De Isaac vel Anima Ambrosius Mediolanensis Karl Schenkl University of Notre Dame Kaitlin Stephan University of Notre Dame Post-corrected OCR and sectioned text. Stephen Bothwell University of Notre Dame OCR-ed and preprocessed text for Lace post-correction; checked text post-XML conversion. Hildegund Müller University of Notre Dame Provided supervision and initial financial support for digital edition creation initiative. University of Notre Dame stoa0022.stoa033.nd-dlc-lat1.xml Available under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 (CC-BY-NC-SA 4.0) International License. 2025 University of Notre Dame Notre Dame, Indiana, United States of America Ambrosius Mediolanensis Sancti Ambrosii opera, pars prima qua continentur libri Exameron, De Paradiso, De Cain et Abel, De Noe, De Abraham, De Isaac, De bono mortis Schenkl, Karl New York and London Johnson Reprint Corporation 1962 Austrian Academy of Sciences Press Lace v. 0.6.22 copyright 2013-2021, Bruce Robertson, Dept. of Classics, Mount Allison University. The following text is encoded in accordance with EpiDoc standards and with the CTS/CITE Architecture This pointer pattern extracts subsections. This pointer pattern extracts sections. This pointer pattern extracts books. Latin Initial markup of new file with various textual fixes (e.g., removed section and marginal numbers). Performed additional spellchecking and textual corrections throughout. Changes text identifier from temporary stoa0X6 to stoa033. Removed final, empty page break. Added or changed attributes and XML structure to be more CTS- and Epidoc-compliant, according to Hook tests. Removed full URN on textparts to comply with Hook; retained section numeration. Added publication information and removed invalid paragraph element. Filled in publicationStmt element. Finished adding licensing information. Altered project identifier in textparts to be ND-DLC. Fixes publisher element mislabeled as date element. Tentatively revises textual divisions. Amends descriptions for attributions and adds attribution for Hildegund Müller. Tweaks filename and URN to fit Perseus standards. Swaps ordering of CTS references to be from most to least granular. Fixes element ID replication in Sections 1.4 and 1.5. Automatically adds page numbers corresponding to text in attribute `n`. Includes minor XML formatting adjustments due to rewrite of XML file. In patre nobis sancti Isaac uel origo satis expressa est uel gratia. cui ad omnem redundat gloriam quod tanto et tam inimitabili uiro natus Abrahae patri praemium fuit. neque uero istud mirabile, cum in eo dominicae generationis et passionis figura praecesserit, siquidem et sterilis anus ex promissione dei peperit eum, ut crederemus quod potens est deus facere, ut possit et uirgo generare, et oblatus unicus ad inmolandum, qui et patri non periret et inpleret sacrificium. itaque ipso nomine figuram et gratiam signat; Isaac etenim risus latine significatur, risus autem insigne laetitiae est. quis autem ignorat quod is uniuersorum laetitia sit qui mortis formidolosae uel pauore conpresso uel maerore sublato factus omnibus est remissio peccatorum? itaque ille nominabatur et iste designabatur, ille exprimebatur et iste adnuntiabatur. ipse est, quem iam tunc persequebatur ancilla: ipseest, propter quem iam tunc dicebatur: expelle ancillam; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac: ipse est, cui pater alienigenam. sponsam adquisiuit: ipse est, mitis, humilis atque mansuetus, qui ueniente Rebecca, hoc est patientia exiuit in campum abalienare. sapientis enim est segregare se a uoluptatibus carnis, eleuare animam atque a corpore abducere; hoc est enim se hominem cognoscere, qui Chaldaeorum sermone Enos dicitur, Latino homo. Enos autem qui adsumpsit et sperauit inuocare deum et ideo creditur esse translatus. non uidetur itaque homo esse nisi is qui in deum sperat. qui autem sperat in deum non degere in terris, sed quasi translatus adhaerere deo manifesta ueri interpretatione signatur. bonus igitur Isaac uerus utpote plenus gratiae et fons laetitiae. ad quem fontem ueniebat Rebecca, ut impleret hydriam. dicit enim scriptura quia descendens ad fontem impleuit hydriam et ascendit. descendit itaque ad sapientiae fontem uel ecclesia uel anima, ut totum uas inpleret suum et hauriret purae sapientiae disciplinas, quas haurire Iudaei de fonte profluo noluerunt. quis iste fons sit audi dicentem: me dereliquerunt fontem aquae uiuae. ad hunc fontem sitiens currebat anima prophetarum,sicut et Dauid dicit: sitiuit anima mea ad deum uiuum, ut sitim suam ubertate diuinae cognitionis expleret et insipientiae sanguinem spiritalium rigatu dilueret fluentorum. hic est enim fluxus sanguinis, sicut significat lex, qui deoperitur, quando uir sedenti in diebus sanguinis sui mulieri miscetur. mulier est delectatio, corporis inlecebrae. itaque caue ne uigor mentis tuae coitu quodam corporeae uoluptatis inflexus emolliatur atque in eius omnis amplexus resoluatur et fontem eius aperiat, qui debet esse clausus et saeptus intentionis studio et consideratione rationis; hortus enim clausus, fons signatus. namque mentis uigore resoluto sensus se corporalis delectationis effundunt, perniciosi nimis et in adpetentiam plenam grauis periculi proruentes, quos, si mentis uiuidae considerata mansisset custodia, refrenasset. Intuere igitur, o homo, qui sis, quo salutem tuam uitamque tuearis. quid est itaque homo? utrum anima an caro an utriusque copula? aliud enim nos sumus. aliud nostrum, alius qui induitur et aliud uestimentum. legimus in ueteri testamento: omnes animae, quae descenderunt in Aegyptum de hominibus dictum. et alibi dietum est: nonpermanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam carnes sunt. de alterutro ergo legitur quia homo dicitur, et de anima et de carne. sed illa discretio, quod, ubi anima pro homine dicitur, Hebraeus significatur deo adhaerens, non corpori, ut est illud: anima benedicta omnis simplex, ubi autem caro pro homine nuncupatur, peccator exprimitur, ut est illud: ego autem carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, non cognosco; non enim quod uolo ago, sed quod odi illud facio. hoc iam posterius et de utroque; alius est enim qui uult, alius qui odit, alius qui facit. denique addidit: si ergo quod odi hoc facio, consentio legi, quoniam bona; nunc autem iam non ego illud operor, sed quod habitat in me peccatum. illud quoque expressius: uideo legem carnis meae repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege peccati, et tamen cum utrumque in se concertantem hominem declarasset, hoc est interiorem et exteriorem, in animae magis quam in corporis parte se maluit constituere, quod anima sua captiua traheretur ad peccatum, in qua esse mallet et esse confirmat dicens: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? tamquam ab extraneo hoste ita se desiderat liberari. non ergo sanguis anima, quia carnis estsanguis, neque armonia anima, quia et huiusmodi armonia carnis est, neque aer anima, quia aliud est flatilis spiritus, aliud anima, neque ignis anima, neque entelechia anima, sed anima est uiuens, quia factus est Adam in animam uiuentem, eo quod insensibile atque exanimum corpus anima uiuificet et gubernet. est et praestantior homo, de quo dicitur: spiritalis autem diiudicat omnia, ipse autem a nemine iudicatur. hic est praestantior ceteris. unde et Dauid dicit: quid est homo, quod memor es eius, aut filius hominis, nisi quod uisitas eum? homo uanitati similis factus est. non ille secundum imaginem dei homo uanitatis est, sed qui illud amisit et in peccatum decidit et in materialia ista dilapsus est ipse homo est uanitatis. anima igitur secundum sui naturam optima est, sed plerumque per inrationabile sui obnoxia fit corruptioni, ut inclinetur ad uoluptates corporis et ad petulantiam, dum mensuram rerum non teneat, aut fallitur opinione atque inclinata ad materiem adglutinatur corpori. sic uisibile eius inpeditur et malitia repletur, quia dum intendit malitiae, eius se uitiis replet et fit defectu bonitatis intemperantior. perfecta autem anima auersatur materiam, omne inmoderatum mobile malignum refugit ac respuit nec uidet necadpropinquat ad illius terrenae labis corruptionem: diuina intendit, terrenam autem materiem fugit. fuga autem est non terras relinquere, sed esse in terris, iustitiam et sobrietatem tenere, renuntiare uitiis, non usibus elementorum. fugiebat Dauid sanctus a facie Saul, non utique ut terras relinqueret, sed ut inmitis et inobseruantis et perfidi declinaret contagium. fugiebat autem adhaerens deo, sicut ipse ait: adhaesit post te anima mea. abducebat se et ableuabat uitiis saeculi huius, eleuabat animam suam sicut Isaac in campo uel abalienabat uel, ut alii habent, deambulabat. nam hoc quoque ostendit cum uirtutibus familiare habere consortium, ut deambulet unusquisque in innocentia cordis sui, nullo usu terrenis uitiis misceatur atque inreprehensibilem uiam inoffenso carpat mentis uestigio nec ullum locum in se aperiat corruptioni. Talis erat Isaac, cum Rebeccam aduenientem expectaret. praeparans se copulae spiritali. ueniebat enim caelestibus iam dotata mysteriis, ueniebat magna secum ornamenta aurium et manuum ferens, eo quod auditu et operibus emineat ecclesiae pulchritudo, cui recte dictum aduertimus: esto in milia milium, et semen tuum possideat aduersariorum ciuitates. decora igitur ecclesia, quae ex inimicis gentibus filios adquisiuit. sed potest hoc etiam ad animam deputari, quae passiones corporis subigit et ad uirtutum officia conuertit. repugnantesque motus sibi oboedientes efficit. ergo uel anima patriarchae uidens mysterium Christi, uidens Rebeccam uenientem cum uasis aureis et argenteis tamquam eccle-siam cum populo nationum mirata pulchritudinem uerbi et sacramentorum eius dicit: osculetur me ab osculis oris sui uel Rebecca uidens uerum Isaac, uerum illud gaudium, ueram laetitiam desiderat osculari. quid est igitur: osculetur me ab osculis oris sui? considera uel ecclesiam iam diu promisso sibi per prophetas dominico aduentu per tempora multa suspensam uel animam, quae eleuans se a corpore abdicatis luxurie atque deliciis uoluptatibusque carnalibus, exuta quoque sollicitudine saecularium uanitatum iam dudum infusionem sibi diuinae praesentiae et gratiam uerbi salutaris exoptet, commacerari, quod sero ueniat, et adfligi et ideo quasi uulneratam caritatis, cum moras eius ferre non possit, conuersam ad patrem rogare, ut mittat sibi deum uerbum, et causam, qua sit ita inpatiens, declarare dicentem: osculetur me ab osculis oris sui. non unum osculum quaerit, sed plura oscula, ut desiderium suum possit explere; quae enim diligit non est unius osculi parcitate contenta, sed plura exigit, plura uindicat et ita se amplius dilecto commendare consueuit. denique illa in euangelio sic probata est, quia non cessauit inquit osculari pedes meos. et ideo remissa sunt ei peccata multa, quia dilexit multum. ergo et haec anima oscula uerbi multa desiderat, ut inluminetur diuinae cognitionis lumine.hoc est enim osculum uerbi, lumen scilicet cognitionis sacrae; osculatur enim nos deus uerbum, quando cor nostrum et ipsum principale hominis spiritu diuinae cognitionis inluminat. quo anima donata caritatis pignore nuptiali laeta atque ouans dicit: os meum aperui et duxi spiritum. osculum est enim, quo inuicem amantes sibi adhaerent et uelut gratiae interioris suauitate potiuntur. per hoc osculum adhaeret anima deo uerbo, per quod sibi spiritus transfunditur osculantis, sicut etiam ii qui se osculantur non sunt labiorum praelibatione contenti, sed spiritum suum inuicem sibi uidentur infundere. ostendens itaque non solam speciem uerbi et uultum quendam, sed omnia eius interiora diligere adiungit ad osculorum gratiam: quia bona inquit ubera tua super uinum et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. illa osculum poposcit, deus uerbum se ei totus infudit et nudauit ei ubera sua, hoc est dogmata sua et interioris sapientiae disciplinas et unguentorum suorum dulci odore fraglauit. quibus captiua dicit uberiorem esse iucunditatem diuinae cognitionis quam laetitiam omnis corporeae uoluptatis. adspirat enim in uerbo odor gratiae et remissio peccatorum, quae in totum diffusa mundum omnia tamquam exinanito repleuit unguento, quia per uniuersos grauis conluuies detersa uitiorum est. Propterea inquit adolescentulae dilexerunt te. adtrahe nos: post odorem unguentorum tuorum curramus. bona quidem prudentia, sed dulcis misericordia; illam enim pauci adsecuntur, haec ad omnes peruenit. propter hanc, inquit, indulgentiam tuam diligunt te animae renouatae spiritu. unde et ad animam dicitur: renouabitur sicut aquilae iuuentus tua; ad animam enim loquebatur dicens: benedic, anima mea, dominum. et ideo et ista festinat ad uerbum et rogat ut adtrahatur, ne forte derelinquatur, quia currit dei uerbum et non est adligatum. denique exultat tamquam gigans ad currendam uiam et, quia egressus eius a summo caelo et occursus eius ad summum eius, uidens se inparem tantae uelocitati dicit: adtrahe nos. bona anima, quae non pro se sola, sed pro omnibus rogat. adtrahe inquit nos. habemus enim cupiditatem sequendi, quam unguentorum tuorum inspirat gratia: sed quia cursus tuos aequare non possumus, adtrahe nos, ut auxilio tuo fultae uestigiis tuis possimus insistere. si enim tu adtraxeris, curremus et nos et spiritalia uelocitatis flabra capiemus. et deponitur enim sarcina, quibus manus tua fulcro est, et oleum tuum infunditur, quo curatus est ille qui a latronibus uulneratus est. ac ne inpudens tibiuideatur quod ait: adtrahe nos, audi dicentem: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. uides quod libenter nos adtrahat. ne remaneamus sequentes. sed qui uult adtrahi currat, ut conprehendat, et currat superiora obliuiscens et ea quae sunt priora adpetens; sic enim poterit Christum conprehendere. unde et apostolus: sic currite, ut omnes conprehendatis. uult et ista ad brauium peruenire quae desiderat conprehendere. prudenter ergo rogat ut adtrahatur, quia non omnes sequi possunt. denique Petro dicenti: quo uadis? respondit uerbum dei: non potes me modo sequi, sequeris autem postea. claues ei commiserat regni caelorum et sequendo se inparem iudicauit. hanc tamen animam non distulit, quia non praesumebat, sed rogabat. denique ait: introduxit me rex in cubiculum suum. beata anima quaecumque ingreditur penetralia. nam ea insurgens de corpore ab omnibus fit remotior atque intra semet ipsam diuinum illud si qua insequi possit scrutatur et quaerit. quod cum potuerit conprehendere, ea quae sunt intellegibilia supergressa in illo confirmatur atque eo pascitur.talis erat Paulus, qui sciebat se raptum in paradisum, sed siue extra corpus raptum siue raptum in corpore nesciebat. adsurrexerat enim anima eius de corpore et se a uisceribus et uinculis carnis abduxerat atque eleuauerat, factusque a se ipso alienus intra semet ipsum tenuit uerba ineffabilia, quae audiuit, et uulgare non potuit, quia aduertit ea loqui homini non licere. anima ergo bona contemnit uisibilia et sensibilia nec consistit in eis nec in despiciendis his inmoratur et residet, sed ascendit ad illa aeterna et inuisibilia et plena miraculis puro sensu se piae mentis adtollens. etenim perfectioni studens solum illud bonum diuinitatis intendit nec aliud quicquam requirendum putat, quia tenet quod summum est. itaque uir huiusmodi, in quo est animae pulcritudo, solus sibi abundat, quia ipse sibi est satis. nec solus aliquando est, cui praesul dominus adest. denique in illud diuini illius introducta secretum exultemus inquit et laetemur in te. diligamus ubera tua super uinum. non enim in diuitiis et auri argentique thensauris, non in possessionum fructibus, non in potestatibus, non in conuiuiis, sed in solo deo iustus exultat. eadem tamen anima cognoscens se corporis societate fuscatam dicit ad alias animas uel ad illas caelestes etadpositas sacro ministerio potestates: nolite aspicere me, quoniam offuscata sum, quoniam non est intuitus me sol. filii matris meae pugnauerunt aduersum me, hoc est inpugnauerunt me corporis passiones, carnis inlecebrae colorarunt; ideo mihi sol iustitiae non refulsit. quo uiduata praesidio deuotionem meam et obseruantiam plenam seruare non potui. hoc est enim: uineam meam non custodiui, quia spinas et non uuam adtuli, id est faciens peccata pro fructibus. et cum de uerbo loquitur, inradiante sibi uerbi splendore conuersa ad ipsum dicit: ubi pascis? ubi manes in meridiano? recte dicit ubi pascis? quia regale est dei uerbum: ubi manes? quia morale: in meridiano, quia mysticum, siquidem meridie Ioseph cum fratribus suis in conuiuio constitutus futurorum temporum mysteria reuelabat. sed etiam Dauid ait: reuela ad dominum uiam tuam et spera in eum, et ipse faciet et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. et ipse Paulus meridie circumfulsisse sibi lumen adseruit, quando a persecutione est conuersus ad gratiam. queritur ergo quod derelicta sit, quod destituta sit pauper ex diuite; abundabat enim munere gratiarum, sed egere coepit, ubi diuinae praesentiae sibi copia denegata est, et ideo uel quasi mercennaria haberi postulat, quae ante sibi pretiosioris copulae gratiam uindicabat. cui respondit uerbum dei: nisicognoscas te, decora inter mulieres. quae quereris quod relicta sis, nisi te cognoscas, nisi te paeniteat lapsus tui, nisi intentionem deuotionis adprobes, nisi fides tua et sinceritas augeatur, querella nihil proderit. aut sic: nisi cognoscas te quia decora es, nisi pulchritudinem naturae tuae serues et corporis te inlecebrae non demergant nec inpedimenta detineant, nihil tibi creaturae melioris nobilitas suffragabitur. Cognosce igitur te et naturae tuae decorem et exi quasi exuta uinculis pedem et nudo exserta uestigio, ut carnalia integimenta non sentias, uestigium mentis tuae corporalia uincula non inplicent, ut pes tuus speciosus adpareat. tales enim sunt qui ad regnum caelorum adnuntiandum eliguntur a domino, de quibus dictum est: quam speciosi pedes euangelizantium pacem! talis Moyses, cui dicitur: solue calciamentum pedum tuorum, ut uocaturus populum ad dei regnum deponeret prius carnis exuuias et nudo spiritu uestigioque mentis incederet. hoc est ergo quod ait: exi tu in calcaneis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, quia per greges regnum intellegimus, eo quod potestatis sit gregibus praesidere. praesidet autem unusquisque sibi quadam potestate regali, si coherceat in se corporis luxus et seruituti redigat carnemsuam. ideoque dictum est: regnum dei intra uos est. unde pulchre ait ad animam: exi, id est exi seruitio, exi ex carnis imperio atque dominatu et exi non in carne, sed in spiritu, exi ad regimen potestatis. ideoque addidit: pasce haedos tuos, rege ea quae in sinistra tua sunt; nam si non regantur, facile labuntur. coerce petulantiam, lasciuiam tui corporis et luxuriam inrationabilem, edoma leues motus, pasce eos non in corporeis tabernaculis, sed in tabernaculis pastorum, qui regere gregem norunt. sunt enim amabilia tabernacula Istrahel sicut nemora obumbrantia super flumen, in quibus anima tamquam in procinctu bellico sita bonam exercet militiam, incursus explorat hostiles, uirtutis labore quaerit uictoriam, ut possit equae illi, quae Solomonis est, conparari uelox ad currendum, habilis ad partum, quoniam fecunditas animae desideratur et quaeritur. haec ergo equa pretiosa est et currus Pharao ueloces, quod aliqui ad ecclesiam referunt et ad populum. sed de hoc mysterio alibi saepius diximus et maxime in psalmo CXVIII, hoc autem loco de anima dicendum suscepimus. huius equae similis aestimatur haec anima, hoc est propheticae uel apostolicae uirtutis, quod in eorum adnumeretur grege quifecunditate praedicationis suae totius orbis terrarum spatia referserunt et quamuis in corpore constituti nulla tamen cursus spiritalis sensere dispendia. ideoque laudatur quod caelesti sibi inluminante praecepto iam speciosa, iam pulchra sit, quae uultu praeferat castitatis. decorem et redimicula ceruicis adtollat, in qua sunt patientiae et humilitatis insignia. talis animae diligebat Isaac uerus decorem humilitatem patientiam et ideo partus eius auide requirebat. Concepit autem Rebecca et patientia sua nodum sterilitatis absoluit. quid autem pariat prophetica atque apostolica anima consideremus et quomodo pariat. abiit inquit interrogare dominum, quia exultabant infantes in utero eius. et responsum accepit: duae gentes in utero tuo sunt, eo quod nihil sponte praesumat, sed in omnibus summum deum praesulem poscat suorum consiliorum, simul plena pacis atque pietatis duos populos sua fide et praedicatione conectat et tamquam utero suo claudat. quae non inmerito soror magis quam uxor adpellatur, eo quod mitis atque pacifica anima communis magis pietatis quam specialis copulae nomen accipiat et quia uniuersis magis quam uni se existimet obligatam. fodit autem puteos Isaac et plurimos quidem, quos foderat pater eius, et repleuerant illos post mortem Abrahae patris illius alienigenae. prae ceteris tamen fodit hos puteos, unum in conualle Gerarum et inuenit ibi puteum aquae uiuae, et litem fecerunt pastores Gerarum cum pastoribus Isaac, eo quod aquam sibi huius putei quasi propriam uindicabant,et uocauit nomen eius Iniustitiam. et fodit alium puteum, in quo orta est disceptatio, et inposuit illi nomen Inimicitias. et fodit tertium, in quo lis nulla inter pastores commissa est, et uocauit eum Latitudinem. fodit et puteum [Iuramenti] et non inuenit in eo aquam et uocauit eum puteum Iuramenti. quis haec legens terrena magis quam spiritalia opera esse arbitretur, quod uel Abraham fodit puteos uel Isaac, tanti uidelicet patriarchae, uel etiam Iacob, sicut in euangelio repperimus, uelut fontes quidam generis humani et specialiter deuotionis ac fidei. quid est enim puteus aquae uiuae nisi profundae altitudo doctrinae? unde et Agar ad puteum angelum uidit et Iacob ad puteum Rachel sibi inuenit uxorem; Moyses quoque secus puteum futuri locauit merita prima coniugii. a puteo igitur uisionis aperire Isaac adorsus est puteos et bono ordine, ut eius putei aqua primum rationabile animae oculumque eius dilueret et foueret, quo uisum eius faceret clariorem. fodit etiam alios puteos plures. unde et scriptum est: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. quanto plures fuerint, tanto est uberior redundantia gratiarum. fodit tamen puteum, quem foderat pater Abraham, de quo litem fecerunt pastores Gerarum, hoc est maceriae — ubi enim maceria ibi diuisio inter repugnantes, ibi iniustitia —, et ideo uocauit Iniustitiam. alium quoque foditet orta dissensione uocauit eum Inimicitias. in quibus uidetur elucere doctrina moralis, eo quod sublato pariete maceriae solutae sint in carne hominis inimicitiae et facta sint utraque unum in figura per Isaac, in ueritate per Christum, meritoque postea pura aqua in eo puteo sit reperta tamquam doctrina moralis utilis ad hauriendum. puteus quoque Latitudinis quid aliud significat nisi de naturalibus disciplinam? qua causa et Latitudo dicitur. quia sine contentione, sine lite iam quietus atque securus est qui mundana haec et sensibilia fuerit supergressus. unde superatis iam aduersantibus et alienigenis cogitationibus — quid enim tam alienum quam omnia saecularia, quae perpetua esse non possunt? — potest sapiens dicere: dilatauit dominus nobis et auxit nos super terram, quia terrena transcendit. ultimus est puteus Iuramenti, in quo ei uisus est deus et ait ei: noli timere; tecum enim sum et benedixit eum. haec doctrina iam mystica est. habes haec in Solomone, quia Prouerbia eius moralia. Ecclesiastes naturalis, in quo quasi uanitates istius despicit mundi, mystica sunt eius Cantica canticorum. habes et in propheta: seminate uobis ad iustitiam. uindemiate ad fructum uitae, inluminate uobis lumen cognitionis. hoc est lumen cognitionis habere caritatis perfectionem. ideoque dictum est: noli timere; caritas enim timorem excludit foras. ut cognoscamus autem quia et Solomon ita hosinterpretatus est puteos, ut ad moralem doctrinam et naturalem referret et mysticam, in singulis libris suis, quos de moralibus uel naturalibus uel mysticis scripsit, posuit hos puteos. nam et in Prouerbiis, cum declinandam speciem diceret saecularis inlecebrae, ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus, et superfluant tibi aquae de tuo fonte. et infra: fons aquae tuae sit tibi proprius et iocundare cum uxore, eo quod aduersus temptamenta mundi remedio nobis uera sapientia sit, moralis quoque doctrina, quae imaginem mundanae uoluptatis meretriciis quibusdam inlitam fucis inriguo suo diluat et fluento sui fontis abstergeat. de naturalibus quoque habes in Ecclesiaste dictum: feci mihi piscinas aquarum ad inrigandum ex his saltum germinantem. neque te moueat quod pro puteo piscinas posuit, quia et Moyses puteum Latitudinis dixit, eo quod a sollicitudine omni et angustiis absoluitur qui mundum hunc pia mente transcenderit. non inmerito ergo piscinas habet Ecclesiastes, qui uidit nullam abundantiam esse sub sole, sed, si quis abundare uelit, in Christo abundet. de mysticis puteus superest nobis, quem etiam ipsum repperimus in Canticis canticorum dicente scriptura: fons hortorum, puteus aquae uiuae et impetus descendens a Libano. etenim si mysteriorum altitudinem persequaris, puteus tibi uidetur tamquam in profundo sitamystica esse sapientia; si uero haurire uelis affluentiam caritatis, quae maior et uberior est quam fides et spes, tunc tibi fons est. exuberat enim caritas, ut et haurire eam comminus et rigare eius affluentia hortum tuum possis spiritalibus fructibus redundantem. et quia ultra ipsum puteum Latitudinis est qui caritatem habet, ideo dixit quia ubi caritas est, ibi impetus magnus descendat a Libano. ne quid autem moueat quod et puteum eundem et fontem dixit, etiam euangelium te instruat, in quo scriptum est quia uenit Iesus in ciuitatem Samariae, quae dicitur Sychar, iuxta praedium quod dedit Iacob Ioseph filio suo. erat autem ibi fons Iacob. et fatigatus inquit sedebat sic supra puteum. unde et ad mysticam doctrinam hunc referri puteum etiam ibi cognoscimus, quia ibi Samaritana illa, id est custos, custos autem caelestium praeceptorum, hausit de puteo illo diuina mysteria cognoscens quia deus spiritus est et non in loco adoratur, sed in spiritu et quia Messias Christus est et ideo qui adhuc expectatur a Iudaeis iam uenit. quibus auditis mulier illa, quae speciem ecclesiae gerit, legis sacramenta cognouit et credidit. In ipso quoque Canticorum libro Solomon hanc triplicem sapientiam euidenter expressit, licet in Prouerbiis dixerit, ut tripliciter sibi scriberet qui sapientiam eius uellet audire.ait ergo in Canticis sponsa de sponso: ecce es formonsus consobrinus meus equidem pulcher: adclinatio nostra opaca, trabes domorum nostrarum caedri, lacunaria nostra cupressi. possumus hoc de moralibus accipere. ubi enim requiescit Christus et ecclesia nisi in operibus suae plebis? denique ubi inpudicitia, ubi superbia, ubi iniquitas erat, ibi ait dominus Iesus: filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. de naturalibus autem quid accipimus? in umbra inquit eius concupiui et sedi, ei fructus eius dulcis in faucibus meis. qui enim terrena supergreditur et cui mundana moriuntur, quoniam crucifigitur ei mundus et ipse mundo, omnia quae sunt sub sole contemnit et refugit. de mysticis quoque ait: introducite me in domum uini, constituite in me caritatem. etenim sicut uitis uineam suam ita dominus Iesus populum quasi uitis aeterna quibusdam brachiis caritatis amplectitur. considera singula. in moralibus flos est, inter spinas lilium, sicut ipse ait: ego flos campi et lilium conuallium. in moralibus ergo flos est, in naturalibus sol iustitiae, qui oriens et resurgens inluminat, occidens obumbrat — caue ne tibi occi-dat, quia scriptum est: sol non occidat super iracundiam uestram —, in mysticis caritas est, quia plenitudo legis est Christus. et ideo ecclesia, quae diligit Christum, uulnerata est caritatis. hanc itaque caritatem suscitat et resuscitat, donec uocem eius accipiat et praesentiam eius accersat, quia quaesitus non solum uenit, sed etiam saliens uenit, saliens super montes, transiliens super colles. super maioris gratiae animas salit, inferioris transilit. uel sic: saliens quomodo uenit? saltu quodam uenit in hunc mundum. aput patrem erat, in uirginem uenit et ex uirgine in praesaepe transiliuit. in praesaepi erat et fulgebat e caelo, descendit in Iordanen, ascendit in crucem, descendit in tumulum, surrexit e tumulo et sedit ad patris dexteram. inde quasi inulus ceruorum, qui desiderat ad fontes aquarum, descendit ad Paulum et circumfulsit eum et exiliuit super ecclesiam sanctam, quae est Bethel, quod dicitur domus dei; Pauli enim uocatio ecclesiae firmitudo est. Uenit ergo et primo post parietem est, ut inimicitias animae et corporis soluat sublato pariete, qui inpedimentum concordiae uidebatur afferre. deinde prospicit per fenestras. quae sint fenestrae audi dicentem prophetam: fenestrae apertaesunt de caelo. prophetas itaque significat, per quos dominus genus respexit humanum, priusquam in terras ipse descenderet. et hodieque si qua eum anima multum requirat, multum merebitur misericordiae, quoniam qui multum requirit plurimum debetur ei. si qua ergo anima eum studiosius quaerat, longe audit uocem eius et quamuis ab aliis requirat, prae ipsis, a quibus quaerit, audit uocem eius. uidet eum salientem ad se uenire, id est properantem atque currentem et transilientem eos qui infirmo corde uirtutem eius capere non possunt. deinde prospicientem per aenigmata prophetarum legendo eos et tenendo eorum sermones uidet eum prospicientem, sed quasi per fenestram, non adhuc quasi praesentem. uidet eminentem super retia. quid est hoc nisi forte quia illa retia nobis sunt, non illi? retia, eo quod adhuc illa anima intra sensibilia et mundana sit, quae mentem hominis capere et quodam sinu proprio consuerunt inuoluere. posito igitur adhuc in saecularibus, sed tamen quaerenti eum per retia se ostendit. denique dicit ad animam eiusmodi: exsurge, ueni proxima mea, id est exsurge a delectationibus mundi, exsurge a terrenis et ueni ad me, quae adhuc laboras et onerata es, quia sollicita es quae sunt mundi. ueni supra mundum, ueni ad me, quia ego uici mundum. ueni prope iam pulchra aeternae uitae decore, iam columba, id est mitis atque mansueta, iam tota gratiae spiritalis. iure ergo retia iam timerenon debet, cum is uocet ad se animam qui temptamentis et retibus mundi non potuit capi. nam cum homines in medio laqueorum ambulemus, per adpetentiam escae retibus simul et laqueis obnoxii sumus, ille in corpore positus retia non timebat, sed eminebat super retia, id est supra temptamenta mundi et corporis passiones, immo et alios eminere faciebat. ideoque etiam hanc animam fundare uolens dicebat: exsurge, ueni promixa mea, noli timere retia. iam praeteriit hiemps, id est uenit pascha, uenit indulgentia, aduenit remissio peccatorum, cessauit temptatio, imber abiit, procella abiit, quassatio. ante aduentum Christi hiemps est; post aduentum eius flores sunt. unde ait: flores uisi sunt in terra. ubi ante spinae ibi nunc flores. tempus inquit secandi aduenit. ubi ante desertum ibi messis est. uox turturis audita est in terra nostra. bene addidit propheta nostra quasi admirans quod ubi ante inpudicitia ibi castitos. ficus protulit grosses suos. quae ante quasi infructuosa iubebatur excidi, haec fructus adferre iam coepit. sed quid dubitas, quia grossos dixit? priores discutit, ut posteriores meliores adferat, sicut synagogae fructus abicitur, renouatur autem ecclesiae. et quamuis plena tranquillitas sit et adoleuerint mysteria, iterum tamen dicit: exsurge secura 367integimento petrae, id est tuta praesidio. passionis meae et fidei munimento; suxerunt enim mel de petra et oleum de firmissima petra. hoc integimento animae piorum indutae iam nudae non sunt, et haec illis est praemunitio. ideoque et huic animae ait: et ueni tu, columba mea, integimento petrae iuxta praemunitionem, ostende mihi faciem tuam et insinua uocem tuam. hortatur ad confidentiam, ut non erubescat crucem Christi nec eius signaculum, hortatur ad confessionem, uult omnes insidias demoueri, ut bonus fidei odor spiret, ut dies fulgeat, ut aduersae noctis umbra non noceat, quoniam qui iuxta Christum est dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit. est et umbra saecularium, quae praeterit, et dies caelestium Christus, qui sanctis suis lucet. accipit haec anima bona pignora caritatis. Sed quia semper solliciti esse debemus, semper intenti et quia uerbum dei sicut capreola exilit aut sicut inulus ceruorum, semper uigilet anima et praetendat, quae requirit eum et quae tenere desiderat. ideo quasi sublapsum sibi in cubili inquit meo in noctibus quaesiui eum quemdilexit anima mea. qui bene quaerit in cubili quaerat, in noctibus quaerat. nec dies feriatus neque noctes sint, nullum tempus uacet a pietatis officio et, si non inuenerit primo, perseueret in requirendo. ideoque dicit: exsurgam itaque et quaeram in ciuitate, in foro, in plateis. et fortasse ideo non inuenit adhuc, quia in foro quaesiuit, ubi lites sunt, in plateis, ubi nundinae rerum uenalium; non enim ulla Christus pecunia conparatur. possumus et sic intellegere: in cubili quaerit Christum quae requirit eum cum tranquillitate, cum pace, in noctibus quaerit, quoniam per parabolas loquebatur — posuit enim tenebras latibulum suum et nox nocti indicat scientiam —, deinde quoniam quae dicimus in corde nostro et nos conpungere in cubilibus debent. sed tamen nec sic inuenit et ideo dicit: exsurgam, id est erigam et adtollam intentionem meam, ut quaeram inpigre, quaeram sollicite, introibo in ciuitatem. est et anima quae dicit: ego ciuitas munita, ego ciuitas obsessa. est ciuitas munita per Christum, est ciuitas illa Hierusalem in caelo, in qua abundent diuinae legis interpretes et disciplina periti: per eos uerbum dei quaeritur. quaeram inquit in foro illius ciuitatis, in illo foro, ubi tractant iura consulti, ubi oleum uenditur, quod euangelicae uirgines emunt, ut semper faces suae luceant nec eas fumus iniquitatis extinguat. quaeraminquit in plateis, in quibus superfluunt aquae de illis fontibus prorumpentes, de quibus Solomon dicit esse potandum. dum quaerit igitur Christum, inuenit custodes, qui in ministerio sunt: ab his requisiuit. sed anima quae deum quaerit etiam custodes transit; sunt enim mysteria, quae etiam angeli concupiscunt uidere. unde Petrus ait: nuntiata sunt inquit uobis per eos quibus euangelizarunt spiritu sancto misso de caelo, in quem concupiscunt angeli prospicere. ergo qui transierit custodes uerbum inuenit. transiuit Iohannes, qui uerbum aput patrem inuenit. multi quoque sunt, qui in otio quaerunt Christum et non inueniunt, et inueniunt eum in persecutionibus et cito inueniunt. et ideo quasi post temptationes, quia in periculis fidelium suorum adest, quam modicum inquit, cum transiui ab eis, et inueni eum. tenui eum et non dimisi eum. omnis enim qui quaerit inuenit, et qui inuenerit adhaerere debet, ne possit amittere. et quoniam per euangelium in terris uidemus caelestia mysteria figurata, ueniamus ad illam Mariam, ueniamus ad Magdalenam. consideremus quemadmodum Christum in cubili corporis sui, in quo defunctus iacebat, in noctibus quaesiuerint, quando dixit illis angelus: Iesum, qui crucifixus est, quaeritis: non est hic; surrexit enim. quid igitur quaeritis uiuentem cum mortuis? quid quae-ritis in sepulchro eum qui iam in caelo sit? quid quaeritis in uinculis sepulturae uniuersorum uincla soluentem? non sepulchrum huic sedis, sed caelum est. et ideo dicit una ex his: quaesiui eum et non inueni eum. tamen dum uadunt apostolis nuntiare, miseratus quaerentes occurrit eis Iesus dicens: hauete. illae autem accesserunt et tenuerunt pedes eius et adorauerunt. tenetur ergo Iesus, sed delectatur sic teneri, quia fide tenetur. denique delectauit eum et illa mulier, quae tetigit eum et curata est sanguinis fluxu, de qua dixit: tetigit me aliquis; nam sentio de me uirtutem exisse. tange ergo et fide tene et constringe fideliter pedes eius, ut uirtus de eo exeat et sanet animam tuam. etsi dicat: noli me tangere, tu tene; nondum enim ascendi ad patrem meum dixit. semel dixit: noli me tangere, quando resurrexit, aut forte illi dixit quae putabat furto esse sublatum et non uirtute propria resuscitatum. denique in alio libro habes quia tenentibus pedes et adorantibus dixit: nolite timere. tene ergo et tu, anima, sicut tenebat et Maria, et dic: tenui eum et non dimittam, ceu dicebant ambae: tenemus te. uade ad patrem, sed nonrelinquas Euam, ne iterum labatur. tecum eam ducito, iam non errantem, sed arborem uitae tenentem. rape tuis pedibus inhaerentem, ut tecum ascendat. noli me dimittere, ne iterum serpens uenena sua fundat, ne iterum quaerat femineum mordere uestigium, ut supplantet Adam. dieat ergo anima tua: teneo te et inducam te in domum matris meae et in secretum eius, quae concepit me, ut cognoscam mysteria tua, ut hauriam sacramenta tua. suscipe igitur Euam iam non ficulneae foliis adopertam, sed sancto amictam spiritu et noua gratia gloriosam, quia iam non tamquam nudata absconditur, sed tamquam circumdata uestimenti splendore fulgentis occurrit, quia uestit eam gratia. sed nec Adam primo nudus erat, quando eum innocentia uestiebat. Uidentes itaque eam filiae Hierusalem Christo inhaerentem et adhuc ascendentem cum eo — dignatur enim quaerentibus frequenter occurrere et condescendere, ut eos eleuet — dicunt: quae est haec, quae ascendit a deserto? — desertus hic terrae locus et incultus uidetur, sentibus et spinis nostrorum obsitus delictorum — , mirantes uidelicet quomodo anima, quae ante in inferno relinquebatur, inhaereat deiuerbo et ascenderit sicut uitis propago in superiora se subrigens, uelut fumus natus ex igni atque alta petens, tum praeterea bonis odoribus fraglet. odor autem ille orationis piae redolet suauitatem, quae dirigitur sicut incensum in conspectu dei. et in Apocalypsi legimus quod ascendit fumus incensorum orationibus sanctorum, quae incensa deferuntur per angelum, sanctorum orationes scilicet, super altare illud aureum, quod est ante sedem et tamquam suaue piae precationis fraglat unguentum, quia de aeternorum et inuisibilium, non de corporalium petitione conpositum est, praecipue tamen murram redolet et tus, eo quod peccato mortua sit et deo uiuat. hanc igitur ascendentem et non resistentem uidentes et meritorum eius odoribus delectatae, agnoscentes quoque Solomonis illius esse pacifici sponsam, etiam comitatu sedulo persequuntur usque ad lectum Solomonis, eo quod ei uera in Christo requies debeatur. lectus enim sanctorum Christus est, in quo uniuersorum fessa saecularibus proeliis corda requiescunt. in hoc lecto requieuit Isaac et benedixit filium iuniorem dicens: maior seruietminori, in hoc lecto recubans Iacob benedixit duodecim patriarchas, in hoc lecto recubans archisynagogae filia surrexit a morte, in hoc lecto iacens uiduae defunctus mortis uincula Christi uocatus uoce dissoluit. perducta igitur sponsa usque ad sponsi requiem nuptiale canunt dicentes caritatem a filiabus Hierusalem: egredimini et uidete in rege Solomone, in corona, qua coronauit eum mater eius in die sponsalium eius. canunt epithalamium et uocant ceteras potestates caelorum uel animas. ut uideant caritatem, quam circa filias Hierusalem habet Christus. unde et meruit coronari a matre quasi filius caritatis, sicut Paulus ostendit dicens quia deus eripuit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum fili caritatis suae. caritatis itaque filius et ipse caritas est, non ex accidentibus habens caritatem, sed habens semper in substantia sua sicut regnum, de quo dicit: ego in hoc natus sum. ideoque dicunt: egredimini, id est exite de sollicitudinibus et cogitationibus saeculi, exite de angustiis corporalibus, exite de uanitatibus mundi et uidete quam rex pacificus in die sponsalium suorum habeat caritatem, quam gloriosus sit, quia corporibus resur-rectionem dedit et animas sibi iunxit. haec magni est corona certaminis, hoc praeclarum munus sponsalium Christi, sanguis eius et passio. quid enim plus potuit dare qui sibi etiam non pepercit, set pro nobis mortem suam obtulit? ipse quoque dominus Iesus delectatus fide animae huius, confessione, gratia et conlaudatis eius meritis propius eam aduocat dicens: ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano: transibis et pertransibis a principio fidei a capite Sanir et Hermonin, a speluncis leonum, montibus pardorum, hoc est: egredere de corpore et totam te exue; non potes enim mihi adesse, nisi ante peregrineris a corpore, quoniam qui in carne sunt peregrinantur a dei regno. ades inquit, ades. bene repetiuit, quia siue praesens siue absens adesse et placere domino deo tuo debes. adesto praesens, adesto absens, etsi adhuc in corpore es. mihi enim omnes praesentes sunt, quorum fides mecum est. adest mihi qui exit de saeculo: adest mihi qui me cogitat, me intuetur, de me sperat, cui ego portio sum: adest mihi qui abfuerit sibi, adest mihi qui se negauerit. ille mecum est qui intra se non est, quoniam qui in carne est non est in spiritu. ille mecum est qui ex se ipso egreditur, ille iuxta me qui extra se fuerit, ille mihi integer qui perdiderit propter me animamsuam. et ideo: ades, ades, sponsa: transibis et pertransibis a principio fidei. transit et pertransit ex terris et pertransit quae ad Christum peruenit. transit fidei merito et operum claritate quae lucent sicut Sanir et Hermonin, hoc est uia lucernae transit deuictis temptationibus saeculi et superatis nequitiis spiritalibus legitimi petens coronam certaminis et ideo meruit Christo iudicante laudari. hortus clusus soror mea sponsa, hortus clusus, fons signatus; emissiones tuae paradisus malorum granatorum cum fructu pomorum Cypri. laudatur sponsa, eo quod hortus sit habens in se odorem agri illius pleni, de quo dicit Isaac: odor filii mei tamquam odor agri pleni. bona ergo anima fraglat odores iustitiae. et fortasse ager est patriarcha, hortus est anima inferioris alicuius quasi agri portio et hortus clusus, ne incursetur a bestiis, et fons signatus, quae integritate signaculi perseuerantiaque fide propria peccata diluerit. nam qui de ecclesia accipithabet quod ad uirginitatis gratiam referat, eo quod in paradiso delectationis posita sine labore fructus capiat spiritales, ut ei patriarcharum animae rurali quodam labore fructus suos conferant, quo ista capere possit perpetuam suauitatem. quae merito fons signatus dicitur, eo quod imago in ea dei inuisibilis exprimatur. laudant etiam munera animae, quae missa sunt sponso, quibus dotata ueniebat. dos autem piae animae boni odores sunt, murra aloe crocum, quibus spirat hortorum gratia et peccatorum faetor aboletur. itaque tanto secura praeconio conquiescere aquilonem grauem uentum petit, ne flores discutiat, spirare austrum, hoc est: uult hiemem praeterire et mollioris flatus uernare temperiem. inuitat sponsum in hortum suum. descendit sponsus et fructum eius diuersitate delectatus laetatur quod inuenerit fortiorem cibum, inuenerit etiam dulciorem. est enim uelut panis quidam uerbi et mel alius uehementior, alius suasorius sermo. est et fides alia feruentior ut uinum, alia lucidior ut sucus est lactis. hunc cibum Christus epulatur in nobis, hoc poculum bibit et eius potus ebrietate nos prouocat, ut ad meliora et optima ab inferioribus faciamus excessum. Audiens hoc anima hausit mysteriorum, ebrietatem caelestium et uelut soporata a uino et quasi in excessu uel stuporeposita dicit: ego dormio, et cor meum uigilat. tum uerbi praesentis lumine percussa, cum oculis requieuisset inflexis, excitatur a uerbo. quartus autem hic iam processus est animae. primum etenim caritatis inpatiens et uerbi moras non ferens rogabat, ut oscula mereretur, et meruit desideratum uidere, introducta quoque est in cubiculum regis. secundo cum mutua misceret adloquia, in umbra eius requieuit, et subito uerbum ei de medio sermone discessit, quaerenti tamen non diu abfuit, sed saliens super montes et transiliens super colles aduenit. nec multo post quasi capreolus aut ceruorum inulus, dum adfatur dilectam, exsiliuit et reliquit. tertio cum in cubili et noctibus, in ciuitate et foro et plateis quaesitum non repperisset, aliquando orationibus suis gratiaque reuocauit, adeo ut etiam propius uocaretur a sponso. quarto ipsa iam ab eo dormiens excitatur, quamuis corde uigilaret, ut continuo uocem pulsantis audiret. sed moram passa dum surgit, quia uelocitatem uerbi non poterat conprehendere, dum aperit ostium, transiuit uerbum, et ipsa exiuit in uerbo eius et per uulnera requisitum, sed uulnera caritatis uix tandeminuenit et tenuit, ut postea non amitteret. ad summam haec conpendioso sermone perstrinxi; nunc discutiamus singula. etsi dormias, si modo deuotionem animae tuae nouerit, Christus uenit et pulsat eius ianuam et dicit: aperi mihi, soror mea, bene soror, quia nuptiae spiritales sunt uerbi atque animae. neque enim animae norunt coniugiorum foedera et usus copulae corporalis, sed sunt sicut angeli in caelo. aperi inquit mihi, sed extraneis claude. claude saeculo, claude mundo neque ipsa foras ad illa materialia prodeas neque tuum relinquens lumen alienum requiras, quia materiale lumen tenebrosam infundit caliginem, ut non uideatur lumen uerae gloriae. aperi ergo mihi, noli aperire aduersario neque des locum diabolo. aperi ipsam te mihi, noli coartari, sed dilatare, et adimplebo te. et quia decurso orbe terrarum plus molestiarum et offensionis repperi nec facile habui, ubi requiescerem, ideo tu aperi, ut in te filius hominis reclinet caput, cui non est requies nisi supra humilem atque mansuetum. audiens anima aperi mihi et caput roris plenum, hoc est temptationibus saecularibus subito turbata et quasi surrectura quae surgere iubebatur ait, cum aloen redoleret et murram, insignia sepulturae: exui tunicam meam, quomodo induam eam? laui pedes meos, quomodoinquinabo illos? ueretur enim, ne iterum in temptationes resurgat, ne iterum in culpam redeat atque peccatum et egressus suos uirtutumque processus terrenis incipiat uestigiis inquinare. certe etiam hoc modo perfectionem uirtutis suae indicat, quae tantam Christi meruit caritatem, ut ad eam ueniat et pulset ianuam eius et ueniat cum patre et cenet cum eadem anima et ipsa cum eo, sicut in Apocalypsi dixit Iohannes. etenim cum in superioribus audisset: ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano et cum aduerteret in carne se Christo adesse non posse, sed tunc adesse, si adesset in spiritu, conformans se ad eius uoluntatem, ut esset et ipsa conformis imaginis Christi, iam non sentit carnis exuuias, iam quasi spiritus exuit se corporis coniunctione, iam quasi oblita et quae, si uelit, copulae illius meminisse non possit, ait: exui tunicam meam, quomodo induam eam? exuit enim tunicam illam pelliciam, quam acceperunt Adam et Eua post culpam, tunicam corruptelae, tunicam passionum. quomodo induam eam? non requirit ut induat, sed ita significat abiectam, ut iam indumento sibi esse non possit. laui pedes meos, quomodo inquinabo eos? hoc est: uestigia mea laui, dum egrederer ac me eleuarem de corporis contubernio, de illa conexione et familiaritate carnalis amplexus, quomodo inquinabo ea, ut incorporis claustrum et illum tenebrosum passionum eius carcerem reuertam? Dum haec illa dicit, misit operationem suam uerbum tamquam per cauernam, non adhuc faciem ad faciem, misit tamquam manum. et uenter inquit meus conturbatus est super eum. et surrexi ego aperire fratri meo. manus meae destillauerunt murram, digiti mei murra pleni sunt super manus clausurae. quid hoc significet consideremus. primum operibus suis uidetur, ut dixi, deus uerbum tamquam per cauernam, non plene atque perfecte. deinde augetur amor et conceptus adolescit atque ex seminibus eius, quae quodam utero intellegibili susceperit anima, totam plenitudinem diuinitatis eius habitantem in eo corporaliter, ut legimus, uidere desiderat. surrexit, ut proprius illud dei uerbum uideret. et in hoc ipso processus eius significatur, quod surrexit per uigorem atque uirtutem. praesentia enim uerbi hausit anima uirtutem, sicut praesentia Mariae, cum utero grauis esset, erudit Iohannem in utero constitutum adeo ut exiliret ex utero et exultaret domini praesentiam recognoscens. surrexit aperire, et opera eius et facta mortificata sunt mundo. talis enim debet esse anima, quae uerbum est receptura, ut moriatur mundo et consepeliatur in Christo; sic enim Christus inuenitur et tale sibi quaerit hospitium. deinde ipsa ministeria operationum, id est manus et digiti, quibusconprehenditur Christus, mortificantur, quos digitos uelut eminentia factorum nostrorum opera possumus aestimare. itaque uelut e conplexu suo cum iam expanderet intellegibiles manus suas et digitos, ut conprehenderet uerbum, transisse sibi illud, non tamen adhuc pertransisse anima pia dicit. et hoc processum habet, quando transeat et pertranseat animam dei uerbum, quia scriptum est: et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. hic adhuc transitur, non pertransitur, ut Maria in posterioribus forte pertransitur, ubi tamquam signaculum ponitur in medio eius dominus Iesus. denique statim alius profectus uerbi transeuntis, quia exiuit anima in uerbo eius, hoc est uerbum eius secuta exiuit de corpore eleuans se de eius habitaculo et peregrinam se faciens ei, ut adesset deo et esset ciuis sanctorum; simul enim et carnis domestici et dei esse non possumus. ergo in hoc loco exire significatur, ut dixi, anima, quando abducit se a corporis uoluptatibus. denique scriptum est: exi de Babylone fugiens a Chaldaeis. non utique ut regiones Babylonis Hebraeus fugiat, sed ut mores, prophetico admonetur adloquio. siquidem sint qui in Babylone sint Hebraei et de Babylone exisse moribus doceant. nam et illi, de quibus dicit prophetaquia sedebant super flumina Babylonis, sedebant quidem in regione Babylonis, sed in eius non erant uitiis et confusione. nam quomodo erant in illa confusione uitiorum, qui flebant gerentes paenitentiam, quod de areca deuotionis ac fidei et uirtutis paternae meritis excidissent? quae autem in uerbo exit anima uerbum requirit. unde et ista cum quaereret, incidit in custodes, qui circumeunt ciuitatem. percusserunt inquit me et uulnerauerunt me, tulerunt pallium a me custodes murorum. bene quidem quasi sponsa ueniebat cum pallio, quo obnuberet caput, cum sponsus occurreret. sicut Rebecca, quae cognito quod Isaac sibi ueniret obuius descendit de camelo et pallio se operuit, ita haec anima nuptialis uestis praeueniebat insignia, ne forte reiceretur quasi uestem non habens nuptialem uel ut caput uelaret propter angelos, sed illi percusserunt eam, ut amplius probaretur; exercentur enim animae temptationibus. tulerunt ei palium quaerentes, si uerum decorem nudae uirtutis adferret, uel quia sine integimento quis illam caelestem ciuitatem debeat introire, nulla deferens secum operimenta fucorum. sunt etiam qui requirant, ne qua anima exuuias secum uehat carnalis inlecebrae et concupiscentiam corporalem. nudatur pallio, cum eius conscientia manifestatur. sed est et quae bene nudatur, cui licet imitari dicentem: uenit enim huius mundi princeps, et in me inueniet 7nihil, certe quia in illo solo nihil inuenit qui peccatum non fecit. beata et illa est in qua non grauia aut multa inuenit, sed inuenit in ea amictum fidei et sapientiae disciplinam. itaque sine dispendio sui, quia etsi uolet quis, non potest ueram auferre sapientiam — etsi aduersarius obstrepat, ibi tamen uera innoxiae conuersationis elucet integritas —, sine dispendio ergo transiuit custodes et filiabus caelestis illius ciuitatis admixta uerbum requirit et quaerendo eius in se excitat caritatem et ubi uerbum quaerat agnoscit. quod inter orationes sanctorum moretur et ipsis inhaereat nouit et quod ecclesiam suam uel animas iustorum suorum inter lilia pascat intellegit. hoc mysterium tibi in euangelio dominus demonstrauit, cum in sabbato duceret per seminata discipulos. Moyses per desertum duxit plebem Iudaeorum, Christus per seminata ducit, Christus per lilia ducit, quia et per passionem eius desertum floret ut lilium. sequamur ergo, ut in die sabbati, illius magni sabbati, in quo requies magna est, fructus colligamus. nec uerearis, ne Pharisaei accusent seminata colligentem. etsi illi accusent, sed Christus excusat et similes facit quas uult animas se sequentes Dauid illius, qui supra legem panes propositionis manducabat, nouae gratiae sacramenta prophetica iam tunc mente prospiciens. Laudatur itaque sponso, quod tam bene et constanterrequisierit eum, ideoque iam non solum soror dicitur, sed etiam bene placita nominatur quasi ei conplacita qui conplacuit patri, et speciosa sicut Hierusalem, admiratio sicut ordinata, quod ciuitatis aeternae uniuersa habeat mysteria et admirationi sit omnibus uidentibus eam, quia plena ut aequitas atque perfecta est et fulgorem de uerbi lumine mutuata, dum id semper intendit, fit etiam terribilis ordine quodam ad summum. prouecta uirtutum. ideoque quasi perfectae dicit: auerte oculos tuos a me, noli contra me intendere, deuotione nimia ac fide possibilitatem naturae et condicionis propriae supergressa, quia lucem inaccessibilem ex regione intueri est graue, auerte inquit oculos tuos a me, eo quod plenitudinem diuinitatis eius et splendorem ueri luminis sustinere non possit. possumus tamen et sic accipere auerte oculos tuos a me: etsi tu perfecta es, aliae mihi adhuc redimendae sunt animae, aliae fulciendae; eleuas enim me uidendo, ego autem ideo descendi, ut omnes eleuem. etsi surrexi et habeo patris sedem, tamen orphanos uos non relinquam quasi paterno praesidio destitutos, sed praesentia mea uos confirmabo. habes hoc in euangelio scriptum: ecceego uobiscum sum usque ad consummationem mundi. auerte ergo oculos a me, quia me eleuas. quanto enim quis ad dominum intendit, tanto amplius dominum eleuat et ipse eleuatur. unde et ille ait: exaltabo te, domine, quoniam suscepisti me; sanctus enim exaltat dominum, peccator humiliat. uult ergo illam auertere oculos, ne eam considerans quod iam ad superiora sequi possit eleuetur et ceteras animas derelinquat. ideo et in euangelio non omnibus discipulis, sed perfectioribus suam gloriam demonstrauit. constitue nunc doctorem aliquem, qui rem obscuram uelit aperire audientibus, quemadmodum, etsi ipse potens in sermone sit et scientia, condescendat tamen ad eorum 〈in〉scientiam qui non intellegant et simplici et planiore atque usitato sermone utatur, ut possit intellegi. quisquis igitur inter audientes uiuacior sensu sit, qui facile sequi possit, eleuat eum atque excutit. hunc uidens doctor reuocat, ut patiatur magis doctorem humilioribus et planioribus inmorari, quo et ceteri sequi possint. quod ait Acylas: sonans ut reuelata, sonantem ad admirationem dignam rettulit quasi magna et sonora habentem opera, reuelata ad operum claritatem uel quod eius animae opera luceant coram patre, qui in caelo est. unde non otiose pallium eius sublatum intellegis, ut aperta meritis et nudafulgeret. laudatur praeterea, quod fidelis, quod uerbo potens, quod fructibus fecunda diuersis, quod una sicut columba habens spiritus unitatem, in qua sit pax, quae fecit utraque unum et quae non sit composita ex diuersis elementis discretae conpugnantisque naturae. quid enim tam diuersum quam ignis et aqua, aer et terra, ex quibus corporis nostri creatura consistit? anima autem benedicta omnis simplex, quae imitatur dicentem: ut omnes unum sint, sicut tu, pater, in me et ego in te, ut ipsi in nobis unum sint; haec enim est consummatio atque perfectio. unde et addidit: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, ego in his et tu in me, ut sint consummati in unum. haec est ergo anima columba atque perfecta, quae simplex et spiritalis neque huius turbatur corporis passionibus, in quo foris pugnae, intus timores sunt. denique hoc uerbo unitatis concordiam et pacem significari scriptura nos docet dicens: multitudo autem credentium habebant animam unam et cor unum, et non erat separatio in eis ulla. nec otiose fecunditatis laudatur anima, non solum quod sit fecunda uirtutibus, sed etiam quod nihil habeat in se mali. illud enim decorum et speciosum est, in quo nihil sit mali; decorum enim quod bonum, quod autem indecorum, hoc malum. speciosa fecunditas est bonorum operum. contraria ergo speciosi-tatis sterilitas, quoniam qui priuatur specie uel decore, in eo est enim malum; quod autem malum, hoc est sterile et infecundum. cuius rei quod euidentius indicium quam natura est? terra enim quae bona est fertilis atque fecunda, quae autem mala ea ieiuna et sterilis; quae uero fertilis haec decora. quid enim pleno agro pulchrius, cum seges fluctuat, cum poma inrutilant uel cum uuarum serta dependent aut bacis onusta olea curuescit uel uiridanti gramine montium uertices, uallium humilia uestiuntur? et ut scripturae utamur testimonio, Iacob decorus erat et ideo erat odor agri pleni, Esau hispidus erat et indecorus, et ideo agrestis erat, qui fructus ullos habere non posset. de ipso quoque domino, posteaquam ecclesiae fecunditatem fecit adsurgere, pulchre dictum: dominus regnauit, decorem induit et alibi: confessionem et speciem induisti. liquet igitur decorum id esse quod fecundum, indecorum quod infecundum. similis est causa animae soli, quia ea decora anima, quae fecunda sit meritis, fecunda consiliis, ea indecora, quae sterilis. infirmitates etenim animae sunt sterilitas et materia; namque eam sterilitas fructu defraudat suo, inopiam infert, timorem incutit, adolet cupiditates et uanas opiniones; sic anima cadit.quid ergo est malitia nisi boni indigentia? suo enim defraudatur atque alieni indiget, exinanitur ac repletur sine ulla mensura et modo. materialia autem uitia animae obumbrant gratiam. ignorantla et concupiscentia animae sunt aegritudines, sed ad speciem quam ad materiem magis referuntur. materia est caro, species est ignorantia et concupiscentia. cur igitur caro accusatur, cum tantae sint in specie labes? quia nihil species potest sine materia. denique nihil species securis sine materia facit. quid enim esset concupiscentia, nisi eam caro inflammaret? friget in senibus, pueris quoque, quia in his corpus infirmum est: ardet in adolescentibus, quibus uis corporis feruet. ex bonis igitur mala orta sunt; non enim sunt mala nisi quae priuantur bonis. per mala tamen factum est, ut bona eminerent. ergo indigentia boni radix malitiae est et definitione boni malitia deprehenditur, quoniam per disciplinam boni malum repperitur. bonum autem nullius eget, sibi abundat, mensuram et perfectionem, finem quoque tribuit omnibus, in quo uniuersa constant et de quo omnia pendent. haec boni natura est, quae mentem replet. Circa hoc uersatur anima pura, hoc intro perspicit et deum cernit, bonis omnibus abundat. unde et ait: fauces eiusdulcedines et totus desiderium. omnium enim bonorum auctor est deus et quae sunt eius profecto omnia sunt. nusquam illic malum et, si in illo nostra mens maneat, malum nescit. anima igitur quae in deo non manet ipsa sibi auctor malorum est, itaque peccat, anima autem quae peccat ipsa morietur; aureis enim uinculis soluta uirtutum prona fertur praecipitio et labitur ad inferiora. anima autem beata est quam nulla aduersa corporis proelia expugnant. haec anima sicut passer laqueo contrito euolat; escae enim malorum sunt uoluptates corporis. his quisque intendit laqueo innectit animam suam, qui autem ab escis eius temperat et de tenebris eius exit, eius anima fulget ut diluculum, de qua dicitur: quaenam est haec prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna? prospicit enim tamquam de domo libera nec dicit: tenebrae cooperiunt me et parietes circumdant me, et quis scit si uidet altissimus? sed ipsa magis lucem expetit: tamquam in superioribus domus suae, id est corporis sui et supra mundum posita diuina intuetur et ad aeterna se eleuat, ut deo adsit, iam lumen suorum operum sicut luna orbem suum toto orbe circumferens. quod autem Acylas ait: sonans sicut sol, uidetur illa axis caelestis conuersio solisque et lunae etstellarum cursus concentusque globorum exprimi — ac quibusdam etiam nostris uidetur —, qui quoniam fidem non inuenit, saliem propter gratiam suauitatis non uidetur alienus. dum laudatur a sponso, uerecunde refugiens coram laudari, deinde sponsi amore reuocata ait: 〈in〉 hortum nucis descendi uidere in natiuitate torrentis. ubi enim est ecclesia nisi ubi uirga et gratia floret sacerdotalis? ibi est frequenter, ut in amaritudinibus et temptationibus probetur. per nucem amaritudines intellegimus, per torrentem temptationes, sed tamen tolerabiles, quia scriptum est: torrentem pertransiuit anima nostra. itaque descendit in locum amaritudinis, ubi floret uitis et malorum granatorum specie diuersus et multiplex fructus, qui uelut uno tegmine totius corporis fide et caritate munitur. in illa ergo amaritudine non cognouit se anima; corruptibile enim corpus grauat animam et terrenum habitaculum cito inclinatur. cognoscere autem semper se debet. sed temptatus est et Petrus, non se cognouit et Petrus; nam si cognouisset, non negasset auctorem. sed cognouit eum Christus; denique cognouit qui etiam respexit — cognoscit enim dominus qui sunt ipsius — et tamquam suum misericordiae suae frenis ut bonus rector reuocauit a lapsu. rector ergo noster est Christus. ideoque ait anima: posuit me currus Aminadab. anima ergo currus, quibonum rectorem sustinet. si currus est anima, habet equos uel bonos uel malos. boni equi uirtutes sunt animae, mali equi passiones corporis sunt. bonus ergo rector malos equos restringit et reuocat, bonos incitat. boni equi sunt quattuor: prudentia temperantia fortitudo iustitia, mali equi iracundia concupiscentia timor iniquitas. interdum ipsi equi inter se dissident et aut iracundia protendit aut timor et se inuicem impediunt et cursum retardant. at uero boni equi euolant et a terris ad superiora se subrigunt animamque eleuant, maxime si iugum habeant suaue et onus leue dicentis: tollite iugum meum super uos; iugum enim meum suaue est et onus meum leue. ipse rector est, qui nouit equos proprios gubernare, ut aequalis omnium cursus sit. si uelocior est prudentia, tardior iustitia, admonet flagello proprio segniorem. si temperantia mansuetior, fortitudo durior, nouit copulare discordes, ne forte currum suum dissipent, itaque licet intellegibili spectaculo uidere unamquamque animam cum summo certamine ad caelum rapi, festinantes equos, qui priores perueniant ad brauium Christi, quo prius inponatur palma ceruicibus. isti equi sunt subiecti fidei iugo, adstricti uinculo caritatis, iustitiae frenis, retinaculis sobrietatis. pulchre ergo ait: posuit me currus Aminadab, hoc est pater populi. ipse autem qui pater populi idem pater Naasson, hoc est serpentini iam tu recole quis sicut serpens in cruce pependerit pro salute uniuersorum et intelleges illam animam essepacificam, cui pater deus praesul sit, Christus agitator, quia scriptum est et hoc nomen in nostris: pater, pater agitator Istrahel. hic ergo agitator dicit: conuertere, Solamitis, conuertere. bene et quasi agitator ad currum dicit: conuertere Solamitis, hoc est pacifica. quae enim pacifica est anima cito se conuertit et corrigit, etiamsi ante peccauit, et magis eam Christus ascendit et regere dignatur, cui dicitur: ascende in equos tuos, et equitatus tuus sanitas et alibi: misi equos tuos † Tharsis. hi sunt equi Christi. ascendit ergo Christus equos suos, ascendit uerbum dei animas pias. Unde cognosce quia et istam ascendit et perduxit eam ad locum palmae, quando et dicii ad eam: quid pulchra et suauis facta es caritas in deliciis tuis? statura tua similis facta est palmae. et ipsa ait: dixi. ascendam in palmam. sed etiam ipsa caritas palma est; ipsa est enim plenitudo uictoriae; plenitudo enim legis caritas est. curramus ergo, ut conprehendamus: curramus, ut uincamus. qui uicit ascendit in palmam et manducat fructus eius. qui uicit iam non currit, sed sedet, sicut scriptum est: qui uicit,dabo ei sedere mecum in sede mea, sicut et ego uici et sedeo cum patre meo in sede ipsius. hinc philosophi currilia illa animarum in suis libris expressere certamina, nec tamen ad palmam peruenire potuerunt, quoniam summitatem uerbi et altitudinem illorum animae nescierunt. quam cognouit haec anima, in qua erat uerbi conuersio. sic enim ait: ego fratri meo, et super me conuersio eius. hunc sensum tertio repetiuit diuerse in Canticis canticorum. in principio ait: frater meus mihi et ego ei, qui pascit in liliis, usque dum aspiret dies et amoueantur umbrae. deinde ait: ego fratri meo et frater meus mihi, qui pascit inter lilia. in fine ait: ego fratri meo et super me conuersio eius. primo ad institutionem animae — ideo et praemisit frater meus mihi; illo enim se demonstrante etiam anima adhaerendi deo sumpsit affectum —, quod sequitur secundum profectum tertium secundum perfectionem. in primo quasi in institutione adhuc umbras uidet anima necdum uerbi adpropinquantis reuelatione commotas, et ideo adhuc ei dies euangelii non refulgebat. in secundo sine umbrarum confusione odores pios carpit. in tertio iam perfecta requiem in se uerbo ministrat, ut conuertatur super eam et caput suum reclinet atque requiescat, meritumque iam tenens quem ante quaesitum inuenire non poterat inuitat ad agrum suum dicens: ueni frater meus, exeamus inagrum, requiescamus in castellis. supra ad hortum inuitabat, hic ad agrum habentem non solum florum gratiam, sed etiam triticum et hordeum, hoc est solidiorum firmamenta uirtutum, ut fructus eius aspiciat requiescamus inquit in castellis, ad quae Adam, cum de paradiso eiectus esset, fuerat relegatus. in his requiescebat, sed terram operabatur. qua autem ratione exire eum in agrum uelit intellectus manifestus est: ut quasi bonus pastor pascat gregem suum, lassos adleuet, reuocet errantes. nam etsi ista anima noua et uetera seruauit ei, tamen sunt adhuc uelut agni, qui lactis suco nutriendi sunt. ergo quasi perfecta non pro se, sed pro aliis interuenit, ut de sinu patris exeat, ut procedat foras tamquam sponsus de thalamo egrediens suo, currat uiam, ut infirmos lucretur, non in illo secreto patris solio et in illa luce inmoretur, quo inualidi sequi non queant, sed ut adsumatur et inducatur in domum sponsae atque secretum, sit foris sibi ut nobis intus, sit medius nostrum, etsi non uideatur a nobis. unde ait: quis dabit te fratrem, frater, lactantemubera matris meae? inueniens te foris osculabor te. bona anima quae foris est, ut uerbum intus sit. illa extra corpus, ut uerbum habitet in nobis. Adsumam inquit te et inducam te. recte adsumitur et inducitur uerbum dei, quia pulsat animam, ut aperiatur sibi ostium, et nisi apertum sibi ostium inuenerit, non intrat; si quis autem aperuerit ianuam, intrat et cenat. sic sponsa uerbum adsumit, ut adsumendo doceatur. unde non inmerito ascendit adhuc ad superiores mansiones et semper processum accipit. quod significant uirtutes, quae dicunt animae: quae est haec, quae ascendit candida innitens super fratrem suum? superius dixerant: quaenam est haec prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa ut sol? hic plus quod adiceretur inuentum est, eo quod uerbo dei innixa ascenderet. perfectiores enim supra Christum recumbunt, sicut et Iohannes in Christi pectore recumbebat. ita ergo haec uel incumbebat in Christo uel supra ipsum sese reclinabat aut certe, quoniam de nuptiis loquimur, iam quasi tradita in Christi dexteram in thalamum ducebatur sponso. et quia iam copula caritatis est, blanditur ei sponsus et dicit: sub arbore mali eleuaui te. illicparturiuit te mater tua, illic parturiuit te quae peperit te. bona anima quae requiescit sub arbore fructuosa et maxime boni odoris. nam si Nathanahel bonus. in quo dolus ullus non erat, sub arbore fici uisus est, utique bona quae sub arbore mali eleuata est sponso suo. plus est eleuari quam uideri, plus est etiam a sponso eleuari. nam etsi Nathanahel uidebatur sub arbore, tamen anima eius sponsa non erat, qui occulte ueniebat ad Christum, quia uerebatur Iudaeos. non erat speciosa sicut luna, electa ut sol, quae erat in umbra, quia sponsa per diem nubit, publice confitetur. ideo ista sub arbore mali, illa sub ficu, quia haec confessionis suae odorem diffundebat longius, illa habebat puritatis et innocentiae suauitatem, fraglantiam spiritus non habebat. illic inquit parturiuit te mater tua, illic parturiuit te quae peperit te; ibi enim nascimur, ubi renascimur. parturiuntur autem in quibus Christi imago formatur. unde et ille ait: filioli mei, quos ego parturio, donec formetur Christus in uobis; parturit enim qui in utero accipit spiritum salutis et aliis infundit. unde quoniam iam formatus in hac erat Christus, ait: pone ut signaculum in cor tuum, ut sigillum in bracchium tuum. signaculum Christus in fronte est, signaculum in corde: in fronte, ut semper confiteamur, in corde, ut semper diligamus, signa-culum in brachio, ut semper operemur. luceat ergo imago eius in confessione nostra, luceat in dilectione, luceat in operibus et factis, ut, si fieri potest, tota eius species exprimatur in nobis. ipse sit caput nostrum, quia caput uiri Christus: ipse oculus noster, ut per illum uideamus patrem: ipse uox nostra, per quem loquamur ad patrem: ipse dextera, per quem patri deo nostrum sacrificium deferamus: ipse quoque est signaculum nostrum, quod est perfectionis et caritatis insigne, quia diligens pater signauit filium, sicut legimus: quem pater signauit deus. caritas itaque nostra Christus. bona caritas, quando se morti obtulit pro delictis: bona caritas, quae peccata remisit. et ideo nostra anima induat caritatem et caritatem huiusmodi, quae sit ualida ut mors, quia sicut mors finis peccatorum est, ita et caritas, quoniam qui diligit dominum peccare desinit. caritas enim non cogitat malum neque gaudet super iniquitatem, sed omnia sustinet. nam qui ea quae sua sunt non quaerit quomodo quaerit aliena? est et mors illa ualida per lauacrum, per quam peccatum omne sepelitur et culpa dimittitur. talis erat caritas, quam deferebat illa euangelica mulier, de qua dominus ait: remissa sunt peccata eius multa, quoniam dilexit multum. est et illa mors sanctorum martyrum ualida, quae culpam abolet superiorem, et ideo ualida, cuius non inpar estcaritas, quae adaequatur martyrum passioni, ut auferat meritum delictorum. zelus quoque ut inferi, quoniam qui dei zelum habet pro Christo nec suis parcit. itaque et mortem habet caritas et zelum habet caritas et alas ignis habet caritas. denique Christus diligens Moysen in igne ei adparuit et Hieremias habens in se donum diuinae caritatis dicebat: et erat ignis flammans in ossibus meis et dissolutus sum undique et ferre non possum. bona igitur caritas habens alas ignis ardentis, quae uolitat per pectora et corda sanctorum et exurit quicquid materiale atque terrenum est, quicquid uero sincerum est probat et quod contigerit suo igne meliorat. hunc ignem misit in terras dominus Iesus, et refulsit fides, accensa deuotio, inluminata est caritas, iustitia resplenduit. hoc igne inflammauit cor apostolorum suorum, sicut testatur Cleopas dicens: nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum aperiret scripturas? alae igitur ignis flammae scripturae sunt diuinae. denique aperiebat scripturas, et ignis exiebat atque audientium corda penetrabat. et uere alae ignis, quia eloquia domini eloquia casta, argentum igne examinatum. cum Paulus quoque adsumeretur a Christo, uidit circumfulsisse supra se lumen et super eos qui simul erant, cecidit a pauore et probatior resurrexit, denique apo-stolus factus est, qui persecutor aduenerat. spiritus quoque sanctus descendit et repleuit totam domum, in qua erant plurimi sedentes, et uisae sunt dispersae linguae tamquam ignis. bonae alae caritatis, uerae alae, quae uolitabant per ora apostolorum, et alae ignis, quae purgatum sermonem loquebantur. his alis euolauit Enoch raptus ad caelum, his alis euolauit Helias curru igneo et equis igneis ad superna translatus: his alis dominus deus per columnam ignis deducebat patrum plebem: has alas habuit Seraphim, quando sumpsit carbonem ignis de altari et tetigit os prophetae et iniquitates eius abstulit et peccata purgauit: harum alarum igni purgati sunt filii Leui et baptizantur populi nationum, sicut testificatur Iohannes dicens de domino Iesu: ipse uos baptizabit in spiritu et igni. merito uri renes suos uolebat et cor suum Dauid, qui alas igneas caritatis sciebat non esse metuendas: merito Hebraei pueri in fornace ardenti non sentiebant ignis incendia, quia caritatis eos flamma refrigerabat. et ut plenius cognoscamus quia alas habeat perfecta caritas: audisti dudum dicentem: quotiens uolui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alas suas . Sumamus igitur has alas, quae sicut flammae ad superiora dirigant. exuat unusquisque animam suam inuolucris sordidi-oribus et quasi aurum igni adprobet detersam luto. sic enim purgatur anima ut aurum optimum. pulchritudo autem animae sincera uirtus et decus uerior cognitio superiorum, ut uideat illud bonum, ex quo pendent omnia, ipsum autem ex nullo. eo igitur uiuit atque intellectum accipit. uitae enim fons est summum illud bonum, cuius nobis accenditur caritas et desiderium, cui adpropinquare et misceri uoluptas est, quod ei qui non uidet desiderio est et qui uidet inest, ideoque alia uniuersa despicit, hoc mulcetur et delectatur. hoc est quod sumministrat uniuersis substantiam, ipsum autem manens in semet ipso dat aliis, nihil autem in se ex aliis suscipit. de quo propheta ait: dixi domino meo: deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non indiges. hoc solum uidere desiderauit, sicut ipse alibi ait: unam petii a domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo domini omnes dies uitae meae et uideam delectationem domini et considerem templum eius. si quis igitur purum illud et incorporeum summum illud uidere meruerit, quid habeat aliud quod desideret? denique Petrus gloriam resurrectionis Christi uidit et nolebat descendere dicens: domine, bonum est nos hicesse. et quanto inconparabilior est illa diuinitatis gloria et lux inaccessibilis, quam si quis uiderit quid aliud concupiscat? non regna, non facultates honores gloriam potestates; illis enim uti nihil beatitudinis est, hoc uti beatum est, ut illa despiciens ad hoc conuersus maneat. hanc igitur uidens pulchram imaginem ingrediatur intro, foris relinquat uultum corporis. nam qui intuetur corpora non debet introrsum intueri, ne more mergentis in gurgite rapiatur atque absorbeatur et quasi in profundum demersus nusquam adpareat. fugiamus ergo in patriam uerissimam. illic patria nobis et illic pater, a quo creati sumus, ubi est Hierusalem ciuitas, quae est mater omnium. sed quae est fuga? non utique pedum, qui sunt corporis; isti enim quocumque currunt in terra currunt et de solo ad solum transeunt. nec nauibus fugiamus aut curribus aut equis, qui obligantur et cadunt, sed fugiamus animo et oculis aut pedibus interioribus. adsuescamus oculos nostros uidere quae dilucida et clara sunt, spectare uultum continentiae et temperantiae omnesque uirtutes, in quibus nihil scabrum, nihil obscurum et tortuosum sit. et ipsum spectet quis et conscientiam suam: illum oculum mundet, ne quid habeat sordium; quod enim uidetur non debet dissonare ab eo qui uidet, quoniam conformes nosdeus imaginis uoluit esse filii sui. cognitum igitur nobis est illud bonum nec longe est ab unoquoque nostrum; in ipso enim uiuimus et sumus et mouemur; ipsius enim et genus sumus, ut apostolus gentiles posuit significare. ipsum est bonum quod quaerimus, solum bonum; nemo enim bonus nisi unus deus. hic est oculus, qui magnum illum et uerum decorem intuetur. solem nisi sanus et uigens oculus non aspicit, nec bonum potest uidere nisi anima bona. fiat ergo bonus qui uult uidere dominum et quod est bonum. huius boni similes simus et secundum id operemur quae bona sunt. hoc est bonum, quod supra omnem operationem est, supra omnem mentem atque intellectum. ipsum est quod semper manet et ad ipsum conuertuntur omnia, in quo habitat plenitudo diuinitatis, et per ipsum reconciliantur omnia in ipsum, et ut plenius definiamus quid sit bonum, uita est bonum, quia semper manet dans uiuere et esse omnibus, quia fons est omnium uitae Christus, de quo ait propheta: in umbra eius uiuemus; nunc enim uita nostra abscondita in Christo est; cum autem adparuerit Christus, uita nostra, tunc et nos cum illo adparebimus in gloria. ergo non timeamus mortem, quoniam requies est corporis, animae autem uel libertas uel absolutio.nec uereamur eum qui potest carnem interficere, animam autem non potest, quia non timemus eum qui potest uestimentum auferre, non timemus eum qui potest nostra furari, nos autem non potest. nos igitur animae sumus, si uolumus esse Hebraei de iis qui sunt socii Iacob, id est imitatores eius. nos animae sumus, nostra autem membra sunt 〈uestimenta〉. seruanda sunt quidem uestimenta, ne scindantur, ne inueterescant, sed ille magis qui his utitur seruare se debet et custodire.