Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii Aeschylus Ioannes Sanravius (Jean de Saint-Ravy) Gregory Crane Perseus Project, Tufts University Gregory Crane Prepared under the supervision of Gregory Crane Schmidt Sciences Perseus Digital Library Medford, MA 2026

The source volume is in the public domain.

 urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.sanravius1555-lat2 tlg0085.tlg007.sanravius1555-lat2.xml Aeschylus Ioannes Sanravius Aeschyli poetae vetustissimi tragoediae sex, quot quidem extant, summa fide ac diligentia e Graeco in Latinum sermonem, pro utriusque linguae tyronibus, ad verbum conversae Basileae Ioannes Oporinus 1555 IThAC edition record e-rara catalog record

The Latin text, page breaks, speech divisions, verse groups, notes, and surviving Greek-line ranges follow the source transcription. Running heads and isolated folio furniture are excluded. Source corrections are regularized as choice/sic/corr. Canonical card milestones carry resp="Smyth". Explicit gaps preserve absent passages without assigning their cards to unrelated Latin text.

Numeric references resolve sequential lines in the Latin dramatic text; prefixed front references identify argument material.

Encoded in accordance with EpiDoc and CTS/CITE conventions.

 Latin Ancient Greek English (metadata) Corrected the inherited bibliographic attribution to Ioannes Sanravius, Basel 1555; separated and regularized the play as a CTS/EpiDoc Latin translation. Transferred every Smyth card milestone through the surviving line-range evidence, recorded uncertain alignment methods, and encoded historical omissions as measured gaps.
AESCHYLI EVMENIDES ARGVMENTVM ARISTOPHANIS. Oreſtes Delphis obſeſſus furijs, conſilio Apollinis uenit Athenas in delubrum Mi- neruæ. Cuius conſilio uincens, reuerſus est Argos. Has uerò furias placans, uocauit Eumenidas. Apud nullum iacet fabula. FABVLAS PERSONAE Pythias uates PRIMO quidem prece hac deorum honoro Terram primiuatem, ex qua Themin aiunt, Quæ secunda à matre ſedit in hoc uaticinij loco, ut ſermo aliquis, in tertia uerò Sorte, uolentis neq; per uim alicuius Titanis alia filia terræ ſedit Phœbe, quæ uerò dat natale donum Phœbo. Phœbes nomen habet paronymum. Relinquens paludem & Delium faxum, Appellens ad littora Palladis, qua tranſeunt naues, In hanc terram uenit, ſedesq; Parnaſi: Deducunt uerò ipſum, & colunt ualde Iter facientes filij ulcani, terram Ferocem facientes mitem: Accedentemq; ipſum admodum honorat populus, Delphusq; rex huius regionis gubernator, Artis uerò ipſum diuinum Iupiter condens mente Conſtituit quartum hunc uatem in thronis, Iouis uates est Loxias patris. Hos in precibus laudabo deos. Pallas protemplaris uerò uerbis honoratur. Colo uerò nymphas, ibi Coricis petra Caua, augur dæmonum conuerſio, Dionysiacus uerò habet locum, neq; obliuifcor. Ex quo Bacchis præſuit deus, “Leporis inſtar luctui inſerens mortem. Pliſti fontes, & Neptuni imperium Vocans, & perfectum altiſimum Iouem, Deinde uates in ſedibus ſedeo. Et nunc me aſsequi ingreſsoru longorum priorum. Optima dent, & à Græcis aliqui Eant forte ſortientes, ut exiſtimatur. Vaticinor enim ut monſtrat Deus. Pythias uates Certè grauia dicere, & grauia uidere, Rurſus me miſit ex æde Loxiæ. Vt neq; poſset, neq; attollere ſeditionem. Curro manibus, non uelocitate crurium. Verita enim uetula nihil contraria filio quidem. Ego quidem repo ad multicoronatum antrum, Video enim in umbilico quidem uirum Deo inuiſo Sedem habentem pollutum ſanguine, Pandentem manus, & recenter strictum enſem Habentem, oliuæq; alte genitum ramum, Lana maxima coronatum modeſtè. Candida ualde, manifeſtè huic dicam. Ante uirum hunc mirabilis manipulus Dormit mulierum in ſolijs ſedens. Non mulieres, ſed Gorgonas dico. Neq; rurſus Gorgijs aſsimilabo formis. Vidi aliquando depictas Phinei Prandium ferentes celeres uisu: tamen Ipſæ, nigræ enim omnino execratæ ſunt. Stertunt uerò non fictis flatibus Ex oculis ſtillant inimicam uiolentiam. Et ornatus, neq; ad deorum ſtatua:s Ferre dignus, neq; ad hominum domos. Amicitiam non uidi huius conuerſationis. Neq; ulla terra hoc optat genus Alens impune, neq; lugere laborem. Hinc iam domino domuum hæc Ipſi ſint curæ Loxiæ fortiſsimo, Medicouates eſt & prodigiorum ſpeculator. Et alijs domorum purgatio. Apo. Non certè prodā, ad finem uſq; uerò tibi custos ero Propè aſtans, & procul abſens A tuis inimicis, & non ero impotens. Et nunc uides captas has ſurtis Somno cadentes uerò ſpuentes puellæ, Vetulæ, ſenes puellæ, quibus non miſcetur Deorum aliquis, neq; homo, neq; fera unquam. Malorum uerò gratia ſunt, & in malo Tenebras inhabitant & tartarum ſub terra. Inuiſæ hominibus & dijs cælestibus. Tamen fuge, neq; mollis esto, Perſequentur te per longam Epirum Aſcendentem ſine detrimento erraticam terram. Et ſupra Pontum, mariq; clauſas urbes. Et ne defatigeris hunc mitigans Laborem, migrans uerò ad urbem Palladis, Sede antiquum apprehendens ulmis ſimulacrum. Et illic iudices, & horum blandos Sermones habentes, machinas inueniemus, Vt omnino libereris ab his laboribus. Nam te interficere perſuaſi maternum corpus. Ore. O rex Apollo, nosti enim non iniuria afficere, Verùm enimuerò ſcias, & diſce non cunctari. Robur uerò tuum facere idoneum. Apo. Recordare ne tibi metus uincat mentem. Tu uerò fraternum ſanguinem, & communi patris Mercuri custodi, admodum exiſtens eiufdem nominis, Deductor esto. Hunc uerò regens meum Supplicem colit ſanè Iupiter cultum ex legibus, Impellentem mortalibus bona duce fortuna. Cly. Idolum Dormiat igitur, aurora & dormientib. quid opus est? Ego uerò à uobis fic ignominia affecta Cum alijs mortuis, ſic enim interfeci. Probrum mortuis non deficit. Turpè uerò capta ſum. prædico enim uobis quòd Habeo maximam cauſam ab illis, Patiens ſic atrocia, ab amiciſsimis. Nullus pro me deorum ſuccenſet, Iugulata parricidis manibus. Vide plagas has tui cordis. Dormiens enim meis oculis illuminatur. In die uerò parca ſpeculatrix mortalium. Certè multa meorum ſuſcepi Inferiasq; uiro carentes, nephalia placamenta Et noctigrauas coenas in foco ignis Sacrificaui in hora nulli deorum communi. Et omnia hæc ideo pedibus conculcata eſse. Iſte uerò fugiens uenit instar cadaueris, Et hæc leuiter ex medijs retibus Impetum fecit, uobis inſaniens ualde. Audite quemadmodum dixi de mea Anima, intelligite ſubterraneæ deæ, Somnium uos nunc Clytemneſtra uoco. Cho. Muſsitatiō. Cly. muſsitē, ut uenit fugiēs pro Cly. Idolum Amicis enim meis non ſunt ſupplices. Cho. Stridor. Cly. Valde dormies, et non miſericor- Cly. Idolum diam implorabis affectu. Interfector huius matris Oreſtes uenit. Cho. Stridor. Cly. Idolum Clamas, dormis, non ſurges celeriter? Quod negocium destinatum est niſi tibi facere malas? Cho. Clamor. Cly. Idolum Somnus, labor & domini coniurati Grauis dracenæ effutiuerunt furorem. Cho. Stridor duplus acutus. Accipe, accipe, accipe. intellige. Cly. Idolum In ſomnis perſequeris feram, latras uerò quemadmodum Canis, ſolicitudinem nunquam relinquens laboris. Quid facis? ſurge, ne te uincat labor. Neq; ignores laborem mitior facta ſomno. Molestia affice cor iuſtis probris. His ſapientibus contrarij ſtimuli ſunt. Neq; ſpiritum ſanguineum emittes hac Expiratione attenuata uteris igni. Sequere, tabefac ſecundis perſecutionibus. Cho. Suſcita ſuſcita & tu illum, & ego te. Dormis, ſurge, reſiliens à ſomno, Vt ſciamus ſi in hoc procœmio inſanit. Cho. Heu, heu, Popax paſsi ſumus, ò amicæ, Certè multa iam patientes fruſtra ego. Paſsæ ſumus perpeſsiones moleſtas, ò dæmones. Intolerandum malum Ex retibus cecidit, uenit enim fera Somno detenta, perdidi prædam. O fili Iouis furax es, Iuuenis uerò uetulas deas debellaſti, Supplicem colens impium uirum, Parentibus acerbum, Parricidam furatus es Deus exiſtens. Quid horum dicet aliquis iuſtè habere? Mihi uerò probrum ex ſomnijs ueniens, Percuſsit instar aurigæ medio accepto ſtimulo. Sub mente in corde adeſt flagellator Monſtri domati. Graue circum graue frigus habere, Talia patrant moderni dij Tenentes omnino plusquam iuſticia. Cruorem ſtillan tem ſedem, Circum pedes, Circum caput licet terræ umbilicum Videre, ſanguinis horum eluctum ſcelus habere. Domeſtico uerò tuo uati piaculo Antrum polluisti, A ſe ipſo concuſsus, à ſe ipſo denominatus Cho. Iniquorum deorum ſtatua:s colens, Antiquas parcas corrupiſti Et certè mæſtus. hunc non ſoluet. Sub terram fugiens, nunquam liberabitur, Parricida cum sit. alium in capite Inquinantem illius paſcet caput. Ap. Extra domum iubeo, celeriter Secedite, abite à fatidico antro, Et non accipiens uolatilem ſerpentem album, Auro ducti laquei impetum facientem, Relinques præ dolore nigram ab hominibus ſpumam Vomens guttas quas extraxiſti ex cruore. Non enim his ædibus appropinquare licet. Sed huius capitales tumultuosæ pœnæ, Iugulationesq; feminis corruptrices Puerorum, & mali uigor, congregationesq; Lapidatioq; odio habent miſericordiam magnam. Pro gratia ſictæ audite ſanè Huius feſti eſtis reiecti dijs Amorem habentes. omnis enim modus exponit Formam, leonis antrum ſanguinigeris Habitare has meritò, non in fatidicis templis His proximis morari odium. Secedite ſine pastore paſcentes. Huius uerò gregis nullus deorum est amicus. Eu. Rex Apollo audi uiciſsim. Tu ipſe huius non particeps causæ es, Sed omnino peregiſti tanq; omnium cauſa. Ap. Quo uidelicet tantam longitudinem extenderis ſermonis? Eu. Voluiſti peregrinum hunc interficere matrem. Ap. Volui pænas ultrices patris mittere. Eu. Et deinde fuiſti ſuſceptor noui ſanguinis. Ap. Et ſecedere mandaui ab his ædibus. Eu. Et deductrices uidelicet has conuictaris? Ap. Non enim congruum his ædibus proficisci. Eu. Sed nobis hoc est ordinatum. Ap. Quisnam honor iſta donum pulchrum? Eu. Matricidas ex domo abigimus. Ap. Quid enim mulieris, quæ uirum ſeparabit? Eu. Non enim fiat conſanguinea impultrix cædis. Ap. Certè admodum iniuria affecit et præter nihil ſuſcit Junonis perfectæ & Iouis approbationes. Venus ignominioſa hoc proiecta est ſermone Vnde mortalibus fiunt amicitiæ. Cubile uiro & mulieri fatale, Iuſiurandi iuſticia cuſtoditum manus. Certè laxationibus mutuis occidunt, Hoc non fieri neq; æstimare ira. Non dico Oreſtem te iuſtè perſequi. Hæc maniſeſtè ſcio, te admodum iratam eſse, Hæc maniſeſtè agentem quietiorem. Pænas uerò alias uidebis horum dea. Eu. Illum uirum nunquam relinquam. Ap. Tu uerò perſequere, plus laboris fac. Eu. Tu ne pœnas meas amputa uerbis? Ap. Nunquam ſuſciperem ut haberet pœnas à te. Eu. Magnus tamen apud ſedes Iouis diceris. Ego uerò, (ducit enim pœnas maternus ſanguis) Dimito uirum uenatrix. Ap. Ego uerò iuuabo, ſupplicemq; liberabo. Grauis enim in hominibus & dijs eſt Parricidæ ira, ſi prodidero ipſum uolens. Ore. Regina Minerua, Loxiæ iuſsu Venio, ſuſcipe uerò propiciè exulem, Non parricidam, neq; maculantem manum, Sed languidum iam, expulſum ab Alijs domibus, & aditibus hominum. Similiter mare & terram tranſiens, Seruans mandata Loxiæ fatidica, Adſum domi, & statuam tuam ò dea Cuſtodiens, expecto finem pœnæ. Eu. Esto. hoc uerò est uiri manifestum ſignum. Sequere delatorem mutum conſilijs, Vulneratum enim tanquam canis, mortuum Ad ſanguinem & guttam requirimus, Multis doloribus magnanima natura Viſcus, terræ uerò omnis alluitur locus, A ponto potu carenti alis Veni perſequens nihil posterior naui. Et nunc iſte hic est celeriter, Odor mortalis ſanguinis mihi arridet. Cho. Sed uide, rurſus uide omnino, Ne lateat fugitiuum aſcendens parricidam inultum. Ille rurſus exilium habens circa statuam Adnexus deæ immortali Subditus uult eſse manibus. Hic non adeſt, ſanguis maternus in terra Incurabile, papæ hoc ſacrificium humi ſuſum it. Sed reddere uerita, à uiuente bibere Rubrum ex miſeris libamen, à te uerò Paſsum ferrem potus mali potatum. Et uiuentem te uestigans ducam infra. Contrarias pænas pendes maternas. Videbis ibi alium uirum, Aut deu, aut hoſpitem, aliquem impiorum, aut parentes Habentem quemq; pæne compenſationem. (charos) Magnus enim Pluto est gubernator mortalium, Infra terram, tabulæ omnia uidet mente. Ore. Ego edoctus in malis ſcio Multas expiationes, & dicere ubi iuſticia ſit, Tacereq; ſimiliter, in hoc uerò negotio Sapere conſtitutus ſum à docto præceptore. Torpet enim ſanguis, & tabefacit manum. Maternū ſcelus dilutum est. Recens enim in ara dei exiſtens Phœbi, purgationibus expulſum est manufactis. Multus uerò mihi fiat à principio ſermo, Qui acceſsi innocuo conſortio, Tempus purgat omnia ſeneſcens ſimul. Et nunc ex casto ore ſuauiter uoco. Regionis reginam huius Minerua, mihi Venire in auxilium, poſsidebit uerò ſine hasta Ipſum, & terram, & Argiuum populum, Fidelem iuſtè in omnibus ſocium. Sed ſi in locis regionis Libyſticis, Tritonis circum fluctum genitalis uadi Ponit rectum & longè ducentem pedem, Amicis opitulans, ſiue Phlegræam glebam. Audaciæ dux tanquam uir ſpeculatur, Venit, audit uerò procul deus exiſtens, Vtcunq; sit mihi horum liberator. Cho. Ne te Apollo neq; Minerue robur Liberet, ut neglectus Euaneſcas, gaudium nesciens mentis. Sine ſanguine cibus dæmonum tenebræ, Neq; contrà clames, ſed expuas uerba, Mihi conuerſus, & conſecratus. Ap. Et uiues mihi ſacrificabis, neq; in ara iugulatus. Hymnum uerò audiens hunc uinctum tuum. Cho. Age iam & chorum tangamus, poſtq; muſa odioſam Apparere dedit, Dicere ſortes contra homines, Vt distribuat ſeditio ſimul Statim pœnæ ſciemus eſse. Hos quidem impuras manus adijcientes. Nulla à nobis ira aſserpit Innocuos uerò uitam agit, Quiſquis iniuſtorum, tanquam uir Manus cruentas occultat, Teſtes rectæ mortuis his Accedentes uindices ſanguinis, Ipſi perfectè apparuimus, Mater simul peperiſti, mater Nox imprudentibus, & uidentibus, Pœnam audi. Latonæ filius me ignominioſam facit. Hunc auferens timidum, purgationem Propriam cædis. In hoc ſacrificato fit Cantus uerò, amentia, Furor, inſania, Hymnus ex furijs, Vinctus ſine occaſione mentis, mœror mortalibus. Hanc enim ſortem contrariam Parca neuit fortiter habere, Mortis his operationes Incidunt stultæ, Hos ſequi, donec ſub terram uenerint Moriens non ualde liber. In hoc ſacrificato Hoc carmen, amentia, Furor, inſania, Hymnus ex furijs, Cho. Vinctus mentis ſine occaſione Tristitia mortalibus. Exiſtentibus munera Hæc uerò à nobis perfecta ſunt. Ab immortalibus abſtinere Manus, ne quis est Diuifor particeps. Mouens uestes Sine parte, carens forte conſtitutus ſum. Domorum enim elegi Mutationes, quando Mars manſuetus exiſtens amicus Intenſè perſequentes Fortem exiſtentem ſimiliter Obſcurabimus ſanguine recenti. Festinè auferre Has curas, Deorum uerò imperfectionem Meis precibus perficere, neq; ad ſummum uenire. Iupiter enim ſanguine diſtillans odio digna gentem Loquelam hanc dignam putauit Opiniones uirorum & ualde ſub æthere Graues ordinatæ. ſub terra deficiunt inhonorate. Noſtris impetibus lugubribus, Saltationibus ſanguinolentis pedis. Admodum uerò capta ex ulnis grauium Fero pedis uehementiam. Inbecillia longis curſibus Membra intolerando detrimento. Cadens uerò non nouit hoc præ imprudentia. Malum, tale per tenebras uerò odium uolat, Et tenebroſam aliquam nubem in domo Vocat fama longè gemens. Manet enim, potentes uerò Et perfectè malorumq; memores atroces, Et conſolatione carentes mortalibus Ignominioſe iniuſte furentes. Sortis deorum diſsentiere faciunt, Et ſine ſole lucere difficiles acceſsu Reſpicientibus & uidentibus malè ſimul. Quis igitur hæc non colet & ueretur mortalium Audiens meum ius, Et fatum ex dijs. Dans finem, eſt uerò mihi Munus antiquum, neq; Ignominia aſsequor, ſi ſub terra Ordinem habens & obſcuras tenebras. Min. Procul exaudiui rumoris uocem Ab Scamandro accenſam, Quam uidelicet Achiuorum duces, & primarij Captarum rerum ſortem magnam Distri buerunt robur ipſum omnino mihi Electum donum Theſei filijs. Inde perſequens ueni indomito pede. Sine alis abſorbens sinum Aegidis, Pullis robustis hoc coniugans uehiculum, Et nunc uidens hanc conuerſationem terræ, Timeo quidem nihil, admiratio adeſt in oculis. Quiſnam tandem eſtis? omnibus uerò in comūne dico. Simulacrum uerò meum huic miti hoſpiti, Vosq; ſimiles nulli generi Spartanorum, Neq; inter deas uisis à dijs, Neq; in mortalibus ferendæ formæ. Dicere deformem exiſtentem propinquos malè. Procul à iuſtis Themis uerò abſtinet. Cho. Intelliget compendioſe Iouis filia. Nos enim ſumus Noctis nigræ filiæ, In domo terræ ſanè Hylæ uocatæ. Min. Genus quidem noui, ſamasq; eiufdem nominis. Cho. Vltiones quidem meas intelligite ſtatim. Mi. Intelligere ſanè, ſi diceret quis ſermone aperto. Cho. Mortalium interfectores ex ædib. expellimus. Mi. Et huic mortuo is finis eſt cædis? Cho. Quando gaudere nequaquam putat. Mi. Tales certè huic hortatur fugas. Cho. Interfector matris eſse dignum putauit. Mi. Nullius aliæ neceſsitatis timens iram. Cho. Tale uidelicet stimulu tanq; matre interficere. Mi. Duobus exiſtentibus, dimidium ſermonis adeſt. Cho. Sed iuſiurandum non ſuſcepit, non dare uult. Mi. Audire iuſtos magis quàm agere uelis. Cho. Quomodo doce, non enim indiges ſapientib. Mi. Iuramentis quæ non iuſta ſunt dico non uincere. Cho. Sed argue, iudica uerò rectam iuſticiam. Mi. Certè ſi in me uertatur finis cauſæ. Cho. Quomodo non colentes dignum à dignis? Mi. Quid adhæc uerò dicere ò hoſpes uiciſsim uis? Dicens uerò regionem, & genus, & calamitates Tuas, deinde ultoris uituperium. Si confisus iuſticiæ, statuam hanc Pergis cuſtodire, propè meam aram. Grauis ſupplex in modis Ixionis. His reſponde omnibus docilis mihi. Ore. Regina Minerua, primo ex poſtremiſ Tuis uerbis curam abſtuliſti magnam. Non ſum parricida, neq; habet ſcelus, Ab hac manu tuum collocamus simulacrum. Si quum horum tibi dicam magnum, Mutum eſse maledicum conſuetudo eſt. Poſtquam à uiro ſanguinis expiatore Cædes cruentam iuuenem animantem. Diu ab alijs hoc conſecramus Domibus, & animantibus, & liberis meatibus. Hanc uerò curam dico procul. Genus uerò meum ut ſe habet intelliges citò. Argiuus ſum, patrem pulchrè inquiris, Agamemnomem uirorum nautarum gubernatorem, Cum quo tu Troiam carentem urbe Ilium urbem Feciſti, ille interfectus eſt non pulchrè rediens Domum, ſed ipſum nigra mens mea Mater interfecit uarijs capturis, Occultatis lauacrorum teſte cæde. Et ego disceſsi, ante tempus fugiens cædem. Interfeci matrem, non negabo, Contrarijs pœnis chariſsimi patris. Horum uerò communiter fuit Loxias in cauſa, Dolores aduocans ſtimulos cordi. Niſi cohibuiſſem qui in cauſa fuerunt. Tu uerò iudica ſi iuſtè, ſiue non, Agens hæc, te ubique laudabo. Min. Facinus maius quàm putet quis hoc, Mortalis, iudicare, neq; tamen mihi fas, Cædes disce:rnere iracundæ pœnæ, Alias, tu quidem perfectus ætate tamen Supplex ueniſti purus innocuus domum. Tamen te inculpatum eligo ciuitati. Ipſæ uerò habentes fatum non tempeſtiuum, Et non aſsequutæ negotium ferens uictoriam, Secedant rurſum, ex conſilio ſanies In ſolum cadens intolerabilis grauis morbus. Talia quidem hæc ſunt, licet ambobus manere. Mittere uerò mala ſigna non poſsum. Poſtquam negocium huc mandauit hoc Cædis iuratæ iudices electos, Ius in omne tempus ego ponam. Vos uerò teſtimonia & signa Vocatis auxiliatoria, iuramenta iuſticiæ Indicans meorum ciuium optima Veniam, disce:rnere hoc negocium uerè, Iuſiurandum tranſgredientes nullum iuſtum mente. Cho. Nunc euerſiones nouarum legum, ſi Tenuerit iuſticia, uel detrimentum huius parricidæ Omnes iam opus opportunitate conſociabit mortales. Multæ uerò peſses adhærebunt uerè puerorum leſiones Parentibus, poſtea in tempore rurſum ſpeculatorum Menadum horum aſserpet ira mortalium. Omne fatum dixiſti. intelliget uerò alius aliunde, Aduocans mala propinquorum, Quies, ſolutioq; laborum non amplius firma, Miſeros aliquis fruſtra conſolabitur Neq; quis uocet Calamitate paratus, Hoc uerbum dicens, Heu iuſticia, Heu ſedesq; furiarum. Fortaſsis hæc, pater, Aut mater recenter perpeſsa, Miſericordia afficietur, Poſtquam cadit domus iuſtè. Sic erit grauitatem & mentis ſpeculantem Timet ſedentem. conducit Sapere præ luctu. Quis uerò nihil in luce Cor alens, Aut urbs mortalis? Similiter amplius colet iuſticiam. Neq; liberam uitam, Neq; ſubditam laudabis. Omni quidem tali robur Deus præbet, alia Alia præbent, temperatum uerò uerbum dico. Imprietatis uerò contumelia natus tanquam uerè, Ex ſanitate mentis omnibus uerò amica eſt Multum optata felicitas, omnino ſanè dico Reuereri iuſticiæ aram, neq; ipſum Videns lucrum impio Pede calcando uilipendas. Pœna ſequitur, Proprius manet finis. Ad hæc quilibet parentum Cultum bene primariorum Et hoſpitales domuum curas Reuereatur. Ex quibus ſine necesſitate, Iuſtus exiſtens non infelix erit. Pernicioſus nunquam erit. Audacem uiciſsim dico tranſgreſsionem. Sæpè omnino conſuſum ſine iuſticia, Cum uiolento tempore conſtitueret, Integumentum cum acceperit labor Laceratas antennas. Cho. Vocat nihil audientes Mediæ malæ ſorte. Ridet dæmon hominem inconſideratum. Hunc nunquam iactantem uidens impotentibus Pœnis uinculum, Neq; ſuper exiſtentem faſtigium In uita priore felicitate anchoræ iuſticiæ proijciens. Perijt imploratus perditus. Mi. Clamita præco, & exercitum conuoca. Siue igitur penetrans Tyrrhenica Tuba mortalis ſpiritus plena, Altus clamor appareat exercitui, Impleto hoc conciliabulo Tacere iube, & intelligere mea iura, omnem urbem in tempus. Et horum commodo bene cognoscetur iuſticia. Cho. Rex Apollo impera illis quos habes. Quid huius negotij es particeps? dic. Ap. Testificaturus ueni & enim domorum Supplex is uir, & ædis contubernalis Meæ, cædis uerò huius expiator ego ſum, Et patrocinaturus, ipſe cauſam habeo, Matris huius cædis. tu introduc Quemadmodum ſcis, hanc absoluens cauſam. Mi. Vestrum sermo, introduco cauſam, Actor prior à principio dicens, Sit rectè negocii præceptor. Cho. Multæ quidem ſumus, dicemus uerò compendioſe. Verbum uerò ad uerbum reſponde uiciſsim ponens. Matrem dic primò ſi interfeceris? Ore. Interfeci. nullæ ſunt huius rei inficiæ. Cho. Vnum quidem iam trium certaminum. Ore. Non dispoſito iactas hunc ſermonem. Cho. Dicere quidem oportet quomodo interfeciſti. Ore. Dico, enſi tracta manu ceruicem ſecans. Cho. Ab hoc perſuaſus, conſilijq; huius. Ore. Huius oraculis testimonium præbetur mihi. Cho. Vates iuſsit te matrem interficere? Ore. Et hunc ſemper fortunam non accuſo. Cho. Sed ſi te corripiat enſis dices fortè. Ore. Conſisus ſum, auxilium ex ſepulchro miſit pater. Cho. Mortuis nunc conſiſus es matrem interficiens. Ore. Duorum enim habuit impetus ſcelerum. Cho. Quomodo doce iudices hæc. Ore. Interficiens patrem meum occubuit. Cho. Tu quidem uiuis. hæc libera eſt à cæde. Ore. Quid non illam uiuentem impulisti fuga? Cho. Non erat conſanguinea uiri quem interfecit. Ore. Ego uerò matris meæ in ſanguine. Cho. Quomodo te nutriuit ò ſcelerate intra Singulum, contemnis matris carum ſanguinem? Ore. Iam tu testificare, narra mihi O Apollo, ſi ipſam iuſtè interfecerim, Facere quemadmodum licet non inficiamur. Sed ſi iuſtè aut non tuæ menti Videtur is ſanguis, iudica ut hic narrem. Ap. Dicam ad uos magnum Minerue Inſtitutum iuſtè, uates cum sim, non mentiar. Nunquam dixi in thronis fatidicis Non de uiro, muliere, & urbe Quod non iuſserit cæleſtium pater Iupiter. Iuſtum quidem hoc eſt, quantum potest intelligere. Conſilium iubeo uos audire patris. Iuſiurandum enim Iouis non amplius potens eſt. Cho. O Iupiter quo dicis tu, hoc oraculi præbuit! Dicit Oreſti huic patris cædem Agentem matris nequaquam honores distribuere. Ap. Non enim hunc uirum mori generoſum Iouis datis ſceptris honoratum, Et hæc à muliere, non bellicoſis Arcubus, longè iaculantibus, tanquam Amazonis. Sed audiuit Pallas, hiq; ſedentes Calculo de hoc negotio disce:rnere debent. Ab exercitu enim ipſum adeptum Sæpè meliora conſilijs Tranſienti lauacra, in fine Pallium occultauit in rotunda Percutit uirum ligans ueste artificioſa. Sic enim uobis uiri mors dicta eſt, Honorandi ductoris exercitus nauium. Ap. Hanc talem dixi ut intelligat populus, Quemadmodū ordinatum est patrocinari hac cauſam. Cho. Patris ueneratur Iupiter fatum, tuo ſermone Ipſe ligauit patrem ſenem Saturnum. Quomodo hæc his non contrario dicis? Vos uerò audire hoc ego testificor. Ap. O omnino inuiſæ belluæ odium deorum, Has quidem pedicas ſoluite, hoc & remedium, Et ualde magna machina ſolutoria. Viri postquam ſanguinem hauſit puluis Semel mortui, nulla est reſurrectio. Horum incantationes non fecit pater Meus, alia uerò omnia ſuſq; deq; Vertens facit nihil anhelo furore. Cho. Vide quomodo iudices fugere hunc. Matris ſanguinem propinquum effundens humi Deinde Argis paternas inhabitabit ædes? Quibus utens popularibus aris? Quænam purgatio contubernalium ſuſcipiet? Ap. Illud quoq; dicam, & intellige quàm rectè dicam. Non est mater nominati pueri Parens, nutrix uerò fœtus recenter ſati. Parit uerò uterum ferens, hæc uera hoſpita hoſpiti Seruauit ramum, quibus ne noceat deus. Signum tibi huius ſermonis ostendam. Pater eſse potest ſine matre. Testis adest puella Iouis Olympij, Neq; in tenebris uteri nutrita. Sed talem ramum nullus pariet deus. Ego uerò Pallas aliaq; ut ſcio, Tuam urbem, & exercitum faciam magnum. Et hunc miſi tuarum domorum contubernalem, Vt fidelis sit in omni tempore. Et hunc adipiſceris ſocium dea, Et hos deinde, & hæc uerò ſemper custodiet. Amare hæc fidelia hos fatos oportet. Mi. Iam iubeo hos pro ſententia ferre Calculum iuſtum, tanquam fatis dictorum. Cho. In nos omne iaculum immittitur. Specta uerò ut audia quomodo certamen decernetur. Mi. Quid enim, à nobis quo facies irreprehenſa ero? Cho. Audiuiſtis, audiuistis, in corde uerò Suffragium ferentes, iuſiurandū reueremini hoſpites. Mi. Audiat iam legem populus Atticus. Primò decernite pœnas ſanguinis ſuſi. Erit reliquum Aegio exercitui, Semper hoc cuiq; conciliabulum. Pagum Areum Amazonum ſedem, Scenasq;, quando uenerunt Theſei contra inuidiam Bellum gerere & urbem nouam urbem, Hanc excelfiturrim eleuarunt tunc. Marti uerò ſacrificarunt, inde est denominata Petra Pagus Arius, in hoc uerò cultus Ciuium, metusq; conſanguineus non iniuria afficere, Obtinebit, hoc die & ſimul ſecundum prudentiam Horum ciuium non contemnentium leges. Malis fluctibus & luto aquam Limpidam inquinans nunquam inuenies potum. Neq; liberum, neq; ſubditum Ciuibus comprimentibus conſulo te eſse. Et non omnem grauitatem eijcere ex urbe. Quis ueritus nihil iuſtus est mortalium? Talem iure cultum timentes, Præsidiumq; regionis & urbis ſalutem Habebit, qualia nullus hominum habet. Neq; apud Scythas neq; in locis Pelopis. Lucrum illibatum hoc conciliabulum, Reuerendum, animosum, pro dormientibus Cuſtodiam uigilantis terræ conſtituo. Hanc meis porrexi admonitionem Ciuibus in posterum. dirigere uerò oportet, Calculumq; eligere, & cauſam disce:rnere, Verentibus iuſiurandum, dictus est ſermo. Cho. Attamen hunc cœtum terræ Conſultor ſum nequaquam ignominia afficere. Ap. Et ego oracula mea & Iouis Timere iubeo, neq; ſterilia condere. Cho. Sed ſanguinolenta facta non aſſecutus colis. Vaticinationes non amplius castas uaticinaberis manens. Ap. Certè pater fallitur conſilijs, Primis cædibus Ixionibus. Cho. Dicis. ego non aſsecuta iuſticiam Cum atroci regione conuerſabor rurſum. Ap. Sed cum iuuenibus & ſenibus Dijs honoris expers eris, ego uerò uincam. Cho. Talia patraſti & Pheretus in ædibus. Moiras ſecisti iugulari. Ap. Nempe iuſtum colentem beneficijs afficere, Aliis tanquam indigens eſset. Cho. Tu antiquas dæmonas corrupiſti, Vino fefelliſti antiquas deas. Ap. Tu uerò non fortè habens cauſæ finem, Mihi ſtilum nihil grauem inimicis. Cho. Postquam equitat iuuenis contra me uetulam, Expecto ſubditum eſse iuſticiæ, Tanqnam ambigua exiſtens iraſcor urbi. Mi. Meum opus eſt ultimam in cauſam iudicare. Suffragium hoc ego Oreſti proponam. Mater enim non illa eſt quæ me genuit. Marem laudo ubique præterquam ſi ducat uxorem Omni animo admodum ſum patris. Sic præfero mulieris mortem, Virum interficientis domorum ſpeculatorem. Vincit Oreſtes & ſi iudicata ſint eſse æqualia ſuffragia, Eijciant citò ex urnis ſortes, Quibuſcunq; iudicum commiſſus & finis iſte. Cho. O nox nigra mater uides ſanè hæc, Ore. Nunc mihi laquei finis, aut lucem uidere. Cho. Nobis eiſcere, aut primos honores distribuere. Ap. Mittite eiectiones rectè ſuffragiorum ò hoſpites. Non enim iniusticia afficere cultores in diuiſione licet. Sententia abſente detrimentum fit magnum, Iaciens ſuffragium unum domum direxit. Mi. Vir iste effugit cauſam ſanguinis, Aequalis est sortis numeratio. Or. O Pallas, ò ſeruatrix mearum ædium, Et terra paterna priuati, tu Conſtituſti me, & aliquis Græcorum dicet Argiuus uir rurſus in rebus Habitat paternis Palladis Loxiæq; Gratia, & omnia perficientis tertij Seruatoris qui reueritus est paternum fatum Seruat me matris has patronas uidens. Ego huic regioni & tuo exercitui In reliquum omne tempus plenam Iurans in fœdere sanciendō, nunc abeo domum, Ne aliquem uirum gubernatorem terræ Venientem emittat ornata hasta. Nos ipſi exiſtentes in ſepulchris tunc, His nunc mea iuramenta tranſgredientibus, Impotentibus agemus malis actionibus, Vias ignauas & ab auibus meatus Ponentes, tanquam illis curæ sit labor. Dirigentibus uerò hanc urbem Palladis Honorantibus ipſam ſemper ſocia hasta, Ipſis nos ſumus propitij. Vale & tu & patronus populus, Certamen inuitabile aduerſarijs habes, Salutemq; uictori ſuam hasta. Cho. O dij iuuenes antiquas leges Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me. Ego uerò ignominioſa ſum miſera iracunda, In hac terra, heu heu heu, luctuoſam Mittens cordis lachrymam, heu. Terræ intolerabile, Lichen ſine ſolijs carens liberis heu Heu cauſa campum impellens, Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit. Lugeo. quid faciam? ſiam. intoleranda A ciuibus paſsa ſum, heu admodum Puellæ infelices noctis ignominioſæ. Mi. Mihi confidite non grauiter ferre. Non enim uiciſtis, ſed cauſa æqualia habet ſuffragia, Exiuit uerè, tu non ignominia affecta es, Sed ex Ioue maniſesta testimonia aderant, Ipſeq; uolens ipſe erat testis, Vt Oreſtes hæc faciens non haberet detrimentum. Vos uerò huic terræ ne grauem iram Proijcite, ne iraſcamini, neq; infrugiferam Faciatis, dimittite dæmonum guttas, Mortales potestates ſeminis feras. Ego uerò uobis omnino iuſtè polliceor, Sedes & latebras iuſtæ terræ. In pinguibus focis ſedentes Eſse à ciuibus iſtis honoratas. Cho. O dij iuuenes antiquas leges Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me, Ego uerò ignominioſa miſera iracunda In hac terra, heu, heu, heu luctuosam Emittens cordis guttam, terræ intolerabilem, ex qua Lichen ſolijs carens & liberis. Heu cauſa campum impellens, Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit. Lugeo, quid faciam, ſiam, intoleranda A ciuibus paſsa ſum, ò admodum Puellæ infelices noctis ignominioſæ. Mi. Non estis inhonorate, neq; ſuperbè admodum Dea mortalium statuetis maculatam terram. At ego confiſa ſum Ioui, & quid oportet dicere. Et clauſtra noui domorum ſola dearum In quo fulmen eſt ſignatum. Sed illius nihil oportet. tu uerò à me persuasa Ne ſtultam linguam proijcias in terram, Fructum ferentem, omnia non pulchrè agentes. Sopor fluctus nigri, amarus furor, Tanqnam grauis & cohabitator ſim mihi. Multæ huius regionis primitiæ frugum Sacrificabit, ante liberos & nuptias finem Habens, ſemper hunc laudabis ſermonem. Cho. Me pati hæc, heu me uerſuta in terra habitare Spretum odium heu, efflo furorem & omnem iram. Heu, heu terra, heu quis mihi ſubit Latera dolor, animum ſpira mater Nox, nam me ab honoribus domatam Deorum fraudulenti cœperunt dolo præter cauſam. Mi. Iras tibi conferam, nam ſenior es, Tu & ſapientior me multò es, Sapere mihi quoq; dedit Iupiter non malè. Vos uerò in exteram terram uenientes Terram hanc ut ametis prædico uobis. Nam ſequens tempus præſtantius Erit ciuibus his, & tu precioſam Sedem habens in domo Erechthei, Aſsequeris à uiris & mulieribus uestes, Tantum ab alijs nunquam obtinebis mortalibus. Tu uerò in his meis locis ne proijce, Neq; ſanguinolentas cotes, uiſcerum detrimenta Iuuenum, inſanas ira uino carente. Neq; euertens cor tanquam Alectores Meis ipſis ciuibus condas puellæ Inteſtinamq; ad Græcos audaciam, Externum ſit bellum, non uix præſens, In quo aliquis erit amor gloriæ dignus. Domeſticæ uerò auis non dico pugnam. Talia tibi eligere licet ex me, Benefacientem, bene affectam, bene honoratam, Regionis huius dijs charæ participem eſse. Cho. Hæc pati me, heu heu me uerſuta ſub terra habitare Inhonoratam, heu heu odium Spiro furorem omnino, & iram. Heu heu terra, heu quis mihi ſubit Latera dolor, animum ſpira mater Nox, nam me ab honoribus domatam, deorum fraudulenti Cæperunt dolo præter cauſam. Mi. Non defatigabor tibi dicens quæ bona ſunt, Vt ne tandem dicas ad iuniores me Dea antiqua patrona mortalium, Ignominioſa perit inhoſpitalis huius ſoli. Sed ſi tibi cultus perſuaſionis caſtus est, Meæ linguæ placamen, & oblectamentum. Tu uerò ſi manſeris, ſiue nolueris manere, Neq; iuſtè inijcias urbi Iram aliquam, aut indignatione tandem, aut detrimenti Licet tibi ab hac integræ terræ & exercitui Eſse iuſtè omnino honorata. Cho. Regina Minerua quam habere me ais ſedem? Mi. Omnis ærumnæ incolumem, ſuſcipe uerò. Cho. At iam ſuſcepi, quis nam me honor expectabit? Mi. Vt nulla domus ſine te ualeat. Cho. Tu hoc facies ut tantum poſsim. Mi. Nam colenti calamitates dirigemus. Cho. Et mihi ante omnia promiſsionem temporis facies. Mi. Non licet uerò mihi dicere quæ non perficio. Cho. Demulgere me uisa es, at expellor ira. Mi. In terra exiſtens adipiſceris amicos. Cho. Quid igitur iuſsiſti me? Mi. Qualis non malè uictoriæ ſpeculatrix Et ex terra, ex marino rore Ex cælo & uentorum flatus Apricè ſpirantes peragrare terram Fruges terræ & mortalium irigatas Ciuibus exuberantes ne laborent ultra tempus. Et mortalium ſeminum ſalutem Impijs concitatior eris. Amo enim uiri agricolæ iuſticiam Genus horum illugubre est iuſtorum. Hæc te ipſi ego uerò bellicoſorum urbem Phantasmatum certaminum non ſuſcipiam, quod non Vrbanam inter mortales honorat urbem. Cho. Suſcipio Palladis ædem, neq; ignominia afficiam Quam & Iupiter præpotens, Marsq; Cuſtodiam deorum incolit, liberatrice Græcorum, Effigiem dæmonum, Cui ego precor Vaticinans propitiæ obnoxias uitæ fortunas felices Terræ fundere pulchrum ſolis iubar. Mi. Hæc uerò ego promptè meis ciuibus Faciam magnos & implacabiles Dæmonas ipſa ſubigens. Omnia ipſæ enim adminiſtrare ſortitæ ſum ſecundæ. Ille uerò non aſsecutus hæc grauia Non nouit unde plagæ uitæ ſunt. Errata enim ex prioribus ipſum Ad has deſerunt tacens pernicioſus, Et clamosos Inimicis iris conſumit. Cho. Arbori nocuum ne fiat detrimentum Mea gratia dico. Incendiumq; oculo priuans plantarum Non tranſire fines locorum. Neq; infructuoſus obſcuritatis Morbus ſerpat, ouesq; fœcundæ admodum Cum duobus fœtibus Alant tempore conſtituto prolem. Diues terra Lucratile dæmonum donum ponat. Mi. Hæc audite, urbis præſidium, Qualia perficiet, multum potest enim Veneranda Erinnys apud inmortales Subterraneos, de hominibus Maniſeſtè perfectè faciunt, His quidem cantilenas, illis uerò lacrymarum Vitam cæcam præbentes. Cho. Viri factas uerò intempeſtiuas dico fortunas, Iuuenum optabilium Fælicem uitam Date, dominium habentes Deæ, quarum Parcæ Sorores ex matre ſunt. Dæmones rectilegi Omni domo communes, Omni tempore uerò incumbentes Iuſtis conſortijs omnium deorum hono:ratiſsimi. Mi. Hæc uerò ego promptè meis ciuibus Perfectorum Exulto, amo uerè oculos perſuaſionis, Quando mihi linguam & os inſpiciunt Ad has inciuilitèr renuentes. Sed ſuperauit Iupiter forenſis, uincit bonos Certamen nostrum ſemper. Cho. Hanc uerò inexpletam malorum Nunquam optarem huic urbi ſeditionem ciuium Neq; bibens puluis Nigrum ſanguinem ciuium, Per iram pœnas Cruenta detrimenta Vrbis libenter ſuſcipiat, Gaudia contrà dent Communi utilitate ſtudente mente, Et odio proſequi una mente. Multorum enim hoc est remedium inter mortales. Mi. Sapientibus ſanè linguæ bonæ Viam inuenit Ex his terribilibus uultibus Magnum lucrum uideo ciuibus. Has uerò lætas, Latè ſemper ſunt, Multum honorantes. Et terram & urbem rectè iuſtam Ornatè omnes degentes. Cho. Valete, ualete, Valeat ciuilis populus, Procul ſedentes à Ioue, Virginis caræ amici ſapientes in tempore, Palladis ſub alis exiſtentes ueneratur pater. Mi. Valete & uos. primam uerò me oportet Adire thalamos oſtendentem, Ad lucem horum ſacram deductricem. Ite, & ſub ædibus his grauibus In terram introeuntes, Nocumentum quidem Regionis obtineatis, Lucrum uerò Mitterre in uictoria urbis oportet. Vos uerò patroni præite Pueri Cranai hos inquilinos. Erit uerò bonorum Bona mens ciuibus. Cho. Valete, ualete rurſus reduplico. Omnes qui in urbe, dæmones mortalesq; Palladis urbem habitantes, Coloniam meam Probè colentes, ne accuſetis calamitates uitæ. Mi. Probo ſermones harum precationum, Mittámq; lucem lampadum luciſtrorum, Ad ſubterraneos locos, Cum famulabus, quæ cuſtodient statua Meam iuſtè. oculus omnis terræ Theſeidis exeat. charum agmen, Puerorum, mulierum & uetularum claſsis Puniceo tinctis indutis uestimentis Honorate & lux impetum faciat ignis, Vt læta ſit congregatio terræ. Reliquum bonorum uirorum utilitate ornetur. Cho. Ite domum honorandæ Noctis filiæ ſine liberis, Cum prudente pompa. Bene precamini. ſecedite Terræ ſub latebris antiquis. Et honoribus & ſacrificijs Honorificè fortunisq; bene precamini uerò paſsim Beneuolæ & propitiæ terræ, huc uenite graues igni Uoraginum ſtilentis. Face delectantes, iuxta uiam uerò iubilate nunc in cantilenis. Libationes omnino in domo ſint. Palladis ciuibus Iupiter omnino ſpeculator. Sic enim Parca ſimul deſcedit. iubilate nunc in cantionibus.