Aeschylus, Choephori: versio Latina Ioannis Sanravii Aeschylus Ioannes Sanravius (Jean de Saint-Ravy) Gregory Crane Perseus Project, Tufts University Gregory Crane Prepared under the supervision of Gregory Crane Schmidt Sciences Perseus Digital Library Medford, MA 2026

The source volume is in the public domain.

 urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg006.sanravius1555-lat2 tlg0085.tlg006.sanravius1555-lat2.xml Aeschylus Ioannes Sanravius Aeschyli poetae vetustissimi tragoediae sex, quot quidem extant, summa fide ac diligentia e Graeco in Latinum sermonem, pro utriusque linguae tyronibus, ad verbum conversae Basileae Ioannes Oporinus 1555 IThAC edition record e-rara catalog record

The Latin text, page breaks, speech divisions, verse groups, notes, and surviving Greek-line ranges follow the source transcription. Running heads and isolated folio furniture are excluded. Source corrections are regularized as choice/sic/corr. Canonical card milestones carry resp="Smyth". Explicit gaps preserve absent passages without assigning their cards to unrelated Latin text.

Numeric references resolve sequential lines in the Latin dramatic text; prefixed front references identify argument material.

Encoded in accordance with EpiDoc and CTS/CITE conventions.

 Latin Ancient Greek English (metadata) Corrected the inherited bibliographic attribution to Ioannes Sanravius, Basel 1555; separated and regularized the play as a CTS/EpiDoc Latin translation. Transferred every Smyth card milestone through the surviving line-range evidence, recorded uncertain alignment methods, and encoded historical omissions as measured gaps.
Ὀρέστης Quam rem uideo, quæ tandem hæc caterua, Et mulierum uestibus Ornata, cui calamitati aſsimilabo? Vtrum nocumentum contigit domui nouum? Aut patri meo has coniectabo Libamina ferentes ſanctis placamentis. Nihil tandem aliud. etenim Electram uideo Videre sororem meam luctu graui Ornatam. O Iupiter da mihi ulcisci mortem Patris, esto uolens mihi auxiliator. Pylade recedamus, ut manifeſte Discam que'nam sit hæc mulierum supplicatio. Cho. Ex ædibus ascendi miſſus Libamina deductor acuta manu fundo. Congruit gena cruenta clamoribus Nouæ ſectione unguis, Per æuum uerò clamoribus pascitur cor. Ex lino textæ corruptæ Veſtes laceratæ ſunt pre doloribus Ornamenta pectoris: Peplorum triftibus Calamitatibus inuolutorum. Verus enim metus erectos habens crines Domorum somniorum uates ex somno iram Spirans, in media nocte clamorem Ex profundo miſſit, pre timore Muliebribus in ædibus grauiter incidens. Judices somniorum Diuinitus oracula ediderunt ueri, Quod accusarent qui funt terram Infrà uehementer Interfectores, & illis irascerentur. Hanc gratiam ingratam aduerfandam malorum. Heu heu terra, Quærens appropinquat Impia mulier. timeo Hoc uerbum profundere. Quid? humiditatem cadentis ſanguinis humi Heu ærumnosa domus, Heu diruptiones domus, Obscuræ mortalibus inuise Tenebræ occultant domus, Morte dominorum. Cultus inexpugnabilis, indomitus Imbellis antea, ab auribus & mente Populi præfectus. Nunc abest. Cho. Timet'ne aliquis fortunatum uero esse, Plus Deus Deo inter mortales potest. Momentum ſpeculatur iuſticie Celeriter, hos quidem in luce, Hæcin intercapedine tenebrarum Spectant, cantantia nocumenta abundant. Hos quidem imperfecta habet nox Pro ſanguine poto ab alma terra. Vltrix cædes fixa est non diffluens. Molestum nocumentum dilacerat Prefectos morbi pullulare. Hoc imperfecta habet nox Aperienti non nuptiales lectos Remedium, meatus omnes ex una uia Euntes. Ἠλέκτρα Iusta & non justa decentia à principio uitæ Vi allatæ laudare acerbe me uis Odium imperante. deploro sub uestibus Dominum uanis fortunis, occultis luctibus tristis, Famulæ mulieres, ædium miniſtræ Postquam adestis mihi huius supplicationis Ductrices, estote conſultricesq; de his. Ἠλέκτρα Sepulchro fundens uerò funesta libaminas Quomodo iucunda dicam, quomodo uota faciam patri? Vtrum dicens ab amica amico ferre Muliere uiro, à mea matre? Horum non adest audacia, neq; habeo quid dicam, Fundens hoc libamen in fepulchrum patris. Aut hoc dico uerbum quod lex mortalibus Eſt, reddere his qui mittunt hæc Serta, donumq; malorum dignum Aut tacitè turpe, quemadmodum perijt Pater, hæc fundens, terripotam effusionem. Eò piacula tanquam rursus aliquis mittens Dans, uas sublimibus oculis. Eſtis'ne huius consilij ô amicæ participes? Commune enim odium in ædibus putamus. Ne occultetis intus cor timore alicuius. Nam fatum liberum expectat, Et illum alienæ manui ſubditum facit. Cho. Diceres enim, si haberes his sublimius, Pudore affecta tibi aram tanquam ſepulchrũ patris Dicam: iubes enim ex mente uerbum. Ele. Dices quamuis pudore affecta ſepulchrũ patris. Cho. Clama fundens grauia his beneuolis. Ele. Quos uerò ex amicis alloquar? Cho. Primò quidē ipſam, quicuq; Aegisthum odio profequitur. Ele. Mihi & tibi ſane hæc optabo. Cho. Tu ipſa hæc intelligens iam diu. Ele. Quem igitur alium huic seditioni addam? Cho. Recordare Oreſtis, tamen est ipse absens. Ele. Bene hoc, ad mente reduxiſti nõ paru me. Cho. Horum qui in causa sunt cædis memor. Ele. Quid dicam, doce imperitam narrans. Cho. Venisse aliquē ipſis dæmonē, aut aliquē mortalium. Ele. Vtrum iudicem, aut pænas ferens dicis? Cho. Simpliciter dicens, qui contrà interficiet. Ele. Et hæc mea funt pia à dijs. Cho. Quomodo non inimicum remunerare malis? Ele. Mercuri terrestris declarans mihi, Dæmones subterraneos audire meas Preces, ſpeculatores oculorum paternorum. Et terram ipſam quæ omnia parit, Alens rursus horum fructum accipit, Et ego fundens hæc piamina mortalibus, Dico uocans, Pater miſerere mei, Et chari Oreſtis. quomodo regnabimus domi? Vili nunc enim perimus? A matre. uirum uerò permutauit Aegisthum, qui tui cædis est particeps, Et ego conferua fum, ex bonis enim Exul est Oreſtes. Hi uerò superbè In tuis laboribus luxuriantur. Vt ueniat Oreſtes huc cum aliqua fortunâ, Oro te, & tu audi me pater, Mihiq; ipſi da prudentiorem longe Matre me eſse, manumq; magis piam. Cho. Nobis quidem has preces, aduersarijs uerò Dico apparere, ô pater, tui ultorem, Et interfectores interficere iure. Hæc uerò pono in medio malæ execrationis. Illis dicens hanc uerò malam imprecationem, Nobis fis deductor in optimis, Cum dijs, & terra, & Iusticia uictoriam ferens. Pro talibus desiderijs hæc libamina tibi libo: Vobis uerò coronare licet luctibus, Peana loquentes de mortuo. Mittite lachrymas reſonantes pernicioſas Pereunti domino. Ob liberationem horum malorum, bonorum Fugiendumq; dolorem execratum Effuſis inferijs, audi uerò me. audi Cultum ô domine ex obſcura mente, Heu, heu, heu. Heu quis haſta potens Vir dissolutor domorum Scytha hæc Manibus flexa tela quatiens Mars, Et uibras enſes manubria habentes ferè interficientes. Ele. Habet quidem iam terripota libamina pater. Caduceatrix maxima corũ quæ ſum supra, & infrà Huius noui sermonis participes eſtole. Cho. Dicis,ſaltat cor pre timore. Ele. Video tonſam cæſariem ſepulchro. Cho. Cuius tandem uiri aut latizonæ puella? Ele. Bene hoc ſignum licet cuiq; uidere. Cho. Quomodo antiqua à iuvene diſcam? Ele. Non licet ut quis me excepto tondeat ſe. Cho. Inimici enim, quibus conuenit lugere crine. Ele. Et tamen licet uidere eiufdem coloris. Cho. Quibus capillis? illud enim uolo intelligere. Ele. Ipſis nobis ſimilis admodum uidetur. Cho. Num igitur Oreſtis occultè hoc donum erit? Ele. Maximè. cæſariem eius uidete. Cho. Quomodo ipſe huc ausus est uenire? Ele. Mifit tonſam gratiam patri. Cho. Non nãinus lachrymoſa hæc mihi dicis, Si fortè tangat pede hanc regionem. Ele. Mihiq; adest cordis æstus Bilis, concufſa ſum tanquam contrario telo. Ex oculis ſitibundæ mihi cadunt Lachrymæ, non dicendæ, malè ſapidi humoris, Comam uidentem hanc. quomodo ſperabo Ciuium aliquem alium dominum eſse huius metus? Sed neq; ipſam interficiens totondit, Mea uerò mater, nequaquam denominatam Prudentiam pueris dijs inuiſam poſsidens. Ego uerò quomodo ſtatim hæc comprobarem, Eſse mihi ſplendorem chariſsimi Mortalium Oreſtis. commoueor pre ſpe, heu Siue habuit uocem, prudentem nuncij inſtar, Vt duplex cura exiſlens ne imaginarer. Sed manifeſtam hanc cæſariem eijce, Siquidem ab hoſtis capite eſt detonſa. Alioqui cognatus exiſtens luxiſſet mecum, Effigiem huius ſepulchri, & honorem patris. Sed ſcientes deos inuocamus. In talibus tempeſtatibus nautarum inſtar Agitamur, fiue oportet ſalutem aſſequi, Sitq; magnus ramus pueri ſeminis. Attamen uestigia secundum prabent ſignum Pedum, fimilia meis fimilibus. Etenim duæ funt hic pedum deſcriptiones, Ipſius & illius, uenientis alicuius Calcanei, tendonumq; ſubſcriptiones menſuratæ, In hoc conueniunt cum uestigijs meis. Adeſt uerò dolor, & mentium corruptio. Cho. Opta reliqua, à dijs perfectas Preces nuncians aſſequi pulchrè. Ele. Etiam nunc dæmonum gratia aſſequar. Cho. In conspectu corũ uenies quorum optasti diu. Ele. Quem uerò noſti mihi uocanti mortalium? Cho. Nouiter Oreſtem diu te admirantem. Ele. Et ad hoc uidelicet aſſequor uota. Ore. Hic sum, ne quære me maiorem amicum. Ele. Sed certè dolum aliquē pro me ô hoſpes texis? Ore. Ipſe in ipſo ſane machinamentum texo. Ele. Sed in meis malis uis ridere. Ore. Et in meis ſane ſi in his tuis. Ele. Tanquam Oreſtem ego te alloquor. Ore. Me ipſum quidem uidens, diffidis, Pupillamq; uidens, mõsti pili Excitata es, & uideris uidere me. Speculans in uestigijs meis, Caput fratris eiufdem menſuræ cum tuo. Speculare sectione apponens cæſariem crinis. En texturam opus tuæ manus, Spathæ ictus, ferarumq; deſcriptionem, Non quidem inus, gaudio ne percelle mentes. Amicos enim nostros tristes eſse animaduerti. Ele. O chariſsi ma cura domui patris, Lachrymoſa ſpes ſeminis seruati Subsidio fretus domum reges patris. O delectabilis ocule quatuor partes habens, Mihi licet te neceſſariò alloqui. Patris & matris in te mihi repit Amor. illa omnino iuſte odio habetur. Et sacrificata crudeliter unifata. Fidelis frater fuisti mihi reuerentiam ferens. Ore. Solum robur & iuſtitia cum tertio Omnium maximo Ioui adfit mihi. Iupiter Iupiter, ſpeculator negotiorum esto. Videns generationem orbam aquilæ patris Interfecti nodis, & spiris Atrocis uiperæ, hos uerò orbos Ieiuna fames urget, non enim finalis generatio est Vt capturam paternam adferat domum. Sic me & Electram dico, Videre licet tibi prolem orbam patre. Ambo domo exules sumus. Et te uatis magnoperè colentis Patris pullos, hos uerò perdens, unde Habebis ſimilis manus donum rectum? Neq; proles aquilæ perdens rursus, Mittere uelis figna facilia mortalibus persuasus, Neq; primarius tibi arefactus fundus Aris auxilio erit in diebus sacrificio aptis. Cura ex paruô magnam execrationis Domum uisam nunc ruere admodum. Cho. O'liberi, ô seruatores domus patris Tacete, ne aliquis intelligat, ô nati. Linguæ causa omnia nunciauerit hæc Imperantibus, quos uiderem ego aliquando Mortuos, in galla picea flamma. Ore. Non certè prodet magnum Loxij Oraculum, iubens hoc periculum tranfire, Excitansq multa & Impetuosa Mala, ut aggrediar qui in causa sunt mortis patris, Ipſo modo interficere dicens. Statim in ipſis mulctis sæuiens, Idipſum dixit charæ animæ hæc Perferre, me habentem multa iniucunda mala. Hec quidem ex terra imprudentium donaria, Mortalibus nuncium. dixit nostros morbos. Carnis aſcenſores ſæuis maxillis Digitos edentes antiqua natura, Alba uerò tempora huic exoriri morbo, Aliosq; clamat impetus furiarum, Sanguine paterno factos. Videntem clarum supercilium in tenebris uerſante. Tenebroſum enim inſtrorum iaculum Ex parricidis cadentibus in genus. Et rabies & timor uanus nobis Mouet, terret, & perſequitur per urbem, Aeneoflagro perniciosum corpus. Et his talibus neq; crateris parti Licet participare, non guttam libaminis Ab arisq; arcere, non uisam patris Iram suscipere, neq; dirimere quenquam. Omnium inhonestum & inhumanum tandem mori Malè, conditum fato pernicioſo, His oraculis ſane fidem adhibere oportet. Et ſi non paream, hoc opus faciendum est. Multa desideria in unum conueniunt: Dei mandata, luctus magnus patris. Et premit rerum penuria Ciues præclariſsimos mortalium, Troiæ euerſores gloria memore, Duabus mulieribus fic subditos non eſse. Cho. Sed ô magnæ Parcæ contingat ex Ioue Huic mori. Huic ius descendat. Contrà enim inimicam linguam inimica Lingua fiat, debitum Agens iuſticæ magnum clamat. Pro plaga uerò cruenta cruentam Plagam pendat, patranti contingere Hæc antiquus sermo clamat. Ore. O pater, infælix pater, quid dicens aut faciens Affequar ex procul appropinquans, hinc te habet cu Tenebris lux teque particeps. Græciæ uerò ſimiliter, Vocantur luctus celebris Prius domum habentibus Atridis. Cho. Fili, prudentiam mortui non donat Ignis pernicioſa maxilla. oftendit uerò poſtea iras. Lugetur mortuus, Apparet uerò qui damnum intulit. Patrum parentum Luſtus iuſtus quærit Vniuersum ingens turbatus. Ore. O pater nunc audi uiciſsim Lachrymoſos luctus. Duorum liberorum in his sepulchris Luctus lamentatur. Buſtum ſupplices ſuſcepit, Exulesq; ſimiliter. Quid horum uerò bene, Quid uerò rursus malè non uictum nocumentum? Sed ex his uerò Deus edens oracula, Facit clamores altiores, Pro lamentationibus ſepulchralibus. Feriens in regijs ueſtibulis Nouipotentem amicum ducet. Ele. Si enim sub Ilio Ab aliquo Lyciorum ô pater Hasta imterfectus eſses, Relinquens gloriam domi, Liberorumq; uijs Clarum ſeculum condes, Multis aggeratum haberes Sepulchrum marinæ terre Domibus ferendum. Ore. Amicus amicis illic, illic pulchrè oppetentibus Venerandus rex sub terra conspicuus Ministerq; maximorum illic Terrestrium tyranorum. Rex enim eras dum uiuebas- Fatalis fors implentium Manuum & baculus hominum perfuaſor. Neq; sub Troiæ Mœnibus interfectus es, ô pater. Cum alijs haſta instructo populo, Prope Scamandri meatum ſepeliri, Ele. Antea uerò interficientes, Eum sic interfici oportebat. Mortiferum fatum Vlterius aliquem audire oportet Horum laborum ignarum. Cho. Hæc quidem ô filia meliora funt auro. Magna uerò fortuna & altiſsima Maiora dicis: dolere enim oportet. Sed dupli enim flagri Metus it horum quidem auxiliatores Supra terram iam sunt, horum uerò imperantium Manus non sunt ſanctæ horum odioforum. Pueris magis erit. Ele. Hoc utrinq; tanquam Mißile init. Cho. o Iupiter, Iupiter mittens ab imo Postremum detrimentum Mortalium miſerè & astutè Manu, parentibus tamen perficietur. Canere liceat mihi Mortiferum eiulatum Viri percuſsi, Et mulieris pernicioſæ. Quid enim occulto mentem? Numen tamen uolat Ante proram Cho. Occultumq; cor, Animus odio iracundo. Et aliquando florescens Iupiter in manum iaciet. Heuheu, primarios domus diuidens. Fida funt hæc regioni, Iusticiam ab iniustis peto, Audite hæc. ô terrestribus honorate. Sed lex quidem eſt, cruentas guttas Effuſas humi, alium petere adhuc Sanguinem. clamat enim exitium Erinnys A prioribus interfectis, cladem Alia adducens ad cladem. quò quò ià inferorũ tyranidis Præpotentes uidete, execrationes interfectorum. Videte reliqua Atridarum improuidè Habentia, domorum dedecora, Quò quis uertet ſe, ô Iupiter? Commotum est mihi rursus charum cor, Hanc audienti miſericordiam. Et tunc quidem diffidens, Viſcera mea obſcurantur Ad uerbum audienti. Quando uerò rursus fortè Audacia facta emisſit dolor, Vt apparerent mihi pulchra. Quid uerò dicentes aſſequeremur ô pater? Paſsi sumus dolores, à parentibus Licet commouere, hæc uerò non oblectant. Nam tanquam lupus crudelis, Cho. Est adhuc uictimæ uirgo chara ſine matre ſit. Melius est. Secuit ornamentum martialem ſine legibus Ciſsa. Legibus bellicosa Manus extensiones. Ex ſuperiori loco procul ictu uerò ſtrepit, Plauſum aliquem & insenum caput. Heu heu hostilis Audaciſsima mater, in elatione mortuorum miſera Sine cumbis, Regem ſine luctibus miferum, Infletum uirum ſepelire. Ore. omnino turpè dixisti hei mihi. Patris quidem ignominia afficiunt Cauſa dæmonum, Cauſa noſtrarum manuum. Deinde ego ſeparans perirem. Ele. Membris diſſectus ut hoc subiret. Interfecit uerò ipſum, Sic ſepelit, Fatum quærens perimere Intolerandum vitæ tuæ. Audis paternas ignominias? ô non digna. Dicens paternã cæde, ego uerò parabam, ignominioſa Receſſus uerò intolerabilis canis instar. Paratiores riſus ſuſtuli guttas Ele. Gaudens, lachrymoſum luctum occultans. Hæc audiens membris ſcribe, Per aures uerò tu Funde fermonem quieto mentis greſsu, He enim ſic ſe habent. Hæc uerò ipſe appetit intelligere. Decet hec robore inflexibili protendere. Ore. Te dico, adesto pater amicis. Ego uerò clamo postquam fleui. Cho. Seditio uerò communis hic ſtrepit, Audi ad lucem migrans, Adesto contra hostes. Mars Marti confligit pæna panæ. Heu dij, perficite iuſte.. Tremor me inuadit audientem iactationes. Fatum manet diu, precantibus uerò ueniet. Heu labor conſanguineus, Et inueſtigator detrimcmi. Cruentum uulnus, Heu gemebundæ intolerandæ moleſtiæ. Heu inquietus dolor, Domui ægrotus, Ab ijs uerò procul & non ab alijs Extra, sed ab ipſis Vitam auferre cruentam, Deorum in terra Hymnus. ſed audi et me beati terreſtres Cho. Has preces, mittite ſubſidium Liberis, promptè ad uictoriam. Ore. O' pater qui non more tyrannico occubuisti, Mihi paternū da imperium tuæ domus. Ele. Et ego pater te opus habeo. Fugere magnam propoſitam Aegiſtho cædem. Sic enim tibi ſacrificia legitima mortalium erunt, Structuræ, alioquin apud conuiuas eris Dedecori in igneis fuffumigationibus terræ. Et ego tibi inſerias meæ hæreditatis Feram nuptiales ex paternis ædibus. Omnium primum hoc honorabo sepulchrum. Ore. O terra, quiesce pater conſiderare pugnam. Ele. O Proserpina, da pulchrum imperium. Ore. Memor ſis lauacroru quibus fraudatus est pater. Ele. Recordare retis quo te innouarunt. Ore. Pedicis non aeneis captus es pater. Ele. Turpe in uelaminibus conſultatorijs. Ore. Excitatus eris his probris. Ele. Rectum fanè tolles carum tuum caput. Ore. Aut iuſtitiam mitte ſociam amicis, Aut ſimilia redde detrimenta accipere. Si superatus rursus uincere uis, Hunc quoq; audi ultimum clamorem pater, Videns hos pullos aſſidentes sepulchro, Miserere fœmineæ & masculæ prolis, Et ne extingas hoc ſemen Pelopidarum. Sic enim neq; mortuus es, neq; occubuisti. Liberos enim uiri, oracula salutaria Mortuo agunt, ut ſuber retia Ex fundo nexum feruans linum. Audi, pro te funt he lamentationes. Ipſe serua hunc honorans sermonem, Vltionem huius fortunæ gemebundæ sepulchri. Alia uerò, poſtquam facere oportet dirige mente, Facies iam dæmonem expertus, Erit, interrogare nihil licet extra curſum. Vnde inferias misit, ex quo fermone. Poſtea honorans deploratum affectum, Morienti, non prudenti miſera gratia Mittebatur. non haberem aſsimulare hæc Dona, minora enim funt delicto. Omnia hæc effundens aliquis pro sanguine Vnius frustra eſt labor. ſic ſe habet sermo Volenti mihi, si nosti, narra hæc. Nun. Noui ô fili, ades enim, ex somnijs, Et noctu errantium terriculorum læſa Inferias misit has impia mulier. Ele. Si audiuiſti ſomnium quàm recte narra. Nun. Párere draconem uiſa eſt, ut ipſa dicit. Ele. Et quò finit, & perſicitur ſermo? Nun. In ſaſcias pueri impetum fecisse instar Cibo quodam indigentis recenter natum animal. Ipſa adhibuit mammam in ſomnio, Et quomodo in ſausta non traxit pre odio, Vt euelleret cum lacte guttam ſanguinis. Non uanum certè eſt phantasma hominis. Illa uerò ex ſomno clamauit territa, Multi abierunt excecati tenebris. Faces in ædibus dominæ gratia. Mittit deinde inferias funeſtas has, Remedium tonſum ſperans eſse dolorum. Ore. Sed oro terram hanc & patris sepulchrum Somnium eſse hoc mihi perfectum. Iudico ipſum difficulter ſe habere. Si enim ſuum locum relinquens mihi, Serpens & omnibus fascijs armaretur. Mammâ circumſpexit meam altricem, Guttæ uerò miſcuit ſanguinis charum lac, Hæc uerò turbata hoc labore fleuit. Oportet igitur quemadmodū aluit terribile moſtrum Mori uiolenter: ſæuiens uerò ego Interficiam ipſam, ut ſomnium dicit hoc, Monſtri ſpeculatorem, inter hos eligo te. Nun. Fiat uerò fic. alia expone amicis. Hos unum facere, hos non patrare dicens. Ore. Simplex eſt sermo, hanc uero intus ire Probo occultare hæc mea instituta. Vt dolo interficientes uirum honorandum, Dolo etiam capiantur in hoc laqueo Morientes. certè à Loxias dixit Rex Apollo uates uerax antea. Hospiti enim meritò perfectum ſcutum habens, Veniam cum uiro hoc ad penetrales portas, Pylade, hoſpes & hasta amicus ædium Ambo uocem emittemus Parnaſsida, Linguæ clamorem Phocidis imitantes, Et iam ianitorum nullus læta mente Suſcipiat, poſtquam infanit domus malis, Maneamus sic, ut comedat aliquis Domo exiens, & hæc dicat, Quid iam ab oſlio famulum arcetis? Aegiſthus sic nouit publicus cum sit, Si uerò excipiam cœlum penetrale portarum Et illum in ſolio inueniam patris, Aut accedens mihi deinde in os Dicet, apertè ſcias, & in oculos inijciet, Priuſquam dixerit, Cuias es hoſpes? mortuum Ponam circuunieniens celeri enfe. Cædis Erinnys non ſaturata Purum ſanguinem bibet, tertiam potionem. Tu igitur, tu quidem cuſtodi quæ domi sunt pulchrè. Et bene preparata conueniant hæc. Vos uerò probo honeſtam linguam ferre, Tacere uerò quando oportet, dicere opportuna. Alia uerò huic dico, hic conſiderare, Enſifera certamina dirigenti mihi. Cho. Multa quidem aer alit: graues dolores terriculorum Cho. Ponticeq; ulne bestiarum infeſtarum hominibus Crefcunt, germinant & intermedie Lampades subfublimes, Volucres & currentia, reſpirantium Caprarum dic iram. Sed audacißimam uiri uoluntatem quis dicet? Et mulierum mente miſerarum audaces Amores, detrimentis confortes mortalium Coniunctasq; habitationes, Mulieribus imperans immitis Amor uincit bestias & homines. Scito quisquis es, non alligeris curis, doctus Quam filioru perditrix Theſtias miſera operata est Ignifciens prouidentiam, & comburens filij funeſtum Titionem æquale tempore, poſtq; migras ex matrice cla Symmetrum per uitam, diem fatalem. Sed oportet aliquem in uerbis odio habere Cruentam Scyllam, Quæ pro inimicis uirum interfecit amicum Creticis Auro fabricatis impetibus perſuasa, donis Minois Nisum immortali crine priuans inconſulto Spirantem miti ſomno. Inuenit ipſam Mercurius. Poſtquam recordamur durorum Laborum, intempeſtiuè uerò inimicum coniugium- Execratum ædibus, muliebriaq; consilia memis Pro uiro inimicis culpando cultus. Cho. Horum uerò ignauum larem domuum, Muliebrem timidam hastam, Malorum uerò honorat Lemnium Sermone, luget uerò utiq; execrandum. aſsimilauit uerò aliquis Atrocitatem Lemnicis malis impio dolore Mortalium ignominioſum uenit genus. Colit nullus inimicum dijs. Quid hos non iuſtè congregos? Enſis uerò prope pulmones Per contrarietatem amarus Per pænas mouetur. Non fas est enim, non Calcitrando campum conculcare. Omnem Iouis Cultum prætergredientes nefariè. Iuſticiæ firmatur ſolum. Fabricat fatum enſifex, Filium infert domum Aedium antiquarum. Luit ſcelus Tempore celebris Erinnys. Ore. O puer puer in portis penetralibus. audi strepitum. Quis intus ò puer puer rurſus domi, Tertium tranfitum ædium uoco, Si hospitibus amicus est Aegisthus? Puer. Esto, audio. cuias es hoſpes? unde? Ore. Nuncis illis dominis domus, Ore. Ad quos uenio, fero noua uerba. Festina uerò nam currus noctis impellitur Tenebroſus. uide uerò mercatores diſcedere Anchoram in ædibus recipientibus hoſpites. Exeat aliqua domorum gubernatrix Mulier, præfects, uirum uerò meliorem exire iubeat. Pudore affectus enim in dictis non obſcura Verba facit. dixit confidens uir Ad uirum ſignificauitq; manifestum fignum. Cl. Hospites diceretis ſi oportet, adſunt enim Quædam domi in his ædibus conceſsa Et calida lauacra, & laborum oblectamenta, Lectus, iustorumq; oculorum libertas. Si aliud agere oportet conſultorum Virorum, hoc est opus, quibus participamus. Ore. Hospes enim ſum Dauliensis ex Phocēſibus. Euntem cum mercibus proprio ſcuto Argos quemadmodum hunc adduxi pedes, Ignotus ad ignotum dixit conijciens uir, Narrans & manifestans uiam, Strophius Phocensis, interroga enim in uerbis, Poſtquam aliter o hoſpes Argos uadis, Ad parentes iuſtè memorans, Mortuam Oreſtem dic, nequaquam obliuifcaris. Deinde igitur uenire opinio uincet amicos. Deinde colonum omnino ſemper hoſpitem Sepelire, mandata hæc fer rurſus. Ore. Nunc uerò lebetis ænei latera Sinere occultauit uiri bene plorati. Hæc audiens dixi, ſiue ſum Dominis & conuenientibus dicens. Non noui parentem meritò scire oportet. Ele. Heu me in arce quomodo expugnamur? O infelix harum domuum execratio. O multa in oculis & procul bene poſita. Arcubus ulterius capta bene ſpeculantibus Amicis nudas me miſeram. Et nunc Oreſtes. erat enim conſultò habens, Extra perniciofum lutum pedem ducens, Nunc uerò in ædibus pulchra Bacche Medicus ſpes erat. Ore. Ego quidem hoſpitibus felicibus fic Bonarum rerum gratia uolui Notus eſse, & hospitari. quid enim Hospite hoſpitibus eſt felicius? In impietate erat mihi hoc in mente Tale negotium non dicere amicis Amittentem & hoſpitantem. Cl. Non enim aſsequeris minus dignè te Neque minus fies ædibus amicus. Alius uenit ſimiliter hæc nuncians. Sed tempus est hoſpites interdiu laborantes Longe uice, aſsequi tempeſtiua. Conſulo uerò tibi hæc agere tanquam ſubdito- Vos uerò hæc imperantibus domibus Comunicabimus, & non amicorum penuria laborantes Conſultabimus de hac calamitate. Cho. Esto, chare famule domus, tandem iam oris Potentiam oſtendemus pro Oreſte. O ueneranda terra, ò uenerandum littus Aggeris, quod ſupra nauarchum Corpus iaces regium. Nunc audi, nunc opitulare. Nunc uerò floret perſuasio fraudulenta, Vt congrediatur. terreſtrem uerò Mercurium Et nocturnum adoriatur his Certaminibus enſibus factis. Fa. Videtur uir hoſpes fabricare malum. Nutricem uerò Oreſtis hanc uideo ſtentem. Quò iam ambulas Ciliſsa circa ædium portas? Dolor uerò ſine præmio est tibi comes. Nu. Aegisthum quem ſuſcepit hoſpites uocare Quam ſcitiſſimè iuſsit, ut maniſeſtius Vir à uiro nouam famam Veniens audiat. hanc ad famulos quidem Ponit tristiſciam intra oculos ridens, Occultans in operibus peractis pulchrè. Eius domus uerò his omnino malè habet. Famam, quam nunciarunt hoſpites maniſeſtè, Certè iam ille audiens lætificabit mentem. Quando audiet ſermonem, ò miſera ego, Quam mihi antiqui mixti Dolores, diſsidia in Atrei ædibus Aſsecuta, meam mentem dolore affecit in pectore. Sed nunquam talem dolorem ſuſcepi. Alia quidem miſerè toleraui mala. Charum Oreſtem meæ animæ moram, Quem alui ſuſcipiens ex matrice, Et noctiuagum rectorum præceptorum Et multa & peruerſa detrimenta mihi Fierent. non enim ſapiens, tanquam circa animal, Alere necesse est, quomodo non, more memis? Non enim clamat amplius puer exiſtens, in faſcijs, Aut fames aut ſitis aliqua Habet, nouus uterus idoneus liberis Nu. Horum prædictor exiſtens, multa uerò puto Mentiens pueri faſciarum Lauatrix, nutritor'q; hunc habuerunt finem. Ego uerò dupla hæc officia Habens Oreſtem ſuſcepi à patre, Mortuum hunc uerò miſera intelligo. Eo ad hunc uirum corruptorem Familiæ, uolens audire hos ſermones. Cho. Quo igitur iubet ipſum accedere præparatus Aut quomodo, rurſus ut intelligam apertius, Cum manipularibus, ſiue ſolum? Nun. Ducere iubet haſtiſeros aſseclatores. Cho. Ne nunc tu hæc nuncia odio domini, Sed ipſum uenire, ut intrepidè audiat Iube, quàm citiſſimè mente bona. In nuncio occultus recta mente. Nun. Sed certè ſapis his nuncijs. Cho. Sed ſi mutationem Iupiter poſuerit tandè malorum. Nun. Et quomodo? Oreſtes uenit ſpes familiæ. Cho. Non malus uates nouiſset hæc. Nun. Quid dicis? habes aliquid ſeorſim à dictis? Cho. Nuncia iens, fac hæc, facia Sint dijs curæ, de quibus curam oportet habere. Nun. Sed proficiſcor, & tuis hæc patiar ſermonib. Fiatq; quàm optimè cum dono deorum. Cho. Nunc rogati mihi pater Iupiter deoru cæleftiū Da fortunam, aſsequi mihi propriè Hæc prudentibus bene gerentibus uidere. Iuſte omne uerbum. reſonuit Iupiter. Tu uerò nunc ipſum custodias. Heu heu. aue hoſtes qui in atrijs ſunt, ò Iupiter pone. Poſtquam ipſum magnum execrationes In binos aut triplos Labores nutabit. Scias uerò uiri amici pullum ipſum bene coiuugatu currui Calamitatum, in curſu propoſitus, Metri aliquis ſeruatu rhythmum hoc uideat pauimentum Finientium calamitatum gradum. qui intus ædes Diuitem receſsum exiſtimatis Audite concordes dij. Ducite, quæ olim conſtituta ſunt Soluite ſanguinem nouis pænis. Antiqua cædes non amplius in ædibus pariet, Hoc pulchrè interſtitū ò magne habitans uoraginem, Da uidere domum uiri, & ipſum liberè Maniſeſteq; uidere, charis oculis tetra Inuolumenta. Comprehendet uerò iuſtè Filius Maiæ uehementiſsimus actionem bonam uolens. Multa alia oſtendet deſiderans Occulta, inopinabile uerbum dicens. Noctu ante oculos tenebras fert, Interdiu nihil maniſeſtius. Et tunc Plutum ædium redemptorem Mulierem feliciſsimam Simul reſonantium luctuum Legem dimittemus Vrbi hæc uerò bene. "Meum meum lucrum augebit hoc. "Detrimentum abſtinebit ab amicis. Tu uerò audax esto quando pars operum uenerit, Clamans operi patris, narranti Ad te fili uocem patris, Et perficiens detrimentum accuſandum. Perſciq; in mensibus cor detinens. Amicis qui ſub terra ſunt, Illis uerò quæ ſupra ſunt peragens Gratia iras redemptorias intus Funeſtum detrimentum ponens. Cho. Perdens qui in cauſa fuit mortis. Aegi. Venio non inuocatus, ſed nuncio accerſitus. Nouam famam ut audiam dicere aliquos Hoſpites accedentes nequaquam caducam, Mortem Oreſtis, & hoc ferre domum. Sit dolor hæc in cædem terriculi, Vulneranti primo & proiſecto. Quomodo hæc uera & uiuentia putabo? Aut à mulieribus terrendi ſermones, "Excelsi cadunt morientes fruſtra. Quid horum dices, ut maniſeſtes mentem? Nun. Audiuimus quidem, interroga hoſpites Intus tranſiens, nullum nuncians robur, Vt ipſe audias uirum de his rebus. Aegi. Rurſus uolo uidere & probare nuncium, Si ipſe erat præſens prope mortuum, Siue ex obſcura fama intelligens loquitur. Non mentem furtiuam occultatam. Cho. O` Iupiter, Iupiter, quid dico unde incipiam Hæc optans & currens? Quomodo æqualia dices, perficiam? Nunc enim futuræ funt inquinare Experientiæ piſtillorum uiri infeſtorum. Aut omnino facere Agamemnoniarum Domorum iacturam omnino, Aut ignem aut lucem pro libertate Principatus hoſtium politicos Habebit paternam magnam felicitatem, Hanc fortem præſes exiſtens. Geminis curæ erit diuus Oreſtes. Attrectare, eat uerò ad uictoriam. Aeg. heu heu. Cho. Sine, ſine iam, quo habet, quo imperauit domus? Abſtineamus ab opere perfecto, Vt uideamur non in cauſa horum malorum Eſse. pugnæ uerò firmatus est finis. Oicetes Hei mihi omnino, domino conſummato, Hei mihi rurſus in tertijs clamoribus. Aegiſthus non amplius est. ſed aperite Quàm citiſſimè, & muliebres portas Repagulis laxate, & admodum pubescente opus est, Non ut iuuet factum. quid enim? Heu heu, ſurdis clamore, & dormientibus fruſtra Imperfectè loquor. quò Clytemneſtra? quid facit? Videtur cum nouacula prope ipſam Principium cadere propter cauſam territe. Cly. Quid uerò rei eſt, quam uocem efficis in ædibus? Fam. Viuentem innouare mortuos ſermone. Cly. Hei mihi, intellexi uerbum ex ænigmatibus. Fraudibus perimus quemadmodum interfecimus. Det aliquis uiro fabricatam ſecurim quàm citò, Vt ſciamus ſi uincimus, aut uincimur. Inde enim ad hoc malum appulimus. Ore. Teq; quæro. huic ſufficienter eſt. Cly. Hei mihi, mortuus es chariſsime Aegisthe! Ore. Amas uirum certè enim in hoc ſepulchri Iacebis, mortuus non unquam prodes. Cly. Abſtine ò fili, hanc reuerere fili Mammam, ad hoc diu quieſcens ſimul. Gingiuis mulxiſti bonum ad alendum lac. Ore. Pylade quid faciam? matrem uereor interficere. Py. Vbi uidelicet reliqua oracula Loxiæ "Bona fidelia uerò iuramenta. Omnes inimicos pluris dijs facis. Ore. Iudico te uincere, & admones me pulchrè. Comitare ipſum, te iugulare uolo. Et uiuentem & meliorem ipſam putabo patre. Cum hoc moriens dormi poſtquam amas Virum hunc: quem uerò oportebat amare, odio habes. Cly. Ego te alui. nunc uerò ſeneſcere uolo. Ore. Patrem interficiens habitabis mecum? Cly. Fatum ò fili horum eſt in cauſa. Ore. Hanc quoq; igitur fatum præbuit mortem. Cly. Non igitur coles genitales preces filii? Ore. Pariens me coniecisti in infortunium. Cly. Non certè te proieci in domum hasta amicam. Ore. Bifariam uenditus natus ſum libero patre. Cly. Quo uidelicet ignominioſus, quem ego ſuſcepi? Ore. Pudet me hoc tibi maniſeſtè exprobrare. Cly. Ne, aliud dic ſimiliter & patris tui ſulticiam. Ore. Ne reprehende laborantem intus iacens. Cly. Dolor est mulieribus à uiris arceri, ò fili. Ore. Alit uerò uiri labor intus ſedentes. Cly. Interficere uisus es ô fili matrem. Ore. Tu te ipſam non ego interficies. Cly. Vide, cita matris iracundos canes. Ore. Patris uerò quomodo fugiam præſens hic? Cly. Visa ſum lugere uiuens ad ſepulchrum fruſtra. Ore. Patris fată tibi hanc determinat mortem. Cly. Heu ego pariens hunc ſerpentem alui. Ore. Sanè admodum non metus uates ex ſomnijs. Etiſi ad quem & quæ non decebant paſsus eſt. Cho. Lugemus igitur & horum duplicem calamitate. Poſtquam multorum ſanguinem ad ſummū uenit Miſer Oreſtes, hoc tamen eligemus Oculum familiæ ne cadat pernicioſe. Migrauit quidem ultio à Priamidis tempore, Candidica pæna Migrauit in domum Agamemnonis Geminus leo, geminus Mars clamauit omnino Perſuaſione bonus exul. "Diuinitus uerò conſilijs impetum faciens- Eiulate dominarum & ædium Fugas malorum, et poſseſsionum moras. A duobus inquinatoribus infauſtè uenientis fortunæ Venit huic ſletui occultæ pugnæ Doloſa pœna, tetigit admodum manum uera Iouis filia, iuſticiam uerò ipſam appellamus Mortales bene habentes. Pernicioſam ſpirans in hoſtes iram, Quemadmodum Loxias Parnasius Magnum habens ſeceſſum in tumulo terræ. Dixit fraudulentam fraudulentèr necentem tempore Ponentem ueniet, imperabit quo numen non Miniſtrare malis, dignum uerò cæleſtem principatum cole Licet magnam lucem uidere, magnumq; abſtulerunt Frænum familiæ, duxit domui multum temporis Humi cadens ſemper iacebis. Celeriter omnia efficiens tempus mutabit, Veſtibula domuum, Quando à lari Scelus omne expelletur expiationibus Omne elaterium fortunæ Læto cubili Omnia uidere, audire trementes, cum ædificatore Cadent rurſus præter lucem uidere. Ore. Videte regionis duplicem tyrannidem Patris interfictores, & ædium depopulatores, Graues quidem erant in ſolijs tunc ſedentes. Amici nunc conijcere dolores Licet, iuſiurandum manet fidelibus. Coniurarunt quidem mortem miſerè patri, Et unde interficere, et hæc iuxta iuſiurandum ſe habet. Machinamentum, uinculum miſero patri, Pedicas in manibus & pedibus coniunctionem. Interficite ipſum, & circulo aſtando Tegmentum uirorum oſtendite, ut uideat pater, Non meus, ſed qui hæc omnia inſpicit Sol impura matris opera meæ. Vt adfuerit mihi teſtis tandem iuſtè, Vt ego iuſtè mortem hanc tentauerim Matris. nam mortem Aegisthi non dico. Habet enim instar uerecundæ legis, Quæ in uirum hoc odium conſuluit. Ex quo liberos tulit ſub cingulo pondus Charu interea, nunc uerò ut apparet inimicu malum Quid tibi uidetur? murena aut uipera nata est. Putreſcere tangens, alium non proiectum. Audaciæ cauſa & iniuſti conſilij. Quid Ipſum alloquar, & ualde bona uerba faciam? Rete ſeræ aut mortui uinculum, Filiorum adumbratio, rete quidem igitur. Rete enim dixeris, & peplos pedes detinentes. Talem adeptus eſt charus uir Deceptione hoſpitum, fælicem Vitam putans. hac fraude Multos interficiens multa fouit mente. Talis mihi contubernalis in ædibus? ne Sit? perirem potius à dijs ſine liberis. Cho. Heu heu, triſtium operi odioſam mortem perfe- Heu heu. manenti uerò dolor floret. Patrauit aut non patrauit, teſtifica mihi? Hanc ueſtem ut tinxit Aegisthi enſis. Ore. Cædis uerò fructus cum tempore conducet, Multas tincturas corrumpens textura. Nunc ipſum laudo, nunc lugeo præſens, Parricidamq; texturam uocans hanc Doleo quidem propter opus, affectum eſt genus omne. Non æmulanda huius uictoriæ habeo piacula. Nullus mortalium innocuam uitam per omnia ignominioſus Ad laborem hunc ſtatim ueniet. Alius ſi uiderit, bene ſcio, quod hoc faciet Quemadmodum cum quis auriga curſum Extra exiſtente uictum ferunt Mentes difficulter recte, in corde uerò metus Canere uerus uel ſaltare ira. Dum adhuc mentis compos ſum, prædico amicis Occidere, matremq; dico non ſine cauſa Parricidam immunditiem, & deorum odium Et amores audaciæ huius magni facio. Vatemq; Loxiam reddentem oraculum mihi, Facienti hæc extra cauſam malam Eſse, prætermittens, non dico mulctam Arcum dolorum nullus adibit. Et nunc uidete me ut paratus ſim Cum hoc ramo, & corona. adibo Meditullium & Loxiæ fundatum ſolum. Ignis lumen incorruptum uocatum. Fugiens hunc ſanguinem communem, neq; in Larem Alium uertere Loxias mandauit. Hæc uerò in tempore mihi omnes Argiuos dico Teſtes eſse, mihi populus est paratus malè. Ipſe uerò ero huius terræ exul, Viuens & mortuus hæc oracula relinquens. Cho. Sed quando agens, neq; clauſerunt os Rumores mali, neq; uerbis peto mala. Liberans totam Argiuorum urbem Duorum draconum caput facile præſcindens Ore. Heu heu famulæ mulieres hæ Gorgonum inſtar Nigras ueſtes habentes & plicatas Denſis draconibus, non amplius manerem ego. Cho. Quænam opiniones te chariſſime uirum patri Inuadum cohibe, ne time uincens longè. Ore. Non, scia, opiniones horum dolorum mihi, Maniſeſtè enim hi ſunt matri canes iracundi. Cho. Recens ſanguis in manibus adhuc tibi eſt, Ex quibus perturbatio in mentem cadit. Ore. O rex Apollo hæ iam implete, Et ex oculis fundit ſanguinem inimicum- Cho. Vnus est piaculum. Loxiam tangens, Liberum te horum laborum ponet. Ore. Vos enim non uidetis quas ego uideo. Agitor, & non reſpondeo ipſe. Cho. Sed felix eris & tu inſpiciens promptus, Deus cuſtodiet in opportunis calamitatibus. Tertia uerò hyems uestibulis regijs Hos angulos impleuit liberorum fatales primò fuerüt Cho. Labores, miſeriæq; Thyestis, Secundo dolores uiri regij. Infeſtus perdidit Achæos uir belli princeps. Nunc uerò rurſus tertius uenit unde ſeruator aut fatum dicam, Vbi uidelicet perficiet, ubi definet Sopitus furor detrimenti.