quod erat optandum maxime, iudices, et quod unum ad invidiam vestri ordinis infamiamque iudiciorum sedandam maxime pertinebat, id non humano consilio sed prope divinitus datum atque oblatum vobisnobis G1 summo rei publicae tempore videtur. inveteravit enim iam opinio perniciosa rei publicae vobisque periculosa, quae non modo apud nos sed apud exteras nationesnon modo apud nos sed apud exteras nationes Harl. 5428 (A. D. 1470): non modo Romae sed et (etiam Halm) apud ext. nat. Naugerius, vulg. (cf. iv §58) : non modo apud populum Romanum sed etiam ext. nat. edit. Iunt. secuti Baiter, Kayser, Mueller. Habent non modo apud ext. nat., mediis omissis, Dp et codd. praeter r et Burn. 158, in quibus est (itemque in ed. Ven. 1483) non modo apud ext. nat. sed omnium sermone fort. recte; Cl. Rev. xvii. 199 omnium sermone percrebruit, his iudiciis quae nunc sunt pecuniosum hominem, quamvis sit nocens, neminem posse damnari.

nunc in ipso discrimine ordinis iudiciorumque vestrorum, cum sint parati qui contionibus et legibus hanc invidiam senatus inflammare conentur, reus in iudicium adductus est C. Verres, homo vita atque factis omnium iam opinione damnatus, pecuniae magnitudine sua spe et praedicatione absolutus. huic ego causae, iudices, cum summa voluntate et exspectatione populi Romani actor accessi, non ut augerem invidiam ordinis, sed ut infamiae communi succurrerem. adduxi enim hominem in quo reconciliare existimationem iudiciorum amissam, redire in gratiam cum populo Romano, satis facere exteris nationibus possetis, depeculatorem aerari, vexatorem Asiae atque Pamphyliae, praedonem iuris urbaniiuris urbani πb, Asc.: iuris Dψ: urbis W. Paul (cf. De Domo, §140) An huius urbis? Cl. Rev. xvii. 200, labem atque perniciem provinciae Siciliae.

de quo si vos severe ac religiose iudicaveritis, auctoritas ea quaeatque G2Kδ in vobis remanere debet haerebit; sin istius ingentes divitiae iudiciorum religionem veritatemque perfregerint, ego hoc tamen adsequar, ut iudicium potius rei publicae quam aut reus iudicibus aut accusator reo defuisse videatur.

equidem ut de me confitear, iudices, cum multae mihi a C. Verre insidiae terra marique factae sint, quas partim mea diligentia devitarim, partim amicorum studio officioque reppulerim, numquam tamen neque tantum periculum mihi adire visus sum neque tanto opere pertimui ut nunc in ipso iudicio.

neque tantum me exspectatio accusationis meae concursusque tantae multitudinis, quibus ego rebus vehementissime perturbor, commovet quantum istius insidiae nefariae, quas uno tempore mihi, vobis, M’. Glabrioni, populo Romanopopulo r. πK: p. r. D al.: praetori δ. Fort. Glabrioni praetori, populo Romano: Cl. Rev. l. c., sociis, exteris nationibus, ordini, nomini denique senatorio facere conatur; qui ita dictitat, iis esse metuendum qui quod ipsis solis satis esset surripuissent, se tantum eripuisserapuisse bδ ut id multis satis esse possitpossit codd.: posset coni. Muell. (Div. §55); nihil esse tam sanctum quod non violari, nihil tam munitum quod non expugnari pecunia possit.

quodsi quam audax est ad conandum tam esset obscurus in agendo, fortasse aliqua in re nos aliquando fefellisset; verum hoc adhuc percommode cadit, quod cum incredibili eius audacia singularis stultitia coniuncta est; nam ut apertus in corripiendis pecuniis fuit, sic in spe corrumpendi iudici perspicua sua consilia conatusque omnibus fecit. semel ait se in vita pertimuisse,—tum cum primumprimus pδ: primo L: om. Asc. reus a me b Schol. Gronov. a me reus factus sit; quod, cum e provincia recens esset, invidiaque et infamia non recenti sed vetere ac diuturna flagraret, tum ad iudicium corrumpendum tempus alienum offenderet.

itaque cum ego diem inquirendi in SiciliamSiciliam Kb: Sicilia Dψp; cf. i, §30 perexiguam postulavissem, invenit iste qui sibi in AchaiamAchaiam prs: Achaia Dψ biduo breviorem diem postularet; non ut is idem conficeret diligentia et industria sua quod ego meo labore et vigiliis consecutus sum, —etenim ille Achaicus inquisitor ne Brundisium quidem pervenit, ego Siciliam totam quinquaginta diebus sic obii ut omnium populorum privatorumque litteras iniuriasque cognoscerem; ut perspicuum cuivis esse posset hominem ab isto quaesitum esse non qui reum suum adduceret, sed qui meum tempus obsideret.

nunc homo audacissimus atque amentissimus hoc cogitat. intellegit me ita paratum atque instructum in iudicium venire ut non modo in auribus vestris, sed in oculis omnium sua furta atque flagitia defixurus sim; videt senatores multos esse testis audaciae suae, videt multos equites Romanos, frequentis praeterea civis atque socios, quibus ipse insignis iniurias fecerit, videt etiam tot tam gravis ab amicissimis civitatibus legationes cum publicis auctoritatibus convenisse.

quae cum ita sint, usque eo de omnibus bonis male existimat, usque eo senatoria iudicia perdita profligataque esse arbitratur, ut hoc palam dictitet, non sine causa se cupidum pecuniae fuisse, quoniam in pecunia tantum praesidium experiatur esse; sese, id quod difficillimum fuerit, tempus ipsum emisse iudici sui, quo cetera facilius emere postea posset; ut, quoniam criminum vim subterfugere nullo modo poterat, procellam temporis devitaret.

quodsi non modo in causa, verum in aliquo honesto praesidio aut in alicuius eloquentia aut gratia spem aliquam conlocasset, profecto non haec omnia colligeret atque aucuparetur; non usque eo despiceret contemneretque ordinem senatorium ut arbitratu eius deligeretur ex senatu qui reus fieret, qui, dum hic quae opus essent compararet, causam interea ante eum diceret.

quibus ego rebus quid iste speret et quo animum intendat facile perspicio; quam ob rem vero se confidat aliquid proficere posse hoc praetorehoc praetore Asc.: praetore om. pq1s (add. s. l. p2 glabrione p. r.): hoc Glabrione Dψ (in mg. D praetore): hoc Glabrione praetore r al. et hoc consilio intellegere non possum. Vnum illud intellego, quod populus Romanusp. r. Dp: populus Romanus G12KZ: praetor r Asc., edd. in reiectione iudicum iudicavit, ea spe istum fuisse praeditum ut omnem rationem salutis in pecunia constitueretconstituerit Dp et pler., hoc erepto praesidio ut nullam sibi rem adiumento fore arbitraretur. etenim quod est ingenium tantum, quae tanta facultas dicendi autaut Dψπ: et b ed. Rom. copia, quae istius vitam tot vitiis flagitiisque convictamconvictam pδ: coniunctam D al., iam pridem omnium voluntate iudicioque damnatam, aliqua ex parte possit defendere?

cuius ut adulescentiae maculas ignominiasque praeteream, quaestura, primus gradus honorisprimus gradus honoris codd., Diomedes: secl. edd., quid aliud habet in se nisi Cn. Carbonem spoliatum a quaestore suo pecunia publica, nudatum et proditum consulem, desertum exercitum, relictam provinciam, sortis necessitudinem religionemque violatam? cuius legatio exitium fuit Asiae totius et Pamphyliae, quibus in provinciis multas domos, plurimas urbis, omnia fana depeculatusdepeculatus π Schol. Gronov.: depopulatus Dψ est, tum cum in Cn. Dolabellamin Cn. Dolabellam secl. Kays. Muell. suum scelus illud pristinum renovavit et instauravit quaestorium, cum eum, cui et legatuscui et legatus π: cui l legatus G2: cui ille leg. D al: cui .l. ille leg. K et pro quaestore fuisset, et in invidiam suis maleficiis adduxit, et in ipsis periculis non solum deseruit, sed etiam oppugnavit ac prodidit;

cuius praetura urbana aedium sacrarum fuit publicorumque operum depopulatiodepeculatio Lamb. edd., simul in iure dicundo bonorum possessionumque contra omnium instituta addictio et condonatio. iam vero omnium vitiorum suorum plurima et maxima constituit monumentamonimenta codd. pler. (p et Div. §14) et indicia in provincia Sicilia, quam iste per triennium ita vexavit ac perdidit ut ea restitui in antiquum statum nullo modo possit, vix autem per multos annos innocentisque praetores aliqua ex parte recreari aliquando posse videatur.

hoc praetore Siculi neque suas leges neque nostra senatus consulta neque communia iura tenuerunt: tantum quisque habet in Sicilia quantum hominis avarissimi et libidinosissimi aut imprudentiam subterfugit aut satietati superfuit. nulla res per triennium nisi ad nutum istius iudicata est, nulla res tam patria cuiusquamtam patria cuiusquam D al. p, sed inseruit p2 cuiusquam s. l. ante tam: cuiusquam tam patria cuiusquam r: cuiusquam tam patria qs edd. atque avita fuit quae non ab eo imperio istius abiudicaretur. innumerabiles pecuniae ex aratorum bonis novo nefarioque instituto coactae, socii fidelissimi in hostium numero existimati, cives Romani servilem in modum cruciati et necati, homines nocentissimi propter pecunias iudicioa iud. G2K liberati, honestissimi atque integerrimi absentes rei facti indicta causa damnati et eiecti, portus munitissimi, maximae tutissimaeque urbes piratis praedonibusque patefactae, nautae militesque Siculorum, socii nostri atque amici, fame necati, classes optimae atque opportunissimae cum magna ignominia populi Romani amissae et perditae.

idem iste praetor monumenta antiquissima partim regum locupletissimorum, quae illi ornamento urbibus esse voluerunt, partim etiam nostrorum imperatorum, quae victores civitatibus Siculis aut dederunt aut reddiderunt, spoliavit nudavitque omnia. neque hoc solum in statuis ornamentisque publicis fecit, sed etiam delubra omnia sanctissimis religionibus consecrata depeculatusdepeculatus p (errant Zumpt et Iord.), bqr edd. (i §48): depopulatus Dψ est, deum denique nullum Siculis, qui ei paulo magis adfabre atque antiquo artificio factus videretur, reliquit. in stupris vero et flagitiis nefarias eius libidines commemorare pudore deterreor; simul illorum calamitatem commemorando augere nolo quibus liberos coniugesque suas integras ab istius petulantia conservare non licitum est.

at enim haec ita commissa sunt ab isto ut non cognita sint ab omnibus.ab hominibus pq1 hominem esse arbitroresse arbitror Dp et pler.: arbitror esse qr neminem, qui nomen istius audierit, quin facta quoque eius nefaria commemorare possit, ut mihi magis timendum sit ne multa crimina praetermittere quam ne qua in istum fingere existimer. neque enim mihi videtur haec multitudo, quae ad audiendum convenit, cognoscere ex me causam voluisse, sed ea quae scit mecum recognoscere.

quae cum ita sint, iste homo amens ac perditus alia mecum ratione pugnat. non id agit ut alicuius eloquentiam mihi opponat; non gratia, non auctoritate cuiusquam, non potentia nititur. simulat his se rebus confidere; sed video quid agat; neque enim agit occultissime. proponit inania mihi nobilitatis, hoc est hominum adrogantium nomina, qui non tam me impediunt quod nobiles sunt, quam adiuvant quod noti sunt: simulat se eorum praesidio confidere, cum interea aliud quiddam iam diu machinetur.

quam spem nunc habeat in manibus et quid moliatur breviter iam, iudices, vobis exponam; sed prius ut ab initio res ab eoab initio res ab eo DZpr: ab eo om. G1, ab initio om. G2K constituta sitconst. sit ab eo q, quaeso, cognoscite.

Vt primum e provincia rediit, redemptio est huius iudici facta grandi pecunia. mansitEa mansit Asc., Schol. Gronov. in condicionecondicione p: ditione s. dictione rell. atque pacto usque ad eum finem dum iudices reiecti sunt: posteaquam reiectio iudicum facta est, quod et in sortitione istius spem fortuna populi Romani et in reiciendis iudicibus mea diligentia istorum impudentiam vicerat, renuntiata est tota condiciocondicio Asc., edd.: conditio Z: dicio G1: conclusio G2LK: conductio p vulg.: condutio ut videtur D. praeclare se res habebat.

libelli nominum vestrorum consilique huius in manibus erant omnium; nulla nota, nullus color, nullae sordes videbantur his sententiis adlini posse, cum iste repente ex alacri atque laeto sic erat humilis atque demissus ut non modo populo Romano, sed etiam sibi ipse condemnatus videretur. ecce autem repente his diebus paucis comitiis consularibus factis eadem illa vetera consilia pecunia maiore repetuntur, eaedemque vestrae famae fortunisque omnium insidiae per eosdem homines comparantur. quae res primo, iudices, pertenui nobis argumento indicioque patefacta est: post aperto suspicionis introitu ad omnia intima istorum consilia sine ullo errore pervenimus.

nam utut om. p HortensiusHortensius codd.: Q. Hort. Schol. Gronov., Muell. (Am. J. Ph. xxvi. 412) consul designatus domum reducebatur e campo cum maxima frequentia ac multitudine, fit obviam casu ei multitudini C. Curio, quem ego hominem honoris potius quam contumeliaepotius quam cont. secl. Kays. causa nominatum volo; etenim ea dicam quae ille, si commemoraricommemorare codd. (Act. Pr. §54, i §4: ii §6: iii §41) noluisset, non tanto in conventu tam aperte palamque dixisset; quae tamen a me pedetemptim cauteque dicentur, ut et amicitiae nostrae et dignitatis illius habita ratio esse intellegatur.

videt ad ipsum fornicem Fabianum in turba Verrem; 19 appellat hominem et ei voce maxima gratulaturgratulatur Dψ: victoriam grat. prδ; ipsi Hortensio, qui consul erat factus, propinquis necessariisque eius, qui tum aderant, verbum nullum facit; cum hoc consistit, hunc amplexatur, hunc iubet sine cura esse. renuntio, inquit, tibi te hodiernis comitiis esse absolutum. quod cum tam multi homines honestissimi audissent, statim ad me defertur; immo vero ut quisque me viderat narrabat. Aliis illud indignum, aliis ridiculum videbatur: ridiculum iis qui istius causam in testium fide, in criminum ratione, in iudicum potestate, non in comitiis consularibus positam arbitrabantur, indignum iis qui altius perspiciebantaspiciebant pq1 Schol. Gronov.: aspiciebatur r et hanc gratulationem ad iudicium corrumpendum spectare videbant.

etenim sic ratiocinabantur, sic honestissimi homines inter se et mecum loquebantur, aperte iamiam pδ Asc.: om. Dψ etet Dψp: ac Asc. perspicue nulla esse iudicia. qui reus pridie iam ipse se condemnatum putabat, is, posteaquam defensor eius consul est factus, absolvitur? quid igitur? quod tota Sicilia, quod omnes Siculi, omnes negotiatores, omnes publicae privataeque litterae Romae sunt, nihilne id valebit? nihil invito consule designato. quid? iudices non crimina, non testis, non existimationem populi Romani sequentursequentur DKp: sequuntur G12Z? nonNon DG1Zsb: num G2LKrδ: om. pq; omnia in unius potestate ac moderatione vertentur. vere loquar, iudices. vehementer me haec res commovebat; optimus enim quisque ita loquebatur iste quidem tibi eripietur, sed nos non tenebimus iudicia diutius; etenim quis poterit Verre absoluto de transferendis iudiciis recusare?

erat omnibus molestum; neque eos tam istius hominis perditi subita laetitia quam hominis amplissimi nova gratulatio commovebat. cupiebam dissimulare me id moleste ferre, cupiebam animi dolorem vultu tegere et taciturnitate celare. ecce autem illis ipsis diebus, cum praetores designati sortirentur et M. Metello obtigisset ut is de pecuniis repetundis quaereret, nuntiatur mihi tantam isti gratulationem esse factam ut is domum quoque pueros mitteret qui uxori suae nuntiarent.

sane ne haec quidem mihi resquidem mihi res DKZπ: mihi quidem res G12s: quidem res mihi bδ placebat; nequeneque tamen tant. Manutius, edd. (iii §134) tantoperetantopere Dp: tanto opere codd. pler., edd. (cf. iii §155: magnopere l. 23, i §§27, 108, iv §1, v §107) quid in hac sorte metuendum mihi esset intellegebam. Vnum illud ex hominibus certis, ex quibus omnia comperi, reperiebam, fiscos compluris cum pecunia Siciliensi a quodam senatore ad equitem Romanum esse translatos; ex his quasi X fiscos ad senatorem illum relictos esse comitiorum meorum nomine; divisores omnium tribuum noctu ad istum vocatos.

ex quibus quidam, qui se omnia mea causa facere deberefacere debere codd.: facere om. Asc., Schol. Gronov., edd. arbitrabatur, eadem illa nocte ad me venit; demonstrat qua iste oratione usus esset; commemorasse istum quam liberaliter eos tractasset iam anteaiam antea scripsi cum Steph. Lamb. (§29 infra): etiam (post -asset) antea codd.: et iam antea edd., cum ipse praeturam petisset, et proxumis consularibus praetoriisque comitiis; deinde continuo esse pollicitum quantam vellent pecuniam, si me aedilitate deiecissent. hic alios negasse audere, alios respondisse non putare id perfici posse; inventumtantum G1: tandem coni. Zumpt tamen esse fortem amicum ex eadem familia, Q. Verrem Romilia, ex optima divisorum disciplina, patris istius discipulum atque amicum, qui HS quingentis milibus depositis id se perfecturum polliceretur, et fuisse tamentn D, tamen p rell. (ut l. 17): tum edd. non nullos qui se una facturos esse dicerent. quae cum ita essent, sane benivolo animo me ut magnoperemagnopere Dp: magno opere edd. (l. 3 supra) caverem praemonebat.

sollicitabar rebus maximis uno atque eo perexiguo tempore. Vrgebant comitia, et in hiseis Halm Kays. ipsis oppugnabar grandi pecunia; instabat iudicium, ei quoque negotio fisci Sicilienses minabantur. agere quae ad iudicium pertinebant libere comitiorum metu deterrebar; petitioni toto animo servire propter iudiciumpropter iudicium prδ (Zielinski p. 192): om. Dψ non licebat; minari deniquedenique quoque pq1K divisoribus ratio non erat, propterea quod eos intellegere videbam me hoc iudicio districtum atque obligatum futurum.

atque hoc ipso tempore Siculis denuntiatum esse audio primum ab Hortensio, domum ad illum ut venirent; Siculos in eo sanesane in eo bδ liberos fuisse, qui quam ob rem arcesserenturaccerserentur Mueller, Stangl (Pseudoasconiana, p. 83) cum intellegerent, non venisse. interea comitia nostra, quorum iste se, ut ceterorum hoc anno comitiorum, dominum esse arbitrabatur, haberi coepta sunt. cursare iste homo potens cum filio blando et gratioso circum tribus; paternos amicos, hoc est divisores, appellare omnis et convenire. quod cum esset intellectum et animadversum, fecit animo libentissimo populus Romanus ut, cuius divitiae me de fide deducere non potuissent, ne eiusdem pecunia de honore deicererdeicerer DKZp: deiicerer G2qs al.: deiiceret G1rb (me deiceret Zielinski l. c.).

posteaquam illa petitionis magna cura liberatus sum, animo coepi multo magis vacuo ac soluto nihil aliud nisi de iudicio agere et cogitare. reperio, iudices, haec ab istis consilia inita et constituta ut, quacumque opus esset ratione, res ita duceretur ut apud M. Metellum praetorem causa diceretur. in eo esse haec commoda: primum M. Metellum amicissimum, deinde Hortensium consulem, neque Hortensiumneque Hortensium addidi: Hortensium cōs. (eosque G1) n solū sed etiam DG1pr al.: consulem non solum Q. Hort. Mueller (Cl. Rev. xvii. 200) solum, sed etiam Q. Metellum, qui quam istiistis p sit amicus attendite; dedit enim praerogativam suae voluntatis eius modi ut isti pro praerogativis iamiam DG12pr: eam q al.: om. K reddidissereddisse Dp: redisse Z: dedisse K videatur.

an me taciturum tantis de rebus existimavistis, et me in tanto rei publicae existimationisque meae periculo cuiquam consulturum potius quam officio et dignitati meae? arcessit alter consul designatus Siculos; veniunt non nulli, propterea quod L. MetellusQ. Metellus codd.: corr. Naugerius esset praetor in Sicilia. cum iis ita loquitur, se consulem esse; fratrem suum alterum Siciliam provinciam obtinere, alterum esse quaesiturum de pecuniis repetundis; Verri ne noceri possitposset Mueller multis rationibus esse provisum.

quid est, quaeso, Metelle, iudicium conrumpere, si hoc non est, testis, praesertim Siculos, timidos homines et adflictos, non solum auctoritate deterrere, sed etiam consulari metu et duorum praetorum potestatepotestate D et (in ras.) p1 al.: voluntate al. potestate L? quid faceres pro innocente hominehomine innocente πb et propinquo, cum propter hominem perditissimum atque alienissimum de officio ac dignitate decedis, et committis ut quod ille dictitat alicui qui te ignoret verum esse videatur?

nam hoc Verrem dicere aiebant, te non fato, ut ceteros ex vestra familia, sed opera sua consulem factum. duo igitur consules et quaesitor erunt ex illius voluntate. non solum effugiemus, inquit, hominem in quaerendo nimium diligentem, nimium servientem populi existimationi, M’. Glabrionem; accedet etiam nobis illud. iudex est M. Caesonius, conlega nostri accusatoris, homo in rebus iudicandis spectatus et cognitus, quem minime expediat esse in eoeo om. G2LK consilio quod conemur aliqua ratione conrumpere, propterea quod iam antea, cum iudex in Iuniano consilio fuisset, turpissimum illud facinus non solum graviter tulit, sed etiam in medium protulit. hunc iudicem ex Kalendis IanuariisKal. Iunii DKZ: Kal. iūn. pq non habebimushabemus DG1pq al.;

Q. Manlium et Q. Cornificium, duos severissimos atque integerrimos iudices, quod tribuni plebis tum erunt, iudices non habebimus; P. Sulpicius, iudex tristis et integer, magistratum ineat oportet Nonis Decembribus; M. Crepereius ex acerrima illa equestri familia et disciplina, L. Cassius ex familia cum ad ceteras res tum ad iudicandum severissima, Cn. Tremellius, homo summa religione et diligentia, tres hi homines veteres tribuni militares sunt designati; ex Kalendis Ianuariiskal. iūn p non iudicabunt. subsortiemur etiam in M. Metelli locum, quoniam is huic ipsi quaestioni praefuturus est. ita secundum Kalendas Ianuariasian. Dp: §36 et praetore et prope toto commutato consilioprope toto comm. cons. DG1: prope cons. toto comm. πbD2K: prope toto cons. comm. rell. praeter Z., in quo est toto prope comm. cons. magnas accusatoris minas magnamque exspectationem iudiciexspect. iud. Dp et pler.: iud. exspect. bsδ edd. ad nostrum arbitrium libidinemque eludemus.

Nonae sunt hodie Sextiles; hora viii convenire coepistis; hunc diem iam ne numerant quidem. decem dies sunt ante ludos votivos, quos Cn. Pompeius facturus est; hi ludi dies quindecim auferent; deinde continuo Romani consequentur. ita prope xl diebus interpositis tum denique se ad ea quae a nobis dicta erunt responsuros esse arbitrantur; deinde se ducturos et dicendo et excusandoaccusando Dp et pler. facile ad ludos victoriae; cum his plebeios esse coniunctos, secundum quos aut nulli aut perpauciperpauci D al. π: pauci Kbδ dies ad agendum futuri sunt: ita defessa ac refrigerata accusatione rem integram ad M. Metellum praetorem esse venturam. quem ego hominem, si eius fidei diffisus essem, iudicem non retinuissem;

nunc tamen hoc animo sum ut eo iudice quam praetore hanc rem transigi malim, et iurato suam quam iniurato aliorum tabellas committere.

nunc ego, iudices, iam vos consulo quid mihi faciendum putetis; id enim consili mihi profecto taciti dabitis quod egomet mihi necessario capiendum intellego. si utar ad dicendum meo legitimo tempore, mei laboris industriae diligentiaeque capiam fructum, et hac accusationeet hac accus. scripsi: et ex accus. DZp al.: et excus. K: ex accus. (om. et) G2: et mea accus. Klotz perficiam ut nemo umquam post hominum memoriam paratior, vigilantior, compositior ad iudicium venisse videatur. sed in hac laude industriae meae reus ne elabatur summum periculum est. quid est igiturigitur Dp et pler.: ergo G2K quod fieri possit? non obscurum, opinor, neque absconditum.

fructum istum laudis, qui ex perpetua oratione percipi potuit, in alia tempora reservemus: nunc hominem tabulis, testibus, privatis publicisque litteris auctoritatibusque accusemus. res omnis mihimihi p al.: om. Dψ tecum erit, Hortensi. dicam aperte. si te mecum dicendo ac diluendis criminibus in hac causa contendere putarem, ego quoque in accusando atque in explicandis criminibus operam consumerem: nunc quoniam pugnare contra me instituisti non tam ex tua natura quam ex istius tempore et causa malitiosemalitiose secl. Bake, edd. (ċmalitioseċ p; cf. i, §§91 (ċcopioseċ), 139, 147), necesse est istius modi rationi aliquo consilio obsistere.

tua ratioratio fert malit Mueller est ut secundum binos ludos mihi respondere incipias, mea ut ante primos ludos comperendinem. ita fiet ut tua ista ratio existimetur astuta, meum hoc consilium necessarium.

verum illud quod institueram dicere, mihi rem tecum esse, huius modi est. ego cum hanc causam Siculorum rogatu recepissem, idque mihi amplum et praeclarum existimassem, eos velle meae fidei diligentiaeque periculum facere qui innocentiae abstinentiaeque fecissent, tum suscepto negotio maius quiddam mihi proposui, in quo meam in rem publicam voluntatem populus Romanus perspicere posset.

nam illud mihi nequaquam dignum industria conatuque meo videbatur, istum a me in iudicium iam omnium iudicio condemnatum vocari, nisi ista tua intolerabilis potentia, et ea cupiditas qua per hosce annos in quibusdam iudiciis usus es, etiam in istius hominis desperati causa interponeretur. nunc vero, quoniam haec te omnis dominatio regnumque iudiciorum tanto opere delectat, et sunt homines quos libidinis infamiaeque suae neque pudeat neque taedeat, qui quasi de industria in odium offensionemque populi Romani inruere videantur, hoc me profiteor suscepisse magnum fortasse onus et mihi periculosumpericulosum D al. pb: periculosissimum qr, verum tamen dignum in quo omnis nervos aetatis industriaeque meae contenderem.

quoniam totus ordo paucorum improbitate et audacia premitur et urgetur infamia iudiciorum, profiteor huic generi hominum me inimicum accusatorem, odiosum, adsiduum, acerbum adversarium. hoc mihimihi (ante sumo) om. Dψ sumo, hoc mihi deposco, quod agam in magistratu, quod agam ex eo loco ex quo me populus Romanus ex Kalendis IanuariisIan. D: Iun. p secumsecum habere Dp et pler. agere de re publica ac de hominibus improbis voluit; hoc munus aedilitatis meae populo Romano amplissimum pulcherrimumque polliceor. moneo, praedico, ante denuntio: qui aut deponere aut accipere aut recipereaut accipere aut recipere π Asc.: aut rec. aut acc. Dψb aut polliceri aut sequestres aut interpretes corrumpendi iudici solent esse, quique ad hanc rem aut potentiam aut impudentiam suam professi sunt, abstineant in hoc iudicio manus animosque ab hoc scelere nefario.

erit tum consul Hortensius cum summo imperio et potestate, ego autem aedilis, hoc est paulo amplius quam privatus; tamen haec huius modihaec huius modi pb al.: haec huiusce modi D al.: huius modi haec qr res est quam me acturum esse polliceor, ita populo Romano grata atque iucunda, ut ipse consul in hac causa prae me minus etiam, si fieri possit, quam privatus esse videatur.

omnia non modo commemorabuntur, sed etiam expositis certis rebus agentur, quae inter decem annos, posteaquam iudicia ad senatum translata sunt, in rebus iudicandis nefarie flagitioseque facta sunt.

cognoscet ex me populus Romanus quid sit quam ob rem, cum equester ordo iudicaret, annos prope quinquaginta continuos inin add. Zumpt nullo, iudicesiudices scripsi (cf. ii §13 ad fin.): iudice codd., equite Romano iudicanteequite Rom. iudicante secl. Madv. edd. ne tenuissima quidem suspicio acceptae pecuniae ob rem iudicandam constituta sit; quid sit quod, iudiciis ad senatorium ordinem translatis sublataque populi Romani in unum quemque vestrum potestate, Q. Calidius damnatus dixerit minoris HSxxx Dpq: xxx rell. triciens praetorium hominem honeste non posse damnari; quid sit quod, P. Septimio senatore damnato Q. Hortensio praetore de pecuniis repetundis, lis aestimata sit eo nomine, quod ille ob rem iudicandam pecuniam accepisset.

quodQuid? quod scripsi: quod codd. in C. Herennio, quod in C. PopilioPopilio Dp: Popillio al., senatoribus, qui ambo peculatus damnati sunt, quod in M. Atilio, qui de maiestate damnatus est, hoc planum factum estest... sunt... est codd. (cf. i §20, ii §32): sit... sint... sit edd., eos pecuniam ob rem iudicandam accepisse, quod inventi suntest... sunt... est codd. (cf. i §20, ii §32): sit... sint... sit edd. senatores qui C. Verre praetore urbano sortiente exirent in eum reum quem incognita causa condemnarent, quod inventus estest... sunt... est codd. (cf. i §20, ii §32): sit... sint... sit edd. senator qui, cum iudex esset, in eodem iudicio etet om. D al. π ab reo pecuniam acciperet quam iudicibus divideret, et ab accusatore ut reum condemnaret.

iam vero quo modo ego illam 4o labem ignominiam calamitatemque totius ordinis conquerar, hoc factum esse in hac civitate, cum senatorius ordo iudicaret, ut discoloribus signis iuratorum hominum sententiae notarentur? haec omnia me diligenter severeque acturum esse polliceor.

quo me tandem animo fore putatisputetis D al. prb, si quid in hoc ipso iudicio intellexero simili aliqua ratione esse violatum atque commissum? cum praesertimpraesertim pbδ: om. Dψ edd. planum facere multis testibus possim C. Verrem in Sicilia multis audientibus saepe dixisse se habere hominem potentem cuius fiducia provinciam spoliaretexspoliaret G2LK; neque sibi soli pecuniam quaerere, sed ita triennium illud praeturae Siciliensis distributum habere ut secum praeclare agi diceret si unius anni quaestum in rem suam converteret, alterum patronis et defensoribusdefensoribus Dψ: def. suis pbδ traderet, tertium illum uberrimum quaestuosissimumque annum totum iudicibus reservaret.

ex quo mihi venit in mentem illud dicere, quod apud M’. Glabrionem nuper cum in reiciundis iudicibus commemorassem intellexi vehementer populum Romanum commoveri, me arbitrari fore uti nationes exterae legatos ad populum Romanum mitterent, ut lex de pecuniis repetundis iudiciumque tolleretur; si enim iudicia nulla sint,, tantum unum quemque ablaturum putant quantum sibi ac liberis suis satis esse arbitretur; nunc, quod eius modi iudicia sint tantum unum quemque auferre quantum sibi, patronis, advocatis, praetori, iudicibus satis futurum sit; hoc profecto infinitum esse; se avarissimi hominis cupiditati satis facere posse, nocentissiminocentissimi Schol. Gronov. Madv.: -tissimae codd. victoriae non posse.

O commemoranda iudicia praeclaramque existimationem nostri ordinis, cum socii populi Romani iudicia de pecuniis repetundis fieri nolunt, quae a maioribus nostris sociorum causa comparata sunt! an iste umquam de se bonam spem habuisset, nisi de vobis malam opinionem animo imbibisset? quo maiore etiam, si fieri potest, apud vos odio esse debet quam est apud populum Romanum, cum in avaritia, scelere, periurio vos sui similis esse arbitretur.

cui loco, per deos immortalis, iudices, consulite ac providete! moneo praedicoque id quod intellego, tempus hoc vobis divinitustempus hoc vobis divin. D al.: tempus hoc. div. vobis LKs: tempus opportunissimum (oport. p) vobis hoc divinitus pbrδ datum esse ut odio, invidia, infamia, turpitudine totum ordinem liberetis. nulla in iudiciis severitasveritas coni. Halm.: cf. §§3, 51: v §130, nulla religio, nulla denique iam existimantur esse iudicia. itaque a populo Romano contemnimur, despicimur; gravi diuturnaque iam flagramus infamia.

neque enim ullam aliam ob causam populus Romanus tribuniciam potestatem tanto studio requisivit; quam cum poscebat, verbo illam poscere videbatur, re vera iudicia poscebat. neque hoc Q. Catulum, hominem sapientissimum atque amplissimum, fugit, qui Cn. Pompeio, viro fortissimo et clarissimofort. et clar. Dψb: clar. et fort. π, de tribunicia potestate referente cum esset sententiam rogatus, hoc initio est summa cum auctoritate usus, patres conscriptos iudicia male et flagitiose tueri; quodsi in rebus iudicandis populi Romani existimationi satis facere voluissent, non tanto opere homines fuisse tribuniciam potestatem desideraturos.

ipse denique Cn. Pompeius cum 4s primum contionem ad urbem consul designatus habuit, ubi, id quod maxime exspectari videbatur, ostendit se tribuniciam potestatem restituturum, factus est in eo strepitus et grata contionis admurmuratio. idem in eadem contione cum dixisset populatas vexatasque esse provincias, iudicia autem turpia acac Dpb al.: atque G2K: et rδ flagitiosa fieri; ei rei se providere ac consulere velle; tum vero non strepitu, sed maximo clamore suam 6 populus Romanus significavit voluntatem.

nunc autem 46 homines in speculis sunt; observant quem ad modum sese unus quisque nostrumnostrum Dψ: vestrum Iord. gerat in retinenda religione conservandisque legibus. vident adhuc post legem tribuniciam unum senatorempost senatorem add. hominem Fritzsche, Iord. Kays.: unum hominem vel ten. Asc. vel tenuissimum esse damnatum; quod tametsi non reprehendunt, tamen magno opere quod laudent non habent; nulla est enim laus ibi esse integrum ubi nemo est qui aut possit aut conetur corrumpere.

hoc est iudicium in quo vos de reo, populus Romanus de vobis iudicabit; in hoc homine statuetur, possitne senatoribus iudicantibus homo nocentissimus pecuniosissimusque damnari. deinde est eius modi reus in quo homine nihil sit praeter summa peccata maximamque pecuniam, ut, si liberatus sit, nulla alia suspicio nisi ea quae turpissima est residere possit; non gratia, non cognatione, non aliis recte factis, non denique aliquo mediocri vitio tot tantaque eius vitia sublevata esse videbunturvidebuntur Dψ: existimabuntur prbδ.

postremo ego causam sic agam, iudices, eius modi res, ita notas, ita testatas, ita magnas, ita manifestas proferam, ut nemo a vobis ut istum absolvatis per gratiam conetur contendere. habeo autem certam viam atque rationem qua omnis illorum conatus investigare et consequi possim; ita res a me agetur ut in eorum consiliis omnibus non modo aures omniumomnium scripsi, cf. §7 (Cl. Rev. xx. 256): hominum codd., sed etiam oculi populi Romanioculi 1/PR p Par. 7786, oculi populi .ro. rδ: populus Romanus (p. r. D) Dψ, secl. Fritzsche, Kays. (sed cf. i §29): oculi et manus Koch, Muell.: an oculi animique? (ii §150) interesse videantur.

vos aliquot iam per annos conceptam huic ordini turpitudinem atque infamiam delere ac tollere potestis. constat inter omnis post haec constituta iudicia, quibus nunc utimur, nullum hoc splendore atque hac dignitate consilium fuisse. hic si quid erit offensum, omnes homines non iam ex eodem ordine alios magis idoneos, quod fieri non potest, sed alium omnino ordinem ad res iudicandas quaerendum arbitrabuntur.

quapropter primum ab disab dis Dp: a diis G1 al. immortalibus, quod sperare mihi videor, hoc idem, iudices, optopeto bδ, ut in hoc iudicio nemo improbus praeter eum qui iam pridem inventus est reperiatur; deinde, si plures improbi fuerint, hoc vobis, hoc populo Romano, iudices, confirmo, vitam mehercule mihi prius quam vim perseverantiamque ad illorum improbitatem persequendam defuturam.

verum quod ego laboribus periculis inimicitiisque meis tum cum admissum erit dedecus severe me persecuturum esse polliceor, id ne accidat tu tua auctoritate, sapientia, diligentia, M’. Glabrio, potes providere. suscipe causam iudiciorum; suscipe causam severitatisveritatis coni. Baiter (§43: ii §4), integritatis, fidei, religionis; suscipe causam senatus, ut is hoc iudicio probatus cum populo Romano et in laude et in gratia esse possit. cogita, quo loco sisquo loco sis codd.: qui sis quo loco sis edd. post Naugerium, quid dare populo Romano, quid reddere maioribus tuis debeas; fac tibi paternae legis Aciliae veniat in mentem, qua lege populus Romanus de pecuniis repetundis optimis iudiciis severissimisque iudicibus usus est.

circumstant te summae auctoritates, quae te oblivisci laudis domesticae non sinant, quae te noctes diesquenoctes diesque Dψ: dies noctesque pδ commoneant fortissimum tibi patrem, sapientissimum avum, gravissimum socerum fuisse. quare si Glabrionis patris vim et acrimoniam ceperis ad resistendum hominibus audacissimis, si avi Scaevolae prudentiam ad prospiciendas insidias quae tuae atque horum famae comparantur, si soceri Scauri constantiam, ut ne quis te de vera et certa possit sententia demovere, intelleget populus Romanus integerrimo atque honestissimo praetore delectoque consilio nocenti reo magnitudinem pecuniae plus habuisse momenti ad suspicionem criminis quam ad rationem salutis.

mihi certum est non committere ut in hac causa praetor nobis consiliumque mutetur. non patiar rem in id tempus adduci ut quosut Siculi quos codd.: Siculi secl. edd. auct. Madv., ego delevi adhuc servi designatorum consulum non moverunt, cum eos novo exemplo universos arcesserent, eos tum lictores consulum vocent; ut homines miseri, antea socii atque amici populi Romani, nunc servi ac supplices, non modo ius suum fortunasque omnis eorum imperio amittant, verum etiam deplorandi iuris sui potestatem non habeant.

non sinam profecto causa a me perorata, quadragintaxl D: xxxx p: triginta rδ diebus interpositis, tum nobis denique responderiresponderi Lamb. (§18): respondere Dp1 (corr. respondeat p2) ψ: respondeant rδ cum accusatio nostra in oblivionem diuturnitatisdiuturnitatis D al. π: diuturnitate p in mg., edd. vett. adducta sit. non committam ut tum haec res iudicetur, cum haec frequentia totius Italiae Roma discesserit, quae convenit uno tempore undique comitiorum ludorumludorum coni. ex Asc. Manutius: iudiciorum codd. censendique causa. huius iudici et laudis fructum et offensionis periculum vestrum, laborem sollicitudinemque nostram, scientiam quid agatur, memoriamque quid a quoquequoquam qr dictum sit, omnium puto esse oportere.

faciam hoc non novum, sed ab iis qui nunc principes nostrae civitatis sunt ante factum, ut testibus utar statim: illud a me novum, iudices, cognoscetis, quod ita testis constituam ut crimen totumtotum crimen qr explicem, ubiut ubi Asc., Iannoctianus (= id ubi): et ubi? interrogando auct. Madv. secl. Mueller. Cf. i cap. xi ad init. id interrogando argumentis atque oratione firmavero, tum testis ad crimen adcommodem, ut nihil inter illam usitatam accusationem atque hanc novam intersit, nisi quod in illa tumtum D al.: tunc pr cum omnia dicta sunt testes dantur, hic in singulas res dabuntur, ut illis quoque eadem interrogandi facultas argumentandi dicendique sit. si quis erit qui perpetuam orationem accusationemque desideret, altera actione audiet; nunc id quod facimus,— quia eaquia ea scripsi: si ea Muell. (Div. §5): ea D al. p1, om. G1rδb. Facimus post ratione del. Lamb. Schuetz. An pro facimus ea ratione (rē) facimus scribendum facimus et recte facimus (i §13)? Cl. Rev. xvii. 200 ratione facimus, ut malitiae illorum consilio nostro occurramus,—necessario fieri intellegat.

haec primae actionis erit accusatio. dicimus C. Verrem, cum multa libidinose, multa crudeliter in civis Romanos atque sociossocios Dψp: in socios δ, multa in deos hominesque nefarie fecerit, tum praeterea quadringentiens sestertium ex Sicilia contra leges abstulisse. hoc testibus, hoc tabulis privatis publicisque auctoritatibus ita vobis planum faciemus ut hoc statuatis, etiamsi spatium ad dicendum nostro commodo vacuosque dies habuissemus, tamen oratione longa nihil opus fuisse. dixi.

neminem vestrum ignorare arbitror, iudices, hunc per hosce dies sermonem vulgi atque hanc opinionem populi Romani fuisse, C. Verrem altera actione responsurum non esse neque ad iudicium adfuturum. quae fama non idcirco solum emanarat quod iste certe statuerat ac deliberaverat non adesse, verum etiam quod nemo quemquam tam audacem, tam amentem, tam impudentem fora arbitrabatur qui tam nefariis criminibus, tam multis testibustestibus prb Cuiac.: iudicibus Dψ convictus ore iudicum aspicere aut os suum populo Romano ostendere auderet.

est idemest idem D al. prb: est enim idem q1 al. Verres qui fuit semper, ut ad audendum proiectus, sic paratusparatus prδ Schol. Gronov., Prisc.: om. Dψ ad audiendum. praesto est, respondet, defenditur; ne hoc quidem sibi reliqui facit ut, in rebus turpissimis cum manifesto teneatur, si reticeat et absit, tamen impudentiae suae pudentem exitum quaesisse videatur. patior, iudices, et non moleste fero me laboris mei, vos virtutis vestrae fructum esse laturos. nam si iste id fecisset quod priusprius Dψ: primus L: primo prδ statuerat, ut non adesset, minus aliquanto quam mihi opus esset cognosceretur quid ego in hac accusatione comparanda constituendaque elaborassem; vestra vero laus tenuis plane atque obscura, iudices, esset.

nequeneque Dψ: neque enim prδ hoc a vobis populus Romanus exspectat neque eo potest esse contentus, si condemnatus sit is qui adesse noluerit, et si fortes fueritis in eo quem nemo sit ausus defendere. immo vero adsit, respondeat; summis opibus, summo studio potentissimorum hominum defendatur; certet mea diligentia cum illorum omniumhominum bG2: nominum p1 (corr. omnium) cupiditate, vestra integritas cum illius pecunia, testiumistius p Schol. Gronov. δ constantia cum illius patronorum minis atque potentia: tum demum illa omniailla omnia Dpr: omnia illa KZ al.: omnia om. bδ victa videbuntur cum in contentionem certamenque venerint. absens si esset isteesset iste Dψπ: iste esset bδ ipse sibi δ damnatus, non tam sibi consuluisse quam invidisse vestrae laudi videretur.

neque enimenim D al. pbr: om. G3 salus ulla rei publicae maior hoc tempore reperiri potest quam populum Romanum intellegere, diligenter reiectis ab accusatore iudicibus, socios, leges, rem publicam senatorio consilio maxime posse defendi; neque tanta fortunis omnium pernicies ullaulla pr Schol. Gronov.: om. Dψb potest accedereaccedere Dp rell.: accidere Manut. (i §39: ii §172: iv §2: Sest. §107; cf. Cluent. §10) quam opinione populi Romani rationem veritatis, integritatis, fidei, religionis ab hoc ordine abiudicariabiudicari pb: -are Dψ.

itaque mihi videor iudicesiudices Nonius, edd.: om. codd. magnam et maxime aegram et propeac prope Asc. (i §108) depositam rei publicae partem suscepisse, neque in eo magis meae quam vestrae laudi existimationique servisse. accessi enim ad invidiam iudiciorum levandam vituperationemque tollendam, ut, cum haec res pro voluntate populi Romani esset iudicata, aliqua ex parte mea diligentia constituta auctoritas iudiciorum videretur, perperam si essetperperam si scripsi (Cl. Rev. xvii. 201): postremo ut codd. (utut Muret., Gulielm.): contra eam cum Koch: lacunam susp. Iordan. hoc iudicatum, ut finis aliquando iudiciariae controversiae constitueretur.

etenim sine dubio, iudices, in hac causa ea res in discrimen adducitur. reus est enim nocentissimus; qui si condemnatur, desinent homines dicere his iudiciis pecuniam plurimum posse; sin absolvitur, desinemus nos de iudiciis transferendis recusare.

tametsi de absolutione istius neque ipse iam sperat nec populus Romanus metuit: de impudentia singulari, quod adest, quod respondet, sunt qui mirenturmirantur Z. mihi propro p1 et pler.: propter s. l. p2 et (om. cetera) bδ cetera eius audacia atque amentia ne hoc quidem mirandum videtur; multa enim et in deos et in homines impie nefarieque commisit, quorum scelerum poenis agitatur et a mente consilioque deducitur.

agunt eum praecipitem poenae civium Romanorum, quos partim securi percussit, partim in vinculis necavit, partim implorantis iura libertatis et civitatis in crucem sustulit. rapiunt eumeum om. p ad supplicium di patrii, quod iste inventus estinventus est D rell. (iii §21): unus inventus est Prisc. edd. qui ee Dψ: et e Garat. edd. (Act. Pr. §39: iii §175): ei π: ex Prisc. i. 306. 24, et a Prisc. ii. 264. 10 (v §125) complexu parentum abreptos filios ad necem duceret, et parentis pretium pro sepultura liberumliberum Zpδ Prisc. Non.: om. G12K: add. in mg. D posceret. religiones vero caerimoniaeque omnium sacrorum fanorumque violatae, simulacraque deorum, quae non modo ex suis templis ablata sunt sed etiam iacent in tenebris ab isto retrusa atque abdita, consistere eius animum sine furore atque amentia non sinunt.

neque iste mihi videtur se ad damnationem solum offerre, neque hoc avaritiae supplicio communi, qui se tot sceleribus obstrinxerit, contentus esse: singularem quandam poenam istius immanis atque importuna natura desiderat. non id solum quaeriturnon id solum quaeritur s. l. p2 ut isto damnato bona restituantur iishis pb quibus erepta sunt, sed et religiones deorum immortalium expiandae et civium Romanorum cruciatus multorumque innocentium sanguis istius supplicio luendus est.

non enim furem sed ereptorem, non adulterum sed expugnatorem pudicitiae, non sacrilegum sed hostem sacrorum religionumque, non sicarium sed crudelissimum carnificem civium sociorumque in vestrum iudicium adduximus, ut ego hunc unum eius modi reum post hominum memoriam fuisse arbitrer cui damnari expediret.

nam quis hoc non intellegit, istum absolutum dis hominibusque invitis tamentamen Naugerius: eum Dp et pler.: tamen eum Lgg.: om. b ex manibus populi Romani eripi nullo modo posse? quis hoc non perspicit, praeclare nobiscum actum iri si populus Romanus istius unius supplicio contentus fuerit, ac non sic statuerit, non istum maius in sese scelus concepisse,—cum fana spoliarit, cum tot homines innocentis necarit, cum civis Romanos morte, cruciatu, cruce adfecerit, cum praedonum duces accepta pecunia dimiserit,—quamcum praedonum... dimiserit πb: om. Dψ eos, si qui istum tot tantis tam nefariis sceleribus coopertum iurati sententia sua liberarint?

non est, non est in hoc homine cuiquam peccandi locus, iudices; non is est reus, non id tempus, non id consilium, (metuo ne quid adrogantius apud talistalis iudices qr viros videar dicere), ne actor quidem est is cui reus tam nocens, tam perditus, tam convictusconvictus Halm (ii, §27): victus codd. aut occulte subripi aut impune eripi possit. his ego iudicibus non probabo C. Verrem contra leges pecuniam cepisse? sustinebunt tales viri se tot senatoribus, tot equitibus Romanisequitibus ċrċ pb: equitibus Dψ, tot civitatibus, tot hominibus honestissimis ex tam inlustri provincia, tot populorum privatorumque litteris non credidisse, tantae populi Romani voluntati restitisse?

sustineant: reperiemus, si istum vivum ad aliud iudicium perducere poterimuspoterimus D al. b: potuerimus pδ, quibus probemus istum in quaestura pecuniam publicam Cn. Carboni consuli datam avertisse, quibus persuadeamus istum alieno nomine a quaestoribus urbanis, quod priore actione didicistis, pecuniam abstulisse; erunt qui etet codd. (Div. §47): auct. Halm, Wesenberg, secl. Muell. in eo quoque audaciam eius reprehendant, quod aliquot nominibus de capite quantum commodum fuerit frumenti decumani detraxerit; erunt etiam fortasse, iudices, qui illum eius peculatum vel 5 acerrime vindicandum putent, quod iste M. Marcelli et P. Africani monumenta, quae nomine illorum, re vera populi Romani et erant et habebantur, ex fanis religiosissimis et ex urbibus sociorum atque amicorum non dubitaritdubitaverit δ auferre.

emerserit ex peculatus etiam iudicio: meditetur de ducibus hostium quos accepta pecunia liberavit, videat quid de illis respondeat quos in eorum locum subditos domi suae reservavit, quaerat non solum quem ad modum nostro crimini, verum etiam quo pacto suae confessioni possit mederi, meminerit se priore actione, clamore populi Romani infesto atque inimico excitatum, confessum esse duces praedonum a se securi non esse percussos, se iam tum esse veritumconfessum... veritum suppl. in mg. p2 ne sibi crimini daretur eos ab se pecunia liberatos; fateatur, id quod negari non potest, se privatum hominem praedonum duces vivos atque incolumis domi suae, posteaquam Romam redierit, usquetenuisse bδ dum per me licuerit retinuisse. hoc in illo maiestatis iudicio si licuisse sibi ostenderit, ego oportuisse concedam. ex hoc quoque evaserit: proficiscar eo quo me iam pridemme iam pridem D al. p: iam me pridem G1: me iam non pridem G2 vocat populus Romanus;

de iure enim libertatis et civitatis suum putat esse iudicium, et recterecte Dp rell.: ratione G1 putat. confringat iste sane vi sua consilia senatoria, quaestiones omnium perrumpat, evolet ex vestra severitate: mihi credite, artioribus apud populum Romanum laqueis tenebitur. credet hishis Dp: iis edd. equitibus Romanis populus Romanus qui ad vos anteantea pbδ producti testes ipsis inspectantibus ab isto civem Romanum, qui cognitores homines honestos daret, sublatum esse in crucem dixerunt;

credent omnes v et xxx tribus homini gravissimo atque ornatissimo, M. Annio, qui se praesente civem Romanum securi percussum esse dixit; audietur a populo Romano vir primarius, eques Romanus, L. Flavius, qui suum familiarem Herennium, negotiatorem ex Africa, cum eumcum eum pδ: cum Dψ: quem Bake (i, §104) Syracusis amplius centum cives Romani cognoscerent lacrimantesque defenderent, pro testimonio dixit securi esse percussum; pro o babit fidem et auctoritatem et religionem suam L. SuettiusSuettius C. I. L. iv. 1190: Suetius b: Suectius DpG2 (ii, §3 v, §147), homo omnibus ornamentis praeditus, qui iuratus apud vos dixit multos civis Romanos in lautumiis istius imperio crudelissime per vim morte esse multatos. hanc ego causam cum agam beneficio populi Romani de loco superiore, non vereor ne aut istum vis ulla ex populi Romani suffragiis eripere, aut a me ullum munus aedilitatis amplius aut gratius populo Romano esse possit.

quapropter omnes in hocin hoc D al. br: hoc pq, fort. recte (i, §63; ii, §§118, 133) iudicio conentur omnia; nihil est iamest enim qr quod in hac causa peccare quisquam, iudicesiudices quisquam πb, nisi vestro periculo possit. mea quidem ratio cum in praeteritis rebus est cognita, tum in reliquis explorata atque provisa est. ego meum studium in rem publicam iam illo tempore ostendi cum longo intervallo veterem consuetudinem rettuli, et rogatu sociorum atque amicorum populi Romani, meorum autem necessariorum, nomen hominis audacissimi detuli. quod meum factum lectissimi viri atque ornatissimi, quo in numero ee numero D al. vobis complures fuerunt, ita probaveruntprobaverunt Dp al.: probarunt δ: comprobaverunt qr ut ei qui istius quaestor fuisset, et ab isto laesus inimicitias iustas persequeretur, non modo deferendi nominis, sed ne subscribendi quidem, cum id postularet, facerent potestatem.

in Siciliam sum inquirendi causa profectus; quo in negotio industriam meam celeritas reditionis, diligentiam multitudo litterarum et testium declaravit, pudorem vero ac religionem quod, cum venissem senator ad socios populi Romani, qui in ea provincia quaestor fuissem, ad hospites meos ac necessarios causae communis defensor deverti potius quam ad eos qui a me auxilium petivissent. nemini meus adventus labori aut sumptui neque publice neque privatim fuit: vim in inquirendo tantam habui quantam mihi lex dabat, non quantam habere poteram istorumistorum Dp rell.: illorum edd.: ipsorum Muell. studio quos iste vexaratnon quantam... vexarat p2 in mg..

Romam ut ex Sicilia redii, cum iste atque istius amicicum comites istius atque amici Nonius, homines lauti et urbani, sermones eius modieius modi D al. π: huius modi b rell. (Div. §38; ii, §§56, 60) dissipassent, quoquo pbK: quos DG1Z: per quos G2 animos testium retardarent, me magna pecunia a vera accusatione esse deductum, tametsi probabatur nemini, quod et ex Sicilia testes erant ii qui quaestorem me in provincia cognoverant, et hinc homines maxime inlustres, qui, ut ipsi noti sunt, sic nostrum unum quemque optime norunt, tamen usque eo timui ne quis de mea fide atque integritate dubitaret donec ad reiciundos iudices venimus.

sciebam in reiciundisreiciendis p iudicibus non nullos memoria nostra pactionis suspicionem non vitasse, cum in ipsaipsa in q accusatione eorum industria ac diligentia probaretur.

ita reieci iudices ut hoc constet, post hunc statum rei publicaestatum p. r. πb quo nunc utimur simili splendore et dignitate consilium nullum fuisse. quam iste laudem communem sibi ait essesibi ait esse Dψπ: sibi esse ait K: ait sibi esse bδ mecum; qui cum P. Galbam iudicem reiecisset, M. Lucretium retinuit, et cum eius patronus ex eo quaereret cur suos familiarissimos, Sex. Peducaeum, Q. Considium, Q. Iunium reici passus esset, respondit quod eos in iudicando nimium sui iuris sententiaeque cognossetcognosset π: cognoscet D al. Schol. Gronov.: cognosceret rell. (i, §97; ii, §33).

Itaque iudicibus reiectis sperabam iam onus meum vobiscum esse commune; putabam non solum notis sed etiam ignotis probatam meam fidem esseesse meam fidem Zielinski p. 193 et diligentiam. quod me non fefellit; nam comitiis meis, cum iste infinita largitione contra me uteretur, populus Romanus iudicavit istius pecuniam, quae apud me contra fidem meam nihil potuisset, apud se contra honorem meum nihil posse debere. quo quidem die primum, iudices, citati in hunc reum consedistis, quis tam iniquusiniquus Dψ: inicus p: inimicus bδ (ii, §167) huic ordini fuit, quis tam novarum rerum iudiciorum iudicumque cupidus qui non aspectuconspectu δ consessuqueconsensuque pqD (sed hic corr. consessuque) vestro commoveretur?

cum in eo vestra dignitasmihi dignitas δ mihi fructum diligentiae referret, id sum adsecutus, ut una hora qua coepi dicere reo audaci, pecunioso, profuso, perdito spem iudici corrumpendi praeciderem; ut primo die testium tanto numero citato populus Romanus iudicaret istoisto Zumpt edd.: ipso codd. absoluto rem publicam stare non posse; ut alter dies amicis istius ac defensoribus non modo spem victoriae sed etiam voluntatem defensionis auferret, ut tertius dies sic hominem prosterneret ut morbo simulato non quid responderet, sed quem ad modum non responderet, deliberaret. deinde reliquis diebus his criminibus, his testibus, et urbanis et provincialibus, sic obrutus atque oppressus est ut his ludorum diebus interpositis nemo istum comperendinatum, sed condemnatum iudicaret.

quapropter ego quod ad me attinet, iudices, vici; non enim spolia C. Verris, sed existimationem populi Romani concupivi. meum fuit cum causa accedere ad accusandum: quae causa fuit honestiorhonestior Dψp: iustior δ: illustrior b, quam a tam inlustri provincia defensorem constitui et deligi? rei publicae consulere: quid tam e re publicaquid tam e re publica coni. Madvig.: quid tamen re .p. honestius Dψπ (tam q: iam brδ: in re pub. Z): Quid tandem coni. Zumpt: an Quid tamen (tandem?) in re publica honestius? quam in tanta invidia iudiciorum adducere hominem cuius damnatione totus ordo cum populo Romano et in laude et in gratia posset esse? ostendere ac persuadere hominem nocentem adductum esse: quis est in populo Romano qui hoc non ex priore actione abstulerit, omnium ante damnatorum scelera, furta, flagitia, si unum in locum conferantur, vix cum huius parva parte aequari conferrique posse?

vos quod ad vestram famam existimationem salutemque communem pertinet, iudices, prospicite atque consulite: splendor vester facit ut peccare sine summo rei publicae detrimento ac periculo non possitispossitis Kb: possetis Dψπ. non enim potest sperarepotest sperare Dp al.: sperare potest qr populus Romanus esse alios in senatu qui recte possint iudicare, vos si non potueritis: necesse est, cum de toto ordine desperarit, aliud genus hominum atque aliam rationem iudiciorum requiratrequirat iudiciorum q1. hoc si vobis ideo levius videtur quod putatis onus esse grave et incommodum iudicare, intellegere debetis primum interesse utrum id onus vosmet ipsi reieceritisreiceretis p: reiiceretis q: relegeritis Dψ, an, quod probare populo Romano fidem vestram et religionem non potueritis, eo vobis iudicandi potestas erepta sit; deinde etiam illud cogitare, quanto periculo venturi simus ad eos iudices quos propter odium nostri populus Romanus de nobis voluerit iudicare.

verum vobisVerū euobis p: Verum et vobis qr: verum ut vobis Kayser dicam id quod intellexi, iudices. homines scitote esse quosdam quos tantum odium nostri ordinis teneat ut hoc palam iam dictitent, se istum, quem sciant esse hominem improbissimum, hoc uno nomine absolvi velle ut ab senatu iudicia per ignominiam turpitudinemque auferantur. haec meHaec me res D p rell. pluribus verbis, iudicespluribus verbis iudices Dψπ: plur. iud. verb. b: iud. plur. verb. δ, vobiscum agere coegit non timor meus de vestra fide, sed spes illorum nova, quae cum Verrem a porta subito ad iudicium retraxisset, non nulli suspicati sunt non sine causa illius consilium tam repente esse mutatum.

nunc ne novo querimoniae genere uti possit Hortensius et ea dicere, opprimi reum de quo nihil dicat accusator, nihil esse tam periculosum fortunis innocentium quam tacere adversarios; et ne aliter quam ego velim meum laudet ingenium, cum dicat me, si multa dixissem, sublevaturum fuisse eum quem contra dicerem, quia non dixerim, perdidisse: morem illi geram, utar oratione perpetua, non quo iamquo iam Madv. edd.: quoniam codd. hoc sit necesse, verum ut experiar utrum ille ferat molestius me tunc tacuisse an nunc dicere.

hic tu fortasse eris diligens ne quam ego horam de meis legitimis horis remittam; nisi omni tempore quod mihi lege concessum est abusus ero, querere, deum atque hominum fidem implorabis, circumveniri C. Verrem quod accusator nolit tam diu quam diu liceat dicere. quod mihi lex mea causa deditdedit Asc., Muell.: det Dp rell. (prob. Stangl, Pseudoasconiana, p. 121), eo mihi non uti non licebitnon uti licebit Dψ? nam accusandi mihi tempus mea causa datum est, ut possem oratione mea crimina causamque explicare: hoc si non utor, non tibi iniuriam facio, sed de meo iure aliquid et commodo detraho. causam enim, inquit, cognosci oportet: ea re quidem quod aliter condemnari reus, quamvis sit nocens, non potest, id igitur tu moleste tulisti, a me aliquid factum esse quo minus iste condemnari posset? nam causa cognita possunt multi absolvi, incognita quidem condemnari nemo potest.

adimo enim comperendinatum: quod habet lex in se molestissimum, bis ut causa dicatur,—quodquod codd.: id coni. Ernesti: fort. id quidem aut mea causa potius est constitutum quam tua, aut nihilo tua potius quam mea. nam si bis dicere est commodum, certe utriusque communeutriusque commune Dψp (Zielinski p. 193): comm. utr. qr dixit codd. praeter q (dixerit) est; si eum qui posterius dixit opus est redargui, accusatoris causa, ut bis ageretur, constitutum est. verum, ut opinor, Glaucia primus tulit ut comperendinaretur reus; antea vel iudicari primo poterat vel amplius pronuntiari. Vtram igitur putas legem mollioremmolliorem DZqb: moliorem pr: meliorem G3K? opinor, illam veterem, qua vel cito absolvi vel tarde condemnari licebat. egoErgo? tibi illam Aciliam legem restituo, qua lege multi semel accusati, semel dicta causa, semel auditis testibus condemnati sunt, nequaquam tam manifestis neque tantis criminibus quantis tu convinceris. Puta te non hac tam atroci, sed illa lege mitissima causam dicere. accusabo; respondebis; testibus editis ita mittam in consilium ut, etiamsi lex ampliandi faciat potestatem, tamen isti turpe sibi existiment non primo iudicare.

verum si causam cognosci opus est. parumne cognita est? dissimulamus, Hortensi, quod saepe experti in dicendo sumusHortensi... sumus suppl. p2. quis nos magnoperemagnopere Dp rell. (Act. Pr. §23; ii, §28): magno opere Iord. attendit umquam in hoc quidem genere causarum, ubi aliquid ereptum aut ablatum a quopiama quopiam Dψpr: cuipiam δ dicitur? nonne aut in tabulis aut in testibus omnis exspectatio iudicum est? dixi prima actione me planum esse facturum C. Verrem HS quadringentiens contra legesleges pqG12K: legem Zbδ: (lege D1: legē D2) abstulisse. quid? hoc planius egissem, si ita narrassem? Dio quidam fuit Halaesinushalaesinus p: halesinus D rell., qui, cum eius filio praetore C. Sacerdote hereditas a propinquo permagna venisset, nihil habuit tumtum om. δ neque negoti neque controversiae. Verres simul ac tetigit provinciam, statim MessanaMessanam Dp et pler. litteras dedit, Dionem evocavit, calumniatores ex sinu suo adposuit qui illam hereditatem Veneri Erycinae commissam esse dicerent; hac de re ostendit se ipsum cogniturum.

possum deinceps totam rem explicareiudicare qr, deinde ad extremum id quod accidit dicere, Dionem HS deciens centena milia numerasse ut causam certissimam obtineret; praeterea greges equarumequarum Dpb (ut in cod. Clun. ii, §20): equorum K al. vulg. eius istum abigendos curasse, argenti, vestisvestisque bδ: in mg. p2 vestrisque stragulae quod fuerit stragulae quod fuerit curasse auferendum. haec neque cum ego dicerem neque cum tu negares, magni momenti nostra esset oratio. quo tempore igitur auris iudex erigeret animumque attenderet? cum Dio ipse prodiret, cum ceteri qui tum in Sicilia negotiis Dionis interfuissent, cum per eos ipsos dies per quos causam Dio diceret reperiretur pecunias sumpsisse mutuas, nomina sua exegisse, praedia vendidisse; cum tabulae virorum bonorum proferrentur; cum qui pecuniam Dioni dederunt dicerent se iam tum audisse eoseos Dp rell.: eo q nummos sumi ut Verri darentur; cum amici, hospites, patroni Dionis, homineshominis Dp rell.: om. G2 honestissimi, haec eadem se audisse dicerent.

opinor, cum haec fierent, tum vos audiretis, sicut audistis: tum causa agi vere videretur. sic a me sunt acta omnia priore actione ut in criminibus omnibusomnibus pb: om. Dψ nullum esset in quo quisquam vestrum perpetuam accusationem requireret. nego esse quicquam a testibus dictum quod aut vestrum cuipiamcuipiam Dp rell.: cuiquam Heindorf, Muell. (ii, §36) esset obscurum aut cuiusquam oratoris eloquentiam quaereret. etenim sic me ipsum egisse memoria tenetis ut in testibus interrogandis omnia crimina proponerem et explicaremet explicarem in mg. D2, ut, cum rem totam in medio posuissem, tum denique testem interrogarem. itaque non modo vos, quibus est iudicandum, nostra crimina tenetis, sed etiam populus Romanus totam accusationem causamque cognovit.

tametsi ita de meo facto loquor quasi ego illud mea voluntate potius quam vestra iniuria adductus fecerim.

interposuistis accusatorem qui, cum ego mihi c et x dies solos in Siciliam postulassem, c et VIII sibi in Achaiam postularet. mensis mihi tris cum eripuissetis ad agendum maxime adpositos, reliquum omne tempus huius anni me vobis remissurum putastis, ut, cum horis nostris nos essemus usi, tutu πb: tum Dψ binis ludis interpositis quadragesimo post die responderes, deinde ita tempus duceretur ut a M’. Glabrione praetore et aa pKZ et s. l. D: om. qr magna parte horum iudicum ad praetorem alium iudicesque alios veniremus.

hoc si ego non vidissem, si me non omnes noti ignotique monuissent id agi, id cogitari, in eo elaborariin eo elaborari (lab. Zb) Dψp: id elab. qr: id lab. Lg. 42 (ii, §124) ut res in illud tempus reiceretur, credo, si meis horis in accusando uti voluissem, vererer ne mihi crimina non suppeterent, ne oratio deesset, ne vox viresque deficerent, ne, quem nemo prima actione defendere ausus esset, eum ego bis accusare non possem. ego meum consilium cum iudicibus tum populo Romano probavi: nemo est qui alia ratione istorum iniuriae atque impudentiae potuisse obsisti arbitretur. etenim qua stultitia fuissem, si, quam diem qui istum eripiendum redemerunt in cautione viderunt,—cumviderunt codd.: scripserunt Hugh E. P. Platt: fort. indixerunt ita caverent, si post Kalendas Ianuarias in consilium iretur,— in eam diem ego, cum potuissem vitare, incidissem?

nunc mihi temporis eius quod mihi ad dicendum datur, quoniam in animo est causam omnem exponere, habenda ratio est diligenter.

itaque primum illum actum istius vitae turpissimum et flagitiosissimum praetermittam. nihil a me de pueritiae suae flagitiisflagitiis Dψ: flagitiis peccatisque prδ audiet, nihil ex illa impura adulescentia sua; quae qualis fuerit aut meministis, aut ex eo quem sui simillimum produxit recognoscere potestis. omnia praeteribo quae mihi turpia dictudictu turpia qr: dictu om. b videbuntur, neque solum quid istum audire, verum etiam quid me deceat dicere considerabo. vos, quaeso, date hoc et concedite pudori meo ut aliquam partem de istius impudentia reticere possim.

omne illud tempus quod fuit antequam iste ad magistratus remque publicam accessit, habeat per me solutum ac liberum. sileatur de nocturnis eius bacchationibus ac vigiliis; lenonum, aleatorum, perductorumperductorum Dψpr: perlectorum q: perditorum L nulla mentio fiat; damna, dedecora, quae res patris eius, aetas ipsius pertulit, praetereantur; lucretur indicia veteris infamiae; patiaturpatietur coni. Schuetz: patitur Orelli eius vita reliqua me hanc tantam iacturam criminum facere.

quaestor Cn. Papirio consulicōs. D al. p: consuli G2, consule G1b fuisti abhinc annos quattuordecim. ex ea die ad hanc diem quae fecisti in iudicium voco: hora nulla vacua a furto, scelere, crudelitate, flagitio reperietur. hi sunt anni consumpti in quaestura et legatione Asiatica et praetura urbana et praetura Siciliensi; quare haec eadem erit quadripertitaquadripertita D al. p: quadripartita Z al. distributio totius accusationis meae.

quaestor ex senatus consulto provinciam sortitus es: obtigit tibi consularis, ut cum consule Cn. Carbone esses eamque provinciam obtineres. erat tum dissensio civium, de qua nihil sum dicturus quid sentire debueris: unum hoc dico, in eius modi tempore ac sorte statuere te debuisse utrum malles sentire atque defendere. Carbo graviter ferebat sibi quaestorem obtigisse hominem singulari luxuria atque inertia; verum tamen ornabatornabat prb: honorabat Dψ eum beneficiis officiisque omnibus. ne diutius teneam, pecunia attributa, numerata est: profectus est quaestor in provinciam: venit exspectatus in Galliamin Galliam exsp. bδ ad exercitum consularem cum pecunia. simul ac primum ei occasio visa est,—cognoscite hominis principium magistratuum gerendorum et rei publicae administrandae,—aversa pecunia publica quaestor consulem, exercitum, sortem, provinciamque deseruit.

video quid egerim: erigit se, sperat sibi auram posseauram sibi posse K aliquam adflariafflare coni. Zumpt. Cobet in hoc crimine voluntatis defensionisquedefensionisque qr edd.: dissensionisque Dψpb: adsensionisque al. An consensionisque? eorum quibus Cn. Carbonis mortui nomen odio sit, quibus illam relictionemreiectionem codd. et edd. ante Naugerium (cf. §22) proditionemque consulis sui gratam sperat fore. quasi vero id cupiditate defendendae nobilitatis aut studio partium fecerit, ac non apertissime consulem, exercitum, provinciamque compilarit et propter impudentissimum furtum aufugerit! est enim obscurum et eius modi factum eius ut possit aliquis suspicari C. Verrem, quod ferre novos homines non potuerit, ad nobilitatem, hoc est ad suos, transisse, nihil fecisse propter pecuniam!

videamus rationes quem ad modum rettulerit: iam ipse ostendet quam ob rem Cn. Carbonem reliquerit, iam se ipse indicabit. primum brevitatem cognoscite: accepi, inquit, viciens dvcenta trigintatriginta om. D al. pr qvinqve milia qvadringentos decemdecem sex Dψp et septem nvmmos. dedi stipendio, frvmento, legatis, pro qvaestore, cohorti praetoriae hs mille sescenta triginta qvinqvemilles quingenta quadraginta quinque πb milia qvadringentospro quaestore Asc.: pro quaestoribus Dp rell. decem et septem nvmmosdedi stipendio... nummos om. G1. reliqvi: arimini hs sescenta milia. Hoc est rationes referre? hoc modo aut ego aut tu, Hortensi, aut quisquamquispiam G3K omnium rettulit? quid hoc est? quae impudentia, quae audacia? quod exemplum ex tot hominum rationibus relatisrelatis pr edd.: redditis DG1KZ huiusce modihuius modi pbδ (Zielinski p. 193) est? illa tamen HS sescenta milia, quae ne falsoneque falso Dψπ quidem potuit quibus data essent describeredescribere Dp rell.: discr. Kays.: perscr. cod. (?) Vrs., quae se Arimini scribit reliquisse, quae ipsa HS sescenta milia reliqua facta sunt, neque Carbo attigit neque Sulla vidit neque in aerarium relata sunt. oppidum sibi elegit Ariminum, quod tum, cum iste rationes referebat, oppressum direptumquedireptumque D al. b: directumque pr: dirutumque K Lg. 42 erat: non suspicabatur, id quod nunc sentiet, satis multos ex illa calamitate Ariminensium testis nobis in hanc rem reliquos esse. recita denuo.

P. Lentvlo L. TriarioG. Triar. DZp: Q. Triar. G12K qvaestoribvs vrbanis res rationvm relatarvm. Recitarestaurationum relat. π. ex senatvs consvlto. Vt hoc pacto rationem referre liceret, eo Sullanus repente factus est, non ut honos et dignitas nobilitati restitueretur.

quodsi illinc inanis profugisses, tamen ista tua fuga nefaria proditio consulis tui consceleratascelerata Zδ iudicaretur. malus civis, improbus consul, seditiosus homo Cn. Carbo fuit. fuerit aliis: tibi quandotibi quando pb: tibi iterum suppl. s. l. D: tibi tibi quando KZ: quando tibi qr esse coepit? posteaquam tibi pecuniam, rem frumentariam, rationes omnis suas exercitumque commisit. nam si tibi antea displicuisset, idem fecisseslegisses Dψ (cf. §60 infra) Qui quaestor malit Muell. quod anno post M. Piso. quaestor cum L. Scipioni consuli obtigisset, non attigit pecuniam, non ad exercitum profectus est; quod de re publica sensit, ita sensit ut nec fidem suam nec morem maiorum nec necessitudinem sortis laederet.

etenim si haec perturbare omnia ac permiscere volumus, totam vitam periculosam, invidiosaminvidiosam Dp rell.: insidiosam Lamb. edd., infestamque reddemus,—si nullam religionem sors habebit, nullam societatem coniunctio secundae dubiaeque fortunae, nullam auctoritatem mores atque institutainstitutaque q maiorum. omnium est communis inimicus qui fuit hostis suorum. nemo umquam sapiens proditori credendum putavit. ipse Sulla, cui adventus istius gratissimus esse debuit, ab se hominem atque ab exercitu suo removit: Beneventi esse iussit apud eos quos suis partibus amicissimos esse intellegebat, ubi iste summae rei causaeque nocere nihilnil Zielinski, p. 178 posset. ei postea praemia tamen liberaliter tribuit, bona quaedam proscriptorum in agro Beneventano diripienda concessit, habuit honorem ut proditori, non ut amico fidem.

nunc quamvis sint homines qui mortuum Cn. Carbonem oderint, tamen hi debent non quid illi accidereaccedere D al. π (i, §4) voluerint, sed quid ipsis in tali re metuendum sit cogitare. commune est hoc malum, communis metus, commune periculum. nullae sunt occultiores insidiae quam eae quae latent in simulatione offici aut in aliquo necessitudinis nomine. nam eum quieum qui DKZpbr: qui q: cum G2 palam est adversarius facile cavendo vitare possis; hoc vero occultum intestinum ac domesticum malum non modo nonnon modo non codd.: non modo Asc. edd. (Cl. Rev. xx. 256) exsistit, verum etiam opprimit antequam prospicere atque explorare potueris. itane vero?

tu cumTu cum pb: tum cum D al.: cum G2LK quaestor ad exercitum missus sis, custos non solum pecuniae sed etiam consulis, particeps omnium rerum consiliorumque fueris, habitus sis in liberum loco, sicut mos maiorum ferebat, repente relinquas, deseras, ad adversarios transeas? O scelus, o portentum in ultimas terras exportandum! non enim potest ea natura quae tantum facinus commiserit hoc uno scelere esse contenta: necesse est semper aliquid eius modi moliatur, necesse est in simili audacia perfidiaque versetur.

itaque idem iste, quem Cn. Dolabella postea C. Malleolo occiso pro quaestore habuit,—haud scio an maior etiam haec necessitudo fuerit quam illa Carbonis, ac plus iudicium voluntatis valere quam sortis debeat,—idem in Cn. Dolabellam qui in Cn. Carbonem fuit. nam quae in ipsumin ipso Asc. edd. vett. valebant crimina contulit in illum, causamque illius omnem ad inimicos accusatoresque detulit; ipse in eum cui legatus, cui pro quaestore fuerat, inimicissimum atque improbissimum testimonium dixit. ille miser cum esset Cn. Dolabella,—Cn. Dolabella del. Naugerius, Iord., Kays.: malim Ille miser (i, §74) cum esset conflictatus, cum etc. cum proditionecum prodit Dp et pler.: tum prodit G2Kδ istius nefaria, tum improbotum impr. K al.: cum impr. Dp et pler. ac falso eiusdem testimonio,—tum multocum multo G2. ex maxima parteCf. Act. Pr. §34; i. §§65, 119; iii, §188 istius furtorum ac flagitiorum invidia conflagravit.

quid hocde hoc qr homine faciatis aut ad quam spem tam perfidiosum, tam importunum animal reservetis? qui in Cn. Carbone sortem, in Cn. DolabellaCarbone... Dolabella Manutius: -em... -am codd. voluntatem neglexerit ac violarit, eosque amboambo D al. π: ambos bG2LKZ non modo deseruerit sed etiam prodiderit atque oppugnarit. nolite, quaeso, iudices, brevitate orationis meae potius quam rerum ipsarum magnitudine crimina ponderare; mihi enim properandum necessario est, ut omnia vobis quae mihi constituta sunt possim exponere.

quam ob rem quaestura istius demonstrata primique magistratus et furto et scelere perspecto, reliqua attendite. in quibus illud tempus Sullanarum proscriptionum ac rapinarum praetermittam; neque ego istum sibi ex communi calamitate defensionem ullam sinam sumere, suis eum certis propriisque criminibus accusabo. quam ob rem hoc omni tempore Sullano ex accusatione circumscripto legationem eius praeclaram cognoscite.

posteaquam Cn. Dolabellae provincia Cilicia constituta est, o didii Dp immortales, quanta iste cupiditate, quibus adlegationibus illam sibi legationem expugnavit! id quod Cn. Dolabellae principium maximae calamitatis fuit. nam ut estest Dp rell.: iste G1δ: est iste Kays., Muell. A verbo quacun [que usque ad C. Verrem i, §45 commemoratur fragmentum Palimpsesti Taurinensis, mutilum ipsum (T.) profectus, quacumque iter fecit, eius modi fuit, non ut legatus populi Romani, sed ut quaedam calamitas pervaderepersuadere Tb videretur. in Achaia— praetermittamAchaiam T minora omnia, quorum simile forsitan alius quoque aliquid aliquando fecerit; nihil dicam nisi singularenisi singulare p2 s. l., nisi idnisi id T: nisi Dp rell. quod, si in alium reum diceretur, incredibile videretur—magistratum Sicyonium nummos poposcitpoposcit πb: poscit D al.: possit G2: petit K. ne sit hoc crimen in Verrem: fecerunt alii. cum ille non daret, animadvertit: improbum, sed non inauditum.

genus animadversionis videte: quaeretis ex quo genere hominemhominem codd.: hominum Hotom. edd. (ii, §17) istum iudicetis. ignem ex lignis viridibus atque umidis in loco angusto fieri iussit: ibi hominem ingenuum, domi nobilem, populi Romani socium atque amicum, fumo excruciatum semivivum reliquit. iam quae isteista T signa, quas tabulas pictas ex Achaia sustulerit, non dicam hoc loco: est mihi aliusmihi alius T Asc.: alius mihi Dp rell. locus ad hanc eiusistius qδ cupiditatem demonstrandam separatusseparatus TDψp: servatus p2rbδ. Athenis audistis ex aede Minervae grande auri pondus ablatum; dictum est hocest hoc Tb: hoc est π. in Cn. DolabellaeCn. om. T (106. 19) iudicio. dictum? etiam aestimatumdictum est... aestimatum Tπ: om. Dψ. huius consili non participemnon part. T: non modo part. Dp rell. Cf. i, §106 C. Verrem, sed principem fuisse reperietis.

Delum venit. ibi ex fano Apollinis religiosissimo noctu clam sustulit signa pulcherrima atque antiquissima, eaque in onerariam navem suam conicienda curavit. postridie cum fanum spoliatum viderent ii qui Delum incolebant, graviter ferebant; est enim tanta apud eos eius fani religio atque antiquitas ut in eo loco ipsum Apollinem natum esse arbitrentur. verbum tamen facere non audebant, ne forte ea res ad Dolabellam ipsum pertineret. tum subito tempestates coortae sunt maximae, iudices, ut non modo proficisci cum cuperet Dolabella non posset, sed vix in oppido consisteret: ita magni fluctus eiciebantur. hic navis illa praedonis istius, onusta signis religiosis, expulsa atque eiecta fluctu frangitur; in litore signa illailla Dψr: om. pqb Schol. Gronov. Apollinis reperiuntur; iussu Dolabellae reponuntur. tempestas sedatur, Dolabella Delo proficiscitur.

non dubito quin, tametsi nullus in te sensus humanitatis, nulla ratio umquam fuit religionis, nunc tamen in metu periculoque tuo tuorum tibi scelerum veniatvenerit q1r in mentem. potestne tibi ulla spes salutis commoda ostendi, cum recordaris in deos immortalis quam impius, quam sceleratus, quam nefarius fueris? Apollinemne tu Delium spoliare ausus es? illineilline D al. π: illi G12 tu templo tam antiquo, tam sancto, tam religioso manus impias ac sacrilegas adferre conatus es? si in pueritia non iisiis edd. recc.: his Dp rell. artibus ac disciplinis institutus eras ut ea quae litteris mandata sunt disceres atque cognosceres, ne postea quidem, cum in ea ipsa loca venisti, potuisti accipere id quod est proditum memoriamemoriae G1bδ ac litteris,

Latonam ex longo errore et fuga gravidam et iam ad pariendumad pariendum vicinam rδ temporibus exactis confugisse Delum atque ibiibi om. in lac. p Apollinem Dianamque peperisse? qua ex opinione hominum illa insula eorum deorum sacra putatur, tantaque eius auctoritas religionis et est et semper fuit ut ne Persae quidem, cum bellum toti Graeciae, dis hominibusquehominibusque pG1 Asc.: hominibus Dψ, indixissent, et mille numero navium classem ad Delum adpulissent, quicquam conarentur aut violare aut attingere. hoc tu fanum depopularidepopulari b: -are Dψp al.: depeculari Lamb., Muell. (Act. Pr. §14), homo improbissime atque amentissime, audebas? fuit ullaulla G1 al.: illa Dp et pler. cupiditas tanta quae tantam exstingueret religionem? et si tum haec non cogitabas, ne nunc quidem recordaris nullum esse tantum malum quod non tibi pro sceleribus tuis iamiam πb: tam Dψ diu debeatur?

in Asiam vero postquam venit, quid ego adventus istius prandiaadv. istius, prandia: sic distinxit Madvigius, et ita est in p, cenas, equos muneraquemuneraque Dp rell.: munera Asc., edd. vett. commemoremcommemorarem p et primo D? nihil cum Verre de cotidianis criminibus acturus sum: Chio per vim signa pulcherrima dico abstulisse, item Erythris et Halicarnasso. Tenedo—praetereo pecuniam quam eripuit —Tenem ipsum, qui apud Tenedios sanctissimus deus habetur, qui urbem illam dicitur condidisse, cuius ex nomine Tenedus nominatur, hunc ipsum, inquam, Tenem pulcherrime factum, quem quondam in comitio vidistis, abstulit magno cum gemitu civitatis.

illa verovero om. p expugnatioexpilatio Koch, Muell. (et 13): iii, §§6, 23 fani antiquissimi et nobilissimi Iunonis Samiae quam luctuosa Samiis fuit, quam acerba toti Asiae, quam clara apudapud deos δ (ex apud ōs, credo, ortum) omnis, quam nemini vestrum inaudita! de qua expugnatione cum legati ad C. Neronem in Asiam Samo venissent, responsum tulerunt eius modi querimonias, quae ad legatoslegatos Dψp: -um rb populi Romani pertinerent, non ad praetorem sed Romam deferri oportere. quas iste tabulas illincillinc D al. πb: istinc s: istinc illinc G12K, quae signa sustulit! quae cognovi egomet apud istum in aedibus nuper, cum obsignandi gratia venissem.

quae signa nunc, Verres, ubi sunt? illa quaero quae apud te nuper ad omnis columnas, omnibusin omnibus Klotz, Muell. etiam intercolumniisin intercol. Halm, Kays., in silva denique disposita sub divo vidimus. cur ea, quam diu alium praetorem cum iis iudicibus quos in horum locum subsortitussubsortitus πb (Act. Pr. §30): sortitus Dψ (i, §158)subsortiturus eras coni. Hotom. essesesses Zumpt: es codd. de te in consilium iturum putasti, tam diu domi fuerunt: posteaquam nostris testibus nos quam horis tuistuis Dp rell.: om. Asc., cod. (?) Vrs.tuis horis b uti malle vidisti, nullum signum domi reliquisti praeter duo quae in mediis aedibus sunt, quae ipsa Samo sublata sunt? non putasti me tuis familiarissimis in hanc rem testimonia denuntiaturum, qui tuae domi sempersemper Dψ: saepe prb fuissent, ex quibus quaererem, signa scirentne fuisse quae non essentibi fuisse quae nunc non essent Bake, Kays. (Zielinski p. 159)?

quid tum hos de te iudicaturos arbitratus es, cum viderent te iam non contra accusatorem tuum, sed contra quaestorem sectoremque pugnare? qua de re Charidemum Chiumchium Dψb: cophium pq1 testimonium priore actione dicere audistis, sese, cum esset trierarchus et Verrem ex Asia decedentem prosequeretur iussu Dolabellae, fuisse una cum isto Sami, seseque tum scire spoliatum esse fanum Iunonis et oppidum Samum; posteaque se causam apud Chios civis suos Samiis accusantibus publice dixisse, eoque se esse absolutum quod planum fecisset ea quae legati Samiorum dicerent ad Verrem, non ad se pertinere.

Aspendum vetus oppidum et nobile in Pamphylia scitis esse, plenissimum signorum optimorum. non dicam illinc hoc signum ablatum esse et illud: hoc dico, nullum te Aspendi signum, Verres, reliquisse, omnia ex fanis, ex locis publicis, palam, spectantibus omnibus, plaustrisplostris Dp al. evecta exportataque esse. atque etiam illum Aspendium citharistam, de quo saepe audistis id quod est Graecisgregis p hominibus in proverbio, quem omnia intusintus om. pq1 canere dicebant, sustulit et in intimis suis aedibus posuit, ut etiam illum ipsum suo artificiosuo art. Dψ: art. suo pbrδ: suo om. Asc., Schol. Gronov. superasse videatur.

Pergae fanum antiquissimum et sanctissimum Dianae scimus esse: id quoque a te nudatum ac spoliatum esse, ex ipsa Diana quod habebat auri detractum atque ablatum esse dico.

quae, malum, est ista tanta audacia atque amentia! quas enim sociorum atque amicorum urbis adisti legationis iure et nomine, si in eassi in eas π D2 vulg.: quin ea D1, quin eas ψ (quam eas L): cum in eas Klotz, Kays., Muell. vi cum exercitu imperioque invasisses, tamen, opinor, quae signa atqueatque pr al.: et que D, et quae ψ (quae K, et G1) ornamenta ex iisiis Zumpt (is ed. Rom.): his Dp al.: istis G2 urbibus sustulisses, haec non in tuam domum neque in suburbana amicorum, sed Romam in publicum deportasses.

quid ego de M. Marcello loquar, qui Syracusas, urbem ornatissimam, cepit? quid de L. Scipione, qui bellum in Asia gessit Antiochumque, regem potentissimum, vicit? quid de Flaminino, qui regem Philippum et Macedoniam subegit? quid de L. PauloPaulo codd.: Paullo Iord., Klotz, Kays., qui regem Persen vi ac virtute superavit? quid de L. Mummio, qui urbem pulcherrimam atque ornatissimam, Corinthum, plenissimam rerum omnium, sustulit, urbisque Achaiae Boeotiaeque multas sub imperium populi Romani dicionemque subiunxit? quorum domus, cum honore ac virtute florerent, signis et tabulis pictis erant vacuae; at vero urbem totam templaquetempla Kδ deorum omnisque Italiae partis illorum donis ac monumentis exornatas videmus.

vereor ne haec forteforte om. G1 Prisc. cuipiam nimis antiqua et iam obsoleta videantur; ita enim tum aequabiliter omnes erant eius modihuius modi πbδ (Div. §38; i, §§17, 151): vel huius modi G2KZ (vel s. l. D2) ut haec laus eximiae virtutis et innocentiae non solum hominum, verum etiam temporum illorum esse videatur. P. Servilius, vir clarissimus, maximis rebus gestis, adest de te sententiam laturuslaturus est prδ: OlympumOlinthium D: Olinphum p: Olynthum rell. vi, copiis, consilio, virtutevirtute consilio q cepit, urbem antiquam et omnibus rebus auctam et ornatam. recens exemplum fortissimi viri profero; nam postea Servilius imperator populi Romani OlympumOlinthum Dp urbem hostium cepit quam tu in isdem illis locis legatus quaestorius oppida pacata sociorum atque amicorum diripienda ac vexanda curasti.

tu quae ex fanis religiosissimis per scelus et latrocinium abstulisti, ea nos videre nisi in tuis amicorumque tuorum tectis non possumus: P. Servilius quae signa atque ornamenta ex urbe hostium vivi s. l. r: om. Dp rell. (per virtutem K) et virtute capta belli lege atque imperatorio iure sustulit, ea populo Romano adportavit, per triumphum vexit, in tabula publicatabula pub. pq (v, §103): tabulas publicas rell. praeter Cuiac. in quo fuisse dicitur tabulis publicis: secl. Muell. ad aerarium perscribenda curavit. cognoscite ex litteris publicis hominis amplissimi diligentiam. recita. rationes relatae P. ServiliRecita... Servili prb: om. Dψ. non solum numerum signorum, sed etiam unius cuiusque magnitudinem, figuram, statum litteris definiri vides. certe maior est virtutis victoriaeque iucunditas quam ista voluptas quae percipitur ex libidine et cupiditate. multo diligentius habere dico Servilium praedam populi Romani quam te tua furta notata atque perscripta.

dices tua quoque signa et tabulas pictas ornamento urbi foroque populi Romani fuisse. memini; vidi simul cum populo Romano forum comitiumque adornatum ad speciem magnifico ornatu, ad sensum cogitationemque acerbo et lugubri; vidi conlucere omnia furtis tuis, praeda provinciarum, spoliis sociorum atque amicorum. quo quidem tempore, iudices, iste spem maximam reliquorum quoque peccatorum nactus est; vidit enim eos qui iudiciorum seiudic. se Dp rell.: se iudic. Asc., Schol. Gronov. dominos dici volebant harum cupiditatum esse servos.

socii vero nationesque exterae spem omnemomnem L: omnium Dp rell. tum primum abiecerunt rerum ac fortunarum suarum, propterea quod casu legati ex Asia atque Achaia plurimi Romae tunc fuerunt, qui deorum simulacra ex suis fanisfanis suis qr sublata in foro venerabantur, itemqueitemque p al.: item qui Dψ cetera signa et ornamenta cum cognoscerent, alia alio in loco lacrimantes intuebantur. quorum omnium hunc sermonem tum esse audiebamus, nihil esse quod quisquam dubitaret de exitio sociorum atque amicorum, cum quidem viderent in foro populi Romani, quo in loco antea qui sociis iniurias fecerant accusari et condemnari solebant, ibi esse palam posita ea quae ab sociis per scelus ablata ereptaque essent.

hic ego non arbitror illum negaturum signa se plurima, tabulas pictas innumerabilis habere; sed, ut opinor, solet haec quae rapuit et furatus est non numquam dicere se emisse, quoniam quidem in Achaiam, AsiamAsiam Db: om. pq: ante Achaiam K, Pamphyliam sumptu publico et legationis nomine mercator signorum tabularumque pictarum missus est. et istiusHabeo et istius Dp al. (ipsius) Asc.: ab eo istius b al.: num At vero s. Age vero istius? Cl. Rev. xvii. 202 et patris eius accepiaccepi Dp rell.: accepti Asc. (accepti ct expensi?): secl. edd. tabulas omnis, quas diligentissime legi atque digessi, patris, quoad vixit, tuas, quoad ais te confecisse. nam in isto, iudices, hoc novum reperietis. audimusAudivimus G2 aliquem tabulas numquamnumquam tab. qr confecisse; quae est opinio hominum de AntonioAntonio Dp rell.: M. Antonio Asc. edd. (Div. §22) falsa, nam fecitfecit p al.: leg DZ, legis G12K, legit s diligentissime; verum sit hoc genus aliquod, minime probandum. audimusAudivimus G2 alium non ab initio fecisse, sed ex tempore aliquo confecisse; est aliqua etiam huiuscehuiusce pb Asc. (i, §56): eiusce Dψ rei ratio. hoc vero novum et ridiculum est, quod hic nobis respondit cum abab om. Dp eo tabulas postularemus, usque ad M. Terentium etet Dp rell.: om. Asc. (v, §34) C. Cassium consules confecisse, postea destitisse.

Alio loco hoc cuius modi sit considerabimus; nunc nihil ad me attinet; horum enim temporum in quibus nunc versor habeo tabulas et tuas et patris. plurima signa pulcherrima, plurimas tabulas optimasoptimas Dpq: om. G2Kδ deportasse te negare non potes. atque utinam neges! Vnum ostende in tabulis aut tuis aut patris tui emptum esse: vicisti. ne haec quidem duo signa pulcherrima quae nunc ad impluviumimpluvium qrb (impluium p): pluium s. pluvium Dψ tuum stant, quae multos annos ante valvasad valvas δ Iunonis Samiae steterunt, habeshabes dicere Lamb., Kays. quo modo emeris, haec, inquam, duo quae in aedibus tuis sola iam sunt, quae sectorem exspectant, relicta ac destituta a ceteris signis.

at, credo, in hisce solis rebus indomitas cupiditates atque effrenatas habebat: ceterae libidines eius ratione aliqua aut modo continebantur. quam multis istum ingenuis, quam multis matribus familias in illa taetra atque impura legatione vim attulisse existimatis? ecquoecquo D: hecquo p: et quo δ in oppido pedem posuit ubi non plura stuprorum flagitiorumque suorum quamquam om. D al. p: stupr. flag. suor. quam del. Kays. adventus sui vestigia reliquerit? sed egoego relinquam qr omnia quae negari poterunt praetermittam; etiam haec quae certissima sunt et clarissima relinquam; unum aliquod de nefariis istius factis eligam, quo facilius ad Siciliam possim aliquando, quae mihi hoc oneris negotique imposuit, pervenire.

oppidum est in Hellesponto Lampsacum, iudices, in 63 primis Asiae provinciae clarum et nobile; homines autemautem Dψbr: om. pq ipsiipsi om. K Lampsaceni secl. Bake, Kays. Lampsaceni cum summe in omnis civis Romanos officiosi, tum praeterea maxime sedati et quieti, prope praeter ceteros ad summum GraecorumGraecorum D rell. Non.: om. pq1: secl. Kays. otium potius quam ad ullam vim aut tumultum adcommodati. accidit, cum iste a Cn. Dolabella efflagitasset ut se ad regem Nicomedem regemque Sadalam mitteret, cumque iter hoc sibi magis ad quaestum suum quam ad rei publicae tempus adcommodatum depoposcisset, ut illoin illo Lg. 42 Kays (i, §15) itinere veniret Lampsacum cum magna calamitate et prope pernicie civitatis. deducitur iste ad ianitorem quendam hospitem, comitesque eius item apud ceteros hospites conlocantur. Vt mos erat istius, atque ut eum suae libidines flagitiosaeflagitiose Dp rell. admonebant Dψpr: commonebant K: monebant q facere admonebant, statim negotium dat illis suis comitibus, nequissimis turpissimisque hominibus, utiut πb videant et investigent ecquahecquae p, ecquae s: qua DG1: si qua KG2 virgo sit aut mulier digna quam ob rem ipse Lampsaci diutius commorareturcommoretur Ern. auct. Klotz, Kays..

erat comes eius Rubrius quidam, homo factus ad istius libidines, qui miro artificio, quocumque venerat, haec investigare omnia solebat. is ad eum rem istamistam Dp rell.: ita Pluyg., Madv., Muell. defert, Philodamum esse quendam, genere, honore, copiis, existimatione facile principem Lampsacenorum; eius esse filiam, quae cum patre habitaret propterea quod virum non haberet, mulierem eximia pulchritudine; sed eam summa integritate pudicitiaque existimari. homo, ut haec audivit, sic exarsit ad id quod non modo ipse numquam viderat, sed ne audierat quidem ab eo qui ipse vidisset, ut statim ad Philodamum migrare se diceret velle. hospes ianitorIanitor secl. Bake, Kays., Muell., qui nihil suspicaretur, veritus ne quid in ipso se offenderetur, hominem summa vi retinere coepit. iste, qui hospitis relinquendi causam reperire non posset, alia sibi ratione viam munire ad stuprum coepit; Rubrium, delicias suas, in omnibus eius modi rebus adiutorem suum et conscium, parum laute deversari dicit; ad Philodamum deduci iubet.

quod ubi est Philodamo nuntiatum, tametsi eraterat tres Lgg., Non.: non erat Dψprb: erat non q al. ignarus quantum sibi ac liberis suis iam tum malimali πb: om. Dψ constitueretur, tamen ad istum venit; ostendit munus illud suummunus illud suum DZπb: illud munus suum G2K: munus suum illud G1 non esse; se, cum suae partes essent hospitum recipiendorum, tum ipsos tamenipsos tantum Lg. 42 praetores et consules, non legatorum adseculasadseculas (ass.) Dπ: asseclas rell., recipere solere. iste, qui una cupiditate raperetur, totum illius postulatum causamque neglexit; per vim ad eum, qui recipere non debebat, Rubrium deduci imperavit. hic Philodamus, posteaquam ius suum obtinere non potuit, ut humanitatem consuetudinemque suam retineret laborabat. homo, qui semper hospitalissimus amicissimusque nostrorum hominum existimatus esset, noluit videri ipsum illum Rubrium invitus domum suam recepisse; magnifice et ornate, ut erat in primis inter suos copiosus, convivium comparatcomparat Dp rell. Non. (Zielinski p. 193): apparat q1 Muell.; rogat Rubrium ut quos ei commodum sit invitet, locum sibi soli, si videatur, relinquat; etiam filium suum, lectissimum adulescentem, foras ad propinquum suum quendam mittit ad cenam.

Rubrius istius comites invitat; eos omnis Verres certiores facit quid opus esset. mature veniunt, discumbitur. fit sermo inter eos, et invitatio ut Graeco more biberetur; hortatur hospes, poscunt maioribus poculis, celebratur omnium sermone laetitiaque convivium. posteaquam satis calere res Rubrio visa est, quaeso, inquit, Philodame, cur ad nos filiam tuam non intro vocari iubes? homo, qui et summa gravitate et iam id aetatis et parens esset, obstipuitobstipuit (ops. p) pqλ: obstupuit Dr rell. hominis improbi dicto. instare Rubrius. tum illeille πb: om. Dψ, ut aliquid responderet, negavit moris esse Graecorum ut in convivio virorum accumberent mulieres. hic tum alius ex alia parte, enim vero ferendum hoc quidem non est; vocetur mulier! et simul servis suis Rubrius ut ianuam clauderent et ipsi ad foris adsisterent imperat.

quod ubi ille intellexit, id agi atque id parari ut filiae suae vis adferretur, servos suos ad se vocat; his imperat ut se ipsum neglegant, filiam defendant; excurrat aliquis qui hoc tantum domestici mali filio nuntiet clamor intereapugna inter contra codd. Rufinianus fit tota domo; inter servos Rubri atque hospitis iactatur domi suae vir primariusprimarius Non. edd.: primus codd.: (optimus s et ed. Iunt.) et homohomo πb Non.: om. Dψ honestissimus; pro se quisque manus adfert; aqua denique ferventi a Rubrio ipso Philodamus perfunditur. haec ubi filio nuntiata sunt, statim exanimatus ad aedis contendit, ut et vitae patris et pudicitiae sororis succurreret; omnes eodem animo Lampsaceni, simul ut hoc audierunt, quod eos cumcum Dpq: tum ψ Philodami dignitas tum iniuriae magnitudo movebat, ad aedis noctu convenerunt. hic lictor istius Cornelius, qui cum eius servis erat a Rubrio quasi in praesidio ad auferendam mulierem conlocatus, occiditur; servi non nulli vulnerantur; ipse Rubrius in turba sauciatur. iste, qui sua cupiditate tantos tumultus concitatos videret, cupere aliquaaliqua Dpr: aliq. KZ: aliquo L evolare, si posset.

postridie homines manemane homines prb in contionem conveniunt; quaerunt quid optimum factufactu D al. p Asc.: factum G1qr sit; pro se quisque, ut in quoque erat auctoritatis plurimum, ad populum loquebatur; inventus est nemo cuius non haec et sententia esset et oratiooratio pb: ratio Dψr, non esse metuendum, si istius nefarium scelus Lampsaceni ulti vi manuque essent, ne senatus populusque Romanus in eam civitatem animadvertendum putaret; quodsi hoc iure legati populi Romani in socios nationesque exteras uterentur, ut pudicitiam liberorum servare ab eorum libidine tutam non liceret, quidvis esse perpeti satius quam in tanta vi atque acerbitate versari.

haec cum omnes sentirent, et. cum in eam rationem pro suo quisque sensu ac dolore loqueretur, omnes ad eam domum in qua iste deversabaturdevers. D: divers. pr Schol. Gronov. profecti sunt; caedere ianuam saxis, instare ferro, ligna et sarmenta circumdare ignemque subiceresubiicere Dpr: circum add. in mg. D2, et ita ψ coeperunt. tuncTunc Dψ: tum pb cives Romani, qui Lampsaci negotiabantur, concurrunt; orant Lampsacenos ut gravius apud eos nomen legationis quam iniuria legati putaretur; sese intellegere hominem illum esse impurum ac nefarium, sed quoniam nec perfecisset quod conatus esset, neque futurus esset Lampsaci postea, levius eorum peccatum fore si homini scelerato pepercissent quam si legato non pepercissent.

sic iste multo sceleratior et nequior quam ille Hadrianus aliquanto etiam felicior fuit. ille, quod eius avaritiam cives Romani ferre non potueruntpotuerant δ, Vticae domi suae vivus exustus est, idque itaita πb: om. Dψ illi merito accidisse existimatum est ut laetarentur omnes neque ulla animadversio constitueretur: hic sociorum ambustus incendio tamen ex illa flamma periculoque evolavit, neque adhuc causam ullam excogitare potuit quam ob rem commiserit, aut quid evenerit, ut in tantum periculum veniret. non enim potest dicere, cum seditionem sedare vellem, cum frumentum imperarem, cum stipendium cogerem, cum aliquid denique rei publicae causa gererem, quod acrius imperavi, quod animadverti, quod minatus sum. quae si diceret, tamen ignosci non oporteret, si nimis atrociter imperando sociis in tantum adductus periculum videretur.

nunc cum ipse causam illius tumultus neque veram dicere neque falsam confingere audeat, homo autem ordinis sui frugalissimus, qui tumtunc D al. accensus C. Neroni fuit, P. TettiusTettius δ: Pettius DKp: Pectius qr, haec eadem se Lampsaci cognosse dixerit, vir omnibus rebus ornatissimus, C. Varro, qui tum in Asia militum tribunusmil. trib. Dψ: trib. mil. p (errant Zumpt, Iord.) br fuit, haec eadem ipseipse coni. Benecke: ipsa codd.: ipso Haase, Kays. se ex Philodamo audisse dicat, potestis dubitare quin istum fortuna non tam ex illo periculo eripere voluerit quam ad vestrum iudicium reservare? Nisi vero illud dicet, quod et in Tetti testimonio priore actione interpellavit Hortensius—quo tempore quidemquo tempore quidem Dp rell. (praeter G2K quo temp. ipse qu.): quo quidem temp. Siesbye, Muell. signi satis dedit, si quid esset quod posset dicere, se tacere non posse, ut, quam diu tacuit in ceteris testibus, scire omnes possemus nihil habuisse quod diceret: hoc tum dixit, Philodamum et filium eius a C. Nerone esse damnatos.

de quo ne multamulta π: multum Dψ disseram tantum dico, secutum id esse Neronem et eius consilium: quod Cornelium lictorem occisum esse constaret, putasse non oportere esse cuiquam ne in ulciscenda quidem iniuria hominis occidendi potestatem. in quo video Neronis iudicioNeronis iudicio del. Bake non te absolutum esse improbitatis, sed illos damnatos esse caedis.

verum ista damnatio tamen cuius modi fuit? auditefuerit audite qr edd. recc., quaeso, iudices, et aliquando miseremini sociorum et ostendite aliquid iishis codd. in vestra fide praesidi esse oportere. quod toti Asiaein Asiam auct. Iord. secl. Kays. iure occisus videbatur istius ille verbo lictor, re vera minister improbissimae cupiditatis, pertimuit iste ne Philodamus Neronis iudicio liberaretur; rogat et orat Dolabellam ut de sua provincia decedat, ad Neronem proficiscatur; se demonstrat incolumem esse non posse, si Philodamo vivere atque aliquando Romam venire licuisset. commotus est Dolabella:

fecit id quod multi reprehenderunt, ut exercitum, provinciam, bellum relinqueret, et in Asiam hominis nequissimi causa in alienam provinciam proficisceretur. posteaquam ad Neronem venit, contendit ab eo ut Philodami causam cognosceret. venerat ipse qui esset in consilio et primus sententiam diceret; adduxerat etiam praefectos et tribunos militaris suos, quos Nero omnis in consilium vocavit; erat in consilio etiam aequissimus iudex ipse Verres; erant non nulli togati creditores Graecorum, quibus ad exigendas pecunias improbissimi cuiusque legati plurimum prodest gratia.

ille miser defensorem reperire neminem poteratrep. nem. pot. πbδ, Zielinski p. 193: nem. rep. pot. Dψ; quis enim esset aut togatus, qui Dolabellae gratia, aut Graecus, qui eiusdem vi et imperio non moveretur? accusator autem adponitur civis Romanus de creditoribus Lampsacenorum; qui si dixisset quod iste iussissetquod iste iussisset s. l. p2, per eiusdem istius lictores a populo pecuniam posset exigere. cum haec omnia tanta contentione, tantis copiis agerentur; cum illum miserum multi accusarent, nemo defenderet; cumque Dolabella cum suis praefectis pugnaret in consilio, Verres fortunas agi suas diceret, idem testimonium diceret, idem esset in consilio, idem accusatorem parasset,—haec cum omnia fierent, et cum hominem constaret occisum, tamen tanta vis istius iniuriae, tanta in isto improbitas putabatur ut de Philodamo amplius pro nuntiaretur.

quid ego nunc in altera actione Cn. Dolabellae spiritus, quid huius lacrimas et concursationes proferam, quid C. Neronis, viri optimi atque innocentissimi, non nullis in rebus animum nimium timidum atque demissum? qui in illa re quid facere oporteretoporteret scripsi: potuerit Dp rell. (i, §103; iii, §113: Cl. Rev. xvii. 202) non habebat, nisi forte, id quod omnes tum desiderabant, ut ageret eam rem sine Verre et sine Dolabella. quicquid esset sine his actum, omnes probarent; tum vero quod pronuntiatum est non per Neronem iudicatum, sed per Dolabellam ereptum existimabatur. condemnatur enim perpaucis sententiis Philodamus et eius filius. adest, instat, urget Dolabella ut quam primum securi feriantur, quo quamquod quam prG12δ: quod quoniam DZς minime multi ex illis de istius nefario scelere audire possent.

constituitur in foro Laodiceaelaodiceē b: laodicie D: laodiciae πλς spectaculum acerbum et miserum et grave toti Asiae provinciae, grandis natu parens adductus ad supplicium, ex altera parte filius, ille quod pudicitiam liberorum, hic quod vitam patris famamque sororis defenderat. flebat uterque non de suo supplicio, sed pater de fili morte, de patris filius. quid lacrimarum ipsum Neronem putatis profudisse? quem fletum totius Asiae fuisse, quem luctum etluctum et om. G2K gemitum Lampsacenorum? securi esse percussos homines innocentis nobilis, socios populi Romani atque amicos, propter hominis flagitiosissimi singularem nequitiam atque improbissimam cupiditatem!

iam iam, Dolabella, neque meme Dp al.: om. Lgg. praeter q tui neque tuorum liberorumliberorum Dψπb: liberum Quint. Asc. edd, quos tu miseros in egestate atque in solitudine reliquisti, misereri potest. Verresne tibi tanti fuit ut eius libidinem hominum innocentiuminnocentum G1Z sanguine luielui Bake (sanguines lui p) velles? idcircone exercitum atque hostem relinquebas ut tua vi et crudelitate istius hominis improbissimi pericula sublevares? quod enim eum tibi quaestoris in loco constitueras, idcirco tibi amicum in perpetuum fore putastisperasti L? nesciebas ab eo Cn. Carbonem consulem, cuius re vera quaestor fuerat, non modo relictum sed etiam spoliatum auxiliis, pecunia, nefarie oppugnatum et proditum? expertus igitur es istius perfidiam tum cum ipse se ad inimicos tuos contulit, cum in te homo ipse nocens acerrimum testimonium dixit, cum rationes ad aerarium nisi damnato te referre noluit.

tantaene tuae, Verres, libidines erunt ut eas capere ac sustinere non provinciae populi Romani, non nationes exterae possint? tune quod videris, quod audieris, quod concupieris, quod cogitaris, nisi id ad nutum tuum praesto fuerit, nisi libidini tuae cupiditatique paruerit, immittentur homines, expugnabuntur domus, civitates non modo pacatae, verum etiam sociorum atque amicorum ad vim atque ad arma confugient, ut ab se atque a liberisa liberis om. pq1 suis legati populi Romani scelus ac libidinem propulsare possint? nam quaero abs te circumsessusne sis Lampsaci, coeperitne domum in qua deversabare illa multitudo incendere, voluerintne legatum populi Romani comburere vivum Lampsaceni? negare non potes; habeo enim testimonium tuumtuum Dp rell: publicum tuum Asc., Klotz quod apud Neronem dixisti, habeo quas ad eundem litteras misisti.

recita hunc ipsum locum de testimonio. testimonivm C. Verris in Artemidorvm. non mvlto post in domvm —Recita... domum in mg. pr (ipsum hunc b): om. Dψ. bellumne populo Romano Lampsacena civitas facere conabaturlampsaceni civ. fac. conabatur p: lampsaceni fac. conabantur δ? deficere ab imperio ac nomine nostro volebat? video enim et ex iis quae legi et audivi intellego, in qua civitate non modo legatus populi Romani circumsessus, non modo igni, ferro, manu, copiis oppugnatus, sed aliqua ex parte violatus sit, nisi publice satis factum sit, ei civitati bellum indici atque inferri solere.

quae fuit igitur causa cur cuncta civitas Lampsacenorum de contione, quem ad modum tute scribis, domum tuamtuam pr: om. Dψ concurreretconcurreret b Lg. 42: -erit Dp rell.? tu enim neque in litteris quas Neroni mittis, neque in testimonio causam tanti tumultus ostendis ullam. obsessum te dicis, ignem adlatum, sarmenta circumdata, lictorem tuum occisum esse dicis, prodeundi tibi in publicum potestatem factam negas: causam huius tanti terroris occultas. nam si quam Rubrius iniuriam suo nomine ac non impulsu tuo et tua cupiditate fecisset, de tui comitis iniuria questum ad te potius quam te oppugnatum venirent. cum igitur quae causa illius tumultus fuerit testes a nobis producti dixerint, ipse celarit, nonne causam hanc quam nos proposuimus cum illorum testimonia tum istius taciturnitas perpetua confirmatperpetua confirmat Dp rell.: conf. perp. qr (Zielinski, p. 193)?

huic homini parcetis igitur, iudices, cuius tanta peccata sunt ut ii quibus iniurias fecerit neque legitimum tempus exspectare ad ulciscendumad ulcisc. exsp. q1 neque vim tantam doloris in posterum differre potuerint? circumsessus es. A quibus? A Lampsacenis. barbaris hominibus, credo, aut iis qui populi Romani nomen contemnerent. immo vero ab hominibus et natura et consuetudine et disciplina lenissimis, porro autem populi Romani condicione sociis, fortuna servis, voluntate supplicibus: ut perspicuum sit omnibus, nisi tanta acerbitas iniuriae, tanta vis sceleris fuisset ut Lampsaceni moriendum sibi potiusmoriendum sibi potius Dp rell.: mor. potius sibi G2: sibi mor. pot. K quam perpetiendum putarent, numquam illos in eum locum progressuros fuisse ut vehementius odio libidinis tuae quam legationis metu moverentur.

nolite, per deos immortalis, cogere socios atque exteras nationes hoc uti perfugio, quoquod codd., nisi vos vindicatis, utentur necessario! Lampsacenos in istum numquam ulla res mitigasset nisi eum poenas Romae daturum credidissent: etsi talem acceperant iniuriam, quam nulla lege satis digne persequi possent, tamen incommoda sua nostris committere legibus et iudiciis quam dolori suo permittere maluerunt. tu mihi, cum circumsessus a tam inlustri civitate sis propter tuum scelus atque flagitium, cum coegeris homines miseros et calamitosos quasi desperatis nostris legibus et iudiciis ad vim, ad manus, ad arma confugere, cum te in oppidis et civitatibus amicorum non legatum populi Romani, sed tyrannum libidinosum crudelemque praebueris, cum apud exteras nationes imperi nominisque nostri famam tuis probris flagitiisque violaris, cum te ex ferro amicorum populi Romani eripueris atque ex flamma sociorum evolaris, hic tibi perfugium speras futurum? erras: ut huc incideres, non ut hic conquiesceres, illi te vivum exire passi sunt.

et aisAt ais Muell. iudicium esse factum te iniuria circumsessum esse Lampsaci, quod Philodamus cum filio condemnatus sit. quid, si doceo, si planum facio teste homine nequam, verum ad hanc rem tamen idoneo—te ipso, inquam, teste docebo te huius circumsessionis tuae causam et culpam in alios transtulissecontulisse Asc. insimularas Dp rell., praeter G12 (insimulares) Lg. 42 (-abas): insimularis edd. (Cl. Rev. xvii. 202), neque in eos, quos tu insimularas, esse animadversum. iam nihil te iudicium Neronis adiuvat. recita quas ad Neronem litteras misit. epistvla C. Verris ad Neronem. Themistagoras et Thessalvs —Recita... Thessalus prb (i, §79): om. Dψ. Themistagoram et Thessalum scribis populum concitasse. quem populum? qui te circumsedit, qui te vivum comburere conatus est. Vbi hos persequeris, ubi accusas, ubi defendis ius nomenque legati? in Philodami iudicio dices id actum? cedo mihi ipsius Verris testimonium:

videamus quid idem iste iuratus dixerit. recitaRecita prb: om. D rell.. ab accvsatore rogatvs respondit in hoc ivdicio non perseqvi: sibisibi πb: in hoc sibi Dψ (in om. G1) in animo esse alio tempore perseqvi. quid igitur te iuvat Neronis iudicium, quid Philodami damnatio? legatus cumesses circumsessus, cum que, quem ad modum tute ad Neronem scripsisti, populo Romano communique causae legatorum facta esset insignis iniuria, non es persecutus: dicis tibi in animo esse alio tempore persequi. quod fuit id tempus? quando es persecutus? cur imminuisti ius legationis, cur causam populi Romani deseruisti ac prodidisti, cur iniurias tuas coniunctas cum publicis reliquisti? non teNonne te r Lgg. praeter q ad senatum causam deferre, non de tam atrocibus iniuriis conqueri, non eos homines qui populum concitarantconcitarent G2qr consulum litteris evocandos curare oportuit?

nuper M. Aurelio Scauro postulante, quod is Ephesi se quaestorem vi prohibitum esse dicebat quo minus e fano Dianae servum suum, qui in illud asylum confugisset, abduceret, Pericles Ephesius, homo nobilissimus, Romam evocatus est, quod auctor illius iniuriae fuisse arguebaturargueretur bδ (Zielinski p. 193): tu, si te legatum ita Lampsaci tractatum esse senatum docuisses ut tui comites vulnerarentur, lictor occideretur, ipse circumsessus paene incenderere, eius autem rei duces et auctoresactores π principeset princ. Lamb. edd. fuisse, quos scribis, Themistagoram et Thessalum, quis non commoveretur, quis non ex iniuria quae tibi esset facta sibi provideret, quis non in ea re causam tuam, periculum commune agi arbitraretur? etenim nomen legati eius modi esse debet quod non modo inter sociorum iura, sed etiam inter hostium tela incolume versetur.

Magnum hoc Lampsacenum crimen est libidinis atque improbissimae cupiditatis: accipite nuncnunc Dp al.: vero G3K (D in mg. al. vero) avaritiae prope modum in suo genere non levius. Milesios navem poposcit, quae eum praesidi causa Myndum prosequeretur: illi statim myoparonem egregium de sua classe ornatum atque armatum dederunt. hoc praesidio Myndum profectus est. nam quid aa πK: om. DZ al. (milesios p). Cf. ii, §26 Milesiis lanae publicelanae publice p: lane publice D al.: -ae -ae vulg. abstulerit, item de sumptu in adventum, de contumeliis et iniuriis in magistratum Milesium tametsi dici cum vere tum graviter et vehementer potest, tamen dicere praetermittam eaque omnia testibus integra reservabo: illud, quod neque taceritaceri om. pq1 ullo modo neque dici pro dignitate potest, cognoscite.

milites remigesque Miletum Myndo pedibus reverti iubet: ipse myoparonem pulcherrimum de decem Milesiorum navibus electum L. MagioMario DG12 et L. FannioFannio Asc. edd.: Fabio Dp rell., praeter brδ (Rabio), qui Myndi habitabant, vendidit. hi sunt homines quos nuper senatus in hostium numero habendos censuit: hoc illi navigio ad omnis populi Romani hostis usque abab pq al.: a s. ad rell. Dianio quod in Hispania est ad SinopamVerba seclusa om. Asc.: mance p usque ab dianopam quae in ponto est nav. quae in Ponto est navigaverunt.

O, di immortales, incredibilem avaritiam singularemque audaciam! navem tu de classe populi Romani, quam tibi Milesia civitas ut te prosequeretur dedisset, ausus es vendere? xi te magnitudo malefici, si hominum existimatio non movebat, ne illud quidem cogitabas, huius improbissimi furti sive adeo nefariae praedae tam inlustrem ac tam nobilem civitatem testem futuram?

an quia tum Cn. Dolabella in eum qui ei myoparoni praefuerat, Milesiisque rem gestam renuntiarat, animadvertere tuo rogatu conatus est, renuntiationemque eius, quae erat in publicas litteras relata illorum legibus, tolli iusserat, idcirco te ex hoc crimine elapsum esse arbitrabare? multum te ista fefellit opinio, et quidem multis in locis. semper enim existimasti, et maxime in Sicilia, satis cautum tibi ad defensionem fore, si aut referri aliquid in litteras publicas vetuisses, aut quod relatum esset tolli coegisses. hoc quam nihil sit, tametsi ex multis Siciliae civitatibus priore actione didicisti, tamen etiam in hac ipsa civitate cognosce. sunt illi quidem dicto audientes, quam diu adsunt ii qui imperant: simul ac discesserunt, non solum illud perscribunt quod tum prohibiti sunt, sed etiam causamcausam om. pG1 (s. l. p2): causas qr adscribunt cur non tum in litteras relatum sit. manent istae litterae Mileti, manent, et dum erit illa civitas manebunt.

decem enim navis iussu L. Murenae populus Milesius ex pecunia vectigali populo Romano fecerat, sicut pro sua quaequequaeque (queque Dr) D al. p: quoque G3K parte Asiae ceterae civitates. quam ob rem unam ex decem, non praedonum repentino adventu sed legati latrocinio, non vi tempestatis sed hac horribili tempestate sociorum amissam in litteras publicas rettulerunt.

sunt Romae legati Milesii, homines nobilissimi ac principes civitatis, qui tametsi mensem Februarium et consulum designatorum nomen exspectant, tamen hoc tantum facinus non modo negare interrogati, sed ne producti quidem reticere poterunt: dicent, inquam, et religione adducti et domesticarum legum metu, quid illo myoparone factum sit, ostendent C. Verrem, in ea classe quae contra piratas aedificata sit, piratam ipsum consceleratum fuisse.

C. Malleolo, quaestore Cn. Dolabellae, occisodolobellae occiso: in his verbis incipit codex S, mutilus duas sibi hereditates venisse arbitratus est, unam quaestoriae procurationis, nam a Dolabella statim pro quaestore iussus est esse; alteram tutelae, nam cum pupilli malleoli tutor esset, in bona eius impetum fecit.

nam malleolus in provinciam sic copiose-copiose p, secl. Ern. Kays.; cf. Act. Pr. §33 profectus erat ut domi prorsus nihilnil Zielinski, p. 178 relinqueret; praeterea pecunias occuparat apud populos et syngraphas fecerat, argenti optimi caelati grande pondus secum tulerat, nam ille quoque sodalis istiussodalis istius prb: sodalicius SDψ (sodalius G1) erat in hoc morbo et cupiditate; grande pondus argenti, familiam magnam, multos artifices, multos formosos homines reliquit. iste quod argenti placuit invasit; quae mancipia voluit abduxit; vina ceteraque quae in Asia facillimefacillime SD al. p: facile qr (Serv. ad Verg. Ecl. v. 36) comparantur, quae ille reliquerat, asportavit; reliqua vendidit, pecuniamet pec. G1 exegit.

cum ad HSHS xx d quinquies p (xxċ d SD: xxċdċ G2KZr) viciens quinquiens redegisse constaret, ut Romam rediit, nullam litteram pupillo, nullam matri eius, nullam tutoribus reddidit; servos artifices pupilli cum haberet domi, circum pedes autem homines formososhomines formosos DZpb: form. hom. G2K et (cum signis transp.) S (i, §105) et litteratos, suos esse dicebat, se emisse. cum saepius mater et avia pueri postularent uti, si non redderet pecuniampec. non redd. G1 nec rationem daret, diceret saltem quantum pecuniae malleoli deportasset, a multis efflagitatus aliquando dixit HS deciens; deinde in codicis extrema cera nomen infimum inin (post infimum) om. G12K flagitiosa litura fecit; expensa Chrysogono servo HS sescenta milia, accepta pupillo malleolo rettulit. quo modo ex deciens HS sescenta sint factasint facta SDp: facta sint G3, quo modo dc eodemde eodem SD: in eodem p modo quadrarint ut illa de Cn. Carbonis pecunia reliqua HS sescenta facta sintfacta sint SDp: facta sunt b: al. fort. recte Muell., quo modo Chrysogono expensa lata sint, cur id nomen infimum in lituraque sit, vos existimabitis.

tamen HS sescenta milia cum accepta rettulisset, HS quinquaginta milia soluta non sunt; homines, posteaquam reus factus est, redditi alii alii etiamredditi alii alii etiam scripsi: redditi alii etiam SDp rell. praeter r. aliis (= alii sunt?) redditi alii etiam.Vulg. alii redditi alii etiam nunc retinentur; peculia omniumomnium SDZ: omnia π vicariiquevicariique habet in mg. p (m. pr.) servi in loco manumissorum suppositi retinentur. haec est istius praeclara tutela. en cui tuos liberos committas, en memoriammemoria G2Kb mortui sodalis, en metum vivorum existimationis! cum tibi se tota Asia spoliandam ac vexandam praebuisset, cum tibitibi om. G1 exposita esset omnis ad praedandum Pamphylia, contentus his tam opimisoptimis codd. rebus non fuisti? manus a tutela, manus a pupillo, manus a sodalis filio abstinere non potuisti? iam te non Siculi, non aratores, ut dictitas, circumveniunt, non hihi codd.: ii Iord. qui decretis edictisque tuis in te concitati infestique sunt: malleolus a me productus est et mater eius atque avia, quae miseraemisereZZZ Sp: misere D al. r flentes eversum a te puerum patriispatris G2δ bonis esse dixerunt.

quid exspectas? an dum ab inferis ipse malleolus exsistat, atque abs teabs te om. SD al. officia tutelae sodalitatis familiaritatisque flagitet? ipsum putatoputa G1 adesse. homo avarissime et spurcissime, redde bona sodalis filio, si non quae abstulisti, atat prb: om. SDψ quae confessus es! cur cogis sodalis filium hanc primam in foro vocem cum dolore et querimonia emittereamittere codd.? cur sodalis uxorem, sodalis socrum, domum denique totam sodalis mortui contra te testimonium dicere? cur pudentissimas lectissimasque feminas in tantum virorum conventum insolitas invitasque prodire cogis? recita omnium testimonia. testimonivm matris et aviae.

pro quaestore vero quo modo iste commune MilyadumMyliadum SD vexaritvexarit b: vexarit Spq: vexarit D, quo modo Lyciam, Pamphyliam, Pisidiam Phrygiamque totam frumento imperando, aestimando, hac sua, quam tum primum excogitavit, Siciliensi aestimatione adflixerit, non est necesse demonstrare verbis: hoc scitote, his nominibus—quae res perper ipsum L hunc gestae sunthis nom.... sunt secl. Bake, Kays., Muell. cum iste civitatibus frumentum, coria, cilicia, saccos imperaret, neque ea sumeret proque iis rebus pecuniam exigeret—hisiis his SDp nominibus solis Cn. Dolabellae HS ad triciens litem esse aestimatam. quae omnia, etiamsi voluntate Dolabellae fiebant, per istum tamen omnia gerebantur.

consistam in uno nomine; multa enim sunt ex eodem genere. recita. de litibvs aestimatis Cn. Dolabellae pr. pecvniae redactaep. r. pecuniam redactae p (redacta e sdg2: redacta est d2g1z). qvod a commvni Milvadvm—. te haec coegisse, te aestimasse, tibi pecuniam numeratam esse dico, eademque vi et iniuria, cum pecunias maximas cogeres, per omnis partis provinciae te tamquam aliquam calamitosamaliquam calam. SD al. p: cal. aliq. G2 tempestatempestem s. l. p2: pestem tempestatemque qr pestemque pervasisse demonstro.

itaque M. Scaurus, qui Cn. Dolabellam accusavit, istum in sua potestate ac dicione tenuit. homo adulescens cum istius in inquirendo multa furta ac flagitia cognossetcognosset SDp rell. praeter G1b (cognosceret) et K (cognoscet): i, §18, fecit perite et callide; volumen eius rerum gestarum maximum isti ostendit; ab homine quae voluit in Dolabellam abstulit; istum testem produxitproduxit D: protulit produxit SG12 (sed in S linea ducta sub protulit); dixit iste quae velle accusatorem putavit. quo ex genere mihi testium qui cum isto furati sunt, si uti voluissem, magna copia fuisset; qui ut se periculo litium, coniunctione criminum liberarent, quo ego vellem descensurosdescensuros pbr: discessuros SDψ pollicebantur.

Eorum ego voluntatem omnium repudiavi; non modo proditori, sed ne perfugae quidem locus in meis castris cuiquam fuit. forsitan meliores illi accusatores habendi sint, qui haec omnia fecerunt. ita estIta est codd. (ista est G2): om. b: secl. Muell.; sed ego defensorem in mea persona, non accusatorem maxime laudari volo. rationes ad aerarium, antequam Dolabella condemnatus est, non audet referre; impetrat a senatu ut dies sibi prorogareturprorogarentur codd., quod tabulas suas ab accusatoribus Dolabellae obsignatas diceret, proindeproinde codd. praeter Lg. 48 et δ (perinde) quasi exscribendi potestatem non haberet. solus est hic qui numquam rationes ad aerariumad aerar. rationes G1 referat.

Audistis quaestoriam rationem, tribus versiculis relatam; legationis, non nisi condemnato et eiecto eo qui posset reprehendere; nunc denique praeturae, quamquam SDZp: om. G2LK ex senatus consulto statim referre debuit, usque ad hoc tempus non rettulit.

quaestorem sequaestorem se SDp: quaestores sese ex Asc. (quaestor esse se) edd. in senatu exspectare dixit, proinde quasideinde quasi SDp al. non, ut quaestoret quaestor codd. sine praetore possitposset δ rationem referre, —ut tu, Hortensi, ut omnes—eodem modo sine quaestore praetor. dixit idem Dolabellam impetrasse. omen magis patribus conscriptis quam causa placuit: probaverunt. verum quaestores quoque iam pridem venerunt: cur non rettulisti? illarum rationum ex ea faece legationis quaestoriaeque tuae procurationis illa sunt nomina, quae Dolabellae necessario sunt aestimata. ex litibvs aestimatis Dolabellae pr. et pro pr.:

quod minus Dolabella Verri acceptum rettulit quam Verres illi expensum tulerit, HS quingenta triginta quinque milia, et quod plus fecit Dolabella Verrem accepisse quam iste in suis tabulis habuit, HS ducenta triginta duo milia, et quod plus frumenti fecit accepisse istum, HS deciens et octingenta miliaocting. duo milia G2LK, quod tu homo castissimuscallidissimus G1 aliud in tabulis habebas. hinc illaealiis coni. Wyttenb. extraordinariae pecuniae, quas nullo duce tamen aliqua ex particula investigamus, redundarunt, hinc ratio cum Q. et Cn. Postumis Curtiisratio ċQċ Qċ postumus curtus SDp al. multis nominibus, quorum in tabulis iste habet nullum; hinc HS quater deciens P. Tadio numeratumnumerata codd.: corr. Gronov. (ii, §§20, 50) Athenis testibus planum faciam; hinc empta apertissime praetura, nisi forte id etiam dubium est, quo modo iste praetor factus sit.

homo scilicet aut industria aut opera probata aut frugalitatis existimatione praeclara aut denique, id quod levissimum est, adsiduitate, qui ante quaesturam cum meretricibus lenonibusque vixisset, quaesturam ita gessisset quem ad modum cognovistis, Romae post quaesturam illam nefariam vix triduum constitisset, absens non in oblivione iacuisset sed in adsidua commemoratione omnibus omnium flagitiorum fuisset, is repente, ut Romam venit, gratiis praetor factus est. Alia porro pecunia ne accusaretur data. cui sit data, nihilnil Asc. ad me, nihil ad rem pertinere arbitror: datam quidem esse tum inter omnis recenti negotio facile constabat.

homo stultissime et amentissime, tabulas cumcum (ante confic.) om. SD conficeres et cum extraordinariae pecuniae crimen subterfugere velles, satis te elapsurum omni suspicione arbitrabarearbitrare pG1 si, quibus pecuniam credebas, iishis SDp al. expensum non ferres, neque in tuas tabulas ullum nomennomen ullum qr nominis SD referres, cum tot tibi nominibus acceptum Curtii referrent? quid proderat tibi te expensum illis non tulisse? an tuis solissolius? Muell. tabulis te causam dicturum existimasti?

verum ad illam iam veniamus praeclaram praeturamhabet p in mg. hinc incipit de praetura urbana: D2 admissa in practura urbana, tertia pars divisionis, criminaque ea quae notiora sunt his qui adsunt quam nobis qui meditati ad dicendum paratique venimus; in quibus non dubito quinquin pr: quid in SD al. offensionem neglegentiae vitare atque effugere non possim. multi enim ita dicent, de illo nihil dixit in quo ego interfui; illam iniuriam non attigit quae mihi autaut om. LK quae amico meo facta est, quibus ego inin om. G1K rebus interfui. hisiis SD omnibus qui istius iniurias norunt, hoc est populo Romano universo, me vehementer excusatum volo non neglegentia mea fore ut multa praeteream, sed quod alia testibus integra reservari velim, multa autem propter rationem brevitatisbrev. rat. G1 ac temporis praetermittenda existimem. fatebor etiam illud invitus, me prorsus, cum iste punctum temporis nullum vacuum peccato praeterire passus sit, omnia quae ab isto commissa sint non potuisse cognoscere. quapropter ita me de praeturae criminibus auditote ut exex p Asc. Prisc. δ: om. SDψ utroque genere, et iuris dicendidicendi SDp Prisc.: dicundi δ et sartorum tectorum exigendorum, ea postuletis quae maxime digna sint eo reo cui parvumaut Prisc. ac mediocre obici nihil oporteatnihil oporteat DpZS2: nihilo poterat S1 (i, §75).

nam ut praetor factus est, qui auspicato a Chelidone surrexisset, sortem nactus est urbanae provinciae magis ex sua Chelidonisque quam ex populi Romani voluntate. qui principio qualis in edicto constituendo fuerit cognoscite.

P. AnniusC. Annius codd.: corr. Naugerius (i, §107: ii, §21) asellus mortuus est C. Sacerdote praetoreċpRċ D corr., Zr: pir p: ċpċ R SD primo. is cum haberet unicam filiam neque census esset, quod eumeum SDKZpr: cum q: om. b edd. natura hortabatur, lex nulla prohibebat, fecit ut filiam bonis suis heredem institueret. Heres erat filia. faciebant omniaomnia faciebant qr cum pupillapuella Prisc., legislegis SDp: leges Prisc. aequitas, voluntas patris, edicta praetorum, consuetudo iuris eius quod erat tum cum asellus est mortuusmortuus est Kr.

iste praetor designatus—utrum admonitus an temptatusan temptatus p: atemptatus (att.) SDψ an, qua est ipseipse SDψp: iste bδ sagacitate in his rebus, sine duce ullo, sine indice pervenerit ad hanc improbitatem, nescio: vos tantum hominis audaciam amentiamqueaudaciam amentiamque pbrK: am. aud. ZG1λ et SD (sed hi cum signis transp. §2) cognoscite—appellat heredem L. Annium, qui erat institutus secundum filiam (non enim mihi persuadetur istum ab illo prius appellatum); dicit se posse ei condonare edicto hereditatem; docet hominem quid possitpossit SDVp: posset V Prisc. fieri. illi bona res, huic vendibilis videbatur. iste, tametsi singularisingulari pKZ et corr. SD: -aris Vb al., et pr. SD: fort. singularis audaciae? est audacia, tamen ad pupillae matrem submittebat; malebat pecuniam accipere, ne quid novi ediceretdiceret Vb, quam ut hoc edictum tamtam V: om. SDZpbr: K Harl. 5428 improbum et tam inhumanum interponeret.

tutores pecuniam praetori si pupillae nomine dedissent, grandem praesertim, quem ad modum in rationem inducerent, quem ad modum sine periculo suo dare possent, non videbant; simul etet om. Vb (Am. J. Ph. xxvi. 411) istum fore tam improbum non arbitrabantur; saepe appellati pernegaverunt. iste ad arbitrium eius cui condonabatcondonabat VSDp rell.: -averat Prisc.: -arat δ hereditatem ereptam aa SDp rell.: om. Vb Prisc. liberis quam aequumaecum Vp: aequum SDb: et cum qr (qua maecum p1 corr.) edictum conscripserit, quaeso, cognoscite. cvm intellegam legem Voconiam—Cum . . . Voconiam om. V. quis umquam crederet mulierum adversarium VerremVerr. mul. advers. bδ futurum? an ideo aliquid contra mulieres fecitfecit SDp rell.: scripsit V (i, §110: Am. J. Ph. l. c.) ne totum edictum ad Chelidonis arbitrium scriptum videretur? cupiditati hominum ait se obviam ire. quis potius non modo his temporibus, sed etiametiam om. V (Am. J. Ph. ibid. 412: cf. i, §45) apud maiores nostros? quis tam remotus fuitfuit om. G2 a cupiditate? dic, quaeso, cetera; delectat enim me hominis gravitas, scientia iuris praetoriipraetorii (i, §114) add. Koch, V secutus in quo est P. R. (iii, §17): praetoris auctoritas Klotz auctoritas. recitaRecita V: om. SDp rell. (cf. dic... recita i, §143). qvi abab om. v A. Postvmio Q. Fulvio censoribvs postve ea — — fecit fecerit.

fecit fecerit? quis umquam edixit isto modo? quis umquam eius reieius rei SD: ei rei V fraudem aut periculum proposuit edicto, quae neque post edictum reprehendireprehendi V sol. (Am. J. Ph. xxvi. 410) neque ante edictum provideri potuit? iure, legibus, auctoritate omnium qui consulebantur, testamentum P. AnniusP. Annius VSD (in mg. D al. C) fecerat non improbum, non inofficiosum, non inhumanum: quodsi ita fecisset, tamen post illius mortem nihil de testamento illius novi iuris constitui oporteret. Voconia lex te videlicet delectabat. imitatus esses ipsum illumipsum illum VSDpr: illum ipsum Kδ Prisc. C. VoconiumC SDp al.: om. V (Div. §22: §111 infra), qui lege sua hereditatem ademit nulli neque virgini neque mulieri: sanxit in posterum, qui post eos censores census esset, ne quis heredem virginem neve mulierem faceret.

in lege Voconia non est fecit fecerit, neque in ulla praeteritum tempus reprehenditur nisi eius rei quae sua sponte tamtam V: om. SDp rell. scelerata etet codd.: ac Asc. (§5 supra) nefaria est ut, etiamsi lex non esset, magnoperemagnopere VSD (Act. Pr. §22): magno opere Iord. vitanda fuerit. atque in hishis V: is π: om. SDψ ipsis rebus multa videmus ita sancta esse legibus ut ante facta in iudicium non vocentur; Cornelia testamentaria, nummaria, ceterae complures, in quibus non ius aliquod novum populo constituitur, sed sancitur ut, quod semper malum facinus fuerit, eius quaestio ad populum pertineat exex Vp: om. SDψ: (a certo Asc.) certo tempore.

de iure vero civili si quis novi quid instituitinstituerit Prisc. contra codd., is nonnon Vς Prisc.: SD: om. G2Lq et in lac. p omnia quae ante acta sunt rata esse patieturpatietur V Asc.: patitur SDp al.? cedo mihi leges Atinias, Furias, FusiasFusias SDp al.: nufias V, ipsam, ut dixi, Voconiam, omnis praeterea de iure civili: hoc reperies in omnibus statui ius quo post eam legem populus utatur. qui plurimum tribuunt edicto, praetoris edictum legem annuam dicunt esse: tu edicto plus amplecterisamplecteris VSD: compl. bδ quam lege. si finem edicto praetoris adferunt Kalendae Ianuariae, cur non initium quoque edicti nascitur a Kalendis Ianuariis? an in eum annum progredi nemo poterit edicto quo praetor alius futurus est, in illum quo alius praetor fuit regredietur?

acAc VSDp: At Z al. si hoc iuris, non unius hominis causa edixisses, cautius composuisses. scribis, qviQui V (i, §106): Si quis SDp al. heredem fecit fecerit. quid, si plus legarit quam ad heredem heredesve perveniat? quod per legem Voconiam ei qui census non sit licet; cur hoc, cum in eodem genere sit, non caves? quia non generisgeneris SDψp: iuris V (cf. iii, §58), sed hominis causam verbis amplecterisamplecteris V (?) b edd.: complect. SDp rell., ut facile appareat te pretio, non iureiure V: om. rell. esse commotum. atque hoc si in posterum edixissesdixisset V etsi suppl. Iord., etsi minus esset nefarium, tamen esset improbum; sed tumtum VSDp: cum LKZ et in mg. D: tamen Muell., prob. May vituperari posset, in discrimenin discrimen V: in dubium SDp rell. venire non posset; nemo enim committeret. nunc est eius modi edictum ut quivis intellegat non populo esse scriptum, sed P. Anni secundis heredibus.

itaque cum abs teabs te edd. (aps te V): a te SDp rell. caput illudcaput id V (v, §105) tam multis verbis mercennarioque prooemio esset ornatum, ecquis inventus estinventus est V: est inventus SDp rell. postea praetor qui idem illud ediceret? non modo nemo edixit, sed ne metuit quidem quisquam ne quis ediceret. nam post te praetorem multi in isdem causis fueruntmulti in isdem causam sis (causis?) fuerunt V (v, §§53, 111): multi testamenta eodem modo fecerunt SDp rell.; Cl. Rev. xvii. 202; in hisin is p nuper Annaea de multorum propinquorum sententia, pecuniosa mulier, quod censa non erat, testamento fecit heredem filiam. iam hocItaque hoc b magnum iudicium hominum de istius singulariDesinit in verbis istius singu- S plena pagina, quem sequuntur DG2LKs et al.: istius Z improbitate, quod C. VerresC. π Prisc.: om. Vbδ (Div. §22) sua sponte instituisset, id neminem metuisse ne quis reperiretur qui istius institutumistius institutum secl. Ernesti sequi vellet; solus enim tu inventus es cui satis nonsatis non V: non satis πb fuerit corrigere testamenta vivorum, nisi etiam rescinderes mortuorum.

tu ipse ex Siciliensi edicto hoc sustulisti; voluisti, ex improviso si quae res nata essetnata esset V al.: natac essent πb, ex urbano edicto decernere. quam postea tu tibitu tibi V, ut videtur, al.: tibi tu πb defensionem relinquebas, in ea maxime offendisti, cum tuam auctoritatem tute ipse edicto provinciali repudiabas.

atque egoego om. q non dubito quin, ut mihi, cui mea filia maxime cordi est, res haec acerba videtur atque indigna, sic uni cuique vestrum, qui simili sensu atque indulgentia filiarum commovemini. quid enim natura nobis iucundius, quid carius esse voluit? quid est dignius in quo omnis nostra diligentia indulgentiaque consumatur?

homo importunis ime, cur tantam iniuriam P. Annio mortuo fecistifecisti mortuo b? cur hunc dolorem cineri eius atque ossibus inussisti, ut liberis eius bona patria—voluntate patris, iure, legibus tradita—eriperes, et cui tibi esset commodum condonares? quibuscum vivi bona nostranostra Vpb: paterna q: nostra paterna r partimur, iishis pb: is q praetor adimere nobis mortuis bona fortunasque poterit? nec petitionem, inquit, nec possessionem dabo. eripiesEripis Asc. igitur pupillae togam praetextam, detrahes ornamenta non solum fortunae sed etiam ingenuitatis? miramur ad arma contra istum hominem Lampsacenos isse, miramur istum de provincia decedentem clam Syracusis profugisse? nos si alienam vicem pro nostra iniuria doleremus, vestigium istius in foro nullumnullum V: non p rell. esset relictum.

pater dat filiae, prohibes; leges sinunt, tamen te interponis! de suis bonis ita dat ut ab iure non abeat; quid habes quod reprehendas? nihil, opinor. at ego concedo; prohibe, si potes, si habes qui te audiat, si potest tibi dicto audiens esse quisquamquisquam om. V. eripias tu voluntatem mortuis, bona vivis, ius omnibus? hoc populus Romanus non manu vindicasset, nisi te huic tempori atque huic iudicio reservasset?

posteaquam ius praetorium constitutum est, semper hoc iure usi sumus: si tabulae testamenti non proferrentur, tum ut utiut, uti Muell.; v. Stangl, Rh. Mus. 65, p. 96 quemque potissimum heredem esse oporteret, si is intestatusintestatus V Asc.: intestato p rell. mortuus esset, ita secundum eum possessio daretur. quare hoc sit aequissimum facile est dicere, sed in re tam usitata satis est ostendere omnis antea ius ita dixisse, et hoc vetus edictum translaticiumque esse.

cognoscite hominis aliudhominis aliud π: aliud hom. bδ in re vetere edictum novum, et simul, dum est unde ius civile discatur, adulescentis in disciplinam ei tradite: mirum est hominis ingenium, mira prudentia. Minucius quidam mortuus est ante istum praetorem; eius testamentum erat nullum; lege hereditas ad gentem Minuciam veniebat. si habuisset iste edictum, quod ante istum et postea omnes habuerunt, possessio Minuciae genti esset data: si quis testamento se heredem esse arbitraretur quod tum non exstaret, lege ageret in hereditatem, aut, pro praede litis vindiciarum cum satisglossam post litis habent π fide iussores fructuum accepisset, sponsionem faceret etet cod. (?) Vrs., Asc.: om. p rell. ita de hereditate certaret. hoc, opinor, iure et maiores nostri et nos semper usi sumus. videte ut hoc iste correxerit.

componit edictum hishis p: iis b al. verbis ut quivis intellegere possitpossit p rell.: posset qr unius hominis causa conscriptum esse, tantum quod hominem non nominat; causam quidem totam perscribit, ius, consuetudinem, aequitatem, edicta omnium neglegit. ex edicto vrbano. sl de hereditate ambigitvr — — sl possessor sponsionem non faciet. Iam qui id adqui id ad scripsi (cf. ii, §117): quid ad cod. Mein., Prisc.: quid id ad br cum pler.: quid ad id pq praetorem, uter possessor sit? nonne id quaeri oportet, utrum possessorem esse oporteat? ergo, quia possessor est, non moves possessione: si possessor non esset, non dares? nusquam enim scribis, neque tu aliud quicquam edicto amplecteris nisi eam causam pro qua pecuniam acceperas. iam hoc ridiculum est:

si de hereditate ambigetvrambigetur π: ambigitur b Asc., Par. 7786 et tabvlae testamenti obsignatae non minvs mvltis sign is qvam e lege oportet ad me proferentvr, se cvndvm tabvlas testamenti potissimvm possessionem dabo. hoc translaticium estest om. π: sequi illud oportet, si tabvlae testamenti nonnon om. pq1 proferentvr. quid ait? se ei daturum qui se dicat heredem esse. quid ergo interest proferantur necne? si protulerit, uno signo ut sitsit codd.: scilicet Bake: valde hoc est mirum Prisc. minus quam ex lege oportet, non des possessionem: si omnino tabulas non proferet, dabis? quid nunc dicam? neminem umquam hoc postea alium edixisse? valde sit mirum neminem fuisse qui istius se similem dici vellet. ipse in Siciliensi edicto hoc non habet; exegerat enim iam mercedem; item ut illo edicto de quo ante dixi, in Sicilia de hereditatum possessionibus dandis edixit idem quod omnes Romae praeter istum. ex edicto Siciliensi. si de hereditate ambigitvr —.

acAc pq: at r Par. 7786, per deos immortalis! quid est quod de hoc dici possit? iterum enim iam quaero abs te, sicut modo in illo capite Anniano de mulierum hereditatibus, nunc in hoc de hereditatum possessionibus, cur ea capita in edictum provinciale transferre nolueris. Vtrum digniores homines existimastiesse exist. Prisc. eoseos p (corr. nos)... uterentur Prisc. qui habitant in provincia quam nos qui aequo iure uteremur, an aliud Romae aequum est, aliud in Sicilia? non enim hoc potest hoc loco dici, multa esse in provinciis aliter edicenda; non de hereditatum quidem possessionibus, non de mulierum hereditatibus. nam in utroquein utroque Lamb. edd. (i, §15): utroque codd. genere video non modo ceteros, sed te ipsum totidem verbis edixisse quot verbisquod p edici p rell.: om. qr edici Romae solet. quae Romae magna cum infamia pretio accepto edixeras, ea sola te, ne gratis in provincia male audires, ex edicto Siciliensi sustulisse video.

et cum edictum totum eorum arbitratu, quam diu fuit designatusquam diu fuit design. suppl. in mg. p2: om. r, componeret qui ab isto ius ad utilitatem suam nundinarentur, tum vero in magistratu contra illud ipsum edictum suum sine ulla religione decernebat. itaque L. Piso multos codices implevit earum rerum in quibus ita intercessit, quod iste aliter atque ut edixerat decrevisset; quod vos oblitos esse non arbitror, quae multitudo, qui ordo ad Pisonis sellam isto praetore solitus sitesse solitus sit codd. convenire; quem iste conlegam nisi habuisset, lapidibus coopertus esset in foro. sed eo leviores istius iniuriae videbantur quod erat in aequitate prudentiaque Pisonis paratissimum perfugium, quo sine labore, sine molestia, sine impensa, etiam sine patrono homines uterentur.

nam, quaeso, redite in memoriam, iudices, quae libido istius in iure dicundodicundo V Prisc.: dicendo πb fuerit, quae varietas decretorum, quae nundinatio, quam inanes domus eorum omnium qui de iure civili consuli solent, quam plena ac referta Chelidonis; a qua muliere cum erat ad eum ventum et in aurem eius insusurratum, alias revocabat eosvos p inter quos iam decreverat, decretumque mutabat, alias inter aliquosaliquos V: alios p rell. contrarium sine ulla religione decernebat ac proxumis paulo ante decreverat.

hinc illi homines erant qui etiam ridiculi inveniebantur ex dolore; quorum alii, id quod saepe audistis, negabant mirandum esse ius tam nequam esse verrinum; alii etiam frigidiores erant, sed quia stomachabantur ridiculi videbantur esse, cum Sacerdotem exsecrabantur qui verrem tam nequam reliquisset. quae ego non commemorarem,—neque enim perfaceteperfacete V Lg. 42: perfacile p rell. dicta neque porro hac severitate digna sunt, —nisi vos illud vellem recordari, istius nequitiam et iniquitatem tumet imquitatem tum p rell.: om. V in ore vulgivolgi V atque in communibus proverbiis esse versatam.

in plebem vero Romanam utrum superbiam prius commemorem an crudelitatem? Sine dubio crudelitas gravior est atque atrocior. oblitosne igitur hos putatis esse quem ad modum sit iste solitus virgis plebem Romanam concidere? quam rem etiam tribunustr. pl. Quintius V plebis in contione egit, cum eum quem iste virgisiste virgis V π: virgis iste bδ ceciderat in conspectum populi Romani produxitproduxisset V (Zielinski p. 193); cuius rei recognoscendae faciam vobis suo tempore potestatem.

superbia vero quae fuerit quis ignorat? quem ad modum isteiste V Prisc.: is pδ tenuissimum quemque contempserit, despexerit, liberum esse numquam duxerit? P. Trebonius viros bonos et honestos complurisconplures Vbr: plures pq fecit heredes; in iisiis V: his p rell. fecit suum libertum. is A. TreboniumIs Aulum p fratrem habuerat proscriptum. ei cum cautum vellet, scripsit ut heredes iurarent se curaturos ut ex sua cuiusque parte ne minus dimidium ad A. TreboniumA. prb: om. Vq illumfratrem illum πb: illum V edd. proscriptum perveniret. libertus iurat; ceteri heredes adeunt ad Verrem, docent non oportere se id iurareid iurare p (ut coni. Klotz): adiurare V: iurare id qr: iurare rell. facturosacturos V esse quod contra legem Corneliam esset, quae proscriptum iuvari vetaretvetaret V ut videtur: vetat p rell.; impetrant ut ne iurent; dat his possessionem. id ego non reprehendo; etenim erat iniquuminicum V homini proscripto egenti de fraternis bonis quicquam dari. libertusLibertus V edd.: at ille libertus r (ut coni. Ern.): et ille lib. p rell., nisi ex testamento patroni iurasset, scelus se facturum arbitrabatur;

itaque ei Verres possessionem hereditatis negat se daturum, ne posset patronum suum proscriptum iuvare, simul ut esset poena quod alterius patroni testamento obtemperasset. das possessionem ei qui non iuravit; concedo; praetorium est. adimis tu ei qui iuravit; quo exemplo? proscriptum iuvat; lex est, poena estlex poena est V. quid ad eum qui ius dicit? utrum reprehendis quod patronum iuvabat eum qui tumtum πb: om. V in miseriis erat, an quod alterius patroni mortui voluntatem conservabat, aa r: om. Vpqb quo summum beneficium acceperat? Vtrum horum reprehendis? et hoc tum de sella vir optimus dixit: equiti Romano tam locupleti libertinus homo sithomo sit V: sit homo p rell. heres! O modestum ordinem, quod illinc vivus surrexeritsurrexerit V (Zielinski p. 193): surrex p: surrexit r rell., prob. May!

possum sescentasescenta V: lx p: sexaginta rell. decreta proferre in quibus, ut ego non dicam, pecuniamego non dicam pecuniam V: ego pec. non dicam pr rell. intercessisse ipsa decretorum novitas iniquitasque declarat; verum ut ex uno de ceteris coniecturam facere possitis, id quod priore actione didicistisdidicistis V: cognostis p rell. (Am. J. Ph. xxvi. 411), audite. C. Sulpicius Olympus fuit; is mortuus est C. Sacerdote praetore, nescio an antequam Verres praeturam petere coeperitcoeperit πb rell., Prisc.: coepit V; fecit heredem M. Octavium Ligurem. Ligus hereditatem(item i, §126) ligus pq: ligur rell. adiit; possedit Sacerdote praetore sine ulla controversia. posteaquam Verres magistratum iniit, ex edicto istius, quod edictum Sacerdos nonnon om. V: s. l. ut videtur p2, dein del. habuerat, Sulpici patroni filia sextam partem(item i, §126) ligus pq: ligur rell. hereditatis ab Ligure petere coepit. Ligus non aderat. L. frater eius causam agebat; aderant amici, propinqui. dicebat iste, nisi cum muliere decideretur, in possessionem se ire iussurumire iussurum Vprb: ire missurum δ: se missurum coni. Zumpt (Zielinski l. c.). L. Gellius causam Liguris defendebat; docebat edictum eius non oportere in eas hereditatesad eas heredes pb valere quae ante eum praetorem venissentvenissent fuissent V contra codd. et Prisc.; si hoc tum fuisset edictum, fortasse Ligurem hereditatem aditurum non fuisse. aequa postulatio, summa hominum auctoritas pretio superabatur.

venit Romam Ligus; non dubitabat quin, si ipse Verrem convenisset, aequitate causaecausae V Non.: causae et pr rell. (i, §137; Am. J. Ph. xxvi. 414), auctoritate sua commovere hominem posset. domum ad eum venit, rem demonstrat, quam pridem sibi hereditas venisset docet; quod facile homini ingenioso in causa aequissima fuitfuit in causa aequissima pr, multa quae quemvis commovere possent dixit; ad extremum petere coepit ne usque eo suam auctoritatem despiceret gratiamquegratiamque prb: gratiam V (i, §145) contemneret ut se tanta iniuria adficeret. homo Ligurem accusare coepit, qui in re adventicia atque hereditaria tam diligens, tam attentus esset; debere eum aiebat suam quoque rationem ducere; multa sibi opus esse, multa canibus suis, quos circa se haberet. non possum illa planius commemorare quam ipsum Ligurem pro testimonio dicere audistis.

quid estQuid est V: quid ē p: quid enim bδ, Verres? utrum ne his quidem testibus credeturcrederetur pπ, an haec ad rem non pertinent? non credemuscredemus V: credimus π: om. bδ M. Octavio, non L. Liguri? quis nobis credet, cui nos? quid estest V: est Verres pr quod planum fieri testibus possit, si hoc non fit? an id quod dicunt leve est? nihil levius quam praetorem urbanumurbanum V: ūrb. p: urbis bδ (i, §143) hoc iuris in suo magistratu constituere, omnibus quibus hereditas venerit coheredem praetorem esse oportere. an vero dubitamus quo ore iste ceteros homines inferiores loco, auctoritate, ordine, quo ore homines rusticanos ex municipiis, quo denique ore, quos numquam liberos putavit, libertinos homines solitus sit appellare, qui ob ius dicendumdicendum Vπb: dicundum δ M. Octavium Ligurem, hominem ornatissimum loco, ordineordine om. pq, nomine, virtute, ingenio, copiis, poscere pecuniam non dubitavitdubitavit V pq1: dubitarit rb?

in sartis tectis vero quem ad modum sese Vqr: sese pδ gesserit quid ego dicam? dixerunt qui senserunt; sunt alii qui dicant; notae res acac p: atque qr: om. V manifestae prolatae sunt et proferentur.

dixit Cn. FanniusC. Fannius πb: Cn. Phaenius V, eques Romanus, frater germanus Q. Titini, iudicisiudiciis (corr. iudicis) tuis Vb: iudici is tuis p pec. se dedisse ed. Venet. 1483, Zielinski (p. 193): se pec. dedisse codd. R. Cn. Faeni test. V: Recita test. Cn. Faen. pb tui, tibi pecuniam se dedisse. recita. Cn. Fanni testimonivm. Nolite Cn. Fannio dicentidicenti pr rell.: om. V credere, noli, inquam, tu, Q. Titini, Cn. Fannio, fratri tuo, credere; dicit enim rem incredibilem; C. VerremVerrem p2 s. l. insimulat avaritiae et audaciae, quae vitia videntur in quemvis potius quam in istumhistum p convenire. dixit Q. Tadius, homo familiarissimus patris istius, non alienus a matris eius genere et nomine; tabulas protulit, quibus pecuniam se dedisse ostendit. recita. nomina Q. Tadi. recita. testimonivm Q. Tadi. ne Tadi quidem tabulisNe Tadi quidem tab. V edd.: Ne tabulis quidem Quinti (Q.) Tadii pr rell. credemus V: credetur πbδ (i, §127) nec testimonio credemus? quid igitur in iudiciis sequemur? quid est aliud omnibus omnia peccata et maleficia concedere nisi hoc, hominum honestorumhonestorum V: honestissimorum pr rell.; cf. Cluent. §202, Har. Resp. §19 testimoniis et virorum bonorum tabulis non credere?

nam quid ego de cotidiano sermone querimoniaque populi Romani loquar, de istius impudentissimo furto seu potius novo ac singulari latrocinio? ausum esse in aede Castoris, celeberrimo clarissimoque monumento—quod templum in oculis cotidianoque aspectu populi Romani positum est, quo saepe numero senatus convocatur, quo maximarum rerum frequentissimae cotidie advocationes fiunt—in eo loco in sermone hominum audaciae suae monumentum aeternum relinquere.

aedem Castoris, iudices, P. Iunius habuit tuendam dede Vpq: om. rbδ L. Sulla Q. Metello consulibus. is mortuus est; reliquit pupillum parvum filium. cum L. Octavius C. Aurelius consules aedisaedis V: aedes p sacras locavissent neque potuissent omnia sarta tecta exigere, neque iihi p praetores quibus erat negotium datum, C. Sacerdos et M. Caesius, factum est senatus consultum, quibus de sartis tectis cognitum et iudicatum non esset, uti C. Verres P. CaeliusCealius p: Coelius q praetores cognoscerent et iudicarent. qua potestate iste permissa sic abusus estsic abusus est π (est nova lectio): om. bδ edd. (Cl. Rev. xvii. 202) ut ex Cn. Fannio et ex Q. Tadio cognovistis, verum tamen cum esset omnibus in rebus apertissime impudentissimeque praedatus, hoc voluit clarissimum relinquere indiciumiudicium Zumpt al. latrociniorum suorum, de quo non audire aliquando sed videre cotidie possemus.

quaesivit quis aedem Castoris sartam tectam deberet tradere. Iunium ipsum mortuum esse sciebat; scire volebat ad quem illa res pertineret. audit pupillum esse filium. homo qui semper ita palam dictitasset, pupillos et pupillas certissimam praedam esse praetoribus, optatum negotium sibi in sinum delatum esse dicebat. monumentum illa amplitudine, illo opere, quamvis sartum tectum integrumque esset, tamen aliquid se inventurum in quo moliri praedarique posset arbitrabatur.

L. HabonioHabonio δ Prisc.: Rabonio δ (ut V, i. §150) aedem Castoris tradi oportebat: is casu pupilli Iuni tutor erat testamento patris: cum eo sine ullo intertrimento convenerat iam quem ad modum traderetur. iste ad se Habonium vocat; quaerit ecquid sit quod a pupillo traditum non sit, quod exigi debeat. cum ille, idid om. pq quod erat, diceret facilem pupillo traditionem esse, signa et dona comparerecomparare pb omnia, ipsum templum omni opere esse integrum, indignum istiē, corr. isti, p videri coepit ex tanta aede tantoque opere se non opimum praeda, praesertim a pupillo, discedere.

venit ipse in aedem Castoris, considerat templum; videtvidit p undique tectum pulcherrime laqueatum, praeterea cetera nova atque integra. versat se; quaerit quid agat. dicitdicit pq: dicit ei q2r rell. edd. quidam ex illisipsis π canibus quos iste Liguri dixerat esse circa se multos, tu, Verres, hic quod moliare nihilnihil pbδ: non q edd. habes, nisi forte vis ad perpendiculum columnas exigere. homo omnium rerum imperitus quaerit, quid sit ad perpendiculum: dicunt ei fere nullam esse columnam quae ad perpendiculum esse possit. nam mehercule, inquit, sic agamus; columnae ad perpendiculum exigantur.

Habonius, qui legem nosset—qua in lege numerus tantum columnarum traditur, perpendiculi mentio fit nulla—et qui non putaret sibi expedire ita accipere, ne eodem modo tradendum esset, negat id sibi deberideberi b: debere p (corr. i, ut videtur) qr, negat oportere exigi. iste Habonium quiescere iubet et simul ei non nullam spem societatis ostendit; hominem modestum et minime pertinacem facile coercet; columnas ita se exacturum esse confirmat.

nova res atque improvisa pupilli calamitas nuntiatur statim C. Mustio, vitrico pupilli, qui nuper est mortuus, M. Iunio patruo, P. TitioP. Titio ut Vinfra, §137; cf. §139: P. Tettio pq: P. tertio r: Potitio δ tutori, homini frugalissimo; hi rem ad virum primarium summo officio ac virtute praeditum, M. Marcellum, qui erat pupilli tutor, deferunt. venit ad Verrem M. Marcellus; petit ab eo pro sua fide ac diligentia pluribus verbis ne per summam iniuriam pupillum Iunium fortunis patriis conetur evertere. iste, qui iam spe atque opinione praedam illam devorasset, neque ulla aequitate orationis neque auctoritate M. Marcelli commotus est; itaque quem ad modum ostendisset se id exacturum esse respondit.

cum sibi omnis ad istum adlegationes difficilis, omnis aditus arduos ac potius interclusos viderent—apudvident p quem non ius, non aequitas, non misericordia, non propinqui oratio, non amici voluntas, non cuiusquam auctoritas pro pretiopro pretio auct. Garat. sed. edd., non gratia valeret—statuunt id sibi esse optimumesse optimum pbr: opt. esse edd. factu, quod cuivis venisset in mentem, petere auxilium a Chelidone, quae isto praetore non modo in iure civili privatorumque omnium controversiis populo Romano praefuit, verum etiam in his sartis tectisque dominata est.

venit ad Chelidonem C. Mustius, eques Romanus, publicanus, homo cum primis honestus; venit M. Iunius, patruus pueri, frugalissimus homo et castissimus; venitvenit Vb: om. π homo summo pudorepudore V (i, §126): pudore et π, summo officio, spectatissimus ordinis sui, P. Titius tutor. O multis acerbam, o miseram atque indignam praeturam tuam! Vt omittammittam πb cetera, quo tandem pudore talis viros, quo doloretalis viros quo dolore p2 s. l. meretricis domum venisse arbitramini? qui numquam ullanumquam ulla π: numq. nulla V: nulla b condicione istam turpitudinem subissent nisi offici necessitudinisque ratio coegisset. veniunt, ut dico, ad Chelidonem. domus erat plena; nova iura, nova decreta, nova iudicia petebantur. mihi det possessionem, mihi ne adimatmihi adimat pq1, in me iudicium ne det, mihi bona addicat. Alii nummos numerabant, ab aliis tabellae obsignabanturab aliis tab. obsign. V: alii tabulas obsignabant p rell.; domus erat non meretricio conventu sed praetoria turba referta.

simul ac potestas primum data est, adeunt hi quos dixi. loquitur C. Mustius, rem demonstrat, petit auxilium, pecuniam pollicetur. respondit illa ut meretrix non inhumaniterinhumaniter V Prisc.: inhumane π rell.; libenter ait se facturamse facturam V et Donat.: se esse facturam pr rell., prob. May (i, §142), et se cum istose cum isto Vpb: cum isto se qr diligenter sermocinaturam; reverti iubet. tum discedunt: postridie revertuntur. negat illa posse hominem exorari; permagnam eum dicere ex illa re pecuniam confici posse.

vereor ne quis forte de populo, qui priore actione non adfuit, haec, quia propter insignem turpitudinem sunt incredibilia, fingi a me arbitretur. ea vos antea, iudices, cognovistis.

dixit iuratus P. Titius, tutor pupilli IuniIuni V: Iunii p, dixit M. Iunius tutor et patruus; Mustius dixisset, si viveret, sed recenti re de Mustio auditum estsed recenti re de M. auditum est V: ċsed pro Mustioċ rec. re de Mustio aud. pb (Act. Pr. §33); dixit L. Domitiustitus dom. pbr, qui cum sciret me ex Mustio vivo audisse, quod eo sum usus plurimum (etenim iudicium, quod prope omnium fortunarum suarum C. Mustius habuit, me uno defendente vicit), cum hoc, ut dico, sciret L. Domitius, me scire ad eum res omnis Mustium solitum esse deferre, tamen de Chelidone reticuit quoad potuit, alio responsionem suam derivavit. tantus in adulescente clarissimo ac principe iuventutis pudor fuit ut aliquam diu, cum a me premeretur, omnia potius responderet quam Chelidonem nominaret; primo necessarios istius ad eum adlegatos esse dicebat, deinde aliquando coactusactus π al. Chelidonem nominavit.

non te pudet, Verres, eius mulieris arbitratu gessisse praeturam quam L. Domitius ab se nominari vix sibi honestum esse arbitrabatur?

reiecti a Chelidone capiunt consilium necessarium, ut suscipiant ipsi negotium. cum Habonio tutore, quod erat vix HS quadraginta milium, transigunt HS ducentis milibus. defertdefert π: refert bδ ad istum rem Habonius: ut sibi videaturvideatur coni. Ernesti: videbatur p codd., satis grandem pecuniam et satis impudentem esse. iste, qui aliquanto plus cogitasset, male accipitaccepit pb verbis Habonium, negat eum sibi illa decisione satis facere posse; ne multa, locaturum se esse confirmat.

tutores haechec p (haec δ): hoc qb nesciunt; quod actum erat cum Habonio, putant id esse certissimum; nullam maiorem pupillo metuunt calamitatem. iste vero non procrastinat; locare incipit non proscripta neque edicta die, alienissimo tempore, ludis ipsis Romanis, foro ornato. itaque renuntiat Habonius illam decisionem tutoribus. accurrunt tamen ad tempus tutores; digitum tollit Iunius patruus; isti color immutatus est, vultus, oratio, mens denique excidit. quid ageretnesciit quid ageret H. G. Koch coepit cogitare; si opus pupillo redimeretur, si res abiret ab eo mancipe quem ipse adposuisset, sibi nullam praedam esse. itaque excogitat— quid? nihil ingeniose, nihil ut quisquam possetut quisquam posset π: quod qu. possit al. dicere, improbe, verum callide; nihil ab isto vafrumvafrum Madvigius (ii, §132; iii, §35): fabrum Asc.: verum π: tectum al., nihil veteratorium exspectaveritis; omnia aperta, omnia perspicua reperientur, impudentia, amentia, audacia.

si pupillo opus redimitur, mihi praeda de manibus eripitur. quod est igitur remedium? quod? ne liceat pupillo redimere. Vbi illa consuetudo in bonis praedibus praediisque vendundisvendundis V Asc.: vendendis p rell. omnium consulum, censorum, praetorum, quaestorum denique, ut optima condicione sit is cuia res sitres sit pbδ: res V: res est Prisc., cuium periculum? excludit eum solum cui prope dicam soli potestatem factamfactam V: factam esse p rell. oportebat. quid enim? quisquam ad meam pecuniam me invito adspirat, quisquam acceditquisquam acc. V: quid acc. p rell.? locatur opus id quod ex mea pecunia reficiatur; ego me refecturumrefecturum V (i, §138): ref. esse p rell. dico; probatio futura est tua, qui locas; praedibus et praediis populopupillo V cautum est; et, si non putas cautum, scilicet tu, praetoret... ilico tu praetor Kays.: cautum esse, tu Stuerenb.: et si non putas (sc. cautumcauta p esse) caveas licet.Tu praetor... immittes? Halm, in mea bona quos voles immittes, me ad meas fortunas defendendas accedere non sinessinas bδ.

operae pretium est legem ipsamipsam legem bδ cognoscere; dicetis eundem conscripsisse qui illud edictum de hereditate. RecitalR (= Recita) V: om. p rell. (i, §106) lex operiLex operi V: ex opere pr rell. facivndo. qvae pvpilli Ivni —. dic, dic, quaeso, clarius. C. Verres praetor vrbanvsurbanus V: urb. pr: urbis bδ (i, §127; §iii, 123) addidit. Corriguntur leges censoriae! quid enim? videoQuid enī uedeo (corr. uideo) in multis p rell. (i, §157): Quid eni multis V: quid est in multis Halm, May: Quod esse video in multis... vult Muell. in multis veteribus legibus, Cn. Domitivs L. Metelevs censores addidervnt, L. Cassivs Cn. Servilivs censores addidervntCn. Met. L. Cass. Cn. Serv. censores addid. mediis omissis p: vult aliquid eius modi C. Verres. dic: quid addidit? recitaR (= Recita) V: om. p rell. ut supra. qvi de L. Marco M. PerpernaPerpenna pqb censoribvs—— socivm ne admittitoadmitto p neve partem dato neve redimito. quid ita? ne vitiosum opus fieret? at erat probatio tua. ne parum locuples esset? at erat et esset amplius, si velles, populopupillo V cautum praedibus et praediis.

hic te si res ipsa, si indignitas iniuriae tuae non commovebat, si pupilli calamitas, si propinquorum lacrimae, sisi (ante propinq.) et in sqq. V: om. p rell. D. Bruti, cuius praedia suberantsuberant Vqr Asc.: subierant p, periculum, si M. Marcelli tutoris auctoritas apud te ponderis nihil habebat, ne illud quidem animadvertebas, eius modi fore hoc peccatum tuum quod tutu om. pq1 neque negare posses, —in tabulas enim legemlegem om. bδ rettulisti,—nequeneque cum V: nec cum prb cum defensione aliqua confiteri? addicitur opusopus V: id opus p rell. cum totores H. S. lxxx milibus id opus p rell., edd. (contra V) HS dlx milibus, cum tutores HS cciↄↄ cciↄↄ cciↄↄ cciↄↄ id opus ad illius iniquissimi hominisiniq. hominis V: hom. iniq. p rell. arbitrium se effecturos esse clamarent. etenim quid erat operis?

id quod vos vidistis; omnes illae columnae, quas dealbatas videtis, machina adposita nulla impensa deiectae eisdemqueeisdemque p: eisdem (ut vid.) V (i, §126) lapidibus repositae sunt. hoc tu HS dlx milibus locavisti. atque in illis columnis dico esse quae a tuo redemptore commotae non sint; dico esse ex qua tantum tectorium vetus deiectumdeiectum pq Prisc. (in V littera tertia incerta est): delectum b, deletum δ sit et novum inductum. quodsi tanta pecunia columnas dealbari putassem, certe numquam aedilitatem petivissempetivissem Vpr: petissem q Prisc. May.

at ut videatur tamen res agi et non eripi pupillo: sl qvid operis cavsa rescideris, reficito. quid erat quod rescinderet, cum suo quemque loco lapidem reponeret? qvi redemerit satis det damni infecti ei qvi a vetere redemptore accepit. Deridetaccepit V Asc.: acciperet π (cf. susceperis Div. §37): num acceperit?, cum sibi ipsum iubet satis dare Habonium. pecvnia praesens solvetvrsolvetur V: solvitur pr rell.. quibus de bonis? eius qui, quod tu HS dlx milibusmilibus pr rell.: om. V locasti, sese V: om. p rell. HS cciↄↄ cciↄↄ cciↄↄ cciↄↄ effecturum esse clamavit. quibus de bonis? pupilli, cuius aetatem et solitudinem, etiamsi tutores non essent, defendere praetor debuit. tutoribus defendentibus non modo patrias eius fortunas, sed etiam bona tutorum ademistitutorū ademisti pr: tutorum una adem. q. hoc orvs bonvm svo cviqve facito.

quid est suo cuiquefacito... cuique V sol.: om. (ex homoeoteleuto) p rell.? lapis aliquialiqui Vπ: aliquis bδ caedendus et adportandusapportandus fuit? machina una; nam Orelli, Kays. fuit machina sua; nam illo non saxum, non materies ullaulla V sol.: secl. Muell. advecta est; tantum operis in istaet in ista πb locatione fuit quantum paucae operae fabrorumfabrorum secl. Bake, Kays. mercedis tulerunt, et manuspretium machinaePost tulerunt habet manispraetium machinae V: . et manus . pretium machine prb (Act. Pr. §33; i, §139): manu pretii (praedii Asc.) machina Asc., Madv., Kays., Muell. (i.e. quantum manupretii machina tulit). Vtrum existimatis minus operis esse unam columnam efficere ab integro novam nullo lapide redivivo an quattuor illas reponere? nemo dubitat quin multo maius sit novam facere. ostendam in aedibus privatis longa difficilique vectura columnas singulas ad impluvium HS cciↄↄ cciↄↄHS quadragenis milibus pb non minus magnas locatas.

sed ineptum est de tam perspicua eiuseius V: istius pr rell. impudentia pluribus verbis disputare, praesertim cum iste aperte tota lege omnium sermonem atque existimationem contempserit, qui etiam ad extremum adscripserit: rediviva sibi habeto; quasi quicquam redivivi ex opere illo tolleretur ac non totum opus ex redivivis constitueretur. at enim si pupillo redimi non licebat non necesse erat rem ad ipsum pervenire; poterat aliquis ad id negotium de populo accedere. omnes exclusi sunt non minus aperte quam pupillus. diem praestituit operi faciundo Kalendas Decembris, locat circiter Idus Septembris; angustiis temporis excluduntur omnes.

quid ergo? Habonius istam diem quo modo adsequitur? nemo Habonio molestus est neque Kalendis Decembribus neque Nonis neque Idibus; denique aliquanto ante in provinciam iste proficiscitur quam opus effectum est. posteaquam reus factus est, primo negabat sese π: om. δ opus in acceptum referre posse; cum instaret Habonius, in me causam conferebat, quod eumeum π Prisc.: tum bδ codicem obsignassem. petit a me Habonius et amicos adlegat: facile impetrat. iste, quid ageret, nesciebat; si in acceptum non rettulisset, putabat se aliquid defensionis habiturum; Habonium porro intellegebat rem totam esse patefacturum,— tametsi quid poterat esse apertius quam nunc est?—ut uno minus teste ag eretageret scripsi: haberet codd. (Act. Pr. §36) Arus. Mess.: haberem Lamb. (Cl. Rev. xix. 160), Habonio opus in acceptum rettulit quadriennio post quam diem operi dixerat.

hac condicione, si quis de populo redemptor accessisset, non esset usus; cum die ceteros redemptores exclusisset, tum in eius arbitrium ac potestatem venire nolebant qui sibi ereptam praedam arbitraretur. nunc neNunc ne π (p post levem rasuram): nonne (argumentamur) bδ: nos ne Muell. argumentemur, quo ista pecunia pervenerit facit ipse indicium. primum cum vehementius cum eo D. Brutus contenderet, qui de sua pecunia HS dlxHS cx ed. Venet. 1483: HS ccl333 p milia numeravit, quod iam iste ferre non poterat, opere addicto, praedibus acceptis de HS dlx milibus remisit D. Bruto HS cx milia. hoc, si aliena res esset, certe facere non potuisset. deinde nummi numerati sunt Cornificio, quem scribam suum fuisse negare non potest. postremo ipsius HaboniHaboni V: -ii p tabulae praedam illam istiusistius p rell.: huius V fuisse clamant. Recital nomina HaboniHaboni V: -ii p.

hic etiam priore actione Q. Hortensius pupillum Iunium praetextatum venissepraetext. ven. V (ut videtur): ven. praet. pr rell. in vestrum conspectum et stetisse cumstetisse cum V: stet esse cum p (ut Par. Lall.): tet esse cum p2: ter esse cum qr: testes secum bδ patruo testimonium dicente questus est, et me populariter agere atque invidiam commovere, quod puerum producerem, clamitavit. quid erat, Hortensi, tandem in illo puero populare, quid invidiosum? Gracchi, credo, aut Saturnini aut alicuius hominis eius modieius modi p rell.: huius modi V (i, §17; iv, §6) produxeram filium, ut nomine ipso et memoria patris animos imperitae multitudinis commoveremcommoverem Vπ: concitarem bδ. P. IuniIuni V: Iunii p erat, hominis de plebe Romana, filius, quem pater moriens cum tutoribus et propinquis, tum legibus tum aequitati magistratuum, tum iudiciis vestris commendatumcommendatum fuisse V putavit.

hic istius scelerato nefarioque latrocinio bonis patriis fortunisque omnibus spoliatus venit in iudicium, si nihil aliud, saltem ut eumeum om. pq1 cuius opera ipse multos annos essetesset V: est pr in sordibus paulo tamen obsoletius vestitum videret. itaque tibi, Hortensi, non illius aetas, sed causa, non vestitus, sed fortuna popularis videbatur, neque te tam commovebatte tamen monebat V quod ille cum toga praetexta, quam quod sine bulla venerat. vestitus enim neminem commovebatcommovet V is quem illi mos et ius ingenuitatis dabat; quod ornamentum pueritiae pater dederat, indicium atque insigne fortunae, hoc ab isto praedone ereptum esse graviter tumtum Vπ: om. bδ et acerbe homines ferebant.

neque erant illaeillae V: eae p: hae bδ lacrimae populares magis quam nostrae, quam tuae, Q. Hortensi, quam horum qui sententiam laturi sunt, ideo quod communis est causa, commune periculum; communi praesidio talis improbitas tamquam aliquod incendium restinguendumrestinguendum sit V: -enda est prb rell. est. habemus enim liberos parvos; incertum est quam longa cuiusque nostrumcuiusque nostrum Vpq: nostrum cuiusque bδ vita futura sit; consulere vivi ac prospicereproficere rb debemus ut illorum solitudo et pueritia quam firmissimo praesidio munita sit. quis est enimest enim pbδ: enim est qr qui tueri possit liberum nostrorum pueritiam contra improbitatem magistratuum? mater, credo. scilicet magno praesidio fuit Anniae pupillae mater, femina primaria: minus illa deos hominesque implorante iste infanti pupillae fortunas patrias ademit. tutoresne defendentdefendent p (ut coni. Madv.): defenderent rell.? perfacile vero apud istius modi praetorem, a quo M. Marcelli tutoris in causa pupilli Iuni et oratio et voluntas et auctoritas repudiata est!

quaerimusquaerimus Prisc.: quaeremus p rell. etiam quid iste in ultima Phrygia, quid in extremis Pamphyliae partibus fecerit, qualis in bello praedonum praedo ipse fuerit qui in foro populi Romani pirata nefarius reperiatur? dubitamus quid iste in hostium praeda molitus sit, qui manubias sibi tantas ex L. Metelli manubiis fecerit, qui maiore pecunia quattuor columnas dealbandas quam ille omnis aedificandas locaverit? exspectemus quid dicant ex Sicilia testes? quis umquam templum illud aspexit quin avaritiae tuae, quin iniuriae, quin audaciae testis esset? quis a signo VortumniVortumni Asc.: Vertumni Prisc.: vertuni p: vertuni qr in circum maximum venit quin is unoquin in uno coni. Halm quoque gradu de avaritia tua commoneretur? quam tu viam tensarum atque pompae eius modi exegisti ut tutu om. Prisc., secl. Iord. ipse illa ire non audeas. te putet quisquam, cum ab Italia freto diiunctusdiiunctus π: disiunctus bδ (iv, §§103, 117) esses, sociis temperasse, qui aedem Castoris testem tuorum furtorumfurtorum tuorum Prisc. esse volueris? quam populus Romanus cotidie, iudices etiam tum cum de te sententiam ferent, videbuntferrent viderunt p.

atque etiam iudicium in praetura publicum exercuit; non enim praetereundum est ne id quidem. petita multa est is apud istum praetorem a Q. Opimio; qui adductus est in iudicium, verbo quod, cum esset tribunus plebis, intercessisset contra legem Corneliam, re verare vera add. Prisc. quod in tribunatu dixisset contra alicuius hominis nobilis voluntatem. de quo iudicio si velim dicere omnia, multi appellandi laedendique sintsint Ern., Kays.: sunt p rell., id quodid quod π: quod b rell. mihi non est necesse; tantum dicam, paucos homines, ut levissime appellemappellem π: dicam Asc., adrogantes hoc adiutore Q. Opimium per ludum et iocum fortunis omnibus evertisse.

is mihi etiam queritur quod a nobisab nobis pq et (corr. ex ab omnibus) r IX solis diebus prima actio sui iudici transacta sit, cum apud ipsumipsum p rell.: istum ipsum Prisc. tribus horis Q. Opimius, senator populi Romani, bona, fortunas, ornamenta omnia amiserit? cuius propter indignitatem iudici saepissime est actum in senatu ut genus hoc totum multarum atque eius modi iudiciorumeius modi iud. pq Prisc.: iud. eius modi bδ tolleretur. iam vero in bonis Q. Opimi vendendis quas iste praedas, quam aperte, quam improbe fecerit, longum est dicere: hoc dico, nisi vobis id hominum honestissimorum tabulis planum fecero, fingi a me hoc totum temporis causa putatote.

iam qui ex calamitate senatoris populi Romani, cum praetor iudicio eius praefuisset, spolia domum suam referre et manubias detrahere conatus sitsit pr Asc., Prisc.: est codd. pler., is ullam ab sese calamitatem poterit deprecari?

nam de subsortitione illa Iuniana iudicum nihil dico. quid enim? contra tabulas quas tu protulisti audeam dicere? difficile est; non enim me tua solum et iudicum auctoritas, sed etiam anulus aureus scribae tui deterret. non dicam id quod probare difficile est; hoc dicam quod ostendam multos ex te viros primarios audisse, cum diceres ignosci tibi oportere quod falsum codicem protuleris; nam qua invidia C. Iunius conflagravitconflagravit pq: -arit rδ, ea, nisi providisses, tibi ipsi tum pereundum fuisset.

hoc modo iste sibi et saluti suae prospicere didicit referendo in tabulas et privatas et publicas quod gestum non esset, tollendo quod esset, et semper aliquid demendo, mutando, interpolandomutando interpolando pq: post mutando habent brδ curando ne litura appareat, quae verba reperiuntur in margine cod. p (manu prima scripta); eo enim usque progreditur ut ne defensionem quidem maleficiorum suorum sine aliis maleficiis reperire possitpossit π: posset bδ. eius modi subsortitionemsubsortitionem Asc.: sortitionem p rell. (i, §51) homo amentissimus suorum quoque iudicum fore putavit per sodalem suum Q. Curtium, iudicem quaestionis suaesuae V: om. p rell.: v. Am. J. Ph. xxvi. 416 ego nisi V: nisi ego p rell. (ii, §64); cui ego nisi vi populi atque hominumatque hominum Vπ: et hom. b rell. (v. Iordanum ad loc.) clamore atque convicio restitissem, ex hac decuria vestravestra Vπb: nostra Asc. (Div. §73), cuius mihi copiamcopiam codd.: potestatem Asc. quam largissimelargissime codd.: -am Asc. factamfactam codd.: fieri Asc. oportebatoportebat quos V: oportebat erepta esset facultas eorum quos p rell.: v. Am. J. Ph. l. c., quos iste adnuerat in suum consilium sine causa subsortiebatur.

multa mihi necessario, iudicesiudices V rell.: om. CO1, praetermittenda sunt, ut possim aliquo modo aliquando de hishis VCOpb: iis δ rebus quae meae fidei commissae sunt dicere. recepi enim causam Siciliae: ea me ad hoc negotium provincia attraxit. ego tamen hoc onere suscepto et recepta causa Siciliensi amplexus animo sum aliquanto amplius. suscepi enim causam totius ordinis, suscepienim... suscepi (VC al.) suppl. in mg. O: Anecd. p. xxvii: enim post alterum suscepi male iteravit V causam rei publicae, quod putabam tum denique recte iudicari posse si non modo reus improbus adduceretur, sed etiam diligens acac COq1: et πb rell.: in V est incertum firmus accusator ad iudicium veniretvenerit C1O1 (cf. Div. § 37).

quo mihi maturius ad Siciliae causam veniendumveniundum VCp al. est relictis ceteris eius furtis atqueatque VCO1: ac p rell. flagitiis, ut et viribus quam integerrimis agere et ad dicendum temporis satis habere possim.

atqueAtque (adque V) VCO1r: atque adeo pb al. antequam de incommodis Siciliae dicodico V Cπb et in mg. O1: dicam Ok, pauca mihi videntur esse de provinciae dignitate, vetustate, utilitate dicendadicunda C. nam cum omnium sociorum provinciarumque rationem diligenter habere debetis, tum praecipue Siciliae, iudices, plurimis iustissimisque de causis, primum quod omnium nationum exterarum princeps Sicilia se ad amicitiam fidemque populi Romani adplicavit. prima omnium, id quod ornamentum imperi est, provincia est appellata; prima docuit maiores nostros quam praeclarum esset exteris gentibus imperare; sola fuit ea fide benivolentiaque erga populum Romanum ut civitates eius insulae, quae semel in amicitiam nostram venissent, numquam postea deficerent, pleraeque autem et maxime inlustres in amicitia perpetuo manerent.

itaque maioribus nostris in Africam ex hac provincia gradus imperi factus est; neque enim tam facile opes CarthaginisCarth. COp: Karth. edd. tantae concidissent nisi illud et rei frumentariae subsidium et receptaculum classibus nostris pateret. quare P. Africanus CarthagineCarth. COp: Karth. edd. deleta Siculorum urbis signis monumentisque pulcherrimis exornavit, ut, quos victoria populi Romani maxime laetari arbitrabatur, apud eos monumenta victoriae plurima conlocaret.

denique ille ipse M. Marcellus, cuius in Sicilia virtutem hostes, misericordiam victi, fidem ceteri Siculi perspexerunt, non solum sociis in eo bello consuluit, verum etiam superatis hostibus temperavit. Vrbem pulcherrimam Syracusas, —quae cum manu munitissima esset, tum loci natura terra ac mari clauderetur,—cumclauderetur COpqk: claudebatur r rell. vi consilioque cepisset, non solum incolumem passus est esse, sed ita reliquit ornatam ut esset idem monumentum victoriae, mansuetudinis, continentiae, cum homines viderent et quid expugnasset et quibus pepercisset et quae reliquisset: tantum ille honorem habendum Siciliae putavit ut ne hostium quidem urbem ex sociorum insula tollendam arbitraretur.

itaque ad omnis res sic illasic illa Cobet: sicilia codd. provincia semper usi sumus ut, quicquid ex sese posset efferre, id non apud nosnos C (Cl. Rev. xviii, p. 23): eos rell. nasci, sed domi nostrae conditum iamiam CO1: om. rell. putaremus. deberet non ad diem dedit? quando id quod opus esse putaret non ultro pollicita est? quando id quod imperaretur recusavit? itaque ille M. Cato sapiens cellam penariam rei publicae nostrae, nutricem plebis Romanae Siciliam nominabatnominavit bδ. nos vero experti sumus Italico maximo difficillimoque bello Siciliam nobis non pro penaria cella, sed pro aerario illo maiorum vetere ac referto fuisse; nam sine ullo sumptu nostro, coriis, tunicis, frumentoque suppeditandosuppeditando O1: subpedido C1: suppeditato p rell., Serv. ad Aen. i. 1: suppeditabat Arus. Mess., maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit.

quid? illa quae forsitan ne sentiamussentiamus CO1: sentimus p rell. quidem, iudices, quanta sunt! quod multis locupletioribus civibus utimur, quod habent propinquam fidelem fructuosamque provinciam, quo facile excurrant, ubi libenter negotium gerant; quos illa partim mercibus suppeditandis cum quaestu compendioque dimittit, partim retinet, ut arare, ut pascere, ut negotiari libeat, ut denique sedes ac domicilium conlocare; quod commodum non mediocre rei publicaereip. COp al.: populi Romani bδ est, tantum civiumcivium C: romanorum add. (per compend.) O1brδ (v, §118) numerum tam prope aa CO: ab p rell. domo tam bonis fructuosisque rebus detineridetineri b al.: -ere COp et pler. (Act. Pr. §18).

et quoniam quasi quaedam praedia populi Romani sunt vectigalia nostra atque provinciae, quem ad modum vos propinquisuos propinquis CO1: prop. uos p rell. vestris praediis maxime delectamini, sic populo Romano iucunda suburbanitas estest p rell.: om. C (est suburb. corr. Oq1) huiusce provinciae. iam vero hominum ipsorum, iudices, ea patientia virtus frugalitasque est ut proxime ad nostram disciplinam illam veterem, non adad CO Par. 7786: om. p rell. hanc quae nunc increbruitincrebruit Cπ: increbuit Ob et pler. videanturuideatur Cb accedere: nihil ceterorum simile Graecorum, nulla desidia, nulla luxuriesluxuries CO1: luxuria p rell., contra summus labor in publicis privatisque rebus, summa parsimoniasumma parsimonia om. CO, summa diligentia. sic porro nostros homines diligunt ut iisiis C: is p: his b edd. solis neque publicanus neque negotiator odio sit.

magistratuum autem nostrorum iniurias ita multorum tulerunt ut numquam ante hoc tempus ad aram legum praesidiumque vestrum publico consilio confugerintconfugerint Cp: confugerent bδ, tametsi etet Cpr al.: om. O1b Asc. illum annum pertulerant qui sic eos adflixerat ut salvi esse non possent, nisi C. Marcellus quasi aliquo fato venisset, ut bis ex eadem familia salus Siciliae constitueretur, et postet post CO1pq: et postea Asc.: postea k: postquam bδ M. Antoni infinitum illud imperium senserant. sic a maioribus suis acceperant, tanta populi Romani in Siculos esse beneficia ut etiam iniurias nostrorum hominum perferendas putarent.

in neminem civitates ante hunc testimonium publice dixerunt; hunc denique ipsum pertulissent, si humano modo, si usitato more, si denique uno aliquo in genere peccasset. sed cum perferre non possent luxuriem, crudelitatem, avaritiam, superbiam, cum omnia sua commoda, iura, beneficia senatus populique Romani unius scelere ac libidine perdidissent, hoc statuerunt, aut illiusillius CO1: istius p rell. iniurias per vos ulcisci ac persequi, aut, si vobis indigni essent visi quibus opem auxiliumque ferretis, urbis acac COp: et bδ sedes suas relinquererelinquere Manutius: relinquerentur primo C, dein relinquerent, ut rell., quandoquidem agrosagros om. bδ iam ante istius iniuriis exagitati reliquissent.

hoc consilio abab CO: a rell. L. Metello legationes universae petiverunt ut quam primum isti succederet, hoc animo totiens apud patronos de suis miseriis deplorarunt, hoc commoti dolore postulata consulibus, quae non postulata sed in istum crimina viderentur esse, ediderunt. fecerunt etiam ut me, cuius fidem continentiamque cognorantcognorant C: cognoverant p rell., prope de vitae meae statu dolore ac lacrimis suis deducerent ut ego istum accusarem, a quo mea longissime ratio voluntasque abhorrebat; quamquam in hac causa multo pluris partis mihi defensionis quam accusationis suscepisse videor.

postremo ex tota provincia hominesex tota prov. hom. CO: hom. ex tota prov. p rell. nobilissimi primique publice privatimque venerunt, gravissima atque amplissimaamplissima CO1: honestissima p rell. quaeque civitas vehementissime suas iniurias persecuta est.

(11) at quem ad modum, iudices, venerunt? videor enim mihimihi C rell.: om. O1 iam liberius apud vosiam liberius apud vos CO1: liberius apud vos iam p rell. pro Siculis loqui debere quam forsitan ipsi velint: salutisaluti CO1: saluti enim p rell. potius eorumeorum potius bδ consulam quam voluntati. ecquem existimatis umquam ullahecquem C umquam ulla C rell.: nulla (n del. m. 2) unquam O sed corr. m. 1, ut videtur (Muell.): ulla umquam Kays. (ii, §17) in provincia reum absentem contra inquisitionem accusatoris tantis opibustantis opibus om. CO, tanta cupiditate esse defensum? quaestores utriusque provinciae qui isto praetore fuerant cum fascibus mihimihi om. CO1 praesto fuerunt:

hishis COπb: hi rell. porro qui successerunt, vehementer istius cupidi, liberaliter ex istius cibariis tractati, non minus acres contra me fuerunt. videte quid potuerit qui quattuor in unauna COprk: om. rell. provincia quaestores studiosissimos defensores propugnatoresque habuerit, praetorem vero cohortemque totam sic studiosam ut facile appareret non tam illis Siciliam, quam inanem offenderant, quam Verrem ipsum, qui plenus decesserat, provinciam fuissefuisse provinciam Zielinski, p. 193. minari Siculis si decrevissentdecrevissent CO al.: decressent codd. plerique legationes quae contra istum dicerentlegationes... dicerent CO: -em... -et πbk edd., minari si qui essent profecti, aliis si laudarent benignissime promittere, gravissimos privatarum rerum testis, quibus nos praesentibus denuntiavimus, eos vi custodiisque retinere.

quae cum omnia facta sintsint CO: sunt pbk, tamen unam solam scitote esse civitatem Mamertinam quae publice legatos, qui istum laudarent, miserit. eius autem legationis principem, civitatis nobilissimum civemcivem CO1: om. rell. (cf. v, §47), C. Heium, iuratum dicere audistis isti navem onerariam maximam Messanae esse publice coactis operis aedificatam; idemque Mamertinorum legatus, istius laudator, non solum istum bona sua, verum etiam sacra deosque penatis a maioribus traditos ex aedibus suis eripuisse dixit. praeclara laudatio, cum duabus in rebus legatorum una opera consumitur, in laudando atque repetendorepetendo COb: in repet. pk! atque ea ipsa civitas qua ratione istiilli bδ amica sit, dicetur certo loco; reperietis enim, quae causae benivolentiae Mamertinis erga istum sintMam. erga istum sint CO1: sint Mam. erga istum p rell., eas ipsas causas satissatis COb: om. πk iustas esse damnationis. Alia civitas nulla, iudices, publico consilio laudat.

vis illa summi imperi tantum potuit apud perpaucos homines, non civitates, ut aut levissimi quidam ex miserrimis desertissimisque oppidis invenirentur qui iniussu populi ac senatus proficiscerentur, aut iihii C qui contra istum legati decreti erantlegatos decreverant bδ, etet om. CO mandataque CO p rell.: ac mandata falso N testimonium publicum mandataque acceperant, vi ac metu retinerentur. quod ego inQuod ego id in C paucis tamen usu venisse non moleste tulituli CO: fero p rell., quo reliquae tot et tantae et tam graves civitates, tota denique Sicilia plus auctoritatis apud vos haberet, cum videretisvideretis C, et pler.: videritis O1 Par. 7786 nulla vi retineri, nullo periculo prohiberi potuissepotuisse Cp rell.: posse bδ: in O utrumque coniungitur quo minus experirentur ecquid apud vos querimoniae valerent antiquissimorum fidelissimorumque sociorum.

nam quod fortasse nonnon om. C nemo vestrum audierit, istum a Syracusanis publice laudari, id tametsi priore actione ex Heraclii Syracusani testimonio cuius modi esset cognovistis, tamen vobis alio loco ut se tota res habeat, quod ad eam civitatem attineatattineat CO: attinet rell., demonstrabitur. intellegetis enim nullis hominibus quemquam tanto odio quanto istum Syracusanis et esseet esse CO: esse πbk et fuisse.

at enim istum Siculi solisoli Siculi bδ persequuntur: cives Romani qui negotiantur in Sicilianegotiantur in Sicilia CO: in Sic. neg. p rell., corr. O1 defendunt, diligunt, salvum esse cupiunt. primum, si itain ista O1 esset, tamen vos in hac quaestione de pecuniis repetundis, quae sociorum causa constituta est lege iudicioque sociali, sociorum querimonias audire oporteret.

sed intellegere potuistis priore actione civis Romanos honestissimos ex Sicilia plurimis maximisqueplurimis maximisque scripsi C secutus, in quo est plurimos (suprascr. i) maximisq.: plurimos maximis rell. (ii, §§2, 102, 142) de rebus, et quas ipsi accepissent iniurias et quas scirent esse aliisesse aliis CO: aliis esse rell. factas, pro testimonio dicere. ego hoc quod intellego, iudices, sic confirmo. videor mihi gratum fecisse Siculis quod eorum iniurias meo labore, inimicitiisinimicitias bδ, periculo simsim C rell. praeter O1b (sum) persecutus: non minus hoc gratum me nostris civibus intellego fecisse, qui hoc existimant, iuris libertatis rerum fortunarumque suarum salutem in istius damnatione consistere.

quapropter de istius praetura Siciliensi non recuso quin ita me audiatis ut, si cuiquamsi cui b hominum om. CO1 generi hominum sive Siculorum sive nostrorum civium, si cuiquamsive cuiquam codd. ordini sive aratorum sive pecuariorumsive pecuariorum om. CO sive mercatorum probatus sit, si non horum omnium communis hostis praedoque fuerit, si cuiquam denique in re umquam ullain re umquam ulla CO: ulla in re umquam rell., corr. O1 temperarittemperavit codd., ut vos quoque eiei om. bδ temperetis.

qui simul atque ei sorte provincia Sicilia obvenit, statim Romae, ab urbeRomae ab urbe CO, Harl. 5428 (A. D. 1469): Romae et ab urbe p rell.: Romae et ad urbem Asc., Arus. Mess. antequam proficisceretur, quaerere ipse secum et agitarecogitare bδ cum suis coepit quibusnam rebus in ea provincia maximam uno anno pecuniam facere posset. nolebat in agendo discere,—tametsi nonnon om. πb provinciae rudis erat et tiro: sed Siciliaesed (si O) Sicilie CO: sed in Siciliam p rell.: ego seclusi, Gulielmium et Madvigium secutus (Cl. Rev. xviii, p. 24) paratusparatus erat CO ad praedam meditatusque venire cupiebat.

O praeclare coniectum aa Cπ: ab b: om. kO2 vulgo in illam provinciam omen communis famae atque sermonis, cum ex nomine istius quid isteiste om. bδ in provincia facturus esset perridiculeperridicule CO1k Prisc.: perridiculi p rell. homines augurabantur! etenim quis dubitare posset, cum istius in quaestura fugam et furtum recognosceret, cum in legatione oppidorum fanorumque spoliationes cogitaret, cum videret in foro latrocinia praeturae, qualis iste in quarto actu improbitatis futurus esset? atque ut intellegatis eum Romae quaesisse nonnon solum Asc. Cf. §83 infra; Stangl, Pseudoasconiana, p. 183 modo genera furandi, sed etiam nomina certissimanomina certissima CO1: nomina, certissimum rell., accipite argumentum quo facilius de singulari eius impudentia existimare possitis.

quo die Siciliam attigit—videteattigit CO1: tetigit p rell. satisne paratus ex illo omine urbano ad everrendamevertendam pδ provinciam venerit,—statim Messana litteras Halaesam mittit (quas ego istum in Italia conscripsisseconscripsisse CO: scripsisse p, Asc. arbitror; nam simul atque e navi egressus est deditdedit CO: dedit operam ut πb, et ita falsa cum interpunctione edd.), Halaesinus ad se Dio continuo veniret; se de hereditate velle cognoscere quae eius filio a propinquo homine, Apollodoro LaphironeLafyrone p: Lafirone qr, al.: L. A. ualerone C (L. Aualerone C2), venisset.

ea erat, iudices, pergrandis pecunia. hic est Dio, iudices, nunc beneficio Q. Metelli civis Romanus factus; de quo multis viris primariis testibus multorumque tabulis vobis priore actione satis factum est, HS deciensH.S.D C: HS decies O1: undecies p rell. numeratanumerata C (i, §100: ii. §§50, 142): numeratum p Asc.: -tam O1 esse ut eam causam, in qua ne tenuissima quidem dubitatio possetpossit CO1 esse, isto cognoscente obtineret; praeterea greges nobilissimarum equarumnobilissimarum equarum C b (iii, §28): -orum equorum O1 edd. abactos, argenti vestisque stragulae domi quod fuerit esse direptumdereptum C p al.; ita HS deciensdeciens C: undecies p rell. Q. Dionem, quod hereditas ei venissetvenisset CO1: obvenisset rell., nullam aliam ob causam perdidisse.

quid? haec hereditas quo praetore Dionis filio venerat? eodem quo Anniae, P. Anni senatoris filiaeanniae p. anni senatoris filiae C: in rell. varie est turbatum, eodem quo M. Liguri senatori, C. Sacerdote praetorepraetore CO: om. πk. quid? tumQuid tum C: Quid rell.; cf. Sest. §47. Habent lacunam ex homoeoteleuto Ob nemo molestus Dioni fuerat? non plus quam Liguri Sacerdote praetore. quid? tum ad Verrem quis detulit? nemo; nisi forte existimatis ei quadruplatores ad fretum praesto fuisse. ad urbem cum esset, audivit Dioni cuidam Siculo permagnam venisse hereditatem; heredemheredem COb al.: om. πk statuas iussum esse in foro ponere; nisi posuisset, Veneri Erycinae esse multatum. tametsi positae essent ex testamento, tamen putabattamen putabat CO: put. tamen rell., corr. O1, quoniam Veneris nomen esset, causam calumniaecalumnia CO1: pecuniae πkb (et falso N) se reperturum.

itaque adponit qui petat Veneri Erycinae illam hereditatem. non enim quaestor petit, ut est consuetudo, is qui Erycum montem obtinebat: petit Naevius Turpio quidam, istius excursor et emissarius, homo omnium ex illo conventu quadruplatorum deterrimus, C. Sacerdotea Sacerdote CO1 (iii, §90) praetore condemnatus iniuriarum; etenim erat eius modi causa ut ipse praetor, cum quaereret calumniatorem, paulo tamen consideratiorem reperire non posset. hunc hominemhunc hominem (corr. dionem O) CO codd.: hic hominem Hotoman Veneri absolvit, sibi condemnat. maluit videlicet homines peccare quam deos: se potius a Dione quod non licebat, quam venerem quod non debebatur auferre.

quid ego hic nunc Sex.Sexti C Pompei Chlori testimonium recitem, qui causam Dionis egitDionis egit CO al.: egit Dionis b δ corr. O1, qui omnibus rebus interfuit, hominis honestissimi, tametsi civis Romanus virtutis causa iam diu est, tamen omnium Siculorum primi ac nobilissimi? quid ipsius Q. Caecili Dionis, hominis probatissimi ac pudentissimiac pudentissimi om. CO (iii, §52): ac prud. V? quid L. Caecili, L. Ligurisluci liguris C: L. C. Liguris V, T. ManiliManili Cp al.: Manlii VO, L. Caleni? quorum omnium testimoniis de hac Dionis pecunia confirmatum est. dixit hoc idem M. Lucullus, se de his Dionis incommodis pro hospitio quod sibi cum eo esset iam ante cognosseDixit... cognosse om. CO.

quid? Lucullus, qui tum in Macedonia fuit, melius haec cognovit quam tu, Hortensi, qui Romae fuisti, ad quem Dio confugit, qui de Dionis iniuriis gravissime per litteras cum Verre questus es? nova tibi haec sunt? inopinatainopinata VCO1: et inopinata rell. (i, §126: Am. J. Ph. xxvi, p. 414)? nunc primum hoc aures tuaehoc aures tuae Vp rell.: aures hoc tuae CO1 crimen accipiunt? nihil ex Dione, nihil exex... ex VCO: de... de rell (ii, §189: Am. J. Ph. xxvi, p. 420) socru tua, femina primaria, Servilia, vetere Dionis hospita, audisti? nonne multa mei testes quae tu scis nesciunt? nonne te mihi testem in hoc crimine eripuit non istius innocentia, sed legis exceptio? recita▭ (= Recita) VCO: om. rell.. testimoniaTestimonium CO1 Lvcvlli, Chlori, Dionis. satisne vobis magnam pecuniam Venerius homo, qui e Chelidonis sinu in provinciam profectus essetSatisne... profectus esset om. CO, Veneris nomine quaesisse videtur?

accipite aliam in minore pecunia non minus impudentem calumniam. Sosippus et PhilocratesPhilocrates CO1: Epicrates rell. fratres sunt Agyrinenses. Horum pater abhinc duoduos δ et xx annos est mortuus; in cuius testamento, quodam loco si commissum quid esset, multa erat Veneri. ipso vicensimovicensimo C (ut ii, §185): vigesimo al. annoipsos xx annos bδ, cum tot intereainterea p rell.: om. CO praetores, tot quaestores, tot calumniatores in provincia fuissent, hereditas ab his Veneris nomine petita estnon est COpbr. causamCausam om. CO1 Verres cognoscit, pecuniam per VolcatiumVolcacium et 19, 21 Volcacio Stangl, Pseudoasconiana, p. 186 accipit, fere adad om. CO1 HSHS xx C: HS xx milia O1 cccc milia, aa CO1: ab vulg. duobus fratribus. multorum testimoniatestimonia CO1 al.: -um codd. pler. audistis antea. vicerunt Agyrinenses fratres ita ut egentes inanesque discederent.

at enim ad Verrem pecunia ista non pervenit. quae ista defensio estista defensio est COpbk: est ista def. ed. Rom.? utrum adseveratur in hoc an temptatur? mihi enim res nova estres nova est COpb: nova res est vulg.. Verres calumniatoremcalumniatorem CO: -es codd. pler., Asc. adponebat, Verres adesse iubebat, Verres cognoscebat, Verres iudicabat; pecuniae maximae dabantur; qui dabant causas obtinebantcausas obtinebant πb al. (Zielinski, p. 193): obtin. causas CO1, prob. Luterbacher. tu mihi ita defendas, non est ista Verri numerata pecunia? adiuvo te; mei quoque testes idem dicunt; Volcatio dicunt sese dedisse. quae vis erat inin COp: om. rell. Volcatio tanta ut HS cccc miliaHS cccc milia om. CO1 duobus hominibusduobus hom. C2bk: duob. nominibus C1O1pq (a duobus al.; i, §86) auferret? ecquis Volcatio, si sua sponte venisset, unam libellam dedisset? veniat nunc, experiatur: tecto recipiet nemo. at ego amplius dico: HS quadringentiens cepisse te arguo contra leges; nego tibi ipsi ullum nummum esse numeratum; sed cum ob tua decreta, ob edictaob edicta CO1: om. πbd, ob imperia, ob iudicia pecuniae dabantur, non erat quaerendum cuius manu numerarentur, sed cuius iniuria cogerentur.

comites illi tui delecti manus erant tuae; praefecti, scribae, accensi, mediciaccensi medici CO1: med. acc. p rell., haruspices, praecones manus erant tuae; ut quisquequo quisque πk te maxime cognatione adfinitate necessitudine aliqua attingebat, ita maxime manus tua putabatur; cohors tota illatota illa CO1: tota tua illa π: tua tota illa Par. 7786: tota illa tua bδ, quae plus mali Siciliae deditSiciliae dedit C codd.: dedit Sic. vulg. quam si centum cohortes fugitivorum fuissent, tua manus sine controversia fuit. quicquid ab horum quopiam captum est, id non modo tibi datum, sed tua manu numeratumnumeratum sit CO1 (om. iudicari) iudicari necesse est. nam si hanc defensionem probabitis, non accepitaccepit C: accipit πbk ipse, licet omnia de pecuniis repetundis iudicia tollatis. nemo umquam reus tam nocensreus tamVerba tam convictus in marg. O videntur inrepsisse ex simili loco, i, §10 nocens Cp al.: v. Anecd. p. xxvii-xxviii. adducetur qui ista defensione non possit uti; etenim cum Verres utatur, quis erit umquam posthac reus tam perditus qui non ad Q. \Muci innocentiam referatur, si cum isto conferatur? neque nunc tam isti mihiisti mihi C: mihi isti p rell. Verrem defendere videntur quam in Verre defensionis temptare rationem.

qua de re, iudices, magnoperemagnopere Cp (i, §27): magno opere edd.; cf. §173 vobis providendum est: pertinet hoc ad summam rem publicamrem p. COp: rei p. rell. et ad existimationem ordinis nostrinostri CO1: om. p rell. salutemque sociorum. si enim innocentes existimari volumus, non solum nosnos abstinentes codd. praeter CO1, sed etiam nostros comitesnostros comites Cpb al.: com. nostr. O1 praestare debemus. primum omniumomnium om. CO (add. O1 (add. O1) opera danda est ut eos nobiscum educamuseducamus CO: ducamus rell. qui nostrae famae capitique consulant; deinde, si in hominibus eligendis nos spes amicitiae fefellerit, ut vindicemusiudicemus pq (indic. r), missos faciamus, semper ita vivamus ut rationem reddendam nobis arbitremur. Africani est hoc, hominis liberalissimi—verum tamen ea liberalitas est probanda quae sine periculo existimationis est, ut in illo fuit:

cum ab eo quidam vetus adsectator et exet ex CO1: ex rell. numero amicorum non impetraret utiuti COp: ut bqr Par. 7786 se praefectum in Africam duceret, et id ferret moleste, noli, inquit, mirari si tu hoc a metu hoc a me CO1b: tu a me hoc rell. non impetras. ego iam pridem ab eo cui meam existimationem caram fore arbitror peto ut mecum praefectus proficiscatur, et adhuc impetrare non possum. etenim re vera multo magis est petendum ab hominibus, si salvi et honestiet honesti CO: om. p rell. esse volumus, ut eant nobiscum in provinciam, quamquam CO: quam hoc illis rell. in benefici loco deferendum. sed tu cum et tuos amicos in provinciam quasi in praedam invitabas et cum iisis C: his O1: illis pb al. ac per eos praedabare et eos in contione anulis aureis donabas, non statuebas tibi non solum de tuisde tuis CO1: de te rell., sed etiam de illorum factis rationem esse reddendam?

cum hos sibi quaestus constituisset magnos atque uberes ex hishis C codd.: iis edd. causis quas ipse instituerat cum consilio, hoc est cum sua cohorte, cognoscere, tum illud infinitum genus invenerat ad innumerabilem pecuniam corripiendam. Dubium nemini est quin omnes omnium pecuniae positae sint in eorum potestate qui iudicia dant, et eorum qui iudicant, quin nemo vestrum possit aedis suas, nemo fundum, nemo bona patria obtinere, si, cum haec a quopiam vestrum petita sint, praetor improbus, cui nemo intercedereintercedere cOp Asc.: interdicere rell. possit, det quem velit iudicem, iudex nequam et levis quod praetor iusserit iudicet.

si vero illud quoque acceditaccedit c (accidit? i, §§4, 39): accidet πbO2: accedet k, ut praetor in ea verbain ea verba praetor vulg. L. O1 Asc.: om. rell. iudicium det ut vel L. Octavius Balbus iudex, homo et iuris et offici peritissimus, non possit aliter iudicare, —si iudicium sit eius modieius modi Ob: eiusdem modi codd. pler. L. Octavivs ivdex esto. si paret fvndum Capenatem, qvo de agitvr, ex ivre Qviritivm P. Servili esse, neqve is fvndvs Q. Catvlo restitvetvr, non necesse erit L. Octavio iudici cogere P. Servilium Q. Catulo fundum restituere, aut condemnare eum quem non oporteat? eius modi totum ius praetorium, omnisante omnis habent codd. iterum eiusdem modi (eiusmodi b): om. O: secl. Muell., ego delevi res iudiciaria fuit in Sicilia per triennium Verre praetore. decreta eius modiEius modi decreta O, si non accipit qvod te debere dicis, accvses; si petitpetit Manutius: patitur codd, dvcas: C. Fuficium duci iussit petitorem, L. Suettium, L. RaciliumAcilium, Accilium cO1. iudicia eius modieius modi O: huius modi p rell.: qui cives Romani erant iudicabantiudicabant addidi (Cl. Rev. xviii, p. 24) si Siculi essent, cum Siculos eorumcum Siculos eorum Lamb., Donatum secutus ad Ter. Phorm. ii, 1, 36: cum Siculorum coni. Steph.: cum Siculi eorum N: tum (tamen b) si eorum p rell. Asc. legibus daridare O1π oporteret, qui Siculi, si cives Romani essent.

verum ut totum genus amplectaminicomplectamini Asc. iudiciorum, prius iura Siculorum, deinde istius instituta cognoscite.

Siculi hoc iure sunt ut, quod civis cum cive agat, domi certet suis legibus, quod Siculus cum Siculo non eiusdem civitatis, ut de eo praetor iudices ex P. Rupili decreto, quod is de decem legatorum sententiasententiis O1 (ii, §39) statuit, quam illi legemilli legem cO: Siculi legem πk: legem Sic. bδ Rupiliam vocant, sortiatur. quod privatus a populo petit aut populus a privato, senatus ex aliqua civitate qui iudicet datur, cum alternae civitates reiectae sunt; quod civis Romanus a Siculo petit, Siculus iudexiudex O: iudex datur p rell., quod Siculus a civi Romano, civis Romanus datur; ceterarum rerumrerum om. VO1 selecti iudices ex conventu civium Romanorumconv. civ. Rom. VO: civ. Rom. conv. πb Asc. proponi solent. inter aratores et decumanos lege frumentaria, quam Hieronicam appellant, iudicia fiunt.

haec omnia isto praetore non modo perturbata, sed plane et Siculis et civibus Romanis erepta sunt. primum suae leges: quod civiscivi cO1: cive rell. cum civi ageret, aut eum iudicem quem commodum erat,—praeconem, haruspicem, medicum suum,—dabat, aut si legibus erat iudicium constitutum et ad civem suumsuum civem V iudicem venerant, libere civi iudicare non licebat. edictum enim hominis cognoscite, quo edicto omnia iudicia redegerat in suam potestatem, si qvisi qui cOp al.: si quis bδ perperam ivdicasset, se cognitvrvm; cvm cognossetcognovisset V: cognosceret O1 (i, §18), animadversvrvm. Idque cum faciebat, nemo dubitabat quin, cum iudex alium de suo iudicio putaret iudicaturum seque in eo capitis periculum aditurum, voluntatem spectaretspectaret c: expectraret O: spectet V rell. eius quem statim de capite suo putaretputaret Vc: putet O rell. iudicaturum.

selecti exex O: e rell. conventu aut propositi ex negotiatoribusex negot. prop. O iudices nulli: haec copia, quam dico, iudicum cohors non Q. Scaevolae, qui tamen de cohorte sua dare non solebatdare nolebat O, sed C. Verris. cuius modi cohortem putatis hoc principe fuisse? sicubiSicubi scripsi: sicuti codd.: † sicuti... Eum quoque edd. videtis edictum, sl qviSi qui O1: si quid rell. perperam ivdicarit senatvs, eum quoque ostendam, si quando sit datus, coactu istius quod non senserit iudicasse. ex lege Rupilia sortitio nulla, nisi cum nihil intererat istius; lege Hieronica iudicia plurimarum controversiarum sublata uno nomine omnia; de conventu ac negotiatoribus nulli iudices. quantam potestatem habuerit videtis, quas res gesserit cognoscite.

Heraclius est Hieronis filius Syracusanus, homo in primis domi suae nobilis et ante hunc praetorem vel pecuniosissimus Syracusanorum, nunc nulla alia calamitate nisi istius avaritia atque iniuria pauperrimus. huic hereditas ad HS facile triciens venit testamento propinqui sui Heraclii, plena domusdomus om. O: ii, §36 caelati argenti optimiplena celatia optimi argenti O multaeque stragulae vestis pretiosorumquepretiosorumque cO: pretiosissimorumque rell. mancipiorum; quibus in rebus istius cupiditates et insaniasinsanias cO1: -am rell. quis ignorat? erat in sermone res, magnam Heraclio pecuniampecuniam Heraclio O relictamrelictam cOpk: inseruit s. l. venisse p2: venisse relicatam qr: venisse bδ; non solum Heraclium divitem, sed etiam ornatum supellectile, argento, veste, mancipiis futurum.

audit haec etiam Verres, et primoprimum O leniore O1b: leviore rell. illo suo leniore artificio Heraclium adgredi conatur, ut eum roget inspiciendainspiciunda O1, quae non reddatAn quae mox reddat? (C. R. xviii. 24). deinde a quibusdam Syracusanis admonetur,—hi autem quidam erantquidam erant pb rell.: erant quidam Oqr adfines istius, quorum iste uxores numquam alienas existimavit, Cleomenes et Aeschrio, qui quantum apud istum et quam turpi de causa potuerint ex reliquis criminibus intellegetis: hi, ut dico, hominem admonent rem esse praeclaram, refertamante refertam add. Lamb. domum (supra §35) Fort. (post-laram) larem refertum? omnibus rebus, ipsum autem Heraclium hominem esse maiorem natu, non promptissimum; eum praeter Marcellos patronum, quem suo iureiure suo δ adire aut appellare posset, habere neminem; esse in eo testamento quo ille heres esset scriptusscriptus O1: scriptum rell., ut statuas in palaestra deberet ponere. faciemus ut palaestritae negent ex testamentoex test. neg. O esse positas, petant hereditatem, quod eam palaestrae commissam essecommissam esse cO: commisisse rell. dicant.

placuit ratio Verri; nam hoc animo providebat, cum tanta hereditas in controversiam venisset iudicioque peteretur, fieri non posse ut sine praeda ipse discederet. adprobat consilium; auctor est ut quam primum agere incipiant, hominemque id aetatis minime litigiosum quam tumultuosissime adoriantur. scribitur Heraclio dica. primo mirantur omnes improbitatem calumniae; deinde qui istum nossent partim suspicabantur, partim plane videbant adiectum esse oculum hereditati. interea dies advenit quo die sese ex instituto ac lege Rupilia dicas sortiturum Syracusis iste edixerat. paratus ad hanc dicam sortiendam venerat. tum eum docet Heraclius non posse eo die sortiri, quod lex Rupilia vetaret diebus xxx sortiri dicam quibus scripta esset. dies xxx nondum fuerant. sperabat Heraclius, si illum diem effugisset, ante alteram sortitionem Q. Arrium, quem provincia tum maxime exspectabat, successurum.

iste omnibus dicisdicis cO1: iudiciis p rell. diem distulit, et eam diem constituit ut hanc Heraclii dicam sortiri post dies triginta ex lege posset. posteaquampostquam O ea dies venit, iste incipit simulare se velle sortiri. Heraclius cum advocatis adit et postulat ut sibi cum palaestritis, hoc est cum populo Syracusano, aequo iure disceptare liceat. adversarii postulant ut in eam rem iudices dentur, ex iisiis Lamb.: his codd. civitatibus quae in id forum convenirentconvenerant cO1 electi, qui Verri viderentur: Heraclius contra, ut iudices exex πk (§42 infra): e vulg. lege Rupilia dentur, ut ab institutis superiorum, ab auctoritatedentur ne ab auct. (mediis omissis)... recedatur O1 senatus, ab iure omnium Siculorum ne recedatur.

quid ego istius in iure dicundodicundo cO1 al.: dicendo pq libidinem et sceleraet scelera c: scelera O: om. rell. demonstrem? quis vestrum non inin O: ex rell. urbana iuris dictione cognovit? quis umquam isto praetore Chelidone invita lege agere potuit? non istum, ut non neminem, provincia corrupit; idem fuit qui Romae. cum id quod omnes intellegebant diceret Heraclius, ius esse certumcertum ius esse O Siculis inter se quo iure certarent, legem esse Rupiliam quam P. Rupilius consulP. Rup. consul cO: praetor Rup. ex S. C. rell. de decem legatorum sententia dedisset, hanchanc cO1: hoc rell. omnis semper in Sicilia consules praetoresque servasse, negavit se e legese e lege scripsi (§42 infra): se lege cO1: se iudices e lege rell. Rupilia sortiturum: quinque iudices, quos commodum ipsiipsi commodum O fuit, dedit.

quid hoc hominehoc homine cO: huic homini rell. facias? quod supplicium dignum libidine eius invenias? praescriptum tibi cum esset, homo deterrime etdeterrime et om. cO impudentissime, quem ad modum iudices inter Siculos dares, cum imperatoris populi Romani auctoritas, legatorum decem, summorum hominum, dignitas, senatus consultum intercederet, quo senatusquo senatus scripsi: cuius (=quo s.) codd. consulto P. Rupilius de decemde decem scripsi: ċxċ O1: ex b Fabricianus legatorum sententia leges in Sicilia constituerat, cum omnes ante te praetorem Rupilias leges etleges et cOp: leges bδ in ceteris rebus et in iudiciis maximeet in iudiciis maxime om. cO servassentservassent cO1: observassent rell., tu ausus es pro nihilo prae tua praeda tot res sanctissimas ducere? tibi nulla lex fuit, nulla religio, nullus existimationis pudor, nullus iudici metus? nullius apud te gravis auctoritas, nullum exemplum quod sequi velles?

verum, ut institui dicere, quinque iudicibus nulla lege, nullo instituto, nulla reiectionereiectione cO1: religione rell., nulla sorte ex libidine istius datis, non qui causam cognoscerent, sed qui quod imperatum esset iudicarent, eo die nihil actum est; adesse iubentur postridie. Heraclius interea, cum omnis insidias fortunis suis a praetore fieri videret, capit consilium de amicorum et propinquorum sententia non adesse ad iudicium; itaque illa nocte Syracusisilla nocte Syr. Opq: Syr. illa nocte b al. (prob. Zielinski, p. 193) profugit. iste postridiepostridie O1: postero die p rell. mane, cum multo maturius quam umquam antea surrexisset, iudices citari iubet. Vbi comperit Heraclium non adesse, cogere incipit eos ut absentem Heraclium condemnent. illi eum commonefaciunt ut, si sibisibi cO: ei p rell. videaturvideretur (om. utatur)... ne cogat cO (negogat p), utatur instituto suo nec cogat ante horam decimam de absente secundum praesentem iudicare: impetrant.

interea sane perturbatus et ipse et eius amici et consiliarii moleste ferre coeperunt Heraclium profugisse; putabant absentis damnationem, praesertim tantae pecuniae, multo invidiosiorem fore quam si praesens damnatus esset. eo accedebataccedere V quod iudices eex V lege Rupilia dati non erant; multo etiam rem turpiorem forefore cO: om. rell. et iniquiorem visum iri intellegebant. itaque hoc dum corrigere vultuolt V, apertior eius cupiditas improbitasque facta est. nam illis quinque iudicibus uti se negat; iubet, id quod initio lege Rupilia fieri oportuerat, citari Heraclium et eos qui dicam scripserant; aitait VcOk: aitque pq se iudices ex legeċcċ ex lege cO: lege V (§39, supra) velle sortiri. quod ab eo pridie, cum multis lacrimis cum oraretcum oraret V rell. (cf. ii, §57: iii, §67): oraret (om. cum) cO1 atque obsecraretatque obsecraret om. cO1, Heraclius impetrare non potuerat, id ei postridiepostridie VcO: postero die p rell. venit in mentem, ex legeex lege VO: e lege rell. Rupilia sortiri dicas oportere. educit ex urna tristris om. V; hishis Ob: iis edd. ut absentem Heraclium condemnent imperat; itaque condemnant.

quae, malum, ista fuit amentia! Ecquando te rationem factorum tuorum redditurum putasti? ecquando his de rebus talis viros audituros existimasti? petatur hereditas eaea om. O1, quae nulla debetur, in praedam praetoris? interponatur nomen civitatis? imponatur honestae civitati turpissima persona calumniae? neque hoc solum, sed ita res agaturagatur cOb: agitur rell. ut ne simulatio quidem aequitatis ulla adhibeatur? nam, per deos immortalis, quid interest utrum praetor imperet vique cogat aliquem de suis bonis omnibus decedere, an huiusce modi iudicium det, quo iudicio indicta causa fortunis omnibus everti necesse sitest O: everti sit necesse coni. Zielinski (p. 193)?

profecto enim negare non potesnegari non potest O te ex lege Rupilia sortiri iudices debuisse, cum praesertim Heraclius id postularet. sin illud dicisdicis O (§12; iii, §48): dices rell. (Div. §12), te Heraclii voluntate ab lege recessisse, ipse te impedies, ipse tua defensione implicabere; quare enim primum illeille O1: ille ipse rell. adesse noluit, cum ex eo numero iudices haberet quos postularatpostularet O1 Par. 7786? deinde tu cur post illius fugam iudices alios sortitus es, si eos qui erant antea dati utriusque dederas voluntate? deinde ceteras dicas omnis illo foro M. Postumius quaestor sortitus est: hanc solam tu illo conventu reperiere sortitus.

ergo, inquietinquit O1 aliquis, donavit populo Syracusano illam hereditatem. primum, si id confiteri velim, tamen istum condemnetis necesse est; neque enim permissum est ut impune nobis liceat, quod alicui eripuerimus, id alteri tradere. verum ex ista reperietis hereditate ita istumistum ita O (Div. § ii, §100; iii, §145) praedatum ut perpauca occulte fecerit; populumpopulum O1: populum quidem rell. Syracusanum in maximam invidiam sua infamia, alieno praemio pervenisse, paucos Syracusanos,—eos qui nunc senunc se Oπk: se nunc b vulg. publice laudationis causa venisse dicunt,—et tunctunc πb: dū O: tum edd. participes praedae fuisse et nunc non ad istius laudationem, sed ad communem litium aestimationem venissesed ad... venisse om. cO. posteaquam damnatus est absens, non solum illius hereditatis de qua ambigebatur, quae erat HS triciens, sed omnium bonorum paternorum ipsius Heraclii, quae non minor erat pecunia, palaestrae Syracusanorum, hoc est Syracusanis, possessio traditur.

quae est ista praetura? eripis hereditatem quae venerat a propinquo, venerat testamento, venerat legibus; quae bona is qui testamentum feceratfecerat c Arus. Mess.: fecerant O1: fecit p rell. huic Heraclio, aliquanto ante quamaliq. ante quam πk Arus. Mess.: ante aliquanto ante quam O (cf. iii, §178 ubi habet O videtur mihi videtur contra rell. mihi videtur): ante aliquanto quam vulg. (aliquanto om. bδ Par. 7786) est mortuus, omnia utenda ac possidenda tradiderat, cuius hereditatis, cum ille aliquanto ante te praetorem esset mortuus, controversia fuerat nulla, mentionem fecerat nemo. verum esto. eripe hereditatem propinquis, da palaestritis, praedare in bonis alienis nomine civitatis, everte leges, testamenta, voluntates mortuorum, iura vivorum: num etiam patriis Heraclium bonis exturbare oportuit? qui simul ac profugit, quam impudenter, quam palam, quam acerbe, di immortales, illa bona direpta sunt! quam illa res calamitosa Heraclio, quaestuosa Verri, turpis Syracusanis, miseranda omnibus videbatur! namIam O illud quidem statim curatur, ut quicquid caelati argenti fuit in illis bonis ad istum deferatur, quicquid Corinthiorum vasorum, stragulae vestis: haec nemo dubitabat quin non modo ex illa domo capta et oppressa, verum ex tota provincia ad istum comportari necesse esset. mancipiaMancupia O quae voluitvoluerat O1 abduxit, alia divisit; auctio facta est, in qua cohors istius invicta dominata est.

verum illud est praeclarum. Syracusani qui praefuerant his Heraclii bonis verbo redigendis, re dispertiendisdispertiendis O p rell.: dissipandis vulg., reddebant eorum negotiorum rationem in senatu; dicebant scyphorum paria complura, hydrias argenteas pretiosaspretiosas cO: pretiosam rell., vestem stragulam multammultam c: om. O, mancipia pretiosapretiosam vestem stragulam, multa mancipia vulg. data esse Verridata esse Verri cO: Verri data esse p rell. (Ziel. p. 193); dicebant quantum cuique eius iussu nummorum esset datum. gemebant Syracusani, sed tamen patiebantur. repente recitatur uno nomine HS cccccc (§50 infra) cO: ccc quinquaginta milia vulg. (et falso N) iussu praetoris data esseesse O: om. rell.. fit maximus clamor omnium, non modo optimi cuiusque neque eorum quibus indignum semper visum erat bona privatibona privati (privata k) codd.: privata bona O edd.: privati bona Klotz populi nomine per summam iniuriam erepta, verum etiam ipsi illiilli ipsi O auctores iniuriae et ex aliqua particula socii praedae ac rapinarum clamare coeperunt sibi ut haberet hereditatem. tantus in curia clamor factus est ut populus concurreret.

res ab omni conventu cognita celeriter isti domumiste mutet domum cO, unde ingeniose Herelius isti Mucio nuntiatur. homo inimicus iis qui recitassent, hostis omnibus qui acclamassent, exarsit iracundia ac stomacho; verum tamen fuit tum sui dissimilis. Nostis os hominis, nostis audaciam; tamen tum rumore populi et clamorerumore pop. et clamore p rell.: rumore populique clamore k: rumore et clamore populi O1 et manifesto furtomanifesto furto (forte) O: furt. man. p rell. grandis pecuniae perturbatus est. Vbi se collegit, vocat ad se Syracusanos; qui non possetqui non posset cO1: quia (qui qrk) non possunt πk negare ab illis pecuniam datam, non quaesivit procul alicunde, (neque enim probaret), sed proximum, paene alterum filium, quem illam pecuniam diceret abstulisse; ostendit se reddere coacturum. qui posteaquam id audivit, habuit et dignitatis et aetatis etet cO1: om. rell. nobilitatis suae rationem; verba apud senatum fecit, docuit ad se nihil pertinere; de isto, id quod omnes videbant, nene O1: neque rell. ille quidem obscure locutus est. itaque illi Syracusani statuam postea statuerunt, et is, utut cO1: ubi rell. primum potuit, istum reliquit de provinciaque decessit.

et tamen aiunt eum queri solere non numquam senon inique se O miserum quod non suis, sed suorumsuorum cO1: comitum rell. peccatis et criminibuset crim. codd. praeter O (criminibusque) prematur. triennium provinciam obtinuisti; gener, lectuselectus codd. adulescens, unum annum tecum fuit; sodales, viri fortes, legati tui primo anno te reliquerunt; unus legatus P. Tadius qui erat reliquus non ita tecum multumtecum multum πk: multum tecum O ed. Rom. una codd.: tecum una O1: una tecum corr. m. 1 fuit; qui si semper una fuisset, tamen summa curasumma cura om. O cum tuae, tum multo etiam magis suae famae pepercisset. quid est quod tu alios accuses? quid est quam ob rem putes te tuam culpam non modo derivare in aliquem, sed communicare cum altero posse?

numerantur illa HS ccc Syracusanis. ea quem ad modum ad istum postea per pseudothyrum revertantur, tabulis vobis testibusquetestibusque O: et test. p rell., iudices, planum faciam.

ex hac iniquitate istius et improbitate, iudices, quod praeda ex illis bonis ad multos SyracusanosSyracusanos om. O invito populo senatuque Syracusano venerat, et illa scelera quae peret illa scelera quae per p rell. (Cluent. §191): illa scelera per O: etiam illa scelera sunt quae per Lamb. 1584 (ex c=Fabric.?) Grut. (ex c=Metell.?) Theomnastum et Aeschrionem et Dionysodorum et Cleomenem invitissima civitate illailla O: om. rell. facta sunt: primum ut urbs tota spoliaretur, qua de re alius mihi locus ad dicendum est constitutus; ut omnia signa iste per eos homines quos nominavi, omne ebur ex aedibus sacris, omnis undique tabulas pictas, deorum denique simulacra quae vellet auferret; deinde ut in curia Syracusis, quem locum illi βουλευτήριον nominebuleuterium nominant p al. appellant, honestissimo loco et apud illos clarissimo, ubi illius ipsius M. Marcelli,—qui eum Syracusanis locum, quem eripere belli ac victoriae lege posset, conservavit etac O1 reddidit,—statua ex aere factaex aere facta om. cO: ex aere facta est pbr: est ex aere f. vulg. est, ibi inauratam istius et alteram filio statuam ponerentponerent O1: posuerint, -unt p rell., ut dum istius hominis memoria maneret senatus Syracusanus sine lacrimis et gemitu in curia esse non posset.

per eosdem istius furtorum iniuriarum uxorumque socios istius imperio Syracusis Marcellia tolluntur maximo gemitu luctuqueet luctu O civitatis, quem illi diem festum cum recentibus beneficiis C. MarcelliC. O: M. rell. debitum reddebant, tum generi nomini familiae Marcellorum maxima voluntate tribuebant. Mithridates in Asia, cum eam provinciam totam occupasset, Mucia non sustulit. Hostis, et hostis in ceteris rebus nimis ferus et immanis, tamen honorem hominis deorum religione consecratum violare noluit: tu SyracusanosSyracusanis bδ unum diem festum Marcellis impertire noluistivetuisti πb, per quos illi adepti sunt ut ceteros dies festos agitareagitare cO1: agere rell. possent O1 possint rell. possent?

at vero praeclarum diem illisillis cO1: om. rell. reposuisti Verria ut agerent, et ut ad eum diem quae sacris epulisque opus essent in compluris annos locarentur! iam in tanta istius impudentia remittendum aliquid videtur, ne omnia contendamus, ne omnia cum dolore agere videamur. nam me dies vox latera deficiant, si hoc nunc vociferarivociferari cO: -are rell. velim, quam miserum indignumque sit istius nomine apud eos diem festum esse qui se istius opera funditus exstinctos esse arbitrenturarbitrantur O (ii, §158). O Verria praeclara! quo accessisti, quaesoquo accessisti quaeso scripsi: quo acc. quasi c: acc. quo quasi O: quo quasi acc. br, unde Lambinus quo quaeso acc.: quo om. pq, quo non attuleris tecum istumistum tecum O diem? etenim quam tu domum, quam urbem adisti, quod fanum denique, quod non eversum atque extersum reliqueris? quare appellentur sane ista Verria, quae non ex nomine sed ex manibusmoribus Manut. naturaque tua constituta esse videantur.

quam facile serpat iniuria et peccandi consuetudo, quam non facile reprimatur, videte, iudices. Bidis oppidum est tenue sane, non longe a Syracusis. hicHic O Non.: huius p rell. longe primus civitatis est Epicrates quidamquidam Epicrates O (pessime, Zielinski, p. 193). huic hereditas HS quingentorum milium venerat a muliere quadam propinqua, atque ita propinqua ut, ea etiamsi intestata esset mortua, Epicratem Bidinorum legibus heredem esse oporteret. recensrecens O: recens Syracusana rell. erat illa res quam ante demonstravi, de Heraclio Syracusano, qui bona non perdidisset nisi ei venisset hereditas. huic quoque Epicrati venerat, ut dixi, hereditas.

cogitare coeperunt eius inimici nihilo minus eodem praetore hunc evertieverti hunc O bonis posse quoquo codd. praeter V (quam add. s. l. quemadmodum) Heraclius esset eversus. rem occulte instituunt; ad Verrem per eius interpretes deferunt. ita causa componitur ut item palaestritae BidiniBidini VcO1: Bidenses rell. peterent ab Epicrate hereditatemhereditatem om. cO, quem ad modum palaestritae Syracusani ab Heraclio petivissent. numquam1 vos praetorem tam palaestricum vidistis; verum ita palaestritas defendebat ut ab illis ipse unctior abiretabiret VcO1: discederet rell.. qui statim, quo quidquo quid scripsi (C. R. xviii, p. 24): quod codd. Habet V qui statim quod statim praesensisset praesens esset, iubet cuidam amicorum suorumsuorum Vπk: om. cO (ii, §83): suor. amic. b al. numerari HS lxxx.

res occultari satis non potuit; per quendam eorum qui interfuerant fit Epicrates certior. primoPrimum O (§36 supra) contemnere et neglegere coepitcontemnere et neglegere coepit V: negl. et cont. c. pr rell.: negl. c. et cont. O, quod causa prorsus quod disputari posset nihil habebat. deinde cum de Heraclio cogitaret et istius libidinem nosset, commodissimum putavit esse de provincia clam abire; itaque fecit; profectus est Regium. quod ubi auditum est, aestuare illi qui pecuniam dederant, putare nihil agi posse absente Epicrate; nam Heraclius tamen adfuerat, cum primoprimo VO1: primum πb sunt dati iudices; de hoc qui, antequam aditum in ius esset, antequam mentio denique controversiae facta esset ulla, discessisset, putabant nihil agi posse. homines Regium proficiscuntur; Epicratem conveniunt; demonstrantet demonstr. O, id quod ille sciebat, se HS lxxx dedisse; rogant eum ut sibisibi VcO: om. rell. id quod ab ipsis abisset pecuniae curet, ab sese caveat quem ad modum velit, de illa hereditate cum Epicrate neminem esse acturum.

Epicrates homines multis verbis ab se male acceptosmale acc. ab se V fort. recte dimittitdimittit VO1: dimisit rell.; redeunt illi Regio Syracusas, queri cum multis, ut fit, incipiunt sese V: sese rell. HS lxxx nummum frustra dedisse. res percrebruit et in ore atque sermone omnium coepit esse. Verres refertrem refert Kahntio auct. Iord. illamillam codd.: illam fabulam Muell.: fabulam Luterbacher suam Syracusanam; ait se velle de illis HS lxxx cognoscere; advocat multos. dicunt Bidini Volcatio se dedisse; illud non addunt, iussu istius. Volcatium vocat, pecuniam referri imperatimperat codd. praeter O (iubet). Volcatius animo aequissimo nummos adfert, qui nihil amitteret, reddit inspectantibus multis: Bidini nummos auferunt.

dicet aliquis, quid ergo in hoc Verrem reprehendis, qui non modo ipse fur non est, sed ne alium quidem passus est esse? attendite; iam intellegetis hanc pecuniam, quaequae O: qua rell. via modo visa est exire ab isto, eodemeodem scripsi: eadem codd. praeter O1 (eam = eandem?). Cf. ii, §50; Cl. Rev. xx. 256 semita revertisse. quid enim debuit praetor facere, cum consilio re cognitare cognita p rell. praeter O1 (cognita causa) cum comperisset suum comitem iuris decreti iudici corrumpendi causa,—qua in re ipsius praetoris caput existimatioque ageretur, —pecuniampecuniam om. δ accepisse, Bidinos autem pecuniam contra praetoris famam ac fortunas dedisse? non et in eum qui accepisset animadvertissetanimadvertisset cO1: animum advertisse pqk et in eos qui dedissent? tu, qui institueras in eos animadvertere qui perperam iudicassent, —quod saepe per imprudentiam fit,—hos pateris impune discedere qui ob tuum decretumob tuum decretum om. O; sed cf. § 26 supra, ob tuum iudicium pecuniam aut dandam aut accipiendam putarantputabant O?

Volcatius idem apud te postea fuit, eques Romanus, tanta accepta ignominia; nam quid est turpius ingenuo, quid minus libero dignum quam in conventu maximo cogi a magistratu furtum reddere? qui si eo animo esset quo non modo eques Romanus, sed quivis liber debet esse, aspicere te postea non potuisset; inimicus, hostis esset tanta contumelia accepta, nisi tecum tumtecum tum Opq: tecum vulg. conlusisset et tuae potius existimationi servisset quam suae. qui quam tibi amicus non modo tumtum codd.: tam diu Muell. fuerit quam diu tecum in provincia fuit, verum etiam nunc sit cum iam a ceteris amicis relictus es, et tu intellegis et nos existimare possumus. anAd O: fortasse At? hoc solum argumentum est nihil isto imprudente factum, quod Volcatius ei non succensuit? quod iste neque in Volcatium nequeneque... neque Oq: nec... neque pr: nec... nec b edd. in Bidinos animadvertitanimum advertit p?

est magnum argumentum, verum illud maximum, quod illis ipsis Bidinis, quibus isteiste Muell.: ipse cO: om. V rell. iratus esse debuit, a quibus comperit, quod iure agere cum Epicrate nihil possent, etiamsi adesset, idcirco suum decretum pecunia esse temptatum: iisis V: his vulg., inquam, ipsis non modo illam hereditatem quae Epicrati venerat, sed, ut in Heraclio Syracusano, item in hoc,—paulo etiam atrocius, quod Epicrates appellatus omnino non erat,—bona patria fortunasque eius Bidinis tradidit. ostendit enim novo modo, si quis quid dede V: om. pb rell.: ab vulg. absente peteret, sese om. V auditurum. adeunt Bidini, petunt hereditatem; procuratores postulant ut se ad leges suas reiciat aut ex lege Rupilia dicamdicam V p al.: litem O1: legem bδ scribi iubeat. adversarii non audebant contra dicere: exitus nullus reperiebatur. insimulant hominem fraudandi causa discessisse; postulant ut bona possidere iubeatiubeat VcO1: liceat p rell..

debebat Epicrates nummum nullumnullum om. V: nullum nummum b al. nemini; amici, si quis quid peteret, iudicio se passuros, iudicatum solvi satis daturos esse dicebant. cum omnia consilia frigerent, admonitu istius insimulare coeperunt Epicratem litteras publicas corrupisse, a qua suspicione ille aberat plurimum: actionem eius rei postulant. amici recusare ne quod iudiciumiudicium VO: novum iud. p rell. neve ipsius cognitio illo absente de existimatione eiuseius existim. O constitueretur, et simul illud idemillud idem (item V) VO: idem illud p rell. postulare non desistebant ut se ad leges suas reiceret.

iste amplamamplam VOp: occasionem s. l. addidit ut glossam p1: amplam occasionem qrk: ampl. occ. calumniae bδ edd. Cf. Rufin. Hist. x. 12 amplam temporis nactus (occasionem addunt edd.); Serv. ad Aen. vii. 796 ἀπὸ τῆ λαβῆς, quam Latine amplam vocamus: v. R. Schöll, Archiv, i. 534; The saur. Latin. s. v. ampla nactus, ubi videt esse aliquid quod amici absente Epicrate nollent defendere, adseverat se eius rei in primis actionem1 daturum. cum omnes perspicerent ad istum non modo illos nummos qui per simulationem ab isto exierant revertisse, sed multo etiam pluris eum postea nummos abstulisse, amici Epicratem defendere destiterunt, iste Epicratis bona Bidinos omnia possidere et sibi habere iussit. ad illa HS d hereditaria accessit ipsius antiqua HS quindeciens pecunia. Vtrum res ab initio ita ducta est an ad extremum ita perducta, an ita parva est pecunia, an is homohomo om. O Verres ut haec quae dixi gratiis facta esse videanturvideantur esse O (§108 infra)?

hic nunc de miseria Siculorum, iudices, audite. et Heraclius ille Syracusanus et hic Bidinus Epicrates expulsi bonis omnibus Romam venerunt; sordidati, maxima barba et capillo, Romae bienniumbiennio V prope fuerunt. cumCum Op rell.: quod ad V (quoad Mai) L. MetellusL. VO: Q. p rell. in provinciamin provinciam codd. praeter O, in quo est hinc: fort. hinc in provinciam. Clausulam vindicat Zielinski, pp. 193-4 profectus est, tum isti bene commendati cum Metello una proficiscuntur. Metellus, simul ac venitsimul ac venit Vp et pler.: simul advenit cO1k Syracusas, utrumque resciditrescidit cO: rescindit Vπb, et de Epicrate et de Heraclio. in utriusque bonis nihil erat quod restitui posset, nisi si quidnisi si quid cO: n. si quod π: n. quod Vb rell. moveri loco non potueratpotuerat cO1: poterat rell. (corr. V ex poteret). Vtrumque improbat Zielinski, p. 194.

fecerat hochoc O: haec rell. egregie primo adventu Metellus, ut omnis istius iniurias, quas modo posset, rescinderet et inritas faceret. quodQuod cO: om. Vp rell. Heraclium restitui iusserat acac cO: om. p rell. non restituebatur, quisquis erat eductus senator Syracusanus ab Heraclio, duci iubebat; itaque permulti ducti sunt. Epicrates quidem continuo est restitutus. Alia iudicia Lilybaei, alia Agrigenti, alia Panhormialia Panhormi om. VO1 restituta sunt. census qui isto praetore sunt habiti non servaturum se Metellus ostenderat; decumas quas iste contra legem Hieronicam vendiderat sese venditurum Hieronica lege edixerat. omnia erant Metelli eius modi ut non tam suam praeturam gerere quam istius praeturam retexere videretur. simul atque ego in Siciliam veni, mutatus est.

venerat ad eum illo biduo Laetilius quidam, homo non alienus a litteris; itaque eo iste tabellario semper usus estsemper usus est Vpb: semper om. O1: usus est semper qr. is epistulas compluris attulerat, in his unam domodomu? (habet V unam at domum) v, §128 quae totum mutaratmutarat V: immutarat rell. hominem. repente coepit dicere se omnia Verris causa velle; sibi cum eo amicitiam cognationemque esse. mirabantur omnes hoc ei tum denique in mentem venisse, posteaquam tam multis eum factis decretisque iugulasset. erant qui putarent Laetilium legatum a Verre venisse, qui gratiam amicitiam cognationemque commemoraret. ex illo tempore a civitatibus laudationeslaudationes cO: -em p rell. petere, testis non solum deterrere verbis, sed etiam vi retinere coepit. quod nisi ego meo adventu illius conatus aliquantum repressissem, et apud Siculos non Metelli, sed Glabrionis litteris ac lege pugnassem, tam multos testistestis V: om. rell. huc evocare non potuissem.

verum, quod institui dicere, miserias cognoscite sociorumsociorum VcO: Siculorum rell.. Heraclius ille et Epicrates longe mihi obviam cum suis omnibus processerunt, venienti Syracusas egerunt gratias flentes, Romam mecum decederemecum decedere VO: dec. mecum p rell., quod malit Zielinski cupiverunt. quod erant oppida mihioppida mihi VO: mihi oppida p rell. complura etiam reliqua quae adire vellem, constitui cum hominibus quo die mihi Messanae praesto essentadessent V. eo mihi nuntium miserunt se a praetore retineri. quibus ego testimonium denuntiavi, quorum edidi nominaedidi nomina VO: nom. ed. p rell. Metello, cupidissimi veniendiveniundi V, maximis iniuriis adfecti, adhuc non venerunt. hoc iure sunt socii ut iis ne deplorare quidem de suis incommodis liceat.

iam Heraclii Centuripini, optimi nobilissimique adulescentis, testimonium audistis; a quo HS c per calumniam malitiamque petita sunt. isteIste ad praesens V poenis compromissisque interpositis HS cccc extorquenda curavit, quodque iudicium secundum Heraclium de compromisso factum erat, cumcum VO: quod cum b: quod rell. civis Centuripinus inter duosduos Vcp: duo O civis diiudicassetdiiudicasset cO: iudicasset Vb: iudicavisset pq rell., id inritum iussit esse eumque iudicem falsum iudicasse iudicavit; in senatu esse, locis commodisque publicis uti vetuit; si quis eum pulsasset, edixit seseesse cO1: ne esse V: ne esset rell. iudicium iniuriarum non daturum; quicquid ab eo peteretur, iudicem de sua cohorte daturum, ipsi autem nullius actionem rei sese V: sese p rell. daturum.

quae istius auctoritas tantum valuit ut neque illum pulsaret quisquam, cum praetor in provincia sua verbo permitteret, re hortaretur, neque quisquam ab eo quicquam peteret, cum iste calumniae licentiam sua auctoritate ostendissetostendisset VcO1: possedisset p rell.; ignominia autem illa gravis tam diu in illo homine fuithomine fuit V (ut videtur) pb et pler.: fuit om. O: Lamb. coni. mansit, quam diu iste in provincia mansitmansit pbr edd.: fuit mansit Oq. hoc iniecto metu iudicibus novo morenovo iure V, nullo exemplo, ecquam rem putatis esse in Sicilia nisi ad nutum istius iudicatam? Vtrum id solum videtur esse actum, quod est tamen actum, ut haec Heraclio pecunia eriperetur, an etiam illud, in quo praeda erat maxima, ut nomine iudiciorum omnium bona atque fortunae in istius unius essent potestatempotestatem cO: potestate rell. (Div. §66: v, §98)?

iam vero in rerum capitalium quaestionibus quid ego unam quamque rem colligam et causam? ex multis similibus ea sumam quae maxime improbitate excellere videbuntur. Sopater quidam fuit Halicyensishalyciensis Vpq, homo domi suae cum primis locuples atque honestus; is ab inimicis suis apud C. Sacerdotem praetorem rei capitalis cum accusatus esset, facile eo iudicio est liberatus. huic eidem Sopatro idem inimici ad C. Verrem, cum is Sacerdoti successisset, eiusdem rei nomen detulerunt. res Sopatro facilis videbatur, et quod erat innocens et quod Sacerdotis iudicium improbare istum ausurum non arbitrabatur. citatur reus; causa agitur Syracusis; crimina tractantur ab accusatore ea quae erant antea non solum defensione, verum etiam iudicio dissoluta.

causam Sopatri defendebat Q. Minucius, eques Romanus in primis splendidus atque honestus, vobisque, iudices, non ignotus. nihil erat in causa quod metuendum aut omnino quod dubitandum videretur. interea istius libertus et accensus TimarchidesTimarchides O1: idem Timarchides pb rell., qui est, id quod ex plurimis testibus priore actione didicistis, rerum huiusce modi omnium transactor et administer, ad Sopatrum venit; monet hominem ne nimis iudicio Sacerdotis et causae suae confidat; accusatores inimicosque eius habere in animo pecuniam praetori dare; praetorem tamen ob salutemob salutem pqk: a salute cO1 malle accipere, et simul malle, si fieri posset, rem iudicatam non rescindere. Sopater, cum hoc illi improvisum atque inopinatum accidisset, commotus est sane neque in praesentia Timarchidi quid responderet habuit, nisi se consideraturum quid sibi essetsibi esset cO: sibi de ea re esset p rell. faciendum, et simul ostendit se in summa difficultate esse nummaria. post ad amicos rettulit; qui cum ei fuissent auctores redimendae salutis, ad Timarchidem venit. expositis suis difficultatibus hominem ad HS lxxx perducit, eamque ei pecuniam numerat.

posteaquam ad causam dicendam ventum est, tum vero sine metusine metu om. O sine cura omnes erant qui Sopatrum defendebant. crimen nullum erat, res eratres erat O1: erat om. rell. iudicata, Verres nummos acceperat: quis posset dubitare quidnam esset futurum? res illo die non peroratur, iudicium dimittituriudicium dimittitur Opq Zielinski: dim. iud. rell.. iterum ad Sopatrum Timarchides venit, ait accusatores eius multo maiorem pecuniam praetori polliceri quam quantam hic dedisset; proinde, sisi om. cO1 saperet, videretvideret cO (Zielinski): videret quid sibi esset faciendum, rell. quid sibi esset faciendum. homo, quamquam erat et Siculus et reus, hoc est et iure iniquo et tempore adverso, ferre tamen atque audire diutius Timarchidem non potuit. facite, inquit, quod libetquod libet cO: quod vobis libet rell.; daturus non sum amplius. idemque hoc amicis eius et defensoribus videbatur, atque eo etiam magis quod iste, quoquo modo se in ea quaestione praebebat, tamen in consiliotamen in consilio codd.: in con. tamen O1 habebat homines honestos e conventu Syracusano, qui Sacerdoti quoque in consilio fuerant tum cum estest cO1: esset rell. idem hic Sopater absolutus. hoc rationis habebant, facere eos nullo modo posse ut eodem crimine eisdem testibus Sopatrum condemnarent idem hominesidem homines abesse malit Pluygers qui antea absolvissent. itaque hac una spe ad iudicium venitur.

quo posteaquam est ventumventum est b et O pr., corr. m. 1, cum in consilium frequentes convenissent idem qui solebant, et hac unauna om. O1 spe tota defensio Sopatri niteretur, consili frequentia et dignitate, et quod erant, ut dixi, idem qui antea Sopatrum eodem illo crimine liberarant, cognoscite hominis apertam ac non modo nonnon modo non Muell. ratione, sed ne dissimulatione quidem tectam improbitatem et audaciam. M. Petilium, equitem Romanum, quem habebat in consilio, iubet operam dare, quod rei privatae iudex esset. Petilius recusabat, quod suos amicos, quos sibi in consilioin consilio O1: om. rell. esse vellet, ipse Verres retineret in consilio. iste homo liberalis negat se quemquam retinere eorum qui Petilio vellent adesse. itaque discedunt omnes; nam ceteri quoque impetrant ne retineantur; qui se velle dicebant alterutri eorum qui tum illud iudicium habebant adesse. itaque iste solus cum sua cohorte nequissima relinquitur.

non dubitabat Minucius, qui Sopatrum defendebat, quin iste, quoniam consilium dimisisset, illo die rem illam quaesiturus non esset, cum repente iubetur dicere. respondetRespondet et 17 es om. O1, secl. Muell., ad quos? ad me, inquit, si tibi idoneus videor qui de homine Siculo ac Graeculo iudicem. idoneus es, inquit, sed pervellem adessent ii qui adfuerant anteaantea adf. O causamque cognorant. dic, inquit; illi adesse non possunt. nam hercule, inquit Minucius, me quoque Petilius ut sibi in consilio adessemadessem codd. praeter O1 (essem) rogavit, et simul a subselliis abire coepit.

iste iratus hominem verbis vehementioribus prosequitur, atque ei gravius etiam minari coepit quod in se tantum crimen invidiamque conflaretconflaret cO1: conflarit p rell.. Minucius, qui Syracusis sic negotiaretur ut sui iuris dignitatisque meminisset, et qui sciret se itase ita O Lamb.: ita se pb edd. in provincia rem augereagere codd. oportere ut ne quid de libertate deperderet, homini quae visa sunt, et quae tempus illud tulit et causa, responditrespondit quae ei visum est Quint. iv. 2, 67, causam sese dimisso atque ablegato consilio defensurum negavit. itaque a subselliis discessit, idemque hoc praeter Siculos ceteri Sopatri amici advocatique fecerunt.

iste quamquam est incredibili importunitate et audacia, tamen subito solus destitutus pertimuit et conturbatus est; quid ageret, quo se verteret nesciebat. si dimisisset eo tempore quaestionem, post, illis adhibitis in consilium quos ablegarat, absolutum iri Sopatrum videbat; sin autem hominem miserum atque innocentem ita condemnasset, cum ipseiste O1 praetor sine consilio, reus autem sine patrono atque advocatis fuisset, iudiciumque C. Sacerdotis rescidisset, invidiam se sustinere tantam non posseposse non O (non posse tantam bδ) arbitrabatur. itaque aestuabat dubitatione, versabat se utramque in partem non solum mente, verum etiam corpore, ut omnes qui aderant intellegere possent in animo eius metum cum cupiditate pugnare. erat hominum conventus maximus, summum silentium, summa exspectatio quonam esset eius cupiditas eruptura; crebro se accensus demittebat ad aurem Timarchides.

tum iste aliquando age dic! inquit. reus orare atque obsecrareReus... obsecrare cO1: Sopatrus implorare deum fidem atque hominum obsecrare pqk: Sop. impl. h. atq. d. fid. bδ ut cum consilio cognosceret. tum repente iste testis citari iubet; dicit unus et alter breviter; nihil interrogatur; praeco dixisse pronuntiat. iste, quasi metueret ne Petilius privato illo iudicio transacto aut prolatoprolato coni. Zumpt: perlato cO1: dilato p rell. cum ceteris in consilium reverteretur, ita properans de sella exsilit, hominem innocentem a C. Sacerdotea C c: ac O: om. p rell. absolutum indicta causa de sententia scribae medici haruspicisqueharuspicis (om. que) O: v. Ziel. p. 194 condemnat.

retinete, retinete hominem in civitate, iudices, parcite et conservate, ut sit qui vobiscum res iudicet, qui in senatu sine ulla cupiditate de bello et pace sententiam ferat. tametsi minus id quidem nobis, minusminus (ante populo) p rell.: et O: om. b populo Romano laborandum est, qualis istius in senatu sententia futura sit. quae enim eius auctoritas erit? quando iste sententiam dicere audebit aut poterit? quando autem homo tantae luxuriae atque desidiaeluxuriae... desidiae O1: -a... -a p rell. nisi Februario mense aspirabit in curiam? verum veniat sane, decernat bellum Cretensibus, liberet Byzantios, regem appellet Ptolomaeum, quae vult Hortensius omnia dicat et sentiat; minus haec ad nos, minus ad vitae nostrae discrimen, minus ad fortunarum nostrarum periculum pertinenthaec... pertinent p rell.: hoc... pertinet O.

illudIllud O1: illud, illud rell. est capitale, illud formidolosum, illud optimo cuique metuendum, quod iste, ex hoc iudicio sisi ex hoc iud. O aliqua vi sesese O eripuerit, in iudicibus sit necesse est, sententiam de capite civis Romani ferat, sit in eius exercitu signifer qui imperium iudiciorum tenere vult. hoc populus Romanus recusat, hoc ferre non potest; clamat permittitque vobis ut, si istis hominibus delectemini, si ex eoeo cO: isto p rell. genere splendorem ordini atque ornamentum curiae constituere velitis, habeatis sane istum vobiscumistum vobiscum (nob. O1) cO1: vob. istum p rell. senatorem, etiametiam cO1: istum pb vulg. de vobis iudicem, si vultis, habeatis; de se homines, si qui extra istum ordinem sunt, quibus ne reiciendi quidem amplius quam trium iudicum praeclarae leges Corneliae faciunt potestatem, hunc hominem tam crudelem, tam sceleratum, tam nefarium nolunt iudicare.

etenim si illud est flagitiosumflagitiosum cO: tam flag. rell., quod mihi omnium rerum turpissimum maximeque nefarium videtur, ob rem iudicandam pecuniam accipere, pretio habere addictam fidem et religionem, quanto illud flagitiosius improbius indignius, eum a quo pecuniam ob absolvendum acceperis condemnare, ut ne praedonum quidem praetor in fide retinenda consuetudinem conservetconservet O1: conservaret rell.! scelus est accipere ab reoab reo accipere O: quanto magismagis Ob: maius rell. ab accusatore, quanto etiam sceleratius ab utroque! fidem cum proposuisses venalem in provincia, valuit apud te plus is qui pecuniam maiorem dedit. concedo; forsitan aliquis aliquando eius modi quidpiam fecerit. cum vero fidem ac religionem tuam iamiam cO: om. p rell. alteri addictam pecunia acceptaaccepta pecunia O habueris, postea eandempostea eandem Muell.: postea tandem O: post eandem pb al. adversarioadversario cO: -iis p rell. tradideris maiore pecunia, utrumque falles, et trades cui voleset trades cui voles om. O, et ei quem fefelleris ne pecuniam quidem reddes?

quem mihi tu Bulbum, quem Staienum? quod umquam huiuscehuiusce O: huius rell. modi monstrum aut prodigium audivimus aut vidimus, qui cum reo transigat, post cum accusatore decidat, honestos homines, qui causam norint, ableget aa cO1: om. rell. consilioque dimittat, ipse solus reum absolutum, a quo pecuniam acceperit, condemnet pecuniamque non reddat? hunc hominem in iudicum numero habebimus? hic alteram decuriam senatoriam iudex obtinebit? hic de capite libero iudicabit? huic iudicialis tabella committetur? quam iste non modo cera, verum etiam sanguine, si visumvisus O: iussus Hirschf. (prob. Ziel. p. 194) erit, notabit.

quid enim horum se negat fecisse? illud videlicet unum, quod necesse est, pecuniam accepisse. quidni iste neget? at eques Romanus, qui Sopatrum defendit, qui omnibus eius consiliis rebusque interfuit, Q. Minucius, iuratus dicit pecuniam datam, iuratus dicit Timarchidem dixisse maiorem pecuniam ab accusatoribuspecuniam ab accus. O (prob. Ziel. p. 194): ab accus. pec. rell. dari; dicent hoc multi Siculi, dicent omnes Halicyenses, dicet etiam praetextatus Sopatri filius, qui ab isto homine crudelissimo patre innocentissimo pecuniaque patria privatus est.

verum si de pecunia testibus planum facere non possem, illud negare posses aut nunc negabis, te consilio tuo dimisso, viris primariis qui in consilio C. Sacerdoti fuerant tibique esse solebant remotis, de re iudicata iudicavisse? teque eum quem C. Sacerdos adhibito consilio causa cognita absolvisset, eundem remoto consilio causa incognita condemnasse? cum haec confessus eris, quae in foro palam Syracusis in ore atque in oculis provinciae gesta sunt, negato tum sane, si voles, te pecuniam accepisse: reperies, credo, aliquem qui, cum haec quae palam gesta sunt videat, quaerat quid tu occulte egeris, aut qui dubitet utrum malit meis testibus an tuis defensoribus credere.

dixi iam anteante O: antea rell. (iii, §§24, 63, 130: iv, §73) me non omnia istius quae in hoc genere essent enumeraturum, sed electurum ea quae maxime excellerent. accipite nunc aliud eius facinus nobile et multis locis saepe commemoratum, et eius modi ut in uno omnia maleficia inesse videantur. attendite diligenter; invenietis enimAttendite dil. inv. enim cO: Attendite enim dil. inv. p rell. id facinus natum a cupiditate, auctum per stuprum, crudelitate perfectum atque conclusum.

StheniusStenius Stangl, Pseudoasconiana, p. 69 est, hichic O, Arus. Mess.: is rell. qui nobis adsidet, Thermitanus, antea multis propter summam virtutem summamque nobilitatem, nunc propter suam calamitatemsummam calam. J. J. Hartman atque istius insignem iniuriam omnibus notus. huius hospitio Verres cum esset usus, et cum apud eum non solumnon solum edd.: solum O (in quo omittuntur, ut saepe, per incuriam verba sed etiam habitasset): non modo solum πkb: non modo vulg., prob. Stangl. Cf. §18 supra Thermis saepenumero fuisset, sed etiam habitasset, omnia domo eius abstulit quae paulo magis animum cuiuspiam aut oculos possent commovere. etenim Sthenius ab adulescentia paulo studiosius haechanc O compararat: supellectilem ex aere elegantiorem et Deliacam et Corinthiam, tabulaset tabulas O pictas, etiam argenti bene facti, prout Thermitani hominis facultates ferebant, satis. quae cum esset in Asia adulescens studiose, ut dixi, compararat, non tam suae delectationis causa quam ad invitationes adventusque nostrorum hominum, suorumsuorum om. cO1 (§54 supra) amicorum atque hospitum.

quae posteaquam iste omnia abstulit, alia rogando, alia poscendo, alia sumendo, ferebat Sthenius ut poterat; angebatur animiangeb. animi (omni O) necess. VcO: angeb. (tangebatur bδ) tamen animi dolore necess. pqkbδ necessario quod domum eius exornatam etet VO1: atque p rell. instructam fere iam iste reddiderat nudam atque inanem; verum tamen dolorem suum nemini impertiebat; praetoris iniurias tacite, hospitis placide ferendas arbitrabatur.

interea iste cupiditateiste cupid. VO1: cupid. iste p rell. illa sua nota atque apud omnis pervagata, cum signa quaedam pulcherrima atque antiquissima Thermis in publico posita vidisset, adamavit; a Sthenio petere coepit ut ad ea tollenda operam suam profiteretur sequeseseque V adiuvaret. Sthenius vero non solumnon solum VO: non solum id p rell. negavit, sed etiam ostendit fieri id nullo modo posse ut signa antiquissima, monumenta P. Africani, ex oppido Thermitanorum incolumi illa civitate imperioque populi Romani tollerentur.

etenim ut simul AfricaniAfricani VO: P. Africani p rell. quoque humanitatem et aequitatemet aequitatem VO: om. rell. cognoscatis, oppidum Himeram Carthaginienses quondam ceperant, quod fuerat in primis Siciliae clarum et ornatum. Scipio, qui hoc dignum populo Romano arbitrareturarbitrabatur O, bello confecto socios sua per nostram victoriam recuperare, Siculis omnibus Carthagine capta quae potuit restituenda curavit. Himera deleta quos civis belli calamitas reliquos fecerat, ii sese VO: sese πb (Am. J. Ph. xxvi, 415) Thermis conlocarant in isdem agri finibus nequenec V longe ab oppido antiquo, etet O: ii V (§155 infra): hi pb: ibi J. J. Hartman se patrum fortunas etfortunas et V: fortunam ac p Lgg.: (-unam et b) dignitatem recuperare arbitrabantur cum illa maiorum ornamenta in eorum oppido conlocabantur.

erant signa ex aere complura; in his eximia pulchritudine ipsa Himera in muliebrem figuram habitumque formata ex oppidi nomine et fluminis. erat etiam Stesichori poetae statua senilis incurva cum libro summo, ut putant, artificio facta, qui fuit Himeraequi fuit H. cO: ab eo qui fuit H. p rell.: qui floruit H. Colet: qui fuit Himeraeus Bake, Kayser, sed et estet est cO et sic primo p: est rell. Graecia cO: in Gr. rell. et fuit tota Graecia summo propter ingenium honore et nomine. haec iste ad insaniam concupiverat. etiam, quod paene praeterii, capella quaedam est, ea quidem mire, ut etiam nos qui rudes harum rerum sumus intellegere possumus, scite facta et venuste. haec et alia Scipio non neglegenter abiecerat, ut homo intellegens Verres auferre posset, sed Thermitanis restituerat, non quo ipse hortos aut suburbanum aut locum omnino ubi ea poneret nullum haberet, sed quodquod cO: om. rell., si domum abstulisset, non diu Scipionis appellarentur, sed eorum ad quoscumque illius morte venissent: nunc iis locis posita sunt ut mihi semper Scipionis fore videantur itaque dicantur.

haec cum iste posceretpostea posceret O agereturque ea res in senatu, Sthenius vehementissime restitit multaque, ut in primis Siculorum in dicendo copiosus est, commemoravit: urbem relinquere ThermitanisThermitanis cO1: -os rell. esse honestius quam pati tolli ex urbe monumenta maiorum, spolia hostium, beneficia clarissimi viri, indicia societatis populi Romani atque amicitiae. commoti animi sunt omnium; repertus est nemo quinqui non O (§149 infra) mori diceret satius esse. itaque hoc adhuc oppidum Verres invenit prope solum in orbe terrarum unde nihil eius modi rerum de publico per vim, nihil occulte, nihil imperio, nihil gratia, nihil pretio posset auferre. verumVerum Ob: verum tamen p vulg. hasce eius cupiditates exponam alio loco; nunc ad Sthenium revertar.

iratus iste vehementer Sthenio atqueatque c: et Opqk (§95 infra): om. bδ incensus hospitium ei renuntiat, domo eius emigrat atque adeo exit; nam iam ante emigrarat. Eum autem statimstatim post suam habent bδ edd. inimicissimi Stheni domum suam invitant, ut animum eius in Sthenium inflammarent ementiendo aliquid et criminando. hi autem erant inimiciet 7 inimici et Agathini del. J. J. Hartman Agathinus, homo nobilis, et Dorotheus, qui habebat in matrimonio Callidamam, Agathini eius filiam; de qua iste audierat, itaque ad generum Agathini migrare maluit. Vna nox intercesserat cum iste Dorotheum sic diligebat ut diceres omnia inter eos esse communia, Agathinum ita observabat ut aliquem adfinem atque propinquum; contemnere etiam signum illud Himerae iam videbatur, quod eum multo magis figura et liniamenta hospitae delectabant.

itaque hortari homines coepit ut aliquid Sthenio periculi crearent criminisque confingerent. dicebant se illi nihil habere quod dicerent. tum iste iisis p: his vulg. (his iste b) aperte ostendit et confirmavit eos in Sthenium quidquid vellentvellent dicerent p et codd. pler., simul atque ad se detulissent, probaturos. itaque illi non procrastinant, Sthenium statim educunt, aiunt ab eo litteras publicas esse corruptas. Sthenius postulat ut, cumcum cO: om. p rell. (v, §116) secum sui cives agant de litteris publicis corruptis, eiusque rei legibus Thermitanorum actio sit, senatusque et populus Romanus Thermitanis, quod semper in amicitia fideque mansissent, urbem agros legesque suas reddidisset Publiusque Rupilius postea leges ita Siculis ex senatus consulto de x legatorum sententia dedisset ut cives inter sesese Ob legibus suis agerent, idemque hoc haberethaberet O: habuerit p rell. Verres ipse in edicto: ut de his omnibus causis se ad leges reiceret.

iste homo omnium aequissimus atque a cupiditatecupiditate cO: cupid. omni p rell. remotissimus se cogniturum esse confirmat; paratum ad causam dicendam venire hora nona iubet. non erat obscurum quid homo improbus ac nefarius cogitaret; neque enim ipse satis occultarat, nec mulier tacere potueratpotuerat O: poterat p rell.. intellectum est id istum agere ut, cum Sthenium sine ullo argumento ac sine teste damnasset, tum homo nefarius de homine nobili atque id aetatis suoque hospite virgis supplicium crudelissime sumeret. quod cum esset perspicuum, de amicorum hospitumque suorum sententia Thermis Sthenius Romam profugit: hiemi fluctibusque sese committere maluit quam non istam communem Siculorum tempestatem calamitatemque vitaretvitaret O (iii, §99: iv, §39): vitare rell. edd..

iste homo certus et diligens ad horam nonam praesto est, Sthenium citari iubet. quem posteaquam videt non adesse, dolore ardere atque iracundia furere coepit, Venerios domumdomum cO: in domum p rell. Stheni mittere, equis circum agros eiusequis cO: equites p rell. villasque dimittere. itaque dumdum cO: cum p rell. exspectat quidnam sibi certi adferatur, ante horam tertiam noctis de foro non disceditdiscedit O: discessit p rell.. postridie mane descendit; Agathinum ad se vocat; iubet eum de litteris publicis in absentem Sthenium dicere. erat eius modi causa ut ille ne sine adversario quidem apud inimicum iudicem reperire posset quid diceret;

itaque tantum verbo posuit, Sacerdote praetore Sthenium litteras publicas corrupisse. vix ille hoc dixerat cum iste pronuntiat Sthenivm litteras pvblicas corrvpisse videri; et hoc praeterea additaddit cO: addidit p rell. homo Venerius novo modo nullo exemplo, ob eam rem HS d Veneri Erycinae de Stheni bonis sese add. Halm exactvrvm, bonaque eius statim coepit vendere; et vendidisset, si tantulum morae fuissetsi tant. morae fuisset add. s.l. p2 quo minus ei pecunia illa numeraretur.

ea posteaquam numerata est, contentus hac iniquitate iste non fuit; palam de sella ac tribunalipron. de sella ac trib. O pronuntiat, sl qvis absentem Sthenivm rei capitalis revm facere vellet, sese eivs nomen receptvrvum et simul ut ad causam accederet nomenque deferret, Agathinum, novum adfinem atque hospitem, coepit hortari. tum ille clare omnibus audientibus sese O: sese p rell. id non esse facturum, neque se usque eo Sthenio esse inimicum ut eum rei capitalis adfinem esse diceret. hic tumtum om. O repente Pacilius quidam, homo egens et levis, accedit; ait, si liceret, absentis nomenabsentis nomen Op rell.: nom. abs. b vulg. deferre se velle. iste vero et licere et fieri solere, et se recepturum; itaque defertur; edicit statim ut Kalendis Decembribus adsit Sthenius Syracusis.

hic qui Romam pervenisset, satisque feliciter anni iam adverso tempore navigasset, omniaque habuisset aequiora et placabiliora quam animum praetoris atque hospitis, rem ad amicos suos detulit, quae, ut erat acerba atque indignaet ind. O (§89 supra), sic videbatur omnibus.

itaque in senatu continuo Cn. Lentulus et L. GelliusL. Gellius cO: Lucullus pb, Lucillus rell. consules faciunt mentionem placere statui, si patribus conscriptis videretur, ne absentes homines in provinciis rei fierent rerum capitalium; causam Stheni totam et istius crudelitatem et iniquitatem senatum docent. aderat in senatu Verres pater istius, et flens unum quemque senatorumsenatorum O: -em p rell. rogabat ut filio suo parceret; neque tamen multum proficiebat; erat enim summa voluntas senatus. itaque sententiae dicebantur: cvm Sthenivs absens revs̵absens reus pb vulg.: reus abs. Oqr factvs esset, de absente ivdicivm nvllvm fierifieri nullum O placere, et, sl qvod esset factvm, id ratvm esse non placere.

eo die transigi nihil potuit, quod et id temporis erat et ille pater istius invenerat homines qui dicendo tempus consumerent. postea senex Verres defensores atque hospites omnis Stheni convenit, rogat eos atque orat ne oppugnent filium suum, de Sthenio ne laborent; confirmat iis curaturum se esse ne quid ei per filium suumsuum om. O1 noceretur; se homines certos eius rei causa in Siciliam et terra et mari esse missurum. et erat spatium dierum fere xxx ante Kalendas Decembris, quo diedie cO: om. p rell. iste ut Syracusis Sthenius adesset edixerat.

commoventur amici Stheni; sperant fore ut patris litteris nuntiisque filius ab illo furore revocetur. in senatu postea causa non agitur. veniunt ad istum domestici nuntii litterasquelitteras (sine que) O a patre adferunt ante Kalendas Decembris, cum isti etiam tum de Sthenio in integroin integro cO1: integra rell. tota res esset, eodemque eiei om. O1 tempore de eadem re litterae complures a multis eius amicis ac necessariis adferuntur. hic iste, qui prae cupiditate neque offici sui neque periculi neque pietatis neque humanitatis rationem habuisset umquam, neque in eo quod monebatur auctoritatem patris neque in eo quod rogabatur voluntatem anteponendam putavit libidini suae, mane Kalendis Decembribus, ut edixerat, Sthenium citari iubet.

si abs te istam rem parens tuus alicuius amici rogatu benignitate aut ambitione adductusadductus cO1: inductus rell. petisset, gravissima tamen apud te voluntas patris esse debuisset; cum vero abs te tui capitis causa peteret hominesque certos domo misisset, hique eo tempore ad te venissent cum tibi in integro tota res esset, ne tum quidem te potuit si non pietatis, at salutis tuae ratio ad officium sanitatemque reducere? citat reum; non respondit; citat accusatorem; (attendite, quaeso, iudices, quanto operequanto opere cp: quantopere rell. istius amentiae fortuna ipsa adversata sit, et simul videte qui Stheni causam casus adiuverit); citatus accusator, M. Pacilius, nescio quo casu non respondit, non adfuit.

si praesens Sthenius reus esset factus, si manifesto in maleficio teneretur, tamen, cum accusator non adesset, Sthenium condemnari non oporteret. etenim si posset reus absente accusatore damnaricondemnari O1, non ego a Vibone Veliam parvulo navigio inter fugitivorum ac praedonum ac tua tela venissem, quo tempore omnis illa mea festinatio fuit cum periculo capitis, ob eam causam ne tu ex reis eximerere si ego ad diem non adfuissem. quod igitur tibi erat in tuo iudicio optatissimum, me cum citatus essem non adesse, cur Sthenio non putasti prodesse oportere, cum eius accusator non adfuisset? itaqueIta O1 fecit ut exitus principio simillimus reperiretur: quem absentem reum fecerat, eum absente accusatore condemnat.

nuntiabatur illi primis illisisti Kayser temporibus, id quod pater quoque ad eum pluribus verbis scripserat, agitatam rem esse in senatu; etiam in contione tribunum plebis de causa Stheni, M. Palicanum, esse questum; postremo me ipsum apud hoc collegium tribunorum plebis, cum eorum omnium edicto non liceret Romae quemquam esse qui rei capitalis condemnatus esset, egisse causam Stheni, et, cum ita remita rem Vqr: rem ita Opb (Div. §1) exposuissem quem ad modum nunc apud vos, docuissemque hanc damnationem duci non oportere, x tribunos plebis hoc statuisse, idque dede VcO1: om. p rell. omnium sententia pronuntiatum esse, non videri Sthenivm lmpediri edicto qvo minvs ei Romae liceretRomae liceret VO: liceret Romae p rell. esse.

cum haec ad istum adferrentur, pertimuitpertimuit VcO: timuit p rell. aliquando et commotus est; vertit stilum in tabulis suis, quo facto causam omnem evertit suam; nihil enim sibi reliqui fecit quod defendi aliqua ratione posset. nam si ita defenderet, recipi nomen absentis licet; hoc fieri in provincia nulla lex vetatRecepi nomen absentis; licet hoc fieri in provincia, nulla lex vetat Vpq, mala et improba defensione, verum aliqua tamen uti videretur; postremo illoillo Vp rell.: illo tamen (tn) O pr.: tamen illo corr. m. 1 desperatissimo perfugio utiuti profugio b posset, se imprudentem fecisse, existimasse id licerehaec licere V. quamquam haec perditissima defensio est, tamen aliquid dici videretur. tollit ex tabulis id quod erat, etet Vp: om. O facit coram esse delatumcoram esse delatum (§104 infra) VO1: corr. del. esse bδ: coram omnibus esse πk.

hic videte in quot se laqueosse laqueos VO: laq. se p rell. induerit, quorum ex nullo se, iudices, umquamse, iudices, umquam scripsi: se videri (s.l. umquam p2) p, et ita qk al. (Act. Pr. §38) expedietexpediret p al.. primum ipse in Sicilia saepe etet (ante palam) Vp: om. O palam de loco superiore dixerat et in sermone multis demonstrarat licere nomen recipere absentis; se exemploexemplo multorum V fecisse quodquod VO: id quod p (id fecisse quod q) fecisset. haec eum dictitasse priore actione et Sex. Pompeius Chlorus dixit, de cuius virtute antea commemoravi, et Cn. Pompeius Theodorus, homo et Cn. Pompei, clarissimi viri, iudicio plurimis maximisque in rebus probatissimus et omnium existimatione ornatissimusornatissimus VO: om. pb al., et Posides Macro Soluntinus, homo summa nobilitate existimatione virtute ornatissimus, et hac actione quam voletis multi dicent, et qui ex isto ipsoipso om. V audierunt viri primarii nostri ordinis, et alii qui interfuerunt cum absentis nomen reciperetur. deinde Romae, cum haec acta rescum haec ac... (sic desinens) V: cum res esset acta pb vulg.: cum acta res (om. esset) O esset in senatu, omnes istius amici, in his etiam pater eius hoc defendebat, licere fieri; saepe esse factum; isteiste cO1: istum p rell. quod fecisset aliorum exemplo institutoque fecisse.

dicit praeterea testimonium tota Sicilia, quae in communibus postulatis civitatum omnium consulibus edidit, rogare atque orare patres conscriptos ut statuerent ne absentium nomina reciperentur. qua de re Cn. Lentulum, patronum Siciliae, clarissimum adulescentem, dicere audistis, Siculos, cum se causam quae sibi in senatu pro his agenda esset docerent, de Stheni calamitate questos esse, propterque hanc iniuriam quae Sthenio facta esset eos statuisse ut hoc quod dico postularetur.

quae cum ita essent, tantane amentia praeditus atque audacia fuisti ut in re tam clara, tam testata, tam abs te ipso pervulgata tabulas publicas corrumpere auderes? at quem ad modum corrupisti? nonne ita ut omnibus nobis tacentibus ipsae tuae tetuae te O: te om. pqb: te tuae vulg. (post condemnare ed. Rom.) tabulae condemnare possent? cedocedo cO: om. rell., quaeso, codicem, circumfer, ostende. videtisne totum hochoc totum O nomen, coram ubi facit delatum, esse in litura? quid fuit istic antea scriptum? quod mendum ista litura correxit? quid a nobis, iudices, exspectatis argumenta huius criminis? nihil dicimus; tabulae sunt in medio, quae se corruptas atque interlitas esse clamant.

ex istisistis p codd. praeter O (his) etiam tu rebus effugere te posse confidis, cum te nos non opinione dubia, sed tuis vestigiis persequamur, quae tu in tabulis publicis expressa ac recentia reliquisti? is mihi etiam Sthenium litteras publicas corrupisse causa incognita iudicavit, qui defendere non poteritpoterit Pluyg. edd.: potuit cO: potuerit b rell. (§180 infra) se non inin Lamb.: ex codd. (om. cO) ipsius Stheni nomine litteras publicas corrupisse?

videte porro aliam amentiam; videte ut, dum expedire sese vult, induat. cognitorem adscribit Sthenio—quem? cognatum aliquem aut propinquum? non. Thermitanum aliquem, honestum hominem ac nobilem? ne id quidem. at Siculum, in quo aliquis splendor dignitasque esset? neminem. quidQuid ergo (g suprascr. o) O igitur? civem Romanum. cui hoc probari potest? cum esset Sthenius civitatis suae nobilissimus, amplissima cognatione, plurimis amicitiis, cum praeterea tota Sicilia multum auctoritate et gratia posset, invenire neminem Siculum potuit qui pro sepro se om. O cognitor fieret? hoc probabis? an ipse civem Romanum maluit? cedo cui Siculo, cum is reus fieret, civis Romanus cognitor factus umquam sit. omnium praetorum litteras qui ante tete om. δ (antea b) fuerunt profer, explica; si unum inveneris, ego hoc tibi, quem ad modum in tabulis scriptum habes, ita gestum esse concedam.

at, credo, Sthenius hoc sibi amplumamplum O1: amplum esse p rell. putavit, eligere ex civium Romanorum numero, ex amicorum atque hospitum suorum copia, quem cognitorem daret. quem delegit? quis in tabulis scriptus est? C. Claudius C. F. Palatina. non quaero quis hic sit Claudius, quam splendidus, quam honestus, quam idoneus propter cuius auctoritatem et dignitatem Sthenius ab omnium Siculorum consuetudine discederet et civem Romanum cognitorem daret. nihil horum quaero; fortasse enim Sthenius non splendorem hominis, sed familiaritatem secutus est. quid? si omnium mortalium Sthenio nemonemo Sthenio O, ut videtur inimicior quam hic C. Claudius cum semper tum in his ipsis rebus et temporibus fuit, si de litteris corruptis contra venit, si contra omni ratione pugnavit, utrum potius pro Sthenio inimicum cognitorem esse factum an te ad Stheni periculum inimici eius nomine abusum esse credemus?

ac ne quiqui Opb al.: quis vulg. forte dubitet cuius modi hochoc O1: om. p rell. totum sit negotium, tametsi iam dudum omnibus istius improbitatem perspicuam esse confido, tamen paulum etiam attendite. videtis illum subcrispo capillo, nigrum, qui eo vultu nos intuetur ut sibi ipse peracutus esse videaturut sibi... esse videatur s. l. p2videatur esse O (§61 supra), qui tabulas tenet, qui scribit, qui monet, qui proximus est. is est Claudius, qui in Sicilia sequester istius, interpres, confector negotiorum, prope conlega Timarchidi numerabatur, nunc obtinet eum locum ut vix Apronio illi de familiaritate concedere videatur, ei quiei qui coni. Benedict: et qui codd. se non Timarchidi sed ipsius Verris conlegam et socium esse dicebat.

dubitate etiam, si potestis, quin eum iste potissimum ex omni numero delegerit cui hanchanc cO: om. rell. (hanc cognitoris falsi om. b al.) cognitoris falsi improbam personam imponeret, quem et huic inimicissimum et sibi amicissimumamicissimum cO1: amicum rell. esse arbitraretur! hic vos dubitabitis, iudices, tantam istius audaciam, tantam crudelitatem, tantam iniuriam vindicare? dubitabitis exemplum illorum iudicumillorum iudicum Oπ: iud. ill. b vulg. sequi qui damnato Cn. Dolabella damnationem Philodami Opuntii resciderunt, quod is non absens reus factus esset, quae res iniquissima atqueatque Opq: et bδ acerbissima est, sed cum ei legatio iam Romam a suis civibus esset data? quod illi iudices multo in leviore causa statuerunt aequitatem secuti, vos id statuere in gravissima causa, praesertim aliorum auctoritate iam confirmatum, dubitabitisdubitatis cO (ut supra Oδ)?

at quem hominem, C. Verres, tanta tam insigni iniuria adfecisti? quem hominem absentem de litteris corruptis causa incognita condemnastiquem... condemnasti cO (probat Ziel. p. 144): om. rell. (om. p 15 de litteris—absentem ex homoeoteleuto: dein post adfecisti suppl. p2 cuius absentis nomen recepisti)? cuius absentis nomen recepisti? quem absentem non modo sine crimine et sine teste, verum etiam sine accusatore damnasti? quem hominem? di immortales! non dicam amicum tuumtuum s. l. p2, quod apud homines clarissimum est, non hospitem, quod sanctissimum est; nihil enim minus libenter de Sthenio commemoro, nihil aliud in eo quod reprehendi possit invenio nisi quod homo frugalissimus atque integerrimus te, hominem plenum stupri flagiti sceleris, domum suam invitavit, nisi quod, qui C. Mari, Cn. Pompei, C. Marcelli, L. Sisennae, tui defensoris, ceterorum virorumvirorum cO: om. rell. fortissimorum hospes fuisset atque esset, ad eum numerum clarissimorum hominum tuum quoque nomen adscripsitadscripserit pq bδ.

quare de hospitio violato et de tuo isto scelere nefarioscelere nefario Opq: nef. scel. b rell. nilnil scripsi, Ziel. secutus (p. 144) queror; hoc dico non iis qui Sthenium norunt, hoc est nemini eorum qui in Sicilia fuerunt,—nemo enim ignorat quo hic in civitate sua splendore, qua apud omnis Siculos dignitate atque existimatione sit; sed ut illi quoque qui in ea provincia non fuerunt intellegere possint in quo homine tutu p rell.: om. O statueris exemplum eiuseius pq: huius O1 bδ modi, quod cum propter iniquitatem rei tum etiam propter hominis dignitatem acerbum omnibus atque intolerandum videretur.

estne Sthenius is qui, omnis honores domi suae facillime cum adeptus esset, amplissime ac magnificentissime gessit, qui oppidum non maximum maximis ex pecunia sua locis communibus monumentisque decoravit, cuius de meritis in rem publicam Thermitanorum Siculosque universos fuit aenea tabula fixa Thermis in curia, in qua publice erat de huius beneficiis scriptum et incisum? quae tabula tum imperio tuo revulsa, nunc a me tamen deportatadeportata CO1: report. rell. est, ut omnes huiushuius Cp rell.: eius O honores inter suos et amplitudinem possent cognoscere.

estne hic qui apud Cn. Pompeium, clarissimum virum, cum accusatus esset, quod propter C. Mari familiaritatem et hospitium contra rem publicam sensisse eum inimici et accusatores eius dicerent, cumquecumque πk: cum quo CO1: quod cum bδ magis invidioso crimine quam vero arcesseretur, ita aa om. C Cn. Pompeio absolutus est ut in eo ipso iudicio Pompeius hunc hospitio suo dignissimum statueretstatueret COb (ut coni. Ernesti): statuerit rell.? ita porro laudatus defensusque ab omnibus Siculis ut idem Pompeius non ab homine solum, sed etiam a provincia tota se huius absolutione inire gratiam arbitraretur? postremo estne hic qui et animum in rem publicam habuit eius modi et tantum auctoritate apud suos civiscives suos qr potuit ut perficeret in Sicilia solus te praetore, quod non modo Siculus nemo sed ne Sicilia quidem tota potuisset, ut ex oppido Thermis nullum signum, nullum ornamentum, nihil ex sacronihil ex sacro p rell.: om. CO, nihil de publico attingeres, cum praesertim et essent multa praeclara et tu omnia concupisses?

denique nunc vide quid inter te, cuius nomine apud Siculos dies festi agunturdies festi aguntur C (agitantur Vp rell.: §154 infra): festi dies aguntur O primo, corr. m. 1 et praeclara illa Verria celebrantur, cuicui Cp rell.: cuius V statuae Romae stant inauratae a communi SiciliaeSiciliae V: Sicilia Cp rell. (§154 infra), quem ad modum inscriptum videmus, datae—vide, inquam, quid inter te et hunc Siculum, qui abs te est, patrono Siciliae, condemnatus, intersit. hunc civitates ex Sicilia permultae testimonio suo legationibusque ad eam rem missis publice laudant: te, omnium Siculorum patronum, una Mamertina civitas, socia furtorum ac flagitiorum tuorum, publice laudat—ita tamen novo more ut legati laedantlegati laedant V rell.: om. CO1, legatio laudet—ceterae quidem civitates publice litteris legationibus testimoniis accusant, queruntur, arguunt: si tu absolutus sis, se funditus eversasse funditus eversas CO (prob. Ziel. p. 194): fund. ev. (om. se) p rell.: se ev. fund. V (Am. J. Ph. xxvi, p. 422) esse arbitrantur.

hoc de homine ac de huius bonis etiam in ErycoEryco Vπ: Erico CO monte monumentum tuorum furtorum, flagitiorumante flagitiorum habet V furtorum (§114 supra: ii, §2: iii, §84) crudelitatisque posuisti, in quo Stheni Thermitani nomen adscriptum est. vidi argenteum Cupidinem cum lampade. quid tandem habuit argumenti aut rationis res quam ob rem in eo potissimum Sthenianum praemium poneretur? utrum hoc signum cupiditatis tuae an tropaeum necessitudinis atque hospiti an amoris indicium esse voluisti? faciunt hoc homineshoc homines C: homines hoc qr (sed cum signis transp.): habent Vp2 hoc supra lineam: om. b quos in summa nequitia non solum libido et voluptas, verum etiam ipsius nequitiae fama delectetdelectet C: delectat Vpb, ut multis in locis notas ac vestigia suorum flagitiorum relinqui velint.

ardebat amore illius hospitae propter quam hospiti iura violarat; hoc non solum sciri tum, verum etiam commemorari semper volebat; itaque ex illa ipsa re quam accusante Agathino gesserat Veneri potissimum deberi praemium statuit, quae illam totam accusationem iudiciumque conflarat. putaremPutaram CO te gratum in deos si hoc donum Veneri non de Stheni bonisbonis om. CO dedisses, sed de tuis; quod facere debuisti, praesertim cum tibi illo ipso anno a Chelidone venisset hereditas.

hic ego, si hanc causam non omnium Siculorum rogatu recepissem, si hoc a me muneris non universa provincia poposcisset, si me animus atque amor in rem publicam existimatioque offensa nostri ordinis ac iudiciorum non hoc facere coegisset, atque haec una causa fuisset quod amicum atque hospitem meum Sthenium, quem ego in quaestura mea singularitersingulare CO1 dilexissem, de quo optime existimassem, quem in provincia existimationis meae studiosissimum cupidissimumque cognossemcognossem π: cognoscerem kδ: cognoscere O, tam crudeliter scelerate nefarieque tractasses, tamen digna causa videretur cur inimicitias hominis improbissimi susciperem, ut hospitis salutem fortunasque defenderem.

fecerunt hoc multi apud maiores nostros, fecit etiam nuper homo clarissimus, Cn. Domitius, qui M. Silanum, consularem hominem, accusavit propter Aegritomari Transalpini hospitis iniurias. putarem me idoneum qui exemplum sequerer humanitatis atque offici, proponeremque spem meis hospitibus ac necessariis quo tutiorem sese vitam meo praesidio victuros esse arbitrarentur; cum vero in communibus iniuriis totius provinciae Stheni quoque causa contineatur, multique uno tempore a me hospites atque amici publice privatimque defendantur, profecto vereri non debeo ne quis hoc quod facio non existimet me summi offici ratione impulsum coactumquecoactumque malit abesse Zielinski (p. 194) suscepisse.

atque ut aliquando de rebus ab isto cognitis iudicatisque et dede om. O1 iudiciis datis dicere desistamus, et, quoniam facta istius in his generibus infinita sunt, nos modum aliquem et finem orationi nostrae criminibusque faciamus, pauca ex aliis generibus sumemus.

Audistis ob ius dicendum Q. Varium dicere procuratores suos isti centum trigintatriginta O1: et trig. p rell. milia nummum dedisse, meministis Q. VariValerii cO1 testimonium, remque hanc totam C. Sacerdotis, hominis ornatissimi, testimonio comprobari, scitis Cn. Sertium, M. Modium, equites Romanos, sescentos praeterea civis Romanos multosque Siculos dixisse sese cO: om. p rell. isti pecuniam ob ius dicendum dedisse. de quo crimine quid ego disputem, cum idid cO: om. rell. totum positum sit in testibus? quid porro argumenter, qua de re dubitare nemo possit? an hoc dubitabit quisquam omnium, quin is venalem in Sicilia iuris dictionem habuerit qui Romae totum edictum atque omnia decreta vendiderit? et quin is ab Siculis ob decreta interponenda pecunias ceperit, qui M. Octavium Ligurem pecuniam ob ius dicendum poposcerit?

quod enim isteiste cO1: est rell. (p in ras.) praeterea genus pecuniae cogendae praeteriit? quod non ab omnibus aliis praeteritum excogitavit? ecquaecqua p rell. praeter O in quo est hec quaere: ecquae Halm, Muell. res apud civitates Siculas expetitur, in qua aut honos aliquis sit aut potestas aut procuratio, quin eam rem tu ad tuum quaestum nundinationemque hominum traduxeris? Dicta sunt priore actione et privatim et publice testimonia; legati Centuripini, Halaesini, Catinenses, Panhormitanique dixerunt, multarum praeterea civitatum, iam vero privatim plurimi. quorum ex testimoniis cognoscere potuistis tota Sicilia per triennium neminem ulla in civitate senatorem factum esse gratiisgratis codd. (Zielinski, p. 186), neminem, ut leges eorum sunt, suffragiis, neminem nisi istius imperio aut litteris; atque in his omnibus senatoribus cooptandis non modo suffragia nulla fuisse, sed ne genera quidem spectata esse ex quibus in eum ordinem cooptari liceret, neque census neque aetates neque cetera Siculorum iura valuisse;

quicumque senator volueritvoluerit Naugerius: voluerat codd. fieri, quamvis puer, quamvis indignus, quamvis ex eo loco ex quo non liceret, si is pretio apud istum idoneus vinceretidoneus vinceret c, unde Garat. Madv. idoneos vinc.: idon. inveniret falsa transcript. O Sed habet V idone. esset, unde Klotz idon. esset ut vinc., Kayser idon. esset vinceret. Codd. πbk habent lect. interp. fieret idoneus vinceret, vel ut vinceret, ubi repetitio fieret... factum esse prorsus ferri non potest. Ego cod. V secutus duas clausulas in unam coiisse puto, et ita legendum esse: quamvis non idoneus esset, si is pretio apud istum vinceret (§124 infra) Cf. Cl. Rev. xviii, p. 25, factum esse semper; non modo Siculorum nihil in hac re valuisse leges, sed ne ab senatu quidem populoque Romano datas. quas enim leges sociis amicisque dat is qui habet imperium a populo Romano, auctoritatem legum dandarum ab senatu, eae debenteae debent p al. Habet O (pro ab sen. eae debent) miram lectionem abferiam ace: an ab senatu, eas necesse est...? et populi Romani et senatus existimari.

Halaesini pro multis ac magnis suis maiorumque suorum in rem publicam nostram meritis atque beneficiis suo iure nuper, L. Licinio Q. Mucio consulibus, cum haberent inter se controversias de senatu cooptando, leges ab senatu nostro petiverunt. decrevit senatus honorifico senatus consulto ut iisis Ob: his p vulg. C. Claudius Appi filius pulcher praetor de senatu cooptando leges conscriberet. C. Claudius, adhibitis omnibus Marcellis qui tum erant, de eorum sententia leges Halaesinis dedit, in quibus multa sanxit de aetate hominum, ne quine qui p (ut c: falso Zumpt): iniqui O1 minor xxx annis natus, de quaestu, quem qui fecisset ne legeretur, de censu, de ceteris rebus: quae omnia ante istum praetorem et nostrorum magistratuum auctoritate et Halaesinorum summa voluntate valuerunt. ab isto et praeco, qui voluit, illum ordinem pretio mercatus est, et pueri annorum senum septenumque denum senatorium nomen nundinati sunt; et quod Halaesini, antiquissimi et fidelissimi socii atque amici, Romae impetrarant, ut apud se ne suffragiis quidem fieri liceret, id pretio ut fieri posset effecit.

Agrigentini de senatu cooptando Scipionis leges antiquas habent, in quibus et illa eadem sancta sunt et hoc amplius: cum Agrigentinorum duo genera sint, unum veterum, alterum colonorum quos T. ManliusL. cO1 praetor ex senatus consulto de oppidis Siculorum deduxit Agrigentum, cautum est in Scipionis legibus ne plures essent in senatuin senatu cO: om. p rell. ex colonorum numero quam ex vetereveterum Hotom. Agrigentinorum. iste, qui omnia iura pretio exaequasset omniumque rerum dilectumdelictum p: delectum b edd. atque discrimen pecunia sustulisset, non modo illa quae erant aetatis ordinis quaestusque permiscuit, sed etiam in his duobus generibus civium novorum veterumque turbavit.

nam cum esset ex veterevetere codd.: veterum vulg. numero quidam senator demortuus, et cum ex utroque genere par numerus reliquus esset, veterem cooptari necesse erat legibus, ut is amplior numerus esset. quae cum ita se res haberethaberent π, tamen ad istum emptum venerunt illum locum senatorium non solum veteres, verumverum VO: sed p rell. etiam novi. fit ut pretio novus vincat litterasque a praetore adferat Agrigentum. Agrigentini ad istum legatos mittunt qui eum leges doceant consuetudinemque omnium annorum demonstrent, ut iste intellegeret ei se illum locumlocum illum V vendidisse cui necui neque V commercium quidem esse oporteret; quorum oratione iste, cum pretium iam accepisset, ne tantulum quidem commotus est.

idem fecit HeracleaeHeracliae O (v, §129). nam eo quoque colonos P. Rupilius deduxit, legesque similis de cooptando senatu etet VO: ac p rell. de numero veterum ac novorum dedit. ibi non solum iste ut apud ceteros pecuniam accepit, sed etiam genera veterum ac novorum numerumque permiscuit. nolite exspectare dum omnis obeam oratione mea civitates: hoc uno complectorcomplector VcO: compl. crimine pb: compl. nomine al. omnia, neminem isto praetore senatorem fieri potuisse nisi qui isti pecuniam dedissetpecuniam isti dedisset Zielinski (p. 194).

hoc idem transfero in magistratus, curationes, sacerdotia; quibus in rebus non solum hominum iura, sed etiam deorum immortalium religiones omnis repudiavit. Syracusis lex est de religione, quae in annos singulos Iovis sacerdotem sortito capi iubeat, quod apud illos amplissimum sacerdotium putatur:

cum suffragiis tres ex tribus generibus creati sunt, res revocatur ad sortem. perfecerat iste imperio ut pro suffragio Theomnastus, familiaris suus, in tribus illis renuntiaretur: in sorte, cui imperare non potueratpotuerat Vπk: potuerāt O: poterat b vulg., exspectabant homines quidnam acturus esset. homo, id quod erat facillimum, primo vetat sortiri: iubet extra sortem Theomnastum renuntiari. negant id Syracusani per religiones sacrorum ullo modo fieri posse, fas denique negant esse. iubet iste sibi legem recitarirecitari VcO: legi p rell.. recitatur; in qua scriptum erat ut, quot essent renuntiati, tot in hydriam sortes conicerentur; cuiumcuium c, civium O1: cuius p rell. nomen exisset, ut is haberet id sacerdotium. iste homo ingeniosus et peracutus, optime, inquit, nempe scriptum itaita scriptum Ob est, qvot renvntiati ervnt. quot ergo, inquit, suntinquit sunt cO: sunt inquit πk: inquit om. bδ renuntiati? respondent, tres. numquid igitur oportet nisi tres sortis conici, unam educi? nihil. conici iubet tres, in quibus omnibus esset inscriptum nomen Theomnasti. fit clamor maximus, cum id universis indignum ac nefarium videretur. ita Iovis illud sacerdotium amplissimum per hanc rationem Theomnasto datur.

Cephaloedi mensis est certus, quo mense sacerdotem maximum creari oporteat. erat eius honoris cupidus Artemo quidam, Climachias cognomine, homo sane locuples et domi nobilis. sed is fieri nullo modo poterat si Herodotus quidam adesset: ei locus ille atque honos in illum annum ita deberi putabatur ut ne Climachias quidem contra diceret. res ad istum defertur et istius more deciditur: toreumata sane nota et pretiosa auferuntur. Herodotus Romae erat; satis putabat se ad comitia tempore venturum si pridie venisset. iste, ne aut alio mense ac fas erat comitia haberentur, aut Herodoto praesenti honos adimeretur, (id quod iste non laborabat, Climachias minime volebat), excogitat—dixi iam dudum, non est homo acutior quisquam nec fuit—excogitat, inquam, quem ad modum mense illo legitimo comitia haberentur nec tamen Herodotus adesse posset.

est consuetudo Siculorum ceterorumque Graecorum, quod suos dies mensisque congruere volunt cum solis lunaeque ratione, ut non numquam, si quid discrepet, eximant unum aliquem diem aut summum biduum ex mense, quos illi exaeresimos dies nominant; item non numquam uno die longiorem mensem faciuntFort. faciant aut biduo. quae cum istecum iste cO: iste cum pb cognosset novus astrologus, qui non tam caeli rationem quam caelati argenti duceret, eximi iubet non diem ex mense, sed ex anno unum dimidiatumque mensem hoc modo ut, quo die verbi causa esse oporteret Idus Ianuarias, is eo dieis eo die scripsi: ī eo die cO: eo die p: in eum diem Wesenberg Kalendas Martias proscribi iuberetproscribi iuberet cO: proscriberet rell.: itaque fit omnibus recusantibus et plorantibusplorantibus cO: implorantibus rell.. dies is erat legitimus comitiis habendis. eo modo sacerdos Climachias renuntiatus est.

Herodotus cum Romaab Roma O1 revertitur, diebusdiebus cO: dies p rell., ut ipse putabat, xv ante comitia, offendit eum mensem qui consequitur mensemqui cons. mensem cO: om. p rell. comitialem, comitiis iam abhincabhinc pb: ab me qr al.: ante coni. Halm xxx diebusdiebus xxx O factisfactis pO: habitis p2 s. l., b rell.. tunc Cephaloeditani feceruntfecerunt cO: decrerunt p rell. intercalarium xxxxvet 9 xlv p: xxxv c dies longum, ut reliqui menses in suam rationem reverterentur. hoc si Romae fieri posset, certe aliqua ratione expugnasset iste ut dies xxxxv inter binos ludos tollerentur, per quos solos iudicium fieri possetpotest O1.

iam vero censores quem ad modum isto praetore in Siciliaisto pr. in Sic. Oπ: in Sic. isto pr. b vulg. creati sint, operae pretium est cognoscere. ille enim est magistratus apud Siculos qui diligentissime mandatur a populo propter hanc causam, quod omnes Siculi ex censu quotannis tributa conferuntomnes... conferunt Kays.: quod cum omnes conferant Bake, in censu habendo potestas omnis aestimationis habendae summaeque faciendaefaciendae cO: faciundae p rell. censori permittitur. itaque et populus cui maximam fidem suarum rerum habeat maxima cura deligit, et propter magnitudinem potestatis hic magistratus a populo summa ambitione contenditur.

in ea re isteiste cO: om. rell. nihil obscure facerefacere om. cO1 voluit, non in sortitione fallere neque dies de fastis eximere. nihil sane vafre nec malitiose facere conatus est; sed ut studia cupiditatesque honorum atque ambitiones ex omnibus civitatibusomnibus civitatibus p rell. praeter O (hominibus civitatibusque) tollerettollerentur O, quae res evertendae rei publicae solentsolerent Bake esse, ostendit sese in omnibus civitatibus censores esse facturum.

tanto mercatu praetoris indicto concurritur undique ad istum Syracusas; flagrabat domus totatota domus O praetoria studio hominum et cupiditate; nec mirum omnibus comitiis tot civitatum unam in domum revocatis, tantaque ambitione provinciae totius in uno cubiculo inclusa. exquisitis palam pretiis et licitationibus factis, discribebatdescribebat codd. censores binos in singulas civitates Timarchides. is suo labore suisque accessionibus huius negoti atque operis molestiamolestia cO: molestiam p rell. consequebatur ut ad istum sine ulla sollicitudine summa pecuniaepecuniae cO: pecunia p rell. referretur. iam hic Timarchides quantam pecuniam fecerit plane adhuc cognoscere non potuistis; verum tamen priorein priore O actione quam varie, quam improbe praedatus esset, multorum testimoniistestimoniis cO1: ex test. p rell. cognovistis.

sed ne miremini qua ratione hic tantum apud istum libertus potuerit, exponam vobis breviter quid hominis sit, ut et istius nequitiam qui illum secum habuerit, eo praesertim numero ac loco, et calamitatem provinciae cognoscatis. in mulierum corruptelis et in omni eius modi luxuria atque nequitia mirandum in modum reperiebam hunc Timarchidem ad istius flagitiosas libidines singularemque nequitiam natum atque aptum fuisse; investigare, adire, appellare, corrumpere, quidvis facere in eius modi rebus quamvis callide, quamvis audacter, quamvis impudenter; eundem mira quaedam excogitare genera furandi; nam ipsum Verrem tantum avaritia semper hiante atque imminente fuisse, ingenio et cogitatione nulla, ut quicquid sua sponte faciebat, item ut vos Romae cognovistis, eripere potius quam fallere videretur.

haec vero huius erat ars et malitia miranda, quod accuratissimeaccuratissime cO: acutissime pb vulg. tota provincia quid cuique accidissetquid cuique accidisset cO: om. p rall., quid cuique opus esset, indagareesset necesse indagare pb al. et odorari solebat; omnium adversariosomn. adversarios cO: om. p rell., omnium inimicos diligenter cognoscere, conloqui, attemptare; ex utraque parte causascausas om. O, secl. Muell.: causa pq (om. parte): causas et coni. Klotz (ex utraque causas parte b) voluntates perspicere, facultates et copias; quibus opus esset metum offerre, quibus expediret spem ostendere; accusatorum et quadruplatorum quicquid erat, habebat in potestate; quod cuique negoti conflareconflare cO: conflari p rell. volebat, nullo labore faciebat; istius omnia decreta imperia litteras peritissime et callidissime venditabat.

ac non solum erat administer istius cupiditatum, verum etiam ipse sui meminerat, neque solum nummos, si qui isti exciderant, tollere solebat, ex quibus pecuniam maximam fecit, sed etiam voluptatum flagitiorumque istius ipse reliquias colligebat. itaque in Sicilia non Athenionem, qui nullum oppidum cepit, sed Timarchidem fugitivum omnibusin omnibus Halm. auct. Kayser. oppidis per triennium scitote regnasse; in Timarchidi potestate sociorum populi Romani antiquissimorum atque amicissimorum liberos, matres familias, bona fortunasque omnis fuisse. is igitur, ut dico, Timarchides in omnis civitates accepto pretio censores dimisit: comitia isto praetore censorum ne simulandi quidem causa fuerunt.

iam hoc impudentissime: palam—licebat enim videlicet legibus—singulis censoribus denarii trecenitreceni Muell.: trecenti p vulg. (praeter O= ċcccċ om. denarii ad statuam praetoris imperati sunt. censores cxxx facti sunt; pecuniam illam ob censuram contra leges clamclam s. l. p2 dederunt; haec denariumdenarium iterum om. O xxxviiii milia palam salvis legibus contulerunt in statuam. primum quo tantam pecuniam? deinde quam ob rem censores ad statuam tibi conferebant? ordo aliqui censorum est, conlegium, genus aliquod hominum? nam aut publice civitates istos honores habent aut, si homines, generatimaut si hom. gen. scripsi: aut si gen. hom. codd. pler.: aut generatim hom. b vulg., ut aratores, ut mercatores, ut navicularii; censores quidem qui magis quam aediles? ob beneficium? ergo hoc fatebere, abs te haec petita esse—nam empta non audebis dicere; te eos magistratus hominibus benefici, non rei publicae causa permisisse? hoc cum tute fateare, quisquam dubitabit quin tu istam apud populos provinciae totius invidiam atque offensionem non ambitionisambitionis tollendae Pluyg.. Kays. (§132 supra) neque beneficiorum conlocandorum, sed pecuniae conciliandae causa susceperis?

itaque illi censores fecerunt idem quod in nostra re publica solent ii qui per largitionem magistratus adepti sunt: dederunt operam ut ita potestatem gererent ut illam lacunam rei familiaris explerent. sic census habitus est te praetore ut eo censu nullius civitatis res publica possetpossit V administrari; nam locupletissimi cuiusque censumcensum VcO: census p rell. extenuaranthauserant cOextenuarunt... auxerunt Ziel. (p. 194), tenuissimi auxerant. itaque in tributis imperandis tantum oneris plebi imponebatur ut, etiamsi hominesomnes V tacerent, res ipsa illum censum repudiaret, id quod intellegi facillime re ipsare ipsa om. O: Ziel. l.c. potest. nam L. Metellus, qui, posteaquam ego inquirendi causa in Siciliam veni, repente L. Laetili adventu istius non modo amicus, verum etiam cognatus factus est,—is, quod videbat istius censucensus cO stari nullo modo posse, eum censum observari iussit qui viro fortissimo atque innocentissimo, Sex. Peducaeo, praetore habitus esset. erant enim tum censores legibus facti delecti a suis civitatibus, quibus, si quid commisissent, poenae legibus erant constitutae.

te autem praetore quisquis O: qui rell. censor aut legem metueret qua non tenebatur, quoniam creatus lege non erat, aut animadversionem tuam, cumcum pb vulg.: qui O: qui cum V (= cum: ut enim nimirum = nimirum §154 infra) id quod abs te emerat vendidisset? teneat iam sane meos testis Metellus, cogat alios laudare, sicut in multis conatus est; modo haec faciat quae facit. quis enim umquam tanta a quoquam contumelia, quis tanta ignominia adfectus est? Quinto quoque anno Sicilia tota censetur. eratErat enim O censa praetore Peducaeo; quintus annus cum in te praetoremin te praetorem edd. V secuti (in quo est in te pop. ro. = PR): te praetore p rell. incidisset, censa denuo estdenuost V. postero anno L. Metellus mentionem tui census fieri vetat; censores dicit de integro sibi creari placere; interea Peducaeanum censum observari iubet. hoc si tuus inimicus fecissetetsi b fecisset VO: tibi fecisset pqb al.: tibi ante tuus r, tamen, si animo aequoequo animo Vb provincia tulisset, inimici iudicium grave videretur. fecit amicus recens et cognatus voluntarius; aliter enim, si provinciam retinere, si salvus ipse in provincia vellet esse, facere non potuit. exspectas etiam quid hi iudicent?

si tibi magistratum abrogasset, minore ignominia te adfecisset quam cum ea quae in magistratu gessisti sustulit atque inrita iussit esse. neque in hac re sola fuit eius modi, sed, antequam ego in Siciliam veni, in maximis rebus ac plurimis; nam et Heraclio SyracusanosSyracusanos O1: -o p rell. tuos illos palaestritas bona restituere iussit, et Epicrati Bidinos, et pupillo Drepanitano A. Claudium, et, nisi mature Laetilius in Siciliam cum litteris venisset, minus xxx diebus Metellus totam trienni praeturam tuam rescidisset.

et quoniam de ea pecunia quam tibi ad statuam censores contulerunt dixi, non mihi praetermittendum videtur ne illud quidem genus pecuniae conciliatae quam tu a civitatibus statuarum nomine coegisti. video enim eius pecuniae summam esse pergrandem, ad HS viciensvicies Garat.: tricies Zumpt (·xx· lxi cO: cxxx pq al. §§142, 165): tantum conficieturconficietur cO: conficitur rell. ex testimoniis et litteris civitatum. etet (ante litteris) O1: ac rell. iste hoc concedit nec potest aliter dicere. quare cuius modi putamus esse illa quae negat, cum haec tam improba sintsint Prisc.: sunt codd. quae fateturfateatur Prisc.? quid enim vis constitui? consumptam esse istam omnemistam omnem Op al.: omn. istam b vulg. pecuniam in statuis? fac ita esse; tamen hoc ferendum nullo modo est, tantam aa O: ab p rell. sociis pecuniam auferri ut omnibus inin omnibus O angiportis praedonis improbissimi statua ponaturstatua ponatur cO1: statuae ponantur p rell., qua vix tuto transiri posse videaturtransiri posse videatur cO: transire posse videamur p rell..

verum ubi tandem aut in quibus statuis ista tanta pecunia consumpta est? consumetur, inquies. scilicet exspectemus legitimum illud quinquennium; si hoc intervallo non consumpserit, tum denique nomen eius de pecuniis repetundis statuarum nomine deferemus. reus est maximis plurimisque criminibus in iudicium vocatus: HSHċSċ xx O, ut l. 19 viciens ex hoc uno genere captumcaptum O1 edd. (cf. §20 supra): capta p rell. videmus. si condemnatus eris, non, opinor, id ages ut ista pecunia in quinquennio consumatur in statuis; sin absolutus eris, quis erit tam amens qui te ex tot tantisque criminibus elapsum post quinquennium statuarum nomine arcessataccersat V? ita si neque adhuc consumptaconsumpta adhuc b est ista pecuniaest ista pec. VO1: ista pec est p rell. et est perspicuum non consumptum iri, licet iam intellegamus inventam esse rationem quare et iste HS viciens ex hocex hoc V: om. rell. uno genere conciliarit et ceperit, et ceteri— si hochoc si V a vobis erit comprobatum—quam volent magnas hoc nomine pecunias capere possint; ut iam videamur non a pecuniis capiendis homines absterrereabstinere cO, sed, cum genera quaedam pecuniarum capiendarumcapiend. Vπb: capiund. edd. comprobarimus, honesta nomina turpissimis rebus imponere.

etenim, si C. Verres HS c miliaHS c milia coni. Zumpt: H.S. xx O: hscci33 V: H.S. cxx milia πb populum verbi gratia Centuripinum poposcisset eamque ab iis pecuniam abstulisset, non, opinor, esset dubium quin eum, cum id planum fieret, condemnari necesse esset. quid? si eundem populum HS cc milia poposcit eaque coegit atque abstulit, num idcirco absolvetur quod adscriptum est eam pecuniam datam statuarum nomine? non, opinor; nisi forte id agimus, non ut magistratibus nostris moram accipiendiaccipiundi O, sed ut sociis causam dandi adferreafferre cO1: auferre p rell. videamur.

quodsi quem statuae magno opere delectant, et si quis earum honore aut gloria ducitur, is haec tamen constituat necesse est, primum averti pecuniam domum non placere, deinde ipsarum statuarum modum quendam esse oportere, deinde illud, certe ab invitis exigi non oporterenon oportere exigi b.

acAge cO1 de avertenda pecunia quaero abs te utrum ipsae civitates solitae sint statuas tibi faciundasfaciendas O locare ei cui possent optima condicione locarelocare om. O, anan codd.: et Pluyg.: aut Muell. aliquem procuratoremprocuratorem O1: curatorem rell. praeficere qui statuis faciundis praeesset, an tibi, an cuian cui codd.: aut cui Lamb., edd. recc. tu imperasses, adnumerare pecuniam? nam si per eos statuae fiebant a quibus tibi iste honos habebatur, audio; sin Timarchidi pecunia numerabatur, desine, quaeso, simulare te, cum inin om. O al. manifestissimomanifestissimo cO: manifesto p rell. furto teneare, gloriae studiosum ac monumentorum fuisse.

quid vero? modum statuarum haberi nullum placet? atqui habeatur necesse est.

etenim sic considerate. Syracusana civitas, ut eam potissimum nominem, dedit ipsi statuam—est honos—et patri—bella haec pietatis et quaestuosa simulatio—et filio—ferri hoc potest, hunc enim puerum non oderant; verum quotiens et quot nominibus a Syracusanis statuas auferes? Vt in foro statuerent, abstulisti, ut in curia, coegisti, ut pecuniam conferrent in eas statuas quae Romae ponerentur imperasti; ut idem darent homines aratorum nomine, dederunt; ut idem pro parte in commune Siciliae conferrent, etiam id contulerunt. Vna civitas cum tot nominibus pecuniam contulerit idemque hoc civitates ceterae fecerint, nonnenonne O: non rell. res ipsa vos admonet ut putetisut putetis om. O modum aliquem huic cupiditati constitui oportere? quid? si hoc voluntate sua nulla civitas fecit, si omnes imperio, metu, vi, malo adductae tibitibi om. O pecuniam statuarum nomine contulerunt, per deos immortalis, num cui dubium esse poterit quin, etiamsi statuerit accipere ad statuas licere, idem tamen statuat eripere certe non licere?

primum igitur in hanc rem testem totam Siciliam citabo, quae mihi una voce statuarum nomine magnammagnam om. O pecuniam per vim coactam esse demonstratdemonstret O. nam legationes omnium civitatum in postulatis communibus, quae fere omnia ex tuis iniuriis nata sunt, etiam hoc ediderunt, vt statvas ne cvi, nisi cvm is de provincia decessisset, pollicerentvr. tot praetores in Sicilia fuerunt, totiens apud maiores nostros Siculi senatum adierunt, totiens hac memoria: tamen huiusce novi postulati genus atque principium tua praetura attulit.

quid enim tam novum non solum re, sed genere ipso postulandi? nam cetera quae sunt in isdem postulatis de iniuriis tuis sunt nova, sed tamen nonnon om. πb novo om. O novo modo postulantur. rogant et orant Siculi patres conscriptos ut nostri magistratus posthac decumas lege Hieronica vendant. tu primus contra vendideras. audio. ne in cellam quod imperatur aestiment. hoc quoque propter tuos ternos denarios nunc primum postulatur, sed genus ipsum postulandi non est novum. ne absentis nomen recipiatur. ex Stheni calamitate et tua natum est iniuria. cetera non colligam. sunt omnia Siculorum postulata eius modi ut crimina collecta in unum reum te esse videantur, quae tamen omnia novas iniurias habent, sed postulationum formulas usitatas;

hoc postulatum de statuis ridiculum esse videatur eiei om. O1 (Prisc. ii. p. 147) qui rem sententiamque non perspiciat. postulant enim, non utiuti cO: ut rell. ne cogantur statuere; quid igitur? ut ipsis ne liceat. quid est hoc? petis a me, quod in tua potestate est, ut id tibi facere ne liceat; pete potius ne quis te invitum polliceri aut facere cogat. nihil egeroegero πk: rogo c: ego rogo O1: ergo bδ, inquit; negabunt enim omnes se coegisse; si me salvum esse vis, mihi impone istam vim ut omnino mihi ne liceat polliceri. ex tua praetura primum haec est nata postulatio; qua cum utuntur, hoc significant atque adeo aperte ostendunt, sese ad statuas tuastuas cO: om. rell. pecuniam metu ac malo coactos invitissimos contulisse.

quid? si hoc non dicant, tibitibi om. O1 non necesse sit ipsi id confiteri? vide et perspice qua defensione sis usurus: iam intelleges hoc tibi de statuis confitendum esse. mihi enim renuntiatur ita constitui a tuis patronis, hominibus ingeniosis, causam tuam, et ita eos abs teita eos abs te pb al.: eos ita (cum signis transp. et praeterea punctis subscr. del. ita m. 1) abs te ita O: eos ita abs te vulg. institui et doceri, ut quisque ex provincia Sicilia gravior homo atque honestior testimonium vehementius dixerit, sicutisicuti Siculi codd. praeter O multi primarii viri multa dixerunt, te statim hoc istis tuis defensoribus dicere, inimicus est propterea quod arator est. itaque uno genere, opinor, circumscribere habetis in animo genus hoc aratorum, quod eos infenso animo atque inimico venisse dicatis quia fuerit in decumis iste vehementior. ergo aratores inimici omnes et adversarii suntsunt om. πbk est eorum Oπb: eorum est vulg.: nemo est eorum quinqui non O (§88 supra) perisse te cupiat? omnino praeclare te habes cum is ordo atque id hominum genus, quod optimum atque honestissimum est, a quo uno et summa res publicaresp. πk: reip. Ob et illa provincia maxime continetur, tibi est inimicissimum.

verum esto; alio loco de aratorum animo et iniuriis videro; nunc, quod mihi abs te datur, id accipio, eos tibi esse inimicissimos. nempe ita dicis: propter decumas. concedo: non quaero, iure an iniuria sint inimici. quid ergo? illae quidquid (post illae) cO1: om. p rell. sibi statuae equestres inauratae volunt, quae populi Romani oculos animosque maxime offendunt, propter aedem Volcani? nam inscriptuminscriptum cO: scriptum rell. esse video quandam ex his statuisstatuis O: statuam p rell. aratores dedisse. si honoris causa statuam dederunt, inimici non sunt; credamus testibus; tum enim honori tuo, nunc iam religioni suae consulunt. sin autem metu coacti dederunt, confiteare necesse est te in provincia pecuniaspecunias O: om. pqk statuarum nomine per vim ac metum coegisse. Vtrum tibi commodum est elige.

equidem libenter hoc iam crimen de statuis relinquam, ut mihi tu illud concedas, quod tibi honestissimum est, aratores tibi ad statuam honoris tui causa voluntate sua contulisse. da mihi hoc; iam tibi maximam partem defensionis praecideris; non enim poteris aratores tibi iratos esse atque inimicos dicere. O causam singularem! o defensionem miseram ac perditam! nolle hoc accipere reum ab accusatore, et eum reum qui praetor in Sicilia fuerit, aratores ei statuam sua voluntate statuisse, aratores de eo bene existimare, amicos esse, salvumsalvum O: salvum esse b al. (§15 supra), et in mg. O m. 1 cupere! metuit ne hoc vos existimetis; obruitur enim aratorum testimoniis. Vtar eo quod datur.

certe hoc vobis ita iudicandum est, eos qui isti inimicissimi suntsint pq, ut ipse existimari vult, ad istius honores atque monumenta pecunias voluntate sua non contulisse. atque ut hoc totum facillime intellegi possit, quem voles eorum testium quos produxero, qui exex cO: e V: in pbδ Sicilia testes suntsunt VO: sint p rell., sive togatumtogatum c cod. Cuiac. (rogatum O1): civem Romanum Vp rell. sive Siculum, rogato, et eum qui tibi inimicissimus esse videbitur, qui se spoliatum abs teabs te om. V esseesse om. pqb dicet, ecquid suo nomine in tuam statuam contulerit; neminem reperies qui neget; etenim omnes dederunt.

quemquam igitur putas dubitaturum quin is quem tibi inimicissimum esse oporteat, qui abs te gravissimas iniuriasiniurias suppl. s.l. post acceperit p2. et ita q acceperit, pecuniam statuae nomine dederit vi atque imperio adductus, non officio ac voluntate? huiusHuius scripsi V secutus et Lamb. in mg.: et huius rell. edd. ego pecuniae, iudices, quae permagna est impudentissimeque coacta ab invitis, non habui rationem neque habere potui,—quantum ab aratoribus, quantum ab negotiatoribus qui Syracusis, qui Agrigenti, qui Panhormi, qui Lilybaei negotiantur esset coactum: eam iameam iam scripsi: quoniam codd. praeter O (ut iam): quam iam Schoell intellegitis ipsius quoque confessione ab invitissimis coactamcoactum O Forte, quantum... est coactum, tantum iam intell.... coactum esse (Cl. Rev. xviii, p. 25) esse.

venio nunc ad civitates Siciliae, de quibus facillime iudicium fieriiudicium fieri Vp rell. praeter O (fieri iud.) voluntatis potest. an etiam Siculi inviti contulerunt? non est probabile. etenim sic C. Verrem praeturam in Sicilia gessisse constat ut, cum utrisque satis facere non posset, et Siculis et togatis, offici potius in socios quam ambitionis in civis rationem duxerit. itaque eum non solum patronvm illiusillius VO1: istius p rell. insulae, sed etiam Sotera inscriptum vidi Syracusis. hoc quantum est? ita magnum ut Latine uno verbo exprimi non possit. is est nimirum soter qui salutem dedit. huius nomine etiam dies festi agitantur, pulchra illa Verria, non quasi Marcellia, sed pro Marcelliis, quae illi istius iussu sustulerunt; huius fornix in foro Syracusis est, in quo nudus filius stat, ipse autem ex equo nudatam ab se provinciam prospicit; huius statuae locis omnibuslocis omnibus VOp al.: omnibus locis c: omnibus bδ, quae hoc demonstrare videantur, prope modum non minus multas statuas istum posuisse Syracusis quam abstulisse; huic etiam Romae videmus in basi statuarum maximis litteris incisum, a commvni SiciliaeSiciliae cOp al.: Sicilia Vδ (§§114, 145, 168) datas.

quam ob rem qui hoc probare potesprobare potes V: probare potest O: probari potest pb vulg. cuiquam, tantos honores habitos esse ab invitis? hic tibi etiam multo magis quam paulo ante in aratoribus videndum et considerandum est quid velisvelis VO1: vis p rell.. Magna res est utrum tibi Siculos publice privatimque amicos an inimicos existimari velis. si inimicos, quid te futurum est? quo confugies? ubi nitere? modo aratorum, honestissimorum hominum ac locupletissimorum ethom. ac locupl. et om. p al. Siculorum et civium Romanorum, maximum numerum abs te abalienasti: nunc de Siculis civitatibus quid ages? dices tibi Siculos esse amicos? qui poteris? qui, quod nullo in homine antea fecerantfecerant VO: fecerunt p vulg., ut in eum publice testimonium dicerent,—cum praesertim ex ea provincia condemnati sint complures qui ibi praetores fueruntfuerint O, duo soli absoluti,—hi nunc veniunt cum litteris, veniunt cum mandatis, veniunt cum testimoniis publicis; qui, si te publice laudarentlaudarent publice V, tamen id more potius suo quam merito tuo facere viderentur, hiii V (ut l. 19): et O (§86 supra) cum de tuis factisfactis s.l. p2 publice conqueruntur, nonne hoc indicant, tantas esse iniurias ut multo maluerint de suo more decedere quam de tuis moribus non dicere?

confitendum igitur estigitur est Vp: est igitur Ob al. necessario tibi O tibi necessario Siculos inimicos esse, qui quidem etet om. VO in te gravissima postulata consulibus ediderintediderint cO: ediderunt Vp al., et me ut hanc causam salutisque suae defensionem susciperem obsecrarintobsecrarint cO et V ut videtur: obsecrarunt p rell.; qui cum a praetore prohiberentur, a quattuor quaestoribus impedirentur, omnium minas atque omnia pericula prae salute sua levia duxerintduxerint ck: duxerunt Vp rell.; qui priore actione ita testimonia graviter vehementerque dixerintdixerint ck: dixerunt Vp rell. ut Artemonem Centuripinum legatum et publice testem Q. HortensiusQ. om. V accusatorem, non testem esse diceret. etenim ille cum propter virtutem et fidem cum Androne, homine honestissimo et certissimo, tum etiam propter eloquentiam legatus a suis civibus electus est, ut posset multas istius et varias iniurias quam apertissime vobis planissimeque explicare.

dixerunt Halaesini, Catinenses, Tyndaritani, Hennenses, Herbitenses, Agyrinenses, NetiniNetineuses codd. praeter O: om. b enumerare O: et num. c: numerare rell., Segestani: enumerare omnis non est necesse. scitis quam multi etquam multi et om. cO1 quam multa priore actione dixerint: nunc et illi et reliqui dicent.

omnes denique hoc in hac causa intellegent, hoc animo esse Siculos ut, si in istum animadversum non sit, sibi relinquendas domos ac sedes suas et ex Sicilia decedendum atque adeo fugiendum esse arbitrentur. hos homines tu persuadebis ad honorem atque amplitudinem tuam pecunias maximas voluntate sua contulisse? credo, qui te in tua civitate incolumem esse nollent, hi monumenta tuae formae ac nominis in suis civitatibus esse cupiebant. res declarabitdeclarabit cO: -avit p rell. ut cupierint. iam dudum enim mihi nimium tenuiter Siculorum erga te voluntatis argumenta colligere videor, utrum statuas voluerint tibi statuere an coacti sintutrum... coacti sint Pluygers (Ziel. p. 194).

de quo hochoc CO: om. rell. homine auditum est umquam, quod tibi accidit, ut eius in provincia statuae in locis publicis positae, partim etiam in aedibus sacris, per vim et per universam multitudinem deicerentur? tot homines in Asia nocentes, tot in Africa, tot in Hispania, Gallia, Sardinia, tot in ipsa Sicilia fuerunt: ecquo de homine hoc umquam audivistisaudivistis CO1: audiimus, audivimus p rell.? novum est, iudices, in Siculis quidem et in omnibus Graecis monstri simile. non crederem hoc de statuis nisi iacentis revulsasque vidissem, propterea quod apud omnis Graecos hic mos est, ut honorem hominibus habitum in monumentis eius modi non nulla religione deorum consecrari arbitrentur.

itaque Rhodii, quiqui CO: cum p al. prope soli bellum illud superius cum Mithridate rege gesserintgesserint C rell. praeter O (gesserunt), omnisque eius copias acerrimumque impetum moenibus litoribus classibusque suis exceperintexceperint C rell.: exceperunt Zumpt, edd., tamen, cum ei regi inimici praeter ceteros essent, statuam eius, quae erat apud ipsosistos CO1 in celeberrimo urbis loco, ne tum quidem in ipsis urbis periculis attigerunt. acAc CO1: om. rell. forsitan vix convenire videretur, quem ipsum hominem cuperent evertere, eius effigiem simulacrumque servare; sed tamen videbam, apud eos cum essem, et religionem esse quandam in his rebus a maioribus traditam, et hoc disputaridisputari CO1: -are p rell., cum statua se eiuseius CO: non p: vero b rell. habuisse temporis rationem quo posita esset, cum homine eius quo gereret bellum atque hostis esset. videtis igitur consuetudinem religionemque Graecorum, quae monumenta hostium in bello ipso soleat defendere, eam summa in pace praetorisi ptores p.r. pb al.: P.R.C: pop. Rom. O populi Romani statuis praesidio non fuisse.

Tauromenitani, quorum est civitas foederata, homines quietissimi, qui maxime ab iniuriis nostrorum magistratuum remoti consuerantconsuerant CO: -everant p rell. esse praesidio foederis,—hi tamen istius evertere statuam non dubitaruntdubitarunt Cpb: -averunt rell.; qua abiecta basim tamen in foro manere voluerunt, quod gravius in istum fore putabant si scirent homines statuam eius a Tauromenitanis esse deiectam quam si nullam umquam positam esse arbitrarentur. Tyndaritani deiecerunt in foro et eadem dede om. pqb causa equum inanem reliquerunt. Leontinis, misera in civitate atque inani, tamen istius in gymnasio statua deiecta est. nam quid ego de Syracusanis loquar? quod nonnon om. CO est proprium Syracusanorum, sed etet (ante commune) CO: om. rell. illorum et commune conventus illius ac prope totius provinciae. quanta illucilluc C rell.: illic O1 multitudo, quanta vis hominum convenisse dicebatur tum cum statuae sunt illiusillius C codd.: istius edd. deiectae et eversae! at quo loco! celeberrimo ac religiosissimo, ante ipsum Serapim, in primo aditu vestibuloque templi. quod nisi Metellus hoc tam graviter egisset atque illam rem imperio edictoque prohibuisset, vestigium statuarum istius in tota Sicilia nullum esset relictum.

atque ego hoc non vereor, ne quid horum non modo impulsu verum omnino adventu meo factum esse videatur. omnia ista ante facta sunt non modo quam ego Siciliam, verum etiam quam iste Italiam attigit. dum ego in Sicilia sum, nulla statua deiecta est: posteaquam illinc decessidecessi C: discessi pb edd. (Div. §2: ii §172: v §7), quae sintsint C: sunt pb edd. gesta cognoscite. Centuripinorum senatus decrevit populusque iussit ut, quae statuae VerrisVerris C: C. Verris rell. edd. (Am. J. Ph. xxvi. 412) ipsius et patris eiuseius CO1: om. rell. et filii essent, eas quaestores demoliendas locarent, dumque ea demolitiomolitio CO1 ne minus triginta COq: xxx ne (non b) minus pbk fieret, senatores ne minus triginta adessent. videte gravitatem civitatis ac dignitatem. neque eas in urbe sua statuas esse voluerunt quas inviti per vim atque imperium dedissent, neque eiuseius om. π hominis in quem ipsi cum gravissimo testimonio publice, quod numquam antea, Romam mandata legatosque misissent; et idid om. CO gravius esseesse CO: om. rell. putarunt si publico consilio, quam si

per vim multitudinis factum esse videretur. cum hoc consilio statuas Centuripini publice sustulissent, audit Metellus; graviter fert; evocat ad se Centuripinorum magistratusCenturipinum magistratum codd. praeter CO et decem primos; nisi restituissent statuas, vehementer minaturminatur COb: his minatur π. illi ad senatum renuntiant: statuae, quae istius causae nihil prodessent, reponuntur; decreta Centuripinorum, quae de statuis erant facta, non tollunturdecreta... tolluntur CO: om. p rell.. hic ego aliud alii concedo: Metello, homini sapienti, prorsus non possum ignoscere si quid stulte facit. quid? ille hoc putabat Verri criminosum fore, si statuae eiusstat. eius CO: eius stat. pb edd. essent deiectae, quod saepe vento aut aliquo casu fieri solet? non erat in hoc neque crimen ullum neque reprehensio. ex quo igitur crimen atque accusatio nascitur? ex hominum iudicio et voluntate.

ego, si Metellus statuas Centuripinos reponereCentur. reponere CO: rep. Centur. pb vulg. non coegisset, haechaec Cp: hoc Ob dicerem, videte, iudices, quantum et quam acerbum dolorem sociorum atque amicorum animis inusserint istius iniuriae, cum Centuripinorum amicissima acac pqb: om. CO: et vulg. fidelissima civitas, quae tantis officiis cum populo Romano coniuncta est ut non solum rem publicam nostram, sed etiam in quovis homine privato nomen ipsum RomanumRomanum CO: -orum p rell. semper dilexerit, ea publico consilio atque auctoritate iudicarit C. Verris statuas esse in urbe sua non oportere. recitarem decreta Centuripinorum; laudarem illam civitatemlaudarem illa decreta civitatem CO1: fort. laudarem illa decreta, laudarem illam civitatem, id quod verissime possem; commemorarem decem milia civium essecivium esse CO: esse civium π: esse om. bδ Centuripinorum, fortissimorum fidelissimorumque sociorum; eos omnis hoc statuisse, monumentum istius in sua civitate nullum esse oportere.

haec tum dicerem, si statuas Metellus non reposuisset: velim quaerere nunc ex ipso Metello, quidnam sua vi et auctoritate mihi ex hac oratione praeciderit. eadem opinor omnia convenire. neque enim, si maxime statuae deiectae essent ego easego eas CO: eas ego p vulg. vobis possem iacentis ostendere; hoc uno uterer, civitatem tam gravem iudicasse statuasiudicasse statuas COp: stat. iud. b edd. C. Verris demoliendas. hoc mihi Metellus non eripuit; haechoc Ob etiam addidit, ut quererer, si mihi videretur, tam iniquo iure sociis atque amicis imperari ut iis ne in suis quidem beneficiis libero iudicio uti liceret, vos rogaremvos rogarem CO: ut vos rog. p rell. ut coniecturam faceretis qualem in hishis codd.: iis edd. post Gruterum rebus in me L. Metellum fuisse putaretis, in quibus rebusrebus om. CO: ego seclusi obesse mihi posset, cum in hac re tam aperta cupiditate fuerit, in qua nihil obfuit. sed ego Metello non irascor neque ei suam vacationemvacationem CO: vagat. pq rell.: purgationem Naug. Iord. eripio, qua ille apud omnis utitur, ut nihil malitiose neque consulto fecisse videatur.

iam igitur est ita perspicuum ut negare non possis nullam tibi statuam voluntate cuiusquam datam, nullam pecuniam statuarum nomine nisi vi expressam et coactam. quo quidem in crimine non illud solum intellegi volo, te ad statuas HS viciensHS viciens ut §141 supra: HS ∞ ∞ C: HS ċcxxċ milia p coegisse, sed multo etiam illud magis, quod simul demonstratumdemonstratum CO: -andum p rell. est quantumest quantum om. CO1 odium in tein te CO: om. pb vulg. aratorum, quantum omnium Siculorum sit et fuerit. in quo quae vestra defensio futura sit coniectura adsequi non queo.

oderunt Siculi; togatorum enim causa multa feci. at hiAt hi p edd.: At hii C: Ali V quidem acerrimi inimiciinimici CO: inimicissimique p rell. sunt. inimicos habeo civis Romanos, quod sociorum commoda ac iura defendi. at socii in hostium numero sesenumero sese (se b) abs COb: numeros se abs V: numero (s) abs πk abs te habitos queruntur. aratores inimici sunt propter decumas. quid? qui agros immunis liberosque aranterant VO, cur oderunt? cur Halaesini, cur Centuripini, cur Segestani, cur Halicyenses? quod genus hominum, quem numerum, quem ordinem proferre possumpossis bδ qui te non oderit, sive civium Romanorum sive Siculorum? ut, etiamsi causascausas VCO: causam (causa p) p rell. cur te oderint non possimpossim COp al.: possum V dicere, tamen illud dicendum putem, quem omnes mortales oderint, eum vobis quoquevobis quoque COp al.: quoque vobis Vb odio esse oportere.

an hoc dicere audebis, utrum de te aratoresutrum negotiatores post aratores add. Garaton.: cf. ll. 17, 23 (§188 infra), utrum denique Siculi universi bene existiment, autaut edd.: an CO (§144 supra) quo modo existimentaut (an) quo modo existiment CO: om. V rell., ad rem id non pertinere? neque tu hoc dicere audebis, nec si cupiascupias CO: cupies Vp rell. licebit; eripiunt enimenim CO: om. Vπb tibi istam orationem contemnendorum Siculorum atque aratorumcontemnendorum... aratorum Garat. auct. secl. Muell. statuae illae equestres, quas tu paulo ante quam ad urbem venires poni inscribique iussisti, ut omnium inimicoruminimicorum V rell.: iniquorum CO (fort. recte; cf. i, §19; v, §177) tuorum animos accusatorumque tardares.

quis enim tibi molestus esset aut quis appellare teappellare te V: appellaret C: appellare rell. auderet, cum videret statuas ab negotiatoribusa negot. Vb, ab aratoribusab arat. Vpb: om. COq, a communi SiciliaeSicilia VC (corr. -ae) O (§§114, 145, 154 supra) positaspositas V: om. COp rell.? quod est aliud in illa provincia genus hominum? nullum. ergo ab universa provincia, generatimque aa COpb: ab Vqr singulis eius partibus, non solum diligitur, sed etiam ornatur. quis hunc attingere audeat? potesPotest VC igitur dicere nihil tibi obesse oportere aratorum, negotiatorum, Siculorumqueque om. V omnium testimonia, cum eorum nominibus in statuarum inscriptione oppositis omnem te sperarissperaris VCO: sperabis rell. invidiam atque infamiam tuam posse exstingere? an, quorum tu auctoritatetu auct. VCO: auct. tu p rell. statuas cohonestare tuas conatus es, eorum ego dignitate accusationem meam comprobare non potero?

Nisi forte quod apud publicanos gratiosus fuisti, in ea re spes te aliqua consolatur. quae gratia ne quid tibi prodesse posset ego mea diligentia perfeci; ut etiam obesse deberet tu tua sapientia curasti. etenim rem totam, iudices, breviter cognoscite. in scriptura Siciliae pro magistro est quidam L. Carpinatius, qui et sui quaestus causa, et fortasse quod sociorum interesse arbitrabatur, bene penitus in istius familiaritatem sese dedit. is cum praetorem circum omnia fora sectaretur neque ab eo umquam discederet, in eameam om. CO iam venerat familiaritatem consuetudinemqueconsuetudinem CO: familiaritatem consuetudinemque p rell. inin om. (post -em) CO vendendis istius decretis et iudiciis transigendisque negotiis, ut prope alter Timarchides numeraretur;

hoc erat etiam capitalior, quod idem pecunias iishis COpb qui ab isto aliquid mercabantur faenori dabat. ea autem faeneratio erat eius modihuius modi Cb, iudices, ut etiam is quaestus huic cederet; nam quas pecunias ferebat iisiis p: is Cb: his O expensas quibuscum contrahebat, easeas C (aea O): om. rell. aut scribae istius aut Timarchidi aut etiam isti ipsiisti ipsi COb: ipsi isti p rell. referebat acceptas. idem praeterea pecunias istius extraordinarias grandis suo nomine faenerabatur.

hic primoprimo om. CO Carpinatius, antequam in istius familiaritatem tantamfam. tantam CO: tant. fam. p rell. pervenissetperveniret π, aliquotiens ad socios litteras de istius iniuriis miserat; Canuleius vero, qui in portu Syracusis operas dabat, furta quoque istius permulta nominatim ad socios perscripserat, ea quae sine portorio Syracusis erant exportata; portum autem et scripturam eadem societas habebat. ita factum est ut essent permulta quae ex societatis litteris dicere in istum et proferre possemus.