---
name: scientific-story-architecture-vn
description: "Dùng khi cần tìm, đánh giá hoặc sắp xếp lập luận trung tâm trong bản thảo, đề cương, tóm tắt, kết quả, hình, đề xuất nghiên cứu hoặc bài trình bày khoa học; ưu tiên câu chuyện có thể bảo vệ bằng bằng chứng."
license: MIT
---

# Dựng mạch lập luận cho công trình khoa học

Dùng skill này để làm rõ công trình đang giải quyết vấn đề gì, bằng chứng nào tạo ra bước ngoặt và kết quả ấy thay đổi hiểu biết nào. “Câu chuyện” ở đây là cách tổ chức lập luận khoa học, không phải thêm kịch tính hay lời quảng bá.

## Ranh giới bằng chứng

- Lập luận không được đi xa hơn dữ liệu, phương pháp hoặc nguồn mà người dùng cung cấp.
- Khi đánh giá một tài liệu cụ thể, ưu tiên đọc toàn văn, kết quả, phương pháp, hình, giới hạn và tài liệu bổ sung có liên quan. Nếu chỉ xem được tóm tắt hay thông cáo, ghi rõ đầu ra là nhận xét sơ bộ và không tự dựng chuỗi bằng chứng.
- Tách dữ kiện quan sát được, diễn giải, giả thuyết và hệ quả suy đoán.
- Khi trích dẫn nguồn công khai, diễn đạt lại và gắn liên kết hỗ trợ từng nhận định; không chép đoạn dài.

## Quy trình

1. **Kiểm kê tài liệu.** Ghi câu hỏi, nhóm/đối tượng, phương pháp, kết quả chính, kết quả âm tính, đối chứng, giới hạn và người đọc dự kiến. Tách điều đã chứng minh khỏi điều đang suy luận.
2. **Lập hợp đồng với người đọc.** Xác định biên tập viên cần thấy đóng góp nào, phản biện cần kiểm tra mắt xích nào, còn người trong lĩnh vực sẽ hiểu hoặc làm khác đi điều gì.
3. **Tìm mâu thuẫn hoặc nút thắt thực sự.** Xác định nhu cầu, hiểu biết hiện tại, khoảng trống quan trọng, trở ngại hoặc kết quả trái dự đoán. “Chủ đề quan trọng” hay “còn ít nghiên cứu” chưa đủ nếu chưa nêu được điều gì đang bị cản trở.
4. **Dựng 2–4 phương án mạch chuyện.** Với mỗi phương án, viết ngắn: bối cảnh → khoảng trống → cách tiếp cận → bằng chứng quyết định → kết luận mới → ý nghĩa có giới hạn.
5. **Chọn phương án vững nhất.** Ưu tiên đóng góp rõ, chuỗi bằng chứng dễ theo dõi, ít giả định ẩn, đúng tầm với dữ liệu và dễ nhớ. Hạ mức hoặc bỏ phương án cần thêm bằng chứng chưa có.
6. **Sắp xếp bản thảo theo logic người đọc.** Tựa đề nêu đóng góp; tóm tắt đi từ bối cảnh đến câu hỏi, cách làm, kết quả và hệ quả; mở bài thu hẹp vào khoảng trống; kết quả trình bày các bước lập luận có hình/bảng hỗ trợ; thảo luận nêu điều đã thay đổi, giới hạn, cách giải thích khác và câu hỏi tiếp theo.
7. **Kiểm tra sức chịu đựng.** Xem mỗi kết luận có đúng trả lời câu hỏi mở đầu không, từng hình có làm mắt xích sau đáng tin hơn không, từ ngữ nhân quả có được thiết kế hỗ trợ không, phạm vi kết luận có vừa với dữ liệu không, và có kết quả bất lợi nào bị lược đi không.

## Phép thử chẩn đoán

- **Một câu:** Người đọc có thể kể lại đóng góp chính bằng một câu mà không làm sai ý không?
- **Khóa khoảng trống:** Kết quả có trả lời đúng điều bản thảo đã đặt ra không?
- **Chuỗi bằng chứng:** Mỗi hình hoặc phép phân tích có làm kết luận kế tiếp đáng tin hơn không?
- **Mức độ suy luận:** Từ “liên quan”, “dự đoán”, “làm tăng” và “gây ra” có tương ứng với thiết kế nghiên cứu không?
- **Tầm áp dụng:** Kết luận có khái quát quá xa mẫu, điều kiện hay bối cảnh được nghiên cứu không?
- **Rủi ro kể chuyện:** Có che kết quả âm tính, cách giải thích khác, dữ kiện hạn chế hoặc độ bất định cần thiết không?
- **Giá trị ghi nhớ:** Người đọc có thể nói điều gì đã thay đổi sau nghiên cứu này?

## Đầu ra mặc định

1. **Mạch lập luận tốt nhất:** Một đoạn ngắn nêu đóng góp và giới hạn.
2. **Vì sao mạch này đứng vững:** Nút thắt, bước ngoặt, bằng chứng và người đọc cần thuyết phục.
3. **Khung 5–7 nhịp:** Từ bối cảnh đến hệ quả.
4. **Bản đồ bằng chứng:** Kết luận → tài liệu/hình hỗ trợ → giới hạn.
5. **Điểm yếu có thể bị phản biện:** Thiếu đối chứng, mắt xích nhân quả yếu, kết quả không nhất quán hoặc phạm vi hẹp.
6. **Ưu tiên chỉnh sửa:** Tựa đề, tóm tắt, thứ tự mục, hình/bảng và đoạn văn cần viết lại.

Với dự án sớm, nêu và xếp hạng các phương án mạch chuyện. Với bản thảo gần hoàn chỉnh, đề xuất chỉnh sửa nhỏ, có vị trí cụ thể. Giữ giọng thẳng thắn nhưng tôn trọng chất lượng nghiên cứu; dùng ngôn ngữ của người dùng.