cum propter egregiam et singularem Cn. Planci, iudices, in mea salute custodienda fidem tam multos et bonos viros eius honori viderem esse fautores, capiebam animo non mediocrem voluptatem quod, cuius officium mihi saluti fuisset, ei meorum temporum memoriam suffragari videbam. cum autem audirem meos partim inimicos, partim invidos huic accusationi esse fautores, eandemque rem adversariam esse in iudicio Cn. Plancio quae in petitione fuisset adiutrix, dolebam, iudices, et acerbe ferebam, si huius salus ob eam ipsam causam esset infestior quod is meam salutem atque vitam sua benivolentia praesidio custodiaque texisset.

nunc autem vester, iudices, conspectus et consessus iste reficit et recreat mentem meam, cum intueor et contemplor unum quemque vestrum. video enim hoc in numero neminem cui mea salus non cara fuerit, cuius non exstet in me summumsummum TEb3k: suum cett. meritum, cui non sim obstrictus memoria benefici sempiterna. itaque non extimesco ne Cn. Plancio custodia meae salutis apud eos obsitobstet E qui me ipsiipsi TEa: ipsum cett. maxime salvum videre voluerunt, saepiusque, iudices, mihi venit in mentem admirandum esse M. Laterensem, hominem studiosissimum et dignitatis etdignitatis et TE: dignissimum ag: diligentissimum cett. salutis meae, reum sibi hunc potissimum delegisseelegisse T1 quam metuendum ne vobisnobis T id ille magna ratione fecisse videatur.

quamquam mihi non sumo tantum neque adrogo, iudicesneque adrogo iudices TE: iudices neque adrogo cett., ut Cn. Plancium suis erga me meritis impunitatem consecutumconsecutum TEa: consecuturum cett. putem. Nisi eius integerrimam vitam, modestissimos mores, summam fidem, continentiam, pietatem, innocentiam ostendero, nihil de poena recusabo; sin omnia praestitero quae sunt a bonis viris exspectandaexpetenda Σac, petam, iudices, a vobis ut, cuius misericordia salus mea custodita sit, ei vos vestram misericordiam me deprecante tribuatis. equidem ad reliquos labores, quos in hac causa maiores suscipiomaioris suspicio TE quam in ceteris, etiam hanc molestiam adsumo, quod mihi non solum pro Cn. Plancio dicendum est, cuius ego salutem non secus ac meam tueri debeo, sed etiam pro me ipso, de quo accusatores plura paene quam de re reoque dixerunt.

quamquam, iudices, si quid est in me ipso ita reprehensum ut id ab hoc seiunctumseiunctum (seui actum a) TEab2: om. Σ1gp in lac.: dictum b1: alienum cett. (Σ2) sit, non me id magno opere conturbatconturbat TEϚ: conturbet cett.; non enim timeo ne, quia perraro grati homines reperiantur, idcirco, cum me nimium gratum illi esse dicant, id mihi criminosum esse possit. quae vero ita sunt agitata ab illis ut aut merita Cn. Planci erga me minora esse dicerent quam a me ipso praedicarentur, aut, si essent summa, negarent ea tamen ita magni ut ego putarem ponderis apud vos esse debere, haec mihi sunt tractanda, iudices, et modice, ne quid ipse offendam, et tumet tum TE: cetum cett. denique cum respondero criminibuscriminibus omnibus E, ne non tam innocentia reus sua quam recordatione meorum temporum defensus esse videatur.

sed mihi in causa facili atque explicata perdifficilis, iudices, et lubrica defensionis ratio proponitur. nam, si tantum modo mihi necesse esset contra Laterensem dicere, tamen id ipsum esset in tanto usu nostro tantaque amicitia molestum. vetus est enimest enim TE: enim est cett. lex illa iustae veraeque amicitiae quae mihi cum illo iam diu est, ut idem amici semper velint, neque est ullum amicitiae certiusamicitiae certius TE: certius amicitiae cett. vinculum quam consensus et societas consiliorum et voluntatum. mihi autem non id est in hac re molestissimum, contra illum dicere, sed multo illud magis quod in ea causa contra dicendum est in qua quaedam hominum ipsorum videtur facienda esse contentio.

quaerit enim Laterensis atque hoc uno maxime urget qua se virtute, qua laude Plancius, qua dignitate superarit. ita, si cedo illius ornamentis, quae multa et magna sunt, non solum huius dignitatis iactura facienda est sed etiam largitionis recipienda suspicio estest om. k, del. Manutius; sin hunc illi antepono, contumeliosa habenda est oratio, et dicendum est id quod ille me flagitat, Laterensem a Plancio dignitate esse superatum. ita aut amicissimi hominis existimatio offendenda est, si illam accusationis condicionem sequar, aut optime de me meriti salus deserendadeserenda TEk: deserenda est cett..

sed ego, Laterensis, caecum me et praecipitem ferri confitearconferri T in causa, si te aut aa om. T Plancio aut ab ulloulla E dignitate potuissepotuisse om. T superari dixero. itaque discedam ab ea contentione ad quam tu me vocas et veniam ad illam ad quam me causa ipsaipsa om. T tu in magistratibus Madvig: tu magni T: tum an E: tu (tune b2c) inanem cett.: tune aequum Lambinus (cf. § 13) deducit.

quid? tu in magistratibus dignitatis iudicem putas esse populum? fortasse non numquam est; utinam vero semper esset! sed est perraro et, si quando est, in eis magistratibus est mandandis quibus salutem suam committi putat; his levioribus comitiis diligentia et gratia petitorum honos pariturpatitur Ta: paratur E, non eis ornamentis quae esse in te videmus. nam quod ad populum pertinet, semper dignitatis iniquus iudex est qui aut invidet aut favet. quamquam nihil potespotes Σ: potest cett. (Σ mg.) in te, Laterensis, constituere quod sit proprium laudis tuae quin id tibi sit commune cum Plancio.

sed hoc totum agetur alio loco; nunc tantum disputo de iure populi, qui et potest et solet non numquam dignos praeterire; nec, si a populo praeteritus est quem non oportuit, a iudicibus condemnandus est quiest qui qui T praeteritus non estnon est est TEa: ... non est Σ. nam, si ita esset, quod patres apud maiores nostros tenere non potuerunt, ut reprehensores essent comitiorum, id haberent iudices, quodquod Sylvius: vel quod (id quod ψ2) codd.: quod vel Beroaldus multo etiam minus essetesset Eb2ψ2: esse a: essent T: est cett. ferendum. tum enim magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti; nunc postulatur a vobis ut eiuseius om. T exilio codd.: corr. Cobet exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatisreprend. Zielinski (p. 177): reprehend. codd. (ita §§ 51, 75). itaque iamiam TEa: om. cett. quoniamquoniam TE: quamquam cett. qua noluivolui TEab2c ianua sumsim Σb1gp ingressus in causam, sperare videor tantum afuturamafut. T: affut Ea: abfut. cett. esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius obiurgem, quod iniquuminiquum inimicum E in discrimen adducas dignitatem tuam, quam ut eam egoeam ego TE: ego eam cett. ulla contumelia coner attingere.

tu continentiam, tu industriam, tu animum in rem publicamin re p. TE, tu virtutem, tu innocentiam, tu fidem, tu labores tuos, quod aedilis non sis factus, fractos esse et abiectos et repudiatos putas? vide tandem, Laterensis, quantum egoego TEa: om. cett. a te dissentiam. si me dius fidius decem soli essent in civitate viri boni, sapientes, iusti, graves, qui te indignum aedilitate iudicavissent, gravius de te iudicatum putarem quam est hoc quod tu metuis ne a populo iudicatum esse videatur. non enim comitiis iudicat semper populus, sed movetur plerumque gratia, cedit precibus, facit eos a quibus est maxime ambitus, denique, etiametiam TEa: om. cett. si iudicat, non dilectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu non numquam et quadam etiametiam om. T temeritate. non est enim consilium in volgo, non ratio, non discrimen, non diligentia, semperque sapientes ea quae populus fecisset ferenda, non semper laudanda dixeruntduxerunt χ1k, Lag. 9, Angelius (cf. Deiot. 37). qua re, cum te aedilem fieri oportuisse dicisdicit TE, populi culpam, non competitoris accusas.

utut TE: at cett. fueris dignior quam Plancius—de quo ipsoipso (-se T) TE: om. cett. tecum itatecum ita TE: ita tecum cett. contendam paulo post ut conservem dignitatem tuam—sed ut fueris dignior, non competitor a quo es victus, sed populus a quo es praeteritus, in culpa est. in quo illud primumillud primum T: primum illud cett. debes putare, comitiis, praesertim aediliciis, studium esse populi, non iudicium; eblandita illa, non enucleataenudata T esse suffragia; eos qui suffragium ferant, quid cuiquecuique TE: denique cett. ipsi debeant considerareconsiderare deliberare Σg saepius quam quid cuique a re publica debeaturdebeatur TE: videatur deberi cett.. sin autem mavismavis illud E esseesse TEbk: est cett. iudicium, non tibi id rescindendum est sed ferendum.

male iudicavit populus. at iudicavit. non debuit. at potuit. non fero. at multi clarissimi et sapientissimi cives tulerunt. est enim haechaec TE: om. cett. condicio liberorum populorum praecipueque huius principis populi et omnium gentium domini atque victoris, posse suffragiis vel dare vel detrahere quod velit cuique; nostrum est autem, nostrum quinostrum qui TE: qui cett in hac tempestate populi iactemuriactamur b1χ1 etet TEa: ac cett. fluctibus ferre modice populi voluntates, adlicere alienas, retinere partas, placare turbatas; honores si magni non putemus, non servire populo; sin eos expetamusexpetamus bk: expectamus cett., non defetigaridefet. T: defat. cett. supplicando.

venio iam ad ipsius populi partis ut illius contra te oratione potius quam mea disputem. qui si tecum congrediatur et si una loqui voce possit, haec dicat: ego tibi, Laterensis, Plancium non anteposui sed, cum essetis aeque boni viriviri boni T, meum beneficium ad eum potiuspotius hoc loco hab. TE, om. g, ante ad hab, cett. detuli qui a me contenderat quam ad eum qui mihi non nimis submisse supplicarat. respondebis, credo, te splendore et vetustate familiae fretum non valde ambiendum putasse. at vero te ille ad sua instituta suorumque maiorum exempla revocabit; semper se dicet rogari voluissevoluisse (et add. E) semper sibi supplicari se TE: voluisse semper (-que add. c2) placuisse cett., semper sibi supplicari; se M. Seium, qui ne equestrem quidem splendorem incolumem a calamitate iudici retinere potuisset, homini nobilissimo, innocentissimo, eloquentissimo, M. Pisoni, praetulisse; praeposuisse se Q. Catulo, summa in familia nato, sapientissimo et sanctissimo viro, non dico C. Serranumseranum TEa: serenum cett.: corr. Manutius, stultissimumsubtilissimum Σ2b1 hominem—fuitenim tamen ... hominem fuit T: om. cett. enim tamen nobilis—non C. Fimbriam, novum hominem—fuit enim et animi satis magni et consili—sed Cn. MalliumMallium ab2: Manlium cett., non solum ignobilem verum sine virtute, sine ingenio, vita etiam contempta ac sordida.

desiderarunt te, inquit, oculi mei, cum tu esses Cyrenis; me enim quam socios tua frui virtute malebam, et quo plusquo plus E corr., b2ψ2: populus Tapχ: quo plus et populus (-lo Σ) cett. intererat, eo plus aberataberas Sylvius a me, cum tecum te TEa: certe cett. non videbam. deinde sitientem me virtutis tuae deseruisti ac reliquistireliquisti TE: dereliquisti cett.. coeperas enim petere tribunatum pl. temporibus eiseis om. T quae istam eloquentiam et virtutem requirebant; quam petitionem cum reliquisses, si hoc indicastiindicasti Lambinus: iudicasti codd., tanta in tempestate te gubernare non posse, de virtute tua dubitavi, si nolle, de voluntate; sin, quod magis intellego, temporibus te aliis reservasti, ego quoquequoque autem T: item Orelli, inquietinquiet T: inquam et cett. populus Romanuspopulus R. TEa: res p. cett., ad ea te tempora revocavi ad quae tu tete om. T ipse servarasreservaras a1, Campe. pete igitur eum magistratummagistratum macc. E: .cc. T in quo mihi magnae utilitati esse possis; aediles quicumque erunt, idem mihi sunt ludiludi Ernesti: iudi T: iudices E parati; tribuni pl. permagni interest qui sint. qua re aut reddemihi sunt ... aut redde TE: om. cett. mihi quod ostenderas, aut si, quod mea minus interest, id te magis forte delectat, reddam tibi istam aedilitatem etiam neglegenter petenti, sed amplissimos honores ut pro dignitate tua consequare, condiscas censeo mihi paulo diligentius supplicare.

haec populi oratio est, mea vero, Laterensis, haec: qua re victus sis non debere iudicem quaerere, modo ne largitione sis victus. nam si, quotienscumque praeteritus erit is qui non debuerit praeteriri, totiens oportebit eum qui factus erit condemnari, nihil iam estest iam E quodquod quod a TEa populo supplicetur, nihil quod diribitiodiribitio TE: diremtio a: direptio cett., nihil quodnihil quod supplicatio magistratuum add. codd.: del. Manutius renuntiatio suffragiorum exspectetur. simul ut qui sint professi videro, dicamvidero dicam TEa: video quid dicam cett.:

hic familia consulari est, ille praetoria; reliquos video esse ex equestri loco; sunt omnesomnes T: om. cett. sine macula, sunt omnes aeque boni viri atque integri, sed servari necesse est gradusgradus Ea: gradum cett.; cedat consulari generi praetorium, nene TE: nec cett. contendat cum praetorio nominenomine TE: om. cett. equester locus. sublata sunt studia, exstinctae suffragationes, nullae contentiones, nulla libertas populi in mandandis magistratibus, nulla exspectatio suffragiorum; nihil, ut plerumque evenit, praeter opinionem accidet, nulla erit posthac varietas comitiorum. sin hoc persaepe accidit ut et factos aliquos et non factos esse miremur, si campus atque illae undae comitiorum, ut mare profundum et immensum, sic effervescunt quodam quasi aestu ut ad alios accedant, ab aliis autem recedant, tamentamen TEa: tanto Σb1g: in tanto cett. nos inin suppl. Baiter impetu studiorum et motu temeritatis modum aliquem et consilium et rationem requiremusrequiremus TEa: requiramus cett.?

qua re noli me ad contentionem vestrumvestrum istam k vocare, Laterensis. etenim si populo grata est tabella, quae frontis aperit hominum, mentis tegit datque eam libertatem ut quod velint faciant, promittant autem quod rogentur, cur tu idid TE: om. cett. in iudicio ut fiatut fiat TEa: om. cett. exprimis quod non fit in campo? hic quam illeille ille est Baiter dignior perquam grave est dictu. quo modo igitur est aequiusaequius TEa: equs p: aequum cett.? sic credo, quod agitur, quod satis est iudici: hic factus est. cur iste potius quam ego? vel nescio vel non dico vel denique quod mihi gravissimum esset, si diceremsi dicerem TE: sic dicere cett., sed impune tamen deberem dicere: non recte. namnam Σ mg., p mg., b1c2k: nunc cett. quid adsequerereassequerer codd.: corr. Manutius, si illa extrema defensione uterer, populum quod voluisset fecisse, non quod debuisset?

quid? si populi quoque factumfactum om. T defendo, Laterensis, et doceo Cn. Plancium non obrepsisse ad honorem, sed eo venisse cursu qui semper patuerit hominibus ortisortis TE: om. cett. hoc nostro equestri loco, possumne eripere orationi tuae contentionem vestrumvestram E, quae tractari sine contumelia non potest, et te ad causam aliquandoaliquando TE: om. cett. crimenque deducere? si, quod equitis Romani filius est, inferior esse debuit, omnes tecum equitum Romanorum filii petiverunt. nihil dico amplius; hoc tamentamen tantum b2ψ2 miror curcur TE: cur tu cett. huic potissimum irascare qui longissime a te afuitafuit Ta: abfuit cett.. equidem, si quando, ut fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad FabianumFabium codd.: corr. Sylvius (cf. Verr. A. Pr. 19) fornicem impellor, sed eum qui in me ipsum incurrit atque incidit. tu neque Q. Pedio, forti viro, suscenses neque huic A. Plotio, ornatissimo homini familiari meo, et ab eo qui hos dimovit potius quam ab eisiis Ek: his cett. qui in te ipsum incubuerunt te depulsum putas.

sed tamen haec tibi est prima cum Plancio generis vestri familiaeque contentio, qua abs te vincitur; cur enim non confitear quod necesse est? sed non hic magis quam ego a meis competitoribus et aliasalias TEab1k: aliis cett. et in consulatus petitione vincebar. sed vide ne haec ipsa quae despicis huic suffragata sint. sic enim conferamus. est tuum nomen utraque familia consulare. numnum TEb1Ϛ: non cett. dubitas igitur quin omnes qui favent nobilitati, qui id putant esse pulcherrimum, qui imaginibus, qui nominibus vestris ducuntur, te aedilem fecerint? equidem non dubito. sed si parum multi sunt qui nobilitatem ament, num ista estest om. T nostra culpa? etenim ad caput et ad fontem generis utriusquegeneris utriusque TE: utriusque generis cett. veniamus.

tu es ee TE: ex cett. municipio antiquissimo Tusculano, ex quo suntsunt hoc loco hab. T, ante famil. E, post famil. cett., del. Wunder plurimae familiae consulares, in quibus est etiam IuventiaIuventia E: inventicia (iuv. T) cett. —tottot quot b2cχψ: tot quot Wunder ex reliquis municipiis omnibus non sunt—hic est e praefectura Atinati non tam prisca, non tam honorata, non tam suburbana. quantum interesse vis ad rationem petendi? primum utrum magis favere putas Atinatis an Tusculanos suis? alteri—scire enim hoc propter vicinitatem facile possum—cum huius ornatissimi atque optimi viri, Cn. Saturnini, patrem aedilem, cum praetorem viderunt, quod primus ille non modo in eam familiam sed etiam in praefecturam illam sellam curulem attulisset, mirandum in modum laetati sunt; alteros—credo, quia refertum est municipium consularibus, nam malivolos non esse certocerto TEa: certe cett. scio—numquam intellexi vehementius suorumsuorum Hulderich: suorum municipum TE: hospitum suorum cett. honorehonore om. T laetari. habemus hoc nos, habent nostra municipia.

quid ego de me, de fratre meo loquar? quorum honoribus agri ipsi prope dicamipsi prope dicam TE, Schol.: prope dicam ipsi cett. montesque faveruntfavebant Schol.. num quando vides Tusculanum aliquem de M. Catone illo in omni virtute principe, num de Ti. Coruncanio municipe suomunicipe suo del. Cobet (meliore numero), num de tot FulviisFulviis TEa: Fabiis cett. gloriari? verbum nemo facit. at in quemcumque Arpinatemat si in aliquem Arp. Schol. inciderisinciderit TEa, etiam si nolis, erit tamenetiam si nolis erit tamen erit Schol. tibi fortasse etiametiam TE, Schol.: om. cett. de nobis aliquid, sed certesed certe (dr~e a) TEa: aliquid et cett. de C. Mario audiendum. primum igitur hic habuit studia suorum ardentia, tu tanta quanta in hominibus iam saturatis honoribus esse potuerunt.

deinde tui municipes sunt illi quidem splendidissimi homines, sed tamen pauci, si quidem cum Atinatibus conferantur; huius praefectura plena virorum fortissimorum, sicsic est sic Mommsen ut nulla tota Italia frequentior dici possit; quam quidem nunc multitudinem videtis, iudices, in squalore et luctu supplicem vobis. hi tot equites Romani, tot tribuni aerariiaerarii TE: aeritimi cett.—nam plebem a iudicio dimisimus, quae cuncta comitiis adfuit— quid roboris, quid dignitatis huius petitioni attulerunt? non modomodo supplevi enim tribum TeretinamTeretinam TE: Terentinam cett. (ubique), de qua dicam alio loco, sed dignitatem, sed oculorum coniectum, sed solidam et robustam et adsiduam frequentiam praebuerunt. namnam scripsi: nostra TE: iam cett. municipia coniunctione etiam vicinitatis vehementer moventur.

omnia quae dico de Plancio dico expertus in nobis; sumus enim finitimi Atinatibus. laudanda est vel etiam amanda vicinitas retinens veterem illum offici moremmorem m̃tẽ T, non infuscata malivolentia, non adsueta mendaciis, non fucosafucosa TEa, Schol.: fucata cett., non fallax, non erudita artificio simulationis vel suburbano vel etiam urbano. nemo Arpinas non Plancio studuit, nemo Soranussopanus codd.: corr. ed. R, nemo CasinasCasinas E: cassinas cett., nemo Aquinas. tractustractus TE: tratas a: totus cett. ille celeberrimus Venafranus, Allifanusallisanus TE, tota denique ea nostra itaea nostra ita Baiter: anostra ita TEa: nostra illa cett. aspera et montuosa et fidelis et simplex et fautrix suorum regio se huius honore ornari, se augeri dignitate arbitrabatur, isdemque nunc ex municipiis adsunt equites Romani publice cum legationelegationis c etet suppl. Garatoni sunt om. E testimonio, nec minore nunc sunt sollicitudine quam tum erant studio. etenim est gravius spoliari fortunis quam non augeri dignitate.

ergo ut alia in te erant inlustriora, Laterensis, quae tibi maiores tui reliquerant, sic te Plancius hoc non solum municipi verum etiam vicinitatis genere vincebat; nisi forte te Labicana aut Gabina aut Bovillanaaut Gabina aut Bovillana Orelli, Schol. (in scholio): aut Bovillana aut Gabina Σ: aut Gabina aut Bovillana aut Gabinis (Gabinas agp: Sabina bkχ) cett. vicinitas adiuvabat, quibus e municipiis vix iam qui carnem Latinis petant reperiunturreperiuntur TE, Schol.: inveniuntur (-antur a2b) cett.. adiungamusadiungamus Schol.: adiungam cett., si vis, id quod tu huic obesse etiamhuic obesse etiam TE, Schol.: etiam huic obesse cett. putas, patrem publicanum; qui ordo quanto adiumento sit in honore quis nescit? Flos enim equitum Romanorum, ornamentum civitatis, firmamentum rei publicae publicanorum ordine continetur.

quis est igitur qui neget ordinis eiuseius ordinis E studium fuisse in honore Planci singulare? neque iniuria, vel quod erat pater is qui est princeps iam diu publicanorum, vel quod is ab sociis unice diligebatur, vel quod diligentissime rogabat, vel quia pro filio supplicabat, vel quodvel (ut T) quod TEa: vel quia cett. huius ipsius in illum ordinem summa officia quaesturae tribunatusque constabant, vel quod illi in hoc ornando ordinemordine TE se ornare et consulere liberis suis arbitrabantur.

aliquid praeterea—timide dicamdicam Schol.: dico cett., sed tamen dicendum est—non enim opibus, non invidiosa gratia, non potentia vix ferenda, sed commemoratione benefici, sed misericordia, sed precibus aliquid attulimus etiam nos. appellavi populum tributimtributim TE: tribuum ag: tribubus cett., submisi me et supplicavi; ultro me herculemehercules Ta se mihi etiam offerentis, ultro pollicentis rogavi. valuit causa rogandi, non gratia.

nec si vir amplissimus, cui nihil est quod roganti concedi non iure possit, de aliquo, ut dicis, non impetravit, ego sum adrogans quod me valuisse dico. nam utut om. T omittam illud quod ego pro eo laborabam qui valebat ipse per sese, rogatio ipsaipsa haec Schol. semper est gratiosissima quae estest om. T officio necessitudinis coniuncta maxime. neque enimenim TE: om. cett. ego sic rogabam ut petere viderer, quia familiaris esset meus, quia vicinus, quia huius parente semper plurimum essem usus, sed ut quasi parenti et custodi salutis meaesalutis meae TE: meae a: meo cett.. non potentia mea sed causa rogationis fuitfuit om. T gratiosa. nemo mea restitutione laetatus est, nemo iniuria doluit, cui non huius in me misericordia grata fuerit.

etenim si ante reditum meum Cn. Plancio se volgo viri boni, cum hic tribunatum peteret, ultro offerebant, cui nomen meum absentisabsentis TE: om. cett. honori fuisset, ei meas praesentispraesentis T (corr. m. 1): praesentes cett. preces non putas profuisse? an Minturnenses coloni, quod C. Marium ee Schol.: om. cett. civili ferroferro Schol.: errore (cruore Ϛ) codd. atque ex impiis manibus eripuerunt, quod tecto receperunt, quod fessum inedia fluctibusquefluctibusque confectum k recrearunt, quod viaticum congesserunt, quod navigium dederunt, quod eum linquentem terram eam quam servaratservarat TE: servaverat cett. votis, ominibus lacrimisquevotis omnibus lacrimisque TE: lacrimis votisque omnibus cett.: corr. Baiter prosecuti sunt, aeterna in laude versantur; Plancio, quod me vel vi pulsumvi pulsum TEbk, Schol.: impulsum cett. vel ratione cedentem receperit, iuverit, custodierit, his et senatui populoque Romano, ut haberent quemquem TEb1: quod cett. reducerent, conservarit, honori hanc fidem, misericordiam, virtutem fuisse miraris?

vitia me hercule Cn. Planci res eaeCn. Pl. res eae TE: res hae Cn. Pl. cett. de quibus dixi tegeredixit agere (aeg- T) TE potuerunt, ne tu in ea vita de qua iam dicam tot et tanta adiumenta huic honori fuisse mirere. hic estest om. T enim qui adulescentulus cum A. Torquato profectus in Africam sic ab illo gravissimo etgrav. et grav. viro et E sanctissimo atque omni laude et honore dignissimo viro dilectusdelectus Tc est ut et contuberni necessitudo et adulescentisadulescentis (adol- E) TE: adolescentuli cett. modestissimi pudor postulabat, quodquod qui b2Ϛ, si adesset, non minus ille declararet quam hic illius frater patruelis et socer, T. Torquatus, omni illiomni illi TE: illi omni cett. et virtuteet virt. TE: virt. cett. et laude par, qui est quidem cum illo maximis vinclisvinclis PTE: vinculis cett. et propinquitatisappropinquitatis T et adfinitatis coniunctus, sed ita magnismagni codd. (P lacer est): corr. Pantagathus amoris ut illae necessitudinis causae leves esse videantur. fuit in Creta postea contubernalis Saturnini, propinqui sui, miles huius Q. Metelli; cuicui (cui qui ψc) b2ψϚ: qui (quibus Σ mg., P lacer est) cett. cum fuerit probatissimus hodieque sit, omnibus esse sese om. P probatum sperare debetsperare debet P: debet sperare cett.. in ea provincia legatus fuit C. Sacerdos, qua virtute, qua constantia vir! L. Flaccus, qui homo, qui civis! qualemqui qualem Keil hunc putent, adsiduitate testimonioque declarant.

in Macedonia tribunus militum fuit, in eadem provincia postea quaestor. primum Macedonia sic eum diligit utsic diligit hunc ut P indicant hihi hi qui P qui om. P principes civitatum suarum; qui cum missi sint obsint ob sunt in P aliam causam, tamen huius repentino periculo commoti huic adsident, pro hoc laborant, huic si praesto fuerint, gratius se civitatibus suis facturos putant quam si legationem suam et mandatasuam et mandata PTEc1: et mandata sua cett. confecerint. L. vero Apuleius hunc tanti facit ut morem illum maiorum qui praescribit in parentum loco quaestoribus suis praetores esse oportere officiis benivolentiaque superarit. tribunus pl. fuit non fortasse tam vehemens quam isti quos tu iure laudas, sed certe talis, quales si omnes semper fuissent, numquam desideratus vehemens esset tribunus.

omitto illa quae, si minus in scaena sunt, at certe, cum sunt prolata, laudantur, ut vivat cum suis, primum cum parente—nam meo iudicio pietas fundamentum estpietas ... Σ: pietas est c omnium virtutum—quem veretur ut deum—neque enim multo secus estest TEb2kχ: om. cett. parens liberis—amat vero ut sodalem, ut fratrem, ut aequalem. quid dicam cum patruo, cum adfinibus, cum propinquis, cum hoc Cn. Saturnino, ornatissimo viro? cuius quantam honoris huius cupiditatem fuisse creditis, cum videtisvidetis TEag2: videatis cett. luctus societatem? quid de me dicam qui mihi in huius periculo reus esse videor? quid de his tot viris talibus quos videtis veste mutata? atqueatque TEa: atqui cett. haec sunt indicia, iudices, solidaiud. solida TE: solida iud. cett. et expressa, haec signa probitatis non fucata forensi specie, sed domesticis inusta notis veritatis. facilisfacilis fragilis Bake est illa occursatio et blanditia popularis; aspicitur, non attrectatur; procul apparet, non excutitur, non in manus sumitur.

omnibus igitur rebus ornatum hominem tamtam E: quam Ta: quem cett. externis quamquam TEa: quem cett. domesticis, non nullis rebus inferiorem quam te, genere dico et nominegeneris dico et nominis TE: generis et nominis dico cett.: corr. Garatoni, superiorem aliis, municipummunicipiorum T, vicinorum, societatum studio, meorum temporummeorum temporum TE: temporum meorum cett. memoria, paremparem TE: partim a: patris cett. virtute, integritate, modestia aedilem factum esse miraris?

hunc tu vitae splendorem maculis aspergis istis? iacis adulteria, quae nemo non modo nomine sed ne suspicione quidem possit agnoscere. bimaritumbimaritum TE: maritum cett. appellas, ut verba etiam fingas, non solum crimina. ductum esse ab eo in provinciam aliquem dicisdicis Σb1Ϛ: dicas cett. (Σ mg.): dictitas Müller libidinis causa, quod non crimen est, sed impunitum in maledictomaledicto TE: maledico cett. mendacium; raptam esse mimulam, quod dicitur Atinae factum a iuventuteiuventute TE: iuvene cett. vetere quodam in scaenicos iure maximeque oppidano.

O adulescentiam traductam eleganter, cui quidem cum quod licuerit obiciatur, tamen id ipsum falsum reperiatur! emissus aliquisaliqui Ta: est aliquis k ee est e b2χ carcere. et quidem emissus per imprudentiam, emissusper imprud. emissus TE: om. cett., ut cognostisut cognostis om. T, necessarii hominis optimique adulescentis rogatu; idem postea praetoris mandatupraetoris mandatu Turnebus: p~mandatus T: praemandatis cett.: fort. a praemandatis requisitus. atque haec nec ulla alia sunt coniecta maledicta in eius vitam de cuius vos pudore, religione, integritate dubitetis.

pater vero, inquit, etiam obesse filio debet. O vocem duram atque indignam tua probitate, Laterensis! pater ut in iudicio capitis, pater ut in dimicatione fortunarum, pater ut apud talis viros obesse filio debeat? qui si esset turpissimus, si sordidissimussi sordid. TE: sordid. cett., tamen ipso nomine patrio valeret apud clementis iudices et misericordis; valeret, inquam, communi sensu omnium et dulcissima commendatione naturae.

sed cum sit Cn. Plancius is eques Romanus, ea primum vetustate equestris nominisnominis T: om. E: ordinis cett. ut pater, ut avus, ut maiores eius omnes equites Romani fuerint, summum in praefectura florentissima gradum tenuerint et dignitatis et gratiae, deinde ut ipse in legionibus P. Crassi imperatoris inter ornatissimos homines, equites Romanos, summo splendore fuerit, ut postea princeps inter suos plurimarum rerum sanctissimus et iustissimus iudex, maximarum societatum auctor, plurimarum magister: si non modo in eo nihil umquam reprehensum sed laudatalaudanda Σg sunt omnia, tamen is oberit honestissimo filio pater qui vel minus honestum et alienum tueri vel auctoritate sua vel gratia possit?

asperius, inquit, locutus est aliquid aliquando. immo fortasse liberius. at id ipsum, inquit, non est ferendum. ergo eiii Tc: hi cett. ferendi sunt qui hochoc TE: om. cett. queruntur, libertatem equitis Romani se ferre non posse? Vbinam ille mos, ubi illa aequitas iuris, ubi illa antiqua libertas quae malis oppressa civilibus extollere iam caput et aliquando recreata se erigere debebatdebeat Tb1c? equitum ego Romanorum in homines nobilissimos maledicta, publicanorum in Q. Scaevolam, virum omnibusomni T ingenio, iustitia, integritate praestantem, aspere et ferociterferociter fortiter T et libereet libere om. Schol. dicta commemorem? consuli P. Nasicae praeco Granius medio in foro, cum ille edicto iustitioedicto iustitio cχψ: edicio (-iticio E) iustitio (-cio T) TEa: edicto iusticia cett. domum decedensdecedens TE, Lag. 9, Schol.: discedens b2ψ: descendens cett. rogasset Granium quid tristis essetessem T: isset E; an quod reiectae auctionesreiectae auctiones TE, Schol.: auctiones abχϚ: auctores cett. essent: immo vero, inquit, quod legationeslegationes E, Schol.: legiones cett.. idem tribuno pl. potentissimo hominihomini om. Schol., M. Druso, etet Kiehl: sed codd. multa in re publicare p. TE: r. p. a: rem p. cett. molienti, cum ille eum salutasset etet suppl. Baiter dixisset TEa: dixit b1: dixissetque cett., ut fit, dixisset: quid agis, Grani? respondit: immo vero tu, Druse, quid agis? ille L. Crassi, ille M. Antoni voluntatem asperioribus facetiis saepe perstrinxit impune: nunc usque eo estest TE, Schol.: om. cett. nostra TEa, Schol.: vestra cett. oppressa nostra adrogantia civitas ut, quae fuit olim praeconi in ridendo, nunc equiti Romano in plorando non sit concessa libertas.

quae enim umquam Plancio vox fuitPlancio vox fuit T: fuit Plancio (-ci E) vox cett. contumeliae potius quam doloris? quid est autem umquam questus nisi cum a sociis et a se iniuriam propulsaret? cum senatus impediretur quo minus, id quod hostibus semper erat tributum, responsum equitibus Romanis redderetur, omnibus illa iniuria dolori fuit publicanisfuit public. TE: public. fuit cett., sed eum ipsumipsum illum Tabg: om. E dolorem hic tulit paulo apertius. communiscommunis TEb2k, Σ mg.: cum minus cett. ille sensus in aliis fortasse latuit; hic, quod cum ceteris animo sentiebat, id magis quam ceteri et voltu promptum habuit et lingua.

quamquam, iudices,—agnosco enim ex me—permulta in Plancium quae ab eo numquam dicta sunt conferuntur. ego quia dico aliquid aliquando non studio adductus, sed autsed aut TE, Schol.: sed cett. contentione dicendi aut lacessitus, et quia, ut fit in multis, exit aliquando aliquid si non perfacetum, at tamen fortasse non rusticum, quod quisque dixit, me idid me E dixisse dicunt. ego autem, si quidquid quod TE est quod mihi scitum esse videatur et homine ingenuo dignum atque docto, non aspernor, stomachorstomachor TE: stomachor vero cett. cum aliorum non me digna in me conferuntur. nam quod primus scivit legem de publicanis tum cum vir amplissimus consul idid om. Schol. illi ordini per populum dedit quod per senatum, si licuisset, dedisset, si in eo crimen est quia suffragium tulit, quis non tulit publicanus? si quia primus scivit, utrum id sortis esse vis, an eius qui illam legem ferebat? si sortis, nullum crimen est in casucasum TEa; si consulis, statuisstatuis supplevi: splendor etiam Planci codd. (splendor Planci e margine irrepsisse videtur. etiam hunc a summo viro principem esseCf. §§ 14, 49, 96) esse TE: om. cett. ordinis iudicatum.

sed aliquando veniamus ad causam. in qua tu nomine legis Liciniae, quae est de sodaliciis, omnis ambitus legesleges ψϚ: legis cett. complexus es; neque enim quicquam aliud in hac lege nisi editicios iudices es secutusesse secutus TE: secutus es Schol.. quod genus iudicumiudicum Cobet: iudiciorum codd. (cf. infra) si est aequum ulla in re nisi in hac tribuariatributaria abgpϚ, non intellego quam ob rem senatus hoc uno in genere tribus edi voluerit ab accusatore neque eandem editionem transtulerit in ceteras causas, de ipso denique ambitu reiectionemreiectionem TE: de reiectione (-nem a) cett. fieri voluerit iudicumiudicum TE: iudiciorum cett. alternorum, cumque nullum genus acerbitatis praetermitteret, hoc tamen unum praetereundum putarit.

quid? huiuscehuiusce TE: huius cett. rei tandemtandem TE: om. cett. obscura causa est, an et agitata tumtum TE: om. cett. cum ista in senatu res agebatur, et disputata hesterno die copiosissimecopiosissime TE: copiosius cett. a Q. Hortensio, cui tum est senatus adsensus? hoc igitur sensimus: cuiuscumque tribus largitor esset, etesset et esset Ernesti per hanchanc TE: om. cett. consensionem quae magismagis E: magna T: magistratuum cett. honeste quam verehoneste quam vere TE: honesteque cett. sodalitas nominaretur quam quisque tribum turpi largitione corrumperet, eumeum cum TΣa maxime eisiis ed. V: his codd. hominibus qui eius tribus essent esse notum. ita putavit senatus, cum reo tribus ederentur eae quas is largitione devinctas haberet, eosdem fore testis et iudices. acerbum omnino genus iudici sed tamen, si velsi cui vel Cobet sua vel ea quae maxime esset cuique coniuncta tribus ederetur, vix recusandum.

tu autem, Laterensis, quas tribus edidisti? Teretinam, credo. fuit certe id aequum et certe exspectatum est et fuit dignum constantia tua. cuius tu tribus venditoremvenditorem emptorem Sylvius et corruptorem et sequestrem Plancium fuisse clamitas, eam tribum profecto, severissimorum praesertim hominum et gravissimorum, edere debuisti. at Voltiniam; libetIubet T: iubet a enim tibi nescio quid etiametenim T de illa tribu criminari. hanc igitur ipsam cur non edidisti? quid Plancio cum lemonia, quid cum OufentinaOufentina Baiter: Vfentina TE: Vientina cett., quid cum ClustuminaCrustumina Ϛ? nam MaeciamMaeciam E: m. (iii p) eciam agp: etiam T: tertiam (tres ψϚ) etiam cett., non quae iudicaret, sed quae reiceretur, esse voluisti.

dubitatis igitur, iudices, quin vos M. Laterensis suo iudicio non ad sententiam legis, sed ad suam spem aliquam de civitate delegerit? dubitatis quin eas tribus in quibus magnas necessitudines habet Plancius, cum ille non ediderit, iudicarit officiis ab hoc observatas, non largitione corruptascorruptas TE: om. cett.? quid enim potespotes Wunder: potest codd. (cf. § 7) dicere cur ista editio non summam habeat acerbitatem, remota ratione illa quam in decernendo secuti sumus?

tu deligas ex omni populo aut amicos tuos aut inimicos meos aut denique eos quos inexorabilis, quos inhumanos, quos crudelis existimes; tu me ignaro, nec opinante, inscio convocesinscio convoces scripsi: insieco notes T: in sicco (in suto Σ: in sicto Σ mg.: inscio Ϛ) notes (voces b1) codd. et tuos et tuorum amicorumamicorum TE: om. cett. necessarios, iniquostu me ... iniquos del. Wunder veliniquos vel Orelli: vel (aut k) iniquos (inimicos bk) vel (om. b1) codd.: inimicos vel Garatoni meos vel etiam defensorum meorum, eodemque adiungas quos natura putes asperos atque omnibus iniquos; deinde effundas repente ut ante consessum meorum iudicum videam quam potuerim qui essent futuri suspicari, apud eosque meeos qui me TEa ne quinque quidem reiectis, quod in proximo reo de consili sententia constitutum est, cogas causam de fortunis omnibus dicere?

non enim, si aut Plancius ita vixit ut offenderet sciens neminem, aut tu ita errasti ut eos ederes imprudens, ut nos invito te tamen ad iudices non ad carnifices veniremus, idcirco ista editio per se non acerba est.

an vero nuper clarissimi cives nomen editiciieditici TEΣ: editicium Schol.: editi cett.: corr. Garatoni iudicis non tulerunt, cum ex cxxv iudicibus principibus equestris ordinis quinque et lxx reus reiceret, l referretferret Gronovius, omniaque potius permiscuerunt quam ei legi condicionique parerent; nos neque ex delectis iudicibus sed ex omni populo, neque editos ad reiciendum sed ab accusatore constitutos iudices ita feremus ut neminem reiciamus?

neque ego nunc legis iniquitatem queror, sed factum tuum a sententia legis doceo discrepare; et illud acerbum iudicium si, quem ad modum senatus censuit populusque iussit, ita fecisses ut huichuic TE: hunc cett. et suam et ab hoc observatas tribustribus TE: om. cett. ederesederes TE: ederent cett., non modo non quererer, sed hunc eisiis (his E) TE: om. cett. iudicibus editis qui idem testesidem testes TE: testes idem cett. esse possent absolutum putarem, neque nunc multo secus existimo. cum enim has tribus edidisti, ignotis te iudicibus uti malle quam notis indicavistiindic. b2Ϛ: iudic. cett.; fugisti sententiam legis, aequitatem omnem reiecisti, in tenebris quam in luce causam versari maluisti.

Voltinia tribus ab hoc corrupta, Teretinam habuerat venalem. quid diceret apud Voltiniensis aut apudaut apud TE: aut cett. tribulis suos iudices? immo vero tu quid diceres? quem iudicem ex illis aut tacitum testem haberes aut vero etiam excitares? etenim si reus tribus ederet, Voltiniam fortasse Plancius propter necessitudinem acnecess. ac (aut T) vicin. TE: vicin. ac necess. cett. vicinitatem, suam vero certecerte TE: om. cett. edidisset. velvel Keil: ut TEa: et cett. si quaesitor huichuic TE: om. cett. edendus fuisset, quem tandem potius quam hunc C. Alfium quem habet, cui notissimus esse debet, vicinum, tribulem, gravissimum hominem iustissimumque edidisset? cuius quidem aequitas et eaea TE: mea (-ae Σ1: meae similis Σ2Ϛ) cett. voluntas erga Cn. Planci salutem quam ille sine ulla cupiditatis suspicione prae se fert facile declarat non fuisse fugiendos tribulis huic iudicesfugiendos tribules huic iudices TE: fugiendum tribulem huic iudices cett. cui quaesitoremquaestorem Ta tribulem exoptandum fuisse videatis.

neque ego nunc consilium reprehendo tuum quod nonnon b1c2k: om. cett. eas tribus quibus eraterat hoc loco hab. TE, post notus cett. hic maxime notusnotus notus non b2c1ψ edideris, sed a te doceo consilium non servatum senatus. etenim quis te tum audiret illorum, aut quid diceresdiceret T? sequestremne Plancium? respuerentrespuerint TEa aures, nemo agnosceret, repudiarentrepudiarent TE: repudiaretur cett.. an gratiosum? illi libenter audirent, nos non timide confiteremur. noli enim putare, Laterensis, legibus istis quas senatus de ambitu sancirisancire codd.: corr. Manutius voluerit id esse actum ut suffragatio, ut observantia, ut gratia tolleretur. semper fuerunt viri boniviri boni TE: boni viri cett. qui apud tribulis suos gratiosi esse vellent;

neque verovero om. T tam durus in plebem noster ordo fuit ut eam coli nostra modica liberalitate noluerit, neque hoc liberis nostris interdicendum est, ne observent tribulis suos, ne diligant, ne conficere necessariis suis suam tribum possint, ne par ab eis munus in sua petitione respectentexspectent Lambinus. haec enim plena sunt offici, plena observantiae, plena etiam antiquitatis. isto in genere et fuimus ipsi, cum ambitionis nostraenostrae TE: nostra cett. tempora postulabant, et clarissimos viros esse vidimus, et hodieet ae hodie T esse volumusvolumus videmus c2k, ed. V quam plurimos gratiosos. decuriatio tribuliumtribulum (-buum b2c) codd.: corr. ed. V, discriptiodescriptio codd.: corr. Bücheler populi, suffragia largitione devincta severitatem senatus et bonorum omnium vimvim iram Cobet: odium Müller ac dolorem excitarentexcitarent Tc2: excitarem a: excitarunt cett.. haec doce, haec profer, huc incumbe, Laterensis, decuriasse Plancium, conscripsisse, sequestrem fuisse, pronuntiasse, divisisse; tum mirabor te eiste iis Lag. 9: telis TEa: te his cett. armis uti quae tibiutique tibi TEa lex dabat noluisse. tribulibus enim iudicibus non modo severitatem illorum, si ista vera sunt, sed ne voltus quidem ferre possemus.

hanc tu rationemtu rationem iurationem (ui rat. a) TEa cum fugeris cumquecumque cu T: cum Kayser eoseos ed. Gryph.: hos codd. iudices habere nolueris quorum in huius delicto cumcum tum E scientia certissima, tum dolor gravissimus esse debuerit, quid apud hos dices qui abs te taciti requirunt cur sibi hocsibi hoc TEac: hoc tibi (sibi bkχ) cett. oneris imposueris, cur se potissimum delegeris, cur denique se divinare malueris quam eos qui scirent iudicare? ego Plancium, Laterensis, et ipsum gratiosum esse dico et habuisse in petitione multos cupidos sui gratiosos; quos tu si sodalis vocas, officiosam amicitiam nomine inquinas criminoso; sin, quia gratiosi sintsint TEac: sunt cett., accusandos putas, noli mirari te id quod tua dignitas postularit repudiandis gratiosorum amicitiis non esse adsecutum.

namnam TE: iam cett. ut ego doceo gratiosum esse in suain sua TE: om. cett. tribu Plancium, quod multis benigne fecerit, pro multis spoponderit, in operas plurimos patris auctoritate et gratia miserit, quod denique omnibus officiis per se, perse per se T patrem, per maiores suos totam Atinatem praefecturam comprehenderit, sic tu doce sequestrem fuisse, largitum esse, conscripsisse, tribulis decuriavisse. quod si non potes, noli tollere ex ordine nostro liberalitatem, noli maleficium putare esse gratiam, noli observantiam sancire poena.

itaque haesitantem te in hoc sodaliciorum tribuariotribunario P crimine ad communem ambitus causam contulisti, in qua desinamus aliquando, si videtur, volgari et pervagata declamatione contendere.

sic enim tecum ago. quam tibi commodum estest sit E1, unam tribumtribum unam TE delige; tu docedelige tu: doce Naugerius (1), id quod debes, per quem sequestrem, quo divisore corrupta sit; ego, si id facere non potueris quod, ut opinio mea fert, ne incipies quidem, per quemquem quae codd. Sylvii tulerit docebo. estne haec vera contentio? placetne sic agi? numnum TE: non cett. possum magis pedem conferre, ut aiunt, aut propius accedere? quid taces, quid dissimulas, quid tergiversaris? etiam atque etiam insto atque urgeo, insectorinsequor E ideo Ta, posco atque adeo flagito crimen. quamcumque tribum, inquam, delegeris quam tulerit Plancius, tu ostendito, si poterispotueris E, vitium; ego qua ratione tulerit docebo. nequeneque TE: nec cett. erit haec alia ratio Plancio ac tibitibi TE: om. cett., LaterensisLaterensis TEa: Laterensi cett.. nam ut quas tribus tu tulisti, si iamsi iam Eb2: sic iam Σ: suam (sententiam k) cett. ex te requiram, possis quorum studio tuleris explicare, sic ego hoc contendo, me tibi ipsi adversario cuiuscumquecuiusque TEa tribus rationem poposceris redditurum.

sed curcur TEak: cur ego cett. sic ago? quasi non comitiis iam superioribus sit Plancius designatus aedilis; quae comitia primum habere coepit consul cum omnibus in rebus summa auctoritate, tum harum ipsarum legum ambitus auctor; deinde habere coepit subito praeter opinionem omniumomnium om. T, ut, ne si cogitasset quidem largiri quispiamlargiri quispiam TE: quispiam largiri cett., daretur spatium comparandi. vocatae tribus, latum suffragium, diribitaediribitae (-pite a) TEa: descriptae cett. tabellaetabellae Wunder: renuntiatae codd. (glossema voc. tabellae expulit). longe plurimum valuit Plancius; nulla largitionis nec fuit nec esse potuit suspicio. ainain TE: an cett. tandem? una centuria praerogativa tantum habet auctoritatis ut nemo umquam prior eam tulerit quin renuntiatus sit aut eisiis Tk: his cett. ipsis comitiis consul aut certe in illum annum; aedilem tu Plancium factum esse miraris, in quo non exigua pars populi, sed universus populus voluntatem suam declararit, cuius in honore non unius tribus pars sed comitia tota comitiis fuerintfuerint (-unt b1) Σb1: fuerit cett. praerogativa?

quo quidem tempore, Laterensis, si idLater. si id TE: si id, Later. cett. facere voluisses, aut si gravitatis esse putasses tuae quod multi nobiles saepe fecerunt, ut, cum minus valuissent suffragiis quam putassent, postea prolatis comitiis prosternerent se et populo Romano fracto animo atque humili supplicarent, non dubito quin omnis ad te conversura sese suppl. hoc loco ed. V, post te Σ mg., post omnis Cobet fuerit multitudo. numquam enim ferefere TE: om. cett., Schol. nobilitas, integra praesertim atque innocens, a populo RomanoRomano om. Schol. est E: sunt T: fuit cett. supplex repudiata est. sed si tibi gravitas tua et magnitudo animi pluris fuit, sicutisicuti TE: sicut cett. esse debuit, quam aedilitas, noli, cum habeas id quod malueris, desiderare id quod minoris putaris. equidem primum ut honore dignus essem maxime semper laboravi, secundosecundo loco Hirschfelder: fort. secundum (cf. Vat. 15) ut existimarer; tertium mihi fuit illud quod plerisque primum est, ipse honos, qui eis denique debet esse iucundus quorum dignitati populus Romanus testimonium, non beneficium ambitioni dedit.

quaeris etiam, Laterensis, quid imaginibus tuis, quid ornatissimo atque optimo viro, patri tuo, respondeas mortuo. noli ista meditari atque illud cave potius ne tua ista querela dolorque nimius ab illis sapientissimis viris reprendaturreprehendatur codd. (cf. § 8). vidit enim pater tuus Appium Claudium, nobilissimum hominem, vivo fratrefratre Borghesi: patre codd. cive b1c suo, potentissimo et clarissimo civi, C. Claudio, aedilem non esse factum et eundem sine repulsa factum esse consulem; vidit hominem sibi maxime coniunctum, egregium virum, L. VolcatiumVolcacium TEgp, vidit M. Pisonem ista inista in TE, Priscian. iii. 34: in ista cett. aedilitate offensiuncula accepta summos a populo Romano esse honores adeptos. avus vero tuus et P. Nasicae tibi aediliciam praedicaret repulsam, quo cive neminem ego statuo in hac re publica fortiorem, et C. Mari, qui duabus aedilitatis acceptis repulsisaedilitatibus repulsus E septiens consul est factus, et L. Caesaris, Cn. Octavi, M. Tulli, quos omnis scimus aedilitate praeteritos consules esse factos.

sed quid ego aedilicias repulsas conligo? quae saepe eius modi habitae sunt ut eis qui praeteriti essent benigne a populo factum videretur. tribunus militum L. Philippus, summa nobilitate et eloquentia, quaestorquaesitor T C. g, Manutius: Q. cett. C. Caelius, clarissimus ac fortissimus adulescens, tribuni pl. P. Rutilius Rufus, C. Fimbria, C. Cassius, Cn. Orestes facti non sunt, quos tamen omnis consules factos scimusscimus factos E esse. quae tibi ultro pater et maiores tui non consolandi tui gratia dicent, neque vero quo te liberent aliqua culpa, quam tu vereris ne a te suscepta videatur, sed ut te ad istum cursumistum cursum TEb1: cursum istum cett. tenendum quem a prima aetate suscepisti cohortentur. nihil est enim, mihi crede, Laterensis, de te detractum. detractumdetractum. Detractum k, Angelius: detractum cett. dico; si me hercule vere quod accidit interpretari velis, est aliquid etiam de virtute significatum tua. noli enim existimare non magnum quendam motum fuisse illiusillius om. Schol. petitionis tuae, de qua ne aliquid iurares destitisti. denuntiasti homo adulescens quid de summa rere TE: r. a: rei cett. publica sentires, fortius tu quidem quam non nulli defuncti honoribus, sed apertius quam vel ambitionis vel aetatis tuae ratio postulabat.

quam ob rem in dissentiente populo noli putare nullos fuisse quorum animos tuus ille fortis animus offenderet; qui te incautum fortasse nunc tuo loco demovere potuerunt, providentem autemautem TE: ante cett. et praecaventem numquam certe movebuntdemovebunt Ernesti.

an te illa argumenta duxerunt? dubitatisdubitabitis Schol., inquitinquit del. Cobet, quin coitio facta sit, cum tribus plerasque cum Plotio tulerit Plancius? an una fieri potuerunt, si una tribus non tulissent? atat ed. Crat.: an codd. non nullas punctis paene totidem. quippe, cum iam factifacti b2k, Angelius: factis cett. prope superioribus comitiis declaratique venissent. quamquam ne id quidem suspicionem coitioniscoitionis comitiis E habuerit. neque enim umquam maiores nostri sortitionem constituissent aediliciam, nisi viderent accidere posse ut competitores pares suffragiis essent.

et ais prioribus comitiis Aniensem a Plotio PedioPlotio Pedio TE: plocio k: potius plodio (plotio b) cett., Teretinam aa bk, edd. VR: om. cett. Plancio tibi esse concessam; nunc ab utroque eas avolsas, ne in angustum venirent. quam convenit nondum cognita populi voluntate hos quos iamiam tam T tum coniunctos fuisse dicis iacturam suarum tribuum, quo vos adiuvaremini, fecisse; eosdem, cum iam essent experti quid valerent, restrictos et tenacis fuisse? etenim verebantur, credo, angustias. quasi res in contentionem aut in discrimen aliquod possetpossent E venire. sed tamen tu A. PlotiumA. Plotium E: an plocium (ampl. T) cett., virum ornatissimum, in idem crimen vocandovocando TE: vocandum cett. indicasiudicas codd.: corr. Garatoni interrogatus scripsi: rogatus codd. (i. e. laesisti Plotium, qui testibus tuis pepercit) eum te adripuisse a quo non sis interrogatus. nam quod questus es pluris tete om. T testis habere de Voltinia quam quotquot b2χϚ: quod cett. iudicas codd.: corr. Angelius in ea tribu puncta tuleris, indicas aut eos testis te producereproducere TE: adducere cett. qui, quia nummos acceperint, te praeterierint, aut te ne gratuita quidem eorum suffragia tulisse.

illud vero crimen de nummis quos in circo Flaminio deprehensos esse dixisti caluit rere om. Ta recenti, nunc in causa refrixit. neque enim qui illi nummi fuerint nec quae tribus nec qui divisor ostendisostendis TE: ostenderis (-ras k) cett.. atqueatque Hirschfelder is quidem eductus ad consules qui tum in crimen vocabatur se inique a tuis iactatumiactatum EΣk: iactatus (-tari b2ψ2) bψ: iacturam cett. graviter querebatur. qui si erat divisor, praesertim eius quem tu habebas reum, cur abs te reus non est factus? cur noncur non cur T eius damnatione aliquid ad hoc iudicium praeiudici comparasti?

sed neque tu haec exhibeshaec exhibes scripsi: haec habes TE: habes haec cett. neque eis confidis; alia te ratio, alia cogitatio ad spem huius opprimendi excitavit. magnae sunt in te opes, late patet gratia; multi amici, multi cupidi tui, multi fautores laudis tuae. multi huic invident, multis etiam pater, optimus vir, nimium retinens equestris iuris et libertatis videtur; multi etiam communes inimici reorumreorum b2Ϛ: reum T: rerum cett. omnium, qui ita semper testimonium de ambitu dicunt quasi aut moveant animos iudicumiudicum TE: om. cett. suis testimoniis, aut gratum populo Romano sit, aut ab eo facilius ob eam causam dignitatem quam volunt consequantur.

quibuscum me, iudices, pugnantem more meomore meo TE, Schol.: meo more cett. pristino non videbitis; non quo mihi fas sit quicquam defugeredefugere Schol.: effugere cett. quod salus Planci postulet, sed quia neque necesse est me id persequi voce quod vos mente videatis, et quod ita de me meriti suntsint TE illi ipsi quos ego testis video paratos ut eorum reprehensionem vos vestrae prudentiae adsumere, meae modestiaemolestiae T remittere debeatis. illud unum vos magno opere oro atque obsecro, iudices, cum huius quem defendo, tum communis periculi causa, ne fictis auditionibus, ne disseminato dispersoque sermonisermone TE fortunas innocentium subiciendas putetis.

multi amici accusatorisaccusatores TEa, non nulli etiam nostri iniquiiniqui inimici Lambinus, multi communes obtrectatores atque omnium invidi multa finxerunt. nihil est autem tam volucre quam maledictum, nihil facilius emittitur, nihil citius excipitur, latiuslatius nihil latius c2χ dissipatur. neque ego, si fontem maledicti reperietis, utut ut aut c neglegatis aut dissimuletis umquam postulabo. sed si quid sine capite manabit, aut si quid eritaut quod erit TEc: atque erit Müller qui] si qui Koepk: quique Müller eius modi ut non exstet auctor, qui audierit autemautem suppl. Baiter aut ita neglegens vobis esse videbitur ut unde audierit oblitus sit, aut ita levem habebit auctorem ut memoria dignum non putarit, huius illa vox volgaris audiviaudivi TEp: auditu cett. ne quid innocenti reoinnoc. reo TE: reo innoc. cett. noceat oramus.

sed venio iamiam om. T ad L. Cassium, familiarem meum, cuius ex oratione ne illum quidem Iuventium tecum expostulavi, quem ille omni et humanitate et virtuteet humanitate (humilitate T) et virtute TE: et virtute et humanitate cett. ornatus adulescens primum de plebe aedilem curulem factum esse dixit. in quo, Cassi, si ita tibiita tibi TE: tibi ita Schol.: illa (ista apϚ) tibi cett. respondeam, nescisse id populum Romanum, neque fuisse qui id nobisid fuisse qui nobis T narraret, praesertim mortuo CongoConco Schol.: long. T: longe E: longino cett.: corr. Roth, non, ut opinor, admirere, cum ego ipse non abhorrens a studio antiquitatis me hic id ex te primumaudisse primum T audisse confitearconfiteor E. et quoniam tua fuit perelegans et persubtilis oratio, digna equitis Romani vel studio vel pudore, quoniamque sic ab his es auditus ut magnus honos et ingenio et humanitati tuae tribueretur, respondebo ad ea quae dixisti, quae pleraque de ipso meipso (-os T) me T, Lambinus: ipso fine cett. fuerunt; in quibus ipsi aculei, si quos habuisti in me reprehendendo, tamen mihi non ingrati acciderunt.

quaesisti utrum mihi putarem, equitis Romani filio, faciliorem fuisse ad adipiscendos honores viam an futuram esse filio meo, quia essetesset e E familia consulari. ego vero quamquam illi omnia malo quam mihi, tamentamen TE: tamen illi cett. honorum aditus numquam illiilli TE: om. cett. faciliores optavi quam mihi fuerunt. quin etiam, ne forte ille sibi me potius peperisse iam honores quam iter demonstrasse adipiscendorum putet, haec illi soleo praecipere—quamquam ad praecepta aetas non est gravisgravis T: gnarus Ea: generatus Σgp: gnatus (-ti k) cett.: grandis Klotz—quae rexquae rex Klotz: quare (que b) codd. ille a Iove ortus suis praecepitpraecipit T: praecepit cett. filiis: vigilandum est semper; multae insidiae sunt bonis. id quod multi invideantid quod multi videant (sic) post nonne hab. codd.: huc transtuli (cf. Sest. 102)— nostisnosti Angelius: nostris codd. ceteracetera TEa: ceteraque cett.. nonne, quae scripsit gravis et ingeniosus poeta, scripsit nonscripsit non non c, ed. V ut illos regios pueros qui iam nusquam erant, sed ut nos et nostros liberos ad laborem et adet ad TE: et cett. laudem excitaret?

quaeris quid potuerit amplius adsequi Plancius, si Cn. Scipionis fuisset filius. magis aedilis fieri non potuisset, sed hoc praestaretpraestaret TEa: praestare cett., quod ei minus invideretur. etenim honorum gradus summis hominibus et infimis sunt pares, gloriae dispares. quis nostrum se dicit M’. Curio, quis C. Fabricio, quis C. DuellioC. Duellio Vrsinus: P. (om. T) Duellio (Duilio b2) codd. parem, quis A.A. suppl. Kayser Atilio Calatino, quis Cn. et P. Scipionibus, quis Africano, Marcello, maximo? tamentamen TE: om. cett. eosdem sumus honorum gradus quos illi adsecuti. etenimetenim TEc1: et enim cett. in virtute multi suntmulti sunt TE: multis cett. adscensus, ut is maxime gloriamax. gloria TE: gloria max. cett. excellat qui virtute plurimum praestet; honorum populi finis est consulatus; quem magistratum iam octingenti fere consecuti sunt. Horum, si diligenter quaeresquaeres TEa: quaeras cett., vix decimam partem reperiesreperies bψ2Ϛ; reperis cett. gloria dignam. sed nemo umquam sic egit ut tu: cur iste fitfit sit TE consul? quid potuit amplius, si L. Brutus esset, qui civitatem dominatu regio liberavit? honore nihil amplius, laude multum. sic igitur Plancius nihilo minus quaestor est factus et tribunus pl. et aedilis quam si esset summo loco natus, sed haec pari loco orti sunt innumerabiles alii consecuti.

profers triumphos T. DidiDidi TEa: om. cett. in lac. et C. Mari et quaeris quidquid sit Baiter simile in Plancio. quasi vero isti quos commemoras propterea magistratusmagistratus magg. TE: magis cett. ceperint TE: gesserint b2: laude fuerint digni b1Ϛ: om. cett. in lac. ceperint quod triumpharanttriumpharunt χϚ, et non, quia commissi sunt eis magistratus in quibus re bene gesta triumpharent, propterea triumpharintpropterea triumpharint suppi. Müller. rogas quae castra viderit; qui et miles in Creta hocMetello hoc Naugerius (2) (cf. § 27) imperatore et tribunus in Macedonia militummilitum post trib. hab. k: del. Wunder fuerit, et quaestor tantum ex re militari detraxerit temporis quantum in me custodiendum transferre maluerit. quaeris num disertus sitsit TE: om. cett..

immo, id quod secundum est, ne sibi quidem videtur. num iuris consultus. quasi quisquam sit qui sibi hunc falsum de iure respondisse dicat. omnes enim istius modi artes in eisiis E: his cett. reprehendunturrequiruntur Cobet qui, cum professi sunt, satis facere non possunt, non in eis qui sese TE: om. cett. afuisse T: abfuisse cett. afuisse ab istis studiis confitentur. virtus, probitas, integritas in candidato, non linguae volubilitas, non ars, non scientia requiri solet. ut nos in mancipiis parandis quamvis frugi hominem si pro fabro aut pro tectoretectore TE: textore cett. emimus, ferre moleste solemus, si eas artis quas in emendo secuti sumus forte nesciuntnesciunt TEa: nesciverit (-int b1c) cett., sin autem emimus quem vilicumvilicum Tc1k: villicum cett. imponeremus, quem pecori praeficeremus, nihil in eo nisi frugalitatem, laborem, vigilantiam esse curamus, sic populus Romanus deligit magistratus quasi rei publicae vilicos; in quibus si qua praeterea est ars, facile patitur, sin minus, virtute eorum etdeligit te eorum et T med. om. innocentia contentus est. quotus enim quisque disertus, quotus quisque iuris peritus est, ut eos numeres qui volunt esse? quod si praeterea nemo est honore dignusnemo est honore dignus TE, Σ mg., p mg.: honore dignus (add. nemo b2Ϛ) cett., quidnam tot optimis et ornatissimis civibus est futurum?

iubes Plancium de vitiis Laterensis dicere. nihil potest nisi eum nimis in se iracundum putavisseputavisse scripsi: putabis fuisse (opinor ex putabisse) codd.: fuisse Gulielmius. idem efferseffers ut fers T: ecfers Garatoni Laterensem laudibus. facile patior id te agere multis verbis quod ad iudicium non pertineat, et id te accusantem tam diu dicere quod ego defensordefensor T: defensori E: defensurus Klotz sine periculo possim confiteri. atqui non modo confiteor summa in Laterense ornamenta esse sed te etiam reprehendo quod ea non enumeresenumeras T, alia quaedam inania et levia conquiras. Praeneste fecisse ludos. quid? alii quaestores nonne fecerunt? Cyrenis liberalem in publicanos, iustum in socios fuisse. quis negat? sed ita multa Romae geruntur ut vix ea quae fiunt in provinciis audiantur.

non vereor ne mihi aliquid, iudices, videar adrogareadrogare TE, Schol.: arrogasse cett., si de quaestura mea dixero. quamvis enim illa floruerit, tamen eum me postea fuisse in maximis imperiisimperiis TEa: rebus b2ψ2: om. cett. arbitror ut non ita multum mihimultum mihi TE: mihi multum cett. gloriaegloriae TEa: om. cett. sit ex quaesturae laude repetendum. sed tamen non vereor ne quis audeat dicere ullius in Sicilia quaesturam aut clariorem aut gratioremaut clar. aut grat. TE: aut. grat. aut clar. cett. fuisse. vere me hercule hoc dicam: sic tum existimabam, nihil homines aliud Romae nisi de quaestura mea loqui. frumenti in summa caritate maximum numerum miseram; negotiatoribus comis, mercatoribus iustus, mancipibusmancipibus TE: municipibus cett. liberalis, sociis abstinens, omnibus eram visus in omni officio diligentissimus; excogitati quidam erant a Siculis honores in mein me TE: om. cett. inauditi.

itaque hac spe decedebam ut mihi populum Romanum ultro omnia delaturum putarem. at ego cum casu diebus eis itineris faciendi causa decedens e provinciadecedens e provincia om. b1: del. Campe Puteolos forte venissem, cum plurimi et lautissimi in eis locis solent essein his locis solent esse TE: solent esse in his locis cett., concidi paene, iudices, cum ex me quidam quaesisset quo die Roma exissem et num quidnamnum quidnam TE: numquid in ea cett. esset novi. cui cum respondissem me eme e bc: mea T: mea e cett. provincia decedere: etiam me hercule, inquit, ut opinor, ex Africa. huic ego iam stomachans fastidiose: immo ex Sicilia, inquam. tum quidam, quasi qui omnia sciret: quid? tu nescis, inquit, hunc quaestorem Syracusisquaestorem Syr. TE: Syr. quaestorem cett. fuisse? quid multa? destiti stomachari et me unum ex eisiis EϚ: his cett. feci qui ad aquas venissent.

sed ea res, iudices, haud scio an plus mihi profuerit quaman pluris mihi fuerit quam Schol. si mihi tum essent omnes gratulatigratulati TE, Schol.: congratulati cett.. nam postea quam sensi populi Romanipopuli R. c: p. R. TEa: populum R. cett. auris hebetiores, oculos autem esseautem esse TE: om. cett. acris atque acutosacutos TEa: acutos habere cett., destiti quid de me audituri essent homines cogitare; feci ut postea cotidie praesentem me viderent, habitavi in oculis, pressi forumforum Pantagathus: eorum codd.; neminem a congressu meo neque ianitor meus neque somnus absterruit. ecquidecquid ed. Gryph.: et quid codd.: sed quid Lambinus ego dicam de occupatis meis temporibus, cui fuerit ne otium quidem umquamne otium (negocium a) quidem umquam TEa: negotium (quidem add. bϚ) nunquam cett. otiosum? nam quas tu commemoras, Cassi, legere te solere orationes, cum otiosus sis, has ego scripsi ludisludis TEaψ2: rudis cett. et feriisferiis TE: ferus cett., ne omnino umquam essem otiosus. etenim M. Catonis illud quod in principio scripsit Originum suarumquod ... suarum fort. delendum (colon numero caret) semper magnificum et praeclarum putavi, clarorum virorumvirorum hominum TE (contra Schol.) atque magnorum non minus oti quam negoti rationem exstare oportere. itaqueitaque TEc2: ita cett. si quam habeo laudem, quae quanta sit nescio, parta Romae est, quaesita in foro; meaque privata consilia publici quoque casus comprobaverunt, ut etiam summa res publica mihi domi fuerit gerenda et urbs in urbe servanda.

eadem igitur, Cassi, via munita Laterensi est, idem virtutivirtuti TE: virtutis cett. cursus ad gloriam, hoc facilior fortasse quod ego huc a me ortus et per me nixus ascendi, istiusistius om. T egregia virtus adiuvabitur commendatione maiorum.

sed ut redeam ad Plancium, numquam ex urbe is afuitis afuit Garatoni: isfuit T: abfuit cett. nisi sorteforte bpχϚ, lege, necessitate; non valuit rebus isdem quibus fortasse non nulli, at valuit adsiduitatevaluit ... adsiduitate om. T, valuit observandisadservandis TE: servandis cett.: corr. Naugerius (2) amicis, valuit liberalitate; fuit in oculisfuit in oculis fuit T, petivit, eaea TE: om. cett. est usus ratione vitaevitae TE: om. cett. sunt hoc loco hab. TE, post consec. b2kχ, om. cett. qua minima invidia novi homines plurimi sunt eosdem honores consecuti.

nam quod ais, Cassi, non plus me Plancio debere quam bonis omnibus, quod eis aeque mea salus cara fuerit, ego me debere bonis omnibus fateor. sed etiam eiii TϚ: hi cett. quibus ego debeo boni viri et cives comitiis aediliciis aliquid se meo nomine Plancio deberePlancio debere TE: debere Plancio cett. dicebant. verum fac me multis debere et in eisiis T: his cett. Plancio; utrum igitur me conturbare oportet, an ceteris, cum cuiusque dies venerit, hochoc huic Wunder nomen quod urget nunc cum petitur dissolvere? quamquam dissimilis est pecuniae debitio et gratiae. nam qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit; qui autem debet, isis aes b1cχψ, ed. R retinet alienum; gratiam autem et qui refert habet, et qui habet inin om. Schol. eo ipso quod habet refert. neque ego nunc Plancio desinam debere, si hoc solvero, nec minus ei redderem voluntate ipsa, si hoc molestiae non accidisset.

quaeris a me, Cassi, quid pro fratre meo, qui mihi est carissimus, quid pro meis liberis, quibus nihil mihi potestmihi potest TE: potes mihi cett. esse iucundius, amplius quam quodquod TE: om. cett. pro Plancio facio facere possim, nec vides istorum ipsorum caritate ad huius salutem defendendam maxime stimulari me atque excitari. nam neque illis huius salute a quo meam sciunt esse defensam quicquam est optatius, et ego ipse numquam illos aspicio quin, cumcum TE: om. cett. per hunc me eisiis TE: his cett. conservatum esse meminerim, huius meritum in me recorder.

Opimium damnatum esse commemoras, servatorem ipsum rei publicae, Calidium adiungis, cuius lege Q. Metellus in civitatemcivitate T sit restitutus; reprehendis meas pro Plancio preces, quod nequeneque TE: nec cett. Opimius suo nomine liberatus sit neque Metellineque Metelli TE: nec Q. Metelli cett. Calidius. de Calidio tibi tantum respondeo quod ipse vidi, Q. Metellum Pium consulem praetoriis comitiis petente Q. Calidio populo Romano supplicasse, cum quidem non dubitaret et consul et homo nobilissimus patronum esse illumesse illum TE: illum esse cett. suum et familiaefamiliae TE: familiae suae cett. nobilissimae dicereducere T.

quo loco quaero ex te num id in iudicio Calidi putes quod ego in PlanciPlancio TbϚ facio, aut Metellum Pium, si Romae esse potuisset, aut patrem eius, si vixisset, non fuisse facturum. nam Opimi quidem calamitas utinam ex hominum memoria posset evelli! volnus illud rei publicae, dedecus huius imperi, turpitudo populi Romani, non iudicium putandum est. quam enim illi iudices, si iudices et non parricidae patriae nominandi sunt, graviorem potuerunt rei publicae infligere securim quam cum illum e civitate eiecerunteiecerunt om. T qui praetor finitimo, consul domestico bello rem publicam liberarat?

at enim nimis egoat ego nimiis T magnum beneficium PlanciPlanci Lambinus: Plancio codd.: fort. in Plancio facio TE: iacto Σ mg., p mg.: om. cett. facio et, ut ais, id verbis exaggero. quasi vero me tuo arbitratu et non meo gratum esse oporteat. quod istius tantum meritum? inquit; an quia te non iugulavit? immo vero quia iugulari passus non est. quo quidem tu loco, Cassi, etiam purgasti inimicos meos meaeque vitae nullas ab illis insidias fuisse dixisti. posuit hoc idem Laterensis. quam ob rem paulo post de istopaulo post de isto TE: de isto paulo post cett. plura dicam; de te tantum requiro, utrum putes odium in me mediocre inimicorum fuisse—quod fuit ullorumullorum TE: ullorum tantum requiro utrum putes odium cett. umquam barbarorum tam immane ac tam crudele in hostem?—an fuisse in eis aliquem aut famae metum aut poenae quorum vidisti toto illo anno ferrum in foro, flammam in delubris, vim in tota urbe versari. Nisi forteforte TE: om. cett. existimas eos idcirco vitae meae pepercisse quod de reditu meo nihilnihil TE: om. a: non cett. timerent. et quemquam putas fuisse tam excordem qui vivis his, stante urbe et curia rediturum me, si viverem, non putaret? quam ob rem non debes is homo et is civis praedicare vitam meam, quae fidelitate amicorum conservata sitsit est Madvig, inimicorum modestiamodestia Σb1p: molestia cett. non esse appetitam.

respondebo tibi nunc, Laterensis, minus fortasse vehementer quam abs te sum provocatus, sed profecto nec considerate minus nec minus amice. nam primum fuit illudfuit illud TEa: illud fuit cett. asperius me, quae de Plancio dicerem, ementiriementiri Bake: mentiri codd. et temporis causa fingere. scilicet homo sapiens excogitavi quam ob rem viderer maximis benefici vinculisvinclis E obstrictus, cum liber essem et solutus. quid enim? mihi ad defendendum Plancium parum multae, parum iustae necessitudines erant familiaritatis, vicinitatis, patris amicitiae? quae si non essent, vererervererer Ea: vereor cett., credo, ne turpiterfamiliaritatis ... turpiter om. T facerem, si hoc splendore et hac dignitate hominem defenderem. fingenda mihi fuitmihi fuit TEϚ: fuit mihi cett. videlicetvidelicet TEa: iudices cett. causa peracuta ut ei quem mihi debere oporteret ego me omnia debere dicerem. at id etiam gregarii milites faciuntfaciunt milites T (contra Schol.) inviti ut coronam dent civicamcivicam cuiquam E et se ab aliquo servatos esse fateantur, non quo turpe sit protectum in acie exex TE: et a: om. cett. hostium manibus eripi—nam id accidere nisi forti viro et pugnanti comminus non potest—, sed onus benefici reformidant, quod permagnum est alieno debere idem quod parenti.

ego, cum ceteri vera beneficia etiam minora dissimulent, ne obligati esse videantur, eo me beneficio obstrictum esse ementior cui ne referri quidem gratia posse videatur? an hoc tu, Laterensis, ignoras? qui cum mihi esses amicissimus, cum vel periculum vitae tuae mecum sociare voluisses, cum me in illo tristi et acerbo luctu atque discessu non lacrimis solum tuis sed animo, corpore, copiis prosecutus esses, cum meos liberos et uxorem me absente tuis opibus auxilioque defendisses, sic mecum semper egisti, tete tu E mihi remittere atque concedere ut omne studium meummeum studium E in Cn. Planci honorehonorem χϚ, ed. R consumerem, quod eius in me meritum tibi etiam ipsiipsi TE: om. cett. gratum esse dicebas.

nihil autem me novi, nihil temporis causa dicere, nonne etiam est illa testisest illa testis TE: illa testis est cett. oratio quae est a me prima habita in senatu? in qua cum perpaucis nominatim egissem gratias, quod omnes enumerari nullo modo possent, scelus autem essetesset om. T quemquam praeteriri, statuissemque eos solum nominare qui causae nostraenostrae causae E duces et quasi signiferi fuissent, in his Plancio gratias egi. reciteturrecitetur TE: reciteturque cett. oratio, quae propter reirei TE: eius cett. magnitudinem dicta de scriptode scripto b2χϚ: descripta cett. est; in qua ego homo astutus ei me dedebamme dedebam E: medebam T: me debeam (-bebam b2ψ) cett. cui nihil magno opere deberem, et huius offici tantiofficii tanti TE: tanti officii cett. servitutemservitutem servitute me Manutius astringebamastringebam TE: astringendam a: astringam cett. testimonio sempiterno. nolo cetera quae a me mandata sunt litteris recitare; praetermitto, ne aut proferre videarvidear om. E ad tempus aut eoeo ego Ta genere uti litterarum quod meis studiis aptius quam consuetudini iudiciorum esse videatur.

atque etiam clamitas, Laterensis: quo usque ista dicis? nihil in CispioCispio TE: sciprio cett. (ubique) profecisti; obsoletaeobsoletae T, Manutius: absolutae cett. sunt iam E iam sunt preces tuae. de Cispio mihituae de Cispio. Mihi TE igiturigitur TE: videtur cett. obicies, quem ego de me bene meritum, quia te teste cognoramcognoram T: cognoveram cett., te eodem auctore defendi? et ei dices quo usque? quem negas, quod pro Cispio contenderim, impetrare potuisse? nam istius verbi quo usque haec poteratpoterat haec Schol. esse invidia: datus est tibi ille, condonatus estest T: om. cett. ille; non facis finem; ferre non possumus. ei quidem qui proqui quod pro Müller uno laborarit et id ipsumet id ipsum Lag. 9: id ipsum TE: ipsum id Σagp: et ipsum id cett. non obtinuerit dici quo usque? inridentis magis est quam reprehendentisrespondentis T; nisi forte ego unus ita me gessi in iudiciis, ita et cum his et inter hos vixi, is invixi in his TEa causis patronus, is in re publica civis et sum et semper fui, solus ut a te constituar qui nihil a iudicibus debeam umquam impetrare.

et mihi lacrimulam Cispiani iudici obiectas. sic enim dixisti: vidi ego tuam lacrimulamlacrim. tuam E. vide quam meme om. TE verbi tuitui verbi Tc paeniteat. non modo lacrimulam sed multas lacrimas et fletum cum singultu videre potuisti. an ego, qui meorum lacrimis me absente commotus simultates, quas mecum habebat, deposuisset meaeque salutis non modo non oppugnator, ut inimici mei putarant, sed etiam defensor fuisset, huius in periculopericulo vv. gratum criminaris ... gratus videri (§ 78) suo loco omissa hic hab. E nonoppugnator ... non om. T significarem dolorem meumsignif. dol. meum TE: dol. meum signif. cett.?

tu autem, Laterensis, qui tum lacrimas meas gratas esse dicebas, nunc easdem vis invidiosas videri.

negas tribunatum Planci quicquam attulisse adiumenti dignitati meae, atque hoc loco, quod verissime facere potes, L. Racili, fortissimi et constantissimi viri, divina in me merita commemoras. cuicui cui (qui E) me TEa quidem ego, sicut Cn. PlancioCn. Orelli: in codd., numquam dissimulavi me plurimum debere semperque prae me ferampraeferam TE; nullas enim sibi ille neque contentiones neque inimicitias neque vitae dimicationes nec pro re publica nec pro me defugiendas putavit. atque utinam quam ego sum in illum gratus, tam licuisset per hominum vim et iniuriam populo Romanopopulo R. Tb2: p. r. EΣ: populi R. cett. eiei et TEa gratiam referrereferri codd.: corr. Garatoni! sed si non eadem contendit in tribunatu Plancius, existimare debes non huic voluntatem defuisse sed me, cum tantumtantum E, Schol.: om. cett. iam Plancio deberem, Racilideberem marci (p. marci T) racilii (-li T) codd.: corr. Manutius beneficiis fuisse contentum.

an vero putas idcirco minus libenter iudicesidcirco minus libenter iud. TE: iud. idcirco minus cett. meamea fort. omnia mea causa esseesse TEc: om. cett. facturos quod me esse gratum crimineriscriminaris E patres conscripti TEa: populus R. cett.? an, cum patres conscripti illo senatus consulto quod in monumentomonimento Tg Mari factum est, quo mea salus omnibus est gentibus commendata, uni Cn. PlancioCn. C. T gratias egerintegerit codd.: corr. Garatoni— unus enim fuit de magistratibusmagistratibus T, Naugerius (1): aut pro magistratibus add. cett. defensor salutis meae—cui senatus pro me gratias agendas putavit, ei ego a me referendam gratiam non putem? atqueatqui b1χ, p mg. haec cum TE: cum Σab2c1p: eum cum cett. haec cum vides, quo me tandem in te animoin te animo TE: animo in te cett: putas esse, Laterensis? ullum esse tantum periculum, tantum laborem, tantam contentionem quam ego non modo pro salute tua sed etiam pro dignitate defugerimdefugerim TEa: defugerem cett.? quo quidem etiam magis sum non dicam miser—nam hochoc E, Schol.: om. cett. quidem abhorret a virtute verbumverbum TE: verbi (-is a) cett.—sed certe exercitus, non quia multis debeo—leve enim estest TE: om. cett. onus benefici gratia—, sed quia nominanomina (noĩa) supplevi saepe concurruntconcurrunt TE: concurrit cett., propterpropter propriae Keil: del. Garatoni aliquorum benebene TE: om. cett. de me meritorum inter ipsos contentiones, ut eodem tempore in omnis verear ne vix possim gratus videri.

sed ego haechaec ego E meis ponderibus examinabo, non solum quid cuique debeam sed etiam quid cuiusque intersit, et quid a me cuiusque tempus poscat. agitur studium tuum vel etiam, si vis, existimatio, laus aedilitatislaus aedilitatis del. Müller; at Cn. Planci salus, patria, fortunae. salvum tu me esse cupisti; hic fecit etiam ut esse possem. distineordistentor E tamen et divellor dolore et in causa dispari offendi te a me doleo; sed me dius fidius multo citius meam salutem pro te abieceroabiecero E: obiecero cett. quam Cn. Planci salutem tradidero contentioni tuae.

etenim, iudices, cum omnibus virtutibus meme virtutibus E adfectum esse cupio, tum nihil est quod malim quam me et esse gratumesse gratum TE: gratum esse cett. haec enim est T: est enim haec E: haec est enim (om. enim b) cett. et videri. haec enim est una virtus non solum maxima sed etiam mater virtutum omnium reliquarum. quid est pietas nisi voluntas grata in parentes? qui sunt boni cives, qui belli, qui domi de patria bene merentes, nisi qui patriae beneficia meminerunt? qui sancti, qui religionum colentes, nisi qui meritam dis immortalibus gratiam iustis honoribus et memori mente persolvunt? quae potest esse vitae iucunditasvitae iuc. TE: iuc. vitae cett. sublatis amicitiis? quae porro amicitia potest esse inter ingratos?

quis est nostrum liberaliter educatus cui non educatores, cui non magistri sui atque doctores, cui non locus ipse ille mutusmutus ille T ubiubi TE: ubi ipse Σg: ipse ubi cett. alitusaltus Priscian. X. 36 aut doctus estest om. E cum grata recordatione in mente versetur? cuius opes tantae esse possunt aut umquam fuerunt quae sine multorum amicorum officiis stare possint? quae certe sublata memoria et gratia nullanullae TE exstare possunt. equidem nihil tam proprium hominis existimo quam non modo beneficio sed etiam benivolentiae significatione adligari, nihil porro tam inhumanum, tam immane, tam ferumferum ferreum b1 quam committere ut beneficio non dicam indignus sed victus esse videare.

quae cum ita sint, iam succumbam, Laterensis, isti tuo crimini mequecrimini meque (neque T) TE: ori nimioque (minime a) cett. in eo ipso in quo nihil potest esse nimium, quoniam ita tu vis, nimium gratumgratum del. Keil esse concedam petamque a vobis, iudices, ut eum beneficio complectamini quem qui reprehendit in eo reprehendit quod gratum praeter modum dicat esse. neque enim illudillud TE: id c: om. cett. ad neglegendam meam gratiam debet valere quod dixit idem, vos nec nocentis nec litigiosos esse, quo minus me apud vos valere oporteret. quasi vero in amicitia mea non haec praesidia, si quaesi quae TE: si qua cett. forte sunt in me, parata semper amicis esse maluerim quam necessaria. etenim ego de me tantum audeo dicere, amicitiam meam voluptati pluribus quam praesidio fuisse, meque vehementer vitae meae paeniteret, si in mea familiaritate locus esset nemini nisi litigioso aut nocenti.

sed haechaec TE, Schol.: hoc cett. nescio quo modo frequenter in me congessisti saneque in eo creber fuisti, te idcirco in ludosin ludos TE: in locos Σb1k: illusos cett. causam conicere noluisse ne ego mea consuetudine aliquid de tensis misericordiae causa dicerem, quod in aliis aedilibus ante fecissem. non nihil egisti hoc loco; nam mihi eripuisti ornamentum orationis meae. deridebor, si mentionem tensarum fecero, cum tu idtu cum id T praedixeris; sine tensis autem quid potero dicere? hic etiam addidisti me idcirco mea lege exsilio ambitum sanxisseexilio ambitum sanxisse Schol.: ex illo ambitu traxisse codd. ut miserabiliores epilogos possem dicere. nonnonne Hirschfelder vobis videturvidetur TEg: videor cett. cum aliquo declamatore, non cum laboris et fori discipulodiscipulo TE: om. cett. disputare?

RhodiRhodi hodie TE enim, inquitinquit om. b2cχψ, ed. R, egoego TE, Schol.: om. cett. non fui—me volt fuisse—sed fui, inquit—putabam in VaccaeisVaccaeis Nicaeis b2c1 dicturum—bis in Bithynia. si locus habet reprehensionis ansamansam causam b1k, ed. V aliquam, nescio cur severiorem Nicaeam putes quam Rhodum; si spectanda causa est, et tutu TEaϚ: tum cett. in Bithynia summa cum dignitate fuisti et ego Rhodi non minore. nam quod in eo me reprehendisti quod nimium multos defenderemdefenderem T, Schol.: defenderim cett., utinam et tu, qui potes, et ceteri, qui defugiunt, vellent me labore hoc levare! sed fit vestra diligentia, quiqui TE: qui in cett. causis ponderandis omnis fere repudiatis, ut ad nos pleraeque confluant, qui miseris et laborantibus negare nihilnegare nihil TE: nihil negare cett. possumus.

admonuistiadmonefecisti Schol. etiam, quod in Creta fuisses, dictum aliquodaliquod TE, Schol.: aliquid cett. in petitionem tuampetitionem tuam TE: petitione tum Schol.: petitione tua cett. dici potuisse; me id perdidisse. uter igitur nostrum est cupidior dicti? egone qui quod dici potuit non dixerim, an tu qui etiam ipse in te dixeris? te aiebas de tuis rebus gestis nullas litteras misisse, quod mihi meae quas ad aliquem misissem obfuissent. quas ego mihi obfuisse non intellego, rei publicae video prodesse potuisse.

sed sunt haec leviora, illa vero graviagravia TE: graviora cett. atque magna, quod meum discessum, quem saepe defleras, nunc quasi reprehendere et subaccusare voluisti. dixisti enim non auxilium mihi sed me auxilio defuisse. ego vero fateor meme mehercule c2k, quod viderim mihi auxilium non deesse, idcircoidcirco ed. V: idcirco me codd. illi auxilio pepercisse. qui enim status, quod discrimen, quae fuerit in re publica tempestas illa quis nescit? tribunicius me terror an consularis furor movit? decertare mihi ferro magnum fuit cum reliquiis eorum quos ego florentis atque integros sine ferro viceram? consules post hominum memoriam taeterrimi atque turpissimi, sicut et illa principia et hi recentes rerum exitus declararunt, quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit, emptiempti Gulielmius: emptis codd. (cf. Quir. 13) provinciis a senatu, a re publica, a bonis omnibus defecerant; qui exercituexercitu TEa: exercitibus cett., qui armis, qui opibus plurimum poterant cum quid sentirent nesciretur, furialis illa vox nefariis stupris, religiosisin religiosis Baiter altaribus effeminata secum et illos etillos et TE: illos cett. consules facere acerbissime personabatpersonabant TEa; egentes in locupletis, perditi in bonos, servi in dominos armabantur.

at erataderat codd.: corr. Wunder (ita mox) mecum senatus, et quidem veste mutata, quod pro me uno post hominum memoriam publico consilio susceptum est. sed recordare qui tum fuerint consulum nominenomine consulum T hostes, qui soli in hac urbe senatum senatui parere non siverintsierint TE edictoque suosuo om. T non luctum patribus conscriptis sed indicia luctusindicia luctus TE: luctus indicia (iud- Σg) cett. ademerint. at erat mecum cunctus equester ordo; quem quidem in contionibus saltator ille CatilinaeCatilinae del. Ernesti, tuetur Schol.: fort. catamitus (cf. Sen. 12 eius vir Catilina) consul proscriptionis denuntiatione terrebat. at tota Italia convenerat; cui quidem belli intestini et vastitatis metus inferebatur.

hisce ego auxiliis studentibus atque incitatis uti me, Laterensis, potuisse confiteor, sed erat non iure, non legibus, non disceptando decertandum—nam profecto, praesertim tam bona in causa, numquam, quo ceteri saepesaepe TE: om. cett. abundarunt, id mihi ipsiipsum Tap auxilium meum defuisset—armis fuit, armis, inquam, fuit dimicandum; quibus a servis atque a servorum ducibus caedem fieri senatus et bonorum rei publicae exitiosum fuisset.

vinci autem improbos a bonis fateor fuisse praeclarum, si finem tumtum eum b2χϚ vincendi viderem, quem profecto non videbamquem ... videbam om. TEap1. Vbi enim mihi praesto fuissentmihi praesto fuiss. TE: praesto fuiss. mihi cett. fuisset ... fortis consul codd.: corr. Garatoni aut tam fortes consules quam L. Opimius, quam C. Marius, quam L. Flaccus, quibus ducibus improbos civis res publica vicit armatis, aut, si minus fortes, at tamen tam iusti quam P. Mucius, qui arma quae privatus P. Scipio ceperatceperat TE: sumpserat cett., ea Ti. Graccho interempto iureiure viro E optimo sumpta esse defendit? esset igitur pugnandum cum consulibus. nihil dico amplius nisi illud: victoriae nostrae gravis adversarios paratos, interitus nullos esse ultoresesse ult. TE: ult. esse cett. videbam.

hisce ego auxiliis salutis meae si idcirco defui quia nolui dimicare, fatebor id quod vis, non mihi auxilium, sed me auxilio defuisse; sin autem, quo maiora studia in me bonorum fuerunt, hoc eis magis consulendum et parcendum putavi, tu id in me reprehendis quod Q. Metello laudi datum est hodieque est et semper erit maximaemaximae ψϚ, ed. V: maxime cett. gloriae? quem, ut potes ex multis audire qui tum adfuerunt, constatconstat hoc loco hab. TEa, post viris cett. invitissimisinvitissimis E, ed. V: invictissimis cett. viris bonis cessisse, nec fuisse dubium quin contentione et armis superior posset esse. ergo ille cum suum, non cumnon cum non Karsten senatus factum defenderet, cum perseverantiam sententiae suae, non salutem rei publicae retinuisset, tamen ob illam constantiamconstantiam b2ψ2, Angelius: causam Klotz: om. cett., quodquod TE: quo cett. illud voluntarium volnus accepit, iustissimos omnium Metellorum et clarissimos triumphos gloria etgloriam et Garatoni: gloriae codd. laude superavit, quod et illos ipsos improbissimos civis interfici noluitvoluit TaΣbk et ne quis bonus interiret in eadem caede providit; ego tantis periculis propositis cum, si victus essem, interitus rei publicae, si vicissem, infinita dimicatio pararetur, committerem ut idem perditor rei publicae nominarer qui servator fuissem?

mortem me timuisse dicis. ego vero ne immortalitatem quidem contra rem publicam accipiendam putarem, nedum emori cum pernicie rei publicae vellem. nam qui pro re publica vitam edideruntediderunt TEa: dediderunt (dederunt Ϛ) cett.—licet me desipere dicatis—numquam me hercule eos mortem potius quam immortalitatem adsecutos putavi. ego vero si tum illorum impiorum ferro ac manu concidissem, in perpetuum res publica civile praesidium salutis suae perdidisset. quin etiam si me vis aliqua morbi aut natura ipsa consumpsisset, tamen auxilia posteritatis essent imminuta, quod peremptum esset mea morte id exemplum qualis futurus in me restituendorestituendo Garatoni: retinendo codd. fuisset senatus populusque Romanus. an, si umquam vitae cupiditas in mein me hoc loco hab. TE, ante vitae cett. fuisset, ego mense Decembri mei consulatus omnium parricidarum tela commossemcommovissem E? quae, si xx quiessem diesquiessem dies quidem dies essent Eviginti TE, in aliorum vigiliamvigiliam iugulum ψ2k consulum recidissent. quam ob rem, si vitae cupiditas contra rem publicam est turpis, certe multo mortis cupiditas mea turpior fuisset cum pernicie civitatis.

nam quod te essete esse TEk: te cχ: esse te cett. in re publica liberum es gloriatus, id ego et fateor et laetor et tibi etiam in hoc gratulor; quod me autem negasti, in eo neque te neque quemquam diutius patiar errare. nam si quis idcirco aliquid de libertate mea deminutum putat quod non ab omnibus isdem a quibus antea solitus sum dissentire dissentiam, primum, si bene de me meritis gratum me praebeo, nonnenonne scripsi: non codd. desino] debeo Lambinus: recuso Müller desino incurrere in crimen hominis nimium memoris nimiumque grati? sin autem aliquandoaliquando hoc loco hab. TE, post etiam cett. sine ullo rei publicae detrimento respicio etiam salutem cumcum T: tum cett. meam tum meorum, certe non modo non sum reprehendendus sed etiam, si ruere vellem, boni viri me ut id ne facerem rogarent.

res vero ipsaipsa om. T publica, si loqui posset, ageret mecum ut, quoniam sibi servissem semper, numquam mihi, fructus autem ex sese non, ut oportuisset, laetos et uberes, sed magna acerbitate permixtos tulissem, utut om. k iam mihi servirem, consulerem meis; se non modo satis habere a me sed etiam vereri ne parum mihi pro eo quantumquantum Orelli: quam tum TE: quod tum (om. tum Ϛ) cett. a me haberet reddidisset.

quid? siquod si TaϚ horum ego nihil cogito et idem sum in re publica qui fui semper, tamenne libertatem requires meam? quam tu ponis in eo, si semper cum eis quibuscum aliquando contendimus depugnemus. quod est longe secus. stare enim omnes debemus tamquam in orbe aliquo rei publicae, qui quoniam versaturversatur TEa: versetur cett., eam deligere partem ad quam nos illius utilitas salusque converterit.

ego autem Cn. Pompeium non dico auctorem, ducem, defensorem salutis meae—nam haec privatim fortasse officiorum memoriam et gratiam quaeruntquaerunt et gratiam T—sed dico hochoc dico E quod ad salutem rei publicae pertinet: ego eum non tuear quem omnes in re publica principem esse concedunt? ego C. Caesaris laudibus desim, quas primum populi Romani, nunc etiam senatus, cui mecui a me T semper addixi, plurimis atque amplissimis iudiciis videam esse celebratas? tum hercule me confitear non iudicium aliquod habuisse de utilitate rei publicaeutil. rei p. TE: rei p. util. cett., sed hominibus amicum aut inimicum fuisse.

an, cum videam navem secundis ventis cursum tenentem suum, si non eum petat portum quem ego aliquando probaviprobarim E, sed alium non minus tutum atque tranquillum, cum tempestate pugnem periculose potius quam illi, salute praesertim proposita, obtemperem et paream? ego vero haec didici, haec vidi, haec scripta legi; haec de sapientissimis et clarissimis viris et in hac re publica et in aliis civitatibus monumentamonum. bχϚ: monim. cett. nobis etet suppl. Madvig litteraelitterae del. Wunder prodiderunt, non semper easdem sententias ab isdem, sed quascumque rei publicae status, inclinatio temporum, ratio concordiae postularet, esse defensasdefensas TE: defendendas cett.. quod ego et facio, Laterensis, et semper faciam libertatemque quam tutu TEa: om. cett. in me requiris, quam ego neque dimisi umquam neque dimittam, non in pertinacia, sed in quadam moderatione positam putabo.

nunc venio ad illud extremum in quoin quo TEa: quod cett. dixisti, dumdum quod Σ: cum Beroaldus Planci in me meritum verbis extollerem, me arcemarcem aram Dobree: arcum Cobet facere e cloacae cloaca TE: ex cloaca cett. lapidemque e sepulcro venerari pro deo; neque enim mihi insidiarum periculum ullum neque mortis fuisse. cuius ego temporis rationem explicabo brevi neque invitus. nihil enim est ex meisest ex meis TE: ex meis est cett. temporibus quod minus pervagatum, quodque minus aut mea commemoratione celebratum sit aut hominibus auditum atque notum. ego enim, Laterensis, ex illo incendio legum, iuris, senatus, bonorum omnium cedens, cum mea domus ardore suo deflagrationem urbi atque Italiae toti minaretur, nisi quievissem, Siciliam petivi animo, quae et ipsa erat mihi sicut domus una coniuncta et obtinebatur a C. VergilioVerg. TE: Virg. cett., quocum me uno vel maxime cum vetustas tumvetustas tum Ec2: vetustatum (vetusta b2ψ2k) cett. amicitia, cum mei fratris conlegia tum rei publicae causarei p. causa TE: res p. cett. sociarat.

vide nuncnunc om. T caliginem temporum illorum. cum ipsa paene insula mihi sese obviam ferre vellet, praetor ille, eiusdem tribuni pl. contionibus propter eandem rei publicae causam saepe vexatus, nihil amplius dico nisi me in Siciliam venireme in S. venire fort. in S. venire me (cf. Zielinski, p. 136) noluit. quid dicam? C. Vergilio, tali civi et viro, benivolentiam in me, memoriam communium temporum, pietatem, humanitatemhumilitatem T, fidem defuisse? nihil, iudicesiudices TE: videlicet cett., est eorum sed, quam tempestatem nos vobiscum non tulissemus, metuit ut eam ipse possetposset TEa: non posset cett. opibus suis sustinere. tum consilio repente mutatomutato iter a Vibone add. codd. ego delevi (cf. v. 16) Brundisium terra petere contendi; nam maritimos cursus praecludebat hiemis magnitudo.

cum omnia illa municipia quae sunt a Vibone adad supplevi Brundisium in fide mea, iudices, essent, iter mihi tutum multis minitantibus magno cum suo metu praestiterunt. Brundisium veni vel potius ad moenia accessiaccessi om. T; urbem unam mihi amicissimam declinavi, quae se potiuspotius Halm: vel potius codd. (cf. v. 18): potius vel Weiske exscindi quam e suo complexu ut eriperer facile pateretur. in hortos me M. Laeni Flacci contuli. cui cum omnis metus, publicatio bonorum, exsilium, mors proponeretur, haec perpeti, si acciderent, maluit quam custodiam mei capitis dimittere. cuiuscuius T: huius cett. ego et parentis eius, prudentissimi atque optimi senis, et fratriset fratris TE: om. cett. et utriusque filiorum manibus in navinavi ψ2Ϛ, Priscian. vii. 68: nave cett. tuta ac fideli conlocatus, eorumque preces et vota de meo reditu exaudiens Dyrrachium, quod erat in fide mea, petere contendi.

quo cum venissem, cognovi, id quod audieram, refertam esse Graeciam sceleratissimorum hominum ac nefariorum, quorum impium ferrum ignisque pestiferos meus ille consulatus e manibus extorserat; qui ante quam de meo adventu audire potuissent, cum a mea me scripsi: tamen TE: tum (tunc cψ) cett. abessent aliquotaliquot TEa: aliquorum cett. dierum viam, in Macedoniam ad Planciumque perrexi. hic vero simul atque mare memare me Ec: mare Ta: me mare cett. transisse cognovit—audi, audi atque attende, Laterensis, ut scias quid ego Plancio debeam, confiteareque aliquando me quod faciam et grate et pie facere; huic autemautem E: om cett., quae pro salute mea fecerit, si minus profutura sintsunt E, obesse certe non oportere! nam simul ac me Dyrrachium attigisse audivit, statim ad me lictoribus dimissis, insignibus abiectis, veste mutata profectus est.

O acerbam mihi, iudices, memoriam temporis illius et loci, cum hic inin om. Ta me incidit, cumcum om. T complexus est conspersitque lacrimis nec loqui prae maerore potuit! O rem cum auditu crudelem tum visu nefariam! o reliquos omnis dies noctesque eas quibus iste a me non recedens Thessalonicam me in quaestoriumque perduxit! hic ego nunc de praetore Macedoniae nihil dicam amplius nisi eum et civem optimum semper et mihi amicum fuisse, sed eadem timuisse quaequae om. Ta ceteros; Cn. Plancium fuisse unum, non qui minus timerettimere T sed, sised qui si Vrsinus acciderent ea quae timerentur, mecum ea subire et perpeti velletvelle TEa.

qui, cum ad me L. Tubero, meus necessarius, qui fratri meo legatus fuisset, decedens ex Asia venisset easque insidias quas mihi paratas ab exsulibus coniuratis audierat ad mead me TE: om. cett. animo amicissimo detulisset, in Asiam me ire propter eius provinciae mecummecum ed. V: metum codd. et cum meo fratre necessitudinem comparantem non est passus; vi me, vi, inquamvi me, vi, inquam (vinquam p) p, Orelli: vi inquam T: vi me, vi me inquam b2ψϚ: vi me cett., Plancius et complexu suo retinuit multosque mensis a capite meo non discessitdiscessisset T, abiecta quaestoria persona comitisque sumpta.

O excubias tuas, Cn. Planci, miseras, o flebilis vigilias, o noctes acerbas, o custodiam etiam mei capitis infelicem! si quidem ego tibi vivus non prosum, qui fortasse mortuus profuissem. memini enim, memini neque umquam obliviscar noctis illius cum tibi vigilanti, adsidenti, maerenti vana quaedam miser atque inania falsa spe inductus pollicebar, me, si essem in patriam restitutus, praesentem tibi gratiasgratias TEa: gratiam cett. relaturum; sin autsin aut TEa: sin autem cett. vitam mihi forsfors TEa: sors cett. ademisset aut vis aliqua maior reditum peremisset, hos, hos—quos enim ego tum alios animo intuebar?—omnia tibi illorum laborum praemia propro per T me persoluturos. quid me aspectas, quid mea promissa repetis, quid meam fidem imploras? nihil tibi ego tum de meis opibus pollicebar, sed de horumde horum E: eorum cett. erga me benivolentiabenivolentia TE: benivolentiam cett. promittebam; hos pro me lugere, hos gemere, hos decertare pro meo capite vel vitae periculo velle videbam; de horumhorum TE: eorum cett. desiderio, luctu, querelis cotidie aliquid tecum simul audiebam; nunc timeo ne tibi nihiltibi nihil TE: nihil tibi cett. praeter lacrimas queam reddere, quas tu in meis acerbitatibus plurimas effudisti.

quid enim possum aliud nisi maerere, nisi flere, nisi te cum mea salute complecti? salutem tibi idem dare possunt qui mihi reddiderunt. tete TE: nec Σagp: huc (nunc c2) cett. tamentamen tandem b2ψ2—exsurge, quaeso!—retinebo et complectar, nec me solum deprecatorem fortunarum tuarum sed comitem sociumque profitebor; atque, ut spero, nemo erit tam crudeli animo tamque inhumano nec tam immemor non dicam meorumnon dicam meorum TE: meorum non dicam cett. in bonos meritorum, sed bonorum in me, qui a me meimei om. T servatorem capitis divellat ac distrahat. non ego meis ornatum beneficiis a vobis deprecor, iudices, sed custodem salutis meae, non opibus contendo, non auctoritate, non gratia, sed precibus, sed lacrimis, sed misericordia, mecumque vos simul hichic TE, Schol.: om. cett. miserrimus et optimus obtestatur parens, et pro uno filio duoduos Ta patres deprecamurdeprecamur patres T.

nolite, iudices, per vos, pervos per vos Garatoni fortunasfortunas TE: fortunas vestras cett., per liberos vestrosvestros TE: om. cett. inimicis meis, eisiis T, Angelius: his codd. praesertim quos ego pro vestra salute suscepi, dare laetitiam gloriantibus vos iam oblitos mei salutis eius a quo mea salus conservata est hostis exstitisse; nolite animum meum debilitare cumcum tum Ebcχ luctu tum etiam metu commutatae vestrae voluntatis erga me; sinite me, quod vobis fretus huic saepe promisi, id a vobis ei persolvere.

teque, C. FlaveFlavi codd.: corr. Garatoni, oro et obtestor, qui meorum consiliorum in consulatu socius, periculorum particeps, rerum quas gessi adiutor fuisti, meque non modo salvum semper sed etiam ornatum florentemque esse voluisti, ut mihi per hos conserves eum per quem me tibi et his conservatum vides. plura ne dicam tuae me etiam lacrimae impediunt vestraeque, iudices, non solum meae, quibus ego magno in metu meo subito inducor in spem, vos eosdem in hoc conservando futuros qui fueritis in me, quoniam istis vestris lacrimis de illis recordor quas pro me saepe et multum profudistisprodistis T.