Liber Legum Novellarum Divi Theodosii A. an electronic transcription. Theodosius II University of Notre Dame Kaitlin Stephan University of Notre Dame Post-corrected OCR and sectioned text. Stephen Bothwell University of Notre Dame OCR-ed and preprocessed text for Lace post-correction; checked text post-XML conversion. Hildegund Müller University of Notre Dame Provided supervision and initial financial support for digital edition creation initiative. University of Notre Dame stoa0279.stoa001.nd-dlc-lat1.xml Available under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 (CC-BY-NC-SA 4.0) International License. 2025 University of Notre Dame Notre Dame, Indiana, United States of America Theodosius II Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis: et Leges novellae ad Theodosianum pertinentes / consilio et auctoritate Academiae litterarum regiae borussicae ediderunt Th. Mommsen et Paulus M. Mommsen, Theodor Meyer, Paul M. Berlin Weidmann 1905 Hathitrust Lace v. 0.6.22 copyright 2013-2021, Bruce Robertson, Dept. of Classics, Mount Allison University. The following text is encoded in accordance with EpiDoc standards and with the CTS/CITE Architecture This pointer pattern extracts subsections of laws. This pointer pattern extracts sections of laws. This pointer pattern extracts laws. Latin Initial markup of new file. Fixed misplaced page breaks. Added section titles. Removed various special characters. Performed spelling corrections and additionally reordered text in certain locations. Tentatively revises textual divisions. Amends descriptions for attributions and adds attribution for Hildegund Müller. Tweaks filename and URN to fit Perseus standards. Swaps ordering of CTS references to be from most to least granular. Automatically adds page numbers corresponding to text in attribute `n`. Includes minor XML formatting adjustments due to rewrite of XML file. LIBER LEGVM NOVELLARVM DIVI THEODOSII A. I. DE THEODOSIANI CODICIS AVCTORITATE. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O ORIENTIS. Saepe nostra clementia dubitavit, quae causa faceret, ut tantis propositis praemiis, quibus artes et studia nutriuntur, tam pauci rarique extiterint, qui plene iuris civilis scientia ditarentur, et in tanto lucubrationum tristi pallore vix unus aut alter receperit soliditatem perfectae doctrinae. Quod ne a quoquam ulterius sedula ambiguitate tractetur, si copia inmensa librorum, si actionum diversitas difficultasque causarum animis nostris occurrat, si denique moles constitutionum divalium, quae velut sub crassa demersae caligine obscuritatis vallo sui notitiam humanis ingeniis interclusit, verum egimus negotium temporis nostri et discussis tenebris conpendio brevitatis lumen legibus dedimus, electis viris nobilibus exploratae fidei, famosae doctrinae, quibus delegata causa civilis officii,purgata interpretatione, retro principum scita vulgavimus, ne iurisperitorum ulterius, severitate mentita dissimulata inscientia, velut ab ipsis adytis expectarentur formidanda responsa, cum liquido pateat, quo pondere donatio deferatur, qua actione petatur hereditas, quibus verbis stipulatio colligatur, ut, certum vel incertum debitum sit exigendum. Quae singula prudentium detecta vigiliis in apertum lucemque deducta sunt nominis nostri radiante splendore. Nec parvum pretium sibi hoc suspicentur esse delatum, quibus divina sensa pectoris nostri mandavimus. Etenim si recte mentis acie futura prospicimus, ad posteros usque devenient laboris nostri consortio. Quamobrem detersa nube voluminum, in quibus multorum nihil explicantium aetates adtritae sunt, conpendiosam divalium constitutionum scientiam ex divi Constantini temporibus roboramus, nulli post Kal. Ian. concessa licentia ad forum et cotidianas advocationes ius principale deferre vel litis instrumenta conponere, nisi ex his videlicet libris, qui in nostri nominis vocabulum transierunt et sacris habentur in scriniis. Quamquam nulli retro principum aeternitas sua detracta est, nullius latoris occidit nomen: immo lucis gratia mutati claritudine consultorum augusta nobiscum societate iunguntur. Manet igitur manebitque perpetuo climata gloria conditorum nec in nostrum titulum demigravit nisi lux sola brevitatis. Et quamvis nostris auspiciis totius operis instauratio deberetur, adtamen magis imperatorium magisque credidimus gloriosum, si fugata invidia perennitatis iure memoria remaneret auctorum. Nobis ad fructum bonae conscientiae satis abundeque sufficiet revelatis legibus inventa maiorum obscuritatis iniuria vindicasse. His adicimus nullam constitutionem in posterum velut latam in partibus Occidentis aliove in loco abinvictissimo principe filio nostrae clementiae p(er)p(etuo) Augusto Valentiniano posse proferri vel vim legis aliquam obtinere, nisi hoc idem divina pragmatica nostris mentibus intimetur. Quod observari necesse est in his etiam, quae per Orientem nobis auctoribus promulgantur; falsitatis nota damnandis, quae ex tempore definito Theodosiano non referuntur in codice, exceptis his, quae habentur apud militum sancta principia, vel de titulis publicis expensarum aliarumque rerum gratia quae in regestis diversorum officiorum relata sunt. Longum est memorare, quid in huius consummationem negotii contulerit vigiliis suis Antiochus cuncta sublimis, ex praef(ecto) et cons(ule), quid Maximinus v(ir) inl(ustris), ex quaestore nostri palatii, eminens omni genere litterarum, quid Martyrius v(ir) inl(ustris), comes et quaestor, nostrae clementiae fidus interpres, quid etiam Sperantius Apollodorus Theodorus viri spectabiles, comites sacri nostri consistorii, quid Epigenes v(ir) s(pectabilis), com(es) et mag(ister) memoriae, quid Procopius v(ir) s(pectabilis), com(es) et magister libellorum, iure omnibus veteribus conparandi. Quod restat, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime), inlustris et magnifica auctoritas tua, cui amicum, cui familiare est placere principibus, edictis prop(ositis) in omnium populorum, in omnium provinciarum notitiam scita maiestatis augustae nostrae faciat pervenire. DAT. XV. KAL. MART. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVI. CONS. ET QVI FVERIT NVNTIATVS. INTERPRETATIO. Haec lex dicit, ut Theodosiani codicis auctoritas omni firmitate subsistat. II. DE CONFIRMATIONE LEGVM NOVELLARVM DIVI THEODOSII A. DOMINO VALENT(INIANO) INCLITO VICTORI AC TRIVMPHATORI SEMPER AVGVSTO FILIO THEOD(OSIUS) P(ER)P(ETVVS) A(VGSTVS) PATER. Postquam in corpus unius codicis divorum retro principum constitutiones nostrasque redegimus, aliam mox legem nostra pietas promulgavit, quae tam confecto codici vires auctoritatemque tribueret nec aliter in iudicio quas contineret leges, nisi ex ipso proferrentur, valere praeciperet, quam si quid iuris ab altero nostrum postea conderetur, id demum in alterius quoque principis regno vires proprias obtinere, quod generatim constitutum esset et divinis prosequentibus scriptis ad alterum principem fuisset emissum. Quia igitur diversis emergentibus causis per hoc transacti temporis intervallum ferri leges alias emergentium rerum necessitas persuasit, quae, nobis perpetua rerum publicarum occupatione districtis, ad scientiam perferri tuae maiestatis minime potuerunt, necessarium duximus eas nunc saltem universas tuae serenitati cum nostrae maiestatis subnotatione transmittere, quo subiectis et provinciis et populis sollemniter innotescant earumque vis etiam in occiduis partibus incipiat observari. Ac lites, quas inchoatas quidem necdum tamen finitas eo tempore quo publicantur invenerint, secundum earum tenorem volumus terminari; illas autem, quae iam vel sententiis definitivis vel transactionibus decisae sunt, minime resuscitari. Eas igitur, domine sancte fili Auguste venerabilis, cunctis ex more facias divulgari et invicem mihiet provincialibus et populis orientalibus cavenda observandaque cum suae manus adumbratione transmitti, quaecumque per idem temporis spatium vestra perennitas generaliter promulgavit. DAT. KAL. OCT. CONSTANTINOPOLI ARDABVRE V̄. C̄. CONS. ET QVI FVERIT NVNTIATVS. INTERPRETATIO. Haec lex Novellarum legum constitutiones praecipit confirmari. III. DE IVDAEIS SAMARITANIS HAERETICIS ET PAGANIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Inter ceteras sollicitudines, quas amor publicus pervigili cogitatione nobis indixit, praecipuam imperatoriae maiestatis curam esse perspicimus verae religionis indaginem; cuius si cultum tenere potuerimus, iter prosperitatis humanis aperimus inceptis. Quod usu longae aetatis experti piae mentis arbitrio ad posteros usque perennitatis iure fundare decrevimus caerimonias sanctitatis. Quis enim tam mente captus, quis tam novae feritatis inmanitate damnatus est, ut, cum videat caelum divinae artis imperio incredibili celeritate intra sua spatia metas temporum terminare, cum siderum motum vitae commoda moderantem, dotatam messibus terram, mare liquidum et inmensi operis vastitatem finibus naturae conclusam, tanti secreti, tantae fabricae non quaerat auctorem? Quod sensibus excaecatos Iudaeos Samaritas paganos et cetera haereticorum genera portentorum audere cognoscimus. Quos si ad sanitatem mentis egregiae lege medica revocare conemur, severi-tatis culpam ipsi praestabunt, qui durae frontis obstinato piaculo locum veniae non relinquunt. Quam ob rem cum sententia veteri desperatis morbis nulla sit adhibenda curatio, tandem, ne ferales sectae in vitam, inmemores nostri saeculi, velut indiscreta confusione licentius evagentur, hac victura in omne aevum lege sancimus neminem Iudaeum, neminem Samaritam neutra lege constantem ad honores et dignitates accedere, nulli administrationem patere civilis obsequii, nec defensoris fungi saltem officio, Nefas quippe credimus, ut supernae maiestati et Romanis legibus inimici ultores etiam nostrarum legum subreptivae iurisdictionis habeantur obtentu et adquisitae dignitatis auctoritate muniti adversum Christianos et ipsos plerumque sacrae religionis antistites velut insultantes fidei nostrae iudicandi vel pronuntiandi quod velint habeant potestatem: illud etiam pari consideratione rationis arcentes, ne qua synagoga in novam fabricam surgat, fulciendi veteres permissa licentia quae ruinam praesentaneam minitantur. His adicimus, quicumque servum seu ingenuum, invitum vel suasione plectenda, ex cultu Christianae religionis in nefandam sectam ritumve transduxerit, cum dispendio fortunarum capite puniendum, ut quisque igitur vel infulas ceperit, adquisitis dignitatibus non potiatur, vel synagogamextruxerit, conpendio ecclesiae catholicae noverit se laborasse. Immo qui ad honores inrepsit, habeatur, ut antea, condicionis extremae, etiamsi honorariam promeruerit dignitatem. Et qui synagogae fabricam coepit non studio reparandi, cum damno auri quinquaginta librarum fraudetur ausibus suis. Cernat praeterea bona sua proscripta poenae mox sanguinis destinandus qui fidem alterius expugnavit perversa doctrina. Et quoniam decet imperatoriam maiestatem ea provisione cuncta conplecti, ut in nullo publica laedatur utilitas, curiales omnium civitatum nec non cohortalinos, onerosis quin etiam militiae seu diversis officiis facultatum et personalium munerum obligatos, suis ordinibus, cuiuscumque sectae sint, inhaerere censemus, ne videamur hominibus execrandis contumelioso ambitu inmunitatis beneficium praestitisse, quos volumus huius constitutionis auctoritate damnari. Hac exceptione servata, ut adparitores memoratarum sectarum in privatis dumtaxat negotii iudicis sententias exsequantur nec carcerali praesint custodiae, ne Christiani, ut fieri adsolet, nonnumquam obtrusi custodum odiis alterum carcerem patiantur, incerto an iure videantur inclusi. Hinc perspicit nostra clementia paganorum quoque et gentilis inmanitatis vigiliam nos debere sortiri, qui naturali vesania et licentia pertinaci verae religionis tramite discedentes nefarios sacrificiorum ritus et funestae superstitionis errores occultis exercere quodammodo solitudinibus dedignantur, nisi ad supernae maiestatis iniuriam et temporis nostri contemptum eorum scelera professionis genere publicentur. Quos non promulgatarum legummille terrores, non denuntiati exilii poena conpescunt, ut, si emendari non possint, mole saltem criminum et inluvie victimarum discerent abstinere. Sed prorsus ea furoris peccatur audacia, iis inproborum conatibus patientia nostra pulsatur, ut si oblivisci cupiat dissimulare non possit. Quamquam igitur amor religionis numquam possit, esse securus, quamquam pagana dementia cunctorum suppliciorum acerbitates exposcat, lenitatis tamen memores nobis innatae trabali iussione decrevimus, ut, quicumque pollutis contaminatisque mentibus in sacrificio quolibet in loco fuerit conprehensus, in fortunas eius, in sanguinem ira nostra consurgat. Oportet enim dare nos hanc victimam meliorem ara Christianitatis intacta servata. An diutius perferemus mutari temporum vices irata caeli temperie, quae paganorum exacerbata perfidia nescit naturae libramenta servare? Unde enim ver solitam gratiam abiuravit? unde aestas messe ieiuna laboriosum agricolam in spe destituit aristarum? unde hiemis intemperata ferocitas ubertatem terrarum penetrabili frigore sterilitatis laesione damnavit? nisi quod ad inpietatis vindictam transit legis suae natura decretum. Quod ne posthac sustinere cogamur, pacifica ultione, ut diximus, pianda est superni numinis veneranda maiestas. Superest, ut, quae in Manichaeos deo semper offensos, quae in Eunomianos haereticae fatuitatis auctores, quae in Montanistas Frygas Fotinos Priscillianistas Ascodrogos Hydroparastatas Borboritas Ofitas innumerabilibus constitutionibus lata sunt, cessante desidia celeri executioni mandentur, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua,cui cordi est cum divinis tum principalibus adhibere iussionibus famulatum, quae insatiabili catholicae religionis honore decrevimus, propositis excellentiae suae sollemniter edictis, in omnium faciat pervenire notitiam, provinciarum quoque moderatoribus praecipiat intimari, ut et eorum pari sollicitudine cunctis civitatibus atque provinciis quae necessario sanximus innotescant. DAT. PRID. KAL. FEB. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVI CONS. ET QVI FVERIT NVNTIATVS. INTERPRETATIO. Haec lex specialiter iubet, ut nullus Iudaeus, nullus Samaritanus ad nullum militiae aut administrationis honorem possit accedere neque defensoris officium nulla ratione suscipere neque carceris esse custodes, ne forsitan sub specie cuiuslibet officii Christianos vel etiam sacerdotes sub quacumque occasione iniuriis audeant fatigare, ne supra scripti qui inimici legis nostrae sunt legibus nostris aliquos aut condemnare aut iudicare praesumant. Nullam denuo audeant construere synagogam. Nam si fecerint, noverint hanc fabricam ecclesiae catholicae profuturam et quinquaginta pondo auri auctores fabricae esse multandos. Sed hoc sibi sciant esse concessum, ut ruinas synagogarum suarum debeant reparare. Hoc etiam specialiter in hac lege conprehensum est, ut nullus Iudaeus servum aut ingenuum Christianum audeat quacumque persuasione in suam legem transferre. Quod si fecerit, amissis facultatibus capite puniatur. De reliquo vero haec lex damnat sectas, quae nominatim in hac lege continentur insertae. IIII. NE DVCIANI VEL LIMITANEI MILITES AD COMITATVM EXHIBEANTVR. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Opem atque auxilium nostrae clementiae limitaneorum poscit utilitas, qui adeo quorundam querimoniis vel exhibitionibus diversorum iudicum dicuntur adflicti, ut inter privatam vitam et militarem scientiam neutri nascantur. Adde, quod usum armorum dediscere conpelluntur observatione fori civilis officii et in vita peregrinantur aliena expertes litium, actionum ignari, quas inverecunda facundia et doctrina popularis instituit. Haec adsertio viri sublimis Anatolii magistri per Orientem utriusque militiae nostris sensibus intimavit. Quapropter non ulterius patimur tantae commoditatis dissimulare iacturam, cum constet dispositione maiorum vallo limitis ab excursione barbarica defensari quidquid intra Romani nominis concluditur potestatem. Quam ob rem victura in omne aevum lege sancimus neminem ducianum, neminem limitaneum militem per totum tractum Orientis ex ultimis solitudinibus qui exiguis solaciis vix aegreque miseram famem repellunt, penitus exhiberi ad nostrum sacratissimum comitatum nec sacra nostri numinis iussione nec divino responso ad preces adeuntis elicito, non denique perennitatis nostrae mandatis vel cuiuslibet sententia iudicis, dispositionibus insuper integris viri magnifici custodiendis in posterum, quas ad utilitatem limitaneorum sedula investigatione constituit, remissis omnibus iam nunc ad propria sacramenta qui videntur exhibiti. Verum ne condicionem militum praedictorum in quandam arcem videamur quodammodo conlocasse peccandi concessa licentia semel exhibitionis submota formidine, sub conpetentibus militaribus iudicibus adversus eos agentibus ianuam aperimus, cum ea videlicet definitione, ut, si limitaneus fuerit confutatus in contractibus seu legibus deliquisse, sumptus litis dare cogatur, etiamsi hoc sententia prolata non teneat et negotium trecentorum solidorum summam excedat, eadem in actorem poena servata, si limitaneus calculum meliorem et victricem sententiam reportarit. Aliter quippe litigantium tumores et execranda studia iurgiorum conpesci non poterunt, nisi animus excitatus in litibus inminentis damnipericulum pertimescat, ut correctionis metu conpressus aeterno silentio conticescat. Quem enim avaritia terminum sortietur, quam si laqueis cupiditatum suarum circumdata intra saepta propria damnata calumnia conprimatur? Et profecto aut hoc est remedium diu vexatis aut, si nec hoc quidem prodesse potuerit, alia ratio commodorum, alia provisionis flagitanda cautela est, scilicet opperiri, scilicet optare debemus, ne libeat audacibus exercere litigia, ut liceat nostris militibus otiari, quos in extrema parte Romani saeculi sacramentorum legibus amandatos calumnia latentes invenit? Quamobrem, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime), inl(ustris) et magnifica auctoritas tua, quae statuta maiestatis augustae cura pervigili et congruo semper fine conclusit, nunc etiam edictis propositis ad omnium notitiam faciat pervenire. DAT. V KAL. MART. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVI CONS. V. DE PATRIMONIALIBVS REI DOMINICAE ET LIMITOTROFIS FVNDIS PER ORIENTEM SITIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. MARCELLINO C(OMITI) R(ERVM) P(RIVATARVM). Prope est, ut beneficium accepisse credamus, quoties offertur nobis causa praestandi, et diem perisse procul dubio suspicemur, quem nostri numinis munificentia non inlustrat. Fruimur quippe conscientia largitatis et benefaciendi provincia, quae cum deo meritum hominis adplicet, tum inter imperatorias primasque virtutes obtinet principatum. Valuerit igitur in fundis patrimonialibus sitis per Asianam dioecesim, sitis per Ponticam in diem praesentem et consulatum sextum decimum nostrae clementiae lex divae memoriae Constantini, quae aedes per Constantinopolitanam urbem sacratissimam dominos exigebat. Sed nequaquam ulterius felicitas patitur civitatis non suis meritis, verum porro quaesitis conpendiis aestimari, nequaquam utriusque obsequiis elementi contenta suae fortunaedesiderat incrementa subsidio praediorum, quae, in caelum usque provecta gloria nominis sui, in societatem admittere dedignatur aliena fata terrarum. Quare cum divinum consilium principis memorati processus temporis vicerit et legis proposito in augenda urbe pace superni numinis sit satisfactum, reddit nostra maiestas gratam possessoribus novitatem, ut petitionis vacante formidine cui Romae desunt penates securus vomerem, securus falcem possessor exerceat, quod paraverit relicturus heredi. Pertinet hoc quoque profecto ad pretium civitatis, ad famam tanti splendoris, amantium ambitu frequentari cessante legis imperio. Quam ob rem pro suggestione magnitudinis tuae victura in omne aevum lege sancimus, ut, quisque patrimoniales possidet fundos seu praedia per dioeceses memoratas donationis aliove titulo, firmiter in aeternum veluti privato et inconcusso iure possideat, etiamsi domum, etiamsi domicilium in Constantinopolitana urbe non habeat: ad heredum quoque suorum vel emptorum legitimorum, quin etiam retentatorum, si dominus quoquo pacto abalienaverit, ius commodis migraturis, omni petitionis exclusa molestia, instructionis quin etiam officio cuius interest licentia denegata. Quam si quis tractator temerario spiritu contra iussa divalia, quod non opinamur, offerre temptaverit, quinquaginta librarum auri cum amissione militiae dispendio ferietur, quatenus cuncti cognoscant firmius nos possessoribus praesenti lege donasse quae exceptionibus et ceteris formulis vacillabant, Marcelline frater amantissime. Inlustris igitur auctoritas tua statuta nostrae clementiae pro devotione sincera sollemniter edictis propositis ad omnium notitiam faciat pervenire. DAT. VII ID. MAI. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVI ET FAVSTO CONSS. IDEM AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Suggestionem tui culminis salutarem debita cum laude divinus amplectitur nostrae perennitatis adsensus, per quam suggeritur providendum, ne redituum praestatio minor videatur expensis neve erogatio conlationis functionem excedat. Quod evenire monstratur patrimonialibus fundis ac limitotrofis nec non etiam saltuensibus pro libidine petitorum ad ius privatum securitatemque translatis. Cui rei, ne ulterius adtemptetur, hac lege perpetuo valitura remedium credidimus ad-ferendum omnes eiusmodi post hanc legem petitionum materias inhibentes. Praecipimus itaque nulli iam in posterum licere patrimoniales seu limitotrofos vel saltuenses fundos, qui per tractum Orientis positi sunt, ad ius transferre privatum, sive dempto, sive salvo canone iuris fundorum inmutatio postuletur, legis temeratores quinquaginta librarum auri poena coercentes, tam videlicet petitorem quam officium, quod petitionem concedit admitti, licet adnotatio nostra, licet divina pragmatica contra vetitum proferatur, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua edictis propositis quae sanximus ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. VI ID. IVN. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅. C̅. CONSS. IDEM AA. CYRO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. In omnibus quidem rebus publicam convenit utilitatem privatis commodis anteponi, sed tum praecipue, cum saluti pariter provincialium ac imperii nostri felicitati consulitur, unde singulorum quoque fortunis ac securitatibus prospici debere non habetur incertum. Quoniam igitur per consultissimam tuae sublimitatis suggestionem conperimus Armeniae tractum in ipso paene limitis aditu Persarum constitutum, pridem regalium fundorum copiis ac praesidiis munitum, in praesenti Persicis eruptionibus expositum fuisse eo, quod eosdem fundos et maxime Theodosiopolitanae et Satalenae civitati contiguos vel propinquantes quorundam petitio diversis retro temporibus in propria iura mutato pristino canone transtulerit, hac in perpetuum victura lege censuimus statuendum, ut universi, qui nostram in his munificentiam meruerunt, sub ea condicione possessiones habere donatas concedantur, si contatos et bastagas et paraveredos et species nec non coemptiones secundum pristinam consuetudinem dispositione tuae magnificae sedis iniungendas et alia universa fisci calculo sollemniter sine mora dependant et agnoscant aut resistentes pro utilitate communi publicae possessioni continuo praedia refundant; sub ea scilicet observatione, ut nulli deinceps eosdem fundos liceat insidiosis et derogantibus rei publicae precibus emereri aut ad sua conpendia despectis publicis utilitatibus transferre, centum pondo auri poenae nominetam his, qui preces offerre temptaverint, quam scriniariis vel aliis quorum interest, si supplicationes oblatas ausi fuerint instruere, feriendis, Cyre p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). DAT. VI KAL. IVL. CONSTANTINOPOLI CYRO V C. CONS. Sublimis igitur et magnifica auctoritas tua hanc saluberrimam legem edictis ex more propositis ad omnium notitiam faciat pervenire. VI. DE BONIS FABRICENSIVM. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. AVRELIANO C(OMITI) R(ERVM) P(RIVATARVM). Fabricensium corpus invenit necessitas dura bellorum, quod inmortalitatis genere principum scita custodit, ne deficiente principio successus generis laberetur: hoc enim armat, hoc nostrum ornat exercitum. Hinc iure provisum est artibus eos propriis inservire, ut exhausti laboribus inmoriantur cum subole professioni cui nati sunt. Denique quod ab uno committitur, totius delinquitur periculo numeri, ut constricti nominationibus suis sociorum actibus quandam speculam gerant, et unius damnum ad omnium transit dispendium. Universi itaque velut in corpore uniformi uni decoctioni, si ita res tulerit, respondere coguntur ut viri inlustris atque magnifici magistri officiorum suggestio nostrae clementiae patefecit. Quae cum ita sint, praesenti sanctione perpetuo valitura legis in morem decernimus, ut, quisque fabricensium sine liberis vel legitimo herede decesserit non condito testamento, eius bona, cuiuscumque summae sint, ad eos nutu nostrae mansuetudinis pertinere, qui velut creatores decedentium adtinentur, qui fisco pro intercepto respondere coguntur. Hoc enim pacto contingit, ut, et rei publicae ratio salva permaneat et fabricenses collegarum suorum solaciis perfruantur, qui damnis ac detrimentis tenentur obnoxii, omni in posterum ab eorum facultatibus, ab eorum patrimoniis petitione cessante, Aureliane frater amantissime. Inlustrisigitur auctoritas tua post hanc legem nullius petitionem admittat vel instructionem fieri patiatur super bonis fabricensis defuncti. Quod si ulla processerit instructio, non sacra adnotatio, non divina pragmatica habeat locum contra generalem nostri numinis sanctionem. Quinquaginta etenim auri libras officium palatinum fisci viribus inferre cogetur, si postquam susceperit huiusmodi divinum oraculum, vel instructionem dare temptaverit. DAT. PRID. NON. NOV. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVI ET FAVSTO V̅. C̅. CONSS. VII. DE AMOTA MILITANTIBVS FORI PRAESCRIPTIONE. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Iuratur in militiae sacramenta, ut necessitates publicae procurentur, sed suggestione culminis tui conperimus quosdam ideo tantum sortiri militiam, ut alienorum praediorum idonei possint fieri conductores. Quod nisi numinis nostri fuerit auctoritate correctum, in contumeliam aulae divinae proficiet, si iisdem privilegiis muniantur qui in privatis negotiis occupantur, quibus iure militiae servientes obsequiorum praemiis gloriantur. Quare praesenti lege sancimus omnes omnino domesticos, agentes in rebus et quaecumque alia praetenditur militiae dignitas, sub moderatoribus provinciarum functionibus publicis respondere, nulla fori praescriptione valitura, si hac qui exiguntur debita publica uti temptaverint. Immo et in aliis privatis actionibus occupatos malumus respondere qui per provincias otiantur vel conductorum vocabulis defenduntur, sive domorum divinarum sive virorum potentium seu cuiuslibet condicionis sint conductores, nisi forte commeatu ad rem propriam conponendam unius anni indutiasostenderint accepisse, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime) Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua, quae provisionum titulis et commodis publicis inlustrantur noverit praesenti lege nostram clementiam statuisse, omnes conductores, omnes qui per provincias otiantur vel suis vacant conpendiis sine beneficio, ut dictum est, commeatus, suis adversariis agentibus respondere, ne sub praetextu militiae privatum seu publicum debitum deseratur, eadem forma servata in his etiam, qui mercandi et militandi divalia beneficia meruerunt. Scita sane nostrae perennitatis edictis ex more propositis ad omnium notitiam tua magnificentia faciat pervenire. DAT. XIII KAL. FEB. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII CONS. IDEM AA. CYRO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Omnes odiosae sunt fraudes et hae maxime quae legibus fiunt, quae contra commoditatem publicam exquiruntur. His itaque legum convenit auctoritatem obponi. Fori praescriptiones noxia quidam interpretatione suis adsertionibus aptare festinant, qui cinguli praerogativa iudiciarias eludere posse cognitiones existimant, nescientes veteres quoque leges specialiter eiusmodi praescriptionibus et contractus et negotia gesta et delicta subtrahere nec pati eum, qui aliquid in qualibet provincia criminose commiserit vel qui alicubi contraxerit vel qui in quodam loco negotia gesserit aliena, memorata se posse praescriptione defendere. Sed tua celsitudo per suggestionem edocuit quosdam eorum etiam, qui ad curiam vocantur quive cohortalibus deberi dicuntur officiis vel qui debitis publicis obligantur quive superexactionum vel concussionum criminibus involvuntur, in tantum audaciae processisse, ut sub specie militiae excelsae tuae quoque sedis iudicio praescribere non horrerent: cui quis dubitatnullam personam in quocumque negotio posse praescribere? Ideo divinis sensibus callida memoratorum resecantes incepta hac perpetua lege sancimus excelsae quidem tuae sedis neminem sub specie fori praescriptionis in quolibet negotio declinare posse sententias. Sed ne provincialibus quoque iudiciis posse fori praescriptionem obponere eos, qui ad curiam vocantur vel cohortalibus deberi dicuntur officiis, vel eos, qui debitis publicis obligantur, eosve qui superexactiones vel concussiones perpetrasse firmantur quive criminose quid arguuntur in provincia commisisse quive contraxisse vel alienum dicuntur gessisse negotium in ea provincia, in qua conveniuntur, hac saluberrima lege decernimus, licet talis officii videatur adparitor, quod specialiter, ut apud suos tantum iudices responderet, de nostri numinis inpetravit clementia. Quod si quis contra tam saluberrimam legem pertinaciter voluerit inpetratis sibimet vel suo corpori scitis uti caelestibus, sciat tam tua sublimitas quam moderatores provinciarum adversus eum tamquam in contumacem sententiam proferendam , Cyre p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua legem saluberrimam edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. XI KAL. OCT. CONSTANTINOPOLI VALENTINIANO A. V ET ANATOLIO V̅. C̅. CONSS. IDEM AA. CYRO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Nos quidem semper singulis atque universis ea provisionum maiestate consulimus, qua res Romana paulatim ad totius orbis terrarum processit imperium. Quibus enim adquiruntur artibus bona, iisdem scimus etiam adqui-sita servari. Quis dubitat suis commodis veteres rei publicae commoda praeferentes mundi finibus fines inposuisse Romanos? Sic nos in legibus maxime promulgandis non quid forte quibusdam separatim, sed quid universis in commune prodest, divinis sensibus ponderamus. Sed nonnumquam ea, quae saluberrime promulgantur, interpellatione quidam non recta deformare contendunt. Nuper curiis civitatibus, ipsis etiam provinciis consulentes cavimus lege perpetua non debere passim cinguli praerogativa vel inlustrissimae praefecturae vel rectorum provinciarum declinari sententias. Hanc legem etiam de nostris militibus quosdam conperimus dicere promulgatam. Ne itaque male interpretandi scita nostra quibusdam detur occasio, sciat sublimitas tua de scholaribus nostris, comitibus etiam ac tribunis nec militaribus consuetudinem observari velle nos hactenus observatam de ceteris vero militibus armatis vel de tribunis, qui nume- . ros agunt, prorsus legem nuper promulgatam non loqui certissimum est, Cyre p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua legem perpetuo valituram edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. IIII KAL. IAN. CONSTANTINOPOLI VALENT(INIANO) A. V ET ANATOLIO V̅. C̅. CONSS. IDEM AA. ARIOBINDO MAGISTRO MILITVM. Quae de fori praescriptione nuper saluberrima lege decrevimus, ipsius legis definitionibus demonstrantur. Sed suggestione tuae sublimitatis admoniti quosdam etiam de adparitionibus magisteriae potestatis excipi postulantis, ad eam quoque partem ordinandam divina moderatione pervenimus. Itaque neque pulsatis ab adversariis suis vel in amplissimae praefecturae iudicio vel in provinciis ad praescribendum sufficiat adparitorem magisteriae se dicere potestatis, et sint certi, quos obsequiis magistri militum deputatos ad alia iudicia inconsulto suo iudice trahi non liceat. Per singula officia virorum inlustrium magistrorum militum trecentos excipi lege pridem promulgata decrevimus, quos nec in provincialibus nec in praetorianae vel urbicariae praefecturae iudicio sine permissu viri inlustris magistri militum litigare conveniet; ceteros omnes, quisupra praedictum sunt numerum quasi nec militantes et apud inlustrissimas praefecturas et apud viros clarissimos rectores provinciarum de quolibet negotio pulsari et conveniri et respondere sine cinguli praescriptione decernimus. Probari autem adparitores magisteriae potestatis neque curiales neque cohortales neque censibus volumus adscriptos . Quo autem sit certum, qui trecentorum numero continentur, in sententiis vel praeceptis, quae adparitoribus magisteriae potestatis exsequenda mandantur, vel in commeatibus, si forte quis eorum ad sua reverti voluerit commeatu, virum magnificum magistrum militum subnotare censemus de numero trecentorum eum esse, cui praecepta vel sententiae mandatae sunt exsequendae vel cui ad sua per commeatum reverti concessum est. Si quis igitur conventus ex sententia tuae excelsae sedis vel urbicariae praefecturae vel moderatoris provinciae adparitorem se magisteriae potestatis dicat nec magistri militum talem subscriptionem protulerit, fori eiusmodi praescriptionem in eius persona cessare decernimus. Quod si qualem diximus magistri militum subscriptionem protulerit, si quidem ille est, cui neque a curia neque a cohortali officio de statu moveatur controversia, nec tributa vel functiones debere firmatur, statim dimittendus est utpote fori alterius litigator. Quod si ab eo proferatur saepe dicta subscriptio, qui a curia vel officio cohortali de statu patitur controversiam, vel ab eo, qui ut tributa vel functiones debens in provincia detinetur, de eius persona et ad virum magnificum magistrum militum, cuius se adparitorem dicit, et inlustrissimam praefecturam referri decernimus, ut, si intra quattuor menses non fuerit a magistro militum causa rectori provinciae delegata, tunc ex sententia tui culminis negotium vel in tuo iudicio vel apud rectorem provinciae peroretur. Quod si apud inlustrem atque magnificam tuam sedem postulatio contra talem fuerit adparitorem deposita, ab ea quoque sede ad virum magnificum magistrum militum scribi conveniet. Quo facto intra tres menses cum amplissima tua sede viro quoque magnifico magistro militum iudicante causam ordine legum determinari censemus. Sed et eo casu, quoadparitor magisteriae potestatis de statu supra dicto in provincia patitur controversiam, si sententia vel interlocutio rectoris provinciae fuerit appellatione suspensa, similiter utroque amplissimo iudice cognoscente causae iubemus merita ponderari, licet magister militum rectori provinciae causam delegaverit perorandum. In cognitionibus autem futuris iure venientes adsertiones partibus inlibatas servari censemus, Ariobinde p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua legem hanc edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. PRID. NON. MART. CONSTANTINOPOLI CYRO V̅. C̅. CONS. EODEM EXEMPLO ASPARI VIRO INLVSTRI COMITI ET MAGISTRO MILITVM ET EXCONSVLI ORDINARIO. (in. contextu). VIII. DE NAVIBVS VLTRA DVORVM MILIVM MODIORVM CAPACITATEM NON EXCVSANDIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Semina ferendi leges fragilitas humani generis subministrat, repetitio vero legum nostrae est humanitatis indicium, si quidem, cum priorum aculei adversus temeratores earum sufficerent corrigendos, admoneri tamen per legis repetitionem delinquentes volumus quam poenas exigi delictorum. Ideo calcatam legem, quae de navigiis non excusandis olim fuerat promulgata, suggestione tuae sublimitatis edocti humanis sensibus saluberrima repetere scita conpellimur ac iubemus, nullam navem ultra duorum milium modiorum capacitatem ante felicem embolam vel publi-carum specierum transvectionem aut privilegio dignitatis aut religionis intuitu aut praerogativa personae publicis utilitatibus excusari posse subtractam. Nec si caeleste contra proferatur oraculum, sive adnotatio sive sit divina pragmatica, providentissimae legis regulas obpugnare debebit. Quod etiam in omnibus causis cupimus observari, ut generaliter, si quid huiusmodi contra ius contrave utilitatem publicam in quolibet negotio proferatur, non valeat, cum haud dubie subreptionem arguat precatoris. Sed ne praesentis iuris videatur inpunita contemptio, quidquid in fraudem istius legis quolibet modo fuerit adtemptatum, id navigii quod excusatur publicatione corrigimus , Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua legem perpetuo valituram ad omnium notitiam propositis edictis perferri praecipiat. DAT. VII ID. APRIL. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII CONS. VIIII. NE CVRIALIS PRAEDIVM ALTERIVS CONDVCAT AVT FIDEIVSSOR CONDVCTORIS EXISTAT. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Non dubium est in legem committere eum, qui verba legis amplexus contra legis nititur voluntatem, nec poenas insertas legibus evitabit, qui se contra iuris sententias scaeva praerogativa verborum fraudulenter excusat . Curiales ne ad procurationem rerum alienarum accederent, cautum est providentissima sanctione, cuius infraudem conducendi eos sibimet usurpare licentiam sublimitatis tuae suggestione conperimus. Quos licet pristinae legis laqueis inretiri cernamus — conductionem namque speciem esse procurationis certissimum est —, adtamen ne sub fraudis suae velamine legis lateant contemptores neve eis fucata suae calliditatis excusatio relinquatur, hac perpetuo lege valitura sancimus conducendi quoque fundos alienos licentiam curialibus amputari, locatas res fisci viribus vindicari. Conductor itaque locatori vel contra locator conductori contra hanc legem nulla tenebitur actione. Nullum enim pactum, nullam conventionem, nullum contractum inter eos videri volumus subsecutum, qui contrahunt lege contrahere prohibente. Quod ad omnes etiam legum interpretationes tam veteres quam novellas trahi generaliter imperamus, ut legis latori quod fieri non vult tantum prohibuisse sufficiat, cetera quasi expressa ex legis liceat voluntate colligere: hoc est, ut ea quae lege fieri prohibentur, si fuerint facta, non solum inutilia, sed pro infectis etiam habeantur, licet legis lator fieri prohibuerit tantum nec specialiter dixerit inutile debere esse quod factum est. Sed et si quid fuerit subsecutum ex eo vel ob id quod interdicente factum est lege, illud quoque cassum atque inutile esse praecipimus. Sed quo omne fraudis semen per hanc legem curialibus radicitus amputetur, nec fidem suam pro conductoribus fundorum interponere concedimus curiales. Cur enim conductio prohibetur, si conductionis periculum vel sollicitudo permittitur? Secundum praedictam itaque regulam, quam ubique servari factum lege prohibente censuimus, certum est nec stipulationem eiusmodi tenere nec mandatum ullius esse momenti nec sacramentum admitti nec actionem quolibet pacto adversus eum fideiussorem conpetere locatori, Florenti p(arens) k(arissime)a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua providentissime constituta edictis propositis ad omnes provincias perferri praecipiat. DAT. VII ID. APRIL. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII CONS. ET QVI FVERIT NVNTIATVS. INTERPRETATIO. Nullus curialium in fiscali vel in privato agro conductor accedat nec pro aliquo conductore fideiussor existat. Quod si quis curialem in agro suo susceperit conductorem aut pro alio conductore fideiussorem acceperit curialem, actionem suam noverit in omnibus vacuari. Nam et ager ipse, qui a possessore curiali conductus est, fisci viribus vindicetur. Curialis vero pro supra scriptis condicionibus, etiamsi cautionem emiserit, non teneatur, X. DE POSTVLANDO ET DE PERPETVANDA ADVOCATIONE. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Providentissime suggestis lege saluberrima subvenimus. Enervasse curias vel provinciarum officia effusam in amplissimae praefecturae iudicio postulandi cupiditatem inlecebris inmunitatis accensam tui culminis suggestione conperimus. Dispositiones itaque sublimitatis tuae in hoc quoque secuti negotio perpetuo lege valitura decernimus curiales, qui post sexaginta quattuor priores advocatos contra licitum iam in amplissimo foro postulandi sibimet usurpavere licentiam, per substitutum munia suae civitatis agnoscere nulloque sacrarum constitutionum, quae de advocatis latae sunt, beneficio frui, nisi ad fisci nostri pervenerint patronatum. Cum vero advocationem fisci susceperint, omnibus aliis perfruantur, substituto curiam non fraudantes, ulterius neque curiali neque cohortali advocatorum praefecturae consortio sociando. Sed quo numerus, ut suggeritur, infinitus eorum, qui post centum quoque et quinquaginta passim matriculis continentur, quadamvaleat provisione deminui, nullum ad advocationem fori culminis tui post hos, qui iam matriculis continentur, iubemus accedere, nisi ad centum numerus advocatorum pervenerit. Hunc enim numerum utpote sufficientem litibus amplissimae praefecturae nec minui volumus nec augeri concedimus. Sed ne dura illis, qui supra numerum veniunt constitutum, longi temporis expectatio videatur, liberam eis ad alia, si voluerint, fora migrandi tribuimus facultatem nulla e minoribus iudiciis praescriptione pellendis. Superest non solum fugiendi provincias advocatis necessitatem extinguere, sed etiam amplectendi eas atque in advocationis earum officio perseverandi ministrare materiam. Quod ita credimus eventurum, si ipsis quoque advocationis praemium securitas proponatur. Sic factiones eorum non timeant, contra quos clientibus suis fideliter adfuerint, si officiis amplissimarum potestatum suas non viderint subiacere fortunas. Quamobrem nihil advocatis provinciarum vel spectabilium iudicum quis existimet iniungendum, nulla eis inspectio, nulla ingeratur peraequatio, nulla operis instructio, nulla discussio, nullum ratiocinium inponatur, nihil denique aliud eis mandetur praeter arbitrium in ea dumtaxat provincia, ubi advocationis exercetur officium: quinquaginta librarum auri poena officio feriendo, quod legis istius regulas temerare temptaverit, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua legem hanc curiis civitatibus provinciis profuturam edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiet. DAT. XIII KAI. MAI. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII CONS. IDEM AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Eloquentia non ut aliae res senio deterioratur. Nullus enim eius est finis, nisi exercitationis eius cottidianae studium denegetur. Unde advocationem certo tempore artare litigatoribus noxium, grave iudicantibus aestimantes constitutionem abrogamus, quae XX annorum curriculis silentium imperatadvocatis, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua saluberrimam legem edictis propositis ad omnium notitiam pervenire praecipiat, quo praeter advocatos virorum inlustrium praefectorum, quos ad finem advocationis specialium privilegiorum fructus, proposita etiam palma dignitatis hortatur, sciant alii, lege priore sublata, postulandi sibi licentiam datam nullo tempore praescribendam. DAT. XIII KAL. MAI. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII CONS. XI. DE TVTORIBVS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAETORI)O. Cum in omnibus rebus tum vel maxime moderamen desideratur in legibus, per quas delinquentes pro qualitate criminum convenit emendari. Nec enim utile est vel a iudicibus observandum, quod modum emendationis excedit. Sic constitutionem, quae matres pupillis vel minoribus defensionem legitimam non petentes vel relictarum rerum inventarium non facientes mori praecepit intestatas, utpote amaram ac matres inmoderata poena plectentem, antiquari decernimus. Sed ne superflua vel inhumana resecantes inpunitatem delinquentibus promittere videamur, hac saluberrima lege pupillorum quoque utilitatibus censuimus providendum. Sciant itaque qui ad successionem vocantur pupilli mortui, si defuncto eius patre tutorem ei secundum leges non petierint intra annum, omnem eis, sive ab intestato sive iure substitutionis, successionem eius, si inpubes moritur, denegandam. Idemque observari volumus, et si mater legitimaliberorum tutela suscepta ad secundas contra sacramentum praestitum adspiraverit nuptias, antequam ei tutorem alium fecerit ordinari eique quod debetur ex ratione tutelae gestae persolverit. Quod si contra huius legis auctoritatem, antequam haec adinpleverit, secundo se marito crediderit copulandam, mariti quoque eius praeteritae tutelae ratiociniis bona iure pignoris tenebuntur obnoxia, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua legem perpetuo valituram edictis propositis ab omnibus observari praecipiat. DAT. VI ID. IVL. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. INTERPRETATIO. Lex ista liberat matres a poena illa, quae fuerat in Theodosiani codicis corpore constituta, ut, si non providissent filiis tutores vel rerum inventarium non fecissent, faciendi de rebus suis testamenta vel donandi cui voluissent non haberent liberam potestatem et insuper notarentur infamia. Sed haec constitutio, ut matrem de praedicta poena liberat, ita minoribus in hac parte consuluit, ut, si mater tutelam filiorum gerendam legitime susceperit et se iurisiurandi interpositione constrinxerit, si ad alias nuptias contra promissa transierit et alium tutorem filiis deducta ratione non dederit aut quae eam constiterit debere non ante persolverit contra legis huius ordinationem veniens, non solum eius bona, si debitrix extiterit, filiis teneantur obnoxia, verum etiam secundi mariti, qui obligatae personae coniunctus est, facultas in eo quo debitum processerit loco pignoris teneatur, donec omne debitum quod ratio tutelae invenerit suppleatur. Nam etiam pupillis in ea parte lex ista praestat auxilium, ut patre defuncto filio inpubere, id est infra annum quartum decimum, hae personae, quae ei defuncto possuntlegibus et iure succedere, si non aut agendam tutelam ipsi susceperint aut petierint tutorem, qui res eius aut ipsum minorem debeat gubernare, ab eius successione habeantur extranei: illis sine dubio profutura successione, qui ad petendos tutores lege non tenentur adstricti et defuncto cognationis gradu inveniuntur esse propinqui. XII. DE REPVDIIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Consensu licita matrimonia posse con trahi, contracta non nisi misso repudio dissolvi praecipimus. Solutionem etenim matrimonii difficiliorem debere esse favor imperat liberorum. Sed in repudio mittendo culpaque divortii perquirenda durum est veterum legum moderamen excedere. Ideo constitutionibus abrogatis, quae nunc maritum, nunc mulierem matrimonio soluto praecipiunt poenis gravissimis coerceri, hac constitutione repudii culpas culparumque coercitiones ad veteres leges responsaque prudentium revocare censemus, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua quae providentissime constituta sunt edictis propositis publicari praecipiat. DAT. VI ID. IVL. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. XIII. CONTRA SENTENTIAS PRAEFECTORVM PRAETORIO INIVSTAS POST SVCESSIONEM INTRA BIENNIVM SVPPLICANDVM. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. THALASSIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O ILLYRICI. Suggestio sublimitatis tuae et nobis non probatae legis abrogandae materiam ministravit et, quae sit in examinandis litigatorum allegationibus tua celsitudo, monstravit. Quid enim litigantibus in amplissimo tuae sedis iudicio relinquitur, si post sententiam, quam nefas est appellatione suspendi, nec nostrae serenitatis inploretur auxilium? Ideo hac lege perpetuo valitura litigantibus in amplissimo praetorianae praefecturae iudicio, si contra ius se laesos adfirment, supplicandi licentiam ministramus, licet pro curia vel qualibet alia publica utilitate dicatur prolata sententia. Nec enim publice prodest singulis legum adminicula denegari , Thalassi p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua constitutione, quae adversus sententiam pro curia latam supplicare prohibuit, omni parte cassata sciat preces intra biennium tantum nostro numini contra cognitionales sedis tuae sententias offerendas, post successionemvidelicet iudicis numerandum. Huius legis ne quem latere possit utilitas, edictis propositis eam ad omnium notitiam venire praecipiat. DAT. III ID. AVG. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. INTERPRETATIO. Contra iudicem, adversus cuius potentiam non licuerit appellare, iubet haec lex, ut, cum privatus effectus fuerit, intra biennium liceat cuicumque qui iniuste obpressus est rerum dominis supplicare, ut illis iterum audientia deputetur. Quod si intra biennium post successionem illius non supplicaverint, quae contra eos fuerant iudicata serventur et perpetuam teneant firmitatem. XIIII. DE PATERNIS SIVE MATERNIS BONIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Officium est imperatoriae maiestatis his etiam, qui nondum nati sunt, providere et in parentum contractibus futuris quoque liberis fructum naturae debitum praeparare. Praeteritae constitutiones mulierem, morte mariti matrimonio dissoluto communibus liberis extantibus, donationem ante nuptias resque alias certis modis ad eam devolutas ex mariti persona isdem liberis quibusdam condicionibus servare praeceperant. Haec divus nostrae mansuetudinis avus humana mente viros quoque, morte mulieris extantibus liberis matrimonio dissoluto, circa dotem resque alias certis modis ad eum ex persona mulieris devolutas isdem condicionibus suaserat observare. Nos feliciter vinculo legis haec a viris observanda censemus. Nam generaliter, quoquocasu constitutiones ante hanc legem mulierem liberis communibus, morte mariti matrimonio dissoluto, quae de bonis mariti ad eam devoluta sunt servare sanxerunt, isdem casibus nos per huius legis auctoritatem maritum quoque quae de bonis mulieris ad eum devoluta sunt, morte mulieris matrimonio dissoluto, communibus liberis servare censemus nec interesse volumus, si alter pro marito donationem ante nuptias vel pro muliere dotem crediderit offerendam. Haec observari praecipimus, licet res ante nuptias donatae, ut adsolet fieri, in dotem a muliere redigantur; nam et si culpa mulieris repudio matrimonium fuerit dissolutum, maritus totam donationem, non partes ut in altera dote, retinebit. Dominium autem rerum, quae liberis vel huius legis vel praeteritarum constitutionum auctoritate servantur, ad liberos pertinere decernimus. Itaque defuncto eo, qui eas liberis reservabat, extantes ab omni possessore liberi vindicabunt, consumptas ab heredibus eius exigent, qui eas servare debuerat. Alienandi sane vel obligandi suo nomine eas res, quae liberis reservari praeceptae sunt, eis qui reservaturi sunt adempta licentia est. Negotia vero liberorum patri utiliter administrare concedimus. Dividendi quoque res inter eos ipsos liberos parentibus pro suo arbitrio vel eligendi quem voluerint licentiam non negamus. In his autem casibus, in quibus res ut paternas mater liberis communibus servare praecepta est (hoc est ubi morte mariti matrimonio dissoluto mulier ad alias nuptias venit) vel ubi ut maternas patrem liberis communibus servare censuimus (hoc est ubi morte mulieris matrimonio dissoluto vir ad alias nuptias venit), si hereditatem eius parentis qui prior mortuus est non adierint liberi, licebit eis, tamquam eius tantum res fuerint, eas sibimet vindicare, scilicet si vel eius qui posterior moritur hereditatem crediderint ad-videatur inventum, eundum, ne, quod favore liberorum indictum est, quibusdam casibus ad laesionem eorum Illud etiam humanis sensibus huic legi credidimus inserendum, ut eo quoque casu, quo lucratur vel mulier res, quae ad eam a marito perveniunt, vel maritus eas, quae ex bonis mulieris ad eum transeunt, (hoc est ubi primum matrimonium alterius morte dissolvitur nec superstes ad secundas nuptias venit), si res vel maritus vel uxor (hoc est qui superstes est) non consumpserit vel alienaverit, quod eis ad secundas nuptias non venientibus quasi rerum dominis concessum esse non dubium est, si hereditatem eius qui posterior moritur liberi adire noluerint, ut eis liceat res a patre profectas ut paternas, a matre ut maternas accipere. Quod autem scitis prioribus continetur, nec a filia quae in potestate est donationem ante nuptias patri nec a filio dotem adquiri, eo addito confirmamus, ut defunctis his adhuc in potestate patris, si liberis extantibus moriantur, ad liberos eorum eaedem res iure hereditatis, non ad patrem iure peculii transmittantur nec per nepotes avo videlicet adquirendae, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque ac magnifica auctoritas tua legem saluberrime promulgatam ad omnes populos edictis propositis faciat pervenire. DAT. VII ID. SEPT. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. INTERPRETATIO. Haec lex confirmat, ut, sicut mulier post mortem mariti omnia, quae ad eam de rebus mariti quolibet ordine pervenerunt, totum filiis profuturum debeat conservare, hoc etiam et patres de rebus maternis simili observatione custodiant (excepto quod eis fuerit filiorum morte quaesitum ea ratione, sicut lex Theodosiani in octavo libro declarat), si ad secunda vota venerint aut forte non venerint. Res quae filiis iussae sunt reservari, post quorum obitum si alienatae vel obligatae quoquo pacto fuerint, ubicumque eas potuerint invenire, ad suum dominium filios praecipit revocare. Nam permisit, ut mulier de sponsalicia donatione quam a marito percepit, si proprium mulier nihil habeat, dotem exinde ipsi marito possit offerre. Causas vero filiorum patres agere utiliter et cum summa strenuitate constituit et ut dividere aequaliter inter filios facultates maternas aut per se aut per quos elegerint habeant potestatem, Sane de omnibus rebus uxoris, quae ad proprietatem mariti quolibet titulo vel nomine, seu donatione seu testamento seu morte filii, pervenerunt, etiamsi ad alias nuptias non transierit, si mortuo eo hereditatem eius filii adire noluerint, omnia, quae de maternis bonis maritus quocumque ordine habuit adquisita, filii sibi, sicut reliquas maternas facultates, apud quoscumque invenerint vindicabunt. Simili ratione, si et mater marito mortuo, etiamsi ad secundas nuptias non venerit, si hereditatem eius filii adire noluerint, omnia, quae de patris facultatibus mater eorum quoquo modo, ut superius dictum est, adquisivit, filii post mortem matris cuius hereditatem repudiaverint ad integrum sibi vindicent ac defendant: quia iustitiae intuitu constat esse prospectum, ut, quia nihil de illius parentis rebus qui posterior moritur habere dinoscitur, vel ea, quae ex prioris mortui parentis bonis esse constat, ad filios debeant integra pertinere, Reliquum vero huius legis in aliis legibus habetur expositum. XV. NE CVRIALIS AD SENATORIAM DIGNITATEM VEL AD ALIQVEM HONOREM ADSPIRET. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. AD SENATVM VRBIS CONSTANTINOPOLITANAE. Splendidissimo coetui vestro, p(atres) c(onscripti), placere confidimus, si civitatum commodis consulatur. Vestrum nempe est velle civitates augeri. Vos curiis peculiariter prospicere consuestis, si quidem vobis nostro iudicio res publica solet gubernanda committi. Nam etsi otio frui vos quodam tempore patiamur, ne labore videamini fatigari continuo, non tamen ideo cura vos deserit optime regendae rei publicae. Quamobrem lege curiis profutura vobis, p(atres) c(onscripti), vel maxime gratulamur. Suggestione viri inlustris atque magnifici p(raefecti) p(raetori)o Orientis et exconsule Florenti conperimus quosdam curiales iniuriis se praesidum subtrahere cupientes ad senatoriae dignitatis praerogativam confugere. Hoc curias enervare non dubium est: curialibus quippe praeturae munus inpositum patrias etiam functiones ac suae quemque munia civitatis, patrimoniis eorum eo modo consumptis, denegare conpellit. Sed et quod motibus se iudicum reverentia subtrahunt dignitatis, publicis commoditatibus noxium esse perspicitis. Cessat enim debitorum conpulsio, si debitori deferat executor. Lege itaque perpetuovalitura decernimus nullum posthac curialem senatoriae sibimet dignitatis infulas usurpare, nulli curiali licentiam dari clarissimo se permiscendi consortio. Sed ne providentissime constituta quibusdam praeteritis semiplena reliquisse noscamur, illis etiam curialibus, qui iam senatoriam adepti sunt dignitatem, praeturae munus remitti decernimus, qui nondum praetores sunt nominati vel quos nominatos nondum amplissimi vestri coetus sententia praeturae muneri mancipavit obnoxios. DAT. PRID. ID. SEPT. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. INTERPRETATIO. Haec lex hoc praecipit, ut nullus curialis natus ad aliquos honores adspiret nec dignitatem aliquam supplicando temptet adsumere, nisi tantum officia curiae debita se noverit subiturum. IDEM AA. ZOILO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Non esset huius promulgandae necessitas sanctionis, si inproborum temeritas aut metu legum aut pudoris imperio frenaretur. Sed quoniam utrumque despexit audacia, nostrarum statim debet provideri remediis sanctionum, ne ultra serpat iniuria. Quantum igitur magnitudinis tuae suggestio patefecit, Valerianus Emisenae civitatis curialis, iuris publici legumque grassator, ob hoc sibi inlustris cingulum honoris inmerito per subreptionem adsumpsit, ut illius subnixus infulis dignitatis contumeliosum sui posset amplificare propositum. Magna enim stipatus barbarorum caterva secretarium provinciae moderatoris inrupit, priorem sibi locum ausus est vindicare, dexter adsedit ei, cui iura commisimus, cui fata provincialium duximus esse credenda, ita ut omne eius fugaret officium, vasta omnia ac sola relinqueret. Qui non magis opibus dives quam sceleribus plenus, aliis quoque curialibus domi suae susceptis, ut publica ratio fraudaretur, servile praesidium exactoribus contra publicam obposuit disciplinam, quo magnum dispendium nostrae serenitatis aerarium per eius pateretur vesaniam. In quem oportuerat acerbioribus legum aculeis vindicari, nisi nos mansuetudo, quae adsolet, temperaret et ad suam consuetudinem lenitatemque redigeret. Quapropter eum et cingulo et dignitate simul inlustri privari hac generali sanctione decernimus et curiae redditum per se aut substitutam personam, si ita v(iro) c(larissimo) mode-ratori et curialibus visum fuerit, suarum periculo facultatum omnibus curiae fungi muneribus, iudiciariis ad similitudinem ceterorum sententiis pariturum. Verum quia principale remedium generale esse oportet, ceteros quoque civitatum omnium curiales ab inlustri dignitate cum cingulo seu citra cingulum volumus in posterum prohiberi nec sibi infulas huius honoris adpetere. Quod si temere post hanc nostri numinis sanctionem huiusmodi honorem subreptione quadam impetrare potuerint, sciant infructuosum sibi hoc fore nec ullum inter eos atque alios curiales, qui talem non meruerint dignitatem, esse discrimen; illos autem, qui vacantem iam vel honorariam dignitatem adepti sunt, per substitutas personas omnium suarum periculo fortunarum muneribus curiae absque ullo patrocinio respondere, Zoile p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur auctoritas tua hanc nostri numinis legem publicis commoditatibus profuturam edictis sollemniter ubique propositis ad omnium notitiam faciat pervenire. DAT. XIII KAI. AVG. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVIII CONS. XVI. DE TESTAMENTIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Ita prodest gentes barbaras nostri numinis imperio mancipari, ita nostrae victoriae videbuntur oboedientibus fructuosae, si pacis commoda legum regulis conponantur. Ideo divinis sensibus die noctuque res humani generis pertractantes gratum duximus deficientium quoque voluntatibus subvenire, ut pro suo quisque testetur arbitrio, ut in potestate sua suam habeat voluntatem, ut invitus nemo nec taceat nec loquatur. Illud quippe est proprie testamentum, quod testantis meram continet voluntatem. Natura talis est hominum, ut quosdam diligant, alios timeant, quibusdam sint officiosae gratiae debitores, alios suspicentur, quorundam fidem intellegant eligendam, aliis nihil credendum existiment nec tamen audeant de singulis quae sentiunt confiteri. Ideo veteres testamenta scripta testibus offerebant oblatarumque eis tabularum perhiberi testimonium postulabant. Sed dum iuris antiqui cautelam paulatim mutat posteritatis inperita praesumptio et testes exigunt omnimodo quae testamento continentur agnoscere, eo res processit, ut,dum sua quisque nonnumquam iudicia publicare formidat, dum testibus testamenti sua non audet secreta committere, ne suis facultatibus inhiantes offendat, intestatus mori quam suae mentis arcana periculose patiatur exprimere. Hac itaque consultissima lege sancimus licere per scripturam conficientibus testamentum, si nullum scire volunt quae in eo scripta sunt, signatam vel ligatam vel tantum clausam involutamve proferre scripturam vel ipsius testatoris vel cuiuslibet alterius manu rogatis testibus septem numero c(ivibus) R(omanis) puberibus omnibus conscriptam eamque simul offerre signandam et subscribendam, dum tamen testibus praesentibus testator suum esse testamentum dixerit quod offertur eique ipse coram testibus sua manu in reliqua parte testamenti subscripserit: quo facto et testibus uno eodemque die ac tempore subscribentibus et signantibus valere testamentum nec ideo infirmari, quod testes nesciant quae in eo scripta sunt testamento. Quod si litteras testator ignoret vel subscribere nequeat, octavo subscriptore pro eo adhibito eadem servari decernimus. In omnibus autem testamentis, quae vel absentibus vel praesentibus testibus dictantur, superfluum est uno eodemque tempore exigere testatorem et testes adhibere et dictare suum arbitrium et finire testamentum. Sed licet alio tempore dictatum scriptumve proferatur testamentum, sufficiet uno eodemque die nullo actu interveniente testes omnes, videlicet simul nec diversis temporibus, subscribere signareve testamentum. Finem autem testamenti subscriptiones et signacula testium esse decernimus. Non subscriptum namque a testibus atque signatum testamentumpro inperfecto haberi convenit. Ex inperfecto autem testamento voluntatem tenere defuncti, nisi inter solos liberos habeatur, non volumus. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, testamenta non alias valere sancimus, nisi septem testes, ut supra dictum est, simul uno eodemque tempore collecti testatoris voluntatem ut testamentum sine scriptura facientis audierint , non ut suum, ut adsolet fieri, narrantis arbitrium, hoc est ut manifeste testari se sub isdem testibus sine scriptura eo ipso tempore dicat, non futurum suae voluntatis promittat arbitrium. Si quis autem testamento iure perfecto postea ad aliud pervenerit testamentum, non alias quod ante factum est infirmari decernimus, quam id quod secundum facere testator instituit iure fuerit consummatum, nisi forte, in priore testamento scriptis his, qui ab intestato ad testatoris hereditatem successionemve venire non poterant, in secunda voluntate testator eos scribere instituit, qui ab intestato ad eius hereditatem vocantur. Eo enim casu, licet inperfecta videatur scriptura posterior, infirmato priore testamento secundam eius voluntatem non quasi testamentum, sed quasi voluntatem intestati valere censemus: in qua voluntate quinque testium iuratorum depositiones sufficient. Quo non facto valebit primum testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. Illud etiam huic legi perspicimusinserendum, ut, quoniam Graece iam testari concessum est, legata quoque ac directas libertates, tutores etiam Graecis verbis liceat in testamentis relinquere, ut ita vel legata relicta vel libertates directae tutoresve dati videantur, ac si legitimis verbis ea testator dari fieri observarique iussisset, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua consultissimam legem edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. PRID. ID. SEPT. CONSTANTINOPOLI D. N. THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO VC. CONSS. INTERPRETATIO. Haec lex multa confirmat, quae de testamentis in Theodosiani corporis auctoritate conscripta sunt, sed hoc amplius continet, ut, si aliquis iure praetorio condiderit testamentum, id est quod septem testium subscriptionibus confirmatur, auctor testamenti, si litteras scit, octavus ipse subscribat, sin autem aut subscribere non potest aut litteras nescit, tunc octavum pro se adhibeat subscriptorem. Nam etsi subscriptores nesciant, quid in testamenti pagina continetur, testamentum ex hac re non habetur infirmum. Testamento vero nihil detrahitur, si per plures dies dicatur fuisse dictatum, dummodo uno die sub praesentia testatoris simul omnes rogati a testatore subscribant ac suis sigillis subscriptum muniant testamentum. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, qui suam publicare maluerit voluntatem, convocatis simul una hora septem testibus, primum pro qua re eos venire rogaverit evidenter explanet, ut, quia testamentum non fecit, illi apud gesta defuncti publicent et allegent volun-tatem. Si quis autem facto legitimo testamento aliud postea facere voluerit testamentum, non aliter quod prius factum est reddatur infirmum, nisi sequens testamentum omni fuerit firmitate conscriptum et legitimo testium numero roboratum. Nam si inperfecta fuerit forsitan deficientis secunda voluntas, tunc valeat, si in primo testamento quod fecerat extraneos scripsit heredes et postea in secunda voluntate illos instituit vel ad successionem vocavit, qui, etiamsi non testatus fuisset, poterant in hereditate defuncti ab intestato succedere: quae tamen posterior voluntas defuncti, licet non sit perfecta, sic in omnibus quae scripta sunt valeat, ut quinque testes iurisiurandi religione confirment testatorem ad hoc eos convocasse, ut remoto priore testamento secundam in propinquis suis, quam perficere non valuit, conderet voluntatem: quae in omnibus vel circa omnes firma permaneat. XVII. DE CONPETITIONIBVS. IMPP. THEODOSIVS ET VALENTINIANVS AA. FLORENTIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Suggestionem viri inlustris comitis sacrarum largitionum Marcellini, vicem agentis viri inlustris c(omitis) r(erum) p(rivatarum), admodum conprobamus, quae et pio nostro proposito convenit et in commune omnium subiectorum commoditatibus consulit. Felicissimis namque imperii nostri temporibus haec nobis praecipua cura est, quemadmodum liberalitatibus nostris sine cuiusquam pernicie omnes possint divitiis abundare. Imperatoriae quippe provisionis munus esse censemus, ut omnes nostris dispositionibus gaudeant, nemo suis inique nudatus facultatibus defleat. Quare hac perpetuo lege valitura sancimus, utnemini liceat bona defunctorum caduca vel quamlibet rem aliam ad fiscum nostrum pertinentem vel eam quae eam parit actionem ullo modo a nostra serenitate conpetere, nisi annus ex die mortis defuncti excesserit vel ex quo fiscus locum habuit vel habere potuerit, et si sacrum oraculum mansuetudinis nostrae secundum hanc legem ab aliquo fuerit impetratum, nullo modo conpetenti iudicio intimari, nisi prius officio productum in iudicio liberae condicionis delatorem tradiderit vel in hac alma urbe, si res ad fiscum pertinentes hic inventae fuerunt conpetitae, quorum interest periculo sub carceralibus vinculis observandum vel moderatori provinciae sub artissima custodia transmittendum. Servos namque nec ab initio, quasi nec personam habentes, in iudicium admitti iubemus et, si hoc ausi fuerint, continuo eos flammis tradi vel bestiis. Neque vero praedicti temporis praescriptionem neque delatoris concessione vel speciali adnotationis beneficio aut sacra pragmatica iussione posse convelli et, si forte quisquam, quod non credimus, huiusmodi quid per subreptionem elicuerit, id a nullo iudice admittendum esse decernimus; quod si admiserit, non modo poenae sacrilegii eum esse obnoxium, sed etiam damna ei, qui eius iniquitate laesus fuerit, resarcire. Illud etiam pro communi omnium commoditate censuimus sanciendum, ut, si ab aliquo quicquam petitum fuerit et semel cuius interest officii instructio praecesserit, nullus id possit a nostra deinceps clementia postulare neque de eadem causa denuo fieri liceat instructionem: officio quod id permiserit decem librarum auri poena pro tali obreptione feriendo, Florenti p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua saluberrimam legem edictis propositis ad omnium notitiam faciat pervenire, ut sciant provinciales nostri pro eorum quiete serenitatem nostram iugi sollicitudine vigilare. DAT. XIII KAL. NOV. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. IDEM AA. ZOILO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Pro magnitudine beneficiorum, quibus singulari circa nos benevolentia superna maiestas Romanum amplificavit imperium, sinceri nostri propositi, quo solo divinitas colitur, munere vicissitudo reddenda est. Quantum quippe sit inlaesum hominum genus et ab omni iniquitate defendere, nostrum est potissimum intellegere, qui ad hoc nos electos esse cognoscimus. Igitur omne semen alienas adpetendi fortunas stirpitus eruere cupientes nulli deinceps volumus petitionis rerum esse licentiam, etsi intestatus quisquam quaeve ac nullis e numero propinquorum extantibus vel uxore vel marito fati munus inpleverit et cuiuscum-que sit condicionis aut sectae, seu quolibet titulo res caduca fuerit vel fiscalis vel in causam caduci ceciderit. Quod idem in tantum de cetero volumus observari, ut, etiam siqua petitio iam oblata responsum meruit, cuius tamen etiam nunc pendet eventus nec ullum finem vel ex transactione vel iudiciaria auctoritate sortita est, infirmetur omnisque controversia, omnis actio, quae ex huiusmodi responso orta sit, seu in iudicium sit deducta seu minime, penitus extinguatur. Nam si vel definitiva sententia iudicis vel decisionibus interpositis in anteactum tempus quaecumque petitio terminata sit, hanc deinceps retractari non patimur. Nemo igitur audeat ad petitionem rerum defuncti defunctaeve, cuius- cumque fortunae vel sectae sit, etsi fisco nostro locus pateat, adspirare, cum ne illis quidem, quorum actu atque officio petitionum procedebat effectus, inpune liceat nostris sanctionibus adversari. Sed vir inlustris quidem cuiuscumque temporis quaestor, si oblatae petitioni subscripserit vel etiam responsum dederit, virque inlustris c(omes) r(erum) p(rivata)rum si vel instrui permiserit vel petitionem, si qua insinuetur, admiserit, indignationem nostri numinis sustinebunt ceterisque fient vindictae temeritatis exemplum. Memoriales vero, qui excipienda eiusmodi rescripta vel inplenda curaverint, et palatinos, qui instruxerint vel gesta admissae petitionis ediderint, bonorum proscriptione puniri decernimus. Plane si quem vel si quam intestato ac nullis propinquis extantibus vel uxore maritove diem obisse contigerit, sive eius sectae mortuus vel mortua fuerit, ut eius bona ex divalibus sanctionibus fisci viribus vindicanda sint, seu caduca sit res vel alio titulo fiscalis vel in causam caduci ceciderit, cuius rei cognitionem iudicio viri inlustris p(raefecti) p(raetori)o specialiter delegamus, huius bona ex parte quidem tertia praetorianae praefecturae arcae, ex altera vero tertia sacris largitionibus, ex residua portione, eadem praefectura distribuente, privato vindicabuntur aerario. Pari forma res etiam civiles et ad ius publicum pertinentes ab omni petitione muniendas esse censemus, scilicet nec pragmatica iussione nec sacra adnotatione vel quolibet oraculo divino vel mandatis, si cui contra hanc sanctionem nostram fuerit impetratum, quicquam roboris habere valituris. Si quis autem vel aliquid contra huius sacratissimae constitutionis tenorem nobis crediderit suggerendum vel pro eo, qui dissimulatae huius legis poenae se obnoxium fecerit, intervenire temptaverit, inplacabilem tam supernae maiestatis quam nostri numinis incurret offensam: scituris omnibus et suppliciis, quae contra delatores promulgatis iam constitutionibus ordinata sunt, nihil per hanc legem esse penitus inminutum, Zoile p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua edictis per omnes urbes imperio nostro subiectas sollemni more propositis neminem prorsus, quae salubriter pro humano genere sanximus, latere concedat. DAT. X KAL. MAI. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVIII CONS. XVIII. DE LENONIBVS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. CYRO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Fidem de exemplis praesentibus mereantur historiae et omni dehinc ambiguitate liberetur antiquitas, quae nobis summos viros praetulisse rem publicam facultatibus indicavit, cum virum inlustrem Florentium praetorianae praefecturae administratione subfultum cernamus non iam cum maiorum laudibus, sed cum suis magnis in rem publicam meritis praeclari animi aemula virtute certantem existimationem rei publicae non solum consilio suo ac providentia, sed etiam devotione ac munificentia pudendae turpitudinis labe atque ignominia liberasse. Nam cum lenonum calliditate damnabili circumventam veterum videret incuriam, ut sub cuiusdam lustralis praestationis obtentu corrumpendi pudoris liceret exercere commercium, nec iniuriam sui ipsam quodammodo ignaram cohibere rem publicam, pio circa omnium verecundiam proposito mansuetudini nostrae amore pudicitiae castitatisque suggessit ad iniuriam nostrorum temporum pertinere, si aut lenones in hac liceret urbe versari aut eorum turpissimo quaestu aerarium videretur augeri. Ac licet nos illud adverteret execrari etiam cessante vicaria oblatione vectigal, tamen, ne ullum ad aerarium incommodum perveniret, propriam possessionem obtulit, ex cuius reditibus possit accedere, quod praedictum pessimum genus consueverat pensitare. Unde providentiam et munificentiam eius libenter amplexi hac mansura in aevum lege sancimus, ut, si quis posthac mancipia tam aliena quam propria aut ingenua corpora qualibet taxatione conducta prostituere sacrilega temeritate temptaverit, in libertatem prius miserrimis mancipiis vindicatis vel ingenuis personis conductione inpia liberatis gravissime verberatus huius urbis finibus, in qua vetitum nefas crediderit exercendum, ad exemplum omnium emendationemque pellatur, Cyre p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur auctoritas tua ea, quae tuendae honestatis decrevimus gratia, veneratione debita iubeat custodiri, officio amplitudinis tuae viginti librarum auri poenam, si praecepta nostra neglexerit, luituro. DAT. VIII ID. DEC. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVII ET FESTO V̅C̅. CONSS. XVIIII. DE RESCINDENDIS VENDITIONIBVS FVNDORVM REI DOMINICAE. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. EVDOXIO C(OMITI) R(ERVM) P(RIVATARVM). Amorem circa rem publicam sublimitatis tuae suggestio nuper oblata testatur, quippe si observatione diligenti fuerit, custodita, reditus nostros inhibet a deminutione perpetua. Occupationibus etenim nostris, quibus pro mundi commoditatibus occupamur, abuti quorundam noxia cupiditas non desinit, qui paulatim canonem possessionum ad divinam nostri numinis domum pertinentium conparantes sub specie contractus furtiva subreptione patrimonium nostrum exhauriunt. Hac itaque perpetuo valitura lege sancimus nullum dempto canone ad conparationem dominicae possessionis accedere. Quod si quis post hanc legem ad interdictum contractum accesserit, eum volumus pretia perdere fundos reddere fructus redhibere perpetuo nec expensarum vel melioratae rei fructuum exactioni conpensationem obponere nec temporis sibimet contra nostra commoda praescriptione blandiri. Palatinum etiam officium, si quoquo modo contractus eiusmodi fuerit celebratus vel si talem petitionem instruxerit, quinquaginta pondo auri poenae nomine inferre privato nostrae maiestatis serario, nulla liberalitate nostrae clementiae, nulla sanctione contra tanta privatae rei commoda valitura, licet adnotatio vel divina pragmatica sit, quae contra vetitum canonem vendi concedit vel poenam palatino remittit officio , Eudoxi f(rater) a(mantissime). Inlustris itaque auctoritas tua legem hanc edictis propositis ad omnium notitiam deferri praecipiat. DAT. XII KAL. IVN. CONSTANTINOPOLI ANATOLIO V̅C̅. CONS. XX. DE ADLVVIONIBVS ET PALVDIBVS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. CYRO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O ET CONSVLI DESIGNATO. Suggestionibus tui culminis semper magnum aliquid rei publicae conferendi materia ministratur, semper nobis aliquid porrigitur emendandum. Quanta itaque magnitudinis tuae provincialium cura est, per eas quoque non dubie declaratur. Adluvionum, quae contingere solent in praediis quae ripis quorundam fluminum terminantur, ea natura est, ut semper incerta possessio, incertum sit eius dominium quod possessori per adluvionem adcrescit. Nam quod hodie possidemus nonnumquam altero die vicini fundi dominio in alteram fluminis ripam translatum adquiritur nec tamen apud quem adcrescit semper remanet adquisitum, sed plerumque redit ad priorem dominum cum augmento, saepe nec ad posteriorem manet nec ad priorem redit, sed in harenam fluminis inundatione dissolvitur. Ideo suggestionem tui culminis admittentes non Aegyptiis solis nec de Nili tantum adluvionibus loquimur, sed quod salubre est orbi terrarum atque omnibus provinciis promulgamus. Et ea, quae per adluvionem possessoribus adquiruntur, neque ab aerario vendi neque a quolibet peti nec separatim censeri vel functionesexigi hac perpetuo lege valitura sancimus, ne vel adluvionum ignorare vitia vel rem noxiam possessoribus videamur indicere. Similiter nec ea quidem, quae paludibus antea vel pascuis videbantur adscripta, si sumptibus ac laboribus possessorum nunc ad frugum fertilitatem translata sunt, vel vendi vel peti vel quasi fertilia separatim censeri vel functiones exigi concedimus, ne doleant diligentes operam suam agri dedisse culturae nec diligentiam suam sibi damnosam intellegant. Huius legis temeratores quinquaginta librarum auri condemnatione coerceri decernimus. Inter quos habendum est officium quoque tuae sedis excelsae, si aliquid eiusmodi suggesserit disponendum vel si preces instruxerit petitoris, Cyre p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua, suggestione tui culminis hac dispositione non admissa tantum, sed etiam conlaudata, legem hanc edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. DAT. XI KAL. OCT. CONSTANTINOPOLI D. N. VALENTINIANO A. V ET ANATOLIO V̅C̅. CONSS. INTERPRETATIO. Hac lege sancitum est, ut, si fluvius alveum suum paulatim in aliam partem contulerit, terram illi adquirat cuius finibus spatium terrae dinoscitur contulisse. Quam rem beneficio aquae possessoribus adquisitam nullus velut fiscalem audeat vindicare, cui reitributum nullus adiciat. Si quis etiam paludes suo studio derivaverit et ad usum fertilitatis adduxerit, similiter hoc is qui excoluit sine censu perpetuo iure possideat neque quisquam hoc audeat a nostra munificentia postulare. XXI. DE SCHOLARIBVS ET COMITIBVS SCHOLARVM ET DE DOMESTICIS EORVM. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. FLEGETIO MAGISTRO OFFICIORVM. Scholarium nostrorum devotio probata nostris parentibus circa nostrae maxime serenitatis affectionem enituit. Inde quidquid ad fovenda servandave eorum privilegia postulatur statim credimus admittendum: ideoque suggestionem tui culminis adprobantes v(iris) s(pectabilibus) comitibus scholarum verberandi regradandive senatores ac ducenarios licentiam denegamus. Ea namque, quae tali conmotione digna sunt, ad tuae sublimitatis volumus referri notitiam. Domesticos etiam eorum a gradibus lege praeterita designatis fieri, non senatores vel ducenarios centenariosve decernimus. Quae super his observandis, poena circa temeratores statutorum promissa, tua statuit celsitudo, ut quinque librarum auri qui de gradibus supra dictis ad indebitum domesticatus accedit officium, decem librarum auri scrinium barbarorum, si tale quidvel adtemptari passum fuerit vel adtemptatum contra legem non suggesserit, quinque etiam librarum auri v(ir) s(pectabilis) com(es) scholarum, si quid adversum hanc legem vel commiserit vel committi concesserit, percellatur, firma per istius quoque legis auctoritatem esse praecipimus, eum, qui contra vetitum ad domesticatum quoquo modo temptaverit adspirare, post quinque librarum auri inlationem militia quoque pelli non inmerito decernentes. Illud etiam observari non sine ratione conveniet, ne quis, cui domestici officium per militiae gradum vel quinquennii tempus interdici censuimus, familiaritate comitis simulata rem prohibitam alio nomine valeat usurpare, Flegeti f(rater) a(mantissime). Inlustris itaque auctoritas tua legem hanc perpetuo valituram ad devotissimorum scholarium notitiam perferri praecipiat. DAT. XV KAL. MAI. CONSTANTINOPOLI CYRO V̅. C̅. CONS. XXII. DE BONIS DECVRIONVM ET DE NATVRALIBVS FILIIS EORVM IN CVRIAM MITTENDIS HEREDIBVSQVE SCRIBENDIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. APOLLONIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Nulla professione virtutum nullaque re alia potius homines deo quam prona liberalitate iunguntur Nam cum beneficiorum fontibus genus amplificetur humanum, divinam benevolen-tiam nobis credimus obligari, unde spes tota vicissitudinis expectatur. Quod si quis bene de se meritum laedat, ex amore omnium, quem liberalitas meruit, communi necesse est odio condemnetur ingratus. Huius iniquissimae rei acerbitate conmotam celsitudinem tuam a nobis remedium postulasse praesens suggestio declarat. Multi enim saepe nullam trahentes sorte maiorum decurionatus originem sua sponte liberalique sententia pietatis quoddam insigne duxerunt magnificis patriam muneribus beneficiisque donare; alii, cum extruendi publici operis nulla eis necessitas immineret, diversis eam aedificiorum ornatibus extulerunt. Id augendae patriae desiderium maximis laudibus ac praeconiis efferendum alios curialibus oneribus, alios discussionum laqueis inplicavit. Et, quod ultra omnem indignationem est, rationem liberalitatis suae dare cogitur qui luxuriae non dedisset. Quod nisi provida dispositione curetur, quotusquisque erit tam sui suaeque utilitatis ignarus, qui vel in operibus construendis largitatem exercere velit, cui discussor inmineat, vel in conferendo aliquo munere gloriari, cum id quod munus fuerat incipit esse iam debitum? qui denique sic patriam suam diligat, ut, cum frui liceat opibus otiosis, iactura patrimonii sui sollicitam redimat egestatem? Quapropter ipsis civitatibus potissimum consulentes, quibus suorum civium benevolentiam nolumus interclusam, huius aeternae legis saluberrima latione decernimus, ut, si quis sua sponte nullique eiusmodi oneri subditus in qualibet civitate per se alteriusve personam quodcumque munus ediderit vel honorem gesserit, nullum ex voluntaria largitate vel praeiudicium sui status incurrat vel discussionis ratiociniis obligetur. Hoc enim pacto, cum ex voluntate praebeatur quod, si necessitas inmineat, evitetur, nec gratos suae circa patriam benevolentiae paenitebit nec excusatio relinquetur ingratis. Illi etiam parti solita nobis circa res humanas providentia suggerente consulendum esse credidimus: quantum favoris splendorisque legitimae proli ex legum suffragatione praestatur, tantum naturali ac degenerisuboli derogatur. Nam cum de successionibus paternarum facultatum quaedam severiora, quaedam humaniora circa eos iura prolata sint, nulla lex eis adeo pepercit, ut eiusmodi sorte conceptos saltem in aliorum loco poneret, quos naturae coniunctione proximos invenisset. Sed nos, a quibus solet in hominum genus semper aliquid procedere quo iuventur, una eademque saluberrima sanctione et horum condicioni et curiarum commoditati subveniendum esse perspeximus, ut, cum et naturalium liberorum vilitas splendidiorem fortunam et decurionum nobilitas multitudinem desideret auctiorem, utriusque generis utilitatibus in commune perpensis ab altero commodetur quod alteri deficit lexque undique temperatissima conlocetur, quae et naturae vitium dignitatis inpertitione soletur et ordinum dignitatem a corporum exiguitate defendat. Hac igitur perpetuo duratura promulgatione decernimus, ut, si cui et legitimorum et naturalium liberorum progenies subpetat, veterum inlibata constitutionum auctoritate servata iustae ac legitimae subolis iura nulla inminutione decrescant. Si qui vero parentibus amissis naturalem dumtaxat fecunditatem, non etiam legitimam sortiatur, seu liber ipse seu curiae sit nexibus obligatus, et tradendi filio, vel omnes vel quos quemve maluerit, eius civitatis curiae unde ipse oritur et in solidum heredes scribendi liberam ei concedimus facultatem. Parentibus vero superstitibus si naturalis pater vitae munus inpleverit, quartam partem bonorum contemplatione gradus legitimi patri matrive, avo vel aviae salvam intactamque servamus, ut, si quis eorum vel praeteritus vel parum quam ei debebatur ex legibus fuerit consecutus, movere de inofficioso querelam pro iuris ordine concedatur. Quos ex hac nostra dispositione nec laedi credimus nec offendi. Nec enim aliquid ex eorum iure decoquitur, cum nequeant, in quoscumque heredes sorte transmissaquicquam amplius ex filiorum suorum nepotumve facultatibus praeter memoratam defendere quantitatem. Nisi forte moleste ferendum sit natura sibi cohaerentes, licet iure seiuncti sint, alienissimis anteferri rerumque esse participes, quos consortes sanguinis confitentur. Quod si cui non ex urbe, sed vico vel possessione qualibet oriundo naturales liberi contigerunt eosque velit sub definitione praedicta et curiae splendore cohonestare et hereditatis opibus adiuvare, eius ciuitatis adscribendi sunt ordini, sub qua vicus ille vel possessio censeatur. Quod si alterutram regnantium civitatem patriam sortiatur, sit ei liberum susceptam ex inaequali coniugio subolem cuiuscumque civitatis decurionibus inmiscere, dummodo civitas quae eligitur totius provinciae teneat principatum. Indignum est enim, ut, qui sacratissimae urbis ubere gloriatur, naturales suos non inlustris ordine civitatis inluminet. Haec sive cum postrema definiat sive cum donationem cuiuslibet quantitatis habita ratione parentum in liberos naturales pater conferat, quod de subeunda sorte curiali seu testamento seu actorum fide constituat, ita ratum esse stabiliterque volumus observari, ut, sive abstinendo hereditatibus sive abdicando donationes naturales liberi curialem voluerint evitare fortunam posteaque paternarum opum vel in solidum vel ex parte reperti fuerint possessores, licet eas alienaverint, omnimodo ad condicionem, in qua pater eos amplificatis opibus esse voluit, etiam inviti cogantur accedere, Apolloni p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua quae sanximus edictis pro-positis ad universorum nostro imperio subiectorum notitiam commeare perficiat. DAT. XVII KAL. IAN. CONSTANTINOPOLI EVDOXIO ET DIOSCORO CONSS. INTERPRETATIO. Si quis habuerit legitimos filios et naturales habuerit, id lex ista constituit, ut id observetur quod est in Theodosiani corpore constitutum, hoc est ut extantibus legitimis filiis octavam hereditatis naturalibus vel eorum matribus pater, si voluerit, derelinquat. Si vero legitimos filios non habuerit et naturales habuerit et eos heredes fortasse facere voluerit, non aliter poterit, nisi ut primitus eos corpori curiae sub gestorum testificatione coniungat, et sic, si voluerit, integras ad eos sive donatione sive testamento heredes scribendo transferre poterit facultates: quarta vero patri vel matri, avo aviae, quibus de inofficioso testamento actio subpetit, specialiter reservata. Hoc, seu curialis seu liber a curia, naturalibus filiis ita conferre legis istius ordinatione permittitur, ita ut in ea civitate, in qua vel in cuius territorio habitat, naturales filios constituat curiales. Quod si, ut adsolet, in duabus provinciis ei possessio vel habitatio fuerit et voluerit eos in civitate sua facere curiales, hoc lex ista permittit, ut in qua provincia elegerit, dummodo in metropolitana civitate, instituendi naturales filios curiales pater habeat potestatem. IDEM AA. APOLLONIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Nulla paene res adeo pro utilitate humani generis invenitur, quae non callidis hominum consiliis ad fraudem malitiamque convertitur. Nonnulli enim curiales, quorum corpori semper volumus esse consultum, parum habent sua commoda nostris beneficiis adiuvari, nisi eis ad aliorum abutantur incommodum. Sed nos, quibus ingenitum est prodesse cunctis obesse nemini, sicut eorum utilitatibus providendum esse censemus, ita fraudibus etiam ducimus obsistendum. Hic enim est expeditissime sanctionis effectus, qui dum aliis prospicit aliorum iura non minuit. Meminimus quippe nuper emissa lege divali portionem quartam de facultatibus curialium fati munus inplentium, ex qualibet novissima voluntate vel ab intestato etiam ad quemcumque, praeterquam si ad filios deferantur, curiarum deputasse corporibus. Sed multi tamquam corrumpendi totius patrimonii occasione captata uniuscuiusque rei sibi particulam vindicando adeo totas dilacerant facultates, ut, dum participibus relictarum opum nocere cupiant, sua quoque iura praecipitent. Quorum nimiam licentiam provida dispositione frenantes ipsis quidem curialibus occupandi sua auctoritate res mortui copiam denegamus, optionem vero damus heredi, ad quem ab intestato vel ex postrema voluntate directis vel fideicommissariis verbis decurrit hereditas, utrum aestimationem quartae partis curiae velit offerre an omne patrimonium quod relictum est in partes quattuor pro sua voluntate dividere, ut rebus totis in sortitum casumque deductis vel curiae quadrantis vel heredi ac fideicommissario per universitatem dodrantis electio ex sortis condicione contingat. Ita scilicet et praefati successores et curia promiscui rerum dominii liberabuntur incommodo. Naturale quippe vitium est neglegi, quod communiter possidetur, utque se nihil habere, qui non totum habeat, arbitretur. Denique suam quoque partem corrumpi patitur, dum invidet alienae. Sed ubi quarta pars bonorum mortui curiae debet of-ferri, inmobiles quidem res, quae nec latere facile possunt nec quicquam si divulgentur officiunt, sub adspectu etiam curialium aestimari dividive concedimus: mobiles autem res vel se moventes vel instrumenta vel si quid etiam in huiusmodi iure consistat in medium proferri divulgarique non patimur, sed iuratis successoribus, cum apud se diligenter aestimaverint quae quantique sint pretii facultates, credi oportere decernimus. Quid enim tam durum tamque inhumanum est, quam publicatione pompaque rerum familiarium et paupertatis detegi vilitatem et invidiae patere divitias? In exigendis vero debitis, si pretium, quod pro quarta parte actionum curiae conpetit, successores praestare noluerint, cautionibus iurata fide prolatis in medium unusquisque a debitoribus convenientem sibi exigat actionem eque diverso aes alienum, si cui defunctus fuerat obligatus, tam idem successores quam curia pro sua sorte restituere conpellentur. Quod si saepe dicti successores sacramentum sibi crediderint excusandum, tum vero ad similitudinem rerum inmobilium diligentior curialibus omnium rerum indago praebebitur, scilicet ut, universis mortui facultatibus in aperto propositis vel aestimatio rerum vel divisio, prout successores elegerint, sub praesentia curialium celebretur. In omnibus autem casibus, ubi quarta pars curiae conpetit, transactiones interpositas firmas inlibatasque manere decernimus. Ad filiorum vero numerum, ad quos integras opes venire censuimus, filium nepotem pronepotem patrem avum et proavum ad virilis sexus originem pertinentes, etsi alieni sint curia, iubemus adiungi, ut has quoque personas ex ultima voluntate vel ab intestato delapsae facultates nullius partis inminutione ditescant. Filiam quin etiam neptem proneptemve principali eiusdem civitatis, unde pater avus vel proavus oritur, nuptam rerum vel ab intestato vel ex dispositione voluntatis ultimae quaesitarum integrum nullaque parte minutum do-minium habere sancimus. Quod si post parentum obitum inveniantur innuptae vel viduae, in inpuberibus quidem post transactam pubertatem, in aliis vero, quae pubertatem excesserint, vel etiam in viduis post mortem parentis triennium dumtaxat volumus expectari, ut interim quarta portio suspensa vel apud eam, si in matrimonio curialis eiusdem civitatis fuerit conlocata, perpetuo iure permaneat vel, si intra id temporis alienum eadem curia sortiatur maritum penitusve nupta non fuerit, memorata pars curiae cum triennii tam urbanorum quam rusticorum praediorum dumtaxat fructibus addicatur: ita tamen, ut et optionis condicio in offerendis rebus quartae partis seu eius pretio et sacramenti tam de quantitate quam de aestimatione rerum mobilium deque actionibus inferendis excipiendisve, sicut in extraneis personis dictum est, ratio conservetur, ceteris videlicet, quae super hac re prolata constitutio continet, firmiter duraturis. Sed et si mater mortui vel avia tempore, quo filius neposve moritur, in coniugio curialis inventa fuerit, ne ipsas quidem patimur quartae portionis subire iacturam. Extraneum quin etiam heredem, propinquitatis quidem iure discretum, curiae tamen eiusdem civitatis obnoxium, supradictae portionis dispendio liberamus. Femineo vero sexui non hac tantum provisione, sed illa insuper iuris adiectione consulimus: praecipimus namque, ut ad similitudinem naturalium filiorum, quos decurionatus sorti paterna sententia dedicavit, filia quoque naturalis in matrimonium curialis adscita, si tamen nulla patri eius subpetat legitima suboles idque paternae visum fuerit voluntati, et omnes res patrias do-nationis titulo consequatur et heres scribatur ex integro: ita tamen, ut et parentum, quibus quarta pars patrimonii relinquenda est, et locorum, unde gener eligitur principalis, ad formam nuper emissae constitutionis ratio conservetur. Quid enim interest utrum per filios an per generos civitatum commoditatibus consulatur et utrum novos lex faciat curiales an foveat quos invenit? Aliam quoque de negotio curiali caliginem suggestione tuae celsitudinis moti recenti interpretatione discutimus. Et inprimis discriptionis onere siliquarum quattuor, quas lucrativis iugationibus tantum, non humanis vel animalium censibus neque mobilibus rebus iubemus indici, etsi curiales non sint, maiores ac posteros liberamus, ut, si pater avus vel proavus filio nepoti pronepotive vel filiae nepti proneptive — nec interest nuptae sint curialibus necne — postrema voluntate vel inter vivos etiam donatione quicquam de suis opibus largiatur, memoratae discriptionis cesset indictio: equo diverso ut, si idem posteri ad maiores praedicta sibi consanguinitate devinctos praefatis titulis suas conferant facultates, nullius accessione gravaminis huiusmodi liberalitas oneretur. Ita enim necessariis sibi coniunctisque personis sub liberalitatis appellatione debitum naturale persolvitur. Cuius auctoritatem iuris pariter valere sancimus, et si ab intestato succedant praefati sibi generis ordine sociati. Ex his enim successionibus maxime debiti potius solutio quam muneris oblatio conprobatur, quae non largientibus etiam dominis ipsa propinquitatis serie deferuntur. Ceteri vero, licet quadam inter se cognatione iungantur, numquam tamen curiale praedium sine praedicto onere lucrabuntur, nisi forte is, cui lucro res cesserit, eiusdem civitatis ordini sit obstrictus: qui, licet inter extraneos numeretur, vacuum tamen ea functione quod datum est consequitur Nam cum personae condicio non mutetur, ne reiquidem statum convenit inmutari. Lucrativas vero res eas tantum volumus appellari ac praedictae discriptionis gravamen excipere, quae hereditatis legati fideicommissi iure mortis causa donatione vel cuiuslibet postremae voluntatis arbitrio ad quempiam delabuntur. Inter vivos etiam donatio simplici liberalitate confecta lucrativae merebitur et nomen et sarcinam. Si vero vel socer futurus filii nepotis vel pronepotis sponsae adfinitatis coeundae causa donaverit vel parens etiam filiam neptem vel proneptem curiali seu extraneo nubentem dotaverit, licet casus eventu res eius cui data est vertatur ad lucrum, nec inter lucrativas numerabitur nec discriptionis oneri subiacebit. Nec enim iuris optimi est matrimonium, cum tot tantisque suis difficultatibus obprimatur, adventiciis etiam cumulare ponderibus. Res vero, quae memoratis causis lucrativae semel nomen exordiumque sortita est, licet ab eo qui susceperit ad alterum emptionis vel cuiuscumque contractus iure migraverit, cum praedicto discriptionis gravamine procul dubio transferetur, ut vel sciens sibi inputet qui accepit oneratam vel, si ignoraverit, quod interest consequatur: contraque si cuiuslibet contractus exordio lucrativae nomen evaserit et si postea lucri titulo in dominatum alicuius ceciderit, sarcinam memoratae discriptionis effugiet. Nulla enim in huiuscemodi causis confusionis intercedit occasio, si ad primordium tituli posterior quoque formetur eventus, nisi forte res decurionis, quae ad eum cuiuslibet mercimonii iure pervenerit, ad alterum fuerit postrema eius voluntate vel ab intestato vel inter vivos donatione translata. Tunc enim, quia semel in personam cecidit principalis, veterum titulorum nequaquam ratione perspecta condicionem et onus merebitur lucrativae, Apolloni p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris igitur et magnifica auctoritas tua edictis ex more propositis sanctionem nostrae clementiae, quam in perpetuum volumus observari, ad omnium notitiam pervenire constituat. DAT. VII ID. MART. CONSTANTINOPOLI P(OST) C(ONSVLATVM) DIOSCORI ET EVDOXII V̅V̅. C̅C̅. INTERPRETATIO. Lege hac curiales testamentum facere minime prohibentur, sed ita ut legitimis filiis, si voluerint, facultates suas integras sine inminutione aliqua derelinquant. Ceterum si filii legitimi defuerint, quemlibet etiam extraneum a curia scribere permittantur heredem, sed ita ut heres, qui condicionem curiae nullam debet, quartam hereditatis acceptae curiae sine aliqua inminutione mox refundat. Quod si is, qui heres scriptus est, integram hereditatem habere voluerit, pro quarta illa, quae curiae deputatur, pretium quantum valuerit dare non differat. Agri domus vel quidquid latere non potest communi aestimatione taxentur. De residuo vero aut quidquid latere potest heres scriptus curiae praebeat sacramenta secundum fidem pretium soluturus. Quod si noluerit, prolatis omnibus tres partes heres et quartam curia vindicabit. De cautionibus vero, quae testatori curiali debentur, simili ratione divisis etiam, quae testator curialis debuisse convincitur, tres partes heres et quartam curia creditoribus sine dilatione dissolvat. Pactiones, quae inter heredem et curiam de hereditatis divisione factae fuerint, firmae permaneant. Filii vero nepotes et pronepotes, qui avis et proavis per virilem gradum successerint, seu scripti heredes sint seu ab intestato succedant, sive curiales sint sive a curia liberi, de hereditate sibi debita vel demissa quartam partem curiae nomine penitus non amittant. Filia etiam curialis, neptis, proneptis, si curiali ipsius civitatis in matrimonio iuncta fuerit, avo proavo intestatis in integra hereditate succedit. Et si testatus fuerit et has personas relinquat heredes, quartam portionem curiae refundere non coguntur. Quod si filia neptis aut proneptis a patre avo vel proavo vel in minore aetate vel viduae relinquantur heredes, posteaquam ad annos pubertatis accesserint triennio expectentur, ut, si curiali eius civitatis nupserint, integram hereditatem, sicut eis vel debita est vel demissa, sine aliqua inminutione possideant. Si vero ei nupserint, qui curiae nihil debebat, quartam partem hereditatis a die mortis auctoris curiae cum fructibus sine dissimulatione restituant. Et si sine maritis voluerint perdurare, quartam similiter curiae cum fructibus reddant. Quod si rem relictam a parentibus teneremaluerint, sacramento praebito de quantitate hereditatis quartam partem curiae in pretio mox refundant. Matri quoque vel aviae, si tamen curiales maritos habuerint, quartam portionem hereditatis defuncti filii vel nepotis, quae eis adquisita est, lex ista a curia non iubet auferri. Nam si quis curialis quemlibet extraneum et tamen curialem scribat heredem, et ipse quartam, quia portio curiae ipsius est, non refundat. Curialis etiam si legitimos filios non habuerit et habuerit naturales, si voluerit eos curiae iungere, et heredes scribere vel donatione in eos propriam conferre substantiam faciendi habeat potestatem. Filia quoque naturalis si curiali nupta fuerit, licet ei proprias et donare et relinquere facultates, ea condicione ut patrem matremve vel quibus actio de inofficioso testamento conpetit nullatenus praetermittat, sed eis legibus debitam vel donationis vel mortis tempore, hoc est quartam, portionem reservet. XXIII. DE LOCIS R(EI) P(VBLICAE) QVOQVO MODO POSSESSIS CIVITATIBVS RESTITVENDIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. APOLLONIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Cum summo studio totisque viribus enitamur civitates dicioni nostrae subiectas in perpetua felicitate versari, nihil tam iniquum esse neque a nostris temporibus dissentiens arbitramur, quam si eas adventiciis quidem subsidiis adiuvari velimus, propriis vero facultatibus nudari spoliarique patiamur. Quapropter cum voti causa per Heracleotanam civitatem transitum faceremus, petitionibus civium eiusdem maxima sumus commiseratione conmoti, qui tam murorum suorum quam aquaeductus nec non etiam aliorum operum publicorum, utpote longo tempore neglectorum, curam fieri oportere nostris provisionibus flagitarunt. Et quoniam saepe ab una civitate vel homine postulatum remedium generalem solet formam correctionis adferre, horum desideriis adnuentes liberalitatem nostram ad omnes provincias ducimus propagandam. Tunc enim maxime vota proficiunt, cum statui rei publicae, quae causa votorum est, consulatur. Omnibus itaque consiliis diu nostro animo volutatis nullam salubriorem causam revocandae pristinae beatitudinis invenimus, quam si praedia tam urbana quam rustica nec non etiam tabernae, quae ad ius civile pertinent et a quibusdam quolibet modo intra triginta annos abhinc retronumerandos detentae sunt, universis civitatibus adsignentur exceptis videlicet tantum his, quae vel a procuratore divinae domus vel a v(iro) inl(ustri) c(omite) r(erum) p(rivatarum) iussu nostrae clementiae vel communi consensu civitatum cum scripturae interpositione distractae sunt. Nemo igitur quodcumque memorati iuris praeter civitates, quas suis volumus opibus frui, sibi deinceps existimet possidendum, ne propositum nostrae pietatis offendat, quod divinitus nobis in mentem venisse confidimus. Et credimus quidem nostris praeceptionibus divulgatis neminem tam incautum esse, ut dispositionibus nostris obviam ducat esse veniendum: verum quia nulla paene res adeo tuta atque inviolanda est, contra quam hominum naturalis aviditas non umquam aliquid existimat moliendum, totius rei perfectionem amplitudini tuae, cuius provisionem amoremque circa rei publicae commoditates ipsis rerum documentis saepe sumus experti, una cum viro inlustri magistro officiorum, cuius administratio probatissima nobis est, delegamus, Apolloni p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque auctoritas tua certo scitura, quod tam nobis haec causa huiusque rei efficacitas cordi est, ut omnibus eam paene aliis praeponamus, quae per hanc divinam legem sanximus ad omnium provinciarum notitiam edictorum propositione pervenire constituat, quatenus summa cum celeritate modis omnibus inpleantur. DAT. XI KAL. IVN. AFRODISIADE MAXIMO II ET PATERIO V̅V̅ C̅C̅. CONSS. XXIIII. DE AMBITV ET LOCIS LIMITANEIS INIBI REDHIBENDIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. NOMO MAG(ISTRO) OFFICIORVM. Cum nulla paene res adeo parva sit, quae non plurimum provisionis de nostra clementia consequatur, praecipuam limitibus curam inpertiendam esse censemus, quibus maxime communitur universa res publica. Haec una res enim diligentissime procurata multarum nos rerum sollicitudine relaxabit nec singulis cogemur adhibere medicinam, si generali remedio cuncta sanemus. Inprimis itaque duceslimitum et praecipue, quibus gentes quae maxime cavendae sunt adpropinquant , iudicio nostrae clementiae provehi volumus, quorum integritatem fortitudinem vigilantiam probata rerum documenta commendant: capitali poena videlicet ambitus libidine restinguenda. Eos igitur, quos nostra aestimatio, sicut iam dictum est, promovendos esse censuerit, in ipsis plerumque limitibus commorari et milites ad antiquum redigere numerum, inminentibus magisteriis potestatibus diurnisque eorum exercitationibus inhaerere praecipimus. Castrorum quin etiam ipsis lusoriarumque pro antiqua dispositione curam refectionemque mandamus. Quibus cum principe castrorumque praepositis pro laborum vicissitudine limitanei tantum militis duodecimam annonarum partem, distribuendam videlicet inter eos magisteriae potestatis arbitrio, deputamus. De Saracenorum vero foederatorum aliarumque gentium annonariis alimentis nullam penitus eos decerpendi aliquid vel auferendi licentiam habere concedimus. Sciant plane, quod, si quid amplius, quam eis ex nostra auctoritate statutum est, audeant usurpare, utpote sacrae pecuniae violatores, et ipsi, facultatibus suis tui culminis dispositione limitibus adsignandis, poenam gladii sustinebunt et qui tanti flagitii vel potius proditionis publicae ministros participesve se dederint, pari supplicio subiacebunt nullum effugium nec sacra adnotatione nec lege pragmatica divinisve mandatis, nullam spem salutis habituri. Viros autem inlustres magistros militum priorem integritatem suae administrationis imitaturos in posterum quoque ab omni limitaneorum militum ac foederatarum gentium concussione temperaturos suaque officia prohibituros esse confidimus. Quod si quid huiusmodi fuerit perpetratum, apparitiones, quae his obsequuntur, quadrupli solutionem agnoscere isdem addicendam limitibus imperamus. Id enim ipsis quoque viris eminentissimis magistris militum amicum esse non dubium est, qui semper omnia sua conpendia pro salute rei publicae contempserunt. Quis enim dubitat eos communem statum suis opibus praelaturos, qui defensione strenua bellicisque conflictibus imperium nostrum suo saepe sanguini praetulerunt? Universis videlicet, qui hoc nefandum atque inlicitum facinus perpetrare temptaverint, adeo tam sacrae adnotationis quam legis pragmaticae mandatorumque nostrorum subsidio, etsi aliqua forsitan obreptione meruerint,excludendis, ut neque intimatio, licet admissa fuerit, penitus prosit et ducis seu magistri militum vel cuiuslibet iudicis, si insinuationi adnuerit officium, centenarum librarum auri damnatione multetur: quam summam ad eorundem limitum refectionem volumus proficisci. Agros etiam limitaneos universis cum paludibus omnique iure, quos ex prisca dispositione limitanei milites ab omni munere vacuos ipsi curare pro suo conpendio atque arare consueverant, et si in praesenti coluntur ab his, firmiter ac sine ullo concussionis gravamine detineri, et si ab aliis possidentur, cuiuslibet spatii temporis praescriptione cessante ab universis detentoribus vindicatos isdem militibus sine ullo prorsus, sicut antiquitus statutum est, conlationis onere volumus adsignari: in his etiam contra eos, qui praeceptionibus nostris obviam venire temptaverint, eadem poenarum acerbitate, quae adversus ducum aviditatem prolata est, valitura. Nam si quis forte, quod minime audere debuerat, emptionis titulo memorati iuris possidet praedia, conpetens ei actio contra venditorem intacta servabitur. Id autem curae perpetuae tui culminis credimus iniungendum, ut tam Thracici quam Inlyrici nec non etiam Orientalis ac Pontici limitis, Aegyptiaci insuper Thebaici Libyci quemadmodum se militum numerus habeat castrorumque ac lusoriarum cura procedat, quotannis mense Ianuario in sacro consistorio significare nobis propria suggestione procures, ut, uniuscuiusque tam industria quam desidia nostris auribus intimata, et strenui digna praemia consequantur et in dissimulatores conpetens indignatio proferatur. Credimus namque, quod, re militari ad eum modum quem disposuimus observata, quocumque terrarum se hostis movere temptaverit victoria nobis propitia secundum numinis voluntatem nuntiabitur ante quam proelium, Nome f(rater) a(mantissime). Inlustris igitur auctoritas tua, cuius integram fidem rebus ipsis experta est nostra perennitas, hanc generalem saluberrimamque nostrae clementiae sanctionem et observationi perpetuae effectuiquemancipari praecipiat et edictis ubique propositis ad omnium notitiam venire perficiat. DAT. PRID. ID. SEPT. CONSTANTINOPOLI MAXIMO II ET PATERIO V̅V̅. C̅C̅. CONSS. XXV. DE METATIS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. NOMO MAG(ISTRO) OFFICIORVM. Cum inter multa privilegia, quae militaribus detulit viris antiqua provisio, habitaculis etiam eorum certae portionis domorum sorte prospexerit, nos, quibus familiare est universa negotia conpetenti temperatione disponere, suggestione tuae magnitudinis moniti ita hospitiis militantium volumus esse consultum, ut tamen honore praeditis in excusationibus aedium debita dignitati reverentia conservetur. Meminimus quippe nos divina promulgatione tam consularium virorum quam praefecturae infulis ornatorum ceterorumque inlustrium nec non etiam silentiariorum certas domos in hac sacratissima urbe sitas metatorum praebendorum onere liberasse: cui nunc addi oportere censemus, ut his consularibus, qui auspiciis etiam patriciatus exultant, ternarum domorum excusationis licentia concedatur, in heredibus etiam eorum, quibus excusationis ius datum est, inmunitatis aedium privilegio pro tenore sacratissimae constitutionis, quae super hac re loquitur, firmiter valituro. Sed ne liberalitate nostra laxius quam oporteat propagata vel hospitalis commoditas militantibus abnegetur vel nihil emolumenti referatur in publicum, id inprimis constituendum esse censemus, ut, si quis vel ius excusandarum aedium non habens vel, licet habeat, in pluribus tamen domibus, quam ex sacratissima constitutione concessum est, beneficium excusationis, ut metati onere sit inmunis, seu sacro oraculo seu quocumque modo vel iam consecutus est vel consequetur in posterum, tertiae partis domus super quem oportuit numerum excusatae pensionem arbitrio tui culminis in rationes publicas conferrecogatur, ut aurum ex huiusmodi titulo profligatum pro iussu nostri numinis cura tuae sublimitatis, quo visum nobis fuerit, erogetur. Idque in omnibus huius almae urbis domibus custodiri decernimus: ceteris videlicet omnibus, qui metata in suis domibus praestant, sive hospitia praebuerint metatoribus seu quolibet pacto satis eis fecerint, nullam vel pensionis vel discussionis domus gratia molestiam sustinere cogendis. Deinde neminem volumus cuiuslibet loci vel ordinis in hac florentissima urbe domum propriam excusantem metatum sibi in alienis domibus privilegio militiae vindicare. Et his quidem, quibus iam praebendi metati inmunitatem inlustris favor dignitatis indulsit, licet vacantis militiae cingulo usi sint vel utantur vel honorariae praerogativae potiantur insignibus, inviolata, ut cautum est, excusationis iura largimur. In posterum vero hi quidem, quibus inlustrem dignitatem ius actae administrationis adtribuit, domos suas pro modo, quem sacratissima constitutio praefiniendum censuit, excusabunt, ceteris vero, quibus inlustris dignitas cum cingulo vel citra cingulum pro solo honore delata est, excusandarum aedium licentiam penitus denegamus. Hoc iuris in his etiam praecipimus observari, quos ipsa quidem administrationis condicio spectabiles novit, honor tamen additus a nostra liberalitate reddit inl(ustres): excepto videlicet viro spectabili primicerio notariorum, cui volumus in excusandis aedibus inlustrium magistratuum privilegium convenire. Sed et si quis iam inlustrem dignitatem inter vacantes vel honorarios consecutus domum postea in hac sacratissima civitate possederit, hunc quoque iubemus esse privilegiorum excusationis alienum. Scituris omnibus, quod si quis, cum cingulo perfruatur et excusationem ita propriae domus inpetraverit, ut a pensione etiam portionis tertiae sit inmunis, et militiae causa metatum in alienis domibus sibi crediderit vindicandum, si quidem honore praeditus excusationis ius habeat, carebit legum privilegiis, quas fraudare conatus est: si vero inter eos quibus nulla suffragatur dignitas numeretur, centum librarum auri sacratissimis largitionibus pendendarum inlatione multabitur, Nome fr(ater) a(mantissime). Inlustris igitur auctoritas tua, quaeper hanc divinam legem duximus sancienda, sollemniter ad omnium notitiam pervenire constituat. DAT. XVII KAL. FEB. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVIII CONS. XXVI. DE RELEVATIS ADAERATIS VEL DONATIS POSSESSIONIBVS. IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. HERMOCRATI P(RAEFECTO) P(RAETORI)O ORIENTIS. Perfecta est ac plena liberalitas, qua praecedens munificentia communitur, tuncque se maxime unusquisque tuto confidit habere quod meruit, si quod singulis specialiter indultum est, generali provisione firmetur. Cum itaque multorum possessiones meminerimus nostro beneficio aliquatenus tributorum onere sublevatas eisque postea certam concessae quantitatis partem, quia id necessitas flagitabat, indictam: ut, quod liberalitati nostrae derogatum est, non paenitentiae potius videatur fuisse quam temporis, summam, quae iam ex discriptione inlata est, profligatione contentionis in posterum ab huiusmodi exactionis inquietudine liberamus, ut et praeteriti temporis pro sublevatis praediis reliquorum exactio concedatur et in posterum nulla talis discriptio formidetur. Hoc enim necessario nobis hac generali sanctione fuerat promulgandum, cum multo sit onerosius simul et in aggere coacervatam solvere quantitatem, quam particulatim reddere quod debetur. Haec tamen liberalitas nostra nihil dispositionis amplissimae recordationis Antiochi, quae certam quantitatem ante se relevatis possessionibus nomine canonis indixit, imminuit. Id enim, quod iam in canonem cecidit et anniversaria debet pensitatione persolvi, nec in praeteritum nec in posterum patimur esse concessum: nullique deinceps copia relinquitur inspectores sibi specialiter expetendi, nisi secundum sanctionem nostram, quae ad viri inlustris et consularis Florenti suggestionem emissa est, ex communi civitatis aut provinciae desiderio postuletur. In-dulgentiam vero memoratae discriptionis et in anteactum et in posterum tempus non solum in relevatis, verum etiam in donatis adaeratis translatis vel quodlibet aliud nomen novae discriptionis excogitatum est, volumus observari nullamque super his umquam exactionis molestiam formidari, quibus non tantum reliqua praeteriti temporis relaxamus, sed nec in posterum quicquam innovationis aut oneris adiciendum esse censemus. Quod et si qua innovatio post administrationem inlustris memoriae Antiochi facta est aut aliquid eis indictum esse monstratur, hoc inritum fieri omnemque innovationem aut adiectionem viribus carere decernimus. Sufficere etenim novimus illud, quod inlustris memoriae Antiochus ante se relevatis vel adaeratis vel donatis vel translatis possessionibus nomine canonicae solutionis indixit. Quod suam firmitatem convenit obtinere, in possessionibus tantum videlicet, quae ante eius administrationem huiusmodi beneficium meruisse noscuntur: post eius vero administrationem nec innovationem quandam nec adiectionem nec excogitationem contra eas nec aliquam dispositionem prolatam firmam esse concedimus. Verum et si quis ex auctoritate nostri numinis vel praeceptis amplissimae praefecturae de fundis patrimonialibus steriles sub certi canonis pollicitatione suscepit, firmiter eum volumus possidere sub eiusdem tantum canonis solutione, quem nostrae maiestatis auctoritas aut praeceptum magnificae tuae sedis per annos singulos solvendum esse praescripsit, nullamque eos discriptionem aut adiectionem aut innovationem in posterum sustinere, quoniam nimis absurdum est eos, qui nobis hortantibus aut magnifica praefectura fundos inopes atque ieiunos magno labore inpenso aut exhausto patrimonio vix forte meliorare potuerint, utpote deceptos inopinatum onus suscipere illudque velut quadam circumventione deposci, quod si se daturos praescissent, fun-dos minime suscipere aut etiam colere paterentur. Sed ut his, qui ante legem datam ex suggestione viri inlustris Florenti possessiones suas liberarunt, magna liberalitate prospeximus omni timore in perpetuum, sicut convenit, absolutis, ita eos, qui post memoratae constitutionis tenorem suas possessiones relevare conati sunt, nihil commodi capere volumus. Quapropter sciant omnes, qui tale beneficium post huiusmodi constitutionem meruerint, infructuosum sibi hoc esse nullique licere deinceps contra divalia statuta aut relevare suas possessiones aut adaerationem translationemque deposcere: quod et si subrepticiis precibus fuerit inpetratum, nihil valere beneficium tale sancimus. Noverit tamen amplissimae tuae sedis officium, quod si aliquando nobis vel suggestio huic nostrae sanctioni contraria porrigatur vel si legi sacrisve mandatis, si qua forte citra suggestionem his piis dispositionibus adversa manaverint, obsequatur et aliquos tamquam debitores ex huiusmodi titulo crediderit exponendos, ducentarum librarum auri se condemnatione multandum. Omnibus enim circa res proprias amputanda tristitia est, quibus ex salute nostra vera sensimus gaudia contigisse, ut non minus commoditatibus domesticis quam sospitate laetentur, Hermocrates p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime). Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua, quae per hanc saluberrimam legem pro multorum commoditate statuimus, sollemniter edictis ubique propositis ad omnium notitiam venire perficiat. DAT. III K. DEC. CONSTANTINOPOLI THEOD(OSIO) A. XVIII ET ALBINO V̅C̅. CONSS. EODEM EXEMPLO THEODORO V(IRO) INL(VSTRI) P(RAEFECTO) P(RAETORI)O INLYRICI.