novum crimen, C. Caesar, et ante hunchanc Quintil. xi. 3. 108, 110 diem non auditumnon auditum αBDL et Quintil.: in auditum Eγ et Aquila Rom. Rhet. L. p. 24 propinquus meus ad te Q. Tubero detulit, Q. Ligarium in Africa fuisse, idque C. Pansa, praestanti vir ingenio, fretus fortasse familiaritate ea quae est ei tecum ausus est confiteri. itaque quo me vertam nescio. paratus enim veneram, cum tu id neque per te sciresscires βa: scire αhm neque audire aliunde potuisses, ut ignoratione tua ad hominis miseri salutem abutererabuterer mallem uterer (numeri gratia) sed vulg tuetur Quintil.. sed quoniam diligentia inimici investigatum est quod latebat, confitendum est, opinoropinor α: ut opinor βγ, praesertim cum meus necessarius Pansa fecerit ut id integrum iam non esset, omissaque controversia omnis oratio ad misericordiam tuam conferenda est, qua plurimi sunt conservati, cum a te non liberationem culpae, sed errati veniam impetravissent.

habes igitur, Tubero, quod est accusatori maxime optandum, confitentem reum, sed tamen hochoc ita γ confitentem, se in ea parte fuisse qua tete, Tubero γ, qua virum omni laude dignum, patrem tuum. itaqueitaque quare Quintil. viii. 5. 13 prius de vestro delicto confiteaminivestro facto fateamini Quintil. necesse est quam Ligari ullam culpam reprehendatis.

Q.Q. igitur γ enim Ligarius, cum essetesset adhuc γ nulla belli suspicio, legatus in Africam C. ConsidioC. α, Quintil. iv. 2. 109 cod. A: cum C. β: cum consule γ profectus est, qua in legatione et civibus et sociis ita se probavit ut decedens Considius provincia satis facere hominibus non posset, si quemquam alium provinciae praefecisset. itaque Ligarius, cum diu recusans nihil profecisset, provinciam accepit invitus; cui sic praefuit in pace ut et civibus et sociis gratissima esset eius integritas et fidesac fides β.

bellum subito exarsit, quod qui erant in Africa ante audierunt geri quam parari. quo audito partim cupiditate inconsiderata, partim caeco quodam timore primo salutis, post etiampost etiam AVβam: postea H: post h studi sui quaerebant aliquem ducem, cum Ligarius domum spectans, adet ad γ suos redire cupiens, nullo se implicari negotio passus est. interim P. Attius Varus, qui tumtum α: om. βγ praetor Africam obtinuerat, Vticam venit. ad eum statim concursum est. atque ille non mediocri cupiditate adripuit imperium, si illud imperium esse potuit quod ad privatumad privatum αγ: a privato DEL: in privato B: privato unus det. clamore multitudinis imperitae, nullo publico consilio deferebatur.

itaque Ligarius, qui omne tale negotium fugeretfugeret α: cuperet effugere βγ, paulum adventu Vari conquievit. adhuc, C. Caesar, Q. Ligarius omni culpa vacatvacat caret Quintil. iv. 2. 51. domo est egressus non modo nullum ad bellum sed ne ad minimam quidem suspicionembelli suspicionem Quintil. belli; legatus in pace profectusprofectus est B in provincia pacatissima ita se gessit ut ei pacem esse expediret. profectio certe animum tuum non debet offendere: num igitur remansio? multo minus. nam profectio voluntatem habuit non turpem, remansio necessitatem etiam honestam. ergo haec duo tempora carent crimine: unum cum est legatus profectus, alterum cum efflagitatus a provincia praepositus Africae est.

tertium tempus quod post adventum Vari in Africa restitit, sitempus quod ... si H, ut voluit Baiter: t. est quod ... si AV: t. est quod ... quod si (om. est DL) β: est t. quo ... quod si γ est criminosum, necessitatis crimen est, non voluntatis. an ille, si potuisset illincillinc om. β ullo modo evadere, Vticae quampotius quam γ Romae, cum P. Attio quam cum concordissimis fratribus, cum alienis esse quam cum suis maluisset? cum ipsa legatio plena desideri ac sollicitudinis fuisset propter incredibilem quendam fratrum amorem, hic aequo animo esse potuit belli discidio distractus a fratribus?

nullum igitur habes, Caesar, adhuc in Q. Ligario signum alienae a te voluntatis; cuius ego causam animadverte, quaeso, qua fide defendam: prodo meam. O clementiam admirabilem atque omnium laude, praedicatione, litteris monumentisque decorandam! M. Cicerocum M. β apud te defendit alium in ea voluntate non fuisse in qua se ipsum confitetur fuisse, nec tuas tacitastacitas om. γ cogitationes extimescit nec quid tibi de alio audienti de sede se ipso β occurrat reformidat. vide quam non reformidem; vide quanta lux liberalitatis et sapientiae tuae mihi apud te dicenti oboriatur: quantum potero voce contendam ut hochoc hab. αβ hoc loco, ante Rom. a et Quintil. xi. 3. 166, om. h (hoc Rom. hoc m) populus Romanus exaudiat.

suscepto bello, Caesar, gesto etiamiam etiam Quintil. ix. 2. 28, xi. 3. 166 ex parte magna, nulla vi coactus, iudicio ac voluntateconsilio ac voluntate mea Quintil. ix. 2. 28 ad ea arma profectus sum quae erant sumpta contra te. apud quem igitur hoc dico? nempe apud eum qui, cum hoc sciret, tamen me, ante quam vidit, rei publicae reddidit; qui ad me ex Aegypto litteras misit ut essem idem qui fuissem; qui meme hoc loco hab αγ: post esse β, cum ipse imperator in toto imperio populi Romaniorbe populi R. γ unus esset, esse alterum passus est; a quo hoc ipso C. Pansa mihi hunchunc α: om. βγ nuntium perferente concessos fascis laureatos tenui quoad tenendos putavi; qui mihi tum denique salutem se putavit daresal. se putavit dare αam: se sal. put. reddere βh, si eam nullis spoliatam ornamentis dedisset.

vide, quaeso, Tubero, ut, qui de meo facto non dubitem, de Ligari audeam diceredubitem dicere γaudeam dicere α et Quintil. v. 10. 93: audeam confiteri γ: non aud. confiteri β. atque haec propterea de me dixi ut mihi Tubero, cum de se eadem dicerem, ignosceret; cuius ego industriae gloriaeque faveo vel propter propinquam cognationem, vel quod eius ingenio studiisque delector, vel quod laudem adulescentis propinqui existimo etiam ad meum aliquem fructum redundare.

sed hoc quaero: quis putatputet γ esse crimen fuisse in AfricaAfr. Ligarium γ? nempe is qui et ipse in eadem provinciaprovincia α: Africa βγ esse voluit et prohibitum se a Ligario queritur, et certe contra ipsum Caesarem est congressus armatus. quid enim, Tubero, tuus illetuus ille, Tub. Quintil. quinque locis destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? cuius latus ille mucro petebat? qui sensus erat armorum tuorum? quae tua mens, oculi, manus, ardor animi? quid cupiebas, quid optabas? nimis urgeo; commoveri videtur adulescens.

ad me revertar. isdem in armis fui. quid autem aliud egimus, Tubero, nisi ut quod hic potest nos possemus? quorum igitur impunitas, Caesar, tuae clementiae laus est, eorum ipsorum ad crudelitatem tete ante ipsorum hab. Quintil. viii. 5. 10 et Diomedes K. i. 471 acuetacuit β, Diomedes (contra Quintil.) oratio? atque in hac causa non nihil equidem, Tubero, etiam tuam, sed multo magis patris tui prudentiam desidero, quod homo cum ingenio tum etiam doctrina excellens genus hoc causae quod esset non viderit. nam si vidisset, quovis profecto quam isto modo a te agi maluisset. arguis fatentem. non est satis: accusas eum qui causam habet aut, ut ego dico, meliorem quam tu aut, ut tu vis, parem.

haec admirabiliahaec admirabilia α: haec non modo mirabilia (add. sunt γ) βγ, sed prodigi similesimilia quae γ est quod dicam. non habet eam vim ista accusatio ut Q. Ligarius condemnetur, sed ut necetursed necetur γ. hoc egit civis Romanus ante te nemo: externi sunt istisunt isti AH: isti sunt Va: isti βhm moresmores Schol.: qui usque ad sanguinem incitari solent odio add. αa: usque ad sang. incitari solent odio add. β: usque ad sang. incitare solent odium add. hm aut levium Graecorum aut immanium barbarorum. nam quid agis aliud? ut Romae ne sit, ut domout domo α: domo βγ, Prisc. k iii. 64 careat, ne cum optimis fratribus, ne cum hoc T. Broccho avunculo, ne cum eius filio consobrino suoavunc. suo β, ne nobiscum vivat, ne sit in patria? num est, num potest magis carere his omnibus quam caret? Italia prohibetur, exsulat. non tu hunchunc hoc loco hab. α, post ergo DEγ, om. B: eum (sine ergo) Mart. Cap. Rhet. L. p. 476 ergo patria privare, qua caret, sed vita vis.

at istud ne apud eum quidem dictatorem qui omnis quos oderat morte multabat quisquam egit isto modo. ipse iubebat occidi nullo postulante, praemiispraemiis αBD: praem. etiam Eγ invitabat; quae tamen crudelitas ab hoc eodemeodem etiam γ aliquot annis post quem tu nunc crudelem esse vis vindicata est. ego vero istud non postulo inquies. ita me hercule existimo, Tubero. Novi enim te, novi patrem, novi domum nomenque vestrum; studiastudia denique γ generis ac familiae vestrae virtutis, humanitatis, doctrinae, plurimarum artium atque optimarum nota mihi suntsunt omnia β.

itaque certo scio vos non petere sanguinem, sed parum attenditis. res enim eoeo mortem hm spectat ut ea poena in qua adhuc Q. Ligarius sit non videamini esse contenti. quae estest Wesenberg igitur alia praeter mortem? si enim est in exsilio, sicuti est, quid amplius postulatis? an, ne ignoscaturignoscatur ed. R: ignoscat codd. (etiam E e coll. mea)? hoc vero multo acerbius multoquemultoque αEa: multo hm: est post -que add. B (in ras.) D, Zielinski, p. 212 durius. quodnequodne αm: quod βa: si quod h nos petimuspetimus cod. Gruteri: domi petimus cett. (domi ex l. 24 irrepsit) precibus acac α: et γ: om. β lacrimis, strati ad pedes, non tam nostrae causae fidentes quam huius humanitati, id ne impetremus pugnabisoppugnabis β, et in nostrum fletum inrumpes, et nos iacentis ad pedes supplicum voce prohibebis?

si, cum hoc domi faceremus, quod et fecimus et, ut spero, non frustra fecimus, tu repente inruisses et clamare coepisses C. Caesar, cave credascave credas γ: om. αβ, cave ignoscas, cave te fratrum pro fratris salute obsecrantium misereatmisereatur Priscian K. ii. 392, nonne omnem humanitatem exuisses? quanto hoc durius, quod nos domi petimus, id a te in foro oppugnariid te... oppugnare cod. Lambini et in tali miseria multorum perfugium misericordiae tollitolli scripsi: tollere codd.? dicam plane, Caesar, quod sentio.

si in tantain hac tanta βa tua fortuna lenitastua fortuna lenitas fortuna bonitas Quintil. viii. 3. 85 tanta non esset, quam tu per te, per teper te, per te γ: per te αβ (variant codd. Quintil.), inquam, obtines—intellego quid loquar—, acerbissimo luctu redundaret ista victoria. quam multi enim essent de victoribus qui te crudelem esse vellent, cum etiam de victis reperiantur! quam multi quiqui om. β cum a te ignosci nemini vellent, impedirent clementiam tuam, cumcum etiam β hi quibus ipsisipsis AV: ipse cett. ignovisti nolint te esse in alios misericordem!

quod si probare Caesari possemus in Africa Ligarium omnino non fuisse, si honesto et misericordi mendacio saluti civi calamitoso esse vellemus, tamen hominis non esset in tanto discrimine et periculo civis refellere et coarguereredarguere β nostrum mendacium, et, si esset alicuius, eius certe non esset qui in eadem causa et fortuna fuisset. sed tamen aliud est errare Caesarem nolle, aliud est nolleest nolle αβ: nolle a: non hm misereri. tum dicerestunc β: Caesar, cave credas: fuit in AfricaAfr. Ligarius γ, tulit arma contra te. nunc quid dicis? cave ignoscas. haec nec hominis nec ad hominem vox est. qua qui apud te, C. Caesar, uteturutetur αBDa: utitur Ehm, suam citius abiciet humanitatem quam extorquebit tuam.

ac primus aditus et postulatio Tuberonis haec, ut opinor, fuit, velle se de Q. Ligari scelere dicere. non dubito quin admiratus sis, vel quod nullo de alionullo de alio αa: de nullo alio βhm quisquamquisquam αβm: quicquam ah, ut voluit Haupt: del. Mommsen, vel quod is qui in eadem causa fuisset, vel quidnam novi scelerissceleris del. Patricius adferret. scelus tu illud vocas, Tubero? cur? isto enim nomine illa adhuc causa caruit. Alii errorem appellant, alii timorem; qui durius, spem, cupiditatem, odium, pertinaciam; qui gravissime, temeritatem: scelus praeter te adhuc nemo. ac mihi quidem, si proprium et verum nomen nostri mali quaeriturquaeratur β, fatalis quaedam calamitas incidisse videtur et improvidas hominum mentis occupavisse, ut nemo mirari debeat humana consilia divina necessitate esse superata.

liceat esse miseros—quamquam hoc victore esse non possumus; sed non loquor de nobis, de illis loquor qui occiderunt—fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint pertinaces: sceleris vero crimine, furoris, parricidi liceat Cn. Pompeio mortuo, liceat multis aliis carere. quando hoc ex te quisquamquisquam ex te β, Caesar, audivit, aut tua quid aliud arma voluerunt nisi a te contumeliam propulsarepropulsare Cαβa: -sari hm? quid egit tuus invictus exercitus nisi utiuti Cα: ut βγ suum ius tueretur et dignitatem tuam? quid? tu, cum pacem esse cupiebas, idne agebas ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibuscivibus om. Cα conveniret?

mihi vero, CaesarCaesar β: om. αγ, tua in me maxima merita tanta certe non viderentur, si me ut sceleratum a te conservatum putarem. quo modo autem tu de re publica bene meritus essesesses si γ, cum tot sceleratos incolumi dignitate esse voluisses? secessionem tu illam existimavisti, Caesar, initio, non bellum, nec hostile odium, sed civile discidium, utrisqueneque β cupientibus rem publicam salvamsalvam esse γ, sed partim consiliis, partim studiis a communi utilitate aberrantibus. principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur; causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte quod probari posset; nunc meliormelior certe γ ea iudicanda est quam etiam di adiuverunt. cognita vero clementia tua quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi armatus?

sed, ut omittam communem causam, veniamus ad nostram. utrum tandem existimas facilius fuisse, Tubero, LigarioLigario Cα: Ligarium βγ ex Africa exire an vobisvobis D1: nobis Cα (etiam A e coll. mea): vos D2BE (exire... Africam om. γ) in Africam non venire? poteramusne, inquies, cum senatus censuisset? si me consulis, nullo modo; sed tamen Ligarium senatus idem legaverat. atque ille eo tempore paruit cum parere senatui necesse erat; vos tum paruistis cum paruit nemo quitunc β noluit. reprehendo igitur? minime vero. neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, familiae, disciplinae. sed hoc non concedo ut, quibus rebus gloriemini in vobis, easdem in aliis reprehendatis.

TuberonisTuberoni β sors coniecta est ex senatus consulto, cum ipse non adesset, morbo etiam impediretur: statuerat excusariexcusari C2H (cf. Phil. v. 14): excusare cett.. haec ego novi propter omnis necessitudines quae mihi sunt cum L. Tuberone: domidomo Cα una eruditi, militiae contubernales, post adfines, in omniomni Cα: omni denique βγ vita familiares; magnum etiam vinculum quod isdem studiis semper usi sumus. scioscio igitur β Tuberonem domi manere voluisse: sed ita quidam agebant, ita rei publicae sanctissimum nomen opponebantagebat... opponebat BE ut, etiam si aliter sentiret, virorumvirorum Cαa: verborum βhm tamen ipsorum pondus sustinere non posset.

cessit auctoritati amplissimi viriampl. viri auct. Isidorus v. 25. 32 vel potius paruit: una est profectus cum eis quorum erat una causa. tardius iter fecit; itaque in Africam venit iam occupatam. hinc in Ligarium crimen oritur vel ira potius. nam si crimen est voluissevoluisse Baiter: prohibere illa voluisse Cαa: illum voluisse βhm: illa voluisse Zielinski, non minus magnum est vos Africam, arcem omnium provinciarum, natam ad bellum contra hanc urbem gerendum, obtinere voluisse quam aliquem se maluisse. atque is tamen aliquis Ligarius non fuit: Varus imperium se habere dicebat; fascis certe habebat.

sed quoquo modo se illud habethabeat β, haec querela, Tubero, vestra quid valet? recepti in provinciam non sumus. quid, si essetis? Caesarine eam tradituri fuistisfuistis α: fuissetis βγ an contra Caesarem retenturi? vide quid licentiae, Caesar, nobisnobis Caesar Cα: Caesar nobis βγ tua liberalitas det vel potius audaciae. si responderit Tubero, Africam, quo senatus eum sorsque miserat, tibi patrem suum traditurum fuisse, non dubitabo apud ipsum te cuius id eum facere interfuit gravissimis verbis eius consilium reprehendere. non enim, si tibi ea res grata fuisset, esset etiam approbataadprobata CAVa: eadem probata H: probata βhm.

sed iam hoc totum omitto, non ultranon ultra (nontra C1A1) Cα: non tam ne Dm: non tam ut non ah: non tam propter id ne BE offendam tuas patientissimas auris quam ne Tubero quod numquam cogitavit facturus fuisse videatur. veniebatis igitur in provinciamin provinciam in (om. C2) Africam add. post in prov. H, ante in prov. CAV, ante prov. (sine in) βγ, ego delevi, unam ex omnibus huic victoriae maxime infensaminfensam Cα: infestam βγ, in qua rexrex Cαam: erat rex β: rex erat h potentissimus inimicus huic causae, aliena voluntas conventus firmi atque magni. quaero: quid facturi fuistisfuissetis γ? quamquam quid facturi fueritis dubitemdubitem CαD: non dubitem BEγ, cum videam quid feceritis? prohibiti estis in provincia vestra pedem ponere et prohibitiet prohibiti Cαβ: ut prohibitis m: ut perhibetis ah summa cum iniuria.

quo modo id tulistis? acceptae iniuriaeacceptae iniuriae Cαβa: accepta iniuria hm querelam ad quem detulistis? nempe ad eum cuius auctoritatem secuti in societatem belli veneratis. quod si Caesaris causa in provinciam veniebatis, ad eum profecto exclusi provincia venissetis. venistis ad Pompeium. quae est ergo apud Caesarem querela, cum eum accusetis a quo queramini prohibitos vosproh. vos Cα: vos proh. γ: proh. esse vos β contra Caesarem gerere bellum? atque in hoc quidem vel cum mendacio, si voltisvultis CαBa: velitis DE: vis hm et Prisc. K. iii. p. 367, glorieminigloriemini CαB1a: -iari B2DEhm per me licet, vos provinciam fuisse Caesari tradituros. etiam si a Varo et aet a et Cα quibusdam aliis prohibiti estisestis C1, Garatoni: essetis cett., ego tamen confitebor culpam esse Ligari qui vos tantae laudis occasione privaritprivarit Cα: privaverit βγ.

sed vide, quaeso, Caesar, constantiam ornatissimi viri L. TuberonisL. om. β (etiam viri E): L. Tub. del. Baiter, quam ego, quamvis ipse probarem, ut probo, tamen non commemorarem, nisi a te cognovissem in primis eam virtutem solere laudari. quae fuit igitur umquam in ullo homine tanta constantia? Constantiam dico; nescio an melius patientiam possim dicere. quotus enim istudistuc Cα quisque fecisset ut, a quibus partibus in dissensione civili non essetesset etiam β receptus, essetque etiam cumcum om. Cα crudelitate reiectus, ad eas ipsas partiseas ipsas partis Cαa: eas ipsas hm: eos ipsos β rediret? Magni cuiusdam animi atque eius viri quem de susceptaest post viri add. Paris. 7779 (k), ed. V causa propositaque sententia nulla contumelia, nulla vis, nullum periculum possetposset Cα: possit βγ depellere.

ut enim cetera paria Tuberoni cum Varo fuissent, honoshonos om. αhm, nobilitas, splendor, ingenium, quae nequaquam fuerunt, hoc certe praecipuum Tuberonis quod iusto cum imperio ex senatus consulto in provinciam suam venerat. hinc prohibitus non ad Caesarem ne iratus, non domum ne iners, non aliquam inin aliquam β (contra Rufinianum Rhet. L. p. 46) regionem ne condemnare causam illam quam secutus esseterat β videretur: in Macedoniam adad in Cα Cn. Pompei castra venit, in eam ipsam causam a qua erat reiectus iniuria.

quid? cumcum iniuria γ ista res nihil commovisset eius animum ad quem veneratis, languidiore, credo, studio in causa fuistis; tantum modo in praesidiis eratis, animi vero a causa abhorrebant: an, ut fit in civilibus bellispost bellis lacunam statuit Madvig: anacoluthian ex parenthesi ortam defendit Rau—nec in vobis magisneque Cα quam in reliquis; omnes enim vincendi studio tenebamur. pacis equidem semper auctor fui, sed tum sero; erat enim amentis, cum aciem videres, pacem cogitare. omnes, inquam, vincere volebamus; tu certe praecipuepraecipue om. α, qui in eum locum venissesveneras β ubi tibitibi om. α esset pereundum, nisi vicisses. quamquam, ut nunc se res habet, non dubito quin hanc salutem anteponas illi victoriae.

haec ego non dicerem, Tubero, si aut vos constantiae vestrae aut Caesarem benefici sui paeniteret. nunc quaero utrum vestras iniurias an rei publicae persequamini. si rei publicae, quid de vestra in illa causa perseverantia respondebitis? si vestras, videte ne erretis qui Caesarem vestris inimicis iratum fore putetis, cum ignoverit suis.

itaque num tibi videor in causa Ligari esse occupatus, num de eius facto dicere? quicquid dixi, ad unam summam referri volo vel humanitatis vel clementiae vel misericordiaemisericordiae β, Zielinski: misericordiae tuae αγ.

causas, Caesar, egi multas equidemequidem Aah: et quidem HVDβm tecum, dum te in foro tenuit ratio honorum tuorum, certe numquam hoc modo: ignoscite, iudices; erravit, lapsus est, non putavit; si umquam posthac. ad parentem sic agi solet, ad iudices: non fecit, non cogitavit; falsi testes, fictum crimen. dic te, Caesar, de facto Ligari iudicem esse; quibus in praesidiis fuerit quaerequaere βh: quaerere αam: taceo, ne haec quidem conligo, quae fortasse valerent etiam apud iudicem: legatus ante bellum profectus, relictus in pace, bello oppressus, in eo ipso non acerbusacerbus fuit γ, totus animototus animo αa: tametsi totus hm: tametsi totus animo β: iam est totus animo Madvig et studioac studio β tuus. ad iudicem sicsic αh: sic agi solet βa, sed ego apudapud β: ad αγ parentem loquor: erravi, temere fecierravit... fecit γ, paenitet; ad clementiam tuam confugio, delicti veniam peto, ut ignoscaturignoscas γ oro. si nemo impetravit, adroganter: si plurimi, tu idem fer opem qui spem dedisti.

an sperandi de Ligario causa non eritde Lig. causa non erit α: Lig. causa non sit βγ, cum mihi apud te locus sit etiam pro altero deprecandi? quamquam nec in hac oratione spes est posita causae nec in eorum studiis qui a te pro Ligario petunt tui necessarii. vidi enim et cognovi quid maxime spectares, cum pro alicuius salute multi laborarent: causas apud te rogantium gratiosiores esse quam voltusvultus αγ: preces β, neque te spectare quam tuus esset necessarius is qui te oraret, sed quam illiusquam illius αβa: quae (quam m) illius causa hm pro quo laboraret. itaque tribuis tutribuis tu α: tribuisti γ: tribuis β quidem tuis ita multa ut mihi beatiores illiesse ante illi add. E, post illi BD, ante beat. γ videantur interdum qui tua liberalitate fruanturfruantur αa: fruuntur βhm quam tu ipse qui illis tam multa concedas; sed video tamen apud te, ut dixi, causasut dixi causas α: causas ut dixi β: ut dixi caus. rogantium γ valere plus quam preces, ab eisque te moveri maxime quorum iustissimum videas dolorem in petendo.

in Q. Ligario conservando multis tu quidem gratum facies necessariis tuis, sed hoc, quaeso, considera, quod soles. possum fortissimos viros, Sabinos, tibi probatissimos, totumque agrum Sabinum, florem Italiae ac robur rei publicae, proponereproponere.. NostiNosti AH, ed. R (cf. Phil. xiii. 30): proponere, nosti vulg. optime αγ: optimos β optime homines. animadverte horum omnium maestitiam et dolorem; huius T. Brocchi de quo non dubito quid existimes lacrimas squaloremque ipsius et fili vides.

quid de fratribus dicam? noli, Caesar, putare de unius capite nos agere: aut tres Ligarii retinendi in civitatetibi ante in add. α, ante Lig. β, post Lig. γ sunt aut tres exe HDE civitate exterminandi. quodvisnam quodvis β exsilium his est optatius quam patria, quam domus, quam di penates, illo unoillo uno α: uno illo βγ exsulante. si fraterne, si pie, si cum dolore faciunt, moveant te horum lacrimae, moveat pietas, moveat germanitas; valeat tua vox illa quae vicit. te enim dicere audiebamus nos omnis adversarios putare, nisi qui nobiscum essent; te omnis qui contra te non essent tuos. videsne igitur hunc splendorem omnemomnium β, hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. Corfidium, hos omnis equites Romanos qui adsunt veste mutata, non solum notos tibi verum etiam probatos virosviros tecum fuisse add. αγ: qui tecum fuerunt add. β: del. Nohl e cod. Barberino, ego e coni. (Anecd. p. xxxv). atque his irascebamur, hos requirebamus, his non nulli etiam minabanturminabamur β. conserva igitur tuis suos ut, quem ad modum cetera quae dicta sunt a te, sic hoc verissimum reperiatur.

quod si penitus perspicere posses concordiam Ligariorum, omnis fratres tecum iudicares fuisse. an potest quisquam dubitare quin, si Q. Ligarius in Italia esse potuisset, in eadem sententia futurusfuisset futurus β fuerit in qua fratres fuerunt? quis est qui horum consensum conspirantem et paene conflatum in hac prope aequalitate fraterna noveritnoverit Hansing: non noverit codd. qui hoc non sentiat, quidvis prius futurum fuisse quam ut hi fratres diversas sententias fortunasque sequerentur? voluntate igitur omnes tecum fuerunt: tempestate abreptus est unus qui, si consilio id fecisset, esset eorum similis quos tu tamen salvos esse voluisti.

sed ierit ad bellum, dissenserit non a te solum verum etiam a fratribus: hi te orant tui. equidem, cum tuis omnibus negotiis interessem, memoria teneo qualis T. Ligarius quaestor urbanus fuerit erga te et dignitatem tuam. sed parum est me hoc meminisse: spero etiam te qui oblivisci nihil soles nisi iniurias—cum hoc est animi, tumcum... tum scripsi: quam... tam αa: quam... quam βhσ: quoniam... quoniam edV. etiam ingeni tui—te aliquid de huius illo quaestorio officio, etiam de aliis quibusdam quaestoribus reminiscentem recordari.

hic igitur T. Ligarius, qui tum nihil egit aliud—neque enim haec divinabat—nisi ut tui setui se scripsi: eum tuis H: eum tui AV: tu eum βγ: tui eum Patricius studiosum et bonum virum iudicares, nunc a te supplex fratris salutem petit. quam huius admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos et integerrimos non solum sibi ipsosipsos αβa: ipsis hσ tot αBD: tot ac Eγ neque his tot talibus viris neque nobis necessariis tuistuis β: om. αγ sed etiam rei publicae condonaveris.

fac igitur, quod de homine nobilissimo et clarissimo fecisticlar. M. Marcello restituto γ nuper in curia, nunc idem in foro de optimis et huic omni frequentiae probatissimis fratribus. ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo, cuius voluntatem carissimam semper habuisti, et, si ille dies tibi gloriosissimus, populo Romano gratissimus fuit, noli, obsecro, dubitare, C. Caesar, similem illi gloriae laudem quam saepissime quaerere. nihil est tam populare quam bonitas, nulla de virtutibus tuis plurimis nec admirabilior nec gratior misericordia est.

homines enim ad deos nulla re propius accedunt quam salutem hominibus dandosalute hom. danda hσ, ut voluit Müller. nihil habet nec fortuna tua maius quam ut possis, nec natura melius quam ut velis servare quam plurimos. longiorem orationem causa forsitan postuletpostulet H: postulat cett., tua certe natura breviorem. qua re cum utilius esse arbitrer te ipsum quam aut mequam me β aut quemquam loqui tecum, finem iam faciam: tantum te admonebo, si illi absenti salutem dederis, praesentibus te his daturumte his daturum α: his te dat. γ: his omnibus dat. β.