Aeschylus, Persae: versio Latina Ioannis Sanravii

PERSARVM ARGVMENTVM.

Glaucus in fabulis Aeschyli ex Phoenicibus Phrynichij Perſas falſo factas eſse ait. exponit uerò principiu fabulę hoc, hoc est, Perſarũ olim aſcendětiũ. Tamé illic Eunuchus nunciat in primis Xerxis cladem, ſternens ſedes aliquas cõsiliarijs principatus. inde præſatur Chorus ſenum. Chori quidem hæc ſunt parodica, ut cum dicat ob quam caufam adfit: quòd, Tyriũ fluctũ relinquēs. Hæc uerò ſtaſima, ut quando ſtat, & incipit calamitatem fabulæ: hæc uerò commatica, cum reliquum est in lamentatione. Eſt uerò ſcena apud ſepulchrú Darij. Argumentum: Xerxes inferens bellũ Græciæ magnis uiribus, adducens equos innumerabiles, naues uerò mille ducentas & ſeptem, aut quatuordecim: pedeſtrib. copijs ſuperatus in Platæis, naualibus in Salamine, per Theſſaliam fugiens tranſiuit in Aſiam. Sciendum eſt, Græcos tantum naues trecentas habuiſse. Prima expeditio Perſarum infœliciter egit ſub Dario apud Marathonem: ſecunda ſub Xerxe in Platæis & Salamine, Themiſto cle tunc duce Athenienfium, & oratore, & iubente naues fieri ac instrui contra Xerxem. Quo facto liberati funt. nam Apollo Athenienſibus oraculum percontantibus, quomodo Perſas ſuperarent, iufsit muros ligneos parare: & sic uicerunt eos. & aliqui quidem iubebant muros ligneos urbi fieri, pro lapideis. at Themistocles non ſic, ſed naues mandauit fieri, quæ ſæpe à proprijs mœnibus ſeruant ho mines. Cum Menone Tragoedo Aeschylus uicit

ARGVMENTVM.

Phinea, Perſas, Glaucum, Potnica, Prometheum. Huius Xerxis pater fuit Darius rex Perſarum, mater uerò eius Atoſsa. Sciendu eſt, tres Darios fuif ſe. Primus quidem Hyſtaſpi filius, electus à Perſis, qui imperauit eis: eratque is Xerxis pater, qui contra Græciam copias duxit. ſecundus uerò Artaxerxi pater, Syrus nominatus, aut nothus. Vltimus uerò Darius, qui ab Alexandro Philippi filio ſubactus est. quidam quartum Darium addunt.

FABVLAE PERSONAE Chorus senum Atoſsa Nuncius Idolum Darij Xerxes Præſatur chorus Chorus Hæc quidem Perſarum proficiſcentium In Græciam præſidia uocantur fi delia, Et locupletum diuitumq; Sedium custodes, tanquam antiquos: Hos ipſe rex Xerxes imperator Dariogena Dario natus Elegit, ut specularentur terram, Pro reditu regio, Exercitus diuitis iam Sinister uates animus admodum turbatur Intrinfecus: omne robur Aſiaticum Abiuit, iuuenem uirum excit. At neq; ullus nuncius, aut eques Vrbem Perſarum adit. Qui Sufa Ecbatana, Et antiquum bederaceum munimentum Partim nauibus, partim pedeſtri itinere, Relinquentes, profecti funt partim equis, Belli turmam conftituentes. Qualis Amistres, Artafrenes, Et Megabases, Aftapesq duces Perſarum, Reges regi magno ſubditi Veniunt, exercitus magni præfecti, Iaculatoresq ,ac equites Terribiles quidem uiſu, atroces uerò pugna, In audaci opinione anime. Artembares, & Hippiocharmes, Maſiſtresq Arcu domans ftrenuus Imeus, Pharandacesq;, equorum rector'q; Soſthanes. Alios uerò magnus multa animalia alens Nilus mifit:Sufiſcanes, Pegaſtagon Aegyptogena, Et facræ Memphidos princeps Magnus Arfames, priſcas Thebas incolens Ariomardus, Et nauales nauium remiges Graues, multitudoq; innumera, Mollium ſequitur Lydorum Turba, qui omnino continentigenam Chorus Continent gentem, hoc Metragates Arcas bonus, reges præfecți, Et diuites Sardij uectores, Multis curribus impellunt, Duplicem triplicem ordinem Terribile fpectaculum uiſu, Pollicentur facri Tmoli clientes, Iugum feruile inijcere Græciæ. Mardon, Arybis, baſte indefeſsi, Et iaculatores Myfi.Babylon Verò locuples permixtam turbam Mittit impetuose, er nauium infeffores, Et iaculatoria arte audaces. Ensifera natio ex tota Aſia ſequitur Graues regis apparatus: Talis flos uirorum Perſide terre proficifcitur, Quos omnis terra Aſiatica Alens, luget amore feruido. Parentes uxores numcratum Tempus productum timent. Pertranſiuit iam urbium euerfor Regius exercitus in contraria Vicinam regionem, funibus uinta, Rate fretum traijciens Athamatidis Helles, multis clauis adaptatum ſuſtenaculum Iugum inijciens ceruice ponti. Multos uiros habens Afie bellicofus princeps In regionem agit gregem regiam Bipartito, pedibus mari. Duris confifus afperis iaculatoribus, Diuitæ generatione uir deo æqualis. Fufcum uerò oculis uidens, Cruenti afpectum Draconis. Multas habens naues, manus, Et Aßyrium currum impellens, Adducit hafta inclytis uiris, Arcu domantem Martem: infignis nullus reſiſtens Magno fluento uirorum munimento firmo, Vt arceat inexpugnabilem fluctum maris. Inacceffus enim est Perſarum Exercitus, fortis populus. Didicerunt uerò Latiuadi maris Cani uento magno Videre pontinum lucum, confift Subtilibus perfuafionibus, machinationibus po pulo prebitis. Propter has mihi mens mæſta pungitur Timore, heu Perficum exercitum: Huius ne urbs intelligat Vacuam effe uiris urbem magnam ſubſidis. Et Cißinum oppidum obstrepens erit. Heu caterua plena mulierum uociferantium, In byßinos peplos cadet ruptura. Omnis enim equestris pedestris populus Reliquit urbem, tanquam examen Apum cum duce exercitus, Fretum traijciens Vtriufq; marinum prominens commune Terre:lecti uerò uirorum amore Implentur lachrymis. Perſides uerò admodum flentes, Vnaquæq; ad bellum uiri amore Impetuofum, maritum dimittens, Triſtatur fold. Sed agite Perfe, fedentes in hac antiqua fede, Curam probam & profundum confilium Ponamus:nam conuenit hoc negotium. Quomodo fanè agit Xerxes rex Dariogena, patrinominis est genus noſtrum Vtrum arcus impetus uicerit, Aut hastatæ lancee robur fuperauerit, Sed dijs æquale oculis noftris Lumen proficifcitur mater regis, Regina mea, procido, Et opus est claris ipſam Omnes uerbis falutare. Cho. O late cinctarum regina Perſidum altißima, Mater Xerxis ſenex, falue Darij uxor, Dei quidem coniux Perſarum, Dei mater fuisti, Vtinam fortuna antiqua nõ eſſet nuc exercitus particeps. Ato. Propter hæc uenio, poftquam reliqui Auro ornatas domos, Darij Meum commune cubiculum. Meum compungit cura cor, Vobis uerò uerba faciam Non intrepida mei ipfius Amici, ne magnæ diuitiæ illinientes pauimentums Euertant pede fælicitatem, quam habuit Darius Non sine aliquo deorum. Propter hæc duplex est mihi in mente cura ineffabilis, Neq; pecuniarum uiris carentium multitudinem honore profequi: Neq; uiris pecunia carentibus fplendere lumen, qua tauis adfit fortitudo licet. Sunt autem diuitiæ irreprehenfibiles, circa oculos metus. Oculŭ enim domus arbitror, domini præfentia eße. Ad bec cum ſe ita habeant, conſultores huus rei Eftote mihi Perfe, tanquam fideles ſenes: Omnia enim bona in uobis funt mihi cofilia. Cho. Hoc pbe foto huius terræ regina, neq te bis di Neq; uerbu, neq; opus, quorŭ uirtus præcedere uelit, Propitios nos his confilijs exiſtentes uocas. At. Girca multa quidem nocturna insomnia ſemper Verfor, ab eo tempore, quo filius meus mittes exerci In Ionia proficifcitur, depopulari ea uolens: Sed nunquam tam manifestum ſomnium uidi, Quàm hac tranſacta nocte, tibi uerò dicam. Viſæ mihi funt duæ mulieres eleganter ornate: Vna quidem Perſicis peplis ueſtita, Altera rurfus Doricis, im uiſtonem uenire, Magnitudine dearū que nuc funt lõgé decětißima, Pulchritudine irreprehenfibili, germana generis Eiufdem, patriam habitaui hec Grecanicam Sorte aßecuta terram, altera barbaram. He ſeditionem, ut uidebar uidere, Parabant inter fe:filius uerò meus hoc percipiens Continuit: mitigauit:fub curru uerò Coniugat ipfas, & collaria ceruicibus Imponit. At una quide ornabatur bac stola Perfica, Habenis uerò habuit ſubditum os. Altera uerò impetum fecit, manibusq; currui impost Dißipauit,& fregitui. Sine frenis erat, lacerauitq; iugum per medium. Cadit meus filius, pater adeft Darius, miſerens illius.hunc cum uidet Xerxes, lacerat ueftes, que circum corpus habebat. Et hæc quidem noctu me uidiſse dico. Postquam ſurrexi, manibusq; pulchrifluumi Tetigi fontem mortali manu, Altari adfui, dijs qui talia auertunt, Volens facrificare libum, quorum hæc tributa ſunt. Video uerò fugientem aquilam ad aram Phœbi, pre timore uerò ſteti muta ô amici, Deinde uerò circumuideo circum Alis irruentem, unguibus aquile caput Lacerantem.bec uerò nihil aliud Quàm trepidd corpus ei prebuit. Hec mihi licuit terricula uidere, Vobis audire.benc enim ſcitote, meus filius Agens quidem bene,uir admirandus crit: Malè autem agens, non imperabit urbi. Seruatus uerò fimiliter huic terræ imperabit. Cho. Nolumus te ô mater neq; ualde uerbis terrere, Neq; audaciorem reddere, deos uerò ſupplex ora. Siue mala fuerint quæ uidisti, roga ipfos exitum ho rum facere: Hæc uerò bona eße perfecta tibi, filijs tuis, Vrbiq;,ac amicis omnibus. fecundò uerò oportet lis bationes Terræ mortuis fundere. propitie uerò ſupplica ad hæc, Maritum Darium, quem dicis te noctu uidiſse, Bona tibi mittere, & filio ex terra in lucem. Contraria uerò his, detenta ſub terra tenebris obfcurari. Hec tibi uates exiſtens, propoſui tibi manfuetė. Bene tibi uerò undiq; accidere de his iudicamus. Ato. Sed tame beneuolus primus horũ infomniorü iudex Puero, et domib.meis hac fama corroboraſti. Perficientur hæc bona, ut mandas, Omnia faciam dijs, & amicis qui ſub terra funt. Quando ad ædes ueniemus, illa uolo intelligere, Vbi terrarŭ dicunt ô amici, Athenas edificatas effe. Cho. Procul ad occafum deceſſuum regis ſolis. Ato. Sed tame cupiebat meus filius hac rapere urbem. Cho. Omnis fiat Grecia ſubditaregi. Ato. Sic, aliqua adest illis multitudo exercitus? Ch. Talis eft, exercitus facies ia multa mala cõfilio. At. Quid ad hæc aliud diuitiæſufficiētes domi ſum? Cho. Argenti fons quidam est illis terræ thefaurus. Ato. Vtrum decet illos in manibus iaculatorium mißile habere? Cho. Nequağ, ſed erectam hasta et ſcutatas manus. Ato. Quis uerò dux est, dominatur populo? Cho. Nullius fcruiuocantur uiri, neq; fubditi. Ato. Quomodo ſuſtinerent aduenas hoſtes uiros? Cho. Vt peremerint Darij magnum exercitum. Ato. Grauia dicis parentibus euntium curatu. Cho. Sed ut mihi uidetur, citò ſcies uerű fermonë. Huius enim uiri inceſſus Perficus apparet. Et fert manifeſtè aliquod negotium bonŭ aut malū auditu. Nun. O terræ totius Afiæ urbes, O Perſica terra, magnus diuitiarum portus, Vt in uno cõflictu interijt ingens Fœlicitas, flos autem Perſarum profligatus uenit. Heu malum quidem est, primò nunciare mala. Tamen neceſse est omnem calamitatem aperire: Amat nullus nuncium malorum fermonum. O Perſe, exercitus omnis barborum interijt. Cho. Triftia mala, triſtia molesta, Recenter nata, hoſtilia heu heu. Madefiamini lachrymis Perſæ audientes hunc dolorem. Nun. Quoniam illa peracta ſunt, Et ipfe præter ſpem gratam uideo lucem. Cho. Longaua certè nobis hæc uita uiſa est, Senibus ad audiendum infperatam hanc cladem. Nun. Attamen preſens, & non uerba alioru audi Perſe, dicerem qualia fint peracta mala. Heu heu fruftra Multa iacula mixta, A' terra Aſiatica uenerunt in terram Sacram Græciam. Plena ſunt cadauerum corruptorum infœliciter Salaminis littora, omnisq; finitimus locus. Heu beu falſa corpora amicorum, Demersa intereuntia dicis ferri, In errabundis diploidibus. Nun. Nihil iuuerunt arcus, omnis uerò perijt Exercitus, domatus roftratis nauibus. Cho. Clama miferum clamorem,lugubrem Perfis Miseris, ut omnia admodum malè Difpofita firm:heu heu, corruptus est exercitus. Nun. O magnum odiū, nomen Salaminis audire: Heu quam lugeo, memor Athenarum. Cho. Mæſtæ ſunt quoq; Athene memores hoſtiu: Quàm multas Perfidum fine cauſa Fecerunt uiduas, aui uiris priuatas. Ato. Taceo diu infœlix, obstupefacta Malís.ſuperat enim hec calamitas, Vineq loqui,neq; interrogare mala liceat. Attamen neceſse est mortales calamitates ferre Dijs dantibus.omnem dolorem aperiens Dicito aſtans tamen, etfi luges propter mala. Quis non occubuitsquem lugebimus. Populi principum, qui ſub ſceptrifera potentia Ordinatus, moriens caterua fine principe deferuit. Nun. Xerxes quidem uiuit ipse, et lucem uidet. Ato. Meis quidem domibus magnū lumen dixisti, Et album diem in nocte nigra. Nun. Artembares decem milium hominū gubernator Ceditur in littore ficco Sileniaru. Chiliarchusa Dadaces itu baſte percuffus, Saltu leui ex naui defilijt. Tenagoq; optimus Bactriorum ciuis, Mari percuffam inſulam Aiacis inhabitat. Lydeus Arfanies, Argeſtesq; tertius, Hi uerò circum mſulam columbas alenlem Victi, cornu petierunt fortem terram. Fontibus Nili Aegyptij uicinus exiftens Arcteus, Adeues, Argestes tertius, Pharnuchusq;, hi ex una naui exciderunt. Chryfeus Metallus præfectus decem milibus hominum occubens, E qui nigri dux trium myriadum Rubram magnam pilisq; refertam malam Tinxit, mutans colorem colore rubicundo. Et magus Arabus Artamesq; Bactrius, Agrestis terræ incola ibi interijt. Amiftris, Amphiſtreus laborioſam hastam Vibrans, bonus Ariomardus Sardibus Luſtum prabens, Sifarces Myfius. Tharybisq; quinquies quinquagnita nauium Dux, genere Lyrneus, ſpecioſus uir, Iacet mortuus mifer non admodum fœliciter. Syenneſisq; primus in magnanimitate, Cylicum dux, unus uir multos labores Hoſtibus præbens, gloriofè occubuit. De talibus fic se babentibus nunc mentionem feci. Multorum præfentium uerò pauca renuncio mala. Ato. Heu heu, maxima mala hæc audio: Dedecus Perſis, acuti luctus ſunt. Sed mihi hæc narra incipiens denuò, Quanta fuerit multitudo Græcanicarum nauium Vt dignum putarint Perfico exercitui Pugnam inferre roftratis nauibus. Nun. Multitudinis gratia quidë manifeſtè ſcito, Nauibus ſuperaſse Barbaros.nam et Græcis fuit Omnis numerus ad decem triacadas Nauium,decas erat præcipua ſine his. Xerxi quidem bene noui fuerunt mille: Ex qua multitudine, prestantes celeritate Bis centum ſeptem erant. fic enim res se habet. Ne tibi uideamur in hac pugna inferiores fuiffe. Sed fic aliquis perdidit exercitum, Miferum non onerans equivalente fortuna. Ato. Dei urbem feruant Minerue dea. Nun. Athenarum fanè urbs est inexpugnabilis. Viris exiſtentibus enim, munimentum est tutum. Ato. Principium uerò quod'nam fuerit cõgreffus Vtrũ Greci cœperint pugnare, nauibus, dicito, Aut filius meus confiſus multitudine nauium. Nun. Cæptum est omne malum domina. Apparēs tandē peßimus Genius, aut malus demon. Vir enim Grecus ex Athenienfium exercitu Veniens, dixit filio tuo Xerxi hec: Vt ſi uenirent nigra noctis tenebra, Greci non manerent, fed ad tranſtra Nauium irruentes, alius alià Occulta fuga uitam feruaret. Ille ftatim ut audiuit, non intelligens fraudem Greci uiri, neq; deorum iram, Omnibus clamat nauarchis hunc fermonem: Quando comburens fuisradijs fol terram Ceßauerit, tenebræ uerò ſolum etheris occupauerint, Ordinate caterua nauiu, agmine triparito, Ad custodiendum egreffus & meatus impetuosos. Alias uerò circulo circum Aiacis inſulam, Vi si mortem malam fugereni Greci, Nauibus occultè fugam aliquam inuenientes, Omnibus effet propofitum robur confirmare. Talia dixit effafe ex alacritate mentis, Nefciebat autem futura à dijs. Ili uerò non incompte, sed obedienti mente Coœnam pararunt,nautaq; uir Religauit remi manubrium circum ſcalmum. Postquam ſolóccidit, Et nox uenit, omnis remi præfectus In nauem proficifcebatur, et omnis armorú præſes, Ordo ordinem hortatur longe nauis. Nauigant uerò, quiſq; ut erat ordinatus. Et per totam noctem traiectum conftituerunt Nauium gubernatores, totamq; claſſem populo- rum. Et nox aduentabat, et nõualde Græcorŭ exercitus Egreßionem occultam ulla ex parte conſtituebat. Postquam uerò clara dies Omnem continuit regionem lucida uisu, Primo quidem fonitu à Græcis clamor Acclamauit cantionem, carmen uerò simul Jubilauit inſulane petre Echo.metus omnibus Barbaris aderat, A fententia aberrantibus.non enim ut fuge Paana canebant grauem tunc Greci, Sed ad pugnam ruentes animosa audacid, Tuba clamore uerò omnia illa incendebat. Statim uerò impetuoſi remi incurſu Ferierunt falſuginem frementem ex nautarŭ iufju. Statim omnes erant uisu confpicui: Dextram quidem primum bene ordinatum cornu Ducebat ordine, ſecundo omnis claßis Accedebat, aderat ut audiret Magnum clamorem: O Grecorum pueriite, Liberate patriam, liberate uerò Liberos, uxores, fanaq; patriorum deorum, Ac monumenta maiorŭ: nunc pro omnib.fit certamen. Attamen à nobis clamor Perſide linguæ Contrà ibat, no amplius erat cunctandi tempus. Statim uerò nauis encum roftrum in naui Ferijt, conflictumą; inccepit Greca Nauis, fregit omnia Phœniffesnauis, A'plaustro alius in alium direxit hastam. Et primò quidem impetus Perfici exercitus Reftitit:poftquam uerò multitudo nauiŭ in angusto Coacta est, auxiliŭ nullü illis inuicē aderat, Ipfi ab ipfis concurfuroftrorum Feriebantur, & fregerunt omnem claſſem remis a Grecanice naues non temerè In circulo percutiebant, fubuertebantur Carine nauium, mare nec amplius licebat uidere Fruftis nauium cruore mortalium plenum. Littora faxa implebantur cadauerum. Fuga uerò incompiè omnis nauis remigabat. Quecunq erant ex exercitu barbarorum, Certè tanquam thynnos, aut rete piſcium Fracturis remorum fiue uulneribus ruderunt Feriebant, frangebant: fletus unà cum Eiulatu continuit pelafgicum mare, Quoad nigra noctis oculus diremerit Malorum multitudinem.neq; fi decem dies Cum diligentia narrarem, abfoluerem omnia tibi. Bene hoc ſcias, nulla altera die Tantam multitudinem hominum occubuiffe. Ato. Heu heu malorű magnŭ pelagus factum est Perfis, omni genere barbarorum. Nun. Illud bene ſcias, nunquam mediu horŭ malorum extitiſse, Talis in ipfos calamitas mali uenit, Vt his ficrependeret momento. Ato. Que'nam erit fortuna hac inimicitior? Dicito,quam ais calamitatem excrcitui Veniffe, malorum repentem ad maiora? Nun. Perſarum quicunq; erant fortes natura, Animoq; optimi, et nobilitate decori, ipsi regi fide inter primos ſemper Occubuerunt, turpiter ignominioſa morte. Ato. Heuamici, ego mifera mala calamitate: Qua'nam uerò morte ais hos interijſſe? Nun. Infula aliqua Salaminis eregione est locoru, Parua, malefida carinis, quam amans choros Pan adit, in littore Pontico. Inde mittit aliquot, ut si nauium Corruptores hoftes in infulam uenirent, Trucidarent fortißimum Græcorum exercitum, Amicos feruaret àmarimo meatu. Male futura confiderans, quemadmodum Deus Grecis gloriam pugne nauium dedit. Ipfa die munientes corpus aneis Armis, in naues exilierunt.circum uerò Circundederunt totam infulam,ut dubitarent Perfe, quo'nam se uerterent.diu enim ex manibus Lapidibus percutiebantur ab arcus Chorda fagitte procidentes cos interfecerunt. Poftremò moti Greci uno impetu Feriunt, laniant membra infoœlicium Perfarum, Donec omnium uitam corruperint. Xerxes lamentatus est, uidens immensa mala. Nam fedem puram totius exercitus habuit, Altißimum tumulum propè Pelasgicum mare, Licerans ueflimenta,& flens acriter. Repentè hortatus pedestrem exercitum Diſceßit inornata fuga.hanc quoq; tibi Ad anteacłam calamitatem licet lugere. Ato. O'moleste Deus, qui fefelliſti mente Perfas, acerbam ultionem filius meus Claris Athenis inuenit, neq; fufficerunt Quos ante Maratho Barbaros interemit. Quorum uindictam filius meus facere arbitrans, Tantam multitudinem malorum adduxit. Tu dic naues que effugerunt mortem, Vbi illas reliquiſti:nosti ſignificare manifeste. Nun. Ducis nauium relictarum celeriter Iuxta stationem, inornatè eligunt fugam. Exercitus reliquus in terra Bœotiorum Perijt, partim quidem circa fontanum Ganum, Siti laborantes, partim uerò anhelitu uacui. Tranfiuimus in Phocenfium terram, Et Doridum folum,& finum Meliacum, ubi Sperchius irrigat campum propitio potu. Inde nos folum terre Achaice, Et Theßalorum oppidum egentes Cibo fufceperunt:ibi fanè multi perierunt Et siti fameqs:hec ambo nobis aderant. Magnesiam uerò in terram, Macedonumq, Regionem uenimus, in tranfitu Axij, Bolbesq palustrofam arūdinem, Pangeūq; montë, Edonidam in terram. nocte in illa Deus uerò Tēpestate acerba concitauit:constringebatur Fluentum cafti Strymonis. Deos uerò qui Antea nequaquam putauerat, tunc orabat Precibus, terram cælum adorans. Poftquam diu à precibus quieuit Exercitus, tranfit conftrictum uadum gelu. Et quisquis noſtrûm priusquam difpargeretur Dei Radij conatus est tranfire, & feruatus est. Lucens enim radijs fplendidus folis orbis Tranfiuit per medium uadum, calefaciens flamma, Cadebant inuicem:fortunatus uerò. Qui celeriter emifit fpiritum uite. Qui uerò reliqui affecuti erant falutem, Thracia pertranfientes, uix longo labore Veniunt fugientes non multi In patriam terram, ut gemeret urbs Perfarum, defiderans pubem terre. Hec uera funt: multa uerò relinquo loquens Mala, que Perfis Deus immifit. Cho. O' multos nobis labores inferès fortuna, quam Pedibus infilijſti omni Perfico generi. Ato. Me miferam, ob perditum exercitum. O'uifio confpicua infomniorum noctis. Quàm ualde mihi apertè manifestaslı mala. Vosuerò malèhæc iudicaftis. Tamen poftquam approbatus est fermo Veſter deos quidem primò orare uolo: Deinde hanc terram mortuis dona Acipiens accedam, libum ex ædibus meis. Scio equidem, quomodo peractæ sint res. Sod in reliquum fi a iquid melius fucrit, Vos oportet his peractis, Fidelibus fidelia conferre confilia. Et meum puerum fi prius me huc uenerit, Confolamini, mittite domum. Ne ucrò amplius ad mala addatis malum. Cho. O' Iupiter rex, Perfarum Audacium, multorum uirorum Exercitum perdidifti, Sufa Ecbatana Caliginofo luctu occultasti. Multæ uerò delicatis manibus uestes Lacerantes, humidis Lachrymis tingunt finus doloris participes. Luctuoſe uerò Perſides uirorum Defiderantes uidere modò coniunctionem, Lectorumq; cubilia molliter ornata, Voluptuose pubis relinquentes delectationem, Lugent gemitibus infatiabilibus. Et ego ob fatum abfentium Fero manifeſtè luctuofum gemitum. Nunc enim omnis quidem luget Regio Afie uacua. Xerxes quidem duxit quo nam? Xerxes uerò perdidit ibi nam, Xerxes omnia ſecutus est impudenter, Baridis nauibus, Darius ſis quid tandem Tunc fuit innocuus dux ciuibus Suidis gubernator,charus pedestres marinas Proprijs alis euntibus nigræ eos Naues duxerunt quo name Naues uerò ipfas perdideruntibi'nam Neues perniciofis incursionibus, Per Ionum manus paulo post effugere Regem ipfum,ipfos audiuimus per Thraciæ fubli- Et tempestuosas uias. Qui primi fato funt functi heu, Capti neceßitate beu. Circa littora Cypriæ luctus, Luge clama grauiter, Clama cœlestes dolores, Extende uocem clamoſam & miferŭ clamorem. Fracli mari atrociter, beu heu, Vexantur à multis, heu heu, Filijs immaculati maris heu. Luget uirum domus deferta, Parentes uerò liberis orbatirigantur lachrymis: Lugentes ſenes mala à demone immiſſa, Omnem audiunt dolorem. certè per Afiam terram Non amplius legibus Perſarū regūtur, nõ amplius Tributa pendunt dominis, Neq; in terram procidere Incipiunt:nam perijt robur regium. Neq; lingua mortalibus In custodia folutus eſt populus ad loquendŭ liberè: Quoniam folutum est iugum roboris. Sanguine perfusum eſt ſolu: Aiacis circumcluſa Infula, habet Perfarum corpora. Ato. O'amici.quicunq; malorum mercator est, Scit mortalibus quando fluctus Malorum uenerit, omnia timere amat: Quando uerò fortuna beneuerterit, confidere, Semper fœlicitatem ipsam profperè ferre. Mihi iam omnia plena funt timoris In oculis,à dijs aduerfa uidentur. Clamat in auribus uox non modulata. Talis malorum pauor mentes terret. Erenim uiam hanc fine uehiculis, Ante uoluptatem ex domibus rurſus Ordmari, pucri patri mitia libamma Ferens que mortuis grata funt. A'caſta boue album potatu bonum lac Huius floridis liquorem, pellucidum mel, Cum guttis aquatilibus fontis uirginis, Purumq; ab agresti matre Potum antique uitis uinum hoc. Et folijs femper uirentis, Flaue olee fructus fragrans adest, Floresq; plicate omniferentis terræ proles. Sed ô amici, his libamentis mortuis Hymnos canite, diuumą; Darium reuocate:ego terripotos Honores præmittam, his fubterraneis dijs. Sed terrestres dij casti, Terraq; Mercuri inferorum rex Mittite ex inferis locis animam in lucem. Nam fijnouit aliquid plus remedij malorum, Solus mortalium finem dicet. Audi fanè me beate dijs æqualis rex, Barbara manifeſta mittentem, uariaq; & Obscura ac dictu difficilia uerba, Miferos dolores reboabo, Sub Terra audi me. Sed tu Terra, & alij Terrestrium duces dij gloriofum Annuite uenire ex ædibus Perfarum Sufigenam Deum, ſurſum mittite quem nondum Perſica terra occultauit.certe amicus, Reuera amicus erat uir, reuera bufium Aidoneus mortuorum deductor Mittet Darium uidelicet regem, aut eius animum. Neq; enim uiros unquam perdidit Bellicis nocumentis. Diuina cõfulens uocabatur à Perficis, diuina confulebat, Gubernabatq; bene exercitu.heu Rex antique, rex accede, appropinqua, Veni ad fummum cacumen tumuli crocotin Aum. Tollens calceum pedis, Regie tiare criſtam ostendens, Accede Perfarum probe Dari, Vt noua audias, recentia mala. Domine domini appare. Odiofe enim tenebre uolant, Omnis iuuentus iam perijt. Accede Perfarum rex Dari, beu, heu, heu O'diu plorate ab amicis moricus. Quid hæc dynastæ dynastas Duplicia uerfantur delicta circa tuam Hanc totam terram,corrupte funt trifcalme Naues. non naues, non naues. Dar. O` fida proles fideliŭ patrum, coetanci mee Perſe ſenes, quo labore urbs laborat: Luget, plangit, pungiturq; ſolum. Videns uerò meam coniugem propè fepulchrum, Tarbor, libamina propitia fufcepi. Vos uerò lamentamini ſtantes propě tumulum, Et uociferantes luflibus deductoribus animarum. Miferè uocatis me.non licet uerò exire, Sed econtrariò omnino ſubterranei dij Ad accipiendu, quàm ad emittedum, meliores funt. Tamen potens illis uifus ego Venio, celeriter ut inculpandus ſim propter tõpus. Quod nam est Persis graue recens malum? Cho. Pudet me uidere te, Pudore afficior coram loqui Te, de timore antiquo. Dar. Sed postą ab inferis ueni tuis luctib.perfuafus, Non longis uerbis, sed compendiosè loquens, Dic, perfice dimittens pudorë quë habes de me. Cho. Vereor quidem gratificari, Pudet me contraria dicere, Dicens ingrata amicis. Dar. Sed posiğ metus antiquus tuis mentib.aduerfatur, Meorum lectorum fenex confors, generofa mulier, Fletus relinquens, hos luctus apertè mibi Dicito, humana uerò hominibus accidunt mala. Sæpe enim ex mari, ſepe extera mala Sunt mortalib ſi lõgior uita ulterius extenſa fuerit. Ato. O'oim mortalıŭ fuper as beatitudinë felici mor- Quomodo ueniſti ad ſolis radios beatus existes, Vitam eui boni Perſis,tanquam Deus adduxiſti. Nuc te beatu iudico cũ mortuus ſis, anteğ uideres Omnem audiet sermone Darius breuiter, Euerfæ funt res ut ita dicam. Dar. Quo 'na modo aliqs pestis fragor uenit, aut ſeditio urbis Ato. Nequağ, sed circu Athenas ois exercitus interijt. Da. Quis meoru filiorŭ illuc duxit exercitu?dicito. Ato. Bellicofus Xerxes euacuas totū cõtinētis folũ. Da. Pedestri itinere, ait amarihac experientia.ſtultè egit mifer. Ato. Vtroque modo, duplex agmě erat duorŭ ducu. Dar. Quõ tatus exercitus pedestris potuit traſire? Ato. Machinis cõruxit fretű Elles, ut uadū habuerint. Dar. Et hoc fecit, ut Bosphorŭ decantaret magnu. Ato. Sic se babet, huius rei fententia aliquis Deorum illi adaptauit. Da. Heu magnus aliqs uenit demõ, ne ſaperet bene. Ato. Vt tande liceat uidere, quali modo mala peracta ſint. Da. Quid iſtis peractis, lugetis fic? Ato. Naualis exercitus profligatus, pdidit pedestrē exercitum. Da. Sic igitur funditus perijt omnisexercitus hasta. Ato. Ad hæc ut Suforŭ urbs lugeat hominŭ uacuitatē. Da. O damones uacui auxilij,& cure exercitus Ato. Bactriorum corruptus est omnis populus neqs fenex Da. O' miſer, quale pubě ſociorŭ perdidit? At. Solŭ uerò Xerxě defertũ nõ cũ multis aiūt remafiße. Da. Quo quò euaſitenŭ aliqua ſalus erat? Ato. Lubētē aiut illu põtē annexū duob.i locis trafiuiſſe. D. Et ad häc cõtinëtë feruatu eße, nữ hoc ueru(se. Ato. Ne fermo uerus uincit, in hoc no eſt dißidiū. Da. Heu celer uenit oraculi perfectio, in meŭ filiŭ. Iupiter finem oraculis impofuit:ego uerò Per longum tépus nõ optabā peracturos hoc deos. Sed quado festinat aliquis Deus, ipſe coaptatur illi. Nunc uidetur fons malorum omnib. amicis fluere. Filius meus hæc no refpicies, pfecit iuuenili audacia Quiſacrum Hellefpontum tanqua feruum uinculis Sperauit cohibere, fluentem bofphorus fluentü Dei. Et uadum adaptauit, pedicisq; malleo cuſis Circundans, magnam uiam fecit magno exercituis Mortalis exiſtes putabat nõ bono cõſilio dijs oibus Et Neptuno imperare: hæc, nõ morbus mentis Detinuerunt filium meu, uereor ne magne diuitie Meæ hominibus fim preda preoccupantibus. Ato. Hæc edoctus est, malis conuerfans hominibus, Bellicofus Xerxes.dicunt quòd magnas liberis Diuitias acquifiueris hasta:huc præ mollicie (tatě. Intus hasta mouere, nihilq; augere paterna fœlici- Talia uerò ex pditis hominib. fæpe audies probra, Hoc iter exerciti Statuit in Græciam. Dar. Certè illis confulentibus opus peractum est Maximum,femper decantă dum, quale nună extitit, Vrbem Suforum euacuauit cadens. Ex quo hunc honorem Iupiter rex præbuit, Vnum uirum omnium Afie diuiti Imperare, habentem moderatorium fceptrum. Confilium erat primus dux exercitus, Alter eius filius negotium perfecit, Mentes enim eius animum gubernabant. Tertius ab illo Cyrus felix uir, Imperans omnem pacem tribuit amicis. Lydos Phrygasq; acquifiuit, Totamq; Ioniam perdomuit ui. Deus non odio habuit, quòd prudens fuerit. Cyri filius quartus rexit exercitum: Quintus uerò Smerdes imperauit ad dedecus patriæ, Et folio antiquo:hunc cum dolo Interfecit Artaphrenes bonus domi, Cum uiris aimicis, quibus erat opus. Et ego fortitus fum hanc fortem ut uolui, Multaq; debellaui magno exercitu. Sed non tale malum ingeßi urbi. Xerxes filius meus cum sit iuuenis, pueritiæ ſapit, Neq; memor meorum mandatorum eft. Manifestè enim ſcitis mei coetanei Omnes uos, quòd cum imperium quidě teneremus, Nunquam uifi fumus tanta mala facere. Cho. Quid igitur, rex Dari, quónam facis Sermonum finem?quomodo ex his in posterums Nos populus Perficus agemus quàm optimè? Da. Si non in Græciam duxeritis exercitum, Neq; plus exercitus fuerit Medicus, Ipsa terra ſocia illis est. Cho. Quomodo hoc dixifti, & quali modo eſt ſocia? Da. Interficiens fame ſuperbosadmodum. Cho. Sed expedituſselectu colligemus exercitu. Da. Sed neq; iſtemanens in locis Gracie nunc Exercitus, aßequetur falutem reditus. Cho. Quomodo dixistisnon enim omnis exercitus Tranfit fretum ab Europa Gracie. Da. Pauci ex multis, si credere deorum Oportet oraculis, in ea quæ nunc peracta sunt Refpicientibus:contingunt enim neq; hæc, neq; illa. Et si hæc funt, multitudo ſelecta exercitus Molestia afficitur, ſpe noua conſifa. Manentibus fluctibus ibi Afopus campuт Irrigat, grata pinguedo terræ Bœotiorum. A'quo mala ingentia oportet illos pati, Dona contumelie, & impiorum confiliorum. Si in terra Gracanică migrauerint, nec deoru ſta- Verebuntur uiolare, neq urere delubra, Are destructe erunt, & deorum ſana. Radicitus euerterunt confuse fundamenta. Certè malè facientes, non mimima Patiuntur.hæc enim futura funt, neq; malorum Baſis ſubeſt, sed adhuc crescunt. Tantum est facrificium cruentum, In Plateis Dorica hasta. Cumuli mortuorum ufq; ad tertiam generationem, Tacitè oftendent oculis mortalium, Quodnon oporteat mortalem arroganter ſapere. Contumelia florescens fert ſpicam Nocumenti, unde metitur gemebunda meßis. Hec igitur uidentes, & horum premia, Memores fitis Athenarum & Gracie, neq; quis Contemnens fortunam præfentem, Alias amans, effundat magnam fœlicitatem. Iupiter ſancuindex eft fuperborum admodum Confiliorum,corrector grauis est. Ad hæc uos qui fapitis illum Adhortamini bonis confilijs Affectum nocumento à dijs definere, à ſuperba audacia. Tu uerò fenex mater chara Xerxis Veniens ad ædes, ornatum,quiſquis decens eſt, Accipiens, obuiam ito filio:omnino enim Pre dolore malorum uestimenta circa corpus Madefaciuntuarias ueſtes. Sed ipſum prudenter tu placa fermonibus. Nam noui, quòd te ſolam audiens excitabitur. Ego uerò abeo ſub terram infra caliginem. Vos uerò ſenes ualete, in malis tamen Indulgentes uoluptati quotidie. Quoniam nihil mortuis profunt diuitie. Cho. Certe multos cùm præſentes, tu etiä futuros Audiens eße dolores barbaris, dolui. Ato. O fortuna, quàm multi me occupant mali Dolores, maximè hec calamitas pungit, Dedecus filij circum corpus, Au dientem ueſtimentorum quod ipſum ambit. Sed proficifcor, accipiensq; ornamentum ex domo, Obuiamq; ire filio meo conabor. Non enim amicos in rebus aduerfis deferam. Cho. O Demones, certè magnam bonam Bene gubernatam uitam aßecuti ſumus, Quando ſenex omnia adminiſtrans, probus Dijs equalis Darius, imperauit regioni: Primò quidem chari Exercitus uiſi ſumus eße, & omnia iura Que ad turres pertiment constituit. Reditus ex bello ſine labore, ſine perpeßionibus, Bene agentem duxerunt domum. Quot cepit urbes, uadum non Traijciens Aliſis fluminis, neq; A' laribus motus, quales Strymonij Pelagij Achelonides funt incole, Thraciæ ſtagnaq;, extra funt, hec Per terram ducte circum turrim. Huius uerò regisſpirarunt Helles circum uadum Latum detente, abditać Propontis, Et ostia Ponti, inſuleq; iuxta collem Martinum in orbem diſpoſitæ huic terre, Qualis est Lesbos, oleis inferta Samos, Chios, fiue Parus, Naxus, Myconus, Tenoq; adiacens Andrus uicina. Et alias maritimas obtinuit medias, Lemnum, Icariq; fedem, Rhodum, Cnidum, Cyprieq; urbes, Paphum, aut Solos, Salamimaq;, huius metropolis Caufa est luctus. Haslocupletes iuxta fortem Ionicam multos uiros habentes inſequës firmauit Suis mentibus, incruentum aderat Robur uirorum armatorum,& mixtorum Iuuantıŭ:nunc uerò no ambiguè à dijs nutritas Has ferimus molestias domati bellis, Admodumq; plagis marinis. Xer. O' infelix ego, adeptus hoc fatum odiofum, Incomprehenfibile, quàm crudeliter fortuna Ingreßa est Perſarü generatione? quid patiar mifer, Solutum est robur meorum membroru.hanc uerò Aetatem uidens ciuium, fiue debuit Iupiter Me cum uiris proficifcentibus mortis Sorte occultare. Cho. Heu rex boni exercitus,& Perſici Honoris, ac magni ornamenti uirorum, quos nunç Prostrauit:terra uerò deplorat patriam pubem Xerxi interfectam,ad inferos Replendos Perfarum. Agdabatæ enim Xer. Arcu domantes, omnino generatio Decem milium hominum interijt. Heu heu bonum auxilium. Cho. Afia uerò terra, rex, terræ grauiter Grauiter ad genu inclinata est. Xer. Ipfe uerò heu heu deflendus mifer, generationi Et terræ patriæ malum extiti. Cho. Ad clamorem tibireditus, malè ominante clamorem, Malè cogitata uocem luctus lugubris, Mittameflebilem uоcem. Xer. Emittite grauelugubrē tumultutriaq uocem. Nam fortunarursus mutabilis est in me. Cho. Mitta fletu, & honoras populi perpeßiones, Moleſtias mari factas, generationis urbis lugubris Edam luctum multis lachrymis plenum. Ionum enim Eripuit, Ionũ claße instructus, Mars alijs das auxiliŭ, Noctură gleba profligans, infæliceq; dolorě. Xer. Heu clama, & omnia audi. Cho. Vbi tibi amicorum turba ubi ucrò tibi ſocijs Qualis erat Pharandaces, Sudas, Pelago, Et Domafas, Agabatasq;, Pſammis, Sufifcanes Ecbatana relinquens? Xer. Miferos reliqui, Tyria Ex naui pereuntes in littoribus Satamincis. Cho. vbi uerò tibi Pharauchus. Cariomardusq bonus? Vbi uerò Sebalces rex, aut Lilæus generofus Memphis, Thariuis, Maſistres, Artembaresq;, et Hystaichmas hæc terurfus interrogo. Xer. Heu beu antiquas uidentes Molestas Athenas, omnes uno tumultu Heuheu, miferi eunt in terram. Cho. Ettuum Perfarum fidelem Oculum myriades numerantes Balanochi puerum, Alpiſtum filium Sesami, Et Mygabatem, Partheumq; magnum et ebriofum, Reliquiſti reliquiſti? miferi, Perfis præclaris Mala ad mala dicis. Xer. Voluptate uidelicet bonorū fociorŭ in memoria reducis, Intollerabilia odiofaq; mala dicēs. Clamat clamat miferorum intra cor. Cho. Attamen aliquid aliud defideramus, Mardorum uirorum myriarcham Xanthem, bellicofumq; Ancharem, Didiximq Arfacem, equorum prefectos. Cygdagatam, & Lythinnam Audacem, hasta in ſatiatum. Sepelij, fepelij non in ſcenis, Curru uectis retrorfum fequentes. Afcenderunt prefecti exercitus, Afcenderunt ignobiles. Cho. Heu, heu,heu, beu. O demones fecistis infperatum malum. Indecens, quale uidit nocumentum? Xer. Obstupefacti fumus, quales à ſeculo fortune. Territi fumus.manifeſtèenim quales quales dolores. Nautas Ionas affecuti non fœliciter. Inexpugnabile fanè est genus Perfarum. (pefactus? Xer. Quomodo no miſer, à tato exercitunõ eſſes obſtu- Cho. Quid, nõ perierunt maxime copie Perfaru? Xer. Vides reliquum meæ claßis? Cho. Video, intueor. Xer. Hanc pharetram? Cho. Quid hoc,dicis feruatum thefaurum in iaculis Xer. Parua, tanquam multis Cho. Indigeamus auxiliatoribus. Ionum populus fugit'ne hastam? Xer. Virilitate præditus, uidi malum infperatu. Cho. In fugam uersam claßicam cateruam dicis Xer. Veſtes laceraui præ mali calamitate. Cho. Pape, pape,papa,papa. Xer. Et plus quàm pape igitur. Cho. Gemina est tripla. Xer. Molesta nobis, iucunda hoftibus. Cho. Roburuerò minutum est. Xer. Nudus ſum comitum. Cho. Amicorum marinis nocumentis. Xer. Riga malum, domumq; ito. Cho. Heu,heu.dolor,dolor. Xer. Clama nune ſtrepens mihi. Cho. Retributionem malam malorum malis Xer. Clama, cantum fimul ponens. Cho. Heuheu. Xer. Grauis est hæc calamitas. Cho. Hei mihi admodum doleo. Xer. Ambula, gradi, & luge mea gratia. Cho. Madeo, lugubris exiftens. Xer. Clama meo clamori contraria. Cunctari licet domine. Xer. Defolare nunc luctibus, Cho. Heuheu. Xer. Mifera rurfus mixta est mihi. Cho. Lugubris plaga. Xer. Et pectus tunde, & boa Mysium. Cho. Mæror maror, maror. Xer. Et mihi cuelle pilum tuarum genarŭ album. Cho. Tenaciter, admodum moleſtè, Xer. Clamaſtridulè. Cho. Et hæc faciam. Xer. Peplu lacera, qui est in ſinu,uigore manuŭ. Cho. Dolor, dolor, dolor. Xer. Euelle comam, & miſerere exercitum. Cho. Tenaciter, admodum moleſtè. Xer. Madefac oculos. Cho. Tingofanè. Xer. Clama contraria mee uoci, Cho. Heu, heu, heu. Xer. Luctuosus domum ito. Cho. Heu Perfis terra, non facilis aditu. Xer. Heu iam iuxta urbem. Cho. Heu uidelicet, fane, fane. Xer. Gemant delicati. Cho. Heu beu Perfis terra inacceßibilis. Xer. Heu,bei, hei.trifcalmis Heu heu, grauibus perditi. Cho. Mittam te tumultuoſis luctibus.

FINIS PERSARVM.