---
name: butce-sapma-analizi
description: Planlanan ve gerçekleşen bütçeyi karşılaştırır; kalem bazında sapmayı (mutlak ve %), sapma nedeni kategorisini ve dönem sonu revize tahmini çıkarır. Tetikleyiciler: "bütçe sapması", "plan vs gerçekleşen", "neden bütçeyi aştık", "forecast güncelle", "gider analizi".
---

# Bütçe Sapma Analizi

Plan ile gerçekleşen arasındaki farkı kalem kalem çıkarır. Hangi kalemde ne kadar sapma var, olumlu mu olumsuz mu, nedeni hangi kategoride ve dönem sonu tahmini ne olur.

## Ne zaman tetiklenir
- "Bütçe sapmasını analiz et"
- "Plan ile gerçekleşeni karşılaştır"
- "Bu kalemde neden aştık"
- "Yıl sonu tahminini güncelle"
- "Gider raporunu yöneticiye hazırla"

## Girdi
- Bütçe kalemleri: plan ve gerçekleşen tutar (dönem bilgisiyle)
- Para birimi
- Bilinen nedenler (varsa: fiyat artışı, hacim, tek seferlik gider)
- Kalan dönem için beklenti

## Çıktı yapısı
1. **Özet** — toplam plan, gerçekleşen, net sapma (tutar + %)
2. **Kalem bazında tablo** — plan / gerçekleşen / sapma / % / olumlu-olumsuz
3. **En büyük 3 sapma** — kısa neden kategorisiyle (fiyat / hacim / zamanlama / tek seferlik)
4. **Revize tahmin** — kalan dönem trendiyle dönem sonu projeksiyonu
5. **Aksiyon notu** — kontrol edilebilir sapmalar için öneri

## Kurallar
- Olumlu sapma (planın altında harcama) ile olumsuzu net ayır; eksi/artı işaretini tutarlı kullan.
- Sapma nedenini kategoriye bağla; "yüksek çıktı" yetmez, neden yüksek.
- Tek seferlik ile tekrarlayan sapmayı ayır; tahmini buna göre kur.
- Hesapları göster (plan−gerçekleşen, %); kullanıcı doğrulayabilsin.
- Türkçe, sayı odaklı, sade.

## Örnek
**Girdi:** Personel kalemi plan 800.000₺, gerçekleşen 884.000₺; eğitim plan 60.000₺, gerçekleşen 38.000₺.
**Çıktı:** Personel +84.000₺ (+%10,5, olumsuz) — neden: fazla mesai (hacim); eğitim −22.000₺ (−%37, olumlu) — neden: ertelenen program (zamanlama) → revize tahmin: eğitim Q4'e kayacağı için yıl sonu dengelenir; fazla mesai sürerse personel kalemi yıl sonu +%8 kapanır.