Amphitruo

Mercvrivs Vt vos in vostris voltis mercimoniis emundis vendundisque me laetum lucris adficere atque adiuvare in rebus omnibus et ut res rationesque vostrorum omnium bene me expedire voltis peregrique et domi bonoque atque amplo auctare perpetuo lucro quasque incepistis res quasque inceptabitis, et uti bonis vos vostrosque omnis nuntiis me adficere voltis, ea adferam, ea uti nuntiem quae maxime in rem vostram communem sient (nam vos quidem id iam scitis concessum et datum mi esse ab dis aliis, nuntiis praesim et lucro): haec ut me voltis adprobare adnitier, ~~lucrum ut perenne vobis semper suppetat~~ ita huic facietis fabulae silentium itaque aequi et iusti hic eritis omnes arbitri. Nunc cuius iussu venio et quam ob rem venerim dicam simulque ipse eloquar nomen meum. Iovis iússu venio, nomen Mercurio est mihi. pater huc me misit ad vos oratum meus, tam etsi, pro imperio vobis quod dictum foret, scibat facturos, quippe qui intellexerat vereri vos se et metuere, ita ut aequom est Iovem; verum profecto hoc petere me precario a vobis iussit, leniter, dictis bonis. etenim ille, cuius huc iussu venio, Iuppiter non minus quam vostrum quivis formidat malum: humana matre natus, humano patre, mirari non est aequom, sibi si praetimet; atque ego quoque etiam, qui Iovis sum filius, contagione mei patris metuo malum. propterea pace advenio et pacem ad vos affero:† iustam rem et facilem esse oratam a vobis volo, nam iusta ab iustis iustus sum orator datus. nam iniusta ab iustis impetrari non decet, iusta autem ab iniustis petere insipientia est; quippe illi iniqui ius ignorant neque tenent. nunc iam huc animum omnes quae loquar advortite. debetis velle quae velimus: meruimus et ego et pater de vobis et re publica; nam quid ego memorem (ut alios in tragoediis vidi, Neptunum Virtutem Victoriam Martem Bellonam, commemorare quae bona vobis fecissent) quis bene factis meus pater, deorum regnator architectus omnibus? sed mos numquam illi fuit patri meo,† ut exprobraret quod bonis faceret boni; gratum arbitratur esse id a vobis sibi meritoque vobis bona se facere quae facit. Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar, post argumentum huius eloquar tragoediae. quid? contraxistis frontem, quia tragoediam dixi futuram hanc? deus sum, commutavero. eandem hánc, si voltis, faciam ex tragoedia comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus. utrum sit an non voltis? sed ego stultior, quasi nesciam vos velle, qui divos siem. teneo quid animi vostri super hac re siet: faciam ut commixta sit: sit tragicomoedia. nam me perpetuo facere ut sit comoedia, reges quo veniant et di, non par arbitror. quid igitur? quoniam hic servos quoque partes habet, faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia. nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter, ut conquaestores singula in subsellia eant per totam caveam spectatoribus, si cui favitores delegatos viderint, ut is in cavea pignus capiantur togae; sive quí ambissint palmam histrionibus sive cuíquam artifici, si per scriptas litteras sive qui ípse ambissit seu per internuntium, sive adeo aediles perfidiose cui duint, sirempse legem iussit esse Iuppiter, quasi mágistratum sibi alterive ambiverit. virtute dixit vos victores vivere, non ambitione neque perfidia: qui minus eadem histrioni sit lex quae summo viro? virtute ambire oportet, non favitoribus. sat habet favitorum semper qui recte facit, si illis fides est quibus est ea res in manu. hoc quoque etiam mihi pater in mandatis dedit, ut conquaestores fierent histrionibus: qui sibi mandasset delegati ut plauderent quive quo placeret alter fecisset minus, eius órnamenta et corium uti conciderent. mirari nolim vos, quapropter Iuppiter nunc histriones curet; ne miremini: ipse hanc acturust Iuppiter comoediam. quid? admirati estis? quasi vero novom nunc proferatur, Ióvem facere histrioniam; etiam, histriones anno cum in proscaenio hic Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit. ~~praeterea certo prodit in tragoedia.~~ hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget, et ego una cum illo. nunc vos animum advortite, dum huius argumentum éloquar comoediae. Haec urbs est Thebae. in illisce habitat aedibus Amphitruo, natus Argis ex Argo patre, quicum Alcumena est nupta, Electri filia. is nunc Amphitruo praefectust legionibus, nam cum Telobois bellum est Thebano poplo. is prius quam hinc abiit ipsemet in exercitum, gravidam Alcumenam úxorem fecit suam. nam ego vos novisse credo iam ut sit páter meus, quam liber harum rerum multarum siet quantusque amator sit quod complacitum est semel. is amare occepit Alcumenam clam virum usuramque eius corporis cepit sibi, et gravidam fecit is eam compressu suo. nunc de Alcumena ut rem teneatis rectius, utrimque est gravida, et ex viro et ex summo Iove. et meus pater nunc intus hic cum illa cubat, et haec ob eam rem nox est facta longior, dum cum illa quacum volt voluptatem capit; sed ita adsimulavit se, quasi Amphitruo siet. nunc ne hunc ornatum vos meum admiremini, quod ego huc processi sic cum servili schema: veterem atque antiquam rem novam ad vos proferam, propterea ornatus in novom incessi modum. nam méus pater intus núnc est eccum Iuppiter; in Amphitruonis vertit sese imaginem omnesque eum esse censent servi qui vident: ita versipellem se facit quando lubet. ego servi sumpsi Sosiae mi imaginem, qui cum Amphitruone abiit hinc in exercitum, ut praeservire amanti meo possem patri atque ut ne, qui essem, familiares quaererent, versari crebro hic cum viderent me domi; nunc, cum esse credent servom et conservom suom, haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim. pater nunc intus suo animo morem gerit: cubat complexus cuius cupiens maxime est; quae illi ad legionem facta sunt memorat pater meus Alcumenae: ílla illum censet virum suom esse, quae cum moecho est. ibi nunc meus pater memorat, legiones hostium ut fugaverit, quo pacto sit donis donatus plurimis. ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data, abstulimus: facile meus pater quod volt facit. nunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu et servos, cuius ego hanc feró imaginem. nunc internosse ut nos possitis facilius, ego has habebo úsque in petaso pinnulas; tum meo patri autem torulus inerit aureus sub petaso: id signum Amphitruoni non erit. ea signa nemo hórum familiarium videre poterit: verum vos videbitis. sed Amphitruonis illic est servos Sosia: a portu illíc nunc cum lanterna ádvenit. abigam iam ego illum advenientem ab aedibus. adeste: erit operae pretium híc spectantibus Iovem et Mercurium facere hístrioniam.

Sosia Qui me álter est audácior homo aút qui confidéntior, iuventútis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem? quid faciam nunc, si tres viri me in carcerem compegerint? inde crás quasi e promptaria cella depromar ad flagrum, nec causam liceat dicere mihi, néque in ero quicquam auxili nec quisquam sit quin me malo omnes esse dignum deputent. íta quasi incudém me miserum hómines octo válidi caedant: ita peregre adveniens hospitio publicitus accipiar. haéc eri immodéstia coegit, me qui hoc noctis a portu ingratiis excitavit. nonne ídem hoc luci me míttere potuit? opulénto homini hoc servitús dura est, hoc mágis miser est divítis servos: nóctesque diésque assiduó satis superque est quód facto aut dícto adeost ópus, quietus ne sis. ípse dominus díves, operis ét laboris expers, quódcumque homini áccidit libére, posse retur: aéquom esse putát, non reputát laboris quid sit. ~~nec aéquom anne iníquom imperét cogitábit.~~ ergo ín servitúte expetúnt multa iníqua: habéndum et ferúndum hoc onúst cum labóre. Mercvrivs Satiúst me queri íllo modó servitútem: hodié qui fuerim líber, eúm nunc potívit patér servitútis, hic qui verna natus est queritur. Sosia Sum véro verna vérbero: num número mi in mentém fuit, dis advenientem gratias pro meritis agere atque alloqui? ne illi edepol si merito meo referre studeant gratiam, aliquem hominem allegent qui mihi advenienti os occillet probe, quoniam bene quae in me fecerunt ingrata ea habui atque inrita. Mercvrivs Facit ille quod volgo haud solent, ut quid se sit dignum sciat. Sosia Quod numquam opinatus fui neque alius quisquam civium sibi eventurum, id contigit, ut salvi poteremur domi. victores victis hostibus legiones reveniunt domum, duelló exstincto maximo atque internecatis hostibus. quod multa Thebano poplo acerba obiecit funera, id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est imperio atque auspicio eri mei Amphitruonis maxime. praeda atque agro adoriaque adfecit populares suos regique Thebano Creoni regnum stabilivit suom. me a portu praemisit domum, ut haec nuntiem uxori suae, ut gesserit rem publicam ductu imperio auspicio suo. ea nunc meditabor quo modo illi dicam, cum illo advenero. si dixero mendacium, solens meo more fecero. nam cum pugnabant maxume, ego tum fugiebam maxume; verum quasi adfuerim tamen simulabo atque audita eloquar. sed quo modo et verbis quibus me deceat fabularier, prius ipse mecum etiam volo hic meditari. sic hoc proloquar. Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus, continuo Amphitruo delegit viros primorum principes; eos legat, Telobois iubet sententiam ut dicant suam: si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere, si quae asportassent redderent, se exercitum extemplo domum reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque otium dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat, sese igitur summa vi virisque eorum oppidum oppugnassere. haec ubi Telobois ordine iterarunt quos praefecerat Amphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus superbe nimis ferociter legatos nostros increpant, respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti propere irent, de suis finibus exercitus deducerent. haec ubi legati pertulere, Amphitruo castris ilico producit omnem exercitum. Teloboae contra ex oppido legiones educunt suas nimis pulcris armis praeditas. póstquam utrimque éxitum est máxima cópia, dispertiti viri, dispertiti ordines, nos nostras more nostro et modo instruximus légiones, item hóstes contra légiones suas ínstruont. deínde utrique ímperatóres in medium éxeunt, éxtra turbam órdinum cólloquontúr simul. convenit, victi utri sint eo proelio, urbem agrum aras focos seque uti dederent. postquam id actum est, tubae contra utrimque occanunt, consonat terra, clamorem utrimque efferunt. imperator utrimque, hinc et illinc, Iovi vota suscipere, utrimque hortari exercitum. tum pro se quisque id quod quisque potest et valet edit, ferro ferit, tela frangunt, boat caélum fremitú virum, ex spíritu atque anhélitu nébula constát, cadunt vólnerum ví viri. denique, ut voluimus, nostra superat manus: hostes crebri cadunt, nostri contra ingruont ~~vicimus~~ ví feroces. sed †fugam in se tamen nemo convortitur nec recedit loco quin statim rem gerat; animam omittunt prius quam loco demigrent: quisque ut steterat iacet optinetque ordinem. hóc ubi Amphítruo erus cónspicatust, ílico equités iubet déxtera indúcere. equites parent citi: ab dextera maximo cúm clamore involant ímpetu alacri, foédant et próterunt hóstium cópias iúre iniustas. Mercvrivs Numquam étiam quicquam adhúc verborum est prólocutus pérperam: namque ego fui illi in re praesenti et meus, cum pugnatum est, pater. Sosia Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additust: vortentibus Telobois telis complebantur corpora, ipsusque Amphitruo regem Pterelam sua obtruncavit manu. haec illic est pugnata pugna úsque a mani ad vesperum (hoc adeo hoc commemini magis, quia illo die inpransus fui), sed proelium id tandem diremit nox interventu suo. postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes: velatis manibus orant ignoscamus peccatum suom, deduntque se, divina humanaque omnia, urbem et liberos in dicionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo. post ob virtutem ero Amphitruoni patera donata aurea est, qui Pterela potitare solitus est rex. haec sic dicam erae. nunc pergam eri imperium exequi et me domum capessere. Mercvrivs Áttat, illic húc iturust. íbo ego illi óbviam, neque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam umquam accedere; quando imago est huius in me, certum est hominem eludere. et enim vero quoniam formam cépi huius ín med et statum, decet et facta moresque huius habere me similes item. itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum atque hunc, telo suo sibi, malitia a foribus pellere. sed quid illúc est? caelum aspectat. observabo quam rem agat. Sosia Certe edepol, si quicquamst aliud quod credam aut certo sciam, credo ego hac noctu Nocturnum óbdormivisse ebrium. nam neque se Septentriones quoquam in caelo commovent, neque se Luna quoquam mutat atque uti exorta est semel, nec Iugulae neque Vesperugo neque Vergiliae óccidunt. ita statim stant signa, neque nox quoquam concedit die. Mercvrivs Perge, Nox, ut occepisti, gere patri morem meo: optumo optume optumam operam das, datam pulchre locas. Sosia Neque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo, nisi item unam, verberatus quam pependi perpetem; eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine. credo edepol equidem dormire Solem, atque adpotum probe; mira sunt nisi invitavit sese in cena plusculum. Mercvrivs Ain vero, verbero? deos esse tui similis putas? ego pol te istis tuis pro dictis et male factis, furcifer, accipiam; modo sis veni huc: invenies infortunium. Sosia Vbi sunt isti scortatores, qui soli inviti cubant? haec nox scita est exercendo scorto conducto male. Mercvrivs Meus pater nunc pro huius verbis recte et sapienter facit, qui complexus cum Alcumena cubat amans animo obsequens. Sosia Ibo ut erus quod imperavit Alcumenae nuntiem. sed quis hic ést homo, quem ante aedis video hoc noctis? non placet. Mercvrivs Nullust hoc metuculosus aeque. Sosia Mi in mentem venit, illic homó hoc dé umero volt pallium detexere. Mercvrivs Timet homo: deludam ego illum. Sosia Perii, dentes pruriunt; certe advenientem hic me hospitio pugneo accepturus est. credo misericors est: nunc propterea quod me meus erus fecit ut vigilarem, hic pugnis faciet hodie ut dormiam. oppido interii. obsecro hercle, quantus et quam validus est. Mercvrivs Clare advorsum fabulabor, ut hic auscultet quae loquar; igitur magis demum maiorem in sese concipiet metum. agite, pugni, iam diu est quom ventri victum non datis: iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor in soporem collocastis nudos. Sosia Formido male, né ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia; quattuor nudos sopori se dedisse hic autumat: metuo ne numerum augeam illum. Mercvrivs em, nunciam ergo: sic volo. Sosia Cingitur: certe expedit se. Mercvrivs Non feret quin vapulet. Sosia Quis homo? Mercvrivs Quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet. Sosia Apage, non placet me hoc noctis esse: cenavi modo; proin tu istam cenam largire, si sapis, esurientibus. Mercvrivs Haud malum huic est pondus pugno. Sosia Perii, pugnos ponderat. Mercvrivs Quid si ego illum tractim tangam, ut dormiat? Sosia Servaveris, nam continuas has tris noctes pervigilavi. Mercvrivs Pessumest, facimus nequiter, ferire malam male discit manus; alia forma ésse oportet quem tu pugno legeris. Sosia Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo. Mercvrivs Exossatum os esse oportet quem probe percusseris. Sosia Mirum ni hic me quasi murenam éxossare cogitat. ultro istunc qui exossat homines. perii, si me aspexerit. Mercvrivs Olet homo quidam malo suo. Sosia ei, numnam ego óbolui? Mercvrivs Atque haud longe abesse oportet, verum longe hinc afuit. Sosia Illic homo superstitiosust. Mercvrivs Gestiunt pugni mihi. Sosia Si in me exercituru's exerciturus es , quaeso in parietem ut primum domes. Mercvrivs Vox mi ad aures advolavit. Sosia Né ego homo infelix fui, qui non alas intervelli: volucrem vocem gestito. Mercvrivs Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo. Sosia Non equidem ullum habeo iumentum. Mercvrivs Onerandus est pugnis probe. Sosia Lassus sum hercle, navi ut vectus huc sum: etiam nunc nauseo; vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existimes. Mercvrivs Certe enim hic nescio quis loquitur. Sosia Salvos sum, non me videt: nescioquem loqui autumat; mihi certo nomen Sosiaest. Mercvrivs Hinc enim míhi dextra vox auris, ut videtur, verberat. Sosia Metuo, vocis ne vicem hodie hic vapulem, quae hunc verberat. Mercvrivs Optume eccum incedit ad me. Sosia Timeo, totus torpeo. non edepol nunc ubi terrarum sim scio, si quis roget, neque miser me commovere possum prae formidine. ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia. verum certum est confidenter hominem contra conloqui, qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat manum. Mercvrivs Quo ambulas tu, qui Volcanum in cornu conclusum geris? Sosia Quid id exquiris tu, qui pugnis os exossas hominibus? Mercvrivs Servosne es an liber? Sosia Vtcumque animo conlibitum est meo. Mercvrivs Ain vero? Sosia Aio enim vero. Mercvrivs Verbero. Sosia Mentiris nunc. Mercvrivs At iam faciam ut verum dicas dicere. Sosia Quid eo est opus? Mercvrivs Possum scire, quo profectus, cuius sis aut quid veneris? Sosia Húc eo, eri iussu, eius sum servos. numquid nunc es certior? Mercvrivs Ego tibi istam hodie, sceleste, comprimam linguam. Sosia Haud potes: bene pudiceque adservatur. Mercvrivs Pergin argutarier? quid apud hasce aedis negoti ést tibi? Sosia Immo quid tibi est? Mercvrivs Rex Creo vigiles nocturnos singulos semper locat. Sosia Bene facit: quia nos eramus peregre, tutatust domi; at nunc abi sane, advenisse familiares dicito. Mercvrivs Nescio quam tu familiaris sis: nisi actutum hinc abis, familiaris accipiere faxo haud familiariter. Sosia Hic inquam habito ego atque horunc servos sum. Mercvrivs At scin quo modo? faciam ego hodie te superbum, nisi hinc abis. Sosia Quonam modo? Mercvrivs Auferere, non abibis, sí ego fustem sumpsero. Sosia Quin me esse huius familiai familiarem praedico. Mercvrivs Vide sis quam mox vapulare vis, nisi actutum hinc abis. Sosia Tun domo prohibere peregre me advenientem postulas? Mercvrivs Haecine tua domust? Sosia Ita inquam. Mercvrivs Quis erus est igitur tibi? Sosia Amphitruo, qui nunc praefectust Thebanis legionibus, quicum nupta est Alcumena. Mercvrivs Quid ais? quid nomen tibi est? Sosia Sosiam vocant Thebani, Davo prognatum patre. Mercvrivs Ne tu istic hodie malo tuo compositis mendaciis advenisti, audaciai columen, consutis dolis. Sosia Immo equidem tunicis consutis huc advenio, non dolis. Mercvrivs At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis. Sosia Ita profecto. Mercvrivs Nunc profecto vapula ob mendacium. Sosia Non edepol volo profecto. Mercvrivs At pol profecto ingratiis. hoc quidem profecto certum est, non est arbitrarium. Sosia Tuam fidem obsecro. Mercvrivs Tun te audes Sosiam esse dicere, quí ego sum? Sosia Perii. Mercvrivs Parum etiam, praeut futurum est, praedicas. quoius nunc es? Sosia Tuos, nam pugnis usu fecisti tuom. pro fidem, Thebani cives. Mercvrivs Etiam clamas, carnifex? loquere, quid venisti? Sosia Vt esset quem tu pugnis caederes. Mercvrivs Cuius es? Sosia Amphitruonis, inquam, Sosia. Mercvrivs Ergo istoc magis, quia vaniloquo's vaniloquus es , vapulabis: ego sum, non tu, Sosia. Sosia Ita di faciant, ut tu potius sis atque ego te ut verberem. Mercvrivs Etiam muttis? Sosia Iam tacebo. Mercvrivs Quis tibi erust? Sosia Quem tu voles. Mercvrivs Quid igitur? qui nunc vocare? Sosia Nemo nisi quem iusseris. Mercvrivs Amphitruonis te esse aiebas Sosiam. Sosia Peccaveram, nam Amphitruonis †socium ne me esse volui dicere. Mercvrivs Scibam equidem nullum esse nobis nisi me servom Sosiam. fugit te ratió. Sosia Vtinam istuc pugni fecissent tui. Mercvrivs Ego sum Sosia ille quem tu dudum esse aiebas mihi. Sosia Obsecro ut per pacem liceat te alloqui, ut ne vapulem. Mercvrivs Immo indutiae parumper fiant, si quid vis loqui. Sosia Non loquar nisi pace facta, quando pugnis plus vales. Mercvrivs Dic si quid vis, non nocebo. Sosia Tuae fide credo? Mercvrivs Meae. Sosia Quid si falles? Mercvrivs Tum Mercurius Sosiae iratus siet. Sosia Animum advorte. nunc licet mihi libere quidvis loqui. Amphitruonis ego sum servos Sosia. Mercvrivs Etiam denuo? Sosia Pacem feci, foedus feci. vera dico. Mercvrivs Vapula. Sosia Vt libet quid tibi libet fac, quoniam pugnis plus vales; verum, utut es facturus, hoc quidem hercle haud reticebo tamen. Mercvrivs Tu me vivos hodie numquam facies quin sim Sosia. Sosia Certe edepol tu me alienabis numquam quin noster siem; nec nobis praeter med alius quisquam est servos Sosia. ~~qui cum Amphitruone hinc una ieram in exercitum.~~ Mercvrivs Hic homo sanus non est. Sosia Quod mihi praedicas vitium, id tibi est. quid, malum, non súm ego servos Amphitruonis Sosia? nonne hac noctu nostra navis huc ex portu Persico venit, quae me advexit? nonne me huc erus misit meus? nonne ego nunc sto ante aedes nostras? non mi est lanterna in manu? non loquor, nón vigilo? nonne hic homo módo me pugnis contudit? fecit hercle, nam etiam misero nunc mihi malae dolent. quid igitur ego dubito, aut cur non intro eo in nostram domum? Mercvrivs Quid, domum vostram? Sosia Ita enim vero. Mercvrivs Quin quae dixisti modo omnia ementitu's ementitus es : equidem Sosia Amphitruonis sum. nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico, et ubi Pterela rex regnavit oppidum expugnavimus, et legiones Teloboarum vi pugnando cepimus, et ipsus Amphitruo optruncavit regem Pterelam in proelio. Sosia Egomet mihi non credo, cum illaec autumare illum audio; hic quidem cérte quae illic sunt res gestae memorat memoriter. sed quid ais? quid Amphitruoni doni a Telobois datum est? Mercvrivs Pterela rex qui potitare solitus est patera aurea. Sosia Elocutus est. ubi patera nunc est? Mercvrivs Est in cistula; Amphitruonis obsignata signo est. Sosia Signi dic quid est? Mercvrivs Cum quadrigis Sol exoriens. quid me captas, carnufex? Sosia Argumentis vicit, aliud nomen quaerundum est mihi. nescio unde haec hic spectavit. iám ego hunc decipiam probe; nam quod egomet solus feci, nec quisquam alius affuit, in tabernaclo, id quidem hodie numquam poterit dicere. si tu Sosia es, legiones cum pugnabant maxume, quid in tabernaclo fecisti? victus sum, si dixeris. Mercvrivs Cadus erat vini, inde implevi hírneam. Sosia Ingressust viam. Mercvrivs Eam ego, ut matre fuerat natum, vini éduxi meri. Sosia Factum est illud, ut ego illíc vini hirneam ebiberim meri. mira sunt nisi latuit intus illic in illac hirnea. Mercvrivs Quid nunc? vincon argumentis, te non esse Sosiam? Sosia Tu negas med esse? Mercvrivs Quid ego ni negem, qui egomet siem? Sosia Per Iovem iuro med esse neque me falsum dicere. Mercvrivs At ego per Mercurium iuro, tibi Iovem non credere; nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi. Sosia Quis ego sum saltem, si non sum Sosia? te interrogo. Mercvrivs Vbi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia; nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis, ignobilis. Sosia Certe edepol, quom illum contemplo et formam cognosco meam, quem ad modum ego sum (saepe in speculum inspexi), nimis similest mei; itidem habet petasum ac vestitum: tam consimilest atque ego; sura, pes, statura, tonsus, oculi, nasum vel labra, malae, mentum, barba, collus: totus. quid verbis opust? si tergum cicatricosum, nihil hoc similist similius. sed quom cogito, equidem certo idem sum qui semper fui. novi erum, novi aedis nostras; sane sapio et sentio. non ego illi obtempero quod loquitur. pultabo foris. Mercvrivs Quó agis te? Sosia Domum. Mercvrivs Quadrigas si nunc inscendas Iovis atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortunium. Sosia Nonne erae meae nuntiare quod erus meus iussit licet? Mercvrivs Tuae si quid vis nuntiare: hanc nostram adire non sinam. nam si me inritassis, hodie lumbifragium hinc auferes. Sosia Abeo potius. di immortales, obsecro vostram fidem, ubi ego perii? ubi immutatus sum? ubi ego formam perdidi? an egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui? nám hic quidem omnem imaginem meam, quae antehac fuerat, possidet. vivo fit quod numquam quisquam mortuo faciet mihi. ibo ad portum atque haec uti sunt facta ero dicam meo; nisi etiam is quoque me ignorabit: quod ille faxit Iuppiter, ut ego hodie ráso capite calvos capiam pilleum.—

Mercvrivs Bene próspere hoc hodie operis processit mihi: amovi a foribus maximam molestiam, patri ut liceret tuto illam amplexarier. iam ille illuc ad erum cum Amphitruonem advenerit, narrabit servom hinc sese a foribus Sosiam amovisse; ille adeo illum mentiri sibi credet, neque credet huc profectum, ut iusserat. erroris ambo ego illos et dementiae complebo atque omnem Amphitruonis familiam, adeo usque, satietatem dum capiet pater illius quám amat. igitur demum omnes scient quae facta. denique Alcumenam Iuppiter redigét antiquam coniugi in concordiam. nam Amphitruo actutum uxori turbas conciet atque insimulabit eam probri; tum meus pater eam séditionem illi in tranquillum conferet. nunc de Alcumena dudum quod dixi minus, hodie illa pariet filios geminos duos alter decumo post mense nascetur puer quam seminatust, alter mense septumo; eorum Ámphitruonis alter est, alter Iovis: verum minori puero maior est pater, minor maiori. iamne hoc scitis quid siet? sed Alcumenae huius honoris gratia pater curavit uno ut fetu fieret, uno ut labore absolvat aerumnas duas. ~~et ne in suspicione ponatur stupri~~ ~~et clandestina ut celetur consuetio.~~ quamquam, ut iam dudum dixi, resciscet tamen Amphitruo rem omnem. quid igitur? nemo id probro profecto ducet Alcumenae; nam deum non par videtur facere, delictum suom suamque ut culpam expetere in mortalem ut sinat. orationem comprimam: crepuit foris. Amphitruo subditivos eccum exit foras cum Alcumena uxore usuraria.

Ivppiter Béne vale, Alcumena, cura rem communem, quod facis; atque inperce quaeso: menses iam tibi esse actos vides. mihi necesse est ire hinc; verum quod erit natum tollito. Alcvmena Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo abeas? Ivppiter Edepol haud quod tui me neque domi distaedeat; sed ubi summus imperator non adest ad exercitum, citius quod non facto est usus fit quam quod facto est opus. Mercvrivs Nimis hic scitust sycophanta, qui quidem meus sit pater. observatote eum, quam blande mulieri palpabitur. Alcvmena Ecastor te experior quanti facias uxorem tuam. Ivppiter Satin habes, si feminarum nulla est quam aeque diligam? Mercvrivs Edepol ne illa si istis rebus te sciat operam dare, ego faxim ted Amphitruonem esse malis, quam Iovem. Alcvmena Experiri istuc mavellem me quam mi memorarier. prius abis quam lectus ubi cubuisti concaluit locus. heri venisti media nocte, nunc abis. hocin placet? Mercvrivs Accedam atque hanc appellabo et subparasitabor patri. numquam edepol quemquam mortalem credo ego uxorem suam sic ecflictim amare, proinde ut hic te ecflictim deperit. Ivppiter Carnufex, non ego te novi? ábin e conspectu meo? quid tibi hanc curatio est rem, verbero, aut muttitio? quoii ego iam hoc scipione— Alcvmena Ah noli. Ivppiter Muttito modo. Mercvrivs Nequiter paene expedivit prima parasitatio. Ivppiter Verum quod tu dicis, mea uxor, non te mi irasci decet. clanculum abii a legione: operam hanc subrupui tibi, ex me primo ut prima scires, rem ut gessissem publicam. ea tibi omnia enarravi. nisi te amarem plurimum, non facerem. Mercvrivs Facitne ut dixi? timidam palpo percutit. Ivppiter Nunc, ne legio persentiscat, clam illuc redeundum est mihi, ne me uxorem praevertisse dicant prae re publica. Alcvmena Lacrimantem ex abitu concinnas tu tuam uxorem. Ivppiter Tace, ne corrumpe oculos, redibo actutum. Alcvmena Id actutum diu est. Ivppiter Non ego te hic lubens relinquo neque abeo abs te. Alcvmena Sentio, nam qua nocte ad me venisti, eadem abis. Ivppiter Cur me tenes? tempus est: exire ex urbe prius quam lucescat volo. nunc tibi hanc pateram, quae dono mi illi ob virtutem data est, Pterela rex qui potitavit, quem ego mea occidi manu, Alcumena, tibi condono. Alcvmena Facis ut alias res soles. ecastor condignum donum, qualest qui donum dedit. Mercvrivs Immo sic: condignum donum, qualest cui dono datumst. Ivppiter Pergin autem? nonne ego possum, furcifer, te perdere? Alcvmena Noli amabo, Amphitruo, irasci Sosiae causa mea. Ivppiter Faciam ita ut vis. Mercvrivs Ex amore hic admodum quam saevos est. Ivppiter Numquid vis? Alcvmena Vt quom absim mé ames, me tuam te absente tamen. Mercvrivs Eamus, Amphitruo. lucescit hoc iam. Ivppiter Abi prae, Sosia, iam ego sequar. numquid vis? Alcvmena Etiam: ut actutum advenias. Ivppiter Licet, prius tuá opinione híc adero: bonum ánimum habe.— nunc te, nox, quae me mansisti, mitto uti cedas die, ut mortalis inlucescat luce clara et candida. atque quanto, nox, fuisti longior hac proxuma, tanto brevior dies ut fiat faciam, ut aeque disparet. sed dies e nocte accedat. ibo et Mercurium sequar.—

Amphitrvo Age í tu secúndum. Sosia Sequór, subsequór te. Amphitrvo Scelestissimum te arbitror. Sosia Nam quam ob rem? Amphitrvo Quia id quod neque est neque fuit neque futurum est mihi praedicas. Sosia Eccere, iam tuatim facis tu, ut tuis nulla apud te fides sit. Amphitrvo Quid est? quo modo? iam quidem hercle ego tibi istam scelestam, scelus, linguam abscidam. Sosia Tuos sum, proinde ut commodumst et lubet quidque facias; tamen quin loquar haec uti facta sunt hic, numquam ullo modo me potes deterrere. Amphitrvo Scelestissime, audes mihi praedicare id, domi te esse nunc, qui hic ades? Sosia Vera dico. Amphitrvo Malum quod tibi di dabunt, atque ego hodie dabo. Sosia Istuc tibist in manu, nam tuos sum. Amphitrvo Tun me, verbero, audes erum ludificari? tune id dicere audes, quod nemo umquam homo antehac vidit nec potest fieri, tempore uno homo idem duobus locis ut simul sit? Sosia Profecto ut loquor res ita est. Amphitrvo Iuppiter te perdat. Sosia Quid mali súm, ere, tua ex re promeritus? Amphitrvo Rogasne, improbe, etiam, qui ludos facis me? Sosia Meritó maledicás mihi, si id ita factum est.† verum haud mentior, resque uti facta dico. Amphitrvo Homo hic ébrius est, ut opínor. Sosia Útinam ita essem. Amphitrvo Optás quae facta. Sosia Égone? Amphitrvo Tu istic. úbi bibisti? Sosia Nusquam equidem bibi. Amphitrvo Quid hoc sithominis? Sosia equidem decies dixi: domi ego sum, inquam, écquid audis? et apud te adsum Sosia idem. satin hoc plane, satin diserte, ere, nunc videor tibi locutus esse? Amphitrvo Vah, ápage te a me. Sosia Quíd est negoti? Amphitrvo Péstis te tenet. Sosia Nám quor istuc dicis? equidem valeo et salvos sum recte, Amphitruo. Amphitrvo At te ego faciam hodie proinde ac meritus es, ut minus valeas et miser sis, salvos domum si rediero: iam sequere sis, erum qui ludificas dictis delirantibus, qui quoniam erus quod imperavit neglexisti persequi, nunc venis etiam ultro inrisum dominum: quae neque fieri possunt neque fando umquam accepit quisquam profers, carnifex; quoius ego hodie in tergum faxo ista expetant mendacia. Sosia Amphitruo, miserrima istaec miseria est servo bono, apud erum qui vera loquitur, si id vi verum vincitur. Amphitrvo Quo id, malum, pacto potest nam (mecum argumentis puta) fieri, nunc uti tu et hic sis et domi? id dici volo. Sosia Sum profecto et hic et illíc. hoc cuivis mirari licet, neque tibi istuc mirum mágis videtur quam mihi. Amphitrvo Quo modo? Sosia Nihilo, inquam, mirum magis tibi istuc quam mihi; neque, ita me di ament, credebam primo mihimet Sosiae, donec Sosia illic egomet fecit sibi uti crederem. ordine omne, uti quicque actum est, dúm apud hostis sedimus, edissertavit. tum formam una abstulit cum nomine. neque lac lactis magis est simile quam ille ego similest mei. nam ut dudum ante lucem a portu me praemisisti domum— Amphitrvo Quid igitur? Sosia Prius multo ante aedis stabam quam illo adveneram. Amphitrvo Quas, malum, nugás? satin tu sanus es? Sosia Sic sum ut vides. Amphitrvo Huic homini nescio quid est mali mala obiectum manu, postquam a me abiit. Sosia Fateor, nam sum obtusus pugnis pessume. Amphitrvo Quis te verberavit? Sosia Egomet memet, qui nunc sum domi. Amphitrvo Cave quicquam, nisi quod rogabo te, mihi responderis. omnium primum iste qui sit Sosia, hoc dici volo. Sosia Tuos est servos. Amphitrvo Mihi quidem uno te plus etiam est quam volo, neque postquam sum natus habui nisi te servom Sosiam. Sosia At ego nunc, Amphitruo, dico: Sosiam servom tuom praeter me alterum, inquam, adveniens faciam ut offendas domi, Davo prognatum patre eodem quo égo sum, forma, aetate item qua égo sum. quid opust verbis? geminus Sosia hic factust tibi. Amphitrvo Nimia memoras mira. sed vidistin uxorem meam? Sosia Quin intro ire in aedis numquam licitum est. Amphitrvo Quis te prohibuit? Sosia Sosia ille, quem iam dudum dico, is qui me contudit. Amphitrvo Quis istic Sosia est? Sosia Ego, inquam. quotiens dicendum est tibi? Amphitrvo Sed quid ais? num obdormivisti dudum? Sosia Nusquam gentium. Amphitrvo Ibi forte istum si vidisses quendam in somnis Sosiam— Sosia Non soleo ego somniculose éri imperia persequi. vigilans vidi, vigilans nunc te video, vigilans fabulor, vigilantem ille me iam dudum vigilans pugnis contudit. Amphitrvo Quis homo? Sosia Sosia, inquam, ego ille. quaeso, nonne intellegis? Amphitrvo Qui, malum, intellegere quisquam potis est? ita nugas blatis. Sosia Verum actutum nosces, quom illum nosces servom Sosiam. Amphitrvo Sequere hac igitur me, nam mi istuc primum exquisito est opus. ~~sed vide ex navi efferantur quae imperavi iam omnia.~~ Sosia ~~Et memor sum et diligens, ut quae imperes compareant;~~ ~~non ego cum vino simitu ébibi imperium tuom.~~ Amphitrvo ~~Vtinam di faxint, infecta dicta re eveniant tua.~~

Alcvmena Satín parva rés est volúptatum in víta atque in aétate agúnda praequám quod moléstum est? ita cuíque comparátum est in aétate hominum; ita dívis est plácitum, volúptatem ut maéror comés consequátur: quin íncommodí plus malíque ilico ádsit, boní si optigít quid. nam ego íd nunc expérior domo átque ipsa dé me sció, cui volúptas parúmper datást, dum virí mei míhi potéstas vidéndi fuit noctem únam modo; átque is repénte abiit á me hinc ánte lucem. sola híc mihi nunc vídeor, quia ílle hinc abést quem ego amó praeter omnes. plus aégri ex ábitu virí, quam ex advéntu volúptatis cépi. sed hóc me beát saltém, quom perduéllis vicít et domúm laudis cómpos revénit: id sólacio est. absít, dum modó laude párta domúm recipiát se; feram ét perferam úsque abitum éius ánimo forti átque offirmáto, id módo si mercédis datúr mi, ut meús victor vír belli clúeat. satis mi esse ducam. virtús praemium ést optimúm; virtús omnibús rebus ánteit profécto: libértas salús vita rés et paréntes, patria ét prognáti tutántur, servántur: virtús omnia ín sese habét, omnia ádsunt bona quém penest vírtus. Amphitrvo Édepol me uxori éxoptatum crédo adventurúm domum, quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene, victis hostibus: quos nemo posse superari ratust, eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus. certe enim méd illi expectatum optato venturum scio. Sosia Quid? me non rere expectatum amicae venturum meae? Alcvmena Meus vir hic quidem est. Amphitrvo Séquere hac tu me. Alcvmena Nam quid ille revortitur qui dudum properare se aibat? án ille me temptat sciens atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem? ecastor med haud invita se domum recipit suam. Sosia Amphitruo, redire ad navem meliust nos. Amphitrvo Qua gratia? Sosia Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus. Amphitrvo Qui tibi nunc istuc in mentemst? Sosia Quia enim sero advenimus. Amphitrvo Qui? Sosia Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego. Amphitrvo Gravidam ego illanc hic reliqui quóm abeo. Sosia Ei perii miser. Amphitrvo Quid tibi est? Sosia Ad aquam praebendam commodum adveni domum, decumo post mense, ut rationem te putare intellego. Amphitrvo Bono animo es. Sosia Scin quam bono animo sim? si situlam cepero, numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem, ní ego illi puteo, si occepso, ánimam omnem intertraxero. Amphitrvo Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time. Alcvmena Magis nunc me meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror. Amphitrvo Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam, quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat, quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam. valuistin usque? exspectatun advenio? Sosia Haud vidi magis. exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem. Amphitrvo Et quom te †gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo. Alcvmena Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus? ~~atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?~~ Amphitrvo Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium. Alcvmena Cur negas? Amphitrvo Quia vera didici dicere. Alcvmena Haud aequom facit qui quod didicit id dediscit. an periclitamini quid animi habeam? sed quid huc vos revortimini tam cito? an te auspicium commoratum est an tempestas continet qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras? Amphitrvo Dudum? quam dudum istuc factum est? Alcvmena Temptas. iam dudum, modo. Amphitrvo Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo? Alcvmena Quid enim censes? te ut deludam contra lusorem meum, qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris. Amphitrvo Haec quidem deliramenta loquitur. Sosia Paulisper mane, dum edormiscat unum somnum. Amphitrvo Quaene vigilans somniat? Alcvmena Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor. nam dudum ante lucem et istunc et te vidi. Amphitrvo Quo in loco? Alcvmena Hic in aedibús ubi tu habitas. Amphitrvo Numquam factum est. Sosia Non taces? quid si e portu navis huc nos dormientis detulit? Amphitrvo Etiam tu quoque adsentaris húic? Sosia Quid vis fieri? non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier, ex insana insaniorem facies, feriet saepius; si obsequare, una resolvas plaga. Amphitrvo At pol qui certa res hanc est obiurgare, quae me hódie advenientem domum noluerit salutare. Sosia Inritabis crabrones. Amphitrvo Tace. Alcumena, unum rogare te volo. Alcvmena Quid vis roga. Amphitrvo Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia? Alcvmena Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier? Amphitrvo Quia salutare advenientem me solebas antidhac, appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent. eo more expertem te factam adveniens offendi domi. Alcvmena Ecastor equidem te certo heri advenientem ílico, et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul, mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi. Sosia Tun heri hunc salutavisti? Alcvmena Et te quoque etiam, Sosia. Sosia Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium; verum non est puero gravida. Amphitrvo Quid igitur? Sosia Insania. Alcvmena Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium. verum tu malum mágnum habebis, si hic suom officium facit: ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet. Sosia Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari, ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit. Amphitrvo Tu me heri hic vidisti? Alcvmena Ego, inquam, si vis decies dicere. Amphitrvo In somnis fortasse. Alcvmena Immo vígilans vigilantem. Amphitrvo Ei misero mihi. Sosia Quid tibi est? Amphitrvo Delirat uxor. Sosia Atra bili percita est. nulla res tam delirantis homines concinnat cito. Amphitrvo Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier? Alcvmena Equidem ecastor sana et salva sum. Amphitrvo Quor igitur praedicas, té heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus? ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem, neque meum pedem huc íntuli etiam in aedis, ut cum exercitu hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus. Alcvmena Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti. Amphitrvo Quid est? Alcvmena Vera dico. Amphitrvo Non de hac quidem hercle re; de áliis nescio. Alcvmena Primulo diluculo abiisti ad legiones. Amphitrvo Quo modo? Sosia Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi. sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit. Alcvmena Vae capiti tuó. Sosia Tua istuc refert—si curaveris. Alcvmena Iterum iám hic in me inclementer dicit, atque id sine malo. Amphitrvo Tace tu. tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo? Alcvmena Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium? Amphitrvo An etiam id tu scis? Alcvmena Quippe qui éx te audivi, ut urbem maximam expugnavisses regemque Pterelam tute occideris. Amphitrvo Egone istuc dixi? Alcvmena Tute istic, etiam adstante hoc Sosia. Amphitrvo Audivistin tu me narrare haec hodie? Sosia Vbi ego audiverim? Amphitrvo Hanc roga. Sosia Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam. Alcvmena Mirum quin te adversus dicat. Amphitrvo Sosia, age me huc aspice. Sosia Specto. Amphitrvo Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi. audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat? Sosia Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas, qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul? Amphitrvo Quid nunc, mulier? audin illum? Alcvmena Ego véro, ac falsum dicere. Amphitrvo Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis? Alcvmena Eo fit quia mihi plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor. Amphitrvo Tun me heri advenisse dicis? Alcvmena Tun te abiisse hodie hinc negas? Amphitrvo Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum. Alcvmena Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi dédisse dono hodié, qua te illi donatum esse dixeras? Amphitrvo Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui itaque nunc sum, ut ea te patera donem. sed quis istúc tibi dixit? Alcvmena Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu pateram. Amphitrvo Mane, mane, obsecro te. nimis demiror, Sosia, qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat, nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia. Sosia Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul. Amphitrvo Quid hoc sit hominis? Alcvmena Vin proferri pateram? Amphitrvo Proferri volo. Alcvmena Fiat. heus tu, Thessala, intus pateram proferto foras, qua hódie meus vir donavit me. Amphitrvo Secede huc tu, Sosia, enim vero illud praeter alia mira miror maxime, si haec habet páteram illam. Sosia An etiam credis id, quae in hac cistellula tuo signo obsignata fertur? Amphitrvo Salvom signum est? Sosia Inspice. Amphitrvo Recte, ita est ut obsignavi. Sosia Quaeso, quin tu istanc iubes pro cerrita circumferri? Amphitrvo Edepol qui facto est opus; nam haec quidem edepol laruarum plenast. Alcvmena Quid verbis opust? em tibi pateram, eccam. Amphitrvo Cedo mi. Alcvmena Age aspice huc sis nunciam tu qui quae facta infitiare; quem égo iam hic convincam palam. estne haec patera, qua donatu's donatus es illi? Amphitrvo Summe Iuppiter, quid ego video? haec ea est profecto patera. perii, Sosia. Sosia Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est aut pateram hic inesse oportet. Amphitrvo Agedum, exsolve cistulam. Sosia Quid ego istam exsolvam? obsignatast recte, res gesta est bene: tu peperisti Ámphitruonem, ego alium peperi Sosiam; nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus. Amphitrvo Certum est aperire atque inspicere. Sosia Vide sis signi quid siet, ne posterius in me culpam conferas. Amphitrvo Aperi modo; nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat. Alcvmena Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est? Amphitrvo Opus mi est istuc exquisito. Sosia Iuppiter, pro Iuppiter. Amphitrvo Quid tibi est? Sosia Hic patera nulla in cistulast. Amphitrvo Quid ego audio? Sosia Id quod verúmst. Amphitrvo At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo. Alcvmena Haec quidem apparet. Amphitrvo Quis igitur tibi dedit? Alcvmena Qui me rogat. Sosia Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam huic dedisti, post hanc rursum óbsignasti clanculum. Amphitrvo Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam? ain heri nos advenisse huc? Alcvmena Aio, adveniensque ilico me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi. Sosia Iam illud non placet principium de osculo. Amphitrvo Perge exsequi. Alcvmena Lavisti. Amphitrvo Quid postquam lavi? Alcvmena Accubuisti. Sosia Euge optime. nunc exquire. Amphitrvo Ne interpella. perge porro dicere. Alcvmena Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul. Amphitrvo In eodem lectó? Alcvmena In eodem. Sosia Ei, non placet convivium. Amphitrvo Sine modo argumenta dicat. quid postquam cenavimus? Alcvmena Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus. Amphitrvo Vbi tu cubuisti? Alcvmena In eodem lectó tecum una in cubiculo. Amphitrvo Perdidisti. Sosia Quid tibi est? Amphitrvo Haec me modo ad mortem dedit. Alcvmena Quid iam, amabo? Amphitrvo Ne me appella. Sosia Quid tibi est? Amphitrvo Perii miser, quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum. Alcvmena Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio? Amphitrvo Vir ego tuos sim? ne me appella, falsa, falso nomine. Sosia Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro. Alcvmena Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi? Amphitrvo Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris. Alcvmena Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui? Amphitrvo Tun mecum fueris? quid illac impudente audacius? saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom. Alcvmena Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet. tu si me inpudicitiai captas, capere non potes. Amphitrvo Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia? Sosia Propemodum. Amphitrvo Cenavin ego heri in navi in portu Persico? Alcvmena Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant. Sosia Nescio quid istúc negoti dicam, nisi si quispiam est Amphitruó alius, qui forte ted hinc absenti tamen tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom. nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis, certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis. Amphitrvo Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem. Alcvmena Per supremi regis regnum iuro et matrem familias Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume, ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore contigit, quo me impudicam faceret. Amphitrvo Vera istaec velim. Alcvmena Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere. Amphitrvo Mulier es, audacter iuras. Alcvmena Quae non deliquit, decet audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui. Amphitrvo Satis audacter. Alcvmena Vt pudicam decet. Amphitrvo †In verbis probas. Alcvmena Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur, sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem, deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam, tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis. Sosia Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima. Amphitrvo Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam. Sosia Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis: ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus. Amphitrvo Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere. Alcvmena Edepol me libente facies. Amphitrvo Quid ais? responde mihi, quid si adduco tuom cognatum húc a navi Naucratem, qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri? numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio? Alcvmena Si deliqui, nulla causa est. Amphitrvo Convenit. tu, Sosia, duc hos intro. ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.— Sosia Nunc quidem praeter nos nemo est. dic mihi verum serio: ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet? Alcvmena Abin hinc a me dignus domino servos? Sosia Abeo, si iubes.— Alcvmena Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum. quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.—

Ivppiter Ego sum ille Amphitruo, cui est servos Sosia, idem Mercurius qui fit, quando commodumst, in superiore quí habito cenaculo, qui interdum fio Iuppiter, quando lubet; huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico Amphitruo fio et vestitum immuto meum. nunc huc honoris vostri venio gratia, ne hanc incohatam transigam comoediam; simul Alcumenae, quam vir insontem probri Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram: nam mea sit culpa, quod egomet contraxerim, si id Alcumenae innocenti expetat. nunc Amphitruonem memet, út occepi semel, esse adsimulabo, atque in horum familiam frustrationem hodie iniciam maxumam; post igitur demum faciam res fiat palam atque Alcumenae in tempore auxilium feram faciamque ut uno fetu et quod gravida est viro et me quod gravidast pariat sine doloribus. Mercurium iussi me continuo consequi, si quid vellem imperare. nunc hanc adloquar.

Alcvmena Durare nequeo in aedibus. ita me probri, stupri, dedecoris a viro argutam meo! ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat, quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit; atque id me susque deque esse habituram putat. non edepol faciam, neque me perpetiar probri falso insimulatam, quin ego illum aut deseram aut sátis faciat mi ille átque adiuret insuper, nolle esse dicta quae in me insontem protulit. Ivppiter Faciundum est mi illud, fieri quód illaec postulat, si me illam amantem ad sese studeam recipere, quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit atque illi dudum meus amor negotium insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi illius ira in hanc et male dicta expetent. Alcvmena Sed eccum video qui me miseram arguit stupri, dedecoris. Ivppiter Te volo, uxor, conloqui. quo te avortisti? Alcvmena Ita ingenium meumst: inimicos semper osa sum optuerier. Ivppiter Heia autem inimicos? Alcvmena Sic est, vera praedico; nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es. Ivppiter Nimis iracunda es. Alcvmena Potin ut abstineas manum? nam certo, si sis sanus aut sapias satis, quam tu impudicam esse arbitrere et praedices, cum ea tú sermonem nec ioco nec serio tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo. Ivppiter Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror, et id huc revorti uti me purgarem tibi. nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius, quam postquam audivi ted esse iratam mihi. cur dixisti? inquies. ego expediam tibi. non edepol quo te esse impudicam crederem; verum periclitatus súm animum tuom, quid faceres et quo pacto id ferre induceres. equidem ioco illa dixeram dudum tibi, ridiculi causa. vél hunc rogato Sosiam. Alcvmena Quin huc adducis meum cognatum Naucratem, testem quem dudum te adducturum dixeras, te huc non venisse? Ivppiter Si quid dictum est per iocum, non aequom est id te serio praevortier. Alcvmena Ego illúd scio quam doluerit cordi meo. Ivppiter Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro, da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies. Alcvmena Ego istaec feci verba virtute irrita; nunc, quando factis me impudicis abstini, ab impudicis dictis avorti volo. valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas. iuben mi íre comites? Ivppiter Sanan es? Alcvmena Si non iubes, ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.† Ivppiter Mane. arbitratu tuo ius iurandum dabo, me meam pudicam esse uxorem arbitrarier. id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter, quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies. Alcvmena A, propitius sit potius. Ivppiter Confido fore; nam ius iurandum verum te advorsum dedi. iam nunc irata non es? Alcvmena Non sum. Ivppiter Bene facis. nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi: capiunt voluptátes, capiunt rursum miserias; irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam. verum irae si quae forte eveniunt huius modi inter eos, rursum si reventum in gratiam est, bis tanto amici sunt inter se quam prius. Alcvmena Primum cavisse oportuit ne diceres, verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt. Ivppiter Iube véro vasa pura adornari mihi, ut quae ápud legionem vota vovi, si domum rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia. Alcvmena Ego istuc curabo. Ivppiter Evocate huc Sosiam; gubernatorem qui in mea navi fuit Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat. is adeo inpransus ludificabitur, cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham. Alcvmena Mirum quid solus secum secreto ille agat. atque aperiuntur aedes. exit Sosia.

Sosia Ámphitruo, assum. sí quid opus est, impera, imperium éxequar. Ivppiter Sosia, optume advenis. Sosia Iam pax est inter vos duos? nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi. atque ita servom par videtur frugi sese instituere: proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet: tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant. sed age responde: iam vos rediistis in concordiam? Ivppiter Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum. Sosia An id ioco dixisti? équidem serio ac vero ratus. Ivppiter Habui expurigationem; facta pax est. Sosia Optume est. Ivppiter Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt. Sosia Censeo. Ivppiter Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat. Sosia Iam hic ero, cum illic censebis esse me.— Ivppiter Actutum huc redi. Alcvmena Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust? Ivppiter I sane, et quantum potest parata fac sint omnia. Alcvmena Quin venis quando vis intro? faxo haud quicquam sit morae.— Ivppiter Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet. iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo, qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe. nunc tu divine húc fac adsis Sosia (audis quae dico, tam etsi praesens non ades), fac Amphitruonem ádvenientem ab aedibus ut abigas; quovis pacto fac commentus sis. volo déludi illunc, dum cum hac usuraria uxore nunc mihi morigero. haec curata sint fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis, atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.

Mercvrivs Concédite atque abscédite omnes, dé via decédite, nec quísquam tam audax fúat homo, qui óbviam obsistát mihi. nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis? ille návem salvam nuntiat aut irati adventum senis: ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero. quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere. pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens; ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri. amanti subparasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo. si quid patri volup est, voluptas ea mi multo maxumast. amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo, quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono. nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe iam hic deludetur, spectatores, vobis inspectantibus. capiam coronam mi in caput, adsimulabo me esse ebrium; atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius. deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia: eum fécisse ille hodie arguet quae ego feceró hic. quid mea? meo me aéquomst morigerum patri, eius studio servire addecet. sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe, siquidém vos voltis auscultando operam dare. ibo intro, ornatum capiam qui potis decet; dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.

Amphitrvo Naúcratem quem cónvenire vólui, in navi nón erat, neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit. nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia; apud emporium atque in macello, ín palaestra atque in foro, in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras sum defessus quaeritando: nusquam invenio Naucratem. nunc domum ibo atque ex uxore hánc rem pergam exquirere, quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit. nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere, mortuom satiust. sed aedis occluserunt. eugepae, pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. feriam foris. aperite hoc. heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?

Mercvrivs Quís ad fores est? Amphitrvo Égo sum. Mercvrivs Quid ego sum. Amphitrvo Íta loquor. Mercvrivs Tibi Iúppiter dique omnes irati certo sunt, qui sic frangas fores. Amphitrvo Quo modo? Mercvrivs Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser. Amphitrvo Sosia. Mercvrivs Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas. quid nunc vis? Amphitrvo Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas? Mercvrivs Ita, rogo. paene effregisti, fatue, foribus cardines. an foris censebas nobis publicitus praeberier? quid me aspectas, stolide? quid nunc vis tibi? aut quis tu es homo? Amphitrvo Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns? quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris. Mercvrivs Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia. Amphitrvo Quidum? Mercvrivs Quia senecta aetate á me mendicas malum. Amphitrvo Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas. Mercvrivs Sacrufico ego tibi. Amphitrvo Qui? Mercvrivs Quia enim te macto infortunio. Amphitrvo At ego te cruce et cruciatu mactabo, mastigia. (Mercvrivs) Érus Amphitruost occupatus. (Mercvrivs) abiendi nunc tibi etiam occasiost. (Mercvrivs) Optimo iure infringatur aula cineris in caput. (Mercvrivs) Ne tu postules matulam unam tibi aquae ínfundi in caput. (Mercvrivs) Laruatu's laruatus es . edepol hominem miserum. medicum quaerita. (Alcvmena) Exiúravisti te mihi dixe per iocum. (Alcvmena) Quaeso advenienti morbo medicari iube: tu certe aut laruatus aut cerritus es. (Alcvmena) Nisi hoc ita factum est, proinde ut factum esse autumo, non causam dico quin vero insimules probri (Amphitrvo) Cuius? quaé me absente corpus volgavit suom. (Amphitrvo) Quíd minitabas te facturum, si istas pepulissem fores? (Amphitrvo) Ibi scrobes ecfodito tu plus sexagenos in die. (Amphitrvo) Noli pessimo precari. (Blepharo) animam comprime (Ivppiter) Mánifestum hunc optorto collo teneo furem flagiti. (Amphitrvo) Immo ego hunc, Thebani cives, qui domi uxorem meam impudicitia impedivit, teneo, thensaurum stupri. (Amphitrvo) Nilne te pudet, sceleste, populi in conspectum ingredi? (Amphitrvo) clandestino (Amphitrvo sive Ivppiter) Qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere.

(Blepharo) Vós inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est; neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo. Amphitrvo Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas. Blepharo Vale. quid opust me advocato, quí utri sim advocatus nescio?— Ivppiter Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.— Amphitrvo Perii miser. quid ego faciam, quem advocati iam atque amici deserunt? numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est; nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.† ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum, qui pervorse perturbavit familiae mentem meae. sed ubi illest? intro edepol abiit, credo ad uxorem meam. qui me Thebis alter vivit miserior? quid nunc agam, quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet. certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero, si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum seu patrem sive ávom videbo, óbtruncabo in aedibus. neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent, quin sic faciam ut constitui. pergam in aedis nunciam.

Bromia Spes átque opes vitaé meae iacént sepultae in pectore, neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim; ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi, iam ut opprimar, ut enicer. me miseram, quid agam nescio. ita tanta mira in aedibus sunt facta. vae miserae mihi, animo malest, aquam velim. corrupta sum atque absumpta sum. caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis, nec me miserior femina est neque ulla videatur magis. ita erae meae hodie contigit. nam ubi parturit, deos síbi invocat, strepitús, crepitus, sonitús, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit! ubi quísque institerat, cóncidit crepitu. íbi nescio quis máxuma vóce exclamat: “Alcumena, adest auxilium, ne time: et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit. exsúrgite” inquit qui terrore meo occidistis prae metu. ut iácui, exsurgo. ardére censui aédis, ita tum cónfulgebant. íbi me inclamat Álcumena; iam éa res me horrore ádficit, erílis praevertít metus: accúrro, ut sciscam quíd velit. atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor; neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus. séd quid hoc? quis hic ést senex, qui ante aédis nostras síc iacet? numnam húnc percussit Iúppiter? credo édepol, nam, pro Iúppiter, sepúltust quasi sit mórtuos. ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo híc quidem est érus meus. Amphítruo. Amphitrvo Perii. Bromia Súrge. Amphitrvo Interii. Bromia Cédo manum. Amphitrvo Quis mé tenet? Bromia Tua Bromia ancilla. Amphitrvo Totus timeo, íta me increpuit Iuppiter. nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. sed quid tu foras egressa es? Bromia Eadem nos formido timidas terrore impulit in aedibus, tu ubi habitas. nimia mira vidi. vae mihi, Amphitruo, íta mihi animus etiam nunc abest. Amphitrvo Agedum expedi: scin me tuom esse erum Amphitruonem? Bromia Scio. Amphitrvo Vide etiam nunc. Bromia Scio. Amphitrvo Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium. Bromia Immo omnes sani sunt profecto. Amphitrvo At me uxor insanum facit suis foedis factis. Bromia At ego faciam, tu idem ut aliter praedices, Ámphitruo, piam et pudicam ésse tuam uxorem ut scias. de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar. omnium primum: Alcumena geminos peperit filios. Amphitrvo Ain tu, geminos? Bromia Geminos. Amphitrvo Di me servant. Bromia Sine me dicere, ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios. Amphitrvo Loquere. Bromia Postquam parturire hodie uxor occepit tua, ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant, manibus puris, capite operto. íbi continuo contonat sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas. aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae. Amphitrvo Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris. quid fit deinde? Bromia Dum haec aguntur, interea uxorem tuam neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus; ita profecto sine dolore peperit. Amphitrvo Iam istuc gaudeo, utut erga me merita est. Bromia Mitte ista atque haec quae dicam accipe. postquam peperit, pueros lavere iussit nos. occepimus. sed puer ille quém ego lavi, ut magnust et multum valet! neque eum quisquam colligare quivit incunabulis. Amphitrvo Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus non metuo quin méae uxori latae suppetiae sient. Bromia Magis iam faxo mira dices. postquam in cunas conditust, devolant angues iubati deorsum in impluvium duo maximi: continuo extollunt ambo capita. Amphitrvo Ei mihi. Bromia Ne pave. sed angues oculis omnis circumvisere. postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi. ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere, metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius persequi. postquam conspexit angues ille alter puer, citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum: alterum altera prehendit eos manu perniciter. Amphitrvo Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas; nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis. quid fit deinde? porro loquere. Bromia Puer ambo angues enicat. dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam— Amphitrvo Quis homo? Bromia Summus imperator divom atque hominum Iuppiter. is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus, eumque filium suom esse qui illos angues vicerit; alterum tuom esse dixit puerum. Amphitrvo Pol me haud paenitet, si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove. abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi, ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam. ego Teresiam coniectorem ádvocabo et consulam quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar. sed quid hoc? quam valide tonuit. di, obsecro vostram fidem.

Ivppiter Bono ánimo es, adsum auxílio, Amphitruo, tíbi et tuis: nihil est quod timeas. hariolos, haruspices mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar, multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter. primum omnium Alcumenae usuram corporis cepi, et concubitu gravidam feci filio. tu gravidam item fecisti, cúm in exercitum profectu's profectus es : uno partu duos peperit simul. eorum alter, nostro qui est susceptus semine, suis factis te immortali adficiet gloria. tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres; mea vi subactast facere. ego in caelum migro.— Amphitrvo Fáciam ita ut iubés et te oro, prómissa ut servés tua. ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem. nunc, spectatores, Iovis súmmi causa clare plaudite.