Text encoded in accordance with the latest EpiDoc standards (January 2014)
δεύτερον
δ’ εἶδος, ἐν ᾧ ὁ ἡμέτερος νοῦς τῷ τῶν ὅλων συγκινούμενος ἐξ
ἑαυτοῦ κατέχεσθαί τε καὶ θεοφορεῖσθαι δοκεῖ, ὡς ἱκανὸς εἶναι προλαμβάνειν
καὶ προγινώσκειν τι τῶν μελλόντων. ὄναρ δ’ ἐστὶ πρῶτον οἰκεῖον
εἴδει τῷ σημαινομένῳ τὸ φανὲν ἐπὶ τῆς οὐρανοῦ κλίμακος τόδε·
„καὶ
ἐνυπνιάσθη· καὶ ἰδοὺ κλῖμαξ ἐστηριγμένη ἐν τῇ γῇ, ἧς ἡ κεφαλὴ ἀφικνεῖτο
εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον
ἐπ’ αὐτῆς· ὁ δὲ κύριος ἐπεστήρικτο ἐπ’ αὐτῆς· καὶ εἶπεν· ἐγώ εἰμι ὁ
1 μὲν MA: μὲν οὖν GFHP τῶν θεοπέμπτων ὀνείρων hic habct MA: post ταττομένους transpos. τῶν om. P) GFHP
3 ὑποβολὴν F, ἐπιβουλὴν P2
4 δὲ GFP ἄν om. L δηλώσωμεν Α ἐφαρμόττοντας MA; ἐφαρμόζοντας ceteri
5
6 ἑαυτοῦ Η: αὐτοῦ δοκεῖ MAP: ἐδόκει GFH
7 δέ ἐστι GFHP
8 εἴδει Η: εἴδη G, ἤδη Α, εἴ τι MFP οὐρανοῦ κλίμακος G (Mang.): οὐρανοκλίμακος ceteri τὸ δὲ MAFP
9 post ἐνυπνιάσθη add. Ἰακὼβ GFHP
10 οἱ om. Α
11 αὐτῆ G post prius αὐτῆς· verba καὶ ἰδοὺ κλῖμαξ ἐστηριγμένη ἐν τῆ γῆ ex lin.
9 repet. HP ὁ δὲ κύριος ἐπεστήρικτο MA: καὶ ὁ add. HP) κύριος ἐστήλωται GFHP αὐτὴ G ὁ MA, s. s. Η: om. GFP εἰμι] κύριος conicio (v. § 159. 166. 175)
1 ss. cf. Origenem in vol. I p. LXXXXXVII.
2 ss. cf. Posidonium apud Cic. De div. I 64.
αἱ φυλαὶ τῆς γῆς καὶ
δηλούμενα ὑπὸ τῆς φαντασίας καταλαβεῖν. τίς οὖν ἡ προκατασκευή;
„καὶ ἐξῆλθε“ φησίν „Ἰακὼβ ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρκου καὶ ἐπορεύθη
εἰς Χαρράν, καὶ ἀπήντησε τόπῳ· ἔδυ γὰρ ὁ ἥλιος· καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τῶν
λίθων τοῦ τόπου καὶ ἔθηκε πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ ἐκοιμήθη ἐν τῷ
τόπῳ ἐκείνῳ“ (ibid. 10. 11)· κἄπειτ’ εὐθύς ἐστι τὸ ὄναρ.
οὐκοῦν ἄξιον
ἐν ἀρχῇ ταυτὶ τρία διαπορῆσαι· ἓν μὲν τί τὸ τοῦ ὅρκου φρέαρ καὶ διὰ
τί οὕτως ὠνομάσθη, δεύτερον δὲ τίς ἡ Χαρρὰν καὶ διὰ τί ἀπὸ τοῦ
λεχθέντος φρέατος ἐξελθὼν εἰς Χαρρὰν ἔρχεται εὐθύς, τρίτον τίς ὁ τόπος
καὶ διὰ τί, ὅταν γένηται κατ’ αὐτόν, ὁ μὲν ἥλιος δύεται, αὐτὸς δὲ κοιμᾶται.
1 Ἁβραὰμ fere scribunt HP τοῦ MAG, s. s. H: om. FP ὁ MAH2: om. GFPH1 ἡ γῆ MA: τὴν γῆν ceteri
2 ἧς] ᾖ AF αὐτὴν MA: om. ceteri
3 ἡ ἄμμος MA: χοῦς ceteri ὁ s. s. Η2) 3—5 καὶ—σου om. A
3 πλατυνθήσεται Mang. (cf. § HP, πληθυνθήσονται MGF
4 λίβα καὶ ante ἀντολὰς transp. M λίβαν F εὐλογηθήσονται G
5 φυλαὶ M: συγγένειαι ceteri ἐν addidi post σου rep. καὶ ἔσται—σῆς ex lin. 2.
3 M μετὰ om. MA
6 διαφυλάσσω MA σε s. s. Η ἀποστρέψω MA: ἐπιστρέψω ceteri
7 ἐγκαταλείπω GL
8 ὅσα MA: ἁ ceteri δέ ἐστι MAP
9 ἴσως om. G
10 καταλαβεῖν MA: καταλαμβάνειν ceteri
11 prius τοῦ om. FPH1 alterum τοῦ s. s. H2P2, om. F
12 ἀπήντησεν ἐν τόπω GFHP ἔδυ γὰρ MA (cf. § 72): καὶ ηὐλίσθη ἐκεῖ, ὅτι εἰσῆλθεν ceteri
13 κεφαλὴν H αὑτοῦ v
14 κἄπειτα G εὐθύς MA: εὐθέως ceteri ἐστι] ἐπὶ G, ἕπεται conicio
15 ταυτὶ τρία MA: τρία ταῦτα ceteri τὸ MA, s. s. G2H2: om. G1FPH1 post ὅρκου add. τὸ P2
17 λεχθέντος MA: προλεχθέντος ceteri ἐξελθὼν hic habet MA: post ἔρχεται transpos. GFHP εὐθὺς GFHP: om. MA
18 κατ’ αὐτοῦ F δύηται GP
20 τὸ] κοὶ τὸ Α τοίνυν om. MA
21 sqq. cf. Orig. Contra Cels. IV
44 p. 537 (Siegfried, Philo von Alex. p. 356). Ambros. de Isaac 4,21.
ἣν
γοῦν ἂν ἐθέλῃς ἑλοῦ τῶν τεχνῶν, μή μοι τὴν ἀρίστην, ἀλλὰ τὴν πασῶν
ἀφανεστάτην, ἣν ἐλεύθερος μὲν ἴσως οὐδεὶς ἐν πόλει τραφεὶς ἑκὼν ἐπιτηδεύσειεν
ἄν, ἐν ἀγρῷ δὲ μόλις ἄκων οἰκέτης δυσκόλῳ καὶ δυστρόπῳ
παλαίων δεσπότῃ βιαζομένῳ πολλὰ δρᾶν τῶν ἀβουλήτων.
εὑρεθήσεται
γὰρ οὐχ ἁπλοῦν, ἀλλὰ ποικίλον τὸ πρᾶγμα, οὐ θήρᾳ ληπτόν, δυσεύρετον,
δυσπεριγένητον, ἐχθρὸν μὲν ὄκνῳ καὶ ἀμελείᾳ καὶ ῥᾳθυμίᾳ, σπουδῆς
δὲ καὶ φιλοτιμίας ἱδρώτων τε καὶ φροντίδων μεστόν. οὗ χάριν οὐδ’
ὕδωρ ἐν τῷ φρέατι τούτῳ φασὶν οἱ ὀρύττοντες εὑρεῖν (Gen. 26,32),
ἐπειδὴ τὰ τέλη τῶν ἐπιστημῶν οὐ δυσεύρετα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀνεύρετα
παντελῶς εἶναι συμβέβηκε.
γραμματικώτερος δὲ διὰ τοῦτο καὶ γεωμετρικώτερος
ἕτερος ἑτέρου γίνεται τῷ τὰς ἐπιτάσεις καὶ παραυξήσεις ἀμήχανον
εἶναι ὅροις περιγραφῆναι· πλείω γὰρ ἀεὶ τῶν εἰς μάθησιν ἡκόντων
τὰ ἀπολειπόμενα ἐκδέχεται καὶ ἐφεδρεύει, ὡς καὶ τὸν ἅπτεσθαι περάτων
ἐπιστήμης ὑπολαμβανόμενον ἡμιτελῆ παρ’ ἑτέρῳ κριτῇ νομίζεσθαι, παρὰ
δὲ ἀληθείᾳ δικαζούσῃ καὶ ἄρτι ἄρχεσθαι δοκεῖν.
„βραχὺς μὲν γὰρ ὁ
βίος,“ ἔφη τις, „ἡ δὲ τέχνη μακρά,“ ἧς ἄριστα καταλαμβάνει τὸ μέγεθος
1 ἀφανεῖ] ἁ s. s. G2
3 post ἀνευρίσκεται verba καὶ ἐπὶ—θεωρεῖται ex lin. add. H, sed rursus del. 3.
4 καὶ ταῦτα—ἐχουῶν rep. in mg.
3 ταῦτ’ οὐ M: τούτου Α, ταῦτα οὐ ceteri μεγάλων A 3.
4 ὅσα θεωρήματα om. G
5 πασῶν MA: ἁπασῶν ceteri
7 ἄν om. MA δυσκόλω καὶ δυστρόπῳ MA: δυστρόπῳ καὶ δυσκόλω ceteri
8 δουλεύων coni. Mang.
9 ποικίλλω G οὐ om. GF, add. mg. P2 θηρατοῦ GF, τῇ ῥᾳστώνῃ conicio ληπτόν MAH2P2: μεμπτόν GFH1P1 δυσόρατον MA
10 ἀμελείᾳ καὶ ῥαθυμία MA: ῥαθυμία καὶ ἀμελείᾳ ceteri
11 τε] δὲ Α οὑ χάριν om. Turn.
12 τοῦτο Α
13 δυσεύρητα D ἀνεύρητα D
14 συμβέβηκεν HP δὲ om. MA 14.
15 δὲ—γεωμετρικώτερος om. D
15 τῳ] τῶν AP ἐπιδόσεις coniciebam
16 εἶναι ὅροις M: ὅροις εἶναι ceteri ἀεὶ MAP2: δεῖ ceteri
17 τὰ s. s. H2P2 ἐκδέχεται MAP2: ἐκδέχεσθαι ceteri ἐφεδρεύει MAP2: ἐφεδρεύειν ceteri
18 ὑπολαμβανόμενον MA: ὑπολαμβάνοντα ceteri νομίζεσθαι MA: ὑπολαμβάνεσθαι ceteri
19 ἄρτι om. Α ἄρχεσθαι] νομίζεσθαι G γὰρ om. G
20 ὡς post βίος add. GFHP ἧς MA: ἡ FHP, ὃς G (man.
2 ut vid.)
20 Hippocrates, Aphorismi I 1.
ἀνθεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ πρὸς ἐπιστήμην,
ὁπότε αἱ τοῦ σώματος ἀκμαὶ χρόνου μήκει μαραίνονται. πρὶν
οὖν ἡβῆσαι καὶ ἐννεάσαι τῇ τῶν πραγμάτων ἀκριβεστέρᾳ καταλήψει,
χαλεπὸν ὑποσκελισθῆναι. τὸ δὲ πάθος τοῦτο κοινὸν ἁπάντων ἐστὶ τῶν
φιλομαθῶν, οἷς νέα ἐπὶ παλαιοῖς ἀνίσχει καὶ ἀναλάμπει θεωρήματα,
πολλὰ μὲν καὶ τῆς ψυχῆς, ὁπότε μὴ στεῖρα καὶ ἄγονος εἴη, τικτούσης,
πολλὰ δὲ καὶ τῆς φύσεως ἀτεκμάρτως ἐκ ταὐτομάτου προφαινούσης τοῖς
διάνοιαν ὀξυδορκοῦσι. τὸ μὲν οὖν ἐπιστήμης φρέαρ ὅρον καὶ τελευτὴν
οὐκ ἔχον τοιοῦτον ἀπεδείχθη.
διὰ τί δὲ ὅρκος ὠνομάσθη (Gen. 26,33), λεκτέον· τὰ ἐνδοιαζόμενα τῶν πραγμάτων ὅρκῳ διακρίνεται καὶ τὰ ἀβέβαια
βεβαιοῦται καὶ τὰ ἄπιστα λαμβάνει πίστιν· ἐξ ὧν ἐκεῖνο συνάγεται,
ὅτι περὶ οὐδενὸς ἄν τις οὕτως βεβαιώσαιτο, ὡς περὶ τοῦ τὸ σοφίας γένος
ἀπερίγραφον καὶ ἀτελεύτητον εἶναι.
καλὸν μὲν οὖν καὶ ἀνωμότῳ διεξιόντι περὶ τούτων συνεπιγράφεσθαι· ὁ δὲ μὴ λίαν εἰς συναίνεσιν εὐχερὴς
ἐνωμότῳ γενομένῳ συναινείτω. μηδεὶς δὲ ὀμνύναι τὸν τοιοῦτον ὅρκον
1 ὁ MAP2: om. ceteri ὀρύττων αὐτήν HP διὸ MA: ὃν ceteri
2 τινα MA: om. ceteri
3 δι’] δ’ F1 ἀνανδρείαν P διὰ om. Α post νῦν add. ἔχων AP2
4 εἰς αὐτὴν MAP2: ἐπ’ αὐτὰ G2, ἐπ’ αὐτὴ H(P1), ὑπ’ αὐτὴ F(G1?) εἰσιόντα MAP εἰσ in ras. P2): ἱερεῖ ὄντα G1, ἀνιερεῖον ὄντα G2, ἐρεῖ ὄντα F; ἐρ, ras.
1 litt., ὄντα H (supra ρ scr. εῖν H2) πάνυ κατέξεισιν Α πρὸς] κατ’ Α
5 αἱ] καὶ MA αἱ ἀκμαὶ M
7 ante χαλεπὸν add. οὐ Α κοινῶν G
9 πολλοὺς N
11 διάνοιαν MAG: τὴν διάνοιαν FHPN
12 ὅρκος scripsi (cf. § 14. 24. 40): ὅρκου codd.
14 βεβαιοῦνται AHP
15 οὕτω Α
16 καλὸν MAP2: μᾶλλον ceteri N ἀνομότω Α, ἀνωτάτω G, ἀνομωτάτω F
17 λίαν MAP2: δεῖν G, δὲ FN, δ’ HP1 συναίνεσιν Maug.: σύνεσιν codd. N
18 ἐνομότω AF, ἐνομώτω G γινομένω N συναινείτω MP2: συναινεῖτο Α, συναινεῖ ceteri Ν
2 cf. Aristo apud Stob. IV 202 Mein.: πολλοὶ σοφοὶ γηραιοὶ φιλοζωοῦσι . . . . . . . ὀψὲ ἀρετῆς ἐπήβολοι γενόμενοι ἐφίενται αὐτὴν ἐκθρέψαι. 4.
5 DP fol. 105 Εὐαγρίου DV p. 404 Floril. Par. (inter sententias Euagrii No. 8) Max. Ecl. cap.
41 Εὐαγρίου (praecedit in DV Euagrii sententia, sed Φίλωνος in margine adnotatum est): ἀνθεῖ πρὸς ἐπιστήμην ψυχή, ὁπότε αἱ αἱ om. D) τοῦ σώματος ἀκμαὶ χρόνου χρόνου om. D) μήκει μαραίνονται. cf. Elter, Gnomica I p. IL 4—280,1 N fol. 150r: sequuntur: λέγει δὲ καὶ ὁ Πλάτων ὅτι ἡ τῆς διανοίας ὄψις ἄρχεται ὀξὺ βλέπειν, ὅταν ἡ τῶν ὀμμάτων τῆς ἀκμὴς λήγειν ἐπιχειρῇ.
μήποτ’
οὖν δι’ ὑπονοιῶν ἐκεῖνο βούλεται παραστῆσαι, ὅτι κἀν τῷ παντὶ τεττάρων
ὄντων, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὅδε ὁ κόσμος, καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἰσαρίθμων,
ἐξ ὧν διαπλασθέντες εἰς ἀνθρωπόμορφον εἶδος ἐτυπώθημεν, τὰ μὲν [[οὖν]ὗν]
τρία πέφυκεν ἀμηγέπῃ καταλαμβάνεσθαι, τὸ δὲ τέταρτον ἀκατάληπτον
πᾶσι τοῖς κριταῖς ἐστιν.
ἐν μὲν οὖν τῷ κόσμῳ γῆν καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα
καὶ οὐρανὸν τέτταρα τὰ πάντα εἶναι συμβέβηκεν· ὧν τὰ μὲν ἄλλα κἂν
δυσευρέτου, ἀλλ’ οὐκ εἰσάπαν ἀνευρέτου μοίρας ἠξίωται.
καὶ γὰρ γῆν,
ὅτι ἐστὶ σῶμα βαρὺ καὶ ἀδιάλυτον καὶ στερέμνιον καὶ τεμνόμενον εἰς ὄρη
καὶ πεδιάδας χώρας καὶ ποταμοῖς καὶ θαλάττῃ διαιρούμενον, ὡς τὰ μὲν
νησιάζειν, τὰ δὲ ἠπειροῦσθαι, καὶ ὅτι τὸ μὲν αὐτῆς λεπτόγεων, τὸ δὲ
βαθύγειον, καὶ τὸ μὲν τραχὺ καὶ στρυφνὸν καὶ λιθῶδες καὶ εἰσάπαν
ἄγονον, τὸ δὲ λεῖον καὶ μαλακὸν καὶ γονιμώτατον,
καὶ πάλιν ὕδωρ ὅτι πολλά τε τῶν εἰρημένων
ἔχει κοινὰ πρὸς γῆν καὶ ἐξαίρετα ἕτερα· τὸ μὲν γὰρ αὐτοῦ γλυκύ,
τὸ δ’ ἁλμυρόν, τὸ δ’ ἄλλαις διακεκριμένον ἰδέαις· καὶ τὸ μὲν πότιμον,
τὸ δ’ οὐ πότιμον—καὶ ἑκάτερον οὐ πᾶσιν, ἀλλ’ οἷς θάτερον, οὐ τὸ
ἕτερον, καὶ οἷς μὴ θάτερον, πάντως τὸ ἕτερον —, καὶ τὸ μὲν
φύσει ψυχρόν, τὸ δὲ φύσει θερμόν —
εἰσὶ γὰρ μυρίαι πολλαχόθι πηγαὶ ζέον
ὕδωρ ἐκδιδοῦσαι, οὐ κατὰ γῆν μόνον ἀλλὰ καὶ κατὰ θάλατταν· ἤδη γοῦν
ἐφάνησαν φλέβες ἀνομβροῦσαι ζέον ὕδωρ ἐν μέσοις πελάγεσιν, ἃς ἡ
1 ἐν εὐόρκων MA: ὁ εὐορκῶν ceteri, εὐορκῶν N
2 τεσσάρων GFHP
3 τῶν] τὸν Α
4 ὅρκου MA προσερρήθη MA: προσηγορεύθη ceteri 4.
5 μήποτε δι’ FHP
5 κἀν τῷ] αὐτῶ̣ Turn. τεσσάρων MA
6 συνέστηκεν FH post αὐτοῖς ras.
3 litt. G
7 μὲν οὗν GFHP οὖν seclusi): om. MA
8 πέφυκε GFHP ἀμηγέπη MAP2: om. ceteri
10 τὰ πάντα εἶναι MA: ταῦτα εἶναι G, εἶναι ταῦτα FHP 10.
11 κἄν δυσευρέτου MA: εἰ καὶ δυσεύρετα ceteri
12 στερέμνιον GFHP: κάτω νεῦον τὲ MA
14 λεπτόγεων MAF: λεπτόγεον G, λεπτόγειον HP 14—16 τὸ δὲ βαθύγειον—ἄγονον om.
15 βαθύγεων Α βραχὺ L στρυφνὸν FH2: στριφνόν ceteri
17 τε MA: om. ceteri
19 δ’ ἄλλαις MA, in ras. P2: δὲ ὑλῶδες ἐστὶ G, δὲ βλακώδεσι F, δὲ βλυχῶδες ἐστί H (sed υχ, εσ, ε, τ scr. H2) διακεκριμένον GFHP: διακεκραμένον Α, διακεκραμμένον M
20 ἑκάτερον] θάτερον MA 20.
21 οὐ τό ἕτερον HP: οὗ οὐ τὸ ἕτερον F, οὐθέτερον MA, om. G
22 πολλαχόθι Α: πολλαχόθεν ceteri
23 μόνον om. Turn. post alt. κατὰ add. τὴν HL, sed H rursus del. θάλασσαν GFHP
24 ζέον ὕδωρ MAP2: om. ceteri
καὶ πάλιν ὅτι ὁ ἀὴρ ἔχει φύσιν εἴκουσαν ἀντιπεριιστάμενος τοῖς σώμασιν, ὄργανον ὢν ζωῆς,
ἀναπνοῆς, ὁράσεως, ἀκοῆς, τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, πυκνότητας καὶ μανότητας
κινήσεις τε καὶ ἠρεμίας ἐνδεχόμενος, τροπὰς καὶ μεταβολὰς παντοίας
τρεπόμενός τε καὶ μεταβάλλων, χειμῶνας καὶ θέρη γεννῶν καὶ τὰς μετοπωρινὰς
καὶ ἐαρινὰς ὥρας, ἐξ ὧν ὁ ἐνιαυτοῦ κύκλος πέφυκε περατοῦσθαι.
τί γὰρ ἂν εἴποιμεν; ὅτι πεπηγώς ἐστι κρύσταλλος, ὡς ἠξίωσάν τινες;
ἢ ὅτι πῦρ τὸ καθαρώτατον; ἢ ὅτι πέμπτον κυκλοφορικὸν σῶμα, μηδενὸς
τῶν τεττάρων στοιχείων μετέχον; τί δ’; ἡ ἀπλανὴς καὶ ἐξωτάτω σφαῖρα
πρὸς τὸ ἄνω βάθος ἔχει ἢ αὐτὸ μόνον ἐστὶν ἐπιφάνεια βάθους ἐρήμη,
τοῖς ἐπιπέδοις σχήμασιν ἐοικυῖα; τί δ’;
οἱ ἀστέρες πότερον γῆς εἰσιν
ὄγκοι πυρὸς πλήρεις — ἄγκεα γὰρ καὶ νάπας καὶ μύδρους διαπύρους
εἶπον αὐτοὺς εἶναί τινες, αὐτοὶ δεσμωτηρίου καὶ μύλωνος, ἐν οἷς τὰ
τοιαῦτά ἐστιν ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν ἀσεβῶν, ὄντες ἐπάξιοι — ἢ συνεχὴς καί,
ὡς εἶπέ τις, πυκνὴ ἁρμονία, πιλήματα ἀδιάλυτα αἰθέρος; ἔμψυχοι δὲ
καὶ νοεροὶ ἢ νοῦ καὶ ψυχῆς ἀμέτοχοι; προαιρετικὰς δὲ ἢ κατηναγκασμένας
αὐτὸ μόνον κινήσεις ἔχοντες; τί δέ;
σελήνη πότερον γνήσιον ἢ νόθον ἐπιφέρεται φέγγος ἡλιακαῖς ἐπιλαμπόμενον ἀκτῖσιν ἢ καθ’ αὑτὸ
μὲν ἰδίᾳ τούτων οὐδέτερον,
ἀκατάληπτα, στοχασμοῖς καὶ εἰκασίαις, οὐ παγίῳ λόγῳ τῆς ἀληθείας,
2 ὁ ἀὴρ MA: ἀὴρ ὁλκὸν ceteri (ὁλκὸν del. P2)
3 εἴκουσαν MP2: ἥκουσαν εἴκων GHP1L1, εἴκων ἔστι τε FL2, εἴκων τε καὶ Turn. ἀντιπεριισταμένοις H2 4.
5 πυκνότητα καὶ μανότητα H2
5 καὶ ante κινήσεις add. G alt. καὶ MA: τε καὶ ceteri
6 προτρεπόμενος A, ἑπόμενος G χειμῶνα HP
8 δὴ] δὲ MA
10 εἴπομεν Η post ἐστι ras.
3 litt. H κρύσταλος Η
11 ἢ — καθαρώτατον om. G κυκλοφορητικὸν conicio
12 τεσσάρων MAP μετέχων Α, μέτοχον HP
13 ἢ] ὃ Turn.
15 ὅροι F ἄγκαια A μύδρους MAP2: δρυμοὺς ceteri
17 τοιαῦτ’ HP
18 ἁρμονία πυκνή F
20 σελήνης Α
21 ἐκλαμπόμενον Α
22 μὲν MA: μόνον ceteri ἰδίαν F post ἰδία add. ἢ GH2
23 ταῦτα καὶ om. MA 23.
24 ἀρίστου τε καὶ τετάρτου· MA: τετάρτου καὶ ἀρίστου ceteri
25 ἱκασίαις F λογίῳ HP
10 ss. de fontibus cf. Sitzungsberichte der Κ. preuss. Akad. 1897 p. 1074 sqq.
ὥστε κἂν ὀμόσαι τινὰ θαρρήσαντα, ὅτι θνητὸς οὐδεὶς πώποτε ἰσχύσει τούτων ἐναργῶς καταλαβεῖν οὐδέν. ὅρκος διὰ τοῦτ’ ὠνομάσθη τὸ τέταρτον καὶ ξηρὸν φρέαρ, ἡ τοῦ τετάρτου τῶν ἐν τῷ κόσμῳ ζήτησις
ἀτελεύτητος καὶ πάντῃ δυσεύρετος, οὐρανοῦ.
ἀκατάληπτον εἶναι πέφυκεν. οὐκοῦν τέτταρα τὰ ἀνωτάτω τῶν περὶ ἡμᾶς
ἐστι, σῶμα, αἴσθησις, λόγος, νοῦς· τούτων μὲν δὴ τὰ τρία οὐ κατὰ πάσας
ἄδηλα τὰς ἰδέας ἐστίν, ἀλλ’ ἔχει τινὰ δείγματα ἐν ἑαυτοῖς τοῦ καταλαμβάνεσθαι.
τί δ’ ἔσθ’ ὅ φημι; ὅτι τὸ σῶμα καὶ τριχῇ διαστατὸν καὶ
ἑξαχῇ κινητόν, ἴσμεν, διαστάσεις μὲν τρεῖς ἔχον, μῆκος, βάθος, πλάτος,
κινήσεις δὲ τὰς διπλασίας ἕξ, τὴν ἄνω, τὴν κάτω, τὴν ἐπὶ δεξιά, τὴν
ἐπὶ εὐώνυμα, τὴν πρόσω, τὴν εἰς τὸ κατόπιν· ἀλλὰ καὶ ὅτι ψυχῆς ἐστιν
ἀγγεῖον, οὐκ ἀγνοοῦμεν· ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡβᾷ, φθίνει, γηράσκει, τελευτᾷ,
διαλύεται,
σαφῶς ἴσμεν. καὶ πρὸς αἴσθησιν μέντοι γε οὐ παντάπασιν
ἀμβλεῖς καὶ πηροὶ γεγόναμεν, ἀλλ’ ἔχομεν εἰπεῖν, ὅτι καὶ πενταχῇ σχίζεται
καὶ ὄργανα ἑκάστης ἐστὶν ὑπὸ φύσεως δημιουργηθέντα οἰκεῖα, ὁράσεως
μὲν ὀφθαλμοί, ἀκοῆς δὲ ὦτα, ῥῖνες δὲ ὀσφρήσεως καὶ τῶν ἄλλων
τὰ οἷς ἐναρμόζεται, καὶ ὅτι ἄγγελοι διανοίας εἰσὶ διαγγέλλουσαι χρώματα,
σχήματα, φωνάς, ἀτμῶν καὶ χυλῶν ἰδιότητας, συνόλως σώματα καὶ ὅσαι
ποιότητες ἐν τούτοις, καὶ ὅτι δορυφόροι ψυχῆς εἰσιν, ὅσα ἂν ἴδωσιν ἢ
ἀκούσωσι δηλοῦσαι κἂν εἴ τι βλαβερὸν ἔξωθεν ἐπίοι προορώμεναί τε καὶ
φυλαττόμεναι, ὡς μὴ λάθρᾳ παρεισρευὲν αἴτιον ζημίας ἀνηκέστου τῇ
δεσποίνῃ γένηται. καὶ φωνὴ δ’ οὐκ εἰσάπαν ἀποδιδράσκει τὴν ἡμετέραν
κρίσιν, ἀλλ’ ἴσμεν ὅτι ἡ μὲν ὀξεῖα, ἡ δὲ βαρεῖα, καὶ ἡ μὲν ἐμμελὴς
καὶ ἐναρμόνιος, ἡ δὲ ἀπῳδὸς καὶ λίαν ἀνάρμοστος, καὶ πάλιν ἡ μὲν
1 ἀφορμοῦντα G, ἐφαρμόττοντα MA
2 post ὅρκος add. γοῦν H2 ὅρκου coni. Mang. τοῦτο MA
3 ante ἡ add. ὅτι Η2
4 ἀκατάληπτος coni. Mang. δυσεύρετος Mang.: δυσόρατος codd. δ’ GFHP
6 ἀνώτατα L
7 ἐστίν Η
8 ταῖς ἰδέαις GFH1P δόγματα HP1 αὐτοῖς Α
9 δ’ ἐστὶν GFHP ἣ add. M) ὅτι τὸ σῶμα καὶ MA: τὸ σῶμα ὅτι μὲν ceteri, fort. recte διαστατοῦν MA
10 ἴσμεν GFHP: om. MA πλάτος βάθος GFP 11διακινήσεις M τὰς] τρεῖς coni. Mang.
12 εἰς τὸ om. GFHP ἐστιν om. A
13 post ἡβᾶ add. καὶ GFHP
14 ἴδμεν P οὐ παντάπασιν MAP2: om. ceteri
15 πονηροὶ F ἀλλ’ ἔχομεν om. MA
16 εἰσὶν P
18 ἐναρμόζοντα FL2, ἐναρμόζονται G εἰσὶν Α διαγγέλουσαι GFH2, διαγγέλουσι H1
19 prius καὶ om. MA
20 ἂν] δ’ ἄν Α ἴδωσιν ἢ MAGF: ἴδωσι καὶ HP
21 ἐπίῃ Α
23 δέ GFHP
24 prius μὲν MA: μέν ἐστιν GFHP
καὶ μὲν δὲ καὶ τῆς ἐνάρθρου φωνῆς, ἣν μόνος ἐκ πάντων ζῴων ἔλαχεν ἄνθρωπος, ἔστιν ἃ γνωρίζομεν·
οἷον ὅτι ἀπὸ διανοίας ἀναπέμπεται, ὅτι ἐν τῷ στόματι ἀρθροῦται,
ὅτι ἡ γλῶσσα πλήττουσα τῇ τῆς φωνῆς τάσει τὸ ἔναρθρον ἐνσφραγίζεται καὶ λόγον, ἀλλ’ οὐ ψιλὴν
ὁ ἡγεμὼν νοῦς, καταληπτός ἐστιν; οὐ δήπου. τί γὰρ αὐτὸν οἰόμεθα
κατὰ τὴν οὐσίαν εἶναι; πνεῦμα ἢ αἷμα ἢ σῶμα συνόλως — ἀλλ’ οὐ
σῶμα, ἀσώματον δὲ λεκτέον — ἢ πέρας ἢ εἶδος ἢ ἀριθμὸν ἢ ἐνδελέχειαν
ἢ ἁρμονίαν ἢ τί τῶν ὄντων;
γεννώμενον δ’ εὐθὺς ἢ ἔξωθεν εἰσκρίνεται ἢ ὑπὸ τοῦ περιέχοντος ἀέρος ἡ ἔνθερμος ἐν ἡμῖν φύσις οἷα
σίδηρος ἐν χαλκέως πεπυρωμένος ὕδατι ψυχρῷ πρὸς τὸ κραταιότατον
στομοῦται; διότι καὶ παρὰ τὴν ψῦξιν ὠνομάσθαι ψυχὴ δοκεῖ. τί δέ;
τελευτώντων σβέννυται καὶ συμφθείρεται τοῖς σώμασιν ἢ πλεῖστον ἐπιβιοῖ
χρόνον ἢ κατὰ τὸ παντελὲς ἄφθαρτόν ἐστι;
ποῦ δ’ ἐμπεφώλευκεν ὁ νοῦς αὐτῷ; ἆρα οἶκον κεκλήρωται; οἱ μὲν γὰρ τὴν ἀκρόπολιν ἐν ἡμῖν
ἀνιέρωσαν αὐτῷ κεφαλήν, περὶ ἣν καὶ αἱ αἰσθήσεις λοχῶσιν, εἰκὸς εἶναι
νομίσαντες ἐγγὺς οἷα μεγάλου βασιλέως ἐφεδρεύειν τοὺς δορυφόρους· οἱ
δ’ ὑπὸ καρδίας αὐτὸν ἀγαλματοφορεῖσθαι διανοηθέντες γνωσιμαχοῦσιν.
1 διαφέρουσι F (probat Cohn): διαφέρουσαι MAGH2P2, διαφέρουσα H1 (P1? coni. Mang.), διαφέρουσι δέ conicio
2 στάσεσι G1FHP1 ταῖς MAG2: τὰς G1, ταῖς τε H2P2, τά τε FH1P1 τεσσάρων MA
3 πέντε] (??) M συμφωνίας A
4 ζώων MAP2: om. ceteri ἄνθρωπος ἔλαβεν ἔλαχεν H) GFHP
5 οἶον om. MA ἐν om. GFHP
6 γλῶττα Α τῆ add. H2P2 τὸν
7 prius καὶ om. F ἀρχὴν L1
9 ὑπερβάλλοντα L
10 οὐδείς που G
12 δὲ MA: τε s. s. G2P2, om. G1FHP1 12. ἐνδελέχθειαν G, ἐντελέχειαν Maug.
13 γενόμενον Α, γεννωμένων coni. Mang. δ’ MA: om. ceteri
14 ἡ] ἢ AGFH1P
15 ἐν MA: ἐκ GFHP κραταιότατον MA: κραταιότερον ceteri
16 ὠνόμασται Α δοκεῖ ψυχὴ transpos. GFHP
17 φθείρεται HP
18 ἡ] ἡ καὶ FP 18.
19 ἐμπεφώλευκε νοῦς GFHP
19 αὐτῶν Η2, αὐτός coni. Mang. ἆρα] τίνα ἄρα conicio #x003E; ἐν conicio
20 ἐνιέρωσαν A (corr. Hoesch.) περιεῖναι αἰσθήσεις εἰς χολῶσιν Α (corr. Hoesch.) αἱ om. GFH1P
11 ss. de fontibus v. Sitzungsberichte p. 1076 sqq.
οὐρανὸς μὲν ἐν κόσμῳ παρὰ τὴν ἀέρος καὶ γῆς καὶ ὕδατος φύσιν, νοῦς δὲ ἐν ἀνθρώπῳ παρὰ σῶμα καὶ αἴσθησιν καὶ τὸν ἑρμηνέα λόγον. μήποτε μέντοι καὶ τὸ τέταρτον ἔτος „ἅγιον καὶ αἰνετὸν“ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἐν ταῖς ἱεραῖς ἀναγραφαῖς δηλοῦται (Lev. 19,24)·
τὸ γὰρ ἐν τοῖς γεγονόσιν ἅγιον οὐρανὸς μέν
ἐστιν ἐν κόσμῳ, καθ’ ὃν αἱ ἄφθαρτοι καὶ μακραίωνες φύσεις περιπολοῦσιν,
ἐν ἀνθρώπῳ δὲ νοῦς, ἀπόσπασμα θεῖον ὤν, καὶ μάλιστα κατὰ
Μωυσέα λέγοντα· „ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ
ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν“ (Gen. 2, 7).
καὶ ἑκάτερον δὲ
αἰνετὸν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ μοι δοκεῖ προσειρῆσθαι· τὰ γὰρ δυνάμενα τοὺς
ἐπαίνους καὶ ὕμνους καὶ εὐδαιμονισμοὺς ἐκτραγῳδεῖν τοῦ γεννήσαντος
πατρὸς ταῦτ’ ἐστίν, οὐρανός τε καὶ νοῦς. ἄνθρωπος μὲν γὰρ ἐξαιρέτου
παρὰ τὰ ἄλλα ζῷα γέρως ἔλαχε, θεραπεύειν τὸ ὄν, ὁ δὲ οὐρανὸς ἀεὶ
μελῳδεῖ, κατὰ τὰς κινήσεις τῶν ἐν ἑαυτῷ τὴν πάμμουσον ἁρμονίαν ἀποτελῶν·
ἧς εἰ συνέβαινε τὴν ἠχὴν εἰς τὰς ἡμετέρας φθάνειν ἀκοάς,
ἔρωτες ἂν ἀκάθεκτοι καὶ λελυττηκότες ἵμεροι καὶ ἄπαυστοι καὶ μανιώδεις
ἴσας νύκτας μήτε ἄρτου μήτε ὕδατος ψαῦσαι τὸ παράπαν (Exod. 24,18).
1 ἀεὶ δὴ A: αὗ εἰ δὴ M, εἰ δὴ ceteri, ἤδη v
2 δ’ GFHP
4 ἕνεκεν GFHP
5 οὐρανὸν Α
6 αἱ om. HP1
8 Μωυσέα MA: Μωυσῆν cetari
9 ὁ om. Α
10 καὶ ante οὐκ add. F προσειρῆσθαι δοκεῖ GFHP προηρῆσθαι A
13 γέρας F
14 τῶν MPal.: τὴν Α, τῶν ὄντων ceteri ἑαυτῶ MAPal.: αὐτῶ ceteri
15 φθάνει F1
16 ἂν] ὢν A ἀνύποιστοι coni. Mang.
17 ἐγίνοντο M: ἐγίγνοντο F, ἐγένοντο ceteri ὡς Pal.: om. codd. post ἀναγκαίων add. ἠνάγκασαν H2 στρεφομένους F 17.
18 μηκέθ’ ὡς θνητοὶ MA: μὴ καθὼς οἱονεὶ ἢ οἷον ἦ P, οἱονεὶ οἱ L) GFP, μὴ καθὼς οἱ, tum ras.
3 litt. H
18 τοῖς σιτίοις GFHP καὶ] ἢ FL2 τοῖς ποτοῖς GFL2 ποτίοις P ὡς om. GFHP1
19 δι’ ὤτων MPal,: διὰ τῶν ceteri, διὰ τῆς Turn. ἐνθέων ᾠδῶν G2H2L1, ἐνθέαις ὡδαῖς FL2, P1 ut vid. ὧν] ἧς Α
20 Μωσῆν MA ἀσωμάτου P
21 alt. μήθ᾿ MA
23 δι’] δ’ Α οἱ MG2FHP (Hoesch. in mg. Α): ἡ AG1(?), om v ἐπιστήμη GFHP
13 sqq. Pythagorei: Zeller I
1 p. 432. —19 Pal. fol. 27v ὁ δὲ οὐρανὸς—ᾠδαῖς.
τέλειον καρπόν, ἤνθησε.
διαφέρει δ’ οὐδὲν τὸ λέγειν "ἵστασθαι τίκτουσαν” (Gen. 29, 35) τοῦ μὴ εὑρίσκειν ἐν τῷ τετάρτῳ φρέατι τοὺς παῖδας Ἰσαὰκ ὕδωρ (Gen. 26,32), ἐπειδήπερ ἐξ ἑκατέρου τῶν συμβόλων ἐμφαίνεται τὸ πάντα διψῆν θεοῦ, παρ’ ὃν αἱ γενέσεις καὶ τροφαὶ τοῖς γεγονόσιν ἄρδονται.
μικροπολῖται μὲν οὖν τινες ἴσως ὑπολήψονται περὶ φρεάτων
διορυχῆς τὸν τοσοῦτον εἶναι λόγον τῷ νομοθέτῃ, οἱ δὲ δὴ μείζονι
ἐγγραφέντες πατρίδι, τῷδε τῷ κόσμῳ, τελειοτέρων φρονημάτων ὄντες,
εἴσονται σαφῶς, ὅτι περὶ τεττάρων ἐστίν, οὐ φρεάτων, ἀλλὰ τῶν τοῦ
παντὸς μερῶν ἡ ζήτησις τοῖς ὁρατικοῖς καὶ φιλοθεάμοσι, γῆς, ὕδατος,
ἀέρος, οὐρανοῦ.
ὧν ἕκαστον ἐπινοίαις εἰς ἄκρον πεποιημέναις διεξελθόντες
ἐν μὲν τοῖς τρισὶν εὗρόν τινα καταληπτά — διὸ καὶ τρία ὀνόματα
ἐπεφήμισαν τοῖς εὑρεθεῖσιν, ἀδικίαν, ἔχθραν, εὐρυχωρίαν (Gen.
26, 20. 21. 22) —, ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ τὸ παράπαν οὐδέν, οὐρανῷ, καθάπερ ὀλίγῳ πρότερον ἐδηλώσαμεν· τὸ γὰρ τέταρτον φρέαρ ἄνυδρον
καὶ ξηρὸν εὑρίσκεται καὶ ὅρκος διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν προσαγορεύεται.
τὸ γὰρ σῶμα ἡμῶν εἰς τὰ τῶν
αἰσθήσεων ὄργανα τρόπον τινὰ ἐξορώρυκται, καὶ γέγονεν ἕκαστον τῶν
1 λίαν A (corr. Hoesch.) G ἀκούωμεν Α
2 τοῦ om. Mang.
3 ἢ ἐπεχομένην om. F, secl. Maug. εὕρισκε HP: ηὕρισκε MAP, ἣ εὕρισκε G
4 αὑτῆς Η2
5 τὸ MAFH-: xdi H1P, τοῦ in ras. G λέγειν MA: τὴν λείαν HP, τὴν λίαν GF
6 τοῦ MAF: τὸ οὐ G, τῶ H, τὸ P
7 περ] παρ᾿ Α 7.
8 ἐφαίνετο P
8 παρ’ ὃν GFH2 παρ’ οὗ MAP-, παρ’ H1P1, tum καὶ add HP αἱ τροφαὶ HP
9 μικρολόγοι GFHP (Hoesch. in mg. A)
10 δὲ δὴ M: δέ Α, δ’ ἐν τῆ ceteri, δὲ τῇ conicio
11 γραφέντες HP ὄντες] ἐπιλαχόντες conicio, γέμοντες coni. Cohn
12 περὶ τεττάρων ἐστὶν οὐ φρεάτων MA: οὐ περὶ φρεάτων τεττάρων ἐστὶν ceteri
14 ἕκαστος G1, ἕκαστον, s. s. ὁ G2 πεπονημέναις coni. Mang, τετελειωμέναις coniciebam
15 post μὲν add. οὖν GFHP, sed GH rursus del.
16 ἐπεφήμισαν M: ἐπευφήμισαν A, ἐφήμισαν F, εὐφήμησαν GHP ἔχθραν εὐρυχωρίαν om. G
19 alt. καὶ—προσαγορεύεται om. G προσηγόρευται P
20 δ’ GFHP ζητήσομεν H
23 ποτὲ bis G τῶν om. GFHP
24 τὰ γὰρ σώματα GFHP
25 ἐξώρυκται A, ἐξωρώρυκται G
κινεῖται γὰρ ἡμῶν ἡ
ψυχὴ πολλάκις μὲν ἐφ’ ἑαυτῆς, ὅλον τὸν σωματικὸν ὄγκον ἐκδῦσα καὶ
τὸν τῶν αἰσθήσεων ὄχλον ἀποδρᾶσα, πολλάκις δὲ καὶ ταῦτα ἐπαμπισχομένη.
τὴν μὲν οὖν γυμνὴν κίνησιν αὐτῆς τὰ νοήσει μόνῃ καταληπτὰ
ἔλαχε, τὴν δὲ μετὰ σώματος τὰ αἰσθητά.
εἴ τις οὖν ὁμιλεῖν εἰσάπαν
ἀδυνατεῖ διανοίᾳ μόνῃ, δευτέραν καταφυγὴν αἴσθησιν εὑρίσκεται, καὶ
ὅστις ἂν σφαλῇ τῶν νοητῶν, αὐτίκα πρὸς τὰ αἰσθητὰ κατασύρεται·
δεύτερος γὰρ ἀεὶ πλοῦς ὁ πρὸς αἴσθησιν τοῖς μὴ δυνηθεῖσι πρὸς τὸν
ἡγεμόνα νοῦν εὐπλοῆσαι.
καλὸν δὲ κἀν τούτῳ γενομένους μὴ καταγηράσαι
καὶ διαιωνίσαι, ἀλλ’ ὡς ἐν ξένῃ διατρίβοντας παροίκων τρόπον
ἀεὶ μετανάστασιν ζητεῖν καὶ ἐπάνοδον εἰς τὴν πατρῴαν γῆν. Λάβαν
μὲν γὰρ οὐκ εἶδος, οὐ γένος, οὐκ ἰδέαν, οὐκ ἐννόημα, οὐκ ἄλλο τῶν
νοήσει μόνῃ καταλαμβανομένων οὐδὲν ἁπλῶς εἰδώς, ἠρτημένος δὲ τῶν
ἐμφανῶν, ἅπερ εἰς ὄψεις καὶ ἀκοὰς καὶ τὰς συγγενεῖς δυνάμεις ἔρχεται,
πατρίδος ἠξίωται Χαρράν, ἣν ὡς ξένην ὁ φιλάρετος Ἰακὼβ πρὸς ὀλίγον
οἰκεῖ χρόνον, τῆς οἴκαδε ἐπανόδου διαμεμνημένος.
φησὶ γοῦν ἡ μήτηρ,
ἡ ὑπομονή, Ῥεβέκκα πρὸς αὐτόν· „ἀναστὰς ἀπόδραθι πρὸς Λάβαν τὸν
ἀδελφόν μου εἰς Χαρράν, καὶ οἴκησον μετ’ αὐτοῦ ἡμέρας τινάς“ (Gen.
27, 43. 44). ἆρα οὖν κατανοεῖς, ὅτι οὐχ ὑπομένει ὁ ἀσκητὴς ἐν τῇ
χώρᾳ τῶν αἰσθήσεων καταβιῶναι, ἀλλ’ ἡμέρας ὀλίγας καὶ βραχύν τινα
1 τις] τῆς G2 ὅταν] ὅπως Turn.
3 παραγίνεται MAN: ras.
3 litt., γίνεται εἶτ’ G, παραγίνεταί τ’ FHP χαρὰν GN ἀποδημίας ’P, ἀποδημία N
4 ἀορίστου coni. Mang. κατὰ M 4.
5 κατὰ τἀναγκαῖον GFN
5 ξεναγωγῶν M ἡμῶν om. H1P
6 ἀφ’ coni. Cohn οἶκον coni. Mang.
7 τὸν τῶν αἰσθήσεων M: τὸν τῆς αἰσθήσεως A Pal., τὸν αἰσθήσεων GFHPN, τῶν αἰσθήσεων L ἀποδράσασα GFHPN 7.
8 ἐπ’ ἀμπισχόμενα G1
8 αὐτῆς κατανοήσει G μόνον HP καταληπτὴν in ras. G2
9 εἴληχε Pal.
10 ἀδυνατεῖ om. Α (suppl. Hoesch.) τῆ διανοία Α δευτέραν om. H
12 ὁ MA: om. ceteri N
13 γινομένους N, γινόμενος F
16 οὐ γένος] ἡ γένος P
17 μόνον Α ἠρτημένως F
19 καὶ ante πατρίδος add. GFHP
20 φησὶν οὑν HP(F1)
21 ἀναστὰς om. MA
22 καὶ ποίησον ἐκεῖ ἡμέρας MA
23 οὑν MA: δὴ ceteri
πέντε, ὅτε ἐξῆλθεν ἐκ Χαρράν“ (Gen. 12, 4), καίτοι τοῦ πατρὸς
αὐτοῦ Θάρρα, ὃς ἑρμηνεύεται κατασκοπὴ ὀσμῆς, μέχρι τελευτῆς ἐν αὐτῇ
βιώσαντος. ῥητῶς γοῦν ἐν ταῖς ἱεραῖς ἀναγραφαῖς
ὢν ἐμπίπλασθαι φρονήσεως, ἀλλὰ μηδὲ γεύεσθαι, τοῦτο δ’ αὐτὸ μόνον
ὀσφραίνεσθαι.
καθάπερ γὰρ τοὺς θηρατικοὺς τῶν σκυλάκων λόγος ἔχει καὶ τὰ πορρωτάτω τῶν θηρίων πτώματα ῥινηλατοῦντας ἀνευρίσκειν ἠκονημένους
ὑπὸ φύσεως διαφερόντως τὴν περὶ τὰς ὀσμὰς αἴσθησιν, τὸν
αὐτὸν τρόπον τὴν ἀπὸ δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἀναδιδομένην
ἡδεῖαν αὔραν ὁ παιδείας ἐραστὴς ἰχνηλατεῖ καὶ ποθεῖ μὲν ἐκείναις ἐντυχεῖν,
ἐξ ὧν ἀναδίδοται τὸ θαυμασιώτατον γάνωμα τοῦτο, μὴ δυνάμενος
δ’ ἐν κύκλῳ κενὴν περιάγει τὴν κεφαλήν, ὀσφραινόμενος αὐτὸ μόνον
καλοκἀγαθίας καὶ σιτίων ἱερωτάτης κνίσσης· οὐ γὰρ ἀρνεῖται λίχνος ἐπιστήμης
καὶ φρονήσεως εἶναι.
μακάριοι μὲν οὖν οἷς ἐξεγένετο τῶν σοφίας
φίλτρων ἀπόνασθαι καὶ τῶν θεωρημάτων καὶ δογμάτων αὐτῆς
ἑστιαθῆναι καὶ ἐνευφρανθεῖσιν ἔτι διψῆν, ἄπληστον καὶ ἀκόρεστον ἐπιφερομένοις
ἵμερον ἐπιστήμης.
δεύτερα δ’ οἴσονται, οἷς ἀπολαῦσαι μὲν οὐκ ἐξεγένετο τῆς ἱερᾶς τραπέζης, κνισσοῦν δὲ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς·
αὔραις γὰρ ἀρετῆς οὗτοι ζωπυρηθήσονται, καθάπερ τῶν καμνόντων οἱ
1 συνθέτου GFHP post ἀνάγκας e. gr. παροικεῖ addiderim, βιῶναι subaudit Cohn
4 τὴν MA 4.
5 (??) MAHP
6 κατασκοπῆς G ὀδσμῆς (sic) G, ὀδμῆς F post μέχρι add. τῆς, ut vid., P2
7 γοῦν MA: οὑν ceteri, μὲν οὑν V ἀναγραφαῖς MA: γραφαῖς GHP, γραφῆς F δουλοῦται Α
8 Χαρρᾶ GFH1P ἦν ἀρετῆς] ἀρθεὶς ἢν Α
9 ὀδσμαῖς (sic) G, ὀδμαῖς F ἀπόλαυσιν HP
10 ἐμπίμπλασθαι M γεύσασθαι Α
11 θηρευτικοὺς G2
12 πορρώτατα F
13 φύσεως MA: τῆς φύσεως ceteri ὀδσμὰς G, ὀδμὰς F
14 τὴν ἀπὸ δικαιοσύνης om. G1, τὴν s. s. G2 τῆς ἀρετῆς τῆς ἄλλης HP
15 ἅβραν M ὁ om. G1FHP1
16 ἐξ ὦν ἀναδίδοται post τοῦτο transp. G 16.
17 μὴ δυνάμενος δ’ ἐν κύκλω MA: μηδ’ ἐν κύκλω δυνάμενος ceteri
17 καινὴν Α αὐτῶ AG
18 καὶ fort. secl. vel ἀρετῶν pro σιτίων scrib. κνίσης HP
19 ἐξεγένοντο G
21 ἐνευφρανθεῖσιν Cohn: εὐφρανθεῖσι G, ἀνευφρανθεῖσιν ceteri ἔτι om. GFHP1 21.
22 ἐπιφερόμενος G, περιφερομένοις coni. Mang.
22 δευτερεῖα coni. Mang.
23 ἐγένετο H κνισοῦν MHP ταῖς et ψυχαῖς G
24 ζωπηρηθήσονται F
τινὲς ἐγένοντο, τὴν μὲν πατρῴαν γῆν καταλιπόντες, τὴν δὲ ξένην
ὡς πατρίδα οἰκήσαντες, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ μάθημα βιωφελέστατον καὶ
ἁρμόττον ἀνθρώπῳ μὴ ἀμεληθῆναι. τί δὲ τοῦτό ἐστι;
Χαλδαῖοι μὲν
ἀστρονομοῦσιν, οἱ δὲ τῆς Χαρρὰν πολῖται περὶ τὸν τῶν αἰσθήσεων τόπον
πραγματεύονται. φησὶν οὖν ὁ ἱερὸς λόγος τῷ κατασκόπῳ τῶν τῆς φύσεως
πραγμάτων· τί περὶ ἡλίου ζητεῖς, εἰ ποδιαῖός ἐστιν, εἰ τῆς γῆς μείζων
ἁπάσης, εἰ πολλαπλάσιος αὐτῆς; τί δὲ περὶ φωτισμῶν σελήνης, εἰ νόθον
ἔχει φέγγος, εἰ γνησίῳ μόνῳ χρῆται; τί δὲ περὶ τῆς τῶν ἄλλων ἀστέρων
φύσεως ἢ περιφορᾶς ἢ συμπαθείας πρός τε ἀλλήλους καὶ τἀπίγεια;
τί
δὲ βαίνων ἐπὶ γῆς ὑπὲρ νεφέλας πηδᾷς; τί δ’ ἅπτεσθαι τῶν ἐν αἰθέρι
φῂς δύνασθαι προσερριζωμένος χέρσῳ; τί δὲ περὶ τῶν ἀτεκμάρτων
τεκμαίρεσθαι τολμᾷς; τί δὲ πολυπραγμονεῖς ἃ μή σε δεῖ, τὰ μετέωρα;
τί δὲ τὴν ἐν τοῖς μαθήμασιν εὑρεσιλογίαν ἄχρις οὐρανοῦ τείνεις; τί δ’
ἀστρονομεῖς μετεωρολεσχῶν;
πῶς οὖν ἐρευνήσεις; ἴθι νοερῶς εἰς Χαρρὰν τὴν ὀρυκτήν, τὰς τρώγλας
καὶ ὀπὰς τοῦ σώματος, καὶ ἐπίσκεψαι ὀφθαλμούς, ὦτα, ῥῖνας, τὰ ἄλλα
1 διὰ GFHP1: καὶ διὰ MAP2 τροφαῖς GFHP τὰς] ταῖς GFHP 1.2 προσφέροντες προσφέροντ᾿ F
2 ὀδμάς GF ἅς om. GFHP λειποθυμίας ἀκεστήρια ἄκη σωτήρια scripsi) MA: ἄκη λιποθυμίας (sic G, hoc recepi, λυποθυμίας F, λειποθυμίας HP) σωτήρια GFHP 2.
3 προσευτρεπίζονται GFHP
3 Χαλδαίαν MA: χαλδαίων ceteri
4 τε MA: δὲ ceteri ὁμογνίους scripsi: ὁμογνώμονας codd. οἰκείας HP
5 ἱστορικοῦ secl. Cohn
7 post καὶ add. νοερόν GFHP
8 ante ἀνθρώπῳ ras. in H μόνω post ἀνθρώπω add. GFHP, ἐπιστήμονι coni. Mang. τοῦτ’ HP
9 τρόπον F
10 φησὶ MA οὖν GFPH2: γοῦν MA, οὐκ L1, om. H1
13 εἰ] ἢ H2 ἄστρων Α
14 prius ἢ] εἰ F εἰσφορᾶς G, φορὰς FHP τἀπίγεια M: τὰ ἐπίγεια ceteri 14.
15 ἐπίγεια—βαίνων om. G
18 εὑρησολογίαν G, εὑρησιλογίαν H1P
19 ὑπὲρ σὲ καὶ ἄνω MA: ὑπερωκεάνια ceteri
20 σαυτοῦ MA: ἑαυτοῦ GFH2, αὐτοῦ H1P
21 εὑρήσεις F(?)H, tum ἐὰν ἐπιτύχῃς add. GFHP, ἐρευνήσας ἄν ἐπιτύχῃς (immo ἐπιτύχοις) coni. Mang. ἴθ’ Α νοερῶς om. MA 22. 217,1 καὶ τά ἄλλα ὅσα conicio
19 cf. Epicurea p. 229,1. Norden in supplem. annal. philolog. XVIII p. 270.
ἅπτεσθαι καὶ πῶς ἕκαστον αὐτῶν εἴωθε γίγνεσθαι.
πρὶν δὲ τὸν ἴδιον οἶκον καλῶς ἐπεσκέφθαι, τὸν τοῦ παντὸς ἐξετάζειν οὐχ ὑπερβολὴ μανίας; καὶ οὔπω σοι μεῖζον ἐπίταγμα ἐπιτάττω, τὴν σαυτοῦ ψυχὴν ἰδεῖν καὶ τὸν νοῦν, ἐφ’ ᾧ μέγα φρονεῖς· καταλαβεῖν γὰρ αὐτὸν οὔποτε δυνήσῃ.
ἀνάβαινε νῦν εἰς οὐρανὸν καὶ καταλαζονεύου περὶ τῶν ἐκεῖ, μήπω δεδυνημένος
γνῶναι κατὰ τὸ ποιητικὸν γράμμα
ὅττί τοι ἐν μεγάροισι κακόν τ’ ἀγαθόν τε τέτυκται,
καταγαγὼν δ’ ἀπ’ οὐρανοῦ τὸν κατάσκοπον καὶ ἀντισπάσας ἀπὸ τῆς ἐκεῖ
ζητήσεως γνῶθι σαυτόν, εἶτα καὶ τοῦτ’ ἐπιμελῶς ἐκπόνησον, ἵνα τῆς
ἀνθρωπίνης εὐδαιμονίας ἐπιλάχῃς.
τὸν τρόπον τοῦτον Θάρρα μὲν
Ἑβραῖοι, Σωκράτην δὲ Ἕλληνες ὀνομάζουσι· καὶ γὰρ ἐκεῖνον ἐγγηράσαι
φασὶν τῇ περὶ τοῦ γνῶθι σαυτὸν ἀκριβεστάτῃ σκέψει, μηδὲν ἔξω τῶν
καθ’ ἑαυτὸν φιλοσοφοῦντα. ἀλλ’ ὁ μὲν ἄνθρωπος ἦν, Θάρρα δ’ αὐτὸς
ὁ λόγος ὁ περὶ τοῦ γνῶναί τινα ἑαυτὸν προκείμενος οἷα δένδρον εὐερνέστατον,
ἵν’ ἔχοιεν εὐμαρῶς οἱ φιλάρετοι τὸν περὶ ἠθοποιίαν δρεπόμενοι
καρπὸν σωτηρίου καὶ ἡδίστης ἐμπίπλασθαι τροφῆς.
τοιοῦτοι μὲν ἡμῖν οἱ φρονήσεως κατάσκοποι, τῶν δὲ ἀθλητῶν καὶ ἀγωνιστῶν αὐτῆς αἱ
φύσεις τελειότεραι· δικαιοῦσι γὰρ οὗτοι τὸν περὶ τῶν αἰσθήσεων σύμπαντα
λόγον ἀκριβῶς καταμαθόντες ἐπί τι μεῖζον ἕτερον χωρεῖν
1 ὅσα καὶ MA: καὶ GH, καὶ δσα P, om. F αἰσθήσεως MAG: τῶν αἰσθήσεων Fv, αἰσθήσεων HP φιλοσόφησον] φιλοσοφωτάτην φιλοσοφίαν ἡ μᾶλλον εἰπεῖν HP
2 ἀνθρώπω ζητῶν MA: ἀληθεῖ, tum ras., ζητῶν G; ἀληθεία ἀνθρώπω ζητῶν F, ἀληθεία θ́ (ἀλήθειαν L) ἀναζητῶν HL, ἄλη ἄνω ζητῶν (ἄνω ζητῶν rursus
3 primum τί om. GFHP τὸ om. L
4 ὁρᾶς—πῶς om.
5 γίνεσθαι GFHP
6 συνεπεσκέφθαι G 9.
10 δυνάμενος GFHP
11 ὅτι MAFP τε om. AP τέτεκται F
12 καταγαγὼν δ’ MA: κάταγε τῶν τῶν rursus del. P) ceteri, κατάγων δ’ per errorem Mang. ἀντὶ πάσας Α
13 εἶτα om. GFHP, fort recte
14 εὐδαιμονίας MAP2: ἐπιμελείας ceteri τὸν (om. τρόπον) τοῦ Θάρρα F Θάρραν H2
16 σκέψει MAFP, mg. H: γνώσει GHL, mg. P2 τῶν] τόν Α
17 ἑαυτὸν GFHP: αὑτὸν MA 18.
19 εὐθαλέστατον Α
19 περὶ] πρὸς MA
20 ἐμπίμπλασθαι M
22 τελειότεραι MA: τελεώτεραι GFHP
23 χωρεῖν MA: ἐλθεῖν ceteri
10 Hom. Od. δ 392.
τούτων
ἐστὶν ὁ ἐπιδόσεις καὶ βελτιώσεις πρὸς ἐπιστήμης ἄκρας ἀνάληψιν
ἐσχηκὼς Ἀβραάμ· ὅτε γὰρ μάλιστα ἔγνω, τότε μάλιστα ἀπέγνω ἑαυτόν,
ἵνα τοῦ πρὸς ἀλήθειαν ὄντος εἰς ἀκριβῆ γνῶσιν ἔλθῃ. καὶ πέφυκεν
οὕτως ἔχειν· ὁ λίαν καταλαβὼν ἑαυτὸν λίαν ἀπέγνωκε τὴν ἐν πᾶσι τοῦ
τόπῳ“ (Gen. 28, 11).
τριχῶς δὲ ἐπινοεῖται τόπος, ἅπαξ μὲν χώρα
ὑπὸ σώματος πεπληρωμένη, κατὰ δεύτερον δὲ τρόπον ὁ θεῖος λόγος,
ὃν ἐκπεπλήρωκεν ὅλον δι’ ὅλων ἀσωμάτοις δυνάμεσιν αὐτὸς ὁ θεός.
„εἶδον“ γάρ φησι „τὸν τόπον οὗ εἱστήκει ὁ θεὸς τοῦ Ἰσραήλ“ (Exod.
24, 10), ἐν ᾧ μόνῳ καὶ ἱερουργεῖν ἐφῆκεν ἀλλαχόθι κωλύσας· διείρηται
γὰρ ἀναβαίνειν εἰς τὸν τόπον, ὃν ἂν ἐκλέξηται κύριος ὁ θεός, κἀκεῖ θύειν
τὰ ὁλοκαυτώματα καὶ τὰ σωτήρια καὶ τὰς ἄλλας ἀμώμους θυσίας ἀνάγειν
(Deut. 12,5 ss.).
κατὰ δὲ τρίτον σημαινόμενον αὐτὸς ὁ θεὸς καλεῖται
τόπος τῷ περιέχειν μὲν τὰ ὅλα, περιέχεσθαι δὲ πρὸς μηδενὸς ἁπλῶς,
καὶ τῷ καταφυγὴν τῶν συμπάντων αὐτὸν εἶναι, καὶ ἐπειδήπερ αὐτός ἐστι
χώρα ἑαυτοῦ, κεχωρηκὼς ἑαυτὸν καὶ ἐμφερόμενος μόνῳ ἑαυτῷ.
ἐγὼ
μὲν οὖν οὔκ εἰμι τόπος, ἀλλ’ ἐν τόπῳ, καὶ ἕκαστον τῶν ὄντων ὁμοίως·
τὸ γὰρ περιεχόμενον διαφέρει τοῦ περιέχοντος, τὸ δὲ θεῖον ὑπ’ οὐδενὸς
περιεχόμενον ἀναγκαίως ἐστὶν αὐτὸ τόπος ἑαυτοῦ. μαρτυρεῖ δέ μοι
1 αἰσθήσεις ὡς ὀπάς Η ὠνομάζοντο GFHP
3 ἑαυτοῦ (ὸν s. s.) A
4 τοῦ et ὄντος GFHP: τῶν et ὄντων MA (sed v. lin. 7)
5 post ὁ add. γὰρ GFHP ἐν] ἐπὶ MA
6 γεννητοῦ AGF οὐθένειαν Α γιγνώσκει G
8 διότι F ἀπολιπὼν GFHP
10 καὶ om. F ὅτι om. GHP1 ὑπήντησεν GH, tum ἐν add. G, ἐν τῶ FHPN
12 ἐκπεπληρωμένη GFHP
13 ἐκπεπλήρωκεν] ἀφῆκεν coni. Mang.
14 φησιν F τοῦ] τὸν P
15 μόνον GFHPN ἀφῆκεν AFL2N ἄλλοθι MA διείρηται M: διήρηται Α, εἴρηται ceteri N
17 alterum τὰ om. GFIIPN ἄλλα A
20 καταφυγεῖν A (corr. Hoesch.) εἶναι αὐτόν transpos. FHPN, εἶναι καὶ αὐτόν G
21 ἑαυτοῦ MAFP2N: αὐτοῦ GH1P1, αὑτοῦ H2
21 μόνως αὐτῶ N, ἑαυτῷ μόνῳ conicio
22 οὑν οὐκ M: οὐ(??)ῦτ᾿ (i. e. οὐρανοῦ τ᾿, ut vid.) Α, οὐκ ceteri N
24 ἀναγκαῖος AP ἐστὶ Α αὐτὸ om. Α ἑαυτῶ N
10 —
24 N fol. 150v: λέγεται — τόπος ἑαυτῶ. 18.
19 cf. Clem. Alex. Strom. V 74 p. 690 P.
ἀλλὰ μήποτε δυεῖν πραγμάτων ἐστὶν ὁμωνυμία διαφερόντων, ὧν τὸ μὲν
ἕτερον θεῖός ἐστι λόγος, τὸ δὲ ἕτερον ὁ πρὸ τοῦ λόγου θεός.
ὁ δὴ ξεναγηθεὶς ὑπὸ σοφίας εἰς τὸν πρότερον ἀφικνεῖται τόπον, εὑράμενος
τῆς ἀρεσκείας κεφαλὴν καὶ τέλος τὸν θεῖον λόγον, ἐν ᾧ γενόμενος οὐ
φθάνει πρὸς τὸν κατὰ τὸ εἶναι θεὸν ἐλθεῖν, ἀλλ’ αὐτὸν ὁρᾷ μακρόθεν·
μᾶλλον δὲ οὐδὲ πόρρωθεν αὐτὸν ἐκεῖνον θεωρεῖν ἱκανός ἐστιν, ἀλλὰ τὸ
μακρὰν τὸν θεὸν εἶναι πάσης γενέσεως αὐτὸ μόνον ὁρᾷ καὶ τὸ πορρωτάτω
τὴν κατάληψιν αὐτοῦ πάσης ἀνθρωπίνης διανοίας διῳκίσθαι.
μήποτε μέντοι γε οὐδὲ τόπον νῦν ἀλληγορῶν ἐπὶ τοῦ αἰτίου παρείληφεν, ἀλλ’ ἔστι τὸ δηλούμενον τοιοῦτον· „ἦλθεν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἀναβλέψας
τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδεν“ αὐτὸν τὸν τόπον, εἰς ὃν ἦλθε, μακρὰν ὄντα τοῦ
ἀκατονομάστου καὶ ἀρρήτου καὶ κατὰ πάσας ἰδέας ἀκαταλήπτου θεοῦ.
οὔτε τῷ τρίτῳ καὶ ἀρίστῳ, οὗ μόλις ἔννοιαν λαβεῖν ἦν ἂν ἐπὶ τοῦ
φρέατος ποιούμενον τὰς διατριβάς, ὃ προσηγορεύετο ὅρκος, ᾧ τὸ αὐτομαθὲς
γένος, Ἰσαάκ, ἐνδιαιτᾶται μηδέποτε τῆς πρὸς θεὸν πίστεως
καὶ ἀφανοῦς ὑπολήψεως ἀφιστάμενον, ἀλλὰ τῷ μέσῳ λόγῳ θείῳ, τὰ
ἄριστα ὑφηγουμένῳ καὶ ὅσα πρόσφορα τοῖς καιροῖς ἀναδιδάσκοντι.
οὐ
γὰρ ἀξιῶν ὁ θεὸς εἰς αἴσθησιν ἔρχεσθαι τοὺς ἑαυτοῦ λόγους ἐπικουρίας
ἕνεκα τῶν φιλαρέτων ἀποστέλλει· οἱ δ’ ἰατρεύουσι καὶ ἐκνοσηλεύουσι τὰ
ψυχῆς ἀρρωστήματα, παραινέσεις ἱερὰς ὥσπερ νόμους ἀκινήτους τιθέντες
1 λόγιον MAFP, in ras. H2, L1: ἅγιον G(H1)L2 post ἐπὶ add. τοῦ GFHP
2 post ὀφθαλμοῖς add. αὐτοῦ GFHP
3 τὸν om. F
4 δυεῖν AGF: δυοῖν MHP
5 θεῖός MAP2: οἷός ceteri πρὸ] περὶ Turn. δὴ] δὲ GFHP
6 τῆς σοφίας HP (τῆς om. etiam L) εὑρόμενος
9 οὐδὲ] οὐ Α τὸ] τῶ F
10 τὸ] τῶ F
11 ἀνθρωπίνης om. Α διῳκίσθαι MF: διῴκισται H1P, διακεῖσθαι GH2, κεῖσθαι Α
14 εἶδε MA αὐτὸν τὸν om. MA εἰσῆλθε G
15 πάσης MAG
17 ante ὑπαντᾷ add. οὐχ GFHP
19 κατ’ ἀναγκαῖον Α
20 ἄν om. GFHP1
21 προσαγορεύεται M, προσηγόρευτος F
23 ὑφιστάμενον P1
24 οὗ H2
25 ἀξιῶν (Mang.): ἀπξιῶν codd. θεός #x003E; conicio
26 ἕνεκεν MA ἀποστελεῖ GFHP δὲ GFHP
δεόντως οὖν εἰς αἴσθησιν
ἐλθὼν οὐκέτι θεῷ, λόγῳ δ’ ὑπαντᾷ θεοῦ, καθὰ καὶ ὁ πάππος αὐτοῦ
τῆς σοφίας Ἀβραάμ. λέγεται γάρ· „ἀπῆλθε κύριος, ὡς ἐπαύσατο λαλῶν
τῷ Ἀβραάμ, καὶ Ἀβραὰμ ἀπέστρεψεν εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ“ (Gen. 18,33)·
δι’ οὗ συνάγεται τὸ λόγοις τοιούτοις ἐντυγχάνειν ἱεροῖς, ὧν ὁ πρὸ τῶν
ὅλων θεὸς ἀπήλλακται, μηκέτι τὰς ἀφ’ αὑτοῦ τείνων φαντασίας, ἀλλὰ
τὰς ἀπὸ τῶν μεθ’ αὑτὸν δυνάμεων.
ὑπερφυέστατα δ’ ἔχει τὸ μὴ φάναι
ἐλθεῖν εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἀπαντῆσαι τόπῳ· ἑκούσιον μὲν γὰρ τὸ
ἔρχεσθαι, τὸ δ’ ἀπαντᾶν πολλάκις ἀκούσιον, ἵν’ ἐξαπιναίως ὁ θεῖος λόγος
ἐπιφαινόμενος ἀπροσδόκητον χαρὰν ἐλπίδος μείζονα ἐρήμῃ ψυχῇ συνοδοιπορεῖν
μέλλων προτείνῃ. καὶ γὰρ Μωυσῆς „ἐξάγει τὸν λαὸν εἰς τὴν
συνάντησιν τοῦ θεοῦ“ (Exod. 19, 17), σαφῶς εἰδὼς ἐρχόμενον αὐτὸν
ἀοράτως πρὸς τὰς ποθούσας ψυχὰς ἐντυχεῖν αὐτῷ.
φησιν „ὁ ἥλιος“ (Gen. 28, 11), οὐχ ὁ φαινόμενος οὗτος, ἀλλὰ τὸ τοῦ
ἀοράτου καὶ μεγίστου θεοῦ περιφεγγέστατον καὶ περιαυγέστατον φῶς.
τοῦθ’ ὅταν μὲν ἐπιλάμψῃ διανοίᾳ, τὰ δεύτερα λόγων δύεται φέγγη, πολὺ
δὲ μᾶλλον οἱ αἰσθητοὶ τόποι πάντες ἐπισκιάζονται· ὅταν δ’ ἑτέρωσε
χωρήσῃ, πάντ’ εὐθὺς ἀνίσχει καὶ ἀνατέλλει.
μὴ θαυμάσῃς δέ, εἰ ὁ
ἥλιος κατὰ τοὺς τῆς ἀλληγορίας κανόνας ἐξομοιοῦται τῷ πατρὶ καὶ ἡγεμόνι
τῶν συμπάντων· θεῷ γὰρ ὅμοιον πρὸς ἀλήθειαν μὲν οὐδέν, ἃ δὲ
δόξῃ νενόμισται, δύο μόνα ἐστίν, ἀόρατόν τε καὶ ὁρατόν, ψυχὴ μὲν
ἀόρατον, ὁρατὸν δὲ ἥλιος.
τὴν
ἐποίησεν αὐτόν“ (Gen. 1,27), καὶ ἐν τῷ κατὰ ἀνδροφόνων τεθέντι νόμῳ
πάλιν· „ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθήσεται,
1 prius καὶ om. Turn. ἄλειπτον G
2 καὶ τρόπον ἀκαταγώνιστον GHP ῥώ (om. μην) F ἐκφύοντες MAH
3 δ’ MAH2P2: om. GFH1P1
4 ἀπῆλθεν ὁ κύριος GFHP
6 ἱερεῖς L1 πρό] πατὴρ coni. Cohn
7 ἀπ’ αὐτοῦ MA
8 μεθ’ ἑαυτῶν G, μεθ’ αὑτὴν Turn. δέ GFHP
9 τὸν om. G ἀλλὰ GFHP ὑπαντῆσαι v
10 ὑπαντᾶν GFHP
11 ἀποφαινόμενος HP1 11.
12 μέλλων συνοδοιπορεῖν F
12 τὴν om. GFHP
15 δὲ GFHP
18 τοῦτο GFHP ἐπιλάμψει L τὰ δεύτερα om. G τῶν λόγων P πολλοὶ AGF (corr. Hoesch. in mg. A)
19 ἑτέρως FHP
20 εἰ om. A (add. Hoesch.)
21 τῆς om. GFHP ἐξομοιοῦνται A
24 ὁ ἥλιος F
26 ἐποίησεν αὐτόν om. MA τεθέντι MF: ταθέντι A, τιθέντι GP2, τίθεται Η (sed prius ι in ras.) P1
ῥᾴδιον δὲ καὶ ἄλλως ἐξ ἐπιλογισμοῦ τοῦτο κατιδεῖν, ἐπειδὴ πρῶτον μὲν ὁ θεὸς φῶς ἐστι — „κύριος γὰρ φωτισμός
μου καὶ σωτήρ μου“ ἐν ὕμνοις ᾄδεται (Psalm. 26, 1) — καὶ οὐ μόνον
φῶς, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἑτέρου φωτὸς ἀρχέτυπον, μᾶλλον δὲ παντὸς ἀρχετύπου
πρεσβύτερον καὶ ἀνώτερον, λόγον ἔχον παραδείγματος. τὸ μὲν
γὰρ παράδειγμα ὁ πληρέστατος ἦν αὐτοῦ λόγος, φῶς — „εἶπε“ γάρ φησιν
„ὁ θεός· γενέσθω φῶς“ (Gen. 1,3) —, αὐτὸς δὲ οὐδενὶ τῶν γεγονότων
ὅμοιος.
ἔπειθ’ ὡς ἥλιος ἡμέραν καὶ νύκτα διακρίνει, οὕτως φησὶ
Μωυσῆς τὸν θεὸν φῶς καὶ σκότος διατειχίσαι· „διεχώρισε γὰρ ὁ θεὸς
ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους“ (Gen. 1,4)· ἄλλως
τε ὡς ἥλιος ἀνατείλας τὰ κεκρυμμένα τῶν σωμάτων ἐπιδείκνυται, οὕτως
καὶ ὁ θεὸς τὰ πάντα γεννήσας οὐ μόνον εἰς τοὐμφανὲς ἤγαγεν, ἀλλὰ
καὶ ἃ πρότερον οὐκ ἦν, ἐποίησεν, οὐ δημιουργὸς μόνον ἀλλὰ καὶ κτίστης
αὐτὸς ὤν.
αἴσθησιν, ὑφ’ ἧς ὥσπερ ὑπὸ σέων ἡ ψυχὴ διεσθίεται — ἑρμηνεύεται
γὰρ σεισμὸς σητός —, „καὶ τὴν Ὤν“, τὸν νοῦν, ἣν Ἡλίου πόλιν ὠνόμασεν
(Exod. 1,11), ἐπειδὴ καθάπερ ἥλιος τοῦ παντὸς ἡμῶν ὄγκου
τὴν ἡγεμονίαν ἀνῆπται καὶ τὰς αὑτοῦ δυνάμεις ὥσπερ ἀκτῖνας εἰς ὅλον
τείνει.
τὸν δὲ ἱερέα καὶ θεραπευτὴν τοῦ νοῦ πενθερὸν ἐπιγράφεται πᾶς
ὁ τὴν τοῦ σώματος πολιτείαν ἀναψάμενος, ὄνομα Ἰωσήφ. „ἔδωκε“ γάρ
φησιν „αὐτῷ τὴν Ἀσενὲθ θυγατέρα Πετεφρῆ ἱερέως Ἡλίου πόλεως“
1 ἐποίησε H1P τὸν δὲ ἥλιον L
2 μεμήνυκεν M, μεμύνηκε G
3 φωτισμός MA: φῶς GFHP
4 ἐν om. GFHP
5 παντὸς om. GFHP 5.
6 πρεσβύτερον ἀρχετύπου GFHP
7 πληρέστατος] περιφεγγέστατος vel περιαυγέστατος coni. Mang. (cf. § 72) 7.
8 εἷπε — φῶς MA: om. ceteri
10 Μωυσῆς Α: Μωσῆς ceteri
12 ὁ ἥλιος FHP ἀνατείλας om. GFHP οὕτω HP
15 δὲ om. GFHP τόν ἱερὸν λόγον GFHP: Μωσῆν MA
16 ὁ ἥλιος GFHP
17 γένησιν F ἀγεννήτου codd.
18 ἐφ’] ἀφ’ G1
19 Πειθών G τὸν λόγον om. MA 'Ραμεσσή M: 'Ραμεσή A, 'Ραμεσσήν GF, Ῥαμεσήν HP
20 σεῶν M: σαιῶν Α, σητῶν ceteri δ’ ἐσθίεται Α
21 τὴν ὢν GHP (alt. ν eras. in P) L1: κτηνῶν ceteri ἡλιούπολιν codd. 21.
22 ὠνόμασαν HP
23 τὴν om. Α αὐτοῦ (sic) MA: ἀφ’ αὑτοῦ ceteri
25 ἀναγραψάμενος H
26 αὐτῶ φησιν MA Πεντεφρῆ AF ἡλιουπόλεως MA
φωτὶ τῷ κατὰ αἴσθησιν χρώμεθα σκότους πρὸς τὸν ὑγιῆ λόγον οὐδὲν
ἁπλῶς διαφέροντι·
ὅπερ ἀνατεῖλαν ὅρασιν μὲν καὶ ἀκοήν, ἔτι δὲ γεῦσιν καὶ ὄσφρησιν καὶ ἁφὴν ὥσπερ κοιμωμένας ἀνήγειρε, φρόνησιν δὲ καὶ δικαιοσύνην ἐπιστήμην τε καὶ σοφίαν ἐγρηγορυίας εἰς ὕπνον ἔτρεψεν.
οὗ χάριν ἁγνεύειν οὐδένα πρὸ ἑσπέρας φησὶν ὁ ἱερὸς λόγος (Lev.
11,24 al.) δύνασθαι, τῆς διανοίας ὑπὸ τῶν κατ’ αἴσθησιν κινήσεων ἔτι
παρευημερουμένης. ἄφυκτον δὲ καὶ τοῖς ἱερεῦσι νόμον ἐν ταὐτῷ καὶ
γνώμην ἀποφαινόμενος τίθησιν, ἐπειδὰν λέγῃ· „Οὐκ ἔδεται ἀπὸ τῶν
ἁγίων, ἐὰν μὴ λούσηται τὸ σῶμα ὕδατι καὶ δύῃ ὁ ἥλιος καὶ γένηται
καθαρός“ (Lev. 22, 6. 7).
δηλοῖ γὰρ σαφέστατα διὰ τούτων, ὅτι εὐαγὴς
εἰσάπαν οὐδείς ἐστιν, ὡς ταῖς ἁγίαις καὶ ἱεροπρεπέσι χρῆσθαι τελεταῖς,
ᾧ τὰς αἰσθητὰς τοῦ θνητοῦ βίου λαμπρότητας ἔτι τετιμῆσθαι συμβέβηκεν.
εἰ δέ τις αὐτὰς οὐκ ἀποδέχεται, κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῷ φρονήσεως ἐπιλάμπεται
φέγγει, δι’ οὗ δυνήσεται τὰς τῶν κενῶν δοξῶν ἐκνίπτεσθαι
καὶ ἀπολούεσθαι κηλῖδας.
ἢ τὸν ἥλιον αὐτὸν οὐχ ὁρᾷς, ὅτι τἀναντία
καὶ ἀνατέλλων καὶ δυόμενος ἐργάζεται; ἐπειδὰν γὰρ ἀνίσχῃ, τὰ μὲν
κατὰ γῆν ἅπαντα περιλάμπεται, τὰ δὲ κατ’ οὐρανὸν ἀποκρύπτεται·
δύντος δ’ ἔμπαλιν οἱ μὲν ἀστέρες προφαίνονται, τὰ δὲ περίγεια συσκιάζεται.
τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν ἡμῖν, ὅταν μὲν τὸ τῶν αἰσθήσεων
φέγγος ὡς ἥλιος ἀνατείλῃ, τὰς ὀλυμπίους καὶ οὐρανίους ὡς ἀληθῶς
ἐπιστήμας κρύπτεσθαι συμβέβηκεν· ὅταν δὲ πρὸς δυσμὰς γένηται, τὰς
1 καλεῖ ἥλιον GFHP
2 δείκνυσι GFHP, fort. recte (an ἐπιδείκνυται? cf. § 91) διάνοια GF
3 ὁ om. GFHP
4 εἰκόνα H1P, εἰκότι H2
5 συντρίβειν F μετατρεπόμενοι GFH
8 ἁφὴν καὶ ὄσφρησιν GFHP δὲ scripsi: τε codd.
9 διανοίας ante εἰς add. H
10 οὐδὲν ἀπὸ ἑσπέρας Α πρὸς GFHP φησιν ὁ ἱερὸς λόγος GFHP: φησὶ Μωσῆς MA
11 τῆς om. GFHP
12 ἐπ’ αὐτῶ Α
13 ἔδετε Α
14 λούσητε et ὕδασι Α
16 ἅπαν MGFH1 οὐδὲ εἷς GFHP ὡς] ὃς Α χρῆσθαι MA: μυῆσθαι G, μυεῖσθαι FHP
17 ὦ, tum ras. G (coni. Mang.): ὧν ceteri τἀς αἰσθητὰς MAG2: τὰς ἐσθῆτας ceteri, ταῖς αἰσθηταῖς et λαμπρότησι coni. Mang. λαμπρότητας ἔτι scripsi: λαμπρότητος G2, λαμπρότητι ceteri 18.
19 ἐπιλάμπει Α
19 φέγγει MA: φωτὶ ceteri
20 καὶ ἀπολούεσθαι om. Turn. ἦ v τὰ ἐναντία HP
21 γὰρ MA: μὲν γὰρ ceteri ἀνάσχῃ conicio
23 δύναντος GFHP
26 ἀποκρύπτεσθαι GFP, ἐπικρύπτεσθαι H δυσμαῖς GH
„ὁ ἥλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ, καὶ κύριος
ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ“ (Gen. 19, 23. 24).
ὁ γὰρ τοῦ θεοῦ λόγος, ὅταν ἐπὶ τὸ γεῶδες ἡμῶν σύστημα ἀφίκηται, τοῖς
μὲν ἀρετῆς συγγενέσι καὶ πρὸς αὐτὴν ἀποκλίνουσιν ἀρήγει καὶ βοηθεῖ,
ὡς καταφυγὴν καὶ σωτηρίαν αὐτοῖς πορίζειν παντελῆ, τοῖς δὲ ἀντιπάλοις
ὄλεθρον καὶ φθορὰν ἀνίατον ἐπιπέμπει.
λέγεται δὲ κατὰ τέταρτον σημαινόμενον ἥλιος μὲν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων ἡγεμών, ὡς εἶπον ἤδη, δι’ οὗ τὰ ἀνίατα τῶν ἁμαρτημάτων ἀνακαλύπτεται συσκιάζεσθαι δοκοῦντα·
ταῖς νοῦ θυγατράσιν, αἰσθήσεσιν, ὡς χαμαιτύπαις καὶ πόρναις,
ἐνδειχθησομένους πρὸς ἥλιον ἄγει.
φησὶ γάρ· „καὶ κατέλυσεν ὁ λαὸς ἐν Σαττὶν“ — ἄκανθαι δ’ ἑρμηνεύεται, παθῶν κεντούντων καὶ τιτρωσκόντων
ψυχὴν σύμβολον —, „καὶ ἐβεβηλώθη“ φησίν „ἐκπορνεῦσαι εἰς
τὰς θυγατέρας Μωάβ“ — αἱ δέ εἰσιν αἱ αἰσθήσεις, κεκλημέναι νοῦ
θυγατέρες· Μωὰβ γὰρ ἐκ πατρὸς ἑρμηνεύεται—, καὶ προστίθησι· „λάβε
πάντας τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ λαοῦ καὶ παραδειγμάτισον τῷ κυρίῳ ἀπέναντι
τοῦ ἡλίου, καὶ ἀποστραφήσεται ὀργὴ κυρίου ἀπὸ Ἰσραήλ“ (Num. 25,
1. 4).
οὐ γὰρ μόνον τὰ κεκρυμμένα τῶν ἀδικημάτων ἐμφανῆ γενέσθαι βουλόμενος ταῖς ἡλιακαῖς περιέλαμψεν ἀκτῖσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ συμβόλων
ἥλιον τὸν πατέρα τῶν ὅλων ἐκάλεσεν, ᾧ πάντα προὖπτα καὶ ὅσα ἐν
μυχοῖς τῆς διανοίας ἀοράτως ἐπιτελεῖται· γενομένων δ’ ἐμφανῶν ἵλεώ
1 καὶ θειοτάτας om. GFHP
2 αἰσθητὸς Turn. γίνεται in ras. P, γένηται AF
3 δέ τὸ GP: τὸ MA, δὲ FH alt. τὸ Η2: τὸν ceteri
5 ἐξῆλθεν ὁ ἥλιος MA (sed v. quaest. in Gen. IV § 51) τῆς γῆς P Σηγώρ AP2: Σιγώρ MH ι vid. corr.) (P1) Σοὲρ GF
7 ἀφίκηται σύστημα ἡμῶν F
8 αὐτὴν MA: ἀρετὴν ceteri
10 κατὰ MA; καὶ κατὰ ceteri
11 post ὅλων add. θεὸς καὶ GFHP
12 συσκιάζεσθαι δοκοῦντα ἀνακαλύπτεται GFHP
13 οὕτω G καὶ per errorem om. Mang. 13.
14 καταλυθέντων conicio τόνων τῶν ψυχικῶν MAP2: ὄντων ψυχικῶς ceteri
14 καὶ ante ἀκολάστως add. GFHP λαγνέστερον Α
15 τοῦ νοῦ GFHP χαμαιτύποις v post πόρναις add. τοῦ νοῦ G, ras.
4 litt. in Η
17 Σαττίοις F, Σάττειν Mang. (LXX) δὲ GFHP ἑρμηνεύονται GFHP, post παθῶν transpos, HP
19 δ’ GFHP alterum αἰ om. GFHP νοῦ MAP2: om. ceteri
23 μόνα H
26 ἀοράτοις GFP δὲ HP ἵλεών HP
ὅτι, ἐὰν ὑπολαβοῦσα διάνοια
λήσεσθαι τὸ θεῖον ἀδικοῦσα, ὡς μὴ πάντα καθορᾶν δυνάμενον, κρύφα
καὶ ἐν μυχοῖς διαμαρτάνῃ καὶ μετὰ ταῦτα εἴτ’ ἐξ αὑτῆς εἴτε καὶ ὑφηγησαμένου
τινὸς ἐννοήσῃ, ὅτι ἀμήχανον ἄδηλον εἶναί τι τῷ θεῷ, καὶ
ἑαυτὴν καὶ τὰς ἑαυτῆς πράξεις ἁπάσας ἀναπτύξῃ καὶ εἰς μέσον προενεγκοῦσα
καθάπερ εἰς ἡλιακὸν φῶς ἐπιδείξηται τῷ τῶν ὅλων ἐπισκόπῳ
φήσασα μετανοεῖν ἐφ’ οἷς πρότερον ἀγνώμονι γνώμῃ χρωμένη κακῶς
ἐδόξαζε — μηδὲν γὰρ ἄδηλον, γνώριμα δὲ καὶ δῆλα πάντα, οὐ τὰ πραχθέντα
μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐλπιζόμενα κατὰ πολλὴν περιουσίαν ὑπάρχειν
αὐτῷ —, κεκάθαρται καὶ ὠφέληται καὶ τὸν ἐφεστῶτα κολαστὴν ἔλεγχον
ἡμέρωκεν ὀργῇ δικαίᾳ χρώμενον, εἰ τὸ μετανοεῖν ἀδελφὸν νεώτερον ὂν
τοῦ μηδ’ ὅλως ἁμαρτεῖν ἀποδέχεται.
αὐτῷ· ἔστι γὰρ τοῦτο περιβόλαιον αὐτῷ μόνον, τοῦτο τὸ ἱμάτιον
ἀσχημοσύνης αὐτοῦ. ἐν τίνι κοιμηθήσεται; ἐὰν οὖν καταβοήσῃ πρὸς
μέ, εἰσακούσομαι αὐτοῦ· ἐλεήμων γάρ εἰμι“ (Exod. 22, 26. 27).
ἆρ’
οὐκ ἄξιον τοὺς οἰομένους τὴν τοσαύτην σπουδὴν εἶναι τῷ νομοθέτῃ περὶ
ἀμπεχόνης, εἰ καὶ μὴ ὀνειδίζειν, ἀλλά τοί γε ὑπομιμνῄσκειν φάσκοντας·
τί λέγετε, ὦ γενναῖοι; ὁ τῶν ὅλων κτίστης καὶ ἡγεμὼν ἐλεήμονα ἑαυτὸν
ἐφ’ οὕτως εὐτελοῦς πράγματος, ἱματίου μὴ ἀποδοθέντος χρεώστῃ
τὸ μέγεθος καθάπαξ τῆς ἀρετῆς τοῦ πάντα
1 γενέσθαι Α post ἵλεω ἵλεων HP) add. τῶ λαὼ GFHP
3 ἐν—alt. καὶ om. G ταῦτ’ GF εἴτ᾿ MA: εἴτε καὶ ceteri αὑτῆς H2: αὐτῆς ceteri
4 ἐννοήσει Α τῷ om. FHP
5 ἀναπτύξει AG 5.
6 προενεγκοῦσα GFHP: ἐνεγκοῦσα MA
6 φῶς MA: φέγγος ceteri ἐπιδείξῃ τὰ P, ἀποδείξαι ταῦτα G
8 πάντα καὶ δῆλα GFHP
10 κεκάθαρται om. Α (add. Hoesch.) ἀπολέλουται coni. Mang.
11 δικαίω GHP χρώμενος A εἰ] ὃς Η, om. Α ὃν om. Α
12 ἁμαρτεῖν] ἀμαρτάνειν ὃν Α ἀπωθεῖται vel #x003E; ἀποδέχεται (sc. διάνοια) conicio, aut lin.
11 #x003E; δικαίᾳ leg.
14 post νόμω add. ἐνορῶ GFH2, ἐν ὦ P(H1) ἐπ’ om. GFHP λέγεται F, λέγειν H2
16 αὐτῶ MA: αὐτό GFHP αὐτὸ H1L τοῦτο τὸ ex LXX scripsi (cf. ad § 101. 109): τὸ Α; ras., tum τὸ P, τοῦτο ceteri
17 τῆς ἀσχημοσύνης Α ante ἐν add. καὶ AP2 οὖν MAP2: om. ceteri
20 ἀμπεχόνην F, fort. recte
21 ὁ MA: ὅτι FH1P1, ὅτι ὁ GH2P2
22 μὴ om. H1P1 χρέος τὸ G1, χρέους τοῦ G2
23 δανειστὴν GFH1P1 καλεῖ] παρέχει coniciebam ante τὸ add. τῶν mg. G καθάπαξ GFHP: om. MA τὰ πάντα Η2
τί γὰρ ἄτοπον ποιοῦσιν οἱ τὰ ῥύσια κατέχοντες δανεισταὶ παρ’ αὑτοῖς,
ἄχρις ἂν τὰ ἴδια ἀναπράξωνται; πένητες οἱ χρεῶσται, φήσει τις ἴσως,
καὶ ἄξιον ἐλεεῖν αὐτούς. εἶτ’ οὐκ ἄμεινον ἦν γράψαι νόμον, δι’ οὗ
τούτους ἐρανιοῦσι μᾶλλον ἢ χρεώστας ἀποφανοῦσιν ἢ ἐπ’ ἐνεχύροις
τοῦ δανείζειν κωλύσουσιν; ὁ δὲ ἐφεὶς οὐκ ἂν εἰκότως ἐπὶ τοῖς ἃ
ἔλαβον πρὸ καιροῦ μὴ προιεμένοις δυσχεραίνοι ὡς ἀσεβοῦσι.
πενίας δ’
εἰς αὐτά τις ἐλθών, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὰ πέρατα καὶ ῥάκιον ἓν ἀμπεχόμενος
δανειστὰς καινοὺς ἐπάγεται τὸν ἀπὸ τῶν ὁρώντων παρεὶς ἔλεον,
ὃς τοῖς κεχρημένοις ταῖς τοιαύταις κακοπραγίαις κατ’ οἰκίαν καὶ παρ’
ἱεροῖς καὶ ἐν ἀγορᾷ καὶ πανταχοῦ προκέχυται;
νυνὶ δὲ καὶ ὃ μόνον εἶχε προκάλυμμα αἰδοῦς, ᾧ τὰ τῆς φύσεως ἀπόρρητα συνεσκίαζε, τοῦτο
φέρων προὔτεινε· ῥύσιον ὑπὲρ τίνος, εἰπέ μοι; ἢ ὑπὲρ ἑτέρας ἀμείνονος
ἐσθῆτος; τροφῆς μὲν γὰρ ἀναγκαίας ἄπορος οὐδείς, ἄχρις ἂν πηγαὶ μὲν
ἀναβλύζωσι, ποταμοὶ δὲ χείμαρροι πλημμυρῶσι, γῆ δὲ τοὺς ἐτησίους
ἀναδιδῷ καρπούς.
οὕτω δὲ ἢ βαθύπλουτός τις ἢ λίαν ὠμὸς ὁ δανειστής, ὡς ἢ τετράδραχμον, τάχα δὲ καὶ ἔλαττον ἐθέλειν τῳ συμβαλεῖν ἢ οὕτω
πενιχρῷ δανείζειν ἀλλὰ μὴ χαρίζεσθαι ἢ ὃ μόνον ἦν ἱμάτιον ἐκείνῳ
λαμβάνειν ἐνέχυρον, ὅπερ ἑτέρῳ ὀνόματι λωποδυτεῖν εἰκότως ἂν λέγοιτο;
1 μὴ add. H2 post συνεωρακότων add. μηδὲ συνορώντων GFHP ἐστὶ τοὶαῦθ᾿ GFHP
2 μικρολογίαν Α: σμικρολογίαν ceteri ἀγεννήτω AGF
3 προσνεμόντων GFHP: προσνέμειν MA
4 αὑτοῖς Η2: αὐτοῖς ceteri
5 ἴδια τί διαπράξονται G cum ras. post δι φησί τις GF G ἐλεεῖν corr. in ἑλεῖν P post οὐκ add. εὔλογον καὶ GFHP
7 τούτοις v ἀποφαίνουσιν (sic) MA ἢ om. MA
8 τοῦ] τὸ conicio κωλύσουσιν MAGFP: κωλῦσαι H, κωλύει Μωυσῆς conicio ἀφεὶς Α
9 προιέμενος G1H1P 10.
11 ἐναμπεχόμενος L2v, ἀμπεχόμενος (om. ἓν) HP1
11 ἐπάξεται coni. Mang. ἔλαιον Α
12 ὃς F(?)H: οἷς ceteri ante κατ’ add. ἃ GF, ras. in HP
13 ἱεραῖς Α πανταχῆ P ὅμοιον Α
14 τούτω Α
15 ἡ v
17 ἀναβλύζωσι GFHP: ἀναβλύωσι MA ποταμοὶ δὲ MAP2 χείμαρροι addidi): ποταμῶν χείμαρροι δέ GFHP1, post δὲ add. ποταμῶν Η (del. Η2) P1, ποταμοὶ δὲ αὐθιγενεῖς τε καὶ χείμαρροι coni. Mang. πλημυρῶσι G
18 ἀναδιδῷ scripsi: ἀναδίδωσι codd. οὕτως GFHP φιλόπλουτός conicio prius ἢ] ἡ M post ὠμὸς add. καὶ Α, ἢ λίαν σκαιὸς GFHP
19 ὡς ἡ] ὡσεὶ Η2, ὥστε v τετράδι δραχμῶν G
21 ὁ περαιτέρω Α λωποδοτεῖν G
διὰ τί δὲ νυκτὸς μὲν καὶ τοῦ μὴ
ἀνείμονά τινα κοιμηθῆναι προὐνόησεν, ἡμέρας δὲ καὶ τοῦ μὴ ἐγρηγορότα
γυμνὸν ἀσχημονεῖν οὐκέθ’ ὁμοίως ἐφρόντισεν; ἢ οὐ νυκτὶ μὲν καὶ
σκότῳ κρύπτεται πάντα, ὡς ἧττον ἢ μηδ’ ὅλως αἰδεῖσθαι, ἡμέρᾳ δὲ
καὶ φωτὶ ἀνακαλύπτεται, ὡς τότε μᾶλλον ἐρυθριᾶν ἀναγκάζεσθαι;
διὰ τί
δ’ οὐ διδόναι τὸ ἱμάτιον, ἀλλ’ ἀποδιδόναι προσέταξεν; ἀπόδοσις γὰρ
ἐπ’ ἀλλοτρίοις γίνεται, τὰ δ’ ἐνέχυρα τῶν δεδανεικότων μᾶλλον ἢ τῶν
δεδανεισμένων ἐστίν. ἐκεῖνο δὲ οὐκ ἐννοεῖς, ὅτι λαβόντι τῷ χρεώστῃ
πρόσκοιτον τὸ ἱμάτιον οὐ προσέταξε μεθ’ ἡμέραν περιελεῖν ἀναστάντι
καὶ κομίσαι τῷ δανειστῇ;
καὶ μὴν τῷ γε τῆς ἑρμηνείας ἰδιοτρόπῳ καὶ
ὁ βραδύτατος ἕτερόν τι τοῦ ῥητοῦ κατανοεῖν ἂν
οὕτως, ὡς νῦν ἔχει· „ἔστι γὰρ τοῦτο περιβόλαιον αὐτῷ μόνον, τοῦτο τὸ
ἱμάτιον ἀσχημοσύνης αὐτοῦ· ἐν τίνι κοιμηθήσεται“ (Exod. 22,27) ;
τοίνυν λόγου σύμβολον ἱμάτιον εἶναι. τάς τε γὰρ ἀπὸ κρυμοῦ καὶ θάλπους
εἰωθυίας τῷ σώματι κατασκήπτειν βλάβας ἐσθὴς ἀπωθεῖται καὶ
ἐπισκιάζει τὰ τῆς φύσεως ἀπόρρητα καὶ ἔστιν ἁρμόττων σώματι κόσμος
ἡ ἀμπεχόνη.
κατὰ τὸ παραπλήσιον μέντοι καὶ ἀνθρώπῳ λόγος
2 καὶ γὰρ—τοὺς om. F ἀπαμφίσκουσι G
2 οἴχοντας FH (P1) alt. δὴ L μὴ om. F ἡμέρα A ἢ οὐ] ἢ οὖν H1P, οἷον L
6 ποτέ Α διότι F
7 δὲ GFHP
8 δὲ GFHP
9 ἐστίν AGF: εἰσίν MHP τῶ λαβόντι transp. HP 10.
11 περιελεῖν ἀναστάντι καὶ καὶ om. Α) MA: πάλιν ceteri, πάλιν ἀναστάντι conicio
11 ἰδίω τρόπω Α
12 βραδύτητος L1, βραδύτερος L2 προσαχθείη HP
13 ἐοικὸς G, ἔοικεν ante ἢ transpos. H
14 ἐνεχυριασθὲν Α τοῦτ’ ἦ M: τουτὶ Α, τοῦτο ἡ ceteri
15 πρὸς AHP ἑσπέραν Α ἀπόδοσ, tum ras.
2 litt. F: ἀπόδοσιν L2 ἔχοι GFHP
16 post ἔχει vid. add. ἀποδώσεις αὐτῶ post prius τοῦτο add. τὸ GFHP τὸ Α: om. ceteri
17 αὐτῶ GFHP
19 εἰρῆσθαι prius P, εἰρήσεω F λέγωμεν M: λέγομεν ceteri δέ Α: δὴ M, γὰρ ceteri
20 τοῖς] τοῖς τῆς Α
21 τὸ ἱμάτιον P post ἀπὸ ras. 23 litt. G κρύους GFHP
22 εἰωθείας F κατασκήπτει Α
23 ἐπισκιάζεται Α ἁρμόττον Α κόσμου F
24 ἡ om. GFHP ἀμπεχομένη Α ἀνθρωπίνω G
λόγον δέδωκεν, οὗ κραταιῶς οἷα πανοπλίας ἐνειλημμένος
οἰκεῖον καὶ προσφυέστατον ἕξει δορυφόρον· τούτῳ δὲ προαγωνιστῇ χρώμενος
δυνήσεται τὰς ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν ἐπιφερομένας ἀπωθεῖσθαι
ζημίας —,
δεύτερον δὲ καὶ αἰσχύνης καὶ ὀνειδῶν ἀναγκαιότατον περίβλημα — δεινὸς γὰρ συγκρύψαι καὶ συσκιάσαι τὰς ἁμαρτίας τῶν
ἀνθρώπων λόγος —, τρίτον δὲ πρὸς ὅλου τοῦ βίου κόσμον· ὁ γὰρ
βελτιῶν ἕκαστον καὶ πάντα ἄγων ἐπὶ τὸ κρεῖττον οὗτός ἐστιν.
ἀλλὰ γάρ εἰσι λῶβαί τινες καὶ κῆρες ἀνθρώπων, οἳ καὶ τὸν λόγον ἐνεχυράζουσιν
ἀφαιρούμενοι τοὺς ἔχοντας καί, συναυξῆσαι δέον, ὅλον ὑποτέμνονται,
καθάπερ οἱ τὰ τῶν πολεμίων δῃοῦντες χωρία καὶ τόν τε σῖτον
καὶ τὸν ἄλλον καρπὸν φθείρειν ἐπιχειροῦντες, ὃς ἀφεθεὶς μεγάλη τοῖς
χρησαμένοις ἂν ὄνησις ἦν.
πόλεμος οὖν ἐστιν ἐνίοις ἄσπονδος καὶ ἀκήρυκτος πρὸς τὴν λογικὴν φύσιν, οἵτινες τὰς βλάστας αὐτῆς ἀποκείρουσιν ἐν χρῷ καὶ τὰς πρώτας ἐπιφύσεις ἐκθλίβουσιν, ἄγονον καὶ στεῖραν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, καλῶν ἐπιτηδευμάτων ἀπεργαζόμενοι.
ὁρμῶσαν
γὰρ ἔστιν ὅτε πρὸς παιδείαν ἀκατασχέτῳ ῥύμῃ καὶ πληχθεῖσαν
ἔρωτι τῶν φιλοσοφίας θεωρημάτων ὑπὸ βασκανίας καὶ φθόνου δείσαντες,
μὴ μεγάλα πνεύσασα καὶ ἐπὶ μήκιστον ἀρθεῖσα τὰς γλισχρολογίας
αὐτῶν καὶ πιθανὰς κατὰ τῆς ἀληθείας εὑρέσεις ἐπικλύσῃ χειμάρρου
τρόπον, ἑτέρωσε ταῖς ἑαυτῶν κακοτεχνίαις τὴν φορὰν ἔτρεψαν, εἰς
βαναύσους καὶ
2 αὐτὸν om., ὅπλον bis habet F
3 οἰκείαις Η2 ἕρκεσιν MA: ἄλκεσιν GFH1P, ἀλκαῖς Η2 3.
4 τοὺς χειρῶν ἄρχοντας ἀδίκων Oxon. Coll. Novi 143
4 ἀποκρούεσθαι GF
5 ἔδωκεν GFHP πανοπλία F ἀνειλημμένος GFH
6 post οἰκεῖον add. μὲν GFHP
7 ἀπὸ] ἐπὶ F φερομένας H
8 αἰσχῶν coni. Mang.
10 ὁ λόγος GFHP ὅλου FP (coni. Mang.): ὅλον ceteri
11 κρείττων F
12 κῆρες HP: κῆραι ceteri οἲ καὶ] αἳ MA 12.
13 ἐνεχυριάζουσιν AF
13 ἀφαιρούμεναι Α
15 ὃς] ὃ F
16 χρησομένοις conicio ἐνίοις ἐστὶν GFHP
18 χρόνω GFHP τἀς om. Α 19.
20 ὁρμώσης et πληχθείσης coni. Cohn
20 post παιδείαν add. τὴν ἱερὰν GFHP
21 τῶν] τῆς H1P, om. Mang. post φιλοσοφίας add. ἀληθοῦς GFHP ὑπὸ] ἢ τὰς Α βασκάνου Η
22 μεγάλη GFHP γλισχρολογίας MAP2 (coni. Mang.): αἰσχρολογίας ceteri
23 πιθανὰς] ras.
2 litt., δεινάς G εὑρέσεις ante κτὰ transpos, GFHP ἐπικλύσει A
24 ante ταῖς add. δὲ PH1 αὐτῶν MA
ὥσπερ γὰρ ἵππου τὸ χρεμετίζειν
ἴδιον καὶ τὸ ὑλακτεῖν κυνὸς καὶ βοὸς τὸ μυκᾶσθαι καὶ τὸ
ὠρύεσθαι λέοντος, οὕτω καὶ ἀνθρώπου τὸ λέγειν καὶ αὐτὸς ὁ λόγος.
τοῦτον γὰρ ἔρυμα, περίβλημα, πανοπλίαν, τεῖχος τὸ ζῷον τὸ θεοφιλέστατον,
ὁ ἄνθρωπος, ἐκ πάντων ἴδιον κεκάρπωται.
τίς ἄλλος γὰρ οὕτως τὰ ὀνείδη καὶ τὰ αἴσχη τοῦ βίου συσκιάζει
καὶ συγκρύπτει, ὡς λόγος; ἀμαθία μὲν γὰρ ἀλόγου φύσεως συγγενὲς
αἶσχος, παιδεία δὲ ἀδελφὸν λόγου, κόσμος οἰκεῖος.
„ἐν τίνι οὖν κοιμηθήσεται“,
τουτέστιν ἠρεμήσει καὶ διαναπαύσεται ἄνθρωπος, πλὴν
ἐν λόγῳ; λόγος γὰρ τὸ βαρυποτμότατον ἡμῶν γένος ἐπικουφίζει. ὥσπερ
οὖν τοὺς λύπαις ἢ φόβοις ἤ τισιν ἄλλοις κακοῖς πιεσθέντας εὐμένεια
καὶ συνήθεια καὶ δεξιότης φίλων πολλάκις ἐθεράπευσεν, οὕτως οὐ
πολλάκις ἀλλ’ ἀεὶ τὸ βαρύτατον ἄχθος, ὅπερ ἐπιτιθέασιν ἡμῖν αἵ τε
τοῦ συνδέτου σώματος ἀνάγκαι καὶ αἱ τῶν ἔξωθεν κατασκηπτόντων
ἀπροόρατοι συντυχίαι, μόνος ὁ ἀλεξίκακος λόγος ἀπωθεῖται.
φίλος γὰρ
καὶ γνώριμος καὶ συνήθης καὶ ἑταῖρος ἡμῖν ἐστιν, ἐνδεδεμένος, μᾶλλον
δὲ ἡρμοσμένος καὶ ἡνωμένος κόλλῃ τινὶ φύσεως ἀλύτῳ καὶ ἀοράτῳ. διὰ
τοῦτο καὶ προλέγει τὰ συνοίσοντα καὶ συμβάντος τινὸς ἀβουλήτου πάρεστιν
αὐτοκέλευστος βοηθήσων, οὐ τὴν ἑτέραν φέρων μόνον ὠφέλειαν, ἣν ὁ
μὴ δρῶν σύμβουλος ἢ ὁ συναγωνιστὴς ἥσυχος, ἀλλ’ ἀμφοτέρας.
οὐ γὰρ
ἡμίεργον ἐπιτετήδευκε δύναμιν, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς μέρεσιν ὁλόκληρον· ὅς
3 ἀνηλέστατοι P 3.
4 ἀνθρώπου ἱμάτιον transpos. GFHP
4 περιαλόντες Α
5 ὁ om. GFHP ὥσπερ MA: ὡς ceteri
7 οὕτως GFHP
8 τοῦτο L πανοπλία F prius τὸ om. GFHP, quo omisso fort. leg. ζῴων
10 τὸ MA: om. ceteri αὐτὸ M: αὐτῶ GFHP, om. Α
11 ἄλλος Mang.: καλῶς codd., γὰρ ἄλλος conicio, nisi potius καλῶς secl.
12 ἀμαθεία G
14 ὁ ἄνθρωπος G
15 βαρυπονώτατον GFHP
16 γοῦν conicio τοὺς] ταῖς H
17 συνήθεια Mang.: συνέχεια codd. φίλου G1
18 ἀλλά εἰς τὸ MA αἰεὶ v τε om. GFHP
20 ἀνεξίκακος Α
21 ἐνδεδυμένος G
22 κάλλει G ἀρρήκτῳ coni. Mang.
23 καὶ om. F ἀβουλήτῳ Α
24 βοηθήσει Α ἑτέρων MA μόνον φέρων transpos. GFHP
25 ἢ] ἦν Α ὁ Α (Mang.): ὁ μὴ ceteri ἀλλὰ F, ἀλλά καὶ G
26 μέλεσιν G
πρὶν τὰς τοῦ μεγίστου καὶ ἐπιφανεστάτου θεοῦ καταδῦναι περιλαμπεστάτας
αὐγάς, ἃς δι’ ἔλεον τοῦ γένους ἡμῶν εἰς νοῦν τὸν ἀνθρώπινον
οὐρανόθεν ἀποστέλλει.
παραμένοντος γὰρ ἐν ψυχῇ τοῦ θεοειδεστάτου καὶ ἀσωμάτου φωτὸς ἀποδώσομεν τὸν ἐνεχυρασθέντα λόγον, ὡς ἱμάτιον,
ἵν’ ἐγγένηται τῷ λαβόντι τὸ ἴδιον ἀνθρώπου κτῆμα τήν τε αἰσχύνην
τοῦ βίου περιστεῖλαι καὶ τῆς θείας ἀπόνασθαι δωρεᾶς καὶ μετ’ ἠρεμίας
ἀναπαύσασθαι παρουσίᾳ τοιούτου συμβούλου
ἕως οὖν ἔτι σοι τὸ ἱερὸν φέγγος ὁ θεὸς ἀκτινοβολεῖ, σπούδασον ἐν ἡμέρᾳ τὸ ῥύσιον ἀποδοῦναι τῷ κυρίῳ·
δύντος γάρ, ὡς πᾶσα Αἴγυπτος (Exod. 10, 21), ψηλαφητὸν ἕξεις σκότος
τὸν αἰῶνα καὶ πληχθεὶς ἀορασίᾳ καὶ ἀγνοίᾳ, ὧν ἐδόκεις ἐπικρατεῖν
πάντων ἀφαιρεθήσῃ, πρὸς τοῦ βλέποντος Ἰσραήλ, ὃν ἐρρυσίαζες ἀδούλωτον
ὄντα φύσει, δουλούμενος ἀνάγκῃ.
καὶ τρόπον τινὰ ἀνιοῦσα καὶ κατιοῦσα συνεχῶς, ὅταν μὲν εὐφορῇ καὶ
πρὸς τὸ ὕψος αἴρηται, ταῖς ἀρχετύποις καὶ ἀσωμάτοις ἀκτῖσι τῆς λογικῆς
πηγῆς τοῦ τελεσφόρου θεοῦ περιλάμπεται, ὅταν δὲ καταβαίνῃ καὶ
ἀφορῇ, ταῖς ἐκείνων εἰκόσιν, ἀθανάτοις λόγοις, οὓς καλεῖν ἔθος ἀγγέλους.
διὸ καὶ νῦν φησιν· „ἀπήντησε τόπῳ· ἔδυ γὰρ ὁ ἥλιος“
(Gen. 28, 11). ὅταν γὰρ τὴν ψυχὴν ἀπολίπωσιν αἱ τοῦ θεοῦ αὐγαί,
δι’ ὧν σαφέσταται αἱ τῶν πραγμάτων γίνονται καταλήψεις, ἀνατέλλει
1 κἄν] καὶ G σφαλεῖ G ἔργων G ἢ secl. Mang.
2 τὸ om. AP γὰρ om. P
3 πρὸς F(H1)
4 δεῖν ὁ νομοθέτης GFHP: Μωυσῆς ωσῆς A) δεῖν MA
5 post μεγίστου add. ἡλίου MA
6 ἡμῶν om. L ἄνθρωπον G
7 οὐρανὸν GFP, νοῦν Η, sed rursus del.
8 καὶ ἀσωμάτου om. GFHP ἐνεχυριασθέντα Α
9 ἴνα GFHP
11 παρουσίᾳ om. Α τοῦ τοιούτου AF συμβόλου GP
12 λείψαντος AP, λήψαντος G
14 δύναντος P2, δυνατός Α (corr. Hoesch.) πᾶσαν P ἀψηλάφητον Α ἕξεις ΑΗ2: ἔξει ceteri 15.
16 πάντων ἀποκρατεῖν GFHP
16 ἀφαιρήσει MA ἐρρυσίαζεις G: ἐρυσίαζες ceteri
18 του] δὴ GFH2, δεῖν P(H1)
20 καὶ κατιοῦσα om. L
21 τὸ om. GFHP
22 πηγῆς] αὐγῆς coni. Mang.
23 ἀφορᾶ MAP2 εἰκότι H2, κινήσεσιν Turn.
24 ὑπήντησε V
26 αἱ τῶν — καταλήψεις om. Α
καὶ τὸ ὑπαντᾶν μέντοι τόπῳ ἢ λόγῳ τοῖς μὴ δυναμένοις τὸν πρὸ
τόπου καὶ λόγου θεὸν ἰδεῖν αὐταρκεστάτη δωρεά, διότι τὴν ψυχὴν
ἀφώτιστον εἰσάπαν οὐκ ἔσχον, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ἄκρατον ἐκεῖνο φέγγος
ἀπ’ αὐτῶν ἔδυ, τὸ κεκραμένον ἐκαρπώσαντο. „τοῖς γὰρ υἱοῖς Ἰσραὴλ
φῶς ἦν ἐν πᾶσιν οἷς κατεγίνοντο“, φησὶν ἐν Ἐξαγωγῇ (10, 23), ὡς
νύκτα καὶ σκότος ἀεὶ πεφυγαδεῦσθαι, μεθ’ ὧν οἱ τὰ ψυχῆς ὄμματα
πρὸ τῶν σώματος πεπηρωμένοι ζῶσιν, ἀρετῆς αὐγὰς οὐκ εἰδότες.
ἔνιοι δὲ ἥλιον μὲν ὑποτοπήσαντες εἰρῆσθαι νυνὶ συμβολικῶς αἴσθησίν τε καὶ νοῦν, τὰ νενομισμένα καθ’ ἡμᾶς αὐτοὺς εἶναι κριτήρια, τόπον δὲ τὸν θεῖον λόγον, οὕτως ἐξεδέξαντο· ἀπήντησεν ὁ ἀσκητὴς λόγῳ θείῳ δύντος τοῦ θνητοῦ καὶ ἀνθρωπίνου φέγγους.
ἄχρι μὲν γὰρ ὁ
νοῦς τὰ νοητὰ καὶ τὰ αἰσθητὰ αἴσθησις οἴεται παγίως καταλαμβάνειν
καὶ ἄνω περιπολεῖν, μακρὰν ὁ θεῖος λόγος ἀφέστηκεν· ἐπειδὰν δ’
ἑκάτερον ἀσθένειαν ὁμολογήσῃ τὴν ἑαυτοῦ καὶ τρόπον τινὰ καταδύσει
χρησάμενον ἀποκρυφθῇ, προϋπαντᾷ δεξιούμενος εὐθὺς ὁ ἔφεδρος
ἀσκητικῆς ψυχῆς ὀρθὸς λόγος ἑαυτὴν
οὐ γὰρ ἀξιοῖ τὸν ἀρετῆς ἐπιμελούμενον
ἁβροδιαίτῳ βίῳ χρῆσθαι καὶ τρυφᾶν ζηλοῦντα τὰς τῶν λεγομένων μὲν
εὐδαιμόνων πρὸς ἀλήθειαν δὲ κακοδαιμονίας γεμόντων σπουδάς τε καὶ
1 λόγος ut vid. G2
2 τῶδε τῶ MAG2: τῶ δεκάτω F(G1), τῶ δὲ (tum τῶ add. H2) κάτω ’P, sed δὲ rursus del. P
3 ἐπὶ τῆς GFHP
4 τὸ] τὸν P τὸν om. Α
8 ἢν ante φῶς hab. Α, om. G ἐξόδω GFHP
9 τὰ] τὰ τῆς F
10 πεπυπωμένοι A
11 δὲ] μὲν F
13 τὸ F
14 δύναντος GFHP ἄχρις F 14.
15 6 νοῦς MA: οὐρανοῦ ceteri, οὐ ὁ νοῦς Mang.
15 νοητὰ καὶ τὰ om. MA καὶ τὰ om. L καὶ Mang: ἢ GFHP αἰσθήσει MA
17 ἑκάτερος Α καταδύσῃ HP
18 χρησάμενος AG ἀποκρυφὴ GFHP προσυπαντᾶ L ὁ om. FHP φαιδρὸς G
19 ἀσκητὴς ὁ ὀρθὸς GFHP ἑαυτῆς Α
24 post βήτην add. ἢ GF, ἡ P(H1) πόνους A(G1?), πόνον Turn.
25 τὸν] τῆς F
26 βίῳ om. Α (add. Hoesch.)
οὗτοι μεθ’ ἡμέραν, ὅταν τὰ ἐν δικαστηρίοις καὶ βουλευτηρίοις καὶ θεάτροις καὶ πανταχοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀδικήματα διεξέλθωσιν,
οἴκαδε ἀφικνοῦνται τὸν ἑαυτῶν οἶκον, οἱ δυστυχεῖς, καταστρέψοντες,
οὐ τὸν τῶν οἰκοδομημάτων, ἀλλὰ τὸν συμφυᾶ τῆς ψυχῆς οἶκον,
τὸ σῶμα, τροφὰς ἀμέτρους καὶ ἐπαλλήλους εἰσφέροντες καὶ πολὺν
ἄκρατον ἄρδοντες, ἕως
ἀπερυγόντα λωφήσῃ.
νύκτωρ δέ, ὁπότε καιρὸς εἴη πρὸς κοῖτον τραπέσθαι, πολυτελεῖς κλίνας καὶ εὐανθεστάτας στρωμνὰς εὐτρεπισάμενοι μαλακῶς σφόδρα κατακλίνονται, τὴν γυναικῶν ἐκμιμούμενοι τρυφήν, αἷς ἡ φύσις ἐπέτρεψεν ἀνειμένῃ χρῆσθαι διαίτῃ, παρὸ καὶ τὸ σῶμα τοῦ μαλθακωτέρου κόμματος ὁ τεχνίτης καὶ ποιητὴς αὐταῖς εἰργάζετο.
τοιοῦτος οὐδεὶς γνώριμος τοῦ ἱεροῦ λόγου, ἀλλ’ οἱ πρὸς ἀλήθειαν ἄνδρες, σωφροσύνης καὶ κοσμιότητος καὶ αἰδοῦς ἐρασταί, ἐγκράτειαν,
ὀλιγοδεΐαν, καρτερίαν ὥσπερ κρηπῖδάς τινας ὅλου τοῦ βίου καταβεβλημένοι,
ψυχῆς ἀσφαλεῖς ὑποδρόμους, οἷς ἀκινδύνως καὶ βεβαίως ἐνορμιεῖται,
χρημάτων καὶ ἡδονῆς καὶ δόξης κρείττους, σιτίων καὶ ποτῶν καὶ αὐτὸ
μόνον τῶν ἀναγκαίων, ἐφ’ ὅσον μὴ νεωτερίζειν ἄρχεται λιμός, ὑπερόπται,
πεῖναν δέχεσθαι καὶ δίψαν θάλπος τε καὶ κρύος καὶ ὅσα ἄλλα δυσκαρτέρητα
ὑπὲρ ἀρετῆς κτήσεως ἑτοιμότατοι, ζηλωταὶ τῶν εὐποριστοτάτων,
ὡς μηδ’ ἐπ’ εὐτελεῖ χλαίνῃ ποτὲ δυσωπηθῆναι, τοὐναντίον δὲ τὰς
πολυτελεῖς ὄνειδος καὶ μεγάλην τοῦ βίου ζημίαν νομίσαι.
τούτοις
2 GFHP: Μωυσῆν MA 2.
3 καὶ βουλευτηρίοις om. G
3 πρὸς] καὶ πρὸς GFH2 3.
4 πρὰς—ἑαυτῶν om. HP, add. in mg. H2P2, H2 etiam inde a lin.
2 αν ὅταν.
4 τὸν] τῶν P ἑαυτὸν Α 4.
5 καταστρέψοντες Η: ἐπιστρέψοντες ceteri
6 τρυφὰς GFL2 εἰσφοροῦντες GFHP
7 ἕως] ἕως οὗ HP ἄν addidi οἴχεται P
8 διαστάντα L ὁρώμενα Α 8.
9 post ἀκαθέκτῳ add. καὶ GFHP
9 ἐμπεσόντα F συμπλακέντα Η
10 ἀπερυγόντα scripsi: ἀπερυγόντα GFHP, ἀπερύκοντα MAP2, ἀπερεύγοντα vel ἐπαπερυγόντα coni. Mang. δέ om. GFH1P κοίτην Α
12 ἐκμιμουμένη Α
15 οὐδὲ εἷς GFHP τοῦ ἱεροῦ λόγου GFHP: ἐστι Μωυσέως Μωυσέος) MA
17 ὀλιγοδέειαν MHP
18 ἱπποδρόμους Α (corr. Hoesch.) οἷς] οὓς F
18 ἐνορμεῖται G
19 postremum καὶ om. GHP, πλὴν conicio
20 λιμοῦ MAP2 20.
21 ὑπερόπται καὶ δείψαν L δίψης Turn.)
21 δέχεσθαι om. GFHP δίψος MA θάλπους τε καὶ κρύους Turn. κρυμὸν Α, fort. recte (cf. § 102)
22 ἑτοιμότατοι om. H1P 22.
23 εὐποριστάτων GFP
24 μεγάλην] ζάλην Α (corr. Hoesch.)
ἐφαρμόζει.
οὐχ ὁρᾷς, ὅτι καὶ νῦν βασιλικαῖς ὕλαις καὶ παρασκευαῖς
περιουσιάζοντα τὸν ἀθλητὴν τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων εἰσάγει χαμευνοῦντα
καὶ λίθῳ προσκεφαλαίῳ χρώμενον καὶ μικρὸν ὕστερον ἐν ταῖς
εὐχαῖς ἄρτον καὶ ἱμάτιον, τὸν φύσεως πλοῦτον, αἰτούμενον (Gen. 28, 20),
ἐπειδὴ τὸν ἐν ταῖς κεναῖς δόξαις ἐχλεύαζεν ἀεὶ καὶ τοὺς θαυμαστικῶς
ἔχοντας αὐτοῦ κατεκερτόμει; οὗτός ἐστι παράδειγμα ἀρχέτυπον ἀσκητικῆς
ψυχῆς, ἐκτεθηλυσμένῳ καὶ ἀνδρογύνῳ παντὶ πολέμιος.
ψυχαὶ δ’ εἰσὶν ἀθάνατοι οἱ λόγοι οὗτοι. τούτων δὴ τῶν λόγων ἕνα
λαβών, ἀριστίνδην ἐπιλεγόμενος τὸν ἀνωτάτω καὶ ὡσανεὶ σώματος
ἡνωμένου κεφαλὴν πλησίον ἱδρύεται διανοίας τῆς ἑαυτοῦ (Gen. 28, 11)·
καὶ γὰρ αὕτη τρόπον τινὰ τῆς ψυχῆς ἐστι κεφαλή. ποιεῖ δὲ τοῦτο
πρόφασιν μὲν ὡς κοιμησόμενος, τὸ δ’ ἀληθὲς ὡς ἀναπαυσόμενος ἐπὶ
λόγῳ θείῳ καὶ σύμπαντα ἑαυτοῦ τὸν βίον κουφότατον ἄχθος ἐπαναθήσων
ἐκείνῳ.
ὁ δὲ ἄσμενος ἐπακούει καὶ δέχεται τὸν ἀθλητὴν ὡς
φοιτητὴν ἐσόμενον τὸ πρῶτον, εἶθ’ ὅταν αὐτοῦ τὴν ἐπιτηδειότητα τῆς
φύσεως ἀποδέξηται, χειροδοτεῖ τρόπον ἀλείπτου καὶ πρὸς τὰ γυμνάσια
καλεῖ, καὶ διερειδόμενος παλαίειν ἀναγκάζει, μέχρις ἂν ἀνανταγώνιστον
1 ὁμαλὸν coni. Mang. στρωμνοὶ F δὲ om. MA
2 βοτάναι post χύσις transpos. HP πολλῶν HP κεφαλῆς Α (coni. Mang.): κεφἂ F, κεφαλὴν ceteri (cf. § 4)
3 μικρὸν] λοιμικὴ (corr. Hoesch.)
4 τρυφῶντε F
5 νομίζουσιν coni. Mang. ἀλλά GFHP οὕτως Α, οὕτος M
6 ἐφαρμόζειν FHP, ἐφαρμόζων Turn. αὐλαῖς MA
10 ἐχλεύαζεν Η: ἐχλεύασαν A, ἐχλεύασεν ceteri
12 ἐκτεθηλυσμένος A (corr. Hoesch.), ἐκτεθηλυμένω HP καὶ ἀνδρογύνῳ MAP2: om. ceteri πόλεμος Α
13 τοῦ addidi τὸ scripsi: τὸν codd.
14 κατὰ] τὸ Α ἑρμηνευτέον G εἴ γε καὶ νῦν Α
15 λόγων om. GFHP
16 δέ GFHP
17 ἐπιλεγόμενον AF 17.
18 σώματι ἡνωμένον Α
18 κεφαλὴν Turn.: κεφαλῆς codd. πλουσίου A (corr. Hoesch.) τῆς om. P
19 τοῦτ·ο om. GFHP
20 κοιμηθησόμενος GFHP
22 ὑπακούει GFHP
23 εἶτα GFHP
24 χειροδετεῖ coni. Wyttenbach ad Plut. Mor. p. 585, συγκροτεῖ Mang., fort. recte
25 ἄν om. G1FHP ἀνταγώνιστον AG1
ὁ δὲ στέφανος ἔκτοπον ἔχει καὶ ξένον καὶ ἴσως οὐκ εὔφημον ὄνομα· καλεῖται
γὰρ ὑπὸ τοῦ ἀγωνοθέτου νάρκα. λέγεται γὰρ ὅτι "ἐνάρκησε τὸ πλάτος“
(Gen. 32,25), βραβείων καὶ κηρυγμάτων καὶ τῶν ἐν τιμαῖς ἁπάντων
θαυμασιώτατον ἀριστεῖον·
εἰ γὰρ ἡ δυνάμεως ἀκαθαιρέτου ψυχὴ μεταλαβοῦσα καὶ τελειωθεῖσα ἐν ἄθλοις ἀρετῶν καὶ ἐπὶ τὸν ὅρον αὐτὸν
ἀφικομένη τοῦ καλοῦ μὴ πρὸς ὕψος ὑπὸ μεγαλαυχίας ἀρθείη μηδ’
ἀκροβατοῦσα ἐπικομπάζοι, ὡς ἀρτίοις ποσὶ μακρὰ βαίνειν δυναμένη,
ναρκήσειε δὲ καὶ
τὸ γὰρ πρεσβείων ἐξίστασθαι γνώμῃ μᾶλλον
νενόμισται, ἐπεὶ καὶ τὰ δευτερεῖα τῶν ἐν τῷδε τῷ ἀγῶνι τιθεμένων
ἄθλων τὰ πρῶτα τῶν ἐν ἑτέροις ἀξιώματος μεγέθει πλεῖστον ὅσον
ὑπερβάλλει.
1 κατασκευάσῃ A, ἐγκατασκευάσει HP ἐπιπνοίαις Mang.: ἐπινοίαις codd. μεταβάλλων GFHP
2 αὐτὸν MAP2: τὸν ceteri κοινὸν GFHP
3 τὸν ὁρῶντα FHP τὸν] τὸ P
4 ἔκτυπον Α (corr. Hoesch.)
6 βραχιόνων Α (corr. Hoesch.)
7 θαυμασιωτάτων HP ἀριστειῶν H, ἀρετῶν Turn. εἰ] ἡ Η ἡ om. H
8 μεταλαχοῦσα GFHP ἀρετῶν ἄθλοις HP αὐτῶν G
9 ἀφικομένη MA (coni. Mang.): ἐφικομένη FHP, ἐφελκομένη G
10 ἄκροις coni. Mang. μακρὰν P δυναμένη GFHP: ἀεὶ δυνησομένην MA
11 ναρκήσειε scripsi: ναρκήσει MA, e corr. G, νάρκησε F, ναρκήσοι HP εὐρυσθὲν GFH1P, εὐρυθὲν Α εἷθ᾿] εἰ δ’ Α
12 ὑποσκελίσασθαι G ὑστερίζουσα v
13 νικήσει HP, νικήσῃ Turn., νικηφορήσοι Mang. 13—18 νικηφορήσει —τῆς in mg. add. G
14 ἢ add. Mang. scripsi: οἷς (spatium in Α, οἷς add. man. rec.) εὐτελέστατον codd., οἷς ὡς coni. Mang.) ἐντελέστατον v
16 τῶν] τοῦ in ras. Α ἑτέρω Α, sed ω in ras. ἀξιωμάτων FL2
18 ἔχοι GFHP, sed ἔχει prius P αὐτὸν F
5 sqq. Ambros. de fuga saeculi 4,22: unde et iactantiam carnis eius recidit, quod significat femoris stupor salva sacri interpretatione mysterii.
κλῖμαξ τοίνυν ἐν μὲν τῷ κόσμῳ συμβολικῶς λέγεται
ὁ ἀήρ, οὗ βάσις μέν ἐστι γῆ, κορυφὴ δ’ οὐρανός· ἀπὸ γὰρ τῆς
σεληνιακῆς σφαίρας, ἣν ἐσχάτην μὲν τῶν κατ’ οὐρανὸν κύκλων, πρώτην δὲ τῶν πρὸς ἡμᾶς ἀναγράφουσιν οἱ φροντισταὶ τῶν μετεώρων,
ἄχρι γῆς ἐσχάτης ὁ ἀὴρ πάντῃ ταθεὶς ἔφθακεν.
οὗτος δ’ ἐστὶ
ψυχῶν ἀσωμάτων οἶκος, ἐπειδὴ πάντα τῷ ποιητῇ τὰ τοῦ κόσμου
μέρη καλὸν ἔδοξεν εἶναι ζῴων ἀναπληρῶσαι. διὰ τοῦτο γῇ μὲν τὰ
χερσαῖα ἐγκατεσκεύαζε, θαλάτταις δὲ καὶ ποταμοῖς τὰ ἔνυδρα, οὐρανῷ
δὲ τοὺς ἀστέρας — καὶ γὰρ ἕκαστος τούτων οὐ μόνον ζῷον, ἀλλὰ καὶ
νοῦς ὅλος δι’ ὅλων ὁ καθαρώτατος εἶναι λέγεται —· ὥστε καὶ ἐν τῷ
λοιπῷ τμήματι τοῦ παντός, ἀέρι, ζῷα γέγονεν. εἰ δὲ μὴ αἰσθήσει
καταληπτά, τί τοῦτο; καὶ ψυχὴ γὰρ ἀόρατον.
καὶ μὴν εἰκός γε ἀέρα
γῆς μᾶλλον καὶ ὕδατος ζῳοτροφεῖν, διότι καὶ τὰ ἐν ἐκείνοις οὗτος
ἐψύχωσεν· ἐποίει γὰρ αὐτὸν ὁ τεχνίτης ἀκινήτων μὲν σωμάτων ἕξιν,
κινουμένων δὲ ἀφαντάστως φύσιν, ἤδη δὲ ὁρμῇ καὶ φαντασίᾳ χρῆσθαι
δυναμένων ψυχήν.
οὐκ ἄτοπον οὖν, δι’ οὗ τὰ ἄλλα ἐψυχώθη, ψυχῶν
ἀμοιρεῖν; διὸ μηδεὶς τὴν ἀρίστην φύσιν ζῴων τοῦ ἀρίστου τῶν περιγείων,
ἀέρος, ἀφαιρείσθω· οὐ γὰρ μόνος ἐκ πάντων ἔρημος οὗτος, ἀλλ’
οἷα πόλις εὐανδρεῖ πολίτας ἀφθάρτους καὶ ἀθανάτους ψυχὰς ἔχων
ἰσαρίθμους ἄστροις.
τούτων τῶν ψυχῶν αἱ μὲν κατίασιν ἐνδεθησόμεναι
1 καὶ ante ἐνυπνιάσθη add. Η ἠνυπνιάσθη GP φησί MA: φησὶν οὑν ceteri ἐν τῇ γῇ scripsi (cf. § 3. 144): εἰς τὴν γῆν GFHP, om. MA
3 ὁ δὲ—αὐτῆς M) MA: om. ceteri
4 τῶ MA: τῶ λεγομένω ceteri 4.
5 λέγεται συμβολικῶς GFP, λέγεται om. Η
5 ὁ om. GFHP, sed G μὲν scripsit, tum rursus del. κορυφὴ] κεφαλὴ Η δὲ GFHP ὁ οὐρανός M
7 τῶν Turn.: τοῖς codd. τῆς G)
8 γῆς GFHP: τῆς MA ὁ om. F δέ ἐστι GFHP
10 ἀναπλῆσαι GFHP
11 ἐγκατεσκεύασε GFP, ἐγκατεσκεύασται H θαλάττη GFHP ποταμοὶ F
12 ἕκαστον HP ζώων G
13 ὅλος] ὅλων P ὁ vid. secl.
14 ἀέρος F γεγονέναι #x003E; conicio
16 διὰ τί, ὅτι GFHP ἐν om. H1P1 οὕτως F
17 μὲν om. P
18 ἀφαντάστως—δὲ om. φύσεων Α ἡδῆ] ἔτι coni. Mang. χρᾶσθαι F
19 καὶ post οὐ add. GFHP, fort. recte (cf. lin. 16) 20.
21 περιγείων] στοιχείων coni. Cohn
21 ἀφαιρεῖσθαι A μόνον Η
22 εὐανδρεῖ GFH: εὐανδρὴς Α, εὔανδρος MP ἔχων ψυχὰς GFHP 23—235,7 ἰσαρίθμους — αἰῶνα om. MA
1 sqq. cf. Origenem Contra Celsum VI
21 (Proleg. vol. I p. LXXXXVII).
τούτων αἱ μὲν τὰ σύντροφα καὶ συνήθη τοῦ
δεσμωτήριον μὲν καὶ τύμβον ἐκάλεσαν τὸ σῶμα, φυγοῦσαι δ’
ὥσπερ ἐξ εἱρκτῆς ἢ μνήματος ἄνω κούφοις πτεροῖς πρὸς αἰθέρα ἐξαρθεῖσαι
μετεωροπολοῦσι τὸν αἰῶνα.
ἄλλαι δ’ εἰσὶ καθαρώταται καὶ ἄρισται, μειζόνων φρονημάτων καὶ θειοτέρων ἐπιλαχοῦσαι, μηδενὸς μὲν
τῶν περιγείων ποτὲ ὀρεχθεῖσαι τὸ παράπαν, ὕπαρχοι δὲ τοῦ πανηγεμόνος,
ὥσπερ μεγάλου βασιλέως ἀκοαὶ καὶ ὄψεις, ἐφορῶσαι πάντα καὶ
ἀκούουσαι.
ταύτας δαίμονας μὲν οἱ ἄλλοι φιλόσοφοι, ὁ δὲ ἱερὸς λόγος ἀγγέλους εἴωθε καλεῖν προσφυεστέρῳ χρώμενος ὀνόματι· καὶ γὰρ τὰς τοῦ πατρὸς ἐπικελεύσεις τοῖς ἐγγόνοις καὶ τὰς τῶν ἐγγόνων χρείας τῷ πατρὶ διαγγέλλουσι.
παρὸ καὶ ἀνερχομένους αὐτοὺς καὶ κατιόντας
εἰσήγαγεν, οὐκ ἐπειδὴ τῶν μηνυσόντων ὁ πάντῃ ἐφθακὼς θεὸς δεῖται,
ἀλλ’ ὅτι τοῖς ἐπικήροις ἡμῖν συνέφερε μεσίταις καὶ διαιτηταῖς λόγοις
χρῆσθαι διὰ τὸ τεθηπέναι καὶ πεφρικέναι τὸν παμπρύτανιν καὶ τὸ
μέγιστον ἀρχῆς αὐτοῦ κράτος.
οὗ λαβόντες ἔννοιαν ἐδεήθημέν ποτέ τινος τῶν μεσιτῶν λέγοντες· „λάλησον σὺ ἡμῖν, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς
ἡμᾶς ὁ θεός, μή ποτε ἀποθάνωμεν“ (Exod. 20, 19). οὐ γὰρ ὅτι κολάσεις,
ἀλλ’ οὐδ’ ὑπερβαλλούσας καὶ ἀκράτους εὐεργεσίας χωρῆσαι δυνάμεθα,
ἃς ἂν αὐτὸς προτείνῃ δι’ ἑαυτοῦ μὴ χρώμενος ὑπηρέταις ἄλλοις.
παγκάλως δὲ ἐστηριγμένον ἐν τῇ γῇ διὰ συμβόλου κλίμακος φαντασιοῦται τὸν ἀέρα· τὰς γὰρ ἀναδιδομένας ἐκ γῆς ἀναθυμιάσεις
2 om. F ἀριθμοὺς] ὁρισμοὺς FL2
3 θνητοῦ om. PL
9 ἐπιγείων Α
10 post ὥσπερ add. γὰρ G ἀκοαὶ] ὀφθαλμοὶ H2 ὄψεις MA: ὦτα ceteri ἀφορῶσαι GFHP
11 ὁ δὲ ἱερὸς λόγος GFHP: Μωυσῆς Μωσῆς A) δ’ MA
12 ὁρώμενος Α
13 ἐπικλήσεις G ἐκγόνοις GFHP ἐκγόνων GFHP
14 αὐτοὺς post κατιόντας transpos. GHP
15 πάντῃ scripsi: πάντα codd., ἐπὶ πάντα coni. Cohn. post ἐφθακὼς add. εἰδέναι GFHP δεῖται θεός GFHP
16 παραιτηταῖς coni. Mang.
17 περιφρικέναι H
18 ἀρχῆς om. Α αὐτοκρατοῦς οὐ λαβόντες G
19 μέσων GFHP σὺ om. GFHP
20 ποτε om. GFHP θεοῦ γάρ #x003E; ὅτι conicio
21 οὐδέ GFHP
22 ἅς] ὡς F
23 δ’ GFHP ἐστηριγμένος GFHP συμβόλων Α post κλίμακος add. ὁ καὶ pro ὁ Fv) δονούμ·ενος GFHP, quod dittographia vocis ἀναδιδομένας videtur, οὐ δονούμενον coni. Mang.
10 cf. Xen. Cyrop. VIII 2,10 τοὺς βασιλέως καλουμένους ὀφθαλμοὺς καὶ τὰ βασιλέως ὦτα.
λέγεται γοῦν, ὅτι σελήνη πίλημα μὲν
ἄκρατον αἰθέρος οὔκ ἐστιν, ὡς ἕκαστος τῶν ἄλλων ἀστέρων, κρᾶμα
δὲ ἔκ τε αἰθερώδους οὐσίας καὶ ἀερώδους· καὶ τό γε ἐμφαινόμενον
αὐτῇ μέλαν, ὃ καλοῦσί τινες πρόσωπον, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τὸν ἀναμεμιγμένον
ἀέρα, ὃς κατὰ φύσιν μέλας ὢν ἄχρις οὐρανοῦ τείνεται.
ἄνω δὲ καὶ κάτω διὰ πάσης
αὐτὴν καὶ τοῦ θνητοῦ διαζευγνύντες καὶ τὴν θέαν ὧν ἄξιον ὁρᾶν μόνων
ἐπιδεικνύμενοι, ὁπότε δὲ κατέρχοιντο, οὐ καταβάλλοντες — οὔτε γὰρ
θεὸς οὔτε λόγος θεῖος ζημίας αἴτιος —, ἀλλὰ συγκαταβαίνοντες διὰ
φιλανθρωπίαν καὶ ἔλεον τοῦ γένους ἡμῶν, ἐπικουρίας ἕνεκα καὶ συμμαχίας,
ἵνα καὶ τὴν ἔτι ὥσπερ ἐν ποταμῷ, τῷ σώματι, φορουμένην
ψυχὴν σωτήριον πνέοντες ἀναζωῶσι.
ταῖς μὲν δὴ τῶν ἄκρως κεκαθαρμένων
διανοίαις ἀψοφητὶ μόνος ἀοράτως ὁ τῶν ὅλων ἡγεμὼν ἐμπεριπατεῖ
— καὶ γάρ ἐστι χρησθὲν τῷ σοφῷ θεοπρόπιον, ἐν ᾧ λέγεται·
"περιπατήσω ἐν ὑμῖν, καὶ ἔσομαι ὑμῶν θεός“ (Lev. 26, 12) —, ταῖς
δὲ τῶν ἔτι ἀπολουομένων, μήπω δὲ κατὰ τὸ παντελὲς ἐκνιψαμένων τὴν
ῥυπῶσαν καὶ κεκηλιδωμένην
ὅσα δὲ
1 om. GFH 1.
2 γῆν εἶναι HP
2 τὴν κεφαλὴν MA δ’ GFHP
3 ἀέρος Α
4 καὶ ἀερώδους οὐσίας GFHP τό] τοι A ἐμφερόμενον Turn.
6 ἄχρι F
7 συμβολικῶς λεγομένη GFHP
8 ἐστί MA: τις ἦν GFHP δὲ GF τὴν om. Α, fort. recte ἧς MA: ἧ G, ἢ FHP
9 post prius τὸ add. σωματοειδὲς GFHP δὲ τὸ ὡς ἂν conicio
12 μόνον MGF
14 ὁ θεὸς FHP post λόγος add. ὁ GFP
15 ἕνεκεν Α
17 σωτήριον MA: τά σωτήρια ceteri, σωτηρίαν conicio πνέοντες scrtpsi: πνείοντες MA, ἀναπνέοντες ceteri, ἐμπνέοντες conicio ἀναζωώσωσιν GFH, ἀναζώσωσι P (sed ω s. s. P2), ἀνασώσωσι Turn., ἀναζωπυρῶσιν conicio 17.
18 ἐκκεκαθαρμένων GFHP
18 post μόνος add. καὶ A(?)v post ὅλων add. θεὸς καὶ GFHP
19 θεοπρόπειον GF
21 ἀπολυομένων F
22 ῥυπωθεῖσαν HP κηλιδομένην Α ο ex ῳ corr.) ἐν addidi σώματι G σώμασι βαρέσι om. Α
23 δόγμασιν scripsi: ὄμμασιν codd., ῥύμμασιν Mang.
εἰσαεὶ διαφυλάττοιτο.
ἴσως δὲ καὶ τὸν ἑαυτοῦ βίον ὁ ἀσκητὴς φαντασιοῦται κλίμακι ἐοικότα· φύσει γὰρ ἀνώμαλον πρᾶγμα ἄσκησις,
τοτὲ μὲν προϊοῦσα εἰς ὕψος, τοτὲ δ’ ὑποστρέφουσα πρὸς τοὐναντίον,
καὶ τοτὲ μὲν καθάπερ ναῦς εὐπλοίᾳ τῇ τοῦ βίου, τοτὲ δὲ δυσπλοίᾳ
χρωμένη. ἑτερήμερος γάρ, ὡς ἔφη τις, τῶν ἀσκητῶν ὁ βίος, ἄλλοτε
μὲν ζῶν καὶ ἐγρηγορώς, ἄλλοτε δὲ τεθνεὼς ἢ κοιμώμενος.
καὶ τάχα οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦτο λέγεται· σοφοὶ μὲν γὰρ τὸν ὀλύμπιον καὶ οὐράνιον χῶρον ἔλαχον οἰκεῖν, ἄνω φοιτᾶν ἀεὶ μεμαθηκότες, κακοὶ δὲ τοὺς ἐν Ἅιδου μυχούς, ἐξ ἀρχῆς ἄχρι τέλους ἀποθνῄσκειν ἐπιτετηδευκότες καὶ εἰς γῆρας ἐκ σπαργάνων φθορᾶς ἐθάδες ὄντες.
οἱ δ’ ἀσκηταὶ —
μεθόριοι γὰρ τῶν ἄκρων εἰσὶν — ἄνω καὶ κάτω πολλάκις ὡς ἐπὶ κλίμακος βαδίζουσιν, ἢ ὑπὸ τῆς κρείττονος μοίρας ἀνελκόμενοι ἢ ὑπὸ τῆς
χείρονος ἀντισπώμενοι, μέχρις ἂν ὁ τῆς ἁμίλλης καὶ διαμάχης ταύτης
βραβευτὴς θεὸς ἀναδῷ τὰ βραβεῖα τάξει τῇ βελτίονι, τὴν ἐναντίαν
εἰσάπαν καθελών.
ὅπερ οὐκ ἄξιον ἡσυχασθῆναι. τὰ ἀνθρώπων πράγματα κλίμακι πέφυκεν
ἐξομοιοῦσθαι διὰ τὴν ἀνώμαλον
ἡ μία γάρ, ὡς
1 κακῶν scripsi: κατὰ τῶν MA, κακὰ κἀκ τῶν FHP, κακὰ ἐκ τῶν G, κακὰ κακῶν coni. Mang. εἰς τὰ add. G2) ἀγαθὰ GFHP
2 σπούδασον HP post ἄγιον add. ἴνα AP2 —
5 διαίτημα ἐνδιαίτημα scripsi, v. ad lin. 2) — διαφυλάττοιτο traduntur p. 238,5 post γίνονται, huc transtuli Mangeii coniecturam secutus. cf. ad p. 238,
5 7 bis ποτὲ D Anton. εἰς ὕψος ἰοῦσα D Anton. δὲ GFHP
8 ποτὲ D Anton. εὐπλοίᾳ] ἐκ πλοίου Α τῆ τοῦ βίου D Anton.: om. codd. ποτὲ D Anton.
9 γάρ om. Anton.
10 τετηκὼς A Anton.
11 τοῦτο] καὶ τοῦτο G λέγεται GFHP Anton.: λέλεκται MA 11.
12 γὰρ τὸν ἀνθρώπινον χῶρον Anton.
13 ᾄδῃ Anton. ἀποθνῄσκειν om. G
14 φθορᾶς add. H2
15 γὰρ om. Anton.
17 ἀντικροτούμενοι FL2
18 ἀποδῶ e corr. G
19 καθέλκων GFHP, ἀνέλκων prius L δέ τι GFHP ἐμφαίνει et #x003E; εἴδωλον coni. Cohn τῷ εἰδώλῳ conicio
20 τῶν ἀνθρώπων lo. Lyd. 21. 238,1 ἐν μιᾷ γὰρ . . . ἡμέρᾳ lo. Lyd.
6 —
19 DR fol. 212v Anton. Mel. 1143 col. 1116 ἀνώμαλον φύσει ἡ ἄσκησις — καθελών. DR iam lin.
9 χρωμένη desinit. 9.
10 cf. Hom. Od. λ 303. 304.
20 — 238,5 lo. Lydus De mens. IV,
7 p. Β.. τὰ — γίνονται (Elter, Hist. gnomol. p. 119). 237,21. 238,1 Eur. fr. 420N.
ἢ οὐκ ἄρχοντες μὲν ἐξ ἰδιωτῶν, ἰδιῶται δ’ ἐξ ἀρχόντων,
πένητες δ’ ἐκ πλουσίων καὶ ἐκ πενήτων πολυχρήματοι καὶ ἔνδοξοι
μὲν ἐξ ἠμελημένων, ἐπιφανέστατοι δὲ ἐξ ἀδόξων ἀεὶ γίνονται καὶ
ἰσχυροὶ μὲν ἐξ ἀσθενῶν, ἐκ δὲ ἀδυνάτων δυνατοὶ καὶ συνετοὶ μὲν ἐξ
ἀφραινόντων, εὐλογιστότατοι δὲ ἐκ παραπαιόντων·
καὶ ὁδός τις ἥδ’ ἐστὶν ἄνω καὶ κάτω τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων, ἀστάτοις καὶ ἀνιδρύτοις χρωμένη συντυχίαις, ὧν τὸ ἀνώμαλον οὐκ ἀδήλοις ἀλλὰ σαφέσι τεκμηρίοις ὁ ἀψευδέστατος ἐλέγχει χρόνος.
ἀθέατα· τὸν γὰρ κόσμον ἅπαντα ἐξάψας ἑαυτοῦ καὶ ἀναρτήσας τὴν
τοσαύτην ἡνιοχεῖ φύσιν.
μηδεὶς δ’ ἀκούων, ὅτι ἐπεστήρικτο, νομισάτω
τι συνεργεῖν θεῷ πρὸς τὸ παγίως στῆναι, ἀλλ’ ἐκεῖνο λογισάσθω, ὅτι
τὸ δηλούμενον ἴσον ἐστὶ τῷ στήριγμα καὶ ἔρεισμα καὶ ὀχυρότης καὶ
βεβαιότης ἁπάντων ἐστὶν ὁ ἀσφαλὴς θεός, ἐνσφραγιζόμενος οἷς ἂν
ἐθέλῃ τὸ ἀσάλευτον· ἐπερείδοντος γὰρ καὶ συστηρίζοντος αὐτοῦ μένει
τὰ συσταθέντα ἀνώλεθρα κραταιῶς.
ὁ τοίνυν ἐπιβεβηκὼς τῇ οὐρανοῦ
κλίμακι λέγει τῷ φαντασιουμένῳ τὸ ὄναρ· „ἐγὼ κύριος ὁ θεὸς Ἀβραὰμ
3 παντοίαις et τροπαῖς lo. Lyd. μεταβαλλόντων codd.: μεταβάλλοντος
Lyd.
3 ἦ V δὲ GFHP
4 δὲ GFHP alterum ἐκ om. Α
5 ἀεὶ om. H1P lo. Lyd. —7 καὶ ἰσχυροὶ — παραπαιόντων huc transtuli, traduntur p. 237,2 post ἅγιον ἰσχυρὰ, αἰσθενούσης ἀσθενεστάτης v), ἀδυνάτου δυνατὴ, συνετὴ, ἀφραινούσης, εὐλογιστοτάτη, παραπαιούσης H2; ἰσχυρὰ, δυνατὴ, συνετὴ, εὐλογιστότατος F2
7 ἥδ’ MAF: ἧ GH2, om. H1P
8 prius καὶ om. Α ἀνθρωπίνων AGH 8.
9 ἀιδρύτοις GFHP
9 χρωμένοις P, χρωμένων conicio ὧν om. GFH1P1 ἀλλήλοις GF1P
10 φιλοψευδέστατος GFHP
11 ὃν ἀνεστηριγμένον M
12 κυρίου Α ὡς om. GFHP1 νεὸς Α ὡς om. GFΗP1 νεὸς Α
14 θρεμμάτων GFHP ἐπ’ οὐρανοῦ om. G
15 αἰσθητῶν MA (Turn.): αἰσθητικῶν GFHP ἀκηράτων coni. Mang. φύσεων, ἐπὶ #x003E; conicio ὅσαπερ ἀθέατα καὶ θεατά GFHP
17 ἡνιοχεῖσθαι Α
18 συνεργεῖν τι τι om. P, H1?) τῶ θεῶ GFP (H1, τὸν θεὸν H2) ἐκείνω Α ὅτι om. MA
19 τῳ] τὸ G, prius A καὶ ἔρεισμα om. GFHP ἰσχυρότης ρότης GFHP
20 6 ἀσφαλὴς ἐστι θεός GF,
6 ἀσφαλὴς θεός ἐστιν HP
21 ὑπερείδοντος coni. Mang. στηρίζοντος F, fort. recte μενεῖ GFHP 22.
23 τὴν οὐράνιον κλίμακα G
23 6 om. MA
ἐπικληθεὶς ἑκάτερον, ἵνα τὸν αὐτὸν ὅ τε κόσμος ἅπας καὶ ὁ φιλάρετος
ἔχῃ κλῆρον· ἐπεὶ καὶ λέλεκται· „κύριος αὐτὸς κλῆρος αὐτῷ“
(Deut. 10, 9).
καὶ αὐτοδιδάκτου καὶ αὐτομαθοῦς φύσει περιγινομένης σύμβολον
ἐπιστήμης ἐστίν, ὁ δὲ Ἀβραὰμ διδασκομένης· καὶ τῷ μὲν αὐτόχθονι
καὶ αὐθιγενεῖ συμβέβηκεν εἶναι, τῷ δὲ μετανάστῃ καὶ ἐπηλύτῳ.
τὴν γὰρ χαλδαΐζουσαν ἀλλογενῆ καὶ ἀλλόφυλον γλῶτταν τῶν περὶ ἀστρονομίαν
μετεωρολεσχῶν ἀπολιπὼν ἐπὶ τὴν ἁρμόττουσαν λογικῷ ζῴῳ
παρεγένετο, τὴν τοῦ πάντων αἰτίου θεραπείαν.
οὗτος μὲν δὴ ὁ τρόπος δυεῖν δυνάμεων τῶν ἐπιμελησομένων ἐστὶ χρεῖος, ἡγεμονίας καὶ εὐεργεσίας,
ἵνα τῷ μὲν κράτει τοῦ ἡγεμόνος ὑπακούῃ τῶν νομοθετουμένων,
τῷ δὲ χαριστικῷ μεγάλα ὠφελῆται, ὁ δ’ ἕτερος τῆς κατὰ τὸ χαρίζεσθαι μόνης· οὐ γὰρ ὑπὸ νουθετούσης ἀρχῆς ἐβελτιώθη, φύσει περιπεποιημένος
τὸ καλόν, ἀλλὰ διὰ τὰς ὀμβρηθείσας ἄνωθεν δωρεὰς ἀγαθὸς καὶ τέλειος ἐξ ἀρχῆς ἐγένετο.
χαριστικῆς μὲν οὖν δυνάμεως θεός, βασιλικῆς δὲ κύριος ὄνομα. τί οὖν ἄν τις εἴποι πρεσβύτερον ἀγαθὸν
ἢ τὸ τυχεῖν ἀκράτου καὶ ἀμιγοῦς εὐεργεσίας, τί δὲ νεώτερον ἢ τὸ
κεκραμένης ἔκ τε ἡγεμονίας καὶ δωρεᾶς; ὅ μοι δοκεῖ συνιδὼν ὁ ἀσκητὴς
εὔξασθαι θαυμασιωτάτην εὐχήν, ἵνα αὐτῷ γένηται κύριος εἰς θεόν
(Gen. 28, 21)· ἐβούλετο γὰρ μηκέτι ὡς ἄρχοντα εὐλαβεῖσθαι, ἀλλ’ ὡς
εὐεργέτην ἀγαπητικῶς τιμᾶν.
ἆρ’ οὐχὶ τούτοις καὶ τοῖς παραπλησίοις
1 prius ὁ om. MA
2 τὸ] καὶ H2 τέρμα MA: ὅραμα ceteri, ἔρυμα conicio βεβαιότητος H
3 ἀπεδίδαασκεν GP1, ἐπεδίδασκεν Η ὅτι ὁ]
6 γὰρ P(H1)
4 αὐτῶν Α, αὐτοῦ coni. Mang. post αὐτῷ add. ἀνθρώπων GFHP πατρῴων V
6 αὐτὸς] αὐτῶ MA
8 παρέργως δὲ νομίσης GFHP
9 καὶ θεόν om. G
10 περιγενομένης A(?)HP, γινομένης coni. Cohn
1 1 τῷ MA: αὐτῶ GFHP
12 ἰθαγενεῖ Α, αὐτογενεῖ GFHP ἐπιλύτω AGF1P
13 ἀλλόφυλλον FHP
15 παρεγένετο A: παρήγετο ceteri τὴν fort. secl.
16 δυοῖν HP καὶ MA: τε καὶ ceteri
17 ὑπακούει G
18 μεγάλως Η ὠφελεῖται FH2
19 νομοθετούσης coni. Mang. 20.
21 ἀγαθάς G
21 ὁ θεός GFHP
22 ὀνόματι οὖν G1FP
23 prius τό] τῶ P
24 κεκραμένον GFHP δωρεᾶς] εὐεργεσίας coni. Mang.
25 κύριος γένηται transp. HP
ἱερῶν λόγων φέγγος ἡμᾶς μυσταγωγῶν ἐπιδείξῃς τὰ κατάκλειστα καὶ
ἀτελέστοις ἀόρατα κάλλη.
σοὶ μὲν δὴ ταῦτα ποιεῖν ἐμπρεπές· ψυχαὶ
δ’ ὅσαι θείων ἐρώτων ἐγεύσασθε, καθάπερ ἐκ βαθέος ὕπνου διαναστᾶσαι καὶ τὴν ἀχλὺν ἀποσκεδάσασαι πρὸς τὴν περίβλεπτον θέαν ἐπείχθητε
μεθέμεναι τὸν βραδὺν καὶ μελλητὴν ὄκνον, ἵν’ ὅσα θεάματα καὶ ἀκούσματα
τῆς ὑμετέρας ἕνεκα ὠφελείας ὁ ἀγωνοθέτης εὐτρέπισε κατανοήσητε.
τοῦ πατρός σου„ — καίτοι πάππος οὗτος ἦν — καὶ πάλιν „ὁ θεὸς
Ἰσαάκ„ (Gen. 28, 13), εἶτ’ οὐ προστίθησι „τοῦ πατρός σου„.
οὔκουν
ἄξιον τὴν τούτων αἰτίαν ἐρευνῆσαι; πάνυ γε. τίς οὖν ἐστι, μὴ παρέργως σκοπήσωμεν. τὴν ἀρετὴν ἢ φύσει ἢ ἀσκήσει ἢ μαθήσει
περιγίνεσθαί φησι, διὸ καὶ τρεῖς τοὺς γενάρχας τοῦ ἔθνους σοφοὺς
1 διάνοιαν GFn’P: τὴν διάνοιαν Η2, διανοίᾳ MA ὀξυδορκῆσαι HP, όξυδερκῆσαι GF
2 φυσιογνωμονεῖν FHP: φύσει εὐγνωμονεῖν MA, φησὶν ἀγνωμονεῖν G
3 ἐφορμᾶν G κἂν] καὶ G κἄν ἡμεῖς om. F τῆς om. M 3.
4 σπουδάζομεν A
4 δυνάμεθα AG u) ἱεροφάντα MA:
6 ἱεροφάπης ceteri ὑπήχει scripsi: ὑφήχει M, ὑφηχεῖ A, ὑπηχεῖ ceteri
5 ἐπιστάτει M: ἐπὶ στάσει Λ, ἐφίσταται ceteri ἐγχρίων AGFH^: ἐγχρείων MH’P ἀπείπῃ Α G ἱερῶν MA (G’, coni. Mang.): ἱερὸν ceteri ἐπιδείξῃ GH, ἐπιδείξει FP τὰ per errorem om. Mang. κάλλιστα GFHP, tura spat.
2 litt. G 8.
9 διαναστὰς Α
9 καὶ MA Pal.: om. ceteri ἀποσκεδάσασαι MAFP Pal.: ἀποσκεδάσασθε GH, tum καὶ add. G-, ras. in Η περίβλητον MA, περίκλυτον Pal., περιμάχητον conicio
10 μεθέμενοι A μελλητὸν M, μελητὴν GF
11 ἡμετέρας Α Turn. εὐτρέπισε Cohn: ηὐτρέπισε M.\II, εὐτρέπισται GF, ηὐτρἐηὐτρέπισταί P IG ἐφήμισεν GFP’, εὐφήμισεν H
17 σου om. GFHP
18 οὐκοῦν MAP 1’J τί G
20 σκοπῶμεν, fort. recte μαθήσει ἢ ἀσκήσει transp. GF 20.
21 παραγίνεσθαί Turn.
21 φησί MAG (coni. Mang.): φασί FHP
ὁ μὲν γὰρ πρεσβύτατος αὐτῶν Ἀβραὰμ ἡγεμόνι ὁδοῦ τῆς πρὸς τὸ καλὸν ἀγούσης ἐχρήσατο διδασκαλίᾳ, ὡς ἐν
ἑτέροις, ὡς ἂν οἷόν τε ᾖ, δείξομεν, ὁ δὲ μέσος Ἰσαὰκ αὐτηκόῳ καὶ αὐτομαθεῖ
τῇ φύσει, ὁ δὲ τρίτος Ἰακὼβ ἀσκητικαῖς μελέταις, καθ’ ἃς οἱ
ἔναθλοι καὶ ἐναγώνιοι πόνοι.
τριῶν οὖν τρόπων ὑπαρχόντων, ἐξ ὧν σοφία περιγίνεται, τοὺς ἄκρους μάλιστα συμβέβηκεν ἡνῶσθαι· τὸ γὰρ
ἀσκήσει ἔγγονον τοῦ μαθήσει, τὸ δὲ φύσει συγγενὲς μὲν — ὑποβέβληται
γὰρ ὡς ῥίζα πᾶσιν —, ἀνανταγωνίστου δὲ καὶ ἑτοίμου γέρως
ἔλαχεν.
ὥστε εἰκότως Ἀβραὰμ ὁ βελτιωθεὶς διδασκαλίᾳ πατὴρ Ἰακὼβ λέγεται, τοῦ μελέτῃ συγκροτηθέντος, οὐκ ἄνθρωπος ἀνθρώπου μᾶλλον ἢ δύναμις ἀκουστικὴ πρὸς μάθησιν ἑτοιμοτάτη δυνάμεως ἀσκητικῆς καὶ ἐπιτηδείου πρὸς ἄθλησιν.
ἐὰν μέντοι ὁ ἀσκητὴς οὗτος εὐτόνως δράμῃ πρὸς τὸ τέλος καὶ τηλαυγῶς ἴδῃ ἃ πρότερον ἀμυδρῶς ὠνειροπόλει,
μετατυπωθεὶς τῷ κρείττονι χαρακτῆρι καὶ προσαγορευθεὶς Ἰσραήλ,
ὁ θεὸν ὁρῶν, ἀντὶ τοῦ πτερνίζοντος Ἰακὼβ πατέρα οὐκέτι τὸν μαθόντα
Ἀβραάμ, ἀλλὰ τὸν φύσει γεννηθέντα ἀστεῖον Ἰσαὰκ ἐπιγράφεται.
ταῦτα δὲ οὐκ ἐμός ἐστι μῦθος, ἀλλὰ χρησμὸς ἐν ταῖς ἱεραῖς ἀναγεγραμμένος στήλαις. „ἀπάρας“ γάρ φησιν „Ἰσραὴλ αὐτὸς καὶ πάντα τὰ
αὐτοῦ ἦλθεν ἐπὶ τὸ φρέαρ τοῦ ὅρκου, καὶ ἔθυσε θυσίαν τῷ θεῷ τοῦ
πατρὸς αὐτοῦ Ἰσαάκ“ (Gen. 46, 1). ἆρ’ ἤδη κατανοεῖς, ὅτι οὐ περὶ
φθαρτῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’, ὡς ἐλέχθη, περὶ φύσεως πραγμάτων ἐστὶν
ὁ παρὼν λόγος; ἰδοὺ γὰρ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον τοτὲ μὲν Ἰακὼβ ὀνομάζεται
πατρὸς Ἀβραάμ, τοτὲ δὲ Ἰσραὴλ πατρὸς Ἰσαὰκ καλεῖται διὰ
τὴν ἠκριβωμένην αἰτίαν.
1 πάντας MA: πολίτας ceteri ἀνέγραφεν M: ἀνέγραψεν GFHP, ἀναγέγραφεν Α, fort. recte
4 ἄν om. M ᾖ om. Α, ἦν Turn. δείξωμεν GFHP, ἐδείξαμεν Turn. μεσαίτατος GFHP
6 καὶ] καὶ οἱ Α
7 παραγίνεται Turn.
8 ἔκγονον GFHP
9 ἀνταγωνίστου G
10 βελτιωθεὶς εἰς διδασκαλίαν GFHP
12 ante πρὸς add. ἡ καὶ A
13 αἴσθησιν GFHP οὕτως M συντόνως bene coni. Mang.
14 τὸ om. F - διαυγῶς GFHP 14.
15 ἀερ, tum ras., οπόλει P
18 δέ om. GFGP ἱεραῖς om. MA 18.
19 ἀναγεγραμμέναις Α στήλαις ἀναγεγραμμένος transp. M
19 αὐτός om. HP
21 ἄρα δὴ GFHP
23 ὁτὲ GFHP
24 prius πατρὸς] πρὸς F ὁτὲ FHP Ἰσαὰκ om. F
27 6 om. MA 27.
28 τἀκόλουθον GFHP
28 ὅτι A φοβησόμεθα F τὸ om. A
διὰ τοῦτο καὶ τὴν γῆν, λέγω δὲ τὴν παμφορωτάτην
καὶ εὐκαρποτάτην ἀρετήν, ἐφ’ ἧς καθεύδει ὁ ἀσκητὴς ἀναπαυόμενος
τῷ τὸν μὲν αἰσθήσεως κοιμᾶσθαι βίον, τὸν δὲ ψυχῆς ἐγρηγορέναι,
δώσειν ὁμολογεῖς (Gen. 28, 13), ἀποδεξάμενος αὐτοῦ τὴν εἰρηνικὴν
ἀνάπαυσιν, ἣν οὐκ ἄνευ πολέμου καὶ τῶν ἐν πολέμῳ ταλαιπωριῶν
εἵλετο, οὐχ ὅπλα βαστάζων καὶ ἀνθρώπους ἀναιρῶν, ἄπαγε, ἀλλὰ τὸ
ἀντίπαλον ἀρετῆς παθῶν καὶ κακιῶν στῖφος καθαιρῶν.
τὸ δὲ σοφίας
γένος ἄμμῳ γῆς (ibid. 14) ἐξομοιοῦται διά τε πληθὺν ἀπερίγραφον,
καὶ διότι τὰς μὲν τῆς θαλάττης ἐπιδρομὰς ἡ ὑποταίνιος ἄμμος ἀνακρούεται, τὰς δὲ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἀδικημάτων ὁ παιδείας λόγος.
οὗτος δὲ κατὰ τὰς θείας ὑποσχέσεις ἄχρι τῶν περάτων τοῦ παντὸς
εὐρύνεται καὶ τὸν ἔχοντα ἀποφαίνει τῶν τοῦ κόσμου κληρονόμον μερῶν,
φθάνοντα πάντῃ, πρὸς τὰ ἑῷα, πρὸς τὰ ἑσπέρια, τὰ κατὰ μεσημβρίαν,
τὰ προσάρκτια· λέγεται γάρ, ὅτι „πλατυνθήσεται ἐπὶ θάλασσαν καὶ
λίβα καὶ βορρᾶν καὶ ἀνατολάς“ (ibid. 14).
ἔστι δ’ ὁ ἀστεῖος οὐκ
ἴδιον μόνον ἀλλὰ καὶ κοινὸν ἀγαθὸν ἅπασιν, ἐξ ἑτοίμου τὴν ἀφ’ ἑαυτοῦ
προτείνων ὠφέλειαν. ὡς γὰρ ἥλιος ἁπάντων ἐστὶ φῶς τῶν ὄψεις
ἐχόντων, οὕτω καὶ ὁ σοφὸς τῶν ὅσοι λογικῆς κεκοινωνήκασι φύσεως·
ὁ δὲ χρησμὸς οὗτος ἐφαρμόττει καὶ αὐτῷ τινι πρὸς ἑαυτὸν καὶ
2 ἐφήρμοσας GFHP1 ἐμφανεῖς MA: ἐπιφανεῖς ceteri
4 ὑπομείνας GFHP γώριμον P
5 primum τὴν] τοῦ P
6 καὶ εὐκαρποτάτην om. GFHP
8 δοῦναι Α ὡμολόγησεν GFHP, ὡμολόγησας coni. Mang.
10 ἄπαγε om. MA
11 καθαίρων FP τὸ] xto Α
13 τῆς om. Α ἡ om. GFHP ὑπόνιος Α, ὑποτένιος ceteri 13.
14 ἀνακρούει GFHP
15 τὰς om. M
16 ἔχοντα] ἔσχατον P
17 πάν καὶ πρὸς P
19 λίβαν Α
20 ἀίδιον A καὶ om. A 20.
21 ἀφ’ ἑαυτοῦ ἀφ’ αὑτοῦ GHP, ἀπ’ αὐτοῦ MAFN
22 οὕτω D Anton,: om. codtl. N ὁ om. HP1
23 ἐν om. GFHP, ἐν σοὶ om. N
6 γὰρ ἀστεῖος κοινὸν ἀγαθόν ἐστιν ἅπασιν ἅπασιν om. DL), ἐξ — ὠφέλειαν. 21.
22 DL fol. 144v Anton. Melissa I
50 col. 933: ὥσπερ γάρ ὁ ἥλιος — φύσεως.
ἐκείνην καὶ τὴν πόλιν καὶ τὴν χώραν καὶ τὸ ἔθνος ἀμείνονι βίῳ χρῆσθαι.
καθάπερ γὰρ τὰ ἐκθυμιώμενα τῶν ἀρωμάτων εὐωδίας τοὺς πλησιάζοντας ἀναπίμπλησι, τὸν αὐτὸν τρόπον ὅσοι γείτονες καὶ ὅμοροι σοφοῦ, τῆς ἀπ’ αὐτοῦ σπῶντες αὔρας ἐπὶ μήκιστον χεομένης βελτιοῦνται τὰ ἤθη.
ἀρετήν, ἀλλὰ μυρία ὅσα, ἐξ ὧν ἔστιν ὁρμωμένους φρονήσεως ἐφικνεῖσθαι.
ὑποστρέψαι πάλιν.
ἴσως δὲ καὶ τὸ περὶ ἀφθαρσίας ψυχῆς ὑπαινίττεται δόγμα διὰ τούτου· ἀπολιποῦσα μὲν γὰρ τὸν οὐράνιον τόπον,
ὡς καὶ μικρῷ πρότερον ἐλέχθη, καθάπερ εἰς ξένην χώραν ἦλθε τὸ
σῶμα. φησὶ δ’ οὐ μέχρι τοῦ παντὸς καθειργμένην αὐτὴν ὁ γεννήσας
περιόψεσθαι πατήρ, ἀλλ’ οἶκτον λαβὼν λύσειν τὰ δεσμὰ καὶ ἐλευθέραν
1 ἑτέρω πρὸς ἕτερον om. Η, add. L in mg.
2 alt. αἱ om. GFHPN 3.
4 οἰκίαν ἢ κώμην ἡ πόλιν ἡ ἔθνος D
4 τὴν] καὶ τὴν HP
5 ἐκείνην post πόλιν transpos. D primum καὶ] ἡ D καὶ τὴν χώραν om. GFHPND καὶ τὸ ἔθνος om. D 5.
6 χρήσασθαι D -
6 γὰρ om. Α
7 ἀναπίπλησι P1
8 σοφοὶ Α σπῶντες] ὄντες Α
10 δ’ ἐστὶν GFHPN ἀθλούσῃ Α
11 πάντα Η
12 ἂν om. Α γενοίμεθα Turn.: γενώμεθα codd. πλούτου Α: πλοῦτον ceteri σὲ om. Α 12.
13 ἔχοντες σὲ τὸν ἀληθεία μόνον πλοῦτον GFHP
14 μέτρον G
15 πρὸς] πρὸς τὴν F 16.
17 ἐξικνεῖσθαι GFHP
18 ἣν om. F ἀφ’ A αὑτοῦ M
19 μὴ] καὶ Turn. ἐφ’] ὑφ’ Α, πρὸς HP 19.
20 ἐφ’ ἑαυτήν L2 αὑτὸν M
21 τούτων GHP, τοῦτο F οὐρανὸν F
22 μικρὸν GFP
23 καθειρμένην A
24 λύσιν Α
3 —
6 DL fol. 38r DR fol. 33v τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐν γενέσει ζητουμένων: ἐάν τις— χρήσασθαι.
ἔργων γὰρ ἀδιαφοροῦσιν αὐτοῦ οἱ λόγοι. διακινηθεῖσα οὖν καὶ διαναστᾶσα
πρὸς τὰς περὶ τοῦ ὄντος ζητήσεις ἡ ἀσκητικὴ ψυχὴ τὸ μὲν
πρῶτον ὑπετόπησεν εἶναι τὸ ὂν ἐν τόπῳ, μικρὸν δὲ ἐπισχοῦσα τῷ
δυστοπάστῳ τῆς σκέψεως περιδεὴς γίνεται καὶ μετανοεῖν ἄρχεται.
„ἐξηγέρθη“ γάρ φησιν „Ἰακὼβ καὶ εἶπεν, ὅτι ἔστι κύριος ἐν τῷ τόπῳ
τούτῳ, ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν“ (ibid. 16). καὶ ἄμεινον ἦν, εἴποιμ’ ἂν,
ἀγνοεῖν ἢ ἔν τινι θεὸν ὑπολαμβάνειν εἶναι, τὸν περιέχοντα αὐτὸν ἐν
κύκλῳ τὰ πάντα.
ἀπονεμόντων, ἢ ἐντὸς τοῦ κόσμου ἢ ἐκτὸς αὐτοῦ μετακόσμιόν τινα,
τῶν δὲ φασκόντων, ὅτι οὐδενὶ τῶν ἐν γενέσει τὸ ἀγένητον ὅμοιον, ἀλλὰ
τοῖς ὅλοις ὑπερβάλλον, ὡς καὶ τὴν ὠκυδρομωτάτην διάνοιαν ὑστερίζουσαν
μακρῷ τῆς καταλήψεως ὁμολογεῖν ἡττᾶσθαι.
διόπερ εὐθὺς
ἀνέκραγεν· „οὐκ ἔστι τοῦτο“ (ibid.), ὃ ἐδόξασα, „ὅτι ἔστι κύριος ἔν τῳ
τόπῳ“ (ibid. 16)· περιέχει γάρ, ἀλλ’ οὐ περιέχεται κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον.
τοῦτο δὲ τὸ δεικνύμενον καὶ ὁρατόν, ὁ αἰσθητὸς οὑτοσὶ κόσμος, οὐδὲν
ἄρα ἄλλο ἐστὶν ἢ οἶκος θεοῦ (ibid.), μιᾶς τῶν τοῦ ὄντος δυνάμεων,
καθ’ ἣν ἀγαθὸς ἦν.
τὸν δὲ κόσμον οἶκον ὠνόμασε καὶ πύλην τοῦ
πρὸς ἀλήθειαν οὐρανοῦ (ibid. 17) προσεῖπε. τί δὲ τοῦτ’ ἐστί; τὸν ἐκ
2 διά om. Turn. ὑπομνήσεις HP
3 τά om. ’P’ τοι om. MA
4 ἀδιαφοροῦσιν MA: διαφέρουσιν GFHP, ante quod οὐ adci. H2 διακινηθεῖσαν Α 4.
5 διαναστᾶσαν Α
5 μέν om. F
6 ὑπετόπησεν τὸν θεὸν ἐν N
8 γάρ om. MA ἔστη M τῷ om. F
10 τὸν θεὸν GFHPN ὑπολαβεῖν GFHPN
13 οὕτως N, οὗτος coni. Mang.
15 ὑφεστός 2
16 μετὰ κόσμον P(H1)
17 ἀγέννητον AGFN dXXd] ἀλλὰ καὶ GFHPN
20 ἐδόξασας Α ἐστι om. Α τῶ codd. N, in ras. Η, om. Turn.
21 ἀληθινὸν HP
22 δὲ om. GFHPN, δὴ Α
23 ἄρα] ἔτι W? ὄντος] ὄντως θεοῦ LW
25 προεῖπε ’P’ δ’ ἐστὶ τοῦτο FN τὸν ἐκ om. N τὸν] τῶν Α
4 — 245,17 N fol. 151r διακινηθεῖσα — ἅλις.
16 cf. Epicurea p. 240, 33. 242, 3.
οὐδὲ γὰρ ἄλλο τῶν ὄντων οὐδὲν ἀσώματον ἐννοῆσαι δυνατὸν ὅτι μὴ τὴν ἀρχὴν λαβόντας ἀπὸ
σωμάτων· ἠρεμούντων μὲν γὰρ ἐνοήθη τόπος, χρόνος δὲ κινουμένων,
σημεῖα δὲ καὶ γραμμαὶ καὶ ἐπιφάνειαι καὶ συνόλως πέρατα ἀπὸ τῆς
ἐξωτάτω περικειμένης οἷον ἀμπεχόνης.
κατὰ τὸ ἀνάλογον οὖν καὶ ὁ νοητὸς ἀπὸ τοῦ αἰσθητοῦ κόσμος ἐνοήθη, πύλη τις ὢν ἐκείνου. ὡς
γὰρ οἱ βουλόμενοι τὰς πόλεις θεάσασθαι διὰ πυλῶν εἰσίασιν, οὕτως
ὅσοι τὸν ἀειδῆ κόσμον καταλαβεῖν ἐθέλουσιν, ὑπὸ τῆς τοῦ ὁρατοῦ
φαντασίας ξεναγοῦνται. [ὁ δὲ νοητῆς ὑποστάσεως κόσμος ἄνευ ἡστινοσοῦν
σχημάτων ὄψεως, μόνης δὲ διὰ τῆς ἀρχετύπου ἰδέας τῆς ἐν τῷ
διαχαραχθέντι πρὸς τὸ θεαθὲν αὐτῷ εἶδος ἄνευ σκιᾶς μετακληθήσεται,
πάντων αὐτῷ τειχῶν καὶ πάσης πύλης ἀπαρθέντων εἰς τὸ μὴ ἀπό
τινος ἀθρῆσαι, ἀλλ’ αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ἀλέκτῳ τινὶ καὶ δυσερμηνεύτῳ
θέᾳ διιδεῖν κάλλος ἀναλλοίωτον.]
Ἰακώβ. ἐγὼ δὲ εἶπα· τί ἐστι; καὶ εἶπεν· ἀνάβλεψον τοῖς ὀφθαλμοῖς
σου καὶ ἴδε τοὺς τράγους καὶ τοὺς κριοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὰ πρόβατα
καὶ τὰς αἶγας διαλεύκους καὶ ποικίλους καὶ σποδοειδεῖς ῥαντούς.
ἑώρακα γὰρ ὅσα σοι Λάβαν ποιεῖ. ἐγώ εἰμι ὁ
1 ἐν τῷ #x003E; χαραχθέντα κάτα τἀς θείας χάριτας conicio, nisi potius inteipolata sunt (v. ad lin. 11) ; χειροτεχνηθέντι κατὰ τὰς θείας χειρουργίας coni. Markland, διαχαραχθέντι κατὰ τὰς θείας σφραγῖδας Mang.
2 ἔστιν N κατὰ τὴν MAP(H1): τὴν GFN, ἐκ τῆς Η2, κατὰ τὴν #x003E; conicio
3 μετανάβασιν G, μεταναβάσεως
οὐδὲ] οὐδὲν Α
4 οὐδὲν om. GFHP - ἀσωμάτων G
7 ἐξωτάτης Α ἀμπεχομένης Η
8 πύλης ὄντος ἐκείνου coni. Mang., #x003E; πύλη τις ἣν ἐκείνου conicio
9 βουλόμενοι om. G 9.
10 οὕτως ὅσοι MA, in ras. P2: καὶ καθὼς G, καὶ ὥσπερ FN, οὕτως καὶ οἳ in ras. Η2
10 ἀηδῆ M, ἀεὶ δὴ Α τοῦ om. FL ἀοράτου MA
11 —
16 emendatione abstineo, quia haec caelestis urbis imago a christiano interpolata videtur 11.
12 ἤ τινοσοῦν F, εἰς τινοσοῦν P εἰς P2, ut vid.) οὑτινοσοῦν σχήματος G
12 διὰ om. G
13 εἶδος αὐτῶ N
14 ἀρθέντων GFHPN 14.
15 ἀπ’ εἰκόνος coni. Mang.
16 διιδεῖν M, δ’ ἰδεῖν Α: ἰδεῖν ceteri N
17 δὴ MA: οὖν P, om. GFHN
18 ὅνπερ ἀναστὰς v
20 εἶπεν] εἶπέ μοι GFHP τοὺς ὀφθαλμοὺς G
21 σου om. GF
23 σοι om. Turn. alterum
6 om. P
24 τύλην (sic) Α εὔξω FP1
ὁρᾷς ὅτι
θεοπέμπτους ὀνείρους ἀναγράφει ὁ θεῖος λόγος οὐ μόνον τοὺς κατὰ τὸ
πρεσβύτατον τῶν αἰτίων προφαινομένους, ἀλλὰ καὶ τοὺς διὰ τῶν ὑποφητῶν αὐτοῦ καὶ ὀπαδῶν ἀγγέλων, οἳ θείας καὶ εὐδαίμονος μοίρας
πρὸς τοῦ γεννήσαντος ἠξίωνται πατρός. σκόπει μέντοι καὶ τὸ ἀκόλουθον.
ὁ ἱερὸς λόγος τοῖς μὲν ὡς βασιλεὺς ἃ χρὴ πράττειν ἐξ ἐπιτάγματος
παραγγέλλει, τοῖς δὲ ὡς γνωρίμοις διδάσκαλος τὰ πρὸς ὠφέλειαν
ὑφηγεῖται, τοῖς δὲ ὡς σύμβουλος γνώμας εἰσηγούμενος τὰς ἀρίστας τὸ
συμφέρον ἐξ ἑαυτῶν οὐκ εἰδότας μεγάλα ὠφελεῖ, τοῖς δὲ ὡς φίλος
ἐπιεικῶς καὶ μετὰ πειθοῦς πολλὰ καὶ τῶν ἀρρήτων ἀναφέρει, ὧν οὐδένα
τῶν ἀτελέστων ἐπακοῦσαι θέμις.
ἔστι
λογισμοί, φαντασίας ἀπὸ τῶν αὐτῶν πραγμάτων οὐχὶ τὰς αὐτὰς ἀλλ’
ἐναντίας ἔχοντες, ἀνίδρυτον δὲ καὶ τὸ σῶμα, ὡς μηνύουσιν αἱ ἐκ βρέφους
ἄχρι γήρως τῶν ἡλικιῶν ἁπασῶν τροπαί, ἀνίδρυτα δὲ καὶ τὰ
ἐκτὸς ἐπῃωρημένα φορᾷ τύχης ἀεὶ σαλευούσης.
ἕκαστον αὐτῶν ἀνακαλέσαι καὶ ὀνομαστὶ προσειπεῖν, ἵνα τὰ ὦτα ἀνορθιάσαντες, ἡσυχίᾳ καὶ προσοχῇ χρώμενοι, τῶν θεσμῳδουμένων εἰς
ἄληστον μνήμην ἀκούωσιν· ἐπεὶ καὶ ἑτέρωθι λέγεται· „σιώπα καὶ
ἄκουε“ (Deut. 27, 9).
τοῦτον τὸν τρόπον ἐπὶ μὲν τοῦ βάτου Μωϋσῆς
ἀνακαλεῖται — „ὡς γὰρ εἶδε“ φησίν „ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν
αὐτὸν κύριος ἐκ τοῦ βάτου λέγων· Μωυσῆ, Μωυσῆ. ὁ δὲ εἶπε· τί
1 καὶ ἔξελθε om. G
2 γεννήσεως MA
3 θεοπόμπους HP1
4 τῶν αἰτιῶν V, τὸ αἴτιον coni. Mang. 4.
5 προφητῶν MA
6 ἡξίωται A
8 γνώριμος GFHP
9 τὸ] τοὺς τὸ v
10 αὑτῶν G μέγα HP
11 καὶ καταπειθοῦς P πολλὰ] ἀλλὰ G ὧν] οὑν F, rursus del. 11.
12 οὐδὲν οὖν add. F2) αὐτῶν ἀτέλεστον ἀτελὲς G) GFHP
13 ποῦ MA: τὸ ποῦ GFHP 13.
14 προσαποκρίνεται τ’ ἄν τις οἰκεῖος Α
13 ὃ] ὃν Η2, om. Α ἀποκρίνετ’ GF
14 τῷ om. P τά ἀνθρώπεια GFHP μὴ om. P ἀλλὰ] ἀλλὰ καὶ GFHP
15 ἀίδρυτοι GFHP
17 ἀίδρυτον GIIP
18 γήρους GF ἅπασαι GFHP ἀίδρυτα GHP
19 ἀπῃωρημένα AG, fort. recte
21 αὐτὸν Η 21.
22 ἀθρήσαντες GF, ἀθροίσαντες H
22 θεσπιῳδουμένων conicio
24 μὲν om. GFHP τοῦ] τῆς Η Μωσῆς H
26 κύριος MA:
6 θεὸς ceteri τοῦ] τῆς MA Μωσῆ Μωσῆ MA
ἀρχομένου μὲν γάρ φησιν, ὅτι „ὁ θεὸς ἐπείραζε
τὸν Ἀβραὰμ καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Ἀβραάμ, Ἀβραάμ. ὁ δὲ εἶπεν·
ἰδοὺ ἐγώ. καὶ εἶπε· λάβε τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν, ὃν ἠγάπησας,
τὸν Ἰσαάκ, καὶ ἀνένεγκε„, ἤδη δὲ τὸ ἱερεῖον ἐπὶ τὸν βωμὸν
ἀνενηνοχότος, τότε „ἐκάλεσεν αὐτὸν ἄγγελος κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ
λέγων· Ἀβραάμ, Ἀβραάμ. ὁ δὲ εἶπεν· ἰδοὺ ἐγώ. καὶ εἶπε· μὴ ἐπιβάλῃς
τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸ παιδάριον, μηδὲ ποιήσῃς αὐτῷ μηδέν„
(Gen. 22,1. 2. 9 — 12).
εἷς δὲ δὴ τοῦ φιλικοῦ θιάσου καὶ ὁ ἀσκητὴς ὢν εἰκότως προνομίας τῆς αὐτῆς ἀξιωθεὶς ἀνακαλεῖται· „εἶπε γάρ μοι„ φησίν „ὁ ἄγγελος τοῦ θεοῦ καθ’ ὕπνον· Ἰακώβ. ἐγὼ δὲ εἶπα· τί ἐστιν„ (Gen. 31, 11) ;
ἀνακληθεὶς δὲ προσοχῇ χρῆται, τὰ φανέντα
σημεῖα πειρώμενος ἀκριβοῦν, ἔστι δὲ τὰ σημεῖα τῶν λόγων οἷα θρεμμάτων ὀχεῖαί τε καὶ γενέσεις· „ἀναβλέψας„ γάρ φησι „τοῖς ὀφθαλμοῖς
εἶδε τοὺς τράγους καὶ τοὺς κριοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὰ πρόβατα καὶ
τὰς αἶγας„ (Gen. 31, 12).
αἰπολίου μὲν δὴ τράγος, ποίμνης δὲ κριὸς ἡγεμών ἐστι· τὰ δὲ ζῷα ταῦτα δυεῖν λόγων σύμβολα τελείων, ὧν ὁ
μὲν ἕτερος καθαίρει καὶ κενοῖ ψυχὴν ἁμαρτημάτων, ὁ δὲ ἕτερος τρέφει
καὶ πλήρη κατορθωμάτων ἐργάζεται. τοιοῦτοι μὲν οἱ ἡγεμόνες ἐν
ἡμῖν ἀγελάρχαι λόγοι· αἱ δὲ ἀγέλαι προβάτοις καὶ αἰξὶ φερωνύμως διατεθεῖσαι ᾄττουσι καὶ προβαίνουσι μετὰ σπουδῆς πρὸς δικαιοσύνην.
ἀναβλέψας
ἀναλογοῦντας τράγοις καὶ κριοῖς τελείους λόγους ἠκονημένους πρός τε
1 τῆς om. P
4 ἀρχόμενος MA μὲν γάρ φησιν GFHP: φησὶ γὰρ MA
5 alt. Ἀβραάμ om. F
7 ἀνένεγκαι Α
8 ἀνενηνοχότως AF τότε] ὅτι conicio II φιλικοῦ (tH-: φιλιακοῦ ceteri
12 ὢν MA: ὃν ceteri προνομίας τῆς MA: προνομιαστὴς P (sed ν corr.), προοιμιαστὴς GH, προνοίας τῆς F ἀξιωθεὶς om. G
14 ἀνακλιθεὶς Α
15 τῶν om. GFHP
16 γάρ φησι GHP: γὰρ MAF τοὺς ὀφθαλμοὺς G
17 ἴδε conicio
19 δυεῖν Α: δυοῖν M, δυσὶ ceteri
21 01 om. F
22 φερωνύμως Η (man. rec. Α): φερωνυμοῦσαι ceteri 22.
23 διατεθεῖσαι H(P\ Hoesch. in Α): διαθέσει MAP-’, διατεθεὶς GF, φερωνύμως ἔχουσαι δ‘αθέσει conicio
23 ἄττουσι καὶ προβαίνουσι Η2: ἀποῦσαι καὶ προβαίνουσαι ceteri, quod servat Coiin scribens φερώνυμοί εἰσι διαθέσει
24 τότε ὡς HP μεμυηκὸς F, μεμυκὼς HP τῆς] τὸ Η
25 sqq. cf. Ambros. de fuga saeculi 4,22: variarum ovium sibi instituit gregem, sed illum rationabilem, virtutum plurimarum diversitate fulgentem. de lacob II 419.
εὔπαις
γὰρ ὁ γάμος οὗτος οὐ σώματα συμπλέκων, ἀλλ’ εὐφυέσι ψυχαῖς τελείας
ἀρετὰς ἁρμοζόμενος. ἐπιβαίνετε οὖν οἱ σοφίας ὀρθοὶ λόγοι πάντες,
ὀχεύετε, σπείρετε, καὶ ἣν ἂν ἴδητε ψυχὴν βαθεῖαν, εὔγειον, παρθένον,
μὴ παρέλθητε, καλέσαντες δ’ εἰς τὴν ὁμιλίαν καὶ συνουσίαν ἑαυτῶν
τελειώσατε καὶ ἐγκύμονα ἀπεργάσασθε· τέξεται γὰρ πάντα ἀστεῖα,
γενεὰν ἄρρενα „διαλεύκων, ποικίλων, σποδοειδῶν ῥαντῶν“
(Gen. 31, 10).
ἐστί.
βούλεται οὖν τῆς τὸν ἱερὸν σπόρον παραδεξαμένης ψυχῆς
τὰ πρωτότοκα γεννήματα διάλευκα εἶναι, φωτὶ ἐοικότα οὐκ ἀμυδρῷ,
φέγγει δὲ τηλαυγεστάτῳ, οἵα γένοιτ’ ἂν ἀφ’ ἡλιακῶν ἀκτίνων ἄσκιος
ἐν αἰθρίᾳ κατὰ μεσημβρίαν αὐγή· βούλεται δὲ καὶ ποικίλα οὐ πολυμόρφου
καὶ πολυτρόπου λέπρας ἀκαθάρτου τρόπον, διὰ γνώμης ἀβεβαιότητα
χρησόμενα ἀστάτῳ καὶ φορουμένῳ βίῳ, ἀλλὰ γράμμασιν ἐγκεκολαμμένα
καὶ σφραγῖσι διαφόροις, δοκίμοις δὲ πάσαις τετυπωμένα, ὧν
1 πῶς] ὡς Α
2 ἄρτι] καὶ ἄρτι P
3 ἀναβαίνουσιν GFHP: ἀναβαίνουσι δ’ MA, ἀναβαίνουσιν· ἀναβαίνουσι δ’ conicio ἡδονῆς P
4 ἀοράτων Α (M evanidus), tum καὶ add. GFHP
5 σώματι L
6 ἐργαζόμενος G
8 δὲ GHP, om. F ἑαυτῶν MAP2: om. ceteri
9 τέξεται AGF: τέξετε HP, τετάξεται M πάντα] γεννήματα coni. Mang. post πάντα add. τὰ ’P
10 γενεὰν om. MA
12 δὲ GFHP ἑκάστων H1P
13 μὲν om. GFHP
14 post διὰ add. τοῦ FL
16 ἐστίν F βούλετ’ GH1P
18 διαυγεστάτῳ GFHP οἵα scripsi: οἷα codd.
19 ποικίλα, οὐ #x003E; coni. Mang. 19.
20 πολυμόρφου καὶ πολυτρόπου scripsi: πολυμόρφῳ καὶ πολυτρόπω, M, πολυτρόπῳ Α, πολυμόρφῳ καὶ ποικίλῳ καὶ πολυτρόπῳ GFHP
21 χρησάμενα GFH2, χρησάμενος H1P 21.
22 ἐκκεκολαμμένα G
22 δοκίμως Α post δὲ add. δοκίμοις, sed rursus del. HP 22. 249,1 ὧν ἀϊδιότητες GFHP
τὴν γὰρ ποικιλτικὴν τέχνην ἐνόμισαν μέν τινες οὕτως ἠμελημένον καὶ ἀφανὲς εἶναι πρᾶγμα, ὥστε ὑφάνταις αὐτὴν ἀνέθεσαν.
ἐγὼ δ’ οὐ μόνον αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τοὔνομα τέθηπα, καὶ μάλισθ’ ὅταν
εἰς τὰ γῆς τμήματα καὶ τὰς ἐν οὐρανῷ σφαίρας καὶ ζῴων καὶ φυτῶν
διαφορὰς καὶ τὸ παμποίκιλον ὕφασμα, τουτονὶ τὸν κόσμον, ἀπίδω.
τὸν γὰρ τοῦ πλέγματος παντὸς τούτου δημιουργὸν εὑρετὴν τῆς ποικιλτικῆς
ἐπινοεῖν εὐθὺς ἐπιστήμης ἀναγκάζομαι, καὶ σέβομαι μὲν τὸν εὑρόντα,
τιμῶ δὲ τὴν εὑρεθεῖσαν, τὸ δ’ ἔργον καταπέπληγμαι, καίτοι μηδὲ
πολλοστὸν μέρος αὐτοῦ δυνηθεὶς ἰδεῖν, ἀπὸ δὲ τοῦ φανέντος μοι μέρους,
εἰ δὴ καὶ πέφηνεν, ἀκριβῶς τὸ ὅλον εἰκάζων ἀναλογίας ἐλπίδι.
θαυμάζω μέντοι καὶ
τὰ πρῶτα, τό τε γράφειν καὶ τὸ ἀναγινώσκειν, ἀπὸ δὲ τῆς τελειοτέρας
τήν τε παρὰ ποιηταῖς ἐμπειρίαν καὶ τὴν ἀρχαίας ἱστορίας ἀνάληψιν,
παρὰ δὲ ἀριθμητικῆς καὶ γεωμετρίας τὸ ἀνεξαπάτητον ἐν οἷς ἀναλογίας
καὶ λογισμῶν ἐστι χρεία, παρὰ δὲ μουσικῆς ῥυθμοὺς καὶ μέτρα τά τε
ἐναρμόνια καὶ χρωματικὰ καὶ διατονικά, συνημμένα τε αὖ καὶ διεζευγμένα
μέλη, παρὰ δὲ ῥητορικῆς εὕρεσιν, φράσιν, τάξιν, οἰκονομίαν,
μνήμην, ὑπόκρισιν, παρὰ δὲ φιλοσοφίας ὅσα τε ἐν ταύταις παραλέλειπται
καὶ ἄλλα ἐξ ὧν ἅπας ὁ ἀνθρώπων βίος συνέστηκεν, ἓν ἔργον εὐανθέστατον ἡρμόσατο, εὐμάθειαν πολυμαθείᾳ μίξας.
καὶ τὸν τούτου τοῦ πλέγματος δημιουργὸν ὁ ἱερὸς λόγος Βεσελεὴλ ἐκάλεσεν (Exod. 31, 2 ss.),
1 καὶ ἀνακραθεῖσαι om. MA ἀνακραθεῖσαι mau.
2 in Vat. 379 (coni. Mang.): ἀνακριθεῖσαι GFHP
2 ποικιλτικὴν Mang.: ποικίλην codd.
3 ὑφάντες L, ὑφήναντες Turn.
4 δὲ GFHP τοὔνομα] τὸν εὑρόντα coni. Mang. μάλιστα GF
5 #x003E; ζῴων conicio
7 πλέγματος om. Α παντὸς om. GFHP post δημιουργόν add. καὶ Η2
10 δὲ τοῦ] τοῦ καὶ Turn.
11 ἤδη GFHP1 εἰκάζω Η2 ἀναλογίᾳ καὶ λογισμοῖς coni. Mang., ἀναλογίας κανόσι conicio
13 ἐκ διαφερόντων om. Α συνάγειν Mang.: συνάγων codd. N
16 παρὰ MA: παρὰ τοῖς FHPN, τοῖς παρὰ G alt. τὴν] τῆς FN
18 τῆς μουσικῆς HP τά] καὶ N τε om. GFHPN
21 μνῆσιν H1P1
22 ἒν] εὖ FP1N
23 πολυμάθειαν GFHP1N πολυμαθείᾳ] πολυμάθειαν G συμμίξας Oxon. CoU. Novi 143
24 πράγματος GFHPN βελσεσαεὴλ G, βελσελεὴλ F
11 — 250,4 N fol. 151v: θαυμάζω— κατεσκεύασται.
εἰ δὴ καὶ τὰ ἅγια ποικιλτικῇ τέχνῃ κατεσκεύασται καὶ ὁ σοφὸς ποικιλτὴς
μόνος ἐν τοῖς ἱεροφαντηθεῖσι χρησμοῖς ἀνείρηται
τοῦ θεοῦ καλὸν ποίκιλμα, ὅδε ὁ κόσμος, ἐπιστήμῃ πανσόφῳ τετελεσιούργηται,
πῶς οὐκ ἄξιον ὡς ἐργαλεῖον τῆς ἐπιστήμης ἀποδέχεσθαι ποικιλτικήν;
ἧς ἀφίδρυμα ἱερώτατον πᾶς ὁ σοφίας οἶκος ἀγαλματοφορήσει καὶ
κατ’ οὐρανὸν καὶ ἐπὶ γῆς, ἀφ’ ἧς ποικίλων λόγων ἰδέας ὁ ἀσκητὴς
ἐκπονεῖ· μετὰ γὰρ τοὺς διαλεύκους εὐθὺς τοὺς ποικίλους εἶδε, παιδείας
κόμματι χαραχθέντας. τρίτοι δ’ εἰσὶν οἱ σποδοειδεῖς ῥαντοί.
καίτοι τίς οὐκ ἂν εὖ φρονῶν εἴποι τῷ γένει καὶ τούτους εἶναι ποικίλους; ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἔστιν αὐτῷ περὶ θρεμμάτων διαφορᾶς ἡ τοσαύτη σπουδή, περὶ μέντοι τῆς πρὸς καλοκἀγαθίαν ἀγούσης ὁδοῦ.
βούλεται γὰρ τὸν
ἐπὶ ταύτην ἰόντα σποδῷ καὶ ὕδατι περιρραίνεσθαι, διότι γῆν καὶ ὕδωρ
λόγος ἔχει φυραθέντα καὶ μορφωθέντα πρὸς τοῦ ἀνθρωποπλάστου εἰς
τὸ ἡμέτερον ἀποκριθῆναι σῶμα, οὐ χειρόκμητον, ἀλλὰ φύσεως ἔργον
ἀοράτου.
σοφίας οὖν ἐστιν ἀρχὴ μὴ ἐπιλανθάνεσθαι ἑαυτοῦ, τὰ δ’ ἐξ
ὧν συνεκρίθη πρὸ ὀφθαλμῶν ἀεὶ λαμβάνειν· οὕτως γὰρ μεγαλαυχίαν,
τὸ κακῶν
οἰήσεως μετέωρος ἀρθήσεται;
διὰ τοῦτο καὶ τοὺς μέλλοντας ἱερουργεῖν
περιρραίνεσθαι τοῖς λεχθεῖσιν ἐδικαίωσεν, οὐδένα θυσιῶν ἄξιον νομίσας,
1 θεοῦ] ποιῶν θεός MA, ποιῶν θεοῦ conicio
2 ἀρχιτέκτονι GFN, ἀρχιτέκτονος HP, ἀρχιτέκτων Turn. post Μωυσῆς add. ὄνομα GFHPN τοῦτ’ P, τοῦτο GFHN
4 εἰ δὴ Α: καὶ ἤδη MG, καὶ εἴδη FHPN
4 κατεσκεύασεν GH2, κατεσκεύαζεν v καὶ
6 σοφὸς MA:
6 δὲ σοφίας χῶρος χώρας Turn.) ὁ σοφὸς ὁ σοφὸς om. H) GFHP 4.
5 ποικιλτιστὴς Α
5 μόνος A: μόνον ceteri ἐν τοῖς] ἑαυτοῦς Α ἀνήρηται ’P τὸ om. GFH1P1
6 ὁ om. Α
7 πῶς MA: καὶ πῶς ceteri ἐργαλεῖον Cohn: μεγαλεῖον codd.
8 ἧς Turn.: οὗ codd., fort. lacuna statuenda est οἶκος MAGF: λόγος ὃς add. H2) HP καὶ] τὰ coni. Mang.
10 διαλέκτους Α (corr. Hoesch.)
12 οὐκ om. ’
13 τοιαύτη coni. Cohn
14 ἀγούσης om. GFHP
15 ταύτην τ scripsi: ταῦτα MA, ταὐτὴ GFH, ταῦ P ἰόντα M: ὕοντα A, ὄντα ceteri περιραίνεσθαι GF, item lin.
23 1(5 τοὺς ἀνθρωποπλάστους ἀνθρωποπλέκτους F) GFH1P1 μορφωθέντα] φυραθέντα Α (corr. Hoesch.)
19 συνεκράθη H
20 κακῶν M: κακὸν ceteri τί Turn. βαλόμενος Α, fort. recte
21 εἰσὶν αὐτῶ τῆς MA: ἐστὶ G, ἐστὶ τῆς FHP αἱ om. GFH1P 21.
22 ὑπὸ οἰκήσεως Α 23. 251,1 θυσιῶν — ἀνθρωπίνην in mg. H2
τὸν τέλειον φαίνεται καὶ αὐτὰ τέλεια.
ὃν δὲ τρόπον, θεασώμεθα· τὸν μέγαν ἀρχιερέα, ὁπότε μέλλοι τὰς νόμῳ προστεταγμένας ἐπιτελεῖν
λειτουργίας, ὁ ἱερὸς ἐδικαίωσε λόγος ὕδατι καὶ τέφρᾳ περιρραίνεσθαι τὸ
πρῶτον (Exod. 29, 4) εἰς ὑπόμνησιν ἑαυτοῦ — καὶ γὰρ ὁ σοφὸς
Ἀβραάμ, ὅτε ἐντευξόμενος ᾔει τῷ θεῷ, γῆν καὶ σποδὸν εἶπεν ἑαυτόν
(Gen. 18, 27) —, ἔπειτ’ ἐνδύεσθαι τὸν ποδήρη χιτῶνα καὶ τὸ ποικίλον ὃ κέκληκεν ἐπ’ αὐτῷ περιστήθιον (Exod. 29, 5), τῶν κατ’ οὐρανὸν
φωσφόρων ἄστρων ἀπεικόνισμα καὶ μίμημα.
δύο γάρ, ὡς ἔοικεν, ἱερὰ θεοῦ, ἓν μὲν ὅδε ὁ
ἄνθρωπος, οὗ μίμημα αἰσθητὸν ὁ τὰς πατρίους εὐχὰς καὶ θυσίας ἐπιτελῶν
ἐστιν, ᾧ τὸν εἰρημένον ἐπιτέτραπται χιτῶνα ἐνδύεσθαι, τοῦ παντὸς
ἀντίμιμον ὄντα οὐρανοῦ, ἵνα συνιερουργῇ καὶ ὁ κόσμος ἀνθρώπῳ
καὶ τῷ παντὶ ἄνθρωπος.
δύο μὲν οὖν ἤδη, τόν τε ῥαντὸν καὶ τὸν ποικίλον τύπον, ἔχων ἐπιδέδεικται· τὸν δὲ τρίτον καὶ τελειότατον, ὃς
ὀνομάζεται διάλευκος, αὐτίκα σημανοῦμεν. ὅταν εἰς τὰ ἐσωτάτω τῶν
ἁγίων ὁ αὐτὸς οὗτος ἀρχιερεὺς εἰσίῃ, τὴν μὲν ποικίλην ἐσθῆτα ἀπαμπίσχεται,
λινῆν δὲ ἑτέραν, βύσσου τῆς καθαρωτάτης πεποιημένην, ἀναλαμβάνει
(Lev. 16, 4).
ἡ δ’ ἐστὶ σύμβολον εὐτονίας, ἀφθαρσίας, αὐγοειδεστάτου φέγγους· ἀρραγής τε γὰρ ἡ ὀθόνη καὶ ἐξ οὐδενὸς τῶν
1 ἑαυτὸν GFHP: αὐτὸν Α, αὐτὸν M οὐθένειαν P θ, s. s. Α
2 συνε· κράθη H2 ἄξιον GFH
3 τὰ τρία ταῦτα MA: ταῦτα GFH1P, ταῦτα τὰ H2
4 ῥαντὸν] ἑαυτόν F ante ἀτελῆ add. ἑωρακότα GFHP ἕωλα καὶ coni. Mang.) ἀτελῆ—τέλειον om. A μέγαν] μὲν γὰρ GFHP
9 ἤει M, s. s. H: εἴη ceteri τῷ om. HP θεῷ om. H1P1 ἑαυτῶ Α
10 τὸ] τόν Turn.
11 κυλλῷ εἶχεν ἐπ’ coni. Mang., ὃ πέπηκται ἐπ’ conicio
12 ἀστέρων Α
13 πρωτόγονος] καὶ μόνος s. s. F2
15 καὶ MAG: τε καὶ FHP
16 ἱερωμένον F ἐπιγέγραπται L
17 ἀντιμίμημα GFHP ἶνα] ἵνα καὶ Α
18 ὁ ἄνθρωπος G εἴδη G2PH1 τό τε H2
18 alterum τὸν om. GFHP
19 τύπων P2 τελεώτατον Α
20 διάλευκον P ἐσώτατα FHP
21 6 ἀρχιερεὺς F 21.
22 ἀπαμπίσχεται M: ἃς ἀμπίσχεται Α, ἀπαμφίσκεται GFHP π s. s. P2)
22 βύσσον Α
23 ἀφθαρσίας om. GFHP, tum καὶ add. Mang.
24 αὐτοειδεστάτου prius GF ἀρραγὴς τε scripsi: καθαρά τε MAP2, ἀρραγεστέρα GFP1, ἀρραγέστατον H οὐθενὸς MAF
διὰ δὲ τούτων ἐκεῖνο αἰνίττεται, ὅτι
τῶν ἀδόλως καὶ καθαρῶς θεραπευόντων τὸ ὂν οὐδείς ἐστιν ὃς μὴ πρῶτον
μὲν ἰσχυρογνωμοσύνῃ κέχρηται καταφρονήσας τῶν ἀνθρωπείων
πραγμάτων, ἃ δελεάζοντα κηραίνει καὶ ἀσθένειαν ἐργάζεται,
δὲ ἀληθείας ἀσκίῳ φέγγει καὶ περιαυγεῖ καταλάμπεται, μηδὲν ἔτι
τῶν τῆς ψευδοῦς δόξης, ἃ σκότῳ φίλα εἶναι συμβέβηκε, προσιέμενος.
ἀναγεγράφθω· τὸν δὲ τῆς ἀνθρωπίνης πολιτείας ἐφιέμενον, Ἰωσὴφ
ὄνομα, τῶν μὲν ἄκρων ἰδεῖν ἔστι μὴ μεταποιούμενον χαρακτήρων, μόνου
δὲ τοῦ μέσου καὶ ποικίλου.
λέγεται γὰρ ὅτι χιτῶνα ποικίλον ἔσχεν
(Gen. 37,3), οὔτε καθαρσίοις περιρρανάμενος ἱεροῖς, ἀφ’ ὧν ἑαυτὸν
ἂν ἔγνω τέφρας καὶ ὕδατος συμφόρημα, οὔτε τῆς πανλεύκου καὶ φωτοειδεστάτης
ἐσθῆτος, ἀρετῆς, ψαῦσαι δυνηθείς, ἀλλὰ τὸ τῆς πολιτείας
ἐπαμπισχόμενος ὕφασμα παμποίκιλον, ᾧ βραχύτατον μέρος ἀληθείας
ἐγκαταμέμικται, πολλαὶ δὲ καὶ μεγάλαι μοῖραι ψευδῶν εὐλόγων πιθανῶν
εἰκότων, ἐξ ὧν οἱ Αἰγύπτου πάντες ἀνέβλαστον σοφισταί, οἰωνομάντεις,
ἐγγαστρίμυθοι, τερατοσκόποι, δεινοὶ παλεῦσαι καὶ κατεπᾷσαι
καὶ γοητεῦσαι, ὧν τὰς ἐπιβούλους τέχνας μέγα ἔργον διεκδῦναι.
διὸ καὶ τὸν χιτῶνα τοῦτον εἰσάγει Μωυσῆς φυσικῶς αἵματι πεφυρμένον (Gen. 38, 31), ἐπειδὴ πᾶς ὁ τοῦ πολιτευομένου βίος πέφυρται, πολεμῶν τε καὶ πολεμούμενος καὶ ὑπὸ τῶν προσπιπτουσῶν ἀβουλήτων συντυχιῶν βαλλόμενος καὶ τοξευόμενος.
ἐρεύνησον οὖν τὸν λίαν δημοτικόν, ᾧ τὰ
πόλεως πράγματα ἐφορμεῖ, μὴ καταπλαγεὶς τοὺς θαυμαστικῶς ἔχοντας
αὐτοῦ, καὶ πολλὰς μὲν ἐμφωλευούσας νόσους εὑρήσεις, πολλὰς δ’ ἐξημμένον κῆρας καὶ βιαίως ἑκάστην τὴν ψυχὴν αὐχενίζουσαν καὶ ἀφανῶς
3 τῶν] τὸν F
4 ἀνθρωπίνων GFHP
6 θνητοὶ MAP2: τυφλοὶ ceteri τυφοπλαστοῦσι F: τυφλοπλαστοῦσι ceteii
9 ante τρισὶ add. τῆς ὁμολογίας GFHP, interpolatum ex Epist. ad Hebraeos 3,
1 10 ποικίλῳ HP, G ut vid.
13 εἶχεν GFHP
14 περιρανάμενος MAGF ἀφ’] ἐφ’ Α
15 ἂν ἔγνω Α: ἀνέγνω ceteri οὔτε] οὗ F
17 ἀληθείας μέρος μέθος F) GFHP
18 ἀλόγων Α
19 οἱ MA: οἱ ἀπ’ ceteri σοφίας G 19.
20 οἷς ὀνόματ᾿ εἰσὶν Α
20 παλαῖσαι GHP, παλάσαι F κατασπᾶσαι GFHP
22 Μωσῆς codd. περιφυρμένον G
23 πᾶς om. G
25 δημοκοπικὸν Α, δημωτικὸν G
26 καταπλαγὴς GFHP 27.
28 ἐξ ὑμένων Α, ἐξημμένας conicio
28 ἑκάστην MA: ἐφ’ ἑκάτερα GHP, ἑκάτερα F
ἔστι δὲ καὶ ὁ φθόνος βαρὺς καὶ δυσαπότριπτος ἐχθρός, ἐπιφυόμενος ἀεὶ ταῖς λεγομέναις εὐπραγίαις, ὃν οὐ ῥᾴδιον ἐκφυγεῖν.
ἀποδυσάμενοι δὴ τὸν ἀνθηρὸν τοῦτον χιτῶνα τὸν ἱερὸν ἐνδυώμεθα ἀρετῶν ποικίλμασιν ἐνυφασμένον· οὕτως γὰρ καὶ τὰς ἐνέδρας
ἀποδρασόμεθα, ἃς ἀτεχνία καὶ ἀνεπιστημοσύνη καὶ ἀπαιδευσία καθ’
ἡμῶν τιθέασιν, ὧν ὁ Λάβαν ἐστὶ θιασώτης.
ἐπειδὴ γὰρ ἐκάθηρεν ἡμᾶς ὁ ἱερὸς λόγος τοῖς εἰς ἁγιστείαν
τὸ ἐπίβουλον ἦθος, πρὸς τὴν τῶν λεχθέντων ἀνηρεθισμένον λώβην.
φησὶ γάρ· „ἑώρακα ὅσα σοι Λάβαν ποιεῖ“ (Gen. 31, 12), τἀναντία δήπουθεν οἷς ἐδωρησάμην ἐγώ, τὸ δυσκάθαρτον καὶ τὸ ἀδόκιμον,
τὸ πάντῃ σκοταῖον. ἀλλὰ γὰρ οὐ χρὴ κατεπτηχέναι τὸν ἐλπίδι
θείας συμμαχίας ἐφορμοῦντα, ᾧ καὶ λέγεται· „ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς ὁ
ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ θεοῦ“ (Gen. 31, 13).
πάγκαλόν γε αὔχημα ψυχῇ, τὸ ἀξιοῦν θεὸν ἐπιφαίνεσθαι καὶ ἐνομιλεῖν αὐτῇ. μὴ παρέλθῃς
δὲ τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ ἀκριβῶς ἐξέτασον, εἰ τῷ ὄντι δύο εἰσὶ θεοί·
λέγεται γὰρ ὅτι „ἐγώ εἰμι ὁ
ὁ μὲν ἀληθείᾳ
θεὸς εἷς ἐστιν, οἱ δ’ ἐν καταχρήσει λεγόμενοι πλείους. διὸ καὶ
ὁ ἱερὸς λόγος ἐν τῷ παρόντι τὸν μὲν ἀληθείᾳ διὰ τοῦ ἄρθρου
1 αὐτὴν GFHP ἀναστρέψαι P
2 κατὰ ἀντιπείθεσιν Α
3 δυσαπότρεπτος coni. Mang. 5.
6 ἐσθῆτος πολυτελοῦς τῆς ἐπηνθισμένης πολιτείας ἁψαμενοι V ἁψάμενοι GFHP
7 prius καὶ om. GFPL
10 ἀποδράσομεν MA
11 τίθησιν GFHP
12 ἁγιστίαν A, ἀγιστίαν HP
13 ἀπορρήτοις et ἀληθοῦς om. MAP2
14 δόκιμον H, δοκίμιον conicio
15 ῥηθέντων HP ἀνηρεθισμένων G, ἀνηρεθισμένην P
16 ὅσα MA: ἅ GFHP
17 alt. τὸ om. FHP
19 6 om. HP
21 θεῶ Α
22 ἀλλ’ GFHPN τῷ ὄντι om. GFHPN
23 ὅτι om. GFHPN τῶ ἐμῶ GFHPN
25 γενόμενοι HP
26 ὁ ἱερὸς λόγος GFHPN: Μωυσῆς MA διὰ τοῦ ἄρθρου om. Α
24 ss. cf. Augustini in Hept. lib. I ad Gen. 31,13.
καλεῖ δὲ θεὸν τὸν πρεσβύτατον αὐτοῦ νυνὶ λόγον, οὐ δεισιδαιμονῶν
περὶ τὴν θέσιν τῶν ὀνομάτων, ἀλλ’ ἓν τέλος προτεθειμένος,
πραγματολογῆσαι. καὶ γὰρ ἐν ἑτέροις σκεψάμενος, εἰ ἔστι τι τοῦ ὄντος
ὄνομα, σαφῶς ἔγνω ὅτι κύριον μὲν οὐδέν (Exod. 6, 3), ὃ δ’ ἂν εἴπῃ
τις, καταχρώμενος ἐρεῖ· λέγεσθαι γὰρ οὐ πέφυκεν, ἀλλὰ μόνον εἶναι
τὸ ὄν.
ταῖς μὲν οὖν ἀσωμάτοις καὶ θεραπευτρίσιν αὐτοῦ ψυχαῖς εἰκὸς αὐτὸν
οἷός ἐστιν ἐπιφαίνεσθαι διαλεγόμενον ὡς φίλον φίλαις, ταῖς δὲ ἔτι ἐν
σώματι ἀγγέλοις εἰκαζόμενον, οὐ μεταβάλλοντα τὴν ἑαυτοῦ φύσιν —
ἄτρεπτος γάρ —, ἀλλὰ δόξαν ἐντιθέντα ταῖς φαντασιουμέναις ἑτερόμορφον,
ὡς τὴν εἰκόνα οὐ μίμημα, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἀρχέτυπον ἐκεῖνο εἶδος
ὑπολαμβάνειν εἶναι.
παλαιὸς μὲν οὖν ᾄδεται λόγος, ὅτι τὸ θεῖον ἀνθρώποις εἰκαζόμενον ἄλλοτε ἄλλοις περινοστεῖ τὰς πόλεις ἐν κύκλῳ, τάς τε ἀδικίας καὶ παρανομίας ἐξετάζον· καὶ τάχα μὲν οὐκ ἀληθῶς, πάντως δὲ λυσιτελῶς καὶ συμφερόντως ᾄδεται.
ὁ δὲ λόγος σεμνότερον
καὶ ἁγιώτερον ταῖς περὶ τοῦ ὄντος ἐννοίαις ἀεὶ χρώμενος, ἅμα δὲ καὶ
τὸν τῶν ἀφρόνων βίον
πρόσωπον διὰ τοῦτο καὶ χεῖρας καὶ
βάσεις καὶ στόμα καὶ φωνὴν ὀργάς τε καὶ θυμούς, ἔτι δὲ ἀμυντήρια
1 post θεός add. σου Α δ’ ἐν] δέ GFHPN
3 τὸν θεὸν Turn. λόγον om. F
4 τέλος om. F προστεθειμένος FLN
5 πραγματολογήσει HP
6 ἔγνων H2L
7 ἀλλὰ] ἀλλ’ ἡ Η2 εἶναι om. GFHP1
9 ὧν MA1H2(P2): ὡς A2, ὃν FH1P1N, om. G, ὃ vel ὃ μόνον conicio 9.
10 δυνατὸν MA: ἀδύνατον ceteri N
10 μὴ] τῶν vel μόνον τῶν conicio ὄντως F 10.
11 ἐπιγνῶ—ψυχαῖς add. mg. P-, γνῶ—εἰκὸς add. mg. H2
11 θεραπευτίσιν P
12 prius οἷον A δ’ HP
13 σώμασιν GFHP
14 τοῖς φαυντασιουμένοις F2
15 οὐ] μὴ GHP εἶδος ἐκεῖνο GFHP
17 ἄλλοτε ἄλλοις MAP2: ἀλλοδαποῖς GHP1 (Hom.), ἀλλοδαπεῖς F περιενόστει coni. Mang.
18 εὐδικίας F
19 6 δὲ λόγος GFHP: Μωυσῆς δὲ MA, ὁ δὲ ἱερὸς λόγος bene coni. Mang.
21 τόν τῶν Α: τὸν M(?)HP, τῶν GF
16 Hom. Od. ρ, 485—487
22 ss. Clem. Alex. Strom. V §
69 p. 687 P: καὶ χεῖρας καὶ πόδας καὶ στόμα καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ εἰσόδους καὶ ἐξόδους καὶ ὀργάς καὶ ἀπειλὰς μὴ πάθη θεοῦ τις ὑπολάβῃ παρὰ Ἑβραίοις λέγεσθαι . . . . cf. vol. II ad p. 1,5.
εἰσὶ γάρ τινες ἀμβλεῖς πάνυ τὰς φύσεις, ὡς μὴ δύνασθαι θεὸν ἄνευ σώματος
ἐπινοῆσαι τὸ παράπαν· οὓς ἀμήχανον ἑτέρως ἢ τρόπον τοῦτον νουθετεῖν
λέγοντας, ὅτι ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς ἀφικνεῖται καὶ ἐξαναχωρεῖ καὶ
κάτεισι καὶ ἀνέρχεται καὶ φωνῇ χρῆται καὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις δυσχεραίνει
καὶ ἀπαραιτήτως πρὸς τὰς ὀργὰς ἔχει καὶ βέλη μέντοι καὶ ξίφη καὶ
τὰ ἄλλα ὅσα πρὸς τιμωρίας ὄργανα ἐπιτήδεια κατὰ τῶν ἀδίκων προευτρέπισται.
ἀγαπητὸν γάρ, ἐὰν τῷ διὰ τούτων ἐπικρεμασθέντι φόβῳ σωφρονισθῆναι δυνηθῶσι. καὶ σχεδὸν δύο εἰσὶν αὗται μόναι αἱ τῆς
νομοθεσίας πάσης ὁδοί, μία μὲν ἡ πρὸς τὸ ἀληθὲς ἀπονεύουσα, δι’ ἧς
κατασκευάζεται „οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός“ (Num. 23, 19), ἑτέρα δὲ
ἡ πρὸς τὰς τῶν νωθεστέρων δόξας, ἐφ’ ὧν λέγεται· „παιδεύσει σε
κύριος ὁ θεὸς, ὡς εἴ τις παιδεύσειεν ἄνθρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ“ (Deut. 8,5).
τοῦ μήπω δυναμένου τὸν ἀληθῆ θεὸν ἰδεῖν ὠφέλειαν.
καθάπερ γὰρ τὴν ἀνθήλιον αὐγὴν ὡς ἥλιον οἱ μὴ δυνάμενοι τὸν ἥλιον αὐτὸν ἰδεῖν
ὁρῶσι καὶ τὰς περὶ σελήνην ἅλως ὡς αὐτὴν ἐκείνην, οὕτως καὶ τὴν
1 ὅπλα MA: ἔργα ceteri 1.
2 πανταχοῦ HP 2.
3 τοῦ λόγου coni. Mang. 3.
4 εἰσι γάρ τινες MA: ἤδει γάρ τινες ceteri
5 ἢ xdi τρόπω τούτω GFHP νουθετεῖ Α
8 τὰς om. (JFHP
9 τὰ om. GFHP 9.
10 προηυτρέπισται HP
10 ἄν MA
11 μόναι αἱ MA: μόναι GFH, om. P
12 ἀπάσης GFHP ἐπινεύουσα Mang. ex Oxon. CoII. Nov. 143
14 τῶν om. GFHP ἐφ’ MAP2: ἀφ’ ceteri, ἀφ’ ἧς coni. Mang., ἐφ’ ἧς conicio
15 παιδεῦσαι GF, παιδεύσει HP
16 ἔτι om. N θαυμάζομεν ἔτι transp. H εἰ om. Α
17 ὥστε GFHPN ὅτε ἄν HP φησὶν P2
18 τότε νόησον MA: τοῦτ’ ἐννοητέον GFHPN, τότε νοητέον conieio
19 οὐ secl. Mang. μεταβαλών GFHPN
20 μηδέπω Α
22 ἅλως ὡς Mang.: ἄλλως ὡς M, ἀλλ’ ὡς A ω in ras.), ἀλλοιώσεις G, ἀλλοιώσεις ὡς H2, ἅλως λ in ras. F2) ἄλλοι ὡς F, ἀλλοίως H1P, καὶ ἀλλοίως N
11 sqq. cf. vol. II ad p. 68,14 et Orig. Homil. in lerem. XVIII
6 p. 247 (E. Klostermann, Archiv ür die Ausgabe der älteren christlichen Schriftsteller
1 3 p. 94. 95). 16—256,21 N fol. 152r: τί οῦν—ἀπαλειφθλναι.
οὐχ
ὁρᾷς τὴν ἐγκύκλιον παιδείαν Ἄγαρ, ὅτι τῷ ἀγγέλῳ φησί· „σὺ ὁ θεὸς
ὁ ἐπιδών με“ (Gen. 16, 13) ; οὐ γὰρ ἦν ἱκανὴ τὸ πρεσβύτατον ἰδεῖν
αἴτιον, γένος οὖσα τῶν ἀπ’ Αἰγύπτου. νυνὶ δὲ ὁ νοῦς ἄρχεται βελτιούμενος
τὸν ἡγεμόνα πασῶν τῶν τοιούτων δυνάμεων φαντασιοῦσθαι.
διὸ καὶ αὐτός φησιν· „ἐγώ εἰμι ὁ θεός“, οὗ τὴν εἰκόνα ὡς ἐμὲ πρότερον ἐθεάσω καὶ στήλην ἐπίγραμμα ἐγκολάψας ἱερώτατον ἀνέθηκας
(Gen. 31, 13)· τὸ δὲ ἐπίγραμμα ἐμήνυεν, ὅτι μόνος ἕστηκα ἐγὼ
(Exod. 17,6) καὶ τὴν τῶν πάντων φύσιν ἱδρυσάμην, τὴν ἀταξίαν καὶ
ἀκοσμίαν εἰς κόσμον καὶ τάξιν ἀγαγὼν καὶ τὸ πᾶν ἐπερείσας, ἵνα στηριχθῇ
βεβαίως τῷ κραταιῷ καὶ ὑπάρχῳ μου
πᾶς ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ κόσμος ἀνάθημα θεοῦ τοῦ πεποιηκότος
τὸ ἀνάθημα· καὶ ὅσαι μέντοι κοσμοπολίτιδες ψυχαὶ καὶ θεοφιλεῖς, ἑαυτὰς
ἀνιεροῦσιν ὑπὸ μηδενὸς ἀντισπώμεναι θνητοῦ, καθαγιάζουσαι δὲ
καὶ καλλιεροῦσαι τὸν ἑαυτῶν ἄφθαρτον βίον οὐδέποτε κάμνουσι.
μάταιος
δ’ ὅστις μὴ θεῷ στήλην ἀνατίθησιν, ἀλλ’ ἑαυτῷ, τὰ γενέσεως ἱστὰς
τῆς πάντῃ σαλευομένης καὶ ἐπιγραμμάτων καὶ ἐπαίνων ἀξιῶν, ἃ ψόγου
καὶ κατηγορίας μεστὰ ὄντα καλὸν ἦν ἢ μὴ γραφῆναι τὸ παράπαν ἢ
γραφέντα εὐθὺς ἀπαλειφθῆναι.
διὸ καί φησιν ἄντικρυς ὁ ἱερὸς λόγος· „οὐ στήσεις σεαυτῷ στήλην“ (Deut. 16, 22)· ἕστηκε γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων πρὸς ἀλήθειαν οὐδέν, κἂν διαρραγῶσί τινες ψευδόμενοι.
ἀλλὰ γὰρ οὐκ
οἴονται μόνον παγίως ἐρηρεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τιμῶν ἄξιοι καὶ ἐπιγραμμάτων
εἶναι, τοῦ μόνου τιμῆς ἀξίου καὶ ἑστῶτος ὄντως ἐπιλελησμένοι.
1 τοῦ om. M αὐτὸν] αὐτοῦ F1H1PN
2 φησὶν Η
4 ἀπ’] ἐπ’ F 4.
5 βελτιοῦσθαι GFHPN
5 τοιούτων om. GFHPN φαντασιούμενος GFHPN
6 ὁ] κύριος
6 GHP οὗ om. Α 6.
7 πρότερον ὡς ἐμέ GFHPN
9 τὴν om. N τῶν om. GFHP
10 τάξιν καὶ κόσμον GFHPN
10 ὑπερείσας Mang., sed cf. ἑ 158
13 ἀναγκαῖον MA, quo servato fort. leg. τὴν δέ ἀνάθεσιν
14 πᾶς
6 MA: πᾶσιν.
6 γὰρ ceteri N alterum
6 om. V ἀνάθεμα ’N
15 ἀνάθεμα GF1HPN, τὸ ἀνάθημα secl. Mang.
16 ἀναιροῦσιν AG καθαγίζουσαι Mang.
17 καλλιεροῦσαι M: καθιεροῦσαι Α (fort. recte), καλλιεργοῦσαι GFHPN αὐτῶν M, αὐτὸν A, αὑτῶν conicio
18 δὲ GFHP ἱστὰς εἰς τὰς FH1PN, τὰς Α
19 ἃ] τά G
21 ἀπαλιφῆναι Α φησιν ἄντικρυς
6 ἱερὸς λόγος GFHP: Μωυσῆς φησιν ἄντικρυς MA
22 στήσῃς Α ἀνθρωπίνων scripsi: ἀνθρώπων codd., ἀνθρωπείων coni. Mang.
23 κἄν] καὶ Α 23.
24 οὐκ οἴονται γὰρ (om. ἀλλά) Α
25 μόνον V τῆς τιμῆς F ὄντος M ἐπιλελησμένος P
τοιγάρτοι περικαταχθεῖσα ὡς ναῦς ἡ ὅλη ψυχὴ τρόπον στήλης ἀνετέθη. τὴν γὰρ Λὼτ γυναῖκα ἐπιστραφεῖσαν εἰς τοὐπίσω
φασὶν οἱ χρησμοὶ γενέσθαι στήλην ἁλός (Gen. 19, 26), εἰκότως γε καὶ
προσηκόντως·
εἰ γάρ τις μὴ τὰ πρόσω, τὰ θέας καὶ ἀκοῆς ἄξια, διορᾷ — ταῦτα δ’ εἰσὶν ἀρεταὶ καὶ τὰ κατὰ ἀρετὰς ἔργα —, περιβλέπεται
δὲ τὰ ὀπίσω καὶ τὰ νώτια, κωφὴν δόξαν καὶ τυφλὸν πλοῦτον καὶ ἀναίσθητον εὐσαρκίαν καὶ νοῦ κενὴν εὐμορφίαν καὶ ὅσα συγγενῆ τούτοις
μεταδιώκων, ἄψυχος ἀνακείσεται στήλη περὶ ἑαυτὴν καταρρυεῖσα· οἱ
γὰρ ἅλες οὐ βέβαιον.
μοι στήλην„ (Gen. 31, 13).
ἀλλὰ μὴ νομίσῃς ἐλαίῳ λίθον ἀλείφεσθαι, ἀλλὰ τὸ περὶ τοῦ μόνον ἑστάναι τὸν θεὸν ἐν ψυχῇ δόγμα γυμνάζεσθαι καὶ συνασκεῖσθαι πρὸς ἀλειπτικῆς ἐπιστήμης, οὐχ ᾗ τὰ σώματα πιαίνεται, ἀλλ’ ὑφ’ ἧς διάνοια ἰσχὺν κτᾶται καὶ ῥώμην ἀνανταγώνιστον.
φίλαθλος γὰρ καὶ φιλογυμναστὴς ὁ πρὸς τὴν τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ὡρμημένος
1 ἀποκλίνοντας (sed ἀποκ)ίναν̔́ ἃς etiam F) et ἐκτρεπομένους GFHP τῆς ἐπ’ ἀρετὴν ἀγούσης ὁδοῦ coni. Mang.
2 ἐξέθρεῦ̣εν FIIP αὐτῶν Turn.: αὐτῶ codd. post ἠνάγκασεν add. αὐτὸν F
3 ἐξοκεῖλαι Α: ἐξωκεῖλαι ceteri 3.
4 τοιγάρτοι- ἀνετέθη om. G
3 -ι ερικα-ασχεθεῖσα HP, -ι αρα-́ ατασχς͂θεῖσα F, περικαταγεῖσα conicio
4 post γυναῖκα add. καὶ Turn. τὰ ὀπίσω F
5 ἁλῶν GFHP γε ΜΑ: δέ ceteri
6 πρόσω τὰ MGF: πρόσωπα, πρόσω HP
7 δέ εἰσιν GFHP τὰ om. F κατά ἀρετάς M: ἀρετῆς, κτὰ τἀς ἀρετὰς ceteri
8 νότια HP, νῶτα A
9 καὶ νοῦ κενὴν] κινουμένην MA τούτοισι P, τούτου H
10 στήλη om. F ’ αὐτὴν MA, αὑτὴν conicio καταρρέουσα GFHP II βέβαια F
12 συνεχῆ GP
13 αὔαις MA, αὑτῆς conicio δὲ om. Turn. ἀγέννητον GFHP ἄτρεπτόν om. FHP
16 τό M: om. ceteri μόνου P 16.
17 δόγμα γυμνάζεσθαι Mang.: δόγμα ἶ αραγυμνάζεσθαι MA, παρά δόξαν (παράδοξα FP) γυμνάζεσθαι ceteri. παρὰ videtur dittographia vocis περὶ (lin. 16)
17 συνασκεῖσθαι MA: προσασκεῖσθαι ceteri, tum συμβίνει add. Α οὐχ ᾖ] οὐχὶ A 17.
18 οὐχ ᾖ—ἀλλ’ om. F ἤ πιαίνεται σώματα GHP
18 ἡ διάνοια FHP 18.
19 ἀνταγώνιστον G
19 φογύμναστος GFHP
20 ὥστε GFHP
4 cf. ad p. 136,1.
διὸ καὶ μετὰ τὴν τῆς στήλης ἀνάθεσίν φησιν, ὅτι „ηὔξω
μοι εὐχήν“ (ibid.). εὐχὴ δέ ἐστι κυρίως εἰπεῖν ἀνάθεσις, ὁπότε μὴ
μόνον τὰ ἑαυτοῦ κτήματα, ἀλλὰ καὶ τὸν κεκτημένον ἑαυτὸν ἀποδιδοὺς
διδόναι λέγεται θεῷ δῶρον.
„ἅγιος“ γάρ φησιν „ἐστὶν ὁ τρέφων κόμην τρίχα κεφαλῆς“ (Num. 6, 5) εὐξάμενος· εἰ δὲ ἅγιος, ἀνάθημα πάντως, μηδενὸς ἔτ’ ἀνιέρου καὶ βεβήλου προσαπτόμενος.
ἐγγυᾶται δέ μου
τὸν λόγον ἡ προφῆτις καὶ προφητοτόκος Ἄννα, ἧς μεταληφθὲν τοὔνομα
καλεῖται χάρις. τὸν γὰρ υἱὸν διδόναι φησὶ τῷ ἁγίῳ δῶρον Σαμουήλ
(I Reg. 1,28), οὐκ ἄνθρωπον μᾶλλον, ἀλλὰ τρόπον ἐνθουσιῶντα καὶ
κατεχόμενον ἐκ μανίας θεοφορήτου. Σαμουὴλ δὲ ἑρμηνεύεται τεταγμένος
θεῷ.
τί οὖν ἔτι, ψυχή, ματαιάζεις καὶ κενὰ πονεῖς, ἀλλ’ οὐ
φοιτᾷς πρὸς τὸν ἀσκητήν, τὰ κατὰ τοῦ πάθους καὶ τῆς κενῆς δόξης
ἀναλαβεῖν ὅπλα καὶ παλαίσματα μαθησομένη; τάχα γὰρ μαθοῦσα ἀγελαρχήσεις,
οὐκ ἀσήμου καὶ ἀλόγου καὶ ἀναγώγου, δοκίμου δὲ καὶ λογικῆς
καὶ ποικίλης ἀγέλης·
ἧς εἰ γένοιο ἡγεμών, τὸ μὲν οἰκτρὸν ἀνθρώπων
γένος ὀλοφυρῇ, τὸ δὲ θεῖον οὐ παύσῃ προστρεπομένη, τὸν δὲ θεὸν οὐκ
ἐπιλείψεις εὐδαιμονίζουσα, ἀλλὰ καὶ ὕμνους ἱεροπρεπεῖς στήλαις ἐγχαράξεις, ἵνα μὴ μόνον λέγῃς εὐτρόχως, ἀλλὰ καὶ ᾄδῃς μουσικῶς τὰς τοῦ
ὄντος ἀρετάς. οὕτως γὰρ δυνήσῃ καὶ εἰς τὸν πατρῷον οἶκον ἐπανελθεῖν, τὴν ἐπὶ τῆς ξένης μακρὰν καὶ ἀνήνυτον ζάλην ἐκφυγοῦσα.
κινουμένη καὶ ἀναδονοῦσα ἑαυτὴν κορυβαντιᾷ καὶ ἐνθουσιῶσα δυνάμει
προγνωστικῇ τὰ μέλλοντα θεσπίζῃ.
τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἦν ἄρχοντος τῆς κινήσεως θεοῦ καὶ ὑπηχοῦντος ἀοράτως τὰ ἡμῖν μὲν ἄδηλα, γνώριμα δὲ ἑαυτῷ· τὸ δὲ δεύτερον τῆς ἡμετέρας διανοίας τῇ τῶν ὅλων
συγκινουμένης ψυχῇ καὶ θεοφορήτου μανίας ἀναπιμπλαμένης, ᾗ θέμις
πολλὰ τῶν ἀποβησομένων προαγορεύειν.
διὸ ὁ ἱεροφάντης τὰς μὲν κατὰ τὸ πρῶτον σημαινόμενον φαντασίας τρανῶς πάνυ καὶ ἀριδήλως
ἐμήνυσεν, ἅτε τοῦ θεοῦ χρησμοῖς σαφέσιν ἐοικότα διὰ τῶν ὀνείρων
ὑποβάλλοντος, τὰς δὲ κατὰ τὸ δεύτερον οὔτε σφόδρα τηλαυγῶς οὔτε
σκοτίως ἄγαν· ὧν ὑπόδειγμα ἡ ἐπὶ τῆς οὐρανοῦ κλίμακος φανεῖσα ὄψις.
αὕτη γὰρ αἰνιγματώδης μὲν ἦν, τὸ δὲ αἴνιγμα οὐ λίαν τοῖς ὀξὺ καθορᾶν
δυναμένοις ἀπεκρύπτετο.
αἱ δὲ κατὰ τὸ τρίτον εἶδος φαντασίαι μᾶλλον
2 ἀνεπίμαχον Α, ἄν σύμμαχον conicio vel ἄν ἐπὶ τὸ #x003E; σύμμαχον καλοῖμεν Mang.: καλεῖ μὲν Α, καλοῦμεν v
3 σημαινομένων coni. Mang.
5 ἀναδινοῦσα Richter, ἀναπολοῦσα conicio, ἀνακλονοῦσα coni. Cohn
6 θεσπίζῃ scripsi: θεσπίζει Α
9 ᾖ Mang.: εἰ Α
11 σημαινόμενον Mang.: σημαινόμενος Α, εἶδος γινομένας conicio
14 σκοτὶ ὡς Α, σκοταίως conicio ὧν scripsi: ὂν A, οὗ v ἐπὶ Mang. : ὑπὸ A οὐρανοῦ κλίμακος scripsi: οὐρανοκλίμακος Α
15 αὕτη scripsi: αὐτὴ Α
ἢ παντί τῳ δῆλον, ὅτι οἱ
τοῦ Ἰωσήφ, οἱ τοῦ βασιλέως Αἰγύπτου Φαραὼ καὶ οὓς ὅ τε ἀρχισιτοποιὸς
καὶ ἀρχιοινοχόος εἶδον αὐτοί;
πρέποι δ’ ἂν ἀπὸ τῶν πρώτων
ἀεὶ τῆς διδασκαλίας ἀπάρχεσθαι· πρῶτοι δ’ εἰσὶν οὓς ἐθεάσατο Ἰωσήφ,
ἀπὸ δυεῖν τῶν τοῦ κόσμου μερῶν, οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, διττὰς φαντασίας λαβών· ἀπὸ μὲν γῆς τὸ περὶ τὸν ἀμητὸν ὄναρ — τοιοῦτον δ’
ἐστίν· „ᾤμην ἡμᾶς δεσμεύειν δράγματα ἐν μέσῳ τῷ πεδίῳ, ἀνέστη
δὲ τὸ ἐμὸν δράγμα“ (Gen. 37, 7), — τὸ δὲ περὶ τὸν ζῳδιακὸν κύκλον
* * * „ὥσπερ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη καὶ ἕνδεκα ἀστέρες προσεκύνουν
με“ (ibid. 9).
διάκρισις δὲ τοῦ μὲν προτέρου μετὰ σφοδρᾶς ἐπανατάσεως
τοιαύτη· „μὴ βασιλεύων βασιλεύσεις ἐφ’ ἡμῖν; ἢ κυριεύων κυριεύσεις
ἡμῶν“ (ibid. 8) ; τοῦ δὲ ὑστέρου ὀργὴ πάλιν δικαία· „ἆρά γε
ἐλευσόμεθα ἐγὼ καὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοί σου προσκυνῆσαί σοι ἐπὶ
τὴν γῆν“ (ibid. 10) ;
ἀκοῦσαι, λεκτέον· τὴν τἀγαθοῦ φύσιν οἱ μὲν ἔτειναν ἐπὶ πολλά, οἱ δὲ τῷ
ἀρίστῳ προσεκλήρωσαν μόνῳ· καὶ οἱ μὲν ἐκέρασαν, οἱ δὲ καὶ ἄκρατον
εἴασαν.
οἱ μὲν οὖν μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν εἰπόντες, ἀμιγῆ διαφυλάξαντες
αὐτήν, ἀπένειμαν τῷ κρατίστῳ τῶν ἐν ἡμῖν, λογισμῷ, οἱ δὲ μίξαντες
τρισὶν ἐφήρμοσαν, ψυχῇ, σώματι, τοῖς ἐκτός. εἰσὶ δὲ οὗτοι μὲν
τῆς μαλακωτέρας καὶ τρυφερᾶς διαίτης, τὸν πλείω χρόνον ἐν γυναικωνίτιδι
καὶ τοῖς γυναικωνίτιδος ἐκτεθηλυμμένοις ἔθεσιν ἀπ’ αὐτῶν σπαργάνων
ἀνατραφέντες· οἱ δ’ ἕτεροι σκληροδίαιτοι, πρὸς μὲν ἀνδρῶν κουροτροφηθέντες,
ἄνδρες δὲ καὶ αὐτοὶ τὰ φρονήματα, τὸ συμφέρον πρὸ τοῦ
ἡδέος ἀσπαζόμενοι καὶ τροφαῖς ἀθλητικαῖς πρὸς ἰσχὺν καὶ ῥώμην, οὐ
1 ἀδηλούμεναι Mang.: δηλούμεναι Α
3 ἀναγραφέντες Hoesch.: ἀναγράφοντες A
4 τίνες conicio
5 ὅ τε] οὔτε Α
6 αὐτοῦ bene coni. Cohn
8 δυοῖν v
10 ἡμᾶς (cf. § 17, 30. 33): ὑμᾶς Α
11 τὸν] τὸ Α ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ· λέγει γάρ· post κύκλον suppleo, ἀπὸ δὲ οὐρανοῦ τὸ περὶ .... coni. Mang. 14.
15 βασιλεύσης et κυριεύσῃς Α
18 τοῖς Α: τῆς v
20 δὴ Mang.: διὰ Α
22 #x003E; καὶ ἄκρατον conicio
24 τῶν Mang.: τῶ A
27 ἐκτεθηλυμμένοις scripsi: ἐκτεθηλυμένοις A, ἐκτεθηλυσμένοις v ἔθεσιν secundum Cotelerium Mang.: ἔθνεσιν Α
28 ἐντραφέντες coni. Mang.
δυεῖν δὴ θιάσων ἡγεμόνας εἰσάγει Μωυσῆς, τοῦ μὲν γενναίου τὸν αὐτομαθῆ καὶ αὐτοδίδακτον Ἰσαάκ — ἀναγράφει
γὰρ αὐτὸν
ἀλλ’ εὐτόνοις καὶ τελείαις, ἅτε ἐκ βρέφους εὖ πρὸς ἀλκὴν πεφυκότα
καὶ ἐπακμάζοντα καὶ ἀνηβῶντα ἀεί —, τοῦ δὲ εἴκοντος καὶ εὐενδότου
τὸν Ἰωσήφ.
οὗτος γὰρ οὐκ ἀλογεῖ μὲν τῶν κατὰ ψυχὴν ἀρετῶν, προμηθεῖται δὲ καὶ τῆς τοῦ σώματος εὐσταθείας,
καὶ ἀντισπώμενος ὑφ’ ἑκάστου σείεται καὶ κλονεῖται μὴ δυνάμενος
στηριχθῆναι.
καὶ γὰρ οὐδ’ ὥσπερ αἱ ἔνσπονδοι πόλεις εἰρήνην ἄγουσι * * * καὶ ἀντεπιτίθενται, ὡς ἐν μέρει κρατεῖν τε καὶ ἡττᾶσθαι·
πολλὴ γὰρ ἔστιν ὅτε ῥυεῖσα πρὸς πλοῦτον καὶ δόξαν ὁρμὴ τὰς περὶ
σῶμα καὶ ψυχὴν φροντίδας ἐξενίκησεν, εἶτα ἀντιβιασθεῖσα πάλιν ὑπὸ
ἀμφοῖν ὑπὸ τῆς ἑτέρας ἐνικήθη. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον
ἀθρόαι καὶ αἱ σώματος ἡδοναὶ καταρραγεῖσαι πάντα ἑξῆς τὰ νοητὰ ἐπέκλυσάν τε καὶ ἠφάνισαν· εἶτ’ οὐκ εἰς μακρὰν ἀντιπνεύσασα σοφία λάβρῳ καὶ σφοδρῷ πνεύματι τό τε ῥεῦμα τῶν ἡδονῶν ἐχάλασε καὶ συνόλως τὰς διὰ τῶν αἰσθήσεων ἁπάσας σπουδάς τε καὶ φιλοτιμίας ἐπράυνε.
τοιοῦτος μὲν
δὴ κύκλος εἱλεῖται περὶ τὴν πολύτροπον ψυχὴν ἀιδίου πολέμου· καθαιρεθέντος
γὰρ ἑνὸς ἐχθροῦ φύεται πάντως δυνατώτερος ἕτερος, ὕδρας τῆς
πολυκεφάλου τὸν τρόπον· καὶ γὰρ ἐπ’ ἐκείνης φασὶν ἀντὶ τῆς ἐκτμηθείσης κεφαλῆς ἀναβλαστάνειν ἄλλην, αἰνιττόμενοι τὸ πολύμορφον καὶ
πολύγονον τῆς ἀθανάτου κακίας δυσάλωτον γένος.
μηδὲν οὖν ἓν ἀποκρίνας
ποτὲ πρὸς * * * τῷ Ἰωσήφ, ἀλλ’ ἴσθι ὅτι πολυμιγοῦς καὶ
κεκραμένης δόξης ἐστὶν εἰκών. ἐμφαίνεται γὰρ καὶ τὸ λογικὸν ἐγκρατείας
1 δυοῖν V δὴ τούτων #x003E; conicio
3 ἀπογαλακτιζόμενον Mang. τοῦτ᾿ έστιν vid. add.): γαλακτιζόμενον Α
8 εὐπαθείας coni. Mang. δὲ add. Cohn
10 σείεται Mang. : ἵεται A
11 οὐδὲ #x003E; coni. Mang.
12 αἱ ἐπιθυμίαι, ἀλλὰ πολεμοῦσιν ἀλλήλαις suppleo
13 πρὸς scripsi: περὶ Α
15 ἀμφοῖν #x003E; vel τῆς δυνατωτέρας conicio
16 καταρρυεῖσαι coni. Mang.
18 ἐκώλυσε coui. Mang.
24 ἓν ἀποκρίνας scripsi: ἐναποκρίνας Α, fort. τῶν ἀγαθῶν add. 2.3 lacuna 10—11 litt. iam in Α exstat, προσκλήρου μόνον τούτῳ) conicio, προσκληρωθεὶς Mang.
26 κεκραμένης Mang.: κεκρυμμένης Α γὰρ δι’ #x003E; conicio
1 p. 78.
ἐμφαίνεται καὶ τὸ ἄλογον αἰσθήσεως, μητρῴῳ γένει τῷ κατὰ
Ῥαχὴλ ἐξεικονισθέν· ἐμφαίνεται καὶ τὸ τῆς σωματικῆς ἡδονῆς σπέρμα,
ὃ ἀρχιοινοχόων καὶ ἀρχισιτοποιῶν καὶ ἀρχιμαγείρων συνδιαιτήσεις ἐνεσφράγισαν·
ἐμφαίνεται καὶ τὸ τῆς κενῆς δόξης, ἐφ’ ἣν ὡς ἐφ’ ἅρμα
διὰ τὸ κοῦφον ἀναβαίνει (Gen. 41, 43), φυσώμενος καὶ μετέωρον αἰωρῶν
ἑαυτὸν ἐπὶ καθαιρέσει ἰσότητος.
δράγματα“ (Gen. 37, 7). τὸ μὲν „ᾤμην“ εὐθέως ἀδηλοῦντος καὶ
ἐνδοιάζοντος καὶ ἀμυδρῶς ὑπολαμβάνοντος, οὐ παγίως καὶ τηλαυγῶς
ὁρῶντος, ἀνάφθεγμά ἐστι.
τοῖς γὰρ ἐκ βαθέος ὕπνου διανισταμένοις καὶ ἔτι ὀνειρώττουσιν ἁρμόττον λέγειν „ᾤμην“, οὐχὶ τοῖς ἐγρηγορόσι παντελῶς καὶ τρανῶς ἐμβλέπουσιν.
ἀλλ’ οὐχ ὁ ἀσκητὴς Ἰακὼβ „ᾤμην“
ἐρεῖ, ἀλλ’ „ἰδοὺ κλῖμαξ ἐστηριγμένη, ἧς ἡ κεφαλὴ
τῶν γὰρ τὸ καλὸν δι’ ἑαυτὸ αἱρετὸν
νομιζόντων καὶ τὰς ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίας εἱλικρινεστέρας καὶ
καθαρωτέρας ἐξ ἀνάγκης εἶναι συμβέβηκεν, ὥσπερ καὶ τὰς μεθ’ ἡμέραν
δοκιμωτέρας πράξεις.
ἔργον, τοῦτο δ’ ἡγεμόνων καὶ γεωργίας ἐμπειροτάτων τὸ ἐπιτήδευμα.
τὸ γὰρ δύνασθαι διακρίνειν σκυβάλων ἀναγκαῖα καὶ τρόφιμα μὴ τροφίμων καὶ νόθων γνήσια καὶ ἀνωφελοῦς ῥίζης καρπὸν ὠφελιμώτατον, μὴ ἐν οἷς ἡ γῆ βλαστάνει μᾶλλον ἢ διάνοια φύει, τελειοτάτης ἀρετῆς ἐστιν.
ὁ γοῦν ἱερὸς λόγος τοὺς ὁρῶντας εἰσάγει θερίζοντας καί,
1 γεννεᾶς Α
2 ἄλογον Mang.: λογικὸν Α 4.
5 συνδιαιτάσεις ἐνεσφράγησαν Α ἐνέσπειραν coni. Mang.
5 καινῆς δόξης ἔφην Α
6 αἰωρῶν Cohn: ἑώρων Α, ἑωρακὼς Hoesch., ᾐωρηκὼς coni. Mang.
7 #x003E; ἰσότητος conicio
10 ὑμᾶς in ἡμᾶς corr. Α
11 ἀδημονοῦντος conicio
13 ὁρᾶν conicio ἀνάφθεγμα suspectum
14 ἐγρηγορόσι Mang.: ἐγρηγόρσει Α
17 ἐνέκισσον Α
20 αὐτὸ conicio
25 καταδεῖν v: κατιδεῖν Α μὲν #x003E; conicio
26 #x003E; ἔργον conicio
29 ἡ Mang. : ἡ A, ἢ ἡ coni. Hoesch.
βούλεται γὰρ τὸν ἀστεῖον οὐ μόνον κριτὴν εἶναι τῶν διαφερόντων,
ὧν γίνεταί τινα καὶ τὰ γεννώμενα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ δύνασθαι διακρίνειν
δοκεῖν ἀναιρεῖν, ἀμῶντα τὸν ἀμητὸν καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιβουλὴν ἀποτέμνοντα
διὰ τὸ καὶ πεποιθέναι καὶ Μωυσεῖ λέγοντι πιστεύειν, ὅτι „μόνου
τοῦ θεοῦ ἡ κρίσις ἐστί“ (Deut. 1, 17), παρ’ ὃν αἱ συγκρίσεις καὶ αἱ
διακρίσεις τῶν ἁπάντων· ὑφ’ οὗ καλὸν ὁμολογεῖν ἡττᾶσθαι καὶ τῆς
ἀοιδίμου νίκης εὐκλεέστερον.
ὅμοιόν ἐστι τῷ τὸν θερισμὸν θερίζειν τὸ δὶς περιτέμνειν, ὅπερ ὡς ὅτε ἐκαινούργησεν ἐξευρὼν περιτομῆς περιτομήν
(Gen. 17, 13), τὴν „ἁγνείαν ἀφαγνίζεσθαι“ (Num. 6,2), τὴν κάθαρσιν
τῆς ψυχῆς αὐτὴν καθαίρεσθαι, παραχωροῦντας τῷ θεῷ τὸ φαιδρύνειν
καὶ μηδέποτε νομίσαντας ἱκανοὺς εἶναι ἑαυτοὺς ἄνευ θείας ἐπιφροσύνης
τὸν κηλίδων ἀνάμεστον ἐκνίψασθαι καὶ ἀπολούσασθαι βίον.
ταύτης ἐστὶ τῆς συγγενείας καὶ τὸ διπλοῦν σπήλαιον (Gen. 23, 9), αἱ διπλαῖ καὶ περιμάχητοι γνῶμαι, ἥ τε περὶ τοῦ γεγονότος καὶ ἡ περὶ τοῦ πεποιηκότος, αἷς ἐντρέφεται ὁ ἀστεῖος, θεωρῶν μὲν τὰ ἐν κόσμῳ, φιλοπευστῶν δὲ καὶ περὶ τοῦ γεννήσαντος πατρός.
ἀφ’ ὧν οἶμαι καὶ τὴν ἐν
μουσικῇ δὶς διὰ πασῶν εὑρεθῆναι συμφωνίαν· ἔδει γὰρ καὶ τὸ ἔργον
καὶ τὸν δημιουργὸν τελειοτάταις μελῳδίαις εὐδαιμονίζεσθαι δυσίν, οὐχὶ
ταῖς αὐταῖς.
ἐπειδὴ γὰρ τὰ ὑμνούμενα
γενέσεως διεζευγμένῳ κατὰ τὴν οὐσίαν θεῷ.
γνώμην δὲ ἀποφαίνεται πάλιν ὁ ἱεροφάντης φιλάρετον λέγων· „οὐ συντελέσετε τὸ λοιπὸν τοῦ θερισμοῦ“
(Lev. 19, 9), μεμνημένος τῆς ἐξ ἀρχῆς ὑποθέσεως, καθ’ ἣν ὡμολόγει „τὸ
τέλος εἶναι κυρίου“ (Num. 31, 28 ss.), παρ’ ὃν τὸ κῦρος καὶ ἡ τούτων
1 πυρροὺς A
2 γοῦν conicio θερίζηται A
4 διακρίνοντα addidi
6 δοκοῦν coni. Mang. ἐπιβολὴν coni. Mang., βουλὴν couicio
7 prius καὶ] ἑαυτῷ μὴ conicio Μωσεῖ Α
10 τῷ Hoesch.: τὸ Α
11 ὡσαύτως conicio ἐκαινούργησαν v ἐξευρὼν scripsi Hoesh.: ἐξεῦρον
12 καὶ #x003E; τὴν conicio ἀφαγνίζεσθαι Mang.: ἀφανίζεσθαι Α
14 αὐτοὺς conicio
15 τὸν scripsi: τῶν Α ἐκνίψασθαι καὶ ἀπολούσασθαι scripsi: ἐκνίψαι καὶ ἀπολοῦσαι Α
17 γνῶμαι scripsi: μνῆμαι Α, ἔννοιαι Mang.
22 ἑαυταῖς Α #x003E; καὶ conicio
23 ἀπονέμοντα Mang., #x003E; τὴν . . . ἀπονέμεσθαι vel ἀπονέμοντος τοῦ #x003E; conicio
26 συντελέσετε ex LXX scripsi: συντελέσαι Α, quocum μὴ coniungi debebat
28 κυρίῳ conicio παρ’ ὃν τό Mang. : παρόντος Α τούτων] πάντων conicio
ἀλλὰ γὰρ ὁ τοῦ θερίζειν ἀμύητος αὐχεῖ λέγων· „ᾤμην ἃ μὴ ἐθέρισα καταδεῖν σὺν ἑτέροις δράγματα“ (Gen. 37, 7), καὶ οὐκ ἐλογίσατο παρ’ ἑαυτῷ, ὅτι δούλων καὶ ἀνεπιστημόνων ἥδε ἐστὶν ὑπηρεσία, καθὰ καὶ μικρῷ πρότερον εἶπον.
Δράγματα δ’ ἀλληγοροῦντές φαμεν εἶναι πράγματα, ὧν ἕκαστος ὡς οἰκείας τροφῆς ἐπιδράττεται, ἐν ᾗ ζήσεσθαι καὶ βιώσεσθαι τὸν αἰῶνα
ἐλπίζει.
διηγούμενος ἐπεμνήσθη.
φησὶ γὰρ τοῖς ἀδελφοῖς· „ᾤμην ἡμᾶς δεσμεύειν
δράγματα“ (l. c.). ἀδελφοὶ δ’ εἰσὶν ὁμοπάτριοι μὲν δέκα, ὁμογάστριος
δὲ εἷς· ἑκάστου δὲ αὐτῶν τοὔνομα σύμβολον ἀναγκαιοτάτου πράγματός
ἐστι, Ῥουβὴν μὲν εὐφυΐας — υἱὸς γὰρ ὁρῶν καλεῖται, ᾗ μὲν υἱός, οὐ
τέλειος, ᾗ δὲ ὁρατικὸς καὶ ὀξὺ καθορῶν, εὐφυής —, μαθήσεως δὲ
Συμεών — εἰσακοὴ γὰρ ἑρμηνεύεται —,
ἐνεργειῶν δὲ καὶ πράξεων
σπουδαίων καὶ λειτουργιῶν ἁγίων Λευί, τῶν δὲ εἰς θεὸν ᾠδῶν τε καὶ
ὕμνων Ἰούδας, Ἰσσάχαρ δὲ μισθῶν, οἳ ἐπ’ ἔργοις καλοῖς ἀποδίδονται
— τάχα δ’ αὐτὰ τὰ ἔργα ὁ τέλειος μισθὸς ἦν —, Ζαβουλὼν δὲ φωτός,
ἐπειδὴ ῥύσις νυκτερίας ὀνομάζεται — ῥεούσης δὲ καὶ ἀπολιπούσης νυκτὸς
ἐξ ἀνάγκης φῶς ἀνίσχει —,
διακρίσεως δὲ καὶ τομῆς πραγμάτων Δάν,
ἐπιθέσεως δὲ καὶ ἀντεπιθέσεως πειρατικῆς Γάδ, Ἀσὴρ δὲ τοῦ φυσικοῦ
πλούτου — μακαρισμὸς γὰρ ἑρμηνεύεται, ἐπειδὴ μακάριον κτῆμα
νενόμισται πλοῦτος —, εἰρήνης δὲ Νεφθαλείμ — διανοίγεται
τὸ δὲ
ὄνομα μεταληφθὲν πλατυσμὸς ἢ διανεῳγμένον ἐστί —, Βενιαμὶν
δὲ τοῦ νέου καὶ γέροντος χρόνου· λέγεται γὰρ ἑρμηνευθεὶς υἱὸς
ἡμερῶν εἶναι, ἡμέραις δὲ καὶ νυξὶν ὁ νέος ὁμοῦ καὶ γέρων αἰὼν
1 λέγων Mang. : λέγειν A
2 μὴ A: μὲν coni. Mang., secl. Ricbter, sed v. ἑ
21 κατᾴδειν Α
4 #x003E; ὑπηρεσία conicio (v. ἑ 21)
7 δὲ conicio
9 ὡς] ἅς coni. Mang.
10 καὶ #x003E; conicio
14 Ῥουβὴν seripsi: Ῥουβεὶμ Α 14.
15 bis ἡ pro ᾗ Α
18 Ἰσάχαρ Α ἀποδίδονται scripsi: ἐπιδίδονται Α
20 ῥύσις Mang.: φύσις Α
21 τομῆς Mang.: τροπῆς Α
22 φυσικοῦ Mang.: ψυχικοῦ Α
25 γὰρ add. Hoesch.
28 ἡμερῶν Hoesch.: ἡμῶν A αἰὼν Mang. : αἰῶνα Α
27 cf. Hieronymi quaesl. in Gen. p. 55,
17 Lag. : erraut qui putaut Beniamiu filium dierum interpretari . . .
ἐπιδράττεται γοῦν ἕκαστος τῶν οἰκείων καὶ ἐπιδραξάμενος τὰ μέρη πάντα συνδεῖ· ὁ μὲν εὐφυὴς εὐθιξίας, ἐπιμονῆς,
μνήμης, ἐν οἷς ἡ εὐφυΐα· ὁ δὲ εὐμαθὴς ἀκροάσεως, ἡσυχίας,
προσοχῆς· ὁ δὲ ἐγχειρητὴς [τῆς] θαρραλεότητος, παρακεκινδυνευμένης
εὐτολμίας·
ὁ δὲ εὐχάριστος ἐπαίνων, ἐγκωμίων, ὕμνων, εὐδαιμονισμῶν κατά τε τὸ λέγειν καὶ τὸ ᾄδειν· ὁ δὲ μισθῶν ἐφιέμενος ἀόκνου συνεχείας τλητικωτάτης καρτερίας καὶ ἐπιμελείας σὺν ἀνανταγωνίστῳ ταχυτῆτι·
ὁ δὲ φῶς ἀντὶ σκότους μεταδιώκων ἐγρηγόρσεως, ὀξυωπίας· ὁ δὲ τομῆς καὶ διακρίσεως πραγμάτων ζηλωτὴς λόγων
ἠκονημένων, τοῦ μὴ ὑφ’ ὁμοίων ὡς τῶν αὐτῶν ἀπατᾶσθαι, τοῦ μὴ
πρὸς χάριν, τοῦ ἀδεκάστου·
ὁ δὲ πειρατικώτερον ἐνεδρεύων τοὺς ἀντιλοχῶντας ἀπάτης, φενακισμοῦ, γοητείας, σοφισμάτων, προσποιήσεως,
ὑποκρίσεως, ἅπερ ἐξ ἑαυτῶν ψεκτὰ ὄντα κατ’ ἐχθρῶν γινόμενα ἐπαινεῖται·
ὁ δὲ πλουτεῖν τὸν φύσεως πλοῦτον ἐπιτηδεύων ἐγκρατείας, ὀλιγοδεΐας·
ὁ δὲ εἰρήνης ἐρῶν εὐνομίας, εὐδικίας, ἀτυφίας, ἰσότητος.
αὐτὸς δὲ ὁ ἐνυπνιαστὴς καὶ ὀνειροπόλος — ἦν γὰρ ἀμφότερα — τῆς κενῆς δόξης ὡς μεγίστου καὶ λαμπροτάτου καὶ βιωφελεστάτου κτήματος
ἐπιδράττεται. διὸ πρῶτον μὲν ἀπ’ ὀνειράτων, ἃ νυκτὶ φίλα, τῷ βασιλεῖ
τῆς σωματικῆς χώρας γνωρίζεται, οὐκ ἀπὸ πραγμάτων τηλαυγῶν ἐναργείας, ἃ πρὸς ἐπίδειξιν ἡμέρας δεῖται.
εἶτ’ ἐπίτροπος ἢ κηδεμὼν Αἰγύπτου πάσης ἀνακηρύττεται, ταῖς τιμαῖς τοῦ βασιλέως οἰσόμενος δευτερεῖα,
ἅπερ ἥττης καὶ ἀτιμίας ἀφανέστερα καὶ καταγελαστότερα παρὰ φρονήσει
γράφεται δικαζούσῃ.
εἶτα „κλοιὸν χρυσοῦν“ (Gen. 41,41.42), ἀγχόνην ἐπιφανῆ, κύκλον καὶ τροχὸν ἀνάγκης ἀτελευτήτου, περιτίθεται — οὐκ
ἀκολουθίαν καὶ τὸ ἑξῆς ἐν βίῳ καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν τῆς φύσεως πραγμάτων,
ὡς ἡ Θάμαρ· οὐ
1 οὖν conicio
4 τῆς secl. Mang., idem καὶ post θαρραλεότητος add. vel θαρραλεωτάτης λεωτάτης coni. 5.
6 ὕμνον, εὐδαιμονισμὸν Α
6 #x003E; κατὰ conicio
7 συνεχείας #x003E; coniciebam, nunc satis habeo comma post συνεχείας delevisse
8 ἀνανταγωνίστῳ scripsi: εὐκαταφροντίστω Α, εὐκαταφόρῳ coni. Mang., ἀκαταφρονήτῳ coniciebam 11.
12 ἀντιλοχῶντας scripsi: ἀντιλοχοῦντας Α
15 εὐδικίας Mang.: εὐδοκίας Α
16 alterum τά Mang. : τοῦ Α 17.
18 αἰτίων, ὧν δ’ οὐκ ἄνευ πάντα conicio 21.
22 ἐναργείας Mang. : ἐνεργείας Α
22 ἐπίσκοπος V ἡ] καὶ conicio
23 τῆς τιμῆς coni. Mang. 26 περιτιθέναι Α
δίδωσι γὰρ οὗτος τῇ
ψυχῇ σφραγῖδα (Gen. 38, 18), πάγκαλον δῶρον, διδάσκων ὅτι
εἰκόνι καὶ ἰδέᾳ, τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ.
ἀλλ’ ἐκεῖνός γε καὶ ἐπὶ τὸ δευτερεῖον ἄνεισιν ἅρμα (Gen. 41,43) [ἢ] ὑποτυφούμενος ὑπ’ αἰώρας φρενῶν καὶ κενοῦ φυσήματος καὶ σιταρχεῖ (ibid. 48), τῷ σώματι θησαυροφυλακῶν καὶ πανταχόθεν αὐτῷ πορίζων τὰς τροφάς· ἐπιτειχισμὸς δὲ κατὰ τῆς ψυχῆς βαρὺς οὗτός ἐστι.
τῇ δὲ προαιρέσει καὶ ζηλώσει τοῦ βίου
μαρτυρεῖ καὶ τοὔνομα οὐχ ἥκιστα· πρόσθεσις γὰρ Ἰωσὴφ ἑρμηνεύεται.
κενὴ δὲ δόξα προστίθησιν ἀεὶ γνησίῳ μὲν τὸ νόθον, οἰκείῳ δὲ τὸ ἀλλότριον,
ἀληθεῖ δὲ τὸ ψεῦδος, αὐτάρκει δὲ τὸ πλεονάζον, ζωῇ δὲ θρύψιν,
βίῳ δὲ τῦφον.
τρεφόμεθα, κἂν ᾖ εὐτελεστάτη μᾶζα καὶ ὕδωρ ναματιαῖον. τί οὖν ἡ
κενὴ δόξα προσεπέθηκεν ἀμήτων καὶ μελιπήκτων πεμμάτων γένη μυρία
καὶ οἴνων ἀμυθήτων πολυέργους καὶ παμποικίλους κράσεις πρὸς ἀπόλαυσιν
ἡδονῆς μᾶλλον ἢ πρὸς μετουσίαν τροφῆς παρηρτυμένας;
πάλιν
ἡδύσματα πρὸς ἐδωδὴν ἀναγκαῖα γήτεια καὶ λάχανα καὶ πολλὰ τῶν
ἀκροδρύων καὶ ἔτι τυρὸς καὶ εἴ τι ἄλλο ὁμοιότροπον· εἰ δὲ θέλεις, ἐπὶ
σαρκοβόρων ἀνθρώπων ἰχθῦς ἔτι καὶ κρέας πρὸς τούτοις γράφομεν.
ἆρ’ οὖν οὐκ αὔταρκες ἦν ἀπανθρακίσαντας καὶ αὐτοσχεδίως ὀπτήσαντας
πυρὶ τρόπον ἡρωικῶν ὄντως ἀνδρῶν προσφέρεσθαι; ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ ταῦτα
ὁ γαστρίμαργος μόνον ὁρμᾷ, σύμμαχον δὲ τὴν κενὴν δόξαν λαβὼν καὶ
1 ἄδωρον add. Mang. τῇ (vel τῇ αὐτῇ) scripsi: αὐτῆς Α, αὖ τῇ Mang.
2 οὗτος] ὁ θεός Mang.
3 6 θεὸς addidi
6 γε scripsi: τε Α
7 ἡ seclusi cum Mang. vel ὁ conicio
11 καὶ] δὲ (in notis δὴ) Mang.
13 ἀληθεῖ Mang. : ἀληθέσι codd. ψευδὲς conicio, nisi praeferas ἀληθείᾳ
16 ᾖ] ἡ Α τί scripsi: εἴ τι Α, ἔτι vol εἰς τί coni. Mang.
17 ἀμητῶν Α post μελιπήκτων fort. καὶ ἄλλων add. (de ebr. § 217)
20 ἐπῳδὴν A γήτεια Mang. : γοητεία Α
21 ἔτι scripsi: εἰ Α, om. Mang.
22 ἀνθρώπων Iloesch. : ἄνθρωπος Α κρέας] Ὀρνέας coni. Mang. γράφωμεν conicio
24 ταῦτα Hoesch.: τούτων A
1 cf. Soph. Aiacem 665: ἄδωρα δῶρα. 15—269,1 cf. dissertationem „Philo und die kynisch-stoischc “ p. 18.
24 ss.
16 μᾶζα καὶ ὕδωρ] cf. Epicurea fr. 602.
οἱ δὲ τὰ κατὰ τῆς ταλαίνης γαστρὸς ἐκ πολλῶν χρόνων ἀνευρημένα δελέατα ἀνακινήσαντες καὶ
χυλῶν ἰδιότητας σκευάσαντές τε καὶ διαθέντες ἐν κόσμῳ προσσαίνουσι
καὶ τιθασεύουσι γλῶτταν· εἶτ’ εὐθὺς ἀγκιστρεύονται τῶν αἰσθήσεων τὴν
ἐπιβάθραν, γεῦσιν, δι’ ἧς ἀντ’ ἐλευθέρου δοῦλος ὁ δειπνοθήρας οὐκ εἰς
μακρὰν ἀνεφάνη.
τίς γε μὴν οὐκ οἶδεν, ὅτι ἀμπεχόνη πρὸς τὰς ἀπὸ
ἀλεξάνεμος μέν, ὡς οἱ ποιηταί πού φασι, χειμῶνι * * *. τίς
οὖν τὰς πολυτελεῖς ἁλουργίδας, τίς τὰ διαφανῆ καὶ λεπτὰ θέριστρα, τίς
τὰς ἀραχνοϋφεῖς ἀμπεχόνας, τίς τὰ ἐπηνθισμένα ἢ βαφαῖς ἢ πλοκαῖς διὰ τῶν
βάπτειν ἢ ὑφαίνειν ποικίλα ἐπισταμένων καὶ τὴν ἐν ζῳγραφίᾳ μίμησιν παρευημερούντων δαιδαλεύεται; τίς; οὐχ ἡ κενὴ δόξα;
τὰς φύσεις ἀνθρώπων ἐπιτρεχόντων βλαπτώμεθα. τί οὖν τὰ μὲν
ἐδάφη καὶ τοὺς τοίχους πολυτελέσι λίθοις διακοσμοῦμεν; τί δὲ Ἀσίαν καὶ
Λιβύην καὶ πᾶσαν Εὐρώπην καὶ τὰς νήσους ἐπερχόμεθα, κίονας ἀριστίνδην ἐπιλελεγμένους καὶ ἐπιστυλίδας ἐρευνῶντες;
τί δὲ περὶ Δωρίους καὶ Ἰωνικὰς καὶ Κορινθιακὰς γλυφὰς καὶ ὅσα οἱ ἐντρυφῶντες
νόμοις προσεξεῦρον σπουδάζομέν τε καὶ φιλοτιμούμεθα, κιονόκρανα κοσμοῦντες;
τί δὲ χρυσορόφους ἀνδρῶνας καὶ γυναικωνίτιδας κατασκευάζομεν;
ἆρ’ οὐ διὰ τὴν κενὴν δόξαν; καὶ μὴν πρός γε ὕπνον μαλακὸν μὲν ἔδαφος αὔταρκες ἦν — ἐπεὶ καὶ μέχρι νῦν τοὺς Γυμνοσοφιστὰς παρ’
Ἰνδοῖς χαμευνεῖν ἐκ παλαιῶν ἐθῶν κατέχει λόγος —, εἰ δὲ μή, στιβὰς
γοῦν ἐκ λίθων λογάδων ἢ ξύλων εὐτελῶν πεποιημένη κλίνη.
ἀλλὰ γὰρ ἐλεφαντόποδες τὰ ἐνήλατα καὶ κλιντῆρες ὀστράκοις πολυτελέσι καὶ ποικίλαις χελώναις ἐνδεδεμέναις μετὰ πολλῶν πόνων καὶ δαπανημάτων ἐν
3 ἀνακαινίσαντες coni. Mang.
4 προσαίνουσι Α
5 γλῶτταν #x003E; coni. Mang. G ἐπὶ βάθραν Α
9 ἀλλ’ ἐξάνεμος Α lacuna unius fere versus in Α, τῷ δὲ θέρει ἀναψύχουσα e. gr. supplet Hoesch.
1 1 ἀραχνοϋφεῖς Mang. : ἀραχνοφυεῖς Α ποικιλίαις coni. Mang.
12 βάπτειν Mang. : ῥάπτειν A
13 οἰκείας Α 14.
15 θηριωδεστέρων coni. Mang.
19 ὅσα Hoesch.: ὅσους Α τοῖς καθεστῶσι scripsi καθεστῶσι iam Mang.): ζῶσι Α
21 χρυσορρόφους Α
22 γε scripsi: τε Α
26 καὶ #x003E; conicio κλιντῆρες Hoesch.: ἠλιντῆρας Α
27 ἐνδεδεμένοι coni. Mang.
9 Hom. Od. ξ 529.
τί δὲ τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλαίας ἐκθλιβομένου καρποῦ πλέον ἔδει ζητεῖν πρὸς ἀλείμματα; καὶ γὰρ λεαίνει καὶ κάματον
σώματος λύει καὶ εὐσαρκίαν ἐμποιεῖ, κἂν εἴ τι κεχαλασμένον εἴη, σφίγγει
πυκνότητι καὶ οὐδενὸς ἧττον ἑτέρου ῥώμην καὶ εὐτονίαν ἐντίθησιν.
ἀλλὰ γὰρ ἐπετειχίσθη τοῖς ὠφελοῦσι τὰ ἡδέα τῆς κενῆς δόξης ἀλείμματα, εἰς ἃ καὶ μυρεψοὶ πονοῦσι καὶ χῶραι μεγάλαι συντελοῦσι, Συρία, Βαβυλών,
Ἰνδοί, Σκύθαι, παρ’ οἷς αἱ τῶν ἀρωμάτων γενέσεις εἰσί.
μὴν τὸ πίνειν τίνος ἔδει μᾶλλον ἢ τοῦ φύσεως ἐκπώματος ἀκρότησι
τέχνης εἰργασμένου; τὸ δὲ ἔκπωμα αἱ ἡμέτεραι χεῖρές
εἰ δὲ ἔδει πάντως ἑτέρου, τὸ γεωργικὸν κισσύβιον οὐχ
ἱκανὸν ἦν, ἀλλὰ ἄλλων ἐπιφανῶν τέχνας ἀναζητεῖν ἔδει; τί δὲ ἀργυρῶν
καὶ χρυσῶν κυλίκων ἄφθονον πλῆθος κατασκευάζεσθαι, εἰ μὴ διὰ τὸν
φρυαττόμενον μεγάλα τῦφον καὶ τὴν ἐπ’ αἰώρας φορουμένην κενὴν δόξαν;
ὅταν καὶ στεφανοῦσθαί τινες ἀξιῶσι μὴ δάφνης μηδὲ κιττοῦ, μὴ ἴων ἢ
κρίνων ἢ ῥόδου ἢ θαλλοῦ συνόλως ἤ τινος ἄνθους εὐώδει στεφάνῳ παρελθόντες
τὰ θεοῦ δῶρα, ἃ διὰ τῶν ἐτησίων ὡρῶν ἀναδίδωσι, χρυσοῦς
1 ἔτι conicio
2 λιθοκόλλυτοι Α ἄνθεσι ποικίλοις conicio ἀνθηροποικίλοις καὶ χρυσοπάστοις (udcl. iciera ἔργοις cx Cant. S. Trin.) Mang.: ἀνθηροποικίλους καὶ χρυσοπάστους Α, ἀνθηροποικίλοι καὶ χρυσόπαστοι Hoesch.
3 ὧν Hoesch.: ὡς A 4.
5 λιπαροῦ coui. Mang.
8 ἐπετειχίσθη Mang.: ἀπετειχίσθη Α
11 ἀκρότητι Mang., fort. recte 13.
14 #x003E; ἐπιχέοντος Mang.
14 τῆς scripsi: τε A
15 κισσίβιον Α
17 ἄφθονον Mang.: ἀφθόνων Α κατασκευάζεται coni. Mang.
18 φορουμένην Hoesch.: φορουμένης Α
19 καὶ ὅταν vel ὅταν δὲ καὶ conicio. ievioribus autem infra mutationibus opus est, si hic scribas ὅπου γε καὶ. sic servatur ἀξιοῦσι, lin.
22 αἰωροῦσιν leg., lin.
23 οὓς τί στεφανοῦσθαί scripsi: στεφανοῦσι Α, στεφανοῦνται Hoesch. ἀξιῶσι scripsi: ἀξιοῦσι Α
20 εἴ τινος Α, ἡ τινος #x003E; conicio post στεφάνῳ add. ἀναδεῖσθαι Hoesch.
21 χρυσοῦ Hoesch. δ’ Hoesch.: om. Α
22 αἰωρῶσιν scripsi: ἑωρῶσιν Α, αἰωροῦσιν Hoesch. πληθούσῃ Mang.: πλήθους Α
23 ἄλλο τι scripsi: ἄτε A, (v. ad lin. 19)
καθάπερ γὰρ
τοῖς δένδρεσιν ἐπιφύονται βλάσται περισσαί, μεγάλαι τῶν γνησίων λῶβαι,
ἃς καθαίρουσι καὶ ἀποτέμνουσι προνοίᾳ τῶν ἀναγκαίων οἱ γεωργοῦντες,
οὕτω τῷ ἀληθεῖ καὶ ἀτύφῳ βίῳ παρανέβλαστεν ὁ κατεψευσμένος καὶ
τετυφωμένος, οὗ μέχρι ταύτης τῆς ἡμέρας οὐδεὶς εὕρηται γεωργὸς ὃς
τὴν βλαβερὰν ἐπίφυσιν αὐταῖς ῥίζαις ἀπέκοψε.
τοιγαροῦν εἰδότες οἱ
φρονήσεως ἀσκηταὶ τὸ κατάπλαστον τοῦτ’ αἰσθήσει πρῶτον,
ἀλλ’ οὐ θηρίον ἐξηγριωμένον ὢν ὁ πολυπλοκώτατος τῶν πεφυρμένων ἀνθρώπων τυφοπλαστηθεὶς βίος, οὗ
πλεονεξία καὶ πανουργία σοφαὶ δημιουργοί, τοὺς προσιόντας ἅπαντας
εὐωχεῖται; τοιγάρτοι καὶ ἔτι ζῶσιν αὐτοῖς ὡς νεκροῖς προτεθήσεται
πένθος, ἀξίαν ὀλοφύρσεως καὶ θρήνων καρπουμένοις ζωήν· ἐπεὶ καὶ
Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ ἔτι ζῶντα πενθεῖ.
ἀλλ’ οὐ Μωυσῆς ἐάσει τοὺς περὶ Ναδὰβ ἱεροὺς λόγους πενθεῖσθαι (Lev. 10, 6)· οὐ γὰρ ὑπ’ ἀγρίου
πονηροῦ θηρὸς ἁρπασθέντες, ἀλλ’ ὑπὸ ῥιπῆς ἀσβέστου καὶ ἀθανάτου
φέγγους ἀνελήφθησαν, ὅτι τὴν ἔνθερμον καὶ διάπυρον καὶ σαρκῶν ἀναλωτικὴν
καὶ ὀξυκίνητον πρὸς τὴν
τῶν οὐρανοῦ περιόδων παραπεμφθέντες, θυσίας ὁλοκαύτου καὶ ὁλοκάρπου
1 διαφθορὰς scripsi: διαφορὰς Α
3 ἐθάς Hoesch.: ἔθος Α
4 ἑταῖρον Hoesch.: ἕτερον Α
6 καθαιροῦσι coni. Gohn. sed v. de agric. § 10
7 παρανέβλαστεν scripsi: παρανέβλαψεν Α
9 ἐπὶ φύσιν Α
10 τὸν #x003E; τὸ conicio καταπλαστὸν scripsi: κατάπλειστον Α, ἄπληστον (om. τοῦτο) coni. Mang. εἶτα add. Mang., praestat fort. αὐτόν, εἶτα καὶ
11 μεταδιώκοντα scripsi: μεταδιώκοντες Α, μεταδιώκοντας coni. Mang.
12 ὢν Hoesch.: ὂν Α
13 τυφοπλαστηθεὶς scripsi: τύφω βλαστηθεὶς Α οὗ Mang.: οὐ Α
15 προτεθήσεται scripsi: προστεθήσεται Α
16 ἀξίαν Hoesch.: ἄξιον Α καρπουμένοις Hoesch. : καρπούμενοι Α
17 Μωσῆς A
18 Ναδὰβ Mang.: Ἀδὰμ Α ἀγρίου #x003E; conicio
20 τὴν Mang. : τε Α
21 σπουδήν Mang. : σπουδῆς Α ἢ Hoesch.: ἢ Α
22 μελλητὴν scripsi: μὲν δὴ Α
23 ἀναβασμῶν A
24 ἐπουρίσαντες Hoesch.: ἀπουρίσαντες Α, ἐπουρισθέντες Mang., fort. recte
τρόπον εἰς αἰθερίους αὐγὰς ἀναλυθέντες.
πολλάκις γὰρ ὑφ’ * * * προσαψαμένην τῶν διδύμων
χεῖρα ἀποκόπτειν (Deut. 25, 11. 12), πρῶτον μὲν ὅτι ἐδεξιώσατο ἣν
ἐχθαίρειν ἐχρῆν ἡδονήν, δεύτερον δὲ ὅτι παρ’ ἡμᾶς τὸ σπείρειν ἐνόμισεν,
εἶθ’ ὅτι τῷ γενομένῳ τὴν τοῦ ποιοῦντος ἀνέθηκε δύναμιν.
οὐχ
ὁρᾷς, ὅτι ὁ γήινος ὄγκος, Ἀδάμ, ὅταν ἅψηται τοῦ διδύμου ξύλου (Gen. 2, 9), θνῄσκει, δυάδα τιμήσας πρὸ μονάδος καὶ τὸ γενόμενον πρὸ τοῦ
πεποιηκότος ἐκθαυμάσας; ἀλλὰ σύ γε τοῦ μὲν καπνοῦ καὶ κύματος
ἐκτὸς βαῖνε καὶ τὰς καταγελάστους τοῦ θνητοῦ βίου σπουδὰς ὡς τὴν
φοβερὰν ἐκείνην χάρυβδιν ἀποδίδρασκε καὶ μηδὲ ἄκρῳ, τὸ τοῦ λόγου
δὴ τοῦτο, δακτύλῳ ψαύσῃς.
ἐπειδὰν δὲ ταῖς ἱεραῖς ἐπαποδύσῃ λειτουργίαις, ὅλην τὴν χεῖρα καὶ δύναμιν εὐρύνασα εὖ μάλα τῶν παιδείας καὶ
σοφίας θεωρημάτων ἐπίδραξαι. καὶ γὰρ πρόσταξίς ἐστι τοιαύτη· „ἐὰν
ψυχὴ προσφέρῃ δῶρον ἢ θυσίαν, σεμίδαλις ἔσται τὸ δῶρον,“ εἶτ’ ἐπιφέρει·
„καὶ δραξάμενος πλήρη τὴν δράκα ἀπὸ τῆς σεμιδάλεως σὺν τῷ
ἐλαίῳ καὶ παντὶ τῷ λιβάνῳ ἐπιθήσει τὸ μνημόσυνον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον“
(Lev. 2, 1. 2).
ἆρ’ οὐ παγκάλως ψυχὴν εἶπεν ἀσώματον τὴν
μέλλουσαν ἱερουργεῖν, ἀλλ’ οὐ τὸν δίδυμον ἐκ θνητοῦ καὶ ἀθανάτου
συνεστῶτα ὄγκον; τὸ γὰρ εὐχόμενον, τὸ εὐχάριστον, τὸ θυσίας ἀμώμους
ἀληθῶς ἀνάγον ἓν μόνον ἦν ἄρα, ἡ ψυχή.
τίς οὖν ἡ ψυχῆς ἀσωμάτου θυσία; τίς ἢ σεμίδαλις, ἐκκεκαθαρμένης ταῖς παιδείας ὑποθήκαις γνώμης σύμβολον, τροφὴν ἄνοσον καὶ ζωὴν ἀνυπαίτιον ποιεῖν ἱκανῆς;
ἀφ’ ἧς δραξάμενον τὸν ἱερέα ὅλῃ τῇ δρακί, τὸ δ’ ἐστὶ πάσαις ταῖς
1 ἀναλυθέντας A
2 σεαυτῆς Hoesch.: γε αὐτῆς Α
3 ἢ γενέσεως corruptum vid.
4 lacuua 20—25 litt. Α; cf. De spec. leg. III cap. 31.
32 (II 328.329 M.), suppl. Mang., sed plura desunt. προσαψαμένην Hoesch.: προσαψαμένων A
7 γενομένω A ο in ras.): γεννωμένῳ v ἀνέθηκε Mang. : ἐνέθηκε A
12 τὸ secundum Cotelerium Mang.: τῶ Α
13 δὴ scripsi: ποδὶ Α (an δήπου?) τοῦτο Α: τῷ V
16 ἡ fort. secl. (om. LXX)
18 πάντα τὸν λίβανον e LXX coni. Mang. ἐπιθήσει ex LXX Mang. : ἐπιτίθησι A, sed v. p. 197,17 #x003E; ἐπὶ conicio (cf. ad p. 197,17)
20 ἱερουργεῖν Mang.: ἱερουργίαν A
21 εὐχαριστοῦν Mang. ἀμώμους Hoesch.: ἀμώμου Α
23 75 Mang. : ἡ A ἐκκεκαθαρμένης Mang. : ἐκκεκαθαρμένη A παιδείας Hoesch.: παιδείαις A
25 δραξάμενον scripsi : δραξάμενος Α τὸν ἱερέα Α·
6 ἱερεὺς v
11 Hom. Od. μ 219.
εὐωδέστατον καὶ προσηνέστατον ἀεὶ καρποῦσθαι βίον· τὸ γὰρ ἔλαιον καὶ
ὁ
θερισμὸν αὐτῆς, οἴσετε δράγματα ἀπαρχὴν τοῦ θερισμοῦ ὑμῶν πρὸς τὸν
ἱερέα“ (Lev. 23, 10), τὸ δέ ἐστιν·
ὅταν εἰσέλθῃς, ὦ διάνοια, εἰς τὴν ἀρετῆς χώραν, ἣν ἐμπρεπὲς μόνῳ δωρεῖσθαι θεῷ, τὴν εὔβοτον, τὴν
εὔγειον, τὴν καρποφόρον, εἶτα οἰκεῖα [εἴ γε] σπείρας’ ἀγαθὰ θερίζῃς
αὐξηθέντα ὑπὸ τοῦ τελεσφόρου, μὴ πρότερον οἴκαδε συγκομίσῃς, τουτέστι
μὴ ἀναθῇς μηδ’ ἐπιγράψῃς σεαυτῇ τὴν τῶν περιγινομένων αἰτίαν,
ἢ ἀπάρξασθαι τῷ πλουτάρχῳ καὶ τὰ πλουτιστήρια ἔργα ἐπιτηδεύειν
ἀναπείθοντι.
καὶ λέγεται „τὴν ἀπαρχὴν τοῦ θερισμοῦ ὑμῶν“ αὐτῶν, ἀλλ’ οὐχὶ τῆς γῆς, προσφέρειν, ἵνα ἀμῶμεν καὶ θερίζωμεν ἑαυτοῖς,
πάνθ’ ὅσα καλὰ καὶ τρόφιμα καὶ σπουδαῖα βλαστήματα καθιεροῦντες.
εἶτα ἀπὸ δημαγωγίας ἐπὶ δημαρχίαν βαδίζοντες καὶ τὰ μὲν τῶν πλησίον καταβάλλοντες, τὰ δὲ οἰκεῖα διανιστάντες καὶ παγίως ὀρθοῦντες, ὅσα
ἐλεύθερα καὶ ἀδούλωτα φύσει φρονήματα, καὶ ταῦθ’ ὑπάγεσθαι μηχανῶνται.
διὸ προστίθησι· „περιστραφέντα δὲ τὰ δράγματα ὑμῶν προσεκύνησαν τὸ ἐμὸν δράγμα“ (ibid.). τέθηπε γὰρ ὁ μὲν αἰδοῦς ἐραστὴς
τὸν σκληραύχενα, ὁ δὲ εὐλαβὴς τὸν αὐθάδη, ὁ δὲ ἰσότητα τιμῶν τὸν
1 διανοίας Hoesch.: διανοίαις Α λαβαῖς Α
2 ἱερείων conicio
3 χαίρουσαν Mang. : χαίρουσι Α
6 ἱερεύς Hoesch.: ἱερός Α
13 εἴ γε seclusi σύ γε?), ἔργα coni. Cohn σπείρας A, σπείρασα v
15 ἀναθεὶς A μηδ’ Hoesch.: μὴ Α
16 πλουτοφόρῳ καὶ τὰ πλούτου ποριστικὰ ἔργα conicio
17 λέγετε Α ἡμῶν per errorem Hoesch.
18 ἑαυτούς conicio
21 θαρρεῖ Cohn: θαρσεῖ A
24 προσταγμάτων vel διαταγμάτων coni. Mang.
26 διανιστάντες Mang. : διαναστάντες Α
27 alt. καὶ secl. Cohn 30.271,1 ἰσότητα et ἄνισον Mang. : ὁσιότητα et ἀνόσιον Α
ἅτε γὰρ θεωρὸς ὢν οὐ μόνον τοῦ ἀνθρωπείου βίου ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν κόσμῳ συμπάντων ὁ ἀστεῖος οἶδεν ὅσον εἴωθε πνεῖν ἀνάγκη, τύχη, καιρός, βία, δυναστεία, καὶ ὅσας ὑποθέσεις καὶ ἡλίκας εὐπραγίας ἀπνευστὶ δραμούσας ἄχρις οὐρανοῦ κατέσεισαν καὶ κατέρραξαν.
ὥστε ἀναγκαίως εὐλάβειαν ἐπασπιδήσεται,
τοῦ μηδὲν ἐξ ἐπιδρομῆς δεινὸν παθεῖν συγγενὲς φυλακτήριον· ὃ
γάρ, οἶμαι, πρὸς πόλιν τεῖχος, τοῦτ’ εὐλάβεια πρὸς ἕκαστον.
ἆρ’ οὖν
οὐ παραπαίουσι καὶ μεμήνασιν ὅσοι παρρησίαν ἄκαιρον σπουδάζουσιν
ἐπιδείκνυσθαι, βασιλεῦσι καὶ τυράννοις ἔστιν ὅτε λέγειν τε καὶ ποιεῖν
ἐναντία τολμῶντες, οὐκ αἰσθανόμενοι, ὅτι
ὥσπερ τὰ θρέμματα ὑπεζεύχθησαν, ἀλλ’ ὅλα τὰ σώματα καὶ τὰς
τοιγαροῦν
στιζόμενοι καὶ μαστιγούμενοι καὶ ἀκρωτηριαζόμενοι καὶ ὅσα πρὸ τοῦ
θανάτου χαλεπὰ πάντα ὠμῶς καὶ ἀνηλεῶς ἀθρόα ὑπομένοντες, ἀπαχθέντες
ἐπὶ πᾶσι θνῄσκουσι.
τις ὁρῶν ἀκμάζοντα καὶ βαρὺ πνεῦμα ἐναντίον καὶ λαίλαπα καταιγίζουσαν
καὶ κυματούμενον πέλαγος, ἐνορμίζεσθαι δέον, ἐξορμίζεται καὶ ἐξανάγεται;
τίς ἢ κυβερνήτης ἢ ναύκληρος οὕτω ποτὲ ἐμεθύσθη καὶ παρῴνησεν,
ἐγκαταποθῇ; τῷ γὰρ βουλομένῳ πλεῖν ἀκινδύνως εὔδιον πνεῦμα οὔριόν
3 ποιεῖν coni. Mang.
4 ἡλιακὰς Α εὐπραγίαι et δραμοῦσαι coni. Mang. 5.
6 ἐπασπιδήσεται Α: ἐπασπισθήσεσθαι coni. Hoesch., ἐπασπιδώσεται Mang., ἐπισπάσεται (sc. σύμμαχον, sic saepius Philo) conicio, ἐπασκηθήσεται coni. Cohn
8 ἄκαιρον Mang. (cf. § 85): ἄπειρον Α
10 οὐκ] οὐδὲ coni. Mang. αἰσθανόμενοι scripsi: αἰσθάνονται Α, quod servari non potest, nisi γὰρ addas οὐ add. Hoesch.
12 ἑταίρων καὶ Mang. : ἑτέρων A
13 ἐκδίδονται ἐκδέδονται?) coni. Mang.
14 ἐπόχῳ Mang. : ἐπ’ ὑμῶ A
18 ἐστὶ Mang.: ἐπὶ Α
19 #x003E;, ἀλλ’ conicio
20 #x003E; τί couicio
21 τίς Av, sed v. p. 273,1 ἐναντιούμενον conicio
23 #x003E; τις Mang.
24 ὡς scripsi: ἶνα Α, quod transposui post πλεῖν. et aliquid vocis ἵνα restare videtur in corrupteta πλύνειν νειν ἐθελῆσαι scripsi (cf. Mang. :) ἐθελήσῃ Α, ἐθελούσῃ v ὅσον Α πλεῖν Hoesch.: πλύνειν Α, tum καὶ add. Hoesch. ἴνα] v. modo adnotata
25 #x003E; πλωτῆρσιν coni. Hoesch.
26 συγκατεκπόθη coni. Mang.
ἄρκτον τις
εἰ μὴ καὶ φαλαγγίοις καὶ ἀσπίσι
ταῖς Αἰγυπτίαις καὶ τοῖς ἄλλοις ὅσα τὸν φθοροποιὸν ἰὸν
εἶτ’ οὔκ εἰσιν ἄνθρωποί τινες συῶν, φαλαγγίων, ἀσπίδων ἀγριώτεροι καὶ ἐπιβουλότεροι; ὧν τὸ ἐπίβουλον καὶ
δυσμενὲς ἀμήχανον ἑτέρως ἢ τιθασείαις καὶ μειλίγμασι χρωμένους
διεκδῦναι. τοιγάρτοι ὁ σοφὸς Ἀβραὰμ τοὺς υἱοὺς τοῦ Χὲτ — ἑρμηνεύονται δὲ ἐξιστάντες — προσκυνήσει (Gen. 23, 7), τῶν καιρῶν
τοῦτο δρᾶν ἀναπειθόντων.
οὐ γὰρ τιμῶν γε τοὺς ἐκ φύσεως καὶ γένους καὶ ἐθῶν ἐχθροὺς λογισμοῦ, οἳ τὸ τῆς ψυχῆς νόμισμα, παιδείαν, ἐξιστάντες
καὶ κατακερματίζοντες οἰκτρῶς ἀναλίσκουσιν, ἐπὶ τὸ προσκυνεῖν ἦλθεν,
ἀλλὰ τὸ παρὸν κράτος αὐτῶν καὶ τὴν δυσάλωτον ἰσχὺν δεδιὼς καὶ
φυλαττόμενος ἐρεθίζειν, μέγα καὶ ἐχυρὸν κτῆμα καὶ ἀγώνισμα ἀρετῆς,
σοφῶν ψυχῶν ἄριστον ἐνδιαίτημα, τὸ διπλοῦν σπήλαιον,
λόγῳ, κομιεῖται. τί δέ;
οὐχὶ καὶ ἡμεῖς, ὅταν ἐν ἀγορᾷ διατρίβωμεν, εἰώθαμεν ἐξίστασθαι μὲν τοῖς ἄρχουσιν, ἐξίστασθαι δὲ καὶ τοῖς ὑποζυγίοις; ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας γνώμης καὶ οὐχὶ τῆς αὐτῆς· τοῖς μὲν γὰρ ἄρχουσιν ἐν τιμῇ, τοῖς δὲ ὑποζυγίοις διὰ φόβον τοῦ μηδὲν ἀπ’ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς νεωτερισθῆναι.
καὶ διδόντων μὲν τῶν καιρῶν ἐπιτιθεμένους
τὴν τῶν ἐχθρῶν βίαν καλὸν καταλῦσαι, μὴ ἐπιτρεπόντων δὲ ἀσφαλὲς ἡσυχάσαι, βουλομένοις δέ τιν’ ὠφέλειαν εὑρίσκεσθαι παρ’ αὐτῶν
ἁρμόττον τιθασεῦσαι.
ἤδη μετιόντα.
χρηστὰς γὰρ ἐλπίδας ὑποβάλλουσιν ἑαυτοῖς, ὡσεὶ καὶ μὴ ἁλῶναι δυνησόμενοι. παρὸ λέγουσι· „μὴ ἐφ’ ἡμῖν βασιλεύσεις“; ἴσον τῷ ζώντων, ὄντων, ἰσχυόντων, ἐμπνεόντων ἡμῶν οἴει δυναστεύσειν; ἀσθενησάντων μὲν γὰρ ἴσως ἐπικρατήσεις, ἐρρωμένων δὲ ἐν ὑπηκόου μοίρᾳ τετάξῃ.
καὶ πέφυκεν οὕτως ἔχειν· ἐπειδὰν μὲν γὰρ ἐν διανοίᾳ
ἀλλά σου τὰς
ἐπανατάσεις καὶ τὰς ἀπειλὰς ἐφόδῳ μιᾷ καταδραμούμεθα σὺν τοῖς δορυφόροις
καὶ ὑπασπισταῖς, φρονήσεως ἐγγόνοις· ἐφ’ ὧν λέγεται ὅτι „προσέθεντο
μισεῖν αὐτὸν ἕνεκα τῶν ἐνυπνίων αὐτοῦ καὶ ἕνεκα τῶν ῥημάτων
αὐτοῦ“ (ibid.).
ἀλλ’ οὐ ῥήματα μὲν καὶ ἐνύπνια πάνθ’ ὅσα ὁ τῦφος
ἂν εἰδωλοποιῇ, πράγματα δὲ καὶ σαφεῖς ἐνάργειαι τὰ ὅσα ἐπ’ ὀρθὸν βίον
καὶ λόγον ἀναφέρεται; καὶ τὰ μὲν μίσους ἅτε κατεψευσμένα, τὰ δὲ φιλίας
ἅτε ἀληθείας τῆς ἐπεράστου γέμοντα ἐπάξια.
μηδεὶς οὖν ἔτι κατηγορεῖν
ἐπιτολμάτω τῶν τοσούτων τὰς ἀρετὰς ἀνδρῶν ὡς μισανθρώπου καὶ μισαδέλφου
δεῖγμα ἤθους ἐκφερόντων, ἀλλὰ μαθών, ὅτι οὐκ ἄνθρωπος ὁ νῦν
ἐπικρινόμενός ἐστιν, ἀλλὰ τῶν ἐν ἑκάστου τῇ ψυχῇ τρόπων ὁ δοξομανὴς
καὶ φιλότυφος, ἀποδεχέσθω τοὺς ἄσπονδον ἔχθραν καὶ μῖσος ἀκατάλλακτον
πρὸς
ὅτι οἱ τοιοῦτοι δικασταὶ γνώμης οὐκ ἄν
ποτε ἐσφάλησαν ὑγιοῦς, ἀλλὰ μαθόντες καὶ παιδευθέντες ἐξ ἀρχῆς τὸν
3 βασιλεύσης Α ἰσχυκότα Mang. : ἐσχηκότα Α
4 οὐδ’ conicio ἁ scripsi: τᾶι Α, om. v
5 ἔθ’ ὡς Hoesch.: : ἔθος Α
6 ἄρ’ conicio
7 βασιλεύσης Α
8 τῷ Mang. : τῶν Α ὄντων vid. del. aut ὄντων, ζώντων transp. ὁ add. Cohn
12 οὑν Mang. : οὗ Α
16 ἐπανατάσεις Mang.: ἐπαναστάσεις Α
20 ἐνάργειαι Mang.: ἐνέργειαι Α
22 ἀδεκάστου conicio
23 ἐπιτολμάτω τῶν Hoesch. : ἐπὶ τοιούτων Α τοιούτων coni. Mang.
24 ἐκφαινόντων conicio
25 τῶν Α:
6 ὢν coni. Mang. τρόπων scripsi: τρόπος Α
27 αὐτὸν Hoesch.: αὐτοὺς Α, τοῦτον conicio αἰρομένους scripsi: ἐρωμένους Α, αἱρουμένους Hoesch.
28 τοιοῦτοι Mang.: τοσοῦτοι Α
βασιλέως, τοῦ μόνου θεοῦ, βασιλευόμεθα; τί δέ; „κυριεύων κυριεύσεις
ἡμῶν“ (Gen. 37,8) ; μὴ γὰρ οὐ δεσποζόμεθα καὶ ἔχομέν τε
καὶ ἕξομεν εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον τὸν αὐτὸν κύριον; ᾧ δουλεύοντες οὕτω
γεγήθαμεν, ὡς οὐδεὶς ἕτερος ἐπ’ ἐλευθερίᾳ· καὶ γάρ ἐστι τὸ δουλεύειν
θεῷ πάντων ἄριστον, ὅσα ἐν γενέσει τετίμηται.
εὐξαίμην ἂν οὖν καὶ
αὐτὸς δυνηθῆναι τοῖς γνωσθεῖσιν ὑπὸ τούτων ἐμμεῖναι βεβαίως· ὀπτῆρες
γὰρ καὶ κατάσκοποι καὶ ἔφοροι πραγμάτων, οὐ σωμάτων, εἰσὶν ἀκριβοδίκαιοι, πάντα νήφοντες τὸν αἰῶνα, ὡς ὑπὸ μηδενὸς ἔτι τῶν εἰωθότων
δελεάζειν ἀπατᾶσθαι.
μεθύω δὲ ἄχρι νῦν ἐγὼ καὶ ἀσαφείᾳ πολλῇ κέχρημαι καὶ βάκτρων καὶ τῶν ποδηγετησόντων ὥσπερ οἱ τυφλοὶ δέομαι·
σκηριπτομένῳ γὰρ ἐγγένοιτ’ ἂν ἴσως μήτε προσπταίειν μήτε ὀλισθαίνειν.
εἰ δέ τινες ἀνεξετάστους καὶ ἀπερισκέπτους εἰδότες ἑαυτοὺς οὐ σπουδάζουσι τοῖς ἐξητακόσιν ἃ χρὴ πάντα ἀκριβῶς καὶ περιεσκεμμένως ἀκολουθεῖν, ἀγνοοῦντες τὴν ὁδὸν ἐπισταμένοις, ἴστωσαν ὅτι δυσαναπορεύτοις βαράθροις περιπαρέντες οὐδ’ ἐπειγόμενοι προελθεῖν ἔτι δυνήσονται.
ἐγὼ δὲ ἐκείνοις, ὅταν μικρὸν ἀνεθῶ τῆς μέθης, οὕτως εἰμὶ ἔνσπονδος, ὡς τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον εἶναι νομίζειν. καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον
τὸν ἐνυπνιαστήν, ὅτι γε καὶ ἐκεῖνοι, προβαλοῦμαι καὶ στυγήσω· καὶ
οὐδεὶς εὖ φρονῶν ἐπὶ τούτῳ μέμψαιτ’ ἄν με τῷ τὰς πλειόνων γνώμας
τε καὶ ψήφους ἀεὶ νικᾶν.
ἐπειδὰν δὲ πρὸς ἀμείνω βίον μεταβάλῃ καὶ
μηκέτ’ ἐνυπνιάζηται μηδὲ ταῖς κεναῖς τῶν κενοδόξων φαντασίαις ἰλυσπώμενος κακοπαθῇ μηδὲ νύκτα καὶ σκότος καὶ πραγμάτων ἀδήλων
καὶ ἀτεκμάρτων συντυχίας ὀνειροπολῇ,
περιαναστὰς δὲ ἐκ τοῦ βαθέος ὕπνου διατελῇ μὲν ἐγρηγορώς, ἐνάργειαν δὲ πρὸ ἀσαφείας καὶ πρὸ ψευδοῦς
ὑπολήψεως ἀλήθειαν καὶ πρὸ νυκτὸς ἡμέραν καὶ φῶς πρὸ σκότους
2 ἱκέτας Mang. : οἰκέτας Α 3.
4 βασιλεύσῃς Α
9 post τετίμηται lacunam statuit Mang.
11 εἰσὶν] ἦσαν coni. Mang. 11.
12 ἀκριβοδίκαιοι scripsi: ἀκριβεῖς, δίκαιοι Α
13 ἀσαφία Α
15 σκηριπτομένῳ Hoesch.: σκ, lac.
5 litt., μνῶ Α 16.
17 σπουδάζουσι Hoesch.: σποῦ, lac.
7 litt. Α
18 #x003E; ἀγνοοῦντες #x003E; conicio
19 ἐπειγόμενοι scripsi: ἐπιγινόμενοι Α, ἐπινηχόμενοι coni. Mang.
20 ἔνσπονδος Mang.: ἔσπονδος Α, ἔκσπονδος Hoesch.
23 με τῷ scripsi : μετὰ Α, κτὰ coni. Mang., μοι τὸ vel με τοῦ Hoesch. πλειόνων scripsi : πλείω Α, πλείους V, τῶν vid. add. 25.
26 ἰλυσπώμενος scripsi εἰλυσπώμενος v): εἱλησπόμενος A 28.
29 ψεύδους Α
ὧν δὲ ἔδοξεν ἀλλοτριωθῆναι συγγενικῶν καὶ πατρῴων ἀγαθῶν
μεταποιῆται πάλιν τὸ ἐπιβάλλον ἀρετῆς ἑαυτῷ μέρος δικαιῶν ἀνακτᾶσθαι
καὶ ταῖς κατὰ μικρὸν ἐπανιὼν βελτιώσεσιν ὡς ἐπὶ κορυφῆς
τοῦ ἑαυτοῦ βίου καὶ τέλους ἱδρυθεὶς ἀναφθέγξηται, ὃ παθὼν ἀκριβῶς
ἔμαθεν, ὅτι „τοῦ θεοῦ“ (Gen. 50, 19) ἐστιν, ἀλλ’ οὐδενὸς ἔτι τῶν εἰς
γένεσιν ἡκόντων αἰσθητοῦ τὸ παράπαν,
οἱ μὲν ἀδελφοὶ καταλλακτηρίους
ποιήσονται συμβάσεις, τὸ μῖσος εἰς φιλίαν καὶ τὸ κακόνουν εἰς εὔνοιαν
μεταβαλόντες, ἐγὼ δ’ ὁ τούτων ὀπαδὸς — πείθεσθαι γὰρ ὡς δεσπόταις
οἰκέτης ἔμαθον — ἐπαινῶν οὐκ ἐπιλείψω τῆς μετανοίας ἐκεῖνον·
εἴ γε
καὶ Μωυσῆς ὁ ἱεροφάντης ἀξιέραστον καὶ ἀξιομνημόνευτον οὖσαν αὐτοῦ
τὴν μετάνοιαν ἐκ φθορᾶς ἀνασῴζει διὰ συμβόλου τῶν ὀστέων, ἃ κατορωρύχθαι
μέχρι τοῦ παντὸς οὐκ ᾤετο δεῖν ἐᾶν
13, 19), παγχάλεπον ἡγούμενος, εἴ τι ἤνθησεν ἡ ψυχὴ καλόν, τοῦτ’
ἐᾶσαι μαρανθῆναι καὶ κατακλυσθὲν ἀφανισθῆναι πλημμύραις, ἃς ὁ τῶν
παθῶν Αἰγύπτιος ποταμός, τὸ σῶμα, διὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων ῥέων
ἐνδελεχῶς ἐκδίδωσιν.
εἴρηται· τὴν δὲ ἑτέραν καιρὸς ἤδη σκοπεῖν, καὶ ὡς ὀνειροκριτικῇ
τέχνῃ διαστέλλεται. „εἶδεν“ οὖν φησιν „ἐνύπνιον ἕτερον καὶ διηγήσατο
τῷ πατρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ καὶ εἶπεν· ὥσπερ
μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου προσκυνῆσαί σοι ἐπὶ τὴν γῆν; ἐζήλωσαν
δὲ αὐτὸν οἱ ἀδελφοί, ὁ δὲ πατὴρ διετήρησε τὸ ῥῆμα“ (Gen. 37,9—11).
φασὶ τοίνυν οἱ μετεωρολογικοί, τὸν ζῳδιακὸν κύκλον μέγιστον ὄντα τῶν
κατ’ οὐρανὸν δυοκαίδεκα ζῳδίοις, ἀφ’ ὧν καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἔσχε,
κατηστερίσθαι, ἥλιον δὲ καὶ σελήνην ἀεὶ περὶ αὐτὸν εἱλουμένους ἕκαστον
2 αὐτὴν Mang.: αὐτὸν Α
5 μεταποιῆται Hoesch.: μεταποιῆσαι Α ἀρετῆς om. Hoesch.
10 κακόνουν Mang. : κακὸν A
12 ἐπαίνων οὐκ ἐπιλήψω Α
13 Μωσῆς Α
15 ἐὰν Α, ἐν add. Hoesch.
16 πᾶν χαλεπὸν Α
20 ἐπὶ scripsi: ἀπὸ Α δραγμάτων Mang. : πραγμάτων Α γῆς #x003E; conicio (cf. § 6)
21 καὶ secl. Cohn ὀνειροκριτικὴ Α
22 διαστέλλεσθαι coni. Mang.
23 ὁ add. Mang.
25 #x003E;
8 couicio, cf. ἑ 135
29 ζῳδίοις scripsi: ζωδίων Α, ζωδίων σημείοις coni. Mang.
30 κατηστερεῖσθαι Α
ἔδοξεν οὖν ὁ τὴν θεόπεμπτον φαντασίαν ἰδὼν ὑπ’ ἀστέρων ἕνδεκα προσκυνεῖσθαι, δωδέκατον
συντάττων ἑαυτὸν εἰς τὴν τοῦ ζῳδιακοῦ συμπλήρωσιν κύκλου.
μέμνημαι δὲ καὶ πρότερόν τινος ἀκούσας ἀνδρὸς οὐκ ἀμελῶς οὐδὲ ῥᾳθύμως
τῷ μαθήματι προσενεχθέντος, ὅτι οὐκ ἄνθρωποι μόνοι δοξομανοῦσιν,
ἀλλὰ καὶ οἱ ἀστέρες καὶ περὶ πρωτείων ἁμιλλώμενοι δικαιοῦσιν οἱ
ταῦτα μὲν οὖν, ὅπως
ἂν ἀληθείας ἢ εἰκαιολογίας ἔχῃ, παρετέον τοῖς μετεωροθήραις σκοπεῖν.
λέγομεν δὲ ἡμεῖς, [ὡς] ὅτι ὁ σπουδῆς ἀκρίτου καὶ φιλονεικίας ἀλόγου
καὶ κενῆς δόξης ἐραστής, ἀεὶ φυσώμενος ὑπ’ ἀνοίας, οὐ μόνον ἀνθρώπους
ὑπερκύπτειν ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ὄντων φύσιν ἀξιοῖ.
καὶ νομίζει μὲν ἑαυτοῦ χάριν τὰ πάντα γεγενῆσθαι, ἀναγκαῖον δ’ εἶναι δασμὸν
ἕκαστον ὡς βασιλεῖ φέρειν αὑτῷ, γῆν, ὕδωρ, ἀέρα, οὐρανόν· καὶ τοσαύτῃ
τῆς εὐηθείας ὑπερβολῇ χρῆται, ὥστε οὐκ ἰσχύει λογίσασθαι, ὃ κἂν
παῖς ἄφρων ἐννοηθείη, ὅτι τεχνίτης οὐδεὶς ἕνεκα μέρους ποτὲ ὅλον,
ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ὅλου μέρος δημιουργεῖ· μέρος δὲ τοῦ παντὸς ἄνθρωπος,
ὥστε γεγονὼς εἰς τὸ συμπλήρωμα τοῦ κόσμου δικαίως ἂν αὐτὸς ἐκείνῳ
συντελοίη.
γῆν μὲν γὰρ μετεστοιχείου καὶ θάλατταν, ἀντιδιδοὺς πελάγει μὲν ἤπειρον, ἠπείρῳ
δὲ πέλαγος, τὸν μὲν Ἑλλήσποντον ζευγνὺς γεφύραις, ὄρος δὲ τὸν Ἄθω
ῥηγνὺς εἰς βαθεῖς κόλπους, οἳ πληρούμενοι θαλάττης ὁ νέος καὶ χειρόκμητος εὐθὺς πόντος ἦσαν, τὸ παλαιὸν τῆς φύσεως ἐξαλλοιωθείς·
τὰ
1 ἰσοταχεῖς (vel ἰσοταχῶς) Hoesch.: ἰσοταχοῦς Α ἐναρίθμοις Α
2 δ’ ἐν conicio δωδεκάτην μορίω Α 5.
6 μέμνημαι Hoesch. : μέμνηται Α
10 ἢ corr. ex ἡ Α εἰκοτολογίας conicio
11 ὡς seclusi
14 εἶναι] οἷον coni. Maug.
15 αὐτῶ Α
16 χρῆσθαι, sed τ s. s. Α ἰσχύει Α: ἰαύειν Uoesch.
17 οὐδὲ εἷς Α μέρους Hoesch.: μέρος A
19 ὥστε] ὃς δέ Hoesch. γεγονὼς scripsi: γέγονεν Α
20 συντελοίη scripsi: συντελώνη Α, συντελῶν ᾖ v, συντελῶν εἴη coui. Cohn
21 αὐτῶν conicio
25 ζευγνὺς γεφύραις Hoesch.: ζεύγνυσθαι φυραῖς Α
26 οἱ Α 26.
27 χειρόκμητος scripsi: χειρότμητος Α
27 τό παλαιὸν scripsi: τῶ παλαιῶ Α, τοῦ παλαιοῦ coni. Mang.
τὸν γὰρ ἄριστον τῶν ἐκεῖ, τὸν ἡγεμόνα
ἡμέρας ἥλιον, ἐτόξευεν, ὥσπερ οὐκ αὐτὸς ἀφανεῖ βέλει φρενοβλαβείας
τιτρωσκόμενος οὐ μόνον διὰ τὸ ἀδυνάτων ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἀνοσιωτάτων
ἔργων ἐρᾶν, ὧν καὶ θάτερον μεγάλη τῷ ἐγχειροῦντι δύσκλεια ἦν.
Γερμανῶν δὲ πολυανθρωποτάτην μοῖραν — ἀμπωτίζει δὲ παρ’ αὐτοῖς
ἡ θάλαττα — λόγος ἔχει κατὰ τὰς ἐκεῖ παλιρροίας ἐπιδρομὰς ὠθουμένους
μετὰ σπουδῆς, ἐπανατεινομένους γυμνὰ τὰ ξίφη, θέοντας ὡς
στῖφος πολεμίων τὸ κυματούμενον πέλαγος ὑπαντιάζειν·
ἐπιόντων ἀποδιδράσκειν καὶ ὅσα ψυχῆς πάθη κατά τε ἡδονὰς καὶ ἀλγηδόνας
ἀναδέχεσθαι.
ἠνάγκαζεν αὐτῷ καὶ τὰ ἄλλα ποιεῖν παρὰ τὸ καθεστὼς ἔθος, νομίζων
ἀρχὴν ἔσεσθαι καὶ τῆς περὶ τὰ ἄλλα ἐκδιαιτήσεως καὶ τῆς τῶν ὅλων
παραβάσεως, εἰ τὸ ἐπὶ τῇ ἑβδόμῃ πάτριον ἀνελεῖν δυνηθείη.
καὶ μήθ’
οὓς ἐβιάζετο ὁρῶν εἴκοντας τοῖς ἐπιτάγμασι μήτε τὴν ἄλλην πληθὺν
ἠρεμοῦσαν, ἀλλὰ βαρέως καὶ τραχέως φέρουσαν τὸ πρᾶγμα καὶ ὡς ἐπ’
ἀνδραποδισμῷ καὶ πορθήσει καὶ κατασκαφῇ πατρίδος πενθοῦντάς τε
καὶ κατηφοῦντας, ἠξίου λόγῳ διδάσκειν παρανομεῖν, φάσκων·
εἰ πολεμίων
ἔφοδος αἰφνίδιον γένοιτο ἢ κατακλυσμοῦ φορὰ τοῦ ποταμοῦ ταῖς
1 ἐπίγεια conicio
4 τὸν] τὸ conicio
5 οὐκ] εἰ vel καὶ coni. Mang.
8 δὲ Α: γε Hoesch. (in mg. Α, in ed. γὰρ) ἀμποτίζειν A
9 ἐπιδρομαῖς coui. Mang.
11 οὓς add. Mang.
14 δυνατοῖς Mang.: δυνατὸν Α
18 ἐπειδὴ huc transposui: ante τὰ habet Α
19 ἁγιώτατον scripsi: ἁγιωδέστατα Α, ἁγιωδέστατον Mang. 19.
20 φρικωδέστατον Mang. : φρικωδέστατα A
21 αὐτῷ] ἐν αὐτῇ Marklaud 26.
27 πενθοῦντες et κατηφοῦντες Α
8 ss. Arist. Eth. Nicom. III
1 p. 1229 b 27: εἰ μηδὲν φοβοῖτο, μήτε σεισμὸν μήτε τὰ κύματα, καθάπερ φασὶ τοὺς Κελτούς. Strabo VII 2,1 : οὐκ εὑ δ’ οὐδὲ
6 φήσας ὅπλα αἴρεσθαι πρὸς τὰς πλημμυρίδας τοὺς Κίμβρους . . .
ἢ μετὰ τοῦ συνήθους σχήματος προελεύσεσθε, τὴν μὲν δεξιὰν εἴσω χεῖρα συναγαγόντες, τὴν δὲ ἑτέραν
ὑπὸ τῆς ἀμπεχόνης παρὰ ταῖς λαγόσι πήξαντες, ἵνα μηδ’ ἄκοντές τι
τῶν εἰς τὸ σωθῆναι παράσχησθε;
καὶ καθεδεῖσθε ἐν τοῖς συναγωγίοις ὑμῶν, τὸν εἰωθότα θίασον ἀγείροντες καὶ ἀσφαλῶς τὰς ἱερὰς βίβλους ἀναγινώσκοντες κἂν εἴ τι μὴ τρανὲς εἴη διαπτύσσοντες καὶ τῇ πατρίῳ φιλοσοφίᾳ διὰ μακρηγορίας ἐνευκαιροῦντές τε καὶ ἐνσχολάζοντες;
ἀλλὰ
γὰρ ἀποσεισάμενοι πάντα ταῦτα πρὸς τὴν ἑαυτῶν καὶ γονέων καὶ τέκνων
καὶ τῶν ἄλλων οἰκειοτάτων καὶ φιλτάτων σωμάτων, εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς
εἰπεῖν, καὶ κτημάτων καὶ χρημάτων, ὡς μηδὲ ταῦτα ἀφανισθείη, βοήθειαν ἀποδύσεσθε.
καὶ μὴν οὗτος αὐτὸς ἐγὼ τὰ λεχθέντα, ἔφη, πάντα εἰμί, τυφώς, πόλεμος, κατακλυσμός, κεραυνός, λιμηρὰ καὶ λοιμώδης
νόσος, ὁ τινάττων καὶ κυκῶν τὰ παγίως ἑστῶτα σεισμός, εἱμαρμένης
ἀνάγκης οὐκ ὄνομα, ἀλλ’ ἐμφανὴς ἐγγὺς ἑστῶσα δύναμις.
τί οὖν τὸν ταῦτα λέγοντα ἢ διανοούμενον αὐτὸ μόνον εἶναι φῶμεν; ἆρ’ οὐκ ἐκτόπιον; ὑπερωκεάνιον μὲν οὖν ἢ μετακόσμιόν τι καινὸν κακόν, εἴ γε τῷ πάντα μακαρίῳ ὁ πάντα βαρυδαίμων ἑαυτὸν ἐξομοιοῦν ἐτόλμησεν.
ὑπερθεῖτ’ ἂν οὗτος ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας βλασφημεῖν,
ἐλπισθέντων κατὰ τὰς ἐτησίους ὥρας ἢ μὴ συνόλως ἢ μὴ ῥᾳδίως ἀποβαίνοι,
φλογμὸν μὲν θέρους, κρυμὸν δὲ [καὶ] χειμῶνος βαρὺν κατασκήπτοντος,
ἔαρος δὲ καὶ μετοπώρου, τοῦ μὲν πρὸς εὐκαρπίαν ἐστειρωμένου, τοῦ
δὲ πρὸς νοσημάτων γενέσεις εὐτοκίᾳ χρωμένου;
πάντα μὲν οὖν ἀνασείων
κάλων ἀχαλίνου στόματος καὶ κακηγόρου γλώττης, ὥσπερ τὸν
εἰωθότα δασμὸν οὐκ ἐνεγκόντας τοὺς ἀστέρας αἰτιάσεται, τιμᾶσθαι μονονοὺ καὶ προσκυνεῖσθαι δικαιῶν ὑπὸ τῶν οὐρανίων τἀπίγεια καὶ
3 διατρίψεται Α
5 ἑκόντες coni. Markland
6 καθεδεῖσθαι ε s. s.) Α
7 ἀγείροντες Mang.: ἐγείροντες Α ἀσφαλῶς Mang. : ἀσφαλεῖς Α τἀς Mang.: τε A
8 διαπτύσσοντες Mang.: διαπτύοντες Α
1 1 δεῖ Hoesch.: δὴ Α
13 ἀποδύσεσθε scripsi: ἀποδύεσθαι Α, ἐπαποδύσεσθε coni. Mang., ἀποδύεσθε v
14 λιμηρὰ Hoesch.: ηοιμύρα Α
16 τὸν scripsi: ἦν Ἄι ἄν coni. Hoesch., secl. Mang.
18 #x003E; καινὸν conicio
19 ὑπερθεῖτ’ ἂν scripsi: ὑπερθ, lac.
1 —
2 litt., ἂν A, ὕπερθεν ἔτ’ v, ὑπερέθετ᾿ ἄν Hoesch.
20 prius ἡ Hoesch.: εἰ Α
22 φλογμὸν et κρυμὸν alterum in alterius locum transp. Cohn καὶ secl. Mang.
23 πρὸς Mang.: ἦρος Α εὐκαρπίαν Hoesch.: ἀκαρπίαν Α 24.
25 ἀνασείων Mang.: ἀνασείειν Α
25 καλὸν Α κακηγόρου Mang. : κατηγόρου Α
26 ἀστέρας Mang. : δ’ ἑτέρας Α
27 δικαιῶν Richter: δικαίου Α, δικαιώσας coni. Mang. οὐρανίων Mang. : οὐρανῶν Α
δοκεῖ.
καθαρὸν φέγγος αὐγάζειν, ἀπατῶντες ἢ βιαζόμενοι κωλύουσιν, εἰς τὸν
ἀσεβῶν ἀνήλιον χῶρον εἰσελαύνοντες, ὃν ἐπέχουσι νὺξ βαθεῖα καὶ σκότος
ἀτελεύτητον καὶ εἰδώλων καὶ φασμάτων καὶ ὀνειράτων ἔθνη μυρία,
κἀκεῖ καταδύσαντες προσκυνεῖν ὡς δεσπότας ἀναγκάζουσι.
τὸν μὲν γὰρ
φρονήσεως ἀσκητὴν ὑπολαμβάνομεν ἥλιον, ἐπειδήπερ ὁ μὲν τοῖς σώμασιν,
ὁ δὲ τοῖς κατὰ ψυχὴν πράγμασιν ἐμπαρέχει φῶς, τὴν δὲ παιδείαν, ᾗ κέχρηται, σελήνην — ἐν νυκτὶ γὰρ ἡ ἑκατέρας εἱλικρινεστάτη
καὶ ὠφελιμωτάτη χρῆσίς ἐστιν —, ἀδελφοὺς δὲ τοὺς παιδείας καὶ
ἀσκητικῆς ψυχῆς
αὐχενίζοντες ἐκτραχηλίζειν καὶ καταρράττειν ὑποσκελίζοντες οἱ μηδὲν
ὑγιὲς μήτε λέγειν μήτε φρονεῖν ἐγνωκότες ἀξιοῦσι.
διὸ καὶ ἐπιτιμᾷ τῷ
τοιούτῳ τιθασῶς ὁ
ἀλλ’ οὐκ ἐνύπνιον εἶδες; ἢ ὑπέλαβες, ὅτι τὰ φύσει ἐλεύθερα ἀνθρωπείων
ἀνάγκῃ δοῦλα ἔσται καὶ ὑπήκοα τὰ ἄρχοντα καί, τὸ ἔτι παραδοξότερον,
οὐκ ἄλλων ὑπήκοα ἀλλὰ τῶν ἀρχομένων, οὐδ’ ἑτέρων
δοῦλα ἀλλὰ τῶν δουλευόντων; εἰ μὴ ἄρα κράτει θεοῦ τοῦ μόνου
πάντα δυνατοῦ, ᾧ καὶ τὰ ἀκίνητα κινεῖν καὶ τὰ φορούμενα θέμις ἱδρύσασθαι,
μεταβολὴ τῶν καθεστώτων γένοιτο πρὸς τἀναντία.
ἰδόντι; μὴ γὰρ ἑκὼν εἶδον αὐτήν; ἐρεῖ, τί μοι τὰ τῶν ἐκ προνοίας
ἠδικηκότων ἐπάγεις ἐγκλήματα; τὸ προσπεσὸν ἔξωθεν καὶ πλῆξάν μου
2 καινῆς Α γραφέσθων conicio (cf. e. gr. § 205)
3 κατ’ αὐτούς scripsi: καθ’ αὑτοὺς Α
4 τοῖς Hoesch.: τῆς Α αὑτῶν conicio
6 ἀπατῶντες Mang.: ἀπαντῶντες A
7 καὶ om. v
8 ἔθνη Hoesch.: ἔθη Α, εἴδη coni. Mang.
9 καταδύσαντας coni. Mang. δεσπότας #x003E; conicio
10 ἤλιον] ἥ, tum lacuna Α ὁ Mang.: lacuna in Α, οἱ Hoesch.
12 ἡ] ἢ Α
14 ὡς acld. Mang.
10 ὑποσκελίζοντας Α
18 τιθασῶς scripsi: τιθάσω Α, ἀτιθάσσῳ v οὐχ Α
19 τοῦτο #x003E; conicio, cf. §
20 ἀλλ’] ἄρ’ coni. Hoesch., ὄναρ coni. Mang. 20.
21 ἀνθρώπων coni. Mang.
23 κράτει Mang. : κρατεῖν Α, τῷ κράτει in appendice coni. Mang.
26 ὀργίζεσθαι Cotelerius: ὁρίζεσθαι A
28 ἐπάγης A
ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἔστι περὶ ὀνείρατος ὁ παρὼν λόγος, ἀλλὰ περὶ πραγμάτων ἐοικότων ἐνυπνίοις· ἃ
τοῖς μὴ λίαν κεκαθαρμένοις μεγάλα καὶ λαμπρὰ καὶ περιμάχητα εἶναι
δοκεῖ, μικρὰ ὄντα καὶ ἀμυδρὰ καὶ χλεύης ἐπάξια παρ’ ἀδεκάστοις ἀληθείας
βραβευταῖς.
προσευξώμεθα τῦφον πρότερον ἀφέντες;
εἶτα καταβαλόντες ἑαυτοὺς εἰς τὸ ἔδαφος ποτνιᾶσθαι καὶ προσκυνεῖν ἐπιχειρήσωμεν; ἀλλὰ μὴ ἐπιλάμψαι
ποτὲ τούτοις γινομένοις ἥλιος, ἐπεὶ βαθὺ μὲν σκότος κακοῖς,
τηλαυγὲς δὲ φῶς ἀγαθοῖς ἐφαρμόζει. τί δ’ ἂν γένοιτο μεῖζον κακὸν
ἢ τὸν πλαστὸν καὶ φένακα τῦφον ἀντὶ τῆς ἀπλάστου καὶ ἀψευδοῦς
ἀτυφίας ἐπαινεῖσθαί τε καὶ θαυμάζεσθαι;
παγκάλως δὲ προσδιέσταλται τὸ "διετήρησεν ὁ πατὴρ τὸ ῥῆμα“ (Gen. 37,11)· ψυχῆς γὰρ οὐ νεωτέρας
οὐδὲ ἀγόνου καὶ ἐστειρωμένης, ἀλλὰ τῷ ὄντι πρεσβυτέρας καὶ
γεννᾶν ἐπισταμένης ἔργον ἐστὶ συζῆν εὐλαβείᾳ καὶ μηδενὸς καταφρονεῖν
τὸ παράπαν, ἀλλὰ τὸ ἄδραστον καὶ ἀνίκητον τοῦ θεοῦ κράτος κατεπτηχέναι
καὶ περιαθρεῖν ἐν κύκλῳ, τί ἄρα ἀποβήσεται τὸ τέλος αὐτῇ.
διὰ τοῦτο καὶ τὴν Μωυσέως ἀδελφὴν — ἐλπὶς δὲ παρ’ ἡμῖν τοῖς ἀλληγορικοῖς ὀνομάζεται — φασὶν ἀποσκοπεῖν μακρόθεν (Exod. 2, 4) οἱ χρησμοί, πρὸς τὸ τοῦ βίου δήπου τέλος ἐμβλέπουσαν, ἵνα αἴσιον ἀπαντήσῃ, τοῦ τελεσφόρου καταπέμψαντος αὐτὸ ἄνωθεν ἀπ’ οὐρανοῦ.
πολλοὶ γὰρ πολλάκις ἄπλωτα πελάγη διαβαλόντες καὶ μακρὸν πλοῦν οὐρίοις πνεύμασιν ἀκίνδυνοι παραπεμφθέντες ἐν αὐτοῖς λιμέσιν ἐξαίφνης
ἐναυάγησαν, μέλλοντες ἤδη προσορμίζεσθαι.
μυρίοι δὲ καὶ βαρεῖς καὶ πολυετεῖς πολέμους ἀνὰ κράτος ἑλόντες καὶ ἄτρωτοι διατελέσαντες, ὡς
4 παρ’ ἀδεκάστοις Mang.: παρὰ δὲ ἑκάστοις Α
6 ὁ addidi ὀρθὸς Hoesch. : ὀρθῶς Α
7 τοῦ] τῆς Mang. θιάσου secl. Mang. ψυχὴ seclusi, ψυχῆς coni. Mang.
8 συντενοῦσι Mang. : συντείνουσι Α
9 κατὰ στοῖχον scripsi: κατάστιχον Α κατὰ στίχον v
10 προσευξόμεθα Mang. #x003E; τῦφον couicio ὑφέντες coni. Mang.
11 ἐπιχειρήσομεν Mang.
12 ἐπὶ Α
13 φῶς Hoesch.: φωτός Α
14 πλάστην coni. Maug.
15 προσδιέσταλται Mang. : προδιέσταλται Α
19 ἀδιάδραστον coni. Mang.
21 Μωϋσέος Α
22 ἀποσκοπεῖν vel κατασκοπεύειν (v. Exod. 2,4) Cohn: ἀποσκοπεύειν Α
24 αὐτὸ Mang. : αὐτῶ Α
25 ἄπλωτα πελάγη Mang. : πλωτά μεγάλα Α
25 διαβαλόντες Mang. : διαλαβόντες Α
27 μυρίοι Maug. : μυρίους A
κατασκήπτειν φιλοῦσιν, οὕτω καὶ τὰς περὶ ψυχὴν δυνάμεις ἀντωθοῦσι
πρὸς τἀναντία καὶ ἀντιμετακλίνουσιν, ἢν οἷαί τε ὦσι, καὶ ἀνατρέψαι
βιάζονται. τίς γὰρ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ βίου παρελθὼν ἄπτωτος ἔμεινε;
τίς δ’ οὐχ ὑπεσκελίσθη; εὐδαίμων δ’ ὁ μὴ πολλάκις. τίνι δ’ οὐκ ἐφήδρευεν
ἡ τύχη, διαπνέουσα καὶ συλλεγομένη ῥώμην, ἵνα συμπλακεῖσα
εὐθὺς ἐξαρπάσῃ, πρὶν φθάσαι τὸν ἀντίπαλον κονίσασθαι;
οὐκ ἤδη τινὰς
ἴσμεν ἐκ παίδων εἰς γῆρας ἀφιγμένους, οἳ μηδεμιᾶς ἐπῄσθοντο ταραχῆς
εἴτε δι’ εὐμοιρίαν φύσεως εἴτε διὰ τὴν τῶν τρεφόντων καὶ παιδευόντων
ἐπιμέλειαν εἴτε καὶ ἀμφότερα, βαθείας δ’ εἰρήνης ἀναπλησθέντας τῆς
καὶ διὰ τοῦτ’ εὐδαίμονας νομισθέντας, ὅτι τὸν ὑπὸ τῶν παθῶν
ἀναρριπιζόμενον ἐμφύλιον πόλεμον, ἀργαλεώτατον ὄντα πολέμων, οὐδ’
ὄναρ ἐπῄσθοντο, εἶτ’ ἐν αὐταῖς τοῦ βίου ταῖς δυσμαῖς ἐξοκείλαντάς τε
καὶ ναυαγήσαντας ἢ περὶ γλῶτταν ἄθυρον ἢ περὶ γαστέρα ἄπληστον ἢ
περὶ τὴν τῶν ὑπογαστρίων ἀκράτορα λεγνείαν;
οἱ μὲν γὰρ τὸν μειρακιώδη
τῶν ἀσώτων, ἄτιμον, ἀποκήρυκτον, αἰσχρὸν βίον ἐζήλωσαν „ἐπὶ
γήραος οὐδῷ“, οἱ δὲ τὸν πανοῦργον καὶ συκοφάντην καὶ ῥᾳδιουργόν,
ἀπαρχόμενοι φιλοπραγμοσύνης, ὅτε εἰκὸς ἦν ἤδη καὶ παλαιὰν οὖσαν
1 νυχθῆναι Mang.: μιχθῆναι Α 1.
2 καινοδήμου Α
2 δημοτελεῖς v ἑορτῆς Mang. : ἑορτὰς Α τελεῖν, tum lacuna
10 litt. A: ἐπανελθεῖν ἐξελθεῖν Cohn) τοῖς σώμασιν conicio, μέλεσιν add. vel ὁλόκληροι καὶ παντελεῖς coni. Mang.
4 οἰκείαις Α φάτνῃ Mang. : φάτνης A
5 δὲ Mang.
6 κατασκήπτειν Mang. : κατασκάπτειν Α
7 ἣν Unna, Uber den Gebrauch der ätze bei Philo p. 35: ἶν’ Α οἷοί τε Α
9 ὑπεσκελίσθη Flor. Laur. : ὑποσκελισθείς .A. 9.
10 ἐφήδρευσεν coni. Mang.
11 φθάσει Α οὐκ ἤδη Hoesch.: οὐκ εἰ δὴ Α, οὐχὶ δὴ Mang.
12 ἐπῄσθοντο Mang. : ἐπείθοντο Α, ἐπειρῶντο coni. Hoesch.
13 εὐμοιρίαν Mang.: εὐμάρειαν Α
14 καὶ Α: καὶ δι’ v 14.
15 τῆς ἐν Mang. : τὴν A
15 αὑτοῖς Mang. 15.
16 ἀρχέτυπον Hoesch.: ἀρχετύπων A
16 εὐδαιμονίας Α εὐδαιμονισθέντας coni. Mang. 16.
17 accusativi pro genetivis offendunt
16 ὑπὸ scripsi: ἀπὸ Α 18.
19 ἐξοκείλαντάς et ναυαγήσαντας Hoesch.: ἐξωκείλαντες (sic) et ναυαγήσαντες Α 19.
20 ter παρὰ coni. Mang.
4 Hom. Od. δ 535. 8.
9 Flor. Laur. No. 17: τίς εἰς—πολλάκις.
19 cf. Theogn. 421 et ἀθυρόγλωττος apud Eur. Or. 903. 21.
22 Uom. II. X
60 al.
διὸ χρὴ τὸν θεὸν ποτνιᾶσθαι καὶ λιπαρῶς ἱκετεύειν, ὅπως τὸ ἐπίκηρον ἡμῶν γένος μὴ παρέλθῃ, κελεύσῃ δὲ διαιωνίζειν αὐτοῦ τὸν σωτήριον ἔλεον· χαλεπὸν γὰρ εἰρήνης ἀκράτου γευσαμένους κωλυθῆναι κορεσθῆναι.
λιμὸς οὗτος, ἔρωτα καὶ πόθον ἔχων παρηγοροῦντας. ὅταν δὲ ἀφ’ ἑτέρας
πηγῆς, ἧς θολερὸν καὶ νοσερὸν τὸ νᾶμα, διὰ τὸν
ἡ δὲ τῶν κακῶν ἀνιαροτάτη φορὰ γίνεται τούτων,
ἐπειδὰν αἱ ἄλογοι δυνάμεις τῆς ψυχῆς ἐπιθέμεναι ταῖς τοῦ λογισμοῦ
κρατήσωσιν.
ἕως μὲν γὰρ ἢ βουκόλια
ἐξ εὐκοσμίας, ταραχὴ δ’ ἐξ εὐσταθείας καὶ σύγχυσις ἐκ διακρίσεως, ἅτε
μηδεμιᾶς ἔτι νομίμου καθεστώσης ἐπιστασίας· εἰ γὰρ ἦν, ἤδη καθῄρητο.
τί οὖν; οὐκ οἰόμεθα καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς θρεμμάτων μὲν ἀγέλην εἶναι, παρόσον ἀποτέτμηται ψυχῆς τὸ ἄλογον στῖφος, ἀγελάρχην δὲ τὸν
ἡγεμόνα νοῦν; ἀλλ’ ἕως μὲν ἔρρωταί τε καὶ ἱκανὸς ἀγελαρχεῖν ἐστιν,
ἐνδίκως ἅπαντα καὶ συμφερόντως ἐπιτελεῖται.
ὅταν δὲ ἀσθένειά τις ἐπιγένηται τῷ βασιλεῖ, συγκάμνειν ἀνάγκη καὶ τὸ ὑπήκοον· καὶ ὅτε
μάλιστα ἠλευθερῶσθαι δοκεῖ, τότε μάλιστα γίνεται ἑτοιμότατον ἆθλον
κείμενον τοῖς βουλομένοις αὐτὸ μόνον κονίσασθαι. πέφυκε γὰρ ἀναρχία
μὲν ἐπίβουλον, ἀρχὴ δ’ εἶναι σωτήριον, καὶ μάλισθ’ ᾗ νόμος καὶ δίκη
τετίμηται· αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ σὺν λόγῳ.
ἀρχιοινοχόῳ, τὰ δὲ τῆς ἀναγκαιοτέρας ἐδωδῆς ἀρχισιτοποιῷ.
2 κελεύσει Α συνδιαιωνίζειν αὐτῷ coni. Mang.
6 τοῦ add. Mang.
7 πληρουμένους Mang. : πληρουμένης Α
9 ἀνιαρωτάτη A
13 γίνονται v
15 σύγχυσις e codice Coli. S. Trin. Mang. : συγχύσεις A. 16.
17 καθήρηται conicio
18 #x003E; ἐκτέτμηται conieio
19 ἱκανῶς Α
20 ἅπαντα Mang. : ἔχοντα A 23.
24 ἀναρχία et ἀρχὴ scripsi: ἀναρχίαν et ἀρχὴν Α
25 αὐάτη scripsi; αὐτὴ Α
27 τῇ Mang. : τῆς Α
28 ποικίλων Mang.: ποικίλα A τῇ Mang.: τῆς A
29 φαντασταῖς coni. Mang.
30 ἀναγκαιοτέρας scripsi: ἀνθηροτέρας Α
πρὸς γὰρ τὴν αὐτὴν χρείαν σπεύδουσιν ἀμφότεροι, τροφὴν οὐχ ἁπλῆν, ἀλλὰ τὴν μεθ’ ἡδονῆς καὶ τέρψεως εὐτρεπιζόμενοι. καὶ ἑκάτερος μὲν περὶ τροφῆς ἥμισυ πονεῖται, ἀμφότεροι δὲ περὶ πᾶσαν.
ἔστι
δὲ καὶ θάτερον μέρος ὁλκὸν θατέρου· καὶ γὰρ οἱ φαγόντες εὐθὺς ὀρέγονται
ποτοῦ καὶ αὐτίκα ἐδωδῆς οἱ πιόντες· ὥστε οὐχ ἥκιστα καὶ διὰ
τοῦτο χρόνον τὸν αὐτὸν τῆς φαντασίας ἀμφοτέροις ἀναγεγράφθαι.
ὁ
μὲν οὖν ἀρχιοινοχόος οἰνοφλυγίαν, ὁ δὲ ἀρχισιτοποιὸς λαιμαργίαν ἔλαχε.
φαντασιοῦται δὲ ἑκάτερος τὰ οἰκεῖα, ὁ μὲν οἶνον καὶ τὸ γεννητικὸν
οἴνου φυτόν, ἄμπελον, ὁ δ’ ἐπὶ κανῶν διακειμένους ἐκκεκαθαρμένους
ἄρτους καὶ κανηφοροῦντα ἑαυτόν (Gen. 40, 16. 17).
ἁρμόττον δὲ ἂν
εἴη πρότερον τὸ πρότερον ἐξετάζειν ὄναρ, ἔστι δὲ τοιόνδε· „ἐν τῷ
ὕπνῳ μου ἦν ἄμπελος ἐναντίον μου· ἐν δὲ τῇ ἀμπέλῳ τρεῖς πυθμένες
καὶ αὐτὴ θάλλουσα ἀνενηνοχυῖα βλαστούς· πέπειροι βότρυες σταφυλῆς.
καὶ τὸ ποτήριον Φαραὼ ἐν τῇ χειρί μου·
χεῖρας Φαραώ“ (Gen. 40, 9 — 11).
θαυμασίως γε προανεφθέγξατο καὶ
ἀψευδῶς ἔχει τὸ „ἐν τῷ ὕπνῳ μου.“ τῷ γὰρ ὄντι ὁ μὴ τὴν δι’
οἴνου μέθην μᾶλλον ἢ τὴν δι’ ἀφροσύνης ἐπιτηδεύων, ὀρθότητι καὶ
ἐγρηγόρσει δυσχεραίνων, ὥσπερ οἱ κοιμώμενοι καταβέβληται καὶ παρεῖται
καὶ καταμέμυκε τὰ τῆς ψυχῆς ὄμματα, οὐδὲν οὔθ’ ὁρᾶν οὔτ’ ἀκούειν
τῶν θέας καὶ ἀκοῆς ἀξίων οἷός τε ὤν·
ἡττημένος δὲ τυφλὴν καὶ ἀχειραγώγητον, οὐχ ὁδόν, ἀλλ’ ἀνοδίαν τοῦ βίου διεξέρχεται, βάτοις καὶ
τριβόλοις περιπειρόμενος, ἔστι δ’ ὅτε καὶ κατὰ κρημνῶν κυλιόμενος καὶ
ἄλλοις ἐπιφερόμενος, ὡς ἐκείνους τε καὶ ἑαυτὸν οἰκτρῶς διαφθείρειν.
ὁ δὲ βαθὺς καὶ διωλύγιος ὕπνος, ᾧ πᾶς κατέχεται φαῦλος, τὰς μὲν
ἀληθεῖς καταλήψεις ἀφαιρεῖται, ψευδῶν δὲ εἰδώλων καὶ ἀβεβαίων φαντασμάτων ἀναπίμπλησι τὴν διάνοιαν, τὰ ὑπαίτια
ἄμπελον, ὁρᾷ.
„ἦν“ γάρ φησιν „ἄμπελος ἐναντίον μου“ (Gen. 40, 9),
10 κανῶν Mang. : κανόν Α, κανοῦ rioesch.
14 post βλαστοὺς add. καὶ Hoesch.
18 ἔχει fort. del. vel lin.
17 γε #x003E; scrib. τὸ Hoesch.: τῶ A prius τῷ per errorem om. Mang. μὴ secl. Hoesch.
19 δι’ ἀφροσύνης Hoesch.: διὰ σωφροσύνης Α ὀρθιότητι coni. Mang.
20 παρίεται coni. Mang.
22 δέ #x003E; conicio vel πεπηρωμένος δὲ
24 περιπηρόμενος A
28 ὡς add. Hoesch.
30 lacuna
9 —
10 litt. Α, αἴτιον vel γεννητικὸν suppl. Mang., fort. παραίτιον suppl. (v. De plant. § 27)
τῶν μὲν γὰρ τὸ σύννουν καὶ σκυθρωπὸν ἐπανῆκε καὶ τὰς φροντίδας ἐχάλασεν
ὀργάς τε καὶ λύπας ἐπράυνε τά τε ἤθη πρὸς τὸ ἐπιεικὲς ἐπαιδαγώγησε καὶ
τὰς ψυχὰς ἑαυταῖς ἵλεως ἐποίησε· τῶν δὲ ἔμπαλιν τοὺς θυμοὺς ἐπήλειψε
καὶ τὰς ὀδύνας ἐπέσφιγξε καὶ τοὺς ἔρωτας ἐκίνησε καὶ τὰς ἀγροικίας ἀνήγειρεν, ἄκλειστον στόμα καὶ γλῶτταν ἀχαλίνωτον καὶ αἰσθήσεις
ἀθύρους καὶ λελυττηκότα πάθη κἀξηγριωμένον καὶ ἐπτοημένον πρὸς
πάντα νοῦν ἀποτελοῦν·
ὡς δοκεῖν τὴν μὲν τῶν προτέρων κατάστασιν
ἢ τῇ κατὰ τὸν ἀέρα νηνέμῳ αἰθρίᾳ ἢ τῇ κατὰ θάλατταν ἀκύμονι
γαλήνῃ ἢ τῇ κατὰ τὰς πόλεις εἰρηνικωτάτῃ εὐσταθείᾳ ἐοικέναι, τὴν δὲ
τῶν ὑστέρων ἢ βιαίῳ καὶ συντόνῳ πνεύματι ἢ χειμαίνοντι καὶ κυματουμένῳ
πελάγει ἢ στάσει, ἀσπόνδου καὶ ἀκηρύκτου πολέμου δυσωνυμωτέρᾳ
ταραχῇ.
δυεῖν γοῦν
ἐπαγγελλομένων, ἀγαθὰ ἐλπιζόντων, χαριζομένων, εὐθυμίας, εὐφημίας,
ἱλαρότητος, εὐφροσύνης, ἀδείας·
τὸ δὲ συννοίας, κατηφείας, προσκρουσμάτων, λοιδοριῶν, τραυμάτων, βριμουμένων, ὑποβλεπομένων, ὑλακτούντων,
ἀγχόντων, καταπαγκρατιαζόντων, ἀκρωτηριαζόντων ὦτα καὶ ῥῖνας
καὶ ἅπερ ἂν τύχῃ τοῦ σώματος
βίου μέθην καὶ παροινίαν ἐν ἀνιέρῳ ἀγῶνι μετὰ αἰσχρουργίας τῆς πάσης
ἐπιδεικνυμένων.
1 τοῦ ποθοῦντος conicio κακοῦ conicio
3 ἧς scripsi: ἢν Α οὐκ ἐφ’ ἡμισείᾳ Hoesch.: οἱ ἐφημησείας Α
4 τῇ βλάβη scripsi: τῆς βλάβης Α ἀρτίῳ καὶ ὁλοκλήρῳ καὶ παντελεῖ scripsi: ἀρτίου καὶ ὁλοκλήρου καὶ παντελῶς παντελοῦς Mang.) Α
5 ἀμπέλινον conicio
6 χρησαμένους conicio
11 ὀδύνας Hoesch. : ὠδῖνας Α, ἡδονὰς coni. Mang. 11.
12 ἀγερωχίας coni. Mang.
13 πρὸς] περὶ coni. Mang.
14 νοῦν Mang.: οὑν A 18.
10 δυσωνυμωτέρᾳ (hoc iam Mang.) ταραχῇ scripsi: δυσωνύμῳ ταραχὴ Α
19 δυοῖν v πεπλῆσθαι Α 19.
20 παιδιᾶς Mang.: παιδείας Α 2.0 ἐπαγαλλομένων coni. Mang. χαριεντιζομένων Mang.
24 lacuua
10 —
12 litt. Α, μέρη καὶ μέλη supplevi τοῦ seclusi
26 ἂν addidi καὶ Hoesch.: κἂν Α, καὶ ἡ coni. Mang.
27 δυοῖν v συννοίας coni. Mang.
28 καίτοι Mang. : καὶ τὸ Α
ἡνίκα ἡμᾶς διὰ τῆς τῶν παθῶν καὶ ἀδικημάτων
ἐρήμης ὁδοῦ, φιλοσοφίας, ἀγαγὼν καὶ ὥσπερ ἔμπορος ἀναβιβάσας τὸν
ὀρθὸν λόγον ἔστησεν ἐπὶ σκοπῆς καὶ ἐκέλευε περιαθρεῖν τὴν ἅπασαν
ἀρετῆς χώραν, εἴτε εὔγειος καὶ βαθεῖα καὶ χλοηφόρος καὶ καρποτόκος
ἐστὶ καὶ ἀγαθὴ μὲν καὶ τὰ σπειρόμενα μαθήματα συναυξῆσαι, ἀγαθὴ
δὲ τὰ φυτευόμενα καὶ δενδρούμενα δόγματα στελεχῶσαι, εἴτε καὶ τοὐναντίον, καὶ περὶ τῶν ὡσανεὶ πόλεων πράξεων, εἰ
τότε οὐ δυνηθέντες
ὅλον τὸ σοφίας στέλεχος βαστάσαι κληματίδα μίαν καὶ βότρυν
σταφυλῆς τεμόντες ἤραμεν χαρᾶς σαφέστατον δεῖγμα, κουφότατον ἄχθος,
βλάστημα καὶ καρπὸν ὁμοῦ καλοκἀγαθίας ἐπιδειξόμενοι τοῖς διάνοιαν
ὀξυδορκοῦσι τὴν εὐκληματοῦσαν καὶ βοτρυηφόρον ἄμπελον (cf.
νυμ. 13).
εὐσκόπως ἐξομοιοῦσιν εὐφροσύνῃ. μαρτυρεῖ δέ μοί τις τῶν
πάλαι προφητῶν, ὃς ἐπιθειάσας εἶπεν· „ἀμπελὼν κυρίου παντοκράτορος
οἶκος τοῦ Ἰσραήλ“ (Ies. 5,7).
ὁ μὲν Ἰσραήλ ἐστι νοῦς θεωρητικὸς
θεοῦ τε καὶ κόσμου — καὶ γὰρ ἑρμηνεύεται θεὸν ὁρῶν —,
οἶκος δὲ διανοίας ὅλη ψυχή. αὕτη δ’ ἐστὶν ἀμπελὼν ἱερώτατος, τὸ
θεῖον βλάστημα καρποφορῶν, ἀρετήν.
οὕτω μέντοι τὸ φρονεῖν εὖ, τὸ
εὐφροσύνης ἔτυμον, μέγα καὶ λαμπρόν, ὥστε φησὶ Μωυσῆς καὶ θεὸν
αὐτῷ μὴ ἀπαξιῶσαι χρῆσθαι, καὶ τότε μάλιστα, ὁπότε τὸ ἀνθρώπων
1 ἐπιδείξωμεν conicio
2 ante ἀγαγὼν add. τις Mang. ἔμπορος] ἔφορον coni. Mang., εἰς ὄρος conicio (v. Num. 13,18)
3 σκοπιᾶς coni. Mang. ἐκέλευσε v
5 ἐστι Cohn: ἐπεὶ Α, pro ἐπεὶ καὶ coniciebam καὶ πίων (cf. Num. 13,21) prius ἀγαθὴ scripsi: ἀπαθεῖ Α, ἀπειθεῖ Hoesch., ἡ βαθεῖα Mang. alt. αὶ vid. secl. vel ante τὰ φυτευόμενα transp. ἀγαθὴ Α
6 δὲ] τά δὲ Mang.
7 εἰ Hoesch.: ἡ A lacuna —12 litt. Α, εὐερκέσταται supplevi
8 ὀχυρόταται Α γυμνὰ Iloesch. ἀπημφιασμέναι Mang. : ἀπημφιεσμένα A οἷα κυκλῶν A: κύκλων (secl. οἷα) Mang., οἶα #x003E; κύκλον conicio
12 τεμόντες scripsi: γέμοντες Α, κόπτοντες v ἤραμεν Mang. : ἤραν μετὰ Α
13 δι’ ἄνοιαν Α
15 ταύτην Mang. : ταύτης Α ἠδυνήθημεν v, δυνηθείημεν coni. Mang. IG εὐσκόπως Cotelerius: εὐσκόποις Α
20 αὕτη scripsi: αὐτὴ Α, αὐτὴ V
22 ἔτυμον Cotelerius: ἕτοιμον Α, ἐφόδιον coni. Mang. φησὶ Hoesch.: φασὶ Α Μωσῆς Α
24 ἁμαρτήματα scripsi: ἁμαρτημάτων A ἐπιστρέφοι scripsi: ἐπιτρέποι Α, ἐπιρρέποι coni. Mang.
γάρ φησι „κύριος ὁ θεός σου εὐφρανθῆναι ἐπὶ σὲ εἰς ἀγαθά, καθότι ηὐφράνθη ἐπὶ τοῖς πατράσι σου, ἐὰν εἰσακούσῃς τῆς
φωνῆς αὐτοῦ, φυλάσσειν πάσας τὰς ἐντολὰς καὶ τὰ δικαιώματα καὶ τὰς
κρίσεις τὰς γεγραμμένας ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τούτου“ (Deut. 30,
9. 10).
τίς ἂν δύναιτο μᾶλλον ἀρετῆς ἵμερον ἢ καλοκἀγαθίας ζῆλον ἐμφῦσαι; βούλει, φησίν, ὦ διάνοια, εὐφραίνεσθαι θεόν; εὐφράνθητι αὐτὴ καὶ ἀνάλωμα μὲν μὴ εἰσενέγκῃς μηδέν — τίνος γὰρ τῶν σῶν χρεῖός ἐστιν; —, ἀλλ’ ἔμπαλιν ὅσα σοι δίδωσιν ἀγαθὰ χαίρουσα δέξαι.
διδοὺς γάρ, ὅταν ἄξιοι χάριτος ὦσιν οἱ λαμβάνοντες, εὐφραίνεται· εἰ
μὴ νομίζεις, ὅτι οἱ μὲν ὑπαιτίως ζῶντες παραπικραίνειν καὶ παροργίζειν
ἐνδίκως λέγοιντ’ ἂν θεόν, οἱ δ’ ἐπαινετῶς οὐχὶ εὐφραίνειν.
ἀλλὰ πατέρας μὲν καὶ μητέρας, τοὺς θνητοὺς γονεῖς, οὐδὲν οὕτως ὡς τέκνων εὐφραίνουσιν ἀρεταί, μυρίων ὅσων ἐνδεεῖς ὄντας· τὸν δὲ τῶν ὅλων γεννητὴν καὶ μηδενὸς ἐνδεᾶ τὸ παράπαν οὐχ ἡ καλοκἀγαθία τῶν λεγομένων;
μαθοῦσα οὖν, ὦ διάνοια, ἡλίκον
ταῦτα δὲ εὑρήσεις οὐ μακρὰς καὶ ἀτριβεῖς διεξιὼν ὁδοὺς ἢ ἄπλωτα πελάγη περαιούμενος ἢ ἐπὶ τοὺς γῆς καὶ θαλάττης ἀπνευστὶ συντείνων
ὅρους· οὐ γὰρ πορρωτάτω διῴκισται καὶ τῆς οἰκουμένης ἔξω πεφυγάδευται,
ἀλλ’, ᾗ φησι Μωυσῆς (Deut. 30, 12 — 14), ἐγγὺς οὑτωσὶ
τἀγαθὸν παρίδρυταί σοι καὶ συμπέφυκε, τρισὶ τοῖς ἀναγκαιοτάτοις μέρεσιν
ἡρμοσμένον, καρδίᾳ, στόματι, χερσί, τὸ δ’ ἐστὶ διανοίᾳ, λόγῳ, πράξεσιν,
ἐπειδὴ τὰ καλὰ καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν ἀναγκαῖον, συμπληρούμενον
ἔκ τε εὐβουλίας καὶ εὐπραξίας καὶ εὐλογίας.
4 τῷ] τῇ v βιβλίῳ scripsi ex LXX: βίβλῳ Α
5 τί δ’ ἄν vel τί ἄν
7 αὐτὴ] ἀρετῇ coni. Mang. ἀνάθημα coni. Mang.
9 εἰ Α: ἡ coni. Hoesch.
10 παροργίζων Α
11 λέγοιτ’ Α οὐχὶ] οὐ καὶ coni. Mang.
13 ἐνδεεῖς Hoesch.: οὐδὲ εἴς Α
14 οὐχ ἡ] οὐχὶ conicio 14.
15 γεννωμένων coni. Mang., γενομένων conicio
15 κακὸν add. Mang.
17 κίνει τῷ Mang. : κινείτω Α
21 ᾖ] ἡ Α Μωσῆς A ἐγγὺς οὑτωσὶ] ἐγγυτάτω conicio
23 τὸ Hoesch.: τί Α 24.
25 συμπληρούμενον Mang. : συμπληρούμενα Α
26 λέγωμεν scripsi: λέγω μὲν Α, λέγοιμ’ ἄν· coni. Mang. τῷ Mang. : τὸ Α
28 εὐφροσύνην Hoesch.: εὐφροσύνης Α
οἰνοχοεῖν
ἐτάχθην, οὐ μὴν δὴ σωφροσύνην καὶ εὐσέβειαν καὶ τὰς ἄλλας
ἀρετὰς ἐνεσκευασμένῳ, ἀλλ’ ἀνδρὶ λαιμάργῳ καὶ ἀκρατεῖ
μὴ θαυμάσῃς δέ, ὅτι τοῖς ἐναντίοις ὁ θεὸς καὶ ὁ ἀντίθεος
νοῦς εὐφραίνεται, Φαραώ. τίς οὖν οἰνοχόος θεοῦ; ὁ σπονδοφόρος, ὁ
μέγας ὄντως ἀρχιερεύς, ὃς τὰς τῶν ἀεννάων χαρίτων λαβὼν προπόσεις
ἀντεκτίνει, πλῆρες ὅλον τὸ σπονδεῖον ἀκράτου μεθύσματος ἐπιχέων,
ἑαυτόν. ὁρᾷς οἰνοχόων διαφορὰς τοῖς θεραπευομένοις ἀναλογούσας.
διὰ τοῦτο ἐγὼ μὲν ὁ τοῦ Φαραὼ κατὰ τὰς ἀνέσεις ἐπιτεινομένου τὸν
σκληραύχενα καὶ πάντων ἀκράτορα λογισμὸν εὐνοῦχός εἰμι (Gen. 40,1.2),
τὰ γεννητικὰ τῆς ψυχῆς ἐκτετμημένος, μετανάστης μὲν τῆς ἀνδρωνίτιδος,
φυγὰς δὲ καὶ τῆς γυναικωνίτιδος, οὔτ’ ἄρρεν οὔτε θῆλυ, οὔτε
προέσθαι οὔθ’ ὑποδέξασθαι σπορὰν δυνάμενος, ἀμφίβολος, οὐδέτερος,
ἀνθρωπείου παράκομμα νομίσματος, ἄμοιρος ἀθανασίας, ἣ τέκνων ἢ
ἐγγόνων διαδοχαῖς εἰς ἀεὶ ζωπυρεῖται, συλλόγου καὶ ἐκκλησίας ἱερᾶς
ἀπεσχοινισμένος· θλαδίαν γὰρ καὶ ἀποκεκομμένον ἄντικρυς διείρηται μὴ
εἰσιέναι (Deut. 23, 1).
ὧν
οἱ μὲν ἐπίσκοποι καὶ ἔφοροι τῶν τῆς φύσεως πραγμάτων, Ἐλεάζαρ καὶ
Ἰθάμαρ (Exod. 28, 1), οἱ δὲ λειτουργοὶ θεοῦ, τὴν οὐράνιον φλόγα ἀνακαίειν
καὶ ζωπυρεῖν ἐπειγόμενοι· τρίβοντες γὰρ ἀεὶ τοὺς περὶ ὁσιότητος
λόγους καθάπερ ἐκ πυρείων τὸ θεοειδέστατον εὐσεβείας γένος ποιοῦσιν
ἐκλάμπειν.
ὁ δὲ τούτων ὑφηγητὴς ὁμοῦ καὶ πατὴρ οὐχ ἡ τυχοῦσα
μοῖρα τῆς ἱερᾶς ἐκκλησίας ἐστίν, ἀλλ’ οὗ χωρὶς σύγκλητος οὐκ ἂν
ἀθροισθείη ποτὲ τῶν τῆς ψυχῆς μερῶν βουλὴ τὸ παράπαν, ὁ πρόεδρος,
2 μὲν conicio
3 λαιμάργῳ Mang. : μάργῳ Α
5 ὥστ’ conicio
7 γοῦν conicio
9 ἀντεκτείνει Α
10 ἑαυτοῦ conicio
11
12 εἰμι Hoesch.: εἰ μὴ Α 13.
14 τῆς ἀνδρωνίτιδος ὤν (hoc omisi) Mang.: τῶν ἀνθρωνιτίδων Α
16 ἡ] ἡ A ἢ A: καὶ conicio
17 εἰς ἀεὶ Mang. : ταῖς ἀεὶ A, αἷς ἀεὶ coni. Hoesch.
18 διήρηται Α
19 ἄμωμός scripsi: ἀλώμενός Α
20 τὸ add. Mang.
25 ουράνιον scripsi: οὐρανίαν Α
27 πυρίων Α γένος Α: φέγγος Mang.
29 οὗ χωρὶς Cotelerius: οὐ χωρεῖ Α
οὗτος σὺν ἄλλοις μὲν ἐξεταζόμενος ὀλίγος, πολὺς δέ, ὅταν μονωθῇ, γίνεται, δικαστήριον
δέ, εἰ τἀληθὲς εἰπεῖν δεῖ, μεθόριός τις θεοῦ
μὲν ἐλάττων, ἀνθρώπου δὲ κρείττων. „ὅταν“ γάρ φησιν „εἰσίῃ εἰς
Αἰγύπτῳ, προσρηθεὶς Φαραὼ θεὸς (Exod. 7, 1) — οὔτε ἄνθρωπος,
ἀλλ’ ἑκατέρων τῶν ἄκρων, ὡς ἂν βάσεως καὶ κεφαλῆς, ἐφαπτόμενος.
χείλη, δεδήλωται.
τὸ δὲ ἀνοίας καὶ λύπης καὶ παροινίας ἤδη μὲν τρόπῳ τινὶ τύπῳ δὲ ἕτερον ἐκτυποῦται διὰ τῶν ἑτέρωθι λεχθέντων ἐν
ᾠδῇ τῇ μείζονι· „ἐκ γὰρ ἀμπέλου“ φησί „Σοδόμων ἡ ἄμπελος αὐτῶν,
καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομόρρας· ἡ σταφυλὴ αὐτῶν σταφυλὴ χολῆς,
βότρυς πικρίας αὐτοῖς· θυμὸς δρακόντων ὁ οἶνος αὐτῶν, καὶ θυμὸς
ἀσπίδων ἀνίατος“ (Deut. 32, 32. 33).
ὁρᾷς ὅσα τὸ ἀφροσύνης μέθυσμα ἐργάζεται, τὸ πικρόν, τὸ κακόηθες, τὸ ἀκρόχολον, τὸ περίθυμον, τὸ ἀτίθασον,
τὸ δηκτικόν, τὸ ἐπίβουλον. ἐμφαντικώτατα δὲ ἀφροσύνης ἔρνος ἐν Σοδόμοις
φησὶν εἶναι — τύφλωσις δὲ ἢ στείρωσις ἑρμηνεύεται Σόδομα —,
ἐπειδὴ τυφλὸν καὶ ἄγονον καλῶν ἀφροσύνη, ὑφ’ ἧς ἀναπεισθέντες τινὲς
μετρεῖν καὶ σταθμᾶσθαι καὶ ἀριθμεῖν πάντα καθ’ αὑτοὺς ἠξίωσαν·
1 ἱερουργός coni. Mang., δήμαρχος coni. Cohn μόνος Mang. : μόνον Α
3 ὀλίγος Mang. ὁ λόγος Α prius ὅλον addidi ὅλον δικ. coni. Mang.)
5 καὶ ἀνθρώπου add. Mang. τοῦ] θεοῦ conicio
9 τοῦ δὲ A Μωσῆς Α
10 οὔτε
12 πρότερον conicio εὐφροσύνῃ Hoesch.
15 συννοίας coni. Mang. εἶδος,
16 ἑτέρῳ coni. Hoesch. ἑτέρωθι scripsi: ἑτέρων Α ὧ δὴ A
19 αὐτοῖς Hoesch.: αὐτῆς Α
22 ἐμφατικώτατα v δὲ] καὶ per errorem Mang. ἔρνος Mang.: ἔρανος Α
25 καθ’ αὑτοὺς Mang. : κατ’ αὐτοὺς Α
7 sqq. cf. ad. p. 20,6
17 sqq. cf. Ambros. De Noe 19,69 p. 463 Sch. (de ebr. § 222. 223).
Μωυσῆς δὲ στάθμην καὶ
μέτρον καὶ ἀριθμὸν τῶν ὅλων ὑπέλαβεν εἶναι τὸν θεόν, ἀλλ’ οὐ τὸν
ἀνθρώπινον νοῦν. δηλοῖ δὲ διὰ τούτων φάσκων· „οὐκ ἔσται ἐν μαρσίππῳ
σου στάθμιον καὶ στάθμιον, μέγα ἢ μικρόν· οὐκ ἔσται ἐν τῇ
οἰκίᾳ σου
ἀληθὲς δὲ καὶ δίκαιον μέτρον τὸ τὸν μόνον δίκαιον θεὸν ὑπολαβεῖν πάντα μετρεῖν καὶ σταθμᾶσθαι καὶ ἀριθμοῖς καὶ πέρασι καὶ ὅροις τὴν τῶν ὅλων περιγράψαι φύσιν, ἄδικον δὲ καὶ ψευδὲς τὸ νομίσαι κατὰ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ταῦτα συμβαίνειν.
Ὁ δὲ εὐνοῦχος ἅμα καὶ ἀρχιοινοχόος τοῦ Φαραὼ τὸ ἀφροσύνης γεννητικὸν φυτόν, ἄμπελον, φαντασιωθεὶς προσαναζωγραφεῖ τρεῖς πυθμένας, ἵνα τὰς ἐν τῷ διαμαρτάνειν κατὰ τοὺς τρεῖς χρόνους ἐσχατιὰς
παρεμφήνῃ· πυθμὴν γὰρ τὸ ἔσχατον.
ἐλεύθερον μέρος ἐάσῃ, οὐ μόνον ὅσα τῶν ἁμαρτημάτων ἰάσιμα δρᾶν
ἀναγκάζει, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἀνίατα.
τὰ μὲν οὖν θεραπείαν ἐνδεχόμενα ῥᾷστα καὶ πρῶτα γράφεται, τὰ δὲ ἀθεράπευτα παγχάλεπα καὶ ὕστατα, πυθμέσιν ἀναλογοῦντα.
καὶ καθάπερ, οἶμαι, ἡ φρόνησις ἄρχεται μὲν
ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων ὠφελεῖν, λήγει δὲ εἰς τὰς ὑπερβολὰς τῶν κατορθωμάτων,
τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἀφροσύνη καταβιάζουσα τὴν ψυχὴν
ἄνωθεν καὶ κατ’ ὀλίγον ἀφιστᾶσα παιδείας μακρὰν ὀρθοῦ λόγου διοικίζει
καὶ μέχρι τῶν ἐσχατιῶν καθαιρεῖ.
τὸ δ’ ὄναρ ἐδήλου μετὰ τοὺς
πυθμένας ἀνθοῦσαν καὶ βλαστάνουσαν καὶ καρποφοροῦσαν τὴν ἄμπελον
— „αὐτὴ“ γάρ φησι „θάλλουσα ἀνενηνοχυῖα βλαστούς· πέπειροι βότρυες
σταφυλῆς“ (Gen. 40, 10) —, ἣν εἴθε ἀκαρπίᾳ χρῆσθαι καὶ μηδέποτε
χλοηφορῆσαι καὶ πάντα μεμαράνθαι τὸν αἰῶνα.
τί γὰρ ἂν εἴη μεῖζον
κακὸν [ἢ] θαλλούσης καὶ εὐφορούσης ἀφροσύνης; ἀλλὰ καὶ „τὸ ποτήριον
Φαραώ“, ἡ δεξαμενὴ τῆς ἀνοίας καὶ παροινίας καὶ τῆς παρὰ
1 γὰρ addidi Μωσῆς Α 3.
4 μαρσίπῳ Α
4 ἡ Hoesch. : καὶ Α
5 μέτρον καὶ μέτρον add. Hoesch., cf. Addenda
9 ψευδὲς scripsi: ψεῦδος A
11 εὐνοῦχος Hoesch.: εὔνους A
13 ἐσχατιὰς Mang. (cf. § 198): ἐσχάτας Α
15 πᾶσαν ex Cantabr. Coll. S. Trin. Mang.: πᾶσα A
16 ἰάσημα Α
20 ὠφελειῶν conicio καταβιάζουσαν Hoesch.
23 καθαιρεῖ Mang.: καθαίρει Α, καθείργει coni. Mang. μετὰ] κατὰ coni. Mang.
25 πέπειροι Hoesch.: περὶ ἣν Α
26 ἣν scripsi: ἣν Α, ἤσαν v εἴθε corruptum: εὐκτέον vel κρεῖττον e. gr. conicio, εἰκὸς Cohn, εἴωθεν ἄφρων Mang.
28 ἡ seclusi εὐφορούσης Mang. : ἐμφορούσης Α
ὥσπερ γὰρ ἐν μὲν ταῖς τοῦ ἡνιόχου χερσὶ τὰς ἡνίας εἶναι
προσῆκεν, ἐν δὲ ταῖς τοῦ κυβερνήτου τοὺς οἴακας — μόνως γὰρ οὕτως
κατορθοῦται δρόμος μὲν ἅρματι, σκάφει δὲ πλοῦς —, οὕτως ἐν τῇ
χειρὶ καὶ δυνάμει τοῦ θάτερον εἶδος τῆς γαστριμαργίας τεχνιτεύοντος,
οἰνοφλυγίαν, ἡ τοῦ ἀκρατοῦς ἐστιν ἐκπλήρωσις.
ἀλλὰ τί παθὼν ὑπέμεινεν αὐχεῖν ἐπ’ ἀρνήσεως μᾶλλον ἢ ὁμολογίας ἐπαξίῳ πράγματι; ἢ
οὐκ ἄμεινον ἦν μὴ οὐχ ὁμολογεῖν διδάσκαλον ἀκρασίας εἶναι, ἀλλὰ τῷ
ἀκρατεῖ τὰ ὑπεκκαύματα τοῦ πάθους ἐπαναθεῖναι ὡς εὑρετῇ καὶ αὐτουργῷ
τεθρυμμένου καὶ κατεαγότος αἰσχίστου βίου;
τοιοῦτον δ’ ἐστίν· ἀφροσύνη σεμνύνεται ἐφ’ οἷς εἰκὸς ἐγκαλύπτεσθαι· νυνὶ μὲν οὐ μόνον
ἐπὶ τῷ τὴν δεξαμενὴν τῆς ἀκράτορος ψυχῆς, τὸ ποτήριον, περιφέρειν
ἐν ταῖς χερσὶ καὶ ἐπιδείκνυσθαι πᾶσιν ἀγάλλεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῷ τὴν
σταφυλὴν εἰς αὐτὸ ἐκθλίβειν· τὸ δ’ ἐστὶ τὸ ἐκπληρωτικὸν τοῦ πάθους
δημιουργεῖν καὶ κεκρυμμένον εἰς φῶς ἄγειν.
ὡς γὰρ τὰ βρέφη γλιχόμενα τροφῆς, ὁπότε μέλλοι σπᾶν τοῦ γάλακτος, ἐκθλίβει καὶ πιέζει
τὸν μαστὸν τῆς τρεφούσης, οὕτω τὴν πηγήν, ἀφ’ ἧς τὸ οἰνοφλυγίας
ὀμβρεῖ
ἐκθλιβομέναις λιβάσιν ἡδίστῃ τροφῇ χρῷτο.
ἐδωδὴν ἀκρατῶς τεχνιτεύοντα, πάλιν ἐπισκεπτέον.
καίτοι οὐ πολλῆς δεῖ πρὸς τὴν θήραν αὐτοῦ φροντίδος· ἔστι γὰρ ἐκμαγεῖον ἐμφερέστατον
αὐτοῦ τῆς εἰκόνος ὁ φανεὶς ὄνειρος. ἀκριβώσαντες
„ᾤμην“ γάρ φησι „τρία
2 ἐγχειρίσεσι Α
3 εὐοδώσει coni. Mang.
5 μόνον coni. Mang.
7 τῆς Hoesch.: τὰς Α
8 ἡ Α ἀκρατοῦς Mang.: ἀκράτου Α ἐκπλήρωσις Hoesch.: ἡ πλήρωσις Α
11 ἀκρατεῖ A: ἀκράτῳ Mang. ἐπαναθεῖναι scripsi: ἐπανατεῖναι Α 11.
12 αὐτουργῷ Mang. : αὐτογεωργοῦ A, αὐτογεωργῷ v
12 #x003E; αἰσχίστου coni. Mang. τὸ δέ τοιοῦτόν ἐστιν conicio
13 μέντοι conicio
15 ἀγάλλεται Mang.: ἀγγέλλεται Α
16 αὐτὸ (vel τοῦτο) Mang.: ταὐτὸ Α
17
21 ἡδίστῃ Mang.: ἡδιαστῆ ἥδιστα τῇ Hoesch.
23 καὶ om. Hoesch. 23.
24 γάστρωνα Hoesch. : γάστρων A, fort. γάστριν leg.
27 οὖν add. Mang. (vel ὄνειρος
28 Θεασόμεθα Mang.: θεασώμεθα Α
στειλάμενος οὖν πομπὴν ὧν
ἐτεχνίτευσε κατὰ γαστρὸς τῆς ταλαίνης ἐπιδείκνυται, καὶ κανηφορῶν ὁ
ἀνόητος οὐκ αἰδεῖται τοσούτῳ βαρυνόμενος τριττῷ κανῶν ἄχθει, τοῦτο
δ’ ἐστὶ τρισὶ χρόνου μέρεσι.
τὴν γὰρ ἡδονὴν οἱ θιασῶταί φασιν αὐτῆς ἔκ τε μνήμης τῶν παρεληλυθότων τερπνῶν καὶ ἐξ ἀπολαύσεως τῶν ἐνεστηκότων καὶ ἐξ ἐλπίδος τῶν μελλόντων συνεστάναι·
ὥστε τὰ
τρία κανᾶ τοῖς τρισὶ τοῦ χρόνου μέρεσιν ἐξομοιοῦσθαι, τὰ δ’ ἐπὶ τῶν
κανῶν πέμματα τοῖς ἑκάστῳ τῶν μερῶν ἐφαρμόζουσι, παρεληλυθότων
μνήμαις, ἐνεστηκότων μετουσίαις, μελλόντων προσδοκίαις, τὸν δὲ βαστάζοντα
ταῦτα πάντα τῷ φιληδόνῳ, ὃς οὐκ ἀφ’ ἑνὸς γένους ἀκρασίας,
ἀλλ’ ἀπὸ πάντων σχεδὸν εἰδῶν καὶ γενῶν τῆς ἀκολασίας ἄσπονδον καὶ
φιλίων ἁλῶν ἐπιδεᾶ τράπεζαν ἐκπεπλήρωκεν.
ἧς ἀπολαύει μόνος
ὥσπερ ἐν δημοθοινίᾳ ὁ βασιλεὺς Φαραώ, σπορὰν καὶ σκέδασιν καὶ
φθορὰν ἐγκρατείας ἐπιτετηδευκώς· ἑρμηνεύεται γὰρ σκεδασμός. ἔστι
δὲ τὸ ὑπέρογκον καὶ βασιλικὸν αὐτῷ οὐκ ἐφ’ οἷς εἰκὸς σωφροσύνης
ἀγαθοῖς ἀγάλλεσθαι, ἀλλ’ ἐν οἷς ἀπεικὸς βδελυρίας ἐπιτηδεύμασι σεμνύνεσθαι,
πρὸς ἀπληστίαν καὶ λαιμαργότητα καὶ τὸ ἁβροδίαιτον ἐξοκείλαντι.
τοιγάρτοι τὰ πτηνά, τὸ δ’ ἐστὶν αἱ ἐπιποτώμεναι ἔξωθεν ἀτέκμαρτοι
συντυχίαι, πάντα πυρὸς τρόπον ἐπιδραμοῦνται καὶ ἀναφλέξουσι
καὶ τῇ παμφάγῳ δυνάμει καταναλώσουσιν (Gen. 40, 17), ὡς μηδὲ
λείψανον γοῦν ὑπολείπεσθαι πρὸς ἀπόλαυσιν τῷ κανηφοροῦντι, ὃς
ἤλπισε τὰς εὑρέσεις καὶ τὰς ἐπινοίας αὑτοῦ μέχρι παντὸς αἰῶνος οἴσειν
ἀναφαιρέτους ἐν
χάρις δὲ τῷ νικηφόρῳ θεῷ, ὃς ἀτελεῖς
τὰς εἰς ἄκρον πεποιημένας σπουδὰς τοῦ φιλοπαθοῦς ἐργάζεται, πτηνὰς
φύσεις ἐπιπέμπων ἀοράτως πρὸς ἀναίρεσιν καὶ φθορὰν αὐτῶν. περισυληθεὶς
οὖν ὁ νοῦς ὧν ἐδημιούργησεν, ὥσπερ τὸν αὐχένα ἀποτμηθεὶς
1 καναχονδριτῶν Α
3 ἐπ’ αὐτοῦ scripsi: ἐπὶ τὸν A, περὶ τοῦδε Hoesch., ἐπὶ τοῦδε vel ἐπὶ τούτου Mang.
6 κανῶν Hoesch.: κακὸν Α
12 προσδοκίας Α
15 ἀπολαύειν Α
16 διασπορὰν Hoesch.
18 ἐφ’ οἶς εἰκὸς scripsi: ἐπὶ τοῖς εἰκόσι Α
19 ἐν] ἐφ’ conicio
20 λαιμαργίαν conicio 20.
21 ἐξοκείλαντι Hoesch.: ἐξωκείλοντι Α
25 αὑτοῦ Mang. (vel μέχρι τοῦ transp.): τοῦ A
27 πεπονημένας coni. Mang. 28.
29 περισυληθεὶς scripsi: περισυλληφθεὶς A, παρασυληθεὶς Mang.
7 cf. Epicurea fr. 435 sqq. 429.
ἕως μὲν γὰρ μηδὲν λυμαίνεται τῶν ἐξαπιναίως εἰωθότων ἀπροοράτως ἐπιφοιτᾶν,
εὐοδεῖν δοκοῦσιν αἱ πρὸς ἀπόλαυσιν ἡδονῆς τέχναι· κατασκηψάντων δ’
ἐκ τοῦ ἀφανοῦς ἀνατρέπονται, καὶ ὁ δημιουργὸς αὐταῖς
συνδιαφθείρεται.
καὶ τῶν ἄλλων, ὅσαι ψυχῆς δυνάμεις, βασιλεύειν δοκοῦντος, ὄνομα
Φαραώ, κατὰ τὸ ἀκόλουθον αὐτίκα διερευνητέον.
„ἐν γὰρ τῷ ὕπνῳ μου“ φησίν „ᾤμην ἑστάναι παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ· καὶ ὥσπερ
ἐκ τοῦ ποταμοῦ ἀνέβαινον βόες ἑπτά, ἐκλεκταὶ ταῖς σαρξὶ καὶ καλαὶ
τῷ εἴδει, καὶ ἐνέμοντο ἐν τῷ ἄχει. καὶ ἰδοὺ ἕτεραι ἑπτὰ βόες ἀνέβαινον
ὀπίσω αὐτῶν ἐκ τοῦ ποταμοῦ, πονηραὶ καὶ αἰσχραὶ τῷ εἴδει
καὶ λεπταὶ ταῖς σαρξίν, ἃς οὐκ εἶδον τοιαύτας ἐν ὅλῃ τῇ Αἰγύπτῳ
αἰσχροτέρας.
καὶ κατέφαγον αἱ βόες αἱ λεπταὶ καὶ αἰσχραὶ τὰς ἑπτὰ βόας τὰς πρώτας τὰς καλὰς καὶ ἐκλεκτάς, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὰς κοιλίας
αὐτῶν·
καὶ αἱ ὄψεις αὐτῶν αἰσχραί, καθὰ καὶ τὴν ἀρχήν [εἶπον].
ἐξεγερθεὶς δὲ ἐκοιμήθην, καὶ εἶδον πάλιν ἐν τῷ ὕπνῳ μου, καὶ ὡς ἑπτὰ στάχυες ἀνέβαινον ἐν πυθμένι ἑνί, πλήρεις καὶ καλοί· ἄλλοι δὲ ἑπτὰ στάχυες λεπτοὶ καὶ ἀνεμόφθοροι ἀνεφύοντο ἐχόμενοι· καὶ κατέπιον οἱ ἑπτὰ στάχυες τοὺς καλοὺς καὶ τοὺς πλήρεις“ (Gen. 41, 17 — 24).
ὁρᾷς μὲν
δὴ
τῆς μὲν ἀκλινοῦς περὶ αὐτὸν δυνάμεως σαφεστάτη
2 τῷ scripsi (vel σταυρῷ τῷ conicio): αὐτῶ Α, αὖ τῷ Mang.
3 ἐξαπιναίων conicio
9 τοῦ addidi
10 ὄνομα] ὀνείρατα Hoesch.
13 ἑπτὰ βόες conicio
14 ἄχει] ἕλει male Hoesch.
16 ἅς] οἵας couicio ex LXX 17. αἱ
19 lacunam ex LXX supplevi
20 εἰπον seclusi
21 ὥσπερ ex LXX conicio
23 ἐχόμενοι #x003E; ex LXX supplet Mang.
24 στάχυες
25 τὸ addidi
28 μὲν
26 sqq. cf. Orig. comment. in Gen. p.
44 6 ἐπὶ τοῖς ῥευτοῖς καὶ ἀβεβαίοις πεποιθὼς ᾤετο ἑστάναι . . . Aristobulum apud. Eus. Praep. ev. VIII
10 § 9—12.
λέγεται γὰρ ἐκ προσώπου
τοῦ θεοῦ· „ὧδε ἐγὼ ἕστηκα ἐκεῖ πρὸ τοῦ σὲ ἐπὶ τῆς πέτρας ἐν
Χωρήβ“ (Exod. 17,6), ἴσον τῷ
ὁμοίῳ καὶ μένων, ἄτρεπτος ὤν, πρὶν ἢ σὲ ἤ τι τῶν ὄντων εἰς γένεσιν
ἐλθεῖν, ἐπὶ τῆς ἀκροτάτης καὶ πρεσβυτάτης ἱδρυμένος δυνάμεως ἀρχῆς,
ἀφ’ ἧς ἡ τῶν ὄντων γένεσις ὤμβρησε καὶ τὸ σοφίας ἐπλήμμυρε νᾶμα.
ἐγὼ γάρ εἰμι „ὁ ἐξαγαγὼν ἐκ πέτρας ἀκροτόμου πηγὴν ὕδατος“
(Deut. 8, 15) ἐν ἑτέροις εἴρηται. μαρτυρεῖ δὲ καὶ Μωυσῆς περὶ τοῦ
μὴ τρέπεσθαι τὸ θεῖον φάσκων· „εἶδον τὸν τόπον οὗ εἱστήκει ὁ θεὸς
τοῦ Ἰσραήλ“ (Exod. 24, 10), τὸ μὴ μεταβάλλειν διὰ τῆς στάσεως
καὶ ἱδρύσεως αἰνιττόμενος.
ὡς ἀρίστου κτήματος, μεταδίδωσιν. αὐτίκα γέ τοι τὴν πλήρη
χαρίτων διαθήκην ἑαυτοῦ — νόμος δ’ ἐστὶ καὶ λόγος τῶν ὄντων ὁ
πρεσβύτατος — ὡς ἂν ἐπὶ βάσεως τῆς τοῦ δικαίου ψυχῆς ἄγαλμα
θεοειδὲς ἱδρύσεσθαι παγίως φησίν, ἐπειδὰν λέγῃ τῷ Νῶε· „στήσω τὴν
διαθήκην μου πρὸς σέ“ (Gen. 9, 11).
παρεμφαίνει δὲ καὶ δύο ἕτερα,
ἓν μὲν ὅτι τὸ δίκαιον ἀδιαφορεῖ διαθήκης θεοῦ, ἕτερον δὲ ὅτι οἱ μὲν
ἄλλοι χαρίζονται τὰ διαφέροντα τῶν λαμβανόντων, ὁ δὲ θεὸς οὐ μόνον
ταῦτα, ἀλλὰ αὐτοὺς ἐκείνους ἑαυτοῖς· ἐμὲ γὰρ ἐμοὶ δεδώρηται καὶ
ἕκαστον τῶν ὄντων ἑαυτῷ· τὸ γὰρ „στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς
σὲ“ ἴσον ἐστὶ τῷ „σοὶ δωρήσομαι.“
σπουδάζουσι δὲ καὶ πάντες οἱ
θεοφιλεῖς τὸν φιλοπραγμοσύνης χειμῶνα ἀποδιδράσκοντες, ἐν ᾧ σάλος
καὶ κλύδων ἀεὶ κυκᾶται, τοῖς τῆς ἀρετῆς εὐδίοις καὶ ναυλοχωτάτοις
ἐνορμίζεσθαι λιμέσιν.
οὐχ ὁρᾷς, οἷα περὶ Ἀβραὰμ λέγεται τοῦ σοφοῦ,
ὥς ἐστιν „ἑστὼς ἐνώπιον κυρίου“ (Gen. 18, 22) ; πότε γὰρ εἰκὸς δύνασθαι
στῆναι διάνοιαν μηκέθ’ ὡς ἐπὶ τρυτάνης ταλαντεύουσαν ἢ ὅτε
1 ὁ δὲ Α
4 ἕστηκα scripsi: ἔστη καὶ (sed. ι eras.) Α, ἕστηκα καὶ v ἐκεῖ scripsi: ἐκεῖσε Α 4.
5 ἐν Χωρὴβ ex LXX scripsi: ἐγχωρεῖν A
5 οὗτος scripsi: οὕτως Α
7 ὧν A ἤ τι Mang.: ἐπὶ Α
8 ἱδρυμένος Mang.: ὁρώμενος Α
9 ἐπλημμύρει conicio
11 Μωσῆς Α
13 μεταβάλλον coni. Mang.
16 γέ scripsi: δέ Α
18 ὡσὰν Α ἐπιβάσεως Α
19 ἱδρύσεσθαι Mang.: ἱδρύσασθαι Α
25 σοὶ
26 πολυπραγμοσύνης Mang.
29 ὥς coni. Mang. : ὅς Α ποτὲ Α εἰκὸς
διχόθεν γὰρ αὐτῇ τὸ ἀρρεπές, ἐκ μὲν τοῦ ὁρᾶν τὸν ἀσύγκριτον, ὅτι ὑπὸ τῶν ὁμοίων πραγμάτων
οὐκ ἀνθέλκεται, ἐκ δὲ τοῦ ὁρᾶσθαι, ὅτι ἣν ἀξίαν ἔκρινεν εἰς
ὄψιν ὁ ἡγεμὼν τὴν ἑαυτοῦ
αὑτῷ. καὶ Μωυσεῖ μέντοι θεοπρόπιον ἐχρήσθη τοιόνδε· „σὺ αὐτοῦ
στῆθι μετ’ ἐμοῦ“ (Deut. 5, 31), δι’ οὗ τὰ λεχθέντα ἄμφω παρίσταται,
τό τε μὴ κλίνεσθαι τὸν ἀστεῖον καὶ ἡ τοῦ ὄντος περὶ πάντα
βεβαιότης.
ὅτι ἢ θεῷ μόνῳ προσκεκλήρωται ἢ τῇ μεταξὺ φύσει θνητοῦ καὶ ἀθανάτου
γένους.
φησὶ γοῦν· „κἀγὼ εἱστήκειν ἀνὰ μέσον κυρίου καὶ ὑμῶν“ (Deut. 5, 5), οὐχὶ τοῦτο δηλῶν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἑαυτοῦ ποδῶν ἠρήρειστο,
ἀλλ’ ἐκεῖνο βουλόμενος ἐμφῆναι, ὅτι ἡ τοῦ σοφοῦ διάνοια χειμώνων
μὲν καὶ πολέμων ἀπαλλαγεῖσα, νηνέμῳ δὲ γαλήνῃ καὶ βαθείᾳ
εἰρήνῃ χρωμένη κρείττων μέν ἐστιν ἀνθρώπου, θεοῦ δὲ ἐλάττων.
ὁ μὲν γὰρ ἀγελαῖος ἀνθρώπειος νοῦς σείεται καὶ κυκᾶται πρὸς τῶν ἐπιτυχόντων,
ὁ δ’ ἅτε μακάριος καὶ εὐδαίμων ἀμέτοχος κακῶν· μεθόριος
δὲ ὁ ἀστεῖος, ὡς κυρίως εἰπεῖν μήτε θεὸν αὐτὸν εἶναι μήτε ἄνθρωπον,
ἀλλὰ τῶν ἄκρων ἐφαπτόμενον, ἀνθρωπότητι μὲν θνητοῦ γένους, ἀρετῇ
δὲ ἀφθάρτου. τούτῳ παραπλήσιόν ἐστι καὶ τὸ χρησθὲν λόγιον ἐπὶ τοῦ μεγάλου ἱερέως· „ὅταν“ γάρ φησιν „εἰσίῃ εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων,
ἄνθρωπος οὐκ ἔσται, ἕως ἂν ἐξέλθῃ“ (Lev. 16, 17) ; εἰ δὲ μὴ γίνεται
τότε ἄνθρωπος, δῆλον ὅτι οὐδὲ θεός, ἀλλὰ λειτουργὸς θεοῦ, κατὰ μὲν
τὸ θνητὸν γενέσει, κατὰ δὲ τὸ ἀθάνατον οἰκειούμενος τῷ ἀγενήτῳ.
τὴν δὲ μέσην τάξιν εἴληχεν, ἕως ἂν ἐξέλθῃ πάλιν εἰς τὰ τοῦ σώματος καὶ τῆς σαρκὸς οἰκεῖα. καὶ πέφυκεν οὕτως ἔχειν· ὅταν μὲν ἐξ ἔρωτος
θείου κατασχεθεὶς ὁ νοῦς, συντείνας ἑαυτὸν ἄχρι τῶν ἀδύτων, ὁρμῇ
1 διχόθεν Markland: δειχθέν Α
2 ἀνομοίων coni. Mang.
3 οὐκέτ᾿ conicio
4 ἑαυτοῦ Mang. (Hoesch. in mg. A): ἑαυτῶ Α ἐλθεῖν τῷ addidi
5 αὐτῶ Α Μωσεῖ Α 9· αὐτοστατοῦν] αὐτῷ τῷ ἑστῶτι
12 ἡμῶν Hoesch. 13.
14 ἐρήρειστο v
16 κρείττω Α
17 σείεται Mang. : ἵεται A, οἴεται Hoesch.
18 ἄτε (sic) Α: αὖ τε v καὶ A: τε καὶ Mang.
24 δῆλον δ’ ὅτι οὐδὲ θεός, τί ἄλλο ἡ λειτουργὸς e. gr. conicio; θεοῦ,
25 ἀγεννήτω
26 εἴληχεν, ἕως Mang. : εἰληχέναι ὡς A
22 sqq. cf. ad. p. 289,7
ἐπειδὰν δὲ στῇ
γίνεται, τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐντυχών, ἅπερ ἐν τοῖς προπυλαίοις ἐφήδρευεν,
ἵνα αὐτὸ μόνον ἐκκύψαντα ἔνδοθεν ἐξαρπάσῃ.
τοὺς συμβιοῦντας φρονήσει, τεθνηκότας δὲ τοὺς ἀφροσύνῃ χαίροντας.
λέγεται γὰρ ἐπὶ Ἀαρὼν ὅτι „ἔστη ἀνὰ μέσον τῶν τεθνηκότων
ἐφάπτεται.
διὸ καὶ κυρίως ἐπιλέγεται τὸ „ἐκόπασεν ἡ θραῦσις“, ἀλλ’ οὐκ ἐπαύσατο· παύεται μὲν γὰρ ἐπὶ τῶν τελείων τὰ περιθραύοντα καὶ κατακλῶντα καὶ καταγνύντα τὴν ψυχήν, μειοῦται δὲ ἐπὶ τῶν προκοπτόντων ὡς ἂν αὐτὸ μόνον ἀνακοπτόμενα καὶ στελλόμενα.
φορούμενος ὥσπερ ἐν κατακλυσμῷ καὶ κατασυρόμενος ταῖς τῶν
ἐπιρρεόντων διὰ τοῦ νεκροφορουμένου σώματος δίναις ἐπαλλήλοις;
„ᾤμην“ γάρ φησιν „ἑστάναι ἐπὶ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ“ (Gen. 41, 17).
4 εὐαγεῖς vel ἐναγεῖς coni. Mang. καθαγίζων coni. Mang. ἐκθυμία Α τὸ add. Mang. 4.
5 ἐνθουσιώδης coni. Hoesch.
6 προπυλέοις Α
7 αὐτὸ Hoesch.: αὐτῶ Α
8 Μωσῆς Α ἔφην Mang. : ἔφη Α
9 ἀγεννήτου Α 12.
13 καὶ τῶν ζώντων ex LXX add. Hoesch.
16 γάρ
20 ὡσάν A αὐτὸ Hoesch.: αὐτῶ Α
22 εἰσαεὶ Α μόνης A
27 δίναις Hoesch.: δειναῖς Α
28 ἐπὶ] παρὰ conicio, cf. ἑ 216. 261
καὶ ὠφελοῦσι μέντοι ὁ μὲν ἄρδων τὰς ἀρούρας,
ὁ δὲ τὰς τῶν φιληκόων ψυχάς, καὶ ἔστιν ὅτε βλάπτουσι κυμήναντες,
ὁ μὲν τὴν ὅμορον γῆν ἐπικλύσας, ὁ δὲ ἀνακυκήσας καὶ συγχέας τὸν τῶν
οὐ προσεχόντων λογισμόν. οὗτος μὲν εἰκάζεται ποταμῷ.
διττὴ δὲ λόγου φύσις, ἡ μὲν ἀμείνων, ἡ δὲ χείρων, ἀμείνων μὲν ἡ ὠφελοῦσα, χείρων δὲ κατὰ τὸ ἀναγκαῖον ἡ βλάπτουσα.
παραδείγματα δὲ
ἑκατέρας τοῖς δυναμένοις ὁρᾶν ἀνέθηκε Μωϋσῆς ἀριδηλότατα· „ποταμὸς“
γάρ φησι "πορεύεται ἐξ Ἐδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον· ἐκεῖθεν
ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας ἀρχάς“ (Gen. 2, 10).
καλεῖ δὲ τὴν μὲν τοῦ ὄντος σοφίαν Ἐδέμ, ἧς ἑρμηνεία τρυφή, διότι, οἶμαι, ἐντρύφημα καὶ
θεοῦ σοφία καὶ σοφίας θεός, ἐπεὶ καὶ ἐν ὕμνοις ᾄδεται· „κατατρύφησον
τοῦ κυρίου“ (Psalm. 36, 4). κάτεισι δὲ ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς σοφίας
ποταμοῦ τρόπον ὁ θεῖος λόγος, ἵνα ἄρδῃ καὶ ποτίζῃ τὰ ὀλύμπια καὶ
οὐράνια φιλαρέτων ψυχῶν βλαστήματα καὶ φυτά, ὡσανεὶ παράδεισον.
ὁ δὲ ἱερὸς οὗτος λόγος ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας ἀρχάς, λέγω δὲ εἰς τὰς τέσσαρας ἀρετὰς σχίζεται, ὧν ἑκάστη βασιλίς ἐστι· τὸ γὰρ ἀφορίζεσθαι
εἰς ἀρχὰς οὐ τοπικοῖς ὅροις, ἀλλὰ βασιλείᾳ ἔοικεν, ἵν’ ἐπιδείξας
τὰς ἀρετὰς εὐθὺς ἀποφήνῃ
λέγουσι γὰρ τῷ Ἀβραὰμ οἱ κατιδόντες αὐτοῦ τὸ ἀστεῖον· „βασιλεὺς παρὰ θεοῦ εἶ σὺ ἐν ἡμῖν“ (Gen. 23, 6), δόγμα
τιθέμενοι τοῖς περὶ φιλοσοφίαν διατρίβουσιν, ὅτι μόνος ὁ σοφὸς ἄρχων
καὶ βασιλεὺς καὶ ἡ ἀρετὴ ἀνυπεύθυνος ἀρχή τε καὶ βασιλεία.
ὡς ἔοικε, πλήρη τοῦ σοφίας νάματος τὸν θεῖον λόγον διασυνίστησι,
2 συντόνῳ Mang. : εὐτόνῳ Α τότε A, ποτὲ coni. Hoesch. εὐφορεῖ Mang.: ἐμφορεῖ Α
3 τοτὲ scripsi: ὅτε A, ποτὲ coni. Hoesch.
7 οὕτως coni. et post εἰκάζεται add. λόγος Mang.
9 κατὰ τοὐναντίον conicio
10 ἑκατέρας ex Cantabr. S. Trin. Mang.: ἑκατέροις A, ἑκατέρου coni. Hoesch.
11 ἐκπορεύεται ex LXX conicio
20 τοπικοῖς ὅροις Hoesch.: τοπικοὺς ὅρους A ἵν'] ἶν’ ὄρους per errorem, ut vid., Mang.
21 τὰς] τις coni. Mang.
23 μονῆς Α
27 ἑτέρων Μωυσέος Α
29 τοι addidi
ἔστι δὲ καὶ ἕτερον ᾆσμα
τοιοῦτον· „τὸ ὅρμημα τοῦ ποταμοῦ εὐφραίνει τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ“ (Psalm.
45, 5). ποίαν πόλιν; ἡ γὰρ νῦν οὖσα ἱερὰ πόλις, ἐν ᾗ καὶ ἅγιος νεώς ἐστι,
μακρὰν ὥσπερ θαλάττης καὶ ποταμῶν συνῴκισται· ὡς δῆλον εἶναι, ὅτι τοῦ
προφανοῦς ἕτερόν τι βούλεται δι’ ὑπονοιῶν παραστῆσαι.
τῷ γὰρ ὄντι τοῦ θείου λόγου ῥύμη * * * καὶ συνεχῶς μεθ’ ὁρμῆς ἐν τάξει φερομένη πάντα διὰ πάντων ἀναχεῖ τε καὶ εὐφραίνει.
πόλιν γὰρ θεοῦ καθ’ ἕνα μὲν
τρόπον τὸν κόσμον καλεῖ, ὃς ὅλον τὸν κρατῆρα τοῦ θείου πόματος
δεξάμενος
καὶ ψυχῇ δ’ εὐδαίμονι τὸ ἱερώτατον ἔκπωμα
προτεινούσῃ τὸν ἑαυτῆς λογισμὸν τίς ἐπιχεῖ τοὺς ἱεροὺς κυάθους τῆς
πρὸς ἀλήθειαν εὐφροσύνης, ὅτι μὴ
ἐπεὶ καὶ τίνα σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον
εὕροι τις ἂν οἶκον ἐν τοῖς οὖσι θεῷ ἢ φιλοθεάμονα διάνοιαν, πάνθ’
ὁρᾶν ἐπειγομένην καὶ μηδὲ ὄναρ στάσεως ἢ ταραχῆς ἐφιεμένην;
ὑπηχεῖ
1 μᾶλλον Hoesch.: lacuna in Α ὡς ἂν εἴποι τις coni. Mang.
6 διῴκισται coni. Mang.
8 ῥύμη Mang. : ῥύμην Α ῥύμη συνεχὴς μεθ’ ὁρμῆς καὶ τάξεως φερομένη coni. Mang. λ et lacuna 6—8 litt. in A: ἐπαλλήλως vel ἀπαύστως e. gr. addo μεθ’ ὁρμῆς ἐν scripsi: μεθορμίσαι A
9 ἀναχεῖ τε Mang. : ἀναχεῖται Α γὰρ] δέ Mang.
10 πόματος Hoesch.: ποταμὸς (sic) A
11 lacuna 3—4 litt., tum σατο A: ἠκρατίσατο vel ἐνεφορήσατο conicio, ἠρύσατο coni. Hoesch.
12 ἐπὶ τόν del. Hoesch.
13 καὶ et ἐν fort. secl.
14 ὑμῶν scripsi: ἐν ὑμῖν Α, sed cf. LXX et p. 202,16
16 προτεινούσῃ Hoesch.: προτείνουσι Α 18.
19 ἄκρατον ὢν τὸ γάνωμα coni. Mang.
22 ὄντως Α
23 κλήμασι Α
24 ὀξυδορκούσῃ scripsi: ὀξυδορκοῦσι Α lacuna —6 litt. A: τέλος (vel ἓν τέλος) supplevi δὲ cum Cantabr. S. Trin. secl. Mang.
25 ἀξιώτερον vel ἀξιοπρεπέστερον coni. Mang.
27 ἐφιεμένην] ἐπῃσθημένην coni. Mang. ὑπήχει Α
ἴσθι δή,
καὶ πρὸς ἀλήθειάν ἐστιν εἰρήνη, ἡ δὲ γενητὴ καὶ φθαρτὴ οὐσία πᾶσα
συνεχὴς πόλεμος. καὶ γὰρ ὁ μὲν θεὸς ἑκούσιον, ἀνάγκη δὲ ἡ οὐσία·
ὃς ἂν οὖν ἰσχύσῃ πόλεμον μὲν καὶ ἀνάγκην καὶ γένεσιν καὶ φθορὰν
καταλιπεῖν, αὐτομολῆσαι δὲ πρὸς τὸ ἀγένητον, πρὸς τὸ ἄφθαρτον, πρὸς
τὸ ἑκούσιον, πρὸς εἰρήνην, λέγοιτ’ ἂν ἐνδίκως ἐνδιαίτημα καὶ πόλις
εἶναι θεοῦ.
μηδὲν οὖν διαφερέτω σοι ἢ ὅρασιν εἰρήνης ἢ ὅρασιν θεοῦ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον ὀνομάζειν, ὅτι δὲ τῶν πολυωνύμων τοῦ ὄντος δυνάμεων οὐ θιασώτης μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξαρχός ἐστιν εἰρήνης.
(Gen. 15, 18), οὐ χώρας ἀποτομὴν μᾶλλον ἢ τὴν περὶ αὐτοὺς ἡμᾶς
ἀμείνω μοῖραν. Αἰγύπτου μὲν γὰρ ἀπεικάζεται ποταμῷ τὸ ἡμέτερον
σῶμα καὶ τὰ ἐν αὐτῷ καὶ δι’ αὐτοῦ ἐγγινόμενα πάθη, τῷ δὲ
Εὐφράτῃ
δόγμα δὴ τίθεται βιωφελέστατον καὶ συνεκτικώτατον, ὅτι ὁ σπουδαῖος κλῆρον ἔλαχε ψυχὴν
καὶ τὰς ψυχῆς ἀρετάς, ὥσπερ ὁ φαῦλος ἔμπαλιν σῶμα καὶ τὰς σώματος
καὶ διὰ σώματος κακίας.
τὸ δὲ ἀπὸ δύο δηλοῖ, ἓν μὲν τὸ σὺν ἐκείνῳ ἀφ’ οὗ λέγεται, ἕτερον δὲ
τὸν ἀγρὸν ἀπέχειν σταδίους τρεῖς ἢ τέτταρας, δίχα τῆς πόλεως δήπου
φησίν.
ὥστε καὶ νῦν τὸ „ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου“ νομιστέον τὸ
3 εὐκαίρως Mang. : ἀκαίρως Α
4 ὦ addidi
5 γεννητὴ Α πᾶσα] οὐ D
8 ἀγέννητον Α
9 ἄν per errorem om. Mang.
11 ὅτι δὲ Α: ὅτι καὶ coni. Hoesch., ὅτι δὴ Mang., διότι conicio
12 θιασῶτις et εἰρήνη conicio εἰρήνη iam Mang.)
14 Αἰγύπτου — ποταμοῦ add. Hoesch.
15 οὐ χώρας Hoesch.: οὐχ ὁρᾶς A
16 ἀμείνω] μηνύων coni. Mang.
17 αὐτοῦ Cohn (cf. lin. 21): αὐτὸ Α
18 ψυχὴ addidi, ἡ ψυχὴ add. Hoesch.
21 ἀπὸ δύο Mang. (nisi quod δύο post δηλοὶ ponit, ἀπὸ iam Benzelius): αὐτὸ Α τὸ Mang.: τῶ Α
22 τό addidi
23 ὥρας add. Hoesch.
24 συγκατάττομεν Α
26 prius τὸ] τῷ coni. Mang.
οὕτω μέντοι τὸ εἰκάσθαι ποταμῷ λόγον ἐπαινετὸν ἰχνηλατοῦντες
εὑρήκαμεν. ὁ δὲ ψεκτὸς αὐτὸς ἄρα ἦν ὁ Αἰγύπτιος ποταμός,
ἀνάγωγός τις καὶ ἀμαθής, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἄψυχος λόγος· οὗ χάριν καὶ
εἰς αἷμα μεταβάλλει (Exod. 7, 20), τρέφειν οὐ δυνάμενος — ὁ γὰρ
ἀπαιδευσίας λόγος οὐ πότιμος — καὶ εὐτοκεῖ μέντοι βατράχοις (Exod.
8,6) ἀναίμοις καὶ ἀψύχοις, καινὸν καὶ τραχὺν ἦχον, ἄλγημα ἀκοῆς,
ἀπηχοῦσι.
λέγεται δέ, ὅτι καὶ οἱ ἐν αὐτῷ πάντες ἰχθύες ἐφθάρησαν
(Exod. 7, 21), οἳ συμβολικῶς εἰσι τὰ νοήματα· ταῦτα γὰρ ἐννήχεται
καὶ ἐγγίνεται ὡς ἐν ποταμῷ τῷ λόγῳ, ζῴοις ἐοικότα καὶ ψυχοῦντα
αὐτόν· ἐν δὲ ἀπαιδεύτῳ λόγῳ τέθνηκε τὰ ἐνθυμήματα· συνετὸν γὰρ
οὐδὲν ἔστιν εὑρεῖν, ἀλλὰ κολῳῶν τινας ἀκόσμους καὶ ἀμετροεπεῖς, ὡς
εἶπέ τις, φωνάς.
φαίνεται τοίνυν ἕνεκα
δυεῖν τῶν ἀναγκαιοτάτων ἡ φύσις χείλη ζῴοις καὶ μάλιστα ἀνθρώποις
ἁρμόσασθαι· ἑνὸς μὲν ἡσυχίας — ἔρυμα γὰρ ταῦτα καὶ φραγμὸς ὀχυρώτατος
φωνῆς —, ἑτέρου δὲ ἑρμηνείας· διὰ γὰρ τούτων τὸ τῶν λόγων
νᾶμα φέρεται· συναχθέντων μὲν γὰρ ἐπέχεται, φέρεσθαι δ’ ἀμήχανον
μὴ διαστάντων.
ἐκ δὲ τούτου γυμνάζει καὶ συγκροτεῖ πρὸς ἄμφω, τὸ
λέγειν καὶ ἡσυχάζειν, ἑκατέρου τὸν ἁρμόττοντα καιρὸν παραφυλάττοντας.
οἷον ἀκοῆς ἄξιόν τι λέγεται; πρόσεχε μηδὲν ἐναντιούμενος ἐν
ἡσυχίᾳ κατὰ τὸ Μωυσέως παράγγελμα, τὸ „σιώπα καὶ ἄκουε“ (Deut.
27, 9).
τῶν γὰρ εἰς τὰς ἐριστικὰς γνωσιμαχίας ἀφικνουμένων οὐδ’ ἂν
1 διοικήσας Α, διοικισθέντας conicio
2 φορᾷ coni. Mang. φθειρούσῃ Hoesch.: φθείρουσα Α
3 ἀξιῶν Α 4.
5 ἰχνηλατοῦντες Hoesch.: ὀχληλατοῦντες Α
6
11 ἐννήχεται scripsi: ἐνηχεῖται Α, ἐννηχεῖται Mang.
12 ἐγγίνεται Hoesch.: ἐγγενεῖται Α
14 κολῳῶν Hoesch.: κωλύων Α
19 χειλῶν coni. Mang. ὑπομνῆσαι Mang. : ὑπονοῆσαι Α
20 δυοῖν v 21.
22 ὀχυρότατος Α
23 νᾶμα φέρεται Mang. : ἀναφέρεται Α
25 καὶ
27 Μωσέως Α
14 Hom. Il. Β 212.
πάλιν ὅταν ἴδῃς ἐν τοῖς τοῦ βίου πολέμοις καὶ κακοῖς τὴν ἵλεω τοῦ θεοῦ χεῖρα καὶ δύναμιν ὑπερέχουσαν
καὶ προασπίζουσαν, ἠρέμησον· οὐ γὰρ δεῖται
οὗτος. ἔστι δὲ καὶ τούτου δεῖγμα τὸ ἐν ταῖς ἱεραῖς ἀναγραφαῖς κατακείμενον,
τὸ „κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς σιγήσεσθε“
(Exod. 14, 14).
ἐάν γε μὴν ἴδῃς τὰ γνήσια ἔγγονα καὶ πρωτότοκα Αἰγύπτου φθειρόμενα (Exod. 11, 5), τὸ ἐπιθυμεῖν, τὸ ἥδεσθαι, τὸ λυπεῖσθαι,
τὸ φοβεῖσθαι, τὸ ἀδικεῖν, τὸ ἀφραίνειν, τὸ ἀκολασταίνειν καὶ
ὅσα τούτων ἀδελφὰ καὶ συγγενῆ, καταπλαγεὶς ἡσύχαζε, τὸ φοβερὸν τοῦ
θεοῦ κράτος ὑποπτήξας.
„οὐ γὰρ γρύξει“ φησί „κύων τῇ γλώσσῃ, οὐδ’ ἀπ’ ἀνθρώπου ἕως κτήνους“ (ibid. 7), ἴσον τῷ οὔτε τὴν κυνώδη
γλῶσσαν ὑλακτοῦσάν τε καὶ κράζουσαν οὔτε τὸν ἐν ἡμῖν ἄνθρωπον,
ἡγεμόνα νοῦν, οὔτε τὸ κτηνῶδες θρέμμα, τὴν αἴσθησιν, προσήκει
γαυριᾶν, ὅταν ἀναιρεθέντος τοῦ παρ’ ἡμᾶς ὅλον ἔξωθεν τὸ συμμαχικὸν
αὐτοκέλευστον ὑπερασπιοῦν ἥκῃ.
ὑμνῆσαι. τί οὖν τὸ ἀγαθόν;
τέθνηκε τὸ ἐπιτιθέμενον ἡμῖν πάθος καὶ πρηνὲς ἄταφον ἔρριπται; μὴ μέλλωμεν οὖν, ἀλλὰ
ἀλλὰ γὰρ ἡ μὲν τοῦ πάθους φθορὰ καὶ
μετανάστασις ἀγαθόν, ἀλλ’ οὐ τέλειον ἀγαθόν· ἡ δὲ σοφίας εὕρεσις
ὑπερβάλλον καλόν· ἧς εὑρεθείσης ἅπας ὁ λεὼς οὐ καθ’ ἓν μέρος
μουσικῆς, ἀλλὰ κατὰ πάσας αὐτῆς τὰς ἁρμονίας καὶ μελῳδίας ᾄσεται.
„τότε“ γάρ φησιν „ᾖσεν Ἰσραὴλ τὸ ᾆσμα τοῦτο ἐπὶ τοῦ φρέατος“
2 lacuua 16—18 litt. Α: ἀκούειν τὸ ἡσυχάζειν e gr. suppleo (cf. Quis rer. div. § 14)
3 ὑπερμαχοῦσαν bene coni. Mag. (cf. § 280)
4 ὑπερασπίζουσαν coni. Mang.
5 δεῖγμα τὸ scripsi: δείγματα A 5.
6 κατακείμενον Α: κατακείμενα οἷον Hoesch., κείμενον conicio
7 γε scripsi: τε Α
9 ἀφραίνειν Mang.: εὐφραίνειν Α
11 γρυξὶ A φησί Mang. : φασί Α
12 τό Α
13 κράζουσαν scripsi: ἀράζουσαν Α, γρύζουσαν coni. Mang.
15 ὅλου coni. Mang.
17 vulgo aute τὰς punctum ponebant; ideo Mang. lin.
18 post ὑπομνήματα lacunam statuit
20 ὑμνῆσαι τό ἀγαθόν. οἶον τέθνηκε coni. Mang.
21 οὑν scripsi: ὑμὶν Α, ἡμεῖς Hoesch., ὑμνεῖν coni. Cohn χορὸν add. Mang.
24 φθορὰ Mang. : φορά A
τί
δέ; ὅταν συγκομίσωμεν τὸν γνήσιον διανοίας καρπόν, οὐ παραγγέλλει
ἡμῖν ὁ ἱερὸς λόγος ὥσπερ ἐν καρτάλῳ (Deut. 26, 2. 4) τῷ λογισμῷ
τὰς ἀπαρχὰς τῆς εὐφορίας ὧν ἤνθησεν, ὧν ἐβλάστησεν, ὧν ἐκαρποφόρησεν
ἡ ψυχὴ καλῶν, ἐπιδεικνυμένους ἄντικρυς οὕτω ῥητορεύειν, τὰ
εἰς τὸν τελεσφόρον θεὸν ἐγκώμια λέγοντας· „ἐξεκάθηρα τὰ ἅγια ἀπὸ
τῆς οἰκίας μου“ (ibid. 13) καὶ ἐταμιευσάμην
πρὸς τὴν ἱερὰν νεωκορίαν.
οὗτοι δέ εἰσι Λευῖται καὶ προσήλυτοι καὶ ὀρφανοὶ καὶ χῆραι (ibid.)· οἱ μὲν ἱκέται, οἱ δὲ μετανάσται καὶ πρόσφυγες, οἱ δὲ ἀπωρφανισμένοι καὶ κεχηρευκότες γενέσεως, θεὸν δὲ τὸν τῆς ψυχῆς θεραπευτρίδος ἄνδρα καὶ πατέρα γνήσιον ἐπιγεγραμμένοι.
τὸ δὲ ἐναντίον μεμελετήκασιν οἱ φαῦλοι· καὶ γὰρ ἡσυχίας ἐπιλήπτου
καὶ ἑρμηνείας ὑπαιτίου ζηλωταὶ γεγόνασιν, ἑκάτερον ἐπ’ ὀλέθρῳ
ἑαυτῶν τε καὶ ἑτέρων συγκροτοῦντες.
τὸ δὲ πλέον ἐστὶν αὐτοῖς τῆς
ἀσκήσεως ἐν τῷ λέγειν ἃ μὴ δεῖ· τὸ γὰρ στόμα διανοίξαντες καὶ
ἐάσαντες ἀχαλίνωτον, καθάπερ ῥεῦμα ἀκατάσχετον, φέρεσθαι τὸν ἀκριτόμυθον,
ᾗ φασιν οἱ ποιηταί, λόγον ἱᾶσι, μυρία τῶν ἀλυσιτελῶν
προσεπισύροντα.
τοιγαροῦν οἱ μὲν ἐπὶ συνηγορίαν ἡδονῆς καὶ ἐπιθυμίας
καὶ πάσης πλεοναζούσης ὁρμῆς ἐτράποντο, ἄλογον πάθος ἐπιτειχίζοντες
ἡγεμόνι λογισμῷ,
κατὰ κρημνῶν καὶ βαράθρων, ἐξ ὧν οὐδ’ ἂν ἔτι γένοιτο διαναστῆναι,
δυνήσεσθαι ῥῖψαι.
ἔνιοι δὲ οὐ μόνον ἀντιπάλους ἑαυτοὺς τῆς ἀνθρωπίνης
ἀπέφηναν ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς θείας· ἐπὶ τοσοῦτον ἀπονοίας ἤλασαν.
τοῦ μὲν οὖν φιλοπαθοῦς ἔξαρχος ἀναγράφεται θιάσου τῆς Αἰγυπτίας
3 ᾖ Mang.: ἣν Α, ἧς Hoesch. ἐμψύχους coni. Mang.
5 καρτάλῳ scripsi: καρτάλλῳ Α
8 λέγοντας Hoesch.: λέγοντες Α
10 φυλακὰς Α
12 ἱκέται Hoesch.: οἰκέται Α
14 θεραπευτρίδος ψυχῆς conicio
18
21 ἡ Α ἱᾶσι scripsi: ἐῶσι A
24 lacuna 5—6 litt. A: ἔτι δὲ 24.
25 ἐπαποδυσάμενοι Mang. : ἀποδυσάμενοι Α
25 πηρῶσαι Mang. (et iam Cote-lerius: πληρῶσαι Α
26 βαράθρων Mang.: βάθρων Α
21 Hom. II. Β 246.
τοῦ μὲν γὰρ ἴδιον ἐπὶ τὴν φορὰν καὶ ἀνάχυσιν ἀεὶ τοῦ ἀλόγου πάθους ἐξιέναι· τοῦ δὲ σοφοῦ πολλῷ ῥέοντι τοῖς
ὑπὲρ ἡδονῆς καὶ ἐπιθυμίας λόγοις ὑπαντιάσαι οὐ τοῖς ποσίν, ἀλλὰ τῇ
γνώμῃ, βεβαίως καὶ ἀκλινῶς, ἐπὶ τοῦ ποταμίου χείλους, τοῦτο δέ
ἐστιν ἐπὶ τοῦ στόματος καὶ τῆς γλώττης, ἅπερ ἦν ὄργανα λόγου·
παγίως γὰρ ἐπιβὰς αὐτοῖς δυνήσεται τὰς συνηγορούσας τῷ πάθει
πιθανότητας ἀνατρέψαι καὶ καταβαλεῖν.
ὁ
ἐχθρὸς ὁ
διὸ
λέγεται· „εἶδεν Ἰσραὴλ τοὺς Αἰγυπτίους τεθνηκότας παρὰ τὸ χεῖλος
τῆς θαλάσσης“ (Exod. 14, 30). μεγάλη γε ἡ ὑπέρμαχος χείρ, ἀναγκάζουσα
παρὰ στόματι καὶ χείλεσι καὶ λόγῳ πίπτειν τοὺς τὰ ὄργανα
ταῦτα κατὰ τῆς ἀληθείας ἀκονησαμένους, ἵνα μὴ ὀθνείοις ἀλλὰ ἰδίοις
ὅπλοις οἱ καθ’ ἑτέρων ἀναλαβόντες αὐτὰ θνῄσκωσι.
τρία δ’ εὐαγγελίζεται
τῇ ψυχῇ τὰ κάλλιστα, ἓν μὲν ἀπώλειαν Αἰγυπτιακῶν παθῶν,
ἕτερον δὲ τὸ μὴ παρ’ ἑτέρῳ χωρίῳ,
μηδὲν γὰρ ἀόρατον εἴη καλόν, ἀλλὰ πρὸς * * * καὶ λαμπρὸν ἥλιον ἄγοιτο· καὶ
γὰρ τοὐναντίον εἰς βαθὺ σκότος καὶ * * * ἄξιον τὸ κακόν. καὶ τοῦτο
μὲν μηδ’ ἐκ τύχης ἰδεῖν ποτε γένοιτο, τὸ δὲ ἀγαθὸν μείζοσιν ὀφθαλμοῖς
ἀεὶ περιαθροῖτο. τί δὲ οὕτως ἀγαθόν, ὡς ζῆσαι τὰ καλὰ καὶ
ἀποθανεῖν τὰ φαῦλα;
2 παρά] ἐπὶ conicio ex LXX (cf. lin. .6 et De confus. lingu. ἑ 29)
5 ἅπερ Α λόγος Α
9 πιθανότητος A
10 ἐπιτιθέμενος Mang. : ἐπιθέμενος A 12· εὕρατο ἐκομίσατο coniciebam, ἐτίσατο coni. Mang., ἔτισε Hoesch.) πελάγει Cohn: ἐστρατοπελάγει Α
12 λυ, tum lacuna 4—5 litt. Α: λυττῶν πάθος supplevi, λυσσῶδες τῆς ψυχῆς Hoesch., ἄλογον πάθος Mang.
21 ἑτέρῳ χωρίῳ ἡ ἀλλὰ scripsi) Mang. : ἑτέρων χωρίων A
22 πηγῆς] ψυχῆς conicio
23 ἐξεκέχυτο scripsi: ἐξέχυτο A
24 lacuna 8—10 litt. Α: τὸ φῶς suppl. Hoesch., ἄσκιον φῶς conicio
25 lacuna 6—8 litt. Α: νυκτὸς suppl. Hoescb., νύκτα fort. suppl. et αἰώνιον pro ἄξιον leg., νύκτα ἀκτέον coui. Mang., νύκτα πεσεῖν Cohn
26 ἰδεῖν Cotelerius: δεῖν Α
εἶτ’ ἐπ’ ἄλλοις ἄλλα συνθέντες ἐπιχειρήματα, δόγμα
ἀδόκιμον οἰκοδομοῦντες εἰς ὕψος οἷα πύργον ἐξῆραν. λέγεται γὰρ ὅτι
„ἦν πᾶσα ἡ γῆ χεῖλος ἕν“ (Gen. 11,1), συμφωνία τῶν τῆς ψυχῆς
μερῶν πάντων ἀσύμφωνος ἐπὶ τῷ κινῆσαι τὸ συνεκτικώτατον ἐν τοῖς
οὖσιν, ἀρχήν.
τοιγαροῦν ἐλπίσαντας αὐτοὺς εἰς οὐρανὸν ταῖς ἐπινοίαις
ἀναδραμεῖσθαι ἐπὶ καθαιρέσει τῆς αἰωνίου βασιλείας ἡ μεγάλη καὶ
ἀκαθαίρετος καταβάλλει χείρ, καὶ τὸ οἰκοδομηθὲν δόγμα συνανατρέψασα.
κέκληται δὲ ὁ τόπος „σύγχυσις“, οἰκεῖον ὄνομα τῷ καινουργηθέντι τολμήματι. τί γὰρ ἀναρχίας συγχυτικώτερον; οὐκ οἰκίαι μὲν ἀνηγεμόνευτοι προσκρουσμάτων γέμουσι καὶ ταραχῆς; ἀβασίλευτοι δ’ ἐαθεῖσαι πόλεις ὑπὸ ὀχλοκρατίας, ἐναντίου καὶ μεγίστου, φθείρονται;
καὶ
χῶραι δὲ καὶ ἔθνη καὶ κλίματα γῆς, ὧν ἀρχαὶ κατελύθησαν, οὐ παλαιὰς
καὶ μεγάλας εὐδαιμονίας ἀπέβαλον; καὶ τί δεῖ
οὐδὲ γὰρ αἱ ἄλλαι τῶν ζῴων ἀγέλαι, πτηνῶν, χερσαίων, ἐνύδρων, ἄνευ τινὸς ἀγελάρχου συνεστᾶσιν, ἀλλὰ ποθοῦσι καὶ περιέπουσιν αἰεὶ τὸν οἰκεῖον ἡγεμόνα, ὡς μόνον ἀγαθῶν αἴτιον, οὗ κατὰ τὴν ἀπουσίαν σκεδάννυνται καὶ διαφθείρονται.
εἶτ’ οἰόμεθα τοῖς μὲν περιγείοις, ἃ
βραχυτάτη μοῖρα τοῦ παντός ἐστιν, ἀρχὴν μὲν ἀγαθῶν, ἀναρχίαν δὲ
κακῶν εἶναι αἰτίαν, τὸν δὲ κόσμον οὐ διὰ τὴν τοῦ βασιλεύοντος θεοῦ
προήγησιν εὐδαιμονίας τῆς ἄκρας πεπληρῶσθαι;
δίκην οὖν ἁρμόττουσαν οἷς
ἐτίθεντο διδόασι· φύραντες γὰρ τὸ ἱερὸν περὶ * * * ἀναρχίας φυρόμενοι
ἐπεῖδον, συγχυθέντες οὐ συγχέαντες. ἕως δὲ οὔπω τιμωρίαν δεδώκασιν,
ὑπὸ φρενοβλαβείας φυσώμενοι τὴν μὲν τῶν ὅλων ἀρχὴν ἀνοσίοις λόγοις
καθαιροῦσιν, αὑτοὺς δὲ ἄρχοντας καὶ βασιλέας ἀναγράφουσι, τὸ ἀκαθαίρετον
τοῦ θεοῦ κράτος γενέσει τῇ ἀδιαστάτως ἀπολλυμένῃ καὶ
φθειρομένῃ περιάπτοντες.
3 ἀγέννητον Α δέ] τε coni. Cohn
10 καὶ secl. Mang.
14 ἀπό per errorem Mang. ὀχλοκρασίας Α ὀχλοκρατίας τῆς αἰτίας κακῶν μεγίστων conicio (cf. lin. 21. 22) post μεγίστου lacunam statuit et κακοῦ suppl. Mang.
15 κλήματα Α
16 καταλέγεσθαι conicio
20 εἴτ’ A
23 προστασίαν conicio 23.
24 οἶς ἐπετίθεντο vel οἶς διετίθεσαν conicio
24 ἱερὸν
27 καθαίρουσιν αὐτοὺς Α
28 ἀδιαστάτως scripsi: ἀκαταστάτως Α 29.
30 ἐπικομπάζοντες Mang.: ἐπιστομίζοντες Α
κατὰ τὸν κόσμον ἀνθρωπείων τε καὶ θείων νομίζουσι.
τοιαῦτα καταλαζονευσάμενοι, ἐὰν μὲν ὥσπερ ἐκ μέθης νήψαντες ἐν ἑαυτοῖς γένωνται
καὶ τῆς παροινίας, ἣν παρῴνησαν, εἰς αἴσθησιν ἐλθόντες αἰδεσθῶσι
καὶ κακίσωσιν ἑαυτοὺς ἐφ’ οἷς ὑπ’ ἀγνώμονος γνώμης ἐξαμαρτάνειν
προήχθησαν, ἀκολακεύτῳ καὶ ἀδεκάστῳ χρησάμενοι συμβούλῳ
μετανοίᾳ, τὴν ἵλεω τοῦ ὄντος δύναμιν ἐξευμενισάμενοι παλινῳδίαις
ἀντὶ βεβήλων ἱεραῖς, ἀμνηστίαν εὑρήσονται παντελῆ.
ἐὰν δὲ ἀφηνιασταὶ καὶ σκληραύχενες μέχρι τοῦ παντὸς γενόμενοι σκιρτῶσιν, ὡς
αὐτόνομοι καὶ ἐλεύθεροι καὶ ἑτέρων ἡγεμόνες ὄντες, ἀπαραιτήτῳ ἀνάγκῃ
καὶ ἀμειλίκτῳ τὴν ἑαυτῶν ἐν ἅπασι μικροῖς τε καὶ μεγάλοις οὐδένειαν
αἰσθήσονται.
ὁ γὰρ ἐπιβεβηκὼς ἡνίοχος ὡς ἅρματι πτηνῷ τῷδε τῷ
τὸ γὰρ τῶν δεσποτῶν ἐπιεικὲς εἰς
ἀναρχίαν ἐκτρέποντες ἐπιμορφάζουσι τὸ ἀδέσποτον, μέχρις ἂν τὴν
ῥοώδη τε καὶ πολλὴν αὐτῶν νόσον, ἀντὶ φαρμάκων τὰς τιμωρίας προσφέρων,
ὁ κεκτημένος ἐπισχῇ.
διὸ λέγεται· „ψυχὴ ἄνομος ἡ διαστέλλουσα τοῖς χείλεσι κακοποιῆσαι ἢ καλῶς ποιῆσαι· εἶθ’ ὕστερον ἐξαγορεύσει
τὴν ἁμαρτίαν ἑαυτῆς“ (Lev. 5, 4). τί φῄς, ὦ γέμουσα ἀλαζονείας;
οἶδας γάρ, τί ἐστι τὸ πρὸς ἀλήθειαν ἀγαθὸν ἢ καλὸν ἢ δίκαιον ἢ ὅσιον
ἢ τίνα τίσιν ἐφαρμόττει;
ἡ τούτων ἐπιστήμη τε καὶ δύναμις ἀνάκειται
1 ὁρμεῖ Mang. : ὁρμᾶ Α
2 τινὲς Α lacuna 5—6 litt. Α: ὅτι μὴ τούτων Hoesch. lacuna 4—5 litt. Α: εὑ καὶ supplevi (εὖ ἢ
7 παροινίας ἣν παρῴνησαν ex „Vat." et Cantabr. S. Trin. Mang.: : παρανοίας ἢν παρηνόμησαν A
8 κακίσωσιν scripsi : κακιῶσιν Α ἑαυτοῖς Α
9 προήχθησαν Mang.: προσήχθησαν Α
10 μετανοίᾳ Mang. : μετανοίας Α
11 βεβήλων
17 κημοὺς Mang. : κόσμους μαστίξει Α
19 εἰς Α: ὡς Hoesch.
20 ἐκτρέποντος Α
21 ἑρπηνώδη coni. Mang.
23 καλοποιῆσαι Hoesch. καλῶς ποιῆσαι ex LXX scripsi: κακῶς ποιῆσαι A, κακοποιῆσαι Hoesch. 23.
24 ἐξαγορεῦσαι coni. Mang.
25 κακὸν V
26 τινὰ τισὶν Α
15 cf. Platonis Phaedrum p. 246 Ε.
ἀλλὰ γὰρ οὐδὲ ἐπιπόλαιον ἔσχεν ἡ δοκησίσοφος ψυχὴ
τὴν τῶν ὑπὲρ ἑαυτὴν ὀνείρωξιν, ἀλλ’ οὕτως ἡ δυστυχὴς ἐξηνεμώθη,
ὡς καὶ ἐνώμοτον γενέσθαι περὶ τοῦ βεβαίως καὶ παγίως ταῦθ’ ἑστάναι,
ἃ ψευδῶς ὑπέλαβεν.
ἐὰν οὖν τὸ παλμῶδες καὶ παφλάζον τοῦ νοσήματος
ἄρξηται χαλᾶν, τὰ τῆς ὑγείας ἐμπυρεύματα κατ’ ὀλίγον ἐκζωπυρούμενα
βιάσεται τὸ μὲν πρῶτον ἐξαγορεῦσαι τὸ ἁμάρτημα, τὸ δ’
ἐστὶ κακίσαι ἑαυτήν, εἶτα πρὸς βωμοῖς ἱκέτιν γενέσθαι, ποτνιωμένην
λιταῖς καὶ εὐχαῖς καὶ θυσίαις,
καίτοι τινὲς ἴσως ἐπιχλευάζοντες ἐροῦσι, μὴ δεῖν τὰ τοιαῦτα εἰς τὰς
ζητήσεις εἰσάγειν· γλισχρολογίαν γὰρ μᾶλλον ἢ ὠφέλειάν τινα ἐμφαίνειν.
ἐγὼ δὲ τὰ τοιαῦτα ἡδυσμάτων τρόπον παρηρτύσθαι ταῖς ἱεραῖς ἀναγραφαῖς
βελτιώσεως ἕνεκα τῶν ἐντυγχανόντων ὑπολαμβάνω· καὶ οὐδεμίαν
τῶν ζητούντων καταγνωστέον εὑρεσιλογίαν, ἀλλ’ εἰ μὴ ζητοῖεν,
ἔμπαλιν ἀργίαν.
οὐδὲ γὰρ περὶ ποταμῶν ἐστιν ἱστορίας ἡ παροῦσα
σπουδή, περὶ δὲ βίων