Aeschylus, Agamemnon: versio Latina Ioannis Sanravii

ARGVMENTVM AESCHYLI AGAMEMNONIS.

Agamemnon ad Iliũ proficiscens, Clytemneſtræ, ſi depopulatus Ilium eſset, dicit illa die ſe face ſignificaturum. unde exploratorem conſtituit mercede conductum Clytemneſtra, qui obſeruaret facem, ibique uidens renunciaret. ipſa uerò ſenum turbam mittit, interrogans de face: ex quibus chorus conſtituitur, qui audientes canunt pæana. Paulo poſt uerò Talthybius quoque uenit, & iuxta uadum transit. Agamemnon uerò uehiculo uenit: fequebatur uerò ipſum aliud uehiculum, in quo erat præda, & Caſsandra. Ipſe uerò ingreditur primò cũ Clytemneſtra. Caſsandra uaticinatur, priuſquam regiam ingreditur, suam & Agamemnonis mortem, & ex Oreſte matris cædem: & exiliens tanquam interfecta, proijciens coronas. Hæc, pars fabulæ admirationi eſt, tanquam terrorem habens, & misericordiam idoneam. propriè uerò Aeſchylus Agamemnonem in ſcena occidere facit, Caſsandræ tacens mortem, mortuam ipſam oſtendit. ferit Aegisthum & Clytemnestram, utrumque ægrè ferentem de cæde uno capite: hanc quidem cædem Iphigeniæ, hunc uerò patris Thyeſtis ex Atreo calamitates. Acta eſt hæc fabula imperante Philocleo, uiceſimæ octaue Olympiadis ſecundo anno.

PERSONAE FABVLAE. Custos Qui præfatur, non est custos, conſtitutus ab Aegistho. Chorus Nuncius Clytemnestra Oreſtes Electra Talthybius caduceator Agamemnon Caſsandra Aegisthus Nutrix Famulus Agamemnonis Custos Dijs quidem liberationem peto laborum Custodiæ annuæ, diu uerò dormiebam Supra tectum Atridarum canis instar. Aſtrorum uidi nocturnorum cœtum, Et ferentes hyemem & æſtatem mortalibus Præclaros principes, ornantes æthera, Stellas, quando occubuerint, ortus harum. Et nunc obſeruo lampadis ſignum, Ignis ſplendorem, ferentem ex Troia famam, Captiuumq; rumorem, nunc enim imperaturum Mulieri ſpero cor uirile. Quando uerò noctu errantem roſcidum habeo Lectum, ſomnijs non perſpectum Meum, metus in ſomno adest, Vt non firmiter claudere poſsim ſomno palpebras: Quando canere cupio, flere uideor. Somni remedium reſonans diuidens, Fleo, domus huius calamitatem lugens: Non tanquam elaborata optimè, ut antea. Custos Dijs quidem liberationem peto laborum Custodiæ annuæ, diu uerò dormiebam Supra tectum Atridarum canis instar. Aſtrorum uidi nocturnorum cœtum, Et ferentes hyemem & æſtatem mortalibus Præclaros principes, ornantes æthera, Stellas, quando occubuerint, ortus harum. Et nunc obſeruo lampadis ſignum, Ignis ſplendorem, ferentem ex Troia famam, Captiuumq; rumorem, nunc enim imperaturum Mulieri ſpero cor uirile. Quando uerò noctu errantem roſcidum habeo Lectum, ſomnijs non perſpectum Meum, metus in ſomno adest, Vt non firmiter claudere poſsim ſomno palpebras: Quando canere cupio, flere uideor. Somni remedium reſonans diuidens, Fleo, domus huius calamitatem lugens: Non tanquam elaborata optimè, ut antea. Nunc uerò fælix fiet liberatio laborum Nuncio apparente obſcuri ignis. O'ſalue fax, ex nocte diurnum Lumen annuncians, regionum ſtatun Multarum Argis huius calamitatis gratia. heu heu Agamemnonis uxori. ſignificabo manifeſtè, Cubilis domibus quàm celerrimè ſurgentem Eiulatum, congratulantem huic lampadi Vaticinari, quemadmodum Ilij urbs Capta sit, ut lucens nuncius decenter dicit. Ego uerò ipſe proœmia canam, Dominorum benè cadentia faciam. Ter ſexies iacta uerò mihi hac face. Sit uerò uenientis charam manum Regis domum hac ferre manu. Reliqua alia taceo, bos in lingua magnus Venit. domus uerò ipſa ſi ſonum acceperit, Manifeſtiſsima dicerem quam lubens ipse. Scientibus loquor, non ſcientium obliuifcor. Cho. Decimus quidem annus est, quod pro Priamo Menelaus rex, Agamemnon, (magnus hostis Duorum thronorum ſceptrorum ex Iove Honoris, forte iugum Atridarum, Claſſem Argiuorum mille nauium ab hac regione Collegerunt nauem auxiliatricem, Magnum ex animo clamantes Martem, More uulturum, qui magnis Doloribus pedum alti ex lectis circumuertuntur, Alarum remis remigantes, cubilia obſeruantem Laborem pullorum perdentes. Supremus audiens, ut Apollo, Aut Pan, aut Iupiter Luctum acutum Horum habitatorum poſteram pæna mittit furiam Sic uerò Atrei filios melior (traducentibus ipfos, Contrà Alexandrum mittit hofpitalis Iupiter: pro muliere multis uiris nupta Multa certamina, grauia, Genu puluere firmato, Pugnis tedio afficientis Haſte faciens Danais, Troianisq; fimiliter. est quo nunc uerò, Est, perfectum est fatum: Neq; celebrans, neq; libans, Neq; excipiens igne carentia facrificia, Iras auſteras demulcebit. Nos uerò extenuati antiqua carne, Hoc auxilium tunc derelicti expectamus, fortitudi- Iuuenilem colentes cum fceptris. (nem Quado enim iuuenis medulla pectoris intus regës, Aequaliter fenex Isopresbys, Mars nõ inest regioni, Tunc fenectutis ſtrue iam Siccatæ, tripodas per uias quidem It: puero uerò nihil melior, Somnus lucem mitigans uagatur. Tu uerò Tyndari Filia, regina Clytemnestra Quid opus sit, quid noui, quidue fentiens, cuius nuncij Persuasione immittens uaticinaris. Omniū deorŭ patriorū, excellentißimoru, terrestrium, Cœlestiumą; ac forenfiu are donis fplendēt. Alia aliunde ex lato cœlo lampas oritur, Infecta unctione caſta, Delicatis, non fraudulentis confolationibus, Libo ex feceffu regio: hoc dices quod et fieri potest Et fas laudare, Peang; fiat huius cure, Que nunc mala mente est, Tunc uerò feruens admodum appares. Spes arcet inexplebilem curam, Animiuoram mentem doloris. Poſsum narrare uifum in uia robur Aufpicatum uirorum Perfectorum: adhuc enim Diuinitus ſpirat Persuasio carmen, Subsidium und natum euum, Vt Achæorum Ditronum robur Græcie pubem, Eiufdem mentis imperium, Mitrit cum hafta pænas uindici Bellicosa ales in Teucrida terram, Auium rex Regibus nauium niger, Retro uero albus. Apparentes prope ueftibula Ex manu quatiente hastam, Splendidis folijs Paſcentes leporinam Tumultuosam reti generationem Nocentem ultimo curſu. Lamentationem lamentationem dic, hoc bene uincat. Probus exercitus uates uidens duos, Consilijs geminos Atridas bellicofos, Cognouit cœnas, comites, ac principes Sic dixit portendens, Tempore quidem accipiet Priami urbem, hec uerò una est. Omnes uerò turrium Poſseſsiones populi multitudinem Parca depopulabitur per uim, Tanquam nullum nocumentum Diuinitus obſcurabit fictum frænum Magnumn Troiæ, Ab exercitu. Domui inuidiosa caſta Diana. celeribus canibus patris, Cum ipſo fætu ame agmen Laboriosum leporem ſacrificantibus, Edit cœnam aquilarum, Vlulatum ululatum dic uerò, hoc bene uincat. Tantum enim imprudens Curſibus in ſperatis, defatigatis Omnibus rusticis charis Venans catulis iucunditatem. Horum petit figna perficere, Dextras quidem accufaui uiſiones aquilarum. Propriu uoco peana, ne aliquas cõtrariò refpirantes Danais moras naues retinētes innauigabiles cõcilies, Faciens facrificiu alienu, iniquũ, cõuiuio uacuũ, Contentioni artificē cognatu non timentē uirũ. manet Enim Terribilis rurfus concitata rectrix fraudulenta Memoriarum ira pariens dolores. Talia Calchas cum Magnis bonis clanxit, Fata ab auibus fauftis. domibus regijs. His uerò eiufdē mentis exiſlens, lamentationë lamen Bene uincat. Iupiter, quis tadein est fic hoc ipsi inuocato charum Hoc ipfum alloquor.non poffum aßimilare, Omnia ponderans,præter Iouem. fi hoc fruftra, A cura dolorem oportet eijcere uerè, Neq; qui antea erat magnus Bellicosa audacia florens. nihil diceret prius, Qui uerò deinde fuit,it aßecutus uictum, Iouem uerò quis alacriter epinicia clamans Mente obtinebit omnirio Deducentem mortales ut faperent, Molestie moleftiam propriè facientcm habere, Stillat uerò intus ſono ad cor labor recordatu tristis, Et ad inuitos uenit ſapere. Deorum gratia uerò uiolenta. Gubernator uerò ſenex nauium Achaicarum Vatem nullum uituperans, Conſpirans fortibus mœnibus. Quando incomoditate nauigandi grauahat populus Detentus trans Chalcidem tempeſtuosis in Aulidis Auræ ab Strymone uenientes Male quieſcere faciunt. Impetuosi errores mortales, Nauiumq; rudentibus infeſti Longo tempore diſposui mori lacerarunt florem Argiuorum. poſtquam uerò Acris hyemis alia machinatione grauiore, primatibus Vates clanxit proſtrens Dianam, ut terram Fuſtibus concutientes Atride Non continuerint lachrymas. Rex uerò ſenex hoc dixit clamans: Grauis Parca non creditu est, Grauis uerò,ſi Natam opprimam domorum effigiem. Inquinans iugulatis uirginis Fluentis paternas manus. Prope aram, ſine his Malis, fic defertor nauis ero, Aberrans à focietate. Quiescente uerò facrificio, E' uirgineo ſanguine Ira,iratè cupere Fas, bene enim erit Poſtquam neceßitatis ſubijt uinculum Mentis fpirans impiam mutationem, Impura profanamq unde audace ſapientia mutauit Mortalibus, audebat enim turpitudo Mifera, amentia, præcipuum nocumentum. Tolerabat igitur facrificulus Fieri filiæ muliere laboriofo Bello auxiliator, principią nauium Preces & fortes paternas Nihil pependerunt uitam uirgineam pugnæ cupidi arbitris. Dixit uerò sacrificiis pater post preces, Inſtar Chimæræ ſuper aram Peplis procidentem omni animo Et procumbentem ut acciperent ſublimi, Pulchri orisque Custodiam obtinerent, Sonum horridum domi, Vi frenorum, multo animi robore. Croci colorem in campum fundens, Eiecit quemq; ſacrificorum ab oculos iaculo Lugubri, decens ut in tabulis loqui Volens ſæpiſsime postquam Patris iuxta uiriles conuiuas Debuit caſta ſine iugo loquutio Patris chari beatum ter confæderatum Seculum charè honorabat. Que uerò inde, neq; noui, neq; dicam, Techne Calchamis non imperfect ſunt. Pena hos dolentes discere propendit Futura: hoc uerò audire, Poſtquam fiet expiatio, ualeat. Aequale uerò Manifestum fatum ueniet uerum cum ipfis. Fit uerò in his bonum opus, Vt uult hoc proximum Apiæ Terræ munitum uallum. Cho. Venio colens Cytemnestra tuum robur. Iustum est uirum principem honorare Vxorem relicto folio uirili. Cly. Tu uerò siue bonum, fiue non audiens Nuncia ſpe placabis. Audirem lata,neq; taceat inuidia, Nuncius bonus quide queadmodu ſe habet puerbili, Fiat à matre nocte,dics. NVN Intelliges gaudium maius ſhe audire. Priami occuparunt Argiui urbem. Cly. Qua dicis aufugit fermo pre incredulitate, Troiam exiftentem Achæoru, manifeſtè dico. Cho. Gaudium me inuadit, euocata ad lachrymas. Bene enim tui ſapiemis oculus comprobat. Cly. Quod'nam fidele tibi est fignum horums Hoc est, nisi Deus me decipiat. Cho. Vtru uifiones fomniorŭ colis faciles perfuafu? Non opinionem acciperem torpeſcětis mentis. Cly. Sed te premit aliqua bene alata fama? Tang uuenis pueri ualde reprehendiſti mente. Cho. Quo tempore uaſtata eſt urbs? Cly. Lucem huius parientis noctis dico. Cho. Et quis nunciorum uenit ita celeriter? Cly. Vulcanus ex Ida lucidum mittens iubar, Splendorem ſplendor huc à nuncio ignis mifit, Ida quidem ad cumulatum promontorium Lemni, magnam uifionem ex inſula tertium Athoon cacumn Iouis fufcepit, Perfecta ut peragraret pontum, Violenta eur,tis flammæ ad uoluptatem Teda, aureum tanquam ſal Jubar nuncians Maciſti ſcopulis, Que neq; cunctans, neq; occupata tanquam ſomno Victa, tranfiuit partem nuncij Procul uerò flamme lumen in fluentis Euripi Mesapij cuſtodi ſignificat ueniens. Hi uerò contrà fplenduerunt, núnciarunt ulterius Terre, erice accruum accendentes igni. Firmata fax nequaquam obſcurata, Tranfiliens campum Oropi, inſtar Clare lunæ ad Cithæronis promontorium, Excitauit aliam ſequelam deducentis ignis. Lux longè deducens non recuſauit, Custodia plus incendere quàm quæ dicta ſunt. Stagnum fupra Gorgopem illuftrauit lumen, Perueniensq ad montem Argioplanctum, Iußit inftitutum non indulgere igni. Mittunt uerò Androntes ingentifortitudine, Magnam ignis flammam: Saronici Freti ſpeculum & non ulterius ſuperare Flammantem, deinde colluſtrauit:deinde appulit Arachneum cacumen, urbi uicinos ſcopulos. Et deinde in hanc domum Atridarum insiliuit, [Kly.] Priusquam sanguineum ſpumaret robur. Non tamen plus proijciens ſpernar. Cho. Ego uerò miſereor, non irafcar. Ito ô mifera hoc uehiculum relinquens, Lubens neceßitas hoc iugum nuncia huic Ca. Oto totote, pope, da. ò Apollo Apollo. Cho. Quid talia uociferata es ad Loxiam? Non enim talis est ut exaudiat lamentationem. Ca. Ototota, papada, O' Apollo, Apollo. Cho. Certè rursus malè ominans Deum inuocat. Nihil accedentem in luctu adeffe. Ca. Apollo, Apollo. Agyeu Apollomi Perdidifti, non uix ſecundo. Cho. Flere uidetur pro fuis malis. Expectat numen unum apud mentem feruilem. Ca. Apollo, Apollo. Agyeuq; Apollo mi, Quónam tandem duxisti me, Ad quam domum? Cho. Ad Atridas, ſi tu cogitas, Ego dico tibi, hæc non dices mendacia eſse. Ca. Heuheu. Deo inuisam igitur, multa conſcia Cruenta mala appendere, Viri, uidimam & campum aspersum. Cho. Videtur ſagax hospita canis instar Eſse, uaticinatur ex quibus inueniat cædem. Ca. Teſtibus his objequor, Flensq; hos pueros, cedesq; Apparentes & carnes à patre uoratas. Cho. Audiuimus tuam laudem ſatidicam. Attamen nullos uates perſcrutamur. Ca. Heu pape, quid tandem curat, Quid tandem nouus dolor magnus, Magnumn in ædibus his curat malum Non finendum amicis, Curatu difficile ſubſidium Procul uerò abest. Cho. Horum inſcius sum uaticiniorum, Illa uerò noui, omnis ciuitas clamat. Ca. Heu misera, hoc enim facis Coniugem maritum Lauacris purgans, Quomodo finem dicam? Celer Extendere manum ex Manu expetens. Cho. Nondum intellexi. Nunc enim ex enigmatis In obſcuris oraculis hæsito. Heuheu, papa pape. Quid hoc apparet? Ca. Rete ſanè Plutonis. Sed rete coniux & in cauſa erit Cædis, ſeditio immoderata eſt. Eiulet perniciosum facrificium. Cho. Quam furiam ad ædes uocat? Vastans me non iſte ſermo exhilarat. Per cor cucurrit croco tincta Gutta, Doriaq; eſt caduca. Occurrit uitæ potens radijs. Ca. Celer uerò nocumentum eſt. Heu, ecce, ecce, Auerte à boue Taurum, in peplis Nigra cornua accipiens machinamento Percutit, proijcit in uas humidum, Decipientis lebetis, Fortunam tibi dico. Cho. Non iacutarem ſummi fatidicarum ſententiaru Eſse, huic malo hæc afsimilabo. Mortalis aliqua bona fama Per mala enim Multiloque fortunæ Fatidicum metum Ferunt intelligere. Ca. Hei miseræ Infelices sunt fortunæ. Meum enim narrat Dolorem effundens. Quid me huc miferam duxiſti Una occisam nihil tandem sum. Cho. Mente capta numine afflata pro ipſa dicis Legem iniquam. tanquam mulis insatiata boas: hei miseræ mente, Ityn Ityn lugens florentem malis Luscinia uita. Ca. Heu heu canoris luſcinia fatum Circundederunt alatum corpus Dij, dulceq; euum ſemotum à luctibus. Me uerò ſpectat discisio ancipiti haſta. Cho. Vnde impetuosos Dei afflatos habes, Ac uanos mærores? Hæc præ nefando timore clangit, carmina ſimulas Orthijs incisionib. unde terminos habes fatidice vide Maledicos? Ca. Heuheu nuptie Paridis pernicioſæ Amicis, heu potus patrius Scamandri. Tunc enim circa tuas ripas misera crescebam alimentis.