و دریچه برشارع مفتوح
# ~~گردانید و در پائین عمارت حوض گردان3 بساخت و عشرتگاه اکابر
# ~~یزد مدتی آنجا بود.
# واکنون به واسطه صادر و وارد بسیار خراب است و تعلق به خادمان
# ~~مشایخ عظام دادائی دارد.
# ذکر باغ طفی شاهی،
# ذکر طغی شاه ازپیش گفته شد، بلکه عمارت باغ نیز . اما اینجا نیز
# ~~واجب است بعضی بر سبیل اجمال اداکردن. از میان این باغات که ذکر
# ~~کرده شد ، او امروز ازهمه معمورترست وعمارات خوب دارد از طنبی و
# ~~بادگیر ، وباغ مشجر مکروم است ومیوههای الوان در این باغ می باشد .
# و بردرگاه باغ ، شاهیحیی ساباطی عالی ساخته ومسجدی در جنب
# ~~باغ راست کرده و دابم آب تفت بر در این باغ در میان ساباط جاری
# ~~می باشد.
# ذکر باغ وردانزرر
# ذکر ms160 بانی این باغ از پیش رفته ودر این باغ عمارتنساختهاست، و PageV01P206
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0227.png)

# ~~نارستان بود وانارشاهوار به غایت خوبی داشت و اشجار هم] بود، به واسطهآ
# ~~خشک سالی تمام اشجار و انار خشک شد و درختها برکندند و هیزم
# ~~بفروختند .
# واکنون بیشترساذج است و تعلق به خالصات شریفه میداردا ، و
# ~~آب تفت در او جاری است.
# ذکرباغ خواجه سعید صدرالدین احمد ابیوردی2
# باغی خوب و جدیدست وخواجهآ مشار الیه این باغ از اولادخواجه
# ~~حافظ رازی بخرید و بعضی از مولانا اویس بن مولانا زین الدین ارد کانی.
# ~~و مشجر و مکروم ساخت و چند قطعه زمین دیگر بخرید واضافه کرد و
# ~~باغی وسیع گشت و تمام معمور شد و دری عالی مفتوح کرد و آب تفت
# ~~بر یک طرف باغ جاری کرد و دیوارهای بلند بنهاد و بعد از وفات
# ~~خواجه به وارثان تعلق گرفت.
# و به واسطه تعدی ومطالبات نالایق3 نا واجب وارثان به شفاعت
# ~~به عالی جناب معدلت پناهی امیر اعظم اکرم نظام الدین حاجی قنبر
~~جهانشاهی
# ~~خلد ایام دولته فروختند، و اکنون تعلق به بازیاران4 امیر مشار الیه
~~دارد.
### | ذکر باغ طفار
# باغی مربع است، و پیشتر در عین خرابی بود و به سعی صاحب
# ~~اعظم دستور اعلی اکرم خواجه کمال الدین حسین دام دولته این باغ
# ~~بهحال عمارت آمد، و مشجر ومکروم ساخت .
# واکنون به قدر معموراست واز عمارت عاری، وتعلق به خالصات*
# ~~شریفه میدارد.

PageV01P207

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0228.png)

### | ذکرباغ فیروزی
# این باغ] متقارب رودخانهاست. پیشتر وزیرنشین بودی وهروزیر 242
# ~~که در او نشستی بعضی از عمارت بر او بیفزودی.
# واصل این باغ از استحداث مولانای اعظم سعید قاضی قضاة حمید
# ~~مؤمتل اعاظم العلماء والفقهاء والقضاة الکاملین وارث علوم الانبیاء
~~المرسلین
# ~~مجدالحق والدین حسن رضیاست. عمارت وطنبی و حوضخانه نیکو ساخته.
# و مر تضی اعظم سعید مقتدای اعلی اقدم حمید سید عمادالدین مجتبی بن
# ~~مرتضی اعظم سعید افتخار الاکابر والصواحب1 عظام کهف الملوک
# ~~دستور السلاطین سید رکن الدین ms161 سلام الله وزیر این 2عمارت را سفید و
# ~~منقش ساخت وباغی مشجر و مکروم گردانید.
# و درجنب باغ حمتامی به رسم حرم راست کرد، و در جنب باغ برشارع
# ~~ساباطی خوب بساخت و سفید و منقش گردانید مشهور به« ساباط قاضی » و
# ~~آب تفت در میان ساباط جاری است و بیشتر اوقات مردم برد کانچهآ
# ~~این ساباط نشستند برسبیل عیش.
# وگویند درزمان مولانای اعظم سعیدخانقاه و مطبخ بود و مقرر بود
# ~~که هرکه در روز پنجشنبه وجمعه بدین ساباط رسیدی کاسه بغرا پیش او
# ~~نهادندی، وگویند هزار ویک کاسه بغرا مقرر بود .
# ~~جهان نماند وخرم روان آدمییی  که بعد مرگ به نیکی کنند از وی یاد
# ~~چه منصف بزرگان دین بودهاندکه با زیردستان چنین بودهاند
# ~~کنون گرخون صدمسکین بریزندزبتد یک قراضه بر نخیزند [243
# واکنون آن باغ نیز نامضبوط مانده است و روبه خرابی دارد.
### | 2 -ف : آن PageV01P208
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0229.png)

# ذکر باغات نعیماباد
# نعیماباد از استحداث نصرة الدین شاه یحیی است، وهمچنین فتح آباد
# ~~مشهور به« ده نو»، و نعیماباد به آب شاهی مشهور است. باغستانی به غایت
# ~~نزه دارد.
# و بر طریق اهرستان برکنار آب از دو طرف درخت1 بید نشانیدهاندو
# ~~منبع آب او از ولایت مهریجرد است و بیشتراز مدوار جاری می گردد، و
# ~~آبی به غایت خوب وگوارنده است.
# و بسیارباغات و عمارات برین آب ساختهاند، و از آن مقام که آسیای
# ~~امیر تبوک است تا باغ عز آباد عمارات و باغات است.
# و چون نصرةالدین شاهیحیی حکم به عمارت نعیماباد کرد اول کسی
# ~~که به عمارت مشغول شد خواجه نظام الدین امیرشاه بود.
# ذکر باغ سلطانشاهی مشهور به باغ امیرشاه
# عالی جناب صاحب اعظم سعید افتخارالوزراء فی عهده خواجه
# ~~نظام الدین امیرشاه باغی وسیع بساخت و مشجرو مکروم گردانید و از همه
# ~~در ختهابنشاندوخانه6 عالی بساخت و بردرگاه طنبی فوقانی و تحتانی راست
~~کرد.
# چون یزد به تصرف امیرزاده اسکندربن عمرشیخ آمد این باغ
# ~~به غلام ms162 خود سلطان شاه چهره داد و بفرمود که در میان باغ قصری
# ~~عالی و باد گیر و شاهنشین و حوضخانه6 منقش بساخت .
# ودر وصف آن عمارت چنین گفتهاند: PageV01P209
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0230.png)

### | شعر
# ~~این قصربی نظیر که منظور عالم است
# ~~چون چرخ بر کشیده و چون خلد2خرم اسٹ
# ~~برخلق صد هزار در ازخرمی گشاد
# گوئی در او مفرح ارواح مد غم است
# ~~برباد داد آب رخ عرصه، ارم
# ~~باغش که چون حدیقه6 فردوس درهم است
# ~~تا برگذشت سقف رفیعش ز آفتاب
# ~~گردون سایه دار3 شب وروز درغم است
# ~~صحن مبارکش چه عجب گرشد از صفا
# ~~جام جهان نماکه خداوند او جم است
# ~~صد ساله ره ز خانه معمور بگذرد
# ~~درگاه تو که منزل سلطان اعظم است
# ~~سلطان سکندر بن عمر شیخ آن که چرخ
# ~~از صورت ترفع درگاه او خم است
# ~~از فیض ابر بخشش دریا نوال او
# ~~چون چشم بحر چشمه خورشید پرنم4 است
# ~~تاریخ چون به هشصدونه سال در رسید
# ~~بنهاد این اساس که چون چرخ معظم است
# ~~بادا ز یمن5 دولت وبخت جوان او
### | چرخ کبود پوش که پیرمقدم است PageV01P210
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0231.png)

# ذتر باغ امیر شمس الدین ترخان
# ~~باغی مشجتر و مکروم و بعضی ساذج است و انواع فواکه الوان
# ~~از وحاصل وپرفایده و گلهای بسیار ازهر رنگ و درختان سرو و گل و
# ~~کاج دارد.
### | مثنوی 1
# ~~سروبن چون زمردین کاخی قمریئی برفراز هرشاخی
# # آب درپای سروهای جوان %~% سبزه برگرد آبهای روان
# # تاک انگور کج نهاده کلاه %~% دیده در حکم خود سفید و سیاه
# ~~ودو بیق3 دراندرون عمارت جاری کر ده واصطبل جهت مساکن
# ~~غنایم ساخته است .
# ذکر باغامیرزادهآ اعظم امیرقطب الدین خضرشاه
# ابن امیر اعظم سقید محمد خضر شاه
# ~~امیرزاده مشارالیه هم درین موضع باغ خرم وسیع ساخته و مشجر
# ~~و مکروم گردانیده و داربندی خراطی بسته و چمن سرو وگل ساخته و
# ~~عمارتی نیکو پرداخته و پیشگاه و شاه نشین راست کرده و قبه و خرگاهی ms163
# ~~منقش وباد گیر وحوضخانه، واتمام آن در سالست وار بعین و ثمانمائهشده.
### | ذکر باغ لاستان
# ~~این باغ لاستان باغی وسیع است ومنزلگاه حکتام یزد، ونصرة الدین
# ~~شاه یحیی احیای آن باغ کرده و دریاچه و قصر و ساباط ساخته و گوشکی
# ~~بر بالای ساباط نهاده ومشجر و مکروم بود، وبرکنار دریاچه درختان
# ~~سرو وگل وکاج نشانده .
# ~~- مل: ندارد 2- مل: شاهرخی 3- کذا درهرسه نسخه 4- مل :  و PageV01P211
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0232.png)

# ~~و در زمان دربندان پسرابوسعید طبسی ویران شده و چون حکومت
# ~~به جناب امیراعظم امیر جلال الدین چقماق تعلق گرفت تابستان درین باغ
# ~~نشستی، و امرا هریک به جهت خود مقامی دراندرون باغ ساخته بودند.
# ~~و اکنون از آن عمارات بعضی را آثارمانده .
### | ذکر باغ بیعم
# ~~خاتون معظمه کبری فاطمه خاتون بیگم که حرم امیر جلال الدین
# ~~چقماق بود قریب باغ امیرشاهی باغی خوب بساخت و چمن سرو و
# ~~گل راست کرد و باغ مشجرو مکروم گردانید و بردر باغ درگاهی عالی
# ~~بساخت، وباغی به غایت نزه و خرم و پرفایده بود .
# ~~و اکنون هیچ کدام از آن باغات بدان رونق و معموری نمانده.
### | ذکرباغ یوسف چهره
# در نعیماباد قریب دهوک اعلی
# ~~آقایوسف چهره1 بن حاجی چلبی2 باغی خوب احیاء کرد و عمارات
# ~~نیکو بساخت از خانه و طنبی و پیشگاه و جامهای آبگینه بنهاد و درگاه و
# ~~اصطبل راستکرد و مشجر ومکروم گردانید، واکنون بایرست .
# ذکر باغستان3 مریاباد و یعقوبی و سلفر آباد
# ~~این سه باغستان متصل یکدیگرند و باغهای مشجر و مکروم و مزروع
# ~~دارند، از دامن بلاش9 گرد تا دروازهآ مادرامیر ، وهوائی درغایت اعتدال
# ~~دارد، و پنبه و جو وگندم و حبوبات5 حاصل می گردد.

PageV01P212

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0233.png)

# ذکر باغات دهاباد و نرسوباد و کثنویه
# همه معمور و مزروع بود، وهر سه باغستان به یکدیگر متتصل .
# وچون کاریز دهاباد مطموس گشت باغستان دهاباد و عمارات او
# ~~تمام بایر شد و مردم جلای وطن کردند و معموری نماند.
# و در سال ستین ms164 و ثمانمائه که سیل واقع شد و قنوات بایر کرد
# ~~کاریز نرسوباد نیز ویران شد و باغات و بیوتات خراب گشت
# اما کثنویه همچنان برحال عمارت وزراعت است و بیشتر بقلیات1
# ~~از آنموضع برمیآید و باغات2 معموردارد .
# ورعایای آن جانب بر یکدیگر تغلب و تسلط جایز ندارند و بر موجب
# ~~راستی 3شرب کنند و به خیروطاعت کوشند و حق تعالی ایشان را برکت
# ~~عظیم داده .
# و نرسوباد نیز به سعی بسیار آب او جاری کردهاند و امید هست که
# ~~به تدریج با حال عمارت آید و به صیقل عدل غبار ظلم از آینه چهره
# ~~مظلومان زدوده گردد .
# ~~عدل کنزان که درولایت دلدر پیغمبری زند عادل PageV01P213
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0234.png)

### | مقالت دهم
# در ذکر آبها که درشهر و بیرون بر روی
# زمین وکاریز جاری گشته است
# بدان ای عزیز من که بهترین آبهای یزد آب تفت و نصیری است و هرچه
# ~~در و صف آب گفتهاند در و موجود است : از پاکی و گوارندگی و خوش
# ~~طعمی. وبهغایت هاضم است و سیماب اندک دارد. بلکه بعضی بر آنند
# ~~که ندارد، به و اسطهآ آن که این آباز پیشان قبله میآید از دامن شیر کوه
~~و
# ~~قریب دواز ده فرسخ بر سنگ میریزد تا به قریه6 تفت می رسد.
# ذکرقریهآ تفت و آبتفت و نصیری و
# خانقاه وباغات وعمارات تفت
# بدان که تفت قریهای است در پنج فرسخی یزد در میان کوه واقع
# ~~گشته و اصل این قریه دو محله است : یکی بردامن کوه پیوسته، بیوتاتو
# ~~باغات متصل یکدیگر طولانی به قرب یک فرسنگ و آن را محلهآ
# ~~گر مسیر خوانند. وبیوتات و بساتین1 و مسجد جمعه وحمتام و آسیا درآن
# ~~محله است. ومردم بیشتر در آن محله باشند.
# و بر یسار این محله محلهآ دیگر هست که آنراسردسیر خوانند. محلتی
# ~~معظم [و] معمورست .
# و در میان این دو محله رودخانه6 عظیم است و هرمحله بر طرفی
# ~~وازا رودخانه واقع گشته.

PageV01P214

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0235.png)

# و ms165 هوای قریهآ تفت در غایت اعتدال است وصحت وسلامت، و
# ~~درآن هوا بیماری و ضعف کمترباشد، و اگراند ک عارضهای روی نماید
# ~~دراز نکشد، و مردم توانا و دانا باشند و رنگ رخسارایشان به سرخیزند.
# ومیوههای الوان در او بسیار باشد از انجیر و بادام و زردآلوی
# ~~پهلوانی و آن خود خاصه آن بوم است و انار شاهوار وانگور الوان.
# وتفت فی الواقع خانه انگور است و در هیچ موضع انگورچنان
# ~~خوب نباشد که در تفت، و حق تعالی برکت در انگور آن قریه چندان
# ~~داده است که در و صف نیاید.
# و آب تفت که اصل منبعش از دامن شیرکوهاست از پنج ممربیرون
# ~~می آید، و فراشاه تابع این چشمههاست که به همدیگر مخلوط میگردد واز
# ~~راه سانیچ نهری دیگر میآید و بدین آب متصل می گردد.
# ودر« هدش» در ترسالی آب کوهی جمع میگردد و از ممر «دره
# ~~گاوان» فرو می آید و داخل میشود و در محله3 سر دسیرجاری میگردد و
# ~~آب آن محله را تفتخوانندا واز آن محله به موضع» چم تفت» میآید، و از
# ~~محتله6 سردسیر ازاول باغستان از موضع «پای چنارسرده» دوچشمه وسیع
# ~~جاری است یکی را سعدآباد و دیگری را نصیری خوانند.
# وگویند که این دو چشمه یک کس جاری گردانیده است واسم
# ~~جاری کننده نصیر الدین بوده است. قولی دیگر آن است که جاری کننده
# ~~چون این دو چشمه جاری گردانید خواست که ..حکم «لاتثنی الاو قدتثلث»
# ~~چشمه سوم جاری کند. چون به کار مشغول شد از غیب آوازی شنید که
# ~~«نهسیری»! از این صدا وهمی بر او غالب شد و دست ازکار بداشت.
# ~~آن چشمه را چشمه6 «نسیری» خوانند و درکتابت «نصیری» نوشتند .1
~~PageV01P215
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0236.png)

# آن دو چشمه سعدآباد و نصیری به میر مروج ی کردند و در
# ~~محله سردسیر جاری است و در خانقاه مخدوم عالم و عالمیان روان
# ~~می باشد.
### | ذکر خانقاه تفت
# بانی این خانقاه مخدوم ومرتضی ms166 اعظم، مقتدای اعلی اعلم ، سلطان-
# ~~الاولیا العرب والعجم، مرشد طوایف الامم، سالک مسالکدین ، شمس
# ~~سماء العارفین، برهان الفضلاء والعلماء المجتهدین، افتخارآل طهویس،
# ~~الواصل برحمة الله آله امیر نورالدین سید3 نعمة الله که قطب اولیای
~~زمان و
# ~~قدوهآ اهل ایمان و آفتاب آسمانعرفان و مخدوم جهان وجهانیان است
# ~~بوده.
# فی الواقع خانقاه مخدومی | رشکث روضهآ جنان و سلسبیل حیاتش
# ~~در پای گل و سرو روان است. خانقاه مربع و اقع گشته و در میانش گوشکی
# ~~رفیع ساخته و عمارتی عالی برافراخته و بر اطراف خانقاه بیوتات جهت
# ~~فقراو مساکین ساخته و مطبخی نیکو پرداخته و یوما فیوما آش جهت درویشان
~~و
# ~~سفره6 اغنیا و توانگران معد داشته.
# واین دو بیت از اشعارخاصهآ حضرت اوست:
### | قطعه
# نعمة الله را اگرخواهی که مهمانی کنی
### | سفره ای گردجهان سرتابه سرباید کشید
# وربه قدر همتش سازی سرای مختصر
### | چار دیواری به هفت اقلیم در باید کشید PageV01P216
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0237.png)

# [و] برتختهآ درگاه گنبد خانه نوشتهاند.
# و بر یک طرف مزار صفهآ عالی ساخته و برجنب صفه ازیک
# ~~طرف آب سعدآباد ونصیری جاری است که در خانقاه می آید و به دونهر
# ~~منقسم میشود: نهری بر تمام صحن خانقاه وحوالی شادروان گوشک1
# ~~جاری میگردد و باز به هم مخلوط میشود و دراندرون حرم مخدومزاد گان
# ~~عظام که نور چشم عالم و عالمیاناند جریان مییابد و در باغات و بساتین
# ~~روان میگردد.
# و در خلف گوشک که پیشان خانقاه است مزار متبرک ساخته و قبه6آ
# ~~عالی رفیع کرده و قبر مر مرتراشیده و سردابه حفرکرده. اما جسد مبارکش
# ~~در مزار متبرک ماهان آسوده است.2
# و برگوشه خانقاه حمامی نیکو ساخته و وقف ابناءالسبیل کرده.
# و بر طرف صفه عالی که مذکور گشته خلو تخانهآ عالی جناب مولانای
# ~~اعظم مقتدای اعلی اکرم حمید سلطان العلماء والحکماء والفضلاء والشعراء
# ~~الکاملین، وارث علوم الانبیاء المرسلین، الواصل برحمة الله الولی شرف
# ~~الملة والدین علی قد س سره است.
# و چون امیر زاده اسکندر ms167 بن عمر شیخ قریه4 تفت به سیورغال
# ~~مخدومی سیادت پناهی مقرر فر مود مر تضی مشار الیه در تفت متوطن گشت و
# ~~این عالی بنا بنیاد فرمود ، در سال احدی و عشرین و ثمانمائه.
# مقصود آن که آب سعد آباد و نصیری چون از عمارت سید بیرون
# ~~آید به باغ گوشک می گذرد.
# ذکر باغ گوشک تفت
# باغی خوش و خرم است ودرختان سرو و بید و چنار درهم است و PageV01P217
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0238.png)

# ~~عشر تگاه بنی آدم است . گوشک عالی در میان باغ ساخته و طنبی و باد گیر
# ~~برافراخته و درمیان گوشک حوضهای مرمر راست کرده وشاه نشین
# ~~نیکووخانه منقش پرداخته و درها برباغ وچمن مفتوح کرده و درپیشان
# ~~باد گیر حوضی و سیع ساخته و ازآب سعدآباد و نصیری مملو می گردد و
# ~~بر دایره شادوران گوشک درختان سرو تنگ بر یکدیگرنشانده و در آن
# ~~باغ میوههای الوان بسیار است.
# و بانی این باغ نصرةالدین شاه یحیی است و اکنون به خالصات شریفه
# ~~تعلق دارد، و آباز آن باغ بیرون میآید و به باغات دیگرروان] می گردد
# ~~برین ترتیب تا نزدیک چم تفت، و در چم تفت به آب محله گر مسیر که
# ~~به آب تفت مشهور است مخلوط میگردد و به شهر میآید.
### | ذکر چم تفت
# این چم تفت به دو فرسنگی تفت وسه فرسنگی شهرواقع است، و
# ~~منزلگاهی است که این هردو آب بایکدیگر ممزوج1 می گردد.
# وشاه یحیی در آن مقام محقر عمارتی ساخته وصفه و گنبد خانه و
# ~~حوضخانه پیش صفه راست کرده بود .
# و امیرزاده اسکندر دیگر بار عمارت کرد و خواجه جلالالدین
# ~~محمود خوارزمی سفید کرد.
# مقصودآن که آبتفت و نصیری از چم به جانب شهر می آید واز طغار
# ~~شرفالدین مظفر فرود میآید و به باغ خواجه سعید می گذرد و به محلات و
# ~~باغستان منقسم میشود تا دامن «ریگ فیروزی» .
# و در ترسالی آب اهرستان به چند موضع قسمتمی کنند ms168 به رسم2
# ~~نامزد3 مثل: جدیده وسرچم وکثنویه و نرسوباد و دهاباد وابرند آباد و
~~PageV01P218
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0239.png)

# ~~کیفرامرز و زارچ و غیره .
# و قریب پانصد مصنعه درشهر و بیرون ازاین آب مملو میگردد و
# ~~مردم مستفیض می گردند و چاههای آب سرد ازین آب مملومی گردانند و
# ~~بیشتر باغات معمور بر کناراین آب واقع است و قریب هزارکوچه از شارع
# ~~اهرستان بر می خیزد و همه باغ و خانه و بساتین و مساکن مردم می باشد.
# و این آب به شهر] میرود و به « دار الشفای صاحبی» می گذرد واز
# ~~آنجابه در مدرسه وردانزورمی رود و به» دار الفتح «واز در مسجد میگذردو
# ~~تمام شهر سیرمی کند .
# والیوم دوازده آسیا دراهرستان بدین آب دایراست : اول آسیای
# ~~عزالدین ، دوم آسیای ترسا ، سوم آسیای کهنه ، چهارم آسیای ضیاء
# ~~دینی، پنجم آسیای کلفر ، ششم آسیای خیرآباد، هفتم آسیای یوسف خلیل1،
# ~~هشتم آسیای حمزه ، نهم آسیای استاد ، دهم آسیای مرتضی، یازدهم
# ~~آسیای نو، دواز دهم آسیای دهنیم.
# وقرب هزارکو چه بلکه بیشتراز این آب بهره مییابند، و دو رویه
# ~~درخت بید و توت و سنجد برلب آب نشسته بود وهنوز بعضی هست .
# چون محلهآ مامانوک2 و در3 آسیای کهنه و آسیای دشتوک و یخدان و
# ~~نو غاباد و مسعودیه و سر دو راه و کوچه بیوک و چهارمنار ودرمدرسهآ
# ~~عبدالقادریه و مصلی عتیق وکوچه خطیر وسرچم و غیره مردم ازاین آب
# ~~فایده می یابند.
# ذکر آبشاهی مشهور به4 نعیماباد
# [در] ذکر باغستان نعیماباد گفته شد که آب از طرف مهریجرد و
# ~~مدوارمی آید و در ده نو با هم مخلوط می گردد و کشخوان ده نو فایض
~~PageV01P219
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0240.png)

# ~~می گردد و به تمام باغات و محلات تتیما بادمی رمند، مثل محله مجوسیان
# ~~و پشت خانهآ عمری وکوچهآ دولاب و دهوک .
# ~~و آن آب1 پادشاهسعید شاه شجاع] آورد جهتمحاصره یزد. چون
# ~~به صلح انجامید بازماند.
# ~~و بیشتر زمین نعیما بادمجوسیان احیا کر دهاند و پالیزهای ms169 شیرین ازین
# ~~آب پدید می آید.
# ~~و در سال ثمانین و سبعمائه این باغستان پدید آمد .
### | ذکر آب ابرومبار که
# ~~آبنیکوست و در محله مجوس برروی زمین ظاهر می گردد و کنیز کان
# ~~ارسلانخاتون آنرا جاری کردهاند و ذکر ایشان در محل خود گفته شد.
# ذکرآب خیر آباد مشهور به آب دهوک
# ~~از طرف مدوار میآید و در آبشاهی خلط میشود، واین آب ضعیف
# ~~شده بود، امیر جلالالدین چقماق شامی کاریز اورا عمارت کرد و آن آب
# ~~زیاده شد و در خانقاه و حمام وکاروانسرای امیر مشارالیه جاری است
# ~~تا در قلعهآ مبارکه، و چندین مصنعه از او مملو می گردد.
### | ذکر آب مریاباد
# ~~از طرف مهریجرد به فهرج میآید و در مزار شهدا جاری است و
# ~~باغات و کشخوان مریا بادبر آن2 کشت وزرع می کنند و آسیای مریاباد بدین
# ~~آب دایر است.
### | ذکر آب یعقوبی
# ~~هم از طرف مهریجرد میآید و بر بساتین و باغات و کشخوان آن
# ~~محله جاری میگردد.
### | 2 - کداد رنسخ، ظاهرا : بدان PageV01P220
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0241.png)

# و در سان اثنین و ثلثین وار بعمائه این آب جاری گشته.
### | ذکرآب سلفر آباد
# اتابک سلغر شاه از اولاد سلطان قطبالدین جاری کرده و هر چند
# ~~ذکر آن کرده شد درین محل از تکرار چارها نیست.
# چون منبع این آب از شوره زمین است قدری شورمزه است. از
# ~~آن سبب آنرا «آب شور» می خوانند.
# وتمام محله یعقوبی ومریاباد و سرسنگ و سلغر آباد به این آب
# ~~استعمال میکنند و داد مردم میدهد، و چند بار قنات آن ویران گشته
# ~~به سبب آن سیل که در او میافتد، وآنرا وقف براولاد خود - «ماتناسلوا
# ~~وتوالدوا»- کرده از اولاد سلغر شاهی.
# ذکر آبهائی که در کاریزها جاری است
# اول کاریز دهاباد و آن قدیم ترین آبهاست که در زمان اسکندر
# ~~ذو القرنین که «کثه» ساخته این آب بیرون آورده و از راه خلف باغ عز
~~آباد
# ~~می آید و بسیار محلات و ms170 کشخوان از او مستفیض می شدند.
# واصل آن قنات آب چندان نداشت. عالی جناب مرتضی اعظم زبده6
# ~~آل طه ویس امیر معین الدین اشرف قناتی درجنب آن حفرکرد و بیشتر آب
# ~~دهاباد از آن قنات بود و دیگر هر دو قنات بایرگشت و دهاباد بهو اسطه
# ~~بی آبی خراب شد .
# والیوم دیگرباره به سعی بسیاراند کی جاری کر دهاند.
### | ذکر آب فیروز آباد
# این آب شاه فیروز پدر قباد جاری کرده است . دوشعبه بوده، و
# ~~چشمهای دراندرون شهرست و چشمهای از بیرون.

PageV01P221

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0242.png)

# ~~و دروقت محاصره و دربندان همین آب در شهر می باشد، و هشتاد
# ~~پایه فرو می باید رفتن تا به آب رسند.
### | ذکر آب نرسوآباد
# ~~چهار صد سال است که کیانر سوجاری کرده است و بسیار محلات
# ~~از آن فایده مییابند و به واسطه6 سیل قنات او بایرگشت واکنون به حال
# ~~عمارت آوردهاند.
# ذکر آب محمود آباد
# ~~امیر محمود وزیراین آب جاری کرده و بیشتر شهر به این آب عمل
# ~~می کنند و چهار صدسال است که جاری است و به «آب وزیر» مشهوراست1.
### | ذکرآب صواب
# ~~خواجهسرای ارسلان خاتون سلجوقی جاری کردهاست. اول حال
# ~~بیشتر عمارات شهر بهاین جاری بود و این قنات ویران شد واکنون تا «باغ
# ~~بهشتی» می آید و درمیان آب محمود آباد میرود.
# ذکر آب جدیده مشهور به «آب نو»
# ~~بیشتر محلات از آن مستفیض می گردند واز راه در مدرسهآ عبدالقادریه
# ~~به طرف مزار شیخ الاسلام سعید تقی الدین دادا محمد رحمه الله میرود و
# ~~به کشخوان جدیده وبرزه2 به کار میرود.
### | 155
# ~~و چون ذکر آبهای داخل و خارج شهر گفته شد و جاری کنند گان و
# ~~مدت تاریخ آنچه به صحت پیوسته اکنون در ذکر چاههای آب سرد شروع
# ~~کنیم، بتو فیق الله تعالی .

PageV01P222

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0243.png)

# ذکر چاههای آب سرد داخل و خارج شهر
# ~~اول چاههای آب سرد که داخل شهرست شروع کنیم و بعد از آن
# ~~به ظاهر ms171 شهر آییم.
# ذکر چاهخانهآ دار الشفای صاحبی
# ~~آوردهاند که خواجه شمس الدین تازیکو در زمانی که دار الشفا بنا
# ~~کرده بود این چاه حفرکرد و در چاهخانه به دار الشفا] مفتوح کرد و چون
# ~~شاه نظام کرمانی به مفرده یزد آمداین چاه بکند و فراخ گردانید در تسع و
# ~~عشر و ثمانمائه و سفید کرد ومنقش ساخت ومولانا معین الدین محتسب
# ~~در وصف آن چاهخانه گفته و بر کتابه ثبت است1 .
### | القصیده
# ~~زهی مقام همایون کز اعتدال هوا
### | چوروضه آمده ای دلگشا و روح فزا
# ~~زلال خضر که محروم شد سکندر از آن
### | زقعر چاه توشد مفتخر زمشرب ما
# ~~خرد چوصورت آب تودید و رونق چاه
### | روان به چرخ در آمد زشوق و شد شیدا
# ~~اگرچه مشتعل است آتش جگرهردم
### | زآبسرد تو بنشانمش2 درین گرما
# ~~خلاصه ای ز بهشتست و روشنست که هست
### | زخاک درگه توآب روی «دارشفا»
# ~~هوای «دارشفا» راچگونه شرح دهم
### | که همچو روح در آید به قالب مرضی PageV01P223
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0244.png)

# ~~به سال هشتصد و نوزده بشد تازه
### | فر بندگی آصف ملک سیما
# ~~«نظام» عقد سعادت که دین و دولت را
### | بود همیشه جناب رفیع اوملجا
# ~~و د ر سال تسع واربعین و ثمانمائه خواجه روح الله مولانا فرج
# ~~که صاحب تحویل ابریشم دیوانی و مقتدای دباجان بود و در دار الشفا
# ~~گارخانه ساخته بود در چاهخانه ازاندرون دارالشفا بگردانید و بر بازار
# ~~مفتوح کرد و درگاه منقش به کاشی و کتابه راست کرد و چاهخانه را باز
# ~~عمارت کرد.
# ~~اما آب [این چاهخانه در غایت برودت نیست.
# ~~وچاه آب سرد در مسجد جامع ذکر او از پیش رفته و اگر بدان
# ~~شروع کنیم مکرر نماید.
# ذکر چاه آب سرد در مسجد بیرون
# ~~هرچند ذکر آن نیزگفته شده ، بانی او خیر التنسا فاطمهخاتون حرم
# ~~امیرجلال الدین چقماق بوده و چاهخانه5 او درغایت خوبی است و آب
# ~~اوازهمه چاهها سردترست و شیرین تر و به رونق .
# ~~و اتمام این ms172 چاهخانه درسال احدی و اربعین و ثمانمائه بوده.
# ذکر چاه آب سرد سرریگ
# ~~بانی او خواجه نظام الدین احمد تبریزی بود1 و این چاهخانه در
# ~~جنب مدرسهآ کیا شجاع الدین است. خواجه فخرالدین احمد تبریزی آنرا
# ~~بخرید و چاهخانه نیکو منقش سازکرد و قبه عالی بساخت وحوض آب
# ~~از سنگ مرمر ترتیب کرد و برکتابه6 چاهخانه ابیات مولانای اعظم سعید
~~PageV01P224
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0245.png)

# ~~مولانا شرفالدین علی یزدی علیه الرحمة بنوشت وآن ابیات این است.
### | مثنوی
# ~~خوش برآمد زچاه یوسف ما  وآب شد چشمهآ خضر زحیا
# ~~طفل دیرینه پیر نوزاده   لوح هر صورتی ولی ساده
# ~~کرده ازلوح پاک پاک از بر شرح تفسیر صورت کوثر
# ~~طالعش دلو برج اوخاکی اخترش مشتریزبس پاکی
# ~~پاک شد هرکه یافت صحبتاواصل پاکیست عتزوقربت او
# ~~کام هرکام و آرزوی همه  وزلطافت روان به سوی همه
# ~~پاک وروشن ضمیر دید او راچرخ گردنده برکشید او را
# ~~یار پنهان خضر و یاور روح معجز احمدش فزوده فتوح
# ~~دست فرخنده چون زکوه نهاد   جوش زد آب وداد خلقی داد
# ~~شربتی آبرا به چاهی ریخت   لشکری را زچاه آب انگیخت
# ~~ذوالجلالابه حق احمد وآل  آب لطفی ببار از ابر نوال
# ~~تا که فیض وجودت ای وهاب   تشنگان را کند همه سیراب
# ذکر چاه آب سرد مصلی عتیق
# ~~این چاهخانه6 مصلی عتیق در زمانی که خواجه مسعودشاه حمام مصلی
# ~~خواست که بسازد1 اول این چاهخانه بساخت وچون بر کعبه6 معظمه توجه
# ~~نمود و در بغداد وفات کرد او را در جوار سیدالطایفة شیخ3 جنید علیه
~~الرحمة
# ~~دفن کردند، جناب خواجه زاده اعظم خواجه کمال الدین حسین بن خواجه4
# ~~اعظم سعید شهاب الدین قاسم مستوفی آنرا تمام کرد و سفید ساخت و
# ~~دری نیکو بر آن نصب کرد و به غایت آبی خوش طعم دارد. و بعضی گویند
# ~~که هر بیمار که از آن آب بنوشد صحت یابد .
# و در واقعه ادیدهاند که حضرت رسالت صلی الله علیه و آله برشارع راه
~~PageV01P225
# ![image ms173 filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0246.png)

# ~~چهار منار مقابل چاهخانه ایستاده وچست مبارف به دیوار گذاشته از آن
# ~~چاهخانه طلب آب می فرمود، واکنون آن دیوارهمان مقدارسفید کردهاند، چون
# ~~مردم بدان مقام رسند به موافقت پشت به ای دیوار باز گذارند و صلواة
~~فرستند.
# ذکر چاه آب سرد چهار منار
# این چاهخانه در زمان عمارت غیاثیه6 چهار منار حفر کردهاند وچون
# ~~بازار چهارمنار مضبوط نبود ورونقی نداشت خواجه صدرالدین گیلانی
# ~~آنرا عمارت کرد و گنبدخانه بساخت و اسباب اوراست کرد .
# و در سال احدی و ثلثین وثمانمائه که خواجه نورالدین محمد کمال
# ~~مباشر اموالی یزد بود چهار منارراعمارت کرد و دورویه دکانها بساخت و
# ~~مسجد سوجه را عمارت کرد ومستغلات وقف مسجد کرد1 و چاهخانه
# ~~را ازنو عمارت کرد ودر او در میان بازار مفتوح کرد . چهار منار را
# ~~معمورگردانید و آنهم چاهخانه6 نیکوست، و آب خوش طعم دارد.
# ذکر چاه آب سرد مدرسهآ عبدالقادریه
# چاهخانه خوب بود و در میان بازار واقع. اما آب او چندان سرد
# ~~نبودی و ننوشیدندی مگربه ضرورت.
# واکنون خراب وبایرست چاهخانه وبیشتر بازار.
# ذکر چاهخانهآ آب سرد سرچم
# آن چاهخانه6 مختصرست مقابل مسجد سرچم و حاجی بایزید
# ~~زوایه 2 ونظام الدین سولان ساختهاند. زراز حاجی بایزید بود واهتمام
# ~~نظام الدین. آب سرد نیکوداشت و آن محله از و بهره مییافتند، اما اکنون
# ~~چنان نمانده است.

PageV01P226

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0247.png)

# ذکر چاهخانهآ دروازهآ مادر امیر
# آن چاهخانه درمیان بازارمادر امیرساختهاند و بانی اوحاجی محمد
# ~~فوطه باف بوده. با جمعی به موافقت آن چاهخانه بساختند و سفید کردند
# ~~و آبی به غایت خوب داشت و به رونق بود و اکنون خراب گشته و ضایع مانده
~~.
# ذکر مصلی عیدگاه جدید
# آن مقام را شاه مظفر پدرشاه یحیی ساخته بود و پسین گاهها بدان جا
# ~~آمدی و تیر انداختی. و در زمان شاهیحیی همچنین بود .
# چون حادثه بنی مظفر دست داد آن گوشک خراب شده بود.
# چون امیرزاده اسکندر بن عمرشیخ یزد را به حوزه0 ms174 تصرف آورد
# ~~این گوشک را عمارت کرد و سفید ساخت و ابواب نصبکرد.
# چون سال ست و اربعین و ثمانمائه درآمد و حکومت یزد به امیر
# ~~حمزه1 چهره تعلق گرفت امیر حمزه2 به اتفاق جناب صاحب اعظم خواجه
# ~~ناصرالدین سمنانی، ومولانای اعظم اعلم سلطان القضاة والعلماء والفقهاء
# ~~المجتهدین وارث علوم الانبیاء والمرسلین شرف الملة والدین یعقوب
~~نورالله
# ~~مرقده]، وجناب اعظم سعید خواجه عمادالدین مسعود، و مولانای اعظم
# ~~رکن الدین حسن، وجناب مرتضی اعظم امیرجلال الدین خضرشاه ودیگر
# ~~اهالی اتفاق نمودند و از خاصهآ خود هر یک چیزی بدادند و این مصلی
# ~~عید گاه بساختند و دیوار گرد آن گوشک بگردانیدند و چهار در مفتوح
# ~~کردند و محراب و منبر بساختند و گوشک راعمارت کردند و محراب و
# ~~منبر بساختند و بر چهار طرف گوشک شادرو ان راست کر دند و القاب معینی
# ~~شاهرخی بنوشتند و به غایت مصلی نیکوشد و عیدین در آنجانماز گزارند،
# ~~و صلی الله علی نبیه محمد وآله اجمعین .

PageV01P227

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0248.png)

### | مقالت یازدهم
# در ذکر صادرات و واردات یزد در زمان
# وفات پادشاه سعید خاقان اعظم حمید شاهرخ بهادر
# انارالله برهانه از هجوم امیرزاده محمد و
# محاربات او تا زمان قتل او
# چون قصه شکستن لشکر امیر یوسف خواجه و کشتن امیر عبدالعلی
# ~~واقع شدحضرت سلطان سعید رااین قصه1 برخاطرشاق بود، میخواست
# ~~که جبران حادثه بکند. لشکر از اطراف ممالک جمع کرد و از دار السطنه*
# ~~هرات متوجه روضه رضویه شد و چند روز توقف فرمود تا لشکرجمع
# ~~شد و خواجه ملک سمنانی را به جانب کیومرث به ایلچی گری فرستاد و
# ~~متر صد جواب بود.
# چون خواجه ملک نزد قلعهآ کیومرث رسید کیومرث] پسررا با
# ~~جمعی2 به استقبال فرستاد واورا اعزاز کرد وخواجه را فرود آورد وانواع
# ~~مراعات به جای آورد و خواجه ملک او را نصیحت کرد وگفت :
### | شعر
# ~~به صلحش عنان باید آراستن   مبارک نشد .2 کین از اوخواستن
# ~~جهانش گه صلح و جنگ ms175 آزمود   زجنگش زیاندید، وزصلح سود
# وشما را به غیر از انقیاد چاره نیست . کیومرث عذر خواست و
# ~~برخطای گذشته تأسف خورد و گفت در زیر بار خجالت ماندهام و
# ~~شرمنده6 آن حضرت گشتهام و بدین نوع عذرخواهی میکرد و مراعات
~~PageV01P228
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0249.png)

# ~~خواجهمی فرمود. امتا درباز فرستادن خواجه تعلئل می کرد .
# و چون آمدن خواجه ملک دراز کشید عساکر منصوره متوجه
# ~~فیروزکوه شدند .
# سپاهی که اندیشه زوخوی کند    چوخشم1 آورد کوه را پی کند
# شاهزاده علاءالدوله وامیر فیروز شاه با جمعی امرا به مقدمه لشکر
# ~~روان گشتند وچون به نزدیک سمنان رسیدند کیومرث خبردارشد و متوهم
# ~~گشته خواجه معین الدین2 ملک را کار سازی کرده بانثار و پیشکش بفرستادو
# ~~عجز حال خود عرضه داشت نمود که آن مخالفت به غیر اختیار بود و
# ~~قتل امیر عبدالعلی قضای مبرم بود. اکنون تأسف سود نمیدارد و اگرخون
# ~~ما میریزد] واگر به عفو از سر آن جریمه برمی خیزد اختیار دارد.
### | شعر
# جهاندارشاه است ومابندهایم %~% به فرمان و رایش سرافگندهایم
# سمندش اگرترکتازی کند %~% وگر عفو و مسکین نوازی کند
# ~~کمر انقیاد بر میان جان بستهایم .
# چون حضرت پادشاه سعید بر مضمون عرضه داشت واقف شد
# ~~رقم عفوبرجریده4 عصیان او کشید وجریمه5 3 فیروزکوه موقوف داشت و
# ~~شاهزادگان و امرا [را] باز طلبید وطوی پادشاهانه بکرد و امرا را
# ~~نوازش فرمود .
# امرا گفتند چون حال بدین منوال است و یوسف خواجه وفات
# ~~کرده واین سرحتد خالی مانده و دشمن نزدیک است همان بهترکه
# ~~شاهزاده دولتمند را بدان سرحد فرستند که با دشمن مقاتله ومحاربه
~~PageV01P229
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0250.png)

# ~~تواند کرد و رقم سلطنت قم و سلطانیه و همدان و قزوین و ری و
# ~~مازندران به اسم همایون شاهزاده غیاث الحق والدنیا و الدین سلطان محمد
# ~~بهادرکه نبیره4 پادشاه سعید شاهرخ بهادر سلطان بود کشیدند و عرضه
# ~~داشت پایه سریر اعلی کردند.
# حضرت خاقانی معینی پسندیده داشت و بفرمود تا از خزانهآ عامره
# ~~چند تومان کپکی به ms176 جهتیراق لشکر به خزانه شاهزادهو اصل گردانیدند1 و
# ~~امرا و فرزندان خود را به رسم خدمتکاری همراه شاهزاده کردند، مثل!
# ~~امیرابو2 سعید بن فیروزشاه و امیر سعادتخواند شاه و فرزندان امیر یوسف
# ~~خواجه، و دیگر امرا هم برین3 قیاس.
# ذکر آمدن سلطان غیاثالدین محمد بهادر
### | به سلطنت قم
# چون عساکر منصورهآ شاهزاده با امیرزاد گان متوجتهآ قم شدند
# ~~منزل به منزل میآمدند تا به حوالی قم نزدیک شدند4 . سادات و قضات و
# ~~مشایخ و اکابر و اهالی از قم و کاشان و ساوه و ری با نثارو پیشکش
# ~~به استقبال آمدند و به نواز ش مفتخروسر افر از گشتندو شاهزاد گان با
~~امرا در
# ~~قم نزول کردند.
# امیر حسین طارمی با فرزندان و خویشان به درگاه آمدند، باامیرشاه
# ~~قلی5 قاضی، و به عنایت مستظهر شدند وملازم خدمتگشتند، وقم خراب
# ~~معمور شد و رعایا مرفه الحال گشتند6.
# بعد از نزول به سمع شاهزاده رسانیدند که مولانای اعظم سعید
# ~~مقتدای اعلی اقدم حمید سلطان العلماء المجتهدین وارث علوم انبیاء
~~المرسلین PageV01P230
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0251.png)

# ~~شرف الملة والدین علی نورالله مرقده در یزدست وهرچند سلاطین زمان
# ~~استدعای حضور شریف اومی کنند جناب مخدومی التفات نمی فرمایند.
# شاهزاده را داعیه6 صحبت مولانای مشارالیه غالب آمد . در زمان
# ~~بفرمود نشان به استدعای حضور مولانای مشار الیه موشح گردانیدند و چند
# ~~معتمد خاص را با محفه واسترو مبلغی کرامند1 به جهت خرجی] بهیزد
# ~~فرستاد و مولانا را طلب داشت.
# چون جناب مخدومی مولوی واقف شدند به غیراز انقیاد چاره
# ~~ندیدند. مهمات ساخته متوجه بلاد قم شد، بادرویش صلاح الدین صالحو
# ~~شاه غیاثالدین وغیره. وچون به نزدیک قم رسیدند سادات و قضات و
# ~~علما و اهالی بیرون آمدند و به اعزاز هرچه تمامتر او را به شهر بردند و
# ~~به موضعی خوب فرود آوردند.
# وشاهزاده با او ملاقاتکرد و مرسوم معین فرمود و یوما فیوما
# ~~به دیدن مولانای مشارالیه میآمد و استفاده می نمود.
# عالی جناب مخدومی او را ms177 نصیحت می فرمود و به طریق عدالت
# ~~ارشاد می کرد.
# ذکر توجه مهداعلی صفوةالدین باینده سلطان بیکه
# از دارالعبادهآ یزد به شهرقم
# چون دیگر باره ایالت و حکومت یزد به جناب2 چقماق مفوض شدو
# ~~امیر حمزه چهره معزول گشت و به طرف هرات مراجعت نمود، امیر چقماق و
# ~~امیر محمود میرک به یزد آمدند و مهد اعلی بیکه سلطان [را] با خود
# ~~بهیز دآوردند و در یزد ساکن شدند.
# امیرزاده محمد را داعیه دیدار همشیره درخاطر خطور کرد .

PageV01P231

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0252.png)

# ~~جمعی از امرا ومخصوصان ومحرمان1 به طرف یزد فرستاد و باجنیبت و
# ~~قطار و مهار واسب و استر و شتر و خیمه وخرگاه ومحفه، و فرمان
# ~~فرمود که ملکه9 عظمی را با فاطمه خاتون کارسازی کرده امیر چقماق
# ~~ایشان را به جانب قم رساند.
# امیراعظم[2 مشارالیه به موجب فرموده کارسازی کرده متوجه قم
# ~~شد، و چون به نزدیک قم رسید اکابر و امرای قم از وضیع و شریف
# ~~بهاستقبال آمدند و مهد اعلی بیکه را به قم بردند و شهر را آنین بستند و
# ~~طویهای خسروانه کشیدند.
# و بعد ازماهی امیر اعظم چقماق و حرم او بی بی فاطمه خاتون را
# ~~خلعت شایسته پوشانید و باز به طرف یزد روانه گردانید و پاینده سلطان
# ~~بیکه را پیش خود بازداشت .
# ذکر توجه امیرزاده محمد سلطان به جانب
# فیروزکوه به محاربه کیومرث علی الاجمال
# چون شدت سرما3 سرآمد و کوکبهآ سلطان ربیع در آمد شاهزاده با
# ~~عساکر منصوره عزیمت محاصرهآ قلاع کیومرث کرد و به مقام سوق بلاق9
# ~~نزول فرمود .
# کیومرث از این معنی خبردار شد وهم براو مستولی گشت و بعداز
# ~~مشورت با امرا نثار و پیشکش پادشاهانه با ایلچی روانه گردانید و
# ~~عجز حال خود عرضه داشت نمود و اظهار انقیاد و متابعت کرد.
# شاهزاده عنایت فرمود وجواب عرضه داشت برطریق استمالت
# ~~نبشت و ایلچی را خلعت داد و روانه گردانید و چون خبر شاهزاده به
# ~~پادشاهان گیلان ومازندران رسید ms178 ایلچی روانه گردانیدند و نثارو پیشکش
~~PageV01P232
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0253.png)

# ~~بفرستادند و از آنجا رو به حرب حاجی حسین بن بابا حاجی نهاد . وچون
# ~~روز عمراو به سر آمده بود بهشرف ملازمت مشرف نشد وهم در آن
# ~~نزدیکی عم خود را به قتل آورده بود.
# شاهزاده مشارالیه هوای دامن کوه الوند و ماما شارود کرد و امیر
# ~~سعادت را پیش حاجی حسین فرستاد . آن بی دولت امیرسعادت را نیز
# ~~بازداشت و به حصار گاورود مستظهر بود. پنج هزار سوار مسلح مکمل از
# ~~ممدان بیرون آمد وعزیمت حرب شاهزاده کرد.
# چون این خبر به شاهزاده رسید متوجه همدان شد و لشکر مقابل حاجی
# ~~حسین آورد. چون قراول به یکدیگر رسید محاربه واقع شد و به حمله
# ~~اول قراول شکسته گردید.
# چون خبر به حاجی حسین رسید متوهم شد، اماچاره نبود . لشکر
# ~~دو رویه صف کشیدند.
# ~~دولشکر چون به یکدیگر رسیدند  جناح وقلب را صف برکشیدند
# ~~ترنگ تیروتیغ 1وچکاچاک شمشیر(؟)دریده مغز پیل و زهرهآ شیر
# ~~چنان میشد به زیر درعها تیر که زیر پردهآ گل باد شبگیر
# حاجی حسین محاربه مردانه میکرد . شاهزاده چون چنان دید
# ~~برمرکب سوار شد و تیغ آبدار برکشید و نعره زد و حمله کرد و لشکر
# ~~حاجی حسین منهزم گردانید و حاجی حسین روی به هزیمت نهاد و به
# ~~جانب همدان رفت . چون به دروازه رسید حصار دربسته دید وخلایق
# ~~برو خروج کرده بودند. جمعی که به ایلغار از عقباو رفته بودند در
~~رسیدندو
# ~~او را پیاده کردند و دست بسته3 پیش شاهزاده آوردند و به عم زادگان
~~PageV01P233
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0254.png)

# ~~دادند تا به قصاص خون پدر اورا به قتل آوردند1 واموال تصر فکردند.
# وچون شاهزاده را این فتح روی نمود و همدان را در حوزهآ
# ~~تصرف آورد باز از دامن الوند کوه عزم قلاع امیر کیومرشکرد و ایلچی
# ~~روانه گردانید. کیومرث قلاع خود مستحکم گردانید و خیال محال در
# ~~دماغ آورد.
# چون شاهزاده خبر یافت لشکر روانه درهآ لارجان ms179 گردانید. چون
# ~~لشکر بدان سرحد رسید کیومرث با پسران از قلعه بیرون آمدند و آغاز
# ~~حنگ کردند و لشکر شاهزاده منصور گشته کیومرث با معدودی چند در
# ~~قلعه گریختند.
# و خبر این فتح به اطراف منتشر گشت ولشکر شاهزاده به قرق
# ~~سلطانیه آمدند و از آنجا مراجعت نمودند به دولت.
# ذکر انعیز اکابر اصفهان با سلطان محمد
# چون پادشاه اعظم سعید اکابر و امرا و خواجگان و عمتال عراق
# ~~به دار السلطنهآ هرات طلب داشته واصحاب دیوان به مفرده2 ومطالبت این
# ~~طایفه قیام مینمودند اکابر اصفهان در هرات مانده بودند و بسیار قرض
# ~~کرده با همد گر مشورت کردند که مبلغی تقبل میباید نمود و خود را
# ~~خلاص دادن3. به اتفاق پیش وزیر الوزراء خواجه غیاثالدین، احمد خافی5
# ~~رفتند و چند تومان کیکی تقبل کردند که از خاصه ورعایا در وجه نشانند، و
# ~~امیر محمد قوزی را[ همراه کرده به رسم تحصیل متوجه اصفهان شدند.
# چون به اصفهان آمدند رعایا از وهم مطالبت پراگنده شدند و قرض
# ~~خواهان تشدد می نمودند. ایشان فروماندند. التجا به حضرت شاهزاده
# ~~محمد کردند و عجز حال عرضه داشت نمودند. شاهزادهایشان را استمالت
~~PageV01P234
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0255.png)

# ~~نمود و خلعت جهت شاه علاءالدین و قاضی امام الدین و امیر احمد چوپان
# ~~و خواجه محمود حیدر وخواجه عبدالرحمن و امیرمحمد قوزی را
# ~~جدا گانه خلعت فرستادند و فرمود که هیچ اذیت بدیشان نرسانند.
# ~~چون خبر بهاهل اصفهان رسید خرم شدند.
# ذکرآمدن شاهزاده محمد سلطان به اصفهان
# چون امیراعظم فیروزشاه حامی اصفهانیان بود اول برادر خودامیر
# ~~خواند شاه [را] به اصفهان فرستاد به حکومت وچون او وفات کرد برادر
# ~~دیگر امیر محمودشاه [را] نامزد اصفهان کرد. و بعداز مدتی امیر محمودشاه
# ~~رنجور شده امیر سعادت بن امیر خواندشاه که ملازم شاهزاده بود اجازت
# ~~طلبید که به عیادت عم به جانب اصفهان رود و بازگردد . شاهزاده او را
# ~~اجازت فرمود.
# چون امیرسعادت بهاصفهان آمد در آن نزدیکی امیر محمود شاه ms180
# ~~در گذشت. امیرسعادت قائم مقام عم شد و این خبربه هرات فرستادند و
# ~~التماس کردند که امیرسعادت داروغه اصفهان باشد.[ چون شاهزاده بشنید
# ~~از امیرسعادت خاطرش ملول شد.
# چون محرم سال خمسین وثمانمائه آخر شد شاهزاده متوجه
# ~~اصفهان شد. چون این خبر به امیر سعادت رسید وهم کرد و عیال خود
# ~~بر گرفت وبا امیر علی کلباری از اصفهان بیرون رفت.
# شاهزاده روز یکشنبه پنجم صفر دراصفهان نزول کرد و جمعیرا
# ~~از عقب امیر سعادت بفرستاد و چون بدورسیدند اورا مقید گردانیدندو
# ~~امیر علی کلباری را به قتل آوردند . سراو را با امیرسعادت به اصفهان
# ~~آوردند. و شاهزاده بفرمود تا دفتر تقبل اصفهان به آب شستند ومردم را
# ~~امیدوارگردانیدند و استمالت داد.

PageV01P235

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0256.png)

# ذکر فرستادن شاهزاده محمد سلطان بهادر
# امیر قطب الدین ورزنه را به جانب یزد
# چون اصفهان شاهزاده را صافی شد امیر قطب الدین ورزنه را
# ~~به جانب دارالعباده یزد روانه گردانید و رعایا را استمالت فرستاد.
# چون امیر قطبالدین به یزد آمد امیر شمس الدین محمدبن امیراعظم
# ~~جلال الدین چقماق شامی از قبل پدر والی یزد بود و امیر چقماق در
# ~~هرات بود. چون این خبر بشنید امیر قطبالدین را تعظیم کر دو به اتفاق
# ~~مولانای اعظم سعید مجدالدین فضل الله که قاضی یزد بود او را در شهر
# ~~آوردند1 و اکابر واهالی در مسجد جمعه جمع آمدند و استمالت نامهآ
# ~~شاهزاده را بخواندند [ و رعایا امیدوار گشتند.
# وامیر شمس الدین محمد میرک بامولانامجدالدین فضل الله وبعضی
# ~~اهالی متوجه اصفهان گشتند و شاهزاده ازاین معنی خرم شد و ایشان را
# ~~نوازش فرمود. واز طرف کاشان2 امیر محمد بن3 عزالدین سمنانی با
# ~~اموال کاشان و امیر حسن نطنزی با نثار و پیشکش بیامدند.
# شاهزاده، پسر امیر حسین طارمی را به جانب کرمان پیش امیر
# ~~شمس الدین محمد بن غناشیرین فرستاد و استمالت نامه همراه کرد.
# امیر حاجی او را معزز داشت و اظهار انقیاد کرد و شاهزاده ms181 در
# ~~اصفهان متمکتن شد، و نمودند که امیر محمد قوزی سرفرار دارد و اورا
# ~~مقید گردانید.
# ودو پسر شاهزاده اعظم سعید4 امیراسکندر بن پادشاه اعظم سعید
# ~~قرایوسف بهادر نورالله مضجعه، امیرقاسم وامیر محمد، به درگاه آمدندو
# ~~جمعی بهادران همراه بیاوردند ، وشاهزاده ایشان را بسیارنوازش کرد.
# شاهزاده، چون اصفهان وکاشان ویزد وکرمان منقاد دید هوای PageV01P236
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0257.png)

# ~~فارس کرد و ایلچی روانه شیرازگردانید . شاهزاده عبدالله بن ابراهیم
# ~~سلطان ابا نمود وانقیاد نکرد.
# وچون مدتی بود که خزانه6 اصفهان به هرات نرفته بود شاه محمود
# ~~یساول را جهت قدغن فرستادند.
# چون شاه محمود شوکت شاهزاده را بدید به بام1 باز گردید وخبر
# ~~به پایه سریر اعلی رسانید.
# فرمان خاقان سعیدا صادرشد که شاه محمود باز گردد و امیر چقماق
# ~~و امیر ترخان که در هرات بودند باز گردند که به مقر حکومت خود
# ~~روند و شهر را محکم کنند .
# امیران مزبور باز گشتند و به ولایت خود آمدند و به محافظت مملکت
# ~~مشغول شدند و برج و بارو بیار استند و حرب را آماده شدند، وشاهمحمود
# ~~به شیراز رفت و بفرمود که ولایت فارس را محافظتکنند . و مقدمهآ
# ~~فتنه پیدا شد و مردم سراسیمه شدند و اراجیف بسیار گشت .
# ذکر توجه پادشاه سعید مذکور به طرف عراق
# چون شاهمحمود آن خبر به سمع علیه رسانید مهد اعلی گوهرشاد
# ~~گفت مارا به جانبعراق میباید رفت تا فتنه فرونشیند وولایت از دست
# ~~نرود و او را گوشمال داده شود و دیگر مخالفان عبرت گیرند .
# پادشاه سعیدانقیادنمود و لشکری آراسته باامرا و بعضی شاهزادگان و
# ~~خزانه و جبه خانه و اسباب هرچه تمامتر برداشته متوجه عراق شدند .
# ~~شاهزاده علاءالدوله [را] جهت محافظت ارگ وخزانه ومحافظت هرات
# ~~بگذاشتند و به طرف پل سالار2 نزول کردند.
# و حضرت خاقان سعید رااند ک عارضه دریافته بود به صحت روی PageV01P237
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0258.png)

# ~~نهاد. امیرزاده ابوالفضل و امیر سلطان شاه را با سی هزار سوار از پیش
# ~~روانه کردند.
# ذکر ms182 رفتن شاهزادهآ سعید محمد بهادر
### | به محاصره شیراز
# شاهزاده چون مملکت منقاد خود دید به غیر از فارس متوجه
# ~~شیراز شد با لشکراصفهان، واز این جانب امیر چقماق باز گردیده بودو
# ~~محافظت شهر یزد میکرد و پسرش ملازم شاهزاده بود . بفرستاد و
# ~~اورا اغواکردند واز شهر بیرون آوردند. درراه که می آمدند جماعتی برات
# ~~داران به تحصیل رفته بودند و در راه بدیشان رسیدند. و امیر ابوسعید
# ~~[را] که از امرای امیر چقماق بود به قتل آوردند و امیرزاده محمد میرک
# ~~را پیش شاهزاده بردند. شاهزاده او را عفوکرد و گفت این به اغوای پدر
# ~~کرده است و او را مقید داشت وبا سی هزار سوارمتوجه فارس1 شد.
# ~~چون به یزدخواست رسید داروغه نثار و پیشکش بیاورد و تغار لشکر بداد.
# و چون خبر به شیراز رسید امیرابوسعید محمد درویش وخداقلی
# ~~و ابوسعید کوکلتاش وکلویان و سرداران جمع شدند و مشورت کردند
# ~~که مارا بیرون رفتن و حرب کردن مصلحت نیست. برج و بارو بیار استند
# ~~و مخالفت ورزیدند.
# شاهزاده سلطان محمد بفرمود که مائین2 را تاراج کردند و از آنجا
# ~~متوجته کرک و رباط شکر الله شدند و عزیمت حصار کردند.
# چون لشکر متوجه حصار شد امیر ابوسعید کوکلتاش با سی هزار
# ~~سوارکمین انداخته به رسم قراولی بیرون آمد و به قراول لشکر شاهزاده
# ~~رسیدا ومحاربه واقع شد بر کنار آب رکناباد و امیرحسین طارمی ایشان
~~PageV01P238
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0259.png)

# ~~را تا دروازه شهر براند و شاهزاده محمد به طرف دروازه9 سلم روان
# ~~شد و خرابی عظیم واقع گشت و نزدیک بود که شهررا مسخر گردانند.
# ~~شاهزاده گفت امیرزاده عبدالله کودک است و مبادا آسیبی به وی رسد .
# ~~نشکر بردر شیراز فرود آمدند و دربندان متمادی شد .
# رسیدن حضرتخاقان سعید به جانب عراق
# چون لشکر از جام1 متوجه شدند و از طرف سمنان روی به قم
# ~~نهادند داروغه شاهزاده که در قم بود مجال مقاومت نداشت ، متوجه
# ~~اصفهان شد و حال ms183 بازگفت. داروغهآ اصفهان نیز اصفهان بگذاشت و
# ~~متوجه شیراز شد وخبر آمدن خاقان سعید با شاهزاده بگفتند .
# چون خبر به صحت پیوست و قرب بیست ویک روز بود که بر
# ~~ظاهر شیراز بودند با امرا مشورت کرده گفتند :
### | یت
# اسیل اگرسنگ را بغلطاند  چون به دریا رسد فروماند
# هرچند ماه عالمتاب است اما پرتو او از نور آفتاب است، وتا
# ~~حضرت خاقانی معینی شاهرخی که ظل ظلیل یزدان است وخسر وخسروان
# ~~ایرانوتوران است مجال مقاومت بادولت چنین پادشاهی چگونه صورت
# ~~بندد، وعیبی تمام باشد و تا قیام قیامت رقم این بدنامی برروی صفحه4
# ~~روزگار بماند و ناپسندیده2 باشد.
### | اشعر
# مزن دهره3 بر پهلوانی درخت    مبادا که دورافتی از تاج و تخت
# همان به که با آن مدارا کنی نه پیکار و کین آشکارا کنی
# ره صلح باید بر آراستن   مبارک نشد کین از اوخواستن PageV01P239
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0260.png)

# واگر به حرب قیام خواهی نمود کمر خدمت دربندیم و مردانه
# ~~مکوشیم.
### | شهر
# یابرمراد برسرگردون نهیم پای   یا مردوار برسر همت کنیم سر
# شاهزاده گفت هرچند مرا بر جانب شما اعتماد هست اما عقل
# ~~رخصت نمی دهد. صلاح آن است که از ظاهر شیراز بر خیزیم و به طرف
# ~~کندمان روی نهیم و بگریزیم . در این ولا امیرسعادت فرار جست و
# ~~خود را در اندرون شهر انداخت.
# ذکر خبر آمدن خاقان سعید شاهرخ بهادر
### | به شهر اصفهان
# چون رایات همایون پادشاه سعید به اصفهان رسید بفرمود که منادی
# ~~امن وامان زدند1 که از رعایا مطالبتننمایند تا به زراعت و عمارت مشغول
# ~~گردند. واز اصفهان خبرگیران از پی شاهزاده بفرستاد. خبر آوردند که
# ~~از ظاهر شیر از برخاسته ومتوجه کندمان گشته. فرمان جهان مطاع صادر
# ~~شد که لشکر به ایلغار متوجه کندمان شدند و پادشاه سعید به نفس خود
# ~~متوجه شد.
# چون لشکر شاهزادهآ مشارالیه به کندمان رسیدند خبر رسیدن لشکر
# ~~به ایلغار در کندمان بشنید. میان هر دولشکر ده فرسنگ] مانده بود.
~~شاهزاده
# ~~امرای ms184 خود را بطلبید وگفت ای نامداران اجازت است هریک سرخود
# ~~گیرید و فرمان بپذیرید، و اگرنه فردا که لشکر برسدهمه کشته و اسیرید!
# پسران شاهزاده اسکندر بهادر بن پادشاه سعید اعظم قرایوسف خان و
# ~~اکابراصفهان وامیرحاجی بیک پرا گندهشدند و شاهزاده با حرم و بعضی
~~PageV01P240
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0261.png)

# ~~مخصوصان و یک پسر شاهزاده اسکندر مشارالیه بیرون رفتند.
# وچون لشکر به کندمان رسید حاجی بیک و امیر محمد چقماق را
# ~~شاهزاده خلاص داده بود بگرفتند ، وعالی جناب مولانای اعظم سعیدشرف
# ~~الدین علی یزدی دریافتند و بگرفتند1 و جمعی دیگر به شاه علاءالدین و
~~مولانا
# ~~امام الدین قاضی رسیدند و ایشان را مقید ساختند وخواجه عبدالرحمن و
~~امیر احمد
# ~~چوپان و خواجه افضل الدین ترکه [را] اسیر کردند و به حضرت خاقان بردند.
# پادشاه اسلام پناه را به سمع میارک رسانیده بودند که مولاناشرف-
# ~~الدین با شاهزاده گفته که حضرت خاقانی با تو مقاتله و محاربه نخواهد
# ~~کرد و امکان مقاتله نخواهد بود و حضرت خاقانی را این معنی در خاطر بود.
# چون مولانای مشارالیه را حاضر کردند پادشاه سعید فرمود تو از
# ~~کجا این معنی معلوم کرده بودی که او را بدین سخن واهی دلیر گردانیدی؟
# مولانای مخدوم سعید گفت که این ضعیف[ نه از نجوم و هیأت و کرامات
# ~~گفتهام بلکه به دلیل واضح عقلی! بنابر آن که شاهزاده محمد2 شجره این
# ~~دولت ابد پیوند است و هرگز هیچ صاحب دولت تیر بر نهال خود نزند3.
# گرفتم این پسر درد سرتست %~% نه آخرپارهای از گوهرتست
# نشاید خصمی فرزند کردن %~% دل ازپیوند بی پیوند کردن
# کسی برناربن نارد لگد را %~% که تاج سرکندفرزند خودرا
# درخت توت از آن آمدلگدخوار %~% که دارد بچه خودرا نگونسار4
# پادشاه سعید چون این بشنید متأملشد. شاهزاده عبداللطیف زانو
# ~~زد و گفت متدتهاست که پدرم در سمر قند طالب اوست به جهت اتمام رصد.
# ~~اگر رأی عالی اعلی الله اقتضاکند ومولانا را بدین کمینه بخشند تا اورا
~~PageV01P241
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0262.png) ms185

# ~~برسبیل تحفه پیش پدر فرستد ازعنایت ومرحمت دریغ نباشد .
# خاقان سعید التماس شاهزاده را مبذول داشت و مولانای مشار الیه
# ~~را بدوسپرد واورا به راههرات روانه گردانیدند که به ماوراءالنهررود، و
# ~~بزرگان اصفهان را مقید کرده همراه کوچ کرده عزیمت ری کرد .
# چون رایت نصرتشعار به ساوه رسید بر قتل اکابر اصفهان حکم
# ~~جهان مطاع صادر شد.
# خبر قتل اکابر اصفهان در ظاهرساوه
# چون اردوی همایون درظاهرساوه نزول کرد[حکم شد]سید شاه علاء الدین
# ~~که ثمرهآ شجره6 آل طه ویس بود و مولانا امام الدین قاضی و امیر احمد
~~چوپان و [277
# ~~خواجه عبدالرحمن وخواجه افضل الدین ترکه را بر دروازههای ساوه
# ~~مصلوب سازند و بهیاساق رسانند. در سیزدهم رمضان سنه خمسین1 و
# ~~ثمانمائه ایشان را آوردند و بر دروازهای ساوه بیاویختند و مثل این قتل
# ~~از آن شاه سعید عجب نمود و مبارک نیامد .
### | بیت
# نه هرآبی که پیش آیدتوان خورد %~% نه هرچ از دست برخیز دتوان کرد
# نه هردستی که تیغ تیز دارد %~% به خون خلق دستاویز دارد
# چون این واقعه دست داد عساکر منصوره به جولگه ری نزول
# ~~فرمودند واز اطراف ایلچیان به درگاه عالم پناه2 آمدند و نثار و پیشکش
# ~~بیاوردند و مقررشد که امیرک احمدبن امیر فیروزشاه با امیرزاده ابوالفضل
# ~~با ده هزار سوار بهادر به ایلغار از عقب شاهزاده روان گشتند تا او را
# ~~به حضرت علیارسانند و به دستور سابق ترتیب و نوازش یابند و از اطراف
# ~~عمال وامرا و اکابر متوجه پایه سریر اعلی شدند.

PageV01P242

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0263.png)

# از یزد امیر جلال الدین چقماق وخواجهآ اعظم سعید خواجه
# ~~عمادالدین مسعود و خواجهزاده اعظم سعید خواجه جلال الدین مرشد، و
# ~~مهرنگار از شیر از با بزرگان شیر از به درگاه عالم پناه آمدند وخزانه
~~وجبه
# ~~خانه در ورامین ضبط دادند وارزانی دراردوی همایون دست داده بود.
# ذکر خبروفات پادشاه اعظم سعید معین الحق والدنیا والدین
# شاهرخ بهادر سلطان انارالله برهانه
# چوناول فروردین ماه جلالی روزیکشنبه ms186 در آمد پادشاه سعید فرمود
# ~~که به دستور تحویل سال امرا و اکابر را طوی دادند و گیاهی که آن را
# ~~مخلصه میخوانند ودر این روزگار به کار می دارند که تا سال دیگر از
# ~~زهر هوام ایمن باشند بخوردند، وچون طوی آخر شد حضرت خاقانی
# ~~میل به زیارت قطب الاولیا سید1 عبدالعظیم سوارشد و چون پارهای راه
# ~~برفت حال بر آن حضرت بگردید . برتخت روان نشسته بازگردید و
# ~~متوجه اردو شد و چون به سراپرده رسیدند «ارجعی الی ربک» اصغا
# ~~نمود وجان به جان آفرین «تسلیم کرد .
### | امثنوی
# ~~عرشی به طناب عرش زد دستخاکی به کنار خاک پیوست
# # آسوده کسی است کو دراین دیر %~% ناسوده بود چو ماه از سیر
# ~~در خانه غم بقا نگیردچون برق بر آید و بمیرد
# # در منزل عالم سپنجی %~% آسوده مباش تا نرنجی
# # رفتند کیان و دین پرستان %~% ماندند 2 جهان به زیر دستان
# # عمرست عرض به عمر در پیچ2 %~% چون عمرنماند گوممان هیچ
# ولادت آن حضرت در چهارم ربیع الاخر سنه تسع و سبعین و PageV01P243
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0264.png)

# ~~سبعمائه بود در بلده سمرقند، وسلطنت او بعد از پدر در هفدهم شعبان
# ~~سنه سبع و ثمانمائه بود، و[در] تاریخ وفات اوگفته[اند]:
### | شع
# خاقان زمان که بود شهرخ سلطان
### | در جلگه ری به حکم حی سبحان
# یکشنبه کرد روز نوروز وفات
### | تاریخ وفات اوست «خاقانزمان »
# در اول فروردین ماه سنهآ خمسین1 و ثمانمائه وفات کرد . روز
# ~~وفاتش پوشیده داشتند. اما چون شب درآمد بیشتر مردم معلوم کردند.
# ~~بامداد شاهزادگان هریک با قشون خود سوارشدند و هریک هرچه
# ~~توانستند از جبه خانه و خزینه و غیره تاراج کردند و متوجه ولایتی
# ~~گشتند .
# امیرزاده خلیل به راه استراباد روان شد، وشاهزاده عبداللطیف با
# ~~تابوت حضرت خاقانی و مهد اعلی گوهر شاد آغا2 بهراه دامغان برفتندو
# ~~لشکرگاه به همدیگر برآمد و هرکس به حسب قدر آنچه توانست از غارت و
# ~~تغلب به جای آورد و امیر چقماق و حرم ms187 او مهد اعلی بیکه سلطان را از
# ~~میان بیرون بردند و متوجه قم شدند .
# روز دیگر چون دروازه قم بگشودند امیر چقماق درقم رفت و
# ~~مردم را طلب کرد و به نام شاهزاده محمد بهادر منادی کرد و امیرالیاس که
# ~~معتمد او بود] در قلعه با مهداعلی بیکه بنشاند و خود متوجه یزد شد و
# ~~چون امیر مشارالیه به یزد آمد ضبط یزد بداد.

PageV01P244

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0265.png)

# ذکر خبر شاهزاده محمد سلطان بعد از وفات
# خاقان سعید و رفتن امیر ابوالفضل نزد او
# چون شاهزاده باحرم وجمعی مخصوصان جانباز از کندمان متوجه
# ~~لرستان شد در آن سال سرمای عظیم و برف و بارندگی به اعلی روی
# ~~نموده بود و عقبه گرفته، چنانکه کمال الدین اسمعیل فرماید:
### | بیت
# مانند پنبه دانه که در پنبه تعببه است
### | اجرام کوه بودنهان درمیان برف
# بعداز زحمت بسیار به طرف نهاوند عبورافتاد1. امیر پیرزاده2 چون
# ~~از شاهزاده خبریافت استقبال کرد و خیمه و خرگاه وستان نیکو و اسبانتازی
# ~~بیاوردند3. شاهزاده به تعجیل متوجه شبانکاره وقلعه سیا، شد.
~~اماامیرزاده
# ~~ابوالفضل با عهدنامهآ خاقان سعید که به ایلغاررفته بودبه شاهزاده رسیدو
# ~~سوگند نامه بداد و تسکین خاطرشاهزاده کرد وبه راه همدان روان شدند.
# در همدان خبروفات خاقان سعید برسید. استوار نداشتند و به راه
# ~~قلعه گاورود برفتند . از سلطانیه منهیان خبربیاوردند .
# چون این خبر محقق5 شد با معدودی چند به ساوه رسیدند و
# ~~عزیمت قم کردند و مهد اعلی بیکه سلطان به استقبال آمد و طویهابدادندو
# ~~از اطراف ایلچیان برسیدند و نثار و پیشکش بیاوردند، وازیزد] امیرک
# ~~محمد2 پسرامیرچقماق با سکه وخطبه برسید، و ازکرمان حاجی محمد
# ~~انقیاد نمود .
# وشاهزاده ازقم متوجه6 اصفهان شد. اول حرم خود را ومخدرات PageV01P245
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0266.png)

# ~~[را] به جانب اصفهانروان گردانید، وامیر حسین طارمی را اصفهان بداد، و
# ~~یزد را به امیر چقماق مسلم داشت، وکاشان به شیخ بهلول، وقم به شاه
# ~~قاضی، و ساوه به شیخ زاده، و نهاوند و آن دیار ms188 به امیر احمد پیرزاده .
# وچون امیر ابوالفضل را اسباب وجهات درهرات بود میل رفتن
# ~~کرد . شاهزاده خبر دار شد و بدان التفات نفرمود و ایلغارکرد و متوجه
# ~~لرکوچک شد و از نهاوند بگذشت و جمعی احشام که تمرد نمودند
# ~~تاراج کر د و از جربادقان متوجه اصفهانشد واهالی اصفهان استقبال کردند.
# وشاهزاده به اصفهان آمد ودر « نقش جهان» ساکن شد وامرای دیوان
# ~~معین کرد و صدور را ترتیب1 فرمود، مثل شمس الدین محمدوزین الدین
# ~~علی صدر. وامیرترخان را از ابر قوه عزل کرد و به امیر بلال داد و از
# ~~یزد امیرچقماق وجناب مولانا زاده اعظم مجدالدین فضل الله قاضی و
# ~~عالی جناب سعادت پناهمخدومزاده6 جهانیان امیر ظهیر الدین علی که میوه4
# ~~شجره طیبه قطب الاولیا امیرنورالدین نعمت الله بود متوجه اصفهان
# ~~شدند و مفتخر و سرافراز گشتند[ و نشان سیور غال حاصل کردند .
# ودر این ولا از هرات مولانای اعظم کمال الدین یعقوب وخواجه
# ~~جلال الدین محمد از هرات فرارجستند و به یزد آمدند وستوجه اصفهان
# ~~گشتند، وچون به اصفهان رفتند شاهزاده ایشان را نوازش فرمودو مولانا
# ~~کمال الدین یعقوب را به دیوان مقرر فرمود2 که پهلوان امیر حسین و امیر
# ~~سعادت مهربزند3 وخواجهآ اعظم سعیدمحمودحیدررا به وزارت نصب
# ~~کرد ومال اصفهان به رعایا سیورغال گردانید و یزد را از امیر چقماق
# ~~انتزاع نمود و به احمد مغول جانباز داد واورا به یزد فرستاد.
# وهم دراین ولا بند گی جناب شیخ الاسلام اعظم سعید محب الدین PageV01P246
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0267.png)

# ~~ابوالخیر به یزد آمد و متوجه اصفهان شد . اهل اصفهان برموجب
# ~~فرموده استقبال کردند و به اعزاز تمام در شهر آوردند و شامزاده اورا
# ~~در دیوان نصب کرد .
# بعد از آن شاهزاده طمع بر اهل عراق کرد و گفت شاید که مرا با
# ~~ترا کمه مقاومت باید کرد. اصحاب یزد را طلب داشت و گفت در یزداز
# ~~شهر وولایت از هرخانه بیست دینارکپکی معاونت لشکر نمایند . جناب
# ~~صاحب اعظم خواجه عمادالدین ms189 و خواجه جلال الدین مرشد که صاحب
# ~~دیوان یزد بودند تکلیف فرمودند. ایشان را مجال ابا نمودن نپود.
# هر چند عجز رعایادر دیوان اظهار می کردند[ فایده نداشت. متوجه یزد
# ~~گشتند و خواجه جلال الدین مرشد مدبراین امورگشت و بنیادخانه نوشتن
# ~~کردند و آخر براحصاء رئوس1 قرار گرفت و سرشمار بر مردم انداختند
# ~~و به اصل و فرع مبلغ هفتصد تومان ازشهر وولایت بستدند وبرات
# ~~داران از اصفهان متوجه پزد گشتند.
# و در اکثر بلاد عراق به غیر از کرمان این مطالبه2 واقعشد، ودراین
# ~~ولا ازکرمان امیر شمس الدین حاجی محمد به یزد آمد .
# ذکر آمدن امیر حاجی محمد از کرمان به یزد
# و رفتن به اصفهان
# امیر حاجی محمد بن امیر3 غنا شیرین با اسباب هرچه تمامتر و لشکر
# ~~آراسته و تجمل پادشاهی از کرمان متوجه یزد شد و اهالییزد اورا استقبال
# ~~کردند و او را در مقام باغ عزآباد فرود آوردند، وسه روز در یزد بود
# ~~یک من کاه توقع نکرد ومردم را استمالت داد و متوجه اصفهان شد.
# و چون خبر او به اصفهان رسید تمام اکابر اصفهان استقبال کردند و
~~PageV01P247
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0268.png)

# ~~به اعزازتمام اورا پیششاهزاده بردند . شاهزاده او را در کنار گرفت و
# ~~بنشاند و تفقتد فرمود وطوی پادشاهانه بکشید و اسبان با زین زر پیشکش
# ~~حاجی محمد کرد.
# ودراین ولا از طرف سمیرم واحشام آنجا و از طرف یزدخواست
# ~~داروغگان بیامدند، و از طرف ساوه خبررسید که حسن بیک و جمعی
# ~~از ترکمانان عزیمت [محاصرهآ ساوه کردهاند و امیر شیخ زاده با ایشان
# ~~محاربه کرد و فرصت شیخ زاده را بود و حسن بیک1 ترکمان راه فرار
# ~~پیش گرفت، وشاهزاده بالشکر متوجه کندمان شد و عزیمت تسخیرشیر از
# ~~کردند.
# و بعد از چند روزکه لشکر اطراف بدو جمع شدند متوجه قصر
# ~~زرد شدند و از قصر زرد مولانا جمال الاسلام سمنانی به رسالت پیش
# ~~شاهزاده عبدالله فرستاد. مولانا اورا نصیحت فرمود. امیرزاده عبدالله او ms190
# ~~را موقوف داشت واز شیراز جمعی لشکر به محافظت راه فرستاد. قراول
# ~~شاهزاده محمد به ایشان رسید و محاربه واقع شد وشکست بر لشکر
# ~~شیراز آمد .
# ذکر خبربیرون آمدن امیرزاده عبدالله با لشکر ازشیراز
# چون این خبر به شیراز رسید امیرزاده عبدالله باامرا مثل خداقلی و
# ~~امیرعلی فارسی و امیر بدرالدین و دیگر امرا با لشکر بیرون آمدند و
# ~~به عقبه مائین آمدند و بنشستند.
# چون شاهزاده خبریافتاز قصر زرد برمنزلی2 نزول کرد و از آنجا
# ~~متوجته پروا3 شد . خبر رسید که امیر مراد با لشکراز حویزه و شوشتر
~~PageV01P248
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0269.png)

# ~~به لشکر شیراز پیوست و به طرف کهره1 آمد . لشکرشاهزاده از پروا2
# ~~به صحرای خان کرکان آمدو امیر سعادت به حرب احشام بشگان3 فرستاد و
# ~~مال و منال ایشان را تاراج کرد وبه لشکرگاه آورد.
# خبرگیران خبر آوردند که لشکر شیراز قریب نیریز آمدهاند
# ~~به دامن کتل، وسر چشمه گرفته، و شاهزاده لشکر براند. روزبیست و چهارم
# ~~رجب قراول به همدیگر رسید و محاربه واقع شد. قراول شیراز
# ~~منهزم باز گردید .
# روز بیست و پنجم صف بیاراستند. شاهزاده محمد بهادر در
# ~~قلب قرار گرفت و امیر حاجی محمد وامیر محمد5 غیاث و شیخ
# ~~ابو الخیر و امیر ابوسعید2 ومولانا یعقوب وامیر سعادت وامیر ابوسعید
# ~~کوکلتاش و امیر پیرزاده7 و امیر سلطان وامیرشاهحسین ، و از لشکر
# ~~شیر از شاهزاده عبدالله وامیر مراد و خداقلی وامیر علی فارسی و8
~~بدرالدین واد کو
# ~~چهره و دیگر امرا مقابل آمدند و بنیاد حرب کردند. امیر علی فارسی حمله
# ~~کرد و پیاد گان تادامن کتل براند وجنگ در پیوست.
# شاهزاده محمد چون چنان دید در میدان راند و امیر بدرالدین
# ~~بهقتل آمد، وادکوچهره وخداقلی ومهرنگار محبوس شدند، وامیرمراد
# ~~منهزم شد ، و امیر علی فارسی با شاهزاده عبدالله به راه قلعه اصطرخ9
# ~~روان شدند.
# روز بیست و پنجم رجب10 سنه6 احدی و خمسین و ثمانمائه این فتح
# ~~واقع شد. روز یکشنبه متوجه شیراز شد. احمد ms191 سلطان که دار وغهآشیراز
~~PageV01P249
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0270.png)

# ~~بود بااهالی شیراز به استقبال بیرون آمدند و شاهزاده نوازش فرمود و به
~~[286]
# ~~شیراز در آمد و خزاین شیراز واموال امیرزاده عبدالله] متصرف شد و
# ~~طوی کرد.
# و دراین ولا امیر مراد را گرفته بیاوردند و به موجب فرمان اورا
# ~~یاساق1 رسانیدند، وشمس الدین علی که سرفتنه عوانان آن جانب بودبه همین
# ~~طریق مسلوک داشتند و امیر خسر وترخان را به محاصرهآ قلعهآ اصطخر
# ~~فرستادند. شاهزاده عبدالله به ناکام در صلح زد . امیرنظام الدین احمد
~~که
# ~~زبده6 آل طه ویس بودعهد بست2 که اذیت به او نرسانند. اگرخواهندملازم
# ~~باشند واگرنه به هر جانب که خواهندروانه گردند.
# و باخسر وترخان مرتضی مشارالیه متفق گشتند و قسم یاد کردند و
# ~~امیرزاده عبدالله و امیر علی فارسی را به شیراز بردند وشاهزاده ایشان
~~را
# ~~خلعت داد ورعایت کرد، و امیرزاده عبداللهمهر نگاررا مخیر3 گردانیدند
# ~~که اگر خواهند ملازم رکاب باشند واگر نه به جانب خراسان روند.
# ایشانرفتن خراسان اختیار کردندو اجازت یافته. امیر پیرزاده4 مقرر
# ~~شد که ایشانرا به یزد رساند، و ازیزد امیر احمد مغول ایشان را به سرحتد
# ~~خراسان روانه سازد وخود برتخت شیراز نشست . و امیرحاجی محمد
# ~~در دیوان بالای دست امیرحسین طارمی مینشست . وامیر حسین را
# ~~آتش حسد دراندرون شعله میزد .
# وچون اصفهان بدومفوض بود بگذاشت و به راه کمره و جربادقان
# ~~روانه شد و بعضی از ولایتکمره وجربادقان تاراجکرد و به طرف لشکر
# ~~سلطان اعظم جهانشاه بهادر خان خلدالله ملکه [ و سلطانه رفت وبه اغوا
# ~~مشغول شد که ملک عراق به آسانی میتوان به دست آوردن.

PageV01P250

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0271.png)

# و بعضی امرا را برداشت، مثل امیرابوسعید و امیر حسن بیک شهریاریو
# ~~امیر اعظم امیر1 بایزیدپسر2 امیر بسطام بالشکر ترکمان متوجه ولایت قم
~~شدو
# ~~خرابی در قم بسیار واقع شد و از قم متوجه ساوه شدند و شیخ زاده که
# ~~داروغه بود شهر بر خود حصار گرفت و لشکر به ظاهر3 ساوه فرود آمدندو ms192
# ~~هرچند کوشیدند فایدهنداد . کوچ کرده به طرف آوه روان شدند و حسین
# ~~طارمی به پایه سریراعلی رفت و انگیز کرد و پادشاه اسلام پناه خلدالله
# ~~ملکه وسلطانه متوجه قزوین وسوق بلاق شد .
# خبر توجه سلطان اعظم سلاطین ابوالمظفر
# جهانشاه بهادرخان با شاهزاده محمد سلطان
# چون این خبر به شاهزاده رسید متوهم شد و با خود گفت:
# م، «آیا توکجا و ماکجائیم » ،
# هرچند که اسم من محمدی است اما دولت آن پادشاه سرمدی
# ~~است! ذره با آفتاب و قطره با دریاچگونه خود را تواند نمود؟ اماچون
# ~~چاره نباشد،
# ع : «بارستم دستان بزند هرکه در افتاد»
# بفرمود تا از اطراف ممالک لشکریان بیرون آیند وازراه قصرزرد
# ~~روانه شد و به مرغزار کهیز5 اولنگ نزول کرد و جنگ را عازم شد و
# ~~هشتاد هزار سوار مکمل عرض داد].

PageV01P251

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0272.png)

# ذکر آمدن مهداعلی گوهر شاد آغا1 با امرای عظام
# از جانب هرات به یزد
# چون تلاطف درخراسان واقع شده بود و شاهزاد گان مخالفت
# ~~ورزیدند. مهداعلی گوهرشاد آغا2 با امیرزاده خلیل وامرای ترخان3 مثل
# ~~امیرمحمتد صوفی وغیاثالدین علی و محمد قاسم ترخان والغ ترخانو
# ~~احمد ترخان ورقه ترخان و ولی ترخان وحسین بن علی ترخان ومیر9
# ~~حسین ترخان و درویش علی ترخان، و از وزراء مثل خواجه غیاث الدین
# ~~پیراحمد خافی و5 شمس الدین علی سمنانی، واز امرای دیگر مثل امیرک
# ~~احمد و قاسم پسر امیر محمود شاه وسلطان بایزید وامیر نجم الدین
# ~~طغاچی و پیرلقمان طغاچی و امیر بسطام بیوک6 و سلطان بخشی و
# ~~سیدیوسف و ترکانشاه قریب سی هزار مرد به یزد آمدنداز راه بیابان طبس.
# اهالی یزد استقبال نمودند و مهداعلی گوهر شاد آغارا به در مدرسه6
# ~~عبدالقادریه بهخانه مرتضی اعظم سعید غیاث الدین علی فرود آوردندو
# ~~خبر به شاهزاده فرستادند . وچندان زرخزانه دریزد پیدا شد که فلوس
# ~~از میان برافتاد و مردم را تمام داد وستد به نقرهآ سکه زده میشد، و
# ~~اکثرسکه امیر تیمور و محمود خان بود ms193 ، و قماش قیمت گرفت 7 و
# ~~انواع اجناس را بها بیفزود.
# و چون این خبر به شاهزاده رسید فرمان صادر شد که امیر اعظم
# ~~خسرو ترخان ومولانا کمال الدین یعقوب به استقبال به یزد روند ونثارو
~~289
# ~~پیشکش جهت مهد اعلی ببرند و ایشان را با سرکرده از یزد به اصفهان
~~PageV01P252
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0273.png)

# ~~آورند. ایشانروانه یزد شدند و چون بهیزد آمدند مهداعلی [را] با امراو
# ~~وزرا برداشته متوجه اصفهان شدند واز اصفهان به مرغزارکهیز1 اولنگ
# ~~مقیم شدند.
# و شاهز اده خود به استقبال مهد اعلی آمد و از مرکب پیاده گردیدو
# ~~در رکاب مهد اعلی پیاده روان شد. مهداعلی بفرمود تا مرکب جنیبت
# ~~با زین و لگامزر در کشیدند و شاهزاده سوارشد و ایشان را به اردو آورد و
# ~~طوی پادشاهانه بداد و چند روز پیاپی عشرت کردند. بعداز آن عرض
# ~~لشکر2 دادند. صد هزار سوار مکمتل در قلم در آمد.
# دراین ولا خبر رسید که حضرت پادشاه جهان مطاع ابوالمظفر
# ~~سلطان جهانشاه بهادر خلدالله ملکه و سلطانه بالشکری گران در سوق بلاق
# ~~است و عزم پل خروه3 دارد. شاهزاده با امرا مشورت کرد. بدان مقررشد
# ~~که ایلچی روانه گردانند و انقیاد نموده در صلح زنند،
# ع : «تا خودفلک از پرده چه آرد بیرون!»
# رقم برجناب صدارت پناه مولانای اعظم شمس الدین محمد صدر
# ~~زدند و دبیر طلب داشته نامه نوشتند .
# ذکر نامهآ شاهزاده محمد بهادر به پایهآ سریر اعلی
# خاقانی خلدالله ملکه وسلطانه وافاص
# علی العالمین عدله واحسانه
# ~~سرنامه کرد آفرین از نخست  برآن کس که کینه نبودش بجست
# ~~خداوند بهرام وکیوان وهورخداوند پیل و خداوند مور
# ~~یکی را بر آرد به چرخ بلند   دگر راکند خوار و زار ونژند
# ~~نه آن کس کند گرد کورنج یافت   نه سعیی نمود آن که او گنج یافت
~~PageV01P253
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0274.png)

# ~~بعدمر کنه دا ان ک پدساه اخققم جهانمطاع معلوم دارد که
# ~~مختصر ممالکی که در حوزه تصرف این ضعیف است به استحقاق ms194 است
# ~~ارثی و اکتسابی است2 وبه تغلب در مملکت دیگری طمع ننموده ومیان
# ~~حضرت جهانگشائی و خاقان اعظم سعید مصادقت و موافقت بوده وبر
# ~~موجب وصیت وعهدنامه که در میان است مارا که فرزندان آن پادشاه
# ~~سعیدیم ومملکت و جهت ما را بدوسپرده وعهد شده که درمیان ماوشما
# ~~مخالفت و محاربت نباشد بلکه معاونت و مظاهرت3 صادر گردد و
# ~~به مجرد اغوای حسین طارمی که از جمله کافرنعمتان این خاندان است
# ~~لشکر تبریز به صوب عراق آوردن و اظهار مخالفت کردن بعید است
### | مثنوی
# ~~وگر بگذرد از محابای4 من
### | بماند به من ملک آبای من
# ~~مرا هم سپاه است وهم کشورست
### | فلکث یاور واخترم چاکراست
# ~~سوی رزم باید عنان تاز شد
### | نشاید زبون نا شده باز شد
# ~~برآنم میاور که عزم آورم
### | به هم پنجگی باتورزم آورم»
# ~~چون مکتوب تمام شد و مولانا شمس الدین محمد صدر متوجه
# ~~پایه سریر اعلی شد چون خبر او به حضرت پادشاه عالمیان رسید بفرمود
# ~~که مولانای مشارالیه را تعظیم کردند و به بار گاه عالم پناه در آوردند
~~.

PageV01P254

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0275.png)

# مولانا شرایط خدمت به جای آورد و برموجب فرمان بنشست. پادشاه
# ~~عالم خبر شاهزاده پرسید ؟ مولانا برخاست و به زانو درآمد و عرضه
# ~~داشت برسانید.
# چون برمضمون عرضه داشت واقف شد التماس مبذول داشت و
# ~~شاهزاده را بستود وولایت قدیم به عمال شاهزاده مسلم داشت و جواب
# ~~مکتوب بنوشت و استمالت فرمود و عهد و میثاق تازه شد ومقرر فرمود
# ~~که دردرج شهریاری و اختر برج سلطنت و کامکاری از سلک
# ~~مختدرات عالم پناهی در فصل بهار در عقد شاهزاده6 سعید در آوردند.
# و برین قراریافته نایره فتنه بازنشست و خلعت شایسته به جهت
# ~~شاهزاده روان کرد و خود به طرف آذربایجان روان شد. شاهز اده به طرف
# ~~کمره وجربادقان مراجعت فرمود و قم رابه امیرک احمد بن1 فیروزشاه
# ~~مسلم داشت و خسر و ترخان را 2 با جمعی امرا به جانب شوشتر ms195 فرستاد و
# ~~خود متوجه فارس شد ودر ربیع الاول سنه6 ثلاث و خمسین و ثمانمائه
# ~~امیرزاده بابرایلچی با نثارو پیشکش روانه گردانید] و اظهار انقیاد کرد.
# و در این سال به عرض شاهزاده رسانیدند که یزد و ابر قوه از ظلم
# ~~خراب شده است . بفرمود که داروغگان را تغییر کنند.
# خبر آمدن شیخ الاسلام اعظم جلالالدین محمد
### | به حکوهت یزد
# و آن چنان بود که به غیر از مال مقرری و سرشمار و چریک و
# ~~قرضی که برموجب فرموده از رعایا بیرون آمده بود دو3 چندان خارج و
# ~~شناقص، واقع شده بود و مردم5 بلاد بتخصیصیزد خراب شده بودند .
# امیر احمد مغول را ازیزد عزل کرد و نشان صادر شد که بههیچ PageV01P255
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0276.png)

# و امارت یزد را به شیخ الاسلام اعظم داد. شیخ جلال2 الدین به
# ~~یزد آمد و رعایا را نوازش فرمود و به نوعی بار عیت مساهله کرد که در
# ~~وصف راست نیاید . لاجرم پیروجوان، غریب وشهری، هنوز زبان به
# ~~دعای دولت او گشودهاند وشب و روزاز حضرت باری عز اسمه استدعای
# ~~حضور شریف او می کنند. و از مقدم او ارزانی پیدا شد و مظلوم از دست
# ~~ظالم برست . رسوم داروغگان سابق برانداخت وکسرا یارا نبود3 که
# ~~یکی، سیم سیاه برکسی حیف روا دارد .
### | مثنوی
# بعد بسی گردش چرخ آزمای %~% اوشده، آوازهآ عدلش به جای
# زنیکان همه نیکی آید پدید %~% خوش آن کس که نام نکو گسترید
# چودولتنماند به کس پایدارهمان به که نیکی بود یادگار
# خبر آمدن امیر2 علاءالدوله به یزد
# چون در خراسان مخالفت میان شهزادگان پیدا شد و شاهزاده
# ~~علاءالدوله از شاهزاده بابر منهزم گشت بالشکری از راه نایبند متوجته
~~یزد
# ~~شد واز رباطات خبر به شهر آوردند .
# شیخ جلال الدین محمد این خبربه شاهزاده فرستاد. فرمان صادر
# ~~شد که شاهزاده علاءالدوله همانجاسا کن گردد و شیخ جلال الدین واکابر
# ~~یزداتفاق کردندو شاهزاده علاءالدولهرا در «باغ ساباط » فرود آوردند و
# ~~کمر خدمت در ms196 میان بستند.
# و شاهز اده محمدسلطان7 باامرا مشورت کرد. گفتند چون آن برادر PageV01P256
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0277.png)

# ~~التجابدین حضرت آورده اورا معاونت باید کرد ولشکر پراگنده جمع
# ~~باید کرد و متوجته خراسانشدن. وامیر پیرزاده1 وامیر عبدالرحمن وامیر
# ~~یارعلی و یار احمد وامیر علی فارسی با لشکر به جانب یزد روند و
# ~~به موافقت شیخ جلال الدین متوجه شوند .
# چون عزم رفتن خراسان معین شد امیر یار احمد ازکرمان لشکری
# ~~آراسته بر گرفت و ازراه بهاباد عزیمت طبس کرد. چون به حوالی طبس
# ~~رسیدند اهالی طبس معلوم کردند و با همدگر مشورت کردند و گفتند
# ~~که محمودخان که از قبل شاهزاده بابر داروغه قهستان بودمنهزم شدوحال
# ~~معلوم نیست خطبه] به نام شاهزاده محمد بخواندند2. ویاراحمد آنچه مقدور
# ~~بود از بزرگان طبس بگرفت و خود متوجه تون شد.
# و امیر پیرزاده با دیگر اکابر به یزد آمدند و کارسازی کردند و با
# ~~امیر شیخ جلالالدین عازم خراسان شدند، وبرادرشیخ جلال الدین شیخ
# ~~مرشد الدین ابراهیم در یزد قایم مقام شد و لشکر با شاهزاده علاءالدو له
# ~~عازم خراسان شدند.
# خبر رفتن شاهزاده محمد بهادر
### | به جانب خراسان
# چون شاهزاده بعضی امرا را به جانب یزد فرستاد قریب صدهزار سوار
# ~~و پیاده آراسته برگرفت و متوجه قم شد و از آنجا عازم ری گردید واز
# ~~ری عزیمت سمنان نمود و از سمنان به دامغان رفتند و اهل دامغان نثار
# ~~و پیشکش آوردند و احمد پسر هندو3 به لشکر پیوست واز آنجابه بسطام
# ~~آمدند و زیارت شیخ العارفین ابویزید طیفور دریافتند.
# ولشکر از بسطام متوجه نشابورشد. امرای خراسان با نثار و پیشکش
~~PageV01P257
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0278.png)

# ~~و اسب واسترو خیمه وخرگاه وکمرهای مرصع قریب صدتومان بهنزد آن
# ~~حضرت فرستاد وخطبه و سکه بفرستاد.
# و اما چون عساکر منصوره به حوالی نیشابور عبورکردند و
# ~~شاهزاده محمد نامه به شاهزاده بابر نوشت و او را نصیحت کردکه
# ~~علاءالدوله برادر بزرگ است، چون ترا] شوکت زیاده شدو قصه به عکس
# ~~انجامید ms197 واوبه ملازمت توآمد به قول دشمنان او را مفلوک داشتی و او
# ~~به طرف سیستان روان شد، لشکر فرستادی و اورا از آن مقام آواره کردی
# ~~و اوخراب حال بدین جانب آمد و ما بدین طرف آمدیم ، با یکدیگر
# ~~اتفاق سازیم و اورا ولایتی نامزد کنیم. چون نامه به شاهزاده بابر رسید
# ~~گفت :
# ع ، «غوغا بود دوپادشه اندر ولایتی!»
# خصوص که سه پادشه باشند ! به حضور رفتن رخصت عقلی
# ~~نیست که مفسدان بسیارند! ودیگر من ولایت را به شمشیر از یارعلی
# ~~باز گرفتهام که رستم زمان خود بود . بفرمود که جواب نامه بنوشت
# ~~و عجز و فروتنی و انقیاد نمود و گفت اگرآن برادر به این جانب آید
# ~~هرآینه مرا مقابله باید کردن، و تاحال چون باشد؟
# چون جواب نامه برسید شاهزاده متوجه هرات شد و به همه ولایت
# ~~خراسان داروغه فرستاد و به حوالی فرح1 عبورکرد.
# خبر محاربهآ شاهزاده محمد
# با شاهزاده بابر در خراسان
# امیرزاده بابر چون این خبر بشنید لشکر خو در اجمع کرد و جبه داده ده
# ~~هزار سوار مکمل بهادراز جانب هرات روان شد و به حوالی فره گرد
~~PageV01P258
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0279.png)

# ~~قر اولان باهمدگر محار به کردند و قراول امیرزاده بابر شکسته شد.
# و چون شاهزاده محمد خبر دارشد لشکر خودرا بر جنگ تحریض
# ~~کرد و از هردوجانب سپاه صف برکشیدند و پیاد گان درمیدان به محاربه
# ~~مشغول شدند و بازار جنگ گرم شد و شاهزاده بابر و شاهزاده محمد
# ~~بهادر بهانه نمودند .
# عاقبت الامر رایت امیرزاده بابر نگوسار شد و امیرزاده روی
# ~~به هزیمت نهاد و شاهزاده محمد مظفر و منصورشد و روز سه شنبه
# ~~سیز دهم ماه رمضان سنه6 ثلث و خمسین و ثمانمائه متوجه هرات شد و
# ~~روز یکشنبه به هرات آمد. سادات و علما و مشایخ استقبال کردند .
# و مولانای اعظم سعید وحید عصر شرف الدین علی یزدی برسر
# ~~راه آمد . امیرزاده محمد اورا بسیار نوازش فرمود و مدتی مولانای
# ~~مشارالیه ms198 را1 به دیدن آمدی و مخدوم سعید او را نصیحت فرمودی.
# بعداز آن «نشان» صادرشد که جناب مولوی متوجه دارالعباده یزد شودو
# ~~بعد از اسباب راه برات به مبلغ پانزده هزار دینارجهت مولانای اعظم سعید
# ~~برجهات یزدنوشت ومولانا باختدام خود در محفه بهیزد آمدو در نرسوباد
# ~~در خانه مرتضی ممالک اسلام امیر نورالدین نعمت الله نزول فرمود و
# ~~اهالی یزد از مقدم مخدومی بهجت افزودند و بعد از یک ماه به قریه
# ~~تفت نزول فرود درخانقاه مرتضی اعظم واهالی یزد از مقدم مخدومی و
# ~~مرتضی اعظم مشار الیه خرم شدند و مولانادر خلوت خانه خود معتکف شد.
# و شاهزاده محمد امیرزاده علاء الدوله را تربیت کرد و به طرف
# ~~قندهار وکابل فرستاد و جمعی امرا] از عقب امیرزاده بابر روانه گردانید
# ~~و بعضی به کنار آب مرغاب فرستاد و از طرف خراسان داروغگان PageV01P259
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0280.png)

# ~~می آمدند و خلعت و نوازش مییافتند و باز می گشتند .
# و چون امیرزاده بابر بهادر از مصاف منهزم بازگشت به هرجا
# ~~که رسید تاراج کرد تا به مرو و ماخان1 آمد و از آنجابه جانب نسا توجه
# ~~نمود و لشکر جمع کرد و باز به محاربه مشغول شد و دولت یاری نکرده
# ~~بود منهزم گردید و با معدودی به طرف قلعهآ عماد روان گردید وخزانه
# ~~که در آنجا بود برداشت و لشکری دیگر به وی گرد آمدند و به طرف
# ~~باورد روان شد.
# چون شاهزاده خبر یافت امرا و لشکر بدان جانب روان کرد و
# ~~امیر اعظم حاجی محمد را به جنگ فرستاد و امیر مشارالیه لشکر
# ~~برداشته متوجه حرب شاهزاده بابر شد وهر چند که امیرزاده بابرفرار
# ~~می نمود حاجی محمد از عقب امیرزاده میرفت. امیرزاده بابر بفرستاد
# ~~که من خراسان وعراق را برشما مسلم می داشتم، شمادست بدارید.
# امیر حاجی محمد2 گفت که پیش شاهزاده میباید آمدن و اگر نه ترا گرفته
# ~~خواهم برد . امیرزاده بابر عازم جنگ شد . امیرحاجی محمد خبر ms199 به
# ~~شاهزاده فرستاد. شاهزاده بابعضی امرای خود متوجه حرب شد و حرم و
# ~~مختدرات را در هرات بگذاشت.
# و از آنجا امیر حاجی محمد شب در خواب دید که پدرش شربت
# ~~دادی. ملول شد و لشکر بفرمود تاحرب نکنند و روز دیگر حرب واقع
# ~~شد و نکبت عنان دولت امیرحاجی محمد گرفته بود درماند. لشکر او
# ~~شکسته گردید.
# و در سوم ربیع الاخر روز جمعه در راه مشهد این محاربه واقع
# ~~شده بود در سال اربع و خمسین و ثمانمائه. چاشتگاه امیر حاجی محمد
~~PageV01P260
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0281.png)

# ~~را به قتل آوردند و تاریخ وفاتش مؤلف گفتهاست.
### | القطعه
# # خردمندا منه دل بر زمانه %~% مشو مغرور این طاق زبرجد
# # وگر باورنمی داری نظرکن %~% به نوئین جهان حاجی محمد
# # سپهدار عراق وترک ودیلم %~% خدیورزم و بزم وفرش ومسند
# # که در ثلث ربیع الاخر آمد %~% به روز جمعه اندر راه مشهد
# # شهادت یافت از زخم بداندیش %~% بهسال ضادونون ودال ابجد
# # ازاین دنیای فانی رخت بربست %~% به دارالخلد شدر وحش مخلد1
# # هزاران رحمت حق جاودانی %~% نثار روح پاکش باد ومرقد
# ~~و شش تن از امرای عظام در قید اسار آوردند و پنج تن رابه قتل
# ~~آوردند. امیر پیرزادهمانده بود که شاهزاده محمد در رسید و بر آن لشکر
# ~~زد وچون خبراو منتشر گردید به امیر پیرزاده خلاص یافت و شاه بابرمنهزم
# ~~به طرف] استرآباد روان شد.
# ~~دراین ولا خبررسید که شاهزاده علاءالدوله به هرات آمد و درشهر
# ~~به استقلال نشسته و لشکر جمع آورده. امرای ترخانی چون این بشنیدند
# ~~با همدگر مشورت کردند و خواستند که شاهزاده محمد را بگیرند.
# ~~امیرزاده محمد در یافت و اظهار نکرد و فرمود که امرای خراسان متوجه
# ~~قلعهآ عماد شوند که شاهزاده متعاقب خواهد رسید. لشکرروان شدند و
# ~~شاهزاده با جمعی امرای مخصوص و خواجه محمودحیدر و امیر احمد
# ~~مغول و شیخ جلالالدین متوجه عراق شدند و به راه یزد روانه گردید.
# چون خبر به یزد آمد اکابر یزد به ms200 استقبال آمدند و نثار و پیشکش
# ~~آوردند و شاهزاده به یزد آمد و مردم را استمالت داد وروزجمعه در
~~PageV01P261
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0282.png)

# ~~مسجدشهر به اقامت صلوة حاضرشد وچند جهت که تکلیف بود از مردم
# ~~برداشت ، مثل سرشمارولایت و تمغای دار الثیاب، وجهارماهه6 دکا کین و
# ~~تمغای ابریشم یزدی.
# و عن قریب خبر رسید که امیرزاده خلیل که شاهزاده او را نامزد
# ~~حویزه و شوشترکرده بود خروج کرده و به شیر از آمده و شیخ محبالدین
# ~~ابوالخیر را شهید کرده و شیراز در تصرف گرفته .
# شاهزاده از یزد لشکر برداشت و متوجه فارس شد. امیرزاده خلیل
# ~~بالشکری آراسته مقابل آمد و محار به واقع شد و امیرزاده خلیل منهزم
~~شداو
# ~~بعد از فرار اسیر شد . شاهزاده به فارس آمد و تمام عراق دیگرباره
# ~~اورا صافی شد ، و نعل بها ونثار و پیشکش بر عراق انداخت ، و
# ~~محصلان روان گشتند و مالی بسیار ازعراق بگرفتند و ایلچی پیش علاءالدوله
# ~~فرستاد وطلب حرم ومخدرات کرد .
# شاهزاده علاءالدوله ایشان را روانه گردانید و از خراسان به یزد
# ~~آمدند و به فارس رفتند ، واز فارس امیرزاده خلیل را بند کرده به خراسان
# ~~فرستادند.
# و امیرزاده بابر استراباد ومازندران را در حوزهآ تصرف آورد و
# ~~باز به خراسان عود کرد و امیرزاده علاءالدوله منهزم گردید و خراسان
# ~~و مازندران او را صافی شد.
# و شاهزاده محمد متوجه کرمان شد واموال امیرحاجی محمد
# ~~تصرف کرد و کرمان به سید شروانی داد و بازگشت.
# وسال خمس وخمسین و ثمانمائه درآمد . خبر رسید که امیرزاده
# ~~بابرلشکری فراوان جمع کرده و دم استقلال میزند . شاهزاده محمداز
# ~~اطراف ممالک لشکر جمع کرد و چریک و نام بردار و احشام جمع
# ~~کرد و متوجه استرآباد شد .

PageV01P262

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0283.png)

# امیرزاده بابر چون خبریافت ایلچی روانه کرد و اظهار عجز و
# ~~فروتنی کرد و گفتخراسان و عراق اوراست ومن به نیابت او در استر آباد
# ~~می باشم و سکه وخطبه می فرستم .
# شاهزاده] نشنید و ms201 چون اجل موعودش رسیده بود سود نمیداد1 .
# ~~اعتماد بر دولت بی ثبات کرده متوجه حربشد و در روز حرب به مسکرات
# ~~شروع نمود و بی خود سوارشد و به صف جنگ آمد و محار به واقع شد .
# خبر قتل شاهزاده محمد بهادر
# چون پیادگان حرب کردند مبارزان در میدان آمدند و لشکر به
# ~~جنگ مشغول شد و شکست براشکر شاهزاده محمد آمدو امرای شاهزاده
# ~~منهزم شدند وشاهزاده محمد اسیر شد و درعقب2 اورا به قتل آوردند و
# ~~آغرق او را تاراج کردند و مخدرات اورا اسیرکردند .
### | مثنوی3
# ~~به بازیگری مانداین چرخ مست   که بازی بر آرد به هفتاد دست
# # زمانی دهد تخت وتاج وکلاه %~% زمانی غم وخواری وبند وچاه
# ~~زمانی به دست یکی ناسزا زمانی به کام و دم4 اژدها
# # زمانی به ناوک، زمانی به تیغ %~% زمانی به باد و زمانی به میغ
# ~~سرانجام خاک است بالین او   دریغ آن دل و رای وآئین او
# ~~و چون قتل شاهز اده واقع شد امراهریک متوجه ولایت خودگشتند و امیر
# ~~احمد مغول جانباز آشفته به یزد آمد و اکابر و اهالی را جمع کر دو از
~~هرگونه
# ~~مشورتکرد و برج وبارورا عمارت کرد و ذخیره انبار از هرنوع بنهاد.
# وعن قریب خبررسید که امیرزاده بابر متوجه عراق گشته از راهتون
# ~~و طبس به جانب یزد خواهدآمد. احمد مغول هرچند خواست که عصیان
~~PageV01P263
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0284.png)

# ~~ورزدا کابریز دموافقت نکردند و گفتند که مملکت به موجب شرع حق اوست.
# و عالی جناب مولانای اعظم شرف الدین علی یزدی از تفت به شهر
# ~~آمد بامخدومزاد گان سیادت پناه مرتضی اعظم امیرنورالدین نعمت الله.
# وچون شاهزاده بابر به «حوض جعفر» رسیداهالی وسادات وقضاة و
# ~~اکابر و اصاغر استقبال کردند و شاهزاده بابر بهادر مولانای اعظم
# ~~مشار الیه را معز زو مکرم گردانید و اورادریافت و فرمود که محفهآ او را
~~به
# ~~تعظیم باز گردانند و لشکر شاهزاده بهیزد آمد و مولانای اعظم
~~دردولتخانه6
# ~~خواجهآ اعظم سعید ms202 شهاب الدین قاسم مستوفی نزول فرمود.
# وشاهزاده متوجه «باغ ساباط » شد وفرمان صادرشد که برسرهر
# ~~محله داروغه بنشیند تاخرابی نسبت با رعایا واقع نشود.
# ومدت هجده روز در یزد ساکن شد و در هر1روز به دیدن مولانا
# ~~شرف الدین علی آمدی و از مخدوم سعید استفاده حاصل کردی و قریه6 تفت
# ~~رابه سیور غال مخدوم مقرر داشت .
# و متوجه شیرازشد و اهل فارس انقیاد نمودند وطمع براصفهان
# ~~کرد. اکابر اصفهان از او متوهم بودند . به رغبت انقیاد نمی کردند.
# خبررفتن اهیر پیرزاده2 وامیرعبدالرحمن
# به پایهآ سریراعلی خاقانی کشور ستانی
# خلدالله ملکه و سلطانه
# چون از حربگاه امرای شاهزاده محمدپراگنده گشتند وامیر پیرزاده
# ~~و امیر عبدالرحمن 3 که برادر او بودنده متوجه همدان گشتند و امیر
# ~~عبدالرحمن در همدان ساکن شد و امیر پیرزاده به پایه سریر اعلی رفت بسر
# ~~حامد8 صورت واقعه عرضه داشتپایه6 سریراعلی گردانید. حضرت پادشاه
~~PageV01P264
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0285.png)

# ~~اسلام پناه ظل ظلیل اله خاقان اعظم ابو المظفر سلطان جهانشاه ازواقعه4
~~قتل
# ~~شاهزاده بسیار متألم شد و برفوت او تأسف خورد.
# وعن قریب خبر استدعای اهل عراق مشتمل بر التفات خاطر مبارک
# ~~به جانب رعایابر سید. فرمان جهان مطاع صادر شد که از بغداد حضرت
~~شاهزاده4
# ~~عالمیان، ظتل ظلیل یزدان ، باسط امن وامان، ناشر العدل والاحسان .
~~الوائق
# ~~بتوفیق الله الملک المنتان1، عضدالدولة والدین ابو الفتح پیر بداق خان2
# ~~خلد الله ملکه وسلطانه با امرای ترکمان متوجه عراق شدند.
# شاهزادهآ عالمیان از دار السلام3 بغداد باعساکر منصوره متوجه عراق
# ~~شد وازراه سلطانیه و قزوین عبور کرد و متوجه دیار قم شد و محاصره
# ~~فرمود. آن بخت بر گشتگان به امید معاونت[شاهزاده بابر روزی چند به سختی
# ~~می گذرانیدند و هر چند خبرمی فرستادندامرای بابر سلطان دفع می
~~انداختند.
# شاهز اده بابر به قصرزرد آمد و لشکر به صوب اصفهان روان کرد
# ~~که لشکر اصفهان واکابر به اتفاق متوجه قم شوند. چون لشکر به سرحد
# ~~اصفهان رسید اکابر اصفهان موافقت نمی ms203 نمودند.
# وعن قریب خبر رسید که خواجه یحیی قمی کمر متابعت شاهزاده
# ~~در میان جان بستهقم رابه آنحضرت سپرد و قتل و سبی واقع شد. و ساوه و
# ~~آوه وجر بادقان در حوزه4 تصرف ترکمانان آما.
# امرای امیرزاده بابر چون این خبر معلوم کردند و از اصفهانیان
# ~~معاونت ندیدند پراگنده شدند و تلاطف در عراقیان واقع وشد، وچون
# ~~این خبر به شاهزاده بابر رسید رعب بردل او افتاد و از عراق خوف کرد.
# ~~شیراز را نامزد امیرزاده سنجر گردانید و بدوسپرد و از راه قصر زرد
# ~~متوجه ابرقوه و یزد شد . ولشکر آشفته بردر یزد ریخت و شهر به هم
~~PageV01P265
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0286.png)

# ~~برآمد و رعایا مضطرب شدند، وجمعی که در شهر خانه داشتند متوجهشهر
# ~~شدند و ابرندآباد و کثنویه غارت کردند و چند محله تاراج کردند و سه روز
# ~~در یزد ساکن شدند. روز چهارم یز درا به امیرزاده خلیل نامز دکرد و
# ~~بالشکر متوجه خراسان شد.
# امیرزاده خلیل به یزد آمد و در قلعه مبارکث نزول فرمود] و منادی
# ~~امن و امان برانگیخت و امیر شمس الدین محمد امیر چقماق را میردیوان
# ~~گردانید و بعداز آن داعیه6 فارس کرد و گفت مارا یراق سپاهی می باید
~~کردو
# ~~بی خزانه ممکن نمیگردد.
# جناب صاحب اعظم سعید خواجه عمادالدین مسعود و خواجه زاده4
# ~~اعظم سعید خواجه جلال الدین مرشد راغفر الله لهما گفت از اغنیای مملکت
# ~~به رسم خواجه گیری تغار1 لشکرمیباید گرفت . خواجگان سعید گفتند
# ~~که این ولایت را استحقاق این معنی نیست. این سخن مفید نبودو محصل
# ~~بر ایشان گماشت و به ناکام هرکس را به قدر تمولی [که] بود مبلغی توجیه
# ~~کردند و گر فتندو خرابی به حال ولایت روی نمود .
# و امیرزاده خلیل بالشکرواکابریزد متوجه فارس شدند و امیرکث احمد
# ~~نبیرهآ امیر اعظم میر چقماق [را] دریزد و الی گردانید و امیر علیکه
~~رامد بر
# ~~امور مملکت گردانید. و چون به نزدیک فارس رسید امیرزاده سنجر فرار ms204
# ~~نمود و به راه کرمان برفت، وامیر علی فارسی باشجعان2 فارس به استقبال
# ~~آمد و نثار و پیشکش بیاورد ، و احمد مغول و شیخ جلال الدین محمد
# ~~بهاو پیوستند، ودر رمضان سنهآ ست وخمسین وثمانمائه در عشر آخر در
# ~~فارس آمدند و یک هفته در فارس بودند.
# وعن قریب خبرآمد که موکب همایون شاهزادهآ عالم پناه رسید.
# ~~امیرزاده خلیل با معدودی اچند هزیمت نموده متوجه کرمان شد و اکابر
~~PageV01P266
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0287.png)

# ~~یزد در شیراز بماندند، و چون شاهزاده به شیراز رسید اکابر شیراز
# ~~استقبال کردند و نثار و پیشکش پادشاهانه بیاوردند و عجز حال و خرابی
# ~~رعایا بگفتند و به نوازش پادشاهانه مفتخروسر افراز گشتند وحال اکابر
# ~~یزد رابه عرض رسانیدند و عجز و اضطرار خود باز نمودند.
# عنایت پادشاهانه شامل حال ایشان گشت و نوازش فرمود و اصحاب
# ~~یزدبه اتتفاق مکتوبی به مبالغه به اصولیزد نوشتند که انقلاب کلی واقع
~~شد،
# ~~زینهارکه خیال فاسد به دماغ راه ندهید1 وعلامت عصیان نکنید1، واگرنه
# ~~قصد خون و مال و عرض خود و مسلمانان کرده باشید و در قیامت
# ~~مؤاخذ باشید ومملکت برباد داده باشید.
# و برین کتابت صاحبان اعظم سعید خواجه عمادالدین مسعود و
# ~~خواجه جلال الدین مرشد و مولانا مجدالدین فضل الله قاضی وخواجه
# ~~زین الدین علی باوردی خط نهاده بودند. اصحاب یزد متوهم شدند و
# ~~میرکث احمد و امیر علیکه2 و اولاد وخوانین از یزد بیرون رفتند و
# ~~متوجه خراسان گشتند و از اولاد چغتای3 مرد و زنیکی دریز دممکن الوجود
# ~~تبود.
# ومدت هفده، روز شهر را والی نبود و مدبر امور شهر و رعایا
# ~~عالی جناب سیادت پناه مولانا مرتضی اعظم جلال الملة والدین محمد بود] و
# ~~عایت مردم می فرمودو شهررا محافظت می کرد و انتظار والی می کشید.

PageV01P267

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0288.png)

# مقالت دواز دهم
# در ذکر صادرات و واردات زمان خاقان اعظم
# جهان پناهی جهان گشائی در یزد
# چونمدت هفده روز بگذشت خبر رسید که امیرزاده9 اعظم ms205 امیر
# ~~قندان از اردوی همایون نامزد ایالت دار العبادهآ پز د گشته و به نزدیک
# ~~رسید . اکابر و اهالی یزد و رعایا را بهجت افزود و به استقبال بیرون
# ~~رفتند و به انواع تعظیم امیر قندان را به شهر در آوردند و به صوابدید
# ~~او انقیاد نمودند و منادی امن و امان در دادند و مردم مرفه الحال
# ~~گشتند.
# و عن قریب اکابر یزد رخصت یافته از دار السلطنه شیراز به یزد
# ~~آمدند و از اردوی همایون خواجه اعظم، دستور العرب والعجم، منبع الجود
# ~~و اللطف والکرم، الموفق بتأیید الملکث الصمد، خواجه شمس الملة والدین
# ~~محمدالقباهی ابد الله دولته و عزته به جهت ضبط مال یزد آمد واو خواجهآ
# ~~مبارکث قدم صاحبهمت رحیم دل بود1، و مردم را از قدوم او امیدواری
# ~~تمام حاصل شد .
# و چون امیرزاده خلیل و امرا به کرمان رسیدند سید شروانی که
# ~~والی کرمان بود شهر برخود حصار کرد و هرچند امیرزاده خلیل کوشید
# ~~مقدور نشد که تسخیرکرمان کند، وگرانی در لشکرگاه واقع شد] . طمع
# ~~از کرمان برداشته متوجه یزد شد .

PageV01P268

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0289.png)

# ذکر آمدن امیرزاده خلیل و شیخ جلال الدین
# محمد و احمد مغول به محاصرهآ یزد
### | و قصهٔ‌ دربندان
# امیرزاده خلیل چون نومید از کرمان برخاست 1متوجهیزد شد و چون
# ~~خبر جزم شد رعایا و متوطنان یزد روی به شهر آوردند و بعضی از اهل
# ~~ولایت نیز به شهر آمدند. و از قریه تفت مخدو مزاده جهانیان مرتضی ممالک
# ~~اسلام امیر نورالدین نعمة الله ومولانای اعظم سعید شرف الدین علی
# ~~به شهرفرمودند. ومردمی چند که استطاعت نداشتند به کوهها پراگنده
# ~~شدندو لشکر بر خارج شهر نزول کرد و امیرزاده خلیل در «باغ ساباط » نزول
# ~~فرمود و خرابی هرچه تمامتر به ظاهر شهر واقع میشد، به تخصیص در
# ~~باغات و بیوتات اهرستان. وهر چند کوشیدند امکان تسخیر شهر نبود .
# و مدت چهل و پنج روز دربندان شهر بود، و مردم شهر معمور
# ~~بودند و ms206 بازار و خانه پر از غله بود، و مردم بیرون درزحمت بودند، و
# ~~شهر را نیز بعضی غله کم شده بود، واین دربندان درسال سبع و خمسین
# ~~و ثمانمائه بود و در دیماه تا آخر بهمن ماه .
# چون در بندان متمادی شد نا گاه رایت نصرت شعار پادشاهزادهآ
# ~~عالمیان از صوب شیراز به ایلغار در رسید . چون امیرزاده خلیل خبر
# ~~بشنید چون پشه که از بادصر صر گریزد بالشکریان متوجه راه خراسان شد.
### | بیت
# سراز پای دشمنندانست باز بیابان گرفتند و راه دراز
# هرچه داشتند بگذاشتند و راه گریز برداشتند و دروازه شهر مفتوح
# ~~کردند و مردم از حبس خلاص یافتند .

PageV01P269

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0290.png)

### | شعر
# خدایاتا جهان رآب و رنگاست  فلکث رادور وگیتی رادر نگاست
# ممتع دارش از عمر و جوانی  ز هر چیزش فزون ده زندگانی
# مبادا تاج را بی فرق او نور غبار چشم زخم از دولتش دور
# در ویشان به سر زراعت و عمارت خود رفتند و شاهز اده در قلعه
# ~~مبار که نزول فرمود و از رنج راه بر آسود . خبرگیران خبر آوردند که
# ~~امیرزاده خلیل با لشکر هنوز در سرحد است .
# پادشاه ایلغارکرده متوجه سرحد شد و چون بدان جانب رسید
# ~~ایشان کاروان استراباد را غارتیده بودند و به راهخراسان رفته. شاهزاده
# ~~منصور ومظفر بازگشت و به یزد آمد. اهالی یزد نثار و پیشکش بیاوردند
# ~~و امیر محمود گرگیراق از اردو جهت ایالت یزد برسید و امیرزاده
# ~~قنداق راعزل کرد و به جانب اردوی همایون روان کرد. و شاهزادهآ
# ~~عالم پناه بعد از دو روز متوجه دار السلطنه شیراز شد و یزد در غایت
# ~~خرابی بود و تنگی روی نمود .
# و عن قریب امیر خواجکه از طرف انار و سرحد ایلغار کرده بی خبر
# ~~به یزد آمد وچون به باغستان رسید مردم خبردار شدند . بعضی در شهر
# ~~و بعضی در بیرون بماندند و در و ازه شهر بسته شد و جنگ پیوسته گشت.
# ~~هر چند سعی ms207 کردند میسر نشد. متوجه اهرستان شد و در «باغ ساباط » فرود
# ~~آمد و یک هفته ببود . چون دانست که سود ندار داز لشکر شاهزاده
# ~~متوهم بود. بعضی محلات اهر ستانرا غارتیده لشکر بر گرفت و اکابر
# ~~یزد آنچه در این واقعه بیرون مانده بودند همه را تکلیفف کرده بی اسباب
# ~~و جهت واولاق همراه ببرد. مثل مرتضی اعلی اعظم امیر سید جلال
# ~~الدین و برادر عالی جناب وزارت پناه صاحب اعظم دستور زمان خواجه
~~PageV01P270
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0291.png)

# ~~معین الدین علی خواجه قطب الدین ومولانای اعظم عمدة الفقهاء و
# ~~القضاة الکاملین مولانا قطب الدین علی حسنجه1 وجناب صاحب اعظم
# ~~خواجه جلال الدین احمددادویان2 و غیره همراه به انار برد و آنچه یافت
# ~~غارتیده ببرد و برفت و باز دروازه مفتوح کردند.
# و چون سال ثمان و خمسین و ثمانمائه درآمد دریزد قحط واقع
# ~~شد وباران نبارید وآب چشمههاخشک شد و وبا واقع گشت. اغنیا فقیر
# ~~شدند و مساکین اسیر. جوان پیرگشت و پیر درگذشت . اطفال خرد و
# ~~عورات برسر راهها و گذر بازارها بر همد گرافتادند. گلستان خارستان و
# ~~مسجدها بیمارستان شد . قرص گندمین چون قرص آفتاب در ابر دی
# ~~ماهی محجوب اماند، و هرکه نان نداشت جان و سرمی افشاند ، وهر
# ~~روزصد و دویست می مردند و بیشتر به تکفین نمی رسیدند.
### | 34
# و در این سال بیشتر اکابر یزد درگذشتند. مثل مولانای اعظم
# ~~سعید مقتدای اکرم حمید، قدوةالقضاة والفضلاء والعلماء المتأخرین،
# ~~الواصل برحمة الله رب العالمین، مجدالملة والدین فضل الله علیه الرحمة
~~و
# ~~الغفر ان اندک عارضهای اورا روی نمود و درگذشت.
### | بیت
# گلی بی آفت از باد خزانی %~% بهار تازه از شاخ جوانی
# رخی3 چون سرخ گل برهم دمیده %~% خطی چون غالیه گردش کشیده
# بری ناخورده از شاخ جوانی %~% چوذوالقرنین زآب زندگانی
# که او رافیض رحمت گشت ساقی %~% جهان بروارثانش باد باقی
# گر اورا دادخاکث از تخته بندی %~% مباد این نوجوانانرا گزندی PageV01P271
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0292.png)

# وفات او در آخر1 خردادماه ms208 سنه6 مذکوره بود.
### | 9،5
# و همچنین عالی جناب صاحب اعظم، افتخار الصواحب والاکابر
# ~~فی العجم، الواصل برحمة الله رب العالمین ، خواجه جلال الدین مرشدبن
# ~~خواجه افتخارالدین همایون شاهنور الله مرقدهمادر ار دیبهشت سنه مذکوره
# ~~در گذشت. اورادر خانه خودش پهلوی پدر نامدار دفن کردند. و اوخواجه6
# ~~صاحبدولت بود و صاحب سفره، و بسیار مردم از او آسودندی، و هرشب
# ~~جمعه حفاظ جمع آمدندی وتلاوت کلام الله کردندی وهمه سفره وصله
# ~~یافتندی، ومعاونت مردم کردی و او هم به جوانی در گذشت، ع : « روح
# ~~پاکش غرقه6 انوار باد.»
### | 17
# و همچنین در مدینهآ نائین روز دوشنبه سوم شعبان سنه6 مذکوره
# ~~مخدوم الولی الاعظم، الدستور الاعلی الاکرم، مؤمل اعاظم الوزراء
# ~~والحکام بین المسلمین، المستغنی هو وآباؤه الغرالمحجلین2 عن الالقاب و
# ~~التعریف والتعیین، خواجه عمادالدولة والدین مسعود بن المولی صاحب
# ~~الاعظم سعیدضیاء الدین محمد التمیمی العلمی نور الله مرقده درگذشت. نعش
# ~~اورا بهیزد آورد ومخدومزاده اعظم ، افتخار الوزراء بین الامم ، صاحب
# ~~الجود واللطف والنعم، خواجه ضیاءالدولة والدین محمد اعلی الله شأنه، و
# ~~در گنبد خانه، خودش بنهاد و وظیفه حفاظ که برسر قبراو به تلاوت
# ~~کلام الله مشغول باشند معین کرد و آش فقرا تعیین نمود.
# چون فلکت طالع مسعود داد %~% عاقبت کار تو محمود باد
# ساخته وسوخته در راه تو %~% ساخته من، سو خته بد خواه تو
# 2 - مل : « آخر» ندارد 2- مل : المحجلون 3 - مل : شعر PageV01P272
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0293.png)

# فتح تو سر چون علم افراخته %~% خصم توسر چون قلم انداخته
### | *
# وهم دراین سال مولانای اعظم سعید، اعلی اقدم حمید، مؤمل الاعاظم
# ~~العلماء والفضلاء المفسرین، وارث علوم الانبیاء والمرسلین، الواصل
# ~~برحمة الله رب العالمین، اشمس الملة والدین محمد البافقی الواعظ به
~~رحمت
# ~~حق واصل ومتواصلشد، در ذی القعدة الحرام سنه ثمان وخمسین و
# ~~ثمانمائه، واورا به مزار متبرکه فهرج نقل کردند و او از کبار علمایزمان
# ~~بود، وفقیه و مفسر و مجتهد و پاک اعتقاد بود.
### | 3
# وهم دراین سنه6 مذکور امیرشهابالدین احمد محتسب ms209 درگذشت.
### | 5د
# و هم در این سال جناب فضائل مآب مخدوم ومولانای اعظم
# ~~افتخار العلماء العرب والعجم، صاحب اللطف والکرم والجود والنعم،
# ~~شرف الملة والدین علی یزدی نور الله مرقده درگذشت، واکابر واهالی
# ~~دین و دولت برموت او تأسف خوردند .
### | شعر
# زخاکش عنبرافشاندند برماه %~% به آب چشم شستندش همه راه
# هم آخر با غمش دمساز گشتند %~% سپردندش به خاک و بازگشتند
# در مزار شرفیه که بانی او پدر2 مخدوم سعیدمولانای اعظم مرحوم
# ~~شمس الدین ابو بکر3 یزدی علیهالرحمة بود و مخدوم آنرامدرسه ساخت و
# ~~« شر فیه »نام کرد در جنب «مسجدنو» که از استحداث حرم امیر جلال الدین
# ~~چقماق است و صفت او در تاریخ مذکور گشته. وچون مخدوم سعید را
~~PageV01P273
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0294.png)

# ~~دفن کر دندعن قریب برادر زاده6 او عالی جناب فضائل مآب مولانای اعظم
# ~~شمس الملة و الدین محمد ادام الله فضائله که وصی و مقتدای خاندان
# ~~شرفی است متوجه اردوی همایون گشت و نشان ! سیور غال حاصل کرد
# ~~جهت محصول صادرو وارد خانقاه وآش فقرا وسفره عیدین بیاورد و
# ~~خانقاه را رونق بیفزود ، و کمر خدمت در میان جان بسته مرکس را
# ~~بهحسب مرتبهآ اوتفقد نمود و خاطرجسته، ومرجمعه سماع در مزار
# ~~متبرکث میباشد و مردم صاحب حال حاضر می گردند و مقامی به غایت
# ~~شریف است و خواهد بود.
### | د
# وهم دراین سال شاهزاده6 عالمیان به جهت عصیان شاهزاده سنجر
# ~~متوجه کرمان شد و حربی عظیم واقع گشت و سنجر هزیمت یافت و
# ~~کرمان صافیشد واز اردوی همایون مهداعلی سلطنت شعار عصمت پناه
# ~~مخدومهآ جهانیان الشریفة العلیا خاتون جان بیکم خلدت 1 سلطنتها
# ~~با شاهزادهآ عالمیان، در صدف پادشاهی. گلدسته بوستان معدلت و
# ~~جهانبانی : یوسف بهادرخان خلدالله ملکه و سلطانه متوجه پزد گشتند.
# اکابر واهالی استقبال کردند و به بساط بوس مشرف گشتند و موکب
# ~~همایون به خانه مرتضی اعظم سعید: مجتبی اعلی اکر م شهید . افتخار
~~الوزراء
# ~~والحکتام فی زمانه، االواصل] الی رحمة الله و ms210 غفرانه امیر غیاث الدین
~~علی که
# ~~به قرب مدرسه عبدالقادر یه و اقع است نزول فرمود و دارالعباده یزد که
~~به و اسطهآ
# ~~قحطی و وبا وظلم وتعدی چون حفره نیران بود روضه جنان گشت .
# و مخدومه جهانیان رعایا و درویشان را تفقدمی فرمود. وشاهزاده4
# ~~جهان مطاع سلطان عضد الدوله پیربداق خانرا از کرمان طلب کرد و
~~PageV01P274
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0295.png)

# ~~شاهزاده9 جهان مطاع متوجته یز دشد و به شرف ملازمت مخدومه عظمی
# ~~مشرفگشت .
# و عیداضحی دریزد طوی دادند و به «میدان سعادت » باامرای عظام
# ~~سوار گشته در آمدندو کدو های زر و نقره ساخته بر چوب میدان
~~کشیدندوسواران
# ~~به رسم قیاقزدن مرکبان برانگیختند وهر که را تیر برکدوی زرو نقره
# ~~آمدی زانوزده کدو را بربودی.
# ومدت ده روز شاهزادهآ جهانیان1 دریزد بود بعداز عید. وسلطنت
# ~~کرمان برشاهزاده معزالدین2 یوسف بهادرخان قرار گرفت و شاهزاده
# ~~متوجه کرمان گشت و سلطان اعظم پیر بداق خان متوجه دار السلطنهآ
# ~~شیراز شد و مهد اعلی جهان پناهی متوجه اردوی همایون گشت.
# و یزد به امیر اعظم نظام الدین شاه ولی بیکث بازماند، واوحاکمی
# ~~عادل بود و نیم دانگ سیم سیاه بر کسی طمع نکردی و رعایت رعایاواجب
# ~~شناختی. امتاخرابی حال شهر ورعایا در آن مرتبه بود که به اندکث تفقدی
# ~~تدارک پذیر نشدی. جراحت بیش ازمرهم بود.
# و چون شاهزاده9 عالم پناه از دارالسلطنه6 شیراز امیراعظم سعید جلال الدین
# ~~مقصود بن اساز قان3[را] که امیرزاده6 کبارو از الچیان4 آن حضرت بود
# ~~به رسم گرگیر اقی بهیز د فرستاد و در خانه حافظ فخرالدین احمدالنائنی
~~المعلم
# ~~مشهور به «خانه سلطان پادشاهی» قریب در مدرسهآ عبدالقادر یه فرود آمد.*
# وسال تسع وخمسین و ثمانمائه درآمد. دراین سال عالی جناب
# ~~وزارت پناه مولانا وصاحب اعظم افتخار الصواحب والاکابر بین الامم،
# ~~منبع اللطف والجود والکرم : صاحب الخیرات والمبرات بعلوالهمم،
# ~~الموفق بتأیید الملکث الولی، خواجه معین الدولة والدین علی، اعلی الله
~~شأنه PageV01P275
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0296.png)

# ~~در مزار امامزاده6 معصوم پایابی به ms211 غایت خوب بساخت و آب جدیده در او
# ~~جاریگردانید. و و صف آن در ذکر مزار گفتهشده و قریب مزار بنای حظیره6
# ~~عالی بنهاده و در قریه6 بفرویه که از سیل خراب شده بود.1
# ذکر عمارت قریهآ بفرویه2
# بفروی قریهای معتبر بود و به و اسطه ورود سیل خراب شده ورعایا
# ~~متفرق گشته بودند. جنابخواجهآ مشار الیه بدان جانب فرمود و خواست
# ~~که تعمیر فرماهد. بنای قدیم را قابل عمارت نیافت. بریک طرف راه
# ~~زمین کشخوان بود و آب نزدیک . بنایان شهر و ولایت راطلب فرموده
# ~~قریهای از نواحداث کرد و آب ازمیان قریه جاری گردانید: وبر دو طرف
# ~~نهر میضا[ بیوتات و مساجد و بساتین و حوانیت بساخت. و حمام خوب
# ~~راستکرد، و رعایای متفرق را جمع کرد وبنشاند، وآنرا موسوم کرد
# ~~به معین آباد.
# و در فیروز آباد میبد حمامی خوب بساخت با مسلخ و حیاض و
# ~~خلوات چنانچه دستور می باشد.
# و خواجه مشارالیه به شهر فرمود و به ترفیه حال رعایا مشغولشد.
# وسال ستین و ثمانمائه در آمد و بارند گی به اطراف روی نمود .
# خبر ورود سیل و خراب کردن محلات خارج شهریزد
# چون بارند گییوما فیوما میشد و هر هفته رودی عظیم در رودخانه
# ~~جاری میشد تاچهار شنبه بیست و سوم فروردین ماه سنه6 مذکور درآمد،
# ~~از راه کوه دولوه3 پسین گاهی سیل رو به شهر آمد و با وجود بند سیل
# ~~که بسته بودند برنتافت و بشکست .
### | مثنوی
# نه سیلی که آن راتوان گفت رود    محیطی که آن را کرانه نبود PageV01P276
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0297.png)

# چوطوفان ودهره زطوفان بتر     به کشتی نشایست کردن گذر
# چوکوهه زدی کوه کندی زجای    عمارت نماندی و باغ و سرای
# ز طوفان زمین هیچ پیدا نبودهمه روی کشور چودریا نمود
# بناهای عالی که بودی به جای    به یکث صدمهآ او فتادی ز پای
# اکثر کاریزهای رستاق که از طرف مهریجرد جاری بود از سیل
# ~~مملوشد] و از صحرا به محلات ms212 و باغستان ورود کرد، و محله دهوکن
# ~~اعلی و سفلی وکوچهآ باغ صوفیان واسکندریه وباغ کمال ومصلی عتیق و
# ~~تازیان وغازیان و بعضی محلات در مدرسهآ عبدالقادریه و پشت باغ
# ~~عز آباد و محله9 کوچهآ خطیر تا چهار منار [را] چنان کرد که آثار عمارت
~~نماند.
# واز مساجدومدارس وخوانق وحمامات وبیوتات وحوانیت وبساتین
# ~~وهمچنین محلات سرریگ و مسجدجمعه وخان قلندر و کوچهآ نووکوچه
# ~~گنج و محلهآ سرپلوک و عمارات آن طرف تابازاردر مدرسهآ عبد القادریه
~~[را]
# ~~در همد گرکوفت و در خندق شهر افتاد واز راه کاریز و پایاب آب در
# ~~خانههای شهر میجوشید و عمارت ویران میگشت.
# وافغان وناله پیروجوان بر آسمان میرفت . روز قیامت و شب
# ~~رستاخیزبود، و کس به کس نمی پرداخت. وهنوزسیل نا رسیده عمارت
# ~~فرو می نشست وغبار برمی خاست. ومردم خانومان گذاشته روبه صحرا
# ~~می آوردند و علامات قیامت تمام ظهور کرد.
# و قریب هزار تومان از فرش و رخوت و اسباب خانههای مردم و
# ~~کتب و ملبوسات و اجناس در زیرگل و آب مخفی ماند ، چنانچه قابل
# ~~بیرون آوردن نبود. غیر ازقیمت املاک و باغات و اراضی وخانات و
# ~~حوانیت و غیره.
# و از جملهآ غرایب این سیل آن بود که چون به مزارات متبر که PageV01P277
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0298.png)

# ~~رسیدی عمارات ویران کردی و گرد قبر صلحا و عزیزان نگشتی. چنانچهآ
# ~~مزار شیخ عمراستادان باوجود آن که بربلندی بود و بسیار عمارات اورا
# ~~منهدم گردانید گرد قبرشیخ سعید نگردید.
# و مزار متبرک امامزاده معصوم تمام بایرکرد از دیوار و صفوف و
# ~~پایاب و مدرسه و مصنعه و آب گرد قبر امامزاده معصوم وقبر مولانای
# ~~اعظم سعید حاجی نظام الدین اسحق الواعظ الحموی نگردید، واین معنی
# ~~برولایت ایشان دلیلی واضح است ومزید اعتقاداهل دین و دولت شد.
# و از پسین گاه سه شنبه تا چاشتگاه چهار شنبه این سیل جاری بود و دلیل
# ~~عقل آنکه تا به صدسال مثل این خرابی تعمیر نخواهد یافت و ms213 آثار او
# ~~ظاهر خواهد ماند و تمام نباتات واشجار قدیم وجدید که آب سیل بدو
# ~~رسید گفتی که شعلهآ آتش بر او زده شده است . چنان خشک شد که
# ~~اثرنم دراونماند .
### | بیت
# خدا را گر چه عبرتها 1ست بسیار   قیامت را پس این عبرت1 نمودار
# و همچنین در قریهآ تفت ورود سیلشد و محلات و باغستان و بیوتات
# ~~خراب گردید.
# سیل و طوفان مگو، بلائی بود  آبآ کوهی نه ، اژدهائی بود]
# هر کجا رونهاد همچوهژبر %~% صد مهآ او نه خشک ماند و نهتر
# و عجبتر آن که درچنین واقعه آدمی را ازخرد و بزرگ، پیر و
# ~~جوان، به نفس خود مضرت نرسید، اما به غیر ازخرقهای که پوشیده
# ~~بودند برهیچ [چیز] دیگر قادر نبود،« تعزمن تشاء وتذل من تشاء» .2
# وعن قریب از اردوی همایون ایلچی به طلب اکابر یزد و مخادیم
# ~~دین و دولت[ رسید و ایشان را] به اردوی همایون بردند، و با وجودآن که
~~PageV01P278
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0299.png)

# ~~خبر خرابی سیل به سمع عالی پادشاه اسلام خلدالله ملکه و سلطانه
# ~~رسیده بود و امرای عظام این معنی اصغاء فرموده بودند و بر آن متفق
# ~~بودند که تخفیف مال ورعایت رعیت مسلوک دارند، در راه میان اکابر
# ~~مخالفت پیداشد و از یکدیگر فرار جستند و جداگانه به دیوان حاضر
# ~~گشتند و عجز حال اظهار نکردند. بلکه برمال مقرری تقبل بیفزودند و
# ~~این معنی از خرابی سیل بدتربود.
# و آنچه معلوم شد خان و مان خود وهم از آن رعایا برباد دادند و
# ~~بسیار اذیتی بدیشان رسید و به رعایا از قبل ایشان.
# و چون از اردو به یزد مراجعت کر دند خرابی بر خرابی بیفزود و تشدد
# ~~محصل روی بنمود.
# وهم درین سال میان امیرمقصود سازغان و امیر نظام الدین شاهولی
# ~~مخالفت واقع شد.
# خبر مخالفت امیر مقصود وامیراعظم شاه ولی
# و این قضیه چنان بود که چون ورود سیل شد و طوفان به محله در
# ~~مدرسهآ عبدالقادریه رسید خانهای ms214 [که] امیر اعظم مقصود بیک متوطن
# ~~بود از ورود سیل منهدم شد و امیر مشارالیه به اهرستان آمد و در خانهآ
# ~~خواجهآ اعظم سعید جلال الدین مرشد نزول فرمود . نوکران امیر
# ~~مشارالیه گاه گاه بار عایاو تاجران تغلب کردندی و امیر شاهولی ایشانرا
~~منع
# ~~می فرمود و تا به مرتبهای رسید که به مرسوم مقرری با امیر مقصود
# ~~در مقام مضایقه آمد و دفع می انگیخت و امیر مقصود ملاحظه مینمود اما
# ~~عداوت می افزود که ناگاه یکی از بی با کان که اورا نوعی از جنون بودو
# ~~هم از امیرشاه ولی گرفته خاطر بود دیگری را با خود معاون کرد و به
# ~~مجلس امیر مقصود بیک در آمد و گفت که امیرشاه ولی باشاهزاده الوند
~~PageV01P279
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0300.png)

# ~~که ثمرهآ شجره6 خاندانخلافت پناهی است و در بلاد کر ماندم از تمرد و
# ~~عصیان میزند یکی گشته است ومیان ایشان مراسلات و مکاتبات است و
# ~~احتمال دارد که مملکت از دست برود، وهرچند این معنی کذبی صریح و
# ~~بهتانی عظیم بود امیر مقصود به جهت خاطر ماندگی که داشت این
# ~~معنی در زمان کتابت کرد و شکوه نوشت و تقریر آن نابکاران را عظمی
# ~~نهاد و به اردوی همایون فرستاد پیش امرا و متعلقان خود.
# چون این خبر به امرای عظام رسیددردم نشان  عزل امیرشاه ولی
# ~~نوشته ایلچی روانه گردانیدند و ایلچی از راه به خانه6 امیر مقصود آمدو
# ~~نشان بیاورد، وامیر مقصود در زمان تیر [و] ترکش بسته سوار شد و به
# ~~قلعهآ مبار که رفت و به تکلیف امیر شاه ولی را بیرون آورد و جمعی
# ~~از علوفه خواران وچند نفرنوبتی1 نوکران متوجه اردوی گردانید وچون
# ~~به قریه بندر آباد رسید امیرشاه ولی چون بی گناه بود با خود اندیشه
# ~~کرد که آن بهتر که من ازاین جماعت فرار جویم و به تنها متوجه اردوی
# ~~همایون گردم و عجز حال خود عرض پایهآ سریراعلی رسانم و این
# ~~اندیشه صواب ms215 نبود.
# چون از شب نیمهای در گذشت و موکلان مست خواب گشتند امیر
# ~~شاهولی سوارشد و بی راه پیش گرفت و برفت و تادم صبح مرکب براند. چون
# ~~خبرچی نداشت راه گم کرد و دربیابان بماند. وقت روز چون موکلان
# ~~سربر داشتنداورا ندیدند. خایفشدند و مردم بندر آباد را تمام بیرون
~~کردندو
# ~~پی برداشتند واز عقب او روانه شدند و خبر به شهررسید .
# امیر مقصود بانو کران و جمعی دیگر سوار گشته متوجه بندر آبادشد و
# ~~امیرشاه ولی رادرمیان ریگ بیافتند. اورا بند گران نهاده و متوهم روانه6
# ~~اردوی همایون کردند.

PageV01P280

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0301.png)

# چون اورابه اردو بردند و خبر این به سمع پادشاه : اسلام رسید از
# ~~اکابر یزد تحقیق فرمود. همه گفتند که او ازاین معنی مبراست و این معنی
# ~~بهتان عظیم است. پادشاهعالمیان بفرمود تا ازیشان بند برداشتند و تربیت
# ~~فرمود. اما ایالت یزد از او باز گرفتند و گفتند در آن سرحد کسی میباید
~~که
# ~~از وکار آید و نیک وبد دریابد و از حال رعایا و مملکت خبردار باشد و
# ~~هر کس بر و تغلب و تسلط نتواند گرفت، بلکه براهل تغلب تسلط نماید و
# ~~مملکت و رعیت نگاه دارد.
# و رقم زدند برنوئین اعظم اعدل، صاحب الطبل والعلم، مستخدم
# ~~ارباب خدم وحشم، منبع اللطف والجود والکرم، قد وة الامراء العرب
# ~~والعجم، افتخار الاکابر والحکتام والحجاج الحرم، الموفق بتأبید الملکث
# ~~الاکبر ، نظام الدولة والدین حاجی قنبرجهانشاهی ابد الله ایام دولته که
# ~~زیرک ترین امرای زمان است و در دانش سر جریده زیرکان است وامر
# ~~نافذ0 بر وضیع و شریف روان است نامزد یزد کرد و منشور ایالت
# ~~روانه گردانید.
# چون اهالی یزد خبریافتند کمر مطاوعت برمیان جان بسته استقبال
# ~~نمودند و به شرف ملازمت مشرف شدند. وامیر مشارالیه به شهر فرمود
# ~~و ضبط شهرو ولایت بداد ونان پارهآ هرکس قرار داد.
# و امیر مقصود دم هواخواهی میزد و پیوسته ملازمت می نمود و
# ~~داعیه وصلت در خاطر] ms216 آورده بود که عن قریب از شیر از نوکران امیر اعظم
# ~~ظهیر الدین ابراهیم شاه از دار السلطنه شیراز برسیدند و بر موجبفرموده6
# ~~شاهزادهآ عالمیان امیر مقصود را بند کردند و منسوبات اورا دیوانی
# ~~کردند و سخن وصلت موقوف ماند.
# و اکابر و اصحاب یزد مثل جناب وزارت مآب صاحب اعظم PageV01P281
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0302.png)

# ~~خواجه ضیاء الدولة والدین محمد وعالی جناب جنت مآب آصفی خواجه
# ~~معین الدین علی اعلی الله شأنه و دیگرا کابر نامدار عن قریب برسیدند
~~ونشان
# ~~تحصیل مال و تقبل به اسم عالی جناب معدلت پناهی بیاوردند.
# و بعد از چهار ماه امیر مقصود را به شیراز بردند و شامزادهٔ‌
# ~~عالمیانرا خاطراز اوملول گشته بود، بر قرار بند فرموده موقوف داشت و
# ~~هنوز دربند است .
# ذکر عمارت قلعهٔ‌ مبارکه
# هر چند که قلعه در زمان سابق معمور بود و مأواگه غلمان و حور[و]
# ~~خانه هاو طنبیهای منقش مرفوع داشت و در زمان امارت امیر جلال الدین
# ~~چقماق ومهداعلی بیکه سلطان و امیرک محمدعمارتی بسیار کرده بودند،
# ~~اماتمام روی به خرابی آورده و به و اسطه6 تلاطف و حکام متعدد کس ضبط
# ~~عمارت نکر ده بود و جناب معدلت شعاری به تعمیر مشغول شد و عمارت
# ~~ایوان و خزینه و باورچی1 خانه تمام کرد.
# و دیوانخانهآ قابل نداشت درپای ایوان امیرزاده[ اسکندر بن عمر
# ~~شیخ که عین خرابی بود در شعبان این سال دیوانخانه جدید بنافرمود واز
# ~~پیشان دیو انخانه دری برحرم مفتوح کرد.
# و بریمین ویساردوصفه6 عالی بساخت وبر هرخلف صفه باغچه
# ~~مروح ترتیب فرمود. و از صفته دری بر باغچه مفتوح کرد و مقام امرا و
# ~~اکابر فرمود. و دیگر صفه خاصه4 علماء و موالی و اهالی.
# و درجنب هر دو صفه دونیم صفه بساخت: یکی به رسم بتکچیان و دیگری
~~PageV01P282
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0303.png)

# ~~رعایا و مباشران، وسقف صفوف به چوب سروتخته بند فرمود وبرسر
# ~~دیوانخانه دری مشبک مفتوح کرد.
# وفی الواقع عمارتی ضروری بود و در رمضان ms217 احدی وستین و ثمانمائه
# ~~این عمارت اتمام یافت واکابرو امرا و اهالی را طوی داد و عشرت فرمود.
# و چون به و اسطه خشکث سالی آب به قلعه6 مبارکه نمی رسید بفرمود
# ~~که قنات آب در او جاری کردند و مقنیان ممتر پاکث گردانیدند ومدتی
# ~~بود که آن چشمه مطموس بود جاری گردانیدند و به قلعه مبارکه آورد و
# ~~از دیوانخانه آب بیرون آمد
# ودر دیوانخانه حوضی وسیع بساخت وآب در وجاری گردانید ودر
# ~~ساحت میدان حوضی دیگر ساخته از آن آب مملومی کرد و بر باغچههابه کار
# ~~می برد، و آنچه زیاده می آید در میان آب محمود آباد مخلوط میگرددا و
# ~~در قریه به کار میرود.
# ذکر مدرسهآ مخدومی معینی درتازیان
# چون در سنهآ تسع وخمسین و ثمانمائهخواجه اعظم معین الدولة و
# ~~الدین علی پایاب مزار امامزاده معصوم ساخته بود و طرح مدرسهآ عالی
# ~~به رسم حظیره انداخته و بنا بر آورده به واسطه6 و رود سیل منهدم گشت
# ~~و هنگام عمارت نبود که مدت دوماه اثر سیلاب باقی بود وخواجه با
# ~~اصحاب یزد متوجه اردو شد چنانچه ذکررفت.
# و در سنه6 احدی و ستین و ثمانمائه که مراجعتنمود بفرمود که
# ~~بنایان به کار مشغول گشتند و مدرسه6 مروح بی تکتلف بساخت و گنبدی
# ~~عالی برافراخت و مقابل مزار امامزاده1 در مفتوح کرد وخنب2 آب در
# ~~دهلیز مدرسه نصب کرد و بی تکلف عمارتی مقبول است .

PageV01P283

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0304.png)

# و هم درین سال در فیروز آباد میبد خانقاه مروح بساخت و نهری
# ~~آب جاری گردانید و خادم نصب کرد و آش فقرا روانه ساخت و عظیم
# ~~رونقی دارد.
# و در رمضان این سال خواجهآ مشارالیه به فیروز آباد فرمود و
# ~~مولانای اعظم وارث العلوم الانبیاء والمرسلین جمال الدین ابو اسحق [ر1]
~~که
# ~~مقتدای علمای زمان است همراه ببرد و در خانقاه وعظ فرمود و شب
# ~~سفره عالی بکشید مشتمل برلوت و حلوا و برنج زرد و سفیدو فالوده4
# ~~ازعفرانی1. ms218
### | شعر
# ~~جهانرایکی خوردن الوان نبود   کزان خور د چیزی بر آن خوان نبود
# ~~بخوردند چندان که سر داشتند دگر ذکر کردند و بر داشتند
# و از دیوان اعلی نشان سیور غال به جهت خانقاه معینیهآ فیروز آباد
# ~~صادر شد و مبلغ دو هزار دینار کپکی بود که مدد خرج سفره4 درویشان
# ~~خانقاه باشد.
### | شعر
# ~~تاجهان است عمر کامش باد   بخت داعی فلک غلامش باد
# ~~فرصتش همعنان وبخت قرین  ایزدش حافظ ونصیر ومعین
# و هم دراین سال بسیار خیرات و موقوفات بر امامزاده بیفزود و
# ~~مجاوران ومسافران و موالی و اهالی را در تنگ سالی به غله و PageV01P284
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0305.png)

# ~~زر و جامه معاونت نمود وهرگز سایل ازاو محروم نگشت.
# و در سال اثنین وستین و ثمانمائه حضرت معدلت شعاری
# ~~امارت پناهی بفرمود که بر درگاه مسجد جمعه شهر القاب همایون پادشاه
# ~~عالم پناه به خط مولانای اعظم شمس الدین محمد الحافظ به کاشی تراشیده
# ~~تمام کردند.
# و مولانای اعظم سعید غیر از این، کتابه دیگرننوشت وچون این
# ~~تمام کرد به جوار حق پیوست1 در جمعه غره محرم سنه مذکور ،
# ~~غفر الله له.
# و مولانای مشارالیه مقتدای هنرمندان زمان خود بود واکثر
# ~~بزرگزادگان مملکت تعلیم ازاو گرفته اند، و درخط ثانی یاقوت بود
# ~~بلکه فرق میان خط یاقوت و خط او نبود، و در علم اصول ومقامات و
# ~~قراءت کلام الله ماهر بود .
# و چون مسجد جمعهآ نودر سرریگ امیر چقماق تمام کرد مولانا
# ~~را به خطابة نصب کرد. ومولانا درمسجد معتکف شد و هرروز حافظان
# ~~خوش خوان به درس حاضر شدندی و مجاوران و مسافران و بزرگان
# ~~شهر به مسجد آمدندی .
### | بیت
# روز وصل دو ستداران یاد بادیاد باد آن روزگاران یاد باد
# والیوم بنایان وکاشی تراشان درکارند و درگاه مسجد که از تکلف
# ~~عاری بود به کاشی الوان مزین خواهند گردانید، و امیدهست که عن قریب
# ~~اتمام یابد، به دولت حضرت نویین اعظم کشور پناهی امیر نظام الدولة
~~والدین ms219
# ~~قنبر جهانشاهی ، ابدالله ایام دولته.

PageV01P285

# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0306.png)

### | ایت
# ~~جهانش به کام وسعادت غلام خدا یاورش باد در صبح و شام1
# ~~به هر جا که باشد به فرمان دهی فلکثداعیش باد، بختش رهی
# ~~و صلی الله علی محمد وسلم ، علیهم ا جمعین3.
### | *3
# ~~شکر که این نامه به عنوان رسید   پیشتر از عمر به پایان رسید
# ~~هرسخنی کزادبش دوری است    دست بر اومال که دستوری، است
# ~~از نظر هر کهن و تازهای   حاصل من چیست جز آوازهای
# ~~گرمی هنگامه و زر هیچ نه   زحمت بازار و دگر هیچ نه
# ~~امیدوار به کرم کریم و لطف عمیم زیرکان خرده بین و دو لتمندان
# ~~صدرنشین آن که چون این مسوده را در نظر مبارک آورند اگرسهوی و
# ~~خطاتی ببینند برین ضعیف نحیف نگیرند و به ذیل عفو و مرحمت بپوشانند.
### | شعر
# ~~سخن بی حرف نیک و بدنباشد همه کس نیکخواه خود نباشد
# ~~چوننهی مرهمم بر خاطرریش    به سنگ طعنهام باری مزن نیش
# ~~به آمرزش رسد آن آشنائی   که چون برخوانداین گوید دعائی PageV01P286
# ![image filename](./0882AhmadKatibYazdi.TarikhJadidYazd_0307.png)

# ~~والحمدلله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله اجمعین
# ~~در دارالعبادهآ مزبوره بیدالفقیر الحقیر المحتاج
# ~~الی رحمة الله الباری ابن محمد معز
# عبدالحی فی اربع عشرشهر رجب
# المرجب سنة تسع وسبعین و
### | مائة بعدالالف1.
# ~~برسیدخرد که چیست تاریخش گفت2 کاتب به جواب تاریخ کتاب PageV01P287 ms220