{ "cells": [ { "cell_type": "markdown", "id": "a4268ebd", "metadata": {}, "source": [ "# 電磁気学としての $U(1)$ ヤン=ミルズ理論\n", "\n", "可換ゲージ場では、接続は時空上の1形式 $A$ であり、その曲率は電磁2形式\n", "\n", "$$F=dA.$$\n", "\n", "となります。マクスウェル方程式は、ビアンキ恒等式 $dF=0$ と源方程式\n", "$\\delta F=J$ で表されます。真空中では $J=0$ です。\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "b6d09020", "metadata": {}, "source": [ "## ミンコフスキー時空と微分形式の演算子\n", "\n", "計量の符号数を $(-,+,+,+)$ とします。余微分はホッジスターと外微分から\n", "構成されるため、計量に由来するすべての符号を1か所で扱えます。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 1, "id": "5f321928", "metadata": {}, "outputs": [], "source": [ "declare symbol t, x, y, z : MathValue\n", "\n", "def N : Integer := 4\n", "def coords : Vector MathValue := [| t, x, y, z |]\n", "def g : Matrix MathValue :=\n", " [| [| -1, 0, 0, 0 |]\n", " , [| 0, 1, 0, 0 |]\n", " , [| 0, 0, 1, 0 |]\n", " , [| 0, 0, 0, 1 |] |]\n", "\n", "def d (X : Tensor MathValue) : Tensor MathValue :=\n", " !(flip ∂/∂) coords X\n", "\n", "def hodge (A : DiffForm MathValue) : DiffForm MathValue :=\n", " let k := dfOrder A\n", " in withSymbols [i, j]\n", " sqrt (abs (M.det g_#_#)) *\n", " foldl\n", " (.)\n", " ((ε' N k)_(i_1)..._(i_N) . A..._(j_1)..._(j_k))\n", " (map (\\n -> g~(i_n)~(j_n)) [1..k])\n", "\n", "def δ (A : DiffForm MathValue) : DiffForm MathValue :=\n", " let k := dfOrder A\n", " in (-1) ^ (N * k + 1) * hodge (d (hodge A))\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "b512946c", "metadata": {}, "source": [ "基底に対する簡単な確認によって、ローレンツ計量における向きと符号規約を\n", "固定します:$\\star(dt\\wedge dx)=-dy\\wedge dz$。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 2, "id": "e3bdf5d4", "metadata": {}, "outputs": [ { "data": { "text/html": [ "$\\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & 0 \\\\ 0 & 0 & 0 & 0 \\\\ 0 & 0 & 0 & -1 \\\\ 0 & 0 & 0 & 0 \\\\ \\end{pmatrix}$" ] }, "metadata": {}, "output_type": "display_data" } ], "source": [ "hodge (wedge [| 1, 0, 0, 0 |] [| 0, 1, 0, 0 |])\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "68aa9474", "metadata": {}, "source": [ "## ゲージポテンシャルと曲率\n", "\n", "任意の記号的な成分関数を用いて、\n", "$A=\\varphi\\,dt+A_x\\,dx+A_y\\,dy+A_z\\,dz$ とします。$dA$ を反対称化すると、\n", "電場と磁場を組み合わせた場の強さが現れます。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 3, "id": "2736ecda", "metadata": {}, "outputs": [], "source": [ "def ϕ : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Ax : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Ay : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Az : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "\n", "def potential : DiffForm MathValue := [| ϕ, Ax, Ay, Az |]\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 4, "id": "326ec7e0", "metadata": {}, "outputs": [ { "data": { "text/html": [ "$\\begin{pmatrix} 0 & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 2} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 1} & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 3} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 1} & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 4} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 1} \\\\ \\frac{1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 2} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 1} & 0 & \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 2} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 3} & \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 2} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 4} \\\\ \\frac{1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 3} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 1} & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 2} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 3} & 0 & \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 3} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 4} \\\\ \\frac{1}{2} \\frac{\\partial ϕ}{\\partial 4} + \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 1} & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 2} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ax}{\\partial 4} & \\frac{-1}{2} \\frac{\\partial Az}{\\partial 3} + \\frac{1}{2} \\frac{\\partial Ay}{\\partial 4} & 0 \\\\ \\end{pmatrix}$" ] }, "metadata": {}, "output_type": "display_data" } ], "source": [ "dfNormalize (d potential)\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "067854b4", "metadata": {}, "source": [ "## マクスウェルテンソル\n", "\n", "場の方程式を見慣れた変数で表示するため、記号的な電場と磁場の成分から\n", "反対称テンソル $F_{\\mu\\nu}$ を定義します。Egisonは微分2形式を\n", "$\\tfrac12F_{\\mu\\nu}dx^\\mu\\wedge dx^\\nu$ として保持するため、完全な\n", "反対称成分行列には2分の1の係数が明示的に現れます。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 5, "id": "5a7c770b", "metadata": {}, "outputs": [], "source": [ "def Ex : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Ey : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Ez : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Bx : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def By : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "def Bz : MathValue := function (t, x, y, z)\n", "\n", "def F : DiffForm MathValue :=\n", " (1 / 2) *\n", " [| [| 0, Ex, Ey, Ez |]\n", " , [| -Ex, 0, -Bz, By |]\n", " , [| -Ey, Bz, 0, -Bx |]\n", " , [| -Ez, -By, Bx, 0 |] |]\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "add2b46f", "metadata": {}, "source": [ "双対化したビアンキ式には、$\\nabla\\cdot B=0$ と\n", "$\\nabla\\times E=-\\partial_tB$ がまとめて表現されています。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 6, "id": "cb58c180", "metadata": {}, "outputs": [ { "data": { "text/html": [ "$\\begin{pmatrix} \\frac{\\partial Bz}{\\partial 4} + \\frac{\\partial By}{\\partial 3} + \\frac{\\partial Bx}{\\partial 2} \\\\ \\frac{\\partial Ez}{\\partial 3} - \\frac{\\partial Ey}{\\partial 4} + \\frac{\\partial Bx}{\\partial 1} \\\\ -\\frac{\\partial Ez}{\\partial 2} + \\frac{\\partial Ex}{\\partial 4} + \\frac{\\partial By}{\\partial 1} \\\\ \\frac{\\partial Ey}{\\partial 2} - \\frac{\\partial Ex}{\\partial 3} + \\frac{\\partial Bz}{\\partial 1}\\\\ \\end{pmatrix}$" ] }, "metadata": {}, "output_type": "display_data" } ], "source": [ "hodge (d F)\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "bc32663e", "metadata": {}, "source": [ "余微分にはガウスの法則とアンペール=マクスウェルの法則がまとめて\n", "表現されています。\n", "このベクトルを電流1形式と等しいと置くことで、$\\delta F=J$ が得られます。\n" ] }, { "cell_type": "code", "execution_count": 7, "id": "fe97bce5", "metadata": {}, "outputs": [ { "data": { "text/html": [ "$\\begin{pmatrix} -\\frac{\\partial Ez}{\\partial 4} - \\frac{\\partial Ey}{\\partial 3} - \\frac{\\partial Ex}{\\partial 2} \\\\ -\\frac{\\partial Ex}{\\partial 1} + \\frac{\\partial Bz}{\\partial 3} - \\frac{\\partial By}{\\partial 4} \\\\ -\\frac{\\partial Ey}{\\partial 1} - \\frac{\\partial Bz}{\\partial 2} + \\frac{\\partial Bx}{\\partial 4} \\\\ -\\frac{\\partial Ez}{\\partial 1} + \\frac{\\partial By}{\\partial 2} - \\frac{\\partial Bx}{\\partial 3}\\\\ \\end{pmatrix}$" ] }, "metadata": {}, "output_type": "display_data" } ], "source": [ "δ F\n" ] }, { "cell_type": "markdown", "id": "583f31ad", "metadata": {}, "source": [ "ここで、成分に2分の1を付ける規約は `dfNormalize (d potential)` と\n", "一致します。これらの微分の組み合わせが、斉次マクスウェル方程式と\n", "源を含むマクスウェル方程式です。これは可換な $U(1)$ ヤン=ミルズ系であり、\n", "非線形項 $A\\wedge A$ は消えます。\n" ] } ], "metadata": { "kernelspec": { "display_name": "Egison", "language": "egison", "name": "egison" }, "language_info": { "codemirror_mode": "egison", "file_extension": ".egi", "mimetype": "text/x-egison", "name": "egison" } }, "nbformat": 4, "nbformat_minor": 5 }