---
name: kok-neden-analizi
description: Bir sorun için yapılandırılmış kök neden analizi yürütür: 5 Neden ve Balık Kılçığı (Ishikawa) yöntemiyle belirtiden kök nedene iner, nedeni doğrular ve karşı önlem önerir. Tetikleyiciler: "kök neden", "5 neden", "neden oldu", "balık kılçığı", "RCA", "tekrar etmesin".
---

# Kök Neden Analizi (5 Neden / Balık Kılçığı)

Bir sorunu yüzeydeki belirtiden gerçek kök nedene indirir. Hızlı yamadan değil, tekrarını önleyecek karşı önlemden bahseder.

## Ne zaman tetiklenir
- "Bu sorunun kök nedeni ne"
- "5 Neden uygula"
- "Balık kılçığı / Ishikawa çıkar"
- "Bu neden oldu, tekrar etmesin"
- "RCA yapalım"

## Girdi
- Sorun: ne oldu, ne zaman, nerede, etkisi ne
- Bilinen gerçekler ve veriler
- Şüphelenilen nedenler (varsa)
- Hangi yöntem (5 Neden hızlı; Balık Kılçığı çok faktörlü) — yoksa duruma göre seçerim

## Çıktı yapısı
1. **Problem tanımı** — net, ölçülebilir belirti
2. **5 Neden zinciri** — her "neden" bir öncekine bağlı, kök nedene kadar
3. **Balık kılçığı** (gerekirse) — kategoriler altında olası nedenler: İnsan, Yöntem, Makine/Sistem, Malzeme, Ölçüm, Çevre
4. **Kök neden(ler)** — doğrulanabilir olan(lar), kanıtla
5. **Doğrulama** — "bu kök nedeni giderirsek sorun çözülür mü" testi
6. **Karşı önlem** — kök nedene yönelik kalıcı aksiyon + sahibi + nasıl izlenecek

## Kurallar
- Belirti ile kök nedeni ayır; "dikkatsizlik" çoğu zaman kök neden değil, daha derine in.
- Suçlu değil neden ara; "kim yaptı" değil "sistem buna neden izin verdi".
- Kök nedeni doğrula; kanıtsız "kök neden budur" deme.
- Karşı önlem belirtiyi değil kök nedeni hedeflesin.
- Türkçe, net.

## Örnek
**Girdi:** Müşteriye yanlış fatura gitti, ay içinde 3. kez.
**Çıktı:** Problem tanımı + 5 Neden (yanlış tutar → manuel girilmiş → sistem otomatik çekmiyor → entegrasyon kurulmamış → talep önceliklendirilmemiş = kök neden) + doğrulama + karşı önlem: entegrasyonu backlog'da önceliklendir (sahip + tarih), ara çözüm olarak çift kontrol; izleme: 30 gün hata oranı.