######OpenITI#

#META#Header#End#

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0006.png)

~~استا(110   : به کسر همزه(2) ستایش1 و به فتح (2) نام () کتاب (8) مغان (2) که آن را
# تفسیر زند خوانند (7].2
~~إلوا له)   صبر3 که آن را هندوی کنوار4 گویند 97.
~~انکزوا (5210   جایی که گوسپندان باشند و به کاف و زای پارسی و به فتح کاف نیز
# گفتهاند [11].
~~آنوشا   مذهب گبران و بعضی به واو پارسی خواندند (12).6

PageV01P097

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0007.png)

# به معنی با و کلمهآ تعجب، چنانچ هیهی گویند.
~~آسا [2]   مانند وشکل(2) وشان(2) و آسایش وفاژه.
# : آواز را گویند (5).
# نان خورش(2 وبی فرمانی (.
# : پدر.
~~إجرا 87   : وظیفه و سرماهی و روزینه که کسی را [دهند] واین لفظ عربی است.
~~آنا (9]2   : مادر.
~~ایا (3210   کف دست (1).
# به معنی ای ویا، واین حرف نداست(12].
~~آما [3]   : آراینده و تمام کننده(14) و پرکننده و بردارنده (15).
~~آب آسیا (216   آسیای است که به زور روش آب بگردد.
~~آل[17]   آلوده کننده وآلاینده.
~~افدستا (18]   : شگفت و ستایش و افتدستا4 نیزگویند (19].5
~~افسا (20]   افسونگر و این لفظ را مرکب استعمال کردهاند چنان که مارآفسا.
~~أقسطاء   : نام حکیم(2) ونام کتاب.
~~آرا   : آراینده واین لفظ را جز مرکب استعمال نکردهاند (22).
~~آشنا   ضد بیگانه و شناور کردن در آب (23].7

PageV01P098

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0008.png)

# 95
~~آهن ربا(1   : آن سنگی است که آهن را رباید و آن را به زبان عرب مغناطیس1 گویند12
~~آندا   اندایش کننده و کاه گل کردن(3).
~~آرغا (3)   : جوی آب.
~~آیا   افسوس و به معنی یا وای مردمان (5].
~~آنکشتوا 61]   آن نان که به انگشت پخته باشند و به کاف پارسی هم آمده است(17.
~~اقلیمیا (8]   نام دختر آدم علیه السلام (19 که هابیل (10) را به(1) نکاح داده بودند وریم
# زر و نقره که در تداوی به کار میآیند (2.12
~~ایلیا   بیتالمقدس.
~~ازدها واژدرها   : مار نر بزرگ با چهار پای(12) که عرب آن را ثعبان خوانند (13).
~~آزیرا (15)   به معنی زیرا که.
~~ایرا   : به معنی 161] زیرا.
~~اسما   : نام عورتی که (1) معشوقهآ (18) سعد3 بود و نام زن امیرالمؤمنین حسن
~~آفزا201)   افزاینده.   علی رضوان الله علیهما ms001 ونام بنت ابی بکر وبنت عمیس والفاظ نیزل9).
~~( ال ندارد ) بن با ختلی رم الو در وک تعویفه ابه غبن معجمه وبه قاف یکی لزافلاط عوام التما نوفعه شده لسقهة
~~[3] ب: تعریف به این صورت آمده است: «کاهگل کننده و کاهکل کردن و اندایشگر». [4] ب: ندارد. [5] ب: تعریف به این
~~صورت آمده است: «حرف نداست چنان که آیا و آی و یآ»0 [6] ب: انکشتوا0 [7) ب: «به کاف پارسی» در آول تعریف آمده
~~است. [8] ب: [قلیمیا. [9]ا: «علیه السلام» را ندارد. [10] آ: هبیل. [11] آ: ندارد [12] ب: «و ریم.. میآیند» را ندارد.
~~[13) ب: «با چهار پای» را ندارد [14]آ: «که.. خواند» را ندارد. [15] آ: ندارد. [16] ب: «به معنی» را ندارد. [17]ا:
~~«عورتی که» را ندارد. [18]آ: معشوق. [19]آ: «بود... نیز» را ندارد. [20] آ: ندارد.
~~1. معرب، مأخوذ از یونانی.   2. در برهان قاطع: «اقلیمیا: ... یکی از اجزای داروی چشم است...».
~~3. سعد و اسماء از عشاق شعر عرب که نام آنها در شعر فارسی نیز آمده است.
~~4. در شرفنامه در بخش وژههای ترکی آمله است؛ ولی مصحح در حاشیه اشاره کرده که این واژه در فرهنگهای ترکی یافت نشده، و
~~مدلرالافاضل آن را فارسی دکر کرده استه در لغتنامه «اکب» ضبط شله به معنی لب ویتی برای آن از خسروانی آودده شله لسته

PageV01P099

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0009.png)

~~آندوب!   : درد (که پوست را تباه 2 و آواره کند (2.
~~آذرگشسپ2   : نام آتشکدة مغان (8) بود در بلخ که ذوالقرنین آن را خراب کرد و گنجی
# که در او بود برداشت(6.
~~آئین گشسپ() نام پادشاهی بود(5)
~~إزجاسپ(4)   نام پادشاه توران که دختران گشتاسب را اسیر کرده بود.
~~آشؤب   : موج2 وفتنه و شور و شیفتگی و خشم و غوغای حوادث111.
~~آفراسیاب   : نام پادشاه ترکستان (1) که سیاوش را کشت و(12 او را رستم به سبب
# بیژن (12 کشت.3
~~آشکوب   : پوشش خانه که عرب آن را17 سقف خوانند (15) و آسمان(16) و بعضی(17)
# به سکون شین معجمه و به غیر مد همزه نیز (18) خوانند.
~~آب ms002   : نام ماه رومی () است(2) و آن مدت ماندن(21) آفتاب در برج اسد است و
# آبرویی(2) ووزن ووقر(22) و رونق وزیبایی(24) و آبداری و حشمت نیز(25).
~~آسیاب   آن اسیا که به زور روش آب گردد261) و آن را آب آسیا(27) نیز گویند.
~~ازدب (24]   : به معنی مگیر و مکش.2

PageV01P100

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0010.png)

~~اسلاب 7]1   نام گیاهی است که بر درخت پیچد.
~~آسیب   : پرتو که عرب آن را صدمت«) خوانند و اهل (2) هند آن را(2 دهکه (2
# گویند.
~~الب   دلیر و دلاور (2) به بای پارسی نیزگویند.
~~اشهب   اسب خنگ و نوعی از عنبر سپید و خالص27.
~~أصطرلاب «4]   نام ساز منجمان است که از چوب مدور با سوراخها و رقمهای هندسه
# میسازند و بدان ارتفاع کواکب گیرند.
~~فتاب پرست گل نیلوفر و جانوری است مانند کرفش که آن رادر عرب حربا خواند(2.
~~آفتاب پرست ل9
~~ازدی بهشت   : نام ماه پارسی17] است(1 و آن مدت بودن آفتاب در برج ثور است و
# آن وقت (13) فصل بهار است.
~~آهخت   به معنی کشید 16) و برآورد(5).
~~آخت [16]   : مثله.
~~آت [17]   به فتح همزه اسب و به کسر همزه سگ.3
~~آنفشت   پرده وتنستهآ عنکبوت (18).

PageV01P101

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0011.png)

~~اندربایست«1 حاجت وبایسته.
~~اندوخت«1   : حاصل کردن و گرد کردن و جمع کردن و به معنی ماضی نیز آید ای
# حاصل کرد و گرد کرد و جمع کرد.
~~الچخت(17   : طمع وتوقع () والخچت به تقدیم خانیز آمده است(5)
~~آنزروت   صمغی است که بدان زر حل کنند.1
~~أسطقسات   به زبان رومی (12 اربع عناصر») راگویند.
~~آفروخت10]   : روشن کرد وسوخت.
~~افراخت17]   : بلند کرد و برآورد وبالاکشید.
~~ابافت(10]   جامه بت وجامهآ سفت[1].
~~آکفت (1]   : بلا ورنج باشد(1).2
~~آب دست   : وضو و شستن دست (1) و استنجا کردن به آب و شیرین کار و
# پاکدست.
~~آشفت (15]   : یعنی [6] تند [1] و خشمناک (28 و پرغصه شد[19].
~~آذرمی دخت2   نام دختر پرویزشاه که شش ماه ملک راند و فرخزاد او را کشت(2).
~~ازقت27»2   به زبان ترکی(22) پشت راگویند (22).
~~الفخت   گرد کردن و حاصل کردن26] و این ms003 طریق امر است ای گرد کن و جمع
# کن (2 و به معنی ماضی نیز آید ای گرد کرد [26].5
~~أوتء   : آتش وتلخه (2) و شرم (28) باشد 297].

PageV01P102

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0012.png)

~~قدر واندازه و(2) بلندی وعظمت وبویا (3]1
~~: ناهمتا1) وضد و یک طبع از چهار طبایع (] وعناصر اربع و به غیر مد
# و به سکون خاء نیز آمده است (6].
~~جمع کردن و گرد کردن (1) و اینجا طریق امر است یعنی گرد کن 47) و
# جمع کن.
~~رودة (9) گوسپند به (1) گوشتابه پرکرده که آن را جگزا گده گویند و آن
# طعامی است که روده را به برنج و جگر (1) پر کرده در تنور بریان
# میکنند و میخورند و عرب آن را عصیب خوانند (12].
~~سگانگور که آن را سگپستان نیز(2) گویند و آن میوهای است معروف
# که درون لزج دارد (14.
~~پرندهای است.2
~~بیرون کشیدن و بیرون روی.3
~~آن استخوان بلند که در (6] بندگاه میان (1) بازو و ساعد است 10 که 17
# عرب آن را مرفق خوانند.

PageV01P103

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0013.png)

~~: کرگ (11 آهنی کژ (] که بر سر چوبی راست (2) کرده باشند تا بدان
# پارههای یخ کشند آگج نیز آمده است«12
~~آنجوج   : روی و اندام با هم چین گرفته و شکنجاندام و گرفته روی و به جای جیم
# دویم به خاء هم خوانند (5).2
~~اوج (2   : بلندی وبلندی هوا.
~~آهنج4   : انداختن.
~~آآماج له   : با7] جیم عربی (1] و پارسی نشانهآ تیر17] و آن خاک بلند (12] که بر او
# نشانهآ تیر (12) نهند.
~~لیج   : به معنی هیچ است17).
~~لیرج   : نام پسر فریدون که والی ترکستان بود (225 و نام مردی و نام بوزنه (16].
# : گوشتپارة بلند که بر تن مردم برآید و عرب آن را (17) ثولول (18) و 17
# به(20) هندوی (2) مسا4 خوانند [22).
# : نام مهتر(23) نوح علیه السلام5

PageV01P104

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0014.png)

~~آوخ(11   : آه(2) و دریغ وافسوس.
~~آخ (3)   آفرین و ستایش و مکرر آخ آخ نیز آمده است.
~~أصطرخ 12   نام شهری است در ولایت روم1 و به غیر همزه نیز آمده است (15.
# عصیب طعامی که ms004 جگر و برنج در روده پرکرده در تنور بریان کنند و
# آن را جگرآکده نیز گویند.
~~اخ آخ (7   :ستودن.
~~آمؤد له]   یعنی (9] آراسته و ساخته کرده و پرکرده.3
~~آباد   آبادان وآفرین وهمیشه[10].
~~آذرآباد   نام ولایت و آتشکدهآ مغان.
~~آزند   :زیرک و هوشمند.4
~~آفنل [11]   خصومت و جنگ[2].
~~آب کند   آن خای (13که 0» از سیلاب بر زمین (10) افتد وابکیر خرد(12.
~~آهنجد 15   یعنی اندازد و جنبد.
~~آرد »18]   : یعنی19] تواند.
~~آؤرند [20)   زیبایی وفر.
~~ایزاد «2]   خدای عزوجل.

PageV01P105

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0015.png)

~~استخوانرند   جانوری ( است که استخوان کهنه (2) خورد و آن را (2) همای گویند و
# آن سعد ومبارک است20).
~~ارجمند   : عزیز وگرامی ().
~~آزند(2)   : کل میان دو خشت(7) و گل میان آب و گویند (18 گلی که در میان دو
# خشت باشد 7) و عرب آن را ملاط خوانند و به غیر مد نیز آمده
# است(10].1
~~آورد(1   به فتح وضم واو10) جنگ به مبارزت و کارزار و حملهگاه و کوشش.
~~اند   : به معنی چند و[13] عدد 19] مجهول که میان سه (15) و ده بود و سخن
# شک گفتن(16) در شمار.
~~اینند   : همان اند را است11].
~~اند 187]   به زبان ترکی سوگند بود.
~~آفرند2   مهتری و فر و زیبای و در بعضی نسخه به زای معجمه افزند (319
# گفته201) است.
~~ایمد   به فتح وکسر همزه سپار (2) و آن 220) آهن پاره (22) است که بدان زمین
# زراعت پاره کنند و هندوی آن را پهالی 24)2 گویند و به رای مهمله نیز
# خوانند [2].5

PageV01P106

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0016.png)

~~افد 7]1   شگفت و بعضی افتد با تاء گویند(2]2
# نام کوهی است بلند.
~~امرؤد (4]   : نام میوهای است.
~~اوزید 3   فروزیب(5) و خداع وفریب.
~~آزاد   آن که بنده نبود و عتیق و جوانمرد و(2) درختی است و گویند (10 درخت
# سرو وسوسن و درخت(5) نم4 ودرخت9) خرمارا(10] هم 17) گویند.
~~اراوند5   دجله را گویند12].
~~اروند   فر وزیبایی و نام کوهی است در راه همدان.
~~اسفندارمد   : نام ماه پارسیان () که در آن ماه آفتاب به حوت باشد (12) و مذ به ذال ms005
# معجمه نیز آمده است (.
~~اهنود   اول روز از فوردیان.
~~ارد   بیست و پنجم روز از ماه.
~~اشتود [16]   : دوم روز فوردیان.
~~إسفندمد   سیوم روز از فروردین و قیل«1) سیوم روز از فوردیان و بعضی مذ [5) به
# ذال معجمه خوانند.
~~اشتاد 17]   بیست وششم روز از ماه.
~~أور مزد[2]   مشتری را گویند «2) و اسدی گوید اول روذ از ماه پارسیان است و آن را
# هؤرمزد و هرمزد و آورمزد نیز گویند 21).

PageV01P107

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0017.png)

~~آفریدگار7   : پدیدآرندهآ همه.
~~آذر(10]   نام روز جشن مغان.
~~آغار   : زمینی که نم در او فرورفته باشد و آنچه نیک سرشته باشد و حرکت
# چنانک گویند آغار یعنی بدحرکت3 و به غیر مد همزه نیز خوانند (17).
~~آثبر   کلبتین که هندوی آن را سنداسی4 گویند.
~~آژیر(12]   : زیرک و هوشمند و پرهیز و هشیار کردن لشکر و بانگ زدن و غلبه.
~~آفدر   برادرزاده و خواهرزاده.5
~~آیار   نام ماه رومیان و آن مدت بودن آفتاب در برج ثور است.
~~انیر   : پرکردن و گل تر و خشک و گویند چیزی که در بام اندازند و میان دیوار
# بدارند از کاه و گل و گویند انبیره به آخر های دوم معنی دارد و به غیر
# هاء پر کردن است [6.12

PageV01P108

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0018.png)

~~آنگار(]   تصور کردن وبدان و شده گیر.1
~~خشت پخته، چنانک گویند گچ آگور ( کردهاند یعنی بالای(2) خشت
# گچ مالیدهاند.
~~: باد.2
~~: مارنربزرگ.
~~یاد که عرب آن را حفظ خوانند.
~~: آتش.
~~: نام ماه پارسی () و آن مدت ماندن (4) آفتاب در برج قوس است. این را
# پارسیان یک ماه شمرند و آذر( ماه گویند و نام پدر ابراهیم
# علیهالسلام[10].3
~~آمار17]   :حساب وشمار.
~~آمارگیر (14   محاسب و هر دولغت بی مد نیز آمده است.
~~خانه،2 بیفکندن، چنانک گویند اوبار11 یعنی افکن و فروبر و انباشتن
# نیز147].
~~: آرنده و یقین و بیار و صاحب چیزی چنانک گویند دلاور و جنگاور و
# این لفظ مفرد در ترکیب نیاید الا مرکب (18].

PageV01P109

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0019.png)

# : تاج.
# : نام ماه رومیان و آن مدت ماندن ms006 10) آفتاب در برج حوت است.
~~افزار   خوشبوی که در دیگ اندازند(2) و آلت(7] چیزی (5).
~~اخگر1]   : شراره وانگشت افروخته().
~~آآثر   کرة آتشین 8) که عنصر اعلی است فی فلک چهارم ).
~~ایمر   : آن آهن که مزارعان بدان زمین زراعت (10] پاره میکنند «11) و آن را سپار
# خوانند (12] و هندوی آن را پهالی (2) گویند و بعضی به جای حرف راء
# دال خوانند (1.17
# : ...ررا گویند واین لفظ عربی است.
~~افمر   : آن جانور (16 که مانند سگ 11) در عهد سلواشاه2 پیدا شده بود.
~~اسیر   گرفتار و بند کرده(18) و بنده.
~~أشتزخار(1)   : گیاهی است خاردار که اشتران را خورانند و هندوی آن را جواسه3
# گویند و به غیر همزه نیز آمده است.
~~اغیار(:2»2   : دشمن و آن که دوست نباشد.
~~آفشار   : آن که دزد را جای دهد5 و شپیلنده و سخت کننده(«2).
~~إنسیر[2   داروی کیمیا.

PageV01P110

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0020.png)

# جیگهر(]1: نام آن که اول تیر راست کرد(10.
~~ایرجی گهر(1]
~~آرشی هنر   نام مردی که در کمان تیر اول انداخت و تیر او بی خطا بود(3).
~~افسار   آنچه بدان اسبها 1) بندند و آن را سرافسار نیزگویند.
~~آهون بر   نقاب وحفرهزن(5) و سمج کاونده(16.
~~آق سنقر (17   نام پرندهای است مثال شاهین و باز غایت دلیر که سپید باشد و به استعارت
# روز را نیز گویند و نام غلام ترکان و به غیر مد همزه نیز آمده است.
~~آوار له]   حساب، آمار مثله و آواره نیز گویند 0].
~~آزور   : نیک حریص و این لفظ مرکب است نه مفرد(1]
~~آمؤزگار[1   آموزنده و معلم و شاگرد و پندپذیر[12].
~~آخؤر(12]   جای بستن اسبان و علفگاه ستوران و جای آب خوردن ایشان و به غیر
# واو آخر آخر بیشتر مسطور است.
~~آبخور[1]   جایی که آب خورند چنانک حوض و جوی و چشمه و امثال آن و مقام.
~~ألثر   : نشستن [1].2
~~اندایشگر   : کاه گل کننده (1] ای(1] گچگر.
~~آنبار 187)   :پرکننده و آکینده وتودهآ چیزی.
~~اسفندار   : نام ماه پارسی19) است(2) و آن مدت بودن (2) افتاب در برج حوت است.

PageV01P111

![image ms007 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0021.png)

~~اسفندیار [1)   : نام پسر گشتاسپشاه که رویینتن بود و به دست رستم کشته شد و به
# جای حرف فاء به بای پارسی اسپندیار نیز خوانند.
~~اختر   فال نیک و بخت و(2] ستاره و کوکب سیار (2] و نام (4] فریشته (5]) است16
# که آمین (1 گوید 8).
~~اذفر97]   نوعی از مشک خالص و نوعی از عنبر خالص و این لفظ عربی است.
~~ازدشیر17]   : نام پسر ساسان بن ساسان که او را اردشیر بابک گفتندی و نام پسر
# شیرویه بن پرویزشاه و بعضی گویند به یای پارسی است.
~~آبگیر   حوض و بندآب و جوی و مقامی که آنجا آب ناسازوار باشد 1).
~~ایدر   به فتح دال«1 اینجا و این جهان(12) و اینک و اکنون (12) و بایای پارسی
# هم خوانند (18) و به کسر همزه نیز گفتهاند (22.
~~ائرمان خوار(11): حسرت خوار.
# : سرشک آتش.
~~أسگدارو اسکدر(1): الاغ که به هر فرسنگی(2) توشه و اسب برای او مهیا (2) دارند تا به هر
# فرسنگی از این اسب فرود آید و بر آن نشیند(27).
~~ارزه گر(2]   : کاه گل کننده یعنی(2) گچگر.
~~زمان خوار(   : حسرت خوار.
~~آهار   بت جامه که در ریسمان تنسته کرده و جامهآ بافته مالند تا سفته نماید261].
~~آستر   بطانهآ 25) قبا ولباچه 28) و مانند آن وبه غیر مد اصل لغت است 21].
~~انبیر1   : آگش و پرکردن عدم.

PageV01P112

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0022.png)

~~اندوز   :حاصل و گردکننده و چیزی دورکتده چنانک گویند فلان غماندوز
# است یعنی غم دورکننده است10.
~~اورمز   : مشتری.
~~اسپروز   به سکون رای مهمله و همزة مکسور نام کوهی است.
# :سی عدد.
~~اتسز(3)   : نام پادشاه عجم.
~~افروز   روشن کنده و تابان کنده () و سوزندةآ آتش (5) و چراغ وجز آن 2 و به
# معنی امر نیز آمده است یعنی روشن کن و بسوز11.
~~ازز   بها8 وقیمت وارزش ورواج 97].
~~ابریز(10]   : خالص.2
~~ایجاز(10] وانجاز3 نام ولایت ترکان است «1].
~~آنباز(13]   : شریک.
~~آبخاز   : نام ولایتی17 است که در(18 آن[16] بیشتر طایفهآ ترسایان و(1) مغان
# ساکناند.
~~آییژ4187   شرارة آتش و نام(9] دارویی(20] است(2) که آن را حکما(1) بوماذران
# خوانند(23) ms008 و قیل[24) با(225) زای مهمله شرارة آتش است و با26] زای
# پارسی271) معجمه بوماذران.

PageV01P113

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0023.png)

~~ارنواز   : نام زن() ضحاک ماران(2).
~~آز (3]   : حرص وآرزوی وهوا و هوس وطمع221.
# : اندوه وغم.1
~~اندرز   : وصیت ای کاری به عهدهآ کسی کردن (5) و پند61) و نصیحت().
~~أشتزغاز   : نام گیاهی است که شتر را نیک فربه کند و آن را هندوی جواسه2
# گویند8].
~~افراز   : بلندکننده و فرازکننده (9] و برآرنده (1] و به معنی امر نیز آید (1 یعنی
# بلند کن و برآر(1] وفراز کن(1).
~~البزز   : نام کوهی بزرگ در ملک عجم است(17).
~~الدکز   نام پادشاهی است که قزلارسلان پسر او بود (15).
~~افواز   : نام ولایتی است که هوای عفن دارد و به سبب وبا و طاعون (216 خراب
# است.
~~إنتکز   : نام پادشاه خوارزم.
~~أغز   : دهان.3
~~ایاز[1]   : نام خواص4 سلطان محمود، انارالله برهانه، که هم خواص و هم
# معشوق بود.

PageV01P114

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0024.png)

~~اسپریس (1)   : معرکه و میدان()، اسپریرا به جای سین دوم رای مهمله هم(1 گویند( و
# به فتح وضم همزه(9) هم() خوانند(4) اسبریر4)، وبه کسرپ نیز خوانتد20.
~~اندلس (21   نام ولایتی است قریب(11] زمین مشرق.
~~اوس   : امیر [12).2
~~آبنوس   نوعی از چوبهای سیاه سخت و ابلق نیز میباشد.
~~اسکندرؤس   نام پسر سکندر 121] و گویند نام مادر اسکندر16] هم (1) بود.
~~آفسوس   دریغ وحسرت وسخر [16].
~~آس   : آسیا و درخت مورد3 که هندوی آن را موریون [؟]2 گویند و آس کردن
# غله وامرود10.
~~آبس5   : نام شهری است.
~~آلماس   جوهری است سپید درخشنده قیمتیتر از همهآ جواهر و از غایت
# سخت باشدل1 که از آن نگین سازند و تیغ را بدان آب دهند 10.
~~أقلیدس   نام کتاب اشکال و نجوم و حکمت21) وحساب که غایت مشکل
# است2] و نام حکیمی که واضع اوست و بعضی(22] به شین معجمه
# نیز(23] خوانند[22].

PageV01P115

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0025.png)

~~آرشطا طالشس وآرسطوی(0: نام حکیمی بزرگ () است (2) که استاد و استادزادة سکندر بود وهم
# وزیر بود.
~~أشطقس   به زبان رومی ماده و اصل هر چیزی و عنصر.
~~اغالش (9   شورش و ms009 کسی را برشورانیدن یعنی برای جنگ گرم کردن61.
~~أقلیدش 10   : نام کتاب اشکال و نام حکیمی است و به سین مهمله نیز آمده است.
~~آوباش   مردمان دنی8] و کوچه گرد97) ورند و لولی(10) وعوام 1].
~~اگنش[2   : پرکردن دیوار و جزآن و به مد همزه و کاف مفتوح (2) نیز آمده است(1).
~~آرش   نام مردی که تیر او دور و بی خطا رفته و او سلاح دار طهماسب بود و تیر
# حکمت راست (15 کرده بود (16].
~~آذرخش10   : آن آتش که از آسمان افتد یعنی (18] صاعقه 197).
~~آلایش   : عیب وآلودگی وخیانت.
~~التمش1   : شصت عدد [20).
~~آندایش   : کاه گل که آن را[21) گچ گویند (22).
~~آغوش   : : آگوش، آن را کنار گویند [23].
# ش 2271: نام حکیم (2) که ندیم سکندر3 بود.
~~ارسمندش1

PageV01P116

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0026.png)

~~اکدش   : آن 10 مرد(2) که از جانبی ترک بود و از جانب مادر و یا پدر (3) هندو بود
# و اسب(2] که از جانبی ترکی و از جانبی تازی بود.
~~آرش   پهنای دو دست چون مردم (5) فراز کنند 21].
~~اخفش   نام مردی صاحب لغت وقاری و نحوی و شپرک(.
~~المش   : نام بزرگی (8].
~~آسایش   : آسودگی و آرام وقرار.
~~آرایش   : آراستگی و پیراستگی 97].
~~ابرش (1]   نوعی از رنگ اسب که سپید و اندکی سیاه باشد و به استعارت صبح را
# و روزگار را نیز گویند.

PageV01P117

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0027.png)

# : سردی که از کسی در دل افتد.
~~انجوغ   ترنجش و ترنجیده و گرفتهروی و شکنجاندام و انجوج به جای غین
# جییم نیز آمده است(2).
~~ألاغ   : آنک برای او اسب و توشه و آب (2) مهیا دارند تا زود به جایی (4) که
# نامزد کردهاند برسد (5).
~~ارآوغ وآرغ(6   : بادی که از غایت سیری به آواز شکم به دهن برآید 17 و هندوی آن را
# دکار1 گویند 81].
~~ألغ2   : بزرگ(1) وصاحب وخداوند(1)
~~اسپرسف3   : میدان معرکه.
~~أسقف   : نام حاکم ترسایان و انجیل خوان و زنجیرپوش ایشان (21.
~~آصف   : نام وزیر مهتر سلیمان علیه الصلوة(13) والسلام.
~~المالق   : نام ولایت ترکان است(12.
~~آملاق   : نام ولایتی است در ترکستان.6
~~ایلاق   : نام ولایت ترکان146].
~~ایق 5157 ms010   پای.

PageV01P118

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0028.png)

~~آثمای 7]   قی و بوی دهن21].1
~~آنک 3]   آبله وآمله 2]2 که بر اندام افتد [].
~~ای 61]   آفت وبا مد و کاف مفتوح نیز آمده است7).
~~اسک   : بریدی وقاصدی والاغی.
~~اشپرک   گیاهی است زرد 8] که بر آن 7] ابریشم و جامه (1) زرد و سبز رنگ (1
# کنند و آن را زریر نیز گویند «12].
~~آژیرای   بانگ سواران و بعضی به یای عربی خوانند (12) و به غیر 14) مد همزه نیز
# آمده است.
~~آلچیچک   نام پادشاهی (15] است (16].
~~آلک 3177   : پنجاه عدد 187].
~~ایدونک   چنین که و اکنون که و به ] همزة مکسور 21) و یای پارسی () نیز
# آمده است.4
~~آییک   نام پادشاهی است(22)5
~~استخوانرنک (23] همای و به کاف پارسی نیز.

PageV01P119

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0029.png)

# : کرم شبتاب و علتی است که برروی اطفال حادث شود از گرمی().
# : نم و باران به قطرههای باریک و برف«1).
~~آموزناک   : خدای عزوجل و معلم علوم وآداب.
~~آفتاب گردی   : آفتاب پرست وا2اعرب17) آن را حربا خوانند وآن جانوری است(8) زشت(16
~~آتابک   ادب آموز کودکان و پادشاه شیراز نیز (1).
~~ای1   : دو عدد.
~~آهک (4]   : چونه2217 وخشت پخته و شکسته(1).
~~آشتک (1]   : آن جامه که بچهآ طفل(12] را در آن(12) پیچند.
~~آشک   : آب گریه و آب چکان و خوی که چکد(1).
~~انمک   : به زبان ترکی (15 نان را گویند(16].
~~اژدهای   : ضحای ماران.
~~آندیک   : باشد که.
~~اخکوژنک   : مادة گویک گریبان یعنی جوزگره3 و قیل کاف اول و زاء هر دو پارسی و
# بعضی به واو پارسی خوانند(17).2
~~اسیری (18]   : درخت خربزه.5
~~آنک   به معنی آن است ببین و این اشارت بر دوری است.
~~اینک (19)   : به معنی این است.

PageV01P120

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0030.png)

~~أشترگا وبلنگ   بهیمه است وحشی که آن را شترگاو گویند و عرب آن را زرافه گویند(].
~~آونگ   رسنی باشد ( که به جایی آویزند و(2) بر آن خوشههای انگور آویزند تا
# خشک شوند (2] و هر چیزی نیز بر آن آویزند (5) و آن را به تازی (2]
# معلاق خوانند و اهل هند آن را بلگنی (17 گویند (18.
~~افرن   : فروزیبایی.2
~~آژآنگ 140   شکنج روی ms011 و اندام یعنی چین روی و اندام 1] و چین دو گونه و
# پیمانهپای باشد و گویند که چین دوم3 به زای عربی است«11.
~~آرنگ 126]   : نام (13) میوهای است.4
~~اوشنگ   همان آونگ است یعنی معلاق 15].
~~آدرنگ (15) و آذرنگ (16 هلاک و رنج و دمار و به غیر مد نیز آمده است17).
~~آزنگ   هشیار 18 و زیرک و هوشمند5 و ابروگرهزده.
~~آشنگ   نام پادشاهی است.6

PageV01P121

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0031.png)

~~ارزنی(1) و ازتنگ :هر دو لغت نام نسخهآ تصویر و نقاشی که مانی نقاش ساخته است و
# در وی کل قواعد تصاویر آورده است(2).
~~استرنگ   مردم گیاه و آن گیاهی است 41] که به صورت مردم (5) در زمین خلخ و
# یغما7 وچین وختن21 میروید و هرکه آن را برکند درحال بمیرد ) و
# آن را عرب یبروح (1) خوانند (1) و به مد همزه نیز آمده است (21.
~~اورنک   تخت پادشاهی(12).
~~اژرنگ «1 و آژرنگ : آن خیار که سبز بود(14).1
~~آهنگ   قصد ومیل وآواز سرود نرم(15).
~~ارژنگ (16]   : نام مردی2 بزرگ(1 که با رستم جنگ کرده بود و هم 18) رستم دستان
# گشتش (18].
~~استخوان رنگ   : پرندهآ سعد که آن را [20) همای خوانند و آن سعادتبخش است، بر
# کسی که سایهآ او افتد اهل دولت گردد و به جای کاف پارسی حرف دال
# مهمله استخوان رند(21) نیز آمده است [و] لغتی اصح [است] 227).
~~[1]ب: ندارد [2] ب: تعریف به این صورت آمده است: «نام نکارنامه مانی نقاش در صورتگری و به جای ثاء حرف زای
~~پارسی ارژنگ نیز آمده است؛ اما در استعارت ییشتر به ثاء آمده است در اشعار؛ مگر به نادر». [3] آ: اشرنگ. [4] آ: «و...
~~است» را ندارد [5] ب: آدمی. [6] ب: «خلخ و یغما» راندارد. [7] آ: ندارد. [8] آ: «و هر... بمیرد» را ندارد. [9] آ: یبروج.
~~[10] ب: گویند. [11] ب: «و به غیر مد همزه نیز گویند». [12] ب: پادشاه. [13] ب: ندارد. [14] ب: تعریف به این
~~صورت آمله است: «آن خیار که سیز بود و به غیر مد همزه لغتی است». [15] ب: «... آواز نرم در پردهآ ms012 سرود». [16] ب:
~~آثرنگ. [17] ب: پهلوان. [188] آ: «با... هم» راندارد [19] ب: «.. هم به دست رستم کشته شد». [20] آ: «پرنده... را» را
~~ندارد [21] ب: استخوان برند [22]آ: «خوانند... اصح» را ندارد [23] ب: رومیان.
~~1. «آزرنک» مصحف «آنرنگ» است و معنی خیار سبز که به این کلمه دادهاند بیشک اشتباهی است که ظاهرا نخست
~~صاحب ادات الفضلارادست داده است. و منشا آن اشتباه، کلمهآ بادرنگ بوده که برای تعین وزن آذرنک در نسخهای دیده و
~~آن را معنی کلمه آنرنک تصور کرده و شاید در آن نوشته بوده است آنرنک بر وزن بادرنک به معنی خیار سبز، و کاتب «بر
~~وذن» را از قلم انداخته بوده است (لغتنامه زیر آزرنگ).
~~2. لرژنکدیو در داستان هفت خوان رستم در شاهنا مه یکی از دیوان مازتدوان واز سرداران دیو سید است.

PageV01P122

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0032.png)

~~أوزول   شتاب و به فتح همزه نیز گویند و اژول به غیر واو اول نیز آمده است(1!1
~~آخال   سقط یعنی چیزی افکندنی ().
# آروغ.
~~اغال (2]3   تیز کردن کسی بر جنگ و آک و تضریب (5).
~~آلی (6]   ماهی درمدار.4
~~آبجل (57   :نام پادشاه 8) جابلسا.
~~آمل   نام شهری است در ولایت خراسان ].
~~اکلیل   تاج و نام منزل ماه است[1].
~~أدویل و ازدبیل
~~آردویل و اردبیل نام شهری است در ملک ترکستان 10].
# : ریمی که از جراحت خون فراهم آید و درونپر شود و (1) آن سرما که بر
# ریش زند و ریش را بیاماساند و آن سردی که از نظر ماه بر ریش افتد و
# آن 131) بهیمه را بمیراند و ستیم به غیر همزه نیز آمده است17].
# : بیشهآ شیر.
# معتمد را گویند [15.

PageV01P123

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0033.png)

~~آشام10
~~أندام   کاری که به نظام آید و عضو مردم (2).
~~أشتلم   ستم و چیزی به زور ستدن از کسی و گروگان کردن و به زور کسی را بر
# چیزی داشتن و به غیر همزه نیز گویند27).
~~أقنوم   نام کتاب جهودان و10 اصل جوهر و نصاری گویند خدای جوهر واحد
# است و سه اقانیم است و ms013 از وجود او علم و حیوة است وجود را آب گویند
# وعلم را ابن و حیوة را روح القدس خوانند واین خلاف مذهب است ).
~~ازروم   : نام شهری است.
~~آزرم   : عدل وصلح وانصاف و نرمی و مهربانی و آهستگی و شرم(6.
~~ادنم   : سختیان خوشبوی که از تاب سهیل در این، رنگین و خوشبوی
# میشود و پوست و چرم هر چیزی1.
~~اسیزغم   گیاهی است خوشبوی که آن را 87] ریحان گویند 7) و قیل بری2[1].
~~آلم الم   :یعنی125) فوج فوج وزودزود و گروه گروه12) و پیابی.
~~[11ا: سر مدخل نوشته نشده است؛ ب: ندارد [2] ب: تعریف به این صورت آمده است: «آرستگی کار و عضو مردم». [3] ب:
~~تعریف به این صورت آمده است: «به زور چیزی از کسی ستدن و به زور کسی را بر چیزی داشتن و ستم کردن و گروکان کردن و
~~به غیر مد همزه نیز خواند». [4] آ: «نام.. و» را ندارد [5] ب: «ونصاری.. مذهب است» را ندارد. [6] ب: تعریف به این
~~صورت آمله است: «عدل و نرمی و آهستگی و انصاف و نگامداشت و مروت و شرم و نیکی و مهربانی». [7] ب: تعریف به این
~~صورت آمده است: «پوست و سختیان». [8] آ: «کیاهی.. را» را ندارد 9]آ: ندارد؛ ب: «و به غیر مد همزه نیز خوانند» آخر
~~تعریف آمله لسته [10] ب: «وقیل بری» را ندلرد؛ آ: در نسخه «قید بیری» آمده است؛ ولی چون در ادات الفضلا «سپرغم: ..
~~واهل هند بری خوانند» آمده است (p. 90 وقذلaeya)، به «قیل بری» تصحیح شد. (11] ب: ألمألم [1] ب: ندارد [13]
~~ب: لاکروه گروه» را ندلرد [14] ب: «بسباس.. هندوی» را ندارد [15] ب: جای؛ آ: جاءتیری (نک: دیران، ص 101)166]
~~ب: ندلرد
~~1. شاید تصحیف «ارزروم» باشد در قسم دوم همین فرهنک به همین صورت نیز آمده است.
~~2anraii samowen, Babai: Iindorbasil (ictieyerrey Clessieal riimddielGglisa)
~~3. در هر دو نسخه به این صورت ضبط شله؛ ولی در فرهنگها، «آنگدان» به معنی بسباس آمده است.
# a abi : aee (te ms014 pioe) (temie,ma y gr7et cteesieal aiodledalia).

PageV01P124

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0034.png)

# 121
~~انجمن ()   جمع گروه مردم و مجلس مردمان.
~~آنگذان   درخت انگزد و«2) به تازی انجدان (3) خوانند (2].1
~~اهرمن (5)   :ممدود و غیرممدود(2) دیو و طایفهآ ثنویه گویند که نام افریتنده شر و
# ظلمت است () و اهریمن به زیادت یای پارسی نیز آمده است 5] و
# آهرمن به سکون هاء نیز آمده است 7].
~~آهون (210   :نقب یعنی سمج که در زمین یا در دیوار زده باشند[1.
~~ایوان   صفه و طاق و نشستگاه و جایگاه(1) بلند و بلندی(1) و کوشک17) و به
# کسر همزه نیز گویند (1).
~~ایران (16]   :نام ولایتی است.
~~آمؤن   پر و نام لب آبی است که میان خراسان و ماوراءالنهر است زیر ترمد و
# خوارزم میرود و آمو به غیر نون نیز گویند177].
~~آخشیجان 187]   : اضداد یکدیگر و چهار طبایع.
~~آئتین 19]2   نام پدر فریدون پادشاه ایرانزمین.
~~اردن (20]   پالا و آنکه آن را پتگیر گویند و قیل کفلیز که آن را هندوی پونه2 گویند و
# با مد نیز گویند (2).
~~انکلیون   نقش4 وکتاب ترسایان است[2).

PageV01P125

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0035.png)

# : ملمع کردن.
~~آنباشتن و آنباردن (2) : پرکردن جای عمیق به چیزی.
~~آندابیدن].   : گه گل کردن.
~~انکیختن()   برشورانیدن و از جای بجنبانیدن.
~~آبشتن (5)   : نهفته جای و نهفتن1.1
~~آسالیون2   :تخم کرفس کوهی که آن را1] به تازی فطر2287 و سعتر 2297 گویند(1).
~~ایزان]   سزاوار و مستحق وخاندان.5
~~إکسون   جامهای(1) است ابریشمی(12) سیاه که بیشتر از آن کسوت سلاطین کنند215.
~~آویشن   : گیاهی است که به زلف مانند کنند و به (15) تازی (16) آن را سعتر 1
# گویند218.
~~آرؤن   : صفتهای خوب.
~~أنیران17   : سیام روز از ماه.
~~آلان   نام ولایتی است121 از ترک(21) و بعضی گویند نام شهری است«22).
~~الپ أزسلان(1
~~آلپازسلان(1): نام پادشاهی است ونام مردی دلاور.
~~اران   : نام ولایتی است.

PageV01P126

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0036.png)

~~آسݣون(1   : دریایی است.
~~انبان   آوندی از پوست بزغاله که در او نان نهند و هر چیزی در او کنند و
# پوست گاو دباغتداده20].
~~انجامیدن «2]   آخر شدن کار به نظام.
~~اشنان (4]   گیاهی است ms015 خوشبوی که بدان دست شویند بعد طعام (5) تا چربش(2)
# را() ببرد.
~~آون )1   ده.
~~آران (9]   : آب (2.21
~~ایمن   نام بیابانی است1) که موسی علیه السلام گوسپندان در آن[1) چرانیدی17)
# و همان جا اتباع موسی علیه السلام را درد زه گرفته بود چون در طلب
# آتش رفت، آتشی بر درخت دید هرچند که دست انداخت به دست
# نیامد و بالاتر رفت و آن نور تجلی بود(14].
~~آب دستان
~~آب دستان: آفتابه ومطهره
~~ایتگین   : خداوند و خانهدار واین از (15] اسامی (16) ترکان است(1).
~~آختن و آهختن : برون 8) کشیدن وبرآوردن.
~~آگین 17   : پر ومالامال.
~~آرمیدن (20]   ساکن شدن و آرام گرفتن.
~~آذزیایگان«21] و آذزابادگان: نام ولایتی است [22].

PageV01P127

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0037.png)

# ستانهآ در که عرب آن را سده و عتبه خوانند.
~~آغشتن   : ترکردن وآلودن.
# کالا.
# حامله (7] وباردار شدن.
~~آشفتن (15   : شوریده شدن و دیوانه وعاشق شدن و جنبانیده شدن و موج زدن61).
~~آشیان7]   : خانهآ پرنده.
~~آمؤدن (5]   : پرکردن1 و آراستن و آمیختن.
~~ارطیون 7]   زیرک ودانا و کاردیده و نام حکیمی از روم(21.
# : به زاری بانگ کردن.
# : نام ولایتی است.
~~آنجختن (2   : برجستن.
~~اوثولیدن   : انگیختن 19) وبرغلانیدن(12] وشتابی کردن(1].4
~~فسایندن   به قوت افسون زهر مار از وجود مارگزیده دور کردن.
~~افزودن   : زیادت کردن.
~~آنا من «19][؟]   :زیادت و بسیار.
~~آبان[20]   : نام ماه پارسیان (2) است (22] و آن مدت بودن آفتاب در برج عقرب
# است وآن هوای زمستان است23).
~~آثآین (2   : رسم.
~~آودن5

PageV01P128

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0038.png)

~~آذرهمایون(1]   نام دختری ساحره از نسل سام که در آتشکده سپاهان جادوی میکرد و
# خود را اژدها ساخت و بلیناس حکیم جادوی او را باطل کرد و او را در
# نکاح خود آورد و از او جادویها آموخت.
~~أفلاطؤن   نام حکیمی که استاد ارسطالیس 25) بود در علم سرود و فلاطون به غیر
# همزه نیز گویند و فلاطن به غیر واو نیز گویند(2).
~~آن1   : نمک.
~~آسگن 0]2   : آسیا و مورد.
~~ادکن   جامهآ رنگین (3) ستبر و خاکستررنگ.
~~ارغیدن   دوشیدن و نوشیدن و خروشیدن (316
~~ارکان «17   : عناصر اربع.
~~استرون ل4] ms016   زنی نازاینده که عرب آن را عقیمه گویند و به غیر همزه نیز آمده است.
~~اردوان   نام پادشاهی است از آل گشتاسپ17].
~~إرمن (10)   نام ولایتی است در پایهآ کوه ارسلانشیر و نام پادشاهی از ایران.
~~آفرین 17]   : ستایش و رحمت و آفریننده.
~~آذریؤن (12] و آذرگون : نام گلی است سرخرنگ و نام دختر پادشاهی (0.
~~آردن 1   چیزی است مانند کفلیز که سوراخهای بسیار دارد و بدان روغن و شکر
# صاف کنند و بعضی گویند پالاون که بدان آرد میده بیزند و آن را تنکبیز
# نیز گویند و به غیر مد همزه نیز گویند.

PageV01P129

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0039.png)

# : روشن کردن و سوختن آتش و چراغ و جزآن و به غیر همزه نیز آمده است7).
~~افرندون ()   : نام پادشاهی که ضحاک را بکشت و به پادشاهی نشسته پانصد سال
# ملک راند و به مد همزه و به غیر همزه نیز آمده است[7).
~~اغالیدن(11   : برشورانیدن کسی را(8)
~~افشزدن و آفشارکن (16: شپلیدن و سخت کردن و استوار داشتن(7).
~~افرون ل4]   زیادت و به غیر همزه نیز آمده است.
~~ازغوان   : گلی است سرخ.
~~ازمان[1]   : حسرت.
~~آندخسیدن : پناه گرفتن.
~~آففان   : ناله وگریه ونعره و شور وفریاد1).
~~آزغنون « وازغن(: سازی است رومیان را و گویند همه مزامیر را گویند و قیل سازی است که هفتاد
# دختر در بهار وقت صبح گویند1 و درعید خاص برای جشن17 کردهاند15).
~~امون(6)   شتری که امن باشد از ضعیفی او در رفتن.
~~ایمن1   : دل آسوده (18) و نارنج وبیبیم.
~~ارزن   : غلهای () است سرخ باریک دانه که آن را پارسی گاورس (2) و که
# عرب آن را دخنه گویند «2] و هندوی (22) چینه2 گویند.

PageV01P130

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0040.png)

~~قسم اول
~~افسردن   : منجمد») شدن و سرمازده شدن و سرد() و بسته شدن از سردی مثل یخ»).
~~افشاندن 26]   : ریختن.
~~افشانیدن (15)   :مثله.
# ریزنده و ریزان و به غیر همزه نیز خوانند.
~~افساندن 7]   : افشاندن غله [8].
~~افزولیدن ل]   برانگیختن و بعضی(1] به جای فاء واو نیز((1) خوانند 10.
~~آفسون   کلمات هندوی وغیر آن(1) که معزمان147] و ساحران در حصول ms017
# اغراض به(15) کار بندند و فریب و دمدمه[16).
~~اکندن   پر کردن و انباشتن.
~~آونگان «17]   : آویزان وآویخته.
~~اکدشان   آن ترکان که از طرفی هندو 18) بوند و از طرفی ترک و آن اسبان که از
# طرفی هندی 17 و از طرفی (20] ترکی (21) باشند (22).
~~آکوان (23)   نام آن دیو سپید که او را رستم کشته.
~~آکنون (24]   این زمان.
# : پیشانی.
~~الختن 241]2   طمع کردن [وا] ألچختن به تقدیم جیم پارسی نیز آمده است.
~~الکیان «2]   : نام کتابی3 است تصنیف بوعلی سینا و آن را سمع الکیان نیز گویند.
~~الفقدن (28) و الفختن گرد کردن و حاصل کردن و جمع کردن «2]) و کسب کردن.

PageV01P131

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0041.png)

~~128
~~آمیان1   : همیانی جامگی() که در وی(2) سیم اندازند.
~~آلتون2   : زر.
~~اندوختن   واندوزیدن (2) جمع (کردن وحاصل کردن.
~~آهنجیدن   کشیدن وانداختن (5)
~~آفراشتن و افراختن (2: آویختن(1) و بلند (4) برآوردن و آهختن وبرکشیدن (9).
~~ارمغان [1]   : تحفه (1) و فتوح که 10) در میان آمده (13) و تحفههایی که از آوردگی
# غارت«1 کسی را بر سبیل یادگار (18) بفرستند و تحفه که برای دوستان
# از سفر بیارند (16].
~~آلاون (1)[]: : ساز مطرب
~~ایدون   : چنین واکنون3 و بعضی به همزه مکسور و با یای پارسی بخوانند (218.
~~آذین   : آرایش وقبهای که بدان شهر و سرای بیارایند 219.
~~اوزن   : افکننده(2] ودلیر (2).
# پرکردن و انباشتن و فروبردن.
~~إیزمان(23]   : چیزی عاری و دریغ(24) و حسرت.
~~اینان [25]   : یعنی این کسان والله اعلم.
~~أستون   : بالار(26].

PageV01P132

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0042.png)

~~ازغاو   : جوی آب.
~~ارسطو 7   نام حکیمی مشهور که وزیر سکندر بود و آرشطاطلیس نیز گویند.
~~اشتو   انگشت آتش و بعضی به فتح همزه گویند[2].1
~~انذرو(3)   : پازهر.
~~أسو [2]   به فتح وضم همزه ربایش یعنی ربودن و به شین معجمه نیز گویند (5].2
~~انکگشتو   نام طعامی است و گویند 62] مالیده است و چنگال 1].
~~آلو   نام 8] میوهای است در ملک بالا.3
~~آمیزه مو(9]   مردم 101] دوموو17] عرب آن را121] کهل خوانند «13].
~~آهو   عیب و گرفتار ومقید 140].
~~آمو   پر و نام لب آبی است که زیر خوارزم و ترمد میرود 1.
~~آرزو (21]   تمنا بردن و کشش خاطر.
~~ایسو «17)   نام ms018 ولایت روسیان 187] است 2197.

PageV01P133

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0043.png)

# : سیاهی دان که آن را(1] دوات گویند(» و(3) عرب آن را (12 محبره خوانند.
~~ایارده!   تفسیر زند و نیز گویند که نسک لب [؟] است و آن کتابی است که
# مغان می خوانند و گویند که از صحف منزل است (5).
~~آنشته (6   مشکک زیرزمین که هندوی آن را موته2 گویند74) و بعضی به فتح نون
# گویند].
~~آسه   کشت کرده برای(] زراعیت.
~~آکشته   : در محکم بسته و استوارکرده و به غیر مد نیز آمده است[1.
~~آغشته   آلوده و ترکرده و آمیخته و زمینی بود آب داده(1).
~~ایشه (12   جاسوس کردار و چاپلوس و به مد همزه و کسر یاء نیز خوانند و در
# بعضی فرهنگنامه به سین مهمله نبشتهاند (13).3
~~آسعده (12]   : هیزم نیم سوخته و به لغتی ممدود است و به فتح سین و سکون غین و
# در بعضی نسخه به شین معجمه آورده است (15).
~~آنیسه و انسنه (6) سیاهی کتابت کردن آبکی بسته شود و به دشواری حل شود (17].

PageV01P134

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0044.png)

~~آسمانه   سقف خانه که هندوی (1 آن را چهات «2»1 خوانند.
~~آژده (3]   رنگ کرده و به غیر مد همزه نیز خوانند.
~~آزاده (4]   جوانمرد و اصیل وحلالزاده.
~~آسیمه   شیفته و خیره و شوریده سر و دیوانه مزاج را گویند [5].
~~انجیره   در کون را گویند یعنی مقعد و بعضی به جیم پارسی گفتهاند (6].
# اشتر آبکش و گویند اشتر آسیاکش و گویند شتری که از رنج بار
# کشیدن موی اندام ریخته بود و پوستش بیموی شده و شکم2 را نیز انبره
# گویند و دره کوه را نیز گویند و به ضم باء نیز آمده است(1].
~~آهیانه   : کاسهآ سر 5) و بعضی کام را گویند 7] که عرب آن را حنک و (1) به
# هندوی11] تالو3 گویند.
~~ایغده [12]   :بیهودهگوی و سبکبار) و بعضی با17] یای فارسی خوانند [5].
~~دیوانه و حساب و دور شدن از جای و به غیر مد نیز خوانند(16).
~~آراسته و تمام و آمیخته (17) و پرکرده.2
~~کاه گل و نام درختی ms019 که جلوزه میوة اوست 2187.
~~اورة قبا ولباچه و امثال آن 17].
~~اخسمه(2]   شرابی که از جو و ارزن کنند یعنی بوزه و به شین معجمه نیز خوانند و
# آخسمه به مد و فتح خاء و سین نیز خوانند و بعضی به کسر سین
# خوانند و در بعضی نسخه اخسیمه به زیادت یاء نبشته است[2].

PageV01P135

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0045.png)

~~اخکوژنه 17   : گویکی (1 گریبان یعنی ماده انگلهآ () جوزگره نر که گویک در وی کنند
# در پیراهن و فرجی و قبای نرمینه و بعضی به کاف پارسی خوانند49].
~~آرینه   آلتی که بدان آسیا را دندانه راست کنند و آن را آسیازنه نیز گویند و قیل
# اژینه منقار آسیا را گویند یعنی بدانچه دندانهآ سنگ آسیا تیز کنند (5)
~~انکثبه   : برزگری پرمایه و صاحب خدمتکاران و بعضی انگشته به تاء گفتهاند(26.
~~آغازه 9]   : نوعی از ساز کفشگران است.
~~اغردها   : جامهآ تنگ وتازه.
~~اهنجه (4]   پهناکش جولاهه آنک حایکان وقت بافتن در جامه زنند.
~~آنبارده   : پرکرده و بانعمت که عرب آن را بطر خوانند و آشر نیز خوانند (9).
~~اساسه2   التفات وواپس(1) نگریستن به گوشهآ چشم.
# : مرد(12] جنگاور.
~~ازغنده [113   خشمناک مرد 1.
~~افروشه   : نام حلوای که از دلیدة گندم سازند و قیل با مد همزه نوعی از حلوا از
# دلیدة گندم و به غیر مد دلیدةآ گندم (5).
~~آلففده   : کسب کرده و گردکرده و حاصل کرده(26.
~~آلفخته (17   جمع وحاصل کرده.
~~ازکاره3   جریده شمار و چون که گذشتههایی بگویند، گویند ازکاره میکنند [218.

PageV01P136

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0046.png)

~~آرامیده (1]   : آرام گرفته و آرمیده به غیر الف هم خوانند.
~~ایوره1   : آرسته.
~~آگنه [222   پنبه که در(2) میان و استرو آوره(2) در آرند (5) و آن را حشوگویند (12
~~آفتابه [7]   : مشربه.
~~انجره (4]   آن را به تازی قریض (] خوانند.
~~اوره   توی بالایین از لباچه وقبا(10].
~~آنداوه   ماله، آلت اندایش «1
~~اشنه (12]   گیاهی که بعد طعام خوردن دست بدان شویند تا چربش را بیرد و آن را
# اشنان نیز گویند 15].
~~اندخسواره «12   پشتیوان که در پشته است بدو بارگذارند3 و حصار ms020 و جای استوار که بدان
# پناه گیرند و پناه آن و آندخشواره به شین معجمه و به رای مهمله لغتی است18).
~~آبرهه   نام سرلشکر اصحاب فیل که برای خراب(6) کردن خانهآ(1) کعبه یک(8]
# پیل (19] سپید (20) آورده بود و آن پیل را محمود نام بود «2).
~~آزده (2)   رنده کرده و سوهانزده و رنگ کرده و به غیر مد نیز گویند و سکون زاء.4
~~إیرمان خانه   این جهان وخانهآ عاریتی.

PageV01P137

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0047.png)

~~آسیه ()   : نام زن فرعون که پوشیده ایمان آورده بود به موسی علیه السلام (2).
~~ایمه   : ای فلان(3).1
# :نام ولایتی است.
~~آکنده   پرکرده و انباشته و آخور (5) اسبان.
~~آندوخته   : گردکرده و جمع کرده(6 و حاصل کرده(2.
~~آنکله   جوزگره(8] و مادهآ جوزگره را نیز گویند (9).
~~آفگانه   : بچهآ به (10) ناقصمدت از شکم عورت(11) افتاده (212.
~~آمنزه   : دوموی و مردکهل2 وسیاه و سفید به هم آمیخته (1).
~~آلوه[12]   عقاب وآن پرندهای است معروف (15).
~~أوشه   گیاهی است که کمانگران آن را(16) بر بازوی فرو(17) آمده بندند و آن را
# اشنه (18) نیز خواند 1) و عرب آن را اشق گویند (3.220
~~اوشه (2»2   به فتح وضم همزه ربایش.
~~آب خانه   : قدم جا.
~~آرمیده[22]   : مختصر آرامیده است.
~~آستانه [23]
~~تستانه (13) اسفل در.
~~أستوه   تنگآمده و کاهلی گرفته و ستوهآمده (2) و به غیر همزه نیز خوانند (25.
~~اسکندریه (2   : نام شهری است در کنار دریای فرنگ بناکردهآ سکندر.

PageV01P138

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0048.png)

# 135
~~افرانچه (1]1   نام ولایتی است در ملک بالا «222 و به غیر الف نیز آمده است «2.
~~آبستنگاه (4)   جایی نهفته و خلوتخانه و قدم جا و به شین معجمه نیز آمده است و
# بعضی به غیر نون هم میخوانند [5]3
~~آماده (6]   ساخته برای کاری را و پرداخته و موجود شده7].
~~اماره 87]   : حساب.
~~اسوده (]   آسایشیافته و پوستسوده و پوسیده و کهنه.4
~~آسماندره   : راه کهکشان که عرب آن را مجرة گویند [10].
~~ابله   : آن دمیدگی که از کثرت سیر () پیادگی (11) بر 10 کف پای افتد 10 و
# امثال آنکه بر تن مردم از علتی خیزد (15].
~~آشتینه   بیضهآ مرغ. ms021
~~آنوشه   پادشاه نوجوان5 وتر و تازه را گویند وخوش(62).
~~امنه 176]   پشتوارهآ هیزم وبه 187] مد همزه نیز خوانند.
~~آوزدگاه   جای جنگ و بعضی به ضم واو گفته17].
~~آتشکده (20)   : آتش خانه.
~~آهاه217)   : نام آوازه.
~~ابره 62226   :نیش کژدم و سر سوزن.

PageV01P139

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0049.png)

~~اکفته(11: رنجیده.
~~آهخته و آخته [2) بیرون(2) کشیده و برآورده.
~~آندوده1]   : ملمع کرده.
# : سوخته و روشن کرده.
# : از سردی بسته شده.
# : سخت کرده و شپلیده.
~~فراشته 8)   : بالاکشیده و بلندکرده.
~~افراخته (   : بلندکرده.
# : افسونگر.
~~آیینه   : بند میان ران ساق پای و آهنی صیقل داده که در وی روی بینند(10).
~~اخچه   مال (12) درم ودینار وامثال آن (12).
~~آبکینه   : الماس(1) وشیشه.
# : دیوانه و شوریده حال و غضبناک.
~~آشیانه (16]   : خانهآ مرغ.
~~أنبیره   : آن کاه که به17) وقت پوشش بر بام اندازند ول10) بالای آن گل اندازند و در میان
# دیوار در آرند17) تا دیوار(20) محکم(6) شود(2) و هندوی"2) آن رادابه2 گویند[24).
~~أبله (25   : نادان.
~~امله (26)   : دمیدگی سرخدم که بر اندام پدید آید از علت باد و جز آن و نام میوة
# دشتی که سرد باشد.3

PageV01P140

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0050.png)

~~آمیزه موی (   مردم دوموی و کهل.
~~آی   میوهای است زرد که آن را به تازی سفرجل گویند و آن ماند سیب
# است قدری بزرگ اگر زن حامله خورد فرزند خوش خوی و خوش طبع
# زاید (2).
# چوب بازوی در و به کسر همزه نیز گویند().1
~~اسپری(4   به آخر آمده و روانه (5].
~~اندروایی (6]   : آرزومندی و نیاز.
~~آمای   آراینده و ساخته کننده و پرکننده.
~~آگهی17   :خبر.
# مانند و آسوده شونده.
~~آوای 197   : آواز.
~~ابکنی (1)[؟]   : گره محکم.
~~آموی (1)   پرکرده و ساخته و آراسته و نام جوی بزرگ.
# : شش.
~~آندای   که گل (12) و گه گل کننده یعنی گچ و گچگر7].
~~کرمی   :بیست عدد (16].
~~افضلی   خاقانی را گویند 16).
~~ازرقی (   نام شاعری متقدم.
~~آغانی   نوای 17] سرود و شهرود[2].

PageV01P141

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0051.png)

# : زیادتی چیزی.
# : زیادت کننده.
~~اسدی2   : نام شاعر، شاعری طوسی.
~~آسی7   : طبیب و آس کنندة دارو(5
~~آرای (2   : آراینده.
~~آزمغانی و ازمقانی(: یادگاری که از غنیمت کسی ms022 را بر سبیل هدیه بفرستند و آنچه از سفر
~~آرمغانی و ازمقانی1
# آرند و طریق تحفه کسی را بفرستند 8).
~~آی!   : ماه.
~~أخطیل   : نام شهر خوبان.
~~افسؤسی11   : مسخره3
~~انباری   : ای«1) پرکنی.
~~آنباردگی   پری نعمت که عرب آن را«1 اشر11) خوانند.
~~ازمی   : نام شهری است.
# : هفت.
~~إنتگئنی   خانهداری و خداوندی و صاحبی ].
~~آلای(16   : آلوده کننده وآلاینده11).
~~افسای18   : افسونگر کامل.

PageV01P142

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0052.png)

# : بگذار و گذارنده (12
~~بݣیاسا   :تملیت گلیم.
~~بؤحنا «2]   نام مردی انجیل خوان که انجیل بوحنا بدو نسبت دارد و نام یحی است و به
# زبان سریانی بوحنامی گفتد و صحیح آن است که یوحناست بهیای منقوطین.
~~بؤیا (3)   :خوش بوی.
~~پذیرا ()   قبول کردن (5]) و قبول کننده و شنوندة سخن و فرمان بردار و شنوانیده و
# روانشونده(6) وپیش آینده 2).
~~بغراله]   :خوک نر.
~~پروا   پرواز2 وقدرت و فراغت و قصد و پرداخت و پرورش و انگیختن و پیدا
# کردن [؟] وکشیدن و برگ دادن و از پیش [؟] وساختن و دور کردن[؟]7!.
~~بیغا (310   : طوطی
~~پالا   چکاننده217 و صاف و نرم کننده و پالاینده(1) و افزون کننده.4
~~پارسا «13).   : پرهیزکار.
# روزنی که بر رخ باد نهند.5

PageV01P143

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0053.png)

# : بیابان ومیدان وصحراودشت.
# : هیز(7) وعنین(2).
~~بحیرا   : نام راهبی که بر سر کوه برای ملاقات پیغامبر علیه السلام صومعه
# ساخته ومنتظر بود (2).
~~بخارا (8)   : نام شهری است در ملک بالا.1
~~بزنا(6]   : جوان.
~~بنلوا   : داروفروش و پیلور به جای الف به () حرف (5) رای مهمله (9) نیز آمده
# است.
~~پنشوا(11]   : امام وپیشروقوم.
~~پؤرسقا (1]   : مردی عالم و زاهد که به عشق دختر مجوسی از دین برگشته بود و بعد
# نکاح باز ایمان آورد.
~~برشجا   نام مقامی است میان ایران و توران «12.
~~بسا[1]   : به معنی بسیار آمده است.
~~بعرا (14   : نام پادشاه (15] خوارزم وآن (16) کلنگ که در پریدن171) پیشرو کلنگان
# دیگر باشد (18) و نوعی از طعامها ونام دشتی197 است.
~~بانوا   نام مردی که بعد از بی21] نوایی شدید (2) تونگر2 شده بود.
~~بغرا[22]   : شتراست.3
~~بالا   قد (22) وقامت مردم (24) و بلند وبلندی (2) و بر[22).

PageV01P144

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0054.png)

~~پایاب   بن ms023 آب که آشنا نکنند ( و مردم به غیر کشتی عبره کند(1.
~~پایشیب(3]   عقبهای است دشوار به مکه که آنجا رمی جمار میکنند.
~~باب   پدر.
~~پرتاب(7)   پریدن و انداختن تیر و جز آن.
~~بنوراسپ(8)   ده هزار اسب و نام ضحاک ماران.
~~بؤب   بساط وفرش را گویند (2].
~~بتکوب(27   آچاری است که از شیر و جغرات میسازند و در آن جوزمغز
# میاندازند و آن ترش میباشد و گویند طعامی است که از جوزمغز و
# سیر و ماست میکنند و بعضی به جای باء دوم تاء خوانند بتکوت و این
# در استعمال نیامده است.
~~بت 87]   آهار جولاهه که بر تارجامهآ مالیدهآ جامه بافند تا سفت و روشن شود.
~~بت 97]   صورت سنگ و چوب و جز آن و شاهد.
~~برؤت [10]   سبلت یعنی موی لب مرد117] و دهن1 و پیرامن دهن و غرور (1.
~~پوست1]   عیب2 وبالینه3آ مغز.
~~بیدخت   زهره و اقلیم پنجم که به زهره منسوب است 22.

PageV01P145

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0055.png)

~~بیخست1   : به ضم وفتح خاء محبوس و بند و چیزی که از بن یکبارگی برکنده باشد
# که آن را عرب مستأصل خوانند11.
~~بست()   کوه و هر چیزی که بسته باشند.
~~بزگشت2   معاذالله و مبادا که بعضی با بای پارسی خوانند (3).
~~بحشت « وبجست4) : آواز هر چیزی باشد(16.
~~بزغست   : ترهای است بهاری که آن را چهارپایان نیز 18) خورند (8) و به جای باء واو
# ورغست نیز آمده است(1).
~~بخت (211   چرم (1 موزه وکفش وپای افزار باشد.
~~برنجاست(10])   : بومادران وبه جای رای مهمله (1) به 10) لام خوانند (19) بلنجاست نیز(16)
# گویند177].
~~بندخت   : چهره.
~~پلشت(18]   :پلیدوبه فتح لام (19 نیز خوانند(20).
~~پردخت«2]   : فراغ وخالی«2] شدن از کار و ساختن «22) گویی مختصر پرداخت (22)
# وبه معنی ماضی نیز آید یعنی فارغ شد و ساخت (25).
~~پخت(72]   : لج را گویند یعنی لگد زدن.2
~~پست10)   :کوتاه و چیزی بود که با زمین راست و برابر بود در بلندی و شیبی و
# هرچه ارتفاع ندارد.

PageV01P146

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0056.png)

# آرد جوبریان کرده.
~~بیات «1]1   :ایزد تعالی را گویند.
~~پای بست (2]   مقید ms024 و گرفتار و زنی که شوهرش به غیر طلاقداده گذاشته جایی برود.
~~باریست(3)2   چیزی را با چیزی بستن و پیوند کردن و نسبت کردن چیزی را با چیزی
# دیگر و حوالت کردن و بستن و چفسانیدن.
~~بیامخت(4]   :مختصر بیاموخت.
~~بکشت [15]3   یعنی فرود برد.
~~برآشفت 121   یعنی دیوانه شد و خشمناک و پر12 غصه شد.
~~بخت (4]   شوهر وروزی و دولت و اقبال و تونگری.
~~بایست(]   : باید.
~~برگاشت [10]   برگشته است در شاهنامه.4
~~پشت(]   :قوت وپشتی.

PageV01P147

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0057.png)

# : پیدا کردن و اکثر به زای پارسی خوانند.
~~برخفج   : دیو ستنبه و آن (2) گرانی که در خواب بر مردم افتد و آن را کابوس
# گویند(2).
~~بفج   : آن 1] خیو که به وقت سخن کردن (5) از دهن بیرون افتد و آب ستبر که
# از دهن بیرون افتد از خشم (6) و آب ستبر که از چشم فروهشته باشد7).
~~بلوج   : آن8) پارة گوشت که بر سر خروس رسته باشد و آنچه بر سر تیزنای
# طاق وایوان و مانند آن راست(9) کنند و دزد[10).
~~بلنج   : قدرت(1) واندازةآ هر (12] چیزی.
~~بج (13   : اندرون دهان(12].
~~برنج   : آن باشد که برای تاریکی یا کوری(16) به دست بردن و آوردن بیند (17).
~~بج 8   : رخ وبعضی به فتح باء گویند10.
~~باج   آنچه از ابناء سبل زیردست به زبردستی بستانند و آنچه متغلب بر عاجز
# مقرر کند و(20] آنچه از تجار بر سر کالا بستانند درراه(21] و خراج ودادن225).
~~ییروج (2   مردم گیاه و آن گیاهی است که در زمین ختن به صورت آدمی میروید و
# بعضی گویند به جای بای اول یای منقوطین و به حای مهمله لغتی
# صحیح است.
~~پازاج   : با بای پارسی2] دایه که تعهد(25) بچه(26] کند و در نسخه با جیم پارسی
# وزای معجمه است پاژاچ و گویند این درستتر است[37).
~~پخج 4   : پخش یعنی217) هرچه پهن شود بر زمین31] به زیر پای چون میوه پخته
# که پای بر او نهند و3) گویند که [از] پست کردن (32) پخچ شد.

PageV01P148

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0058.png) ms025

~~بارنج 17   : مرغ ضعیف.
~~بلخج   زاگ سیاه که 3) بدان خضاب کنند 7].   خربزة نارسیده که بدان شراب خورند و بعضی به جیم پارسی گفتهاند().
# : افشردن.
~~برخچ   : زشت.
# تاب و پیچش و بند().
~~بؤغنج   : سیاهدانه را گویند87].
~~باکنج (9)[؟]   : سیر.
~~پسیچ(10]   : به صدق واندیشه«1) و آهنگ و قصد و ساختگی« وتیت و عزم[12.
~~بازنیچ   : رشتهآ درشتی که دختران آویزند و بر آن نشینند و بازی کنند و آن را
# هندوی پینگهه 2»2 گویند و وازنیچ به واو اول نیز خوانند(3.25
~~بسنج (16]   : یعنی وزن کن.
~~برنج (17)   روی 87] وجسد.4
~~پارنج (19   مزدوری و پای مزد وجزا واجرت.

PageV01P149

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0059.png)

~~: جواب.
~~: آبی غلیظ که از چشم بیرون آید و(1) بر موة چشم پدید آید و در گوشهآ
# چشم تیز و0) خشک شود و آن را پیخال نیز گویند (2) و عرب آن را
# رمص(7) خوانند.1
~~: آوند شراب ونام شهری(5).
~~: ستایش و پسند و آفرین چنانک گویند آخاخ(.2
~~بزند «2   : گیاهی است خوشبوی بهاری که آن را برغست گویند و چهارپایان را بخورانند
# و بعضی به بای پارسی مفتوحه گفتهاند و به زای پارسی هم آمله است.3
~~بؤزمند   گیاهی است ] خوشبوی.
~~بنداد   : بنیاد.
~~بند 7]   : مکر.
~~برد[1)   : آن باشد که گویند () از راه دور شوو بردابرد همین را گویند(12).
~~بذرود   : ترک(1] ووداع و به کسر نیز گویند (14).
~~بؤد (15   : خف و آن گیاهی است آبی نیک نرم و آن را نیم سوخته کنند و در چقمق
# نهند و آتش از سنگ و آهن در او افتد و سوخته گردد و به غیر واو بد هم
# گویند و بعضی پود با باء و واو هر دو پارسی خوانند [16].

PageV01P150

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0060.png)

~~بدکند «1]1   : رشوت.
~~بام زد (2)2   بنگ زدن.
~~بیهود (2   برهود«212 است یعنی (8] بیفایده و جامه که (ا از نقش آتش رنی زرد
# نماید و هرچه بدینسان (1) زرد شود 8] و سوده شود ) و(1] چنان که
# به(11) هیچ کار نیاید.
~~برازد   زیبا ولایق وزیبنده و بعضی به کسر باء هم خوانند ms026 «12).4
~~پالاد   اسب جنیبت121) وقیل به غیر حرف پارسی ().
~~باد آوزد [15)   نام گنجی است که خسرو پرویز یافته بود در دریا چند کشتی پر از زرو
# متاع غریب.
~~بیرزد   دارویی است که آن را بریزه نیز گویند و آن را(6) بر دمیدگی«1) مالند تا
# به شود بر [آن] مگس ننشیند و رویگران برای وصل به کار بندند و آن را
# به تازی قنة (18] خوانند 197].
~~بنیاد   بنا وبیخ وماده و(20) اصل هر چیزی.
~~بشکلید 217]   یعنی نشان کرد20) ورخنه کرد و سر ناخن و[] یا 27] انگشت در او29] افکند.5

PageV01P151

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0061.png)

~~بیست و دوم از ماه و بیشتر (1) به ذال معجمه گویند (2).
~~نام «2] کتاب مغان است 17 که زرتشت حکیم در احکام آتش پرستی
~~تصنیف کرده است (8) و اسدی گوید صحف [6] ابراهیم و موسی
# است6»1 و گویند87) آن (1] تفسیر (10) زند (11) است.
~~: چویی است «1] که از [1 پس در افکنند تا کسی باز نتواند کرد و عرب
# آن را مترس گویند [12].
~~: پاس (18) و نگاهبان و پاسبان و گویند پادشاه2 یعنی نگاهبان بزرگ و
# جهانبان وقیل رمهآ گاوان (12].3
~~یعنی افزون شد و برآمد.4
~~خف که زیر چقمق نهند تا زود آتش در او گیرد و به غیر حرف پارسی
# نیز خوانند.
~~برهود 17)   جامه که از نقش آتش رنگ گرفته باشد.
~~: غلیواز و نصیحت(30) و قیل با بای عربی 217) غلیواز و به بای پارسی
# نصیحت[22).
~~پرند 10]   : گوهر شمشیر.
~~حریر چینی و تنک و بینقش (24].

PageV01P152

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0062.png)

~~پانید   شکری است مثل شکر برگ و آن شکری است که در کهسار به شکل
# برگ راست میکنند و آن را شکر قلم نیزگویند و آن جلابی1 است از آن
# قند یعنی عصارة قند چون منجمد و منحل [؟]0) شود پانید از او
# سازند[2] و(3) به (4) تازی (5] آن را فانید گویند [2.
~~پاغند »1   :پنبهآ زده و گردکرده برای ریسیدن را و به زیادت هاء نیز خوانند یعنی پاغنده.
~~پولاد (8)   گوهر آهن و آهن گوهردار و جزآن.
~~پرغند   نام درختی ms027 است و بعضی به بای عربی گویند17].
~~پرزهود   جامه است که از نقش آتش رنگ زرد [1) نماید [1) و هرچه نزدیک
# سوختن رسد زرد گردد و بعضی به بای عربی گویند.
~~بزآمؤد   یعنی پر کرد2 و آراسته (1] و ساخته کرد[12].
~~بود   هستی ومایه [14].
~~پود [5)   ضد تار یعنی ریسمانی که از آن ماشوره میسازند و بدان میبافند.
~~برید(16]   قاصد و پیک و متفحص.
~~بفشارد 16]   یعنی بیفشرد و چست و سخت کرد و استوار کرد.
~~برند (18]   : سوهان 197).3
~~بخرد   به فتح و به کسر باء(20) دانا و هوشیار و عاقل.
~~بید   هوش(42 وعود25) و نام(22) درختی است بیبار که برگهای او به خنجر
# و پیکان ماند و پیوسته در لرزه میباشد29) و آن هژده(28) نوع است.

PageV01P153

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0063.png)

# : دور کردن و نرم کردن و گداختن و چکانیدن و صاف کردن.
~~برومند   برخوردار و سودمند(2] و باردار و محکم(22.
~~بشکزد   یعنی رابنی [؟]4) و یعنی بشکست(5) وشکار کرد.
# نام پادشاهی است.
~~پید[2]   درختی است که بار نیارد.
~~پارئد1   نام مطرب خسرو پرویز است (8 که سرود با سجع گفتی و آن سرود را
# خسروانی نام بود97].
~~بند   : نام ولایتی2 است وقیل10] محبوس و مطمع(1) و قوس و محبت و
# گرفتاری(17) وطلب وتوقع وخیال(1) وقید(12].
# نوعی از جامههای پوشش زمستانی.
~~بوند   مردی با(15) هستی16).3
~~بیجاد(1)   سنگ کهربا و به زیادت های آخر بیجاده نیز آمده است.
~~بیشند8]   چیزی است از خرما که از آن رسن سازند و آن را کبال خوانند.

PageV01P154

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0064.png)

~~غرنده و آنچه به غره و از ابر و جز آن [برمی خیزد]1) و بعضی(0) به ضم باء
~~نیز(3) خوانند(2] وقیل به فتح باء و بوختور(9) به دو واو نیز غرنده است(2).
~~آن دود که از دیگ پخته و از جایهای عفن برآید و در زمستان از دهن
~~مردمان77] و از آب روان (8] برآید.
~~: بیرون.
~~ددهای است معروف مثل شیر و نام سلاح رستم.
~~به کسر باء فریشتهآ باران و نبات وگویند() نام ms028 میکانیل علیه السلام(12)
~~است (14].
~~فرسب(5] وستون که بالای پهنا نهند2 و(16] آن دار ستبر که برای 19)
~~سقف کند 21.
~~فصلی است معروف که آفتاب بر نقطهآ حمل آید تا آن زمان که برج ثور
~~و جوزا را بگذارد از این هر سه بروج منصرم باشد و این مدت سه ماه
~~است و نیز نام خانهای است در ترکستان و نام آتش خانه و نام بتخانه
~~است و نام رودباری است و [شهری] در هندستان3 و نام جزیره4 است
~~و گیاهی که آن را گاوچشم5 گویند و گل زرد [19].

PageV01P155

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0065.png)

~~: نصیب وحصه وبهره به زیادت هاء نیز خوانند والله اعلم.
~~: چوی(1) راگویند12 که در17 میان دیوار برآرند5) و به بای پارسی نیز گویند(6.
~~: دمل (وبه ضم 8) باء نیز گویند (9).
~~دمیدگی اندام.
~~طعامی (10) که از میدة بریان کرده پزند و (1] عرب آن را عصیره و هندوی
# کاچی(112 گویند(12]) و بعضی 14) به واو پارسی و به ضم باء گویند(15).
~~: نوعی از بار درخت که آن را به زبان هندوی بهلاوان2 گویند.
~~: لفظی است مطابع فلان (11] چنان 187] است که 19) گویند (20) فلان و(21)
# بهمان20) وبستار هم(23) گفتهاند(24).
~~: بالای (28]) هر (26] چیزی وتن 277) و بالای مردم وسینه (28) و کنار مردم و
# نزدیک و پیش29) ومیوهآ درخت از خوردنی و غیر آن (3) و نفع و پهنای
# جامه و جزآن37) و بلندی و پستان زن جوان و علتی که اسب را حادث
# شود 3317 وبار هر چیزی 33) و زمینی 321) رانده4 و چیزی برنده و امر
# است از بردن یعنی ببر35).
~~میوه وکرت و حمل(26) و بارنده و حمل قماش که بر ستور بندند(37) و
# تنگی جامه و جز آن 5380 و بزرگ چنانک گویند بارخدای و بر عام پیدا

PageV01P156

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0067.png)

# : دوغ بسته وجغرات چکیده را گویند(1
# : پسر وفرزند ونادان.
~~پهناور(   : هرچه عرض آن فراخ بود و گشاده.
~~پنکار   جنگ و مرد جنگی و به فتح باء هم آمده است(5)
~~پیشگار[116   آن که از صاحب خود کار برگیرد.
~~پنلور ms029   طبیب و داروفروش و به الف آخر پیلوا نیز آمده است(1).
~~بزدبار   : یعنی4] بارکش و جفاکش و برندة بار29) و حلیم و گران بار و غم خوار(21).
~~برزگر17   : مزارع.
~~پی سپر   : به ضم سین(17) پای مال کرده و زیر پای کرده221.
~~بادغر   : جایی که باد بزد «1] و علتی است که در گلوی آدمی پدید آید و آن
# بیشتر در گلوی اهل فرغانه مثل بادنجان پیدا شود و بیشتر بدان هلاک
# شوند(18).2
# بوماذران و به زای معجمه لغتی اصح است.
~~پیشیار   :پیشاب11 بیمار ودلیل (18) که بر طبیب برند.
~~بادبر   : فرفرة چرم1 که آن را هندوی201) پهرکی4 گویند و لتو217)5 نیز (27).
~~بارگئر(2   اسب عاریتی که برای سواری به کسی دهند.
~~پاسپار و پاسار   لگد (2] را گویند (28.

PageV01P158

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0068.png)

~~پزوار   پرورش و دلیل که بر طبیب برند و افزونی( و خانهآ تابستانی().
~~یئ مر(3]   بیشمار و بیحد و بیاندازه.
# خدمتکار4) پرستنده و کنیزک.
# : پیوند.
# قبول کننده و به جاآرنده72).
~~پیرار   :آنکه بیش از پارسال گذشته بود و آن روز که بیش از دی گذشته بود8].2
~~پیامبر(   پیغامبر و پیک و خبردار.
~~پایر3   نام تیرماه آن ماه آفتاب در سرطان باشد و زمستان [؟] تیز101).
~~پار   سال گذشته.
~~بادگیر[11]   آن روزن که بر رخ باد نهند.
~~بادفر   آن بادپرزن (12) بزرگ که به (1) ریسمان بندند12) [وا] به سقف آویزند
# و بجنبانند تا همه را باد رسد.
# صاحب مرتبه بزرگ.
~~باقدر4   نام مردی و کلنک.
~~پرکر (1]   طوق(1) و پرگار که بدان دایره کنند و بعضی به کاف پارسی هم
# گویند(18].
~~پرندآور   : تیغ گوهردار.
~~پندار   : تکبر و خود را بزرگ و نیکو پنداشتن و به معنی (1) دانستن و گمان
# بردن[20] نیز آمده است27].

PageV01P159

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0069.png)

# پرورش کننده و به معنی امر یعنی پرورش کن.
~~پزگار10)   : قلم آهنی که بدان دایره کشند و دایره را نیز گویند.
# سیوم روز گذشته یعنی پیش از دی یک روز.
~~پغارا   : چویی که در میان شکاف آن چوب نهند که پاره (2) میکنند تا ms030 زود(5)
# شکافته شود (6) و آن را (7) فانه نیز گویند و بعضی به کسر پاء گویند(8).
~~بؤتیمار10   : صیاد مرغ آبی و ماهی خور را [گویند].
~~بادر[1]   : نام تب و سرخباده.2
~~پایدار   : همیشه.
~~پذرفتار(1
# ار10] میانجی وضمان وقبول کننده.
~~پسندر و پسرندر1)2 : پسرزن از شوی سابق.
~~باختر   مغرب وبعضی(1) مشرق را10 هم (15 گویند؛ اما اصح اول است(16).
~~بادانجیر177   : نام درختی است.
~~پییدانجیر(8)   :نام درختی است.
~~پزمر   انتظار و بعضی به بای عربی گفتهاندل19 و به زای معجمه هم[2)
# گویند(2].
~~پدرندره   : شوی مادر که نه پدر بود (22).
~~پسزگیر (2   پسرخوانده و متبنی و آنک [وا را به پسری گیرند.

PageV01P160

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0070.png)

~~زیبای و ماله که بدان گهگل کنند و بالایی مردم (1 و کشت و کشاورزی10] و
# تخم [3].1
~~بلند4]) وبلندی بالای مردم و بالای(5) تنهآ درخت و بلندی مجرد و پارة61]
# زمین که آن را هندوی میهی2 گویند(22.
~~بازو و باز پرنده معروف که شکار بدان کنند(8] و بسته17] گشاده و نام
# شکره1) و رجعت ورشی(1) که آن را تازی باع گویند(12) و باج و بازنده11]
# و به زای فارسی "1 باج که از تاجر ستانند (15) و گزید یعنی (14) جزیه 17) و
# خراج و رشوت که متغلب بر عاجز نهد18].
~~جوال دوز و بعضی به ضم باء گویند [2].
~~مهمانی و(21) شراب ونبیذ«22] و غم واندوه و این در رسالة نصیر است
# و گویند سهیکی باشد بر کرده2 و مهمانی (23]).1
~~علف و بعضی به بای پارسی گویند[27).
~~: زیبا.6
~~:کهنی پوشیدنی یا گستردنی که لونی پس از لونی بود و به جیم پارسی
# نیز آمده است [26].

PageV01P161

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0071.png)

~~پروز   : پیوند که در جامه کنند(2 و نیز(2) جامهآ گستردنی و پوشیدنی و که(3)
# لونی پس از لونی دیگر) [بود] و آرایش پوستین که به (5) دامن و سر
# آستین بدوزند (22 و جامه به هر رنگی که گرد جامه بدوزند یعنی وصله و
# پیوند277 و قیل به غیر حرف پارسی است 87).
~~پیواز   : شپرک) و آن ms031 راشب بازه نیز گویند و عرب آن را خفاش و خطاف گویند1101
~~: زمین پشتهبلند و دک(12) بلند و گویند دکی که جوی آب آن را پاره
# میکند و بیرون میآید و بعضی به بای پارسی گویند.
~~: گرد بر گرد لب و قیل میان لب و بینی و زنخ و گویند دهن از بیرونسوی
# است.
~~پالیز   : کشت خربزه وکشت ترهکاری و مانند (15] آن.
~~پیرؤز   : مبارک(16] وفره کننده و[17] مظفر.
~~پنفوز   کله و گرداگرد دهان و قیل 1 آن «1] مرغان را منقار بود و جانوران دیگر
# را20) و چهارپایان«2) را بیرون از (22) دهان و به بای عربی نیز گویند و به
# واو پارسی هم آمده است(23).
~~پثواز   آرامگاه 2) و سه چوبهآ کبوتران و جانوران و به بای عربی نیز خوانند (25)
# وپدواز به جای تاء (16] دال مهمله(27) نیز خوانند 287).
~~پزواز 297]   پرورش2 و پریدن و جای آرام.3

PageV01P162

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0072.png)

~~پزیؤز   گرداگرد دهن.
~~بایز 220   آفتاب در سرطان (2).
~~باییز[3)   ماه [را] گویند یعنی تیرماه و بعضی به بای پارسی نیز گویند و قیل با هر
# دو حرف پارسی پاییژ همان بایز است.
~~پژڑ(7)   کهنه و نرم و سر کوه و زمین پشته بلند و سر کوه و زمین پشتهخفته3 و
# گویند بژ به بای عربی نرم و سر کوه را گویند و قیل به غیر حرف پارسی
# سر کوه و نرم را گویند.
~~پرز   : پرزهآ چیزی (5].
~~بزگریز(6   باد خزان.
# گوسپند کوهی 1].
# بوماذران را گویند.
~~بوز   تنهآ درخت وقیل (9] با واو پارسی.
~~بیفروز101]   روشن کردن و سوختن و این طریق امر است ای روشن کن و بسوز و
# تابان کن.
~~بؤستان آفروز   گلی است مانند تاج خروس و سرخرنگ 0؛ اما بوی خوش (1) ندارد.
~~پرداز[2)   خالی کنده و سازنده و فارغ کننده و طریق امر نیز ای خالی و فارغ کن و
# بساز.
~~پرونز   نام خسرو که پسر هرمز بن نوشیروان بود(1).

PageV01P163

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0073.png)

~~بلکس7]   : سر20] دیوار.
~~بالوس   : کافوربوی (2] و به بای پارسی و شین معجمه نیز ms032 گویند (1.12
~~بزجاس (5   : نشانهآ تیر که بند باشد بر نیزه ویا بر چوی یعنی آماج.
~~بامس   پای بسته نه به بند کردن بلک کسی که از آنجا نه خوش باشدش رفتن و
# نه میتواند بودن چنانک گویی فلان پایبسته است و به کسر میم هم
# آمده است[6].2
~~بخس   : پژمرده شدن(1) چیزی است8] که غژم329 بود و عشوه و گداز و
# سستی(1).
~~بؤس7   پوسانه بود و (12) فروتنی کردن و به زبان چرب (3) کسی را فساییدن 216
# و فریفتن وبعضی به بای پارسی خوانند (15)4
~~بالنؤس (16]   : ولایت قندهار.
~~پزواس   : بسودن و هرچه آن را ببسایی بگویند(1) بپرواسید218) به بای پارسی
# است10] و پرداختن و بسیار[2].6

PageV01P164

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0074.png)

~~برنوس (1) و برونوس «2): نام سری از سران لشکر وقیل به شین معجمه است«3.
~~بزطاس   نام مردی مبارز و نام شهری است در ولایت() روس و قیل(9] نام ولایت
# ترکان است121.
~~بلؤس 14)   : فریب وعشوه.1
~~پیس 7]   پیست 97) و رنگ سپید با رنگ دیگر آمیخته11) و خرمای ابوجهل که از
# پوست او رشته سازند و زهر.2
~~پزداس [321   بسودن و پرداختن و بسیار.
~~پلاس   گلیم و پشمینهآ کمینه که درویشان پوشند و رسن که از شنی4 سازند
# کبود رنگ(12].
~~پاس16،   نگاهداشتن و هفت نیم طاس [؟].
~~بؤس   : بوسه دادن [214.
~~بوقبیس (5]   : کنیت کوهی بزرگ است در حوالی کعبهآ معظم زاده الله شرفا و تعظیما.
~~برجیس1   : مشتری.
~~بلیناس   نام حکیم15) جادو که خاصهآ اسکندر بود ).
~~بلقیس 147]   : نام حرم مهتر سلیمان پیغامبر علیهالسلام که در شهر سبا پادشاهی
# داشت.
# گلیم ترسایان و کلاه دراز پشمین.
~~بؤفراس [21]   نام شاعری متقدم.

PageV01P165

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0075.png)

~~162
~~بسباس (   چیزی است خوش بوی که هندوی آن را(2) جاوتری(12 گویند (2).
~~بزرس (15   : یعنی بپرس است121.
~~بس   به معنی بسیار و بسنده و کافی.
# ش
~~بؤش(1   : کرول8] فر(1) راگویند.
~~براش   فروافشاندن (1] و پاشیدن و آورگی و به بای پارسی نیز گویند و قیل
# پریشان هم از بریش است«21.
~~پریش   همان بریش 12] است وبه کسرتین نیز خوانند (12].
~~بندش   باغره که ms033 از درد علتی در وجود غلولهای خرد پدید آیند.
~~بجش   : نرمهآ بینی وسستی.
~~برارش1   به ضم و کسر باء گدازش176] و به کسررای دوم نیز187).
~~برینش   : بریدن شکم که پیچد17) و براندن آن.2
~~بزخاش21   جنگ و کارزار و شور و فریاد و به بای پارسی نیز خوانند «21)
~~بش   : بند آهنی و یا سیمین و یا مسین «2] که بر صندوقها [2) نهند 240] و بر
# درها زنتد و به (25]) مسمار (26] بدوزند272] از بهر (28] محکمی.

PageV01P166

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0076.png)

~~بش17)   طرف کمر و موی گردن اسب و فرومایه از هر چیزی«1) و ناقص و به
# بای پارسی نیز آمده است22).
~~بالش   : مسند وبالشت.
~~پرندؤش   آن () شب که پیشتر از دوش گذشته است (5] و عرب آن را بارحة
# الأولی خوانند21].
~~پرستش1   نماز وعبادت وخدمت.
~~بدکنش 87   بدکار و بدکردار.
~~پالش1   : افزایش وافزونی.
~~پاش   به معنی اسم فاعل است یعنی9) ریزنده و افشانده(1] و به معنی امرای
# بریز وبیفشان (1] نیز آید «12].
~~بادکش   : بادبیزن (13).
~~پالوش   کافور مغشوش وقیل به سین مهمله (1].2
~~پالاش (1]3   پیمانهای که از شاخ گاویا از چوب سازند و بدان شراب خورند.
~~پاداش   جزای نیکی و بدی (16).
# زهر و خرمای ابوجهل که از پوست او رسن سازند و قیل به سین مهمله
# است و در بعضی نسخه به نون اول نیش هم آمده است.2
# رنج وعشوه 187) وگداز.

PageV01P167

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0077.png)

# گلی است از جنس سوسن که () بعضی() آن را آسمان گون نیز(3)
# خوانند(7] وبر(8] کنارهآ او62) نقطهآ() سیاه است و کناره رخنهآ کوچک و آن
# را پیغولوش به باء و واو دوم پارسی نیز خوانند و به فتح باء نیز آمده
# است87].
~~پؤزش   : عذر وبهانه و معذرت(9) وحجت و شفقت(21.
~~پزوهش   : بازپرس و بازجست و گفتوگوی(12) و نصیحت(12) و تفحص(14 و
# تجسس و به زای پارسی هم خوانند(18).
~~بوفروش   : عطار.
~~بنلکوش   : نیلوفر و نام گلی است و نام(16) دارویی است خوش بوی(17] که آن را
# عورات بسایند و در سر اندازند و آن رال28 هندوی197) نکه21]2 ms034 گویند.
~~بنفش   نام گلی است کبود رنگ که اندکی به سرخی زند و نوعی از جامهآ
# نرمینهآ آسمان گون سرخوا هم که در فرنگ بافند و رنگ کبود سرخوا
# هم27).
~~بننش(2   : بینایی ظاهر وباطن.
~~بنیوش237   به معنی بشنو و گوش دار.
~~بدخش   :نام ولایتی که لعل از آن زمین خیزد253) و(28) لعل بدخشانی.
~~برنش(2   فرونشاندن و پاشیدن و به کسرتین نیز خوانند.4

PageV01P168

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0078.png)

# 165
~~بکتاش   نام پادشاه خوارزم است(1.
~~پیشکش   : خدمتی و هدیه 2) و سلامی و تحفه و مژدگانه ویادگار وخراج(2.
~~بحش   حصه و نصیب و بخشنده وقسمت کننده و طریق امر نیز21).
~~دبیر(5] و ماشورهآ ریسمان خام(26 که زنان بر سر(7) دوک پیچند و4] مثل
# بیضه سازند.
~~: رود آب 97]1 و غوک2 وبند آب.
~~: زنگ آب [11]4 و غوک.
~~اسپرک و آن گیاهی است که جامهها و ابریشم بدان سبز کتند و به ضم
# باء وفتح تاء نیز گویند(12].
~~قدحی که از سرون گاو یا از چوب پاککرده سازند و بدان سهیکی
# خورند یعنی شراب مثلث و گویند شاخ گاو باشد پاک کرده چون پیمانه
# یا رطلی و به فتح لام نیز گویند و به بای پارسی هم آمده است و قیل به
# فتح لام ولایتی است در شمال و این را به امالت به کسر باء خوانند بالغ
# واین صحیح است.
~~حلقهآ پولاد که بدان آهن بزدایند و آن را عرب مصقله خوانند و به ضم
# باء نیز گویند و بعضی به بای پارسی مکسور و مضموم نیز خوانند (18).

PageV01P169

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0079.png)

~~بزماق (18   : دست.1
~~بلاق (6]   : ازارپایچه.2
~~بؤق   : آلتی دراز برنج که به دمیدن او [بانگ] بلند برآید و اهل هند آن را
# برغون3 گویند (7).
~~براق87   نام اسبی که در شب معراج پیغامبر بر او سوار بودند.
~~بیرق17]   جامهای که بر علم آویزند.
~~بهق   : نام(10 علتی است که از باد حادث شود و(1) نقاط سرخورم (12) بر اندام
# وروی(1) مردم (1) پیدا آید (19).
~~بیهق (16]   : نام شهری است.
~~بیدق 17]   پیاده وپیاده ms035 شطرنج نیز187).
~~بؤرق42197   : حلوایی وطعامی است.
~~بغلطاق(2]   یکتای پوشیدنی.5

PageV01P170

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0080.png)

~~بک   : بی (] هنری و رعنایی.1
~~بشی   ژاله و نمی که بر زمین(2] افتد وزمین را سبید کند (2] و110 برف و به
# معنی «باشد که» نیز آید (5]) وعشق2 و درختی است معروف و خمره3
# که در وی سرکه و شراب اندازند61].
~~بردی   افسانه ولغز و جنسی است از معما(] و بعضی به ضم باء گویند 8] و
# در فرهنگنامه است نردک به نون لغز و افسانه.2
~~بوی 7]   کلمهآ اشتیاق یعنی مگر که و (1 باشد که و غلهزاری که جایی پنهان
# کنند[1] و بر سر او خاشای اندازند[12].5
~~برندی   پشتهآ [12) کوه خرد که در میان دشت باشد 171].
~~بسک   نام (5) گیاهی است که عرب (16 آن را اکیل الملک(1] خوانند.
~~بسک   :دستهآ جوو گندم دروده.
~~بشتک 2187   خمره و به فتح باء نیز گویند.
~~بلشی 62197   چوب بریان یعنی چویی که در بریان کنند و به تنور 201] نهند (21).

PageV01P171

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0081.png)

~~بساک   : تاجی که از گلها و سپرغمها() بافند و به سر بنهند 2) و آن را هندوی
# سهره (22)1 گویند.
~~بچشک(17   طبیب و گیافروش (5) و داروفروش و به کسر باء و جیم نیز خوانند(6).
~~بلؤنک(22   : شمشیر چوین و به ضم باء(8) نیز گویند90)
~~بنجک   پاغندة بزرگ از پنبهآ زده که هندوی آن را گاله3 گویند و(10] بندک(11) نیز
# گویند [12).
~~بای   : بیم و التفات یعنی واپس نگریستن].
# : پارهای از خوشهآ انگور و خرما و در لسان شعراهر دو باء و کاف پارسی
# کرده است.5
~~بنجسک(8]   گنجشک خانگی که به تازی آن را عصفور خوانند و به شین معجمه نیز
# خوانند.
~~ییلک161)   : تیر نیم شکاری.
~~بهرک(17]   ریم وگره6 که در تن افتد.
~~بوک «18)   : ترة آی باشد که بدو آتش زنند یعنی خف بعضی به بای پارسی هم گویند.
~~بلک   گنجشک (219 طرفه باشد [20].

PageV01P172

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0082.png)

~~باسک7]   فاژه و بعضی به ضم سین گویند (2].
~~برمک   نام مردی جوانمرد (3) بزرگ(2] آتش پرست و آن ملکی بود (5).
~~برک(6] ms036   ستاره که آن را سهیل گویند و ولایتی است که قطب جنوی آنجا نموده
# میشود و گویند ستارهآ بزرگ و آن قطب است و بعضی سهیل را گویند
# و به بای پارسی نیز آمده است(1).
~~بابک   نام پادشاه پارس که ل8] نبسهآ دخترین7) او را اردشیر بابک خوانند (1).
~~پشک   سرگین تر17] گوسپند و] اشتر10) و امثال آنکه عرب آن را بعره خوانند.
~~پییرک 1]   گیاهی است که همیشه در آب روید و هر سوی که آفتاب بگردد آن
# گیاه روی آرد (18) یعنی(16] نیلوفر [17].
# خرچنگ که عرب آن را سرطان خوانند و آن جانوری آبی است.
~~پرکوی1   : عمارت.
~~بچرک2   .19   سخره باشد چه به قهر چه به خوشی211.
# :بند انگشت.
~~پک   غوکی (2].
~~پوهک 217]   :هدهد.
~~بؤیک   دختر دوشیزه.
~~پیؤک3   :عروس.

PageV01P173

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0083.png)

~~بلو1   نشستگاه چوین که بالای بام بود و آن را هندوی چهجه221آ گویند و
# بعضی بکول3 گفتهاند به لام آخر و واو پارسی چهجه[2) و خایسک
# بزرگ و به بای پارسی نیز گویند(23.
~~پلالک(1)   : جنسی از پولاد (5) و پولاد گوهردار و گوهر تیغ16 و به لغتی(7) پلارک10
# به رای مهمله گویند17].
~~بلنکی مشک (10]
~~انگ مشک[1: گیاهی است درهند خوشبوی که در هندوی آن را تلسی4 گویند.
~~پای (51   : بند انگشت و نیز گویند پاشنهآ پای و بعضی به کسر باء گویند.
~~پؤشک   : گربه است(12) به لغت ماوراءالنهر 132).
# ترجمان یعنی بیان کننده و این لغت به بای پارسی نیز آمده است.
~~بیانک (15]   : کاهی که از آن بوریا سازند و آن را هندوی کوند7 گویند.
~~بلغای(16]   : بت ساده [؟] وفتته وبلا وشور و خویی [؟].
~~پشلنک(10)4   : افتاده.
~~پنک   خایسک بزرگ آهنگران که بدان آهن بکوبند (8 و آن را هندوی هتون و
# کهن [؟] گویند17]..
~~بپزشک (2   طبیب و بعضی به زای پارسی خوانند.

PageV01P174

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0084.png)

~~پیک   خبربر17 و قاصد و برید[2].
~~بوری (3)1   کمان نداف.
~~پاوچک (2]   سرگین گاوان که در دست خشک شود(5].
~~بنک   :درخت خرد.
~~بیناسک (6]   :دریچه.
~~بؤک (27   آنچه بر اونان نهند و ms037 در تنور زنند.
~~پاوچی 8]3   : سرگین زده.
~~پاک   تمام وبی کدورت و بیعیب وطاهر و فارغ»] و پاکیزه و نمازی(1.
~~بک   :بزرگ وصاحب.
~~پیسراک 117)4   اشتر جوان باربر ونر.
~~پالنگ   پای افزار چرمین و دریچهآ خرد.5
~~پتنگ «12]   دریچه و به نونین پننگ6 نیز خوانند.
~~برگ   : کار3 و ورق درخت و طاقت و(1) اسباب و ساز114 و ساختگی و
# استعداد[215 وتوشه.

PageV01P175

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0085.png)

~~بشنگ   : سوراخ کن نجار یعنی نهانی (1 درودگر (2) که چوب را (3) بدان سوراخ
~~کنند و سوراخ کن بنا که دیوار را «) بدان سوراخ کند (5) و به بای پارسی
~~نیز خوانند(2).
~~ییگ «2   : پارهای از خوشهآ خرما و انگور و پپتک و پنتک به هر دو باء پارسی نیز
~~گویند8.
~~درای یعنی جرس و کلند و ذخیره و بعضی بزنگ که کلند است به
~~زای97] معجمه گویند و برنگ که ذخیره است به دوضمت گویند[10].
~~ددهای است درنده و آن [1] دشمن شیر است(12] یعنی(13] ببر و چرم شیر
~~و پلنگینه وزرافه و پرنده3 است126).
~~پاچنگ(9)   دریچهآ خرد غیرمشبک که در دیوار کنند و بدان سوی پنهان نگرندا16) و
~~پای افزار چرمین4 و خیار بزرگ و خوشهآ انگور که خرد باشد5 و پاشنگ(17
~~به شین معجمه نیز خوانند و به بای عربی باشنگ هم خوانند(18].6

PageV01P176

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0086.png)

~~بهشت گنگ   دارالملک افراسیاب که پادشاه ترکستان بود1.
~~بی برگ(2]   بیتوشه و بیساز و بینوا و فقیر و بی چیز.
~~پاهنگ1   خوشهآ انگور و خیار که به جهت تخم بزرگ کند و پاشنگ و پاچنگ2
# نیز همین معنی دارد (3).
~~پالهنگ   قودکش یعنی آن (2) دوال که بر گوشهآ لگام بسته بود(8] چون سوار از
# اسب فرود آید(2] آن را1) به دست گیرد و راه کاهکشان.
~~پاسنگ 187   وزنی که بدان هر دو پلهآ ترازو مقابل نشیند.
~~پرنگ 7]   به فتح و کسر رای مهمله برنج که پیتل(31 گویند.
~~بدری   اسب سرکش تیزرو و بیفرمان«1].
~~بستر آهنگ (]: لحاف.
~~بیدبرگ   جنسی (12 از پیکان تیره 14 و ms038 پیکان مانند برگ بید (15].
~~بادرنگ   : ترنج وخیار بزرگ(6].
~~پشنگ«17]   نام پهلوانی بزرگ و پشن به غیر کاف نیز گویند.
~~بانگ 287   : آواز سرود و آواز هر چیز.

PageV01P177

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0087.png)

~~بشل   : درآویز.
~~بجال   : انگشت افروخته.
~~بال   : بازوی آدمی و شهپر مرغان.
~~بشول(1]   : دیدن ودانستن.
~~بشکل   : کزک کلیدان.
~~ییل   چویی که بدان کشتی رانند و آلتی است که بدان کلوخهای کشت
# بشکنند و آلتی است ترهکاران () را مانند میتین (3) سرپهن و دستهآ او
# راست بر هیئت بیل کشتی و نام 14 سلاح پوشیدنی1 است و قیل بیل به
# یای منقوطین پارسی نام چوب کشتی راندن است و نوعی از سلاح
# پوشیدنی است [و] پیل به بای پارسی آلت تره کاران است (5).
~~بهل (2   : فروگذار وعفوکن ورهاکن.
~~پل   پاشنهآ پای وقیل به بای () عربی (8].
# به معنی بهل یعنی فروگذار و دور کن17]).
~~بلگل   : آب شیرگرم و به فتحتین نیز خوانند و بعضی بلکک2 به دو کاف آخر
# گویند[1].
~~بدسکال   بداندیش و بدخواه و بدگوی و بدکننده[1).
~~بشکول   : جلدی.3
~~یرول   : پستان نرم و در لسان الشعرا(12) نارپستان مسطور است (12) وفندق که
# بدان بازی کنند.4

PageV01P178

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0088.png)

~~پچول   : شتالنگ پای1] و قیل به جیم عربی صحیح است(2].
~~پرغول   دلیده گندم و حلوایی که عامهآ خلق آن را افروشه(2) خوانند و به نخجوان
# آن را() فرقوط (5)1 خوانند (16 و آن«] از جو نیز بود وقیل با واو4) عری.
~~پکؤل «9]   نشستگاه چویین که بر بام برآرند و آن را هندوی11 چهجه2 گویند[1].
# بند آب و به واو نیز گویند و از اینجاست پل خنیور3 [وا] پل صراط.
# :پل را گویند.
~~پئخال «12]   پس افکنده مرغ که عرب خرء خوانند و پیخ چشم.
~~پردال   پرگار که بدان دایره کشند [].
~~بلبل   جانوری است زیبا و خوش آواز که بر آواز او مردمان و جانوران دیگر
# مبتلا شوند و آن وقتی سراید که بهار و(16) شکوفه آید زیرا که بر گلی[1]
# خوش بوی عاشق میشود 18) و متصل آن گل مینشنید ms039 و لهجه میکند
# و آن را عرب صلصل گویند 19.
~~بشکال   هوای باران را گویند[20).

PageV01P179

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0089.png)

~~بلخم   : فلاخن.
~~بادزنام   : سرخ باده وپت2 [وا] صفرا.
~~بیاگنم   : ای () پرکنم.
~~بیرم   : سنبه.
~~بؤم   : مرغکی مشهور است (2) که شب پرد و روز کور باشد (3) و در خرابه
# ماند(7] وشوم است(5) و زمین نارانده از بنیاد 6] و زمین [7] خرابه.
~~بزم   مهمانی و مجالس جشن وشادی و شراب خوردن 8).
~~بشترم (   :. دمیدگی اندام و قیل به سین مهمله نیز آمده (10] است.
~~بخم   : نام ولایتی است که آنجا مشک خیزد.
~~بشتالم   : طفیلی.
# : بامداد و بالینه3آ صفه وبانگ (1].4
~~پذرام   همیشه و1) مبارک و سعد و نیکو و خرم 120) و آراسته و با 12) آسایش و
# جای آرام (و قیل با بای پارسی مفتوح و مکسور آراسته و نیکو و خرم)(15)
# چون باغ و مجلس و خانهآ آراسته و در فرهنگنامه5 است پدرام به بای
# پارسی مفتوح جای آرام و آسایش و این را پدرار6 به رای آخر نیز
# گویند(6).
~~پیام17   : پیغام.
~~براهام   : نام مردی جهود که لبنک سقا غلام او بود در عهد بهرام گور.

PageV01P180

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0090.png)

# 177
~~بقم   : دار پرنیان که بدان جامهآ سرخرنگ (1 کنند و آن را دم الأخوین نیز
# خوانند(2) و هندوی منجیته1 گویند و سرخی روی عروسان که از غازه یا
# از حنا کنند[3).2
~~پریشم   ابریشم و تارهای چنگ و رباب که از ابریشم سازند.
~~رود باب(212 و بانگ بلند و نام قصبهآ کرمان و دوم(5] تار رباب که با هم
# باشند نزدیک زیر 21].
~~دمچیساخت و آنچه زیر دم اسب مثل دوال باشد.
~~: نام پهلوانی است بزرگ297.
~~برسم   تاجی که وقت طعام فراز کردن پیش پادشاهان (1) بر سر چاشنی گیر17،
# نهند واین رسم خاصهآ خسرو پرویز بود.4
~~ییغام(2   رسالت و قاصدی و پیام به غیر غین نیز گویند.
~~:ترس.
~~بکرم5   : زحمت.
~~پؤر ملجم(3   عبدالرحمن کشندة امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه.
~~بادام   چشم معشوق(12) و میوة مشهور.
~~زکم(   بی کار و به بای پارسی هم ms040 خوانند.

PageV01P181

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0091.png)

~~بزمایون   : نام ماده گاو2) که فریدون را شیر داده بود(3) و آن را برمایه نیز گویند.
~~بزمکان7)1 موی زهار.
~~بزمکان«1
~~بنگشتن (9   : فرود بردن وقیل به ضم کاف پارسی است و بعضی به باء و کاف هر دو
# پارسی خوانند(2).
~~برزین   :نام12] آتشکده ونام پهلوانی2.28
~~بهمن   : نام ماه پارسیان و آن مدت بودن آفتاب در برج 97] دلو باشد (1) و دوم
# روز از ماه پارسیان و نام گیاهی که آن را هندوی اسکند31 گویند125) و
# آن دو گونه است سرخ و سپید و نام پسر اسفندیار رویینتن(12).
~~بنوان   : خرمنبان یعنی نگاهبان خرمن و خریف و به فتح باء (14) نیز گویند.
~~بیان (1   نام پهلوانی که بر منیژه دختر افراسیاب عاشق شده بود و افراسیاب او را
# در چاه زندان کرده بود و رستم خلاص داده بود.
~~پیمان   : عهد ومیثاق(16].
~~بکهوجتان4   خرپشته و به واو پارسی و به فتح هاء نیز گویند177].
~~برغمان   اژدر 187) و ماربزرگ.
~~بزیون   درد که پوست را آواره کند و بعضی به بای پارسی گویند197].
~~پخشان   : گدازان.

PageV01P182

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0092.png)

~~پخشیدن(12   خود را رنجانیدن.
~~بهین   تونگری و نیکوترین ویافت.2
# سر باز زدن از خوردن از غایت سیری و این لغت با کاف پارسی
# مکسور و مفتوح«2] است و(8) در فرهنگنامه3 آورده است(12.
~~بتگن   نوعی از ساز برزگری2) است یعنی تختهآ سپار28 که هندوی آن را 7]
# پروتهه5 گویند(1 و صحیح آن است که ماله است و به کاف پارسی
# مکسور بیشتر خوانند و قیل به فتح کاف پارسی ساز برزگری است.
~~بؤکان   : زهدان.
~~بلگن   : سر دیوار را گویند.
~~برؤسان 117]6   گروههای آدمی11.
~~بؤمهن   : زلزله.
~~ببربیان(13)   نام قبای رستم و دیبای منقش یعنی جوشن14] که در روم بافند و
# فردوسی7 گوید خفتان رستم یعنی جوشن رستم که پلنگینه بود.
# دژم یعنی(15) غمگین و اندوهگین و آرزومند و مخمور و به باء و زاء
# پارسی هم گویند 8.2161

PageV01P183

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0093.png)

~~پروهیدن17   : بازپرس وتفحص کردن و حجت کردن.
~~بریزن   غربال ms041 و به بای پارسی نیز خوانند.
~~پزویزن   : نیز غربال است (22.
~~بان   : عطری است مثل عود.1
~~برنون   دیبای تنگ و بربون به باء نیز خوانند (4].2
~~بلسان   : نام ولایتی3 است و(8] نام درختی است در مصر که از او روغن چکد
# (6 و آن را روغن بلسان خوانند (7) و آن مفید است (8).
~~باژیان   طایفهایاند که ایشان را ترکان نیزگویند.4
~~برشجان7]   نام مقامی است میان ایران وتوران.
~~بخجوان6   : نام ولایتی است.
~~بارمان   نام مردی از پهلوان لشکر.
~~بشیون   : فربه وبزرگ(10].
~~برترین   : بالایین.
~~بکتوسن7   نام مردی دانا.
# : طایفه ایاند(12) لااعتبار وبیابانیان نیز گویند (12).
~~بؤن(15]   زهدان (16] ورودة گوسپند که سرگین در او بود.
~~بهکزین   آن که سیم را نیک سره کند و آن که نیکوتر اختیار کند.

PageV01P184

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0094.png)

# 181
~~به آفرین   : نام خواهر اسفندیار که ارجاسپ گرفته بودا و نیکوترین ستایش.
~~بسؤریدن2   نفرین کردن.
# :بشوریدن).
~~پشتیوان   حصار وقوت دهنده [2].
~~بلندین   پیرامن در و به بای پارسی مفتوح نیز گویند(2).
~~باتتنگان   : بادنجان.
~~بادبان   پیش و پس گریبان و بازافکنی پوستین 4].
~~باد فرزوردین و باد برین بادی که از جانب مشرق3 آید یعنی باد صبا (5].
~~بامیان   نام شهری است که آن را2]) به غلط نویسان و زشتنویسان تشبیه کنند.4
~~پالودن   خلاصه 7] و صاف کردن 8] و نرم کردن و گداختن و چکیدن«] و از
# کدورت روشن کردن.
~~پالاییدن (21   نرم وصاف کردن و گداختن و چکانیدن و افزون کردن.5
~~پاشیدن(1]   :ریختن.
~~پیسن   : آنچه (12) از درخت خرما که 120) از آن رسن سازند و آن را کباک6 گویند
# و به شین معجمه نیز گویند[14]7 .
~~پؤزن (1]   زمین پاک کرده و به زای پارسی نیز خوانند[].8

PageV01P185

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0095.png)

~~پرچین   :خاری است که گرد بر گرد کشت و باغ و بارگاه برای محافظت راست
# کنند و باری که بر بند کمر سخت کنند(1].1
~~پایئدان0)   میانجی و20) عرب آن را() ضمان خوانند () و پایندانی میانجی گری را
# گویند(6].
~~پیراستن(   : زیادتی بریدن و نازیبا دور کردن و آراستن.
~~پؤن   : نمدزین.2
~~بریزنان3   بیزنده و ms042 به بای پارسی نیز گویند.
# : حریر سبز(4) و منقش.
~~: دیبای تنگ و به بای پارسی و به زای پارسی هم آمده است(10).5
~~پرداختن [   خالی وفارغ کردن و ساختن و ساخته شدن و باکسی درساختن.
~~: عبادت کردن.
~~پیغون   هرزه وپیمان وعهد وشرط.
~~پالاون   چیزی است مانند12) کفلیز14 با سوراخهای بسیار که حلواییان(15]
# روغن و شکر بدان صاف کنند و آن را پالونه نیز گویند و هندوی پنه6
# گویند و قیل آن که بر آن چیزی پالایند یعنی تنکبیز که هندوی آن را
# هانک7 گویند [16].
# : دالان بزرگ.

PageV01P186

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0096.png)

~~پنگان   طاس (!که از روی سازند (] که آن را به هندوی(2] تهال1 گویند 20
~~پرپهن   تخم جفرج که به تازی آن را بقلة الحمقاء گویند و هندوی لونگ2 یعنی
# سیاه نمناک و تخم او سیاه باشد و مغز او سپید و بعضی گویند پریهن
# همان گیاه است که تخم او را کلنکک گویند (5).
~~پروین 61   ثریا که آن را کوهان ثور نیز گویند.
~~پیؤکان(327   عروس و عروسی4 و به کاف پارسی نیز آمده است و عروسی را بیوکانی
# گویند.
~~پرهون   دایره ماه و آفتاب و کمرگاه 8) و آرایش5 و بر و بعضی به بای عربی و
# مضموم گفتهاند 7).
~~پارگین   حوض ناودان و گرمابه که آب گنده و غساله در آن جمع شود(10.
# نام مقامی است نزدیک نیشابور.
~~پایؤن «12]7   : پیرایه.
~~پایان(13]   : آخر کار وصف نعال.
~~پرمون (14]   : آرایش8 وعلف وبر.9

PageV01P187

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0097.png)

~~بزهان(]1   : آرزوی و بعضی به 2) زاء و بای(2) پارسی هم ") خوانند.2
~~پخشاتیدن3   : کسی را در رنج داشتن.
~~باستان   : قدیمه وکهنه.
~~بابزن   : سیخ کباب (8).
~~بشکردن   شکستن و شکار کردن و خوردن.
~~بیلبان 4)   : ساقی.2
# : باد بزنده.
~~بادخون   : بادگذار(8.
~~بن   : بیخ وبنیاد وتنهآ درخت وته و پایان و9) درخت(1].
# : باغبان.
# : اول ونخست کار120).
~~بیؤباشتن   فروشدن وفروبردن وفرود آوردن14) و افکندن و پرکردن15) و انباشتن16).
~~بنشاختن   : بنشاندن.
~~برزن   : کوچه و محلت(17).
~~برین   : بزرگ(18) وبالایی 1) وبرترین.
# لعبتان که دختران از جامه سازند و بدان بازی کنند و ms043 آن را هندوی
# گری6 گویند(2).

PageV01P188

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0098.png)

~~بهرمان 7] معصفر (12
~~بهرمان27
~~پالئزبان   باغبان و مزارع ترهکاری(22 و به یای (2) پارسی نیز.
~~پالئدن   افزودن (5] و بزرگ شدن (3.12
~~پایین   برابر و پیش و پایان و پای (7) صف آخرین8.
~~پاییدن(9]   قرار وثبات گرفتن.
~~پیرامن و پیرامونگردابرگرد(1) هر چیزی.
~~پالان [1]   افزونشونده4 وبارکش خر وستور وشتر (12)5
~~پیران   : نام وزیر افراسیاب.6
# نام منزلی از منازل قمر که آن را پروین و ثریا خوانند16).
~~بیران   خرابه.
~~بمان   به معنی بگذار.
~~بشدن   : برفتن.
~~بؤسحاقان   نام (15) قومیاند فحاش.
~~بنوشتن   پیچیدن وراه رفتن [2) ونبشتن.
~~بخشودن   خراشیدن7 و بخشیدن(1] و عفو کردن 8] و رحمت کردن بر کسی(19)
# وعطا کردن(2).
~~برجمان [؟]   مهرهآ سپید.

PageV01P189

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0099.png)

~~پؤستین   :عیب و پوستی گران مایه().
~~پهن10)   : فراخ.
~~پایندگان2   : چنانک عرش و کرسی و بهشت و دوزخ و آنچه فانی نشود(12.
~~جغرات چکیده که عرب آن را ماقوط خوانند و جغراتی (5) که چکزدها16
# باشند و مسکه هنوز بیرون نیاورده.
~~مقتدی و متابع.
~~:کلوخ را گویند والله اعلم8.
~~خرمن ول9) به ضم باء نیز خوانند.
~~دستهآ هاون که عرب آن را مقمع خوانند و آن سنگی است211 دراز که بر
# آن دارو و جز آن سحق کنند[1] ودبهآ روغن ریز است و دبهآ گلابیان که
# بدان گلاب در آوند کنند و آنچه طریق قبه بر سر چیزی باشد چنان که(12]
# بر سر تازیانه و عصا باشد(13) و بر بادسنجان14] و آنچه مانند آن باشد(215
# و به کسر باء نیز خوانند.
~~نام موضعی است [درا ولایت شروان(16.
~~: زخ وبه بای پارسی نیز گویند1.
~~نوعی از خیار است.1
~~حرام زاده و ازراه برگرفته.

PageV01P190

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0100.png)

~~جامهآ باریک و به بای پارسی نیز خوانند (11
~~گاو که بدان جفت کشاورزی رانند.
~~هدهد که آن را مرغ سلیمان خواند[2] [و به] واو اول عربی نیز خوانند[2).
~~مرد درشت و بزرگ و ضابط و توانا و دلاور و آن را پهلوان نیز گویند(2] و
# خانهآ پادشاه3 وجنب (5).
~~: سیرم.
~~بزوازه5   خوردنیای باشد ms044 که بعد رفتن قومی یا در غیبت قومی پزند (2] و آن
# آتش که پیش 12 عروس افروزند 87).
~~برواره   راهی که برای در آمدن در 9] خانه به غیر در (10] بود و حجرهای بالاترین
# حجرة دیگر بود «21 و گدارهآ چهارپهلو و این (12) را برباره به جای واو
# باء(13) نیز خوانند.
~~بخنوه «14]6   : برق (5 و به ضم باء ونون (216 و به سکون واو(17) نیز گویند 8).
~~بلاده   فاسدکار و دشنامده.7
~~باشامه 197)   : سرپوشی (2 چو(21] دامنی و چادر و ردا.
~~بلایه   : نابه کار و دشنامده.8

PageV01P191

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0101.png)

~~بسغده   : سازگاری و مرد ساخته شده برای کاری را.
~~بیخسته   : درمانده و به ضم خاء نیز گویند ().
~~بنه   : متاع ورخت و کالا(2) و خانه1 را گویند چنان که بنگاه یعنی جای رخت
# و بندار یعنی خانهدار(3).
~~بفشه   : سبزهای7] است که در آب روید و منبر(5) کبودرنگ دارد 161 و خوشبوی
# و خم دار ( که وی را 187 به رکوع و سجود و گوش و چشم و مراقبه
# نسبت کنند و به دوتایی و کبودی (29 و گویند کبود گلی است [10] که
# اندکی به سرخی زند.
~~باشره   زمین کشتزار و قیل به سین مهمله 17).2
~~بابؤنه   شکوفه که به هندوی آن را1 کونیلی2412 گویند و به تازی بابونج خوانند218.
~~بزغه   آنچه شاخ درخت(15) بر او افکنند (216.
~~باره   : اسب 11) و حصار وسوی وشهر 18] و مشهور 19 شده وحجره و
# حجرة بالای کوه(20] ودست4 وباب [21) و کرت.
~~بامه5   : درازریش.
~~باخسه   برواره آنکه(22) از غیر راه جای درآمدن خانه بود.
~~بزیشه   کنجد آردکرده و گویند کنجاره(23) و به بای24] پارسی نیز گویند.

PageV01P192

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0102.png)

~~پاره   : رشوت.
~~بؤره(1   : شکر صاف بسته.
~~بندیمه [2]   گویک گریبان و بندمه نیز گویند (3]
# ریم که [از] خون (2) شود و به بای پارسی نیز گویند.
# : چوبدستی.1
~~بخیده   : پنبه و پشم زده و ازهم جداکرده.
~~بؤزمه   گیاهی است خوش بوی.
~~بشنجه   : مالهآ آهار که آن را(12 هندوی کوچی2 گویند و به فتح شین نیز گویند(2.
~~بونده 40]   مرد ms045 باهستی و به فتحتین نیز خوانند.3
~~برکنه (9]   ذریره که آن خوش بوی است بر عطاران و به باء و کاف پارسی(10) و به17]
# کسر باء نیز آمده است[12).4
~~پرکنده (12]   :مختصر پراگنده است.
~~بره   بچهآ گوسپند ومیش نر(14).
~~پالوانه (5215   مرغکی (216 است مقدار گنجشک سپید و سیاه و کوتاهپای که بر درخت
# و دیوار نشیند19] و اگر بر زمین نشیند(18) به دشواری تواند(19] پرد(2).
~~بسته   حریر منقش و(2] آنکه عطاران مشک در او بندند و تنگ شکر و آنچه
# دراو چیزی بندند.

PageV01P193

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0103.png)

~~بسوده 10]   : دستزده و سفته و کهنه شده را گویند.
~~باشکؤنه (   بازگونه را گویند یعنی بازگردانیده که به تازی مقلوب گویند (3).
~~: سوراخی ویا7) دری که از خانهها و کاخها سوی کوی و بازار بود قفس
~~پرندگان(5] نیز16) و به بای پارسی نیز گویند7) و بعضی(8) به فتح باء نیز
~~گویند7].
~~: شاخ درخت و زراعت و در فرهنگ نامه است برزه، ماله.
~~بلکیله (210   روغن با کتخشیر آمیخته.
~~پوست خام بی چربو که آن را سیرم خوانند و به یای دونقطه17] یشمه نیز
~~گویند(312 و در بعضی نسخه (13] به سین مهمله است.
~~: کزک کلیدان و فخر قواس به بای پارسی مفتوح گفته است 70 و
# بشکنه به جای لام به نون نیز آمده است.
~~گوی بازی کردن که اهل هند آن را لتو5 خوانند و آن چوب مانند کفچه
# که بر آن غازیان گویبازی کند و عرب آن را طبطاب خوانند و قیل (15
# به بای پارسی نیز خوانند (16).
~~نام دارویی است که آن را اکلیل الملک [1) گویند«218.

PageV01P194

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0104.png)

~~: زمین پشتهبلند و میوهای(2) است کرد و خوش بوی که مزه آن چون
# خربزه است و آن را هندوی بهتل(13 گویند و خربزه از اینجا گویند[4]
# یعنی بزة کلان.
~~نام میوهای است که دهن معشوق را بدان نسبت دهند.
~~نوعی از ابریشم کمینه که161 آن را هندوی پوته2 گویند() و آن خرقه که
# [از] پرکالههای سه گوشه یا ms046 چهارگوشه خرد خرد [کرده] بدوزند87] برای
# زیبایی و نشان9) و سوراخ کن درودگر.3
~~دشت11) و نیستان و جنگل و مسکن ددگان و نام(1) سازی است چون
# چنگ و رباب.4
~~قصد ونیت [] کرده و ساخته و مستعد [14] شده.
~~مقمع یعنی(115) آن سنگ دراز که بدان دارو و جزا16) آن بکوبند17) و آس
# کنند ودستهآ هاون[18].5
~~: خرمن.6
~~مهرههای استخوان پشت که عرب21) آن را صلب خوانند.
~~چیزی است که میان تیغهآ کارد و دسته وصل کنند و چرمی که در آن
# دامن خیمه دوزند [21].7

PageV01P195

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0105.png)

~~بنله (1]   : زمین گشاده و خشک که () در میان دو شاخ لب(2) آب بود1 و نوعی از
# گیاه دارو.
~~بازنچه   : آنچه بدان بازی کنند و سخره کنند 7).
~~بخته (8]   میش و هر چیزی پوستبازکرده.
~~بؤزه   : تنهآ درخت.2
~~بویه 61]   : آرزومندی.3
~~بوته (1]   : آنچه در اوزر و نقره گدازند.
~~بادفره   :گردک چوین که کودکان با رشتهآ ریسمان بسته بگردانند و آن را هندوی
# لتو4 گویند8.
~~بارگاه 97]   جای بار دادن پادشاهان.
~~بادرؤزه   : جامهآ کهنه که عرب آن را بدله خوانند و هرچه آن را مردم به (10) دوام
# به(1] کار بسته باشند (12] و به غیر دال نیز آمده است چنان که بارؤزه (13].
~~باذرنسه (14)   چوی است میان سوراخ کرده که بر سر عمود خیمه کنند تا خیمه به پای
# شود و چرمی گردبریده که زنان بر سر دوک وصل کنند و عرب آن را
# فلکه خوانند.
~~بزرسته   : گیاه تنه دار و غیر تنهدار.
~~پرنشیده (18)   : پریشان و برافشانده.
~~پراشیده   : از هم(6 جداکرده.
~~پرداخته (17)   خالی کرده و آراسته و ساخته و فارغشده و مرتب و موجود کرده 187).
~~باه   شهوت و شهوتافزا و پشتپری و جای منی197].

PageV01P196

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0106.png)

~~بززده   :بلندشده و ساخته و برمالیده (]
~~بزبسته   جماد و آنچه بیفزاید چنان که مروارید و گوهر و جزآن(2).1
~~بادآوله «2] و بادآبله آبلهآ هلاک که آن را باد لوط خوانند.
~~باده (2]   : شراب انگوری.
~~باخه (5]   نام جانوری است آبی که آن را سنگپشت نیز گویند و عرب آن را ms047
# سلحفات گویند و کشف نیز خوانند.
~~پنچه   طره موی عذار عورات که بر کلهها برای(2) زیبابی نهند و پیشانی و10 گیاهی
# است که بر هر درختی] که پیچد آن را9] خشک گرداند و عرب(21 آن را
# لبلاب1) وعشقه خوانند وهندوی آکاس بیل2 وتویج2214 گویند.
~~پذیره   رفتن پیش کسی و پیش آمدن121 و امر کسی را قبول کردن و پیش رونده
# و قبول کننده14] وراه گذر و به معنی فاعل نیز آید (15).
~~پئلسته   رخساره و دندان پیل و به فتح نیز آمده است[16).
~~پالگانه   دریچه و آن دری که کوچک باشد و مشبک هم گویند و پادگانه4 به دال
# مهمله به جای لام نیز خوانند[17].
~~پالانه 10]   نشستگاه چوین که بالای بام برآرند و آن را هندوی چهجه5 گویند.
# چیزی که در جامه ویا در17] ازاربند گره بندند و به یاء پیرزه(20) نیز گویند(2).

PageV01P197

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0107.png)

~~: معامله2 ولختی زمین.
~~: بهره.
~~: ریم و اصل ابریشم و اسدی نبشته است که پیله آن بادامچه(2) باشد که تخم
~~ابریشم اندر او باشد3 و به بای عربی ییله گیامدارووریم که از خون میشود147.
~~: شکسته.4
~~بعضی به شین معجمه گفتهاند که زهر است و آنچه از درخت خرما از
# آن رسن سازند؛5 اما به باء ویاء هر دو پارسی و به سین مهمله ابلق
# یعنی سپید و سیاه به هم آمیخته را گویند و آنچه از درخت خرمای
# ابوجهل که از آن رسن سازند و زهر و پیسی (6] و مار ابلق(7).6
~~سخت کهنه و نزدیک به (8) ریزیدن شده و آماسیده (27.29
~~تفحص و بازجست و بازپرس و بازجوینده و گوینده و به زای پارسی
# هم خوانند و قیل با زای پارسی صحیح است (11].

PageV01P198

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0108.png)

~~آنکه در میان آید برای نفاذ حکم و کرمی که بر چراغ افتد و شغال و
# روباه 17].1
~~بالونه وپالوانه   پالاون و آن چیزی است مانند(2) کفلیز حلواییان از آهن[2) که بدان شکر()
# و روغن و جلاب(5) صاف کنند سوراخهای بسیار دارد(6] ms048 هندوی پونه7»2
# گویند8] و قیل پالونه شراب را هم گویند که صاف بود97].3
~~پاده (10]   گوبان و نگهبان [و]2 رمهآ گاوان و از اینجاست که گوبان را پادبان «51
# گویند.
~~بالوایه6   :پرندهای است که آن را (12] فراشتک نیز گویند و عرب خطاف خوانند(12]
# و به بای پارسی نیز خوانند (12).
~~:اتهام دروغ (15 کردن (6) و بهانه آوردن و دروغ گفتن و مکر کردن (10.
~~: پایهآ نردبان.
~~پرؤلیده   بسوده187 و پژمرده و نرم شده.
~~: سلهآ (19] قماش وسبد [20] وبقچهآ جامه.
~~بنواره (2)   : غریب و تنها و به بای عربی نیز گویند و به غیر هاء پیوار نیز آمده
# است[22].7
~~:پارة چرم وجامه.
~~چرانیده و فربه کرده.

PageV01P199

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0109.png)

~~باتله   : آوند آهنی گشادهدهن که حلواییان در [آن] حلوا و شیرینی راست کنند
# و آن را کژغان و تابه خوانند و هندوی کراهی1 گویند (1].
~~پاخره   : نشستگاه که برای نشستن (2) بر (2) ستانهآ (4) در راست میکنند (5] و آن را
# چوتیره(226 نیز8) خوانند (8).
~~پاینده7)   : همیشه وباقی.
~~پادشاه[1]   : نگهبان بزرگ.
~~پره   : دایرة لشکر که گرد شکار کشند و در جنگ نیز کشند و یا به گرد چیزی
# کشند و سازی است از آن درودگران3 و دندانهآ کلیدان «1).
# یده (17]عابد وخدمتکار.
~~پرستنده(1]
# ه وبیرایه(12): آرایش وزیب و نیکوی17].
~~پیراه وبیرایه (2
~~پیمانه (15]   آنچه بدان غله و شراب و جزآن پیمایند.
~~پالؤده   به زر اندوده4 و مروق کرده و صاف و خلاصه (1) کرده و چکانیده و نام
# حلوایی است و نرم کرده و گداخته 10).
~~پززه (187)   ابریشم پاره که از جامهآ دیبای فرسوده بردارند.
~~پوشنه   سرپوش هر چیزی چون چادر و جز آن 17].

PageV01P200

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0110.png)

~~پؤیه(1   : رفتار.
~~پؤیه 1): رفتار.
~~پایه(2)   معروف ومرتبهآ نزدیک پادشاه
~~پایگاه و پایه گاه(3 مرتبه وصف نعال.
~~بیهوده2)   جامهآ نیمسوخته که به هیچ (5) کار نیاید و سخن لایعنی و(1 بیفایده و
# ناحق (7].
~~پیشگاه   صدر و جام خانه که بر صدر فراز کنند(8) و زیلوچهآ فرازکرده7).
~~بشخاله [121   تبشی که بر (21 روی از تب و جز آن 10) برآید «1).
~~بتیاره و بیتاره ms049 [12]
~~ثیاره وبیتاره (12) هر دولغت(15) بلا وفتنه و محنت (16] و10) چیزی که دشمن دارندش.
~~پاشنه [18]   : عقب پای.
~~پالنده   اسب جنیبت2 وافزاینده3 وصافی شونده و صافی کننده.
~~پالیده (20)   : افزاییده.4
~~پخته (2]   نوعی از شراب انگور که می جوشانند و آن را پختج نیز گویند.
~~پده (22)   درختی است که بار ندارد.
~~پده(233)   آن جامهآ نیم سوخته که زیر چقمق نهند تا آتش زود افتد و آن گیاه آی
# نرم که نیم سوخته کرده در چقمق نهند.
~~بکره 226)5   چرخ جولاهه و آن آلتی است از چوب که در او رشته آویزند و بدان آلت
# بافتن جامه بندند و هندوی آن را کل6 گویند و آن به وقت بافتن بگردد[25].

PageV01P201

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0111.png)

~~پؤسانه   : فروتنی کردن و به زبان شیرین کسی را فریفتن.
# : گنده وسخت کهنهشده(1].
~~پوسیده(1)   : نزدیک ریزیدن شده و کهنه.
~~پنغاره (3)   : سرزنش وطعنه و پیغام گزار(4)
~~بهمنچنه (8   : دوم روز از بهمن ماه و آن روز موسم اهل عجم(6] و آن(1) روز جشن
# مغان7] است ودر آن9) روز در(210 طعام بهمن سپید و بهمن(21 سرخ
# بیندازند(12).
~~بهنانه   : کلیچه و بوزنه و به بای پارسی نیز خوانند(13).
~~بوسه «1)1: زنبور انگبین.
~~بادگانه (5]   : دریچه.
~~پنغوله   : گوشهآ هر چیزی (16].
~~پتواسته (1   : برج فصیل حصار.
~~یزیشه ل5)2   کنجد پاک کرده4
~~برزماله 517   : راه پی سپر و آلت برزگران که آن را سپار نیز خوانند و بدان زمین کشت
# راست کنند.
~~پاغنده(2)   : پنبهآ زده و با هم پیچیده(2) و گردکرده برای ریسیدن [22).

PageV01P202

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0112.png)

~~باشنامه وباجنامه7]1 : لقب.
~~بیجاده   : کهربای سرخ و مردم(2) بیراه(2).
~~پزوهنده(2)   جستوجوی کننده و نصیحتکننده و سخن گو و حجتنای و
# تفحص کننده.
~~پناهنده (5]   پناهجوینده و پناهگیرنده و بدان کسی که پناه گیرند و کسی که از او پناه
# جویند و خدای را نیز گویند.
~~پردخته 61]   پرداخته و خالی کرده و فارغ شده از کاری.
~~بتکده   : بتخانه.
~~بادآفره 19]   جزا و مکافات وعقوبت؛ بادافراه به زیادت الف نیز خوانند 8.
~~برکه   حوض خرد وبند آب.
~~براده   سونش وریزةآ ms050 [1) هر چیزی[1].
~~برمه (12]   نام آلت درودگران که بدان هر چیزی را سوراخ کنند و عرب آن را مثقب گویند.
~~برمایه (1]   نام آن ماده گاو که فریدون را به شیر او پرورده بودند و آن را برمایون 217
# نیز گویند.
~~بزغاله [15]   بچهآ گوسپند.
~~بفته (16]   مختصر بافته است.
~~به   نیکو [و] نام میوهای (1] است 8 که مثل سیب باشد (1] [و] که از آن
# شراب سازند [20].
~~بزنامه   عنوان وسرنامه [2].

PageV01P203

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0113.png)

~~: درهم و پژمرده(2)
# منت نهادن و تفاخر کردن و لقب نیک نهادن یا بد، و تکبر (3).
~~گوسپند نر که بازیگر آن را مرکب بوزنه میسازد1 و بچهآ بوزنه.
~~بلبله   کوزهای با نول (5) دراز و قیل اندوه نیز2.1
~~بزمخیده   : فرزند عاق وبیفرمان.
~~برآموده 7   : پیراسته و آراسته و تمام کرده و پرکرده3 وآمیخته.
~~بهره   بخش که عرب آن را حصه8] و نصیب خوانند0).
~~پنشه(10]   : زهر و آنچه از درخت خرما از آن رسن سازند.4
~~بهینه 10   : نیکوترین11).
~~بله 0)5   : راه گذری.
~~: فدای یعنی(1) آنچه بدل جان کسی را (18 دهنداء1]. بعضی به زای
# معجمه و به زای پارسی خوانند[17).6
~~: کارگاه بافندگان28 که آن را هف(1] خواند(220) و آن چویی(2] که
# وقت(22) بافتن بر جامه میزنند[23].
~~: اسب وقیل24) اسب بارگیر است(25) و اسب سواری(22) و توانایی و
# قوت277] و مجال.

PageV01P204

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0114.png)

# 201
~~پارگی   قحبگی و روسپی راگویند ().
~~بارگی 7]1   یعنی شاهدبازی.
~~پهلوانی(2   پهلوی و پارسی و بزرگی و قوت و سری2).
~~بالانی (5)   :اسب بارگیر2 وقد.
~~بنیغی 361   دفع کردن.
~~پالانی   اسب کندرو و اسب2) بارگیر.
~~بپای (8]   یعنی بمان و همیشه باش.
~~بتکچی7]   : نویسنده.4
~~پی   سنت5 و عصب و نشان پای و پس17) پای و قصد17) و دنبال و کرت و
# به معنی از برای(12) و بریدن پایهای اسب(12).
~~پالای   اسب کندرو و اسب جنیبت و بارگیر و پالاینده و1]) صاف و نرم کننده و
# گدازنده و بیزنده (215 و افزون کننده 161]6 و چکاننده.
~~بیروزی   فرهی کردن بر خصم 175) و ظفر وروابی حاجت ms051 و غالب شدن و یافتن
# فتح(18].
~~پای   توانایی و استواری و قرار 197] و طاقت و بنیاد (20] و قوت (3).
~~17] ب: «و... گویند» را ندارد [2) ب: ندارد [3] ب: پقلوی. [] ب: تعریف به این صورت آمده است: «ترکی و پهلوانی
~~و بزرگی و قوت». [5] ب: ندارد. [6] ب: ندارد. [7] آ: ندارد. [8] ب: ندارد. [9] ب: بتکچی. [10] آ: ندارد. [11] ب:
~~ندارد. [12] ب: «و کرت... برای» را ندارد. [13] آ: «و... اسب» را ندارد. [14] ب: «اسب کندرو... پالاینده» را ندارد.
~~[15] ب: «گذارنده و بیزنده» را ندارد. [16] آ: «افزون کننده» را ندارد؛ ب: در جای دیگر نیز آمده است: «پالای اسب
~~جنیبتی و اسب چست و فزاینده و صافی شونده و صاف و نرم کننده و چکاننده». [17] آ: «فرهی... خصم» را ندارد [18] آ:
~~«وغالب... فتح» را ندارد. [19] آ: «و... قرار» را ندارد. [20] آ: ندارد. [21] ب: ندارد.
~~1. نک: «کنغاله» در همین فرهنک.
~~2. در لغت فرس (اسدی 1): «بالای: جنیت بود و بارکی..»؛ در تصحیح مجتبای و صادقی: «بالای: اسب چنیت
~~باشد...».
~~3. در زفالن، شرفنامه و مدارالافاضل «بیغی» به معنی دفع آمده است. در لغتنامه همین کلمه به نقل از ناظمالاطباء به
~~معنی دفع و درد و عزل آمده است.
~~4. در شرف نامه نیز «بتکچی: نویسنده» (نک: «بتک» به معنی نامه و کاتب در لغتنامه).
# 6 نک: حاشیة سرمدخل «بالیده درهمین فرمنک.

PageV01P205

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0115.png)

# : عروس.
~~پیؤگانی   : عروسی (2).
~~پایندانی   : میانجی گری و(2) عرب آن را7) ضمانت(5] خوانند(2.
~~بلخی(1)   : آوند شراب.2
~~پردگی   : پردهدار و پردهداری و خدمتکاران خاص و پرده سرود8) و(9) زنی مستوره101)
# که همیشه(11) در پرده باشد و روی به کسی ننماید و چیزی مستور (12).
~~پنداری(2   تصورکنی و گمان بری.
~~بهی   : نیکویی و زیبایی14) و بهتری(15) و نام میوهای(16] است که از آن شراب
# سازند(17).
~~پلنگی (   پوست پلنگ و پوست شیر و نام جنسی از جامهآ دورنگ و آن پوشش
# زمستان است.
~~پامردی(19)   میانجیشده کسی را، از کسی درخواست کردن و رهاییدن.
~~بینوای(   بی چیزگی و بیتوشگی و فقر.
~~بختی7   اشتر بزرگ ms052 و فربه و تیزرو.
~~بادیمانی   بادی است که از جانب یمن آید و گل از آن باد بوی میگیرد.
# : نام دیوی مهیب که رستم کشت.
~~بخردی   دانایی و هوشیاری و به فتح باء نیز گویند 24).
~~بدخشی   لعل بدخشانی.
~~پذیرای   :قبول کننده و پیش آینده و پیش کسی رونده و شنوندة سخن فرمان بردار.
~~بؤذری   : نام شاعری.
~~پکری24   پرگیری تیر [؟].

PageV01P206

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0116.png)

~~بزخفجی   : ستنبگی و ستیزه کاری.
~~بزنایی   :جوانی.
~~بیدطبری0   : نام درخت(2) بید(2) است(2) و آن یکی(5) از هفده بید است(2) و آن سرخ
# است 71].
~~بینیازی 87   تونگری که عرب آن را غنا خوانند.
~~بهروزی (4)]   سعادت و نیکروزی.
~~پیکانی(10)   نوعی از لعل است(11) و نوعی از نوش دارو(12).
~~پیابی (12   :توالی وبی بر پی.
~~پنشی و پیشدستی(14]) : سبقت وچالاکی.
~~پیرای (15)   : آراینده.
~~پرزوای (16]   :پرواز و حاجت وغرض و فراغت.1
~~بؤی   میل(17) و امید ومحبت وطمع وطبع18) و خوی و پس1) روی2 و
# شمهآ گل وجزآن و(20) به واو پارسی(2) نیز خوانند[22).
~~برومندی   برخورداری و بارداری [23).
~~برزگری و بززیگری24): زراعت کردن (2]
~~پزواری(26)   پرورده وفربه کرده.
~~االماب ند طبر ی ا2ا ب درخت3) ب تدلردة ) ( ندرد آها ا اوآن یکی» وا تلدد (122 نقلارد(2 ب: «و-
~~است» را ندارد. 86] آ: ندارد. [9] آ: ندارد [10] ب: پیکانی. [11] آ: ندارد [12] ب: «و.. نوش دارو» را ندارد [13] آ:
~~ندارد. [14] آ: ندارد. [15] آ: ندارد. [16] ب: ندارد. [17] ب: ندارد. [18] ب: ندارد. [19] آ: یمن. [20] ب: «و شمه.
~~و» را ندارد. [21] ب: «به واو پارسی» اول تعریف آمده است. [22] ب: «نیز خوانند» را ندارد [23] ب: ندارد 241آ:
~~ندارد [25] آ: ندارد، ب: در حاشیه نوشته شده است: «بززگر: مزارع و آنچه در این نسخه نوشته لغت عوام است»0[26] ب:
~~ندارد [27)] ب: تعریف به این صورت آمده است: «دیواری سخت کرده با گلابهآ استوار».
~~1. نکه «پروادر همین فرمنکه در زفان کویه «پروا: پرواز و فراغت و قصد و پوداخت و پرودش، ویعضی بای عری کویند».
~~2. در شرفنامه نیز به این معنی آمده است.

PageV01P207

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0117.png) ms053

~~: سنگی است که [از آن] سرمه سازند و در چشم کنند برای روشنای
# چشم و سنگ بصری به آب انگور آسش (0) کرده(2).
~~طایفهآ آتش پرست یعنی نصرانی(3).
~~خبزدوک منقش.
~~: علم خانهآ رومیان در صورتگری و نام حکیم").2
~~: روشنی.3

PageV01P208

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0118.png)

~~:نایاب ودشواریافت(2].
# روشنایی و فروغ مصقول و گرمی آتش و گرمی آفتاب و تافتن و روی
# گردانیدن و بارکشی و توانایی و تحمل و هوش و پیچ (2).
~~تبست   چیزی (4] ازکارافتاده و تباه شده.
~~ترت1   به زیان(5] [آمده]2 را گویند(2.
~~تملیت   : بار اندک که بر پشت(7) ستور سواری بندند4] و پالان7) و تنبلیت11) نیز
# گویند [1].
~~تنست 10]   تار ریسمان و جز آن وضد پود.3
~~تبت(]   :نام ولایتی است که زعفران و مشک از آن زمین خیزد و به بای مشدد
# نیز خوانند145].
~~بانگ و مشغله یعنی غلبه(2.215
~~:افشردن و اشتلم(16) و فراهم نشاندن گوبی که بتج یعنی فراهم نشان و
# ترنج)] نیز آمده است187].

PageV01P209

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0119.png)

~~ترقند   : زرق وتزویر و محال و هرزه) و گزاف و حرکت(10) و تبند(2،213 به باء
# نیز گویند146].
~~ترکند   : همان ترفند است یعنی(15) مکر و حیله وتزویر وهرزه(22.
~~تکند   : خانهآ مرغ وآشیانه177) و بعضی18] به کسر خوانند17).
~~تزمد (20]   نام شهری است.

PageV01P210

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0120.png)

~~تود   : نام درختی است که میوه شیرین بار آرد و برگهای او کرم بیله
# میخورد217 و ابریشم در شکم او میشود و عوام توت گویند (2].
~~نند (3)   توانا وفربه وجنبان وعظوب 71) وجهنده.
~~تربد   نام دارویی است چون نی میانه خالی (5) که برای اسهال شکم خورند و
# تربدنی نیزه1 را نیز گویند (2] و هندوی آن را نسوت2 خوانند 110.
~~تنؤمند   زورمند (8) وتوانا و دانا و تن درست 9) وقوی(1].
~~تاسید [1]   ای گونه روی سیاه3 شد.
~~تبید   از جای برجست.
~~تتبد   : مکر وحیله وخاموشی و سحر(412 و به لام تنبل5 نیز گویند 12).
~~تتبد (14]   خاموش و خاموش بودن.
~~تن زد (10]   در خانه نشست.
~~تسد 61[؟)]   : آهن.
~~تنریشد (1)[؟] : سرزنش
# : سرزنش.
~~تخم جهود 187]   :پراکنده و پریشان.6

PageV01P211

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0121.png)

~~تثر   : آنچه در سقف بود ms054 و نام مرغی است و فصل خزان و نصیب و تیرکشی
# و سیزدهم روز از ماه بودن آفتاب در برج سرطان و آن ماه پارسیان است
# وعطارد را گویند و آن چوب بزرگ که بدان بام خانه پوشند(11.
~~تتدر   : بلبل1 و رعد غرنده و تندر به فتح دال و تندؤر به زیادت واو نیز
# خوانند(2).
~~تفور   : گل خازه23 که عرب آن را طین خوانند و بعضی به زای معجمه
# گویند(4].
~~تآیر   : نام مرغکی(9] است.
~~تبر(12   : آلتی است مشهور که بدان درخت ببرند و سلاحی است که بدان جنگ
# کنند.
~~تاتار(1)   : نام زمینی است مشک خیز.
~~تار   تنستهآ جامه(4] که ضد پود است و تاریک و تارک سر.
# رسنی بود که چون بار بر چهارپای نهند بر آن بندند.
~~تثدیور(10   : برجستن و به واو پارسی و دال مفتوح نیز خوانند تندیور (1).
~~ثور   : نام ولایتی است2] که [1) آن را177) توران نیز (1] گویند و پسر فریدون و
# نام گیاهی که ترمس (16] گویند[1].

PageV01P212

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0122.png)

~~تزمشیر   نباتی است که از وی اکسیر (1 زرا حاصل شود (2).
~~تتر   :نام ولایتی است که مردمان آنجایی شجاعاند(2) و این مختصر تتار
# است 41).
~~تباشیر   : نام(9) دارویی است سپید و(16 سرد2 و) روشنی اول صبح.3
~~تنگبار   در آن جایی که کسی را بار نباشد (8].
# :بینمک.
# : قطب.
~~تگاور   : اسب وشتر (1] رونده وتیزرو[12).
~~تناور   تن درست و با قوت و جثهآ بزرگ و تنه دار [12].
~~تبار   :خیل خانه.
~~تیمار   تعهد (14] و غم خوارگی ونگاهداشت هر چیزی[15.
~~تارمار [16]   زیر وزبر کردن.
# مرغی است که در باغها نشیند و110 خوش آواز است؛ اما اندک پرد و
# به زای معجمه ترژ نیز آمده است 187).
~~تونگر 17]   حراجی.7
~~تبفور 21]8   گرداگرد دهن وروی.

PageV01P213

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0123.png)

~~: آتش دان.
~~تنگار(2)   : سهاگه.2
~~تارتار   پارهپاره(2) وذره ذره کردن) و ریسمان(9)
~~تاج ور 6]   : پادشاه و خداوند تاج.
~~: مرغکی (7) است سپید و کوچک 8] در (9) وقت بهار در باغها نشیند و
# آواز خوش دارد(10) و اندک پرد و به زای مهمله هم گفتهاند(11). ms055
~~حاصل کننده و گشنده (13) و آنچ از کسی به کسی رسیده باشد باز (21
# بدو بازرسانند (15) و جستن وکشیدن و دوختن و پوست درختی است
# که آن را بر(6) کمان پیچند 172) و قیل پوست درخت به واو عربی است.3
~~: دانهآ انگور یعنی 8) هستهآ او که در میان غژم 197] باشد(2).
~~: نام ماه رومی (2) و آن مدت بودن آفتاب در برج سرطان است و آن ماه
# گرم است«22).

PageV01P214

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0124.png)

~~ترکتاز   : تاختن چیزی و غارتگر وشتابرو«1.
~~تیز2)   جلد و چست و چالاک و شتابرو و برنده و نوعی از مزهها چون مزة
# پرک و زنجبیل و فلفل(3» و جز آن و چیزی که برنده و سناندار باشد
# چون تیغ وسنان نیزه و جز آن.
~~تنگ بیز21]1   غربال که از موی دم اسب سازند و بدان میده بیزند.
~~تاز   فرومایه وسفله (5) وتاختن61] و تازنده ورونده().
~~تیز 187   بادی که از راه مقعد برون آید.
~~تز   اول برگ گیاه که نو برآید.
~~تگ وتاز   تگاپوی کردن 97).
~~تکس (   هستهآ انگور که در میان غژم باشد.2
~~تیس   بزنر1 کشن3 که پیش رمهآ گوسپندان (1) شده (12) میرود و آن را عرب
# نهاز خوانند.
~~تزس   سپر جیوش14) و زمین سخت(15).

PageV01P215

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0125.png)

# : گرفتن و ستدن2 و زایده و هر چیزی بریده که بتراشند.
# : توانایی وقوت.
~~تاجتاش (2]   : پادشاه وهم تاج.
~~تش   : تیشهآ بزرگ و به ضم تاء نیز خوانند (5).
~~تفتیش 11   : تفحص وتجسس وباز پرس کردن.
~~تکش   : دانهآ انگور و هستهآ او که در غزم باشد[2 و به سین مهمله نیز خوانند(8).3
~~تگش   نام ترکی از ترکان.4
~~تنکلوش(1   علم خانهآ ترکان در صورتگری و نیز به زیادت الف آخر چنان که
# تنگلوشا نیز آمده است.5
~~تشویش1   : پریشانی وابتری.
# : روشنی.
# : هیزم (12) سخت(17 که آتش او تیز باشد (1) ودیر ماند(6.16
# شعاع آفتاب و ماهتاب و شعاع صبح و سر کوه و تیز کارد شمشیر یک
# روی و دوروی [1].7

PageV01P216

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0126.png)

~~: درختی است که آن را غضا(1) گویند[2.
~~: کشاورزی.

PageV01P217

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0127.png)

# : درخت ms056 انگور.
# : بیرونداشت(1] عمارتها(2).
~~تهک (3]   تهی و برهنه و تهک اتباع آید چنانک رسم است و بعضی به کاف
# پارسی خوانند.1
~~تتبوک   جناغ زین و دریچهآ زین مرکبان) و تنبک(5) به غیر واو نیز آمده است.2
~~تکوک   صراحی سفالین ویا زرین و یا سیمین(2] بر [صورت آوند]2 چینی و بهصورت
# گاووماهی سازند و در بعضی نسخه تکرک به رای مهمله نبشته است7).2
~~تمؤک و تلوی (4) : هر دولغت(1) نشانهآ تیر و هدف.
~~تلک   ادرک و دانه که به تازی جلبان خوانند و هندوی لوییا(10]5 گویند (11).
~~ترندک   صعوه یعنی سریچه و در نسخه به رای مهمله است و بعضی به دو
# کسرت خوانند ترندک(12).6

PageV01P218

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0128.png)

# 215
~~بزتک   : تدرو وقیل به زای معجمه(21 [وا] به زیادت واو پارسی نیز گویند(210
~~تریای (3]   : پایزهر.
~~ترتک (4)   کرم گندم خوار و قیل(5] به زای معجمه تژتک نیز آمده است و قیل تردک
# و تژدک4 به جای تاء دال مهمله کرم گندم خوار است(12.
~~تبؤرای   آوندی است () که پنیره5 و جز آن در او اندازند و به تازی آن را کربال6
# گویند(8) و گویند(9) تبوراک(1) بدانچ(1] آرد بیزند(12).
~~تارک «13]   :خود وفرق سر.
~~تازیک   نام ولایتی7 و طایفهآ ترک یعنی(1] آن (18) بچهآ عربی که در عجم بزرگ
# شود و این اصل 16) ترکان را و تاجیک هم آمده[1 است.8
~~تمنک 187]9   رستنی است سرخ وام 19] و ترش مزه و به کاف پارسی نیز آمده است.
~~تاوی10   گاو جوان (20].
~~تفک «2]   آن نی نیزهآ خالی که بدان به دهن غلوله(22) اندازند و کرفش و جز آن
# بزنند.

PageV01P219

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0129.png)

~~تتتای1   : نام پادشاهی و نام مردی.
~~تزی(1   : نام ولایتی است و کسی که در آن ولایت زاده بود، اصلی است تیرانداز
# وغارتگر.
~~تری(1)   بازماندن از چیزی و سوزة کلاه و خود.
~~ترفجک(2)   : چادر2 وشکنج اندام.
~~ترشک «1   :نام جانوری3 ومزهآ ترش.
~~تاپای (8)   : تپیدن(6) وسوز.
~~تزترک   : پرندهای است ماننده1آ] سریچه.4
~~تردک (8]   : گوبازی.5
~~تگزی   : زاله.
~~ترک   : خود آهنی که عرب آن را مغفر خوانند9).
~~تگ ms057   : بن چاه و بن[1) حوض وقعر117] آب و قعر دریا و به کسر تاء نیز
# خوانند2) ودویدن اسب وجز آن 121).
~~تورنگ   : تذرووکبک و به ضم تاء [و] به واو پارسی نیز خوانند(14).
~~ترنگ   تارک سر و غرقاب(625 و آواز کمان که وقت فرستادن تیر خیزد و آواز
# تیغ که وقت زدن برآید(16) وقیل به کسرتین آواز کمان است.

PageV01P220

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0130.png)

~~ترنگاترنگ   : آواز کمان و آواز زخم تیر و تیغ و بیشتر به کسرتین مستعمل است0.
~~تهگ   :تهی27) و برهنه.1
~~تلنگ (2]   حاجت وگویند به ضم تاء وفتح لام (2).
~~تنگ   جوال و خروار شکر و جز آن و درهآ کوه و شکمبند اسب و ضد فراخ و
# مایهآ گردآوردا5) چنانک گویند [تنگه یعنی مهر و]ا پیش(1) و نزدیک و
# بسیار87).
~~تازنگ2   : پیل پایه.
~~تونگ3   گنجینه و بعضی توبک به باء و کاف عربی گویند7].
~~تمنگ2   چیزی است سرخ از رستنیها به طعم ترش که (1] از درخت آرند.
~~تنگی تنگ   یعنی117) بسیار بسیار.
~~تسنگ(512   : آواز چنگ.
~~22 ب: تعریف به این صورت آمده است: «به کاف پارسی نیز آمده است». [2] ب: خالی. [3] ب: تکنی. [4] ب: «و
~~گویند... لام» را ندارد. [5] آ: «باشه که گردآورده». در زفان گویا؟ «مایهآ گردآورد چنانک کویند تنگه یعنی مهر». [6] نک:
~~اتنگ» در زفان گویا [7] آ: بیر. [8] ب: تعریف به این صورت آمده است: «نزدیک و یکجا و درة کوه و خروار شکر و بار
~~ستور و بسیار». [9] ب: «و... کویند» را ندارد. [10] آ: ندارد [11] آ: ندارد [12] ب: ندارد [13] ب: «و... کوند» را
~~ندارد.
~~1. نک: «تهک» در همین فرهنگ.
~~2. در شرفنامه: «تاریگ: پیلیایهآ دیوار و در لسان الشعراتازنگ... مندرج است».
~~3. نک: دییران، ص 294؛ نیز «تونک» در لغت نامه.
~~در شرفنا یه «تمیی ل و در برهان «اتیک» به همین معنی آمده است. در لغتنامه زیر تمیی انزوده شله است که کویا
~~«تمیک» تصحیفی از تمشک است. در لسان الشعرا «نمتک» به معنی چیزی سرخ مانند مرجان آمده و نذیر ms058 احمد در حاشیهآ
~~آن به نقل از لغت فرس، صحاحالفرس، فرهنگنامة فخر قواس و زفان کویا افزوده که «نمتک» زعرود بود به تازی و آن
~~میوهای است کوچک و سرخ.
~~5 شاید تصحیف «ترنک» باشد. در لغت نامه زیر «ترنک» به نقل از فرهنکهای مختلف آمده است که «ترنکه آواز تار به
~~هنگام نواختن ساز است.
~~6. در زفان گو یانیز: «تاپال: . تاپان نیز گویند».

PageV01P221

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0131.png)

# : دنبهآ سرزن1 که تازی ( کبش گویند (2) و قیل به کسر تاء (3).
# : خروگاو جوان.
~~تکل   جوانی را گویند که 7) خطش هنوز (5) به (6) تمام ندمیده باشد (7).
~~تویل   : پیشانی از افراز (8) سر.
~~تراول2   : برگ گیاه.
# پشتهآ گل و جز آن(1) وبلندی و کوه خرد.
~~تمول3   : نشانهآ تیر و آماج و هدف و در بعضی نسخه به جای لام کاف نبشته
# است تموک.4
~~تبال10]   : مردکوتاه.
~~تبل (2   کینه.
~~تنبل   : مکر و حیله وخاموش(1) و سحر و مرد هیچ کاری و بعضی به جای لام
# دال مهمله خوانند تنبد(15].5
~~تل (616   :لکنهآ زبان وسوخته زبان و گژمژ.
# سرای(11) و خانه و کاروان سرای.
~~تهم4   بیهمتا به بزرگی و قامت.
~~تتم (1   تری7 وآن [20] ترشاوه است معروف «2)

PageV01P222

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0132.png)

# : اصل هر چیزی.
# : آن بخار که چون0) ابر بود؛ ولیکن بیشتر(2) بر زمین نزدیک(11 بود و
# عرب آن را(5) ضباب خوانند و هندوی دهؤنور2 گویند(6].
~~ترنم(17)   آواز نرم از رباب و چنگ و مانند آن و آواز مرغان خوش الحان.
~~تیرم له   :مرغی است.3
~~تان 7   : دهن و به معنی تو و تو را و شما و شما را نیز آید.
~~تاوان [1]   : غرامت.
~~تربن4   زمین سخت.
~~ترن   گلی(1) است که آن را(17] نسترن نیز گویند [1].
~~تؤشگان   حمام که آنجا آتش سوزند یعنی آتشدان گرمابه و ترشگان به رای
# مهمله به جای واو نیز خوانند147].5
~~تهمتن   پادشاه15] و پهلوان و خداوند سپاه گران12) و رستم دستان(1) و صاحب قوت(5).
~~تریان 197]   نوعی از[20] سبد21) که از بید بافند.

PageV01P223

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0133.png)

~~تفسیدن(1: سخت گرم ms059 شدن
# : غارت کردن و به شتابی رفتن و بر سپاه دشمن و دیه و شهر زدن.
~~تنیدن ]   تنسته کردن و پیچیدن.
~~توسن   : اسب کرة(7 تند(5) [و] نارام کرده(6) و سرکش.
~~توان10   : قوت وتوانابی.
~~تازیان87]   اسبان تازی و مرد شتاب رونده و تازان.
~~ترنیان 97]   : همان تریان است و نیز طبقی که آن را آسمان تریان گویند و نوعی از
# سبد بید است.
~~تؤبان   ازار کشتی گیران 11) کوته یعنی شلواری تنگ و کوته و چابک117].
~~تفتن   : جگرگرم شدن.
~~تافتن(12   سوختن وروشن کردن و شدن و پیچیدن و گردانیدن و بارکشی و تحمل کردن.
~~تنبان   : به ضم وفتح تاء12] ازار کشتی گیران کوته(15) و چابک و به جای نون واو
# نیز گویند(16).
~~تززفان   :ترجمان یعنی بیان کنده و بیان کردن و تزفان178) به غیر رای مهمله نیز
# آمده است187].
~~تکنسین 10   : نام بزرگی از ترکان است.
~~تؤران   : نام ولایتی است.
~~تریدن(20)   بیرون کشیدن و چکیدن.
~~تزکمان   طایفهایاند از ترکان دلیر و بیصورت2]) و چالاک و بدخوی(22] که(23)
# بیشتر باجبانی و شبانی کنند(24).

PageV01P224

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0134.png)

~~تکین   نام پهلوانی است و نام پادشاهی و نام بزرگی از بزرگان ترکان، بزرگان را
# بچهآ تکین خوانند و پیالهآ شراب1 و به کاف پارسی هم گویند(1.
# : ده هزار سوار.
~~تن زدن   خاموش بودن و بر جای ماندن و قرار کردن (2) و گوشه گرفتن«2).
# رودهآ گوسپند وزهدان.
# ستد را بازدادن و کین کشیدن[5].
~~ردامن   فرومایه وآلودة معاصی (6].
~~تراویدن 9   چکانیدن و ترشح کردن و بیرون کشیدن.
# :سر باززدن.
~~تحمین (1   به گمان سخن گفتن.

PageV01P225

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0135.png)

~~تونگو   : همان(1) حجام است و به فتح تاء نیز خواند2).
~~تیهو(2)   مرغی است خردتر از گنجشک.
~~تدزو   جانوری است سپید خوشرفتار و نازک و زیبا و قیل دراج و به ذال
# معجمه نیز گویند[2).
~~تگاوا   : زمینی که در او آب زود کم شود(5) و جا(16 به جا بماند.
~~تسو(7]   چهار جو که به پهنا نهند و به تازی آن را طسوج خوانند.2
~~تزبو ms060   : جامهآ باریک وسفت.
~~تنو   : توانایی.3
~~تنکو]   نام پادشاه خطا وختن.
~~تدکو (8)   خط ناتمام دمیده.
~~تاو   طاقت197 وتوانایی وقوت(1).

PageV01P226

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0136.png)

# 223
~~ترغده(1   گرفته و ترنجیده و هر مفصلی و عضوی که از دردی حرکت و کار() نتواند
# کرد گویند ترعده شده است و بعضی به فتح تاء و سکون راء گویند(].
~~تووه1   جفت یعنی ضد طاق (7)
~~تؤره   :فرزند عزیز (5].2
~~تریوه   راه پشته پشته و قیل به یای پارسی.
~~تنده   غنچه که از او برگ بیرون زند(6].
~~تلوسه26)   غلاف کارد و غلاف دانهآ خرما و غلاف تیغ و قیل به واو پارسی و به
# فتح نیز گویند و به فتحتین نیز آمده است و این بار3 خرماست 87].
~~تؤره   جانوری است که شب بانگ کند و آن را شغال نیز گویند و قیل به واو
# پارسی7].
~~تله   دام که عرب آن را فخ گویند.
~~تندیسه [10]   صورت و به یای پارسی هم آمده است17].
~~تنیده (1]   پیچیده و تنسته کرده.
~~تننده 10]   : عنکبوت.
~~تزه   دندانهٔ‌ کلیدان 1) وغنچهآ درخت[415
~~تفسه   کلفه5 که بر (16] روی مردم برآید 217.

PageV01P227

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0137.png)

~~فته و تفسیده: مردم جگر) گرم شده و چیزی سخت گرم و سرخشده(12.
~~تفته (3]   : پرده وخانهآ (2] عنکبوت یعنی پردة او(5).
~~توانجه (6]   طپانچه و به جیم پارسی نیز خوانند و تمانچه نیز گویند7).1
~~تشه   پیمانهآ روغن.
~~تفشیله (8)   : گوشت و گندنا ) و جوز مغز و بیضه یکجا به دیگ (1] کرده و (11]
# پخته یعنی از این همه خوردی پزند 12) آن را تفشیله گویند (12).2
~~تلنه3   : حاجت وقیل به فتح تاء وسکون لام.
~~تماخره 12]   : سخر.
~~تخله   : نعلین وعصا و به خای مفتوح نیز آمده است (5).
# : مزدآسیا17] واجرت آسیاراست کردن و به رای187] مهمله197] نیز خوانند[2).
~~تونکه (32]2   گنجینه و بعضی به کاف پارسی خوانند و به غیر هاء نیز آمده است.
~~ترفنده   : ترش5 وعورت6 وگزاف(22) و هرزه(22) و به غیر هاء نیز آمده است (22).
~~تفسیله   نام جامهای است کسوت زمستانی (2).
~~تافته [26]   : پیچیده و گرم شده و روشن شده.
~~ترانه   نوعی از ms061 سرود [و] از نواخت(2).
~~تروشه   نام میوهای است.7

PageV01P228

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0138.png)

~~تواهچه (1]   گوشت نرم پخته و تباهچه هر دو لغت با جیم پارسی نیز گویند.1
~~تاه   توی باشد یعنی پرده2) چنانک گویند(3) دوتاه یعنی دوتوی(2) و نیز
# کنایت کننده گویند تاهی و دوتا را نیز دوتاه گویند (5).2
~~تهیشه   نام شهر فریدون و در بعضی نسخه تهشیه3 کرده است(2.
~~تیره 71]   تاریک و باکدورت وضد صاف.
~~توباره   : بز نر.
~~ترینه   نوعی از طعامها که عرب87) آن را عونسه4 خوانند.
~~تسمه5   چرم خام بی چربو29 چون سیرم.
~~تگزدانه (1   غلاف دانهآ انگور.6
~~تالواسه   : اندوه.
~~تابخانه   آن خانه که در دیوارهای او بعضی محل شیشه نهند() تا هرچه بیرون
# خانه(12] بود از درون خانه(12] همه121) نماید(15) و روشنایی آفتاب(16]
# در176] خانه افتد و گرمابه218.
~~تابه 197]   آنچه بر اونان پزند.
~~تلوسه 21]   : غم واندوه و تاباک.
~~توره   شکال (21» یعنی «22) [آن] که بر دست وپای (12) اسب (17) نهند.

PageV01P229

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0139.png)

~~تبیازه   : تب و( لرزه1
# : باطل(1) و ازکارافتاده که به هیچ کار نیاید و فاسد و بد().
~~تبخاله   تبشی که بر روی مردم از تب برآید و بعضی گویند پیسی که بر روی و
# گردن برآید و آن را هندوی سیهوه [؟] وسیم2 گویند(2).
~~برنجیده (5)   :ترشروی و گرفته روی و شکنجزده روی و پیشانی.
~~تتسته   : تار یعنی ضد پود(3.6
~~تبیره   طبل ودمامه(] ودهل.
~~ترزده   : قباله وقبض 87]
~~تخمه   : اصل ونسل وتبار10].
~~تن زده   خاموش و درخانهنشسته (1).
~~تکرده (1   : کوزة شراب.4
~~تشی   خارپشت که آن را10) روباه ترکی نیز گویند «12).
~~تلی   دستافزار52 حجام و سازدان حجام (15).
~~تلنکی   : حاجتمند.
~~تنکنای (1]   راهی تنگ که میان دو کوه بود و تنگچه.6

PageV01P230

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0140.png)

# 227
~~تگری   ترکان ( خدای عزوجل (1) راگویند.
~~تری(3)   ترشاوه است که در دیگ اندازند.
~~تؤزی   تودری   نام گیاهی است که لعل و سپید میباشد (5].   جامهای است گران مایه چنانک مدور و ملمع و معرج تابستانی().
~~تای   طاقه (6] از جامه وکاغذ وتری 77).
~~تالکی   :گشنیز دشتی.
~~تردامنی 47)   گناه کاری و آلودگی و معیویی.
# : مهمانی.2
# :خالی. ms062
~~تیرگی 17   تاریکی به کاف پارسی است و کدورت و ضد صاف.
~~تازی   عربی و اسب آنجایی و غارتگری (12].

PageV01P231

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0141.png)

~~جوکؤب (   چیزی کوفته در هاون ریزهریزه کرده.
# :وزیر گشتاسب و او نیک منجم بود و بعضی به بای [پارسی خوانند].
~~جلوچوب   : سیخ آهنی و چوبی(12 گوشت بریان کردن16 و بعضی واو آول هم
# پارسی خوانند(5.
~~جناب(6]   : آستانه.
~~جگرتاب (   : اندوه وعشق وسوز.
# ت
~~جقجقات (24 نام آواز.
~~جفت   : آلت کشاورزی وضد طاق17].
~~جمست   جوهری است فرومایه و(1) کبود«1 که اندکی 127) به سرخی زند.
~~جرست   آواز بر هم سودن دندان و جزآن.
~~جست (13   به معنی ماضی آید یعنی جهید و خلاص یافت ورها شد.
~~جعبوت   حشوآ کده یعنی(12) پنبه آکده و به ضم جیم و سکون غین نیز گویند(15)
# وگویند(16 به (1 جیم پارسی مفتوح وغین ساکن (18) است (14).
~~جفت21)   : نوعی از انگور است.3

PageV01P232

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0142.png)

# : آن «1) پارة گوشت سرخ (1 که بر سر 0 خروس رسته (8) است (12 و آنچه
# بر سر ترکها کنند و بر 8) تیزنای طاق و محراب (8] و ایوان و خود
# وصل کنند(9) ومانند آن (1) برای زیبای (1).
~~جاوزد3   سپید خار14] و بعضی به زای معجمه خوانند (18.
~~جلوند   : چراغ.
~~جند 61]   نام شهری است و قیل به جیم پارسی.
~~جساد [17]   زعفران.
~~جاوید   همیشه وآن جهان.
~~جلد 2187   : چست و چالاک و چابک.
~~جوشید 197]   یعنی خشک شد و تفته شد.
~~جکز آگند (20]   : امعاء گوسپند به گوشتابه و جگر) پر کرده مییزند(22) و10) آن را عرب
# عصیب خوانند و بعضی به جیم پارسی و کاف اول عربی خوانند27)،2

PageV01P233

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0143.png)

~~جذر (   : شتر(2) چهارساله واسب چهارساله1 ونام حساب«).
# : نام شاعری متقدم.
~~مجزدر (4]   : آنچه از پیه و دنبهآ گداخته بماند و قیل به جیم پارسی و زای پارسی.3
~~جبرور4   : خارپشت که آن را روباه ترکی خوانند (6) [و] عرب آن را قنفذ و هندوی
# سیبی5 گویند (1.
# : اسب4] بودل) که روی و شکم و(10) دست وپای او همه(11) سپید باشد(12).
~~جوزهر26   عقدة فلک که آن ms063 را رأس خوانند.
~~جویبار   : جایی که جویهای بسیار یکجا باشند(1].
~~جؤریور(   : تذرو.
~~جالشگر   : مبارز162] و دلیر(1) وقیل187) به جیم پارسی نیز10).
~~جانور201)   : هرچه جان دارد.
~~جانوسیار   7 نام کشندهآ داراست.
~~جوذر   یعنی (22) جوبه جو.8
~~جغفر   نام مردی بزرگ(10] و زیرک (24) و گیس و(28) به انواع هنر(2) آراسته و نام
# صحابهآ رسول علیهالسلام و نام مردی که علی را رضی الله عنه بکشت
# [؟] ونام271) مردی کیمیای که زر خالص بدو نسبت کنند.

PageV01P234

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0144.png)

~~جان شکر «1]   شکارکنندة جان وشکنندة جان.
~~جشمار(2)1   آنچه بر بام نهند.
~~جور(3)   :پیالهآ می.
~~عوان و شرطه (1 یعنی خیار آن کس2 و آن مخیر گردانیدن است(5) و قیل
# به غیر حرف پارسی[16
~~سنگ بالینه3آ هاون و بعضی از چوب میسازند و بعضی رنگ آلایند 10)
# و بدان غله کوبند و قیل هاون چویین و سنگی که بدان غله کوبند8).
~~: باز سپید.
~~سازی است مطربان را مثل رباب و طنبور4 وقیل نوعی از هنرها دروضع
# تارهای چنگ و رباب و آن بر سه نوع است جفتساز و یکنیم ساز و
# سازراست 117].
~~میوة مشهور است که آن را جوز مغز و جوز پارسی نیز گویند و اهل
# هند آن را اخروت5 خوانند.
~~17) ب: جالشکر [] ب: ندلرد. [3] ب: تدارد 4]ا: شرط. [5] ب: «و.. است» راندرد [6]2: «و- پارسی» را ندلرد
~~[] آ: آلاینده. [8] ب: تعریف به این صورت آمده است: «آنچه در آن غله کوبند و آن از سنک و چوب بود و هندوی آن را
~~اوکهلی6 کویند». (9)] ب: ندارد [10] ب: ندارد.117]آ. سارداست. [12] ب: ندارد [13] ب: این فصل راندارد

PageV01P235

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0145.png)

~~علت غر که در حلق بود و بیشتر به گردن مردمان جیلان و فرغانه و آن
# دیار بود چون بادنجان بزرگ از تن مردم بروید و بریدن مخاطره بود و به
# جیم پارسی نیز خوانند (1.
~~: گوارش که از شکر و عود سازند.
~~: توده(2) و انبار غلهآ پاک کرده() در خرمن و به جیم پارسی هم گویند(5.
~~جادوگر مست و سرکش و ms064 زنبور نیلوفری(1.16
~~: خرامیدن به اسب سوار و جولان کردن اسب و مبارزت و جنگاوری و
# با جیم پارسی نیز خوانند.
~~: چویی بود که بدان بر گردن ستوران جفت و گردنکش بندند و آن را
# یوغ) خوانند و هندوی چوسره2 گویند47].
~~نوعی از اسباب زاید زین و آن رکابپوش است و آن را جناخ3 به خای
# آخر نیز خوانند و جناق هم گویند و غاشیه(10).

PageV01P236

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0146.png)

~~جفاجف (17)   :آواز زخم تیغ و تیر که پیابی بر تن رسد.
~~جلف (2)   مسخره و بیباک و سفیه و تهی(2) دست2).
# : شیرزنه یعنی چوبی که بدان جغرات را چک زند و مسکه برآند.
# :گروه وفوج.
# : نوعی از پوشش.
~~ججؤشک   بلبله یعنی کوزة با نول دراز و به فتح جیم نیز گویند (2.
~~ججوسک 11)   گویک گریبان یعنی مادة جوزگره (8) و به فتح جیم نیزگویند 17].
~~جدانک   کوزه گردانک11) که دو کوزه یکی بر سرنی بگرداند(1] و دوم به رشته15]
# و آن نوعی [12] از بازی «14] است.
~~جپلک (5»2   : به ناشایسته آلوده شده و به جیم پارسی نیز خوانند.
~~جنگلوی   : کسی که (16) دست و سر فرود(17) زانو نهاده نشسته 187 را گویند17.
~~جمشاک و جمشک : فرهی و پیش دستی و جنبانی3 و کفش و به لغتی جیم و کاف پارسی
# گویند و جمتک4 به تاء نیز آمده است [20].

PageV01P237

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0147.png)

~~جنبانیدن جغرات با شیرزنه تا مسکه برآید (2).
~~جلک   : مرغی است کوچک(3).
~~گل.
~~جلؤنک   : درخت خربزه و به جیم پارسی نیز آمده است(5)
~~جمبک(64[؟] نوعی از بازی است.
~~جامهغوک   زنگ ویهم [؟] آب که در پای آشناگر پیچد و آن را سوال(217 گویند (8)
~~جیرجنگ   آلت چرمین مثل ذکر 7] که زنان شوخ (1] بدکاره (11) به کار بندند و با
# یکدیگر فراهم آیند و آن را مجاجنگ نیز گویند (12].
~~جوسنگ (   : سنگی که بدان چیزی آس کنند و بکوبند3 و چیزی برابر وزن جو.
~~: نام پادشاه هند نزدیک سند که واضع دهل شاهی بود(1) و نام پادشاه15
# چین.4
~~: مثل(16) گونی و تنگ(1) که بدان[8] جو19) و ms065 غله و کاه201) و خوید پر
# کرده(21) از جایی به جایی22) آرند(23) بر پشت ستور نهاده241) و هاون
# غله کوفتن وجوکوب(28).5

PageV01P238

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0148.png)

~~جگل (]1   نام شهری است که خوبان آنجایی مشهورند و بعضی به جیم پارسی خواند.
~~جلاجل 21   زنگل (3) یعنی (2) جرس خرد که هندوی آن را کهنوکهر2 گویند و به
# کسر جیمین گویند(5]
~~جام(2   نام پسر نوح که بعد از طوفان زنده مانده بود و قیل حام به حای مهمله
# صحیح است.3
# پیاله.
~~جذراصم7   در تختهآ خاک عدد هشت را گویند و در تحریر عددی که از او هیچ
# مخرجی نخیزد چون یازده و جز آن و گویند حسابی که سخت مشکل
# است که آن را جز صاحب مجسطی کسی نگشاده است.
~~جمجم له   کفش جامگی که7] درویشان پوشند(1] و به جیم پارسی نیز گویند(1].
~~جم   جمشیدشاه و مهتر (12) سلیمان را گویند (1) علیه السلام.
~~جمشید «14)4   شاه که واضع [...] و جز آن (818 بود و او را ضحاک ماران کشت.

PageV01P239

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0149.png)

# انبانچهآ مزین را گویند و جدتین (2»] به دال نیز گویند (2).
# جهیدن ورها شدن و به ضم جیم طلب کردن.
~~جهان بان   : پادشاه جهان(3).
~~جهانیان   : مردمان وخلایق(2).
~~جوزن   : ساحر و افسونگر 0] وجادو87].
~~جوهزیان 7   قومیاند خلاف مذهب که خداوند را جوهر گویند.3
~~جولان(10]   : خاکی که بادش از روی زمین بردارد و دوانیدن و جنبانیدن اسب.
~~جزغان10]   طغرای مغلان.
~~جوشن   : آهنین«12)؛ نوعی از سلاح پوشیدنی (12).
~~جاوندان(11) و جاودان : همیشه وآن جهان (5).
~~جلبابن(16)   : کرفش که آن را اجمود5 خوانند و بعضی چلپاسهء به جیم پارسی گویند
# وسین آخر.
~~جالشگران(1   مبارزان که در جنگ اسبان دوانند.

PageV01P240

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0150.png)

~~جمهلو   :مشنک 27 و کتک [212
# : تذرو.3
~~جؤجو   : پاره پاره و ذره ذره جوبه جو مثله(3
~~جادو «4)   : ساحر.
~~جلو (5)   چوب بریان (6).
~~جشینه   : آنچه چرم4 رنگ 7] بود.
~~جؤسه   کوشک و آنچه بر او برآرند8).
~~جشه   :پیمانهآ روغن.
~~ججهؤدانه   چربروده و قیل چربرودة بریان کرده 9) و نام درختی است که بار
# نمیآرد و علک5 ms066 خوردنی صمغ اوست(1.
~~جزدره   آنچه از دنبه و پیه گداخته بماند و بعضی به فتح جیم گویند و به غیر
# هاء نیز گویند و بعضی به جیم و زای پارسی گویند 61
~~جیوه   : سیماب.

PageV01P241

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0151.png)

~~اجله   : سماروغ و آن نباتی است که تخم ندارد و از جایهای عفن و روفته
# مانند چتر برآید و آوند شراب و در نسخه به دال نبشته است جلده و به
# تشدید لام نیز آمده است ().
~~جنبنده (2]   : جانور.
~~جکاشه (22   : خارپشت(2).
~~جکیده (5)1   : جغرات چکزده تا از او مسکه کشند.
~~جمجمه (6]2   : کفش جامگی درویشان.
~~جفاله2   : گلهآ مرغان.
~~جزمه»]   : اسب خنگ.
~~جره 47)   باز سپید وباز شهین.
~~جبجله 7   : یخ که بر روی جوی [بسته]2 میشود چون مردم بر او بگذرد از خشکی
# در آن بیفتد و هیچ حرکت نتواند کرد و پای لخشان میرود و با هر دو جیم
# وبابای پارسی بیشتر خوانند و در نسخه به دال نبشته است جبجده.5
~~جوزینه   : لوزینه وشوربای جوز[1].
~~جفته (0   خمیده و دوتا گشته و کژشده و طاق که در بناها کنند و گونهای از تخت
# است و طاق انگور6 و به جیم پارسی نیز آمده است.
~~جزده «12]   : اسب خصی و [زرد]1 رنگ بود که آن را به تازی هجین گویند.

PageV01P242

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0152.png)

~~جوبینه (17   مرغی است بزرگ سپیدپای و گردن دراز که به تازی او را کاروانک
# گویند و به جیم پارسی نیز گویند.
~~جبه (2)   دارویی است که آن را چوک1 گویند.
~~جوانه (]   جوانی دیده.2
~~ججفته   سرین مردم 6] و سرین هر چیز(5] و هر دولگد اسب وستور21].
~~جدکاره   راههای مختلف.
~~جؤدره 76]   : نام مبارز زنگیان.3
~~جامه   آوندی مانند کوزه که شراب در وی کند و هر آوندی که بود و جام
# شراب (8] وپیاله 29.
~~جاودانه ()   : همیشه.
~~جسته [11]   : پای کوب که زغند زند و معلقزن و نوعی از سرود است.4
~~جندره 126]   : شیر.5
~~جفرسته   : ماشوره وبه جیم پارسی و به فتح راء نیز خوانند27.

PageV01P243

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0153.png)

~~: درختی که عرب آن ms067 را آراک و هندوی پیلوا خوانند (1).
~~: روحانی و پری و جنایت کننده و دوست از جان.
~~جی   نام ولایتی است در سپاهان(3).
~~جان پری71   : آتش.2
~~جنتی (8[؟]   کژمژنویس و خط پریان نویس.
~~صلیب(6] آن[7] سه گوشه [است] که له] از نقره و زر و مس و چوب و
# امثال آن97] [می سازند] که برهمنان(1] و هندوان2217 در زنار میبندند(12)
# ونییز(1) خطهایی11) که وقت پرستش(10) بر زمین162) پیش بت میکشند16]
# وصفت گیسو و بتکده2187.
~~: جامهآ پشمین وابریشم جوکیان و متکاء و قرطهآ جوکیان و پوشش
# ترسایان که هندوی آن را کنتها4 گویند «1).
~~چهارپای مثل اسب و ستور و مانند آن[20]).
# غلیواز وقیل به زای عربی 27

PageV01P244

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0154.png)

~~چرخشت   : چرخ انگورمال که به تازی آن را معصر گویند و بعضی به جیم عربی
# گویند و در نسخه به سین مهمله نبشته است17].
~~چست   چالاک و جنبان و تنک1 درگرفته (2).
~~چعبوت «3]   پنبه آکده وقیل به جیم عربی.
~~چنگال خوست: مالیده وراه مالیده.
~~چفت   خم دیوار() که در عمارت(5) و غیر آن برآرند و خمیده نیز(2].
~~چکوچ17   سنبهآ تیز کردن آسیا و به جیم آخر پارسی هم خوانند 8.
~~چاچ   نام شهری است در ملک بالا (229 که کمان آنجایی مشهور است.
~~چج (1   بدانچه (11) غله افشاند 15 و آن را هندوی حیاج3 گویند(17.
# آتش زنه که بعضی چقمق 117 گویند وترکان قولق4 خواند چمخاخ (18
# نیز گویند[16].
# آواز زخم تیغ به وقت زدن[17].

PageV01P245

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0155.png)

# : آن که آب چشم او همان بر مژگان او«2) خشک شود.1
# : دایرهآ جامه و رقص و نوعی از کمان وآلت ریسیدن() ریسمان و آنچه
# بگردانند و فلک70].
# : شماری که کم از ده باشد و(9] نام شهری است (22 و شمار غیرمعین(2.
# یعنی از زمین برداشت.
~~چزغند   چراغ و چراغدان و جگرآکده که عرب آن را9] عصیب(1)
# گویند[11].3
~~چمند   : اسب کاهل 10) و چابک خوار 126).
~~چکاد   پیشانی و سر کوه و میان تارک سر.
~~چغد   : کنگرة حصار وپرندهای (1) است شوم (15) که ms068 شبها آواز کند ومردمان
# تفال گیرند (6].
~~چهرزاد16)   نام [همای]2 دختر بهمن.
~~چمید   : یعنی خرامان شد ).
~~چبید (14   یعنی میل (2) کرد5 و به بای پارسی صحیح آمده است.

PageV01P246

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0156.png)

~~چالشگر17   بسیار مبارزت کنده و اسبراننده در معرکه و بعضی به جیم عربی
# خوانند.
~~چور(2)   : تذرو و جوزبور (3) با هر دو واو پارسی و جیم عربی نیز تذرو است و
# چورپؤر هر سه حرف پارسی همان تذرو است.
~~چقمارا   گرز آهنی «4] وعمود [].
~~چغر61]   ترسیدن و التفات نمودن() یعنی به گوشهآ چشم نگریستن(1] و غوک7).2
~~چنگار   پنج پایه 101) یعنی (1] سرطان.
~~چهر «12]   روی و پیکر.
~~چکندر[212   میوهای است مثل گونگلو؛3 اما بزرگ و سپید و در شاخی بیست و پنج
# است، چغندر و چغند4 به غیر راء نیز گویند و قیل گونگلو است 5.17
~~چنبؤر   : قودکش.
~~چیر(15)   توانا (6) و دلیر و به یای پارسی بیشتر آمده است(17].
~~چپدار   سرموزه که عربی (18) آن را 197) جزموق گویند 201) و بعضی به نون آخر
# گویند چپدان «21).
~~چنار   درختی است پنجه دار که بار نیارد (22].

PageV01P247

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0157.png)

~~چنبر   : آنچه مدور و حلقه دار (1 باشد و فلک (2).
~~چشم سار27)   جایی که چشمههای بسیار با سبزه باشند و چشمهآ روان.
~~چزدرز7)   آنچه از پیه و دنبهآ گداخته بماند و قیل به غیر حرف پارسی(5].1
~~چر1ء   : آواز.
~~چفز   غوک و آواز غوک به سکون غین 1].
~~چرز   : سرخاب و خرچال نیز گویند و عرب شواز2 خوانند و قیل لکلک و
# بعضی گویند جانوری است که آن را کهرموره3 گویند 8).
~~جهرهباز7   مشعبد که روی خود چند گونه نماید.
~~چاهیؤز[1]   خاری آهنی(1) که بدان دلواز چاه برون کشند و آن را چاه جوی نیز گویند.
~~چنکز(10)   نام پادشاه مغولان.
~~چهارمغز(1   : میوهای است که آن را هندوی اکهروت4 گویند و جوز پارسی هم گویند.

PageV01P248

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0158.png)

# ش
~~چخش   باد (1 غر که در (2) گلوی مردم مانند کدو از گوشت(2 پدید (10 آیدا(5] و
# قیل به جیم عربی (6.
~~چاؤؤش   نقیب که پیش سلطان، وقت بار، ms069 بانگ کند7].
~~چهاربالش 287   مسند و تخت و چهار عناصر و چهار حد عالم.
~~چالش   :خرامیدن با ناز و رفتار اسب و جولان کردن اسب و جنگ کردن و
# بعضی به جیم عربی خوانند90)
# غ
# آنچه بدان جغرات زنند و آن را شیرزنه گویند [210.
~~چپاغ   نوعی از ماهیهاست (11].1
~~چزغ   شکره است که عرب آن را صقر خوانند.
# حرف القاف [1]
~~چارطاق   : نام خیمه است.
~~چقماق وچقمق : آتشزنه.
~~چقاچق   زخم تیر و تیغ که پیاپی بر تن رسد.
# ک [13]

PageV01P249

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0159.png)

~~چفؤک   : پرندهای است که عرب(1) آن را قبره خوانند(2) و مانورک نیز گویند(3) و
# اهل هند مثرة1 گویند(2) و بعضی گویند چککاول2 است(5) و به واو
# پارسی نیز خوانند (6)
~~چزی10   : آواز زخم تیغ وسلاحی که آن را چکر3 گویند.
~~چزی(4)   ریم جامه و ریم تن و مانند آن.
~~چکاچک و چاکاچای(1) و چکاچای : آواز زخم تیغ و تیر (1) که به وقت زدن (1) بر تن مردم2127
# پیاپی رسد.
~~چلوی   : رسنی که بر() گردن اسبان 12) بندند و به جیم عربی نیز خوانند (15).4
~~چمشاک و چمشک(4): کفش وفرهی و جنبانی.5
~~چمتک(17]   : فرهی و پیشدستی و جنبانی.6
# : منقار مرغ.
~~چیزک17]
~~چیزک 110: خارپشت.8
~~چروک   نانی که فرود بهت9 پایچه نهند.
~~چڑی(20]   خارپشت که عرب آن را قنفذ خوانند.
~~چلای «102   خبزدوک (2) [و] گوی گردانک 10) که آن را در عرب (24] جعل گویند[28)
# و در هند کیروره11 گویند266).

PageV01P250

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0160.png)

# 247
~~چلک (2   وقیل چکک به دو کاف مرغی1 است خرد و دوک ابریشم «2)
# درخت خربزه و بعضی به جیم عربی گویند.
# پرندهای است که سینهآ بلند دارد.
~~چلک (5)   دوال2 ابریشم و کفچهآ دیگزن(6] و قیل به سکون لام کفچهآ دیگزن و
# به فتح لام دوال ابریشم و بعضی به کسر جیم گویند (7).
~~چک287   قباله و بیع نامهآ خانه که آن را عرب صک خوانند 7].
~~چزیک   چیزی از غلوطه پرسیدنی که عرب آن را لغز و ابده خوانند و لاغ (10 که
# اهل هند آن را ms070 پهیلی3 گویند1).
# :به معنی چنانک.
~~چیچک   گل که در گلستان باشد 212.
~~چپلک   : کسی که دست و سر فرود زانو نهد و بنشیند 211 و به ناشایسته
# آلوده شده (15) و بعضی به جیم عربی گفتهاند (5.16
~~چچک(1   رخساره و خال و گل که عرب آن را وزد خوانند.
~~چکاوک «18]   : پرندهای است آبی که آن را117) سرخاب گویند (2) و نام 2) ساز مطربان
# مثل چنگ و چکاو به غیر کاف دوم نیز آمده است«22).
~~چکوی   همان سرخاب است و نیز گیاهی است(23].

PageV01P251

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0161.png)

# : چست( و چالاک و جنبان و سختیکش و جلد و تازیانه.
~~چالای   جنبان وجلد(2).
~~چشمک()   غمزه واشارت به چشم.
~~چکوک(   : گیاهی است.
~~چفشاگ (8)   : فرهی و پیشدستی و جنبانی2 وکفش و به لغتی به جیم و کاف عربی
# گویند و چمشک و چمتک هم گویند.
~~چنگ   نوعی از مزامیر و دست مردم و چنگل پرندگان و به معنی اعتصام نیز
# آمده است 21].
~~چرنگ«   : آواز هر چیز.

PageV01P252

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0162.png)

# 249
~~چرغول   زبان بره و آن دارویی است مشهور (.1
~~چشم آغیل   : به گوشهآ چشم نگریستن به خشم(2) و بعضی به یای پارسی خوانند(2.
# خرام(2] با ناز و به معنی امر نیز آید(5).
~~چشم بنام   :تعویذ دفع چشم زخم(26.
~~چرم4   پوست حیوان وزه کمان.
~~چرغون   نام دارویی است که آن را4) زبان بره نیز گویند] و به لام آخر نیز آمده
# است[10].3
~~چپدان [11)   سرموزه و به رای مهمله نیز آمده است.
~~چوبلین4   : آنچه بدان پنبه و(2] دانهآ پنبه () کشند 14) و به جیم عربی هم گویند(18.
~~چربیدن   غالب شدن (16] وفره172] آمدن وزبان بره «18].5
~~چونان 197]   به معنی چنان.
~~چخیدن [20]   بحث وگفت وگو کردن.
~~چمان   خرامان با ناز [21).

PageV01P253

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0163.png)

# : باغ وراه در میان باغ که از هر دو جانب شاخهای درختان بر فرود آمده
# باشند و سایه انداخته و گلستان(22.
~~چخین   : ریمگین.
~~چمیدن   : خرامیدن به ناز(2.
~~چنستان   : لغز و معما ولاغ().
~~ججندن (8) وچنیندن4: میل کردن10.
~~چگن 10   : کشیده کرده و زردوزی کرده و ms071 به زیادت یاء چگین نیز آمده است.
~~چوپان   گلهبان اسبان و چهارپایان97) و شبان و نگهبان(1]
~~چین   : شکنج پیشانی و شکنج روی و اندام و نام17] شهری و ولایتی و چیننده
# گل وجز آن10.
~~چیدن()   برداشتن و برکردن چیزی به دست از زمین.
~~چنزو   خارپشت و چیزبو2 نیز گویند 16 که عرب آن را قنفذ خوانند و قیل هر
# چهار حرف پارسی (10.
~~چشم آرو   : آنچه در باغ وکشت(16 و بر بام برای دفع چشم زخم بنا[17] کنند.
~~چغو »8   : نوعی از پوشش غازیان روز جنگ.3

PageV01P254

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0164.png)

~~چامه   شعر و نظم و به جیم عربی هم آمده است«1.2
~~چوبینه   پرندهای است که آن را (2) کاروانک گویند (13.
~~چلباسه   کرفش (4) و به بای پارسی نیز گویند (5].2
~~چفته 61]   خمیده و کژشده و دوتاگشته.
~~چوزه (17   بچهآ نوزاد 8) مرغ 7) که آن را به تازی (1) فروجه () خوانند 17].
~~چهره (12]   :روی وصورت.
# به معنی زیرا که.
# : دلاور وغالب وشوخ 1).
~~چمانه   : نیم (16) کدوی خالی و(1) خشک کرده (18) که بدو(19) شراب (2) خورند
# وپیاله.
~~چمنده «2]   : به ناز خرامنده.
~~چرونده   چاره جوی و دونده.
~~چغزواره (22]   گیاهی است که همیشه(22) در «2) آب روید25) و در پای آشناور بیاویزدا2)
# وزنگ آب [27) و هندوی آن را سوال3 گویند 287].
~~چارپاره   :چهار قطعه چوب که زنگیان به دو دست زنند و بر آواز آن رقصی
# کتند[29].

PageV01P255

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0165.png)

# : جدایی از چیزی و(1) تدبیر.
# : نوعی از «) ساز مطربان مثل رباب خرد (3) که به کمانچه بنوازند(2).
~~چزده   : پوست.
~~چفریده   : ترسیده (5).
~~چراغله   : شبتاب (6]کرم76].
~~چراغواره و چراغ بایه (5) : آنچه (1) مثل طاق که (1) در وی (1) چراغ نهند.
~~چزدره(12]   آنچه از پیه گداخته و دنبهآ گداخته بماند و قیل به غیر حرف پارسی.1
~~چیجله   : سخت[12) لشن که 17) به مجرد پای نهادن (1) بلغزد.
~~چفرسته (16]   : ماشوره یعنی پهونکنی(221 وقیل به جیم عربی است (8) و به 19 فتح
# رای مهمله(20).
~~چارتاره   نوعی از ساز(2) مطربان مثل 22) رباب.
~~چشم بد نامه(2) : تعویذ دفع چشمزخم.
~~چم چزغه «2) تازیانه.

PageV01P256

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0166.png)

~~خلولیا   آنچه 61 که «2 ms072 او را همه تصرف کنند و مانعی نباشد.
~~خنیا   سرود مطرب (8) ونوا7].
~~خانه خدا   یعنی [10] خداوند خانه.
~~خوا   به کسر (1] مزه (12) و به ضم آنچه بدان روز بگذرانند.
~~خارا   سنگ سخت و جامهآ صاجی2 وعتابی (13).
~~خطا 146]   نام شهری است در ترکستان که مشک از آنجا خیزد.
# مروارید و جوهر (5) درفشنده (16) و آبدار و به واو پارسی نیز خوانند.
# گرداب3 و زمینی که چون در وی پای نهند فرودتر رود و عرب وحل
# گویند وهندوی دلدل4 11].

PageV01P257

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0167.png)

~~خوست   : راه مالیده22) و کوفته وجزیره(2).
~~خشت   زوبین وسنان و سلاحی مثل زویین().
~~خاریست   یعنی سیله2 آن خارها که بر گرد کشت و نی3 بود برای محافظت (5)
~~خاربشت   : جانوری که بر پشت خار دارد و آن را هندوی بهی2 گویند(2).
~~خربست(؟] گل تروسخت.
# : گیاهی است خوردنی ترش مزه که به تازی بقلة الحمقاء گویند واهل
# هند لونگ (528 خوانند 17].
# دیو ستنبه که مردم را11) در خواب فرو(11] گیرد و بعضی به سکون فاء و
# جیم پارسی گویند و قیل به فتح خاء و جیم عربی (12) گرانی خواب
# است که آن را کابوس نیز خوانند [12].6

PageV01P258

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0168.png)

# 255
~~خودخروچ   : تاج خروس.
# : نفع وناز وطرب.
~~خؤچ   تاج خروس و گوسپندسواری کودکان که آن را هندوی ایرکه1 کویند(2.
~~خروچ (3)   : خروس.
~~خراج (4]   آنچه اهل قصبه پادشاه را هر سال خدمتی دهد و غالب بر مغلوب نهد
# وآن را ساو(8) و دخل و خبره نیز خوانند و این لغت عربی است.
~~خلج(2   گروهی از ترکان اصل و ولایت.
~~خچچ(   :جانوری است.
~~خزداد   : نام ماه پارسیان و آن مدت ماندن(8) آفتاب در برج1) جوزاست وهفتم
# روز3 از ماه نیز [10].
~~خرد 1   گل توده کرده و خره بها4 نیز گویند126].
~~خاد   : غلیواز.
~~خزند [513   گیاهی است مانند اشنان 19].
~~خوند (65   به معنی تند است و گویند تندخوند، ترتومرت، تارومار همه به یک

PageV01P259

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0169.png)

# : کشتزار جو.
# : دوازدهم روز از ماه.1
~~خزسند   : قانع و آن که(2) همیشه خوش() باشد.
~~خرد ms073   : عقل ودانش ).
~~خردمید (8]   : عاقل ودانا.
~~خد [6]   : رخساره.
~~خود   : بیضهآ مرغ2 و ترک که وقت جنگ بر سر نهند(2.
~~خوزد لا   : خورش.
~~خانغرد 7]   خانهآ تابستانی (1] خان غرده مثل «1).
~~خط بعداد (1)   : خطی است که از رو بر سر پیاله میکشند و بر سر پیاله (12 کی خسرو
# همان بود.
~~خیرهخند 10   هر خندگی و به غصه و سخر خندیدن.
~~خشیشار3   مرغکی است تیرهگونآبی سرسپید و بزرگ و بعضی شین دوم مهمله 15)
# خوانند و بعضی خشنشار به نون خوانند (16].
~~خنیور(17)2   : قیامت5 ومزارع.6

PageV01P260

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0170.png)

~~خنور(1)   :کندو و گویند رخت و کالا و آوندهای مطبخ چون خنبره و از کاسهآ
# سفالین و آبگینه و جز آن1 و به واو پارسی نیز خوانند (1).
~~خواربار [3)   آنچه بخورند(2) و گندم و نام خطهای است نزدیک ری.2
~~خوار (9]   آنچه بدان روزگار بگذرانند و نام کوشک بهرام3 و مزه.
~~ختار   پاک کردن کشت و باغ از گیاههای خودروی.
# گل وطین(] و تودة گل وگل سخت تر(1) وعامه 8]) به زیادت هاء خره
# نیز (9) گویند.
~~خستر   جانور (1) خزنده و اقرارکننده4 وقیل به واو آخر است(1).
~~خزر   نام ولایتی است در کرانهآ دریا از آن ترکان و قندز آنجا خیزد(12) و(1) آن
# را (14] خزران (15] نیز گویند (16.
~~خوش گوار   شیرین وزودهضم (17).
~~خرده گیر   عیبگیر و نکته گیر.
~~خیزگیر و خیزهگیر (18]: بازیای است در ملک بالا.5
~~خیره سر (19)   : بسیارگوی.
~~خنجیر   بوی چربی که وقت سیخ پختن میآید و دود آن[22.
~~ختنبر   مرد لافی که مفلس باشد و به تونگری لافد [2].

PageV01P261

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0171.png)

# : مطبخی ونان یز().
~~خواستار   : خواهنده«2) و طالب چیزی(7).
~~خریر(8]   : گیاهی است.1
~~خشکار   : نان ریزه و در اصل خشک آردبود؛ دال از خشک آرد حذف شده استا16.
~~خور   آفتاب وخورش و خورنده27.
~~خاگسار   :خوار و گردآلوده (8] و آن که او را جز در صف نعال جای نبود (9).
~~خشکامار   آن علت که بدان شکم بزرگ شود و هرچند که آب خورد تشنهتر شود و(10]
# سیر نگردد و آن را عرب استسقا2 خوانند و هندوی ms074 جلندهر3 گویند17).
~~خوار   : حقیر واندکمایه(12) وفرومایه وذلیل (13) وخورنده 17).
~~خارخار   چیزی در دل خلیدن (1] [و] خلجان (16].
~~خنیاگر   مطرب وستاینده به سرود 11.
~~خنجر187.   : دشنه.
~~خیبر 17]   نام قلعهای که علی فتح کرده(20) بود.
~~خیرخیر   : مکدر و مکابره وزور زور[2).
~~خاور   : مشرق و بعضی 220] مغرب را نیز 22) گویند.
~~خیارجنبر[2]   دارویی است و آن بار درختی دشتی است که هندوی آن را کرماله4 گویند.5

PageV01P262

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0172.png)

~~خاز   : ریم اندام.
~~خؤز   نام شهری است در ملک بالا (1) و قیل ولایتی است و آن را به خوبان
# نسبت کنند و خوزستان نیز گویند(2).
~~خریواز «3)2   : شپرک.
~~خز«]   جامهآ ابریشم گران مایه.
~~خربیواز و خربوز(5): پرندهای است بی پر که اهل هند آن را گادل3 خوانند و قیل (2] همان«1
# شپرک است (4).
~~خرخیز   نام ولایت 9) ترکان و بعضی گویند به رای مهمله است(1].
~~خانه خیز 17]   آنچه از خانه خیزد و در بسیار خانه باشد و آنچه در خانه توان ساخت.
~~خشنواز «1]   نام والی هیاطله وهیاطله نام شهری است(1).
~~خیز   کوه4 آب یعنی 14] موج آب و خیزنده [5).
~~خزگواز   چوبدستی (16) که بدان گاو(17) و خر رانند و آن را غبازه نیز گویند و
# گوازخر هم گویند 18].
~~خرز197]   نام شهری است.5
~~7»آ: «ملک با واو». [2] ب: تعریف به این صورت آمده است: «نام شهری است که بنات و خوبان آنجایی مشهورند».36]
~~ب: خریواز؛ با «خربیواز» با هم سرمدخل شدهاند. [4] ب: ندارد. [5] ب: ندارد. [6] آ: «پرنده... قیل» را تدارد. 71] ب:
~~ندارد. [8] ب: ندارد. [9] ب: «ولایتی است». [10] ب: «ترکان... است» را ندارد. [11] ب: ندارد. [12] ب: خوش نواز.
~~[13) ب: «و... است» را ندارد. [14] آ: «کوه آب یعنی» را ندارد. [15] ب: «آب و خیزنده» را ندارد. [16] ب: «جوسهآ
~~دستی». [17] ب: ندارد. [18] ب: «و آن... کویند» را ندارد. [19] آ: ندارد. [20] آ: ندارد.
~~1. نک: حاشیهآ مدخل «آلو» در همین فرهنگ.
~~2. به این صورت در فرهنکها دیده نشد (نک: «خربیواز» در همین فرهنگ).
~~4. در شرفنامه: «کوههآ آب».   برو لم مهله ) لاه ا وله ل لل3.6
~~5. این کلمه در حدود ms075 العالم ومعجم البلدان نیامده است وظالهرأتصحیف خزرباید باشد (معین، ص 732)،

PageV01P263

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0173.png)

~~خدیس7   : کدبانوی(2] و خداوند خانه و در بعضی نسخه شین معجمه آورده
# است.1
~~خسیس «   : ناکس و سبکسار.
~~خس   : ریزهآ کاه و چوب که خرد(] شده (5) و به هم آمیخته باشد و خاشاک (6) و
# مرد کوهی2 و مرد سبکسار8) و ناکس 8] راگویند (9].
~~خرس (1   : درندهای است معروف [و] سیاه با مویهای بسیار و دراز.
~~خراس7   : آسیایی که گاو و خر بگرداند.
~~خرهکس (1]   : مبارک.
~~خروس11   مرغ ماکیان نر.
~~خلالوش   : غلبه ومشغله وغلغله 17].
~~خراش   نابه کار و خراشیدن به ناخن و انداختن یعنی سقط (5).
~~خروش   : فریاد با(6] گریه وشورش(1) مردم دون 2187.
~~خیش   جامهآ کتان پنبه آکدة(20) بافته.
~~خمجش (   علت غر که در گلوی مردم پیدا شود مثل بادنجان و آن بیشتر خلق
# فرغانه را باشد و به تقدیم جیم نیز آمده است [22].

PageV01P264

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0174.png)

~~خدیش   کدبانو (] و خداوند خانه «2).
~~خارکش (3)   : سرموزه که عرب آن را جرموق خوانند و خرکش به غیر الف(2) نیز
# همان سرموزه (5] است21].
~~خفاش 77)   : شپرک.
~~خوش   مادرزن و مادر شوهر و خوشی و خشکی.
~~خواجهتاش   : همسر وهم خیل وهم خواجه ول8) بار یک خانه و خداوند خانه17).
~~خیل تاش (10]   : بار یک خیل1 وهمسر وهم خیل.
~~خندهخریش (] سخر وفسوس.
~~خیره کش 121]
# (212: شوخ چشم وضعیفکش.
~~خلیش (13)   : خلاب ووحل.
~~خامش وخموش141]:خاموش وساکت بودن.
~~خارکش [15]   : هیزم کش.
~~خویش (1   :قریب.
~~خون سیاوش   گیاهی1) است سرخ رنگ (18 که بدان جامه را1 رنگ (:2] کنند (2) و
# آن را دار پرنیان نیز گویند و عرب آن را بقم گویند (22) و شراب سرخ و
# سرخی وروشنی صبح (23].
~~خارش (22)   خراشیدن به ناخن و جز آن.
# ف

PageV01P265

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0175.png)

~~خفچاق   : نام بیابانی است واصل ترکان.
~~خوزنق   : نام قصر پادشاهی است مشهور در ملک بالا.2
# ک
~~خبی(4]   : فشردن گلووتاسه.
~~خنجک و خنبک(36: به فتح و کسر خاء خارخسک و سیاهدانه که آن را حبة الخضراء و
# بطم217 و خرنوب و خروب گویند و نوعی از پوششهای درشت5 و
# خنجک ms076 غلهای است که آن را کلهتی6 گویند 40].
~~خزسک (8)   بازیای است که کودکان بازند و آن را هندوی هوبزی [؟] گویند.
~~خشتک (10   : سوزهآ جامه.
~~خلشک (1   : کوزة رنگ کرده که دوشیزگان خلخ(12) کنند و گل ناپختهآ
# رنگ کرده[13].

PageV01P266

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0176.png)

~~خروک17 و خزچوک (» و خزچکوک3: گیاهی است و گویند خزچوک همان خنجک3 است و قیل
# نوعی از پوشش درشت4 و سنگشکن که آن را کلتهی5 گوید و قیل
# گیاهی است که اهل هند آن را بهتل6 و گوبهی7 خوانند و به شیرآوران
# دهند (3).
~~خشوی   حرام زاده و خشتوک8 هم گویند(].
~~خبای (8]   شبگاه گوسپندان با چهار دیواری که سرش گشاده باشد و به بای پارسی
# نیز آمده است [6].
~~خورمک7   مهرهای87] است9] که از(1) بهر دفع چشمزخم بر گردن کودکی) بندند.
~~خنک (12]   سرد نفس زدن و خوشی و خویی باد گفتن یعنی طویی لک ای خوشی
# باد مر تورا وخویی باد مر تورا 21).
~~خیک   : نان بزرگ.
~~خسری 10]   کوهان موی.9
~~خمی [15]   : آواز و بانگ و 61] دست بر دست (1) زدن و دف دراز درویشان (18].

PageV01P267

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0177.png)

~~خرای(1]
~~خرک   بدانچه دیوار را سوراخ کنند1 و چوبکی که بدان گناهکار را زنند2 و
# چو بکی که زیر تارهای رباب و بربط و طنبور و عود نهند و خر را نیز
# گویند ().
~~خزکوشی   زبان بره و آن گیاهی است که اطلاق شکم را بازدارد (3).
~~خاشای   : ریزههای کاه و جعر و خاکی (2) بههم آمیخته (5].
~~خایسک (2]   پتک 1] که بدان آهنگران آهن کوبند و زرگران زر و نقره کوبند و آن را
# عرب مطرقه خوانند و پتک خرد که بدان از یک سوی او میخ استوار
# کنند و از دیگر سوی میخ نعل اسب بکشند و آن بر ترکشبندان
# باشدل38
~~خدوی   : خجل وشرمنده.
~~خبردوی   : کرم سرگینغلتانک( که عرب آن را جعل خوانند و دیلمک4 نیز گویند(21.
~~خشک(1]   بی نعمت و بیطاقت و مجرد و ضد تر.
~~خاکنمک   نام بازی ای است.
# مشک بزرگ و شرابدان خماران که شراب در وی کرده ms077 به جاها برند[12]
# که آن را هندوی پکهال5 گویند [13.

PageV01P268

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0178.png)

~~خنگ (2
~~خنگ «2)   رنگ اسب معروف و در اصطلاح اسب (2) [سفید] راگویند.
~~خزچنگ   پنج پایک که عرب آن را سرطان خوانند (4).
~~خرسنگ   غلولهآ منجنیق خرد 8).
~~خدنگ   نوعی از درخت است که از آن زین میسازند و از چوب او کلک نیز
# میسازند و آن کلک نیز نیک استوار و خوب میباشد (12
~~خارج آهنگ ()   آواز بیساز و بی پرده و درشت و زشت.
~~خثل له)   نام ولایتی است و آن را ختلان نیز گویند.
~~خول (9)1   دراج سپید که آن را کبک انجیر گویند و خول به ضم خاء و سکون واو
# نیز گویند و بعضی گویند جانوری مانند عصفور است که به تازی آن را
# صفرد خوانند و قیل به ضم خاء و واو پارسی است؛ اما بیشتر به
# فتحتین2 خوانند(10).
~~خل (1]   نیش و خار وخلنده وخلیدن.
~~خرغول   گیاهی است که آن را(1) زبان بره نیز گویند و در بعضی نسخه چرغول3
# به جای خاء جیم پارسی نیز آمده است(13.
~~خرچال 10]   پرندهآ آبی است که آن را سرخاب خوانند.

PageV01P269

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0179.png)

# : کزو(1 ضد راست است(2) و کژپای (3).
~~خال (7]   : نقطهآ سیاه ودرویش1 و پارسایان2 وبرادر مادر ونهال(5)3
~~خلخال(12
~~خال21): پایورنجن.
~~خیم   : خوی وطبع وجراحت و ریزش4 شکنبه() ورودگانی.
# : جراحت.
# به فتح خاء خرپشته و خستگی6 و ایوان و حلقه و شکن و دو تو و
# کندی7 و خم به کسر خاء ریم چشم و اندام و خم به ضم خاء آوند
# بزرگ که در او شراب اندازند و سرکه اندازند و هر چیزی در وی کنند87).
# کمند و چرم نادباغتداده و هرچه97] ناپخته101) باشد1) و شراب انگوری
# ومردم بیتجربه125).
~~خلم (1   : آب بینی که ستبربود.
~~خورم   : خوش وشاد117.
~~خرام   : رفتار با ناز.

PageV01P270

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0180.png)

~~خزان (1   : هشتم روز از شهریور که مدت بودن آفتاب در برج میزان است و گویند
# سیوم روز از ماه و بعضی گویند هژدهم روز ms078 از ماه مذکور و آن روز جشن
# مغان است و گویند خزان مدت بودن آفتاب در سه برج است میزان و
# عقرب وقوس و آن مدت سه ماه است و آن هنگام برگریز است(2).
~~خورخجیون (3)   نام دیوی است از زمره1 شیاطین و قیل به کسر خای ثانی ().
~~خوش دامن «5)   خشویعنی مادر زن و مادر شوی.
~~خون سیاوشان   چوبی است که بدان جامه سرخ (6) رنگ کنند و آن را دار پرنیان نیز
# گویند و عرب آن را 77] بقم خوانند (8] و اهل هند منجهیته3 خوانند 9].
~~خوب کلان   نام دارویی است ای بذرالحیة17]3
~~خوان «1]   : خوانچه.
~~خرزین (12)   مقامی بلند از چوب سازند و بر آن زین نگاه دارند.
~~خفقان (13]   حرکت دل و زحمتی است که از خون فاسد حادث شود و دل در
# حرکت آید.
~~خستن (11]   مجروح کردن.
~~خنشان (15]   میمون و مبارک و بعضی به فتح خاء و سکون نون گویند و قیل به کسر
# خاء وسکون نون (4.6
# : برجستن.

PageV01P271

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0181.png)

~~خرغون   : نام شهری است.1
# :تودةآ غلهآ مالیده.2
~~خیزران   : نام درختی است که از آن دست کلندران راست کنند3 و تازیانه و آن
# سرخ بید4 است و عوام آن را بیت5 گویند و نام ولایتی است(2).
~~خزران(1)   نام ولایتی است در کنارهآ دریا (4) و نام چوی است که عوام آن را بیت6
# خوانند (8].
~~خسیدن   خاییدن وفروبردن پی(26.
~~خسان []   مردمان کمینه و سبکسار.
# : ترکردن وتر شدن.
# : ترکردن.
~~خارستان(1] زمینی که در او درختان خاردار باشد.
~~خویشاوندان (1): قرابتان.
~~خزدبین (1   : دانا وباریکبین و مدقق[12)
~~خیروان   : نام14) قصبهآ شیروان8] که مولد خاقانی است؛ لقب کرده است به آن[16].7

PageV01P272

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0182.png)

~~خندستان   : سخر وفسوس ولاغ0) و استهزا(2].
~~خرکمان   کارهای لایعنی و کاری سخت دشوار(2 و کمان بلند.
# :فریاد و شور کردن با گریه.
~~خرامیدن (5]   به ناز رفتن.
~~خوالستان   : دوات [6].
# جامهآ درشت و پشمینه و پوستین درشت وزشت و سخت.
# جامهآ کهنه و پوده و ریمگین.
~~خماهن   مهرهای97) است از سنگ(1] سیاه که از وی نگینی کنند و ms079 در بعضی
# اندک(11) به (12) سرخی نیز2) میزند 12 و آوند کفش دوزان (15].1
~~خان   : کاروان سرای و مهمانسرای16) وخانهآ زنبوران(1) و مرتبهآ اوسط18) ازل19)
# ملوک[20].
~~خاندان (21)   خیل خانه.
~~خاقان (22]   : پادشاه چین.
~~خوزستان   :نام ولایتی است که خوبان آنجایی مشهورند و شکر آنجا معروف
# است[23].
~~خفتان   : نام(2) سلاحی است پوشیدنی که روز جنگ پوشند و سلاح رستم (29.
~~خاوران   نام ولایتی است در زمین مغرب (26).
~~خاتون 27]   ..2
~~خثلان 287]   : نام ولایتی است.
~~ختن 20   نام ولایتی است در ترکستان و آنجا مشک خیزد.

PageV01P273

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0183.png)

# 1)خداوند ومهربان و پادشاه.
# : دنبالهآ کشتی و تنهآ درخت بیت.1
~~خلتبان (3)2   :احمق وخرطبع وزن طبع.
~~خش دامن «1   : خشوی یعنی مادرزن و و خوش نیز.
~~خشینان (8)3   : مرغی است بزرگ هیکل.
~~خارکن (12   : نام نواست.
~~خسن (1   آنچه به جهت طاق بستن بدارند.
~~خستو (4)   : مقر 9) و جانور(1) خزنده5
~~خدو(1   اثر چیزی از مزه.6
~~ختو(1]   : شاخ افعی یا ماهی که آن را ماهی وال گویند.
~~خیو«1   لعاب وخلم بینی یعنی آب ستبر که از بینی میرود.
~~خگاو7   : نام زمین (12) است.
~~خو   : یک مشت (1] از آب و غله و جز آن11) و گیاه خودروی که از کشت
# دور کنند و این را به ضم خاء نیز گویند16).

PageV01P274

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0184.png)

~~خدیو17   پادشاه و صاحب(2) و خداوند و وزیر(2) و کدخدای و بعضی(7) به کسر
# خاء نیز (5) خوانند.
~~طبع و منش(6) وانس وعادت و گیاه خودروی که از کشت دور کنند6).
~~نام گلی است زرد و قیل گل کنیر1 است.
~~خسرو   پادشاه و نام پادشاهی است(].
~~خشو(10]   : خرما.
~~خشمارو«1   : آنچه بر بام نهند بهر دفع چشمزخم و این بیشتر به جیم پارسی
# خوانند.2
~~خشتک ازار و زیرکش ازار و زیرکش جامهآ پوشیدنی یعنی خشتک که
# عامه(13] سوزه و کوزه گویند(14].3
~~خلم یعنی آب بینی و(15) هرزه و کمشده(16] و چویی(1) که بدان سفینه
# رانند8) و دردی 19) که (20) ناگهان خیزد از بندگاه تن مردم (2) و خلیدن
# وقیل به غیر تشدید لام 227).
~~:میخانه. ms080
~~خلم که از بینی بیرون آید و خلنده.

PageV01P275

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0185.png)

~~خشتوانه(1)   پشمینه و پارههای(2) کرباس و برد و پشمینه که درویشان و بلادریان1
# پوشند و مویهای آویخته باشد و در بعضی نسخ به سین مهمله آمده
# است2.136
~~خشته   مفلس وبیبرگ وقیل به کسر خاء(2).
~~:فشردن گلو و تاسه و تالواسه.
~~: گل سرشته.
~~خرده   عیب و نکته و شرارة آتش و تفسیر زند که آن را پازند3 نیز (5] گویند(6) و
# ریزهآ هر چیزی() و باریکی نکته 8).
~~سنگ سخت و نوعی از پشمینه و خارا یعنی جامهآ ابریشمی صاحبی و
# عتابی(9].
~~گل که عرب آن را طین خوانند و خر 10) به غیر هاء نیز گویند (11).
~~خاشه   : ریزههای سرگین و کاه و مثل آن بههم آمیخته که آن را (12) خاشاک
# گویند(13].
~~خزفه   سبزی ای6 است ترش که آن را پرپهن گویند و «15] عرب آن را (16] بقلة
# الحمقاء[1] گویند (18] وهندوی (19) لونیه 201]4 خوانند (2).

PageV01P276

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0186.png)

~~خشاره   پاکیزه کردن پالیز از سبزه (1) و پاک کردن باغ و راغ و زرع و کشت بود از
# گیاه خودروی و گویند خشاره کرد (2].1
~~خرؤه (3)   خروس و جمله وحشی و خره به غیر واو نیز گویند [].
~~خشینه (15   :سپیدرنگ مرغی است که وقت بهار به باغها نشیند (2.2
~~خوچه   تاج خروس و بعضی به واو پارسی خوانند (7).
~~خسته   خزندگان3 وزخمخورده و تخم درخت87.
~~خروهه(9]   مرغی که بر دام (1] بندند تا مرغان بر او جمع آیند که آن را به تازی
# ملواح خوانند(211.
~~خفه   : سرفه وفشردن گلو[12].
~~خیزیده (13)   نام بازیای است که میبازند و این را دؤداله و دودوله2 نیز گویند و
# خاکنمک12) و کؤهامؤی نیز خوانند و بعضی به جای یاء نون گویند
# خیزنده (15].
# دانا در کار سرود و خوبگوی (16] و به (17) سرود ستوده و مرد 0)
# مشهور و معروف 197] و پسندیده.5
~~خبوه (20]   محکم و استوار و خبوک به کاف آخر نیز گویند و قیل خبره به کسر خاء
# و به جای واو به رای مهمله استوار است [21].

PageV01P277

![image ms081 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0187.png)

~~خجاره (1]   : اندک و به ضم() خاء نیزگویند.
~~خجسته (2): مبارک.
~~خنبره (2]   خمرة آچار راگویند (5)
~~خواره (2]   : کله(2) وقبه وپرده2 وطعام وخورنده(8)
~~خحه 7]   : آفرین وخوش.
# : عیب ونکته.
~~خواسته «1]   : مال ومطلوب.
# : خون که آب گردد و اشک خونین.
~~خواجه(12)   : وزیر وخداوند.
~~خوره(14]   : علتی است.
~~خقده (5]   : کژشده.
~~خذره (16   : پارة آتش که آن را شراره و شرر خوانند.
~~خیره   شوخ و بیباک و سرکش چنان که گویند خیرهسری یعنی سرکشی178] و
# بیشرمی و بیباکی و تاریک و ریم(18) و آشکارا کردن چیزی و سست
# شدن و حیران و در خواب شدن اعضا و تندی3 (19].
~~خززه   آلت لاشه و مرد و هر آلتی دراز (2].
# : خواهرزن.
~~خزنده [22]   نام جانوری است ز حشرات که در زمین مسکن دارد.
~~خرخشه   جنگ (23) و خصومت و مجادلهآ «22] لایعنی.

PageV01P278

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0188.png)

~~خروسه 17]   آن گوشتپارة بلند (2) که بر ختنه گاه زنان برآید «2) و پوست بالینهآ ذکر
# است که به ختنه دور کنند (
~~خرئده   بنده و کنیزک بچه و دختر نارسیده که به بها بستانند (5].
~~خودکامه 166   خود مراد و خودخواه.
~~خرابه   جویی که از او آب بازگیرند و ورغش بندند آن گاه از بن2 او خوارخوار
# همی پالاید و خورابه به واو نیز آمده است7).
~~خودخروه   تاج خروس و گلی است 8] که آن را بوستان افروز خوانند.
~~خدیمه3   نام پادشاهی است97] که او را خدیمه آبرش خوانند[1).
~~خفیده   مشهور ومعروف و پسندیده.4
~~خوالسته   :دوات 17].
~~خرمهره   جرس بزرگ و بوق و مهره کمینه که در گلوی خر بندند و مهرة سپید
# دریایی که به دمیدن آواز بلند برآید و آن را وقت جنگ نیز میدمند و
# بیشتر بر جوکیان باشد و آن را هندوی...() گویند121).
~~خایگینه   :خایهآ ریز.
~~خفته [14]   :خمیده.
~~خفاجه

PageV01P279

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0189.png)

# : خرمگاه(1.
~~خربنده   آن که تیمارداری () خربه جمیع باب(3) کند.
~~خیشخانه [2]   : خانه که (8) از جامهآ خیش (سازند تا سرد شود(7).
~~خروه(4]   خروس که عرب آن را دیک خوانند.
~~خبیره (] و خبیوه: جمع حساب و تودة ریگ؛ هر دولغت (1 با یای ms082 پارسی است217.
~~خبیره ( و خبیوه
~~خاتوله   : دویی1 ودغانی و مکر وفریب وعشوه(1) و دغاباز(13).
~~خاده   چویی 0 که بر آن جاروب بندند (15) و (16) دیوار 177) و سقف (18] و
# خانه197] بدان 207] پاک کنند.
~~خرزفره   : درختی است که از خوردن آن خر بمیرد و عرب آن را دفل خوانند 217)
# [و] هندوی آن را کنیر2 گویند (22).
~~خنبه   : صفه وطاق (22).
~~خوارمایه[24]   اندکمایه و خوار و حقیر.
~~خایه   : بیضه.
~~خانقاه (25]   عبادت جای.
~~خریزه (2   : بکر.3
~~خامه

PageV01P280

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0190.png)

# 277
~~خوی   خود (1) آهنی که در جنگ پوشند () که عرب آن را مغفر گویند (3.
~~خوالی   دود آتش و دود آب1 و بخار که از جایهای عفن برآید(4] و مطبخی.
~~خوی (1   : نام شهر است خرد.
~~خی 67]2   نام محلتی است در سپاهان.
~~خیره سری77   شوخی و سرکشی و بیباکی و بیشرمی.
~~خسروانی   نام نوایی(5) است مسجع19 وضع کردة باربد مطرب(1) خسرو پرویز17).
~~خشی   : سپیدرنگ [12].3
~~خدای (13]   اسم پارسی تعالی و فرمان فرمای و پادشاه و صاحب خداوندی.
~~خودروی   نام گلی است و نام گیاهی است و آنچه در کشت و باغ ناکاشته روید و
# دور کنندش [14].
~~خهی1   پستدیدن وستودن و به معنی زهی.
~~خانی   حوض خرد و چاه مربع وژرف و چاه مدور نیز و چشمه71].
~~خارای عتایی16]
~~خارای عتابی[1] جامهای است مخطط قیمتی.
~~ختلی 7   فریبنده و اسب ختلانی.
~~خانه خدای 14] خداوند خانه.
~~خوی21   : طبع (2) وسرشت«22) خاصیت وعادت وانس وعرق 10).
~~خزری221)   آن که از شهر خزران باشد و خزرانی نیز گویند.
~~خرگهی(25   :خرمگاهی.

PageV01P281

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0191.png)

~~دزوا   : معلق و متعلق وحاجت و نگون آویخته و بازآگونهکرده و دربا1 ودلوا17
# نیز(2.
~~دندا[3]   : مکر باشد.2
# : حصار شاور.
~~دیؤیا   : عنکبوت و تننده(5) را گویند(6.
# : خشم آلوده.
~~دارا   : دارندهآ همه (] و نام پادشاه (9) ایران[10] که در حرب سکندر کشته شد(211.
~~دریزا (5   عیب و بعضی به زای پارسی خوانند.
~~دهکیا   دهقان و بزرگ12] دیه و خوط127] و آن که کمتر از رای بود(6.25
~~دییا [16]   جامهآ ابریشمی که عرب آن را حریر خوانند. ms083
~~دیرمینا ()   نام بتخانهای است عجیب وآسمان.7
# : بهیمه18 و حیوانی(1] شیرور(20] و آنچه دوشیده باشد(21) و شیرة خرمای
# پخته(22).

PageV01P282

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0192.png)

~~داراب   : نام پدر دارا.1
~~دزیاب   دریافتن و یاری کردن و مدد (] و معونت و تدارک کردن و این به معنی
# امر است (2).
~~دؤلاب(3)   چرخ که بدان آب از چاه کشند و چرخ جولاهه و بکماهل [؟] آب.
~~داب   عادت و پیوسته کاری کردن و رنج دیدن و() پیدا کردن کر و فر.2
~~دخت [5]   :دختر.
~~دست   چهار بالش و پیشگاه و اندازه و مایه و فیروزی3 مقام و یک بار باختن
# قماربازی و فرهی و فیروزی و توانایی و یک قبا و سه تیر و صدر و
# جنبش وسبقت[6].
~~دوتخحت6]   نوعی از سریر است که بیشتر پادشاهان دارند و بر آن دو آدمی خسپند.
~~دارات [8])   : بزرگی.
~~درشت 0]   : سخت و ناهموار.
~~دشت(210   بیابان وصحرا.
~~درست«1]   : تنگهآ (1] زر.
~~دهشت [12]   : بیم وترس.
~~دزبایست   : حاجت.
~~دیوسپست   گیاهی است که عرب «1] آن را حندقوق (18 و ذرق (12 خوانند.
~~دیودولت   دشمن و176] دولت عاریتی187] و مدبر 1].

PageV01P283

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0193.png)

# : گیاهی است.
# جانوری است معروف.
~~داج   : سیاهی27 و تاریکی(7]) شب(5].
~~دزژهوج   : بیتالمقدس را گویند(16.
~~دواج7]   : تخت2 وجامهآ شاهان.
~~دیوکؤرج (4][؟]: دیگ.
~~دیوکورج
~~دیوکلوج1   : بچهآ مردم که دیو بدل کرده باشد و به واو دوم و جیم پارسی نیز گویند(10).
~~دیواج   گیاهی است ترش که برای موشان استعمال کنند.
~~دزج   در آنچه زرینه نهند «12] و درجک نیز گویند [13).
~~درج(   خط نقش آمیز و نام مقامی است بالای نه فلک و نبشتن.
~~دوخ(19   لخ که بچگان در شب برات سوزند و قیل گیاهی است که در آب روید
# و از او بوریا بافند و عرب آن را حصیر گویند و اهل [هند] پتیره4 خوانند
# و به غیر واودخ نیز آمده است(216.
~~دزواخ   آن که از بیماری به شده و خاسته171) باشد و [به] درستی18] [رسیده]5
# که(19] عرب آن را[20) غلظه6 خوانند(21].

PageV01P284

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0194.png)

# : خرابه(1) و زمینی2) سنگستان و ناهموار2) و خارستان و ms084 چراکاه.
~~دند   ابله و بی باک مردم(2) و خودکام(5) و نام گیاهی است و آواز دهل(2.
~~دیوند   :نام دارویی است.
~~درند   شکل وسان72 وساز4).
~~درد   شراب انگوری9] و شرابی(1] که در(1] ته خم و صراحی(1) باشد(1) و
# شراب آخر دور و تیرهرنگ21].
~~درخورد (5]   زیبا ولایق و به غیر دال نیز آمده است.
~~دد   وحوش(16] بیابانی درنده و بهایم(1).
~~دژآباد 187]   :خشم آلوده 187).
~~دماوند (20)   نام کوهی است که چاه هاروت و ماروت در آن کوه است1 و قیل نام
# ولایتی.
~~دمید 217]   یعنی از زمین تخم رست و از شاخ گل شگفت.
~~دؤ شاد (22)   : آفتاب وماهتاب.
~~دند (23]   : آواز دهل.
~~دند دند 246]   : نام آواز دست.
~~دؤد (25]   : کرم وزاغ.
~~داشاد   عطا وبخشش (26) وعدل وانصاف(17).

PageV01P285

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0195.png)

~~دریند   : کوه(12 وقلعهای که در سرحد ولایت نصب کنند و هندوی آن را تهانه2
# گویند (2) ونام شهری است.
~~دیویاد   : گردباد.
~~دستبرد (3)   : چابکدستی و فرهی(12) وقوت وقدرت.
~~دست بند (5)   : مراقبه و دست بستن به ادب بر ناف و دست گرفتن و قید و گرفتار.
~~دعد (6]   : نام معشوق رباب.
~~دیویید   : جمشیدشاه را گویند[).
~~درؤد   آفرین، دعا ودرودن کشت و زرع.
~~داد1]   : انصاف وعدل ودهشت.
~~داشتر[10]   : تنور خشت و گویند داش به غیر تاء وراء صحیح است.3
~~دادر   : برادر (1 ودادگر (2).
# یاری دهنده و دست گیر.
~~دار و گیر   : فرمان دهی وسیاست1) وامر ونهی وکر وفر وعظمت (15).
~~دادار   خدای را گویند یعنی دهندهآ داد[16].
~~دوار17]   نام زحمتی است که همیشه سر بگردد و آن را دوران سر گویند.
~~ده وگیر187   : دادن وستدن و گذاشتن و هزاهز و فرماندهی و گرفتن 1].
~~دیر (20]   معبد ترسایان.

PageV01P286

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0196.png)

~~داور   : حاکم و دادده(1).
# :دایه.1
# :بادی که از جانب غرب (7) آید.
~~درخور (5   : لایق وزیبا20).
~~دروگر !7   مختصر درودگر است.
~~دستور   : وزیر.
# دارنده و نام چویی که بدان سیاست کنند.
~~دریابار   نام شهری است(9) بزرگ101) و دریایی بزرگ.
~~در [11]   : دهن و دروازه وباب.
~~دسار [12]   میخ آهنی.
~~دلاور(2]   مزدآور وپردل وشجاع.
# :معشوق.
# فرماننویس سلطان و هندوی نویس و ms085 انگشت سوخته.2
~~دلگیر(1   ناخوش و بیرونق و خرابه.
~~دسمر   نوعی از غله است و گویند شاخل که به هندی ارهر3 گویند «1.
~~دنبر   نام مقامی 18 است 197].
# :نام شهری است.
~~دؤبیکر (21]   برج جوزا را گویند.

PageV01P287

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0197.png)

~~دیمر   : رخساره.
~~دختتدر«)   : دخترزن ودختر شوهر(2).
~~دنثذدان آفریز   :خلال.
~~دالیؤز(3]1   : فراشتک.
~~دمساز0]   یار موافق وانیس و جلیس و همنشین.
# : قلعهآ بلند برکوه (9) و حصار بلند بر کوه(16.
# : شکاف.
~~دهاز   :به فتح و کسر دال بانگ و فریاد و غار و دره و قیل (15 به کسر دال بانگ و
# فریاد و به(9) فتح دال غار و دره.2
~~دژ11]   :خشم وبد.
~~دژبراز   خشم آلوده وعیب.
~~دزأویز   درافتاد و جنگ.

PageV01P288

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0198.png)

~~داس   : آلتی(1) است(1) آهنی کژ) که بدان کشت پخته و(1) کاه و جوو کندم(5])
# میبرند(6] وعرب آن را منجل خوانند16).
~~دقیانوس 187   : نام پادشاهی است.
~~دیس   شکل وسان 97] و مانند وهمتا(10).
~~دبؤس (1   سر کوپال و .. یر را هم گویند و کتک و چوب کوته که بدان کسی را
# بزنند.
# ش
~~داش   :تنور خشت پخته وکاس12).
~~درؤش   کلک که حجام زند و به واو پارسی نیز گویند(11).
~~دخش ودغش 10] : آغاز کار.1
~~درفش   به فتح و کسر دال علم که بر نیزه آویزند و آلت آهنی که بدان چرم
# سوراخ کنند وقیل به ضم دال علم نیزه و به فتح دال آلت چرمدوزان(15.
~~دزیوش   درویشی و گدایی و به واو پارسی هم آمده است16).
~~دستکش   قاید نابینا2 وطالب وخواهنده.
~~دست خوش1دستمال و آنچه دست آن را خوش کند و مقبول دست.
~~درخش 17   : برق وصاعقه[20).
~~درفش 27   : کز.3

PageV01P289

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0199.png)

# : کتف وکنار (2 و شب گذشته.
~~دودگش1   : آن روزن که دود از او بیرون رود.
# : شراب خوار.
~~دندان پریش   : خلال.
~~دزدکوش   : حاسد وبدگوی.
~~دلکش(]   : شوقانگیز و آن که دل سوی آن مایل باشد.
~~دورباش   : بانگی62) که پیش پادشاه وقت بار دادن کنند و آلتی است از زریان77) که
# پیش پادشاه بر دست نقیب یا حجاب ms086 باشد و آهی که به حسرت کنند(28.
~~دهش   : دادن(9) و بخشش را گویند(10).
~~دغ11   : لق1 وهرجا که موی نباشد.
~~درنغ   آمده است (12].   افسوس و حسرت و درنگ (12) و اندوه کردن و به زیادت الف آخر نیز
~~داغ   : نشان سوز1) ورنج وعیب (15)
~~دماغ   مقام مغز سر وعقل وهوش وتکبر.

PageV01P290

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0200.png)

~~دسؤی   هیزم باریک و بعضی به واو پارسی و دال مفتوح خوانند (2).
~~دروی   به ضم دال همان دسوک است 3).
~~دک (4]   زمین سخت که بر آن (5) بی پیدا نشود (2] و شق کوه که بلند باشد(7) و
# کوه نرم وخرد و کوه پهن[8].3
~~دیلمک   خبزدوک که عرب آن را جعل خوانند0).
~~درسنجک 101]   نام پرنده است و بعضی به واو ورسنجک4 گویند.
~~دشک ]   رشتهآ 127) جامه دوختن درزی و به سین مهمله هم آمده است().
~~دژک   : گرهی [که] از کثرت تاب در رشته افتد16) و هندوی آن را کپرهی5
# گویند(15].
~~دیو   کرم (6] چوب خوارک[17) که از زمین خیزد.

PageV01P291

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0201.png)

# : زنبور سیاه که چوب را سوراخ سازد و مسکن کند.1
# : سرودگوی.
~~درجک1]   : طبلی مربع که در او زرینه بدارند.
~~دؤک   آلت آهنی و چوین (5) که بدان ریسمان پیچند(6).
~~دستک]   هر دودست87] بر هم زدن چنانک آواز آید.
# مع کاف الفارسی
~~دانگ(9]   : ششم حصهآ درم.
~~دم گزگ   صبح کاذب وپیش از آن(1 که عرب آن را ذنب السرحان خوانند (1).
~~دنگ   نقطه ونشان و گویند زنگ و دیوانگی و بیهشی (12].2
~~دودآهنگ   : و دودهنگ نیز آمده است؛ سوراخ دودکش باشد (12].
~~دشنگ   بند آب وآنچه شاخ خرما بر او باشد.
~~دلنگ   هم به معنی دشنگ است؛ اما دلنگ میتین سنگشکنان16) را هم گویند
# یعنی سیک آهنین [و]ا هندوی آن را سبل3 گوند (15).
~~درهوخت گنگ(12) : بیتالمقدس راگویند «1)
~~درنگ 181]   : آهستگی.
~~درنگ (29
# ی197)2 همان درنگ است.
~~دلتنگی (2]   اندوهگین و گرفته دل.

PageV01P292

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0202.png)

~~داهل   : علامتهایی( است(10 که بر زمین اندازند(») و بالای(1 آن دام گسترانندا5]
# تا نخجیر از داهل(16 نرمد1 و آهنگ دام کند و در او افتد و ms087 در تاجین
# [داهول]2 وزن معمول نبشتهاند(7].
~~کنگل   ابله ونادان و بیاندام.
~~دل (328   غلولهآ بیماری که در شکم باشد(9) یعنی رسولی4 و به تشدید لام هم
# آمده است[10].
~~دارخال   درخت نونشانده یعنی نهال17].
~~دغل   درختان بسیار و سیم و زر قلب و مردم قلب و شخصی معطل و
# خرمهره127].
# : روباه.
# :قبیله.
~~دغل (615   : عیش فراخ.
~~دخل 11]   خراج و خدمتی که زیردست مرزبردست را هر سالی دهد و حاصل.
~~دخل17]   مال چند می به هم آورده و جمع زراعت و هر دفینه [؟].
~~دنبال 187]   : دم وپی وعقب.
~~دمال [19]   : خشاره.

PageV01P293

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0203.png)

~~دوال(1]   : درة (2) چرمین که بدان طبل و دهل(2) زنند و دمامه را هم گویند و دوال
# کمر6].
~~دلال   ناز وحسن(5) وکرشمه.
~~دؤل   : مرد سفله.
~~دستمال [2]   : زبون و گرفتار.
~~دلدل(4   : نالهآ درد.
~~دیهیم ل4   : به کسر دال هم خوانند چتر و تاج و تخت هر سه معنی دارد.
~~داهیم   : کله9آ) مرصع به جواهر و دیهیم نیز گویند (1).
~~دزم   : اندوهگین و سرمست و فرو1] افکنده سر(12) و اندیشهمند وتند و
# مخمور.
# : نقش ونقش سکهآ پادشاه1 و مهری از نقره مثل تنگه.
# : نخجیر و جانوری نادرنده چون آهو و گور14] و شکال و روباه و امثال
# آن(15 و بدانچه جانوری بندند و آلت ماهی گیران و صیادان مشهور[16].
~~دیلم (10   : پرندهای است شوم.2
~~دیلم (5   : نام ولایتی(1) است که مردمان آن را(220) موی درهم آمیخته میباشد(21) و
# پیچان چون برگ بنفشه227) و نیز گویند(23) اصلی است جنگ جوی و
# تناور و پهلوان و جای گرد آمدن موران و جای آب خوردن[24].3

PageV01P294

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0204.png)

# دمهآ آهنگران و نفس و افسون و سحر(4]) و چاپلوسی و فریب1 و دهن و
# سخن و دمیدن.
~~درهم   پیچیده وابتر2 وبیهوش3 و آمیخته وتند(5).
~~دژخیم   زشتروی161 و بدخوی و خشمناک(1) و تنگحال8] و بخیل.
~~دمبدم (4 و دمادم به هر دم زدنی(10) و پیاپی.
~~دمادم   :متعاقب117 وپیاپی.
# ن
~~دزغان   : نام (12] شهری است سوی سمرقند.
~~دمان   :دمنده وتند وسخت حمله.
~~دین ms088 (13)   بیست و چهارم روز از ماه.
~~دامیدن   برابر چیزی شدن و زبر (14] چیزی شدن.
~~دارآفرین4   تکیهگاه که (5) عرب آن را(16] جلفق (17] خوانند (18].
~~دزالوانه   دریغ وحسرت (21.
~~دژرویین201)   نام قلعهای است که ارجاسب داشت و اسفندیار به راه هفتخوان رفت
# و آن را خراب کرد.
~~دؤن (2]   سفله و فرومایه و سبکسار.
~~دؤدمان   تبار وخیل خانه ونسل.

PageV01P295

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0205.png)

# : سوزن.
# : دامن هر چیزی(1.
~~دار پرنیان   بقم که بدان جامه سرخ کنند(2).
~~دامغان (2.   : نام ولایتی است.
~~داستان«7]   : افسانه و حکایت و سرود.
~~دستان   نام پدر رستم و افسانه و سرود(5) و داستان(6) و مکر و حیله و دغا و هر
# دودست(7).
~~دستارخوان (4]   : کندوری وسفره.
~~درسنان [؟]   گورستان.
~~دیلمان   : پهلوان1 واصلی است7].
~~دیدبان (10]   : ناظر نیک وبد و مخبران.
~~دودافکن   : ساحر و افسونگر وجادو1) و حیله گر ومکار[1].
~~دفقان   : برزگر(12) وخوط(14 و خمار(15) و نام(16) مردی بود(17) راوی(18) قصص
# سیر ملوک(19).
~~دوسیدن   چفسیدن.
~~دؤستگان   : آن که اورا از جان عزیزتردارند.
~~درفشان   روشن وتابان.
~~درخشان (2]   مثله.
~~درفشیدن
# فشیدن(2) تابان وروشن شدن.
~~درخشیدن(23)   مثله.
~~درودن و دریدن2] غله پخته از کشت بریدن(2] که آن را عرب حصاد خوانند[ء2).

PageV01P296

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0206.png)

# 293
~~دمیدن (   : رستن وبرآمدن.
~~دهستان   : نام ولایتی است.
~~کهون (2)   یاد کردن.1
~~کرغلبکن   دری چون پنجره یا جعفری که در او همه26) از بیرون(7] نماید و بعضی
# به کاف پارسی خوانند و در بعضی نسخه درغیبکن2 کرده است(8].
~~دالان   دهلیز.
~~دبستان 61]   : مکتب.
~~درمان 7]   : داروودوا.
~~دشن 87]   : ایثار.
~~دمن [9]   خرایه(1] در صحرا و جز آن17] و انبار(12)3
~~درزن [12]   زنی که از زنان ترکستان بود.4
# : دشنام و فرهی5 و دیوار گل و نوبت حریف در نردبازی که بر گرو
# چیزی زیادت کند و در بازیهای دیگر نیز (1).
# بریدن کشت که پخته باشد و درودن هر غله (2.
# میومای ماند نازک و دسته گل و جزآن که برای بویدن در دست دارند(1).
# خشم و تندی 6.2187

PageV01P297

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0207.png)

~~عددده و دایه و کنیزک.
~~گردباد وپیمانهآ شراب.
~~به ضم دال سنگ و به فتح گستاخی کردن ms089 و گستاخ(2) و هارهای گل1
# بسیار(3) فراهم آورده.
~~دوسنده   چفسنده و زمین چرب) ولخشان و چفسان(5) و به فتح دال نیز گویند.
~~آن که خود را چیزی داند و نبود و مکر ورزد.
~~دیگیایه   دیگدان آهنی با سه پایه67] و جز آن7.
~~گیاهی است که به جامه آویزد و آن را8) سگک2 و خنجره329 نیز گویند
# و به زای پارسی نیز آمده است(10] و قیل آنچه مانند موی خوک از سر
# کاه برآید و هندوی آن را سرواله4 خوانند117).
~~چوب اندام خارک [که] آن را کو بچه5212 گویند و کرم آبی دراز که بدان
# خون کشند و کرمی است که در زمین میماند، بیشتر چوب و پشمینه
# را بخورد(13] و هندوی جوک6 گویند[14].

PageV01P298

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0208.png)

# گورخانه و مدفن گبران7) و گنبد که بر سر گور بود و گویند دخمه[2]
# جایگاهی بود چهار گوشه کاویده و(2) زبر2) او پوشش کرده و نردبانی و
# دری در وی نهاده، هر آدمی که از گبران() بمیرد در تابوت کنند6) و10
# در آن جای(8) نهند9] و آن را سردابه هم گویند.
~~دوره   : پیمانهآ شراب.
~~دله   دلق و آن جامه است با(10] مویهای آویخته که درویشان دارند و نیز
# گربه1آ دشتی که آن را 1 به تازی دلق1 خوانند.
~~دژئنه2   :غدود.
~~دژگامه و دژاگامه خواجه وزاهد.
~~درونه   : کمان نداف.
~~دنه   به ضم دال نغمه (12)، به فتح دال (17) بسنده ونعمت(15).3
~~دوزنه   : نیش پشه ونیش(16] زنبور.
~~دره   راه باریک در(7) میان دو کوه و دهن4 و شکنبه.
~~دنبره «18]   : طنبور.
~~درغاله   راه در کوه و به کسر دال نیز خوانند47.
~~درمنه (20]   گیاهی است مانند عود خوشبوی که اسبان خورند(21) و به تازی آن
# را222] شیح وشیحه خوانند.

PageV01P299

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0209.png)

# : دختر بکر و شوی دست نازده (2).
~~دفنه   نوعی از جواهر کم ارز.
~~دوشه (3)   : آوندی که در آن شیر دوشند.
~~دودله   : نام (]) بازی ای است که به تازی آن را(5) قله گویند و دوداله و دودواله1 و
# دواله نیز گویند.
~~دمسیچه ms090   : مرغی است معروف که زمان زمان دم به (2) زمین زند.
~~دهن دره و دهان دره : دهن از هم باز شدن از کاهلی که آن را() فاژه گویند (18.
~~دنگلاله   آبی که از سرما27 از ناودان تا زمین بیفسرد[10] و بسته گردد («1].
~~دؤشاخه   نام پیکانی است و آن تیر که در او پیکان دوشاخه (12] وصل کنند و آن را
# مقراضه گویند (12).
~~دراجه   : صندوقی که در زیر آن شده به حصار برروند[1] تا نقب(15 کنند(216 و
# خرک حصار و چو بکزن و مادةآ دراج(17).2
~~دمنه   نام شغالی دانا و معروف187)
~~دقه 17]   نام نوعی از آلت جولاهه.
~~درخت سنبه   : زنبور سیاه که چوب را سوراخ کند و پرندهای(2) است زیبا(2) که
# هندوی(22) آن را23) کته پهور3 گویند.
~~دزسه   عفو کردن گناه.
~~داسکاله   عصای سرگژ و داس رزپیرای.
~~دالیؤزه2   : فراشتک.

PageV01P300

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0210.png)

~~جامهآ دیبا و آن(1) نرمینه است(2).
~~دملابه   :غلتیدن و دم23 گردانیدن سگ زیر پای(2] مربی خود و ظاهر کردن
# اخلاص(5) وهواخواهی با عجز تمام(2).
~~دستینه   توقیع و مثال و دستوانه و یاره که از زر و نقره و مس سازند و در دست17
# پوشند.
~~دمدمه   هلاک کردن و نگونسار () کردن و فریب و عشوه و افسون.
~~دجله   : جوی آب و دریا.
~~جانوری است از گربه بزرگ[تر] و قیل گربهآ دشتی.
~~برف1 و مشک چرمین که بدان زرگران97) و آهنگران(1) آتش دمند.
~~دریؤزه   جستن از درها(1) یعنی(12) کدیه کردن() ودرونزه نیز آمده است(1).
~~دنبه []   مرغ و دمکی و دم دنبکی(16] و فریب وعشوه177].
~~اصل و خاندان و پسر مهتر و فرزند و تبار و دود چراغ که بسته شود(18).
~~دبیله   غلوله که در شکم و در(19) اندام دیگر(20) از علت خیزد.
~~نعلین گرد2] و مدور که در(22) پای پیلان228] اندازند25) تا زمین(13) دور
# توانند(6) رفت و پای آبله نشود و مانده نشود(27)2 و آوندی28] مثل سبو
# از خامینه4 که در وی روغن و جز آن297] اندازند(30) و به تشدید باء نیز
# آمده است.

PageV01P301

![image ms091 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0211.png)

~~کهره   : تیغ ودشنه وخنجر.
~~دغدغه 7]   غلغلیج2] [یعنی] دست در بغل کسی به بازی(3) کردن که بدان آدمی
# بخندد4] که هندوی آن را گدگلی1 گویند(5].
~~دده   جانوری(6) درنده و وحشی) چون شیر و یوز و پلنگ8) و گرگ9) و
# جز(10] آن و به غیر های آخر نیز آمده است17).
~~دژاگاه[12)   : خشم آلوده.
~~دهن ملازه (13   : گوشت آویزان که در دهن14 است و آن را هندوی کاگلا2 گویند.
~~دؤخته(18]   [بیوند] داده وواصل(16) کرده.
~~دی   : نام ماه پارسیان و آن مدت بودن آفتاب در برج(17) جدی است؛ پارسیان
# یک ماه شمرند18) و آن ماه19) زمستان و عین(20) سرماست و نهم2)
# روز3 از ماه نیز.
~~دژخی0   گرفتهروی و بندیان4 و به کسر دال نیز گویند.
~~دؤرای   نای ونوعی از ساز مطربان است.
~~دورنگی   نفاق و منافقی[22].
~~دشنگی   دنیا و روزگار و به سکون شین 20) نیز گویند [25].

PageV01P302

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0212.png)

~~دؤلی   دغابازی.
~~دوری(1) و دؤرؤی گلی است زرد و لعل و مرد منافق.
~~دمسازی   :محبت و موافقت در جمیع چیز121.
~~داهگی   پرستاری و دایگی و کنیزگی(2).
~~داریوی   عود تیلیه1 و به واو پارسی هم(2] آمده است (5].
~~دوالی   نام مردی(16 ملکزادة7) ارمنی که سکندر نوشابه بدو داده بودل18.
~~دولتی   :صاحب دولت.
~~دؤبی   دغا و منافقی و دودلی9] و تردد[10].
~~دارای   دارنده و نام پادشاهی که پسر بهمن بود[1).
# سفله[12) وفرومایه(12) و بخیل وستیهنده و سبکسار2].
~~دبیقی   نوعی از دیبای تنگ و رنگی(15).
~~داوری   خصومت وحکومت وقضیه (216 وعدل.
~~دؤستگانی   پیالهای که از دور خود، دوست را12) دهند.
~~دیوبای   : عنکبوت.
~~دری   پارسی وکوهی.
~~درای   جرس و آوازکننده و گوینده 187).
~~دهدهی   زر ونقره خالصه 197) و تمام عیار.
~~ده پنجی   : زرونقرة قلب که نیمی مس و نیمی زریانقره باشد و(2) کم عیار و مغشوش27).
~~دستنبؤی   : آنچه از عطر ویا22) گل و میوة خوشبوی(22) برای بوی کردن به دست
# دارند و به واو پارسی نیز خوانند241].

PageV01P303

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0213.png)

# : رضا واجازت.
~~دوستکامی   : بدانچه دوستان شاد شوند و با دولت و نعمت ms092 و شاد و خوش بودن «).
~~دشمن کامی(
# می(2)کارهای کسی بر مراد دشمنان شدن.
~~رخشا   : رخشان(3).
~~روهینا   : نوعی از(] پولاد بران و روهننیا به دویاء نیز آمده است(5).
~~رعنا   :زنی سست و آراسته و خودرای(16 و گلی است زرد و قیل گل لعل(7).1
~~روا لهم   نافذ وروان9] وبا رونق وروایی و جایز2101.
~~ریاب   : نام مردی عاشق دعد2 بود و باران17]3
~~راهب   مجاور و خادم بتخانه.
~~رکاب   : نام پیاله است.
~~( ب: تعریف به این صورت آمده است: «کارها بر مرلد دوستان شدن و با دولت و نعمت شدن که بدان دو ستان شوند ».
~~[2]آ: ندارد [3] ب: رخشا. [4] آ: ندارد [5] ب: گویند. [6]آ: ندارد. [7] آ: «و قیل گل لعل» را ندارد. [8] ب: روانا. [9]
~~ب: «نافذ وروان» را «فراوان» نوشته است. [10] آ: ندارد. [11] ب: تعریف به این صورت آمده است: «نام مردی که برزنی
~~عاشق شده بود که دعد نام داشت و باران».
~~1. کلی که از اندرون سرخ و از پیرون زرد باشد (لغت نامه زیر رعنا).
~~2. اگرچه شعرای فارسی ریاب و دعد را عاشق و معشوق قرار داده ماند مجنون و لیلی، اما اصلا دعد و رباب نام دوزن بود
~~(نذیر احمد 1، ص 178).
~~3. در فرهنکها به معنی ابر سفید آمده است.

PageV01P304

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0214.png)

~~رست   یعنی(1) رسته() و خلاص یافتها2) ورهاشده14 وصف وبه ضم راء دلیر و
# روییده و برآمده از زمین (5).
~~رماست   گونهای6] از علک رومی است7] و آن صمغی است.
~~رغست1   نام(8) گیاهی9] است.
~~راست   نام پردهآ سرود(1) و درست وتحقیق وضد کژ(1].
~~جگرآکده که عرب12] آن را عصیب خوانند و به فتح راء و کسر واو و
# سکون یاء12) نیز گویند و در بعضی نسخه به جای یاء نون رونج 15]
# نبشته [16] است.2
~~گیاهی است که به تازی آن را (17) ریباس گویند (8) و هندوی چکری3
# خوانند و به یای عربی نیز آمده است 197].
~~جنس مادة(20) سره و بیغش(2) و تنگه (22) و سیم وزر خالص (12) و
# درم ودینار (24) وروان.
~~روایی و رونق(25) هر ms093 چیزی.

PageV01P305

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0215.png)

~~رواد   جایی که آنجا پشتههایی() بود(2) و فراز و نشیب بسیار باشد(3) و آب
# روان و سبزه بر آن رسته باشد و به ضم راء نیز گویند و راود به تقدیم
# الف7) نیز آمده است.
~~ریوند   نام(5] دارویی است که چرندگان را مستی(16 آرد و آن سرد است.
~~رشواد1   نام مردی است(7).
# جوانمرد وبخشنده 8) ودانا.
# : حکیم ودانا و پهلوان.
~~ریشخند   : سخر وفسوس وخنده.
~~رند   منکری که انکار او از زیرکی9) و کیاست بود نه از جهل و حماقت و
# مرد(10] شراب خواره و شاهدباز و کوچه گرد117).
~~رؤد   : تارهای رباب و چنگ(12) و طنبور(12) و جزا1) آن و جوی آب و رود و
# سرود(15).
~~رند (1   : تراش چوب که باریک و سپید از رنده زدن فرود آید و رنده زدن بر
# چوب.
~~رمید 14)   :یعنی برفت و گریخت.
~~رامشگر   : مطرب را گویند(19].
~~2) ب یفت ما. بن بداشد [3) ب بود (4 ب ایه مقدیم الفها راندارد اه اة تلرد لع الذ مسی ا1الة نلرد ل1
~~آ: ندارد. [9]آ: ازیرکی. [10] ا: تدارد. [11] آ: ندارد [12]آ: ندارد. [13] ب: ندارد. [14] ب: امثال. [15] آ: «و رود و
~~سرود» راندارد. [16] آ: ندارد. [17] آ: ندارد [18] ب: «یا بندی» را ندارد 197]آ: «راکویند» راندارد.
~~1. نک: «رشنواد» در زفان گویا وفرهنکهای دیگر.   2. مصحف «زوار» است (معین، ص 967).

PageV01P306

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0216.png)

~~راهوار ورهوار   :اسب وشتر(1) رونده وبسیاررو(2) وتیزرو(2) وراسترو(2.
~~رستگار (5]   رهاننده و رهاشده و خلاصیافته (16
~~رهدار   : راهزن وراهنشین (7] و نگاهبان راه 8).
~~راویز   اشترغاز وآن گیاهی است که شتران خورند(2 و از بیخ او آچار کنند[10).
~~ریماز   :جامه.
~~ریژ   مراد و هوا و کام(1 ورخت و ریسمان1 و قیل بازای (10 عربی ویای«12
# پارسی است(14].
~~راز   سر نهان(15) و پوشیده و سخن پنهانداشته(16) و بنا که عمارت کند و نام
# شهری177).
~~رز   انگور و درخت انگور187) و رنگ کننده 2197.
~~رسن باز   طایفهایاند از بازیگران که بر رسن روان شوند و آن را گداغازیان نیز
# گویند 21) که هندوی بیدنی [؟]2 ms094 گویند [2).
~~رنگرز   : رنگریز 22) که عرب آن را صباغ گویند(222.
~~رستخیز و رستاخیز(22) : روز (15) قیامت ورستن وخاستن [26].
~~ریز219]   : ریزه وریز شده.

PageV01P307

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0217.png)

~~رس   گلوبند زنان و رسنده و پخته (1).
~~رویناس   گیاهی است سرخ که بدان جامه رنگ کنند و آن را روین نیز گویند و
# عرب بقم خوانند و هندوی مجیته (12 گویند (2).
~~رؤشناس   : آشنای خلق ووجیه.
~~رؤس1)   : نام ولایتی است.
# ش
~~رخش   : قوس الله (5] وقوس وقزح () قوس مطلق() ومانند وعکس وروشنی.
~~رخش   : نام اسب رستم و مطلق اسب تیزرو18.
~~رش   بازوول9) مسافت میان دو دست[10] چون فراز کنی217 و به تازی آن را[12)
# باع12) گویند(14) یعنی آگوش فراز کرده(15] و سرشک باران2 خردقطره و
# جامه است16) و هژدهم روز از ماه نیز[17).
~~راش   : انبار غله.
~~روش   : خوی ورفتار ورسم 18) وطریق وطور.
~~رامش   : شادی(19) و طرب وسرود.
# ف (20)
~~تدلرد (ا بجیت اماب ولو حدریبه کر یدنة را ندارد (ل ندلرد اه ) به مدلرد [وال ندارد 9 ب تدلرده
~~[8] آ: ندارد، ب: تعریف به این صورت آمده است: «اسب تیزرو و نام اسب رستم». [9] آ: ندارد. [10] ب: «درازی دو
~~دست». [11] ب: کنتد. [12] آ: «آن را» را ندارد. [13] آ: باغ0 [14]: ب: خوانند. [15] آ: ندارد. [16] آ: «جامه است» را
~~ندارد [17]ا: ندارد. 187] آ: ندارد. [19] آ: شهری (نک: زفان کویا. [20] ب: بعد از فصل «ش» اول فصل «حرف
~~الغین» آمله است. [21] آ: جاء بتیری؛ ب: جای بتری.
~~1. نک: «بقم» در همین فرهنگ.   2. «رش» به معنی «سرشک باران» عربی است.
~~نک: «انکلان» در همین فرهنک.

PageV01P308

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0218.png)

~~برنده به حضرت عزت و نام مقامی است(1) بالای نه فلک (2) و بساط و
# بالش وسبزهزار (3) ومرغزار 2).
~~: آنچه در دیوار عمارت بیرونداشت برای نشست مردم راست کنند و این
# در عمارت خراسان است (5].
~~دامن کوه به جانب صحرا و بن کوه16 و زمین کشت ودشت و صحرا().
~~: همان آروغ است.
~~کسی 18 که از تندی(9] و خشم آلودگی با خود به آهستگی سخن به نرم
# نرم (10) بگوید(11) گویند ms095 فلان میرکد «12 یا گویند فلان «12) رک است.
~~: دنبهآ سرزن 15) و کاسه که آن را(15) به تازی جفه2 خواند.
~~به فتح زای پارسی 16) و به ضم نیز (1) شخیدن3 واز جایی (8) فرود
# خزیدن و گناه کردن ولغزیدن 117).
~~: ریم وژولیدگی 21].
~~غیرت و حسد و نام(2) کرمی است که به تازی(2) آن را2] صواب3 خوانند.
~~کودک و نام مردی 26]5

PageV01P309

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0219.png)

~~سخنی است به جای ویحک، به یای پارسی نیز آمده است.
~~راوک   : شراب انگوری () خالص (2) و صاف کرده (7) که (5) بید (6) سوخته در
~~خم اندازند؛ آنچه در او کدورت باشد هم در ته خم نشیند و صاف بالا
# برآید 17] وآن را راوق (1) نیز گویند.
~~[97...   : نادرست و باریک و کهنه شده.
~~رجک (10)   : آروغ و بعضی به کاف پارسی گویند.
# مع الکاف الفارسی
~~رنگ   بز کوهی و سرخ گونه و مکر و خیانت و عیب(11) و شرمندگی و
# اندکمایه خشم با خجالت به هم و حیات و خوشی و فایده و روش و
# سیرت و شیرینی کار و گونه و گوزن و آهو و آنچه در دشت(12] باشد و
# گاودشتی1) و جلاجل وقیل به زای معجمه جلاجل2 است (12).
~~رجگ (5]   : آروغ و به کاف عربی نیز آمده است.

PageV01P310

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0220.png)

~~رزم   فرمانبر(1) و نرم گردن و نام غازیای () است(2) از زمین هند و بیست
# ویکم روز از ماه.1
~~:جنگ و جنگ جای «2].2
~~آهسته و فرمان بردار و راضی و مطیع و نرمدل (5).
~~رسام (6)   آهنگر استاد و کاونده که در نقاشی بود().
~~ره انجام   اسب واشتر تیزرو(8) و جزآن 0].
~~رستم   : نام پهلوان مشهور و او (1) پسر دستان بن (11) سام بود و روستم به
# زیادت واو پارسی نیز آمده است121).
~~رمهآ گوسپندان و گاوان 122] و جز آن (17] ورمیدن (15).
~~ریم1   :شوخ اندام وجامه.
~~دوغ ستبر مانند پینو1] و پنیر نیز 18].
~~آن سیم که پیش از مزد به مزدوران دهند و امروز آن را بیعانه و پیمانه3 و
# تقدمه (19] گویند.

PageV01P311

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0221.png)

~~روین   : رویناس(1؛ گیاهی است سرخ (2) که ms096 بدان جامه و ابریشم (3) لعل (14
# کنند و هندوی آن را منجته (5]1 گویند.
~~راسن   گیاهی است دشتی (2] و گویند سبزه که در 7) میان پیاز و سیر کارند (8)
# وقیل پیاز خودرو(9) دشتی.
~~روان   : به ضم وفتح راء جان[10).
~~رستن   : گزیدن و گزیدگی217 ورهایی127]
~~رستن(12   برآمدن گیاه و سبزه و موی و جزآن.
~~ران   : درخت انگزد و انگزد را نیزران «12] گویند و ران ماده3 نیز گویند [15).
~~رائین   نوعی از سلاح پوشیدنی است(6) که مبارزان بر هر دو ران پوشند و
# عوام(17) آن را راک (8 [؟] گویند 147).
~~رشن]   آن حسد که محب بر محبوب برد و غیرت و رشک.
~~رهین   : گروگان.
~~رفبان   : نگاهبان و زاهد و مجاور و خادم بتخانه و کلیسای نصرانی.
~~رؤبین   : آنچه(2) از روی ساخته باشند و از (2) جسد5 و برنج (22) و هفت جوش
# نیز (2).
~~راستین   راست وبرحق(24) و سزاوار و تحقیق (25).
~~روبین تن(   اسفندیار بن گشتاسب.
~~رمیدن   نفرت گرفتن و گریختن و رفتن271) و بیهوش شدن.

PageV01P312

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0222.png)

# 309
~~ریمن   بیفرمان17 و سرکش و جادوی(2) و به یای عربی نیزا2] آمده است(2].
~~رنگروان (5)   آن ریگ نقرهگون که مانند آب() روان است و در آن سکونت هیچ
# جانوری نیست و هر چشمه77) که از آن ریگ میزاید آب() بالاتر و
# سیماب فرود میباشد؛ هرکه آن آب میخورد7] بمیرد و قیل ریگی است
# تافته و گرم در بیابانی عفن که مردم را از غایت عفونت هلاک میکند و
# آن از غایت جوش زمین روان است2107.
~~رخشان «1]   : نیک روشن و رخشنده.
~~رزین (12   : استواررای.
~~رؤشنان   : کواکب.
~~رهنمون (2   راهنما(17) وآموزندة علم وهنر (15.
~~راستان   : صدیقان وانبیا و اولیا(16).
~~رهزن   : مطرب.
~~رخان [17)   هر دورخساره.
~~رهروان 187   سالکان.
# : بازی و مکر وحیله197] و بیهودگی.
# : نام خزندهای است که دشمن مار است و هندو آن رال(2) نول1 گویند(12.
# کثرت از آمد و(22) شد خلق و بانگ نقیبان وقت سواری که پیش پادشاه
# زنند[22).
# نادان وابله 24) و احمق.

PageV01P313

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0223.png)

~~رؤمه   موی زهار و به واو ms097 پارسی نیز خوانند(1).
~~رنکاسه   خارپشت که به تازی آن را قنفذ گویند(2) و به شین معجمه هم گویند(3).
~~رنشیده(]   ریشهآ دستار که چشمه چشمه(5) کنند یعنی کبود و سبز6] و سپید [سازند].1
~~رافه   گیاهی است کوهی همچو سیر که بریان کنند و77 بخورند.
~~رنذه (4   : با 97] ذال معجمه کودک2 و هرچه در نهایت خردی بود و(10) ریزه با (1)
# یای پارسی و به (12) زای(12] معجمه نیز آمده است.3
~~رفوشه16   : برچیدن پی و گیاه4 وسبخن5
~~رنبه   آلتی دراز 15] که بدان زمین کاوند6 و موی زهار.
~~رده   صف وفوج وبرج.7
~~رنده   گیاهی است بهاری و دستافزار درودگران نیز که بدان چوب هموار کنند.
~~رشاشه   قطرة باران باریک و افشاندن قطرات آب(16].
~~رؤمیه]   نام شهری بناکردهآ نوشیروان.
~~روده 7)   سرگین دان حیوانات و تارهای چنگ و رباب و زه کمان.
~~ره   سیرت و پارسایی و گرایش به نیکی و از اینجاست که زاهد ترسایان را
# رهبان گویند.8

PageV01P314

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0224.png)

~~ره 17]   سرود و پردة سرود و روش و طریق نیک و کرت و بار چنانک گویند
# دگر ره یعنی دگر بار.
~~راوماده (2]   به فتح و کسر واو(3 انگزد.
~~راه   نام نوا41) و نام پردة سرود.
~~رشهاو رشهه (225   قطرة باران باریک.
~~رکوه   به فتح و کسرراء ابریق و مطهره و پارة جامه(22.
~~روان خواه   گدایی که از درها بجوید.
~~رده   با زای پارسی و عربی آن رسن که به یک سر او به جایی بسته باشند و
# سر دوم به جایی دیگر بندند و بر آن جامه و جز آن اندازند و آن را آونگ
# نیز گویند و هندوی بلگنی3 گویند11).
~~رهزده   آزرده راه و کوفته و ماندهشده.
~~رؤدابه 47]   نام مادر رستم که دختر مهراب والی (9] کابل بود و عاشق زال شده بود.
~~رمه   اجتماع(1 گاوان7 و گوسپندان و نخجیر و حیوانات دیگر و گله7) و
# ثریا وبزغاله را نیز گویند.
~~رحبه   : نام محلتی است (13] در بغداد.
~~رزمه   جنگ و جای جنگ4 و بقچهآ جامه و ms098 پشتواره.
~~رقیه5   افسون وعزیمت121] و سحر.
~~رکاسه (15]   : روباه ترکی.
# گندنا و آن سبزی است که در پیاز کارند 161].

PageV01P315

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0225.png)

# : رودگانی و دوال.
~~ریوخه (1)   : خوشی 2) وذوق وجماع.1
~~رفیده   ضمان.2
~~رسیده(2]   : پخته وبالغشده.
~~رمیده ()   نفرت گرفته و گریخته و رفته و وحشت گرفته.
~~رسته (5]   : از زمین برآمده.
~~رسته 67]   : رهاشده ونجاتیافته.
~~روی   : مس با قلعی آمیخته که از آن طاسک و امثال آن بسازند و عرب آن را
# صفر خوانند و8] هندوی بهنکار 9)2 گویند.
~~رؤسهی   قحبگی را گویند وزن قحبه (210.
~~رؤباه ترکی1   : خارپشت.
~~رمانی[2   یاقوت به رنگ دانهآ انار و گرد.
# : نام شهری است.
~~رهی   بنده وناله4 ورهایی.
~~رکوی   پارة جامه کهنه و پوسیده (10) و ریزیده و چادر یک تخته.
~~روسی   نسبت به (18) روس و جامهای(1] است سرخ.
~~راهوی و رهایی11) هردو») نام پردة سرود است1).
~~راهوی ورهای1
~~رؤشنی   : آهن گوهرداره و خلاصه (20) و جلا وضیا (2).

PageV01P316

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0226.png)

~~رستی   : نان وحلوا نیز«].
~~رسمی   خدمتکاران مقرب.
~~رشتی   : خاکروب.
~~روستای   دهقان و مسلمانی(2) که در دیه ماند (3.
~~رهایی (2)   خلاص و نجات از بند (5).
~~رستگاری   : نیز خلاص (6].
~~رازی   آن که از شهر () ری باشد.
~~رامشی   :مطرب.
~~روای   رونق وروانی ونفاذ (18 وعدل.
~~راه خسروانی   : نام نوایی(9) است(1) خسروانی(1) وضع باربد(12.
~~روبه بازی   : مکر و حیله و نیرنگ ودغا127 وفریب.
~~روکایی [؟]   غلیواز.
~~رؤی   پیش وسبب وجهت171].
~~رودگانی (15]   : روده.
# : نان خورشی است لطیف.
# : مانند زاهد.
# نام دختر حیره18 که در غایت حسن بود و چند سال ملک رانده بود(15).
# نام تفسیر زند و زند کتابی است در آتش پرستی10.
# نام دختر پادشاه عرب که آن[2) را خدیمه121آ ابرش خواندندی و او
# عاقلهآ روزگار(22] بوده است.

PageV01P317

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0227.png)

~~: سیاهی که بدان بنویسد«2 و به ضم زاء (2] نیز گویند (8).
~~چشمهآ آب(6] و قعر و عمق و بن آب() و نیز آبی باشد که از سنگی یا از
# چشمه(8 یا از97] زمینی پیدا آید اندک یا بسیار101] چنان که هرگز نایستد.
~~: آب زر حل کرده و(1) شراب سرخ12) و ms099 زعفرانی.
~~آن آب که در او137] زهر تعبیه کرده باشد16) و بدان تیغ و پیکان(15) را
# آبدار کنند و آن آب که بدان گردهآ پنیر بندند.
~~زفت   : بخیل وگرفته روی وقیرا16).1
~~زفت   فربه و ستبر و پر و تناور و مزة تیز چنان که پلپل دراز(1).
~~زهشت   دم که به تازی آن را18) نفس خوانند و بعضی17) به کسر هاء نیزل2)
# گویند(2).
~~زمخت   چیزی(22) درشت و سخت و گره بسته.
~~ززدشت(22) و ززتشت و زراتشت و زرادشت و ززدهشت«11: هر پنج لغت نام مردی حکیم (2) و
# ساحر که دین مغی پیداکردهآ او(26) است و او در آتش پرستی کتابهایی217)
# تصنیف کرده است چون28) زند و پازند و زندستا و استا و امثال آن و او
# به دروغ دعوی خدایی217] و پیغامبری میکرد[3).

PageV01P318

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0228.png)

# تسبیحی که به زر و ابریشم آمیخته بافته باشد (1) و آن را () ززبافت نیز
# گویند.
~~زادخوست   : پیر سال خورده.
# :قیر وقطران.
~~زنج   : شطرنجی.1
~~زمنج (2)   : پرندهای(5) است سیاه از غلیواز بزرگ [ترا و درنده و بعضی آن ر(2 زنج
# خوانند.
~~زونج   جگرآکده که عرب آن را(7) عصیب خوانندل5] و روده9) و بعضی به رای
# مهمله گویند [10] و بعضی به جای نون یاء خوانند.2
~~زیچ   :لاغ وسخروراه نفس ورشتهآ بنا و کتاب استخراج منجمان10].
~~زاج   زاگ که هندوی آن را (12) پهتکری (12)3 گویند.
~~زج   :تیر پرتاب.
~~زنخ
~~( بن باقد (12ا لن وا2 ر اندلرد ال تدلوده (4 بب ذلنج (8ا: بونلص اوالذ دان راه وانشلاد 110: الن واه را
~~ندارد. [8] ب: گویند. [9]آ: زوده. [10] ب: گفتهاند. [11] ب: «و کتاب استخراج منجمان» را ندارد [12]ا: «آن را» را
~~ندارد. [13] آ: بهنکری. [14]ا: ندارد. [15]آ: دقت.
~~1. «زنج» به معنی شطرنجی در فرمنکها نیامده است. شاید در این میان مدخلهای افتاده باشد (نک: «زیلو»، «زیلوچه»،
~~ز یلوج» به معنی گلیم شطر نجی در لغت نامه).
~~2. پازویج» مصحف است، درصورتی که از نظر آوای مبدل «زونج» نباشد در بعضی از نسخههای لغت فرس ms100 ضبط شده
~~است (صادقی 10، ص 77).   (eieey azraa, ceemieel nioaied gisb ل لذلان3

PageV01P319

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0229.png)

# : آنچه مثل آمله1 بر روی و اندام مردم پدید آید و آن را عرب(1) ثولول
# خوانند و هندوی مسا2 گویند2) و آواز حزین37) و بانگ زاری و آواز(4)
# چنگ و رباب و ساز و اندازه.3
# : گوشتپارهای که بر تن مردم بلند برآید و آواز حزین و بانگ زاری و قیل
# به زای عربی آواز حزین و بانگ زاری.
~~زند   : نام کتاب مغان است در آتش پرستی(2) تصنیف زرتشت(1) حکیم و قیل
# صحف ابراهیم3 را گویند و چقمق یعنی آتش زنه287 را نیز97) گویند.
~~زوهمند   : کشت بالیده و افزوده و به واو پارسی هم گویند101) و قیل به واو پارسی
# خداوند زور وتوانا وقیل زهمند17] به غیر واو زورمند و توانا و باقوت(12).
~~زغنده   : بانگ سخت وبرجستن.
~~زامیاد   بیست وهشتم روز از ماه.
~~زریوند (13   : نام ملکزادة مازندران که گیلی بود و بعضی به یای پارسی خوانند147).
~~زرود   نام مقامی است بیآب در بیابان به(1) راه کعبه.
~~زاد   فرزند و تولدا16) وزاده و زادن و آزاد و سنجی [؟].
~~زراوند   : نام 11) گیاهی است (18) تلخ.

PageV01P320

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0230.png)

~~زژرد(11   :بسیار خوردن.
~~زند (2]   : مهیب و عظم و کهنه و نام جوی است در ملک عجم و پاره را گویند.
~~ژندزند (3)   : پارهپاره.
~~ژندرود   نام جویی است که نزدیک صفاهان است2] یعنی همان ژند است(5.
~~زرنباد (6   نام (2] دارویی است خوشبوی8) که هندوی آن را() کچور2 گویند.
~~زیاد   نوعی از منسوبهآ نردبازی11] است(1) که هر نقش که در کعبتین افتد[1]
# در وقت باختن(13) یکی از آن12) زیادت بازند و نام مردی بد(15 که زن
# زید را بر زنا تسلیم کرده بود(6).
~~خدمتکاران بندیان17) و زندانیان و قیل خدمتکاران از آن بندیان که تعهد
# و خدمت بندیان کنند8) و به بعضی19) ضم زاء هم(2) گویند و بیمار
# نیز[21).3
~~زنبل و آن مربعی است به(2) دو بازو که بدان خاک و گل و سرگین
# کشند ms101 و گل کش خشتپزان[22) که2] آن را منقل(25)2 گویند(16 و
# انگشتدان را نیز گویند و نوعی از آلات جنگ.

PageV01P321

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0231.png)

~~زاور   : زنده [ونیز]() زهره را گویند وسیاه
~~زرنر   : گیاهی است زرد که بدان جامه زرد کنند و آن را [اسپرک] (2) گویند (13.
~~زنخیرا   تختهآ سپار3 که بدان زمین زراعت راست کنند و اهل هند آن را پروتهه3
# گویند و به فتح زاء نیز خوانند و در بعضی نسخه به جای خاء جیم
# نبشته است.
~~زکفر1   : شکیبایی.2
~~ازبان بر(8)   : عطا و جواب که مدعی را مستور شگفت آرد.
~~زمهریر   : سرمای سخت.
~~زییر   : نام یار رسول الله(6) علیه السلام(11
~~زاغر   : حوصلهآ مرغ وگویند سنگدانه است و غین مضموم و زای پارسی هم
# آمده است.
~~زاستر   : جدا و دورترویک سو.
~~زبر(8   : یاد وبالا.
~~زال زر   : نام پدر رستم.
~~ازبونگیر   :عاجز وضعیفکش.
~~زغیر   : تخم کتان.
~~زیگر   : کسی که(9) باد اندر دهن افکند و دیگری سر انگشتان بر هر دو کلهآ او
# زند تا باد به آواز از دهن او[10] بیرون رود.

PageV01P322

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0232.png)

~~زغار   : نعره و فریاد وبانگ حزین.
~~زینهار   امان و اکنون و این زمان و تعجیل و زنهار به غیریاء(1) نیز آمده است().
~~ژکور   دزد و گرفته [روی]1 وزفت و بخیل.
~~زرور   : سرمهآ چشم و گرفتهروی و دزد2 و به زای پارسی نیز آمده است و به واو
# پارسی هم آمده است.
# : نام تار رباب و آواز نرم.
~~زار   جای و گریه و اندوه و ناله و سبزه و درختان(2).
~~زمح بلور   زاگ سپید که هندوی پهتکری3 گویند(2].
~~زواغار   : نام مغی(5) است.4
~~زنگار   نوعی از رنگ سبز و زنگ آهنی(16 و روشنی ماهتاب.5
# هر سبزه که بی مزه باشد و بیبهره7 و بیهوده6 را نیز گویند و رستنی
# بشکال47].
~~(1) ب: «به غیر یاء»ا را ندارد ] ب: کویند [13ا: «سبزه ر درختان » واندارد (4] ب : خواشد [5]ا: نوشته نشده استه
~~[6] ب: آهن. [7] آ: بی مهره. [8] ب: پشکال. [9] ب: زاؤش. [10]آ: «و... گویند» را ندارد.

PageV01P323

![image ms102 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0233.png)

~~زردکوش   : حاسد و بدخواه و دزد«1.
~~زوش(1]   : تند و گرفتهروی و برنجیده1 و زودخشم(2) و سختطبع و به واو
# پارسی نیز گویند.
~~زرئ کفش(8   نوعی از کفشهای شاهانه که از زر و دیبا سازند و جز پادشاه نپوشد.
# بوریاباف و بوریای نخ23 و به لغتی به یای عربی هم آمده است و به فتح
# زاء نیز خواند6).
~~ززف3   : عمق وغور عظیم که دور اندر بود چون مغاک و چاه() و معنی باریک.
~~زندباف وزندواف : عندلیب وبلبل وقیل به زای پارسی است8].
~~زغنک4   : هکک 17که عرب فواق خوانند.
~~زنک   قطرة باران و بعضی به زای پارسی خوانند.
~~زاک   کسیس5 که هندوی پهتکری6 خوانند.

PageV01P324

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0234.png)

~~به ضم زاء زرچوبه1] و گلهآ اسب و درختی است کوهی که بار نیارد و
# هیزم را شاید و سخت چوب باشد و آتش او بسیار روز بماند و قیل به
# فتح زاء(2) خردل1 و درخت کوهی و زرچوبه و به ضم زاء گلهآ اسبان137.
~~خردل2 که هندوی رایی3 گویند.
~~پیخال چشم که از بخار چشم خیزد و روشنی ماهتاب و جز آن و
# شراب و گویند آبی چون زنگ است و جلاجل زنگلی و زنگار آهن و
# نای حبشی(8] یعنی نفیری و نام ولایتی که زنگبار خوانند و گویند(2) به
# زای پارسی جلاجل4 است.
~~: هکک که عرب (4) فواق خوانند و بعضی به کاف عربی8] مجزوم و
~~سکون غین گویند زغنک.
~~: زمین ریگناک و به غیر کاف زراغن نیزگویند.
~~: قطرة باران.5
~~انگشت سوخته که به تازی فحم خوانند (29 و به زای پارسی نیز گویند و
~~گفتهاند که لفظ زکال به زبان ارمنی (610 است و به جای زاء نون و به
~~کاف پارسی نیز خوانند.
~~راز که به تازی بنا خوانند.

PageV01P325

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0235.png)

~~زنبل   : آلت جنگ است و نیز مربعی است با دو بازو و گلیمی و مشکی از دو
# سر چوب در او بسته و بدان خاک و گل کشند1] و گلکش0)
# خشتپزان ms103 که عرب آن را منقل1 خوانند و رفتن یکی در پیش و یکی در
# پس(1) است) و آن را زنبر نیز گویند.
~~زاخل   : درخت اک.2
~~زنبیل   خرقه و خریطه که درویشان گدایی دارند و در او هر چیز اندازند.
~~زال   :پیر کهنه ونام پدر رستم.
~~زاؤل و زایبل(5)   : نام شهری است و اصلی است.
~~زلازل   زنگله که آن را جلاجل3 نیزگویند و جنبیدن و زلزله.
~~زعلول (14   : بچگان.
~~زغدل4   : مثله.
# بج بود چنانک وقت سخن کردن گوشت دهن او از 1) درون بیرون رود
# واندرون دهن نیز.
~~رنروبم4   نام تارهای رباب.
~~زقوم   : نام پادشاه عراق5 ونام بادیهای است.6

PageV01P326

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0236.png)

~~زاولستان و زابلستان] : نام ولایت رستم.
~~زدودن   روشن کردن و زنگ دور کردن از آهن.
~~زبین   : آنکه پشت(2) پای زنند و قیل زنبن1 به تقدیم یاء (3).
~~ازکان   از خود رمیده و کسی که در خود همیدید2 وقیل به ضم زاء.
~~زیبان   :زیبا وخوب.
~~زیرقان (4]   کواکب زهره و قمر.
~~زبون   شتر لگدزن مر دوشنده را و راغب و خریدار و گرفتار و اسیر(8] و عاجز
# و مقید وقیل (2) زیردست(7) وبی چاره.
~~ززفین   زنجیر آهنی باشد که بر درها زنند 8] و حلقه در او افکنند17].
~~زرهکران(10]   نام شهری است و قیل به کاف پارسی است.
~~زنگه شاوران «1)
# نگه شاوران(1) نام پهلوانی است بزرگ«212.
~~زرافین   : زنجیر راگویند.
~~زؤزن   :نام ولایتی است.
~~زمن   روزگار وزمان حال.
~~زمن   جایمانده و دوال پای و اهل زمین.
~~زاقدان   زهدان که به تازی رحم خوانند.
~~زغن   : غلیواز.
~~زراغن   زمین ریگنای [13].
~~زهدان   : رحم عورت خواند «1 که نطفه در آن قرار می کیرد(25.
~~زوبین   سلاحی است 61] باستانی مثل سل [17]2 هندوی.

PageV01P327

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0237.png)

~~تهدید و تهدد باشد و ترسانیدن.
~~تند و خشم آلوده چون شیر و امثال آن و والان1 بزرگ و خرد.
~~حاسدان و بدگویان.
~~بندیخانه و محبس والله اعلم(1.
~~: گیاهی است مشهور و قیل صمغی است که به تازی عنزرؤت خوانند و
# بر آن زر حل کنند 2) و ms104 به فتح جیم نیز گویند.
~~دیوچهآ آبی که بدان خون کشند و بعضی به سکون رای21) مهمله خوانند.
~~: گل تر و خشک وقیل به ضم زاء و واو پارسی آمده است.
~~: پیر کهن سال.
~~: شطرنجی و زیلوچه(2].
~~: میوهای است.
~~زیوده   گندنا و آن سیر است که میان پیاز کارند و به فتح زاء نیز آمده است.
~~زله   : کرمی است که در گرمابهها باشد و به شب فریاد کند و آن را خنیاگر(24
# خوانند و آنچه پس خورده گدایان از کندوری برگیرند و این به تشدید است.
~~زکاشه2   : خارپشت و به زای پارسی نیز گویند.
~~زموده   : نگار ونقش.
~~زغوته 7   فاشورهآ ریسمان که زنان بر دوک مثل بیضه سازند.
~~ازکاره   گران ولجوج یعنی ستیهنده[10) و بعضی با زای پارسی مضموم گویند.

PageV01P328

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0238.png)

~~نام زن امیرالمؤمنین هارونالرشید خلیفهآ بغداد و او بهغایت پارسا و
~~عاقله بود.
~~سنگچه و مشک باد دردمیده برای آشنا کردن در آب و سناهی71 که در
~~او شراب اندازند2 و قطرهای باشد که بامداد از خنکی بر سبزهها نشیند.
~~تختبند و آن یک پارهآ آهنی است که بر گردن و پای زندانیان زنند «1] و
~~زولانه به واو پارسی نیز آمده است و بعضی گویند که بند آهنی با دو
~~حلقه گرد پای زندانیان کنند (2) و آن را هندوی بیری21 گویند.
~~جرس خرد یعنی جلاجل که هندوی کهونکهر4 گویند و به غیر هاء
~~زنگل نیز آمده است [12.
~~زاری کردن.
~~دام و قج 10) ول4) بهیمی که ) زرد و سپید گردن دراز باشد و بر او مردم
~~سوار شدن[10] نتواند و((11 اگر سوار شود درحال پس بیفتد و
~~فرش گستردنی و نوعی از جامهآ رنگین و قیل به تشدید رای مهمله جامهآ
~~رنگین منقش گستردنی (17].5
~~طعامی که عرب (12) فرزره6 خوانند و غنده آرد خمیرکرده که برای نان
~~پختن14] سازند و به ضم زاء (15) نیز آمده است.

PageV01P329

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0239.png)

~~زخاره   : شاخ درخت.
~~زدوده   زنگ دورکرده و روشن کرده(2).
~~زؤلیده   [به] ms105 یکدیگر آمیخته و به دست مالیده و گردآلوده.
~~زهازه   :تنگ تنگ و برابر و نیک نیک و از هر سویی زهی گفتن.1
# پاداش نیکی و آفرین و ستایش و کرانهآ هر چیزی و به معنی شاد باش و
# خوش باش نیز.
~~زیوخه   : خوش(3) و ذوق جماع و به واو پارسی نیز آمده است و بعضی به رای
# مهمله گویند.
~~زواره[12   : نام پهلوانی است.
~~ژنده   کهنه گشته و ستبر و عظیم و مهیب و بزرگ و دلق (5] با مویهای آویزان
# که درویشان پوشند.
~~زرکازه3   گل غونه که سرخی و سپیده بر روی عروسان مالند.
~~زغاره   : نعره وفریاد4 ونان گاورس و قیل ژغاره به زای معجمه نان گاورسین(2.
~~ززوه (57   : سر کوه و بلندی و اوج و تارک کوه و جز آن و بعضی به زای پارسی
# گویند.
~~زراچه   مردی زنگی مبارز.

PageV01P330

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0240.png)

~~زندتیجی   جامهای است مثل آبافت.
~~زارقی [؟]   : نام میوهای است.
~~زبان طؤطی   نام گیاهی است.1
~~زورقی   :کلاه.
~~زیانی2   موکلان دوزخ که عذاب کنند.
~~زاری   : گریه با نوحه.
~~زای   : زاینده.
~~زدای   روشن کننده وصیقل کننده.
# خراج و گزیده و باج و خالص و ریزهآ زر و سونش هر چیزی.
# اندیشه و خیال ناصواب و خلل دماغ وجنونت() عشق و محبت ومایهآ
# خشکی طبع و علتی از خون فاسد وتب و اخلاط سوخته و
# خریدوفروخت ودیوانه.
# نان خورشی(2) با گوشت که از سرکه و نبات و میوه خشک میپزند و آن
# را سرکه ابا نیز گویند.
# آلت کرا3 یعنی آلت حجام و نام موضعی است در راه خانهآ 11) کعبه و
# نام عمهآ شیرین[]؛ او را مهین بانو گفتندی2.161

PageV01P331

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0241.png)

~~سکؤبا   : زاهد و(1) عالم ترسایان و نام دیری است ترسایان را1
~~سارا   : خالص و نام زن مهتر ابراهیم علیه السلام و نوعی از عنبر خالص.
~~سکارا2   : چنگل خون مالیده.
~~سینا   سوراخ کننده(2)2 و نام کوه طور ولقب مردی حکیم.
~~ستا   ستایش و ستاینده و نام ساز مطرب21) مثل رباب با سه ms106 تار.
~~سروبا   بخاسته 6] و [از] کدیه(5) برونآمده.
~~سیبا (212   : شراب صاف انگوری.
~~سوئدا1]   : نقطهآ دل و آن میانهآ دل است که عشق و محبت آنجا قرار گیرد.
~~سوفرا (5)5   : نام وزیر قبادل9].
~~سلاء   نام نوای گریستن و آواز دردادن.
~~سبا   : نام شهر بلقیس.
# : گیاهی است مثل پودنه که دایگان عورات حامله را به جهت اسقاط
# حمل دهند و برای دفع جادوی و سحر نیز به کار آید و هر عورتی که آن
# را با کافور بخورد عقیم گردد.
# پوستین جانور سیاه و آن نرم و گرم و گران مایه است و آن را ملوک
# پوشند ونام ولایتی است7 ونوعی از رنگهای اسب.

PageV01P332

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0242.png)

~~سقلاب(1]   نام ولایتی است در ملک بالا1 جانب شمال.
~~سهراب(2)   : نام پسر رستم.
~~سراب   زمین شورستان(3) سپید که از دور مثل آب نماید و نباشد.
~~سرخاب   سپیدی و سرخی که بر روی عروسی(2) بمالند(5) و آن را گل گونه نیز
# گویند (6) و شراب سرخ و جانوری است() آبی.
~~سرداب   آن خانه که مخصوص برای سرد کردن آب سازند و آن را سردابه نیز
# گویند وخانهآ تابستانی و آب سرد.
~~سیب   سرگشته و نام میوهای (8) است.
~~سزکؤب   منازع زیردست وغالب.
~~سلب   پوشش و لباس و گویند پوشش و سلاح غازیان و هر نوعی9] جامهآ
# پوشیدنی.
~~سهل عرب   نام مردی که آن را سهل تستری گویند.2
~~سیماب(1]   : زیبق.
~~سپست   : سبزهای که تنه ندارد و گیاهی است که به تازی رطب خواند و بعضی
# به کسر باء خوانند.
~~سبست [11]   بوی ناخوش و پلید و به بای پارسی نیز خوانند.
~~سؤمنات   نام ولایتی است و(12 بتخانهای است در زمین گجرات.
~~سمؤت   فتراک زین و آن حلقه و دوال است که بدان هر چیزی بندند.
~~سویست   غفلت وناآگاهی.

PageV01P333

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0243.png)

~~سوغات   : راهآوردة مسافر برای دوستان و فرزندان به طریق یادگار که از سفر چیزی
# بیارد.
~~سقزلات   : جامهآ پشمینهآ فرنگی.
~~سفت   : کتف ودوش.
~~سزنبشت   : حکم ازلی که بر آن قلم رانده شده ms107 است.
~~سزکنشت   : قصه وافسانه و ماجرای گذشته.
~~سربست   : پوشیده و سرا و مشکلی که گشادن نتوانند و مهرکرده و بسته.
~~سیوخت   چیزی را در چیزی در آوردن به زور.
~~سنگپشت   : باخه که عرب آن را سلخفات خوانند 0].
~~سرشت   : گرد و خاک و مایهآ طبع و هر چیزی با هم2] آمیخته و ترکرده (3).
~~سین دخت   : نام زن مهراب.
~~سرخشت7   : نوعی() سلاح(8) زدنی() است که شیر بدان14 کشند.

PageV01P334

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0244.png)

~~سارج1   : شارک.
~~سنخج2   : تنگی نفس و به فتح سین نیز گویند و بعضی به جیم پارسی کویند(1.
~~سفج   خربزهآ خرد نارسیده (2) که آن را بشکنند و در آن(2) شراب خورند و به
# جیم پارسی هم گویند.
~~سمچ   نقب و حفرهآ زده در زمین و کندیده3 چون خانهآ کرده.
~~سپنج   پانزده و خانهآ عاریت(2) و خانهآ (8] سبیلی که در او کاروان فرود آیند و
# باز از آنجا کوچ کنند و خانهآ سبیلی و این جهان نیز(16.
~~سرای سپنج 276   خانه و سرای سبیل که در او قرار نگیرند و این جهان.
~~سرغوچ   سرپوش دختران که هندوی آن را 87 گونچی5 گویند و بعضی به واو
# پارسی خوانند.
~~ساج   درختی راست قامت است 7] و زیبا که از چوب او عمارت کنند (10].
~~سنج   دو طاس رویین که وقت نوبت زدن و جز آن بر هم زنند و از آن
# آواز17) موزون (13) می خیزد (14) و وزن کننده (15) و به معنی امر نیز باشد
# یعنی وزن کن.
~~سمج   ناخوش وبد وزشت.
~~سجایج (16]6   گردک12] گلین گرد و پهن 2.

PageV01P335

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0245.png)

~~ستیخ   راستایستاده یعنی چیزی راست به قد و1 چون ستون وقامت و مانند آن.
~~سلخ ل   خراشیدن پوست و پوست کشیدن(3) و دور کردن41) و کشتن(5) و خون
# ریختن وذبح کردن(6) و ماه نو.
~~سنگلاخ   : زمین سنگستان و سخت و سنگ دار() و ناهموار.
~~سخ(4)   : خوش وخرم.
~~سرشاخ   : آن (8) چوب که بدان بام پوشند و سرهای ایشان(10) بیرون عمارت بود.
~~: شعر ونظم و به ذال معجمه (1) نیز ms108 گویند 125] و سرود به غیر الف (12)
# هم 171 گویند (1].
~~: گیاهی است دراز در (6 میان آب که در پای آشناور آویزد و آن را
# هندوی سوال1 گویند و ریسمانی که در بازیها به پای اندازند و به فتح
# راء مهمله (17) نیز گویند و بعضی سربد2 به جای نون (18) به باء خوانند.
~~: مرغ ) سنگ خوار(20).
~~خرمن ماه که اهل عرب (21) آن را هاله (22) گویند 23) و آن رسن که در
# بازیها به پای آویزند و قیل سابورد3 است (22).
~~: حرام زاده و بچهای (25) که از کوی برگیرند و بپرورند 261) و عرب آن را
# لقیط خوانند (27) و نام ولایتی است 28) و نام رودی بزرگ (29) است
# که201) در حد خراسان میرود «31].

PageV01P336

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0246.png)

~~: سرمایی(1) سخت تا اگر کسی را سرما () زند گوید(2 سجیده شده است
# و گویند روزی سجاید یعنی نیک سرد شود و بعضی به شین معجمه
# گویند.
~~نام میوهای است مثل کنار و آن را سنجد جیلان (5) و سنجد مسیلان1
# هم گویند و به تازی عناب خوانند و آن غایت سرد است.
~~تحمل و گوشهنشینی(16 و فروتنی و راه سلوک2 و به معنی بداد و تسلیم
# کرد.
~~چیزی زیر پای آورد و پای مال کرد.
~~به معنی زیر پای آرد و پای مال کند.
~~سازی است به شکل نای ترکی که آن را سپید مهره نیز گویند و آن را وقت
# جنگ دردمند و آوازی مهیب برآید9] و نام حصاری است(10 در ایران زمین3
# و نام باغی که از همه باغهای ملک بردع بهتر است و بزرگتر1].2
~~:ساده.
~~: گنه که در اندام سگ چفسد و خون او خورد (1].5
~~: نوعی از هفده بید که آن را عوام بیت گویند و از آن دسته (1) تازیانه

PageV01P337

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0247.png)

~~سایورد(2   : خرمن ماه و بعضی به شین معجمه خوانند و آن صحیح است.
~~سپهبد   : سپهسالار(2).
~~ستاوند   : صفهآ بلند.
~~سیلاب کند   : آبگیر و رود خرد(2) و آنجا که از کثرت سیلاب مغاک افتد.
~~سهل الوندا   : نام کوهی (7) است ms109 بلند (5].
~~سرآمد   : بزرگ و سر [شد]2 و آخر وتمام رسیدن.
~~سوش بند   : شترگیاه.
~~سکار   انگشت افروخته و نیز (21) طعامی است و گویند (2) مالیده.3
~~سنار   زمین که آب او تنگ بود و به گل نزدیک بود 8) و کشتی را بگیرد و آب
# اندک که 97) کشتی در آن (1)] نرود.
~~ساسر   : کلک قلم ونیز به ضم و به کسر سین است(11).
~~سر   کفشی که از پشمینه و مویینه سازند و شارک12»2 و به فتح سین نیز آمده
# است(13.
~~سار[17]   مانند وجای وشارک.

PageV01P338

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0248.png)

~~سمر   : مالهٔ‌ 7] خرد آهار.
~~سنگور   : بادریسهآ دوک و مرغی است.
~~سپار   به ضم و کسر سین چرخ انگورمال و گاوآهن که بدان زمین زراعت پاره
# کنند وقیل به ضم سین چرخ انگورمال و به کسر سین گاوآهن.
~~سریر   : قوس الله وتخت وکرسی.
~~سغر   جانوری است که بر پشت او مانند تیرهاست1) و چون سگ را بیند
# اندام خود بجنباند چنان که یک خار از اندام او بجهد و سگ را مجروح
# گرداند و آن را هندوی سیهی1 گویند3.
# : شش و نیم درمسنگ.
~~سیفور   نوعی از دیبای سیاه.
~~سگسار   :حریص وطالب دنیا.
~~سمر21]   : افسانه ولب.2
~~سبکسر   : شتابکار و متهتک.
~~سنجار   نام شهری بناکرده سنجر و نوبتزن و نوبت که وضع سنجر است.3
~~سزعشر (5]   : ده آیت که چون کودک را به دبستان16) مینشانند اول همان ده آیت
# می آموزند و خلیفه () نیز و اول تختهآ خاک.
~~سوار )   : دستورنجن.
~~سؤر   عروسی و مهمانی ختنه وشادی.
~~سرور   بزرگ و سر9] وصاحب.
~~ساغر   : پیالهآ شراب.
~~سمندر   به فتح و ضم دال و سمندور به فتح و ضم میم موش که پیوسته در آتش
# باشد و گویند جانوری آتشی است که منشا او هم از آتش است.

PageV01P339

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0249.png)

~~سیسنبر   : گیاهی است (1) پازهر که زهر (2) کژدم را دفع کند.
~~سزبهسر (2 و سراسر : ازیک سر (2] تا دوم سر و همه.
~~سفتهگر   : آن که مروارید و بسد را از حجریان سوراخ کند.
~~سقنقؤر (5]   آن ریگ ماهی ms110 که برای قوت باه خورند.
~~سکجگر   دلاور وسختیکش وغردل (1.16
~~سکنکور   : سگپستان.
~~سامؤر2   : سنگ الماس.
~~سدیار   زمین پاره کرده برای کشاورزی و قیل به شین معجمه شدیار صحیح
# است.
~~سمنار3   نام کوشک و قصر بهرام و نام بنا که کوشک خورنق ساخت7).
~~سدیر4   : کوشک وقصر بهرام.
~~سکار   : چنگال.
~~سنقر   : شاه طیور و آن پرندهای9] است درنده و بدان شکار کنند و نام غلام
# ترک.
~~سمؤر   نام موینهای گرانمایه سیاه 11) و نرم و گرم.
~~سقوطر   نام شهری است(1) که صبر (12] از آنجا خیزد.
~~سردار   خداوند و بزرگ و مهتر و پادشاه و دلیر و سر.
# قاصد و پیغام گزار و نوای مرغ.4

PageV01P340

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0250.png)

~~سرز   : ماله [].
~~سیز   تیر که آن بفرستند(2] و قیل به یای عربی.1
~~سبزدرسبز   : نام نوا.
~~سزافراز   گردن کش.
~~ساز   آلت مطربان مثل چنگ و رباب ومانند آن و استعداد و نفع و ساز و
# اسباب و ساختگی.
# عضوی است نزدیک جگر که هندوی تلی2 گویند.
~~سپؤز(3)   چیزی را در چیزی به زور درآرنده.
~~ستیز   ستیهندگی و مکایده و ستیزنده.
~~سکز3   نام کوهی است در ولایت رستم دستان.3
~~سریر سرافرازه   نام آن حصار که در آن جام و تخت کی خسرو است و قیل نام آن
# ولایت است.

PageV01P341

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0251.png)

~~سپاس   منت و پاکی و پاکیزگی و در استعمال به ضم سین میآید.
~~ساونس   آن پنبه آکده که در جنگ از آن سلاح سازند.
~~سپس   پستر.
~~سؤس   نام (1) درختی است و نام جانوری ابریشم خوار.
~~سزپاس   : لخت باشد که آن را عمود و گرز خوانند و قیل به آخر(2) شین معجمه.
~~سقلیس   نام شهری() که آبادان کردة سکندر است(2).
~~سندس   : دیبای تنگ.
~~سالؤس   فریبنده و چربزبان و چاپلوس.
~~سبؤس   سبوسهآ خوردنی و بورة1 میده.
~~ساس   : کدیه.
~~سؤس   : سوسمار و(5) آن (] جانوری است که پیه او به جهت فربهی خورند و
# نام جانوری ابریشم خوار274.
~~سلس2   : سیلاب.
~~سندزس   : نام مردی3 و چوی گهرباوام که کمانگران از آن روغن کنند ms111 8] و
# سندروس به واو نیز آمده است7].
~~سرؤش   :فریشته و نام مهتر(10] جبرئیل علیه السلام و سروشه به زیادت(11) هاء در
# آخر نیز گویند.
~~سرؤش   : هفدهم روز از ماه است.
~~سبرش   : دامنی زنان و بعضی به بای پارسی گویند.
~~سونش   : براده وریزه.

PageV01P342

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0252.png)

~~عروسک و آن کرمی است به رنگ قطیفهآ لعل در هوای بشکال(1 پیدا
# شود(122 و نام پسر کیکاوس (3).
~~دعای نیک و ستودن و آفرین.
~~: گرز ولخت.
~~: معروف.
~~: اندیشه.
~~سماروغ   : رستنیای است که تخم ندارد و در جایگاه عفن و نمناک و سایه روید
# مانند چتر و آن را چترمار نیز گویند و به زای اول زماروغ نیز گویند.
~~: پوشش گنبد.
~~ستاغ21   شیرآور حیوان و کره نازین کرده.
~~ستیغ2   راستایستاده چون قامت ستون و جز آن.
~~سپریغ   خوشهآ انگور سبز که پربار باشد و به فتح سین نیز خوانند.
~~: بوریا.3
~~سیمرغ   علم بزرگ و پرنده است.

PageV01P343

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0253.png)

~~سیک1   : زردی کشت.
~~سنک   : پارسی ژاله.
~~سؤلک2   : زردی کشت.
~~سارخک3   : پشه«1).
~~سؤتانک   نفس بینی و بعضی سؤنانک4 به نونین گویند.
~~سثرنگ   : مردم گیاه.
~~سکک[؟]   : آواز سرود نای و مسکک و جز آن.
~~سچک   : با جیم پارسی مضموم و مفتوح هکک که به تازی فواق خوانند و
# گتحشیر یعنی شیر که در دوغ دوشند و به فتح سین نیز گویند.
~~سنکزی (]   : بادریسهآ دوک و سنکوک5 به واو نیز خوانند.
~~سرک   سپیده(3) و سرخی که آن را غازه گویند.
~~سپنتاک   سپیده و به فتح سین نیز گویند.
~~سزک   جدری که به تازی حصبه خوانند 1] و به هندوی سیل.6
~~ستای   شاخ نو که از بن (8) درخت و ریاحین روید.
~~سزمامک   نام بازیای است که کودکان بازند و آن چنان است که یکی بر پشت
# دیگری سوار شود و در محل میعاد ببرد و آنجا فرود آرد 21].

PageV01P344

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0254.png)

~~سرونک   : شورش و در بعضی نسخه سزوتک(] و سروتک(11 به جای نون تاء و
# واو پارسی آورده است.1
~~سکسک[3]   : اسب میانه رو.
~~سرشک   آزاد ms112 درخت و آن درختی است که گلهایش سپید21) بود و لطیف و
# کوچک به سرخی گراید(5) و چیزی مانند قطرههای باریک از باران68) و
# از آب چشم 77) وشرارهآ آتش.
~~سکلک   ناودان که هندوی موری2 گویند سلکک به دو کاف آخر نیز گویند و
# قیل به شین معجمه است.3
~~سباروک و سماروک کبوتر و بعضی به شین معجمه و به واو عربی خوانند.
~~سیلک   کرم گندم خوارک (28 و بعضی سیسک هم گویند.
~~سنکی 97]4   مشنگ (1) و نام غلهای است که هندوی کلاو5 خوانند و بعضی به کسر
# سین خوانند و در نسخه سنکل6 با جزم لام کرده است.
~~سیسک   کرم گندم خوارک«1 و نام غلهای است که آن را مشنگ خوانند.
~~سمک   رعنایی و بهتری و بیهنری.7
~~سؤسک   جانوری کوچک که آن را تیهو خوانند.
~~سالوی(12]   : راهزن و چاپلوس.
~~سنزنک8   پوستینی [12) است سخت سرخ و بعضی به کاف پارسی معرب خوانند.

PageV01P345

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0255.png)

~~سگک1   : گیاهی است که در جامه آویزد و آن را جتجره3 نیز خوانند 0).
~~سراهنگ و سرهنگ : پیشرو لشکر و بزرگ و سرلشکر.
~~ستزگ   :خشمناک و تند و بزرگ جته (2) و دلاور و ستیزنده.
~~سنجک3   روغن و چوب باریک که بر آن22) فتیله جنبانند.
~~سنگ   : وزن ووقر وگرانی.
~~سؤگ   ماتم و گریهآ ماتم و مصیبت(2] و ترک اسباب عیش [پس] از مرگ18
# عزیزان و مژه و موی(6).4
~~سیخول   :روباه ترکی و به واو پارسی نیز گویند و بعضی سیجول5 به جیم گویند.
~~سندل   : کفش.
~~سفال   استخوان جوز شکسته یعنی هستهآ جوز و فندق و پسته و مانند آن6 و
# پرکالهآ آوند گلین و گل پخته.
~~سکال   اندیشه و میل7 وکرده و گفتن8 است و اندیشنده و گوینده.

PageV01P346

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0256.png)

~~سبل   زاندة موی که در چشم پیدا شود یعنی پروال.1
~~سلسگل2   گیاهی است که در جامه آویزد و بعضی سگک(] و سگل نیزگویند.
~~سنبل   گیاهی است مانند موی و خوشبوی که به هندوی چهر22 گویند.
~~سرخیل (3)   سرلشکر و بزرگ ms113 خیل و سرگروه.
~~کوهی است در ماوراءالنهر که ابن(2]) مقنع حکیم بر او ماه برآورده (5)
# بود و آن ماه را (6] سیام و ماه 11) کاشغر (8] و ماه نخشب و ماه کش نیز
# گویند و آن چهار شهر را روشن کردی و مقنع حکیم به دروغ دعوی
# پیغامبری کرده بود و آن ماه معجزهآ خود ساخته بود.
~~ریش که بر او سرما زند و بیاماسد (1] و آن ریم که بر سر جراحتگاه
# فراهم آید و خون در او پر گردد و استیم 1) به همزه اول نیز گویند.
~~اندک و بعضی به واو پارسی خوانند.
~~خانهای که زیر زمین کنده و راست کرده باشند و نقب و حفره و نام
# پهلوانی است(12].
~~کرمی است که میپرد و قیل جانوری است معروف.
~~نوعی از ساز برزگری[12) است که آن را بتگن گویند و ماهی سیم گون.
~~ترس وحصه وتیر.

PageV01P347

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0257.png)

~~سرنشم
~~سرسام   خلل دماغ و آماس سر که از گرمی بود و درد(2] کند و روشنایی آفتاب
# و ماهتاب و روشنایی آتش دیدن نتواند بلکه بگریزد.
# : زر1 ونام جد رستم دستان و نام پسر نوح علیه السلام و مرگ.
~~سموم   باد گرم سخت که آدمی را و حیوان را هلاک کند و باد گرم که درختان
# را و سبزه را خشک گرداند(4).
~~سجام   : آفت سرما که به میوه4) رسد و به شین معجمه صحیح است.
~~ستام   ساخت زین از زر ونقره.
~~سزکم   به غیر علم کاری کردن.
~~سبپده دم   : صبحدم و سرخ رو پری(2.15
~~سرانجام   عاقبت کار.
~~سپزغم(6   : گیاهی است خوشبوی که آن را ریحان گویند و سپرم نیز آمده است.
~~سان   مانند ورسم و سنگی که بر آن کارد تیز کنند.
~~سترون   نازاینده و به کسر سین هم گویند.
~~ستؤدان1   گورخانه باشد که گبران به گورستان خود سازند تا هرکه بمیرد در آن
# خانه دفن کنند و بعضی گویند که مردگان 87] را تابوت کرده آنجا نهند.
~~سفتین   : نام ولایتی است از ترکستان ms114 که آنجا مشک و خوبان باشند.
~~سؤزیان   : سرمایه وغم خوار.
~~سمان   بیست و هفتم روز از هر ماه.

PageV01P348

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0258.png)

~~سوین   : آبدان سگ.
~~ساوین   سبدی که در او پنبه نهند.
~~سرشکوان   پرده عروس و کله و حجلهآ عروس و به ضم نیز گویند و قیل به کاف
# پارسی و سرشکون به غیر الف هم آمده است.
~~سوسن   گلی است(1) سپید اندکی به سرخی زند و برگهای آن مانند زبان است.
~~سامان   اندازه وحد و درخورد (2) وقرار پذیرفته.
~~سالیؤن   تخم کرفش (3 کوهی.
~~سکزن   نوعی از تیر است.
~~سرغین   نای ترکی و به فتح و کسر سین نیز گویند.
~~سرؤن   آنچه از بالای ران باشد یعنی سرین و شاخ گوزن و گاو و گوسپند) و
# شاخ هر دابه و به فتح سین نیز(5) گویند.
~~سمنگان   نام شهری در توران زمین.
~~ساتکین (2]   پیاله و خمره شراب و به کاف پارسی نیز آمده است.
~~سبدچین   باقیات میوه و انگور که در باغ جا به جای مانده بود.
~~سپستان و سک پستان و سنگ پستان : میوه است که از درون او10) لزج(4) است و به هندوی
# لسوره1 گویند.
~~سفن   پوست ماهی دریا و آن پوستی درشت باشد که بر قبضهآ شمشیر پیچند
# و سنگ فسان و سوهان.
~~سفتن   تراویدن وسوراخ کردن.
~~سیبوسن2   : اسپغول.
~~سیستن   :جستن.
~~سماطین

PageV01P349

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0259.png)

# : سوراخ کننده وسنان.
~~ستان   : سرافراز() و نگونآویخته و باژگونه و قیل روی راست افتاده و
# راستافتاده20) و بر پشت غلتیدن و جای.
~~ستازن   : مطرب.
~~سگ جان   : سخت جان و پردل2 وقویدل.
~~سقزلاطون3   جامهآ پشمینهآ فرنگی گرانمایه.
~~سنبلستان   نام اسپغول است ودرون تخم او تلخ است و قیل زهر در میان سنبل
# روید4 وسنبل زار.
~~سقلاطؤن   : همان سقلاط است.
~~سرپایان   خود آهنی و شمله و(2] عمامه.
~~سکیزیدن   : برجستن ستور.
~~سپاهان   نام شهری است که دجال از آن ولایت (] خیزد.
~~ستردن   : دور کردن.
~~ستودن   بیان محاسن کسی کردن.
~~سکالئدن   اندیشیدن و گفتن.
~~سندان   آهنی مربع که بر آن ms115 آهن کوبند گویند(2].
~~سیاوشان   گیاهی است سرخ یعنی بقم.
~~سکاهن1   سرکه که کفشگران از آهن و قند سازند و چرم را بدان سیاه کنند و زنگ
# و برادة آهن.5
~~سختن وسنجیدن : وزن کردن.
~~سیلان   : نام ولایتی است.
~~سیحون   لب آب گنگ6 وقیل نام جویی بزرگ است.

PageV01P350

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0260.png)

~~سپردن   راه رفتن و پایمال کردن.
~~سمن   گلی است سبید به غایت خوشبوی یعنی چنبیلی1 و بعضی گویند چنپه02.
~~سن سن   :یعنی تو تو.
~~سرایئدن [3)   سرود گفتن و سخن کردن و در پرده سرود خواندن و نوازدن.
~~سیوختن   : در آوردن چیزی در چیزی.
~~سمین 71]   : فربه.
~~سیستان   : نام ولایتی است.
~~ساسان   : نام پسر بهمن.
~~سروستان   :نام نوای خسروانی.
~~سیسخان[؟](5)3 پیل را گویند و نام ولایتی است(16 و نام شهری.
~~سیسخان [؟] 5
~~سالیان   سالها وهمیشه و کهنگان.
~~سحبان   نام فاضلی فصیح.
# نان پخته و تختهآ نان و به فتح سین نیز گویند.
# : انگشتو17؛ آن طعامی است چنانک انگشت4 و به کسر سین نیز گویند.
# :به ضم وفتح سین طعامی آشامیدنی که آن را اکرا لها گویند و رشته ل1)
# نیز گویند؛ سمنوا101] به زیادت الف آخر نیز گویند.
# بدانچه غله افشانند که آن را سازی مذری () گویند.
# : نام مردی.5

PageV01P351

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0261.png)

# : طعامی است.
~~سرو   سرون حیوان.
# : آب را گویند به زبان ترکی.
~~سناو[1]   : سونش.
~~ساو2   :چیزی که زیردستی مرا2) زبردستی را هر سال بدهد و آن را خراج و عبره
# نیز خوانند76].
~~سالآو (5]2   : زخ(] وپالو نیز گویند.
~~سرو   درختی است راست(1) قامت و بیبار.
~~سبزغو3   نای ترکی که از مس سازند.
# : دهم روز از بهمن 4) ماه و آن روز جشن مغان است.
~~سزونسه2 و سونسه : قوس قزح.
~~سماخجه   سینه بند زنان و به فتح سین نیز آمده است9].
~~سفچه (1]   خربزهآ خام که بشکنند«21 و بدان شراب بخورند.
~~سکیله   : هکک(1 که به تازی فواق خوانند و به کسر سین نیز آمده است.
~~سپاسه (1]   منت نهادن بر کسی.
~~سوخته   آن که جگر او از حرارت فاسد ms116 شده باشد و دردی شراب که بعد[14)
# چکانیدن (5] بیرون اندازند و خف [16].5

PageV01P352

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0262.png)

~~سیؤخته   : خف و آن گیاهی است آبی نرم که نیم سوخته کرده در چقمق نهند تا
# آتش زود افتد.
~~به ضم سین حلقهآ زرین و سیمین و آهنین و مسین و امثال آن که در
# گوش اندازند و سوراخ کرده از مروارید و بسد و جز آن و به فتح سین
# کسی (] که از او به جایگاه (2) چیزی (2) بستانند و به دیگر جای دهند
# یعنی هندی1 و نوعی از پیکان تیر.2
~~سیاه چرده   : سیاه پوست وسیاهوام.
~~نی 4] که بدان ریسمان تنسته تنند و درکشند.
~~بچهآ حرام زاده و لقیط (8] و از کوی برگرفته.
~~سرخزه (6]   زحمتی است که کودکان را برون آید و آن را جدری1] خوانند8] و
# عرب9] حصبه گویند و قیل به11] زای عربی ودر(1) بعضی نسخه
# سرخشره3 (12 به زیادت شین معجمه و رای مهمله آورده است؛ اما اول
# اصح وسرخژ به غیر هاء وشین (13] هم گویند.
~~: لجوج و ستیهنده5 و دیوی 1] که در خواب مردم را فروگیرد و آن را
# کابوس نیز گویند و هندوی اتهاره6 گویند.
~~: آماده.
~~گلهآ اسبان و گوسپندان و چهارپایان دیگر.
~~سونش زر و قراضه و نام قصبه و نام پادشاهی است.

PageV01P353

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0263.png)

# : چادر که هندوان پوشند و رشوت.
~~سؤسه   : سیسک() گندم خوراک و آن کرمی است گندم خوار(2).
~~سکرفیده (3)1   : اسب که در سر آید و سکرفنده نیز2) گویند.
~~سکیزیده   : اسب وستور (5] که در سرآید و جهنده.
~~سؤکه2   : سوراخ بن وسوراخ آلت.
~~سفاه3   : لشکر و سپاه و به ضم وفتح سین نیز گویند.
~~سکاجه   ستنبه و کابوس که مردم را در خواب فرو (6) گیرد و سکاجره4 به زیادت
# رای مهمله نیز خوانند.
~~سنبه و سکنه   : گردبر خیام5 که به تازی بیرم خوانند.
~~سنجه   سنگوزن(] و نام شخصی.6
~~ستاره   قبهای (8] است که برای خفتن زنند تا مگس و پشه نرنجاند و نام سازی
# است(1) از جنس رباب ms117 سه (10] تار و درفشنده آسمان و آستانه.
~~سغبه   : آرزو7 و چربوو به چیزی فریفته.
~~ستاه8   : نام پردهای(1] است در سرود و سه تو و سه عدد.
~~ستؤده (12]   : ذکر نیکویی کسی کردن و مرد اوصاف حمیده.
~~سردابه   آن خانه که برای سرد کردن آب راست کنند و خانهآ تابستانی که نیک
# سرد بود.
~~سراینده (12)   : سرودگوی و راوی [1] و گوینده.
~~11»2، سیس.[2] ب: تعریف به این صورت آمده است: «کرم کندم خوار». [3] 2، ب: شکزقیده. [4) ب: هم. [5] ب: ندارد.
~~61]آ: فرود. [7] ب: زن. [8]آ: قبه. [9] آ: ندارد. [10] آ: ندارد. [11] آ: پرده. [12] ب: ستوده. [13] ب: ندارد. [14] آ:
~~راوکی (نک: شرف نامه).

PageV01P354

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0264.png)

~~سریچه17]   پرنده است که هندوی مموله (22 گویند.
~~ساره   :نام زن مهتر ابراهیم علیه السلام.
~~سرین137[؟]   به کاف پارسی [؟] سر1] وریش وسرین.
~~سبوسه   پوست گندم از آرد میده که در بیختن بیرون میآید و بفا2 که در سر
# میشود.
~~سته   :انگور.
~~سفته   کسی را که چیزی جای بدهند و دیگر جایگاه بستانند و آن را هندوی
# هندی3 گویند (5].
~~سمانه   : نام پرندهای است.
~~سارجه(6]   :سارک 7].
~~سمه   به کسر و فتح سین زنگ آب و مالهآ (8 آهار خرد و قیل به کسر سین
# زنگ آب و به فتح سین مالهآ 7] آهار خرد.
~~سخره   لاغ و سخر و بی کاری که به غیر اجرت کارکنان اند [1].
~~سدیایه   هزارپایه که هندوی آن را کان کهجوره2 گویند.
~~سرخاره   سوزن زرین که زنان مقنعهآ سر بدان دوزند تا از سر نیفتد ().
~~سیه خانه   بندی خانه127) و خانهآ نامبارک و خانهای که صاحبش بخیل و شوم باشد.
~~سرریزه   گیاهی است خوشبوی و قیل سرزیره به تقدیم زای معجمه به یای
# عربی صحیح است.
~~ساقه   آن لشکر که در عقب سراپردهآ خاص(17) فرود آیند12) و زیر علم (15).
# نام دختر پادشاه یمن که زن کی کاوس بود.

PageV01P355

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0265.png)

# فرهنگ مفتاح الفضلا
~~سنبه   : گردبر خیام و آلت آسیا تیز کردن.
~~سربوشنه   :سرپوش مثل دامنی و طبقپوش.
~~سره   راست وبیعیب ms118 وخالص.
~~سارقیه   نام موضعی است در راه خانهآ 0) کعبه.
~~سمچه   : نقبزده.
~~سامه   : عهد وسوگند.
~~سحکاسه   : ژاله وقیل«] به شین اول معجمه.
~~سنه   : لعنت وبانگ اسب وآواز اسب.1
~~سله   زنبیل و سبد خرد که در او مار بدارند (3).
~~ساده   : بینقش و نقشبست چینی و مردم بیریش و بی کدورت و احمق نیز.
~~سزده2   : مزد آسیا.
~~سرزده   بیهوش و مبهوت و بسیارگردنده.
~~سغرنه   : روباه ترکی.
~~سراسیمه   :سرگردان7) و تافته و درهم شده(] و بی سامان گشته و پریشانشده و به
# غیر الف(2) سرسیمه نیز گویند.
~~سغدیانه   : مطربانه وشراب.3
~~سماکاره   : پیش کاره و چاکر.
~~ستؤه   : به واو پارسی تنگ آمدن و سیر[7] شدن و عاجز شدن.
~~سفله   : فرومایه وسبکسار 8] و خسیس وزله بند.
~~سکامه4   نامراد و بدروزی.
~~ستؤنه «]   سینه وستون[1].
~~سنگچه   : ژاله.

PageV01P356

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0266.png)

# 353
~~سفته   نوعی از پیکان است(].
~~سبک سایه   : تعجیل کننده.
~~سبیکه   کالبد ریختهآ زر ونقره.
~~سخته و سنجیده وزن کرده.
~~سباده و سنباده[2): سنگ فسان (3).
~~سگرنه   : خارپشت.
~~سکاشه (4]   :مثله.
~~سؤغه [8]   آن مرسوم که غازیان(2 از حصهآ غنایم خود نویسندگان را دهند.
~~سرکشته   حیران ومتردد و پریشان و دیوانه.
~~سلاله   نبسه و نسل و گل() وسال.2
~~ساسی   : گدای.
~~سای   : ساینده وسودن 28.
~~سپزگی   : سختی9 و رنج و درد و سیزگی3 به یاء نیز آمده است.
~~سهیکی   : شراب مثلث.
~~سابری   :جامهای [10] است تنگ.
~~سکزی4   نام کوه رستم و ساکنان آن1] کوه را سکزیان گویند.
~~سرنای   نام (12] نای ترکی.

PageV01P357

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0267.png)

~~سبوزی   : روغن کنجد.1
~~سپوزی   ای به عنف درآری؛ از تصاریف فعل از سپوختن آید چنان که دوزی از
# دوختن و توزی از توختن است (1).
~~سازگاری و سازواری: موافقت در کارها و در مزاج طبعی(2) نیز (3).
~~سپجی   : عاریتی و سبیلی.
~~سپنجی سرای1) دنیا و سرای سبیلی و عاریتی.
~~سبیده بالانی: صبح کاذب.
# صبح صادق.2
~~سابی3   : کهنه ودیرینه.
~~ساری   : شارک.
~~ساتگی   : قدح شراب بزرگ.
~~سامری   نام زرگری ساحر که در عهد موسی علیه السلام از زر غنایم (5) گوساله
# ساخته بود(6) و به خاک سم ms119 اسب مهتر(7) جبرثیل علیه السلام(8) پرکرده
# و به بانگ آورده بود (9)؛ خلق بدان فریفته کرده11) و بعضی قوم موسی را
# گوساله پرست کرده و این قصه مشهور است(11].
~~سترگی«2   دلیری و خشمناکی و تندی و نسل سام نریمان4.1137
~~سیمای(12   گونه ونشان روی.
~~سامی   : بلند.
~~ساری(112   رونده و شاری.5

PageV01P358

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0268.png)

# 355
~~سپری   تمام شدن و آخر رسیدن(1) مدت و نوعی از تیر است « با سه پر.1
~~سریری   : پادشاه سریر سرافراز.2
# نووجوان واین صفت درخت سرواست(3).
~~سرائیلی 314   قومیاند نادان واحمق.
~~سرباری   تکبر و منی4 وآن که بار بر سر برد(5)
~~سرسری   آسان وسهل و مردم فرومایه.
~~سلاحی   : سلاح دار.
~~سؤری   نام گلی است خوشبوی سرخ.
# بزرگی و مهتری.
~~سالؤسی   نام گلی است5«2؛ تملق و چاپلوسی و دغا و مکر و ریا 4.
~~سرسبزی   جوانی وتری و تازگی 97].
~~ساقی   محبوب وآن که همه[1 را شراب نوشاند.
~~سماعیلی   طایفهایاند [1] که عمود اسب میپرستند.
~~سماری   : کشتی.
~~سلطقی   نوعی از پوشش قلندران است (12] کوتاه با درهای بسیار از هر چهار
# سوی آویخته (12].
~~سلمی   یار و محب ومعشوق «1) ونام زنی است(18).
~~سنجلی [؟]   : خار سیاه.
~~سرابی   :خانگی و اهل خانه و سریچه(.
~~سغدی

PageV01P359

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0269.png)

~~سزوری 1]: مهتری وبزرگی.
~~سیهگاری17) گناه کاری و بدکاری.
~~سیهگاری
~~سپندگاری110 نیکوکاری.
~~سندگاری1
~~شغا   تیردان یعنی طبلکی (7] ترکش و به فتح شین نیز گویند.
~~شوا (3   : ریم اندام و شوخگنی2 دست و پای (6] که از کثرت کار ستبر و سخت و
# درشت گردد و والان 0] خرد (8).3
~~شمولخا4   کفش.
~~شیربها   دستپیمان که در کار خیر مادر و پدر دختر را از جانب پسر (9) دهند.
~~شیدا   : دیوانه و کوچه گرد و دله 101) زده و عاشق 1).
~~شمیرا   :نام مهین بانو عمهآ شیرین.
~~شکیبا   : صابر.
~~شیوا   : زبان فصیح(12) وقیل به یای عربی.
~~شفبا (   : اسب خنگ.

PageV01P360

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0270.png)

~~شهاب   نام ستارهای است که چون دیو سوی آسمان رود مثل هوای در هوا از
# کرة اثیر بجهد بر آن دیو(].1
~~شیب   سررشتهآ تازیانه و چمچرغهآ(2] او و آواز ms120 زخم(2) تازیانه و فرود چیزی.
~~شاداب   تر و تازه و شراب و سیراب و قیل (2) به ذال معجمه است(8) سیراب(6).
~~شتزب (2   : پلنگ.
~~شرب   جامهای 18 است باریک ابریشمی.
~~شبتاب   : کرمی است که پشت97 تابان نماید و آن را آتشک نیز گویند.
~~شغب   شورش [1) و ناله وغلبه وفریاد ونعره.
~~شکوب   : دستار.
~~شکراب (11]   : شربت.
~~شکرخواب   خواب خوشی و آن خواب که بعد صبوحی کنند.
~~شباب «12]   : نام پردهآ سرود است.
~~شتفت   پوشش خانه یعنی 1 سقف وبلندی و به فتح شین نیز گویند و بعضی
# شفت2 به غیر تاء اول نیز گویند 15].
~~شویست3   علاج وافسون و پراکندگی و بعضی به یای پارسی گویند.
~~شنفت [15   :شنیدن.
~~شگفت

PageV01P361

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0271.png)

~~شویست() : پراکندگی(12
~~شویست(1
~~شست   نشتر حجامان وآلت ماهی گرفتن(2) از7) آهن(5) کژ به رشته بسته بود(16
# و گرفت سوفار به وقت تیر بر زه نهادن و افریشم جنگ(2.27
~~شبت (8]   : والان خرد3
~~شایشت   : شاید وباید).
~~شکست   : تافتن و فاوه (220 کردن و پاره کردن و آمیختن و گریخت و هزیمت
# لشکر.
~~شوکت(1   : بزرگی و فرو زورمندی.
~~شفت   جامهآ همواره وبامایه.5
~~ششنجانج
~~ششنجانج (: گردک گلین و گرد گلین گرد(12) و پهن و به جیم پارسی نیز گویند و در
# بعضی نسخه شسخانچ به غیر نون اول و به خاء نبشته است و به 121)
# جیم آخر (15 پارسی آورده است.7
# علتی است که آن را 161 هندوی بده8 گویند.

PageV01P362

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0272.png)

# چین که بر روی و اندام و بر جامه1] افتد و گره ابروی و گره پیشانی و
# کنجلک و مار سیاه1.127
# زمین سخت بر کوه.
# : شارک.
# شرز3 سرایچه و خیمه(14.
~~شکوخ   : کسی(5) که پایش بلغزد و اسبی که از کوچکی (4 به سر آید و بیفتد.
~~شؤخ   ریم اندام و ریمی( که در تن و جامه باشد (8) و مردم بیشرم و دیده باز
# و بیباک و آن پوست که بر دست و پای از کثرت کار ستبر و سخت
# شود و آن را هندوی کرا4 ms121 گویند و شخ به غیر واو نیز (9) گویند(1).
~~شاماخ   نام غلهای است «11] خرددانه چون کال.5
~~شخ   زمین سخت که پی نگیرد در دشت و کوه (12] و ریم اندام و جامه و
# دامن کوه ودشت (13].
~~شاخ   : پیالهآ دراز.
~~شاخشاخ   کثرت گریه و اشک6 و پارهپاره و بالاتر.
~~(1)2 «و بر جامه» را ندارد [2)، ندارد. [3) آ: ندارد [4) ا، ندارد [5] ب: اسمی: [6]ب: کوچکی.1] آ: مریمی. [8]ب:
~~... وریم جامه و جز آن...».[9] ب: هم [10] ب: آمله است. [11]آ: ندارد [12] آ: «در... کوه» را نلارد [13] ب: «و
~~ریم... دشت» را ندارد [14] آ: «اسب یا مردم» را ندارد.
~~1. در فرهنکها به معنی مار سرخ آمده است (نک: لغتنامه).   2. نک: «سارج» به همین معنی در لغتنامه
~~3. در شرفتامه: «شرج: بند عییه و خیمه».
# 4eaad, m.air: ase bead (eioey ezrt Cyeesieaileread agn)
~~5. در زفان گو یا با همین تعریف آمده است: «نام غلهای است خرددانه چون کال».
~~6. به معنی کریه و اشک در فرهنگهای دیگر دیده نشد.

PageV01P363

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0273.png)

~~شخود   چیزی که آن به ناخن برند.1
~~شمید
~~شمید: بیهوش شد.
~~شایوزد و شادوزد خرمن ماه و آفتاب.
~~شند   : منقار مرغ.
~~شمشاد (]   : درختی است راست قامت که چیزی دارد مانند زلف.
~~شید [2]   : آفتاب.
~~شاگمند   نمد بز که از وی برگستوان سازند.
~~شلند]   جانوری است از خزندگان و بعضی شکند(3) به کاف گویند.
~~شهرود 2   ساز رومیان است مثل بربط و طنبور (5) و نام لب آبی است.
~~شکرد   : یعنی شکار کرد و شکست.
~~شنبلید   گلی است زرد و غالب ظن گل شملیت است(6.
~~شکرخند (   از خوشی تبسم کردن و لبخندان شدن.
~~شاد87]   شراب و مطرب3 وبیغمی که با فرج باطن باشد.
~~شجد   : سرمای سخت.
~~شگاد97) و شغا : نام برادر رستم که رستم را کشت و او او را کشت(1).4
~~شخشید   : ای ( از جای فروتر (12) خزید.
~~شملید   : شملیت.
~~شادروان مزوارید (13)]: نام نوای خسروانی وضع باربد مطرب (12].
~~شد   به معنی رفت.

PageV01P364

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0274.png)

~~شاهد   خوبروی و مراد«).
~~شب گزد   دزد و ms122 شپرک.1
~~: به امالت شین اجرت از اندازة کار کم دادن و ندادن(1) اجرت کار(2 نیز
# که هندوی آن را بیگار2 گویند.
~~همان شاگار است بر وزن بیکار.
~~آشناگر3 و جایی که کسی آنجا نایستد و خرابی.4
~~درختی (16 است سخت چوب که پیشهوران از آن دستهآ آلتها «] سازند
# وآن 87] میانه بالا و9) راستقامت است و به لغتی شین مفتوح هم آمده
# است (21 و آن را شمشاد نیز گویند [21.
~~گره که در اندام [به] سبب کار افتد و آن را شغه نیز گویند.
~~زمین به گاوآهن پاره کرده و شکافتن(1) به جهت زراعت چنان که گویند
# فلان کوه111) وفلان دشت شیار(18) است.
~~نام(17) ولایتی است بر کنارة لب آب ماوراءالنهر و از آن سوی بیابان
# ریگ است و بر آن همه کافرند و در او جولاهگان بسیارند.

PageV01P365

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0275.png)

~~362
~~شدیار   :به کسروضم شین زمین به جهت زراعت پاره کرده و رانده.
~~شبهر   : نول صقر(1)
~~شبانآؤر   : شپرک.
~~شار   : بنای بلند وخوب (2) ونامور.
~~شؤشتر2]   و ششتر به غیر واو نام موضعی است در ترکستان1 و شوشر2 نیز گویند و
# آنجا نمونهآ جامه میخیزد که آن را ششتری گویند (4).
~~شنلور3   بادریسهآ خیمه و قیل به جای لام کاف عربی است.
~~شبکؤر (8]   : دوک4 وآن که (6 به شب کور باشد.
~~شاخسار   آن جای که شاخهای بسیار رسته باشند و انبوهی شاخهای درخت.
~~ششدر   خانهای است در نردبازی که آن را مردارخانه نیز گویند 77).
~~شمر   : حوض خرد.
~~شبر 47]   : نام حسن علی رضی الله عنه.
~~شبیر   : نام حسین علی رضی الله عنه.
~~شیبور   : نای (1] ترکی و شهنای.
~~شاپؤر   : نام پادشاه (1) بزرگ«12) و آفتاب و ماهتاب.5
~~شیرگیر   آغاز هستی و جوانی باقوت.6

PageV01P366

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0276.png)

~~قسم اول
~~شرشور   مرغی است مانند گنجشک.
~~شهیر (1   : پر (2) باز وپرنده.1
~~شناور   : آشناگر.
# کشندهآ حسین علی.
~~شاهوار   : در(4) گران مایه و بزرگ و بیش بها و آبدار.
~~شهوار   همان شاهوار است.
~~شادخوار   :شراب خوار و سیراب و تازهروی.
~~شبگیر   :صبحدم ونام ms123 نوا.
~~شهریور   نام ماه پارسیان وآن مدت بودن (5) آفتاب در برج سنبله است.
~~شهریار   : پادشاه.
~~شکر   :شکننده و شکارکننده.
~~شهسوار   آن که در سواری چست باشد.
~~شمگیر   : نام سر (6] لشکری.
~~شهرزؤر   نام شهری است نزدیک بابل.
~~شوریز2   همان شونیز3 است (8) یعنی سیاهدانه و نام دارویی است و) بعضی به
# واو پارسی گویند.
~~شؤمیز   زمین پاره پاره کرده به جهت زراعت و به فتح شین و واو عربی مزارع

PageV01P367

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0277.png)

~~شوتیز   : سیاهدانه.
~~شب آویز   : صبح.2
~~شیشهباز 2]   : آفتاب ونام بازیای که شش بیضه در شیشه کنند و ببازند 3).
~~شش انداز(4]   ماهتاب و بازیای که شش بیضه در شیشه کنند و ببازند.3
~~شکرریز   گریهآ (5] شادی و عروسی و جلوه 47] و ریختنی وقت جلوه(2 و کابین (8]
# و شیرین سخن.
~~شیراز   : شیر که بر دوغ دوشند و آن را کتخشیر خوانند و هندوی گوجها 49
# گویند و نام شهری معروف.
~~شبدیز   نام اسب خسرو که شیرین داده بود و اسب سیاه وشب.
~~شهباز   : باز سپید.

PageV01P368

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0278.png)

~~: نی (1 که بدان پنبه کگرد کنند و شاخ درخت و شنش به جای فاء نون نیز
# آمده است.
~~شاخ هر درختی که باشد و به ضمتین و سکون شین(2) آخر نیز گویند و
# شفشه به هاء نیز شاخ درخت را گویند 0].
~~فرود خزندگی 2] از جای خود و پوستین و جامهآ کهنه (5].
~~پستان سست و افتاده و عضوی از اعضای مردم و حیوان که در شکم
# است.
~~: سرون گاو که بدان جنگ کنند و شغه به هاء نیز گویند.
~~: آن پوست که بر تن از کثرت کار ستبر و سخت شده باشد و مردم
# بی شرم و بیباک و ریم که بر اندام و جامه نشیند.
~~زرافه3 و قیل(]) جانوری است درازگردن.
~~:آب خوش و شیرین و نام شربت نایاب (8) و لفظ مبالغه.

PageV01P369

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0279.png)

~~شف   : شبکوری.1
~~شکاف   : رخنهآ درازدهن و رخنه کننده و تیر(2.1
~~شگرف   : بزرگ و باحشمت و باشکوه و لطافت و شگفت و زیبا ms124 و عجب و طرفه.
~~شفاف[2)   : چیزی صاف و لطیف که ماورای خود را حاجت نباشد.
~~شغف [3]   : عشق ومحبت وشوق.
~~شندف   : دهل وطبل.
~~شفشف   : شاخ درخت.
~~شغاف   : نام کوه.3
~~شاف   : داروی دفع درد چشم.
# ک
~~شلی   : گلی سیاهوام که پای از او نتوان کشید و خلاب تیره که عرب وحل
# گویند و هندوی دلدل.4
~~شفک و شغک : نابهکار و بیهنر و جلف یعنی تهی و نادان را نیز گویند.
~~شفک و شغکه
~~شؤلک و شنلوی
~~شؤلک و شنلوک گردة دوک یعنی بادریسهآ دوک که هندوی پهرکی6 گویند.
~~شب چراغک2): کرم شبتاب.
~~شبتک   : آنکه به بازی لگد بر سینه زنند.
~~شبک   : دوک و بادریسهآ دوک و به فتح شین نیز گویند.
~~شؤشک   رباب چهارتاره و مرغکی که آن را تیهو خوانند(5)
~~شاشک   : همان شؤشک است.
~~شکانک   سنگدانهآ مرغ و به لغتی به کسر شین گویند.

PageV01P370

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0280.png)

~~شامای   : بزنرا و سینهبند زنان.
~~شچک   هکک(] که عرب فواق خوانند و به کسر شین نیزگویند.
~~شرک   آبله(2) که در اندام کودکان پدید آید و آن را به زبان2) تازی حصبه خوانند
# و هندوی بودری2 گویند وآبله که در دست و پای افتد و به فتح شین نیز
# گویند.
~~شیشک   سبزک 4) یعنی عکه (5) و بعضی گویند تیهوست.
~~شرک   جامهای است (2] که بدان دارو بندند.
~~شری   :دام.
~~شنل   : خوشه.
~~شتاک «]   شاخ نو [که] از ریاحین و از درخت برآید نازک و تر و تازه و آن را
# خوردستان () نیز گویند.
~~شوالک   پرندهای (9] است سرخ و گویند مرغی است که هر زمان رنگ بگرداند
# وعرب آن را بوبراقش گویند.
~~شرفای   آواز دم3 شتر واسب و جز آن در رفتن [10].
~~شبان فریوی«1: شب پرک.2
~~شارخک   پشه و قیل به سین مهمله صحیح است.
~~شک شک   : آواز پای دونده.
~~شکویه   زور وحشمت وقوت.

PageV01P371

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0281.png)

~~شکزبزگ   : نوعی از شکر صاف کرده و از او پرکالههای دراز و پهن بسته و آن را
# شکرقلم نیز خوانند و بعضی به غیر ms125 حرف پارسی گویند (3).
~~شرنگ   زهر وخربزهآ (4] تلخک(5) و به (6] فتح شین نیز گویند.
~~شنگ   : درخت سرو2 و مردم شوخ و دزد و راهزن72) و مکابرهگر و خوب.
~~شالهنگ و شالنگ(4: گروگان.
~~شفترنگ   بار درخت است مانند شفتالو؛ بیشتر سرخ و سپید بود.
~~شهلنگ(9]   : رسن تاب.
~~شالنگ [10]   : نیز رسن تاب است(1.
~~شب آهنگ   : صبح و ستارة شبکش و شبان گاه و مرغی که شب آواز کند.
~~شفشاهنگ   نداف و کمان نداف و مشتهآ او و شاخسار و تختهآ آهن با سوراخهای
# مختلف گشاده و باریک «12] که تارهای زر و نقره و آهن (1) در آن (12)
# سوراخها (15) کشند و محک.3
~~شبرنگ (12   : اسب سیاه4 ونام گلی است.

PageV01P372

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0282.png)

~~شنگل   : دزد و راهزن و به ضم شین نیز گویند و قیل بر وزن بلبل«11
~~شاخل2   نوعی از غله است() که آن راهندوی ازهر3 گویند و بعضی به ضم خاء گفتهاند.
~~شنکل   دانهآ انگور() ونوعی از () غله (5) است (12 که آن را مشنگ خوانند 10).
~~شمل   پای افزار چرمین.
~~شکول «228   :جلدی و چالاکی.
~~شال   گلیم7] خرد وفخر قواس(] گوید(1 که (12] شال (13) نمدی 10) که به [15]
# زیر برگستوان کنند یعنی جل نمد که زیر برگستوان کنند[16].
~~شمایل   خصایل خوب و نیکویها و بادهای سرد که از شمال آید[1].
~~شکال «18]   رسن و19] قید و زانوبند شترو پایبند اسب و خر که عرب آن را عقال گویند.
~~شیخؤل   روباه ترکی و به سین مهمله نیز خوانند (2).
~~شکل   ناز و حرکات لطیف وصورت زیبا217) و کرشمه 227).
~~شکل   مانند وسان وهیئت وصورت(22) و بی جان و خلاب تیره(2).5
~~شل (25)   از[2]) اسلحه»2] است24] مثل زویین و بازوی شکسته و دست خشکشده
# وقیل به کسر شین زوین 21) [وا] نیزهآ خرد (3] و به فتح شین بازوی
# شکسته و بال شکسته[31].

PageV01P373

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0283.png)

# : شبانگاه و نام ولایتی است.
~~شاهقام   نوعی از مزامیر است1 و در شطرنجبازی شه طلبیدن و شه در شه کردن
# ومات کردن است (2].
# پای افزار چرمین و به ضم شین نیز ms126 گویند.
~~شؤم«   نحس و نامبارک.
~~شوم()   : یعنی بروم.
~~شکزقلم   نوعی از شکر صاف کرده و پرکالههای پهن و دراز بسته و آن را گعب
# غزال و شکربرگ(8]) نیز گویند.
~~شبم   : سرد.
~~شلغم   گیاهی است مشهور که (2] مفید است7] که 87 آن را گونگلو2 گویند.
~~شیم   ماهی سیم گون97] و نام جویی است.
~~شجام   آفت سرما که به میوه رسد و میوه را(1] خشک کند (11].
~~شییم(12   یعنی شیفته شوم و این به یای پارسی است.
~~شاه سپرغم (2   : سبزه (1) است خوش بوی که آن راریحان خوانند(1) و سپرغم نیزگویند[16].
~~شبنم»   افشک که به شب بر سبزه افتد.

PageV01P374

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0284.png)

# 371
~~شان   زنبورخانه و به معنی ایشان و ایشان را است(1.
~~شریان (2)   :رگ دل.
# : گیاه شنی.
~~شیان   : جزا ومکافات.
~~شایان   درخور وزیبا و بایسته 21).
~~شبستان   :خوابگاه پادشاهان() و حرم سلطان و جای که شب بخسید5]
~~شبیخون   لشکرکشی کردن بر دشمن است(2] به شب و جنگ0].
~~شکوخیدن (4]   به سر آمدن اسب.
~~شگون   :جانوری است 7) از جنس(1) شکالان(1) وقیل(1) پرنده است و بعضی10)
# به فتح شین نیز(12) گویند(15].1
~~شلون [16   همان شگون است.
~~شؤتن (1   نام مردی است 187].2
~~شابران   نام ولایتی است و شاوران نیز گویند.
~~شخیدن3 و شخشیدن : از جای فروتر خزیدن و لغزیدن و گناه کردن.
~~شبان   گوبان و قیل شپرک.
~~شجن   : راه.
~~شخولیدن 7   چیزی به ناخن کندن و صفیر زدن.
~~شجودن   :مثله [2).
~~شادرزوان   پرده و بساط و جامهخانه(2) و پلاس که بر در آویزند و نام نوای خسروانی.

PageV01P375

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0285.png)

~~شمیدن   : بیهوش شدن و به جای ماندن و رمیدن.
~~شفتن   : تراویدن جراحت.1
~~شایگان   گنج پرویز و مال بسیار ذخیره کرده و عیب شعر.
~~شیون   : گریهآ ماتم و فریاد وزاری و ماتم 27.
~~شاهین   خار ترازو و ترازوی خاردار و دستهآ ترازو و سیماب2 و شکره (2) درنده.
~~شؤرستان   کوهستان و زمینی که در او خاک شوره باشد و آنجا هیچ سبزه نروید131.
~~شمن   : بتپرست و حوض (2].3
~~شماسیان   قومی از آفتاب ms127 پرست.
~~شاریدن(2   : تراویدن جراحت.
~~شاهجان4   : نام شهری است.
~~شزوان (6]   : نام شهری و نام پادشاهی.
~~شمعون   نام برادر یوسف علیه السلام و نام مردی بزرگ که در عهد مهتر(7) عیسی
# علیه السلام بود.
~~شهلان5   : نام ولایتی است و نام کوهی است و قیل به ثاء ثهلان است.
~~شکن   :پیچ زلف و لحن سرود بزمی و خم و چین.
~~شاشیدن   کمیز دادن8] و آب افشاندن (9)
~~شزوین   خاقانی که در اصل شروانی بود و ضابط شروان نیز.6
~~ششیستان   زن پستان افتاده ونرم پستان(1).
~~شکوهیدن»   سخن کسی در گوش کردن و عظمت خویش با خصم ظاهر کردن در

PageV01P376

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0286.png)

~~شیشو   : پرندهای است خرد که آن را(11 تیهو خوانند(11
~~شاشو   گیاهی است که تخم او به دارو کار آید.
~~شاهدارو(3]   : شراب.
~~شامبانو (12 و شهربانو : نام عورتی و(2) نام دختر نوشیروان1 که در عهد خلافت امیرالمومنین (12
# عمر14) رضی الله عنه8] اسیر شده بود و گویند(9] آن نام زن[1]
# امیرالمؤمنین( حسین بود رضی الله عنه (1).
~~شؤشو 13]2   : نام آواز است.
~~شببو   گلی است زرد.
~~شکافه   زخمهای که بدان رود 12] و رباب زنند (1].
~~شفانه   مرغی است مقدار غلیواز که (2 سر او و [بال او] 10) چهار رنگ دارد و
# گویند جانوری است بزرگ[تر] از غلیواز 187.
~~شفته   تراویدة از جراحت وجز آن.3
~~شخولیده   :پژمرده.
~~شکوه   محلت خرد و قیل 197) دیه پست چنانک کلاته (2 دیه بلند را گویند.4
~~شؤره   خجل وبعضی [21) به فتح شین(22) نیز (23) گویند (22).
~~شیتله5

PageV01P377

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0287.png)

~~شنوشه   : عطسه و به لغتی سین دوم مهمله آمده است.1
~~شته   : انگور و شبینه2 را نیز شته گویند و به شین مهمله نیز شبینه آمده 217.
~~شیدانه «2)3   میوهای (2] است که آن را عناب خوانند و گویند فندق4 است(2).
~~شکوخیده و شکوخنده: اسب (5) که در سر آید و بلغزد(6.
~~شنه و شیهه   : آواز بانگ اسب و اشیهه به همزة اول نیز گویند(1.
~~شغه 4]   گره که در دست و پای از کثرت کار افتد.
~~شمغنده(4)   : بویناک و به فتح ms128 غین نیز گویند و گویند آدمی بویناک یعنی بویی که از
# اندام آدمی آید.
~~شاهنده(210   صالح ونیکوکار و شاهنده نیز گویند.
~~شمیده (1]   بیمزده(12) و بیهوش شده.
~~شله (12)   جامهآ عورت که بر شرمگاه عورت باشد و شرمگاه مجرد و سرگیندان و
# جایی خاک و پلیدی که در کویها جمع شود.5
~~شانه 16]   خانهآ زنبوران شهد و دست افزار جولاهه و کتف.
~~شمه (5]   : ملایی6 شیر.

PageV01P378

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0288.png)

~~شارویآه و شیرویه(1): نام پسر خسرو پرویز که پدر را کشت.
~~شبیازه   : شپرک.
~~شوله «2]   نام منزل قمر در عقرب.
~~شکاونه (3]   کاوندهآ زمین و جز آن.
~~شکوفه و شکفته 21: برگ نو و گل دهانبسته که از شاخ برون آید و کلهایی که بعد ریختن
# آن میوه پدید آید و گل ناشکفته و برگهای نو تازه که سر برون زنند.
~~شفشه (5]   :شاخ درخت.
~~شمسه   آن قرص که در مساجد (16 بر سر(7] محراب و نیز(8) نای طاق راست
# کنند 9) و گوهری بزرگ که در وسط عقد بود(21.
~~شبغاره   جایگاه گوسپندان و به زای معجمه نیز خوانند(1).
~~شبیره   : شپرک.
~~شبانه   خماری و شبینه.
~~شؤشه   پشته و سونش و ریزه هر چیزی و سلک1 زر و سبیکهآ زر (12) و کالبد
# ریختن زر (12) و نقره171) و زر در کالبد ریخته و سبزه و شهیدانه2 که بر
# سر گور شهیدان نهند [15) و مصلا تربت.
~~ششدره   نام مردارخانه است در نردبازی 161) که به کعبتین بازند که چون مهره در
# آن خانه افتد بازی بسته شود و دنیا نیز به اعتبار شش جهات171).
~~شکشته 187]   تنگ آمده و شرمنده و منهزم و منکسر و پارهشده و آمیخته.
~~شبانگاه و شبانگه شب ووقت درآمدن شب «1].

PageV01P379

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0289.png)

~~شترکربه   مخالف ونامتجانس و غیرمناسب(.
~~شرزه   درندهای (2) است غالبتر از شیر.
~~شزوه   نام مردی ارمنی مبارز لشکر روم.
~~شکرفنده   : اسب به سرآینده.
~~شکنجه(2]   : عذاب ونام (2) آلت مجلدان (8].
~~شناه   : آشنا کردن در آب.
~~شکاه1   : تیردان.
~~شؤره   خاک نمکین و شور که آنجا هیچ تخم نروید62].
~~شاره   : آن جامهآ لعل و ms129 تنک11 که57 گرد شمع درپیچند(19 تا باد نشکند و
# منجنیق.2
~~شخوده (1)   : به ناخن کندیده.
~~شعشعه 17]   : روشنایی و درفشیدن و شعاع و جلا.
~~شاهراه   : یعنی(12) راه13) گشاده و فراخ و مشهور که اهل هند آن را راج پنته3
# گویند(12) و شهره (15) نیز آمده است[16].
~~شمامه   گلدسته و غلولهآ عنبر و کافور و جز آن که بدان بوی کنند 171].
~~شبه   مهرهای187] سیاه از سنگ که اندکی به (19] سرخی زند 201).
~~شکوه   بزرگی وعظمت و هیبتناکی و حشمت.
~~شاماخچه و شاماگچه: سینه بندزنان.
~~شنکله   دانهآ انگور وریشهآ دامن.

PageV01P380

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0290.png)

# 377
~~شنکه   : نره یعنی ذکر.
~~شنکاسه   ژاله.
~~شلخه1   : فلاخن.
~~شنکرفه2   کرم کشت خوار.
~~شیشه3   :زنبور سیاه.
~~شادگؤنه   :جامهآ خواب.4
~~شکربوره   بورة نبات و قیل(1) حلوای است و گویند به بای پارسی شیرینی است
# مانند سنبوسه خرد در او حلوا پرکرده که غایت لذیذ بود(7) و
# شکربسته(3)5
~~شاهانشاه و شاهنشاه و شاهنشه و شهنشاه و شهنشه(): پادشاه (9) فرمانده فرماندهان.
~~شراره   : سرشک آتش.
~~شیبه6   : تازیانه.
~~شعوذه 21]   :بازی.7
~~شغده8   : سوخته.
~~شیفته   دیوانه مزاج و عاشق26 ومبتلا.
~~شبگاه   جایی که شب کنند.
~~شیرزنه   آنچه بدان جغرات را حل ل5) زند و آن را هندوی() روی9 گویند.
~~شکنبه (10]   چیزی است در شکم حیوان که طعام در وی قرار میگیرد.

PageV01P381

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0291.png)

~~شهبوی   : نام گلی است خوش بوی و دودرنگ1 و عنبر.
~~شؤی3   : شوخگنی پای.
~~شبی   نوعی از پوستین است(1).
~~شاه بؤی   عنبر ونام گلی است 21).
~~شکیوی2   بانگ (2) شکشک پای 170 رونده.
~~شماخی   نام قصبهای (5] است نزدیک شروان.
~~شوی   والان خرد وقیل به کسر شین21]
# : شبانه.
~~شهری   : اهل شهر.
~~شنکی   شوخی و دزدی و رهزنی.4
~~شکاری17   آنکه شکار کند از یوز و شیر و شکره و جزآن.
~~ششتری و شوشتری() : جامهآ نرمینه که در شوشتر بافته باشند.
~~ششتری و شؤشتری
~~شببازی7   بازیای که بازیگران به شب بازند.
~~غؤشا(10)   : سرگین گاوان که خشک شده باشد.
~~غیلا   نام دیوی است11].
~~غورا5   باقله و انگور خام6 و شب تاریک.7

PageV01P382

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0292.png)

~~شور و ms130 غلبه و جمع شدن آدمیان برای جنگ کردن که هندوی آن را
# گهنیر1 گویند17.
~~: آنکه زیر زنخ زنان بلندی مثل سیب و ترنج میباشد و گرد او طوقی
# مدار (2) زیبا بود و گوشت آویزان که زیر گلوی گاو میباشد و غبب(2)
# نیز گویند.
~~:خوشهآ انگور و به خشم آمده.2
~~نام درختی است (5]) بیبار که آن را پده گویند.
~~زاغ سیاه و شب.3
~~سخن یاوه و بیهوده و چیزی از کارمانده که عرب آن را سقط خوانند و
# بیشهآ شیر و مجرد شیر.4
~~غوشت   : برهنهآ مادرزاد.
~~غلت [6]   غلتیدن و به فتح غین نیز گویند.
~~غرشت   : آواز اسب.
~~غرسات5   : سست.

PageV01P383

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0293.png)

~~غارج   : شراب بامداد خوردن یعنی شراب صبوحی.
~~غلفلیج   چون سر انگشت به زیر بغل کسی بزنند و او بخندد () و آن را هندوی
# گدگدی1 گویند و بعضی به کسر هر دو غین خوانند و بعضی به جیم
# پارسی گویند و بعضی غین دوم را به میم بدل کنند غلملیج خوانند.
~~غریفج   : خلاب وخلیش.
~~غلج   گره محکم که آسان نگشاید و به جیم پارسی هم گویند.
~~غنج   خود را کشیدن از طالب و ناز و کرشمه.
~~غناج   : ناز و کرشمه کننده.
~~غنج   :سرین مردم وسرین چهارپایان.
~~غلیواج   غلیواز.
# : زنی که به شرط بکارت خواهند و نباشد و گویند زنی که دوشیزه
# عروس کنند ونباشد.
# خانهآ تابستانی.
# گلهآ گاوان و جای دیوان و درخت بلند.
# :چیزی باهم شده را گویند.
# غرید4 یعنی زنی که دوشیزه خواهند و نباشد.

PageV01P384

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0294.png)

~~کایان1 چیز و پسربچه221 و چاه به غایت عمیق و ژرف وبیبن.
~~به فتح غین دبه [خایه]، هندوی کوره [؟] لگویند] و(1) بادی که اندر
# دهن افکند و دیگری به سر انگشتان بر کلهآ او بزند تا باد بیرون رود.
~~گوک () آب در دشت و سیل گردآمده و مغاک بافندگان.3
~~نام شهری و محلتی در سمرقند.
~~گردبرآمده و علت چشم و عداوت و اندوه.
~~سرخی که بر روی عروسان مالند تا سرخ نماید ms131 و آن را غازه و کلغونه 5)
# نیز گویند.
~~زنار و پاره جامهٔ‌(2) زرد که یهود بر کتف دوزند.
~~: رغم (8.
~~آن که به حسن اخلاق غم و اندوه از دلها برده) شاد کند.
~~: فریفتن.
~~قومیاند1 از(10) ترکان ظالم و بیداد که بر خراسان دست یافته بودند و
# به زور گرفته.

PageV01P385

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0295.png)

~~غراش   : خشم(1).
~~غاش   : فتنه و پلیدطبع و شور و غلبه وغوغای سخت وکسی که کسی را
# دوست دارد گویند عاشق غاش شده است.
~~غوش   چوی است سخت که مطربان از آن زخمه سازند و سلاحگران تیر
# کنند.
~~غاؤش(1)   خیاری که برای تخم بدارند تا بزرگ شود و خوشهآ انگور که هنوز خرد
# بود.
~~غنجموش   : غوک.
~~غیش1   : بدحال وبیشهآ دده2 وغم و اندوه بسیار و انبوه و هر چیزی بسیار.
~~غالوی(12   : مهرة کمان گروهه() یعنی غلولهآ سنگین و گلین خرد که به کمان گروهه5)
# اندازند وآن را عوام (2) غلول3 گویند.
~~غزتک4   : بانگ نرم در گلو وقت گریه.
~~غسای   : گیاه عشقه که هندوی آن را آکاس بیل 910 گویند.

PageV01P386

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0296.png)

~~غسک   : کرمی است که در خوابگاه باشد و آن را أودس«1 گویند.
~~غدرک و غدرنک سلاح پوشیدنی که آن را گدر2 خوانند و گذرک3 نیز گویند.
~~غدنی   : بیاندام وابله ).
~~غؤشای   سرگین گاوان که در دشت خشک شده باشد و آن را پاچک نیز گویند.
~~غنکی   : چوب بزرگ عصاران که هندوی آن را( لاته2 گویند و نام شهری است
# در ولایت خراسان (2).5
~~غارشنگ6   چویی که بدان گاوان را برانند.
~~غرنگ   آواز نرم که از گریه و زاری در گلو خیزد.
~~غول   : دیو بیابانی (5) که مردم را بیراه برد(6] و هلاک کند.
~~غؤل «   شبانگاه گوسپندان در دشت 27.
~~غل   بند و زنجیر وطوق (1) آهنی وزاولانه [10].
~~غلغل   نوا(11] زدن وشور وغوغا و انبوهی.
~~غزال   : آهوبره.
~~غربال   آلتی که بدان آرد بیزند.
~~غالول (12]7   کمان گروهه (13] که آن را غلول خوانند.
~~(1) ب: أورس: (2]ا: آبد 3) ب: لآن واه را ندارد (2) ب: لو خواسان » رانداود ms132 الا ا یانکه ا(عا به: کد 18ب:

PageV01P387

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0297.png)

# :خوشهآ انگور و به خشم آمدن و گویند صره یعنی خوشهآ انگور(1 بود و
# دانهآ انگور که شیره و تکز(2) و تخم اندرون وی باشد.2
# میش دشتی و گویند کوهی و قیل گوسپندسواری کودکان که هندوی آن
# را(2) انرک216 گویند.
~~غلبکن   : دری چون پنجره و یا جعفری که در او(8] هرکه باشد بنماید و بعضی به
# کاف پارسی مکسور گویند(6) وغین مضموم خوانند.
~~غرویزن   غربال و خلاب سیاه4 وغریزن5 به فتح و کسر غین نیز گویند.
~~غرنزآن   خلیش سیاه که بگندد(7] و خلاب.
~~غریوان   : فریادکنان با گریه.
~~غن   : چوب بزرگ عصاران که هندوی لاته6 گویند و این بیشتر به کاف
# پارسی آخر است یعنی(8) غنگ.
~~غلیون7   : گل سیاه که زیر آب بود و به یای پارسی نیز آمده است.
~~غارنقون   : داروی دفع اطلاق شکم.
~~غریدن و غرنبیدن : آواز بلند برداشتن در گلو به خشم.
~~غصبان   منجنیق بزرگ و با غضب.
~~غنودن   :خفتن.

PageV01P388

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0298.png)

~~مقام وجای غم و نهانخانه که در زمین راست کنند) و نام شهری که
# [به] نام ارشاد آبادان کردهاند(2) و قیل(2) نام کوشکی که اولش4]
# شادی آباد2 نام بود.
~~حرام زادگان و مخنثان و نادانان (5] و غربچگان(2.
~~زنان بدکاره.
~~: زن بدکاره().
~~غرو   : خالی و(4) نی که به تازی آن را قصب خوانند و آن میان خالی بود ( و
# کلک را نیز غرو(10) گویند.
~~غوو غیو   غلبه و شورش و به یای پارسی نیز گویند.
~~غالو3   مهرهآ کمان گروهه [1) و گویند کمان گروهه(1) مجرد.
~~غزغاو   قلآدة پرچم.4
~~غریو[   فریاد با گریه و آواز نرم در گلو با گریه وهای و هوی 19]

PageV01P389

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0299.png)

~~غیشه   : گیاهی است که بتابند و از آن جوال سازند و گویند که مانند گیاه حصیر(21
# است که ستوران خورند و جوال کاه کشان و بعضی به سین مهمله گویند.1
~~غوشنه   : گیاهی است که به تری بخورند و به خشکی اشنان سازند یعنی
# دستشوی و ms133 گویند که اشنان نوعی از سماروغ است.2
~~غیه   : پیچ سپر و نیم حلقه و میان حلقهآ پوشیده و مانند دینارها که از زر بر روی
# سپر نصب کنند برای زینت (2).
~~غؤزه (2   : بار پنبه.
~~غمنده   : غمگین.
~~غنچه   : گل ناشکفته یعنی گلی.3
~~غنوده   نیم خفته.
~~غلبه   سبزک که آن را عکه و عقعق خوانند و آن را شوم گیرند.
~~غنده   عنکبوت بزرگ و پاغنده که هندوی گاله4 گویند.
~~غنفره   پلید1) طبع وابله گیر5 و عجمی و زبون گرفتن.
~~غراشیده   : خشم آلوده.
~~غداره (5]   : پنگان بزرگ6 و این را غراده و غراره 62) هم گویند و قیل دبهآ برنجین و
# فخر قواس گوید غژاره7 به زای معجمه مانند شریطه است.

PageV01P390

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0300.png)

~~: چوی است که بدان خر رارانند یعنی چوبدستی باریک و گوازه (2) نیز
# گویند و به ضم غین هم گویند.
~~: بانگ3) به تشنیع وبه خشم زدن.
~~غزواشه 21]   گیاهی است که کفشگران و حایکان از آن مکنسه سازند و در لیف
# مالند و هندوی آن را کونچی (5]1 خوانند و در بعضی نسخه غراوشه به
# تقدیم الف نبشته است.
~~سر به آب فرود بردن که عرب غوطه (6 وغوصه گویند.
~~: سازی است ] مطربان را و نام بازی 7] است که به تازی آزجوجه [10»2
# خوانند[11].
~~مخنث (12) ونادان و پسربچه وزن بدکاره [12].3
~~خایه و کسی که باد اندر دهن افکند و دیگری به سر انگشتان بر هر دو
# کلهآ اوزند تا باد از او بیرون زند.
~~علت غر که زیر گلو پیدا آید.5
~~آن که صحبت او و دیدار او ناقض غم و اندوه بود.
~~غراده 6110   سلاحی است (5] مانند خود.
~~آواز حلق.
~~انگور خام نارسیده که ترش باشد و [نا ]پخته7 نیز.
~~: سرخی و سبیدی که بر روی عورتان مالند تا سرخ نماید و غلغونه و
# گلغؤنه و کلگونه همان غازه است.

PageV01P391

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0301.png)

# نوعی از عطریات که اندکی به سیاهی میل دارد.
# غلاف زین که از چرم بود و نام قیامت است.
~~غزاله ms134   : آهوبره وصراحی و ماشوره(1).
~~غلها   : نام شهری.
~~غمزه   پلک زدن به ناز و حرکت مژگان.
~~غلبه   شور و(2) دست یافتن.
~~غاوجی2   صبوحی یعنی شراب صبوحی خوردن و بعضی غارجی به رای مهمله
# گفتهاند[3).
~~غزتیجی2   : سرمارا گویند در عراق عجم().
~~غیلاقی (5   : آن تیر(2) که در شهر غیلاق4 سازند و آن نیک(7) سبک و سنگشکن باشد.
~~غؤشای   سرگین گاوان که در دشت خشک شده (8) باشد.
~~غنچه کبک دری: نام نوای خسروانی.5
~~غازی7]   قصدکننده(10) بر دشمن و شکنندة کافران.
~~غاری17]   آن که در غار باشد.
~~غوانی   زنی که بی پیرایه خوب باشد.
# : دمه و آن زحمتی است که 10 در مردم از باد «12) شود «21 و قیل به فتح
# فاء برف وبه کسر فاء زحمت دمه.

PageV01P392

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0302.png)

~~:بالا وپیش و میان و کنج1 و به معنی بر و در و درهم و برهم و مختصر
# فراخ و تمام و پوشیده و فراپوشی (1) یعنی تمام (2) پوشیده2 و گویند که
# این کلمه(2) به معنی پیش و بر و در و نزدیک و دور آمده است.
~~: شرمنده.
~~: فراخی.
~~زیادت کتنده و به معنی زیادت کن نیز گویند(5).
~~فرسب (16   جامهای باشد که بدان بام پوشند و آن چوب ستبر که بر آن (7) سقف
# کنند و به بای پارسی نیز خوانند.3
~~فراسیاب   نام پادشاهی است و آفراسیاب نیز به همزه گویند.
~~فریب   غافل گردانیدن خصم را به دغا.

PageV01P393

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0303.png)

# : بیکاری و خالی.
# : تار جولاهه که ضد پود است بعضی به ضم فاء گویند.
# : ماهتاب.
~~فرنج   پیرامون دهان یعنی گردبرگرد دهان و دیو ستنبه که در خواب گیردا و
# بعضی به دوفتحت گویند و به جیم فارسی(1] پیرامون دهان.
~~فنج (2)   : دبهآ خایه وزشت.2
~~فلج   کلیدان در یعنی غلق(2) در وقفل1).
~~فج   : فروهشتهلب.
~~فزهانج3   : شاخ بزرگ که در او شاخ دیگر در (5) کنند تا شاخ نو دیگر دهد.
~~فرخح   : کفل() اسب وزشت.
~~فزغانح2   ماده) گاو خرد که نیک فربه شده باشد.
~~فزکامخ   آن شیره که بر ms135 خوردی ریزند.
~~فراخ   : گشاده وبسیار.
~~فرخ   مبارک و میمون وسعد.
~~فرخ ل   نام پادشاهی.

PageV01P394

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0304.png)

~~فرچخ1]   : میانهآ زیر 2).
~~فرخ (3   : جوزه مرغ.
~~فرسخ (2   مسافت سه میل وفرسنگ.
~~: سبزهای است که بیشتر میان آب روید و همهوقت تازه باشد و عرب آن
# را آثل2 خوانند.
~~گیاه عشیقه3 و آن گیاهی است گندندنی(5)2 و(2) بوی ناخوش دهد و
# او(27 را فغند5 خوانند و هندوی آکاس بیل6 گویند.
~~شکاری7 و منجمدشده و بعضی به شین گویند.
~~جای گذر آب چه بر دیوار چه بر زمین.
~~پرچین یعنی خاربست که برای محافظت گردبرگرد کشت و باغ کنند و
# بعضی به فتح غین هم گویند.
~~به دو فتحت و به لغتی به دو کسرت زغند زدن و برجستن و به فتح و
# ضم غین نیز آمده است.
~~:فریفته وغرهشده.
~~:دریدن ودریده.
~~چویی که پس در نهند برای استواری.
~~سخت کهنه و سوده 9) و ریزیده شده.

PageV01P395

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0305.png)

# : دانا و خردمند.
~~فید (1   : نام مقامی است در بیابان راه کعبه.
~~فارد   : نام مردی خطاط، بی مثل و یگانهآ دهر(2).
~~فرند   گوهر شمشیر.
~~فاتید   شکر صاف کرده و پرکالهها در آن31) پهن بسته که در کهستان سازند و آن
# را پانیذ نیز گویند.
~~فتالید   به معنی ریخت وافشاند (2).
~~فرؤد   : نام پسر سیاوش.
# پنبهدانه.
~~فتدا   : بادرنگ.
~~فزد(16[؟]   : قصهخوان.
~~فزد([؟]   : بوالهوس.
~~فزغر   : زمین تکاو (5) یعنی زمینی که در او آب رود و کم شود و جای به جای
# بماند وحوض.
~~فزغار   چیزی به آب ترکرده و نیک ترشده و سرشتهشده.
~~فیاوار   : شغل وکار و بعضی به کسر فاء گویند.
~~فرنر2   گیاهی است خوشبوی و بعضی رای اول معجمه خوانند 7] و آن
# گزره11) و سرزیره و بوزمه گویند.
# مژدگانی و عطای شعر و شاگردانه (1) و به زای معجمه هم گویند.

PageV01P396

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0306.png)

# فسوس وسخر.
~~فریورا   : آن که راه راست دارد اندر دین و گویند فرنوری کیش وفریوزدین.
~~فرفور   :بینوا.2
# : لقب7] پادشاه هند.
~~فرفر   بادزنه و گله وران.4
~~فرخار ms136   بتخانه و نگارخانه و نام شهری که خوبان آنجایی مشهورند و آراسته و
# نام بت.5
~~فزوار   خانهآ تابستانی که بالاتر باشد و گداره چهار پهلو و به معنی اکنون.6
~~فرسنگسار   سنگی بزرگ [که] بر سر راه به پای کنند.
# بزرگی و زیبایی و شکوه و حشمت.
~~فففور   : پادشاه چین.
~~فرویشکار7   غافل وفراموش کننده وفرش.8
~~فسردر9   چویی که پس در نهند تا کسی باز کردن نتواند.
~~فنجار10   علت دمه و به غیر راء نیز آمده است.
~~فدر11   : دیوخانه.
~~فراخور   :لایق وسزاوار.
~~فسار   :سرافسار اسب وخر(2].

PageV01P397

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0307.png)

~~ففیاز   : مزدگانی و شاگردانه و عطای شعر و این را نؤدارانی نیز گویند و بعضی
# به رای مهمله فغیار گویند21).
~~فزواز3   گداره چهارپهلو، بعضی به رای مهمله گویند.
~~فریز   کباب خشک و گیاهی است خوشبوی و قدید41) و در بعضی نسخه به
# فتح فاء ویای پارسی است و در نسخه زای پارسی است.
~~فراز   بستن و گشادن و گستردن و بالای چیزی و نزدیک و بلندی و پیش.
~~فلزز   چیزی خوردنی که در جامه و یا در ازاربند و یا(5) در رکوی گره بندند در
# کهستان و این را بدرزه و بیرزه4 وفلرزنگ هم گویند.
~~فرامزز   : نام پسررستم.
~~فیرؤز   آن که حاجت او روای یافته باشد و مظفر.
~~فرر   گیاهی است تلخ که درد شکم را ببرد.
~~فرؤز   روشنکننده و سوزنده و به معنی روشن کن و بسوز.
~~فرییوز(6   نام عورتی.
~~فراونز   پیوند پارههای نرمینه که برای زیبایی در دامن و جز آن بدوزند.
~~فاژ   همان فاژه است که به کاهلی دهن باز گردد.

PageV01P398

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0308.png)

~~: نام مردی پهلوان دانا که در لشکر دارا (10 بود و او رایزن دارا بود (3) و
# فرابزز1 به الف نیز گویند.
~~فسؤس   سخر و حسرت و به همزة مفتوح افسوس نیز گویند.
~~فزناس   نیم خواب و غفلت ونادانی طبع و اندک خواب.
~~فلاطوس2   : نام مردی مبارز.
~~فیلقوس و فیلیقوس3: نام حکیمی بزرگ و فیلاقوس نام پدر اسکندر که ms137 ضابط یونان بود10)
~~فزفؤریوس (5]   : نام حکیم سکندر.
~~فؤردیس5   نام ماه محرم.
~~فرنگیس   نام دختر فراسیاب که زن سیاوش بود.
~~موهایی که سر از دامنی پوستین بیرون آورد(12.
~~رخت وبریان.
~~پوز«7] اسب و موی گردن اسب و مانند و دنبالهآ هر چیزی 8) و به بای
# پارسی پش نیز آمده است7].
~~: دم اسب و جز آن و گویند موی گردن اسب و دنبالهآ هر چیزی و به بای
# پارسی پش نیز آمده است.

PageV01P399

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0309.png)

~~فزویش   : غفلت وکاهلی وعطلت و ملتوی شدن کاری.
~~فشارش   : شپیلیده وشپیلیدن و افشاندن(1).1
~~فراپوش   : تمام بپوش.2
~~فیلقوش2   :استوارکار و حکیم و دانا و زیرک.
~~فراش   : پروانهآ چراغ.
~~فاش   : پراکنده و گشاده و پیدا.
~~فرامش وفزمش وفزموش : مختصر فراموش است.
~~فریکیش4   نام کنیزک شیرین و قیل فرنگیس صحیح است21).
~~فیساغورش(
# نورش(2)5 نام حکیم که چنگ و بربط ساخت.
~~فزش   : گستردنی.
~~فغ   : آن دوست که به جای معشوق(2) دارند وبت تراشیده و بت (5) رنگی.
~~فراغ   باد سرد و فرصت و خوشی باطن (6) و بیغمی7).
~~فارغ   پرداخته ای خالی کرده و بیکار.
~~فروغ   روشنایی وسوختن97) نیز باشد(10].

PageV01P400

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0310.png)

~~فغاک   : ابله و حرام زاده.
~~فرنجک   :دیوخانه و دیو ستنبه و به فتح جیم نیز کویند «) و قیل فرنجدا به دال
# مهمله در آخر دیو ستبه است، فرنجک به دو ضمت نیز گفتهاند و به
# غیر کاف هم گویند[2].2
~~فراشتک «2]   : پرندهای است که آن را هندوی چمچرک (222 گویند و عراب خطاف
# خوانند.
~~فراخواک4 و فرخوای5 : کوشتابه.
~~فتراک   سموت(8) زین که بدان هر چیزی بندند[6) و آن کزک آهنی یا حلقهآ آهنی
# با رسنی در پس کوههآ زین موصل بود77).
~~فراشتوک   همان فراشتک است.
~~فدرؤنک   مترس که در حصارگیریها کنند و در وقت جنگ سنگ بزرگ بر سر
# کنگرههای حصار مینهند تا هرکه زیر حصار آید بدان سنگش هلاک
# کنند[8].6
~~فیلی   تیر 29 بدخشانی با پیکان دوشاخه.
~~فرمؤک   گردکان7 که بچگان بر وی(1) رشته پیچند و بگرداند و آن را هندوی ms138
# لتو8 گویند.

PageV01P401

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0311.png)

~~فنی (1]   : پوستین روباه.
~~فرفرک   پرنده باریک پر(2) که هندوی آن را بهنبهیری(3)1 گویند.2
~~فریوک3   شپرک با کاف آخر پارسی().2
~~فلرزنگ   چیزی که در ازاربند یا در چیزی (5] گره بندند از خوردنی و جزآن.
~~فرسنگ   : سه کروه.
~~فرهنگ   دانش و بزرگی وعقل و(6] ادب.
~~فدرنگ   چوبی که پس در نهند و دستور 7).
~~فرنگ   : نام شهری است.
~~فزغول   تن زدن و تأخیر در کاری.
~~فل   چوب درخت آبی و بیخ نیلوفر (18.
~~فزخال   موی فروهشته.
~~فتال   : بازگشتن و بریدن واز هم بشکستن چیزی و زره(59 و درخت نونشانده.
~~فؤل6   : نامه.
~~فول   :باقلی.

PageV01P402

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0312.png)

# : دلتنگی وفروماندگی.
~~فرنم1   : پیرامون(1 دهن.
~~فام   : گونه ومانند.
~~فرکن   : جوی آب.
~~فراکن1   : بلند.
~~فرهنگیان   : ادیبان ودانایان.
~~فؤردین   آفتاب در برج حمل است که پارسیان یک ماه شمرند.   نوردهم روز ازهر ( ماهی است (7) که فزؤزدین گویندش (8) و آن بودن
~~فراشیون2   کیاهی است که او را گندتای (12 کوهی 110 گویند و به تازی صدف
# الارض خوانند وبعضی گویتد که آن علقم (4] است.
~~فرقیون   : صمغ مازریون که هندوی انجرب3 گویند11.
~~فغسان4   : بتخانه.
~~فاشرستین   سپندان5 سوختنی و قیل قاشرشین است.
~~فریغون   نام مردی است.
~~فرمگن   دلتنگ و فرومانده.
~~فوران   ولایت قنوج.6

PageV01P403

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0313.png)

~~فروزان   : تابان وروشن وسوزان.
~~فروماندن   : سرگشته و متحیر شدن () و عاجز و بی چاره گشتن().
~~فوردیان   : پنج روز آخر آبان ماه که آفتاب در برج عقرب بود و آن روز جشن مغان
# است.
~~فتالیدن   فشاندن وریختن.
~~فاتولیدن   یک سوشدن و دورتر شدن و راست کردن1 و قیل به واو پارسی است.
~~فثریدن   : فسوس و استهزا کردن و پرنعمت بودن و شدن و قیل به غیر حرف
# پارسی وفریدن2 نیز گویند.
~~فیجن   گیاهی است که آن را سداب گویند.
~~فرزان   حکمت و استواری در کار.
~~فرسودن   سخت کهنه و ریزیده شدن.
~~فلاخن   :آنچه بدان سنگ خرد(3] اندازند.
# خدمتی و سلامی دادن.
~~فسان   سنگی که بدان تیغ و کارد و جزآن تیز کنند و چرخ سمباده که ms139 هندوی
# کهرسان3 گویند.
~~فراوان   : بسیار.
~~فرجان4   پرگار.
~~فلخیدن   پنبه از پنبهدانه جدا کردن.
~~فنودن   غره وفریفته شدن.
~~فریدون(]   : نام پادشاهی.
~~فرزانگان   دانایان و حکیمان.
~~فزودن   زیادت کردن.

PageV01P404

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0314.png)

~~فشاتیدن «]   ریزانیدن و ریختن.
~~فشاندن (12   : ریختن.
~~فشان(3)   :ریزان.
~~فغان 6])   فریاد و بانگ و نعره
~~فلاطون و فلاطن (8) : نام حکیم سکندر.
~~:گله اسبان و ستوران و شکار و در بعضی نسخه صحیح فسیله به لام
# آورده است.
~~زشت و پلید و به لغتی عندلیب1 است.
~~:بیهوده و بعضی به ضم فاء گویند.
~~چویی که پس در نهند برای محکمی و بعضی به رای اول مهمله گویند
# وآن اصح است.
~~گدارهآ چهارپهلو که در عمارت نهند و گنجینه و خانهآ تابستانی که بالای
# بام بود.
~~: نانهای [کهم] از نشاسته به جهت لوزینه بر سنگ پزند وآن را قطیف
# خوانند [7].
~~فرؤمایه «4]   کمینه وفقیر.

PageV01P405

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0315.png)

# : زیبایی وزینت و بزرگی.
~~فلاته   حلوای شیر و به فتح فاء نیز گویند.
# : بیل چوین که بدان کشتیها رانند و بعضی(2) به فتح فاء نیز(2) خوانند27.
# : لعنت ونفرین.
# غالب شدن وزیادت آمدن و افزونی و ظفر.
~~فروهیده   : فرشته2 وفروهشته (5].3
~~فله   شیر بهیمهآ نوزاد که به مجرد آتش رسیدن بندد و جغراتی که زود بندد و
# دارویی که به هندوی بهلی 261 گویند و به فتح فاء نیز گویند.
~~فانه   چویی که میان چوب نهند و یا زیر ستونی به وقت پاره کردن و شکافتن
# نهند و بعضی گویند فانه آن چویی که در درها میخلانند تا در به 7)
# تعجیل نگشاید و نتواند شکست و اسدی گوید (8) فانه (9) بغار5 است
# یعنی چوبی بود که در (10) شکاف چوی شکافته نهند و محکم کنند تا
# چوب درحال شکافته شود.
~~فگانه   : بچه که از شکم خام رود.
~~فراسوده   : فرسوده یعنی کهنه و ریزیده و خلل پذیرفته.
~~فسرده   بربسته یعنی منجمد(11] شده از سردی.
~~فسرده (12]   :شکاری6 و بربسته.
~~فاغره   نوعی از عطر است؛ دانهای مقدار نخود پوستشکافته و سخت.
~~فاغیه   گل حنا ms140 (12] و حنای [14] گل کرده وشکوفه.

PageV01P406

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0316.png)

~~فیدافه (12   نام عورتی صاحبتخت(2) و به ذال(2) معجمه نیز گویند (12.
~~فلخیده   پنبهآ زده و پنبهدانهآ جداکرده.
~~فواره   آن چاه حکمت که به غیر رسن و دلو آب از او بیرون آرند.
# نام شهری است و سرود و شعبهآ نهاوند.
~~فرؤزنه   آنچه بدان آتش افروزند ابتدان.2
~~فروجه (15   : جوزة مرغ.
~~فرسته   رسول و پیک و فرستاده و پیغام آور.
~~فرزانه   : دانا وحکیم.
~~فتته «6]   شیفته ومبتلا وشورانگیز وبلا.
~~فرهخته وفراهخته : باادب و خوبروی.3
~~فرفره   چرمی گرد که کودکان در او رشته اندازند و بگردانند.
~~فلکه 11]   : بادریسهآ دوک و بادریسهآ خیمه و ناف و تیر دوشاخه.4
~~فرزخاله   راست فروهشته.5
~~فرخنده (]   مبارک وفرخ.
~~فلخوده   : پنبهدانه.

PageV01P407

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0317.png)

~~فزسای   : کهنه کننده و سوده کننده.
~~فرهی7   افزونی وفیروزی و زیبایی.
~~فزیی   : فربهی.
~~فرزانگی   : دانایی و حکمت بود (2).
~~گیاهی است که آن را هلندوز 3) گویند و بعضی به بای عربی گویند.
~~خوط وپهلوان و سرقوم ورنآیس قوم.
~~نوعی از علکهای رومی است و کیه نیز گویند و گیا به کاف پارسی
# گیاه ودهن[5].
~~پارة خوشهآ خرماست و ابله و نادان و درستتر آن6] است که کانا
# چوب بن خوشهآ خرماست.1
~~جای گوسپندان و طاق دیوار.
~~نانی بود که از کنجد و از(7] شکر پزند و آن شیرینی است و گویند
# حلوایی است که عرب آن را ناطف خوانند.
~~سختی و رنج باشد که به کسی رسد و افشردن گلو.
~~مرغ ویا چیزی که بریان کنند و بر آتش بگردانند و به لغتی کاف پارسی
# هم آمده است و بعضی به کسر کاف و دال خوانند و قیل با کاف پارسی
# مفتوح گردانک(9] رباب و به کسر کاف پارسی مرغ سیخ کرده.
~~چهار طبع وقیل با کاف پارسی].

PageV01P408

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0318.png)

~~گما   : به ضم وفتح کاف راف و آن ترشی است و گویند جاوتری(») وقیل به
# فتح کاف آستین رفیده.2
~~کبلا3 وکیلا4   لحام2) را گویند که بدان کفشیر کنند یعنی بدانچه ms141 پیوند زر وسیم کنند.
~~کدنخدا   :خدا(13، خداوند خانه وعیالدار.
~~کرا   :مختصر هرکه را.
~~کجا   : مختصر هر کجا.
~~کلا   : غوک.
~~کهربا و کاهریا   سنگی زرد است که دافع یرقان است.
~~کرا   حجام و بعضی گویند به کاف عربی حجام است5 و به کاف پارسی
# غلام هندوی یعنی کته.6
~~کیبا «4]7   شکرآکده8 که عرب آن را عصیب خوانند.
# مزروع زمین 51).
~~کرادا9   چوب زیرین در.
~~کسیلا110   : دارویی است که هندوی کهیلا11 گویند و کسیکا [؟] و گمیکا [؟] نیز
# گویند.
# :سازی است از آن درودگران.

PageV01P409

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0319.png)

~~کلیسیا
# : حکیم ودانا و ستاره شمر و صاحب کشف و کودک1 بی گناه.
~~کیمیا   : علم اکسیر.
~~کنب   چیزی که از آن رسن سازند 7].
~~کب   اندرون رخ و بعضی به بای پارسی گویند.
~~کا فزکوب2   : تازیانهآ غازیان و گرز.
~~کارآب   : یعنی کار شراب خوردن.
~~کامیاب   آن که حاجت او بر مراد او برآید.
~~کؤشتاشب «2: احتلام.
~~کلپ   : منقار مرغ
~~کلوخ کوپ   : آلتی است از چوب با دستهآ گرانسر که بدان گچ و2) خشت کوبند و
# هندوی آن را دهونسا21]2 گویند.
~~کشتاسپ   نام پادشاه است(5) که پدر اسفندیار بوده است.

PageV01P410

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0320.png)

# 407
# نحل (1) انگبین یعنی زنبور و بعضی به دو کسر گویند.
~~کفیت   ازهم بازشده و ترقیده.
~~کاشت   گردانیدن1 و کاشتن تخم.
~~کافت   به معنی شکافت و کاویدن.
~~کؤت   : سرین.
~~کت   یعنی (2) تاج وتخت هندوان(2) میان بافته.2
~~کاست [4])   یعنی کم و نقصان شد.
~~کنشت   بتخانهآ گبران و ترسایان.
~~کرفت   :پلید.
~~کمیت   شراب سرخ ورنگ اسب (5.
~~کؤرشت   :دیمین چوب3 که بدان کودکان بازی کنند و آن را هندوی دنداموهی4
# گویند(26 و قیل با کاف پارسی نیز خوانند.
~~کثلت «5   : پارهپاره.
~~کسست 87]6   : از هم باز شد (9] و شکست.
~~کلات   دیهی که بر بلندی باشد یا بر کوهی آبادان یا خراب.
~~12 نجل [2)ا، ندارد 36]ا، ب: لتخت ومندوان» .(17ا: کمانت. ا5ابن است (ماب : خواقلد 110 گلته [5)
~~ب: گسست. [9] ب: شده.
~~1. به معنی «روی برگردانید» محرف «گاشت» است (لغتنامه زیر کاشت).
~~2. در ms142 فرهنگنامة فخر دواس: «کت: تخت هندوان میان بافته». «کت» از وازة هندی کهات یا کهت کرفته شده؛ اما در این
~~معنی مستعمل نیست. کهات یا کهت به معنی تخت خواب و «کت» به معنی تخت زرین یا تخت شاهی آمده. معنی
~~لکت» که قواس نوشته از این لحاظ درست نیست که او «کت» را مترادف کلمهآ هندی میداند که میان بافته باشد، و حتی آن
~~را مخصوص به هندوان میداند؛ اما بیت شاهد با این معنی مناسبتی ندارد در صحاحالفرس به معنی تخت آمله و همین
~~بیت فرخی که قواس درج نموده، در این فرهنگ نیز شاهد آمده است؛ اما این واژه در زفان گویا به این صورت شرح شله
~~است: «تاج و تخت و در فرهنگنامهآ فخر دواس کت تخت هندوان باشد میان بافته، گویی تفریس کهت است». صاحب
~~زفان گویا در معنی «کت» تاج را افزوده و واضح است که این اشتباه فاحشی است. واژآة «کت» نه مخصوص به هندوان
~~است و نه مترادف کلمهآ هندی که به معنی تخت خواب آید. و «کت» را با تاج هیچ مناسبتی نیست (نذیر احمد 2، ص 21).
~~3. نک: لغتنامه زیر الک دولک.
~~(eteny ezurar, Cleessieelrradrard121iat قا صلعنه iی6:
~~5. نک: «کتلة» در لغت نامه.   6. مصحف «گسست» است.

PageV01P411

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0321.png)

~~کشت   : زراعت.
~~کیمخت   : آن پوست فرخج اسب و خر که به دباغتدادن دانه دار بود.
~~کوهرحمت   : نام کوهی است.
~~کونج   : سیاهدانه.
~~کلوج   : بدلکرده(1 و نانریزه و به جیم پارسی نیز گویند و گویند بچه که دیو
# بدل کرده باشد.
~~کنج1   بیرون کشیدن و باکاف و جیم پارسی احمق و خودستا.
~~کؤکنج2   : قولنج وآن نام علتی است از باد.
~~گبج(1   : خردم بریده31) و چهارپایی که زیر دهانش بیاماسد آنکه گویند کبجه(2)
# شده است از ستور و خر و مردم خودستا و احمق3 و بعضی به جیم
# پارسی گویند.4
~~کولنجه   : آتشدان و به واو پارسی نیز گویند.
~~کؤلانج   : حلوایی است که اهل هند آن را لاپز ms143 ولابرآ و لابرن نییز گویند و در
# بعضی نسخ(5) گولانچ7 به هر سه حرف پارسی آورده است.
~~گرج   زخمهآ گریبان و به ضم کاف و جیم پارسی نیز گویند.
~~کرنج   چیزی است که خرمن را بدان اندازند و کنج خانه8 و خانهآ کوچک 61] و
# خانهآ خرمن.

PageV01P412

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0322.png)

~~سبد گرمابه بانان و گویند سبد کناس (1) و بعضی به کسر کاف و فتح لام
# خوانند و بعضی به جیم پارسی نیز گویند(2).
~~قلاب کزک آهنی که بر سر چوی استوار کرده که (2) بدان یخ کشند و
# مانند یخ وفقاعیان و سقا[یان] نیز دارند.
~~خرمای ابوجهل وزهر (4).
~~:خس ووبش.1
~~:ساز گازر.
~~: گوشه.
~~کاچ   کاچک یعنی تارک سر و سیلی زدن پس قفا.
~~کئچ   پراکنده و احمق وخودستا.3
~~کوچ بلؤچ3   دزدان.
~~کؤچ   کاژ چشم که عرب آن را حول خوانند و به جیم عربی نیز خوانند و لوچ
# به جای کاف لام نیز آمده است.
~~کالؤچ   خرد و گویند انگشت کهین پای و کبوتر.
~~کلخچ   : ریم اندام وریم() دست یعنی شوخ1) و چرک که بر دست و اندام مردم9
# باشد و در نسخه است که کلخچ7] احمق و معجب و خودستابود.5

PageV01P413

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0323.png)

~~کؤچ   : رحلت وکوف یعنی جغد شوم
~~کریج   خانهآ کوچک و خانهآ خرمنبان که در خرمن سازند و گوشهآ خانه و
# کلوچ و چیزی که خرمن را بدان اندازند و217 به جیم عربی نیز آمده
# است «2].1
~~کابلیچ   : انگشت کهین پای.
~~کلیواچ   وبش که آن را عرب خس خوانند و قیل اصح به جیم عربی است(2.3
~~کلوچ»   : نانریزه.
~~کلؤچ   : بچهآ بدلکرده.
~~کاربیچ   آن جامه که زردوزان و کشیده گران آن را لفاف سازند.
~~گبح   خردم بریده و چهارپای که زیر دهانش آماسیده باشد گویند کبچه شده
# است.3
~~کلج   سبد گرمابه بان و سبد (5) کناس و به کسر کاف نیز گویند.
~~کزچ   : زخمهآ گریبان وبعضی (6] به جیم عربی نیز71) خوانند 8].
~~کیچ   نوعی از نرمینهآ معروف است.
# ترشی شیر مثل پنیر که جغرات ms144 و شیر آمیخته کنند که عرب آن را اقط
# گویند و کشک یعنی پنیر و شیر که بر دوغ دوشند.
# گیاهی است کبود و فخر قواس به دو کاف کاگؤخ (1)2 در فرهنگنامهآ
# خود () گفته (12] است.

PageV01P414

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0324.png)

~~کخ   :آنچه کودکان را بدان ترسانند از صورت زشت نگاشته (1) و جز آن که
# هندوی آن را گهوگهو122 خوانند (2) و گخ زنده دیوار2 را نیز خوانند (2.
# : خانهآ بیروزن.
~~کولخ3   : آتشدان.
~~کیرخ4   : رحل که بر آن کتاب و مصحف (15 دارند (2] و بخوانند (.
~~گزخ   نام محلتی است در شهر بغداد و در آن کوشکی بلند و بزرگ است و آن
# مسکن پادشاه شهر است 8].
~~گفبد   مرد کوهنشین از زهاد و عباد و دهقان.5
~~گراد   جامهآ کهنه و پارهپاره97) و گراده به های آخر نیز گویند (10).
~~کبد   گوشت آور یعنی فربه (11].
~~کلوند6   مرسله باشد از لوز و انجیر و گوز و آنچه بدین ماند و نام کوهی است10].
~~کهبد7   درم گزین پادشاه یعنی ناقد و محصل نیز.
~~کزمند ([13]   شتاب.
~~کلوخ   : پارهآ خشت و پارة گل خشت وغلولهآ گلین.

PageV01P415

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0325.png)

~~کاخ   : کوشک و ایوان بلند و بزرگ و خانهآ بیسقف با چهار دیوار چنانک
# کودکان از ریگ برآرند و بدان بازی کنند.
~~کاشخ1   : دشمن پوشیده.
~~کافد   به معنی شکافد بود.
~~گزد   کشت شالی و تره کاری و نام قومی که در وقت ضحاک پیدا آمده بود.
~~کرؤد   جایی2 که آب از او به دشواری کشند.
~~کلند   میتین یعنی سبل (31 وسوراخ کن.
~~کند   نام ولایتی است که بادام آنجایی نیکو باشند و قیل نام شهری است.
~~کفچلیزد4   خزندهای (2) است با دم سرخ که هندوی آن را بهینی (2)5 گویند و قیل به
# جای دال کاف کفچلیزک (7] است.
~~کید (8]   نام پادشاه قنوج.
~~کبؤد   : نام گلی است و رنگ () آسمان گون.
~~کیقباد   : نام پادشاهی.
~~گشواد   اصلی است بزرگ و مشهور.6
~~کزد   : شاخ ناکشته که پیرایند.
~~گشاد   یعنی باز کرد و خندید و فتح کرد و شست ms145 کمان با تیر.7
~~کفید   یعنی از هم باز شد و ترقید.

PageV01P416

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0326.png)

~~کبؤدر   : کرمی خرد است که در شب پیدا باشد ] و گویند کرمی خرد است که
# ماهی خورد و اسدی گوید کرمی باشد که به خود اندر آب رود.1
~~کزگر   تاج وچتر2 به فتح کافین.
~~کیفر   پشیمانی و سنگ که بر سر کنگرة حصار نهند و پاداش و جزا و مشک
# دوغ و گویند آلتی بود دوغیان را که اندر او () دوغ کنند و آن مانند
# تغاری(3) باشد و گویند کیفر حیف باشد.
~~کدیور   برزگر و دهقان و مزارع71] و باغبان و خانهدار.
~~گشتر (5])   : خار سیاه.
~~کگنگار   مار پوستافکنده و به لغتی کاف مفتوح است[26.
~~کیار   :کاهلی و گیاهی است.
~~کنور   کندوی غله و آن همچوخم میباشد.
~~کلاور   :غوک.
~~کندؤر2   درختی است که به درخت پسته ماند؛ اما او را میوه و تخم (] نباشد و
# به تازی لبان گویند.
~~کزگسار   نام ولایتی است و نام پهلوانی(8) که با(11 اسفندیار در(1] راه دژ1]
# هفتخوان همراه(12) بود (12) و بعضی گویند کوکسار4 است به واو
# پارسی و هر دو کاف عربی(14.
~~کاخره   علت (15) یرقان.
# دشت و درة کوه 121] و زمین سخت.

PageV01P417

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0327.png)

~~کاسهگر   : نام مطربی است (1 که واضع قول بود.
~~کنداور«]   : مرد جنگی و پهلوان (3).
~~کیکیر   : رستنیها.
~~کشکنجیر   نوعی از طهو1 و آنچه بدان سنگ بزرگ اندازند و بعضی به جای شین
# باء نبشتهاند و کبکنجیر کردهاند و کبکنجیر نوعی از کبک است (4).
~~گفتار(5]   ددهای است که اهل هند آن را جرکه2 گویند (6].
~~کشتر3   : انگور خام.
~~کشمر   : نام شهری است که آن را کشمیر گویند.
~~کردگار   آن که همه از اوست و برآرندة کارهاست12).
~~کراگر   جانوری است سیاه و سپید و قیل8] کلاغ و به ضم هر دو کاف نیز
# خوانند (9].
~~کؤکاره   : ساز کار (21 گازر.
~~گر(11   نام(12) جوی بزرگ است که(12) نزدیک بردع است (12).
~~کندؤر   : مصطکی.
~~کاشغرو کازغر
~~کاشغرو کازغر : نام شهری است(15 که از نور ماه ابن ms146 مقنع روشن گشتی (12] و قیل (1)
# نام ولایتی (18) است.
~~کبر   : دارویی است در خراسان و گویند (19] میوهای (20) است که آچار (21)
# کرده تا حد ملتان میآرند و عرب آن را آصف خوانند.6

PageV01P418

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0328.png)

~~کوهسار   زمین سنگستان و جایی که کوههای بسیار باشند.
~~کنار   موز و درختی مشهور که عرب آن را سدره گویند[].
~~کبک انجیر (2]   پرندهای است تیزپر و بلندپرواز و گویند دراج سبید و طیرا بزرگ که
# بدان سنگ بزرگ اندازند.
~~کتخشیر(3]   جغراتی که نمک و شیر و روغن در او اندازند و بخورند و بعضی به
# جای کاف لام خوانند «4].2
~~کردار   :مانند وفعل بد ونیک.
~~گوکسار (5]3   نام مردی تورانی که اسفندیار را به دژ رویین از راه هفت خوان رهنمایی
# کرد.
~~کانور   :کندوی غله.
~~کفشیر   آنچه بدان پیوند زر و سیم کنند.
~~کفگیر(6]   نوعی از آلات حلواییان که بدان شکر و روغن صاف کند وآن رخنهها
# دارد.
~~کیدر4   غول بیابانی ().
~~کنبور   فریبنده.
~~کشور   هفتم حصهآ زمین آبادان (5) که عرب آن را اقلیم خوانند.
~~کؤکنار   : خشخاش.
~~کارگر (9]   کاری و کارکننده و اثر آن.
~~کامگار (1]   آن که همهآ کارها بر حسب مراد و مقصود او برآیند و قوی.
~~کمر «1]   زرکمر و کمربند و میان.

PageV01P419

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0329.png)

~~کاریز   جوی سرپوشیده و سربسته و در اسدی است که آب() باشد بر(2) زمین
# که از جای به جایها برند.1
~~کاز   صومعهای بر سر کوه و بعضی گویند کاف پارسی است 2).
~~کلوخ انداز   شرابی که در آخر هفتهآ ماه 41) شعبان پیاپی (5) خورند و آن شرابی که
# مدتی بی ناغه خورند و آن را سنگانداز نیز گویند [6).
~~کراز   : کوزهآ سرتنگ و تب؛ ولیکن(1] تبی2 باشد(8] که وقت ولادت زنان را
# باشد.
~~کیز   : نمد.
~~کرؤز   : طرب و نشاط وشادی و به واو پارسی نیز گویند.
~~کاناز   بن خوشهآ خرما و کناز نیز آمده است17).
~~گناز(10)   همان کاناز است.
~~کنلیز   گیاهی است و در اسدی است کیکیز به دو کاف مکسور و(11] یای(12]
# اول پارسی رستنی ms147 است زیبا.3
~~کریز   کنج خانه و پر ریختن بازوی13) باز و باشه و فریصه و معنی فریصه با صاد
# مهمله آن است که دستها زیر پایها بندند و یا دست و پای بندند.4

PageV01P420

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0330.png)

~~زراعت گر و باغبان « و دهقان و به ضم کاف نیز گویند «1)
~~نام گیاهی خوشبوی(2) است که در دیگ کنند(2].
~~بیخ درخت هر چیزی(5) وضد راست.
~~کلیک(2 یعنی کاژچشم (1) که (18 عرب آن را اخول گویند (1].
~~: بچهای که هنوز زبانش نادرست و تل باشد و گره زبان و لکنت (1] و
# سوخته زبان و خط نادرست«1].1
~~: موی پیچیده و ریم تن و ریم(1 اندام وریم [1) جامه و بعضی به کاف
# مضموم گویند(12) و به لغتی کاف پارسی و قیل باکاف عربی مضموم و
# مفتوح ریم اندام و به کاف پارسی مفتوح موی پیچه (15).
~~گیاهی (16] است باریک که در زمین نمناک باشد و 10) هندوی (8) آن را
# کانس3 گویند و آن را از غایت باریکی به مژگان تشبیه کردهاند.
~~نام پادشاهی بزرگ است 201) و قیل [2] نمرود.2

PageV01P421

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0331.png)

~~کالوس   : مردم خربط یعنی مسخره و متهور و متهتک.
~~کماس   : کوزههای پهن و گرد بر مثال کشف چه از چوب و2] چه از سفال
# چنانک اگر(22) خواهند از زیر(4) بغل در (5) آویزند (2].
~~کیؤس   : کزک.1
~~کابؤس   : دیو ستنبه.
~~گؤس   طبل12) بزرگ و دغا 228 و به واو عربی نیز خوانند و گویند لؤس به لام
# دغا وفریب است97].
~~کرفس   : دارویی است که اگر کژدم گزیده را (1] خورانند (1] در (12) حالی 12)
# بمیرد و گویند که آن«1] اجمود است (15).
~~گزگس   جانوری است مثل عقاب.
~~دین و مذهب و تیردان و طبلک ترکش (16 و موی و زلف3 و نام ولایتی
# است2171.
~~صفت و رنگ و به لغتی کاف مضموم 1] هم گویند وبعضی به 1]
# کاف پارسی گویند 201]) و کاویش به یای پارسی«2) نیز گویند (22].2
~~به ضم وفتح دال پاغنده و بعضی به کسر دال و بعضی به فتح کاف
# گفتهاند[23].

PageV01P422

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0332.png)

~~کزیش   جانوری ms148 است(1) مکروهشکل (12 چون مار کوتاه با (2] دست و پای و«12
# سبک رود و بیشتر در ویرانهها باشد هر که را گزد دندان او در زخمگاه
# ماند.
~~کربایش1   : کرفش.
~~کراوش   :چرخ روغنگران.
~~کرش2   :چهاردهم روز از ماه.
~~کاش   : افسوس ودریغ.
~~کشیش   مهتر و متعلم (5) ترسایان که آتش پرستی و آفتاب پرستی آموزد(.
~~کوبش   کوفتن ولت کردن 17).
~~کشش   کمان کشیدن و ناز کردن و به ناز رفتن و عشق و هوای باطن 8) و سفر
# دور راه (9) رفتن بی ناغه و منزل دراز کشیدن و هر چیزی کشیدن(10].
~~کش   ناز و(1] کشیدن خود را به ناز و شادان و دست در بغل کسی(1) کردن
# وخوش رفتن.
~~گش (12]   2.25)
# ملاح3 وامر ونهی و فرمایش از دو سوی14) و فرمان دهی(4.15
~~کش مکش 161]
# گش(16] یعنی کشاکش از دوسوی.
~~کاویانی درفش175]: علم فریدون که کاوة آهنگر از پارة چرم که در ساق خود پیچیدی «18]
# ساخته بر سر فریدون داشته بود.
~~کنش   آتش خانهآ مغان و جای پرستش گبران و اصل و کردار مردم.

PageV01P423

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0333.png)

~~کفلیوش   نوعی از زردوزیها با قطیفه و قاقم و جواهر مرکبکرده(1) که بر
# فرخج(2] اسبان پادشاهان میپوشانند 2) از بهر زینت(2).
~~گشاگش   فرمایشهای توبرتو و فرمایش از (5) هر سوی و کشیدن از دو سوی(6).
~~گزگش1   : ترکش.
~~کالؤش2   : کافور مغشوش.
~~گبش(1   گوسپند نر بزرگ 8) که پیش رمه شده میرود و گوسپند دیگر نیز و این
# لغت عربی است.
~~گؤش   کوشنده و به معنی امر9] بکوش(21 نیز آید (11].
~~کاهش   نقصان(12] وکم شدن (12).
~~کوشش7   در هر کاری جهد بلیغ نمودن.
~~کاوش1   کاویدن و بحث کردن در امور دین و غیره.
# : پیخال چشم و آب بخار چشم که پیخال بندد و به جای یاء نون نیز
# آمده است گنغ (3.16
# تار افریشم و گویند اصل افریشم و کرمی که آن را پیله گویند و بعضی
# به فتح کاف نیز گویند (1).
# گیاهی است که کمانگران بر بازوی فرودآمده بندند و آن را اوشه گویند
# وبه تازی ms149 آوشق4 خوانند.

PageV01P424

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0334.png)

~~: آوازی که از جنبانیدن کله گاو خیزد و هندوی جکال (1) گویند.
~~: زاغ سیاه.
# اک
~~کاوای   هرچه از میان تهی باشد یعنی خالی؛ بعضی کاف پارسی گویند؛ اما
# کاف عربی صحیح است 4).
~~کاک و کیک   مرد فربه (5) و مردم چشم و قرص (16.
~~کابک   خانهآ کبوتر ویا ( جای 8] مرغ خانگی و مانند زنبیلی که از میان تهی
# باشد و آن را 97) در خانه بیاویزند تا کبوتر در وی بچه کشی (1] کند و
# کابوک به زیادت واو نیز (1] همان کابک«12] است(2).
~~کلیی   کاژچشم که یک را دو بیند و عرب14) آن را احول (18) خوانند.
~~کوی   : ترهای (14] است که به خوردن آن بر مردم (1) خواب غالب (8) آید (4) و
# طبیعت او(2) سرد وتر (21) است.
~~گوی   کمان و بعضی به کاف اول پارسی گویند (2).

PageV01P425

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0335.png)

~~کلبی (1]1   : کریج خرمندار یعنی خانهآ نگاهبان خرمن و آن خانهای است 21)
# کوچک(2) که در خرمن گاه برآرند و بسازند و خرمن بر او اندازند (2).
~~کلککنک2   : تخم خفرج که آن را لونگ3 گویند (9)
~~کراک   جانوری است از مرغان سیاه و سپید درازدم که بر کرانهآ آب نشیند و دم
# بلرزاند؛ مقدار فراشتک است و گرک نیز گویند.
~~گریشک   جوزهآ هر چیزی و مردم 61 جنگی و پهلوان.
~~کشتی   خبزدوک (27 و در نسخه گیشتک4 به زیادت یاء و به شین (8] معجمه
# خبزدوک منقش(9] کرده است.
~~کری   : محلوقسر(10) یعنی سر1) گل و بعضی به کاف اول مفتوح گویند مردم
# چشم.
~~گلک   بغل یعنی ابط وبه لغتی کاف مضموم.
~~گندی   نانریزه(12 وبه فتح دال هم گویند.
~~کبیتک   سنبهآ تیز کردن آسیا و بعضی به فتح کاف و کسر باء گویند و فخر قواس
# کیتنک5 کرده است.
~~گورک   : سنگ گازر.6
~~کزدک7   افسانه ولغز واغلوطه پرسیدن.
~~کوژانوی (13)   : پرة کلیدان.

PageV01P426

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0336.png)

# 423
~~:پرندهای (1) است چون فاخته سپید (2) باشد (3) و رنگهای خوب دارد و
# خوش رفتار و آتش خوار و کبک دری آنکه در دره کوهها باشد «2].
~~بی موی و نیشتر ms150 و زخم نیشتر حجام ودندان1 واحول (5.
~~گچ 161   :مشگدر و آن جانوری است آبی که مشک درد و قیل کچل به لام آخر
# صحیح است.
~~گمسک0]   کتخشیر که با جغرات و شیر راست میکنند و بعضی به شین معجمه
# گویند و لمشک به لام اول صحیح است.
~~جانوری است خرد و مردم چشم وقیل به کسر کاف مردم چشم است.
~~چیزی نو و تحفه و نوباوه 87].
~~کدینهآ گازر که بدان جامه کوبد.
~~[کبک] انجیر.3
~~: پارهپاره.
~~:خرد.
~~استوار ایستادن5 ونی.

PageV01P427

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0337.png)

~~کنگ   : مردم فربه و درشت و قدآور و خم خورده و دوتو.1
~~کلنگ   : سوراخ کلیدان.2
~~گلنگ   کلند وآن آلت گل کاران است که بدان (1) زمین کاوند.
~~گناونگ3   شحنه وزمین دار و مرزبان.
~~کلاسنگ   : فلاخن.
~~کلنگ؟   : بند آب بود.
~~گلنگ   میتین ورسن بند ورشته«).5
~~گوهنگ   : برج 6.3
~~کلنگ   جانوری (4) است بزرگ.
# ل
~~کاکل   : آن کلک خالی که در میان آب روید و آن را کاس2 خوانند و موی بچه.
~~کاچال8   آلات خانه از هرگونه.
~~کچل   جانوری است که مشک درد و آن را(9] مشکدر نیز گویند[6].
~~گشیل و گسل( دفع کردن و به کاف پارسی نیز(8) آمده است.
~~کشاخل10   : نوعی از غله است.

PageV01P428

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0338.png)

# 425
~~کغب غزال   : شکری است که مقوی باه است و مقوی دل و دماغ است و آن را
# شکر برگ و شکر قلم نیز گویند.
~~کیال   نام مردی بدمذهب احمق.
~~کال   :نوعی از گلها.
~~کلال (1)   بالای پیشانی و میانهآ تارک.
~~کنجال وکنکال (2)[؟]: فقیر افقر.
~~کل   : سر بیموی.
~~کنجال (3]   هر تخمی که روغن از وی کشند و روغنی که() از وی بیرون آورده
# باشند و کنجاره نیز گویند.
~~کؤل   خزانهآ آب وجغد1 وکتف.
~~کیل   : آرزوومیل.2
~~کفل   :ران وسرین.
~~کسل (5]   گسستن 2 و شکننده و ازهم بازکنده(.3

PageV01P429

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0339.png)

~~کوبیم1   گیاهی است که در شدیار) یابند و قیل به واو عربی.
~~کنام   بیشهآ شیر وبیشهآ ددگان.
~~کام   مقصود و مراد و درون دهن.
~~کم کم   آواز پری ms151 باد چون بجنبانند2 و آواز کافتن نقب.
~~کام ناکام   : ضرورت و(2) ناچار 2) و بی شبهه27] و بی خطا و بی مقصود.
~~کزطزخون وکرترخون (8: عاقرقرحا.
~~کوفجان   قفس و پنجره3
~~کویین4   چیزی است مانند [کفهآ]5 ترازو از خوص بافته که [برزک] آس کرده
# عصاران در او نهند و از آن در تنگبیز 62 کنند تا روغن بیرون آید و
# گونن7 نیزگویند.
~~کرستون   : کپان ترازوی زرین باشد.
~~کلن   باغره و بعضی به کاف پارسی خوانند.
~~کشخان   قرطبان و روادار.
~~کیاخن   آهستگی و نرمی14 در کار و استوارکاری.

PageV01P430

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0340.png)

# 427
~~کیکن (1)   : تاریکی.
~~کریان   :فدا.
~~کماجران1   : بر آنچه (2) نان نهند و در تنور زنند.
~~کامران (3)   بزرگ() و سرور و آن که (5) کارهای او بر مراد و مقصود او (6ابرآید.
~~کشن(2]   انبوه و بسیار و به کاف پارسی صحیح آمده (8] است.
~~کعبتین   ساز نردبازی و9) مثل قرعهآ خرد که بدان بازند و بر آن عدد داو(1)
# نگاشتهاند.
~~کشیشان(1]   زاهدان ترسایان.
~~کشان   خیمهآ گرد و بلند.2
~~کاغیدن   : نالیدن.
~~کؤهان   بلندی پشت اشتر و دو شانهآ « گاو و بلندی میان دوشانهآ گاو که عرب
# آن را سنام خوانند.
~~کلان   بلند و بزرگ و میانهآ (1] تارک.3
~~کشکین   آن نان که از باقلی و جوو نخود و گندم و از هر گونه غله یکجا کرده
# پزند.
~~کمین   : دزدیده216 و پنهان بر خصم زدن و به قصد دشمن در گوشهای
# پنهان شده ماندن و نقصان.
~~کیوان   زحل.
~~کیان   پادشاهان جبار و این جمع کی(18 است.
~~کودن   اسب پالانی و کندرو.
~~کوردین   : گلیم.

PageV01P431

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0341.png)

~~کزگان1   : نام ولایتی است وقیل نام بیابانی است.
~~کلبتین 7   : سنداسی2 آهنی.
~~کفتن ()   : از هم بازکردن وترقیدن.
~~کفیدن   : مثله.
~~کثران   : دارویی است سیاه که بر شتران گرگین مالند و آن را قطران نیز(12 خوانند
# به(7) تازی.
~~کدن (8] و گون   روستایی است که آنجا روز عاشوراده هزار مرد گرد آیند (6) و هیز.
~~کدین (7]   عمود چوب که بر آن 87) جامه کوبند.
~~گیان()   : خیمهآ گرد.4
~~کانؤن   آتشدان و منقل ms152 و نام ماه رومی (10).
~~کبؤدان5   : سیاهدانه.
~~کپان   : آن ترازو که یک پله دارد و به جای پلهآ دوم مغند آهنی بود و خار ترازو
# که در آن ناره باشد (1 و به بای عربی نیز خوانند.
~~کوکان   :ساز گازر وقیل به واو عربی.
~~کزغان   : آوند آهنی که در او هر چیزی بریان کنند.
~~گفگشان و کاه گشان : راهی است بر آسمان که به شب نمودار شود (112 اندکی سبید و به تازی
# مجره خوانند.
~~کسیختن   : گسستن وشکستن.
~~کاستن (12) و کاهیدن : نقصان شدن(17).
~~کتایون   نام عورتی تاج دار.

PageV01P432

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0342.png)

~~کزگدن   نام جانوری(1) است بزرگ(2) که طرف شیب باد میشود و میان پیشانی
# یک شاخ دارد(3) که پیل(1) لقمه است (115 و به زبان هندوی او را گیندا2
# گویند (16.
~~کرمان   : نام شهری است.
~~کران   : کناره ودور.
~~کنعان   نام پدر نمرود و نام شهری که مهتر یعقوب در او(] بود.
~~کزگساران ل4)3   :نام ولایتی است.
~~کرازان   خرامان به ناز و به کاف پارسی نیز خوانند.
~~کریمان17]   جد اعلای رستم.2
~~کسستن [10]5   شکستن و از هم باز کردن.
~~کابین   مهر زن که وقت عقد معین کنند.
~~کنشتو   : انگور خام.
~~کنبتو (17][؟]   دغدغه کردن که هندوی گدگدی6 گویند.
~~کذبانو   :عروس خانه.
~~کیلو7   خزینهآ آب و قیل به واو عربی اصح است.
~~کنو   شنی است که از پوست تنهآ او رسن و رشته سازند.

PageV01P433

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0343.png)

~~کگشو   : باخه.
~~کزباشوا   : کرفش.
~~کندو   غول بیابانی و بعضی به کاف پارسی گویند().
~~کندرو   : مصطکی.
~~کالیو   احمق ودیوانه و سرگشته2) و بهیای پارسی و به یای آخر2] نیز آمده است2).
~~کیتو (5.   : پرندهای (6] است که سنگ خوراک خوانند.
~~کیبو2   پرندهای() است که آن را دینارسر خوانند.
~~کنو   پرندهای8) است بیابانی که آن را سنگ خوراک گویند و قیل به ضمتین
# است.
~~کاهو   جنازهآ گبران و گیاهی است که چرنده را مستی آرد و خواب آرد 9].
~~کیخسرو   : نام پادشاهی(1 است17)
~~کوکبه   بردابرد پادشاه ودبدبهآ لشکر3 واجتماع لشکر وفوج.
~~کادیوه4   سرگشته و دیوانه ms153 و احمق و در بعضی نسخه (12) به جای دال لام
# نبشته(12) است وکالیوه کرده است 127].
~~کاوه   نام آهنگری که درفش کاویان (15) به جهت افریدون ساخته بود.
~~گلاوه(2)   ریسمانی که بر ریسمان گردانک پیچند «11) و آن را هندوی آتی5 گویند و
# ریسمان بر دوک پیچیدهشده 2187 که مثل 19] بیضه ساخته باشند.

PageV01P434

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0344.png)

~~کارتته   : شنبلید.
~~کلاله   : پنچهآ () زلف که هندوی آن را مهرلی () [؟] گویند و موی پیشانی و به
# کسر کاف نیز گویند.
~~کجاوه و کژاوه   عماری شتر و محمل (2) و محافه(2) که آن را هودج گویند.
~~کفه (5]   : پله ترازو.
~~کاشانه   :خانه.
~~کرته   پیراهن که عرب آن را قرطه خوانند.
~~کلابه   آلت چوین که بر آن ریسمان و ابریشم پیچند و آن را هندوی پرتی (2]
# گویند.
~~کنیسه   جای پرستش گبران.
~~کؤبله   شکوفه وسوارگان آب و قفل.
~~کمانه   کاریزگن و کمانی که بدان برمه پیچند و بگردانند تا سوراخ شود.
~~کنغاله ()   روسپی و قحبگی و بارگی2 را گویند و نام ) کوهی است.3
~~کزره   گیاهی است خوش بوی که آن را سرزیره97] گویند.
~~کماسه   کوزه چویین پهن[1] که درویشان دارند یعنی کجکول.
~~کمان گروهه   کمان خرد «1] که بدان غلوله سنگین و گلین اندازند و آن را هندوی
# غلول4 گویند 12].
~~کوکله   : هدهد.
~~کمان مهره   همان کمان [) گروهه است.

PageV01P435

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0345.png)

~~کوکه   : پیش آهنگ زین(1) و موج آب و قیل به واو پارسی.
~~کاریزه1   دانهآ معصفر.
~~کنجده   : عنزروت.
~~کوبنه 2]2   : شکوفه.
~~کوالیده2   : غلهآ مالیده.
~~کشته   : زراعت کرده.
~~کرته   : اشترخار.
~~کرته   گیاه جاروب که هندوی پنلو «22 گویند و درختی است خرد و خاردار
# که به هندوی جواسه5 گویند.
~~کؤبه   گیاهی است4] شیرین که مردمان خورند6 و بدانچه هر چیزی بکوبند و
# آن را عرب مدق خوانند.
~~کبچه   : خردم بریده و آماس که زیر دهن چهارپایان باشد.
~~کؤره   سیلاب کنده و گوشده و گل در او مانده و سیلاب و آتش دان زرگران که
# هندوی بهیتی7 گویند (8).
~~کابکنه8   : مرغی است سبز.
~~کرایه   مرغی است سیاه.
~~کالیوزه9 ms154   نوعی است از فراشتک.

PageV01P436

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0346.png)

# 433
~~کلازه   سبزک که (1 به فتح کاف نیزگویند.
~~کاغنه   : عروسک.1
~~کربشه   : کرفش.
~~کلته   : پیر آزرده و حیوان دم بریده و چهارپای و دام.2
~~کلوته   : سرپوش دختران یعنی (2) به هندوی گونچی3 گویند 2) و سراسری
# دامنی وحلقهآ دام.
# نوعی است از پای دام.4
~~کلاله (2]   موی خم خورده و پیچهآ کنگرهدار.
~~کانه   کسی چون با کسی به سری و بلندی(5) همی کوشد گویند کانه میکند.
~~کاتوره   : سرگرانی5 و سرگشتگی.
~~کاکره (6]   : عاقرقرحا1 بود.
~~کله   پرده و پشهخانه و قبه که برای زینت در شهر در مهمانی و کار خیر
# شاهزادگان برآرند از جامهآ سرخ و آن را عرب آذین (8] گویند.6
~~کلبه   ذکان خرد و حجره وگوشهآ خلوت.
~~کزیده7   :ترسیده.
~~کسته8   آسانی و به شین معجمه هم مسطور است7].

PageV01P437

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0347.png)

# : نان که از جوو گندم و باقلی یک جا کرده پزند.
~~کالیده   موی در هم کشیده (2) شده.
~~کندامؤیه   موی مادرزاد (2].
~~کوبله (1   موی کله و به کاف پارسی نیز آمده است.
~~کؤنسته   سرین و دوکونه و به واو عربی نیز گویند.
~~کندواله و کنداواله مردی قوی خلقت (15) و فربه و درشتاندام.
~~کلندره   : مرد 21] درشتاندام.
~~کهبله   نادان مزاج واحمق طبع.
~~کامه   : خواست.
~~کفه[7]   : آنچه در اودانه بود.
~~کفته   : ازهم بازشده و) بازکرده و ترقیده و شکسته (9] و کفیده نیز گویند (10] و
# شکافته و شکفته (1].
~~کاینه2   امر کردن بدان که از من چشم مگردان.
~~کفیده   ازهم باز شده وترقیده (12).
~~کوازه3   نان نیم پخته.
~~کچیرده و کچیره2 : پیشوا.
~~کبیده   دلیده و درشته وقیل به فتح (12] کاف و کسر باء(14].
~~کازه   صومعهای بر سر کوه و به غیر هاء نیز آمده است.
~~کالفته

PageV01P438

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0348.png)

~~کارنامه   علم خانه و جنگنامه و قصه.1
~~کبیسه   نقصان وزیادت ایام سال.
~~کدوتیمه27   آن نیمی (2) کدو که پیاله سازند و شراب خورند(2).
~~کشفته   : پژمرده.
~~کازه   :جای.2
# :خانه وکلیدان.
~~کازه3   : نشستگاه چویین.
~~کبازه2   کمان خرد و لیزم و گمانده5 نیز گویند.
~~گراسه   : مصحف.
~~کزه   : ملازه و آن ms155 گوشتی آویزان است در دهن که عرب آن را لهات خواند و
# هندوی کاگلا6 گویند و چویی که به کلیدان فروفتد تا در نتوان گشادن.
# کوزهآ به آب پر کرده و به شین معجمه نیز گویند.
# : کوزهآ سرتنگ.
~~گماسه   کوزهآ شبانان.
~~کلنبه   غلولهآ حلوا و جز آن وکدو.8
~~کندوله (]   کندوی غله.
~~کراده   جامهآ کهنه و پاره پاره67].

PageV01P439

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0349.png)

# : سوسمار.
~~گنانه (1]   به کسر کاف(2] و به فتح کاف ترکش1 و به ضم کاف کهنه و کاریزگن.2
~~کشه   : فکندة پالان وخط.
~~کنده   :به فتح کاف خندق و به ضم کاف چوب خشک و بیل3 چوبین و
# ماشورة(3) ریسمان.4
# : شیشهآ حجام.
~~کرشمه   : ناز.
~~کره   بچهآ اسب و چیزی گرد چنان که زمین و آسمان.
# جانوری است خرد که در چهارپایان افتد.
# : خرد 2).
# : آزار (] دل که پنهان دارند.
~~کله   : بیوفا.
~~کلیره   : نادرست5 و ابو بکر ربابی(2].6
~~کنبوره(1   : فریبنده.
~~کراشیده   : تباه و پریشان شده.
~~کلاته   دیه بلند و خرد و جایگاه ملوک.
~~گویاره7   گلهآ گاو7] وخر(9].

PageV01P440

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0350.png)

~~کودره   : مرغی است آبی.
~~کابیله   : هاون.
~~کاسکینه (   : سبزک.
~~کازه و کاشه   : دام و پناه که از شاخهای درخت سازند و(1) وقت صید کردن در پناه آن
# میمانند و صید میگیرند.
~~کنده   جای برآمدن گل و بنیاد غنچه1 که بر شاخ میباشد و آلتی است«) از
# چوب بزرگ که پای مجرم در او قید کرده بدارند و به زبان هندوی او را
# کهوره2 گویند (2].
~~کاخه   : باران.
~~کززخمه   آواز بیساز و بیپرده و زشت و سخن درشت و ناروان.
~~کشتی
~~کافوری   اقحوان (8) و آن سبزهای است که آن را بابونه نیز گویند و گل لعل3
~~کی   : پادشاه بزرگ و جبار.
~~کانای4   : ابله ونادان.
~~کزنی   گل ترو خشک وقیل کاف(6 پارسی وفتح نون.
~~کوها مؤی   بازیای است که آن را دودداله 54 گویند.
~~کنداوری   دلیری و مردانگی و دانایی و دعوی.
~~کؤرگانی6   سختیان و بعضی به کاف پارسی8] هم گویند.

PageV01P441

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0351.png)

~~کرایی1   حجام وحجامت.
# : بخیلی وزفتی.
~~گبی   : بوزنه. ms156
~~کشوزخدای   : پادشاهی(1) که صاحب اقلیم باشد.
~~کاسموی   موی خوک.
~~کاستی   : نقصانی وکمی.
~~کنک دری   آن کبک که (2) در درهها و کوه باشد و دست(2) کاتب.
~~کاهی   : زردرنگ و خشک.
~~کزای(7)   : حجام.
~~کذخدای   :خداوند خانه.
~~کرای   : پیغام کردن(25 وسود ونفع.
~~کامرانی   کارها بر حسب مراد خود کردن.
~~کریزی   فریضی5 که باز را دهند و پیری ضعیف.
~~کخلی   جامهای (2] است سیاه که در فرنگ بافند.6
~~کسنی   گیاهی است تلخ و به امالت یاء71) نیز خوانند.
~~کشتی   آن پیاله که بر شکل کشتی سازند(8).
~~کیلی7   طایفه ایاند از گلیم پوشان.
~~کرهنای   : بوق ونای ترکی.
~~گیانی   اصل و() نسل پادشاهان فرس(1).
~~کیابی1   خوط وسر و بزرگ.

PageV01P442

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0352.png)

~~نوعی از علکهای رومی است و گیاه و سبزه و خوط و پهلوان1 و دهن2
# و محبت 17]3 و گیه نیز گویند21].
# مرغ ویا چیزی که بریان کنند و بر آتش بگردانند و سیخ4 و گردانک[2]
# رباب و بعضی به کسر کاف و دال خوانند و قیل به فتح کاف«14 گردانک
# رباب وبه کسر کاف سیخ بابریان.5
~~: آن سیر (5] که در پیاز کارند.
~~غلام هندی یعنی کته.6
~~: نشتر حجام وگزنده.
~~گردان [6].
# میل کننده و قصدکنده و قبول کننده و به معنی امر نیز آید یعنی میل
# کن(7) وقصد کن وقبول کن.
~~گواه بود.
~~: جوزبویا.7
~~طعامی است مشهور.
~~[1: لو خوط محبت» راندرد [2] ب: خواند [213: کردرنک. (214: «وداله فتح کاف» راندارد [5] ب: سبزه 66]
~~آ: گرداگرد آن. [7] ب: ندارد. [8] آ: ندارد [9]آ: ندارد.
~~1. به معنی «خوط وپهلوان» در زفان گویا و شرف نامه نیز آمله است.
~~2. در شرفنامه نیز به معنی «دهن» آمده است (نک: «کیا» به این معنی در لغتتامه).
~~3. به معنی «محبت» در فرهنگهای دیگر دیده نشد.
~~4. در نسخهمای مختلف لغت فرس هر دو معنی «مرغی یا چیزی که بر آتش بریان کتد» و «سیخی باشد که مرغی یا
~~چیزی بدان بر آتش بریان کنند و بگردانید» آمده؛ اما فقط معنی آخر درست است (صادقی 9، ص 167).
~~5. در زفان ms157 گویا؛ «گردنا: بابزن را گویند یعنی سیخ کباب».
~~6. نک: لاکرا» در همین فرهنگ.   7. نک: فرهنگ فلرسی معین.

PageV01P443

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0353.png)

~~کؤشاسب   : آن که او(1) را خطش ندمیده(2) باشد و احتلام و گوشتاسب(122 نیز آمده
# است.
~~گؤراب   سراب که در بیابان شوره) در هوای گرما از غایت تابش همچو آب از
# دور نماید و چون نزدیک روند هیچ نباشد.
~~گلاب   : آب گل که چکانند.
~~گوداب   :طعامی که در تنور زیر بریان پزند و عرب جؤذاب گویند.
# ت
~~گاوپشت   چیزی است مثل پالان.
~~گزیت   جزیه.
~~گشت (15]   دیدن.
~~گشت   به سین مهمله وای2 وزشت.
~~گویست   : کوفتگی61.
~~گنگ بهشت   : شهری است در حد مشرق نزدیک چین0).
~~گنگ دزهوخت(2 : بیتالمقدس.
# ج
~~گولانچ(   : حلوایی است که اهل هند آن را لابر و لابزن4 گویند و بعضی به جیم
# عربی(10 هم خوانند.
~~کرنج (

PageV01P444

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0354.png)

~~گؤزآهنج   : بدانچه مغز از جوز بیرون آرند.1
~~گنگ دزهوج (2 : بیتالمقدس و بتخانه.
~~گلاچ3   :حلوایی است که از قطایف () و گلاب سازند.
~~گنچ3   :احمق وخودستا.
~~نوعی از هفده بید و کرمی که (2] از خارها خانه سازد5 وقیل 10 شاخی
# که در بن تنهآ درخت بید تر و تازه برمیآید و زود نمو میگیرد و غایت
# نازک است.
~~کرم بید (5]6   کرمهاییاند که بر درخت بید میباشند.
~~پهلوان ومرد جنگی.
~~جزیه و(6) به معنی اختیار کرد و بزرگ گردانید و به فتح کاف به معنی به
# دندان گرفت 7].
~~به معنی گاینده87]
~~تار ابریشم به غایت باریک و غبار خاک و ناچیز و گردنده و اندوه و] غم.
~~: دارویی است سرخ و زرد که در کیمیا کار آید و در کان او مشعلهآ آتش
# خیزد.
~~خراج وجزیه و آنچه زبردستی از زیردستی هر سال بستاند(21.
~~کنج بادآورد[1]
~~کنج بادآورد(1) گنجی بسیار و شایگان که کی خسرو در زمین نهان«1 کرده بود و آن بر
# دست خسرو پرویز رسید و نام نوای خسروانی.

PageV01P445

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0355.png)

# : آن بادی که غلتان برآید.
~~گزند «2]   : آفت وزیان و(2) چشم زخم. ms158
~~گزار   :حوصلهآ مرغ که هندوی پوته1 گویند.
~~گور   : بهیمهآ دشتی است و تربت و بهرام گور(2] بن یزدجرد را نیز گویند (5].
~~گواشیر   نام ولایتی است و نام مردی.2
~~گزار   :ترنجیدگی اندام3 ونشتر حجام.
~~گوار   سبدی که بدان خاک و میوه و جز آن بردارند.
~~گیسؤدار   مولازاده و ستارگان ذوات الأذناب.
~~کونر   زمین شوره 6] و سراب وبیابان(7] بی آب و بینبات4 و مردم پیشکار.
~~کستر   فرازکننده و خار 8) سیاه.
~~گاوسر   نوعی از گرز که بر 97] مثال سر گاو فریدون ساخته بود و آن را گاوپیکر
# نیز گویند[1).
~~گزگر   به زبان ترکی خدای را گویند و گزوگر به زیادت واو نیز گویند2117.
~~گنجؤر   : خازن.
~~گاؤسار   نام گرز فریدون و جاهل.5
~~گثر   خود آهنی و خفتان و آتش پرست.
~~گار   :خداوند و این استعمال نشود مگر مرکب.
~~گوهر و کوهر   وگهر به غیرواو[1) جوهر واصل هر چیزی وهنر وخوی ولطافت وعنصر.

PageV01P446

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0356.png)

~~گزیر و گزر   : چاره.
~~خارش اندام و آمله ( که در اندام برآید.
~~: فرمانده(2) و کارگن و سخن گوینده و آراینده.
~~گرنج شیر1   : شیربرنج.
~~گردبر   : سنبهآ خیام.
~~گؤذر   : جوذر (3).
~~گزگر   باقلی.
~~گوار   : هاضم وسبد.
~~صومعهای بر سر کوه و به کاف عربی هم(1 آمده است.2
~~:نام پهلوانی (5) بود21].
# خوک نر و مردم دلیر و توانا و بیل چویین که بدان زمین زراعت پاره
# کنند.
~~به دندان گرفتن و گزیدن و مقراض زرگران180
~~چوبدستی رمه راندن.
~~:زیرک و دلیر و دانا.
~~جوز پارسی که آن را اکهروت211 گویند و به واو عربی نیز آمده است.
~~نام درختی است که عرب آن را طرفا خوانند و آن بیبار است.
~~: اراقت.

PageV01P447

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0357.png)

# : موی پیچیده و ریم تن و جامه و بعضی کاف مضموم گویند و قیل
# گرس به کاف پارسی موی پیچیده و به کاف عربی ریم تن و اندام و
# گورس1 همان گرس است.
# : ارزن به (1] هندوی چینه2 گویند(2)
~~گوارش   : آن دارو که هاضم (2) را قوت دهد.
~~گزارش   گفتن و آراستن و ms159 اداکردن.
~~کززش   :تظلم وزاری نمودن.
~~کواش   : صفت ورنگ.
~~کونش   : آوند دوغ وقیل به سین مهمله و گاویش نیز گویند.
~~گزایش   : گزیدن.
~~گرایش   میل وقصد کردن.
~~گش   : نازان ومتکبر(2) وشادان ورفتار باناز.
~~گزایش (5   : درد خرد3 وپیچش.2
~~کش   بلغم.

PageV01P448

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0358.png)

~~گریشتک2   مغاک وقیل به جای تاء نون است و کاف دوم هم پارسی.
~~گلشای   بازوی در.3
~~گوی   مغاک خرد.
~~گوش خزی   کرمی است با بسیار پای که«2) هندوی کان کجوره"22 گویند.
~~گویی   جوزگره و مادةآ او؛ باکاف پارسی آخر70).
~~گنگ   : بیتالمقدس و بهارخانهای (9) است در ترکستان و نام شهری و نام
# جزیره و نام لب آبی بزرگ.
~~گلبانگ   آواز بلبل و بانگ درویشان که در(6] وقت شام کنند.5
~~گلرنگ   یعنی 77] سرخ رنگ.
~~گزگی   ددهای 8] است دشتی.
~~گریشنگ ]: مغای.
~~گیرنگ   نام شهری که قاضی آن شهر[1] مردمان را... یر نمودی.
~~() ا کناف، ب کزاف ا آء ندلر ب کالن کهجوده (2) ب «با آخوه انطلده ال1: بتهار خله [2]1: تنلود »1)

PageV01P449

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0359.png)

~~گول   پشمینهای است با مویهای آویخته که درویشان دارند و آن را دلق نیز
# گویند.
~~گزدنگل   دیوث و بیاندام و ابله و قیل () کاف اول عربی است.
~~کسیل   دفع کردن و به یای پارسی اصح آمده(2) است و گسل نیز.1
~~گؤل   : جغد ونادان.
~~گؤیال   : گرز و چقمار2 یعنی عمود و نام گرز (2) و نام مبارزی از خویشان شاه
# روس.
~~گوی انکل   : مادة جوزگره که در گریبان بود و بیشتر به فتح کاف دوم خوانند.
~~گال   : نوعی از غلهآ باریک.
~~گل   : نام سرودی که در بهار به شب گویند و گل لعل«.
~~گاؤدم   : سلاحی2 است و نای ترکی و بوق مهین (8] که آن را هندوی (2) بهیر5
# گویند1).
~~گش خرام   رفتار به ناز و تکبر وخرامان به ناز.
~~گورچشم   نوعی از دیبای منقش و قیل نام نقش 8] دیبا و حریر است.
~~گام   رفتار وپای نهادن بود.

PageV01P450

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0360.png)

~~گزم   زحمتی است و اندوه و غم و(1دل (2) گرفتگی.
~~گاوچشم «   : نام گلی است زرد. ms160
~~گستهم2   نام سلاحدار خسرو پرویز بن هرمز.
~~گزم   شتاب و تند وجوشان و روایی و رونق وسوزان نیز.
~~گیهان (5]   : دنیا.
~~گشن   : انبوه وبسیار.
~~گزاونگان1   :شتاب وتعجیل.
# سرکشان و سران و دلیران.
# :عرش وآسمان.
~~گزگن   :شتاب211 درمل 7] درنگ7].
~~گزدکان   : جوز ولتو.3
~~گزین   به (1] فتح کاف به دندان گرفتن«1 و به ضم کاف اختیار کرده و کننده.
~~گیاخن   : به «1 نرمی و آهستگی کاری کردن و استواری کار و به کاف عربی نیز
# آمده است [212.
~~گوارون «1]   علت درد که پوست را درشت گرداند.
~~گوزن (15]   : گاو کوهی (16) و آن مرار 10) بخورد و تریاک در گوشهآ چشم او جمع
# شود و آن یک شاخ دارد 187].5

PageV01P451

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0361.png)

~~فرهنگ مفتاح الفضلا
# صراحیای که صورت گاو سازند.
~~گیلان   : نام ولایتی است.
~~گراییدن   میل کردن وقصد کردن(2).
~~گرویدن   ایمان آوردن.
~~گلخن   : جاروب(1.3
~~گورخان   پادشاه ختن.
~~گرزن   :نیم تاج به جواهرنشانده.
~~گشن   جفتی گرفتن حیوانات و فحل.
~~گؤبان   : شبان.
# نام بازیای است که در خراسان بازند.
~~کلبن (5   : نهال گل وباغ وگل ها3.6
~~کلنکبین   : آن شهد که در آن گل پرورده کنند7).
~~گلکون   : سرخ ونام اسب خسرو پرویز.
~~گوان (8]   : پهلوانان17].
~~گزدن   : سروسرکش.
~~کلشن   باغ و گلشتان نیز باغ است که در آن گل باشد (1).
# بدلی داشته و بند وقید کرده.
# :نام ولایتی است و قیل به کاف اول عربی ودوم پارسی.
~~گزگین   حیوانی که از علت گر و خارش موی اندامش ریخته باشد و پوستش
# آواره شده باشد.
~~گاواهن (1   آلتی آهنی (1 که بدان زمین زراعت پاره کنند.

PageV01P452

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0362.png)

~~یعنی قبول کن 0).
# صراحی که به صورت گاو از زر و نقره سازند.
~~:مغاک.
~~: نام پهلوانی است.
~~: پرچم موبینه.
~~گونه   : نشان ورنگ و شکل و ساز.
~~گؤزه (2]   بار پنبهآ نرمه یعنی جوزق.
~~گوزئنه (3]   جوزینه و لوزینه نیز گویند و آن حلوایی است که از جوز و بادام سازند
# 2) وقیل با(9) واو پارسی است(6].
~~گوش خیه 27   گوش خزک و آن کرمی است باله پایهای بسیار که ms161 به هندوی
# کانکجهوره3 گویند 9).
~~کزئده   اختیارکرده.
~~کؤرشکاونه (10] [کفن دزد] [].
~~گریوه(1]   : دک بلند دوشق و آن دک بلند که لب آب یا جوی آن را از کثرت قوت
# آب از میان دو پاره کرده بیرون آمده باشد و کوه سربلند.
~~کلیچه ونان 12].

PageV01P453

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0363.png)

# : جوزگره.
~~گراره1   برکه که با() تخته در سقف نهند.
~~گردابه   پیچش آب که در جوی بزرگ میباشد و هرکه در او افتد غرق گردد و
# آن را ورطه نیز گویند.
~~گززه   نوعی از مار وگرز20).
~~گویله2   : موی کله.
~~گاده   : گاییده.
~~کنبده   گل ناشکفته.
~~کنجه   : نام قصبه.
~~کوازه   : مزاح (3) وطعنه کردن.
~~گیله؟7]   قصبهای است در اقصای ولایت گیلان.
~~کوبیازه   سبزیای است مثل تره که بلخیان خورند.
~~گواره3   سبدی که بدان خاک و میوه بردارند.
~~کوارنده   : هاضمه.
~~کزارنده   گوینده و شرح دهنده و آراینده و اداکننده (5].
~~کلگونه   گلغونهآ سرخ و سپید که بر روی عروسان مالند و آن را غازه نیز گویند.
~~کاه   : تخت وجای ووقت.
~~گاززگده   خانهآ گازر و جایی که خم گازر باشد و جای جامه گستردن.
~~کرفته   : طعنه وتشنیع وسخن ثقیل وسخت.
~~گاژه4   وسمه و داغ که زنان بر روی از دوده یا از سرمه کشند و غازه (2].
~~گیبانه ([8]   مهتر سلیمان5 علیه السلام 87].

PageV01P454

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0364.png)

# سخن دروغ وبیثبات.
# غلولهآ سنگین و گلین که به کمان گروهه اندازند و به فلاخن نیز اندازند(2).
# چرم گرگ و پوست درشت و نام پوستین است.
# : رمهآ اسبان.
# ی
~~گؤش ماهی   : صدف وپیاله.
~~گزبزی   :زیرکی.
~~گؤرگانی1   :سختیان.
~~گزگی   مکابره و دلیری ([3).
~~گزای   : گزنده.
~~گرای   میل وقصدکننده.
~~گری   : یعنی 4) گریه کن.
~~کزنی(1   : گل تر(6] و خشک وقیل کاف عربی و به 1کسرنون.
~~کلایی   : حجام.2
~~گردنای   : آنچه کودکان بدان بازی کنند و به هندوی لتو3 خواند و آنچه کودکان بر
# آن رفتن آموزند 87).
~~گشی   ناز و خرامش و تکبر.
~~گرامی   :عزیز و بزرگ.
~~گیایی7   خوطی و سری2 و بن گیاه.
~~گنلی (10)   : گیلانی.

PageV01P455

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0365.png)

~~لالا   : غلام و مروارید بزرگ و آبدار.1
# : نام حکیم.2 ms162
# : نام شخصی صاحب کتاب ترسایان.
~~لکا(1   : سختیان سیاه ولک(2)2 سرخرنگ(3).

PageV01P456

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0366.png)

# عمودی که بدان جنگ کنند و گرز و کتاب1 و پاره و بزدن«1!2
# خود و عراده3 که وقت جنگ کار آید «2).
# : رخ.
~~لفچ   لب فروهشته و ستبر و پرکالهآ گوشت بیاستخوان و کسی که در خشم
# باشد ولب را فرودهد[2].
~~لولانج7   :حلوایی است.
~~لخچ   زاک سیاه که بدان چرم رنگ کنند.
~~لوچ   کاژچشم یعنی احول.

PageV01P457

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0367.png)

# : زمین سنگستان و سخت که پی نگیرد و جای بیابان.
# : دوخ که از آن بوریا بافند و کودکان در شب برات آن را به روغن ترکرده
# بسوزند و مرد محلوق.1
# : دیبای تنگ و بنیاد و دیوار.2
~~تباء   : آلت جفت ستور کشاورزی که بدان زمین زرعت پزه کنند.
~~نویر   : دیگ مسین بزرگ.
~~وید   آن که اهل خرابات را مهمان طفیلی باشد.
~~انجوزه و لازوز : رنگی است() معروف.

PageV01P458

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0368.png)

~~لهاور(1   : نام شهری است.
~~لر   نام شهری است و(2) گوی آب(2 و بره و کام و توان(1.2
~~التخشیر2   جغرات که نمک و شیر و روغن در آوند اندازند و بخورند.
~~لورآور   دبهآ خامین3 که در اوروغن اندازند و دبهآ برنجین بزرگ.
~~لمتر   : جوانمرد.2

PageV01P459

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0369.png)

~~لؤش   : خلابی که پای از او به دشواری توان (1 کشید (2) و کژدهان و شیرین و
# چرب چه سخن چه لقمه (3).1
~~لاش   : لاغروردی وقیل به معنی غارت وعام2 نیز آمده است.
~~لقؤماخش (21 نام پدر ارسطو.

PageV01P460

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0370.png)

~~لک فریک1   : بیهنری و بضاعت مزجات.
~~لی   غلوله و سرخی رنگ کردن پشم و چرم و جزآن.
~~لورک   کمان نداف و قیل به واو پارسی.
~~لیک2   لمشک   : کتخشیر.   مردم چشم و قیل به کافین کیک این صحیح (1 است.
~~لتینک3   سنبهآ تیز کردن آسیا و به یای پارسی نیز خوانند.
~~لشک   درختی است نازک4 و به معنی پاره پاره نیز آمده است.
~~لمک   : نام پدر نوح علیه السلام.
~~لگ لگ   پرندهای (2) است آبی که او را لکلک میگویند(12.

PageV01P461

![image ms163 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0371.png)

~~لوغیدن «]   : دوشیدن وآشامیدن و جوشیدن.1
~~لهفتان   لعبتان دختران که از جامه سازند مثل آدمی و بدان بازی کنند.
~~لوریان   طایفهآ بازیگران که به مهرة بلور بازند.
~~لبنان   نام کوهی است که آنجا بیشتر اولیا بودهاند (2).
~~لاکن   نام کوهی است نزدیک روس.
~~لکن   :2 نام طبقی بزرگ است و طشتی و طبقی که زیر شمع نهند (3).
~~لشن (   بینقش (5) و هموار.
~~لادن   : لبان 26 وعود و عنبر وقیل خوشبوبی است که از موی ریش و ران بز
# حاصل میشود.
~~لایین11   جامهآ درویشان.
~~لاچین   : آلاچی85) ونام مردی.
~~لبیدن   به غصه وخشم سخن آمیخته) گفتن.
~~لیان   : تابش وفروغ.

PageV01P462

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0372.png)

~~لابه   عجز نمودن در کاری و فریفتن و چاپلوسی کردن که آن را هندوی
# هاهره1 گویند 17].
~~لخلخه   مشکدان و غلولهآ عنبر و مشک.
~~الفچه   گوشت بیاستخوان ولب فروهشته و ستبر.
~~لویشه   : غلهآ کوفته.
~~لاله   گیاهی است سرخ که در دامنههای کوه روید و آن مانند گل سرخ
# [است] که در دامنههای کوه روید و آن ماند گل سرخ خشخاش
# میباشد و درون نقطهآ سیاه دارد 2).
~~لخشه   : شعلهآ آتش.
~~لویشه   :لگام و دوال که در دهن اسب به جای لگام پوشاند(2.
~~لنبه   مرد فربه و درشت.
~~لؤشانه2   چرب و شیرین، چه سخن چه لقمه.
~~لامه   چیزی که از بالای سر تا دم بپیچند.
~~لانه   : کاهل وبیکار.
~~القومه   نام حکیمی و نام پدر ارسطو.
~~لؤره   سیلاب کنده و زمین گوشده.
~~التره   دریده و پارهپاره.
~~لکانه   جگرآکده وروده وعصیب.
~~لاشه   خر پیر لاغر (4].

PageV01P463

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0373.png)

~~: کاوا و باران که آب در کویها روان شود2 و خلاب و جامهای (11 است
# نرمینه، رنگین و تنک که در چین بافند.
~~: بازیگر(2) و جذام وبرص.
~~تختهای که جولاهه زیر پای دارد و جامه بافد.
~~ماخولیا و مالیخولیا : خلل دماغ و خشکی دماغ و بیهوده گویی و سودا و صفرا0).
~~مؤمیا   دارویی است که آدمی مرده را(5) در شهد تا صد سال (6] پرورده کنند و
# بر هر حاجتی(7) که بمالند ms164 یا بر زخمی که بمالند درحال(8) فراهم
# شود97].
~~مزوا   : فال نیک.
~~مرغوا   : فال بد.
~~مزقشیشا (10]   : سؤون ماکهی3 و آن سنگی است که در کیمیا به کار بندند «1).
~~مدارا   : آهستگی ونرمی.
~~مانا   باشد که و پنداری که(1) و مگر4 که (12].
~~مزدم گیا   گیاهی است که به صورت آدمی در چین و ختن و خلخ و یغما از
# زمین12) روید و هرکه آن را برکند درحال بمیرد و آن از جهت کیمیا و
# محبت و عداوت کاری(15] آید و آن را استرنگ (16) نیز19] گویند و عرب
# آن را یبروح 180] گویند 10].

PageV01P464

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0374.png)

~~سبز وکبود و شیشهآ سبز.
~~: نام مردی [که] صاحب مذهب ترسا بود و مجتهد و فقیه علوم دین
# ایشان بود.
~~نام شهری است و نمازگاه.

PageV01P465

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0375.png)

~~منج   : دارویی است که آن را ریوند گویند.
~~مزتاج   : نام اسب.1
~~منسوج   : جامهآ ابریشم(1) وزربفت.
~~مشنج   مگس سبز که گوشت تباه کند.
~~منج   :زنبور سیاه(2) یعنی زنبور انگبین و مگس سبز که گوشت را تباه میکند.
~~مج   : راوی.
~~مفراج   : نام پادشاه زنگ (2.2
~~ملخح   دارویی است که آن را ریوند گویند.3
~~معلاچ   گوی بازی که در وی جوزبازی کنند.
~~مریخ   : شراب سرخ و آتش و نام کوکبی است.
~~مخ   لگامی که بر اسب سرکش نهند تا نرم و رام شود و مغز و زنبور و
# خلاصه.
~~ماخ   سیم نبهره و ناسره کرده و مرد منافق.
~~ملخ(   پرندهآ خرد کشتخوار معروف است و نام موضعی است در راه خانهآ

PageV01P466

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0376.png)

~~: جنبید وخزید.
~~دانشمند مغان و دانا و حاکم آفتاب پرستان.
~~خانه و عشرتگاه و مهمانی و به سکون یاء هم استعمال آمده است.
~~: حاجتمند و غمگین.
~~عود تیلیه (244 و نوعی از هفده بید.
~~نام ماه پارسی و آن مدت بودن آفتاب در برج اسد است.
~~خداوند وصاحب و(8) فاضل6) هر چیزی واین لفظ (1 بیشتر مرکب
# استعمال شود چنان که خردمند و غیر آن87].
~~: تخت و محافه 7) وعماری و گهواره و تابوت ms165 و بساط شامی.

PageV01P467

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0377.png)

~~مغفر
~~مؤسیقار   : نام نوای و پرده1 سرود و نام سازی است که از پارههای نی خالی
# بسازند و مطرب را نیز گویند(1.
~~مسمار   میخ و به زنجیر بستن و میخ زدن تیر.
~~مسمر   : به(2) میخهای زر و نقره آراسته و استوارکرده.
~~مستار   :نام دارویی است.
~~مزمر(3   :خرمگس که گوشت را7) تباه کند و قیل به هر دو زای معجمه پارسی
# مژمژ صحیح است.
~~مرغزار   صحرایی که در او سبزه رسته باشد.
~~مشکدر   جانوری است که مشک را میدرد.
~~ماشؤر   چیزی که به هم آمیخته باشد 5].
~~مششدر   : مردارخانه در نردبازی که چون مهره آنجا افتد فرود آمدن نتواند.
~~مگسگیر   : عنکبوت.
~~منوچهر   نام پسر ایرج بن فریدون پادشاه ایران.
~~مادندر[6]   زن پدر.
~~مادرگیر   : مادرخوانده.
~~مندؤر   غمگین و نام ناحیتی() و نام ولایتی است4.
~~مهار7]   : رشتهای که در بینی شتر کشند [10].
~~مناور   نام شهری است نزدیک ختن.
~~منهر   : جوان.3

PageV01P468

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0378.png)

~~مهماز«   : آن میخ آهنین که زیر جناخ (7) زین استوار کتند چون اسب را رکاب
# کند آن میخ بخلد و اسب بجهد و آن را مفمیز29) به یای پارسی نیز
# گویند.
~~: شکاف.
~~زمین رانده و مزروع و آبادان.
~~دبر (2) و مخرج آدمی.
~~:انگور خشک.
~~: قدم جا.
~~:نام کنیزک شیرین.
~~جمع مکن وحاصل مکن.
~~مزبر2 و مزمز   : خرمگس.
~~چیزی است مانند ابر که هوا را بگیرد و هندوی دهنور3 گویند و آنچه از
# ملوک4 بچکد آن را نیز مژگویند (6].

PageV01P469

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0379.png)

~~مرس   : نام مغی است.1
~~مس2   سببی ( که پایبند مردم شود و پایبست.
~~مجوس   : قومی آتش پرست.
~~مرکس(1)   آنچه هوا را تاریک بکند و آن برف باریک است همچو ذرات پنبه و نم و
# نم(3) از آن برف(7) بود.
~~مزنکوش   گیاهی است(8] غایت سبز و زیبا و خوشبوی(26و سبزه و زمین سبزهدار(2.
~~مکش   : ناخوشی.4
~~مشوش   ابتر و پریشان وپیچان.
~~منش   : طبع (5) و سرشت و همت و عقل و شک و بزرگی و گرسنگی.5
~~مشمش   : زردآلو.
~~مفوش   : مانند ماه.

PageV01P470

![image ms166 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0380.png)

# آتشپرست و میفروش و آن طایفهآ گبراناند که امروز خود را در دین
# ابراهیم علیه السلام(2) گویانند (2).1
~~مانای   باشد که و پنداری که و مگر که.
~~مانوی2   پرندهای (4] است که عرب آن را قبره (18 خوانند(12!
~~مانآؤری   : دارویی است.
~~مری زبانک   دارویی است که آن را خوب گلان 0) گویند.
~~مزدک   مردی بود در غایت فصاحت و کمال کیاست و مذهب اباحت او بنیاد
# نهاد ول) او را نوشیروان (9) با هشتاد هزار مردکشت.3
~~مامک   : مادر.
~~مشتک   بازی است.4
~~مشکنک   جانوری است مانند کبک.
~~مجرک5   : سخره وبیگار.
~~مکوی   نام آلت جولاهه که از چوب میباشد و در او ماشوره (1) کنند و بدان
# جامه بافند.
~~مک   ای بچوش6 و زویین.
~~منجک   آنچه بازیگران بدان قلم از دوات و سنگ از طاس و امثال آن بجهانند.

PageV01P471

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0381.png)

~~منبک1   آن گیاه که از او (1 جاروب سازند و اهل هند آن را بیلن (2)1 گویند(2).
~~مینک3   همان منبک است.
~~مردک   مردکوته قد وحقیر.
~~مشبی   روزن فراخ که در عمارت دارند و سوراخ.
~~مشکک   : موتهه(2).2
~~مسکک5   کزک از شاخ دمکی [؟] میان خالی که از او آواز خوش برآید به دمیدن
# وآن بر شهنایان6 باشد.
# : پرة قفل.7
# : فلاخن.
~~مزدریگ8   میراث که بعد مردن ماند.
# : ماه.
~~مچاچنگ   :..یر چرمین که زنان شوخ آن را به (6) کمر بندند و [با] یکدیگر فراهم
# آیند و آن را سعتره نیز گویند.
~~مجزگ]   سخره و بیگار وقیل به کاف عربی اصح است.9
~~مشنگ   : دزد و راهزن و نوعی از غله.
~~مشتنک   :مثله.10

PageV01P472

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0382.png)

~~: سرمه چوب آهنی و چویین 2) که بدان سرمه در دور(2) چشم کشند و
# بر تختهآ خاک(5) نقش ارقام هم بدان نویسند و مناره را نیز میل گویند و
# شهیدانه3 و مسافت یک کروه نیز و بدانچه چشم کور کند.
~~: شراب.
~~پیچهآ موی که بر سر() عروسان بافند.
~~: پر ولبالب.
~~: کشش خاطر ورغبت وقصد.
~~نام موضعی است نبردگاه سکندر و دارا.4
~~: دزد و راهزن.
~~:مثله.
~~خط ms167 مدور که آن را مندله گویند (.
~~غلام بزرگ به مرتبه.

PageV01P473

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0383.png)

# : مرهم یعنی علاج و دارویی است برای(1) فراهم آمدن جراحت و زخم
# و ریش و جز آن به کار آید (2).
# : شمع.
~~مؤلوزن   : سنگیزنا وجوکی.
~~ماکان   : نام ولایتی است.
~~مهرکان   شانزدهم روز از (2) مهر ماه و آن خزان است و بعضی گویند که آن روز
# جشن مغان است و قیل موسم اهل عجم است و آن بودن آفتاب در
# برج(4) میزان است وفصل خریف است.
~~مززکون2   : ...یر که عرب آن را ایر گویند (5).
~~مزیدن (6   : جوشیدن.3
# نام گاوی که آفریدون را شیر او پرورده بود.
# : اسباب(9]) خانه.
~~مچیدن(1   : دیدن.
~~مجیدن17)   جنبیدن و خزیدن.5
~~میزبان (12]   صاحب مهمانی و آن که [2) مهمان را خواند.

PageV01P474

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0384.png)

# 471
~~مؤیان 7]   : گریان.
~~مازندرون (2]   : نام ولایتی است.
# نام آلت درودگران.
~~مخران [4)   : نام معبد ترسایان ونام مردی از زقاد ترسایان ونام صاحب دیر.
# گورستان.
# : چوشیدن.
# مبارک وسعد.
# آلت آهنی دراز که بدان زمین کند و به هندوی آن را سابل1 گویند.
~~مظران (9]   نام حاکم وزاهد ترسایان که زنجیر پوشیدی.
~~مفلحان 1101   نام لب آبی است در ملک بالا.2
~~مؤبیدن   گریستن و نوحه کردن.
~~مؤژان   چشم خوب وغلتان.
~~میهن   : پسر وفرزند و خانمان وزاد3 و(1) خویش وجای (1) قوام ومسکن4 و
# خوش خوی.5
~~میزیدن   : کمیز (13] کردن.
~~معن   : نام رای زن امیرالمومنین منصور که در سخاثانی حاتم (1) بود.
# : پایبند.
~~مهین   : بزرگترین.
~~مرزبان   زمین دار و نگاهبان و مالک زمین.
~~مفیلان   نام درختی خاردار.
~~مهان

PageV01P475

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0385.png)

~~میدان   : آوند شراب.
~~مهرجان   : روزی را گویند که فرهاد در آن روز کشته شد.
~~ممان   : یعنی مگذار.
~~مسن   : سنگ افسان.
~~مینو   : بهشت و مقام سبزهدار (2) وباغ.
~~مازو   چوبک پشت1 یعنی مهرههای استخوان پشت و صلب(3.
~~ماشو   :گلیم وتنگبیز.
~~مشکو   حرم (2]) و کوشک شیرین و نام بتخانهای است (1).
~~مؤلو   : ناقوس است و سنکی267 جوکیان و آهن تیز.3
~~مزو   نام شهری است در ملک بالا 7).4

PageV01P476

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0386.png)

~~مغکده   : میخانه.
~~مقراضه   نوعی از پیکان دوشاخه. ms168
~~ملازه   پاره گوشت که در دهن مردم آویزان است و آن را هندوی کاگلا گویند(1.
~~مرسله   : گلوبند و مقدم(2).
~~مشغله   : بانگ وفتنه و شور و غوغا.
~~مزده   : بشارت وخبر خوش.
~~مسته   :طعمهٔ‌ 31] شکره 41].
~~مشاهره2   قبا و پوشش دیگر و(5] مشهره (26 نیز گویند.
~~مازه   چوبک پشت4 ومهرههای استخوان صلب.
~~ماهیانه5   نوعی از نان خورش که از ماهی پزند.
~~ماشه   : انگشتبر6 زرگر و آهنگر که به هندوی سنداسی7 گویند.
~~ماله   سمهآ جولاهه که بدان تار جامه را آهار دهند و آن را هندوی کونچی817
# گویند.
~~ماهه   :برمه.
~~ماشؤره   : ریسمان بر دوک پیچیده که زنان مثل بیضه بر دوک (4) راست کند و
# ریسمان با هم کرده از پود ) که برآن11) بافند و نیزنام بازی است.
~~مراغه[   :غلتیدن.
~~میره

PageV01P477

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0387.png)

~~ماهؤیه   : نام عامل یزدجرد نوشیروان()
~~مته   : برمهآ (2) سوراخ کردن چوب و جزآن.
~~مخیده ومخنده: خزنده و جنبنده و فرزند عاق.
~~میلاوه(2)   شاگردانه و مژدگانی و نودارانی ).
~~میانه   جوهر بزرگ میانه هار و جز آن.
~~ماریه   نام عورتی است که ماریهآ قبطیه گفتندی(5) از حرم پیغامبر علیه السلام16.
~~ماهچه   سوزهآ خرد که در پیراهن و جز آن دوزند.
~~مشخبته   حلوایی است که [1) آن را مشاش گویند.
~~مغنده   نوعی از علت که آن را هندوی رسولی2 گویند.
~~مبیزه3   نام دختر افراسیاب.
~~مزیده   : بازی است.
~~مؤسه   : زنبور.
~~مؤسیچه   مرغی است سپیدوام شبه قمری 28.
~~مهواره   : سرماهی.
~~ماخچه]   : سینه بند.
~~مرخشه   :نحس وبد و در بعضی نسخه به سین مهمله نبشته است.

PageV01P478

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0388.png)

# 475
~~مجسطی   : نام کتاب حکمت و اشکال وحساب مشکل.
~~مشرفی (1)   : شمشیر رومی.
~~مای (2)   نام ولایتی است.
# : روشنایی.
~~مقتفی   نام خلیفهای(2) است که در عرب بود (5).
~~مژدگانی   : شادیانه وعطای شعر.
~~مستصی 67]   نام خلیفهای است که در 71] عرب بود (8).
~~مانی   به امالت یاء (9) نام حکیمی(1 که در نقاشی استاد بی مثل(1) بود.
~~ماکانی   طایفهایاند از ساکنان ماکان.
~~ماخچی   آن اسب که از جانبی تازی(1 و از جانبی ترکی(1) بود و آن را ازغونک12 و
# اکدش ms169 نیز (15) گویند.
~~مری   : به امالت یاء(16) ستیزه کردن و برابری جستن و بعضی گفته است این15
# به (18) یای پارسی صحیح (19) است.
~~مشکؤی   : حرم سلطان و حرم خانه 21) و کوشک و بتخانه.
~~ماه جلالی 27   ماههای پارسی چنان که فروردین و اردیبهشت تا آخر.
~~مهرگانی(22   شانزدهم روز از ماه مهر و نام خزان.
~~مهدی   نام مردی از آل امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه که در وقت خروج
# دجال در جهان پیدا خواهد شد و اسلام را قوت خواهد داد (22) و مهتر
# عیسی را نیز گویند(14) علیه السلام و پادشاه صاحبتخت(25).
~~مهری   اسمی از اسمهای چنگ است(26].
~~مزغزی   طایفه ایاند واهل مرو[27].

PageV01P479

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0389.png)

# :علم سرود.
~~مزدکی   : قومی که پس روی(1) مزدک کردند و در دین او شدند و آن دین اباحت
# بود.
~~مارماهی(2]   نوعی از ماهی دراز به شکل مار که معروف است.
~~مهستی   نام مطربی است مشهور.1
# باب النون مع الألف
~~ننبا (8]   : باد سخت و کژرو.
~~ثیا   : جد وخال 121.
~~نکیسا   نام مطرب شیرین.
~~ناخدا   مهترکشتیبان1] وجهاز ].2
# : نیشتر حجام.
# : طباخ ونان پز (1.
# نواخت و آواز سرود و اسباب و ساز و مایه (12) و توشه.
~~نؤشگیا   گیاهی است که 13] پازهر همهآ زهرهاست (15).
~~نبا   قرآن مجید را گویند.
# :نشتر.
~~نارا5   : انکار کردن.
~~نشا 62171   موضعی است در حدود خانهآ کعبه.

PageV01P480

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0390.png)

~~از کیش به کیش شونده1 و مذهب گبران2 و نغوشاک به زیادت کاف نیز
# آمده است(].
~~: خالص و آن چهاردندان که بر آن() طعام وجزآن (2) می خایند(2) و آن
# را یشک خوانند و آن گوک که بر پشت اسب از فربهی افتد (5].
~~گرو باختن نردبازی و (6] آن مال که در نردبازی به() گرو در میان نهند
# تا از دو حریف هرکه بازی فره کند آن مال ببرد8].
~~نام ولایتی است و قیل) نام شهری است در ولایت زنگبار(1) وحبش1).
~~: ترسه 12] وهیبتناکی (12].
~~: نایافت.

PageV01P481

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0391.png)

~~: نیلک که به دو ناخن بر اندام محبوب زنند و عرب آن را قرص خوانند.
~~:نم. ms170
~~گیاهی است که بر هر درخت که پیچد خشک گرداند و عرب آن را
# عشقه خوانند17).
~~شطرنجی1 و نهالچه و نوعی از جامههای گران مایه است(2) و یک تار
# افریشم(3) خام.
~~: مصلی وسجاده.
~~نیزه خرد که آن را زوبین گویند و نیم نیزه [و] تبر بزرگ(2).

PageV01P482

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0392.png)

# 479
~~نهازید   : ای ( ترسید.
~~نهاوند   : نام پردهآ سرود.
# : خداوند زور [2].
~~نیازمند   : حاجتمند.
# : یعنی [2) شنید.
~~نزند   سرافکنده و سرگشته«2 وفرومانده.
~~نهاد   : بنیاد ورسم.
~~ناهید   کوکب (5) زهره.
# اصل و[6) نسل وبه کسرنون نیز گویند.
~~نوند   اسب وقاصد وشترونام کوه.
~~نوید   مژده و آگاهی دادن از شادی.
# : بن خرما.
~~نؤشاد   : نام بتخانه ونام ولایتی است وقیل به فتح نون وبه غیر حرف 4) پارسی.
~~نشید   آواز خواندن غزل و شعر و نظم که با لهجه خوانند.
~~ثیارد   نتواند.
~~نرد   بازیای است که به مهره و کعبتین بازند و تنهآ درخت.
~~نسرد2   : سایه گاه.
~~نارد   جانوری خرد که خونهای بهایم و حیوانات (1) خورد و آن را کنه نیز
# گویند.
~~نبرد   :جنگ.

PageV01P483

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0393.png)

~~نهمار   : چیزی بسیار و عظیم از کار(1 و غیر آن و هر چیزی بسیار و بیاندازه121 و
# عجب و پندار27) و بی مقدار و بی شمره27) و کاهش1 وضرورت2 و بیمر(5).
~~ناگزیر   : ناچار وضرورت.
~~نارور   : نارپستان.
~~نگوسار   : نگون () و سر زیر پای بالا و سر فرود(17 افکنده 140.
~~نؤدر   نام پادشاه که بعد منوچهر (1] به پادشاهی(10] نشسته (1) بود.
~~تیسابور   نام شهری است در ملک بالا (12].3
~~نفیر   : فریاد و ناله و آواز بلند[12] و سلاحی خرد برنجین (1) که حبشیان دارند
# وپیش سلاطین دمند (15].
~~نار   انار وپستان نوبرآمده.
~~نشخوار   آن کاه که پس خوردهآ چهارپایان (12) بود(17].
~~نسیر4   و به زیادت میم نسیرم هم آمده است سایهگاه 17]
~~نوار   آن رسن که بار بر ستور بر آن(19] استوار کنند تا نیفتد.
~~نوش آذر   : نام آتشکدهآ مغان.
~~نهار   گرسنه و گداخت و کاهش و گدازش[2).
~~نابه کار27   بدکردار.
~~نازکور   بخیل.
~~ناگزر   ناچار وضرورت [22).

PageV01P484

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0394.png)

~~ناهار(1)   : ناشتا (2) [و] از ms171 سحرگاه باز گرسنه.
~~تیمؤر   : ذکر.
# : نام نوا.1
~~نور(3   : شکوفه.
~~نخچیر   آهو و گویند جانوری است دشتی وصید و شکار(.
# زمین شوره.
# : نشتر حجام.
~~نشابؤر (]   : نام شهری است.
~~نسطور(6]   نام مردی صاحب مذهب ترسایان.
~~نام بردار (7)   :نام دار و مشهور ونیکنام.
~~نامور و نام آور 47])
~~نامورو نام آور(28 آن که آوازة او به همه جای رسیده باشد.
# : پرستش و زمین بوس و سجده بکردن.
# :حاجت.
# : نام روزی است(1) که در آن روز(1 آفتاب در برج17) حمل میآید وآن
# اول روز ماه فروردین جلالی() است و آغاز(17) فصل(18) بهار از آن
# روز(16 است(1] و آن روز جشن خلایق (18) و غیر آن (19 است.
# : گوسپند نر بزرگ پیشرو گله [20].

PageV01P485

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0395.png)

~~نؤآموز   کودکی که آن را آغاز در دبستان انداخته باشند و یوز و شکره که آن را
# ابتدا به اولی دهند17).
~~نخیز   : کمین.
~~نوز   : مختصر 0) هنوز است(3)
~~ناز   :فخر و مباهات و کرشمه و نازکی و آسایش(2) و عیش و نام درختی
# است (5].
~~نوخیز(2)   آغاز و جوان و نوخاسته.
~~ناژ   درختی است خوشبوی در غایت شهره (1) و به زای عربی نیز آمده
# است و نازک شاخ و قیل 87) درخت صنوبر 97) است(10) یعنی درخت
# جلغوزه را نیز گویند [1].
~~نوز   درختی است خوش بوی.
~~نواساز   مطرب که رباب و چنگ و غیر آن نوازد«12].
~~نهاز126]   : ترس.
~~نواز   نوازنده سرود و به معنی بنواز نیز باشد11).
~~ثیمروز   :نام ولایتی است (1 از آن ترکان و نام گلی است و نام آفتاب و میان
# روز161].
# چویی دراز میانخالی که ترسایان برای نماز میزنند و به آواز بلند
# می گویند نقس یا گویند الناقوس نقسا10].
# گرداگرد دهن و میان لب و190] بینی.
~~(1 «و یوزمه دمند» را ندارد [] آ: ندارد (3]ا، ندارد [7لاب: ندارد ا5) ب: «و نام درختی است» راندارد [6اب:

PageV01P486

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0396.png)

~~نیا أوس 127   جای پرستش مغان.
~~نزگس   گلی است که چشم را بدو نسبت کند و آن زرد و سپید است و به ms172 فتح
# گاف نیز آمده است (2).
~~نامؤس   : ننگ و نام و بزرگی(«2].
~~نسناس   :دیورا گویند(2).
~~نفیس (5)   : نقشبست چینی.
# ش
~~تیایش   زاری و نیازمندی ودعا.
~~نیش   نشتر حجام وخار کژدم و زنبور[6].
~~نؤش   آب حیات و شیرین و پای زهر و آشامنده (7].
~~تیش (8)   : زهر و خرمای ابوجهل2 و به جای نون بای پارسی پنش نیز آمده است.
~~ییؤش   : شنونده وبشنو.
~~نانمش (9)3   بیرهی کردن.
~~نش   سایهآ کلاه وسایه گاه [1].
~~2) ب ناوس: [) ب: قعرییف به اتن صودت آمد اصته: اعلی است سحد ودر میان آن کلی دیکر است زد و شع آنلا
~~به چشم نسبت کردهاند». [3] آ: ندارد. [4] آ: «را گویند» را ندارد [5] آ: نقیس؛ ب: ندارد [6] ب: «... خار زنبور و خار
~~کزدم». [] ب : ندارد. [8] ب: ندارد. [9] آ: سرمدخل افتاده است. [10] آ: ندارد [11] آ: پبیمانآد؛ ب: تعریف به این
~~صورت آمده است: «پیمانهای که بدان غله پیمایند و عرب آن را قفیز خواند».
~~1. نک: «نااوس» در لغت نامه.
~~2. در برهان نیز به معنی «خرما» آمده است (لغتنامه زیر نیش؛ نک: «پیش» در همین فرهنگ).
~~3. در لسان الشعرا «نانمش: وزن نازوش، یعنی بیراهی کردن، از جهان چیزی ندیده». شاید «بی راهی کردن» معنی کلمهآ
~~لنازوش» باشد، ومعنی «نانمش» از جهان چیزی ندیده، در زفان گویهآ «نانعش: از جهان چیزی نلیله».

PageV01P487

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0397.png)

~~: قحفی(1) بود(2) که بر آن(2) شراب خورند(2) و قدح(5) و طاس که بدان(2]
# شراب خورند.
~~نام موضعی است نزدیک خفجاق.2
~~نوف   آواز گنبد و کوه که عرب آن را صدا خوانند و بانگ ستور.
~~نسف   نام شهری است وقیل نام ولایتی است(1).3
~~ناف   : میانهآ هر چیزی 8].
~~[نداف]7]   : پنبهزننده که عرب آن را حلاج خوانند.
~~نجف   نام مقامی است در ملک عرب(10].
~~: حاجیان ومقامهایی7 اند10) در حج4 و نام کتابی(1) است(1) و جزوی(8)
# از کتاب اخبار16) گبران که آن را سورهسوره و جزءجزء میخوانند[17] و
# غله عدس.
~~: درختی است خوش بوی که آن را ناژ 18) گویند.
~~ابله وحرام زاده.

PageV01P488

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0398.png)

# 485
~~نغؤشاک(] ms173   از کیش به کیش شونده1221 و مذهب گبران.2
~~نلشک   :قرص [3) دارو.3
~~نلک؟   ادرک ودانهآ حلبه 4].
~~تیشک5   همان قرص دارو[5] است.
~~نبسنک (66   پارهای از خوشهآ انگور و خرما و بعضی به کاف پارسی مفتوح و به
# سکون سین(7) گویند.
~~نمؤشک 8]   : مرغی است.
~~نمتک   چیزی سرخ باشد مثل بسد1].
~~نستای   : پیچاک شکم.
~~ناک   مشک (10] مغشوش یعنی آن مشک که در او جگر سوخته و جز آن «1
# آمیخته باشند.
~~ناجرمک [12]   نام مردی از زهاد ترسایان و خادم معبد اینان و قیل 127) بتخانهنشین را
# گویند 14].
~~نچک   : نوعی از سلاح زدنی است و به جای نون باء نیز خوانند (215.
~~نفزی 161   خوب و لطیف و نام میوهای مشهور که بیشتر در هند باشد.
~~نوک 177]   نول هر چیزی.

PageV01P489

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0399.png)

# : بیر.1
# به دو ناخن گرفتن اندام محبوب(1.
# : خداوند و صاحب چیزی و این لفظ مفرد استعمال نشود مگر مرکب
# چنان که گویند (2) هوسناک و جز آن (2).
# : حج گزارنده و زاهد(7).
~~تیملنگ   قربان ترکش و سلاحی که بر هر دوران پوشند و آن را رکاول2 گویند (5)
~~نبسنگ 61]2   : پارهای از خوشهآ خرما.
~~نان خزچنگ(7)) : ماهتاب.
~~نارنگ (8]   : میوهای است سرخرنگ و شیرین.
~~نهنگ17]   : شیر آبی وتیغ.
~~تیرنگ   جادوی(1) و سحر ودورنگ و مکر(1) و به فتح نون هم (1) آمده است.
~~ننگ (13]   : عیب وعار.
~~نام وننگ (16)   : بزرگی و هنرمندی و وقر و احتشام و شرم را گویند.
~~نؤرنگ(18   رنگ نو که بر چیزی کرده باشند و تازهرنگ.

PageV01P490

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0400.png)

~~: درخت نونشانده (1
~~: نام پادشاه ترک و قیل(1) به تقدیم یاء ینال (1 است10
~~نام مردی بزرگ و صاحب سپاه (5].
~~جویی بزرگ نزدیک مصر و رنگ کبود1.
~~انگشت سوخته که عرب آن را فحم (2) خواند و قیل 47) به غیر حرف
# پارسی است و به جای نون زای معجمه زگل نیز آمده است17].
~~نی میان خالی و نام پرندهای (10] است خرد که آن را تویی2 گویند و
# نالیدن.
~~نیلک که گوشت و پوست مردم 17) به سر دو انگشت بگیرند ms174 و بیفشرند
# وآن از بهر نیشانی بر اندام محبوب زنند.
~~: شست ماهی گرفتن.
~~دو چیز که به یکدیگر گیرند [1].
~~پوشش نردبان.
~~آن که هنوز خطش تمام ندمیده باشد.
~~: کوتاه.
~~: منقار پرنده(12].

PageV01P491

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0401.png)

~~نافزجام   : لغو و ناهنگام وبی عاقبت و بیهوده و آن که عاقبت کار او بد بود(1).
~~نسیرم و نسرم   سایه گاه که آنجا گرمای آفتاب نیفتد و روشندان.
~~نمانم   : به معنی (2) نگذارم.
# : تری وافشک و اثرآب.
# مثل دود که در بشکال(2) در هوا پیدا آید () و آن را به هندوی نهور (5)
# گویند(12.
# میان تیغ و جزآن که عرب آن را قراب خوانند.
# بن خرما و به واو پارسی نیز آمده است.
~~نغام3   : تیرهگون ودشت.4
~~ننگنام()   حشمت و بزرگی و اصل و ناموری.
~~نغم5   : کاویدن و سوراخ کردن (5) و سمج کاویدن 9) وحفره زدن(10).
~~تیرم   : نام جد رستم.
# :نامرادی.

PageV01P492

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0402.png)

~~نوان   :نالیدن و جنبیدن بر خویشتن ماند جهودان روز شنبه و آگاهی و
# دوتوی و کوژ و نگون7) و بالیدن () وکشت 12 بالیده ورسیده (7) و
# پختهشده و درخت بلاغترسیده (5]1 و دیرینه.
~~نارپستان   زنی پستان نو برآمده و در آغاز جوانی.
~~نریمان   : نام و(6] جد رستم.
# مطرب و سرودگوی.
~~نالان   پیرفرتوت4) و ناتوان وضعیف و کوزپشت ولاغر و نالنده از دردو جزآن7
~~نفرین (21   لعنت کردن و بد گفتن و طعنه(11) و تشنیع کردن.
~~ثؤشیدن   : شنویدن 12 وگوش کردن سخن.
~~نؤرهان و نؤراهان(13]مزدگانی و سلامی و عطای شعر.
~~ناودان   : آبریز.
~~نهنبن   سرپوش دیگ و سرپوش هر آوند که باشد 146).
~~نوشتن   نوردن (15] [و] پیچیدن و راه رفتن.
~~نوشتن   کتابت کردن و نبشتن(6] و پیچیدن.
~~نوردن ونوردیدن (1] پیچیدن وراه رفتن.
~~نغزخوالان2   : جواین.3
~~نون   :در حال.
~~نویان   مانند طبقی که از بید بافند.
~~نارون   درختی است راستبالا (18) و سخت چوب که پیشهوران از چوب او
# دستههای آلات خود راست کنند.
~~نخچوان   نام ولایتی است و نام جابی.

PageV01P493

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0403.png)

~~نزیدن   : بیرون کشیدن.
# : ترسیدن.
~~تیلکون   بنفشه وقیل () گلی است کبود(2) که آن ms175 را21] به گوش نسبت کنند.1
~~نیستان(]   بیشه که در او بیشتر درختان (12 نی نیزه (7) به یکدیگر بافته باشند و بیشهآ
# شیر(8) و بیابان نی نیزه 97).
~~ناگزاران   : ناچار وضرورت.
~~انازتینان(1]   نازکتنان(1 و به نازپروردگان «12).
~~تیسان()   نام ماه رومی و آن مدت بودن آفتاب در برج حمل است و آن ماه بهار و
# هوا ابر است و نیز بارانی که در آن ماه بارد از آن هر قطره که در دهن
# صدف افتد مروارید شود و آب (1] آن باران بسیار منافع دارد و آن را
# باران نیسان خوانند (15).
~~ناردان   : دانهآ نارا16) ونوعی از انار ترش17) و به استعاره شراب راودندان را نیزگویند 2.
~~نشاختن   : نشاندن.
~~نسترن   گلی است در ملک بالا (19]2 غایت زیبا چنان که شهاب مهمره [2)
# گوید21) بیت: «ساق و سرین وسینه و سیما و ساعدت!سیماب و سیم
# وسوسن ونسرین ونسترن» [22].3
~~نشورندن «22)2
~~نشوریدن 23]2 نفرت گرفتن و پرهیزیدن.

PageV01P494

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0404.png)

~~نشوا   لشن ولخشان وبعضی(2] به سین7) مهمله نیز(5) گویند(2.
# مفرحی است 71 مرکب به چند دارو(8) و پای زهر و شراب(29.
# نام حلوایی است که از جوز پارسی و آب انگور و روغن و نبات سازند.
~~نسطو [10]2   : نام مجتهد ترسایان وقیل نسطور به رای آخر صحیح است.
~~نؤو   : خرمای تر.
~~نارخو   : گل انار.
~~تیشو   : به کسر و به فتح نون نیز آمده است و با یای پارسی و عربی نشتر
# حجام(11].
~~تیو[2]   : پهلوان و] بزرگ.
~~تیرو   زور وتوانایی (1) وقوت.
~~ناو (15   نام آلت خرآس است.

PageV01P495

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0405.png)

~~نشکرده   : به فتح و کسر نون(1 آلت آهنی است (12 که (3) چرم دوزان (2]) بدان چرم
# برند (5] و آن را هندوی (6] رانپی1 گویند.
~~نوشته(1   : نبشته و پیچیده.
~~نهفته   پوشیده و پنهان کرده.
~~ناسره (8)   : قلب وبد.
~~نبیره   : پسر پسر(1) و نبسه و به یای پارسی نیز آمده است(1).
~~نشانه   هدف و آماج و مشهورشده و مقام ملامت و مردم حادثات رسیده نیز117).
~~نشانهگاه 10]   مقام ملامت و مردم حادثه رسیده و ملامتزده و ms176 جایی که هدف کنند.
~~نوباوه   : تحفه وچیزی نوو جدید و طرفه.
~~نستوه   : جنگآور ودلیر.
# پوستین روباه و آن غایت نرم و گرم و(2) قیمتی است.
# هدیهآ کودکان که بعد اتمام 1) سی پاره یا کلام الله بر تخته (1] مینگارند
# به رنگهای مختلف(16] و افسون و تعویذ که18) به زعفران نبشته باشند187).
~~نسیله2   : جنگی (19 و جنگآور3 وگلهآ اسبان.
~~نوکیسه (2   خودنمای و بیمایه و نوتونگر و نادیده.
~~نوگواره   : سختگوی و بسیارگوی.
~~نرگسه   ستاره «21) است و نام گلی است و آنچه «22] به شکل گلها که (22) از
# چوب و گچ در سقف خانه برای زیبایی کنند.
# سخن باریک و خلاصهآ سخن 20) و سخن که در دل زنند (25]).

PageV01P496

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0406.png)

~~نایزه   سوراخ1 و آنچه ابریق و مشربه را باشد که بدان راه آب ریزند و هندوی
# آن را نالکا2 گویند 0].
~~نبرده   مرد مبارز و جنگ آور.
~~ناف هفته   :روز سه شنبه.
~~نامه   : کتاب ومکتوب.
~~نبهره   : درم ناسره.
# موج آب ودندانهآ کلیدان3 و ذکر.
~~نوجبه   : سیلاب.
~~نهاله   کمینگاه صیاد که وقت صید کردن در او نهان 0) شود و به فتح نون نیز
# آمده است.4
~~نابغه   نام شاعری عربی (2) است متقدم.
~~نزه   تیر سقف خانه وقیل(]) به زای پارسی است(5).
~~نله5   شست ماهی گرفتن.
~~نغنغه6   گوشت آنچه جانب فرود دندان بود.
~~نوده   :فرزند عزیز.
~~نزاده (6]   اصیل و از نسب پاک.
~~نواشته ]7   خشت و خمیده و چفته (8] زده و کژ.
~~ناره   زبان8 کپان یعنی خار ترازوی زرگران.

PageV01P497

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0407.png)

~~نوزده و نوشته(: پیچیده وتنه پیراهن ().1
~~نغوشه   : دل کسی(2) از بیم227 شکستن و از کیش به کیش شونده (5).3
~~نوشه]   قوس قزح که آن را عوام کمان رستم گویند.
# : ناله وخروش ونوحه.
# : گدای شوخ وفحل(6.
~~نشیمه   پوست خام پیراسته یعنی سیرم 7).
~~نایره5   : نام آلت جولاهه است47).
~~نفحکله   جوز سخت 9] که آن را هندوی اکهروت6 گویند.
~~نارد کنه [10]   : . پشه که آن را عرب قراد خوانند «1].
~~نان خواه (1]   : تخمی است گوارندة طعام و مفید که هندوی آن را(12) ms177 جواین7 گویند[14].
~~نثیم خایه (18)   گنبد را میگویند.
~~ناوه   جویک8 پشت و آنچه خمیر در او کنند و چوب میان خالی کرده که بدان
# ناوک اندازند.
~~نواجسته   : باغ نونشانده.
~~تیازنده   : یعنی [16] نیفکنده.9

PageV01P498

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0408.png)

~~: گریستن در گلو و سخن کسی در گوش کردن.
~~نام موضعی است در راه کعبه1 و قیل(1 نام چاهی2 است و نوعی از
# رنگ اسب وسیم (2).
~~نوبت و پاس داری(2).
~~آن پوست تنگ که آن«4] از بیغولهآ چشم بر دیده (5) برود.
~~کوزه ومشرابه (2].
~~نیای است 87] میان (1] خالی که شبانان در دشت نوازند و از آن آواز
# خوش برآید و اهل هند آن را بانسلی3 گویند و بعضی گویند شبانان پارة
# برگ در دهان گیرند و آن برگ در دو سفال درآرند و بدمند آواز موزون
# خیزد و در بعضی نسخه به جای نون بای پارسی کرده است(1].2
~~: شنیده.
~~ناسوراخ کرده از مروارید و امثال آن.
~~217 ب: «بعضی کوییند». [2] ب: «ونوعی.. سیم» راندارد [3]آ: پاسه. [4] ب: ندارد [5]آ: «بر دیده» را ندارد [6]ب:
~~شرابه. [7)] ب: تیشه. 82] ب: ندارد [4]آ: ندارد [10] آ: «و اهل -. کرده است» راندارد [11] : ندارد [12] ب: نابخردی.
~~[13]آ: ندارد. [14] ب: اضطراب.

PageV01P499

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0409.png)

# : منکر که انکار آرد.
~~نای ترکی7   نوعی از مزامیر است (2] که به (2] وقت جنگ بر در پادشاهان نوازند و از
# آن آواز بلند خیزد (2].
~~نای   نوعی از مزامیر که چوب آبنوس میان خالی کنند و نه سوراخ و بدمند
# آواز غایت خوش و بلند برآید (5).
~~نابی   : نایزن.
~~نوی   : مردی یازنی (6 که از شهر یا از ولایت (7) نوب1 باشد و نوب نام ولایتی
# است در ملک حبشه 8.
~~نی   نوعی از مزامیر و آن چوی باشد خالی 97].
~~نای   : گلو که(1] عرب آن را(1] حلقوم خوانند (12).
~~نودارانی   مژدگانی وعطای شعر و شاگردانه.
~~نسطوی(12)2   : نام ترسایی.
~~نوی   : به کسر وفتح نون قرآن مجید و نبی به جای واو باء نیز آمده است 12).
~~نوی   : تازگی و جوانی.
~~نوای   نواخت سرود و تونگری و مایه(15) و اسباب(16) ms178 و روزی و ساز و توشه177).
~~نامی   نامور ونام دار.
# : قرآن مجید.
~~نرسی   :نام پسر گودرز و نام مردی وزیربچه و نام مردی دانا.
~~نظارکی   : بیننده ودیدن 27.
~~ناپزوای(2)   بیقدر وبیقیمت و بی حاجت.

PageV01P500

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0410.png)

~~نیازمندی   حاجتمندی.
~~تیایشگری(2)   : دعا و تضرع وزاری عذر.
~~نفیری(3)   نوعی از مزامیر که در وقت سواری پادشاهان در وقت جنگ زنتد.
~~نهاری(7)   چیزی خوردن در روزه.
~~(11ا، ندارد. [2) ا: ندارد. [3] ب: ندارد. [4] ب: ندارد [5] ا: ویلاء ب: ندارد [6]ا: «وپس و گشاده» راندارد
~~1. در شرفنامه: «ویدان .. پیدا، وید و هویدا بمثله و درد که به تازی الم خواند و به معنی نقصان نیزآید».
~~2. شاید مصحف «وجا» باشد.
~~3. مصحف «کست» یا «گست» به معانی زشت، شرم آور، ناپاک و فرومایه (لغتنامه).
~~4. احتمالا این تعریف برای یک بیت یا مصراع خاص نوشته شده است که در آن کلمههای «دیک» و «کست» آمده بوده
~~(چون لکست» فقط به معنی زشت است؛ نه به معنی دیک زشت).

PageV01P501

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0411.png)

~~وشؤیست(
~~وشویست(11: فسون (2) وعلاج وپراکندگی.
~~وزت2   تهی از پوشش و برهنه.
~~وزغست   گیاهی است که آدمیان نیز خورند و به جای واو باء برغست (2) نیز (]
# خوانند (5). خورة حیوانات نیز آمده است (3.16
~~وزتاج   گیاهی است که همواره در آب روید و آن را نیلوفر گویند.
~~ورتیج   پرندهای() است که آن را ولج (8) گویند و عرب آن را سلوی خوانند.
~~ورحچ   : زشت و پلید.
~~وازتج   رسنی و رسته 97] که دختران و کودکان (10] یک سر او (1] به جایی (12
# بندند14] ودوم سر او [12] به (15) جایی (16] دیگر [21 آویزند «218 و بر او 197]
# بنشینند (20) و بجنبانند و بازی کنند و آن را هندوی (21) پینگهه 22)5
# گویند«2).
~~وادیچ   خنبه7 که انگور بر او اندازند و آن جای که انگور رسته بود «24].
~~ولج   : پرندهای (25) است مشهور (26] که عرب آن را سلوی خوانند 29].

PageV01P502

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0412.png)

~~ولید   : نام پادشاه یمن.1
~~وهمند2   : کشت بالیده.
~~والاد وواد3   : عمارت گلین.
~~ورشتاد   : وظیفهآ هر روز.
~~وشناد (1   بسیار هر چیزی و ms179 به سین مهمله (2] نیز(2) آمده است.
~~واخید   یعنی (4) از هم جداکرد(5)
~~ود   دانا و حکیم و عاقل و به جای واورای مهمله رد(16نیز آمده است.
~~وزید(1   :یعنی باد بزید.

PageV01P503

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0413.png)

# : نام رود ماوراء النهر و اقبال کننده در کاری و ادعاکننده.
# به معنی باز.
# : دانهآ انگور.
~~واپس   به معنی بازپس.
~~والیس   : نام حکیم سکندر.
~~وسواس   : سرفه2آ پیرایه وصیاد وسگ و دیو.
~~وادی عروس   نام بیابانی است در راه کعبه.
~~ورس   :بند ورشتهآ ریسمان ومانند آن.

PageV01P504

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0414.png)

~~بند آب و بند رود خرد و کشت و دهقان و غوک1 و به سکون راء نیز
# آمده است.
~~: آروغ و به زبان هندی هخکی2 است.
~~پوستین غایت نرم وقیمتی.
~~خدمتکار درویشان و غلام ایشان.
~~نام جزیرهای است از جزایر دریا و در آنجا درختی است که او بر
# صورت دو آدمی نر و ماده و طول او مقدار یک بدست باشد و از فرود
# تا به ناف یکدیگر متصل و بالاتر از آن علی حده به مواجههآ یکدیگر و تا
# آنکه بار او بر درخت است سخن میگوید و میجنبد و چون از
# درخت جدا کنند، بمیرد و سخن نگوید و نجنبد و گویند نام آن درخت
# واق است.
~~نام مردی که عاشق عذرا بود و آن که بر بکر قادر شدن نتواند.
~~وباسک4
~~(1]2: این فصل راندارد [2)6 این فصل را ندلرد [3) ا: این فصل راندلرد
~~1. به معانی «دهقان و غوک» در فرهنکهای دیگر دیده نشد؛ به معنی «غوک» احتمالا مصحف «وزغ» است.
~~2.ieudi: علا Iieouem (Oleienoeyy furod, Ceeiaieel nimadieol gllt)
~~3. ممکن است «وشمک» مصحف «شمل» باشد (تذیر احمد1، ص 351).
~~4. احتمالا تصحیف «اباسک» است، واو عطف را شامل لفظ کرده آد در لسلن الشعراهم هر دو آمده است. فرهنگنامه
~~فخر قواس فقط «باسک» را دارد (همو3، ص 32).

PageV01P505

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0415.png)

~~پیوند و آرایش پوستین که در دامن و گریبان و هر آستین در رقعهها4 دوزند.
~~آن رسن که یک سر او ms180 به جایی و دوم سر او به جایی بندند تا خوشههای
~~انگور تر بر او اندازند و خشک کنند و آن را آونگ نیز گویند و اهل هند
~~بلگنی5 خوانند.
~~: درویش وگدا.

PageV01P506

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0416.png)

# بخار که از آب گرم و ریگ و طعام گرم و از زمین گرم خیزد و آن را
# هندوی بهاپه1 گویند.
# گونه ومانند ودین.2
# : آماس را گویند.
~~ورستان3   :امت.
~~وززیدن   اقبال کردن در کاری و ادعا کردن و کاری کردن.
~~ورسن   : بند ورشته.
~~ورفان (3)   : شفیع و خواهش کننده.
~~وارن   : آرنج دست.
~~وارؤن   نحس وبدخوی و بدبخت.
~~واخیدن   از هم جداکردن.
~~واچیدن   : دانه به منقار و یا به دست گرفتن و از زمین برداشتن و هر چیزی از
# زمین برکردن.
~~وامران4   : گیاهی است.
~~وزیدن   : آواز باد و آسیب باد و بزیدن به جای واو باء نیز آمده است.
~~النبانه   نام کوهی است که ابدال و اوتاد آنجا عبادت کنند.

PageV01P507

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0417.png)

~~ویره   : درخت خربزه.
~~والده   : مثله.3
# ریش که عرب آن را جراحت خوانند.
~~وسینه (212   : جوشن.
~~وارونه]   نحس وبدبخت.
~~وزبوشنه   چادر و دامنی و سرپوش زنان.
~~ورده   : برج.5
~~ورنجه   نام مردی آلانی که مبارز لشکر روس بود.
~~وشکزده   چست و ساخته با جد و توش (5] و به سین مهمله نیز آمده است (2) و
# بعضی گویند به شین معجمه با جد و توش و به سین مهمله چست و
# ساخته [].6

PageV01P508

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0418.png)

~~ولغونه 1   : سرخی و سپیده که بر روی عروس مالند تا زیبا نماید و آن را گل گونه
# نیز خوانند.
~~واقصه1   نام مقامی است در سرحد دریای مکه.
~~وحشینه   :سپید.
~~ویزه   خالص وخاصه وخلاصه.
~~ویده   چاره جستن.3
# به معنی آه و دریغ.
# : خشم.
~~وسمه   داغ4 وسنگی5 سبز که ترکان بدان ابرو کشند.
~~وشنگه (2]   عورت [مرد]6 و مردم با جد وتوش.7
~~وشکله   : دانهآ انگوری.
~~أدجه الز انجاما آخر الین نصل بتبه فدن هارد ()ا رنه لنکة ذهلن کویار ه نتعم یر همن تزرهع ) ب:
~~این فصل ms181 را ندارد.
~~1. نک: «واقصة» در لغت نامه.
~~2. در زفان گویا آمده است: «وخشینه: مرغی است سبید، وقت بهار در باغها نشیند». این کلمه به همین شکل در
~~مؤید الفضلا، فرهنگ جهانگیری و برهان قاطع آمده است؛ اما واضحا این مصحف ولژة «خشینه» است و واوعطف را جزء
~~کلمه پنداشتهاند. ظاهرا این اشتباه نتیجهآ غلط خوانی مندرجات زیر از فرهنگنامهآ فخر قواس است: «تز: مرغکی بود کوچک
~~و خشینه یعنی سپید، وقت بهار در باغها نشیند» (نذیر احمد1، ص 22) . صاحب زفان گویا «وخشینه» را کلمه جداگانهای
~~دانسته و به معنی پرنده آورده؛ حالآنکه قواس فقط تزرا شرح داده است؛ «خشینه» صفت آن مرغ است یعنی او سفید است
~~(همو2، ص 43). بدین ترتیب، در اثر غلط خوانی، کلمهای نادرست به وجود آمله و در فرهنگهای بعدی تکرار شله
~~است. در این فرهنگ «خشینه» به معنی مرغ سپید آمده است.
~~3. در زفان گو یا نیز: «چاره جستن»؛ ولی در برهان به معنی «چاره جسته» از مصدر ویدن و ویدیدن.
~~4. در شرف نامه: «داغ کردن»؛ در مدارالافاضل: «داغ و برک نیل که بدان موی و ابرورنک کنتند و همان صحیح است».
~~5. در یکی از نسخههای ذفان گویا «رنگی سبز» آمده است (هموا، ص 354).
~~6. در زفان گویا «وشنگه: عورت مرد یعنی ...یر».
~~7. به معنی دوم «وشکرده» است؛ کر زفان کویا «وشکرده: به کسر واو، چیزی با جد و کوشش، و کویند با توش و پوش
~~یعنی کر و فر و توانای» (نیز نک: «وشکرده» در همین فرهنگ).   8 شاید مصحف «تشی» باشد.

PageV01P509

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0419.png)

~~وسنی   : انباغ یعنی دو زن که در حبالهآ یک مرد باشند از آن یک زن مرد (1 را
# وسنی باشد یعنی سوکن.1
~~وایاوای   : شور و غوغای واقعهزدگان.
~~واهی   : گمراه.2
~~وای   : آه و دریغ و نالهآ مصیبترسیدگان و دردمندان و نفرین کردن بر کسی.
~~وشی   نوعی از جامههای نرمینهآ منقش است.
# باب الهاء مع الألف(2)
# ساخت زین و اسب تند زین کرده ms182 و دوال تیغ.3
~~هیجا   : جنگ.
~~همانا   پنداری وبدانی و مگر و باشد و گویی.
~~همیلا   : نام کنیزک شیرین.
~~همتا   جفت و برابر و هم جنس وهمزاد و همسر و مانند و مثل.
~~همجا   : ملامت.
~~ها   : اینک.
~~هوا   : میان آسمان و زمین و یاد و عشق و محبت و حرص و هوس و آرزو و
# کام(2) وضایع.4
~~هوندا   : سخت آشکارا.
~~[1]آ: مردم. [2] ب: این فصل راندارد. [3]آ: هنکام [4] ب: این فصل را ندارد.
~~1. کلمه هندی است (نک: «انباغ» در همین فرهنگ).   2. در شرفنامه و مدار الافاضل به همین معنی آمده است.
~~3. در فرهنگهای دیکر به معانی ساخت زین رآواز مهیب و هلیله آمده است (نک: لغتنامه)،
~~4. به معنی ضایع «هبا» آمله است.

PageV01P510

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0420.png)

# : همه آرایش وزیور و زیب عروس و هفت ستاره در هفت افلاک و عدد
# چهل ونه بر حکم ضرب.
~~هرات   نام شهری که آن را هری گویند.
~~هرهفت   تمام آرایش و زیور وزیب عروس.
~~هملخت   : کفش.
~~هنگفت   :جامهآ سفت () و سبزه و گیاهی است که آن را تره بهاری گویندا و
# بعضی هتگفت2 به جای نون تاء گویند.
~~همدست   همسر در مرتبه و موافق.
~~هدج (322   بیتالمقدس را گویند و بتخانه نیز.
# : اسب نیک.
# نصب نیزه و علم بودن(2) و راست باز کردن اگر چیزی برزمین افکنی و
# راست بایستد گویند هچ کرده است.
~~هیلاج (5   رسول اصل وعطیهآ عمر که بر حکم طالع بود.
~~هودج(16   جهاز مادهشتر آراسته به عماری که آن را محافه گویند.
~~هیچ(7   چیزی نه و خالی.
~~(ا شفت2) ب: نلالد [3) ب تناده (2) بة ود اه) بن تلاه اء انب نلادلد 2ل متی (2 ر کرنده را
~~ندارد.
~~1. به معنی دوم در فرهنکها دیده نشد؛ «هنگفت» به معنی کنده و ستبر و ضخیم باشد و این معنی را بر جامه و پارچه
~~پوشیدنی بیشتر اطلاق کنند (آنتدراج).
~~2. به احتمال قوی مصحف «هنگفت» است (لغت نامه زیر هتگفت).
~~3. شاید مصحف «هوخ» یا «دژهوخت» باشد. ms183
~~4. مصحف «میدخ» است (نک: «هیدخ» که ممکن است در اصل «یدق» باشد در لغتنامه).
~~5. نک: حاشیهآ «هیدج» در همین فرمنگ.

PageV01P511

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0421.png)

~~هیربد   : خادم آتشکده.
~~هرمزد   : نام ستارهای(1) است4) که آن را مشتری گویند و نام پسر نوشیروان عادل(2).
~~هنکارد1   تندی.
~~هلد   :به مغنی() فروگذارد.
~~هزیر   پلنگ2 و بعضی گویند(8] شیرنر.
~~همیدر   : همین جا6) وهمچنین و همین زمان و قیل به یای پارسی.
# : یخ.
~~هریر   : زیرک و هوشمند و نیکو وفرخ و هشیار.
~~هنگامهگیر   : بازیگر.
~~هؤر   : آفتاب و ستارهای که بعد از هزار سال برآید.
~~هنوار   : برابر وهمیشه.
~~هشیوار   : هشیار.
~~هشدار   : به 5) معنی (1] هشیار باش.
~~هودر   : زشت.
~~کفت صدر3
~~هفت صدر3 نام موضعی است.
~~هیر   : آتش.
~~هزاردر4   : هزاردستان.
~~12] ستاره [2)ا ندرد [3) ب: ندرد [2) ب: «به معنی» راندارد [5]ل: «بعضی کوند» رانداره [6آب: ممآنجا 87]

PageV01P512

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0422.png)

~~هزاهز(3)   آنچه در خاطر ترس آردوقت جنگ و جنبش لشکر از بیم.
~~همباز   : شریک.
~~هندؤدراز   حبشی وتیره.
~~هریز   فرخ و نیکو وقیل به آخررای مهمله صحیح(2) است.2
~~هاژ   :حیران وفرومانده.
~~هرماز3.   بتخانهای که در او هر جنس17) صورت نقش کردماند(9) کسی که
# حاجت داردا26 بر یکی صورت نظر بگمارد درحال آن صورت 12) در
# جنبش آید چون بجنبد موم بر آن زنند درحال آن صورت مسخر گردد و
# بدان قوت هرچه بخواهد بکند.
~~هزمز   :نام پادشاه(8) که پسر نوشیروان بود.
~~هفت تثلی دز   یعنی [10] هفت[1 آسمان.
~~هلندوز   گیاهی است.
~~(1 ب: اسمعیل0[2] ب: هزا کز [3) ب: اصح (5)ا جن (5) ب اکرده باشند»: [2] بة «لنه باشد».11: هقلر.
~~صورت» را ندارد. [8] ب: پادشاهی. [9] ب: انوشروان. [10] ب: ندارد [11] آ: ندارد.
~~1. در لغت فرس (اسدی 1): «منجار کسی باشد که راه بکذارد و برابر راه همی دود»؛ «هنجار: راهی بیداه باشد که جاله
~~نبود» (همو2).
~~2. نک: «هژیر» در همین فرهنگ.   3 نک: «هرمان» در همین فرهنی.

PageV01P513

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0423.png)

~~هؤش   : هشیاری وذهن.
~~هش   : بیداری دل.
~~هراش   قی و پری دهن و به زای معجمه نیز گویند.2
~~هؤش   : مرگ وهلاکت.
~~هپاک   : تارک سر. ms184
~~هزای   ابله ونادان که زود فریفته شود.
~~هؤلک   : بازی ای است در ملک بالا3 و با واو پارسی گردون بازی.
~~هسک   بدانچه غله افشانند(2] وآن را هندوی چهاج4 گویند().
~~هاتلک8   به معنی بشتاب.

PageV01P514

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0424.png)

# آن هفت ستارة ثابت که عرب آن را بناتالنعش(1 خوانند و آن دوآند
# یکی را کبری گویند و2) دوم را صغری خوانند و دو ستاره از نعش که
# مقدماند آن را فرقدان خوانند.
# زیرکی و هوشیاری و ادب.
# :برابر و همسر و هم شکل.
# نام پادشاهی() است(1] متقدم که پسر سیامک بود از نسل کیانیان 8،
~~هول1   کتف و دوش و قیل به واو پارسی.
~~هلال   : ماه نوو (2 نام پادشاه قیروان2 و نام غلام علی مرتضی رضی الله عنه.3
~~هال   : آرام وقرار.
~~هیکل   :شخص و صورت و جثهآ بزرگ و بتخانه و بهارخانه و شکوه و شکل و
# اسب سرکش.
~~هلهال   : غربال.
~~همال   همتا وهمسر وانباز.
~~هل   به معنی فروگذار.
~~هایل4   : نام غولی هولناک.
~~هزیل   : لاغر.
~~هدل 526   دارویی است تلخ و نافع.
~~()آ: الذمش. [2] ب: ندارد (3) ب: پادشاه [4] ب: تدارد [8)1: «از نسل کیانیان» راندرد [6]2: «ماه نوده را ندلرد
~~[7] آ: هرل.
~~1. شاید به معنی کتف و دوش مصحف «کول» باشد.   2. به این معنی در فرهنگ ها دیده نشد.
~~3. در مدارالأفاضل: «هلال: ... ونام غلام مغیره که یکی از اصحاب بود.. وغلام خوبرو وقیله است لز هوازن .».
~~4. «هایل» صفت است به معنی ترسانتله و هولناک.
~~5. در دستورالأفاضل: «هدل: کیاه تلخ عرف ککرونده». در مدار الا فاضل اشاره شده است که این کلمه عربی است.

PageV01P515

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0425.png)

~~هلاهل   : گشنده(1) و نوعی از زهر.
~~هزقل   : نام پادشاه روم.
~~هبل   : بتی که در ایام جاهلیت در کعبه بود(2)
~~هروتوم (   : اسپغول که آن را7] عرب بذر قطونا1 خوانند.
~~هزارجشم   :نام زحمتی است که بر پشت بیرون آید و آن را عرب سرطان گویند(5] و
# بعضی دندارو2 را گویند و قیل اصح به های آخر است.
~~همدم   : مصاحب وملازم.
~~هلم(2 ms185   : بیا.
~~هروم   نام شهری است که آن را() بردع گویند 8).
~~هنگام   : وقت.
~~هفت خوان   نام راهی است و هفت عقبه که در هفت منزل راه دژ رویین است.
~~هرین   : آوا (9] و(1) ساخت زین3 وآواز (11 جلاجل.
~~هون   : زمین کشت با کلوخ(12).
~~هامؤن(13)   زمین هموار وصحرا ودشت و دامن کوه.

PageV01P516

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0426.png)

~~همایؤن   : مبارک وسعد.
~~هازئدن   : نگریستن.
~~همیدون   هم اکنون و همچنین و همیشه و به یای پارسی نیز آمده است.
~~هزمان   مختصر هر زمان است.
~~هارؤن   نقیب و قاصد و شتر که در گلوی او جلاجل بندند و نام برادر مهتر
# موسی ونام خلیفهآ بغداد.
~~هین (]   بشتاب و تعجیل باش و سیلاب و به معنی هی.
~~هین وهین   به معنی این و این وهی وهی.
~~هشتن(2]   : فروگذاشتن.
~~هان   بدان و آگاه باش و بکن و بشتاب و هی.
~~هین هین   : نام آواز (2]) است.
~~هاون   سنگی است در میان کاویده که در او() سرمه و ادویهها آس کند و
# غله بکو بند.
~~هیؤن   : اشتر واسب.1
~~همدان (5]   : نام شهری است(6].
~~هرمان   عمارتی است استوار و قوی در مصر که پیش از طوفان ساختهاند و در
# او مصور جمله (1 صورتهاست و آن را حکیم ساخته است و در او
# کتابها داشته است چون کسی را حاجت افتد بر یک صورت نظر
# گذارد (8) آن صورت درحال در جنبش آید آن کس درحال بر وی موم
# زند نقش آن صورت بر آن موم آید() و مسخر او شود بعد (10 به واسطهآ
# او کارهای او به اتمام رسند.
~~همکنان   همه کس(1] و به کاف پارسی نیز(10] خوانند.2

PageV01P517

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0427.png)

~~هوشازده   [اسبان وشتران بهغایت تشنه] 20).
~~[هویه](3]1   دوش وکتف و حمایل.2
~~هزوانه   : بیمارستان.
~~هزینه   آنچه بدان روز بگذرانند یعنی راتب و نفقه.
~~هزکاره   تتره3 که بیشتر حلواییان دارند.
~~هزارچشمه   زحمتی که بر پشت بیرون آید و آن را سرطان گویند1) و بعضی دندارو2
# گویند.
~~هرزه   بیهودهگوی (] و گزاف (2].
# خرمن ماه وآفتاب.
# : نام منزلی است.
# : نام شهر ms186 هریو.
~~هیمه   گوشتابه و هیزم و چوب خشک و قیل به یای پارسی هیزم و به یای
# عربی گوشتابه.
~~هندوانه   خربزه(57 وقیل گلینگرا(615

PageV01P518

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0428.png)

~~همواره و هماره : همیشه ودایم.
~~هامه   : سر وپیشانی .
~~هرآینه   : ناچار.
~~هوبیله1   ریم اندام و ریم جامه و جزآن.
~~هشته   : فرو71) گذاشته.
~~هنگامه   مجمع بازیگران وانجمن افسانه گویان و محفل قصه خوانان.
~~هایاهای (2) و های هؤی و هایاهوی : شور و غوغای شادی و میزبانی و قیل هایاهای شور و غوغای
# واقعه زدگان.
~~هایهای   : زود زود.
~~هلی   : فروگذاری.
~~همای   نام خواهر اسفندیار و نام دختر بهمن که او را هم بهمن در حبالهآ ()
# خود آورده بود و حامله شده (5) و پسر زاده(2) و نام او داراب بود و نام
# جانوری سعد که استخوان خورد.
~~هم بؤی2]   هم خوی وهم روش (].
~~هزارمیخی   خرقهآ درویشان.
~~هندی   : نام پهلوانی که از ریسیدهآ مادر خود میخوردی و پوشیدی.
~~هندی   تیغ دورویه و پولاد هند و نام ملکزاده و نسبت به هند.
~~هوای   : آرزو و حرص وعشق و هوس وکام
~~هری   نام شهری است.
~~هستی   موجودات.

PageV01P519

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0429.png)

~~: شور وغلبه ونعرة () روز محشر.
~~: شتابی.
~~هیهی   افسوس ومنع کردن و دریغ خوردن و حسرت.
~~هی   منع کردن و هوی (2) منع () کسی را از کاری و تنبیه و اشارت سوی
# کسی جنبانیدن(7]) [وا] هلا ودریغ نیز (5).
~~هکری2   : کشت که از باران آب خورد و عرب آن را لحق3 خوانند.
~~هکوی   : سرگشته و متردد.
~~هلوی   گردونبازی.
~~: نام برادر یوسف.
# غارت و تاراج و غارتگر6 و نام شهری است که آنجا مشک7 خیزد.
~~قوت و محل وزهره و مجال واندازه.8
~~: شب تاریک و شب بیستم و هشتم9 و نام شبی تاریک است که در
# سالی یک بار آید و آن وقتی که آفتاب در برج قوس باشد و جمله برجها
# طیر کنند و هرکه در آن شب زاده شود بدخوی و بدبخت یا خنثی شود.

PageV01P520

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0430.png)

~~یعقوب   نام صاحب مذهب ترسایان و مجتهد و صاحب ms187 قول ایشان و کبک(21
~~یعسوب27)   نام شاه زنبوران که پیش امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه ایمان آورده بود.
~~یاب   :یابنده.
~~یبروج3   مردم گیاه و آن گیاهی است به صورت دو آدمی پشت بر پشت یکدیگر
# میروید و برای کیمیا کار آید و آن در چین است هرکه آن را برکند بمیرد
# و آن را آسترنگ نیز گویند و قیل یبروح به حای41) مهمله صحیح است.
~~یلواج   به فتح لام و به سکون پیغامبر.
~~یفتنج4   مارزرد.
~~یج   به زانو نشاندن شتر [وا سخن که پنهان گویند.5
~~یأجؤج مأجوج: آجار.6
~~یاسج   به ضم و کسرسین مهمله تیر با پیکان10 و به جیم پارسی نیز خوانند.

PageV01P521

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0431.png)

~~یارد   : به معنی تواند.
~~یاکند   یاقوت.
~~یازد   به معنی میل کند و قصد کند و در چیزی دست زند.
~~ایک نورد   یعنی یک طریق و یکشکل و یکپیچ.
~~یزدجزد   نام پادشاه عجم27) ونام پسر نوشیروان عادل(3).

PageV01P522

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0432.png)

~~برو به زبان ترکی.
~~یاور   یاری ده و یاریگر.
~~یرمر   : انتظار.
~~یار   صاحب و محب و آن که به کار آید.
~~یکسر   : از یک سر تادوم سر،2 تنها و ناگهان و همه.
~~:ستاره است و نام بزرگ.4
~~قصد و میل کننده و به معنی امر نیز آید ای قصد کن(7) و میل کن.
~~: خررنگ 1]
~~جستن و درندة (8] مشهور و سگ کوچک و بعضی گویند به واو پارسی
# جستن است و به واو عربی پلنگ و قیل به هر دو حرف آمده است و
# گریز 667 را نیز گویند.

PageV01P523

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0433.png)

~~طرف بر کمر پرچین گذارد().1
~~جستن را میگویند (.2
~~: زنجیر3 وچوی که بر گردن هر دو گاو کشاورزی مینهند و آن را جغ
# نیز گویند و(2] خل2).4
~~: بند آب ورود(5).
~~: میوه.
~~: قبای پاچاک و آن را یلمه نیزگویند «1.
# پاسبان و نگاهبان شب.
~~: نام غلام ترکان.

PageV01P524

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0434.png)

~~یرنداق [11   دوال کفش دوختن و دوال رودگانی.2
~~یغلق   :پیکان تیر وتیر.
~~یاخلق3   : روشنایی.
~~یلاق   نام پادشاهی است و نام ms188 غلام ترکان.34
~~یشک   : یکی از چهار دندان آدمی و شیر و سگ و جز آن که عرب آن را ناب
# گویند و هر چهار را انیاب(2) گویند(3).
~~یشکوی5   مرد جلد وقوی و سختی [کش] نیز.
~~یکشک (614   چوب (5) بریان کردن.
~~یندک7   : پنبهآ زده و پیچیده.
~~یکایک   : به (2] معنی (] یکیک و همه و ناگهان.
~~یمای   نام پادشاهی است و نام بندهآ قیصر روم.
~~یؤزک   سگ خرد که کبک را از سوراخ پاک گزد.
~~یؤک   چیزی است که بر اونان نهند و در تنور زنند.
~~یلک   کلاه پادشاهی است.

PageV01P525

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0435.png)

~~یشل   : درآویز.
~~یشکول2   : مرد جلد (1 وقوی وسختی لکش]10).
~~یغلول3   : اسب همواررووکواکب.
~~یؤدل4
~~یزمل5   : ریگستان.
~~یمل   : نام مقامی است.
~~یال   : گردن مردم و حیوانات و موی گردن اسب و جز آن..
~~ینال   : نام بندهآ سنجر 3] است.
~~ایل   : پهلوان توانا ودلیر.
~~یکدل   : موافق.
# : بیپدر و بیبهره؛ اما از آدمیان بیپدر و از چهارپایان بیمادر و از
# جواهر بی مثل وقیمتی.
# : نامی از نامهای ترکان است و خانهآ تابستانی با دیوارهای مشبک و
# گروهی آن را جعفری گویند.

PageV01P526

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0436.png)

~~یاسمین[3]   نام گلی است زیبا در ملک بالا3 وقیل گل جنبه(.2
~~یاسمن 5   نام گلی است خوش بوی و قیل گل جنبه().5
~~یمن   : نام شهری.
~~یؤن   نمدزین.
~~یؤنان   : نام ولایتی.
~~یازیدن   میل وقصد کردن ودست زدن.
~~یازان   میل وقصدکنان.
~~یزدان   خدای را گویند و قیل خدای باطل را نیز گویند.

PageV01P527

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0437.png)

~~یخچه   :ژاله وقیل دیو ستبه نیز.1
~~ایلده[؟]   : مسجد.
~~یکدله   موافق.
~~یلمه   قبا.
~~یاوه   : گم کردن راه و سخن فحش.
~~یافه   : مثله.
~~یهودانه   :آن پاره جامهآ زرد ویا کبود که جهودان بر کتف دوزند تا از دیگران فرق
# باشد17)2
# :مثله.
# : آرزوی وقیل یوبه4 آرزوی0).
~~ایکره   : به معنی (7] یک بار.
~~یغعله (8]6   : نردبان.
~~یؤزه 7181   شکربسته و قیل پوزه1) به بای 40] پارسی.
~~یشمه   چرم خام راست کرده و پیراسته و سیرم.8
~~[] ب: ندارد (2] ب: آرزو [t3ا یراغه [4] ب: «به معنی» را ندلرد [5] ب: ms189 یغله (6]آ: یوزه [7] آ: یوزه [4] آنیای.
~~1. به معنی «دیو ستبه» در فرهنگ ها دیده تشد.
~~2. در مدار الأفاضل: «یهودانه: آن پارة جامهآ زرد یا کبود که جهودان برای فرق مسلم و جهود بر کتف دوزند...».
~~3. احتمالا تصحیف است؛ در شرفنامه: «یوبه: آرزوو امید و بویه...».
~~4. تصحیف است از «بویه» (لغتنامه زیریوبه).   5. نک: «یراعة» در لغتنامه.
~~6. شاید تصحیف «پغنه» باشد.   7. نک: «شکربوره» در همین فرهنگ، نیز «شکر بوزه» در لغتنامه.
~~8. در شرفتامه: «یشمه: چرم خام بی چربو چون سیرم و امثال آن»؛ در زفان گو یانیز همین است.
~~9. به معنی «ظفر و پیروزی» در فرهنکهای دیگر دیله نشد.

PageV01P528

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0438.png)

# 525
~~یارای   : محل و مجال واندازه وتوانایی.1
# : ذخیره وناخورده.
# زبانی است از آن یهودیان.
~~یحیی   نام مردی بزرگ و سخی که وزیر هارون رشید بود( و او را یحمی خالد
# برمکی گفتندی2 و نام پیغامبری و به فتح یای دوم نیز خوانند.
~~یلی   : پهلوانی.
~~یتاقی   : پاسبان شب.
~~یؤزی3   : خوره.
~~یاری   : به کار آمدن کسی را و محبت والله اعلم بالصواب0
# تمتم تمت تمام شد.

PageV01P529

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0440.png)

~~آذرآسا«2)
~~آذرآسا20): مانند آتش.
~~آب آذرآسا«2]   شراب سرخ وگرم وتیز.1
~~ابوالعلاء   : پالوده.
~~م القوی   : سکبا.
# : آفتاب.2
~~امالقری   : آش ومکه وسورهآ فاتحه.3
~~ابوالحیا   عثمان عفان رضی الله عنه.
~~امی گویا   محمد علیه السلام.4
~~آستان فنا
~~آستان فنا : دنیا.
# : دنیا.
~~آتش سودا   یعنی تیزی فکر ومحبت و سوز عشق.
~~آتشی را   یعنی شیطان را.
~~ابوالهیجاء   یعنی علی رضی الله عنه.

PageV01P531

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0441.png)

~~آب آسیا   یعنی آسیایی که در کرانهآ 1 آب روان نصب کنند و آن به زور روش آب
# بگردد.
~~آتشین دواج سراپا : یعی شراب سرخ وآفتاب.1
~~الف استوا   یعنی خط استوا.2
~~آب آتش نمایعنی شراب سرخ.3
~~آب آتش نما
~~اصل حیا   عثمان عفان رضی الله عنه.
~~آتشپا   : یعنی شتاب و گرم رو.
~~ام الظباء0   : یعنی دشت.
~~ام السماء   : راه کهکشان.
~~ایرمانسرا   یعنی این جهان وجای عاریت.4
~~انگشتنما   یعنی مشهور و معروف همهآ عالم.
~~اولاد الزنا ms190   یعنی حشرات زمانه که در بشکال5 پیدا آیند و از تاب سهیل بمیرند(6.22
~~اجل گیا   : زهر.7
~~آب و آتش یک جا : یعنی شراب لعل وآبگینه سپید.
~~اهل عبا   یعنی خاندان علی رضی الله عنه. گویند پیغامبر علیه السلام وفاطمه و
# علی رضی الله عنه واولاد او.
~~فسون مسیحا یعنی معجزة عیسی علیه السلام در احیای اموات.8
~~آب فنا   : یعنی تیغ.

PageV01P532

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0442.png)

# ب
~~ابوعجب   بزغالهآ بریان کرده.
~~آشوب آب   یعنی موج آب.
~~ابوتراب   : کنیت علی رضی الله عنه.
~~آب گون حجاب عنی آسمان.1
~~آذرگشسپ   نام آتشکدة مغان.
~~آتش اصلاب   یعنی آب منی و شهوت مردان.2
~~آتش بر آب   :یعنی تیغ وخنجر.
~~آتش و آب   شراب سرخ وشیشهآ سپید و تیغ وخنجرتیز0).
# کنیت بازیگران.
# : باران.3
~~اهل تواب   یعنی صلحا وعباد وزقاد.
~~اوج آفتاب   یعنی درجهای است در برج سرطان که در آن اوج( افتاب [است].
~~ابن العنب   : می انگوری.
~~آتش صلب   : یعنی آفتاب.
~~آب   رونق و جاه وفیض وعطا و رحمت وسخن آب.
~~آب طرب   :یعنی شراب.

PageV01P533

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0443.png)

~~آتشین آب   : یعنی می انگوری و اشک خونی و اشک غمزدگان.
# : نام پادشاهی.
~~آسیاب   که به زور آب روان بگردد و آن را آب آسیا نیز گویند.
~~ابن طاب   نوعی از خرما از مدینه.
~~آخردست   یعنی آخر وقت ونهایت و انجام.
~~آزردهپشت   : یعنی کوزپشت و دوتا و پیر نگون.
~~ابرمجنت   یعنی فراق واندوه ومشقت.1
~~آفتاب پرست: نیلوفر وحربا.
~~آب عشرت   : می انگوری.
~~آبده دست   : یعنی محمد علیه السلام و هرکه از او آرایش صدر باشد.2
~~آب درجوی توست : ای دولت و بخت و اقبال و فرماندهی( و حل عقد(2) و امور خلایق بر
# دست توست.
~~امانت کجاست: ای محبت وعلم کجاست.
~~آفتاب هویت
~~آفتاب هویت: شهرت اثبات ذات باریتعالی.4
~~آسمان صفت
# صفتای کامکار وقادر5

PageV01P534

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0444.png)

# 531
~~ازدست رفت   یعنی بیهوش شد و تفته(1) شد و رفت.
~~آبت زیر کاه است یعنی رونق و جاه تو خسپوش «2] است.1
~~اینت   به معنی اینک ms191 واین توراست و زهی [و] عجب.
~~الف نقش بست یعنی هرچه اول آفریده شد.2
~~ازدست دهر جست یعنی مرد.
~~از صورت خواری بشست: یعنی عزیز گردانید و زینت داد.3
~~آستان برخاست یعنی بکند و مستور(2) و معدوم شد.2
~~آستان برخاست
~~اقصی الغایت
# غایتیعنی نهایتترین نهایت.5
~~ازگلها گلاب انگیخت: یعنی گریست.6
~~اژدها رایت   یعنی علم سیاه منقش که به صورت اژدر بر سر علم نیزه آویزند.
~~ابلق به دست   یعنی براق به دست.
~~آب از سرگذشت یعنی در هلاکت افتاد وبی چاره شد.
~~این تیره دولت این جهان.
~~از مروارید برگل خوشه بست : یعنی غایت بسیار گریست.7
~~آبدست   وضو و استنجاکردن به آب و شیرین کار و پاک (1.
~~آزرمید خت []   : نام دختر پرویزشاه.
~~آذرپرست(6]   یعنی آتش پرست.

PageV01P535

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0445.png)

~~اریعین صباح   یعنی آن چهل صبح که طینت آدم گذشت.1
~~این مستراح   یعنی دنیا.
~~انیس الأرواح   :یعنی انگور.
~~ابن صبح   : آفتاب.
~~آتش صبح   یعنی روشنایی صبح و آفتاب و گرمی و روشنایی آن.
~~ام الفرح   : کورآب که آن را سراب نیز خوانند.
~~آینهآ چرخ
# خیعنی ماه وآفتاب.
~~این خشن هزارمیخ یعنی این فلک و این شب.2
~~آتش چرخ   یعنی کرة آتش و چرخ اثیر و آفتاب.
~~ابلق چرخ   :یعنی روزگار.
~~آبنوسی شاخیعنی ناروشنا3
~~اژدهای چرخ
~~اژدهای چرخ یعنی عقدة رأس وذنب وتنین.
~~این به صبا داده شاخ یعنی بهرة نوداده.4

PageV01P536

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0446.png)

~~آب در جگرندارد یعنی سخت بینوا و تنگ دست و بی مایه گشته«1
~~آهو به تو باد   یعنی مقید و گرفتار توباد.
~~آیی و سنگی ندارد یعنی وزنی [و] وقری و گران باری ندارد.
~~ازگاو به مرغ آمد 21): یعنی از خیک در بطک آمد.1
~~ازبط به ماهی شد یعنی در پیاله رسید.
~~آب مروارید   یعنی علتی که چشم را حادث میشود و پرده بر مردمک دیده پیدا
# میشود و آب سپید که در چشم فرود میآید و جلای(2) در و نام نوا.
~~از کام نهنگ برآورد یعنی به قوت تیغ ms192 چیزی از کسی بستد.2
~~آب گرد   یعنی آن دریا که ورا بر چین است.3
~~آب داد   یعنی اعتبار نهاد.
~~آب روی برد   یعنی اعتبار برد.
~~آهوشد   : یعنی بگریخت.
~~آتش قند   یعنی سرخی لب.
~~آتش خرشید   یعنی سوز عشق و گرمی آفتاب.
~~آتش زد   یعنی ترک کرد و در غضب آورد و سوخته و خراب کرد.
~~آتش بنشاند   یعنی اشتها ببرد.
~~از گرد عدم شانه کرد یعنی موجود کرد و آفرید و ظاهر شد.4
~~ازپشت سیاه زین فروکرد یعنی شب کوتاه شد.5
~~ازگل او برخورند یعنی از شفاعت او بهرهمند شوند.6

PageV01P537

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0447.png)

~~ازجای برد یعنی حیران وبیقرار کرد.
~~آفتاب زرد   یعنی زعفرانی و خربزه و آفتاب وقت عصر.
~~آهن سنجر(1) نخورد یعنی زخم سکهآ او نخورد و زحمت سلاسل او نکشید.1
~~از پشت کوه چادر احرام کشید: یعنی برف را در گداز آورد.2
~~اندود   : یعنی کاهگل کرد.
~~آب منجمد   یعنی تیغ وپیالهآ بلور ویخ.
~~آب منعقد   : مثله.
~~آب رسانید   یعنی گریست.
~~آب به دل میشودیعنی سردی در دل میافتد.
~~آرایش خورشید عنی نام نوای خسروانی.
~~آب کند   :آبگیر و گوک و مغاک که از قوت و کثرت آب در زمین افتد.
~~استره لیسید : یعنی دلیری و گستاخی کرد.
~~آفتاب به دیوار رسید : یعنی آخر رسید و تمام شد و نزدیک فنا رسید.
~~ابروان را زه درافکندیعنی به ناز و حرکت ابروان را گره افکند.3
~~از پنبه بناگوش کفن پوش شد: یعنی موی سپید دمید.2
~~ابروی حبش به چین درآمد: یعنی هلال فرود آمد و بینور شد.5
~~الماس سیمایی زره پوشد: یعنی از مهابت آب شود و در لرزه آید.6
~~ارغوان را نیلوفر بدل کرد : یعنی سرخروی را کبود کرد به زخم طپانچه.7

PageV01P538

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0448.png)

~~از باد بر خاک خواهد افتاد: یعنی از اسب بر زمین خواهد افتاد.1
~~ازماه «1] پروین گشاد : یعنی خندید.2
~~ام القلاید   : شارستان [2) زرین.3
~~ازپوست بیرون آمد : رنجید ورفت و مرد.
~~ادب آوازه کرد   یعنی ادب بلند آوازه ms193 کرد و نام آور شد.4
~~ابرش خورشید   یعنی آسمان.5
~~آیت مقصود   یعنی آیت اطیعوا الله تا[...] منکم.6
~~آتش از او یافتند
# از اویافتند یعنی رونق از اویافتند.7
~~آتش بیداد   یعنی رونق ظلم.

PageV01P539

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0449.png)

# فرهنگ مفتاح الفضلا
~~آب لالهآ تر یعنی شراب( سرخ1
~~آفتاب زحل خور : آتش.2
~~آب جگر   یعنی خون و آب گریهآ مغمومان.
# اقوت وار یعنی شراب سرخ.
~~آب زر   یعنی شراب زعفرانی.
~~آب نار   :یعنی شراب سرخ.
~~آتش تر   : مثله وآب لعل.
~~آتش شجر   شراب و آن آتش که موسی را به کوه طور راه نمود.
~~آتش زر   یعنی رونق زر.
~~ایرجی گهر(2]   : نام مردی که اول تیر او ساخت.3
~~آرشی هنر   نام مردی که تیر اول او در کمان انداخت.
~~بای (12 گلوگیر
# (3 گلوگیریعنی نعمتهای دنیاوی و شادی که بر موت دشمن کنند.4
# : مثله.
# : یعنی ماه نو.5
~~از سرم مگذر   : یعنی مرا محروم مگذار (5]
~~از این در   یعنی از این حال و از این جنس و ره و غرض و گفتار.
~~از دست مگذار62: یعنی ضایع مگذار و اگر لطف نکنی جفا هم مکن.6
~~این دیوگوهر : یعنی فلک.
~~این نه دیر   : یعنی نه فلک و نه کواکب.
~~آتشین سیر   یعنی آفتاب وروز.

PageV01P540

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0450.png)

~~ابلق دهر   یعنی روز و شب و روزگار.
~~آبگیر   حوض و جوی و بند آب و مقامی که آنجا آب ناسازگار باشد.
~~آمارگر   : محاسب ودبیر.
~~نفاس بحر   آن عده دار بکر   می انگوری.2   یعنی دمهای ا دریا که با بخار بر میآید از کرمی آفتاب در وقت شام1
~~آفریدگار   پدیدآرنده همهآ خلق.
~~آستان غرور   :یعنی دنیا.
~~ارزهگر   کاهگل کننده یعنی گچ کننده.
# حفرهزن که آن را عرب نقاب گویند.
# کاه گلگر یعنی گچگر.
# یعنی همزادان (2) و هم عهدان.
~~آتش آب پرور   یعنی تیغ.3
~~آتش خوار   :یعنی رشوت خوار.
~~آتشین نثار   یعنی اشک مغمومان.2
~~آتشین زار   یعنی آه مظلومان و آه عاشقان.
~~آبگون حصار: یعنی آسمان.
~~آب گون سریر
~~ابوالسرور   خوش بوی. ms194
# : شهد.
~~ابوصابر   : نمک.
~~اشاق5 امور   : غلام حوروش وخوب صورت.

PageV01P541

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0451.png)

~~آهوی روز   : یعنی آفتاب.
~~اهل تمیز   یعنی آن که نیک از بد جداکند.
~~اختر سرسبز   یعنی ستارةآ سعد وفال سعد.1
~~آشتی انگیز   یعنی آن که میان دو کس به صفا و اصلاح درآید.
~~آب رز   :یعنی شراب.
~~اشترغاز   نام گیاهی است که آن را جواسه2 گویند.
# سن
~~ابودرس3   : کنیت فرج عورت.
~~بوالعباس   ترشروی و گرفتهروی و کنیت ذکر.
~~ابوالعباس   : دستشوی.
~~آتشلباس   : یعنی لعل پوش.
~~ابوالحارس   : کنیت طبیب.
~~ابن عرس1]   : خرس و شغال وراسو.
~~آستین بوس   یعنی دستبوس خلفا.
~~آستین بوس   یعنی دانا و ماهر.

PageV01P542

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0452.png)

~~آب و آتش   یعنی غضوب وتفت مزاج وصراحی پرشراب لعل نیز.
~~ابروی حبش1   : یعنی هلال.
~~از جوی زر آتش کش یعنی از صراحی زرین می سرخ بخور.
~~آیینهآ یوسفیان پیش یعنی آفتاب.
~~اولین نقش   :یعنی حکم ازلی.
~~آب در آتش   یعنی مزاج گرم سردی گرفت.
~~اندوه کش   :غم خوار وغم زدا.
~~ازرقپوش   یعنی معشوق و صوفی و ملک وزمین سبز.

PageV01P543

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0453.png)

~~آن مطبخی باغ عنی آفتاب1
# ف
~~آب لطف   : یعنی فیض ورحمت وعطا.
~~آبگون صدف یعنی آفتاب وآسمان.2
~~آتش دوزخ علف : یعنی تیغ.3
~~اولین حرف   :یعنی الف وحکم ازلی.
~~آخرین حرف
~~اخرین حرف یعنی یاء وسرانجام کار.
~~ابن کثیف
~~ابن کثیف: یعنی دنیا.
~~آصف   : نام بزرگی از وزرا که غایت حکیم و کریم بود.
~~اسیرطبع مخالف یعنی گرفتار نفس اماره.4
~~ازماهی درکف یعنی از پیاله بر دست.
~~امیر صاحب دلق5 : یعنی عمر رضی الله عنه.
~~آب شقایق   : یعنی می سرخ وخون.
~~ابا اسحاق   : عزرائیل.
~~ایلاق   : نام ولایت ترکان است.
~~املاق   نیز نام ولایتی است.6

PageV01P544

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0454.png)

~~آتش مشرق   یعنی سرخی شفق سحروروشنای صبح وآفتاب.1
~~آهوی مشرق   یعنی آفتاب.2
# ی
~~آب خشک   : یعنی مجرد آب بی مأکولات.3
~~این کهن گرگ   یعنی فلک ودنیا.4
~~اورهآ فلک (1]   : یعنی عرش.
~~ابنان خای   : آدمیان.
# به معنی باریک و باشد که.
# یعنی ستارگان.
~~آهوی فلک   : یعنی آفتاب.
~~آهوبرةآ ms195 فلک   : مثله.
# یعنی حلم بشر وثبات زمین.
~~اسیران خاک   یعنی تن پرستان و مردگان.5
~~اصل داران پاک یعنی انبیا واولیا.6
~~اهل ریگ   یعنی خلق عالم ومطمعان() وحریصان جهان.7
~~آهوی فترای   یعنی مقید و گرفتار و مأمور.8
~~استخوان(3) بزرگ یعنی از اصل ونسب بزرگ.

PageV01P545

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0455.png)

# : تتماج.
# : یعنی رأس (1 و ذنب وتنین فلک.1
~~آب آتش رنگیعنی شراب سرخ وخون.
~~آفتاب گردک   یعنی آفتاب پرست.
~~آموزنای   یعنی خدای تعالی و معلم علوم وادب.
~~این دو سرو هرمین2)[؟] خاک: یعنی اربع عناصر.
~~اشترگاوپلنگ   : بهیمهای است وحشی که آن را اشترگاو نیز گویند و عرب آن را زرافه
# خوانند.
~~آب گلرنگ   :یعنی شراب سرخ و اشک.
~~استخوان رنگ   : نام جانوری که آن را همای گویند.
~~ابن اللیل   : ماهتاب.2
~~ایلول   : نام ماه رومی و آن مدت بودن آفتاب در برج سنبله است.
~~اخطل   : نام شاعری متقدم.
~~آخرین تحویل: روز قیامت.3
# روز قیامت.3
~~ابناء السبیل   همراهان در سفر.
~~ابن السبیل   : مرد سفری.
~~افضل الأشکالیعنی شکل مدور مثل دینار زر.
~~ابوالفضائل: شوربا.
~~ابوجمیل   :تره.

PageV01P546

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0456.png)

~~آتش سیال   : یعنی شراب سرخ.1
~~آینه پیل   : یعنی بانگ پیل.2
~~اخترعقری فعل یعنی عبارت از تیغ.3
~~اردویل   : نام ولایتی است.
~~آب سیر آتش فعل یعنی اسب خوش رفتار و تیزرو( و پاخوش.2
~~آتش قندیل   یعنی رواج ورونق (2) قندیل.
~~امیرالنخل   علی رضی الله عنه.
~~فلاک ظل   یعنی سختی حمایت.
~~ابوالفضل   نام کارکن سلطان محمود غازی.5
~~اختا سهیل   آن دو ستاره که آن را شعریان گویند.
~~ابن طلل   یعنی دنیا و آسمان دنیا وتن.
~~آب نیل   یعنی سیاهی که بر آن کتابت کنند.

PageV01P547

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0457.png)

# :نان میده.
# مغز استخوان ومی.
~~ابر کرده چشم
# چشمیعنی گریان شده و اشکریخته.
~~اقصی العالم   : یعنی کرانهآ آبادانی و نهایت آن.
~~آستان عدم یعنی دنیا وموت.
~~آب گون جام   : یعنی آسمان.
~~آب گون دام
~~اسب دشمن به سرشود نه به دم: یعنی به سر آید و بلوکد نه دنبال او گیرد.1
~~بردست گیرم : تمام کنم.2
~~الم الم ms196   :یعنی فوج فوج وزودزود و پیاپی.
~~اقنوم   :اصل جوهر ونام کتاب اقانیم جمع.
~~آزروم3   :نام شهری است وقیل نام موضعی است.
~~آب مریم   یعنی شیرة انگور.
~~آتشین زمزم   : یعنی آفتاب.
~~آب از جگربخشم : یعنی غنادهم.4
~~آتش مجسم یعنی تیغ5
~~ام ملدم
~~افعی زرفام   : یعنی کلک قلم.6
~~افکندهسم   اسب کهررنگ(1] و از رفتار ماندهشده.7

PageV01P548

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0458.png)

# 545
~~افسردیراعظم یعنی آفتاب.1
~~آینهآ ایام   یعنی آفتاب وماه.
~~آهوی کاسک توام یعنی اسیر پیالهآ توآم.
~~این نیم [؟] : یعنی آفتاب.
~~این قبای معلم   : یعنی فلک.2
~~اوج اخترپنجم   یغنی برج اسد که اوج مریخ در اوست.
~~اولوالعزم   شش پیغامبر و آن پیغامبر ما و نوح و هود و شعیب و دو پیغامبر دیگرند
# علیهم السلام.
~~از زانو قدمی ساختم یعنی برای سفر دل از مراقبه قدم ساختم.3
~~از پوست بیرون آمدم یعنی فانی شده و خندهزنان آمدم.
~~او آب من و من خاک اویم: یعنی او آبروی دهنده من و من فرمانبر وعاجز وافتادة اویم.2
~~افلاطون   نام حکیم اسکندر.
~~انگشتزن   یعنی امان خواه.
~~آبدستان   : آفتابه.
~~ارغیدن   دوشیدن و نوشیدن.5
~~آذرگون   نام گلی است سرخ.
~~ابوفرعون   : انگور سیکی10][؟].
~~ابرنیسان   : آن ابر که در ماه نیسان ببارد و آن بارانی است که در وقت بودن آفتاب
# در حمل میبارد و از آن هر قطرهای که در صدف افتد مروارید شود.

PageV01P549

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0459.png)

~~آب حیوان:یعنی آب«2.
~~آب حیوان
~~از گیله به گیلان شدن: از دنیا سفر کردن سوی عدم و سفر دور.1
~~ابوالامن   : سیری.
~~انگشت برلب ماندن: عنی حیرت و تعجب ماندن.
~~آب کهن   یعنی شراب دیرینه.2
~~ازبن دندان   یعنی غایت اطاعت و فرمان بری و از خاصهآ قوت خود.
~~آتش انگیختن یعنی فتنه وشور.
~~آبگینه برالماس زدن: یعنی ضعیفی را با قوی ملاقی شدن.3
~~از مروارید برگل خوشه بستن : یعنی غایت گریستن و زاری کردن.4
~~آتش خانهآ دوران یعنی دنیا و کرة10) آتش و فلک چهارم.
~~از نرگس ارغوان را آب دادن: یعنی گریستن و بر رخ اشک ms197 ریختن.5
~~ازپای درآمدن
# پای درآمدنیعنی از مرتبهآ بلند فرود افتادن و مردن.
~~اشک گوزن   : یعنی پای زهر همهآ زهرهاست.
~~افسرده شدن
~~فسرده شدنمنجمد شدن، فروبسته شدن و سرمازده شدن.
~~افشاندن   : یعنی افشانیدن غله.
~~آب از سرگذشتن یعنی هلاک شدن و از حد درگذشتن و غرق شدن.
~~این سیه جامه عروسان : یعنی مردمک چشم.6
~~الفغدن   یعنی الفخت کردن و گرد کردن و کسب کردن.
~~آیینهآ چین   : یعنی آفتاب.
~~این طاس نگون یعنی آسمان.

PageV01P550

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0460.png)

~~آشفتن   شوریده شدن و جنبانیده شدن(1
~~آذربایگان و آذرآبادگان : نام ولایتی است.
~~انگیختن   یعنی برشورانیدن.
~~صل فساد جهانیعنی قوم نوح و قوم هود که در عهد عاد بودند.1
~~آذرهمایون   نام دختری ساحره از نسل سام که در آتشکدة صفاهان جادوی کرده
# به صورت اژدهای آتشین شده بود و او را بلیناس حکیم در نکاح آورده بود.
~~آبزن   یعنی آرام ده.2
~~آب خزان   یعنی باران فصل خزان.
~~آب دندان   :یعنی تیزی و آبداری دندان و چیزی مفت و آسان و ضعیف و عاجز.3
~~آتش رو جهان   یعنی طبع ملانکه.
~~آتش نیسان   یعنی رونق بهار.4
~~ابنای جهان   یعنی کانی و نباتی و حیوانی.
~~نس وجان   یعنی آدمیان و پریان.
~~افلاکیان   یعنی کافر5 و طایفهآ افلاکیه و ملانکه نیز و ستارگان.
~~افعی قربان   یعنی کمان.6
~~ارغوان تن   یعنی مریخ.7
~~استاد هفتسرای رخشان: یعنی مشتری.
~~خور سنگین(2 یعنی مقام بی منفعت و با مشقت و سختی و محنت و کعبه.8
~~آخور سنگین (2]

PageV01P551

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0461.png)

~~ارکان   اربعهآ عناصر.
~~آستین دو برفشان یعنی رقص کن.1
~~اسرار زمین   :رستنیها.
~~آه عنبرین   : یعنی آه دودناک.
~~اهل درون
# ن یعنی محرم اسرار.
~~آمدگان   6 یعنی موجودات.2
# فتهرویانیعنی انگشتان افروخته.
~~آشفته رویان
~~امیر آب حیوانیعنی خضر علیه السلام.
~~آستانهآ گردون یعنی آسمان دنیا.
~~انجمن کهکشان عنی راهی سپید در شب بر آسمان نماید و عرب آن را مجره گویند.
~~ازکلان   یعنی از خلق واز دولت.
~~آواز دو سندان
~~آواز دو سندان یعنی آواز(1) دوسم اسب.
~~ابوحیان ms198   : نام زاهد توریت خوان.3
~~احمد حسن   وزیر سلطان محمود غازی.
~~دیم میکران یعنی شفق.4
~~از لباس نفس عریان یعنی از انیت بیرون آمده.5
~~اشک شکرین یعنی گریهآ شادی.6
~~آهوی شیرافکن: یعنی ساقی و معشوق و چشم شاهد.
~~آبستن فریادخوان(] یعنی بربط.7

PageV01P552

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0462.png)

~~آینه بندد آسمان یعنی آفتاب پیدا آرد.1
~~آب دهن بر چیزی زدن یعنی ترک و حقارت ( آن چیز کردن و دل بر آن چیز سرد کردن.
~~از راه رفتن   یعنی فریفته شدن و بیراه شدن.
~~این پیرزن   :یعنی دنیا.2
~~آتش عبقری گون یعنی تیغ مصقل.3
~~آتش گردون   : آفتاب.4
~~آهنی آشیان   یعنی انگشتدان.5
~~ابوسلیمان   :یعنی خروس.
~~آب کار بردن   یعنی قیمت و وقر کسی دور کردن.
~~آب کار انگیختن: مثله.
~~ازدست شدن
# یعنی در خشم شدن و رفتن کار از دست.
~~آبدستان   یعنی شیرین کاران.
~~استخوان در نواله دادن یعنی غایت خواری و امانت کردن.6
~~آخته گردانیدن   یعنی کشیدن و مستعد شدن.
# من سرد کوفتن یعنی بیفایده و بیغرض ولایعنی کاری کردن.
~~آهن سرد کوفتن
~~آشنای نان   یعنی کسی که برای نان با مخلوق آشنایی کرده باشد.7
~~آسمان مردان   یعنی منجمان و ستاره شمران.
~~ابن یامین   نام برادر یوسف علیه السلام.
~~این افعی زمردین: یعنی آسمان.8

PageV01P553

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0463.png)

~~انگشت به دندان بردن : یعنی غایت تعجب وحیرت.
~~از پوست بیرون آمدن یعنی بیرون افتادن حال پوشیده و راز دل.
~~(0..(1   یعنی مستعد و ساخته و منتظر شدن.
~~آب بردن   یعنی خجل وبیقرار کردن.
~~آتشین پای شدن: یعنی شتاب وتعجیل شدن.
~~آب در دهن: یعنی آرزوبردن.
~~آستین بردامن افشاندن: یعنی رفتن به سفر و قصد کردن در کار به تعجیل و ترک کردن.
~~آب خوش خوردن : یعنی آسودگی وراحت و خوشی.
~~از پای درافتادن و درغلتیدن : یعنی از محل بزرگ و مرتبهآ عالی افتادن.
~~آتش به سربررفتن عنی در شور وغضب و گرم شدن.
~~انگشت در حشرنهادن یعنی به زور از کسی چیزی ستدن.
~~آبشناسان   یعنی شیرین کاران و مداحان ms199 و دانایان.
~~ازهم شدن
# شدن یعنی جدا شدن از یکدیگر.
~~آختن   : کشیدن وبرآوردن.
~~اندوزیدن و اندوختن: یعنی جمع کردن.
~~انگشت نیل نهادن یعنی خراب کردن و سوختن.1
~~آهخته کردن   : یعنی کشیدن و مستعد شدن.
~~ایرمان   : یعنی عاریتی.
~~اطفال دبیرستان یعنی کودکان.
~~از دست رفتن   : یعنی کار از دست رفتن و از خود برفتن و بیهوش شدن و بیخود
# شدن و از حال گذشتن و رنجیدن و بی جا شدن.
~~از غیبه پوست گشادن: یعنی آشکارا و پیدا کردن حال پوشیده را.
~~اشتلم کردن   : یعنی شور و غوغای بیقیاس کردن و به ستم بر یکی دروغ بستن فعلی
# بد و چیزی از کسی به زور ستدن و گروگان کردن.

PageV01P554

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0464.png)

~~اسماعیلی کردن یعنی خودرا قربان کردن.
~~از چهارفرس پیاده شدن: یعنی از چهار طبع.
~~آب ازدیده گشتن یعنی غایت ترس و شرمندگی.
~~آتشی از تو در دل من محبتی و سوزی.1
~~از حمل شاد شدن یعنی از بهار ونوروز.
~~انگبین بردو ترانگبین: یعنی در عراق و مصر شبنم بر درختان خاردار میافتد و آن سخت
# شیرین است.
~~از خانقاه بر دروازه شدن : یعنی از این عالم بر آسمان رفتن.
~~آستینی افشاندن یعنی ترک() چیزی کردن و مگس پرانیدن و رقص کردن.
~~ابلق مطلق عنان
~~ابلق مطلق عنان روزگار و اسب خوشعنان سبکرو.2
~~آتشی را از أنا گفتن یعنی شیطان را از «أنا خیر منه» گفتن.3
~~ایامالرهان   یعنی روزهایی که در آن روزها اسبان به گرودوانند.
~~الماس در جگر شکستن : یعنی درد و غم و محنت رسیدن.4
~~این کل زرین   : آفتاب.
~~امانت داریزدان یعنی پیغامبر علیه السلام5
~~ابر مصری پیرهن یعنی پشمینهپوش.6
~~آهنین کوس 1]یعنی سخت آوازه.7
~~آوازه برپای اشتر شدن : یعنی جنبان و تیز و چالاک.
# ستره( لیسیدن یعنی دلیری کردن و گستاخی کردن و مکابره کردن.

PageV01P555

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0465.png)

~~افسون خواندن یعنی محبت ومیل جستن.
~~اساس برگاو زمین بردن: یعنی استواری و استحکام عمارت و بنیاد.1
~~ازپای افتادن   یعنی درماندن ms200 و معدوم و تلف شدن.
~~آب شدن   : یعنی از شرمندگی و خجالت گداختن.
# ت ماندن یعنی از ملک و اسباب و رخت و مایه جدا ماندن و بی اسبابی.
~~از رخت ماندن
~~ازدهان ماربیرون آمدن: یعنی راست و نیکو و خوب و سیاه و ارزان و صاف.2
~~آتش سخن   یعنی گرم مزاج و در جوش و شور.3
~~آب محابا ریختن و آب بردن: یعنی بیوقر و بیقیمت و بیآب کردن.4
~~ارزن زرین   یعنی قطرات شراب زعفران و سرخ.5
~~آسمان را به موی بر سر آویختن: یعنی جور و حوادث آسمانی به کسی رسیدن.
~~ازدست شدن
# ن یعنی از غرض ماندن و رفتن چیزی از دست.
~~آستین کوتاه کردن یعنی دست کشیدن از چیزی و از دنیا نیز.
~~ازگوش گوهرکشیدن یعنی به شنیدن نشستن(1) و پیدا کردن کلام.
~~از فربهی چربزیان شدن: یعنی از قوت و استعداد و مایه چاپلوسی کردن.6
~~آب پیکران   یعنی ستارگان.

PageV01P556

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0466.png)

~~آب فتنهآ تیره
# ب فتنهآ تیره یعنی فتنه فروش است.1
~~آب زهره   : یعنی شراب.2
~~آب فسرده
~~آب فسرده: یعنی بلور وتیغ.
~~آب سیه   یعنی آب طوفان و شراب و هرآبی که به محل() خسف بیرون آید.
~~آتش یی زیانه   : یعنی می انگوری لعل و یاقوت وعقیق سرخ3
~~این کوه   : یعنی فلک.
~~این دو سه ویرانه ده(2: یعنی دنیا و قالب زهاد و عشاق.4
~~این گل پرورده یعنی قالب بشر.
~~ازدهان ماربیرون آمده یعنی راست که هیچ کژی در او نباشد.
~~این آب کوثر کاسه یعنی آفتاب و ابر بهاری نیز.5
~~ابعاد ثلته   یعنی طول وعرض وعمق جهان.
~~اقبال یک هفته
# فتهیعنی اقبال چند روز.6
~~آبگینه خانه   یعنی عرش و افلاک و تاب خانه و شیشه.
~~ارزن ریزه   یعنی قطرات باران و جرعه.7
~~استخوان افشانده یعنی تخم خرما کاشته.8
~~آستین افشانده
~~ستین افشانده یعنی ترک کرده و مگس پرانیده و دست جنبانیله در سخن و رقص
# کرده.

PageV01P557

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0467.png)

# فرهنگ مفتاح الفضلا
# یعنی زنبورخانه.
~~ادب ms201 آوازه   : یعنی بلند آوازه.1
# یعنی نام یکی از چهار اصول.2
~~اهل مخرقه   جوکیان.3
~~آبکامه   سرکهآ هندوی.4
~~افریقیه   : نام موضعی در فرنگ.
~~آب آتش زده   اشک گرم.5
~~ابن دایه   : یعنی زاغ.
~~اجل گیاه   : یعنی زهر.6
~~آرام گاه   یعنی آن جهان.
~~از گرد راه   یعنی میانهآ راه.7
~~آتشپره   یعنی کرم شبتاب.8
~~اندروا کرده   : یعنی معلق وپابالابرده.
~~ارواح تیره   یعنی ارواح کافران.9
~~آتشین کاسه   : یعنی آفتاب.10
~~ازتگ اسب و گردراه: یعنی از شتابی و تعجیلی.
~~ایارده   تفسیر زند واوستا[2].11

PageV01P558

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0468.png)

~~آتشزده   یعنی سوخته وخراب و ویران(.
~~ابن مقله   مردم چشم و نام مردی خوش خط.
~~ام طلحه   : کنیت شپش.
~~آفتاب به شب آراسته: یعنی علم سیاه با نقش زرین.1
~~ایرمان خانه   یعنی خانهآ عاریتی و این جهان.
~~آفتاب به دیوار رسیده: یعنی به آخر رسیده تمام شد.
~~آرشه   بلندی کمان.
~~آب صبوحی   :یعنی شراب.
~~آب آتش زای   یعنی می سرخ و اشک مغمومان.2
~~آب درجوی   یعنی دولت و کامرانی () و فیروزی و فرماندهی درذات.
~~آتش موسوی   یعنی آن آتش که موسی به کوه طور پرستیده بود و می سرخ3
~~آتش جام زیبقی
~~آتش جام زیبقی آن می سرخ که در پیالهآ بلور خورند.4
~~آتش هندوی   یعنی تیغ ومثل آن.
~~از آن جهانی   یعنی در معرض موت(3].
~~آهنی کرسی   یعنی سندان(7).
~~ابلق عمرهنیءیعنی ایام برخورداری.
~~آتش پارسی   تبخاله که از تبش پرآب دمیدگی پدید آید5

PageV01P559

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0469.png)

~~فرهنگ مفتاح الفضلا
# : نام شاعری است.
~~اعشی   : نام شاعر.
~~اژدهای حمیری ماران ضحاک.1
~~اکدش روحانی یعنی دل.2
~~اغانی سرای   : یعنی سرودگوی.
~~آهستهرای   : یعنی دانا وباقوت و سکون.
~~آب دستی   یعنی شیرین کاری.
~~ایوب خوزی   نام وزیر منصور.
~~اعجمی   گنگ.
~~اولین رایتی   یعنی اولین مخلوقات.3
~~آخرین آیتی
# خرین آیتی: یعنی آخرین انبیا.
# یعنی از چه جهت وسبب.
# یعنی سخن گوی و بیروی و مکابره گر.
~~ایرمان سرای   یعنی خانه و سرای عاریتی و جای غارت و تاراج و این جهان را نیز گویند.
~~ازهردری   : از هر جنبی ms202 ورهی.
~~ام هانی سرای   یعنی خانهآ خواهر علی رضی الله عنه که حرم پیغامبر علیه السلام بود.
~~الف کوفی
# ییعنی کنایت از ذکر است.
~~اجرام عالم علوی یعنی ستارگان.4
~~آهوی   یعنی عیب.
# بهای موسی یعنی عصای موسی که بهصورت اژدها شده سحر فرعون فروبرد و تیغ
~~اژدهای موسی

PageV01P560

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0470.png)

~~[2) ...   یعنی استوار و محکم و ثابت.
~~بادپیما   یعنی یاوه گوی و محالسخن0 و بیهوده گوی.
~~بی محابا   : یعنی یکهسر کردن و بی درنگ و بی تأمل درآمدن و بیمهری کردن.
~~باد صبا   : یعنی () باد مشرق.
# یعنی الخصوص و مخصوص و پس چیزی.
~~پیل بالا   یعنی سخت بسیار و بیاندازه.
~~پای ترسا   یعنی پیالهآ بزرگ و بهت.1
~~بکران سما   یعنی ستارگان.
~~پیرسبا   مهتر سلیمان.
~~بانوا   نام مردی که بعد بینوایی شدید تونگر شده بود.
~~پرعنقا   :ماه.
~~بؤرجا2   یعنی سفره و خوان طعام آراسته.
~~بارجا   یعنی جای بار دادن.
~~پیشرو سپاه صحرا یعنی گورخروگوزن.3
~~پیشرو(ا لشکرصحرا : مثله.
~~بادپروا   یعنی روذنی که بر رخ باد نهند.4
~~پنج نوبت لایعنی کلمهآ طیبه.5
~~پنج نوبت لا
~~بیسروپا   یعنی بی خبر وبیتاب و بیهوش و شکسته دل.
~~( أله مع الالف م نوضع نفت أحی ل ال یودنح تقد بب ملد اه و رجاء بدند لش جل سن 1

PageV01P561

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0471.png)

~~پیرکشته غوغا عثمان عفان رضی الله عنه1
~~بانگ معزا   یعنی آواز تعزیت و گریه و زاری ماتم.2
~~پورسقا   : نام مردی است عالم و زاهد که به عشق دختر مجوس از دین برگشته
# بود بعد نکاح باز ایمان (1) آورد.
~~باغ سخا   یعنی دنیا و مردم.3
~~بستهآ گهواره   یعنی اسیر و گرفتار محبت دنیا.4
~~برج ثریا   یعنی دهان معشوق و برج ثور.5
~~به عودی شب یلدا : یعنی به سیاهی شبی که نامش یلداست و آن تاریکتر از همهآ
# شبهاست.
~~پنج دعا   : یعنی پنج نماز.6
~~بوالهیجا   کنیت امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه و مردم جنگ جوی.7
~~باحورا   آن پانزده روز را گویند که آفتاب در قلب اسد باشد و ms203 آن هنگام غایت
# گرماست و نیز نام منزلی است در راه خانهآ کعبه که از غایت گرمی نام
# کردهاند.8
~~بادمجرا   جای جریان باد.9
~~بیضا   : نام شهری است.
~~پیوند اشیا   یعنی اشیائی که بدان بچه در رحم موجود گردد.

PageV01P562

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0472.png)

# نام شخصی شاعر همعهد خاقانی.1
# یعنی بی چیز(1 و درمانده و بیاسباب.
# : نام پارهزمینی نزدیک کعبه(1) است و آن سیلابفراخ است و سنکر یزهها
# بسیار است.
# کنیت عثمان عفان رضی الله عنه.
# لب
~~بنتالعنب   : شراب انگوری.
~~بوالعجب   : بازیگری و شگرفی.
~~بیضهآ غراب   :یعنی ستارگان.
~~بادام نیم خواب   یعنی مردم چشم.2
~~پیر سراندیب   یعنی مهتر آدم علیه السلام.3
~~باداب   : یعنی باد سرد.
~~به زیر رکاب   یعنی زیردست و فرمان بردار.
~~بچهآ ناب   مروارید روشن و آبدار.2
~~بیضه خوار غراب) عنی ابوجهل و شب و زاغی که بیضههای خود خورد5
~~بیضه در آب   یعنی ستارگان طلوع نمی کنند و برنمی آیند.6
~~بولهب   نام مردی که «تبت یدا» در حق اوست.
~~پای شیب   عقبهای است دشوار و آن مقام شیطان است برای آنکه آنجا (1 رمی

PageV01P563

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0473.png)

~~برآب   : یعنی بر شکل وبر روش.
~~برروی آب   : یعنی پیدا.
~~بوتراب   کنیت امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه.
~~بیوراسب   یعنی ده هزار اسب و نام ضحاک.
~~بیجادهآ مذاب10: یعنی شراب سرخ وخون.
~~بدخش مذاب : مثله.1
~~بیجاده آب
~~یجاده آب یعنی آب سرخ زردوام.
~~پردهآ چابکرقیب: عنی بیوقر وبیوزن.2
~~به هم درشکست یعنی به هم درآمیخت.
~~بیضه در کلاه شکست : یعنی حیله و چشمبندی و بازی و بوالعجبی کرد.3
~~پیرگوژپشت یعنی آسمان.
~~پای آن نیست
# ای آن نیستامکان و مجال وقدرت نیست.
~~بدرالأطعمه: یعنی نمک.
~~پارهپوست   : یعنی درفش کاویان که کاوة(2) آهنگر برای فریدون ساخته بود.2
~~پای در شمشیراست: یعنی آهسته و ساکن میرود.
~~پنج انگشت
~~پنج انگشت نام گیاهی است که تشنگی نشاند.
~~پشت به پشت(3) یعنی نسب قدیم و بزرگان.

PageV01P564

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0474.png)

~~پیروزه طشت: عنی آسمان.1
~~بردوش احمد دار دست : یعنی متابع محمد صلی الله ms204 علیه وسلم.2
~~بالش پوست3
# پوست3 عیب وبالینه4آ مغز.
~~بام بنشست   یعنی بام خراب شد.5
~~پختگان حقیقت: عنی واصلان حق.6
~~بکری رحمت   یعنی نخستین رحمت.
~~برکوفت   :شاد شد.
~~پیشدست   یعنی سابق وقوی و صدرنشین.
~~به دندان نداشت یعنی ذخیره نداشت.
~~بردست نیستیعنی در تصرف و ملک و فرمان نیست.
~~بردست نیست
# آدمیت () رنگ و بوی دین و لطافت تن.
~~بوی آدمیت 17)
~~بو بایست ازدست آلوده: یعنی از قیدت و بندت خلاص.
~~بستهآ آفات   یعنی مبتلای آفت.7
~~پایبست   : یعنی مقید و گرفتار و زنی که شوهرش به غیر طلاق داده گذاشته جایی
# برود.
~~بازیست   چیزی با چیزی بستن و حوالت کردن و نسبت کردن چیزی را با چیزی
# وچفسانیدن وبستن.
~~باد بروت   یعنی غرور ودم 0).
~~برشکست   یعنی هلای کرد و به معنی نومید و محروم کردن نیز آمده است.

PageV01P565

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0475.png)

~~به قایم ریخت: یعنی مغلوب و عاجز شد به اعتبار آنکه چون در باختن شطرنج با
# حریف غالب به حیله (1) قایم شود مهره از دست بریزد یعنی قایم شد و
# این عجز است.1
~~پل بست   : یعنی امید و طمع بست.
~~بیامخت   : یعنی بیاموخت.
~~به جای نیزه به دست عصا گرفت: یعنی غایت ضعیف و پیر دوتا و گوژپشت شد و از جوانی و
# دلیری بازماند و به معنی مرگ و هلاکت نیز آید.
~~به پا خاست   : تعجیل وسبک.
~~بادولت (2)   یعنی عالم گرد و سخی.
~~با رکاب تو خاک است یعنی با رکاب تو مطیع است.2
~~باد دردست یعنی خالیدست.
~~پنج نوش(3) سلامت: یعنی حواس خمس باطن.3
~~به جیحون نشست یعنی دریا را عبور1) کرد.
~~بادام دو مغزاست یعنی ترقیده است.4
~~بیت الحیات   برج طالع مولود.5
~~برآشفت   یعنی تند و پرغصه شد و دیوانهوش گشت.
~~بولهبان وقت   یعنی مخالفان و منکران دلایل (5) محسوس (26 [و] منقول وجز آن.
~~پشت   یعنی پناه وقوت وپشتی.

PageV01P566

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0476.png)

~~پردخت و پرداخت : یعنی فارغ شد و خالی شد.
~~برمیان بست   یعنی مستعد و ساخته شد.
~~بریخ ms205 نبشت   یعنی بی ثبات و غیراعتبار وبیغرض.
# نج و پارنج پای مزد و جزا و پاداش و مزدوری و اجرت قدمرنجه.
~~پای رنج و پارنج
~~پنبهآ حلاج   یعنی مایهآ منصور حلاج.1
~~پای برگنج   یعنی غنی و با ناز و نعمت و بینیاز و امیدوار.2
~~بسنج   یعنی وزن کن.
~~بادسنج   یعنی خام طمع و متکبر و مغرور و بیهوده گوی.
~~بوغنج   :سیاه دانه.
~~باد مسیح   یعنی دم عیسی در احیای اموات.
~~برهان مسیح   :مثله.3
~~برید صبح   باد سحرگاه وباد صبا.4
~~بروج صبح   یعنی ظلمت شب [؟].

PageV01P567

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0477.png)

~~بادبان چرخ: یعنی ماهتاب.1
~~به صبا داده شاخ یعنی سبزة نوزاده.2
# نیاد عمر بریخ یعنی عمر استواری و ثبات ندارد.3
~~بادیهآ ( دیولاخ :یعنی دنیا وغرور.4
~~بلخ   : آوند شراب و نام شهری.
~~برآمود   یعنی آراست و پر کرد5 و ساخته و پیراسته کرد.
~~بدرود کرد   یعنی وداع کرد و ترک کرد.
~~بردابرد   یعنی بانگ پیش پادشاه وقتی بار میکنند و «دور» بسرایند (2) و
# فرمان دهی.
~~پای بیفشارد   یعنی پای در رکاب آورد و بر اسب سوار شد.
~~بی افشرد   یعنی پای بر زمین سخت استوار کرد و ثابتقدم ماند.
~~پای به سنگ آمدیعنی منتبه و هشیار شد.
~~برسر آمد   یعنی بزرگ و سر شد و به معنی آخر رسیدن هم آمده است.
~~باد سرد   یعنی نومیدی و به حسرت و به افسوس آه برآوردن (2).
~~بچگان خورشید یعنی لعل و یاقوت و زمرد و گوهر و گیاههای نورسته.
~~پیمانه پرشد   یعنی شد وآخر رسید.
~~بنفشه گون مهد یعنی زمین.
# سید یعنی به روشنایی و بزرگی و به معرفت رسید.6
~~به چراغی رسید

PageV01P568

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0478.png)

# 565
~~بازخورد   یعنی بازرسید و ملاقات کرد.
~~پیل نهاد   یعنی شه شطرنج کرد.
~~بیش خورد   یعنی بسیارخوار و بیضهدار.
~~پارهآ زرد   یعنی زنار که یهودان بر کتف دوزند تا فرق باشد میان مسلم و یهود.
~~یرهشت خلد   :یعنی رضوان.
# رزمین آمدیعنی از مرتبهآ بلند به خواری و عجز فرود افتاد.1
~~پای برزمین ms206 آمد
~~براو می چکد   یعنی گمان میبرد و یقین میشود.2
~~بشکرد   :یعنی بشکند.
~~برنجد   یعنی عاجز شود و مانده.
~~برهآ گوسپند   :یعنی برج حمل.
~~برنیاید   یعنی دیدن نتواند و بار(1) ندهد.
~~برید شب گرد   :یعنی ماهتاب.
~~پهلو کرد   :یعنی برگشت.
~~رسه حرف آمدیعنی فهم کرد و مطلع شد و به معنی عیب کردن نیز آمده است.
~~برسه حرف آمد
~~پیرکهنزاد   یعنی مهتر خضر علیه السلام و پیر بسیارساله را نیز گویند.
~~پیرسال خورد
~~پیرسال خورد: یعنی پیر بسیارساله.
~~به کواکب سترد(2)یعنی به کواکب روشن کرد.3
~~بانگ برابلق زند یعنی روزگار را زجرکند.4
~~برباد داد   یعنی ناچیز کرد و ضایع کرد.
~~به سرتازیانه بخشید : یعنی به اشارت سر تازیانه عطا کند و این غایت عظمت [است].5
~~پشت پای زد   یعنی رد کرد و ترک کرد و حقارت کرد.

PageV01P569

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0479.png)

~~بی مزد   یعنی بیوقر و بیقیمت و بیوزن.
# نفاق آمد یعنی دولت حجاب آمد.1
~~پیشنهاد   : یعنی مقدمه.
~~به سلام آید ...1).
# :یعنی ذخیره کرد.
~~پای مرد   یعنی شفیع.
~~بچهآ نو برآورد   یعنی نتیجهآ نو برآورد.2
~~پرباز کرد   یعنی قصد پریدن کرد.
~~برفلان چکید   یعنی وصمت بر فلان کردند.
~~باغ سبید   نام باغی است مشهور در ولایت بردع و آن باغ از همه بزرگتر37) و
# خوبتراست.3
~~پشه که غزاکرد
~~پشه که غزاکرد یعنی پشهای که مغز نمرود خورد.4
~~پیراهن کاغذ   یعنی شعاع آفتاب5 وعبارت از تظلم.
~~بار من افکند
# دیعنی گناهان من بیامرزید.
~~به شکرگشتهاند یعنی به تواضع و چربزبانی غالب شدهاند.
~~بوی سلیمان شنید()6: دولت سلیمان دید (].
~~پورقباد
~~پورقباد یعنی نوشیروان.
~~پای آن ندارد   یعنی قوت وتوانایی و قدرت ندارد.

PageV01P570

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0480.png)

~~بشکلید   به آهن کشید   یعنی در زنجیر و زاولانه کشید.1   : یعنی نشان (کرد و رخنه کرد و سر ناخن انگشت در او افکند.
~~برج قید   : نام برج حصار دربند است.
~~برروی آب شد: یعنی پیداشد.
~~پای به دامن کشید یعنی در گوشهای نشست.
~~پشم شد   پراکنده شد.
~~بیجاده شد   یعنی ms207 بیراه شد و زرد شد.
# وی آب آمدیعنی ظاهر شد و موت فرعونیان آمد.
~~برروی آب آمد
~~بزم احمد   یعنی معراج رسول علیه السلام و مجلس او.2
~~پروابی ندارد   پشت پای دید   یعنی از خجالت سر فرود [آورد].   یعنی در غایت فحل و قدرت و فراغ و قوت و فرحت آید (10
~~بیرون شد   : یعنی گریخت ورفت.
~~بام زد3   یعنی بانگ کرد.
~~پوست سگ بر روی کشید : یعنی بی شرمی کرد و مکابره کرد.
~~پشت بازکرد   :یعنی ترک داد.
~~پشت دست گزید یعنی بر غضب شد و حسرت کرد.
~~به گل درندارد یعنی به قالب ندارد.
~~برقدم خاک زدیعنی خادم بشر گردانید.2
~~به خم درشد
~~خم درشدیعنی در مراقبه شد.5
~~پنج و یک برگرفته باد یعنی شش جهات برخاسته باد و جهان خراب باد6

PageV01P571

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0481.png)

~~پای ندارند   : یعنی قوت و توانایی و طاقت و زور ندارد.
~~بشد   :یعنی رفت.
~~بمرد   :یعنی بمیرد.
~~برآمود1   یعنی پرکرد و آراسته و ساخته کرد.
~~پیش خورد   یعنی من قبل زخم خورده و مغلوب گشته است.2
~~پری زاد   : نام کنیزک شیرین.
~~باددستی جود   یعنی عالم گردی و همه جارسیدگی آوازة عطا.
~~به زیر زین کشیدیعنی سواری (1 یافت و مستعد و آراسته و ساخته شد.
~~پای گری نیابد   یعنی اثری و شتابی نبیند.
~~پاسدار   یعنی تصدیق دارنده.
~~بادسر   : یعنی تکبر.
~~پیشگاه نشور   یعنی آن جهان.3
~~بردبار   :یعنی بارکش وباربرنده.
~~برگ این کار   یعنی اسباب این کار و استعداد این ساز.
~~بیضهآ زر   : ستاره و آفتاب.4
~~پی سپر   یعنی پای مال.
~~بدگوهر و بدگهر یعنی بداصل و بدکردار.
~~پردهدار   : یعنی اسرار شب.

PageV01P572

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0482.png)

~~پیش افتاد کار   یعنی اندیشهآ آینده و آخر.
~~پیکرزر   یعنی آفتاب.
~~بستهسر   :یعنی پوشیده وغیرشایعی.
~~پیرایه بند مهر   :یعنی تقدیر.
~~بادغر   یعنی جایی که باد ببزد.
~~پذیرفتار   میانجی وقبول کننده.
~~بردر   :یعنی در دهن وبر لب.
~~پسرگیر   بردهشناسان کار   : یعنی پسرخوانده و لفیت.2   یعنی عارفان واصحاب خواست وارباب وصول الی الله1 ms208
~~بی سپر   یعنی عاجز وزنهارخواه.
~~برپای دار   : قایم دار.
~~بادبر   : فرفره.
~~بردار   :یعنی دور کن و برکن.
~~پایدار   همیشه و آنچه همیشه ماند.
~~یی مر   یعنی بیحد و بیشمار خلد.
~~برد سیر   یعنی همیشگی یافت.
~~بداختر[]   یعنی مدبر و شوم (1) و بدبخت ونحس.
~~برهآ عافیت نزار   یعنی پارسایی و تن درستی و سلامتی وبیغمی ضعیف است.2
~~پیکور   یعنی شتابرو و بینشان و ناپیدا.
~~برکنده سر   یعنی قد و مرتبه فرود آمده.
~~پورهاجر   اسماعیل علیه السلام.
~~بحر نهنگ آثار4 یعنی تیغ.

PageV01P573

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0483.png)

~~570
# : نام دریایی است و فلک.
~~پود وتار   : یعنی انتظام امور.
~~بیضهآ کافور   یعنی تودهآ برف.
~~بساطی سازی از رخسار: عنی سجده کنی و در مراقبت شوی.1
~~بر من مگیر   یعنی بر من خطا اضافت مکن.
~~پشت اشقر   یعنی روز.2
~~پاکبر   یعنی تمام برنده.
~~پویانهزبر   : اسب.
~~بیرق نور   :یعنی عمود صبح.
# باز(1) سپهر   یعنی آفتاب وروز.3
# :یعنی فرشتگان مقرب.
~~بادگیر   آن روزن که بر رخ باد نهند.
~~پایهدار   صاحب مرتبهآ بزرگ.
~~برندآور   : تیغ گوهردار.
~~بوالبشر   : آدم علیه السلام.
~~بیست ویک پیکر: یعنی بیست و یک ستارة شمالی معروف.
~~پل آبگون آتشبار : یعنی گرة اثیر.4
~~بحر مسجور یعنی دریای جوشان.5
~~بحر مسجور
# ر یعنی گوهر ولعل.6
~~بچهآ حور
~~پروانهآ شیر   یعنی روباه وشگال.7

PageV01P574

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0484.png)

~~برخط میدار سر یعنی اسیر محبت میباش.1
~~باحور   پانزده روز را گویند که آفتاب در قلب اسد باشد وآن غایت گرماست و
# نیز نام منزلی است در راه خانهآ کعبه که از غایت گرمی نام او کردهاند.
~~پیشار   یعنی پیشاب مردم که بر طبیب برند.2
~~باعث لیل ونهار یعنی حضرت عزت و آفتاب نیز.3
~~بوتیمار   یعنی صیاد و مرغ آبی.
~~بی11) جگر   یعنی بی شبهه و بی درنگ و بی تعجب.4
~~پورآزر   : ابراهیم علیه السلام.
~~بینور   یعنی قلندر ابروتراش.
~~پهلوی لاغر   یعنی بیرواج و بیوزن و حقیر.
~~بیفروز   یعنی روشن کن و بسوز.
~~بشنیدن بوی فلان چیز یعنی شنیدن نام و آوازه و نیکنامی ms209 وامید.
~~پادشاه نیم روز باشد بوسه خیز: یعنی یکدیگر را پای بوسیدن و لب بوسیدن.
~~بوستان افروز   یعنی نام گلی است مانند تاج خروس سرخ وبیبوی.
~~پرورش آموز   یعنی آموزندة علم وادب واصحاب(2) مجاهده ومعرفت.
~~پاکباز   یعنی مقامر تمام باز و آن که عشق حقیقی بازد.
~~پردگی رز   یعنی می انگوری.
~~پنج روز   یعنی بیان مدت عمر است.
~~پردهدوز   یعنی پوشنده و به معنی ساتر باش.

PageV01P575

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0485.png)

~~بردالعجوز(1)   یعنی هفت روز باشد و آن آخر سرماست و اول روز وقتی باشد که ماه
# شباط رومیان بیست و ششم باشد و در آن وقت آفتاب در آخر حوت
# باشد.
~~بیاساز[؟]   : نام ولایتی است.
~~بیفراز   یعنی برآور و بلند کن و بالا برآر.
~~پردهشناس   یعنی آن که پردههای سرود بشناسد.
~~بئس اللباس   یعنی بدکسوت و زشتپوشش و آن که بدی آشکاراکند.
~~بچهآ طاووس   : عبارت از آتش است.
~~بوالهوس   :یعنی فضول و خامهوس.
~~بوفراس   نام شاعری متقدم بود.
~~بررس   یعنی پیرس.
~~بوقبیس   کنیت کوه بزرگ نزدیک مکه و قبیله.
~~بیر خسیس شیطان وزحل.
~~باغ قدس   یعنی بهشت.
~~برپشت من نویس یعنی سنت آن بر من گیر و بر من نه.
~~پیش کش   : یعنی خدمتی وسلامی و تحفه و مزدگانه و یادگار و خراج.
~~برج آتش   یعنی حمل واسد وقوس.
~~ییخویش   یعنی بی هوش و بی خرد.
~~بوفروش   : یعنی عطرفروش.

PageV01P576

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0486.png)

~~پیلگوش   نام گلی است و نیلوفر و داروی است که هندوی آن را نکها خوانند و
# عورات آن را بسایند و در سر اندازند و آن غایت خوش بوی میباشد.
~~ییتبش   یعنی بی گرسنگی و بیروشنایی.
~~پیشهآ آتش   یعنی کار شیطان.2
~~پیربرناوش   یعنی فلک و زحل ودنیا3
~~پیل آب کش   : یعنی ابر.
~~برون جنبش   یعنی برتر فلک و ازل.2
~~پیلگون فرش   :یعنی زمین.
~~بحرکش   یعنی دریا آشام و شراب خوار.5
~~پایهآ فیروزه فرش   یعنی مرتبهآ آسمان.6
~~بادکش   : بادبیزن.
~~پاکفروش7   : یعنی عطار.
~~1. نک: «پیلگوش» در قسم اول همین فرهنگ.
~~2. «تیزتکی بیشهآ آتش ms210 بودا بازنمانی زتک، آن خوش بود» (نظامی، ص 51).
~~.«بیری عالم نکر و نتکی اش اتا نقریی به جواند نگی اش ابر کف این بیر که برنارش استادسنهآ کل می نکری وآتش
~~است» (همو، ص 89- 90).
~~4. «پایه قدر و کمال تو برون از جنبش امایهآ حلم و وقار تو فزون ازآرام» (انوری، ص 323).
~~5. «این کوه زهرهدل که نهنکی ست بحرکش ادر نوش خنده یین که چه زهر غمان کشد» (خاقانی، ص 763).
~~6 «چون گل ازین پایهآ فیروزهقرش ادست به دست آمد تا ساق عرش» (نظامی، ص 17).
~~7. در قسم اول همین فرهنگ «بوفروش» به معنی عطار و نیز در قسم دوم به معنی عطر فروش آمله است.
~~8 «به هفت نوبتی چرخ و به پنج نوبت فرض ابدین دوصبح مدقد زآش و سیماب» (خاقانی، ص ا5).

PageV01P577

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0487.png)

~~برآمیغ   : یعنی برآمیز.
~~بیابان بیداغ   یعنی بیحد و بیپایان و بیعیب.
~~بیجاده گون تیغ خون آلوده.
~~بوقحاف2   : کنیت ابو بکر صدیق رضی الله عنه.
~~باد درکف   : تهی دست.
# کرسی شرف یعنی آفتاب در حمل.3
~~بهترین خلف() یعنی محمد علیه السلام.
~~به رغم الف   : عبارت از مخالفت وخوار کردن و بینی گستردن و حسد کردن.
~~پایباف   یعنی جولاهه.

PageV01P578

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0488.png)

~~بیل معلق
~~بردود کردن با قاف یعنی بلند برآمدن و همه جا رسیدن و علم دادن وآکاهانیدن.
~~بطریق   نام مردی از قوم ترسایان که پلاس پوش و غارنشین و زاهد و عابد
# ترسایان بود.
~~بواسحاق   نام مردی که صاحب خاتم فیروزه بود و سلیمان را نیز گویند
# علیه السلام.
~~بیست و یک اشاق : یعنی بیست و یک ستاره شمالی هر یکی بهصورت حیوانی مختلف
# است.
~~به جفت وطاق یعنی تنها وجمع و ابروان.2
~~برق شدن پای براق عنی شتاب وتعجیل راندن اسب.3
~~بوتهآ خای   یعنی تن مردم.4
~~پنبه زار فلک   : راه کهکشان.5
~~بوسهآ خشک   یعنی مجرد بوسه و خدمت بی طمع.
~~بسترآهنگ   : یعنی لحاف.
~~بیدبرگ   یعنی جنسی از پیکان مثل برگ بید و پیکان زر.
~~باغ ms211 طاووس ملائک : یعنی آسمان.

PageV01P579

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0489.png)

~~برید فلک: یعنی ماه.
# : مثله.
~~پرگارتنگ   : آسمان.
# نابا پلنگ یعنی روزگار نامحافظ و بیمروت و بیدرنگ و بیمهر.1
~~یی محابا پلنگ
~~پلنگ مشک   نام گیاهی است خوش بوی که آن را هندوی تلسی2 گویند.
~~بازیچهآ روم و زنگ یعنی مسخرة روزگار.3
~~بی سنگ   یعنی بیوقر وزن و سبک و غمناک و اندیشمند و بی چاره و بی تدبیر و
# فرومانده.
~~پردهدار فلک   : یعنی ماه.
~~بزغالهآ فلک   یعنی برج جدی.
~~پیلهآ فلک   : یعنی صحن فلک.4
~~بازار خاک
# خاک یعنی عظمت بشر.5
~~پشت ملک   [قوت ملک و آن که قوام ملک را بدو بود]0.
~~براق چهارم فلک(2]: یعنی آسمان هفتم.
~~پستهآ عنابرنگ: یعنی لب لعل.6
~~باد جنیبتکش خاک: یعنی متابع و مأمور.7
~~بهشت گنگ   : نام دارالملک افراسیاب.
~~بدرگ   : سرکش و تیزرووتند و بی ضبط.
~~برهآ فلک   :برج حمل.

PageV01P580

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0490.png)

~~پای پیل   : نام سلاحی است زدنی و بیل بای نیز گویند و پیالة شراب وصراحی
# شراب.
~~بنت الجبل   : آواز صدای کوه
~~بوالفضول   آن که فضولی کند و خامخیال.
~~بوالفضایل   خداوندان فضل.
# یعنی بدین اندیشه و فکر.
# یعنی باد شتابان.
~~پلنگ اسیل   یعنی عزرانیل علیه السلام.
~~بقم بانیل   یعنی شادی با غم وعروسی با ماتم.1
~~بستان خلیل   : یعنی آتش.
~~پای شمال در گل یعنی باد شمالی نمیوزد.2
~~پردل   یعنی استوار و پرزور و دلاور و جمع و غنی و آن که بی طمع باشد و
# جوان مرد که بی اندیشه بخشش کند.
~~بددل   یعنی ترسنده و هراسان و نامرد و هیبت خورده.
~~پای عدل   یعنی قوت عدل.
~~پای عقل   یعنی قوت عقل وحرف لام.
~~باسگ به جوال یعنی با هم خانهآ بدخوی یکجا.
~~بحردمان زیبق عمل یعنی ابر بارنده.3
~~باردل   :یعنی غم واندوه.
~~پشتهآ گل   یعنی کوه وزمین بلند از ربع مسکون.
~~پروبال   یعنی قوت و بازوی پرنده.

PageV01P581

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0491.png)

~~پرستندهآ خیال: یعنی شاعر.
~~بیتالمال   : یعنی خزانه پادشاه اززکات و برج دوم از طالع.1
~~براق جم   یعنی ms212 باد تندرو.2
~~بردست گیرم: یعنی تمام کنم.
~~پیرتعلیم   : یعنی معلم واستاد.3
~~بوالکرم   : سخی و صاحب مرتبه و بزرگ.
# یعنی دجال وشیطان و کورچشم.2
# : یعنی عرش.
# : عبدالرحمن بن ملجم کشنده امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه.
~~بسته رحم   یعنی عقیم که از زادن بازمانده باشد.
~~باغ ارم   باغی که شداد عاد در بهشت خود ساخته بود و گویند ارم باغی است
# از همهآ باغهای بهشت بزرگ و خوب.
# یعنی کرانهآ دام و نوعی از دام است.
~~بوالحکم   : ابوجهل.
~~بوتمام   : نام شاعری.
~~بنگزیردم   : چاره نیست مرا.5
~~بازپس برم   یعنی از غایت بازگردم.
~~به سرتازیانه بستانم : یعنی از غایت عظمت وفرماندهی و قوت به غیر تیخغ فتح کنم6

PageV01P582

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0492.png)

~~پایهآ این کار ندارم یعنی قدرت و محل ندارم.
~~بریک رقم   یعنی مأمور و منقاد حکم.
~~پشتگرم   یعنی غایت شهوت.1
~~بوالقاسم   : کنیت محمد علیه السلام.
~~بید خام   : یعنی عود خام.
~~بوالحسن   کنیت مردی خوبصورت و ترکبچه و کنیت علی رضی الله عنه.
~~بوالحزن   : صاحب اندوه.
~~بناتالعین   آب چشم و اشک.
~~بچهآ طاووس علوی آشیان: آتش افروخته.2
~~بوقلمون   آفتاب پرست و جامهآ هفترنگ که در روم بافند.
~~بیابانیان   طایفه ایاند که اعتبار ندارند.
~~باد فروردین   بادی که از جانب مشرق آید و آن را باد صبا نیز گویند.
~~به گزین   یعنی آن که سیم را نیک سره کند و آن که نیکوتر اختیار کند.
~~بیوباشتن   یعنی فروشدن و فرود آوردن و انباشتن.
~~بنشاختن   یعنی بنشاندن.
~~برانداختن   یعنی لازم مقیم شدن [؟] وثابت شدن [9] وحساب وشمار کردن و
# گفتن ورای زدن و اندازیدن.
~~برسر موی گرفتن یعنی غرض چندان نداری به مقدار سر موی هم از کسی گرفت مکن.3
~~به آتش خواستن رفتن یعنی به تعجیل رفتن و سبک بازآمدن و معاندی آوردن.4

PageV01P583

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0493.png)

~~بانگ به گلاب و به طبرزد زدن : یعنی از گریه چشم را و از گفتار لب را بازداشتن.1
~~بر شکر از بادام [آب] برفتن2: 210.
~~بحل کن   : یعنی عفو کن و گذار.
~~بمان ms213   : یعنی بگذار.
~~برخوردن   به کمال رسیدن وصاحب تمتع شدن و بهرهور شدن.
~~بوسحاقان   قومی فاحش فحشاند که جز فحش نگویند.
# یردوال زدن یعنی طبل ودهل زدن وقت کوچ و جنگ.3
~~برتبیردوال زدن
~~بیضهآ آسمان
# 5 یعنی آفتاب و ماهتاب.
~~بن دامان   یعنی زمین.4
~~بر آخور سنگین
~~برآخورسنگین یعنی در محنت و سختی و اندوه و فقر.5
~~پشت پای زدن یعنی رد کردن و ترک دادن و تحقیر داشتن.
~~پشت پای زدن
~~به مشک آرایش کافور کردن: یعنی اندام را با موی سر پوشیدن و آراستن.6
~~به زانو نشستن(1)، به قایم ریختن: یعنی عجز پیش آوردن و مغلوب شدن و روی گردانیدن از حریف
# در مکابره به اعتبار آنکه چون در باختن شطرنج با حریف غالب به
# حیله قایم شود مهره از دست بریزید یعنی قایم شده و این بازی
# عجزات و مغلوب شدن.
~~برحرف انگشت نهادن: یعنی عیب کردن.
~~به کام دشمنان شدن یعنی حادثه افتادن که بدان خصمان شاد شوند.
~~به کام دوستان شدن یعنی به مراد و مقصود رسیدن و به شادی پیوستن که بدان دوستان شوند.

PageV01P584

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0494.png)

~~برروی از گوهر خوشه بستن: یعنی غایت گریستن و باریدن اشک کریه و بسیار کریستن.
~~بنوشتن   یعنی پیچیدن وراه رفتن.
~~بی زمین   بعنی بی کشت.
~~باد سلیمان   :یعنی باد صبا.
~~بادسران   یعنی متکبران.
~~باردرموج گشادن در دنیا اقامت کردن1
~~بار درافکن   یعنی مقیم شوو سبک بار باش.
~~بارزمان   یعنی جفای روزگار.
~~بذل سیمین   یعنی بخشش بسیار.
~~به بوی نفس مکن جان یعنی جان را پسرو نفس مکن.2
~~بن دامان شبستان کن: یعنی مراقبه کن.3
~~بادام شکوفه فشان یعنی چشم گریان.
~~برآب فلان   یعنی مانند فلان.4
~~بینورکن   یعنی بمیران و بی ایمان کن.
~~بکر مشاطهآ خزان: یعنی می انگور5
~~برسرزنان   یعنی دست بر سر زنان.
# یعنی ذخیره و فرمان برداری.
~~یی سران   یعنی آنان که تربیت از مادر و پدر و استاد نیافته باشند.
~~به سربردن   : یعنی وفاکردن و به ms214 اتمام رسانیدن.
~~برگل این مهره زن یعنی بر زمین زن.6
~~برزگاو گردن
~~برزگاو گردنیعنی برج ثور.

PageV01P585

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0495.png)

~~یی زبانان   : یعنی گنگان و کم سخنان.
~~بوی فلان   یعنی آوازه و بوی و به معنی میل نیز آمده است.
~~به زیان آوردن
# زبان آوردنیعنی سخن گشاده کردن.
~~به تر[؟] زده نهادن یعنی به بازار چون دارالضرب.
~~برآن(1 درآوردن یعنی به سوراخ که مهرهسای کنند در مهره.
~~به مشت خود یافتن : یعنی در ملک و قبض خود.
# شدنیعنی بیاصل و بیراه و کاهربا شدن.
~~بیجاده شدن
~~به زبان گوی گشتن یعنی رضاطلب و فرمان بردار و تملق نمودن.
~~به چرمه تنگ بستن و هرانهادن: یعنی بر اسبی [چون] شیر جنگی و پرزور و خشمناک ساخت و
# زین افکندن.1
~~بر چمان مهرهآ سپید به تیغ کردن: یعنی به زخم تیغ چیزی شکستن.
~~بیمارخیزان
# انیعنی بیماران.2
~~بر آتش آب زدن
~~برآتش آب زدن یعنی به چاپلوسی و سخنهای شیرین کسی را از خشم بازداشتن.
~~بر آتش رفتن   یعنی غایت نرمی و آهستگی و کاهلی در رفتار.
~~بنات نعش را پروین کرنن یعنی تفریق را جمع کردن.3
~~بر عقیق الماس داشتن یعنی لب به دندان گزیدن.4
~~به غصه ومانع شدن : 1.
~~بهزمان   به معنی به هر زمان.
~~پیراستن   یعنی زیادتی بریدن و نازیبا دور کردن و آراستن.
~~پالیزبان   یعنی باغبان.
~~بالیدن   یعنی افزودن

PageV01P586

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0496.png)

~~پایین   پیش تخت و مسند و هر چیزی و برابر.
~~پردهشناسان   یعنی شناسندگان پردههای سرور و نواو محرمان.
~~پنج کعبتین   یعنی پنج نماز.1
~~پای به سنگ آمدن یعنی منتبه و هشیار شدن.
~~پنبه درگوش نهادن یعنی شنیده ناشنیده کردن و خاموش ماندن0 و متحمل.
~~پشتهآ زعفران   یعنی انگشتان افروخته.
~~پرده برانداختن   یعنی پرده دور کردن و حجاب از میان برداشتن.
~~پای علم بربدخواه رسیدن: یعنی به زخم نیزه دشمن براندن (2.2
~~پای استوار کردن یعنی در کاری قوی و محکم بودن.
~~پای درسنگ آمدن یعنی مهمی و کاری دشوار پیش آمدن. ms215
~~بای در گل ماندن یعنی مقید و پای بسته و جای مانده شدن و از کاری بازماندن و گرفتار و
# عاجز شدن.
~~پل شیروان (3]   نام مقامی است.
~~پای دامن   یعنی آن محل از دامن که بر زمین برسد.
~~پای پس آوردن یعنی ترک کردن.
~~به عجز به دامن یعنی به عزلت وجر.3
~~پاتابه گشادن   یعنی از سفر بازماندن و مقیم شدن.
~~پای ماچان   : یعنی جزای گناه وشاقان و آن چنان است که در صف نعال به یک پا
# ایستاده کنند.
~~پشت چمن   یعنی صحن چمن.
~~پردهنشینان
~~پرده نشینان یعنی ملاتکه و محرمان خلوت.
~~پور آبتین   :فریدون.

PageV01P587

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0497.png)

# یعنی اعراض کردن.
~~پهلو دادن   مثله.
~~به چشم گشادن یعنی به نظر لطف غم دور کردن.
~~پیلبان   : ساقی.
~~پیکارپرستان   یعنی جنگ جویان.
~~پنج ارکان   یعنی کلمه ونماز وروزه وحج وزکات.
~~بام نه ایوان   یعنی نهم فلک.1
~~پنج ارکان   یعنی پنج رکن و پنج بنای مسلمانی و پنج وقت نماز.
~~پیروزه پنگان   : یعنی آسمان.2
~~پوستین   : عیب.
~~پیردهقان   یعنی شراب انگوری.
~~پیکانگان   یعنی آفتاب و ستارگان که مدد کانیاند.3
~~پنبه شدن   یعنی پراکنده شدن و گریختن.
~~پنبه شدن   : یعنی منکر شدن.
~~پشم شدن   یعنی پراکنده شدن.
~~پلنگان گوزنافکن یعنی مردان دین و زانران کعبه.4
~~برپای نشستنیعنی ایستاده شدن.
~~پیکان در آتش افکندن یعنی عبارت از تیز کردن و آب دار کردن پیکان است.
~~پای مراد سبک شدن یعنی زود رسانیدن به مقصود.
~~پای داشتن   یعنی ثابتقدم ماندن و اختیار کردن.
~~پیشوای فرستادگان : پیغامبر علیه السلام.5

PageV01P588

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0498.png)

~~پولادسنجان
~~پولادسنجان یعنی دلاوران.1
~~پری زادگان   یعنی خوبان.
~~پنبه ازگوش کشیدن : یعنی هشیار و منتبه شدن.
~~پس زانو شدن
# بس زانو شدنیعنی سر در مراقبه آوردن.
~~به عذر آستین افشاندن یعنی عذر قبول کردن.
~~پای به دامن درآوردن یعنی گوشه گرفتن و از کار بازآمدن.
# تهی کردنیعنی خود را از شرم و ترس کسی دزدیدن و کشیدن و عطف کردن و
~~پهلوتهی کردن
# روی گردانیدن و رفتن ms216 از کسی.
~~پیشانی را با زانو زناشویی کردن: یعنی در مراقبه رفتن و به اندیشه فروشدن.
~~پشت به دیوار زدن یعنی غایت عجز و خجالت وغصه کردن.
~~پهلو زدن   یعنی برابری و دعوی و همسری کردن.
~~پای خالی کردن
~~بای خالی کردن یعنی عزیمت نمودن و راه رفتن.2
~~پنبه کردن   یعنی ناپیدا کردن و دور برانیدن.
~~پهلو بربسترنهادن یعنی خفتن.
~~پای به سنگ(1 رسیدن یعنی هوشیار و متبه شدن.
~~پایندگان   : یعنی چنان که عرش و کرسی و بهشت و دوزخ وآنچه فانی نخواهد شد.
~~پهلو نزارکردن   یعنی غایت قلق از عشق و ضعف و مهابت هم آمده.
~~پیراهن قباکردن یعنی جامه پاره پاره کردن.
~~پروین سهیل پران شرارههای آتش.3
~~پنبه برپشت گاو افکندن: کوچ و عزیمت و رحلت کردن.
~~بیشهستان   جایی که بیشهها بسیار باشد چنان که نیستان و خارستان.
~~پامردی کردن   یعنی به جهت کسی درخواست کردن از کسی.

PageV01P589

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0499.png)

~~پشت پای خاریدن یعنی در اندیشهآ معانی فروشدن.
~~پشت حلقه کردن یعنی اطاعات وفرمان برداری و خدمت و تعظیم کردن.
~~پشت دست خاریدن: یعنی خجالت و شرمندگی.
~~پیمانه پرشدن یعنی آخر رسیدن عمر وتمام شدن.
~~پیمان شکستن یعنی عهد شکستن.
~~پاسبانی ازهندوی دو چشم گشادن: یعنی دو چشم کور کردن.1
~~پشت افراشتنیعنی اطاعت و خدمت و فرمان برداری کردن.
~~پشت افراشتن
# ت گرم داشتن یعنی قوت دادن و پشتی کردن و یاریده شدن.
~~پشت گرم داشتن
~~پنبه دهان   یعنی گنگ و آن که در جمع به شرم سخن نگوید.
~~پرده دریدن   یعنی سر یکی فاش کردن.
~~پل شکستن   یعنی هلاک شدن و نومید گردانیدن.
~~پاشیدن   :یعنی بپراکندن و افشاندن و ریختن هر چیزی.
~~بوالمحجن   نام شجاعی در عرب بود.2
~~باژه گشادن   یعنی به آرزوی و به خوشی چیزی طلبیدن.
~~بادبان   : مقداری جامه که پس قفا بازگونه افتد و آن را بازافکن و مقلب گویند و
# بیشتر پوستین را باشد.
~~به انگشت پای شمردن یعنی به خواری و حقارت ms217 شمردن.
~~پای در رکاب آوردن : یعنی تعجیل عزیمت کردن.
~~پهلو راست خاستن یعنی کار به مراد شدن.3
~~پای باز کشیدن
~~پای باز کشیدن یعنی ماندن از رفتن و نشستن در مقام.
~~پیش کاررفتن   یعنی تدبیر و اندیشه کردن هم از اول.
~~برباد شدن   یعنی خوش و فرحت و تکبر و خودبین.

PageV01P590

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0500.png)

~~پیردبستان   یعنی تجاربدیده و استاد.
~~پیرکهن   یعنی چرخ آسمان.
~~پای به زیارت دیده رفتن یعنی آنچه دیده میدید پای بر آن رسید و قصد کرد
~~پا از رشته بر پا گرفتن یعنی مأمور و مطیع بودن.
~~پای ثابت سپردن یعنی پای بدان پایمال کردن و غایت عرضه است.
~~پنجه گشادن   یعنی به دعوی و قوت و زور پیش ایستادن.
~~پی بردن   :یعنی دانستن و دریافتن و دنباله کردن ورفتن پای.
~~به ابرویی زابرو چین گشادن: یعنی به اشارت اندوه دور کردن.
~~پولادسخن   یعنی خلاصه واستوار وصیقل.1
~~به زیر پنجه بنمودن: یعنی دستبرد.
~~پردهنشین   :یعنی پوشیده و بکران.
~~پارنج دادن   یعنی پای مزد و رنج برد در طلب چیزی.
~~بقراطیان   اهل حکمت وفلسفه.
~~پر ریخته شدن
~~پر ریخته شدنیعنی از پریدن بازماندن.
~~پوست از غیبه گشادن: یعنی سرپوشیده را گشادن و آشکارا کردن.
~~به وقایه دادن   یعنی پیش کش و خدمتی.
~~بازخوردن   یعنی باز رسیدن و ملاقات کردن.

PageV01P591

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0501.png)

~~بانگ روارو   یعنی نفخ صور و بانگی که به وقت سواری پادشاه زنند.
~~براین گاو   :یعنی بر گاوزمین.
~~باکو   نام موضعی که در خراسان است.1
~~بنه دنبال او   :یعنی متابع او باد.
~~پای گشاده   یعنی گریزنده.
~~پای گشاینده   یعنی گریزاننده.
~~بادیهده   یعنی حق تعالی و پادشاه بزرگ.
~~براین سفره   :یعنی بر فلک.
~~بارنامه   یعنی لقب نیک وبد و منت و تکبر.
~~یی دیده   :یعنی بیشرم.
# یعنی حجاب برداشته.
~~بچگان دیده   :یعنی قطران اشک.2
~~پنج شعبه   یعنی پنج حواس و پنج انگشت.3
~~به ماهی دان شده یعنی به برج حوت رفته.4
~~بریخته   یعنی پیچیده.5
~~پنجاهه   یعنی چلهآ نصاری که ms218 پنجاه روز در حجره نشینند.
~~با هر فسرده   یعنی با هر بیدرد.6

PageV01P592

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0502.png)

~~بخت نرماده   یعنی بختی که او را ثبات نباشد.1
~~به دو لاله   یعنی به دو لب.2
~~به عدم بازده   یعنی نیست و نابود کن.3
~~به قلم بازده   یعنی درکش و محوکن.
~~پنج نوبتپناه   یعنی به صلوات خمسه پناهنده.4
~~برکمرکوه   یعنی بر بلندی کوه و آسمان چهارم.
~~ییتوشه   یعنی فاسق و بیذخیره.
~~پیرچهل ساله   یعنی عقل و ملائکه.5
~~بنت الشفة   یعنی سخن.
~~پاچاه   : یعنی کارگاه جولاهه6
~~باطیه   : پیالهآ شراب.
~~بررسته   یعنی نبات و سبزه.
~~بربسته   یعنی جمادی مثل گوهر و مروارید و جزآن.
~~به هدیه(1) و به وقایه و به شکرانه: یعنی پیش کش و سلامی و خدمتی.7
~~بدین سکه   یعنی بدین قوت و سکه.8
~~بادروزه (2]   یعنی جامهآ کهن و سخت پوسیده.
~~برسرآمده   یعنی بزرگ و سر [وا] صاحب شده و کامل و داناشده.
~~پهلوفربه   یعنی توانا ولایق قربان و آسوده و غنی و ملوک نیز.
~~بیجاده شده   یعنی بیاصل و بیراه و کاهربا شده.

PageV01P593

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0503.png)

~~بختی بخت سربه کوهان کشیده: یعنی سرکشی و سری کرده و روی گردانیده.
~~به زیر زین کشیده یعنی سواری یافته و مستعد و آراستهشده.
~~پیشانی ماه   : یعنی آسمان.
# لان گردنده: یعنی ابر.
~~پیردژ آگاه   یعنی دانا وعاقل.1
# عتهیعنی پردههای آسمان گشاده و حجاب از میان برداشته.
# :یعنی درهم و پژمرده.
~~پاس داشتن دشنه یعنی کاری فرمودن و کردن و تیغ در دست کردن.
~~بادهخانه   : یعنی خمارخانه.
~~به درآورده   یعنی بیرون کشیده.
~~پرمگس ریخته
~~پرمگس ریختهیعنی پر مگس دور کرده و مگس از پریدن عاجز شده.
~~پس افکنده   یعنی ذخیره کرده و پیخال مرغان و جز آن.
~~برکشیده   برآورده و بلند گردانیده.
~~برزده   یعنی بالابرآورده.
~~به سرآمده   یعنی اسب لوکیده وافتاده.
~~پدیده شده   : یعنی پیش آمده.
~~پژوهنده   :یعنی تفحص و تجسس کنده و نصیحت کننده و سخن گوینده و
# حجتناک.
~~پناهنده   : یعنی پناه گیرنده و پناهجوینده و بدانچه پناه گیرند و ms219 حق تعالی را نیز
# گویند.
~~باد در کلاه   یعنی بیثبات و نااستوار و ناپای دار.
~~بادپیشه   یعنی گردان و متحرک و شتاب رو.2

PageV01P594

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0504.png)

~~پرند گوهری !1
# وهری17] یعنی شمشیر آماده و پرداخته.
~~بیخطری   : یعنی بی وقری و بیوزنی [و بی ازودی، بلااعتباری.
~~بادام ساقی   یعنی چشم محبوب.
~~به زبان گوی   یعنی فرمان بردار و رضاطلب بر آنچه گوین و تملق نمودن.
~~بلندین چیزی   یعنی پیرامن و گرد چیزی.
~~بوم سرای   :جهان خراب.
~~به زناری   یعنی حیله وحرکت.
~~بوجعفر البواقی: یعنی:
# :یعنی ترب.
~~بویحیی   :یعنی عزرائیل.
~~پشت ماهی   یعنی روی زمین.
~~بارگی   گوهر واسب و مجال(] [وا] قدرت.
~~پای مردی   یعنی قوت کسی را میانجی شده از کسی رهانیدن و درخواست کردن.
~~ببیوسی   یعنی برای طعمه خورانیدن گربه را و یوز را طلبیدن.1
~~بادیمانی   بادی است که از سوی یمن میآید و گل از آن باد بوی گیرد.
~~بساط ظلمانی یعنی زمین.
~~باقصی الغایات اقصی یعنی غایت برترین محل.
~~ییسنگی   یعنی بیقیمتی و بیوزنی و بیوقری و سبکی و تنهای و خرابی و
# غمهای سخت.

PageV01P595

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0505.png)

# : یعنی بازیگری.
# یعنی رسیدن آوازةآ عطا به هر ولایتی و عالم گردی و تهیدستی.
~~بهشتی روی   یعنی امرد بیریش و ساده و خوب و عورت خوبصورت.
~~پولادغندی   نام دیوی که رستمش کشت.
~~پای پیل می   یعنی می بر قرابه.
~~بی سروپای   یعنی بی خبر و شکستهدل.
~~پرده وخالی   یعنی شب وابر سیاه.
~~پرده گشای   یعنی آشکاراکننده و خالق.
~~بوخلافی   : یعنی شیطان.
~~برماه مشک داری یعنی خط سیاه بر روی خوب داری.1
~~پیوسته گری   یعنی پیوندگری.
~~بر آب خط کشیدن به چربزیانی: یعنی از سخن بازداشتن به شیرین کلام و چربی.
~~پای کشتی   یعنی پیالهآ شراب که به طریق کشتی است و کشتی تخت نیز.
~~بدلگامی   یعنی سرکشی و بیفرمانی و توزیدن اسب.
~~یی زیانی   :یعنی عجز.
~~پوزشگری   : یعنی تملق و چاپلوسی و عجز وزاری و دعا و عذرانگیزی.
~~پیک رایگانی   یعنی باد ms220 و ماه وسوداگر.
~~بالش عالی   یعنی مسند.
~~به صورنیم شبی یعنی به آه نیم شبی.2
~~به خاک افکنده داری: یعنی مظلومی داری.
~~بچهآ خونی   یعنی اشک خونی.
~~به کار آی   یعنی به شراب مشغولی.
~~برهنه سری   یعنی احرام بستن.
~~بلادری   یعنی معجونی است که از بلادر سازند.

PageV01P596

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0506.png)

~~بی آیی   : ناپاکی.
~~برق روانی   پیادگانی که به شتاب رواناند.1
~~برج آذری   یعنی مثل آتش چنان که حمل واسد17) و قوس2
~~پرنیانخوی   یعنی نرم خوی.
~~بچهآ طاووس (2) علوی عنی آفتاب و آتش ویاقوت.3
~~بلندی گرای   یعنی طالب مراتب و به مرتبه رسنده.
~~برقع کحلی   یعنی شب.
~~بوی یکرنگی   یعنی محبت بیریا21) و یکدلی وبی طمع.
~~بکرپوشیده روی یعنی شراب.4
~~پیردوموی   :یعنی زمانه.
~~بادیهپیمای   :یعنی سیاح.
~~با خطری   یعنی در بلا وتعجب.
~~بارکش آزادپی   یعنی آن که احتمال جفا کند و چهارپای بار.
~~برمشکوی مشک مالی یعنی جنسی از مزامیر است و نام نوایی خسروانی5
~~پردگی   پردهدار و پردهداری و خدمتکاران خاص و پرده سرود.
~~بهیبیکری   :یعنی خوبصورتی.
~~برهان عیسی   یعنی معجزهآ عیسی در احیای اموات.
~~پلنگی   یعنی پلنگی پوست و پوست شیر و نام جنسی از جامهآ دورنگی و آن
# پوششی است زمستانی و درندگی و بی مروتی نیزآمده است.

PageV01P597

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0507.png)

~~پیشانی
# یعنی پای رنج و رنج برد و مزدوری.
~~پردگی   یعنی زنی که همیشه در پرده باشد و به نامحرم روی ننماید و چیزی
# مستور.
~~بردیمانی   یعنی نوعی از جامهآ یمنی.
~~برنایی   یعنی جوانی.
~~پرستشگری
# ی یعنی خدمتکاری.
# دومغزی : یعنی غایت پری و لطافت.1
~~بادام دومغزی
~~بوذری   : نام شاعری بزرگ.
# ی: نام درخت سرخ بید.
~~بید طبری
~~بساط قرمزی   : یعنی رنگین و خوب.
~~باغ چهل گری   آن باغ که در او چهل تخته زمین باشند و در هر تخته درختان و سبزة
# مختلف باشند.
~~برج کسری   : نام برج شهر دربند.
~~پلنگ گوهری
# وهری یعنی بلندهمتی.2
~~باد آذری   یعنی باد خزان که در آذر ماه بزد که آفتاب در برج ms221 قوس باشد.
~~پیلپای   نام سلاحی است زدنی و صراحی شراب و پیالهآ بزرگ.
~~باد ساری   یعنی دم عیسی علیه السلام.
~~پرطوطی   یعنی آسمان و سبزهآ صحرا.
~~بی سنگی   یعنی بی چارگی و ناتوانایی و فروماندگی و بی تدبیری و عجز روزی.
~~بوسه جای   یعنی جای بوسه.
~~بوسهبوی   یعنی محبت و طمع و طبع و خوی و پس روی و شمهآ هر چیزی.
~~بیضهآ خاکی   یعنی زمین.

PageV01P598

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0508.png)

~~تنگیاب   یعنی نایاب و دشوار.
~~تشنه لب   آرزومند وخواهان و طالب.
~~تختهآ حساب
# حسابیعنی تختهآ خاک.4
~~تارسپهربا پود است یعنی سپهر قایم است.5
~~تتگنای ظلمت
# ی ظلمت یعنی دنیا وقالب بشر.6
~~تسع آیات   یعنی نه آیت که در شان موسی علیه السلام منزل شده بودند و آن عصاو
# ید بیضا وقحط وطهق [؟] وطوفان وجراد وقمل وضفادع است.

PageV01P599

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0509.png)

~~تخت عاج   : یعنی سرینهای زنان وقت مجامعت و تختی که از دندان پیل ساخته
# باشند وروز را هم گویند.
# صراحی وغبغب راگویند.
~~ترازوی نارنج   یعنی ترازو که کودکان از دو پوست نارنج سازند.1
~~تل زرنیخ   یعنی انگشتان افروخته.
~~تیر چرخ   یعنی تیری که به کمان چرخ اندازند و عطارد.
~~ترکان چرخ   : یعنی سبع سیاره.2
~~ترک چرخ   : یعنی مریخ.
~~تنین چرخ   : صورت اژدها که در آسمان است و رأس و ذنب نیز.
~~تا چه سردارد یعنی تا چه اندیشه دارد.
~~تیغ خورشید   : روشنایی آفتاب.
~~تا خط بغداد   یعنی پر ومالامال.

PageV01P600

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0510.png)

~~ترک معربد یعنی مریخ.
~~تیره شد   یعنی شرمنده شد.
~~تقویم انجم را راه زد یعنی از کار بازداشت و بیمایه کرد1
~~تشریح نهاد   یعنی دریافت بنیاد خلقت خود.2
~~ترازوی کافور مشک سنجید: یعنی روز سپید سیاه شد. تخته که بر آن نرد بازند.2
~~تبربر نارون گستاخ میزد: یعنی سخنهای درشت بی دریغ گفت و سخت گستاخی کرد و بی رویی
# کرد.4
~~تخم جهود   یعنی پراکنده و پریشان.5
~~تن زد   یعنی در خانه نشست و گوشه گرفت و خاموش ماند.
~~تنگروی کرد   یعنی ms222 بیفرمانی کرد.6
~~تیشه برپای خود زدیعنی خود را زیان کرد و در حق خود لازد.
~~تاسید   یعنی گونه روی سیاه7 شد.
~~تتگ آمد   یعنی فاژه () شد، تافته [وا] پرغصه شد.
~~تن درداد   یعنی راضی شد.
~~ترکرد   یعنی پیش آورد و خرج کرد[؟].
~~تعبیه کرد   یعنی آمیخته شد و درآورد.
~~تشنه جگر ریگزا : یعنی متعطش و آرزومند و مایل و سخت حریص8

PageV01P601

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0511.png)

~~تتگبار   : یعنی آن جایی که کسی را در آنجا بار نباشد و پادشاهی که نادر بار
# دهد.
~~تگاور   یعنی اسب تیزتگ و بادپای و رونده.
~~ترازوی زر   یعنی روشنی صبح یا آفتاب و ماهتاب.1
~~تاج دوپیکر   :یعنی آفتاب.2
~~تناور   یعنی درشت.
# : یعنی آفتاب.
~~تارتار   : یعنی پارهپاره(2) و ذرهذره.
~~تخم بوالبشر   یعنی آدمی.
~~تختهآ سپار(3)   : یعنی چوی است در صنعت زراعت که اهل هند آن را پروتهه 220
# گویند (].
~~تیرباران سحر   : یعنی آه سحر.4
~~ترک اشقر   یعنی مریخ5
~~تیغ سحر   :یعنی روشنایی صبح کاذب.
~~تودهآ کافور   یعنی برف.
~~تذروزرین پر   یعنی آفتاب وآتش.6
~~تفته جگر   یعنی مدقوق وعاشق و تفسیده.

PageV01P602

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0512.png)

~~تگ و تاز   : تگاپوی و تاختن.
~~ترکتاز   : یعنی آفتاب.
~~تازه کردن سوز   یعنی رنج سوز باز دوباره مستقیم شد.
~~ترکی انداز   یعنی تیرانداز و صاحب کمان.
~~تنک بیز   یعنی چیزی است مثل غربیل بزرگ که از موی بافند و بر آن میده و جز
# آن بیزند و آن را هندوی هانگ1گویند.
~~تیزسیر   :یعنی زودسیر.
~~ترک سپهر   : یعنی مریخ.

PageV01P603

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0513.png)

~~ترکی فلک   : یعنی مریخ وآفتاب.
~~تنگی تنگ   یعنی بسیار بسیار.
~~تختنشنیان خاک : یعنی خلفا وسلاطین و ارواح و بشر وعباد.1
~~تنگ   :خروار وضد فراخ.
~~ترنگاترنگ   یعنی آواز کمان و آواز زخم تیر وتیغ.
~~تیرفلک   : یعنی عطارد.
~~تسبیح فلک   : یعنی شکل ثریا.2
~~تاج دار فلک   آفتاب.
~~تختهآ اول   : یعنی الف وباء وتاء، آول آفرینش ولوح محفوظ.
~~توفیر سورة الأنفال یعنی بیان قسمت غنایم که در این سوره است.3
~~تیره گل   یعنی ماه.4
~~تنگ دل   یعنی اندیشه مند ms223 و بخیل.

PageV01P604

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0514.png)

~~تنگ چشم   : یعنی کوردل (1 و حریص و بخیل و نوتونگر ونادیده
~~تهی چشم   یعنی مثله.
~~تیغ ستم   : رونق ظلم.
~~تن دهم   یعنی راضی باشم.
~~تن زنم   :یعنی خاموش باشم.
~~ترک خط پنجم   :یعنی مریخ.
~~توالید التوأمان   یعنی دو بچه از یک شکم مادر یکبارگی زاده باشند و نام صنعت الشعر.
~~تن زدن   یعنی خاموش ماندن و برجایی ماندن و فرار کردن و در خانه نشستن.
~~ترازوی پولادسنجان یعنی دستهای غازیان و تیغ تیز.1
~~تیغ درانداختن
# نداختنیعنی به مکابره درآمدن.
~~تنگدستان   یعنی بینوایان و بخیلان.
~~تراش کردن   یعنی تواضع کردن و خواستن و دق.
~~تنگ گشادن   یعنی از عزیمت بازماندن واز سواری فرونشستن.
~~تهتک کردن   یعنی سبکی در غضب کردن.2
~~تخت... (2)
~~[21...   یعنی بیفرمانی کردن و برگشتن.

PageV01P605

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0515.png)

~~هم تازیانه   : یعنی شریک.
~~هم پنجه   یعنی هم قوت و هم زور.
~~هفت پرده وشش ...(2): شش جهت وقیل هفت اندام مردم.
~~هم کیسه   : یعنی هم صحبت و موافق و انیس در طعام.
~~هفت قلعه و هفت خرگاه و هفت سراچه: هفت آسمان.
~~هزار چشمه(2) نام بختکی است.2
~~هیضه   :پری طعام و بدهضمی.
~~هندوانه   خربزه (5] وکلینکره.3

PageV01P606

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0516.png)

~~هفت خلیفه   :هفت اعضا.
~~هزار آهو بره   :ستارگان.1
~~هفت ده   هفت کواکب سیاره و هفت اقلیم زمین.2
~~هفت ونه   : آرایش عروس.
~~هرهفت کرده   یعنی تمام آرایش کرده و زیوربسته.
~~همگونه   مانند و هم جنس و هم رنگ.
~~هندوی یکسواره : قلم.
~~هفت سیاره   : هفت کواکب.
~~هم گوشه   : یک جا.3
~~هفت نیلی   یعنی هفت آسمان.
~~هزارمیخی   :خرقهآ درویشان هندوی.
~~هفتم سرای   زحل سیمای.
~~همدمی   مصاحبت وملازمت.
~~هم کدروهم صفی : شمره
~~هزاران حلی   ستارگان ثوابت.5
~~هایاهای   شتابی و تعجیلی و نام آواز است.
~~هویاهوی   :مثله.
~~هفت گنبد کحلی هفت آسمان.

PageV01P607

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0517.png)

~~یک رکاب   : یعنی یک سوویک رخ.
~~یک رقیب   که خدای عزوجل.
~~یک دانه یاقوت: آفتاب.1
~~ایک « کف دست(2) : یعنی یک مشت خای.
~~یک سبلت[؟) گوشهآ فطرت آدم علیه السلام.
~~یرلقافات[؟] امرفکار.

PageV01P608

![image ms224 file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0518.png)

~~یک شد   یعنی آمیخته شد.
~~یکنورد   : یعنی یک طریق.
~~یکی در سیاه « یکی در سپید: یکی در شب یکی در روز و یکی در نیکی ویکی در بدی ویکی
# در جوانی و [یکی درا پیری.
~~یارد   به معنی تواند.
~~یازد   : قصد [کند].

PageV01P609

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0519.png)

# : به معنی یکیک وهمه.
~~یکایک
~~یکسوارهآ فلک: آفتاب.1
~~یتاق فلک   : زحل.
~~یکرنگ   یعنی مخلص و بریک حال و یک طریق.
~~ایکدل   موافق در کاری و بااخلاص.
~~یکحال   یعنی همیشه یکسان.
~~یک قیام   یعنی مهتر آدم علیه السلام که اول همهآ آدمیان است و از این قیام
# آفرینش آدم مراد است.2
~~ییروح الصنم7): مردمگیا.
~~یکسر رفتن   یعنی بی محابا و بیدرنگ و بی تأمل درآمدن.
~~یکهآ (2) خیبرستانعلی رضی الله عنه.
~~یوسف زرین سخن یعنی صبح که دمش هم به زر توان نبشتن.3

PageV01P610

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0520.png)

~~یک عهد شدن و یکدست گشتن: یعنی متفق و یکدل بودن.
~~یکسو کردن   یعنی یک جانب و یک مشرق کردن و برداشتن و دور کردن و یکرخ(«1
# کردن.
~~یرقان   زحمتی است که مردم رازرد کند.
# یعنی جریده و فرد وتنها.
~~یوسف او از(3] چه افتاده : یعنی تن بی جان و مردهآ او.
~~یک دوخته (4]   یعنی یکرنگ و یکروی و بی محابا.
~~یکسواره   یعنی مجرد وتنها و آفتاب نیز.
~~یک آبه   یعنی یک طریق شده و یکی شده.
~~یک ره   :یک بار (5].1
~~یهودیانه   یعنی به رسم یهود و هم چو...160.
~~یله کرده   رها کرده.
~~یک رشته   : یعنی یک حال ویک طریق.
~~یاقوت سربسته1] معشوق.
~~یهودانه   آن پاره جامة زرد و کبود که یهودان بر کف دوزتد تا از نیکران فرق

PageV01P611

![image file](./0893IbnDawudShadiabadi.MiftahFudala_0521.png)

# مجال و محل.
~~ید بیضای موسی عنی معجزهآ مهتر موسی علیه السلام.
~~یکرکایی   : یعنی مجردی و امن و تردد و یک سوشدن.
~~یک روی   : مخلص.
~~یاوری   : یاری.
~~یا وه گوی   : بیهوده گفتن.
~~یحی   : نام مردی که در سخاوت[... و] وزیر هارون رشید بود.
~~یکسوی   یعنی یک جانب داشت و یکرخ. ms225

PageV01P612