The 1831 source edition and Riccobono's translation are in the public domain. No additional rights are asserted here for the supplied OCR or this structural encoding.
This file converts a user-supplied transcription of Antonio Riccobono's Latin Poetics in Bekker's 1831 volume 3 into TEI XML. It follows the 26-chapter, 381-subchapter hierarchy used in the preceding Segni Poetics project, while retaining Riccobono's source order.
OCR readings, historical spelling, punctuation, and embedded Greek are retained. Words divided by a hyphen at the end of a transcription line have been rejoined. Scan-page banners, running headers, printed page numbers, column letters, and printed line numbers have been removed. Unmistakable residual OCR damage identified in a conservative first pass is encoded as choice containing the source reading in sic and a suggested reading in corr. No systematic correction or modernization has been attempted.
This pointer pattern extracts chapter and section.
This pointer pattern extracts chapter.
De poetica et ipsa et formis ipsius, quam vim habeat unaquaeque, et quomodo oporteat componi fabulas, si habitura sit se recte poesis, praeterea vero ex quot et qualibus constet partibus, similiter autem et de aliis quae eiusdem methodi sunt, dicamus incipientes secundum
iam vero epopoeia et tragoediae poësis, praeterea comoedia et dithyrambopoëtica, et auleticae maxima pars et citharisticae, omnes sunt imitatio in universum.
differunt autem inter se tribus: aut enim quod genere diversis imitantur, aut quod diversa, aut quod diverso et non eodem modo.
ut enim et coloribus et figuris multa imitantur aliqui effigiem exprimentes, partim quidem per artem partim vero per consuetudinem, alii autem utrisque, sic in dictis artibus omnes faciunt imitationem in numero et oratione et harmonia, atque his separatim aut mixtis.
ut harmonia quidem et numero utuntur solum et auletica et citharistica, et si quae aliae sunt tales potestate, ut fistularum. ipso autem numero imitantur sine harmonia,
qui sunt inter saltatores: etenim isti per figuratos numeros imitantur et mores et perturbationes et actiones. epopoeia vero solum sermonibus nudis vel metris,
et his sive mixtis inter se sive uno aliquo genere utens metrorum, qualis fuit usque adhuc.
non enim rem communem possemus nominare Sophronis et Xenarchi mimos et Socratis sermones,
neque si quis per trimetra vel elegos vel alia quaedam talia conficeret imitationem;
nisi quod homines coniungentes cum metro ipsum fingere, alios quidem elegorum fictores alios vero epicorum fictores nominant, non secundum imitationem sed communiter secundum metrum appellantes poëtas.
etenim si medicinae aut musicae aliquid per metra proferunt, sic appellare consueverunt: nihil autem commune est Homero et Empedocli praeter metrum; quare illum quidem poëtam iustum est appellare, hunc vero physiologum magis quam poëtam.
similiter vero etiam si quis omnia metra miscens non faciat imitationem, quemadmodum Chaeremon fecit Centaurum, mixtam rhapsodiam ex omnibus metris, iam poëta non est appellandus. atque haec quidem hunc in modum explicata sint.
sunt autem aliquae quae omnibus utuntur iis quae dicta sunt, nempe numero et concentu et metro, sicut dithyrambicorum poësis et nomorum. praeterea tragoedia et comoedia. differunt vero, quod illae quidem simul omnibus, hae vero secundum partem.
atque has quidem dico differentias artium, in quibus faciunt imitationem.
Quoniam autem ii qui imitantur agentes imitantur, necesse vero est eos aut bonos
Pauson vero deteriores, at Dionysius similes pingebat. manifestum autem est quod et ex iis quae dictae sunt imitationibus unaquaeque habebit has differentias,
et erit diversa eo quod diversa imitabitur. nam in saltatione et auletica et citharistica possunt esse huiusmodi
et circa sermones et nuda metra, ut Homerus quidem meliores,
Cleophon vero similes: at Hegemon Thasius, qui parodias, et Nicocharis, qui Deiliada, peiores.
similiter vero etiam circa dithyrambos et circa nomos, ut qui fecit Cyclopes Timotheus et Philoxenus, posset aliquis imitari.
in eadem vero differentia et tragoedia et comoedia separata est: haec enim peiores, illa meliores imitari vult quam ii qui nunc sint.
Praeterea vero in his tertia differentia est, ut singula haec imitaretur aliquis.
etenim in iisdem et eadem imitari licet interdum quidem exponentem vel aliud quippiam factum, ut Homerus facit, vel ut eundem et non se immutantem; vel omnes ut agentes et molientes aliquid, quos imitantur. iam vero in tribus his differentiisimitatio est, ut dicebamus in principio, tum in quibus, tum quae, tum quomodo.
quare in una quadam parte idem erit imitator cum Homero Sophocles, imitantur enim ambo bonos, in altera vero cum Aristophane, molientes enim aliquid et agentes ambo imitantur.
quamobrem sibi vindicant eo tragoediam et comoediam Dorienses, comoediam quidem Megarenses, et qui hic sunt, tanquam in ipsorum democratia natam, et qui sunt ex Sicilia:
inde enim Epicharmus poëta multo prius quam Chonnides et Magnetes. et tragoediam aliqui eorum qui sunt in Peloponneso, ducentes a nominibus signum: hi enim comas pagos appellare se dicunt, Athenienses vero demos, quasi comoedi non a xwμdev dicti sint, sed nominati ab errore per pagos ex urbe.
et facere ipsi quidem ostendunt se dicere Spav, Athenienses vero páτTv. ac de differentiis quidem imitationis,
et quot et quae sint, tam multa dicta sint.
Videntur autem genuisse in universum poëticam causae duae, atque ipsae naturales. nam imitari insitum hominibus a pueris est,
et hac re differunt ipsi ab aliis animalibus, quod homo est animal maxime accommodatum ad imitandum. et perceptiones faciunt primas per imitationem. et gaudent omnes rebus imitatione expressis.
signum autem huius rei est id quod contingit in operibus opificum: quae enim ipsa moleste cernimus, horum imagines exactissime expressas dum spectamus
ac signum huius rei etiam est, quod discere non solum philosophis iucundissimum est, sed etiam aliis similiter, qui tamen parum eius participes sunt: ob id enim gaudent cernentes imagines, quia contingit spectantes discere et ratiocinari quid unumquodque sit,
ut hunc illum esse; quoniam nisi contigerit eum prius vidisse, non propter id quod imitatione expressum est,
efficiet voluptatem, sed propter artificium aut colorem aut talem aliquam causam.
verum cum secundum naturam sit in nobis ipsum imitari et harmonia et numerus (nam metra particulas esse numerorum manifestum est), a principio, qui natura apti erant ad haec ipsa maxime, paulatim promoventes et genuerunt poësim ex iis quae subito dicebantur.
divisa autem est secundum proprios mores poësis:: nam grandiores honestas imitabantur actiones ac huiusmodi hominum, humiliores vero malorum, facientes primum vituperationes, quemadmodum alteri hymnos et encomia.
atque eorum quidem qui ante Homerum fuerunt, nullius possumus nominare poëma tale: verisimile autem est multos esse.
at ab Homero exorsis licet, ut est illius Margites et talia. quibus secundum id quod conveniebat, iambicum accessit metrum. itaque et iambicum vocatur nunc, quod et in hoc metro convicia inter se exercebant;
et fuerunt ex priscis alii quidem heroicorum, alii vero iamborum poëtae.
quemadmodum autem et in gravibus maxime poëta fuit Homerus (solus enim fuit non solum quia bene, sed etiam quia imitationes dramatice fecit), sic et comoediae figuras primus submonstravit, non vituperationem sed ridiculum dramate complectens: nam Margites propor tionem habet, ut Hias et Odyssea ad tragoedias, sic et ipse ad comoedias.
cum autem apparuisset tragoedia et comoedia, qui ad utranque poësim ferebantur secundum propriam naturam, partim quidem pro iambicis comici facti sunt, partim vero pro epicis tragici, quia maiores et honoratiores figurae essent hae quam illae. ac considerare quidem utrum sufficienter se habeat iam tragoedia in formis ipsius necne, tum si res ipsa per se iudicetur, tum ad theatra, alia ratio est.
nata igitur est a principio ex tempore et ipsa et comoedia, et una quidem ab iis qui dithyrambum canebant, altera vero ab iis qui phallica, quae propterea etiam nunc in multis civitatibus manent legibus constituta, paulatim aucta est, producentibus quantum ipsius factum est manifestum.
et multas mutationes cum habuisset tragoedia, conquievit, quia consecuta est suam ipsius naturam.
ac histrionum multitudinem ex uno ad duos primus Aeschylus produxit, et ea quae ad chorum pertinent minuit, et orationem primarum partium instituit; tres autem, et scenae ornamentum, Sophocles.
praeterea magnitudo ex parvis fabulis et locatione ridicula, propterea quod ex Satyrico mutata est, tarde granditatem habuit. ac metrum ex tetrametro iambicum factum est.
nam primum tetrametro utebantur propterea quod Satyrica et magis saltatoria erat poësis. locutione autem nata, ipsa natura proprium metrum invenit. maxime vero sermoni accommodatum omnium metrorum iambicum est.
signumque huius rei est, quod plurima iambica proferimus in collocutione, quam in vicem habemus, hexametra vero raro,
et exeuntes ex accommodata sermoni harmonia. praeterea vero episodiorum multitudines, et alia ut singula se habent, ornata esse dicuntur. ac de his quidem tam multa a nobis dicta sint:
plura enim fortasse dicenda essent, si singula essent explicanda.
Comoedia vero est, ut dicebamus, imitatio peiorum. at non secundum omne vitium: sed turpitudinis est particula ridiculum.
etenim ridiculum est erratum quoddam, et turpitudo sine dolore, et non habent vim interimendi, ut statim ridicula facies turpis ac distorta sine dolore.
ac mutationes quidem tragoediae, et per quos factae sint, non latent: comoedia vero, quia in ipsa a principio positum studium non est, latuit. etenim chorum comoedorum sero magistratus dedit: sed illi voluntarii erant.
atque cum figuras quasdam iam ipsa nacta esset, pauci ipsius poëtae commemorantur. quis autem personas assignaverit aut prologos aut multitudines histrio num, et quaecunque talia, ignorantur.
at fabulas facere Epicharmus et Phormis coeperunt. ac ex Sicilia quidem a principio venit.
eorum vero qui Athenis orti sunt, Crates primus, cum iambicam formam abiecisset, coepit in universum facere sermones vel fabulas.
epopoeia igitur tragoediam usque ad solum hunc terminum
haec vero quam maxime conatur
atque in hoc differt, etiam si primis temporibus id simi liter faciebant, tum in tragoediis tum in epicis.
partes
quare quicunque cognitionem habuerit tragoediae bonae et malae, habuerit etiam epicorum: quae enim epopoeia habet, insunt in tragoedia, quae vero ipsa, non omnino in epopoeia.
Ac de imitatione quidem quae fit hexametro, et de comoedia posterius dicemus. de tragoedia vero dicamus, assumentes ipsius definitionem, quae ex iis quae dicta sunt nascitur, unde patet ipsius natura.
est igitur tragoedia imitatio actionis probae et perfectae, magnitudinem habentis, suavi sermone, separatim singulis formis in partibus agentibus, et non per enarrationem, sed per misericordiam et metum inducens talium perturbationum purgationem.
iam dico suavem sermonem habentem numerum et harmoniam et melodiam.
illud autem separatim formis" propterea quod quaedam solum efficiuntur per metra, et rursus alia per melodiam.
quoniam autem agentes faciunt imitationem, primum quidem ex necessitate erit aliqua pars tragoediae apparatus, deinde melopoeia et dictio: in his enim faciunt imitationem.
ac dico dictionem ipsam metrorum
et quoniam actionis est imitatio, atque agitur a quibusdam agentibus, quos necesse est cuiusdam modi esse et secundum mores et sententiam (nam propter haec etiam actiones dicimus esse cuiusdam modi),
naturaliter sunt duae causae actionum, sententia et mores. et secundum has tum fortunati tum infortunati sunt omnes. est autem actionis quidem fabula imitatio: dico enim fabulam hanc rerum compositionem, mores vero secundum quos cuiusdam modi esse dicimus agentes, at sententiam ea omnia in quibus dicentes demonstrant aliquid vel etiam enuntiant mentem.
necesse igitur est omnis tragoediae partes esse sex, secundum quas cuiusdammodi est tragoedia;
atque hae sunt fabula, mores et dictio et sententia et apparatus et melopoeia.
quibus enim imitantur, duae partes sunt, quomodo imitantur, una, quas imitantur, tres. etenim apparatus habet omne et mores et fabulam et dictionem et melos et sententiam similiter.
maximum vero horum est rerum compositio. tragoedia enim imitatio est non hominum sed actionum et vitae et felicitatis et infelicitatis. etenim felicitas in actione est, et finis actio quaedam est, non qualitas.
ac sunt quidem secundum mores cuiusdam modi, at secundum actiones felices vel contra. non igitur agunt ut imitentur mores, sed propter actiones mores complectuntur.
quare res et fabula finis est tragoediae,
ac finis maximum omnium est. nam sine actione non fieret tragoedia, at sine moribus fieret. recentium enim plurimorum tragoediae sine moribus sunt; et omnino poëtae multi tales, sicut et ex pictoribus Zeuxis ad Polygnotum se habet:
nam Polygnotus bonus morum descriptor, at Zeuxidis pictura prorsus caret moribus. praeterea si quis ordine posuerit collocutiones moratas et dictiones et sententias benefactas, non efficiet quod est tragoediae opus: sed multo magis efficiet tragoedia, quae his quidem deterioribus usa sit, at habeat fabulam et compositionem rerum bene factam.
ad haec maximae res quibus capit animos tragoedia, sunt fabulae partes, nempe peripetiae et agnitiones.
praeterea signum est, quod et qui conantur rem poëticam agere, prius possunt dictione et moribus res exquisite tractare quam res componere, ut primi poetae ferme omnes.
ac principium quidem et tanquam animus tragoediae fabula est, secundum autem mores.
assimile enim est in pictura: nam si quis illineret pulcherrimis coloribus fusim, non similiter delectaret ac si quis albo describeret imaginem.
est autem imitatio actionis, et per hanc maxime agentium.
tertium vero sententia. id autem est dicere posse insita et convenientia,
quod in orationibus politicae et rhetoricae opus est:
nam prisci politice introducebant dicentes, qui vero nunc sunt, rhetorice. iam mores sunt tale quiddam, quod aperit praeelectionem, qualis sit in illis in quibus non est manifestum utrum dicens eligat aut fugiat.
sententia vero est in illis in quibus demonstrant aliquid aut esse aut non esse, aut enuntiant aliquid in universum.
quartum est sermonum dictio. ac voco, quemadmodum prius dictum est, dictionem per verba interpretationem, quod et in metris et in orationibus eandem vim habet.
reliquarum vero quinque melopoeia est maximum condimentorum.
et apparatus allicit quidem animos, sed maxime est artis expers et minime proprius poeticae: nam tragoediae vis et sine certamine et histrionibus est. praeterea o vero potentior est circa fabricam apparatuum ars illius qui scenam conficit quam ars poetarum.
Explicatis autem his, dicamus deinceps qualem esse oporteat rerum compositionem, quoniam iam hoc et primum et maximum tragoediae est. positum autem est a nobis perfectae atque totius actionis esse imitationem, habentis aliquam magnitudinem.
totum autem est habens principium et medium et finem. ac principium est, quod ipsum ex necessitate post aliud non est, post illud vero aliud naturaliter est aut fit.
finis contrarium, quod ipsum post so aliud naturaliter est, aut ex necessitate aut plerunque, post hoc autem aliud nihil.
medium, quod et ipsum post aliud est et post illud aliud. oportet igitur bene compositas fabulas neque unde libet incipere, neque ubi libet finire, sed uti dictis formis.
praeterea vero, quoniam pulchrum et animal et omnem rem, quae ex quibusdam composita est, non solum haec ordinata habere oportet, verum etiam esse magnam, sed non quomodo libet:
nam pulchrum in magnitudine et ordine consistit;
unde neque omnino parvum animal esse potest pulchrum (confunditur enim spectatio, quae prope insensibili tem pore fiat) neque omnino magnum (non enim simul spectatio fit,
sed perit spectantibus unum et totum ex spectatione, ut si decem milium stadiorum sit animal), propterea oportet, quemadmodum in corporibus et in animalibus inesse quidem magnitudinem, sed eam quae facile conspici possit,
sic et in fabulis inveniri quidem longitudinem, sed eam quae facile retineri memoria possit. longitudinis autem terminus ad contentiones et sensum non artis est:
si enim termino opus esset causa tragoedias recitandi, ad clepsydras contenderent, quemadmodum quondam et aliis temporibus factum esse affirmant.
terminus autem rei secundum ipsam naturam semper quidem, qui maior est, quatenus simul patet, pulchrior est secundum magnitudinem.
verum ut simpliciter re definita dicam, in quanta magnitudine secundum verisimile et necessarium deinceps nascentibus rebus contingit in prosperam fortunam ex adversa aut ex prospera in adversam mutari, sufficiens terminus est magnitudinis.
Fabula autem est una non ut aliqui putant, si circa unum sit: multa enim et infinita genere contingunt, ex quibus nonnullis nihil est unum. sed et actiones unius multae sunt, ex quibus nulla actio est una.
quare omnes videntur peccare, quicunque ex poetis Herculeidem Theseidem et talia poemata fecerunt: putant enim, quoniam unus erat Hercules, unam etiam fabulam convenire.
at Homerus ut et in aliis excellit, sic etiam hoc videtur pulchre vidisse, sive propter artem sive propter naturam. Odysseam enim faciens non descripsit omnia quaecunque ipsi contigerunt, ut eum accepisse vulnus in Parnasso, et simulasse insaniam in coitione exercitus, ex quibus non erat necessarium, altero facto, alterum factum esse; sed circa unam actionem, qualem dicimus esse Odysseam, invasit.
similiter et Iliadem. oportet igitur, ut in aliis imitatricibus una imitatio unius est, sic et fabulam, quoniam actionis imitatio est, et unius esse et huius totius, et partes constare rerum sić ut transposita aliqua aut ablata diversum reddatur et moveatur totum: quod enim cum adest aut non adest, nihil facit quod appareat, id ne pars quidem est.
Manifestum autem est ex iis quae dicta sunt, non esse poetae munus facta dicere, sed qualia fieri debent et qua fieri possunt, secundum verisimile vel necessarium.
nam historicus et poeta non a eo quod aut cum metro dicant aut sine metro, inter se "differunt: liceret enim, quae Herodoti, in metris ponere, et nihilo minus esset historia quaedam cum metro quam sine metris. sed in hoc est differentia, quod unus quidem facta dicit, alter vero qualia fieri debent.
quamobrem et res magis philosophica et melior poësis est quam historia: nam poësis magis universalia, historia magis singularia dicit.
est autem universale, cum exponitur quemadmodum tali talia contingat dicere aut facere secundum verisimile aut necessarium; id quod spectat poesis, nomina imponens. singulare vero, quid Alcibiades fecerit aut passus sit.
ac in comoedia quidem iam hoc manifestum factum est: nam cum constituerint fabulam per verisimilia, sic quaelibet nomina imponunt, et non ut iambici circa aliquem singularem faciunt.
in tragoedia autem factis nominibus haerent. causa vero est, quod persuasibile est possibile; ac non facta quidem non credimus esse possibilia, facta vero manifestum est possibilia esse: non enim facta essent, si impossibilia essent.
nec tamen non in aliquibus tragoediis unum aut duo sunt ex notis nominibus, alia vero ficta. in quibusdam autem nullum, ut in Agathonis Flore: similiter enim in hoc et res et nomina ficta sunt, et nihilo minus delectat.
quare non omnino quaerendum est ut traditis fabulis, in quibus tragoediae versantur, haereamus: nam est ridiculum hoc quaerere, quoniam et nota paucis nota sunt, et tamen delectant omnes.
manifestum igitur ex his poetam esse oportere magis fabularum effectorem quam metrorum, quatenus poeta secundum imitationem est, imitatur autem actiones.
quamvis igitur contigerit facta pangere, nihilo minus poeta est. factorum enim nonnulla nihil prohibet talia esse qualia verisimile est fieri et possibilia esse,
secundum quod ille ipsorum poeta est. simplicium autem fabularum et actionum episodicae sunt pessimae. dico episodicam fabulam, in qua episodia altera post altera esse neque verisimile neque necesse est.
ac tales efficiuntur a malis quidem poetis propter ipsos, a bonis vero propter histriones: certamina enim facientes, et supra facultatem fabulam extendentes, distorquere
quoniam autem non solum est perfectae actionis imitatio sed etiam terribilium et miserabilium, atque haec fiunt maxime talia, et magis, cum fiant praeter opinionem inter se (nam admirabile sic habebunt magis quam si a casu et fortuna,
quoniam et eorum quae a fortuna sunt, haec maxime admirabilia videntur quaecunque tanquam ex industria apparent facta fuisse, sicuti statua Mityi Argis interfecit eum qui fuit causa interitus Mityi, cum in eius caput incidisset, dum ipse spectaret:
videntur enim talia non temere facta esse), iccirco necesse est tales fabulas pulchriores esse.
Ac fabularum aliae simplices sunt aliae implexae. etenim actiones quarum imitationes fabulae sunt, ne aliud quaeramus, sunt tales.
appello simplicem actionem, qua facta, ut definitum est, continua et una, transitus fit sine peripetia vel agnitione.
implexa est, ex qua cum agnitione aut peripetia aut ambabus transitus fit haec autem oportet fieri ex ipsa constitutione fabulae,
ut ex anteactis
Est vero peripetia in contrarium eorum quae aguntur mutatio, ut dictum est; atque hoc, ut dicimus, secundum verisimile aut necessarium.
ut in Oedipode, cum venisset nuntius tanquam laetitiam allaturus Oedipodi eumque metu liberaturus adversus matrem, ut aperuit quisnam esset, contrarium fecit.
et in Lynceo, cum ipse quidem duceretur ut moriturus, Danaus vero persequeretur ut interfecturus, hunc quidem contigit ex rebus gestis mori, illum vero servari.
agnitio autem est, ut etiam nomen significat, ex ignoratione in cognitioném mutatio, aut ad amicitiam aut inimicitiam eornm qui ad prosperam fortunam vel adversam definití sunt.
ac pulcherrima agnitio est cum simul peripetiae fiunt, ut se habet in Oedipode.
ac sunt quidem etiam aliae cognitiones. etenim ad inanimata pertinet agnitio, et ad quaecunque, ut dictum est, a fortuna aliquando esse contingit.
et si fecit aliquis aut non fecit, licet agnoscere, sed quae maxime pertinet ad fabnlaure quae maxime ad actionem, est ea quae dicta est: talis enim agnitio et peripetia
iam quoniam agnitio quorundam est agnitio, aliae quidem sunt alterius ad alterum solum, cum fuerit manifestus alter quis sit; aliquando vero ambos oportet agnoscere, ut Iphigenia ab Öreste agnita est ex missione epistolae, illi autem erga Iphigeniam alia opus fuit agnitione.
ac duae quidem fabulae partes circa haec sunt, peripetia et agnitio. tertia vero est passio. atque ex his peripetia et agnitio expositae sunt.
passio vero est actio habens vim interimendi aut graves dolores afferendi, ut quae in aperto sunt mortes et ciulationes et vulnerationes, et quaecunque talia.
Iam partes tragoediae, quibus
atque hae quidem communes omnium,
propriae vero illae a scena et commi. ac prologus est pars integra tragoediae ante chori parodum,
episodium pars integra tragoediae interiecta inter integros choricos cantus,
exodus pars integra tragoediae, post quam non est chori cantus.
chorici autem parodus prima dictio integri chori, stasimum vero cantus chori sine anapaesto et trochaeo.
at commus lamentatio communis chori et a scena.
ac partes quidem tragoediae,
quibus oportet uti, prius dictae: at secundum quantitatem,
et in quas ipsa dividitur separatas, hae sunt.
Quae vero oportet spectare et quae oportet cavere constituentes fabulas, et unde erit tragoediae opus, sequitur ut dicamus post illa quae adhuc dicta sunt. quoniam igitur constitutionem pulcherrimae tragoediae oportet esse non simplicem sed nexam, eamque terribilium et miserabilium imitationem (hoc enim proprium huiusmodi est imitationis),
primum quidem manifestum est
quia nihil habet eorum quae oportet: neque enim gratum hominibus neque miserabile neque terribile est),
neque rursus valde malum ex prospera fortuna in adversam cadere: quod enim gratum est hominibus, id quidem habet talis constitutio, sed neque misericordiam habet neque timorem: illa enim est circa eum qui indigne adversa fortuna utatur, hic vero circa similem, quare neque miserabile neque terribile apparet quod contingit. reliquus igitur est inter hos interiectus.
est autem talis, qui neque virtute praestat et
necesse enim est egregie se habentem fabulam esse magis simplicem quam duplicem, ut quidam dicunt; et mutari non in prosperam fortunam ex adversa, sed contra ex prospera in adversam, non propter improbitatem sed propter errorem magnum, aut talis personae qualis dictum est, aut melioris magis quam peioris.
signum autem est etiam id quod observatur: nam antea quidem poëtae quaslibet fabulas enumerabant, nunc vero circa paucas domos pulcherrimae componuntur tragoediae, ut circa Alcmaeonem et Oedipum et Orestem et Meleagrum et Thyestem et Telephum, et quibuscunque aliis contingit atrocia aut pati
ac secundum artem quidem pulcherrima est tragoedia ex hac constitutione.
quare et errant qui accusant Euripidem in eadem re, quod hoc faciat in tragoediis, et mnltae ipsius in adversam fortunam terminent.
id enim rectum est, ut diximus. ac signum maximum est, quod in scenis et certaminibus tales maxime apparent tragicae, si recte dirigantur; et Euripides quamvis alia non bene disponat, hac tamen in parte inter poëtas maxime apparet tragicus.
iam vero secunda constitutio est, quae a quibusdam prima dicta est, eius fabulae quae duplicem habet constitutionem, ut Odyssea, et desinit ex contrarietate melioribus et peioríbus.
videtur autem esse prima propter theatrorum imbecillitatem: nam poëtae eam consequuntur morem gerentes spectatoribus.
atque haec ea non est quae a tragoedia proficiscitur voluptas, sed magis comoediae propria: in ea enim fabula si inimicissimi sint, ut Orestes et Aegisthus, amici tandem facti exeunt et nullus per alterum moritur.
Ac licet quidem terribile et miserabile ex apparatu fieri, licet vero etiam ex ipsa constitutione; id quod prius est et poëtae melioris.
oportet enim etiam sine visu fabulam sic constitutam esse,
in quas perturbationes cadet ille qui Oedipodis fabulam audiat.
efficere autem hoc per apparatum est magis artificii expers, et sumptus requirit. atque qui non solum terribile per apparatum sed monstruosum efficiunt, nihil commune habent cum
quoniam vero ex misericordia et metu per imitationem poëtam efficere oportet voluptatem, id in rebus efficiendum esse manifestum est.
qualia igitur atrocia aut qualia miserabilia appareant, ex iis assumamus quae contingunt. necesse autem est aut amicorum esse inter se tales actiones, aut inimicorum, aut neutrorum.
quodsi inimicus inimicum occiderit, nihil miserabile, neque dum facit neque dum facturus est, monstrat,
praeterquam in illa ipsa perturbatione.
neque qui se neutro modo habent. quando autem in amicitiis sunt perturbationes, ut si frater fratrem aut filius patrem aut mater filium aut filius matrem occiderit aut occisurus fuerit
ac receptas quidem fabulas solvere non licet: dico autem ut Clytaemnestram occisam ab Oreste et Eriphylen ab Alcmaeone. ipsum vero invenire ac traditis recte uti oportet.
idque quod dicimus se recte habere, apertius exponamus. licet enim sic actionem fieri ut antiqui faciebant,
ut eam praestarent scientes et cognoscentes, quemadmodum occidentem filium Medeam Euripides fecit. at licet agere ita ut ignorantes rem agant atrocem,
postea vero amicitiam
praeterea tertium est, cum quis aliquid laevi propter ignorantiam facturus erat et priusquam faceret agnovit.
et praeter haec aliter non licet: aut enim facere necesse est aut non,
et scientes aut non scientes. horum autem pessimum est, cum quis facturus fuit et non fecit: sceleratum enim habet et non tragicum, nam sine affectu est.
quare nemo facit similiter nisi raro,
ut in
agnitio stuporem gignit. optimum vero est postremum. dico autem ut in Cresphonte Merope interfectura quidem filium erat, sed cum agnovisset, non interfecit. et in Iphigenia soror fratrem. et in Helle filius matrem dediturus agnovit.
quapropter quod pridem dictum est, non circa multas sunt
ac de rerum constitutione, et quales fabulas esse oporteat, satis dictum est.
Ceterum de moribus quattuor sunt quae spectare oportet. unum quidem et primum, quomodo boni sint.
habebit autem mores, si, ut dictum est, oratio aut actio manifestam efficiat praeelectionem aliquam; malos quidem, si malam, bonos vero, si bonam,
est vero hoc in unoquoque genere: etenim mulier est bona et servus, etiamsi fortasse ex his illud quidem peius, hoc omnino malum est. secundum est, quando sint convenientes: est enim virorum mos,
sed non conveniens mulieri, fortem vel terribilem esse. tertium quando sint similes:
hoc enim aliud est ab eo quod est bonos et convenientes mores facere, ut dictum est. quartum,
quomodo aequales: tametsi enim inaequalis quidam sit qui praebet imitationem, et talibus moribus suppositus sit,
tamen aequaliter inaequalem oportet esse. est autem exemplum improborum morum non ex necessitate, ut Menelaus in Oreste,
eius vero quod non deceat et non conveniat, tum lamentatio Ulyssis in Scylla, tum Menalippae dictio.
at inaequalium in Aulide Iphigenia: nullam enim in partem similis est, dum orat, ei quae apparet posterius.
oportet autem et in moribus, ut etiam in rerum constitutione, semper quaerere vel necessarium vel verisimile; et hoc post hoc fieri vel ex necessitate vel ex verisimilitudine.
apparet igitur et solutiones fa¿ bularum ex ipsa oportere fabula contingere, et non ut in Medea a machina, et in Iliade ea quae sunt circa renavigationem.
sed machina uti opus est ad ea quae sunt extra actionem, aut quaecunque ante facta sunt, quae fieri non potest ut homo sciat, aut quaecunque postea, quae egent praedicatione et nuntiatione: omnia enim videre tribuimus diis.
at sine ratione in rebus nihil esse oportet: sin minus, id extra tragoediam sit, ut quae sunt in Oedipode Sophoclis.
quoniam autem tragoedia est meliorum imitatio, oportet nos imitari bonos formarum fictores. etenim illi cum tribuant propriam formam, faciendo similes pulchriores fingunt. sic etiam oportet poetam imitantem et iracundos et socordes et alia talia habentes in moribus, cum tales sint, probitatis facere exemplum ac duritiae, at Achillem bonum etiam Homerus.
iam vero haec oportet servare, et ad haec ea quae sub sensum cadunt consequentia poëticae, praeter illa quae sunt ex necessitate: etenim secundum ipsa saepenumero contingit peccare. dictum autem est satis de ipsis in editis libris.
Ac agnitio quid sit, dictum est prius. species autem agnitionis prima est, quae maxime expers est artis et qua plurimi utuntur propter penuriam,
quae per signa fit; eaque partim innata, ut lanceam quam Terrigenae ferunt, aut stellas, quales in Thyeste dicit Carcinus;
partim adventicia, aut in corpore, ut cicatrices, aut extra, ut monilia, et ut in Tyrone per scapham.
ac licet his uti vel melius vel peius, ut Ulysses per cicatricem aliter agnitus est a nutrice, aliter a subulcis.
et sunt quidem, quae fidei causa adhibentur, magis artis expertes, etiam huiusmodi omnes. quae vero ex peripetia, ut quae in Niptris, meliores. secundae sunt quae a poëta factae sunt. itaque expertes artis, ut Orestes in Iphigenia agnovit sororem agnitus ab ipsa.
haec quidem agnita per epistolam, ille vero per signa. ac ipse quidem dicit quae vult poëta, sed non fabula.
quare a dicto peccato non longe abest (licebat enim quaedam interponere) etiam in Sophoclis Tereo radii vox. tertia agnitio est quae per memoriam fit, cum quis sentit aliquid videndo, ut quae in Cypriis Dicaeogenis: cum enim picturam inspexisset, luxit; et quae in Alcinoi apologo: citharoedum audiens et recordatus lacrimavit;
unde agniti sunt. quarta quae ex syllogismo, ut in Choephoris, quia similis quidam venit: atqui similis nullus praeterquam Orestes: ergo iste venit.
et quae Polyidis sophistae de Iphigenia: verisimile namque est Orestem ratiocinari et sororem immolatam esse et ipsi contingere immolari. et in Tydeo Theodectis, quod cum venisset ut inventurus filium, ipse periit. et quae in Phoenicibus: cum enim locum vidissent, ratiocinatae sunt fatum, quod fato statutum esset ipsis moriendum esse: etenim ibi expositae sunt.
est etiam quaedam composita ex paralogismo theatri, ut in Ulysse falso nuntio: hic enim inquit se arcum cogniturum, quem non viderat; ille vero quasi is agnovisset, propterea paralogismum fecit. omnium autem optima agnitio est, quae ex ipsis rebus est, facta consternatione per verisimilia,
ut in Sophoclis Oedipode et in Iphigenia: verisimile enim est eam velle dare litteras: tales enim solae sine factis signis et monilibus sunt.
at secundae sunt quae per syllogismum fiunt.
Fabulae autem sunt constituendae et elocutione conficiendae quam maxime ante oculos ponendo: sic enim evidentissime perspiciens, tanquam rebus ipsis praesens fuerit dum gerebantur, inveniet quod decet, et ipsum minime fallent subcontraria.
signum autem huius rei est quod reprehenditur in Carcino: Amphiaraus enim e fano exiit; quod fefellit spectatorem non videntem: in scena vero lapsus est, aegre ferentibus id spectatoribus.
quantum autem fieri potest, oportet figuris exornando exercere poësim: maxime enim persuasibiles sunt ab eadem natura, qui in perturbationibus sunt; quamobrem et fluctuare facit Auctuans, et ad iram concitat iratus verissime.
itaque ingeniosi poëtica est vel furore perciti: ex his enim alii quidem bene fortunati,
alii vero extra se positi sunt. hos autem sermones oportet esse factos, et ipsum facientem
dico vero sic universum spectari, ut Iphigeniae. cum esset immolata quaedam virgo sublataque immolantibus non manifesto ac compostata in aliam regionem, in qua lex erat hospites deae immolare, hoc sacerdotium obtinuit. tempore autem sequenti fratri sacerdotis huc venire contigit propter nescio quid, quoniam responsum dedit deus propter aliquam causam, quae extra universum est, eo venire: sed quamobrem, id extra fabulam est. cum vero venisset et captus esset, dum immolandus esset, agnovit, sive ut Euripides sive ut
post haec cum quis iam nomina supposuerit, eum episodiis uti oportebit.
et quando erunt propria episodia, considerare, ut in Oreste insania, propter quam captus est, et salus per expiationem.
ac in dramatibus quidem episodia concisa sunt, epopoeia vero his producitur.
Odysseae enim longus sermo est, de quodam multos annos peregrinante et observato a Neptuno, et dum solus esset; et praeterea sic se habentibus domesticis rebus ut fortunae ipsius a procis
ac proprium quidem est hoc, alia vero episodia.
Est autem omnis tragoediae una quidem pars nexus, altera vero solutio.
ea quidem quae sunt extra, et aliqua eorum quae intra, saepenumero sunt nexus, reliquum vero est solutio.
dico
solutionem vero, quae est a principio transitus usque ad finem, ut in Lynceo Theodectis nexus sunt ea quae gesta sunt et pueri
tragoediae species sunt quattuor: tot enim etiam partes dictae sunt.
una quidem implexa, cuius totum est peripetia et agnitio;
altera vero affecta, ut Aiaces et Ixiones;
tertia morata, ut Phthiotides et Peleus; quarta, ut Phorcides et Prometheus, et quaecunque apud inferos.
ac omnia quidem maximopere conandum est ut habeantur: sin autem, maxima et plurima, praesertim ut nunc criminationem obiiciunt poetis. cum enim bonì fuerint secundum unamquanque partem poetae, unum superare singulos in proprio bono dignum existimant.
iustum autem est et tragoediam aliam et eandem dicere nihil fortasse ob fabulam.
hoc vero intelligitur in iis quarum eadem plicatio et solutio est. multi qui bene plicarunt, solvunt male.
ac ambo semper cum plausu excipi oportet. et oportet, quod dictum est, saepe in memoriam revocare, et non efficere ut tragoedia sit epopoeica constitutio. dico epopoeicam, quae multas fabulas continet, ut si quis totam fabulam Iliadis conficiat.
ibi enim propter longitudinem partes assumunt convenientem magnitudinem. in dramatibus vero multum praeter existimationem accidit.
signum vero est, quod quicunque expugnationem Ilii totam fecerunt et non secundum partem, ut Euripides Hecubam et non ut Aeschylus,
vel labuntur vel male certant, siquidem Agathon in hoc solo lapsus est. in peripetiis autem et in simplicibus rebus assequuntur quod volunt,
per admirabile: tragicum enim hoc et gratum hominibus.
est autem hoc, quando sapiens quidem sed cum improbitate deceptus fuerit, ut Sisyphus, et fortis quidem sed iniustus superatus sit.
atque hoc verisimile est, ut Agathon dicit: verisimile enim est multa fieri etiam praeter verisimile.
et existimandum est chorum esse unum de histrionibus et partem totius, ac simul contendere, non ut apud Euripidem, sed ut apud Sophoclem. quae vero conceduntur aliis, magis sunt fabulae et tragoediae alterius.
quamobrem embolima canunt, cum primus Agathon rem talem inceperit. atqui quid interest, si quis embolima canat, vel dictionem ex alio in aliud accommodet?
Ac de aliis quidem iam dictum est.
reliquum vero est de elocutione vel sententia dicere. ac quae pertinent quidem ad sententiam, in libris de rhetorica posita sunt: hoc enim methodi illius magis est proprium. sunt autem secundum sententiam ea quaecunque ab oratione paranda sunt.
et eorum partes sunt tum demon¿ strare et solvere,
tum perturbationes parare, ut misericordiam vel metum vel iram et quaecunque talia, tum praeterea amplificare et diminuere.
manifestum autem est et in actionibus utendum esse iisdem formis, cum miserabilia aut terribilia aut magna aut verisimilia parare oportuerit;
nisi quod ea sola differentia est, quod haec quidem apparere sine doctrina oportet, quae vero in oratione posita sunt, a dicente parari et per orationem fieri.
quod enim esset dicentis munus, si apparerent iucunda et non per orationem? eorum vero quae pertinent ad elocutionem una species est contemplationis, quae considerat figuras elocutionis, quas scire est histrionicae, et eius qui talem habeat architectonicam, ut quid sit mandatum et quid precatio et narratio et mina et interrogatio et responsio, et si quid aliud huiusmodi.
ab horum enim cognitione vel ignorantia nulla reprehensio in poeticam affertur, quae curanda sit. qui enim fieri potest ut aliquis existimet errorem commissum esse in iis quae Protagoras reprehendit, quod putans precari praecipit, dicens 'iram diya cane?" nam iubere, inquit, ut aliquid faciat aut non faciat praeceptio est.
quamobrem omittatur, ut quae alterius et non poeticae sit contemplatio.
Iam vero elocutionis omnis hae sunt partes, elementum, syllaba, coniunctio, nomen, verbum, articulus, casus, oratio.
ac elementum quidem est vox individua, non omnis, sed ex qua naturaliter vox fit, quae intelligi possit: etenim beluarum sunt voces individuae, quarum nullam elementum voco.
huius autem partes sunt tum vocale tum semivocale tum mutum. atque vocale est, quod sine ictu vocem habet quae audiri potest, ut a et w; semivocale, quod cum ictu vocem habet quae audiri potest, ut σ et p; mutum, quod cum ictu per se quidem nullam habet vocem, sed cum habentibus aliquam vocem fit huiusmodi ut audiri possit, ut y et.
atque haec inter se differunt tum figuris oris tum locis tum crassitudine tum tenuitate tum longitudine tum brevitate, praeterea vero acumine et gravitate et medio, de quibus singulis in metricis convenit contemplari.
syllaba est vox significationis expers, composita ex muto et vocem habente: etenim yp sine a syllaba est, et cum a, ut ypa. sed et horum intueri differentias metricae est. coniunctio est vox significationis expers,
quae neque impedit neque facit vocem unam significativam, quae ex pluribus vocibus componatur, tam in extremis quam in medio, nisi congruerit in principio orationis ponere per se, ut µáv, to, dn. vel vox non significativa ex pluribus quidem vocibus una sed significativis, idonea quae faciat unam vocem. articulus est vox significationis expers, orationis initium aut Gnem aut distinctionem indicans, ut τὸ φημί, τὸ περί et alia.
vel vox significationis expers, quae neque impedit neque facit vocem unam significativam ex pluribus vocibus, idoneam quae com ponatur et in extremis et in medio.
nomen est vox composita significativa sine tempore, cuius pars nulla est per se significativa: nam in duplicibus non utimur ut etiam ipsum per se significet, veluti in Theodoro illud Supov non significat.
verbum est vox composita significativa cum tempore, cuius per se pars nulla significat, ut etiam in nominibus.
illud enim homo vel album non adsignificat quando: at illud ambulat vel ambulavit adsignificat, alterum quidem praesens tempus, alterum vero praeteritum. casus est nominis aut verbi, nnus quidem secundum id quod est huius vel huic significans, et quaecunque talia; alter vero secundum id quod uni vel multis, vel homines vel homo;
alius autem secundum ea quae ad gestum pertinent, ut per interrogationem vel praeceptionem.
nam ambulavit vel ambulat casus verbi secundum has species est. oratio est vox composita significativa, cuius aliquae partes per se significant aliquid: nec enim omnis oratio ex verbis constat et nominibus, quemadmodum hominis definitio, sed contingit sine verbis esse orationem. atqui partem semper quampiam significantem habebit, ut in illo ambulat Cleon" id ipsum Cleon.
una autem est oratio duobus modis: aut enim quae unum significat, aut quae ex pluribus coniunctionibus est, ut Ilias quidem est coniunctione una, hominis vero definitio eo quod unum significet.
Iam nominis species una quidem simplex est (voco simce plicem, quae constat ex non significantibus) altera vero duplex; atque haec partim ex significante et non significante, partim ex significantibus constat.
potest etiam esse triplex et quadruplex nomen, et multiplex, ut multa Megaliotarum, Hermocaicoxanthus. omne autem nomen est aut proprium aut lingua aut translatio aut ornatus aut factum aut protractum aut subtractum aut immutatum.
voco proprium quo utuntur singuli,
linguam illud quo diversi, quamobrem apparet fieri posse ut lingua et proprium sit idem,
non autem iisdem: nam sigynon Cypriis est proprium, nobis lingua.
translatio est nominis alieni illatio, aut a genere ad speciem, aut a specie ad genus, aut a specie ad speciem, aut secundum proportionem.
dico a genere ad speciem, ut "navis autem mihi haec stetit": nam in portu esse stare quoddam est. a specie ad genus, "iam decem milia Ulysses bona egit":
nam decem milia multa sunt, quibus nunc usus est pro multis.
a specie ad speciem, ut aere animum cum hausisset, incidit indefesso aere." hic enim haurire pro incidere et incidere pro haurire dixit: ambo enim sunt quoddam auferre.
proportionem dico, quando similiter se habeat secundum ad primum ac quartum ad tertium. nam dicit pro secundo quartum aut pro quarto secundum,
et interdum apponunt pro quo dicit ad quod est. dico
dicet igitur et scutum poculum Martis et poculum scutum Bacchi. praeterea similiter se habet vesper ad diem et senectus ad vitam: dicet igitur vesperam senectutem diei et senectutem vesperam vitae, vel
nonnullis vero non est nomen positum eorum quae sunt ex proportione, sed nihilo minus similiter dicetur, ut illud, semen quidem iacere, serere, flammam vero emitti a sole sine nomine est:
sed similiter se habet hoc ad solem et serere ad semen, quamobrem dictum est "serens a deo conditam flammam." ac licet uti hoc translationis modo et aliter, ut cum appellaverit id quod alienum est, neget aliquid eorum quae propria sunt; ut si scutum dicat poculum non Martis, sed sine vino.
factum est, quod ab aliquibus prorsus non appellatum ipse ponit poeta:
videntur enim aliqua esse talia, ut cornua èpvutas et sacerdotem apninpa.
protractum est vel subtractum, illud quidem, si vocali longiore usum fuerit quam propria sit, vel syllaba inculcata; hoc vero si sublatum fuerit quippiam vel ab ipso vel ab eo quod inculcatum est. protractum quidem, ut illud noλews noλnos, et illud πηλείδου πηληϊάδεω.
sublatum vero, ut illud κpt et illud δῶ et μία γίνεται ἀμφοτέρων ὄψ.
immutatum est, quod nominati unam quidem partem reliquerit, alteram vero fecerit, ut illud degiтεpov xaτa μagov pro detov.
praeterea ex nominibus alia virilia alia muliebria alia interiecta, virilia quidem, quaecunque desinant in v et p,
et
atque ea sunt duo, et muliebria vero, quaecunque ex vocalibus in ea quae semper longa sunt,
ut in w, et ex iis quae producuntur in a. quare evenit ut aequalia sint multitudine, in quaecunque desinunt virilia et muliebria: nam et eadem sunt.
in mutum autem nullum nemen desinit, neque in vocale breve.
at in tria sola, µéλi, xóµµı, πέπερι.
et in u quinque πῶς, νάπυ, γόνυ, δόρυ, ἄστυ. interiecta vero in haec et v et oσ.
Elocutionis autem virtus est, ut sit perspicua et non humilis. ac maxime quidem perspicua est quae ex propriis nominibus constat, sed humilis. exemplum est Cleophontis poesis et Stheneli.
at grandis et immutans id quod vulgare est,
quae peregrinis utitur, peregrinum autem voco linguam et translationem et protractionem, et quidquid praeter proprium est.
sed si quis simul omnia talia fecerit, aut aenigma erit aut barbarismus. si igitur ex translationibus, aenigma, si ex linguis, etiam barbarismus.
aenigmatis autem forma est, ut qui dicit, copulet ea quae fieri non possunt. at secundum compositionem quidem nominum id fieri non potest: verum secundum translationem contingit,
ut "virum vidi igne aes viro
ex linguis vero barbarismus. quamobrem aliquo modo his temperatur;
ac non vulgare quidem efficiet humile neque lingua et translatio et ornatus et aliae formae quae dictae sunt, perspicuitatem vero proprium. at non minimam partem conferunt ad perspicuam elocutionem et non vulgarem protractiones et subtractiones et immutationes nominum:
nam quoniam hoc aliter se habet Bbbbb ac proprium, quod factum est praeter consuetum, non vulgare efficiet; quoniam autem commune aliquid habet cum eo quod est consuetam, erit perspicuum. quare non recte vituperant, qui reprehendont talem modum locutionis ac maledictis poetam insectantur, ut Euclides ille antiquus, quod facile sit poetice agere, si quis concesserit protrahere, quantum velit, eum qui iambis usus sit in eadem locutione, ut ἠτίχαριν εἶδον Μαραθῶνα βαδίζοντα,
εἰ οὐκ ἂν γεινάμενος τὸν ἐκείνου ἐξ ἐλλέβορον.
ac cum appareat quidem aliquo modo aliquem sequi hunc ipsum nsum, id ridicnlum est. mensura vero communis est omnium partium.
etenim qui translationibus et linguis et aliis formis uteretur indecore et studiose ad ridicula, idem efficeret.
id autem quod congruit, quantum excellat in heroico carmine, consideretur iniectis nominibus in metrum. et certe in linguis et in translationibus et in aliis formis, si quis posuerit propria nomina, videbit a nobis dici ea quae vera sunt, ut cum eundem iambicum fecit Aeschylus et Euripides, et unum solum nomen immutavit, et posnit linguam pro proprio consueto. atque unum quidem apparet pulchrum, alterum vero humile. nam Aeschylus in Philoctete fecit "phagedaena, quae mei carnes comedit pedis," hic vero pro obis posuit fotvarat, epulatur. et nunc autem me, qui est parvusque et nihili et indecens."
si quis dicit positis propriis "nunc autem me, qui est parvusque et imbecillis et deformis." et "sedile non conveniens cum posuisset, paucamque mensam." et illud "littora vociferantur," littora clamant. praeterea vero Ariphrades tragoedis maledicebat, quod quae nemo diceret in sermone, iis uterentur, quale illud est, δωμάτων απο domibus ab, sed non ἀπὸ δωμάτων a domibus; et illud v tui; et illud y di viv ego autem ipsum;
et il lnd ᾿Αχιλλέως πέρι Achille de, sed non περὶ ᾿Αχιλλέως de Achille; et quaecunque alia talia.
nam quoniam non sunt in propriis, faciunt id quod non vulgare est haec omnia in elocutione: ille vero hoc nesciebat. iam magnum est uti congruenter unoquoque de iis quae dicta sunt, et duplicibus nominibus et linguis.
at maximum est metaphoricum esse: solum enim hoc neque ab alio licet assnmere, et boni ingenii signum est. bene enim transferre est simile intueri.
ex nominibus autem duplicia quidem maxime conveniunt dithyrambis, linguae vero heroicis, at translationes iambicis.
et in heroicis quidem omnia utilia quae dicta sunt: verum in iambicis, quia quam maxime collocutionem imitantur, ex nominibus illa congruunt quibuscunque etiam in sermonibus aliquis uteretur. sunt
ac de tragoedia quidem, et de imitatione quae in agendo posita est, nobis satis sint quae exposita sunt.
De narrativa autem et in metro imitatione oportet fabnlas constituere, quemadmodum dramaticus in tragoediis, et circa unam actionem totam et perfectam, habentem principium et medium et finem,
ut quemadmodum animal unum totum efficiat propriam voluptatem, nec similes esse historias consuetas, in quibus necesse est non unius actionis efficere expositionem sed unius temporis,
quaecunque in eo evenerunt circa unum vel plures, quorum unumquodque, ut sors tulit, alterum respicit. quemadmodum enim secundum eadem tempora et in Salamine facta est navalis pugna et in Sicilia Carthaginiensium pugna,
nequaquam ad eundem tendentes finem,
sic et in temporibus consequentibus aliquando fit alterum cum altero, ex quibus non est unus finis. ac ferme id faciunt poëtarum multi. quamobrem, ut iam dicebamus, et in hac parte divinns apparere Homerus praeter ceteros potest, et quia neque bellum, quamvis habens principium et finem, aggressus est versibus totum describere (valde enim magnum, et quod non facile conspici poterat, evasurum erat) vel magnitudine se modice habens intertextum varietate. nunc autem cum abstulisset unam partem, episodiis usus est ipsorum multis, ut navium catalogo et aliis episodiis, quibus distinguit poësim.
alii vero circa unum canunt et circa unum tempus et unam actionem multarum partium, ut qui Cyprica fecit et parvam Iliadem.
igitur ex Iliade et Odyssea una tragoedia fit ex utraque, vel duae solae; at ex Cypriis multae, et ex parva Iliade plus quam octo, ut armorum iudicium, Philoctetes, Neoptolemus, Eurypylus, mendicatio, Lacaenae, Hii direptio et reditus classis et Sinon et Troades.
Praeterea vero epopoeiam oportet habere formas easdem cum tragoedia:
aut enim simplicem
et partes extra melopoeiam et apparatum easdem:
etenim ei opus est peripetiis et agnitionibus et affectibus. praeterea sententias et elocutionem recte habere.
Ilias quidem simplex et affectam, Odyssea vero implexum: agnitio enim per totum et moralis est. ad haec dictione et sententia omnes superavit. differt autem epopoeia et constitutionis longitudine et metro.
ac longitudinis quidem terminus sufhciens dictus est: debet enim esse eiusmodi ut simul conspici et principium et finis possit. id sane esset, si priscis minores
habet vero multum quiddam epopoeia, et quidem proprium, ut extendere magnitudinem possit, propterea quod non contingit in tragoedia imitari multas partes, quae eodem tempore geruntur, sed eam solam quae geritur in scena et histrionum est.
at in epopoeia, quia narratio est, licet efficere at simul multae partes ad finem perducantur, quae cum propriae sint, augent poëmatis molem.
quare hoc habet, quod bonum est ad magnificentiam et ad mutationem audientis et ad incrementum, quod fit dissimilibus episodiis: simile enim, quod cito satietatem affert, eſſicit ut tragoediae displiceant. metrum autem heroicum ex experientia quadravit:
nam si quis aliquo alio metro narrativam imitationem efficeret aut multis, indecorum certe appareret.
heroicum enim firmissimum et tumidissimum est metrorum;
quamobrem et linguas et translationes maxime recipit. supervacanea enim est narrativa motio aliorum. iambicum vero et tetrametrum mobilia sunt, hoc quidem ad saltationem accommodatum, illud vero rebus agendis idoneum. praeterea vero absurdius fit, si quis ipsa misceat ut Chaeremon. quamobrem nemo fecit longam constitutionem alio nisi heroo.
sed ut dicimus, ipsa docet natura ut illud ipsum partiamur quod congruit. Homerus autem et in aliis multis dignus est qui laudetur, et in hoc etiam, quod solus inter poētas id non ignorat quod ipsum facere oportet.
ipsi enim poëtae quam paucissima dicenda sunt: etenim ipse non est secundum haec imitator. ac alii quidem ipsi per totum in actione versantur, et pauca imitantur ac paucis in locis: at hic cum pauca praefatus sit, statim inducit virum so aut mulierem aut aliquos alios mores, et nihil morum expers, sed habens mores.
ac oportet quidem in tragoediis efficere id quod admirabile est: sed magis in epopoeia contingit id quod ratione vacat.
quamobrem contingit maxime id quod admirabile est, quia non spectant in agentem, quoniam quae evenerunt circa Hectoris insectationem, in scena certe apparerent ridicula, hi quidem stantes et non insectantes,
hic vero rennens: at in epicis latent. iam admirabile iucundum est. ac signum est, quod omnes addentes nuntiant, tanquam gratificantes.
et docuit maxime Homerus alios falsa dicere ut oportet. atque hoc naturam habet paralogismi: existimant enim homines, quando, dum unum est aut factum est, alterum fit, si posterius est, etiam prius esse vel fieri; hoc autem mendacium est. iccirco primum iam certe mendacium est. sed necesse non est, dum unum est, ut alterum sit vel fiat vel apponatur. nam quia scit hoc verum esse, falso ratiocinatur animus noster etiam primum, tanquam id quod sit.
eligenda autem sunt quae fieri non possunt et verisimilia sunt, magis quam quae heri possunt et parum apposita sunt ad persuadendum.
ac sermones non constituendi ex partibus carentibus ratione, sed maxime quidem, ut nihil habeant quod careat ratione, si vero non sint tales, at certe habeant extra faculam, ut Oedipus illud habet quod nesciat quomodo Lains mortuus sit. non autem in dramate, ut in Electra,
qui Pythia nuntiant,
quodsi quis constituerit et apparuerit magis consentaneum recipere, erit etiam absurdum, quoniam et quae sunt in Odyssea sine ratione, nempe quae circa expositionem, nullo modo tolerabilia esse manifestum foret, si ipsa malus poëta faceret.
nunc autem aliis bonis poëta obscurat, iucundum reddens absurdum. dictione autem oportet laborare in partibus otiosis et non moratis neque sententiarum pleuis: contra enim occultat dictio valde splendida tum mores tum sententias.
Iam de quaestionibus et solutionibus, tum ex quot tum ex qualibus formis sint, hoc pacto contemplantibus het sine dubio manifestum.
quoniam enim poëta est imitator, quemadmodum etiam pictor vel quis alius imaginum effector, necesse est imitari de iis quae numero sunt tria, unum aliquod semper: aut enim qualia erant aut sunt; aut qualia aiunt aut videntur; aut qualia esse oportet.
haec autem exponuntur dictione vel et linguis et translationibus. et multae affectiones sunt dictionis: haec enim poëtis concedimus.
praeterea vero non est eadem rectitudo politicae et poëticae, neque aliarum artium et poëticae.
ipsius autem poëticae duplex erratum: nam unum per se, alterum per accidens.
etenim aut praeeligit imitationem rei quae ultra facultatem est, quod erratum ipsius est; aut praeeligit non recte, quod per accidens est, sed fecit equum moventem utramque dextram partem. aut erratum est secundum unamquamque artem, quemadmodum secundum medicinam aut aliam artem. aut quae fieri non possunt, ficta sunt. haec igitur qualiacunque fuerint, non per se sunt. quare reprehensiones in quaestionibus ex his considerando solvendae sunt. primum enim si quae adversus ipsam artem sunt, ficta sint huiusmodi ut fieri non possint, erratum sit. sed recte se res habet, si consequitur finem ipsius. finis enim dictus est, quemadmodum si sit magis ad consternandum vel ipsa accommodetur vel alteram partem accommodet. exemplum Hectoris insectatio.
nam si finis vel magis vel minus contingebat inesse, etiam secundum eam artem quae de his est, peccatum est non recte: oportet enim, si fieri potest, omnino nusquam errari.
praeterea utrorum est peccatum maius, eorumne quae sunt secundum artem, an eorum quae sunt secundum aliud accidens. minus enim est, si nesciebat in cervorum specie feminam cornua non habere, quam si mala imitatione describeret.
ad haec si opponitur non esse vera, at qualia oportet, ut Sophocles inquit se quidem facere quales oportet, Euripides vero quales sunt, quamobrem hac ratione solvendum est. sin autem neutro modo, quod sic aiunt, ut quae de deis dicuntur.
fortasse enim neque licet dicere melius sic, neque vera sunt, sed casu accidit, quemadmodum Xenophanes, sed non aiunt haec.
fortasse autem non melius quidem, sed sic se res habebat, quemadmodum quae de armis dicuntur "lanceae vero ipsius rectae in saurotere:
id enim tunc institutum habebant, quemadmodum etiam nunc Illyrici.
de illo autem quod bene aut non bene
in ipsum quod factum est aut dictum intuendo, utrum ipsum laude an reprehensione dignum sit, sed etiam in agentem aut dicentem, erga quem aut quando aut quomodo aut cuius causa, quemadmodum aut maioris boni, ut fiat, aut maioris mali, ut ne fiat.
haec autem intuendo ad elocutionem solvenda sunt, quemadmodum per linguam oveñas μev pτov "mulos quidem prius." fortasse enim non mulos sed custodes dicit. et in Dolonem "specie quidem erat malus," non corpore incomposito, sed facie turpi: nam Cretenses pulchritudinem faciei vocant evides. et illud Sporepov de xspaupe *meracius autem misce," non meracius, ut temulentis, sed citius. illud autem per translationem dictum est, ἄλλοι μέν ῥα Θεοί τε καὶ ἀνέρες εἶδον παννύχιοι “alii quidem diique et homines dormiebant totam noctem."
et illud ἤτοι ὅτ᾽ ἐς πεδίον τὸ Τρωϊκὸν ἀθρήσειεν, καὶ αὐλῶν συρίγγων τε ὁμαδόν “sive hic in campum Troianum respiceret, et tibiarum fistularumque vocem. nan πάντες omnes” pro hac voce nohoi "multi" secundum translationem dictum est, quia nav "omne" est nokú re “multum quiddam." et illud oin d'auuoco; "sola expers” secundum translationem: quod enim notissimum est, solum est.
et secundum accentum, quemadmodum Hippias Thasius solvebat illud δίδομεν δέ οἱ. εἰ τὸ μὲν οὗ καταπύθεται ὄμβρῳ hoc quidem, ubi corrumpitur imbre." haec autem divisione, ut Empedocles αἶψα δε θνητ᾽ ἐφύοντο τὰ πρὶν μάθον ἀθάνατα εἶναι,
ζῶρά τε piv axpnta "extemplo autem mortalia nata sunt, quae prius didiceram immortalia esse, mixtaque prius pura." haec vero per ambiguitatem, παρώχηκε δὲ πλέον νύξ.
praeteriit autem plus nox: illud iov ambiguum est. atque haec secundum consuetudinem locutionis: ut aqua temperatum yinum dicunt esse.
unde factum nam * est κνημὶς νεοτεύκτου “κασσιτέροιο ocrea recens fabrefacti stammi.
et vocanti xaλxias aerarios, qui ferrum exercent. unde dictus est Ganymedes lovi olvoxosusiv vinum ministrare, non bibentibus vinum diis.
quando autem nomen aliquod videtur subcontrarium aliquod significare, attendendum est quotupliciter significet hoc in eo quod dictum est, ut pσXεTO Xaλxεov lyxos, eo quod prohibitum sit. illud autem quotupliciter" contingit sic quodammodo.
maxime vero si quis suspicetur per eam rationem quae e regione est,
velut ut Glauco dicit, quod nonnulli sine ratione praesumunt et ipsi, cum iam alterum condemnaverint, syllogismo concludunt, et tanquam eos qui dixerint quod videtur reprehendunt, si subcontrarium fuerit ipsorum existimationi. atque hoc patiuntur quae de Icario dicuntur. existimant enim ipsum Laconem esse: absurdum igitur,
aiunt, est non congressum esse cum eo Telemachum, cum Lacedaemona ivit. idque fortasse se habet ut Cephalenes aiunt: a se enim uxorem duxisse dicunt Ulyssem, et esse Icadium, non Icarium propter erratum. quaestio autem res verisimilis est.
omnino vero, quod fieri non potest, vel ad poësim vel ad melius vel ad
nam quod attinet ad poësim, magis eligendum est appositum ad persuadendum, quod fieri non potest, quam non appositum ad persuadendum, quod fieri potest.
ac fieri non potest ut tales sint quales Zeuxis pingebat. verum spectatur etiam melius: nam exemplum debet exsuperare.
ad ea quae aiunt, reducuntur ea quae sine ratione sunt. et sic etiam dicendum, quod aliquando non est praeter rationem: verisimile enim est etiam praeter verisimile fieri.
subcontraria vero, ut dicta sunt, oportet considerare, quemadmodum in sermonibus refutationes, si idem et ad idem et simili modo. quare et ipse respicit aut ad ea quae ipse dicit, aut ad id quod prudens supponat.
iam recta reprehensio est et vacare ratione, et pravum apparere, quando, dum necessitas non est, usus fuerit aliquo quod vacet ratione, quemadmodum Euripides illo Aegeesti, et pravitate, ut Menelai in Oreste.
atque has quidem reprehensiones ex quinque formis afferunt: nam sunt aut tanquam ea quae fieri non possunt, aut tanquam sine ratione, aut tanquam perniciosa, aut tanquam subcontraria, aut tanquam praeter eam rectitudinem quae secundum artem est. solutiones vero ex dictis numeris considerandae; et duodecim sunt.
Iam vero
nam si quae minus onerosa est, melior est, et talis pertinet ad spectatores meliores, manifestum est, quae omnia imitatur,
onerosam esse: quasi enim non sentientibus nisi ipse poeta multam adiunxerit motionem moventur, ut mali tibicines vol. ventes se, si discum oporteat imitari, et trahentes coryphaeum, si Scyllam cecinerint.
ac tragoedia quidem talis est, quemadmodum etiam qui prius fuerunt, existimabant posteriores histriones: nam Mynniscus Callipedem vocabat tanquam nimis exsuperantem simiam.
ac talis quoque opinio de Pindaro erat. ut autem isti se habeant in vicem, sic tota ars ad epopoeiam se habet. atque hanc quidem circa spectatores probos aiunt esse; quamobrem nihil egeat figuris. tragicam vero ad improbos. igitur onerosa peior profecto erit.
ac primum quidem accusatio non est artis poeticae sed histrionicae, quoniam potest uti signis etiam qui recitat epopoeiam, id quod faciebat Sosistratus, et qui canit, id quod faciebat Mnasitheus Opuntius.
deinde non omnis motio improbanda, si quidem neque saltatio, sed motio improborum. id quod etiam Callipidi vitio dabatur, et nunc aliis, tanquam non ingenuas mulieres
praeterea tragoedia etiam sine motione facit illud quod habet proprium, ut epopoeia: nam per lectionem manifesta est qualis sit.
si igitur est in aliis melior, hoc certe ut ipsi insit necessarium non est. deinde quoniam habet omnia quae habet epopoeia. etenim metro licet uti,
et quod non parvam partem habet musicam, et apparatum, per quam voluptates constituuntur evidentissime.
deinde et evidens habet et in lectione et in actibus.
accedit quod finis imitationis est in minore longitudine: nam strictius est
signum autem est, quod ex qualicunque imitatione plu'DE POETICA. res tragoediae conficiuntur.
quare si unam fabulam faciant, necesse est vel ut breviter ostensa appareat canda muris, vel ut sequens metri longitudinem appareat aqnea. sed si faciant plures, quemadmodum si ex pluribus actionibus fuerit composita, non erit una; ut Ilias habet
etiam si haec poemata constituta sint, quantum fieri potest, optima, et quam maxime sint imitatio actionis unius. si igitur et propter haec omnia praestat et propter artis etiam opus (oportet enim ipsas non quamlibet efficere voluptatem, sed eam quae dicta est), apparet eam quae magis finem consequitur, meliorem sine dubio esse epopoeia.
ac de tragoedia quidem et epopoeia et ipsis et formis et partibus ipsarum, et quot sint et quid differant, et quae causae sint eius quod bene est et quod bene non est, et de reprehensionibus et solutionibus, tam multa dicta sint.