Aeschylus, Septem ad Thebas: versio Latina Ioannis Sanravii

ARGVMENTVM TRAGOEDIAE SEPTEM DVCE AD THEBAS

LAius Labdaci filius regnauit Thebis, uxore adeptus Iocaſtem filiam Menæcei: qua cum congredi, filiosque generare non audebat, ueritus Pelopis imprecationes. Aiunt enim, filium Pelopis Chryfippum (qui ei ex altera uxore natus erat, & non filia Oenomai Hippodamia) Laium rapuisse, amore eius captum: cûq; ipſo côcubuiffe, ac primũ inter homines puerorum abufum (quemadmodũ Iupiter inter deos, rapto Ganymede) exemplum præbuisse. Quod cu intellexiſſet Pelops, precatus eſt, Laium à propria prole interfectum iri. Poſtquam iam dicto modo Laius sine liberis conſenuiffet, Apollinis oraculum acceſsit, interrogaturus num oporteret liberos generare? retulit uerò illi uaticinium: Ne ſemina fulcum natorum inuitis dijs. Cum uerò accepiffet oraculum, & profectus eſset, cauit ne cum propria uxore dormiret. Vno uerò die uino grauatus, cum uxore sua congreſſus eſt: ex qua suſcepit Oedipum. Timens igitur oraculum, dicens, si filium genueris, interficiet te natus, quemadmodum Pelops imprecatus erat: iam que natus esset Oedipus, perforatis illi pedibus, catena aurea fibulans, Citheroni eum impoſuit. Inuenientes uerò illum quidam paſtores, & accipientes, attulerunt regi Corinthi Polybo. qui cú eum accepiffet, curæ dignum putauit, & ad uiri ætatem eum perduxit.

Deinde uerò Oedipus ab aliquo iniuria & contumelia affectus, quòd spurius & non legitimus Polybi eſſet: profectus eſt, interrogaturus Pythiam uidelicet, ad oraculum Apollinis, quis 'nã esset, & cuius filius? Dixit illi oraculũ: Tibi conſtitutum eſt, patrem tuum interficere. Cũ uerò audiuiffet oraculum, noluit Corinthũ reuerti ad Polybum, propter ea quæ dicta erant: nam putabat, oraculũ patrem suum Polybum, matremque suam eius uxorem dixisse. Profectus eſt igitur Thebas uerſus , ac proficiscebatur illac Laius quoque, eius pater . proficiscens q; ille ad oraculú percontaturus, quid de filio suo expofito Oedipode actú esset? Cum uerò occurriſsent ambo, Laij satelites Oedipo dixerüt, Cede uia hoſpes regi. ille verò non paruit: percuſſus uerò à Laio, furebat supra hoc: Laiumq; ,ac omnes qui cum eo erant interfe-cit, uno ſolo relicto, qui domum reuerfus omnia fre-nunciauit. Cumq; uenisset Oedipus poſtea Thebas, inuenit magnum malum illis imminens: nempe Sphing1, quæ ænigmata proponebat: & qui nó poterat ei soluere, hunc uorabat. Propoſitum verò erat à Thebanis, inueniéti enigma Sphingis, Laij uxorem Iocaſtem præmium ei fore. Dicente uerò Sphinge ænigma hoc: Bipes, tripes, quadrupes: (quod denotat hominem) inuenit illud Oedipus. Spinx uerò furens, ſeipſam interfecit. Congreſſus igitur Oedipus propria cum matre, liberos genuit quatuor: Polynicem, Eteoclem, Antigoné, & Ismenem. Tandem uerò intelligés, ſe inceſtű patraſse: ſeipſum obcæcauit, atque his iam nominatis filijs regnum reliquit. Poſtquam verò illum hi in cellula incluſiſsent, imprecatus eſt illis, ut enfe & bello regnum diuiderent. Hac de causa ueriti simul esse

eſse Thebis, regnare deſtiterunt. Conuenerunt uerò, ut unó egreſſo urbe, ac peregrè profecto, alter unum annum regnaret: uicifsimq; hoc abeunt te, rediens alter teneret imperium, ut hoc modo execrationes effugerent. Polynices igitur maior natu, tenuit annum integrum regnum: deinde exiuit, Eteocli concedens regnum. Adimpleto uerò tempore ad regnandum, Polynices, ut conſtitutu erat, Thebas uenit . non receptus autem à fratre, Argos ad regem Adraſtum profectus est: eiusq; gener, ducta eius filia, fuit, hac occaſione ut iuuaretur ab Adraſto, ad reuertendum in propriam urbem, et regnum occupandum. Cum uerò magnas copias Argis accepiffet, Thebas profectus est contra fratrem proprium: ibi ille & frater eius, mutua cæde occubuerunt.

Scena huius fabulæ diſpoſita eſt Thebis: Chorus uerò ex Thebanis uirginibus eſt. Argumentú uerò, exercitus Argiuorum, obfidens Thebanos, hosque uincentes: mors Eteoclis & Polynicis. Inſcribitur argumentũ, Septé ad Thebas: propterea quòd ſeptem duces cuſtodiunt ſeptem portas. Sunt uerò hæ Thebe, ſeptem: quæ uerò in Aegypto, centum portarum.

FABVLAE PERSONAE EteoclesNuncius speculator Chorus uirginumIsmene AntigoneCaduceator PRÆFATUR ETEOCLES POPVLVM Thebanum ad præsidium urbis præparans. Eteocles Cadmi ciues, quæ opportuna sunt, opus est dicere. Quicunq; negotioru curam habet, in puppi ciuitatis Habens clauum, palpebras ne det somno. Si bene nobiscum agitur, cauſa dijs tribuenda eſt: Si uerò uiciſsim (quod ne contingat) calamitas acci-derit, Etheocles unus multus per ciuitatem Conuicijs afficiatur proæmijs tumultuoſis, Et fletibus: quibus Iupiter defensor, Nominatus sit Thebanorum urbi. Vos uerò oportet nunc, et eum qui adhuc Impubes est, et eu qui tépore exceſsit ex pubertate, Florens ac creſcens, multum corporis Vigorem habere quemq;, ut decet, Vrbemq; iuuare deorum patriorum Abaris, nunquam honores delere: Filiosq; & matrem chariſsimam, terram altricem. Quæ enim uenietes iuuenes in propitium campum, Omnia admittens labore diſciplinæ, Aluit incolas ſcutatos Fideles ut sitis in hoc opere. Et nunc in hoc die bene uertat Deus: Nam hoc tempore turrium cuſtolibus, Fœliciter plerumq; bellum ex dijs ſuccedit. Nunc uerò ut uates ait auium pastor, In auribus conſiderans mentibus sine igne, Fatidicas aues uera arte: Ipſe talium uaticinationum dominus Dicit, maximam incurſionem Grecanicam Noctu deliberare, & inſidiari urbi. Sed ad propugnacula, portas turrium Festinate omnes, cum armis: Implete thoraces, in tabulatis Turrium state, in exitibus portarum Manentes, confidite: neq; hostium Timete admodum multitudinem, bene uertat Deus. Speculatores ego, & exploratores exercitus Miſi, quibus persuasi ne frustra iter aggrederentur, Vt illos audiens non capiar dolo. Nun. Eteocles, optime Thebanorum rex, Venio inde ab exercitu manifeſta ferens: Ipſe sum negotiorum explorator. Viri enim ſeptem bellicoſi præfecti Bouiuore in nigro ſeuto, Tangentesq; manibus taurinum cruorem, Martem, Bellonamq;, & ſanguini amicam cædem Iurarunt, aut ciuitati disruptiones Ponentes perdere Thebanorum urbem ui, Aut opperentes terram hanc macerare ſanguine: Monumentaq; mittebant domum parentibus ſuis. Præterea currũ Adrasti manib.coronabant, lachry Fundẽte nulla misericordia uerò erat in ore. Ferreus enim animus uirilitate accenſus, Spirabat tanquam leonum martem intuentium. Rumor horum pigritia non cunctabitur, Sortientes eos reliqui, forteq; affecutus Vnusquifq; ipforum ad portas agmen duceret. Itaq; optimos quoſq; electos uivos urbis Portarum in exitibus conſtitue celeriter. Prope enim Argiuorum armatus exercitus Accedit, ſestinat: campos uerò alba ſpuma Inquinat guttis equitum ſpirantium. Tu uerò tanquam nauts bonus gubernator, Muni urbem, priusquam irruat rabies Martis. boat enim tumultus terrestris exercitus. Hanc uerò occaſionem tanquam celerrimus accipe. Ipſe poftea fidelem ſpeculatorem Oculum habebo: conſentanea rationi Sciens, extra portam eris incolumis. Eteocles O Iupiter, Terra, & patroni dij, Execratio & furia patris præpotens, Ne meam urbem oppreſſam funditus Extirpetis, captiuam Græciæ Vocem fundentem: domos proprias, Liberamq; terram, Cadmi urbem, Iugis seruitibus nequaquam habeatis. Eſtote auxilio, communia ſpero me dicturum: Cum fœlix est urbs, deos honorat. Cho. Lugeo terribilia & magna mala. Dimittitur exercitus caſtra relinquens, Decurrit huc multus populus precurrens equites, Aetherius puluis me persuadet uiſus, Mutus maniſeſtus, promptus nuncius, Excitator conculcatusq; campo Appropinquat, clamor uolat, fremit Instar aquæ murmurantis inexpugnabilis. Heuheu, heu dij Et deæ, præsens malum arcete. Clamat pro mænibus Scutum habens album, furgit populus Structus in urbem irruens. Quis defendet? quis auxiliabitur Deorum aut dearum? Vtrum ego accidam statuis Deorum heu defensores dij, Tempus est habendi ſtatuas: quid cunctamur Luctuoſi? auditis, aut non auditis clypeorum Strepitum ? peplos & coronas Circa preces habebimus? Strepitum audiui, & strepitumq; non unius haſte. Quid facies? deferes ô Mars terrisenex Tuam terram? duream qui habes galeam demon, Reſpice reſpice urbem, Quam tandem charam poſuisti . dij Patroni uidete omnes, Videte uirginum supplicem cateruã pro seruitute, Tumultus per urbem galeatorum Virorum ftrepitat flatibus Martis horrens concitatus. Sed ô Iupiter pater, perfecte omnino Arce hoſtium expugnationem. nam Argiui Cadmi urbem circundant. Metus uerò martialium armorum, Vinctaq; maxillis equinis Incutiunt metum frena. Septem fortes uiri ornati de exercitu Fortibus ſcutis, feptem portis Adfunt, forte aßecuti. Tu uerò generofum robur pugnæ amans, Liberatrix urbis sis ô Pallas: Equestrisq; pontipotens rex Tridente machina Neptune Solutionem metus, folutionem da. Et tu Mars, heu heu Cadmi denominatam Vrbem custodi, & cura exacte. Et Venus, generis tritauia, Adiuua: tuo ex ſanguine Nati sumus, precibus te Religiofis uociferantes adimus. Et tu Lyciæ rex, terribilis esto Exercitui hostili, qui uocem habet gemebundam. Tu uerò Latonâ nata puella, arcum bene tende Diana chara: heu heu, ſtrepitum curruum Circa urbem audio, & ueneranda Iuno: Reſonuerut fistula onuftorum axium. O chara Diana, heu heu, Haſta concuffus æther furit: Quid urbs nostra patitur, quid fiet? Quò tandem finem ducet deus, heu, heu, heu. Ad alta propugnacula uenit lapis, O chariſsime Apollo: ſtrepitus in portis eſt Aeneorum ſcutorum, ex Ioue Bellicus finis castus in pugnis est. O beata regina Minerua, ante urbem conſtituta, Septem portarũ solum protege: heu præpotētes dij, Heu perfecti perfecteq; huius terræ turriŭ cuſtodes, Vrbem hastatam ne tradatis exercitui barbaro. Audite uirgines, audite iuſtas omnino Electas preces: heu chari dæmones, Liberatores circum urbem euntes, Oſtendite quòd urbem amatis, Vobisq; curæ ſunt delubra plebeia. Curantes uero ſuccurrite, Religioforum uerò sacrorum Sponſi eſis mihi. Eteocles Vos interrogo, greges non tolerandos, Vtrum hæc optima, & urbi salutaria ſunt, Exercituiq; audacia huic turres cuſtodienti, Cadentes ad ſtatuaſes defenſorum deorum Clamare, uociferari prudentibus odioſa. Neq; in malis, neq; in felicitate chara, Conturbernatis fuero muliebri generi. Nam confidens truculenta eſt audacia, Verita domo & urbi plus mali. Et nunc ciuibus cursores fugas Ponentes, iniecistis exanimem ignauiam. Ea quæ sunt extra portam, tanqui optima, iuuater Ipſi ab ipſis intus expugnamur. Talia cohabitans muliebribus habebis. Quod ſi quis meo imperio non audiens fuerit, Vir & mulier, horung, medium, Calculus perniciofus contra ipſos conſtitutus est, Lapidariam populi ne effugiat mortem. Curæ sit uiro, ne mulier conſultet De his quæ foris funt, intus existens ne danũ inferat. Audiuisti, aut non audiuiſtian ſurde loquors Cho. O chare Oedipi fili, timui audiens Curruum ftrepitum, strepitum, Tube clanxerunt flexe, Equitumq; uigilum clauorum per os Fabrilium frenorum. Eteocles Quid igitur nauta in proram fugiens Ex puppi, inuenit machinationem falutis Nauis labor antis in marino fluctus? Cho. Sed ad demonum precursor ueni Statuas confisus dijs antiquas, Quoniam pernicioſe niuis ingentis Strepitus eſt in portis, iam delatus sum metu Ad beatorum preces, urbem Vt subſidio protegant. Eteocles Turrim optatis protegere ab hoſtium hastas? Cho. Igitur hæc erunt à dijs. Eteocles Deos autem Capta urbe deficere, dicitur. Cho. Ne tandem meo tempore deficiat deoru hec Congregatio, neq; uideam Percurſam urbem, Et exercitum crematum igni hoſtili. Eteocles Ne mibi deos inuocans, conſulis male. Obedientia erga principes enim eft felicitatis Mater, feruatoris uxor. sic ſe res habet. Cho. Eſt autem dijs fortitudo potentior, Que fepe in malis improuidam Ex molesta anxietate fupra oculos Suſpenſam nubem expellit. Eteocles Virorum hæc funt, uictimas Dijs facere hostium laceßentium: Tuum uerò uiciſsim tacere, manere domi. Cho. A'dijs urbem incolimus indomitam; Hostium turbam turris arcet: Quid hæc inuidia odit? Eteocles Non prohibeo tibi deorum genus honorare, Modò ne ciues ignauos reddas: Quietus efto, neq; admodum time. Cho. Nouum audiens tumultum, cum Terribili metu in banc arcem Venerandam sedem ueni, Etc. Ne nunc etiam si mortuos, aut uulneratos Intelligatis, eiulatibus profequamini: Tali mortalium cruore Mars pascitur. Cho. Attamen audiui equestres fremitus. Etc. Ne nunc audiens, perspicue audias nimis. Cho. Gemit urbs è terra tanquam circundata. Etc. Mihi igitur sufficit de his consulere. Cho. Timco, tumultus in portis augetur. Etc. Non taces? nihil horum dic contra urbem. Cho. O cognatio, ne prode turres. Etc. Non admortem tacens feres hec? Cho. Dij indigena, ne affequar feruitutem. Etc. Tu in seruitutem rediges me & urbem. Cho. O præpotens Iupiter, cõuerte in hostes iacula. Etc. O Iupiter, quale mulierum præbuisti genus? Cho. Flagitioſum, ut uiri funt, quorü urbs capta eſt. Etc. Obmutefcis rursus tangens ſtatuas? Cho. Ignauia linguam rapit metus. Etc. Mihi roganti, si leuem dederis finem. Cho. Si quàm citò dixeris, fortè ſciam. Etc. Tace miserâ, ne terrefacias amicos. Cho. Tacco, cum alijs patiar fatum. Etc. Hoc enim uerbum pro illis eligo à te; Et cum bis, fine ſtatuis, Optameliora, deos effe auxiliatores: Meaq; uota audiens, deinde Eiulatum sacrum propitium canta, Juxta Grecanicum morem clamoris facrificij, Etc. Amicis audaciam præbebis ſoluens hoſtilem timore. Ego uerò regionis patronis dijs, Paganisq;, fori ſpeculatoribus, Dircæq; fontibus, neq; ab Ismeno dico Rebus bene accidentibus, feruataq; urbe, Ouibus stillantes fanguinem aras deorum, Taurosq; occiſos dijs, hic uoueo Ponere trophea, ad ſepulchra hostium, Exuuias uerò caſtis domibus hostium ferro partas. Talia uoue non querule dijs, Neq; in uanis feuis fufpirijs. Nam nequaquam magis effugies fatum. Ego ad ſex uiros me cum ſeptimo Aduerfarios hoſtibus magnopere, Ad ſeptem portas ordinabo proficifcens, Priusquam nuncij impetuofi& celeres Sermones ad nos ueniant, & urant pre neceßitate. Cho. Cura, pre timore non quiefcet cor: Vicinæ cordi ſolicitudines inflammant me, Metus populum obſesſorem, Draconem tanquam ob caufam prolis Verita est lectorum Laborans difficultate nidificandi omniu predæ exe poſita columba. Certè enim ad turres cateruatim Et gregatim cunt, quò me uertam Quid in dubios inijciunt Ciues telum lacrymoſum? Omni modo generofi Dij urbem exercitum Cadmigenam defendite. Quale dabitis terræ solum Hæc melius, hostibus relinquentes Optimam terram, aquamq; Dirceam, Feracißimam fluuiorum, Quoſcunq; emittit perterricrepus Neptunus Filiją; Tethyos. Præterea defenfores Dij, illis qui extra mænia ſunt, pernicioſum Et uaftans nocumentum inijcientes,habebitis Laudem:ciuibus uerò & urbi custodes Tuti ſtate, luctuoſis precibus. Miserum enim, urbem antiquam Plutoni mittere, captam hasta, Seruilem tenui puluere, A'uiro Achæo diuimitus depopulatam, Dedecus erit: manu basq; captas ducere, heu heu Puellas matronas, equorum more, Circum rumpentium uela capillorum. Clamat urbs uacua, Predâ corruptâ clamore mixta. Atrocem fortunam timeo. Lacrymabile eſt puellis, crudeliter Ante iura connubialia migrare Ex domibus suis inuisa uia, Quid prædico eum qui interijt, Meliora his habere? Multa ſunt, quando urbs expugnata fuerit, Heuheu infœliciter agere:alius alium Ducit, interficit, hæc ignem ferunt, Fumo uerò inquinatur omnis urbs. Furens uerò inſpirat hominum domitor Cruentans pietatem Mars Eiulatus it per urbem, per urbem Machina turrica,à uiro Vir haſta interficitur. ciulatus cruenti Lactentium pueriles ſtrepunt: Rapinæ difcurrerunt fraterne. Congreditur onustus onusto, Vacuusq; uacuum prouocat, Conſortem uolens habere Neq; minus neq; æqualiter cupiens. Quædam ex his conijcere poßunt ratione. Omnigena uerò fructus in terram cadens Molestia est illis qin eŭ inciderut, acerb.oculus cubi Multum immenſarū frugũ terre donu (cularioru Inutilibus fluctibus fertur. Famule uerò communia patientes iuuenes Mifera, cubile captiuum uiri Fœlicis tanquam longe inimici habebunt Spes est nocturnum finem accedere, Flebilium dolorum adiutorem. Sem. Certe ſpeculator, ut mihi uidetur, exercitus Nuncium aliquod nobis nouum, ô amice, fert Citato curſu perfequens mißorios ſtrepitus pedum. Attamen rex ipfe Oedipi filius Cupit recentem nuncij sermonem intelligere. Feſtinatio non adequabit pedem huius. Nun. Dicerem ſane, probe ſciens res hostium, Quomodo quiſq; in portis fortem adeptus sit. Tydeus quidem iam ad portas Prætias Strepit, uadum uerò Iſmenum non finit illum träfire Vates, nam facrificia non ſunt pulchra. Tydeus furens, pugnæ cupidus, Meridianis clangoribus tanquam draco clamat, Inceßit probris uatem Oeclidem ſapientem Blandiri dicit cum blandiri morti, & pugnæ igna via. Talia uociferans, tres fuſcas cristas Quatit, galeæ cæſariem:ab huius clypeo Aencæ clangunt tube metum. Habet excellens fignum in clypeo hoc, Flammans ab astris cælum factum: Splendens uerò plenilunium in medio clypeo, Antiquiſſimus aſtrorum noctis oculus eleganter pic tus est. Hec iactans faſtuoſis armis, Boat apud ripas fluminis, cupidus pugne, Tanquam equus contra frena infaniens furore, Qui tanquam clangore tube expectans geſtit. Quem oppones illi, qui Præte portarum Claustris apertis idoneus imperandi est. Eteocles Ornatum quidem uiri timerem nullum: Criſtæ & tuba non mordent, ſine hasta. Et noctem hanc, quam dicis in clypeo Astris ſplendentem cæli affequetur, Forteq; uates erit stoliditas alicui. Si enim nox in oculos cadat morienti, Huic ferenti hec ſuperba infignia, Eſſent rectè & iuſte denominata, Ipſeq; contra ſeipſum contumeliam uaticinaretur. Ipſe uerò Tydeo probum Aſtaci filium Nunc opponam, præfectum portarum Admodum generofum, thronumq; pudoris Venerantem, odioq; habentem fuperbos fermones. Turpe enim otium eſse ducit, & nõ cupit eſse malus: Ab Spartanis uiris, quibus Mars pepercit, Genus traxit, admodum uerò indigena est Melanipus,opus autem Mars decernet forte. Ac de caufa potißimum ipſum Deus ordinat, Vt arceat ab alma matre hoſtilem haftam. Cho. Meum defenforem nunc fortunatum eſse Dij permittant, quemadmodum iuſte urbis Propugnator concitatur:horreo cruentas Videre cædes meorum amicorum, qui occubuerunt. Nun. Hunc quidem hoc pacto bene fortunatum eſse dij permittant. Capaneus uerò Electras portas affecutus est. Gigas uerò alius, eo qui dictus eſt Maior, faſtus eſt non humanus, Turrib.minatur atrocia:quæ non perficiat fortuna. Nam Deo uolente ſe expugnaturum urbem, Aut nolente uolente ait:neq; Iouis Certamen, cadens in terram, impedimento fore. Fulgetra fulmina Meridiano eſtu aſsimilauit. Habet autem infignia, uirum nudum igniferum, Splendet fax pre manibus armata. Aureis uerò literis, dicit, Comburam urbem. Huic uiro mitte, qui cum eo congrediatur, Qui uirum fuperbientem non timens expectet. Eteocles At huic lucro aliud paritur lucrum. Vani faſtus uiris Lingua eſt uerus accufator. Capaneus minatur armatus patraturum ſe in nos Deos contemnens, & acuens os, Stulto gaudio cum sit mortalis,in cœlum Mittit clamatq; Iou tempestuosa uerba. Confido illi cum inſticia igniferum Venturum fulmen, non ſimile Æstu solis meridiano: Vir pro ipſo, etfi admo dum iactabundus sit, Ardens paratus est faſtu homicida, Potens præfidium, prefidis Dianæ fauore, cum alijs dijs: Dic alium, fortitum alias portas. Cho. Pereat, qui magna iactat contra urbem. Fulminis uerò iaculum occupet ipſum, Priusquam in meam domum irruat, Et uirgine as sedes Superba hasta tandem cuacuet. Nun. Attamen inde qui fortitus est portasa Dicam.tertio enim Eteocli tertia fors Ex galea accidit æris refupini, Vt admoueret cobortem portis Neitis. Equos uerò phaleratos frementes Circumducit uolente ad portas corruere. Tubæ clangunt barbaro more, Flagitiofis flatibus plene, Ornatus est clypeus non mediocriter. Vir armatus scalarum per gradus It ad hostium turrim depopulari uolens Boat uerò ille fic articulate, vt fi neq; Mars ipfum eijciat è turribus. Et huic uiro mitte idoneum, Arcendi ab urbe hoc feruile iugum. Eteocles Mittam iam hunc,cum fortuna uerò huic. Iam mittitur non fastum habens in manibus Megareus Creontis filius, ſemẽ generis Spartanorũ: Qui neq; ignauorum hinnituum equorum Strepitum timens exibit urbe, Sed uel moriens mercedem educationis rependet ter Aut duos uiros urbis infignia in clypeo Auferens, exuuijs domum paternam ornabit. Iacta de alio, neq; parce dicere. Cho. Opto enim ut huic bene, Heu defenfor mearum domorum, illis uerò male fuc cedat. Et quemadmodum fuperba dicunt contra urbem Furenti mente, ſic ipſos Jupiter indignans, iratus inſpiciat. Nun. Quartus alius uicinas portas babens Oncas Athanas,cum clamore aftat, Hippomedontis figura, magnus ſtrepitus: Aequor magnum clypei circulum dico. Horrui co rotante, non aliter dicam: Qui infignia fecit, non ſanè ignobilis erat. Qui hoc opus appofuit clypeo, Typhona emittentem igniuomum per os Fumum nigrum,celerem ignis fratrem: Serpentum uerò ſpiris, qui circundat clypeum, Limbus prætextus eſt. Ipſe uerò iubilauit, concitus marte. Clamat ad auxilium tanquam Baccha uidens metu. Huius uerò uiri experientia uitanda eſt: Metus iam ad portas iactatur. Eteocles Primò quidem Onca, Minerua urbi uicina, Portis propinquauiri odio habens contumeliam, Arcebit illum à pullis tanquam draconem rapidum. Hyperbius uerò inclytus Ocnopis filius, Vir contra uirum hunc electus eſt, uolens Cognoscere fatum, periculo fortune: Neq; forma neq; animo, neq; armorum habitu Reprehendendus, Mercurius conuenienter congres gauit. Hoſtis enim uir huic uiro constituetur. Conferent hoftes in clypeis Deos .nam ille igninomum Typhona habet, Hyperbio uerò Iupiter pater in clypeo Firmus sedet, in manu miſsile ferens. At nondum uidit aliquis Iouem uictum. Talis quidem eſt deorum amicitia. Cum uictoribus sumus nos, illi cum uictis. Conſentaneum eſt uiros ſic agere aduerſarios. Si Iupiter Typhone pugna ſuperior effet, Hyperbio ratione infigniorum Seruator Iupiter eſset in clypeo contingens. Cho. Confido iam Iouis imagině habentě contraria Inuifum in ſcuto terreftris corpus Demonis inimicum fimulachrum,mortalibusq; Aclongeuis dijs. Ante caput portas confracturum. Nun. Sic fiat.rursus quintum dico, Ordinatum quinta borreali porta, Iuxta ſepulchrum generosi Ampbionis. Iurat uerò, quam habet haftam, ſe magis quàm deum Colere, elatus nimio fupercilio. Se tamen perditurum urbem ui Haſte:hoc clamat ex montana matre Germen pulchrum, in pueritia uir. It modò per genas illius lanugo, Pube nascente, creber exurgens pilus. Seuam, non uirgineam Mentem habet,tetrumq; habens oculum aftat. Non tamen fine iactantia imminet portis. Probrum enim urbis in eneo Scuto, rotundo corporis propugnaculo, Sphinga crudiuoram aptatam Clauis, quatiebat fplendens uibrans corpus. Fert fub ipso clypeo uirum Thebanum unum, Vt quàm plurima in uirum mittat iacula. Veniens uerò uidetur non cauponaturus pugnam, Longa uiæ non fædare tranſitum, Parthenopaus Arcas:talis uerò uir ille Peregrinus, Argis rependens pulchram educationë, Turribus minatur atrocia:quæ utinam no perficiat, Eteocles Si enim affequantur quæ à dijs cupiunt ilis ipfis profanis iactationibus, Certè male peribunt pernicioſi. Eſt etiam hic, quem uocas Arcada, Vir minimè superbus, manus uerò uidet ſtrenuitate. Actor illius frater, qui iam dictus est: Qui non finet linguam sine opere Intra portas fundentem mala creſcere: Neq; infligere inimiciſsima bestiæ morſus, Effigiem ferentem in hoſtili ſcuto: Que extra muros introferentem accufabit, Denſos applauſus habens ſub urbe. Dijs uolentibus uera dicam ego. Cho. It ſermo per pectus, Stat cæſaries surrectorum pilorum, Magna iactabundorum Audiens profanorum uirorum:utinam Dij hos perdant in terra. Nun. Sextum dicam uirum prudentißimum, Et robore optimum, uatem Amphiaraum: Qui ad Omoloidas portas ordinatus, Malis perfequitur diu Tydea Homicidam, huius urbis turbatorem, Maximum Argis malorum præceptorem, Erinnyos uiatorem, cædis miniftrum, Horumq; malorum Adraſto confultorem. Et tuum rursus conſatalem fraternum, Nominans nomen Polynicis, Bis in morte nomen nominate Vocat dicit uerò hoc uerbum ex ore: Certe tale opus dijs gratum, Pulchrum auditu, dictu posteris. Vrbem paternam, deosq; penates Ad predandum peregrino exercitu irruentem, Matrisq; fontem que iusticia mitigabit: Patria terra tua opera haſta Subacta,quomodo tibi auxiliatrix erit? Ego uerò pinguefaciam hanc terram, Vates occultatus ſub terra hoſtili. Pugnemus, non enim turpem ſpero mortem. Talia uates clypeum babens rotundum Aeneum dicebat, non uerò ſcuto inerant insigniaz Nam non uult uideri, fed eſse bonus, Poßidens profundum fulcum mentis, Ex quo proba orientur confilia. Huic ſapientes probos aduerſarios Mittere probo:fortis eſt, qui deos colit. Eteocles Heu aufpicium, quod coniungit mortalibus Iustum uirum his improbiſsimis. In omni negotio uerò eſt conuerſatione mala Nihil peius, fructus non reponendus. Nocumenti mortem terra præcipit. Pius uir enim aut nauim confcendens Cum nautis callidis, aftutia quadam indutis, Perit cum hominum genere inuifo dijs: Aut cum ciuibus uiris, iuſtus exiſtens, Inhofpitalibus, deorumq; immemoribus: Affecutus meritò hanc cladem Domatur, percuffus flagello Dei communi. Iſte uates uerò (filium Oiclei dico) Prudens, iuſtus, probus, generofus uir, Magnus prædictor, improbis mixtus, Imprudentibus uiris mentium ui, Contendunt uenire magno comitatu ad urbem. Ioue uolente, unà cum illis trahetur. Arbitror enim ipsum non inſtare portis, Tanqam ignauum, neq; malitia conſilij: Sed nouit quòd se oportet occumbere pugna, Si fructus erit uaticinijs Apollinis. Cupit tacere,aut dicere opportuna. Tamen illi uirum Laitonem Inhumanum ianitorem opponemus, Senem mente, corpore pubescentem natura. Veloci oculo, manu non tardus eſt, Sine clypeo nudatam arripere hastam. Dei uerò donum est, mortales fælices eſse. Cho. Audientes dij iuſtas preces Noſtras, efficite ut urbs fælix sit: Quæ imminent ab haftis mala, uertentes Ad migratores terre, extra turres verò Iaculans Iupiter ipſos interficiat fulmine. Nun. Septimum iam, qui in ſeptima eſt porta, Dicam, tui ipſius fratrem.urbi Tales optat, imprecatur fortunas. In turres aſcendens & edicens terræ Captiuum Peana, uociferans Tecum se conflicturum: & postquam te occiderit, prope te interibit. Aut uiuentem infamem te tanquam uiri expulfore, Fuga hunc ipſum hoc ulciſci modo. Talia petit, deos penates Inuocat propriæ terræ, auditores precum Suarum eſse omnino, Polynices. Habet ſcutum aptum recenter fabricatum, Dupliciaq; inſignia elaborata, Aureum hominem militem uisu. Ducit mulier prudenter præiens. Iusticia fane effe dicit, ut ferunt litere. Reducam uirum hunc, & urbem Habebit, paternarumq; domorum habita tionis. Talia ſunt illorum inuenta. Eteocles O in deos inſaniens, et deorum magnum odiu. O'deplorabile omnino meum Oedipi genus. Heu me, patris execrationes perfectæ ſunt. Sed neq; flere, aut lamentari decet. Ne pariatur intolerabilior luctus. Denominato uerò Polynici ualde dico, Breui uidebimus infignia quò uertent, Si illum reducent literæ auro elaborate, In clypeo buliente faſtu mentis. Siue Iouis filia uirgo iuſtitia adfuerit Operibus illius, mentibus fortaßis uerò adfuit. Sed neq; ipſum cum effugißet tenebras ab utero ma Neq; in educatione, neq; pubescentem, Neq; in collectione capillorum lanuginis, Iusticia affata eſt, neq; dignum putauit. Neq; in ærumnis paternæ terre, Puto ipſam illi nunc adeſse prope. Certe uidelicet iuſte falſo nomine appellata eſset Iuſtitia, ſi adeffet uiro audaciſsimo mente. His conſisus contendo, efficiam ut intelligatur Ipſe potius, aut alter iuſtior erit. Imperatori imperator, fratri frater, Hoſtis cum hoſte ſtabo: fer quàm citò Caligas, hastam & galeam. Cho. Ne chariſsime hominum Oedipi fili fis Ira fimilis peßimo Locaci. Sed uiros Thebanos fatis eſt cum Argiuis Manus conferere, ſanguis eſt expiabilis. At duorum fratrum mors ſpontanea ſic ueniens, Non eſt finis buius ſceleris. Eteocles Si quidem malum quis fert ſine pudore, Sto tantum lucrum in mortuis. Malarum turpium rerum nulla gloriam dices. Cho. Quid infaniuisti fili? ne te repletum animo Hasta infanum nocumentum ferat: Mali uerò eijce amoris imperium. Eteocles Postquam negotium tantopere inſtigat Deus, Eat ſecundis uentis fluctum Cocyti affecutum, Phœbo inuifum omne Laij genus. Cho. Crudelis te admodum animus incitat, Nefandam cædem facere, Sanguinis illiciti. Eteocles Chari enim patris infeste execrationes mihi Siccis oculis, non plorantibus hærent, Dicens lucrum prius posterioris fatum eſse. Cho. Sed tu ne fis ſolicitus, non uocaberis timidus. Si bene uitam egeris, nigra non it Domum furia, neq; ex manibus Dij facrificium accipient. Eteocles Dijs quidem iam quodămodo contẽptui sumus. Gratia uerò à nobis mortuis admirationi erit. Quid igitur timemus pernicioſam mortem? Cho. Nunc postquam tibi ftitit, postquam Deus Confilij in conuerfione longa mutatus Fortaßis ueniet debiliori Spiritu, nunc adhuc uiue. Eteocles Efferbucrunt enim Oedipodis imprecationes. Admodum ſunt uere ſpectatorum no Furnorum Viſiones, paternarum rerum datrices. Cho. Pare mulieribus, etfi tamen non ames. Eteocles Dic igitur paucis, nec oportet cunctari. Cho. Ne exitu ad ſeptem portas hac uia. Eteocles Me iratum ne obtunde uerbis. Cho. Victoriam & malitiam ulcifcitur Deus. Eteocles Non uirum armatu hoc oportet amare uerbü. Cho. Sed fraternum uis effundere ſanguinem? Eteocles Deo duce, non effugiet malum. Cho. Horrui pernicioſam deam, non dijs fimilem, Que noctu acceßit, narrauit Vere malam uatem, patris optatam Furiam, perficere excandefcentes Execrationes uefanientis Oedipodis. Pucrorum uaftatrix contentio hæc hortatur. Hoſpes fortes agit Chalybis Scythicarum poßeßionum colonus Neceßarias, acerbum, crudele ferrum, Terram incolere quatiens tantam, Et mortuis occupare Magnorum camporum expertes. Postquam fponte fua & hoſtiliter Mortui fuerint, terreus puluis biberit Nigrum cruorem .quis Expiationes præbebit? quis ipfos lauabit? O' noui labores domuum antiquis Commixti malis:antiquam enim dico Transgreßionem, cuius comes est celer pœna, In tertium euum manebit. Apollini, quando Laius Ter dicente in meditullio Pythicis oraculis, quod fimoreretur Sine liberis, feruaret urbem, uictus ex amicorum inme prudentia Genuit quidem fibi interitum, Patricidam nempe Oedipoda , qui matris Castum feminans uterum, ubi nutritus erat, Stirpem cruentam ſuſtinuit, amentia uerò induxit Amentes nuptias. Quemadmodum mala fluctus marinus ducit, Hoc quidem proftrat, aliud tollit Tridente, ille uerò circa puppim Vrbis ſtrepitum habet, ſubſidium inter nos: Paulo post contendit, nempe amplitudine turris... Vereor ne cum regibus urbs pereat. Adimpletæ funt olim prolata execrationes, Graues permutationes:pernicies, Que immittitur, non præteribit. Summam iacturam fert Virorum clarorum beatitudo ualde magna. Aliquem uirorum enim tantum admirati ſunt Dij & incolæ urbis, Vita mortalium altrix Tantum tunc Oedipoda honorauit, letiferam Parcam expellentem ex regione, Poſtquam cordatus fuit miſer miſeras Nuptias pre dolore ægrè ferens, Furenti corde duo mala fecit, Cruenta manu meliorum filiorum Ab oculis percuffus est, filijs execratas Permifit culpandas educationes, beu beu & acere bas execrationes, Ipſos ferreâ lege affequi cruentas tandem Poſseßiones:nuc uereor he fecerit hoc curuipes Eris Nun. Confidite filiæ à matribus nutrite, Vrbs hæc effugit feruile iugum. Nun. Corruerunt uirorum fortium iactationes. Vrbs in tranquillitate, fluctus Multis plagis naufragium non aecepit. Firma est turris, portas idoneis Muniuimus und pugnantibus præfectis. Bene se habent reliqua in ſex portis. Septimam uerò grauis Ebdomageta Rex Apollo elegit, Oedipi generi Rependens antiquam Laij temeritatem. Cho. Quod nam negotiŭ est urbi nouum præfenss Nun. Vrbs feruata eft, reges und fati Viri occubuerut, manibus mortem ſponte inferětib. Cho. Qui nam? Quid dixifti? metu uerbi defipio. Cho. Me miferam, uates ſum malorum. Nun. Neq; ambigue: tamen puluere confperſi funt. Cho. eò uenerunt, grauià tamen dicito. Nun. Sic fraternis manibus interfecti funt atrociter. Cho. Sic fortuna erat ambobus communis. Nun. Ipſa confumpſit uidelicet infælix genus. Hec gaudere & flere licet: Cum urbs bene habeat, præſidi Duo ducis duro fortiti funt Scythico ferro facultatum omnem poſseſsionem. Habebunt quam accipient in fepulchro terram Patris ſecundum imprecationes infælices sublati. Vrbs seruata est, regum una fatorum Bibit ſanguinem terra, mutua cede. Cho. O magne Iupiter, patroni dij, Qui iam has turres Cadmi defenditis: Vtrum gaudebo & canam Peana pro urbis innocuo Seruatore, aut laborioſos & infælices Orbos flebo duces? Qui uidelicet recte iuxta denominationes & contentiones Perierunt impiamentè. q tetra,& adimpleta Generis Oedipi execratio, malus meum cor Occupat rigor:feci sepulchro carmen, Tanqua Baccha, fanguinis oſores mortuos audies inſalices Qui occubuerunt:infœlix hac congreſus haſtæ Perfecit, neq; prohibuit ex patre optanda eloquentia. Confilia incredula Laij adimpleta funt. Solicitudo uerò circa urbem oracula non remittuntur. O lugubres, hoc incredibile fecistis. Venerunt deflenda malá, non sermone Hec funt maniſeſta, certus eſt nuncij sermo. Duplex solictudo, duplicia uirilia Mala ex mutua cæde, geminæ necis perfectæ funt perpeſsiones. Quid dicam? Quid uerò aliud eſt quam labores domus domeſtici. Sed lamentationem ô chare iuxta uentum Mouet circà caput miſſum manuum Strepitum, qui ſemper per Acherontà traducit Lugubrem, nigricroceam apparatam theorida, Inuiam Apollini,ſolis expertem, Inobſcuramq; uastam terram. Sed ueniunt hæ ad negotium Acerbum, Antigone & Ismene, Luctum fratrum, non ambiguè Arbitror ipſas ex profundo amabili Pectore miſſuras dolorem meritum. Nos uerò iuſtitia iubet priorem Fame Maledicum hymnum furie Vociferari, Plutoni inimicum peana canere. O'infœlicißimæ forores omnium, quæcunq Lugubri ueste induuntur: Fleo, lugeo, & dolus nullus adeft, Nec ex mente recte poßum canere. Heuheu ignaui, amicis inſideles, Et malis indomiti, paternas domos Occupantes miſeri cum ſubſidio. Miseri uidelicet, qui infœlicem mortem Inuenerunt cum pernicie domorum. Heu heu domuum diruta moenia, Et acerbum principatum uidentes, iam reconciliati eſtis: Cum ferro non amplius in amicitia, Sed in cæde iudicati estis, Admodum uere patris Oedipi imprecationes Veneranda Erinnys perfecit. In ſiniſtra uulnerati. Vulnerati uidelicet,in medijs inteſtinis, Heu heu infœlices , heu heu contraria morte imprecationes. Contrario factam dicis plaga. Domibus Et corporibus percuffos eſse dico. Non dicendo furore maledicto, & ex patre Diſsentaneo fato. Percurrit urhem luctus, lugentq; turres, Luget etiam regio chara. Manebunt poſseſsiones nepotibus, Pro quibus infœlicibus fratribus, pro quibus contentio uenit, Et mortis finis. Diuiserunt uero animosi Poſseſsiones, tanquam fortiti æqualiter. Separator non uacabit culpa, neq; Amicis gratus erit Mars, Sem. Ex ferro dementes hic habent, Ex ferro dementes hos ſuſtinent. Forte dixerit aliquis quæ? Sortes ſepulchrorum paternorum, Ex domo ualde uocem mittit in ipſos Gemitus lamentabilis, luctus ex ſe malus Bellicosusq;, non non probus, uerè Lachrymas fundens uerò ex mente, quæ me plorante minuuntur, Duos reges. Liceat uerò dicere de miſeris, Quod fecerint multa quidem ciuibus, Et turmis exitialibus hoſpitum omnium In face ipſos pariens infælix Ante omnes mulieres quæcunq; Nati parê uocatæ ſunt: Filium suum sibi maritum ponens Hos peperit, qui hic occubuerunt, Mutuæ cædis manibus simul fatis. Vnd fati uidelicet & omnino infælices, Separatione inimica, furenti contentione, In fine iurgij, Quicuit odium, in terra Sem. Cæde liberata illorum uita mixta eſt. Plus fatis uerò sunt fratres. Cho. Acerbum liberator contentionum Pontinus Hoſpes, ex igni commotum acutum ferrum. Acerbum uerb rerum malus diuiſor Est Mars, execrationem paternam faciens ueram. Anti. Sortiti ſunt fatum ô miseri Ab Ioue datorum dolorũ, ſub uero corpore terræ Immenſæ diuitiæ erunt. Ifm. Heu multis laboribus defudantes domus, In morte horum uociferatæ funt execrationes, Legem acerbam., euerfi omnimodo fugæ generis. Statuit nocumenti trophæum in portis, In quibus occubuerunt, hos duos uincens Quieuit dæmon. Anti. Percuſſus ferijſti. Ifm. Tumortuus es, illum interficiens. Anti. Haſta interfecisti. Ifm. Haſta obijſti. Anti. Labore miſer. Ifm. Perpeſsionibus miſer. Anti. Eant lachrymæ. Ifm. Eat luctus. Anti. Procubuit, qui alterum occidit. Heu heu, furit luctibus mens. Ifm. Intus cor luget. Anti. Heu heu, lachrymabunde tu. Ifm. Tu rursus omnino miſer. Anti. Ab amico interfectus es. Ifm. Et amicum occidisti. Anti. Duplicia dicere. Duplicia uidere licet. Luctuum hæc prope, Prope ſorores ſunt malis fratrum. Heu heu Parca, præbens perpeſsiones graues, Et ueneranda Oedipi umbra, Nigraq; Erinnys, certe magno robore prædita es. Ifm. Heu heu ſpectatu Atrocia mala oſtendiſti ex fugâ. Anti. Neq; uenitis, ut ſciatis quomodo mortuus eſt? Ifm. Seruans uerò animum abſtulit. Anti. Perdidit uidelicet. Ifm. Et huius abſtulit. Anti. Miserum genus. Mifera & paſſus eſt, Gemenda mala eiufdem nominis, Effuſa nehementer prorucntium dolorum. Anti. Heu parca præbens perpeſsiones graues, Venerandaq; Oedipi umbra, nigraq; Erinnys certe magnanima es. Ifm. Tu igitur noſti tranſiens? Anti. Tu uerò mihi poſteà disces. Ifm. Poſtquam ueniſti in urbem. Anti. Haſte hic aduerſarios. Ifm. Pernicioſa dictu. Anti. Heu heu labor. Ifm. Heu malá domibus Et terræ, ante omnia uero mihi. Anti. Heu heu, hoc procul à me. Ifm. Heu heu infœlicium malorum Rex Eteocles dux, Anti. Heu omnium maxime miferandi. Ifm. Heu heu infanientes in detrimento. Anti. Heu heu ubi terrarum ipſos ponemus? Ifm. Heu ubi precioſissimum. Anti. Heu heu dolor propinquus patri. Cad. Quæ uisa funt & decreta, renunciare me oportet Populi confiliarijs huius Cadmeæ urbis. Eteoclem quidem hunc in beneuolentia terræ Inhumare decretum eft,terre charis euerfionibus. Odio babens enim hostes, mortem elegit pro urbe. Sanctus exiftens ſine reprehenſione ſanorum paternorum Occubuit, quemadmodum iuuenibus pulchrum eſt mori. Sic pro hoc miſſus eſt dicere. Huius fratrem Polynicis cadauer Foras eijcere, inhumatum prædam canibus, Tanqam deſtructorem Cadmee terre, Nisi deorum aliquis impedimento fuerit hasta Huius, fcelus etiam mortuus poſsidebit, A dijs patrijs:quos inhonorans huc Exercitum peregrinum ducens obſidebat urbem. Sic uifum à uolucribus auibus hunc Sepultum turpè premium accipere, Neq; ſequi mortualia manibus facta, Neq; honorare acutis lamentationibus. Dedecori eſse ab exclamatione amicorum Hec uiſa ſunt prefectis Cadmeorum. Anti. Ego præfectis Cadmeorum dico, Si noluerit aliquis alius hunc inhumare, Ego ipſum sepeliam, ſi in diſcrimen ueniam: Non pudore afficta sepeliens fratrem meum. Habens infidelem magistratus carentiam urbi. Habent enim magnas uires comunia uiſcera, quibus nati sumus, Matris miſeræ, patris infœlicis. Certe enim uolens nolenti particeps erit malorum. Anima mortuo uiuens menti conſanguineæ. Huius carnes neq; Lupi ingluuioſi uorabunt, ne uiſum ſit alicui. Sepulchrum enim huic, defeſsionem ego, Quamuis mulier sim, hic condum. In sinu ferens byſſinum peplum. Ipſaq; obtegam, neq; si uifum fuerit cotrariũ alicui, Confidentiæ adest ars efficax. Cad. Proloquor tibi, ne in bis violeſ urbem. Anti. Tibi dico, ne mihi ſuperuacanea prædices. Cad. Rudis eſt populus, effugiens mala. Anti. Rudis sit populus, tamen inhumanus iſte nă erit. Cad. Sed quem urbs odio profequitur, hunc tu honorabis sepulchro? Anti. Iam nondum de eo à dijs ſtatutum eſt. Cad. Non prius qm hunc regionem in periculi conijcere. Anti. Malo affectus, malum rependit. Cad. Sed in omnibus pro uno hoc opus fuit. Anti. Contentio perficit sermonem, ultima deorua. Ego hunc ſepeliam, ne diu concionare. Cad. Sed eiufdem confilij ſis, aduerfor uerò ego. Sem. Heu heu ô iactabundi & audaces Caduceatores furie, que Oedipi Genus perdidijti funditus fic. Quid patiar quid patrabo, quid uerò molior? Quomodo quomodo audebo te non flere? Ne forte te admittam in fepulchro, Sed timeo & uereor terrorem ciuium. Tu muUas lugentes Aſſequeris, ille uerò miſer illuctuofus Solam lamentationem fororis habens Venit, aliquis igitur hec perfuafit. Afficiat aut non afficiat malis ciuitas Flentes Polynicem: Nos uerò imus, unà ſepeliemus ipſum, Hæ verò deductrices.nam confanguinitati Communis eſt dolor, urbs aliter Aliud laudabit, hec iuſta funt. Nos uerò cum hoc, quemadmodum Et iuſtitia probat. Ad deos enim louis robur Hic clamauit, ne euerteretur urbs Thebanorum: Neq; impetu extraneorum uirorum Diſsoluerentur optima quæq;.