AI-BOK ReferentiearchitectuurAI-BOK Referentiearchitectuur
============================
Dit ArchiMate-model is de architectuurvertaling van de AI Body of Knowledge (AI-BOK) v1.0,
geschreven door Jan Willem van Veen (ArchiXL).
Het model biedt een compleet referentiekader voor AI-governance en -architectuur,
gestructureerd volgens het ArchiMate 3.2 metamodel over alle lagen:
Elementen: 668
Relaties: 1056
Views: 48
Inhoud per laag:
Motivation: 76 principes, 16 requirements, 14 doelen, 41 standaarden,
7 stakeholders, 10 drivers, 52 AI-begrippen (SKOS)
Strategy: 12 capabilities, 5 value stream stages, 6 maturity approaches
Business: 12 functies, 29 rollen, 17 processen, 7 quality gates,
28 bedrijfsobjecten, 88 actoren/leveranciers
Application: 23 ABBs, 16 services, 10 meta-model objecten
Technology: 109 SBBs (concrete producten en frameworks)
Impl/Migr: 4 roadmap-fasen, 3 gaps, 5 maturity levels
Kernarchitectuur: het Cognition Plane als eigenstandige architectuurlaag
naast het Control Plane en Data Plane, verbonden via services.
Drie fundamenten: Semantische Precisie, Betrouwbare Kennisbronnen,
Expliciete Governance.
Views zijn georganiseerd in 6 mapjes:
01 Overzicht — Navigator, Capability Map, Layered View
02 Business — Rollen, Lifecycle, Value Stream, RACI, Processen
03 Applicatie — Drie Planes, ABBs, SBBs, Application Cooperation
04 Motivatie — Stakeholders, Principes, Requirements, Standaarden
05 Volwassenheid — Maturity, Quality, Roadmap
06 Kennisgebieden — Detail per KG (KG1-KG12)
Bronverwijzingen: elk element heeft een dct:source property met
paginaverwijzing naar de AI-BOK v1.0 publicatie.
Auteur: Jan Willem van Veen / ArchiXL
Licentie: Open source, vrij te gebruiken als referentie
Website: https://www.ai-bok.nl
Versie: 1.0 (april 2026)KG1: AI GovernanceCondities creëren waaronder AI-systemen maximale waarde leveren binnen acceptabele risicogrenzen.High3-GedefinieerdVery HighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.1, p.7KG2: AI Strategie & PortfoliomanagementMaximale organisatiewaarde uit AI-investeringen door systematische selectie en prioritering.High3-GedefinieerdMediumLimitedAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.1, p.14KG3: AI ArchitectuurEen samenhangend, herhaalbaar en evolueerbaar blauwdruk voor AI-capabilities.Very High3-GedefinieerdHighLimitedAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.1, p.20KG4: AI Lifecycle ManagementVoorspelbare, herhaalbare en bestuurbare voortgang van AI-initiatieven.High3-GedefinieerdMediumLimitedAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.1, p.26KG5: Data & Semantiek voor AIBetrouwbare, traceerbare en semantisch verankerde datafundament voor AI.Very High3-GedefinieerdHighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.1, p.28KG6: Model ManagementBetrouwbaar, reproduceerbaar en verantwoord modelportfolio.Very High3-GedefinieerdHighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.1, p.26KG7: AI Interactie & UXAI-interacties die gebruikersgericht, betrouwbaar en inclusief zijn.High2-HerhaalbaarMediumLimitedAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.1, p.30KG8: AI OperationsBetrouwbare, observeerbare en kostenefficiënte AI-operaties in productie.High3-GedefinieerdHighLimitedAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.1, p.26KG9: AI RisicomanagementProactief identificeren, beoordelen en mitigeren van AI-gerelateerde risico's.Very High3-GedefinieerdVery HighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.1, p.30KG10: AI Compliance & AuditVerifieerbare, risicogebaseerde compliance van AI-systemen.High3-GedefinieerdVery HighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.1, p.28KG11: AI EthiekEthische overwegingen structureel ingebed in ontwerp en inzet van AI.High2-HerhaalbaarHighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.1, p.34KG12: AI Kennis- & ContextmanagementAI-systemen produceren gegronde, traceerbare en semantisch gevalideerde output.Very High3-GedefinieerdHighHighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.1, p.34Idee & KansIdentificeer AI-kansen en beoordeel businesswaarde.OntwerpArchitectuur, datavoorbereiding en modelselectie.OntwikkelingTraining, fine-tuning, prompt engineering en evaluatie.ProductieDeployment, integratie, monitoring en operatie.WaardeMeetbare businesswaarde en continue verbetering.AI Governance & BesturingVaststellen en handhaven van AI-beleid, principes en mandaten.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.3, p.7AI Strategie & PortfoliobeheerSelectie, prioritering en bewaking van AI-initiatieven.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.3, p.14AI ArchitectuurbeheerOntwerpen en onderhouden van de AI-referentiearchitectuur.Very HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.3, p.20AI LifecyclebeheerBegeleiden van AI-initiatieven door alle fasen van de levenscyclus.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.3, p.26AI Databeheer & SemantiekBorgen van datakwaliteit, semantische precisie en kennisbronnen.Very HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.3, p.28AI ModelbeheerRegistratie, validatie en versiebeheer van AI-modellen.Very HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.3, p.26AI InteractiebeheerOntwerp en optimalisatie van AI-gebruikersinteracties.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.3, p.30AI Operationeel BeheerDeployment, monitoring en operationele betrouwbaarheid.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.3, p.26AI RisicobeheerIdentificatie, beoordeling en mitigatie van AI-risico's.Very HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.3, p.30AI Compliance & AuditWaarborgen van naleving van wet- en regelgeving.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.3, p.28AI Ethiek & VerantwoordingBorgen van ethische principes in AI-systemen.HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.3, p.34AI KennisbeheerCuratie en governance van kennisbronnen voor AI-grounding.Very HighAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.3, p.34AI PortfolioOverzicht van alle AI-initiatieven met status en prioriteit.Geen persoonsgegevensVertrouwelijk5 jaar na afloopAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.4, p.16AI BusinesscaseOnderbouwing van AI-initiatief met verwachte waarde en risico's.Geen persoonsgegevensVertrouwelijk5 jaar na afloopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.1, p.121PromptbibliotheekGecureerde verzameling prompt-templates en -strategieën.Mogelijk persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.4, p.32AI RisicoregisterRegister van geïdentificeerde AI-risico's met mitigatie.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijkPermanentAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.4, p.32AlgoritmeregisterPubliek register van ingezette AI-systemen (transparantie).Geen persoonsgegevensOpenbaarPermanent (wettelijke verplichting)Verplicht (Art. 71)AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.4, p.30KennisbronregisterRegister van autoritatieve kennisbronnen met classificatie.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.4, p.82Shadow AI InventarisRegister van niet-goedgekeurde AI-toepassingen in de organisatie.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119AI-strategiedocumentMeerjarig AI-strategiedocument, jaarlijks herijkt.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.4, p.16AI-roadmapRolling 12-18 maanden roadmap voor AI-initiatieven.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.4, p.16AI-capaciteitsplanPlan voor talent, technologie, data en budget.Geen persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.6, p.18AI-technologieradarHalfjaarlijks overzicht: invoeren, beproeven, beoordelen, afwachten.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22IntegratiepatronencatalogusCatalogus van integratiepatronen (MCP, A2A, governance-hooks).Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.13, p.24Interactiepatronen-catalogusCatalogus van AI-interactiepatronen en richtlijnen.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.4, p.32Catalogus trusted knowledge sourcesRegister met autoriteitsniveaus en metadata per kennisbron.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.4, p.34AI BeleidskaderOrganisatiebreed AI-beleid met principes, rollen en mandaten.Geen persoonsgegevensInternPermanentAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Agent MandaatFormele specificatie van autonomiegrenzen en escalatieregels per agent.Geen persoonsgegevensInternLevensduur agentAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.5, p.10AI Governance CharterFormeel document met AI-beleid, principes, rollen en mandaten.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Data ContractAfspraak over datakwaliteit en -levering tussen systemen.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119AI ReferentiearchitectuurBlauwdruk voor AI-capabilities inclusief Cognition Plane.Geen persoonsgegevensInternPermanentAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.4, p.22TerminologieraamwerkAutoritatief begrippenkader (SKOS/NL-SBB) voor AI-systemen.Geen persoonsgegevensOpenbaarAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.4, p.30Model CardGestandaardiseerde documentatie van een AI-model.Mogelijk persoonsgegevens (trainingsdata-beschrijving)InternLevensduur model + 5 jaarVerplicht bij hoog-risico AIAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.4, p.28Dataset SpecificatieDocumentatie van dataset conform Datasheets for Datasets.Mogelijk persoonsgegevens (dataset kan PII bevatten)InternLevensduur dataset + 5 jaarAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.13, p.37EU AI Act Compliance ChecklistChecklijst voor naleving van de EU AI-verordening per risicoklasse.Geen persoonsgegevensInternDirect gerelateerdAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Red Team RapportResultaten van adversarial testing van AI-systemen.Mogelijk persoonsgegevensGeheim5 jaarAanbevolenAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Bias Audit RapportResultaten van bias-analyse en fairness-beoordeling.Mogelijk bijzondere persoonsgegevens (bias op beschermde groepen)Vertrouwelijk10 jaarVerplicht bij hoog-risico AI (Art. 10)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119AI Bill of MaterialsVolledige inventaris van componenten, modellen, data en dependencies.Geen persoonsgegevensInternAanbevolenAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Architecture Decision RecordVastlegging van architectuurbeslissingen met rationale.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Experiment LogVastlegging van ML-experimenten met parameters en resultaten.Mogelijk persoonsgegevensIntern5 jaarAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119Decommissioning RapportDocumentatie van verantwoorde uitfasering van AI-systemen.Geen persoonsgegevensIntern5 jaarAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119RACI-matrix voor AI-rollenMatrix die verantwoordelijkheden per AI-rol en KG vastlegt.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.3, p.108ArchitectuurconformiteitsrapportRapportage over conformiteit aan de AI-referentiearchitectuur.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.8, p.23HertrainingsplanPer model: frequentie, validatiecriteria, goedkeuringsproces.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.6, p.27Quality gate-checklistChecklijst per levenscyclusfase met criteria en deliverables.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119UitfaseringsprotocolProtocol voor verantwoorde uitfasering van AI-systemen.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.8, p.130Data-lineage-documentatieDocumentatie van dataherkomst en -transformaties.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.6, p.30DatakwaliteitsrapportRapport over datakwaliteit per dataset.Mogelijk persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.4, p.30Human-in-the-loop-protocolProtocollen en escalatiespecificaties per risiconiveau.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.6, p.32DriftdetectierapportRapport bij gedetecteerde data- of conceptdrift.Mogelijk persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.6, p.27AI-incidentrapportIncidentrapport met root-cause-analyse.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.8, p.27AI-incidentresponsplanPlan voor AI-specifieke incidentrespons.Geen persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.6, p.32AI-ethisch kaderOrganisatie-specifiek ethisch kader en gedragscode voor AI.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.4, p.34UitlegbaarheidsdocumentatiePer AI-systeem en beslissingstype.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.6, p.35KennisactualiteitsrapportageRapportage over actualiteit en verversingsschema van kennisbronnen.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.8, p.35Lessons learned-documentVastlegging van geleerde lessen bij evolutie of decommissioning.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.8, p.130AI BoardStrategische besluitvorming.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.5, p.112AI Review CommitteeTactische quality gate reviews.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.5, p.112AI Ethics CommitteeAdvies ethische dilemma's.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.5, p.112AI Risk CommitteeRisico-overzicht en -acceptatie.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.5, p.112AI Center of ExcellenceCentraal kenniscentrum voor AI-expertise, best practices en herbruikbare componenten.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.5, p.112OpenAIAmerikaans AI-bedrijf, maker van GPT-4 en ChatGPT.https://www.openai.comLLM ProviderCommercial SaaSVSHighJaAnthropicAI-veiligheidsbedrijf, maker van Claude.https://www.anthropic.comLLM ProviderCommercial SaaSVSHighJaMetaTechnologiebedrijf, maker van open-source LLaMA-modellen.https://ai.meta.comLLM ProviderOpen SourceVSHighJaGoogleTechnologiebedrijf, maker van Gemini en TensorFlow.https://ai.googleLLM ProviderCommercial SaaSVSHighJaGoogle CloudCloud AI-platform met Vertex AI.https://cloud.google.com/vertex-aiCloud PlatformCommercial SaaSVSHighJaGoogle PAIRPeople + AI Research initiative.https://pair.withgoogle.comResearchOpen SourceVSMediumNeeCohereEnterprise AI-platform voor NLP en embeddings.https://www.cohere.comLLM ProviderCommercial SaaSCanadaHighJaMicrosoftTechnologiebedrijf, Azure AI en enterprise-integratie.https://azure.microsoft.com/aiCloud PlatformCommercial SaaSVSHighJaAmazon (AWS)Cloud provider met Bedrock, SageMaker en AI-diensten.https://aws.amazon.com/aiCloud PlatformCommercial SaaSVSHighJaNVIDIAGPU- en AI-infrastructuurleverancier.https://www.nvidia.com/aiHardware & AI InfraCommercialVSHighJaLangChain Inc.Framework voor LLM-applicaties, RAG en agents.https://www.langchain.comAI FrameworkOpen SourceVSMediumNeeCrewAIMulti-agent orkestratie framework.https://www.crewai.comAI FrameworkOpen SourceVSLowNeeLlamaIndexData-framework voor LLM-applicaties en RAG.https://www.llamaindex.aiAI FrameworkOpen SourceVSMediumNeePineconeManaged vector database voor AI-applicaties.https://www.pinecone.ioVector DatabaseCommercial SaaSVSHighNeeSeMI TechnologiesMaker van Weaviate open-source vector database.https://www.weaviate.ioVector DatabaseOpen SourceNederlandMediumNeeQdrantOpen-source vector zoekmachine.https://www.qdrant.techVector DatabaseOpen SourceDuitslandMediumNeeChromaOpen-source embedding database.https://www.trychroma.comVector DatabaseOpen SourceVSLowNeeNeo4j Inc.Marktleider in graph databases.https://www.neo4j.comKnowledge GraphCommercialZweden/VSHighNeeOntotextSemantic graph database en kennistechnologie.https://www.ontotext.comKnowledge GraphCommercialBulgarijeMediumNeeApache FoundationOpen-source softwarestichting, o.a. Jena triple store.https://jena.apache.orgOpen Source StichtingOpen SourceVSHighNeeStardogEnterprise knowledge graph platform.https://www.stardog.comKnowledge GraphCommercialVSMediumNeeStanford / W3CAcademische ontologie-editor Protégé.https://protege.stanford.eduAcademischOpen SourceVSMediumNeeTriplyNederlands bedrijf, linked data platform TriplyDB.https://www.triply.ccKnowledge GraphCommercialNederlandMediumNeeDatabricksUnified data analytics en AI-platform.https://www.databricks.comData PlatformCommercial SaaSVSHighNeeSnowflakeCloud data warehouse platform.https://www.snowflake.comData PlatformCommercial SaaSVSHighNeeMLflow (Linux Foundation)Open-source ML lifecycle management.https://www.mlflow.orgMLOpsOpen SourceVSHighNeeWeights & BiasesML experiment tracking en model management.https://www.wandb.aiMLOpsCommercial SaaSVSMediumNeeKubeflow (Linux Foundation)ML pipeline orkestratie op Kubernetes.https://www.kubeflow.orgMLOpsOpen SourceVSMediumNeeNeptune.aiExperiment tracking voor ML-teams.https://www.neptune.aiMLOpsCommercial SaaSPolenMediumNeeClearMLOpen-source MLOps platform.https://www.clear.mlMLOpsOpen SourceIsraëlMediumNeeDVC (Iterative)Data en model version control.https://www.dvc.orgMLOpsOpen SourceVSMediumNeeHugging FaceOpen-source AI-community, model hub en tooling.https://www.huggingface.coAI PlatformOpen SourceVS/FrankrijkHighJaGuardrails AIOutput-validatie en filtering voor LLMs.https://www.guardrailsai.comAI SafetyOpen SourceVSLowJaGarak ProjectLLM vulnerability scanning toolkit.https://github.com/leondz/garakAI SafetyOpen SourceVKLowJaPromptFooLLM evaluatie en red teaming tool.https://www.promptfoo.devAI EvaluatieOpen SourceVSLowNeeRAGAS ProjectRAG-evaluatie framework.https://www.ragas.ioAI EvaluatieOpen SourceIndiaLowNeeConfident AILLM-evaluatieplatform DeepEval.https://www.confident-ai.comAI EvaluatieCommercial SaaSVSLowNeeTruEraAI quality en observability platform.https://www.truera.comAI ObservabilityCommercial SaaSVSMediumNeeStanford CRFMCenter for Research on Foundation Models.https://crfm.stanford.eduAcademischOpen SourceVSLowNeeEleutherAIOpen-source AI-onderzoekslaboratorium.https://www.eleuther.aiResearchOpen SourceVSLowNeePrometheus (CNCF)Open-source monitoring en alerting.https://www.prometheus.ioMonitoringOpen SourceVSHighNeeGrafana LabsObservability platform, dashboards en logging.https://www.grafana.comMonitoringOpen SourceZwedenHighNeeDatadogCloud monitoring en analytics platform.https://www.datadoghq.comMonitoringCommercial SaaSVSHighNeeElasticZoek- en observability platform (ELK Stack).https://www.elastic.coMonitoringOpen SourceNederland/VSHighNeeOpenTelemetry (CNCF)Open-source observability framework.https://www.opentelemetry.ioMonitoringOpen SourceVSHighNeeJaeger (CNCF)Distributed tracing systeem.https://www.jaegertracing.ioMonitoringOpen SourceVSMediumNeeEvidently AIML monitoring en data drift detectie.https://www.evidentlyai.comAI MonitoringOpen SourceVSMediumJaWhyLabsAI observability en data monitoring.https://www.whylabs.aiAI MonitoringCommercial SaaSVSMediumJaNannyMLPost-deployment ML performance monitoring.https://www.nannyml.comAI MonitoringOpen SourceBelgiëMediumJaHeliconeLLM observability en token tracking.https://www.helicone.aiAI MonitoringCommercial SaaSVSLowNeeLLMeter ProjectLLM inference cost benchmarking.https://github.com/aws-samples/llmeterAI MonitoringOpen SourceVSLowNeePromptLayerPrompt versiebeheer en evaluatie.https://www.promptlayer.comPrompt ManagementCommercial SaaSVSLowNeeHumanloopLLM-applicatie ontwikkelplatform.https://www.humanloop.comPrompt ManagementCommercial SaaSVKMediumNeeKong Inc.API gateway en service mesh.https://www.konghq.comAPI GatewayOpen SourceVSHighNeeLiteLLMUnified LLM API proxy en load balancer.https://www.litellm.aiAPI GatewayOpen SourceVSLowNeeOpenRouterUnified API voor meerdere LLM-providers.https://www.openrouter.aiAPI GatewayCommercial SaaSVSLowNeeKeycloak (Red Hat)Open-source identity en access management.https://www.keycloak.orgIdentity & AccessOpen SourceVSHighNeeOktaEnterprise identity platform.https://www.okta.comIdentity & AccessCommercial SaaSVSHighNeeOpen Policy Agent (CNCF)Unified policy engine, policy-as-code.https://www.openpolicyagent.orgPolicy EngineOpen SourceVSHighNeeCedar (AWS)Policy language voor autorisatielogica.https://www.cedarpolicy.comPolicy EngineOpen SourceVSMediumNeeIBMAI Fairness 360 toolkit voor biasdetectie.https://aif360.mybluemix.netAI PlatformOpen SourceVSHighJaAequitas ProjectOpen-source bias audit toolkit.https://aequitas.dssg.ioAI FairnessOpen SourceVSLowJaSHAP ProjectSHapley Additive exPlanations voor model interpretatie.https://shap.readthedocs.ioExplainabilityOpen SourceVSMediumJaLIME ProjectLocal Interpretable Model-agnostic Explanations.https://github.com/marcotcr/limeExplainabilityOpen SourceVSMediumJaGreat ExpectationsData validation en documentatie framework.https://www.greatexpectations.ioData QualityOpen SourceVSMediumNeeSodaData quality monitoring platform.https://www.soda.ioData QualityCommercial SaaSBelgiëMediumNeeHumanSignalMaker van Label Studio, open-source annotatie.https://www.humansignal.comAnnotationOpen SourceVSMediumNeeExplosion AIMaker van spaCy en Prodigy annotatie-tool.https://www.explosion.aiNLP ToolingCommercialDuitslandMediumNeeTensorFlow (Google)Open-source ML framework en serving.https://www.tensorflow.orgML FrameworkOpen SourceVSHighNeePyTorch (Meta)Open-source deep learning framework.https://www.pytorch.orgML FrameworkOpen SourceVSHighNeeGitHubCode hosting en CI/CD platform.https://github.comDevOps PlatformCommercial SaaSVSHighNeeGitLabDevOps platform met geïntegreerde CI/CD.https://www.gitlab.comDevOps PlatformOpen SourceVSHighNeeJenkins (Linux Foundation)Open-source automation server.https://www.jenkins.ioCI/CDOpen SourceVSHighNeeDocker Inc.Containerisatieplatform.https://www.docker.comContainer PlatformOpen SourceVSHighNeeKubernetes (CNCF)Container orkestratie standaard.https://www.kubernetes.ioContainer OrchestratieOpen SourceVSHighNeeHelm (CNCF)Kubernetes package manager.https://www.helm.shPackage ManagementOpen SourceVSHighNeeHashiCorpInfrastructure-as-code (Terraform).https://www.hashicorp.comInfrastructureOpen SourceVSHighNeePulumiInfrastructure-as-code in programmeertalen.https://www.pulumi.comInfrastructureOpen SourceVSMediumNeeAtlassianSamenwerkingsplatform, maker van Confluence.https://www.atlassian.comCollaborationCommercial SaaSAustraliëHighNeeFeast (Linux Foundation)Open-source feature store voor ML.https://www.feast.devFeature StoreOpen SourceVSMediumNeeTectonEnterprise feature platform voor ML.https://www.tecton.aiFeature StoreCommercial SaaSVSMediumNeeOpenLineage (Linux Foundation)Open-source data lineage standaard.https://www.openlineage.ioData LineageOpen SourceVSMediumNeeArchiXLNederlands architectuurbureau, specialist in enterprise- en informatiearchitectuur. Maker van WikiXL, ArchiMedes en BegrippenXL.https://www.archixl.nlArchitectuurCommercial SaaSNederlandMediumNeeChief AI Officer (CAIO)Eindverantwoordelijk voor de AI-strategie, governance en waardecreatie. Voorzitter van het AI Board en bewaker van de AI-BOK implementatie.Executive0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.89AI Portfolio ManagerBeheert het AI-portfolio: selectie, prioritering en bewaking van AI-initiatieven op basis van businesswaarde en strategische fit.Senior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.90AI Ethics AdvisorAdviseert over ethische aspecten van AI-systemen: fairness, bias, transparantie en maatschappelijke impact. Lid van het AI Ethics Committee.Senior0,2-0,5AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.91AI Product OwnerVerantwoordelijk voor de functionele sturing van een AI-initiatief: requirements, prioritering en acceptatie vanuit het business-perspectief.Senior1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.92AI ArchitectOntwerpt de AI-referentiearchitectuur: planes, ABBs, integratiepatronen en technologiekeuzes. Bewaakt coherentie en herbruikbaarheid.Senior1,0-2,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.93AI Risk ManagerIdentificeert, beoordeelt en mitigeert AI-gerelateerde risico's. Beheert het AI-risicoregister en adviseert over risicoklassificatie (EU AI Act).Senior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.94AI Governance LeadOperationaliseert AI-governance: beleidskaders, mandaten, quality gates en compliance-processen. Lid van het AI Review Committee.Medior0,5AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.95AI Knowledge ManagerCureert en beheert kennisbronnen voor AI-grounding: terminologieraamwerken, kennisgrafen en documentcollecties.Senior1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.96AI EngineerOntwikkelt, traint en optimaliseert AI-modellen: data-engineering, modeltraining, fine-tuning, prompt engineering en evaluatie.Medior2,0-5,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.97AI Interaction DesignerOntwerpt de gebruikersinteractie met AI-systemen: conversatie-flows, uitlegbaarheid, feedbackmechanismen en human-in-the-loop patronen.Medior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.98AI Operations EngineerVerantwoordelijk voor deployment, monitoring en operationeel beheer van AI-systemen in productie. Bewaakt SLA's en performance.Medior1,0-3,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.99AI Quality AnalystEvalueert en valideert AI-systemen op kwaliteit: faithfulness, relevantie, bias, robuustheid en conformiteit aan quality gates.Medior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.100AI AuditorVoert onafhankelijke audits uit op AI-systemen: compliance, technische conformiteit, datakwaliteit en governance-naleving.Senior0,2-0,5AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.101AI System AdministratorBeheert de technische AI-infrastructuur: platforms, API-gateways, model registries, monitoring-tooling en toegangsbeheer.Junior/Medior1,0-2,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.102AI Trainer/AnnotatorBereidt trainingsdata voor: labeling, annotatie, kwaliteitscontrole en validatie van datasets voor supervised learning.Junior1,0-3,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.103AI Domain ExpertLevert domeinkennis voor AI-systemen: validatie van output, curatie van kennisbronnen en beoordeling van domeinspecifieke kwaliteit.Senior (domein)0,2-0,5AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.104AI Change ManagerBegeleidt de organisatieverandering bij AI-adoptie: stakeholdermanagement, training, communicatie en cultuurverandering.Senior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.105AI Agent GovernorBeheert autonome AI-agents: definieert mandaten, escalatieregels, autonomiegrenzen en bewaakt agentgedrag in productie.Senior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.106AI Compliance OfficerWaarborgt naleving van AI-wet- en regelgeving: EU AI Act, AVG, sectorspecifieke eisen en rapportageverplichtingen.Senior0,5-1,0AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.107Knowledge EngineerOntwerpt en beheert kennisgrafen en ontologieën voor AI-grounding.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88RAG ArchitectOntwerpt en optimaliseert RAG-pipelines en retrieval-strategieën.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI Fairness EngineerSpecialist in bias-detectie, fairness-metrics en debiasing-technieken.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88Explainability SpecialistOntwerpt en implementeert uitlegbaarheidsmechanismen (SHAP, LIME).AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI Security ArchitectBeveiligingsarchitectuur voor AI-systemen, prompt injection preventie.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI Platform EngineerBouwt en beheert het AI-platform (MLOps, serving, monitoring).AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88Content CuratorSelecteert en kwalificeert kennisbronnen voor RAG-pipelines.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88Semantic SpecialistExpert in terminologieraamwerken, SKOS, linked data voor AI.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI Solution ArchitectOntwerpt concrete AI-oplossingen binnen de referentiearchitectuur.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88Data Protection OfficerFunctionaris gegevensbescherming, toezicht op AVG-naleving bij AI.AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88Ideatie & VerkenningHandmatigHuman-in-commandAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.1, p.121Ontwerp & ArchitectuurGedeeltelijk geautomatiseerdHuman-in-commandAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.2, p.123Data-acquisitie & PreparatieGrotendeels geautomatiseerdHuman-in-the-loopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.3, p.125Modelontwikkeling & TrainingGrotendeels geautomatiseerdHuman-in-the-loopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.4, p.126Evaluatie & ValidatieGeautomatiseerd met menselijke reviewHuman-in-the-loopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.5, p.127Deployment & IntegratieGeautomatiseerd (CI/CD)Human-on-the-loopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.6, p.128Monitoring & OperatiesVolledig geautomatiseerdHuman-on-the-loopAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.7, p.129Evolutie & DecommissioningHandmatig met toolondersteuningHuman-in-commandAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.8, p.130TOGAF-integratieAI Architecture als 5e laag (Cognition Plane). AI Architect op Enterprise Architecture Board.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.196DAMA-DMBOK-integratieKG5/KG12 breiden datagovernance uit. Terminologieraamwerken in metadata management.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.196COBIT/ITIL-integratieAI-systemen in CMDB. AI-incidenten via bestaand incidentmanagement + AI-classificatie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.197COSO/ISO 31000-integratieAI-risicoregister geïntegreerd in enterprise-risicoregister. Three Lines of Defence toegepast.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.198AVG/GDPR-integratieDPIA voor AI-systemen. Art. 22 recht op uitleg geoperationaliseerd. Privacy by design.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.198Agile/SAFe-integratieGate-criteria als Definition of Done per PI. MLOps pipeline als CD Pipeline equivalent.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.199Retraining LoopP7 → P4: Prestatiedegradatie triggert hertraining.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.9, p.131Evaluation LoopP5 → P4: Gezakte evaluatie keert terug naar modelontwikkeling.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.9, p.131Evolution LoopP8 → P1: Fundamentele veranderingen herstarten de volledige cyclus.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.9, p.131Databias-assessmentAssessment per dataset op bias en representativiteit.Mogelijk bijzondere persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.8, p.31Supply chain-risicobeoordelingRisicobeoordeling van externe modellen, datasets, diensten.Geen persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.13, p.33Gate: Business Case ApprovedAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.1, p.121Gate: Architecture ReviewAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.2, p.122Gate: Data ReadinessAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.3, p.123Gate: Model ValidatedAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.4, p.124Gate: Production ReadyAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.5, p.125Gate: Go LiveAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.6, p.126Gate: Operations StableAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1.7, p.127Audit TrailOnveranderbare log van AI-beslissingen en -interacties.Waarschijnlijk persoonsgegevens (beslissingshistorie)Vertrouwelijk10 jaar (EU AI Act)Verplicht (Art. 12)AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.4, p.30AI SysteemAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131AI ModelAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131DatasetAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131Prompt/InstructieAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131InteractieAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131BeslissingAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131KennisbronAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131AgentAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131Governance FrameworkAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131RisicoprofielAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.131LLM/Foundation Model ServiceInferentie-endpoint voor taalmodellen. Biedt tekst-, beeld- en codegeneratie via foundation models.CurrentCognition PlaneCommercialSaaS / On-premiseREST API / OpenAI-compatible99,9% (business hours)Hoog (prompts kunnen persoonsgegevens bevatten)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Agent OrchestratorOrkestratie van autonome AI-agents, taakdecompositie, tool-gebruik en multi-agent coördinatie.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premiseMCP / A2A99,9%Hoog (agent heeft toegang tot bedrijfsdata)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163RAG PipelineRetrieval-Augmented Generation: haalt relevante context op uit kennisbronnen en voedt deze aan het LLM.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premiseREST API / Python SDK99,9%Hoog (kennisbronnen kunnen vertrouwelijk zijn)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Prompt RegistryCentraal beheer van prompt-templates, system messages, versiebeheer en effectiviteitsmetrics.CurrentCognition PlaneCommercialSaaS / On-premiseREST APIAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Guardrails EngineInput/output-filtering, content moderation, prompt injection detectie en veiligheidscontroles.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premisePython SDK / Middleware99,99% (kritiek)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Evaluatie FrameworkGeautomatiseerde kwaliteitsevaluatie van modellen: faithfulness, relevance, hallucination rate.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premisePython SDKAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AI Identity & Access MgmtIdentiteit en autorisatie voor AI-agents, gebruikers en systemen. Agent-identiteiten (NHI).CurrentControl PlaneCommercialSaaSOAuth 2.0 / OIDC / SAML99,99% (kritiek)Zeer hoog (identiteitsgegevens)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Policy EngineBeleidsregels voor AI-autorisatie, policy-as-code. Runtime governance-checks voor agents.CurrentControl PlaneOpen SourceOn-premiseREST API / Rego / Cedar99,99% (kritiek)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Audit Trail ServiceOnveranderbare logging van AI-beslissingen, interacties en agentacties. Provenance en traceerbaarheid.CurrentControl PlaneOpen SourceOn-premiseOpenTelemetry / REST API99,999% (compliance)Hoog (bevat beslissingshistorie)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Model RegistryCentraal register van modellen, versies, model cards, experimenten en deployments.CurrentControl PlaneOpen SourceOn-premise / SaaSREST API / MLflow API99,9%AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163API GatewayToegangsbeheer, rate limiting, routing en load balancing voor AI-services en LLM-endpoints.CurrentControl PlaneCommercialOn-premise / SaaSREST / gRPC / GraphQL99,99%AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Vector DatabaseOpslag en similarity search van embeddings voor RAG en semantisch zoeken.CurrentData PlaneCommercialSaaS / On-premiseREST API / gRPC99,9%Hoog (embeddings van bedrijfsdata)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Knowledge GraphKennisgraaf voor gestructureerde kennis: entiteiten, relaties, ontologieën (RDF/OWL/SKOS).CurrentData PlaneOpen SourceOn-premiseSPARQL / REST API99,9%Medium (begrippen en relaties)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Feature StoreGestandaardiseerde opslag en serving van ML-features voor training en inferentie.CurrentData PlaneOpen SourceOn-premiseREST API / gRPCAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Data Lake/WarehouseCentrale opslag voor trainingsdata, evaluatiedata en analytics.CurrentData PlaneCommercialSaaSSQL / REST API99,9%Zeer hoog (trainingsdata, persoonsgegevens)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Document StoreDocumentopslag voor RAG-bronnen: beleidsdocumenten, handleidingen, kennisartikelen.CurrentData PlaneCommercialSaaS / On-premiseREST API / WebDAVHoog (beleidsdocumenten, kennisbronnen)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Monitoring & ObservabilityContinue monitoring van AI-systemen: prestaties, kosten, drift, anomalieën en SLA-bewaking.CurrentControl PlaneOpen SourceSaaS / On-premiseOpenTelemetry / Prometheus99,99%AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Bias Detection & FairnessDetectie en mitigatie van bias in modellen en data. Fairness-metrics en debiasing-technieken.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premiseAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Explainability EngineUitlegbaarheidsmechanismen voor AI-beslissingen: feature attribution, counterfactuals, attention maps.CurrentCognition PlaneOpen SourceOn-premiseAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Data Quality FrameworkGeautomatiseerde datakwaliteitsvalidatie: volledigheid, consistentie, actualiteit, biasdetectie.CurrentData PlaneOpen SourceOn-premiseAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Annotation ToolingTooling voor data-annotatie, labeling en curatie. Ondersteuning voor RLHF en domeinexpert-validatie.CurrentData PlaneOpen SourceOn-premise / SaaSAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163CI/CD & InfrastructureContinuous integration/delivery pipelines, containerisatie, infrastructure-as-code voor AI-workloads.CurrentControl PlaneOpen SourceSaaS / On-premiseYAML / REST APIAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Model ServingProductie-serving van ML-modellen: batching, caching, GPU-optimalisatie, A/B-testing.CurrentControl PlaneOpen SourceOn-premiseAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Naive RAGBasis retrieve-then-generate patroon.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22Advanced RAGPre-retrieval optimalisatie, post-retrieval reranking.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22Modular RAGModulaire pipeline met verwisselbare componenten.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22GraphRAGKennisgraaf-gebaseerde retrieval met entity-relatie context.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22Agentic RAGAgent-gestuurde retrieval met tool-gebruik en iteratieve zoekstrategieën.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.6, p.22Data Retrieval ServiceVector similarity search en document retrieval voor RAG-pipelines.Data PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Knowledge Query ServiceSPARQL en graph queries op kennisgrafen en ontologieën.Data PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Data Quality ServiceGeautomatiseerde datakwaliteitsvalidatie en -rapportage.Data PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Feature Serving ServiceOn-demand serving van ML-features voor training en inferentie.Data PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Identity & Authorization ServiceAgent-identiteit, autorisatie en mandaatverificatie.Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Policy Check ServiceRuntime governance-checks: mag deze agent deze actie uitvoeren?Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Audit & Logging ServiceOnveranderbare logging van beslissingen, interacties en agentacties.Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Model Management ServiceModelselectie, versiebeheer en model card raadpleging.Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162API Access ServiceGecontroleerde toegang tot AI-endpoints met rate limiting en routing.Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Monitoring & Observability ServiceContinue monitoring van prestaties, drift, kosten en anomalieën.Control PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162AI Inferentie ServiceTekstgeneratie, classificatie, embedding via foundation models.Cognition PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Agent Orchestratie ServiceMulti-agent coördinatie, taakdecompositie en tool-gebruik.Cognition PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Kennisretrieval ServiceRAG: grounded antwoorden op basis van autoritatieve kennisbronnen.Cognition PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162Guardrails & Safety ServiceInput/output-filtering, hallucinatiepreventie en content moderation.Cognition PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162AI Evaluatie ServiceGeautomatiseerde kwaliteitsevaluatie: faithfulness, relevance, fairness.Cognition PlaneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162PseudonimiseringsserviceDe-pseudonimisering alleen mogelijk door geautoriseerde rollen met specifieke taaksleutel.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.10, p.33Sleutelkast-patroonPseudonimiseringslaag die persoonsgegevens scheidt van inhoudelijke data. Taaksleutels koppelen gepseudonimiseerde data aan taken, niet aan personen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.10, p.33OpenAI GPT-4oCurrentHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Anthropic ClaudeCurrentHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Meta LLaMACurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Google GeminiCurrentHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163CohereMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure OpenAI ServiceHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AWS BedrockHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163vLLMPlannedFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TensorFlow ServingAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TorchServeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Triton Inference ServerHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LangGraphCurrentAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163CrewAIEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AutoGenEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Semantic KernelEmergingAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LangChainCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LlamaIndexCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163HaystackEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure AI SearchHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Amazon KendraHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163PromptLayerLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163HumanloopLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163NeMo GuardrailsCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Guardrails AIEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163GarakEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163PromptFooEmergingMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163RAGASCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163DeepEvalEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TruLensEmergingAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163HELMAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163lm-eval-harnessAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163BLEUAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ROUGEAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163BERTScoreAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Microsoft Entra IDCurrentHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163KeycloakFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163OktaMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Open Policy AgentCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163CedarPlannedAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163OpenTelemetryCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163JaegerFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LangfuseEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163OpenLineageAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163MLflowCurrentMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Weights & BiasesMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163KubeflowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Google Vertex AIHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure ML Model RegistryAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Neptune.aiMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ClearMLMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163DVC (Data Version Control)FreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Hugging Face Model HubAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Model Card ToolkitAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163KongMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ApigeeHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AWS API GatewayAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure API ManagementAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LiteLLMEmergingLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163OpenRouterEmergingLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163PineconeCurrentMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163WeaviateCurrentLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163QdrantEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ChromaDBEmergingFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163pgvectorFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Neo4jCurrentLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Amazon NeptuneAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163GraphDBLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Apache JenaFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163StardogLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ProtégéFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163DatabricksCurrentHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163SnowflakeHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Delta LakeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163FeastPlannedFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TectonPlannedAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163SharePointAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ConfluenceAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Amazon S3AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163PrometheusCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163GrafanaCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163DatadogHighAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure MonitorAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ELK StackAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LokiFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Evidently AIEmergingMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163WhyLabsEmergingMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163NannyMLEmergingMediumAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163HeliconeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LLMeterAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure Cost ManagementAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AWS Cost ExplorerAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AI Fairness 360 (IBM)FreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Fairlearn (Microsoft)FreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AequitasFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163What-If Tool (Google)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163SHAPFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163LIMEFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Great ExpectationsFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163SodaFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Label StudioFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ProdigyAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163GitHub ActionsFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163GitLab CIAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Azure DevOpsAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163JenkinsFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163DockerCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163KubernetesCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163Helm ChartsFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TerraformFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163PulumiPlannedAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163TriplyDBCurrentLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163BegrippenXLCurrentFreeAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163WikiXLCurrentLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163ArchiMedesCurrentLowAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163EU AI ActEuropese verordening voor AI-regulering met risicoklassen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.1, p.7Digitale TransformatieOrganisaties moeten AI inzetten om concurrerend te blijven.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.1, p.14Vertrouwen in AIMaatschappelijk vertrouwen in AI is essentieel voor adoptie.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.1, p.34Opkomst Agentic AIAutonome AI-agents vereisen nieuwe governance-mechanismen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Technologische versnellingSnelle ontwikkeling van foundation models en agentic AI.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149Talent schaarsteArbeidsmarkt voor AI-specialisten is zeer krap.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149Organisatiecultuur & veranderbereidheidCultuur bepaalt adoptietempo van AI.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149Sectorspecifieke reguleringAanvullende eisen per sector (zorg, finance, overheid).AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149Duurzaamheid & ESG (CSRD)AI-energieverbruik en CO2-uitstoot worden gerapporteerd.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149Data Spaces & ketendigitaliseringFederatieve datadeling vereist interoperabele AI.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4.8, p.149KG1: Verantwoorde AI-besturingCondities creëren waaronder AI-systemen maximale waarde leveren binnen acceptabele risicogrenzen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7KG2: Maximale AI-waardecreatieMaximale organisatiewaarde uit AI-investeringen door systematische selectie en prioritering.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14KG3: Coherente AI-architectuurEen samenhangend, herhaalbaar en evolueerbaar blauwdruk voor AI-capabilities.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20KG4: Voorspelbaar AI-lifecycleVoorspelbare, herhaalbare en bestuurbare voortgang van AI-initiatieven.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26KG5: Betrouwbare datafundamentBetrouwbare, traceerbare en semantisch verankerde datafundament voor AI.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28KG6: Beheersbaar modelportfolioBetrouwbaar, reproduceerbaar en verantwoord modelportfolio.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26KG7: Gebruikersgerichte AI-interactieAI-interacties die gebruikersgericht, betrouwbaar en inclusief zijn.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30KG8: Betrouwbare AI-operatiesBetrouwbare, observeerbare en kostenefficiënte AI-operaties in productie.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26KG9: Proactief risicomanagementProactief identificeren, beoordelen en mitigeren van AI-gerelateerde risico's.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30KG10: Aantoonbare AI-complianceVerifieerbare, risicogebaseerde compliance van AI-systemen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28KG11: Ethisch verantwoorde AIEthische overwegingen structureel ingebed in ontwerp en inzet van AI.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34KG12: Gegronde AI-kennisverwerkingAI-systemen produceren gegronde, traceerbare en semantisch gevalideerde output.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Verantwoorde AI-inzetAI wordt ingezet op een verantwoorde, transparante en veilige manier.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.0, p.119AI-complianceVolledige compliance met EU AI Act en relevante standaarden.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.0, p.119Semantische PrecisieEenduidige definities van de begrippen die AI gebruikt.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.4, p.162Betrouwbare KennisbronnenAutoritatieve, gecureerde informatie voor grounding.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.4, p.162Expliciete GovernanceDuidelijke regels, rollen en mandaten.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.4, p.162Verantwoordelijkheid is expliciet belegdElk AI-systeem heeft een aangewezen eigenaar verantwoordelijk voor functioneren, impact en beleidsnaleving.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Besturing is proportioneel aan het risicoGovernance-intensiteit is evenredig aan de risicoclassificatie van het AI-systeem.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Transparantie over autonomieDe mate van autonoom opereren is gedocumenteerd en zichtbaar.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Governance is ingebed, niet opgelegdGovernance-mechanismen zijn onderdeel van de AI-architectuur, geen bijzaak.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Menselijke controle als ontwerpprincipeHuman-in-the-loop of human-on-the-loop is ingebouwd voor beslissingen met significante impact.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Continue verbetering op basis van meetgegevensGovernance is niet statisch maar wordt periodiek aangepast.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7Strategische alignment boven technologische ambitieAI-initiatieven worden geselecteerd op bijdrage aan bedrijfsdoelstellingen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Portfoliobalans als sturingsmechanismeHet AI-portfolio is bewust gebalanceerd tussen exploratief en exploitatief.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Waarderealisatie boven activiteitNiet het aantal AI-projecten telt maar de gerealiseerde waarde.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Capaciteitsplanning als randvoorwaardeAI-strategie zonder capaciteitsplanning is een wensenlijst.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Adaptief plannen in een dynamisch veldStrategie wordt jaarlijks herzien; portfolio minstens per kwartaal.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Cognitievlak als strategische laagStrategie adresseert het cognition plane als nieuwe architectuurlaag.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2.2, p.14Semantische precisie boven ambiguïteitAI-systemen moeten concepten eenduidig interpreteren via terminologieraamwerken.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Expliciete governance boven impliciete controleBevoegdheden en escalatieregels voor AI-agents staan expliciet in de architectuur.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Scheiding van verantwoordelijkhedenArchitectuur scheidt data, kennis, logica en governance als vier lagen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Herleidbaarheid als architectuureisElke AI-output moet traceerbaar zijn naar bronnen, modellen en redeneerstappen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Interoperabiliteit via open standaardenAI-componenten communiceren via MCP en A2A. Vendor lock-in wordt geminimaliseerd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Ontwerp voor evolutieArchitectuur is modulair en loosely coupled zodat componenten vervangbaar zijn.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Privacy by design via pseudonimiseringPersoonsgegevens worden nooit onnodig blootgesteld aan AI-componenten.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3.2, p.20Fasebewuste besturingElke lifecycle-fase heeft eigen kwaliteitscriteria, rollen en deliverables.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Continue feedbackloopsProductieobservaties stromen structureel terug naar eerdere fasen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Reproduceerbaarheid als randvoorwaardeElk experiment, training en deployment moet herhaalbaar zijn.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Waarde-gedreven prioriteringDe lifecycle wordt gestuurd op bedrijfswaarde, niet alleen technische haalbaarheid.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Verantwoorde uitfaseringEinde lifecycle is even belangrijk als begin: audittrail, dataretentie, kennisoverdracht.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Agentic-bewustzijnVoor agentic AI gelden aanvullende lifecycle-eisen per fase.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4.2, p.26Semantische precisie boven datavolumeDatawaarde voor AI wordt bepaald door eenduidigheid, niet door hoeveelheid.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Grounding in gezaghebbende bronnenAI-systemen verankeren antwoorden in traceerbare, autoritatieve kennisbronnen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Traceerbaarheid van bron tot uitvoerElke AI-output is traceerbaar naar databronnen en semantische definities.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Datakwaliteit als continu procesDatakwaliteit is een doorlopend proces van meting, signalering en verbetering.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Bias-bewustzijn in alle datafasenBiasdetectie is ingebouwd in elke fase van de datapipeline.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Interoperabiliteit door open standaardenSemantische modellen gebruiken SKOS, RDF, OWL, SHACL.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.2, p.28Elk model is een beheerd assetElk productiemodel is geregistreerd in een centraal modelregister.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Documentatie als eerste vereisteGeen model naar productie zonder model card.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Reproduceerbaarheid is niet onderhandelbaarElke modelversie moet reproduceerbaar zijn.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Bias-toetsing is structureelModellen worden periodiek getest op ongewenste biases.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Bewust kiezen: foundation model vs eigen modelDe keuze is een architectuurbeslissing met gevolgen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Modelportfolio-denkenModellen worden als portfolio beheerd: overlap en risico's zichtbaar.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.2, p.26Gebruiker centraalElke AI-interactie is ontworpen vanuit taak, context en kennisniveau.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30VertrouwenscalibratieGebruikers vormen een realistisch beeld van wat AI kan en niet kan.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30Transparantie in werkingHet systeem communiceert proactief over bronnen en onzekerheden.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30Inclusieve toegankelijkheidAI-interfaces zijn bruikbaar voor gebruikers met diverse abilities.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30Menselijke autonomieDe gebruiker behoudt controle over het beslisproces.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30Iteratieve verbeteringInteractiepatronen worden continu geëvalueerd en verbeterd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7.2, p.30ProductiebetrouwbaarheidAI-systemen functioneren met dezelfde betrouwbaarheid als bedrijfskritische applicaties.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26ObserveerbaarheidPrestaties, kosten, kwaliteit en afwijkingen worden continu gemeten.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26ReproduceerbaarheidElke deployment is reproduceerbaar: modellen, configuraties en prompts zijn geversioneerd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26Geautomatiseerde leveringCI/CD-pipelines voor maximale automatisering van model naar productie.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26KostenbeheersingAI-inferentiekosten worden actief gemonitord en geoptimaliseerd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26Geleidelijke uitrolNieuwe versies worden in fasen uitgerold (canary, A/B, blue-green).AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.2, p.26Risico-evenredigheidRisicomanagement-intensiteit is proportioneel aan het risiconiveau.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Proactieve identificatieRisico's worden vóór deployment geïdentificeerd en geadresseerd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Continue waakzaamheidRisicoprofielen veranderen; monitoring is continu, niet eenmalig.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Veiligheid als cultuurAI-veiligheid is een organisatiecultuur, geen checklist.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Wettelijke conformiteitEU AI Act-risicoclassificatie is het minimumkader.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Transparante verantwoordingRisicobeoordelingen zijn gedocumenteerd en beschikbaar voor audit.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.2, p.30Aantoonbare nalevingCompliance is pas echt als verifieerbaar en reproduceerbaar.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Risicogebaseerde classificatieCompliance-inspanning schaalt met risiconiveau.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Onafhankelijkheid van auditAudits worden uitgevoerd door functioneel onafhankelijke partijen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Continue traceerbaarheidAudittrails worden continu vastgelegd, niet achteraf gereconstrueerd.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Proactieve transparantieOrganisaties publiceren actief in het algoritmeregister.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Integrale aansluitingAI-compliance integreert met enterprise governance en informatiebeveiliging.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10.2, p.28Fairness als meetbare eisEerlijkheid is een testbare eigenschap met gestandaardiseerde metrics.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Uitlegbaarheid als rechtBetrokkenen hebben recht op een begrijpelijke uitleg van AI-beslissingen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Menselijk toezicht als grondbeginselHuman-in/on/in-command per AI-systeem op basis van risico en impact.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Maatschappelijke verantwoordelijkheidOrganisaties beoordelen ook bredere maatschappelijke consequenties.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Waardeafstemming als ontwerpeisAI-systemen zijn ontworpen in lijn met organisatie- en maatschappelijke waarden.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Ethiek by designEthische overwegingen zijn structureel geïntegreerd in het ontwerpproces.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.2, p.34Grounding boven generatieAI-output gebaseerd op geverifieerde, autoritatieve bronnen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Expliciete bronautoriteitKennisbronnen zijn geclassificeerd op betrouwbaarheid en autoriteit.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Hallucinatiepreventie als systeemeisVoorkomen van feitelijk onjuiste output is een harde systeemeis.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Kennisactualiteit als continu procesMechanismen voor verouderingsdetectie zijn structureel ingebed.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Semantische validatieElke kennisbron en AI-output wordt gevalideerd tegen terminologieraamwerken.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34Federatieve kennisdelingKennis wordt ontsloten aan de bron en gedeeld conform data spaces principes.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.2, p.34SKOSW3C standaard voor terminologieraamwerken en thesauri.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138NL-SBB (Geonovum)Standaard voor het Beschrijven van Begrippen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138RDF / RDFSW3C Resource Description Framework voor linked data.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138OWLW3C Web Ontology Language voor ontologieën.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138SHACLW3C Shapes Constraint Language voor validatie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138SPARQLW3C query-taal voor RDF-data.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138DCAT 3.0W3C Data Catalog Vocabulary voor datasetmetadata.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138DCAT-AP-NLNederlands profiel voor datacatalogus.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138JSON-LDLinked data serialisatieformaat.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138W3C PROV-OProvenance ontologie voor herkomstregistratie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138Dublin CoreMetadata-standaard voor informatiebronnen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 42001:2023AI Management System standaard.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138NIST AI RMF 1.0AI Risk Management Framework.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138EU AI ActEuropese verordening voor AI-regulering.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138AVG / GDPREuropese privacyverordening.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 25010Software product quality characteristics.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138IEEE P2247Adaptive Autonomous Systems Architecture.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138TOGAFEnterprise Architecture framework.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ArchiMate 3.2Architecture modelling language.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138MIMMetamodel Informatiemodellering (Geonovum/VNG).AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138OpenLineagePipeline metadata lineage standaard.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138MCP (Model Context Protocol)Agent-tool integratieprotocol.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138A2A (Agent-to-Agent)Agent-agent communicatieprotocol.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138Model Cards (Mitchell et al.)De facto standaard voor modeldocumentatie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138Datasheets for Datasets (Gebru)Standaard voor datasetdocumentatie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138Agent Card (A2A)Agent metadata specificatie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138SKILL.md (Agent Skills)Open standaard voor AI-interactiepatronen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 5338:2023AI Lifecycle Processes.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 22989:2022AI Concepts & Terminology.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 23894:2023AI Risk Management.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO/IEC 25012Data Quality Model.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO 9241-210:2019Human-Centred Design.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138WCAG 2.2 / EN 301 549Toegankelijkheidsstandaard.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138FAIR Data PrinciplesFindable, Accessible, Interoperable, Reusable.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138DMN (Decision Model & Notation)Standaard voor beslismodellen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138SBVRSemantics of Business Vocabulary and Business Rules.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138BPMN 2.0Business Process Model and Notation.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ONNXOpen Neural Network Exchange formaat.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138OpenAPI SpecificationREST API specificatiestandaard.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138FinOps FrameworkCloud financial management framework.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138ISO 31000:2018Risk Management standaard.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138AI Impact AssessmentBeoordeling van impact en risico's per AI-systeem.Mogelijk persoonsgegevensVertrouwelijk10 jaarVerplicht bij hoog-risico AIAI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9.4, p.32Niveau 1: InitieelAd hoc, geen gestructureerde AI-governance.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Niveau 2: HerhaalbaarBasale processen en rollen gedefinieerd.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Niveau 3: GedefinieerdOrganisatiebrede standaarden en procedures.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Niveau 4: BeheerstKwantitatief gestuurd, continue monitoring.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Niveau 5: GeoptimaliseerdContinue verbetering, innovatie-gedreven.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Dimensie: GovernanceBeleid, besluitstructuren, verantwoordelijkheden.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Dimensie: ProcesLifecycle-processen, kwaliteitsgates, feedbackloops.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Dimensie: MensenRollen, competenties, training, cultuur.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Dimensie: TechnologieTooling, platformen, infrastructuur, automatisering.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145Dimensie: CultuurAI-geletterdheid, innovatiemindset, ethisch bewustzijn.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145AI VolwassenheidsbeoordelingAssessment van AI-volwassenheid op 5 dimensies en 5 niveaus.Geen persoonsgegevensVertrouwelijkAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119FRIA (Fundamental Rights Impact Assessment)Beoordeling van impact op grondrechten.Waarschijnlijk persoonsgegevens (grondrechtentoets)Vertrouwelijk10 jaarVerplicht (Art. 27)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119DPIA voor AIData Protection Impact Assessment specifiek voor AI-systemen.Waarschijnlijk persoonsgegevens (DPIA)Vertrouwelijk10 jaar (AVG)Verplicht (AVG Art. 35)AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119AI Quality ScorecardKwaliteitsscore op 5 dimensies per AI-systeem.Geen persoonsgegevensInternAI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.119DatakwaliteitVolledigheid, actualiteit, representativiteit, labeling, bias, semantische consistentie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164ModelkwaliteitAccuratesse, robuustheid, reproduceerbaarheid, generaliseerbaarheid, eerlijkheid.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164InteractiekwaliteitTaaksucces, gebruikerstevredenheid, vertrouwenskalibratie, hallucinatiepercentage.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164Operationele kwaliteitBeschikbaarheid, betrouwbaarheid, schaalbaarheid, driftdetectiesnelheid, kosten.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164Governance-kwaliteitComplianceratio, auditeerbaarheid, transparantie, ethische review-dekking.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164Policy-as-code governanceGovernance-regels moeten machine-leesbaar en runtime-evalueerbaar zijn.Not StartedMust HaveJaOnveranderbare audittrailAlle AI-beslissingen en -interacties moeten onveranderbaar gelogd worden.Not StartedMust HaveJaAgent-autorisatie en mandaatAgents moeten runtime geautoriseerd worden op basis van expliciete mandaten.Not StartedMust HaveJaInput/output guardrailsAI-output moet gefilterd worden op veiligheid, correctheid en ethiek.Not StartedMust HaveJaContinue observeerbaarheidAI-systemen moeten continu gemonitord worden op prestaties, drift en kosten.Not StartedMust HaveJaSemantische verankeringAI-systemen moeten begrippen interpreteren via autoritatieve terminologieraamwerken.Not StartedMust HaveJaEnd-to-end traceerbaarheidElke AI-output moet traceerbaar zijn naar bronnen, modellen en redeneerstappen.Not StartedMust HaveJaCentraal modelbeheerAlle productiemodellen moeten geregistreerd zijn met model cards en versies.Not StartedMust HaveJaStructurele biasdetectieModellen moeten periodiek getest worden op ongewenste biases.Not StartedMust HaveJaUitlegbaarheid van beslissingenBetrokkenen hebben recht op een begrijpelijke uitleg van AI-beslissingen.Not StartedMust HaveJaPrivacy by designPersoonsgegevens worden nooit onnodig blootgesteld aan AI-componenten.Not StartedMust HaveJaGrounding in autoritatieve bronnenAI-output moet gebaseerd zijn op geverifieerde, traceerbare kennisbronnen.Not StartedMust HaveJaOpen standaarden en interoperabiliteitAI-componenten communiceren via gestandaardiseerde protocollen (MCP, A2A).Not StartedMust HaveJaGeautomatiseerde delivery pipelineModel-naar-productie moet maximaal geautomatiseerd via CI/CD.Not StartedMust HaveJaGebruikersgericht promptontwerpAI-interacties worden ontworpen vanuit taak, context en kennisniveau.Not StartedMust HaveJaContinue datakwaliteitsbewakingDatakwaliteit is een doorlopend proces van meting en verbetering.Not StartedMust HaveJaRaad van BestuurStrategische besluitvorming over AI-inzet en risicoacceptatie.CIO / CDOVerantwoordelijk voor IT/data-strategie en AI-integratie.Business EigenaarEigenaar van het bedrijfsproces dat door AI wordt ondersteund.EindgebruikerMedewerker die dagelijks met AI-systemen werkt.Burger / KlantPersoon die geraakt wordt door AI-beslissingen.ToezichthouderExterne partij die toeziet op AI-compliance (bijv. AP, ACM).AI-teamMultidisciplinair team van AI-specialisten.AIEen technologie die, voor expliciete of impliciete doelen, afleidt hoe het op basis van ontvangen input (zoals data), outputs genereert. Outputs betreffen onder meer voorspellingen, content, aanbevelingen en/of beslissingen. De technologie kan leren, redeneren en taken uitvoeren op een manier die normaliter menselijke intelligentie vereist.AI (Artificial Intelligence) verwijst naar het bredere concept van kunstmatige intelligentie—de wetenschap en technologie die machines in staat stelt om menselijke cognitieve taken na te bootsen, zoals leren, redeneren en probleemoplossing.Dit omvat technieken zoals machine learning, neurale netwerken en natuurlijke taalverwerking.https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/04/22/overheidsbrede-handreiking-generatieve-aikunstmatige intelligentieAI (kunstmatige intelligentie) is een technologie waarbij computers taken uitvoeren die normaal door mensen worden gedaan, zoals leren, denken en problemen oplossen. AI kan bijvoorbeeld gezichten herkennen, teksten begrijpen of zelf rijden in een auto. Dit gebeurt met slimme programma’s die veel gegevens verwerken en daaruit leren.AI-systeemEen op een machine gebaseerd systeem dat is ontworpen om met verschillende niveaus van autonomie te werken en dat na het inzetten ervan aanpassingsvermogen kan vertonen, en dat, voor expliciete of impliciete doelstellingen, uit de ontvangen input afleidt hoe output te genereren zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen of beslissingen die van invloed kunnen zijn op fysieke of virtuele omgevingen.Voorbeelden van AI-systemen zijn machine learning, Natural Language Processing (NLP) en computer vision (classifiers).https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/definities/kunstmatige intelligentieEen AI-systeem omvat niet alleen het model, maar ook de gehele infrastructuur eromheen. Dit omvat de hardware, software, gegevensverwerking, input- en outputinterfaces, en alle componenten die nodig zijn om het model effectief te laten werken. Voorbeelden van AI-systemen zijn ChatGPT, Google Gemini en Co-Pilot.https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/04/22/overheidsbrede-handreiking-generatieve-aiAlgoritmeEen set van regels en instructies die een computer geautomatiseerd volgt bij het maken van berekeningen om een probleem op te lossen of een vraag te beantwoorden.https://www.rekenkamer.nl/binaries/rekenkamer/documenten/rapporten/2021/01/26/aandacht-voor-algoritmes/Aandacht+voor+algoritmes.pdfMet een algoritme bedoelen we een set regels en instructies die een computer uitvoert, met 1 of meer van deze doelen:
* problemen oplossen
* vragen beantwoorden
* taken of processen uitvoeren
* besluiten nemenEen recept om een informaticaprobleem op te lossen vanuit een gegeven begintoestand naar een beoogd einddoel, dat bestaat uit een eindige reeks eenduidig gedefinieerde instructies of regels.ModelEen programma getraind om patronen in data te herkennen en voorspellingen te doen.conceptBijvoorbeeld weer voorspellen, katten herkennenEen model is een versimpelde weergave van iets uit de echte wereld. Het helpt om iets beter te begrijpen, te onderzoeken of te voorspellen.AI-modelEen AI-model is het resultaat van het trainen van een algoritme op data. Een algoritme is een set instructies, en het model is het specifieke resultaat van het volgen van de set instructies op basis van bepaalde data.conceptEen model wordt getraind op een taak, bijvoorbeeld het classificeren van documenten of bij een LLM het genereren van zinnen die lijken op de trainingsdata. GPT-4 is een voorbeeld van een AI-model.https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/04/22/overheidsbrede-handreiking-generatieve-aiMachine LearningDe manier waarop computers nieuwe dingen leren zonder expliciete programmering, door te leren van gelabelde data om voorspellingen te doen.MLZelflerende algoritmes zijn algoritmes die zichzelf trainen. Dit proces heet machinelearning. Hierdoor leren computers van data, zonder dat mensen dit precies zo programmeren. Ze zoeken bijvoorbeeld naar patronen of doen voorspellingen. Dit is een veel voorkomende vorm van AI.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/soorten-algoritmes/#zelflerende-algoritmesSupervised LearningMachine learning proces waarbij een model leert van gelabelde voorbeelden (input-output paren), vergelijkbaar met een docent-student scenario.gecontroleerd lerenJe algoritme leert van gegevens die je labelt met informatie. Je biedt bijvoorbeeld foto’s aan met de labels: dit is wel een kat, dit is geen kat.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/soorten-algoritmes/#zelflerende-algoritmesUnsupervised LearningMachine learning proces waarbij AI zelf verborgen patronen in ongelabelde data zoekt zonder expliciete begeleiding.Je laat het algoritme zelf patronen en structuren ontdekken in ongestructureerde gegevens zonder labels. Je biedt bijvoorbeeld foto’s aan van dieren die het algoritme zelf moet groeperen.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/soorten-algoritmes/#zelflerende-algoritmesReinforcement LearningHet algoritme leert door straf en beloning. Het doel is zo hoog mogelijk scoren in zo min mogelijk tijd.Je geeft bijvoorbeeld punten als het algoritme foto’s sorteert die op katten lijken. Dit proces is vergelijkbaar met hoe mensen leren door ervaring. Bij reinforcement learning leert het AI-model autonoom bij. Bij online reinforcement learning kan het model in productie ook nog continu zichzelf bijstellen. Je kunt er ook voor kiezen dit alleen in trainingsfase te doen, en het model 'bevroren' in te zetten.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/soorten-algoritmes/#zelflerende-algoritmesbekrachtiginslerenValidatieStap in machine learning om de prestaties van een model te controleren met een aparte dataset (validatieset) die niet voor training is gebruikt.Neurale NetwerkenEen geavanceerde vorm van AI die complexe patronen in data herkent via gelaagde neurale netwerken, nuttig voor beeldherkenning, spraakverwerking en taalbegrip.deeplearningCNN (Convolutional)Vooral gebruikt bij beeldherkenning.Convolutional Neural NetworksRNN (Recurrent)Geschikt voor sequentiegegevens zoals tekst en spraak.Recurrent Neural NetworksTransformersBackbone van moderne NLP-modellen zoals GPT en BERT.Generatieve AIEen vorm van artificiële intelligentie die content (tekst, afbeeldingen en/of gevarieerde inhoud zoals muziek) kan produceren (genereren) op basis van de gegevens waarop het wordt getraind.GenAIEen voorbeeld is het genereren van synthetische data en ondersteuning bij programmeren.https://datanorth.ai/nl/blog/agentic-ai-begrijpen-definitie-en-toepassingen-in-de-praktijkGeneratieve AI, dat vaak wordt gebruikt door grote taalmodellen zoals GPT-4o en DALL-E 3, richt zich op het creëren van nieuwe content op basis van patronen die zijn geleerd uit enorme datasets.Large Language ModelEen gespecialiseerd type generatief AI-model dat getraind is op grote hoeveelheden tekst om bestaande content te begrijpen en tekstuele content te generen.Large Language Modelhttps://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/04/22/overheidsbrede-handreiking-generatieve-aiType AI getraind op grote hoeveelheden tekstdata, capabel om menselijk klinkende tekst te creëren, vragen te beantwoorden, etc.GPTEen type neuraal netwerk, vooraf getraind op veel tekstdata, dat duidelijke en relevante tekst genereert op basis van promptsGenerative Pre-trained TransformerEen voorbeeld is ChatGPT.RAGIs een techniek binnen kunstmatige intelligentie die de kracht van generatieve AI combineert met informatieopvraging. Dit betekent dat een AI-model niet alleen tekst genereert op basis van vooraf getrainde data, maar ook relevante informatie kan ophalen uit externe kennisbronnen om nauwkeurigere en actuele antwoorden te gevenRetrieval Augmented GenerationPrompt EngineeringHet proces van het zorgvuldig kiezen en aanpassen van de input (prompt) voor een machine learning-model om de best mogelijke output te krijgen.promptenVoorbeelden van prompt engineering:
- Een duidelijke vraag stellen zodat de AI een informatief antwoord geeft.
- Specifieke instructies toevoegen om een bepaalde schrijfstijl of toon te krijgen.
- Creatieve prompts maken zodat een AI interessante ideeën of ontwerpen genereert.https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers/what-is-prompt-engineeringPrompt engineering is het slim formuleren van opdrachten voor een AI-systeem, zoals een chatbot of tekstgenerator. Door de juiste woorden en structuur te gebruiken, kan een AI betere en nauwkeurigere antwoorden geven.TokenDe basiseenheid van tekst (een woord of deel van een woord) die wordt verwerkt door LLMs.TemperatuurDe mate van willekeur (randomness) in de output van een LLM.HallucinatieOutput van generatieve AI die feitelijk onjuist is of niet overeenkomt met de werkelijkheid, ondanks dat deze semantisch correct kan lijken.BiasIn de context van AI verwijst bias of vooringenomenheid naar de aannames die een AI-systeem doet om het leerproces en de taakuitvoer te vereenvoudigen. AI-onderzoekers proberen bias tot een minimum te beperken, omdat deze kan leiden tot slechte resultaten of onverwachte uitkomsten.Bias in de context van AI verwijst naar systematische fouten of vooroordelen in een algoritme die ontstaan door bevooroordeelde trainingsdata. Dit kan leiden tot oneerlijke of onnauwkeurige resultaten. Bijvoorbeeld, als een AI-systeem wordt getraind op data die voornamelijk afkomstig is van een bepaalde demografische groep, kan het systeem bevooroordeeld zijn tegen andere groepen. Bias kan verschillende vormen aannemen, zoals: * Sample Bias: Wanneer de trainingsdata niet representatief is voor de populatie. * Measurement Bias: Wanneer de data die wordt verzameld onnauwkeurig of misleidend is. * Algorithmic Bias: Wanneer het algoritme zelf bepaalde groepen systematisch benadeelt.vooringenomenheidNatuurlijke TaalverwerkingDe manier waarop computers nieuwe dingen leren zonder expliciete programmering, door te leren van gelabelde data om voorspellingen te doen.Natural Language ProcessingNLPNamed Entity RecognitionIdentificeren van namen, locaties en concepten in tekst.Named Entity RecognitionSentimentanalyseInterpreteren of een tekst positief, negatief of neutraal is.AI-agentEen AI-agent is een software-entiteit die autonoom taken uitvoert en beslissingen neemt op basis van waarnemingen, regels en machine learning-algoritmen.zelflerende botAI-agenten kunnen variëren in complexiteit, van eenvoudige bots tot geavanceerde zelflerende systemen.https://news.microsoft.com/source/features/ai/ai-agents-what-they-are-and-how-theyll-change-the-way-we-work/Een AI-agent is een computerprogramma dat zelfstandig beslissingen kan nemen en handelingen uitvoert om een doel te bereiken. Het gebruikt kunstmatige intelligentie (AI) om informatie te verzamelen, te leren en zich aan te passen aan veranderingen.Agentic AIAgentic AI geeft het AI-systeem ook het vermogen tot zelfstandige handelingen, om bijvoorbeeld bestanden aan te maken.Een voorbeeld van Agentic AI is een digitale assistent die niet alleen vragen beantwoordt, maar ook zelfstandig een reis plant, tickets boekt en een hotel reserveert op basis van voorkeuren.https://datanorth.ai/nl/blog/agentic-ai-begrijpen-definitie-en-toepassingen-in-de-praktijkAgentic AI verwijst naar kunstmatige intelligentie die zelfstandig beslissingen kan nemen en acties kan uitvoeren zonder directe menselijke tussenkomst. Dit type AI gaat verder dan traditionele AI-systemen, die meestal reageren op input zonder echte autonomie. Agentic AI kan taken plannen, uitvoeren en zichzelf aanpassen op basis van veranderende omstandigheden.Autonome AgentDeze kunnen zelfstandig complexe taken uitvoeren, zoals zelfrijdende auto's die verkeersomstandigheden analyseren en handelen zonder directe menselijke controle.Reactieve AgentDeze reageren direct op input zonder een langetermijngeheugen. Bijvoorbeeld een schaakcomputer die alleen de huidige zet analyseert.Multi-agent SysteemDit zijn meerdere AI-agents die samenwerken, bijvoorbeeld robots in een fabriek die gezamenlijk een productieproces optimaliseren.EU AI-verordeningDe Europese AI-verordening vormt een van ’s werelds eerste uitgebreide wetten specifiek voor kunstmatige intelligentie (AI). De AI-verordening legt kaders en eisen vast voor zowel overheden als bedrijven met betrekking tot de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen.https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/nieuwe-technologieen-data-en-ethiek/artificiele-intelligentie-ai/ai-verordening/AI ActHet doel van de wet is dat AI-systemen die organisaties (binnen de EU) gebruiken, veilig zijn en fundamentele rechten respecteren. Het maakt niet uit of die AI-systemen binnen of buiten de EU zijn ontwikkeld. AI-systemen worden onderverdeeld in verschillende risicocategorieën. Afhankelijk van de categorie waarin een AI-systeem valt, gelden zwaardere, minder zware of geen regels.De AI-verordening is een Europese wet die regels stelt voor de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen. Ook geeft de wet rechten aan burgers die in aanraking komen met AI-systemen.AI-geletterdheidVaardigheden, kennis en begrip die aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen, rekening houdend met hun respectieve rechten en plichten in het kader van de de AI-verordening, in staat stellen met kennis van zaken AI-systemen in te zetten en zich bewuster te worden van de kansen en risico’s van AI en de mogelijke schade die zij kan veroorzaken.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/definities/AI-detectorEen AI-detector is een hulpmiddel dat is ontworpen om te detecteren wanneer een stuk tekst (of soms een afbeelding of video) is gemaakt door AI-tools (zoals ChatGPT en DALL-E). Deze detectoren zijn niet 100% betrouwbaar, maar ze kunnen een indicatie geven van de waarschijnlijkheid dat een tekst door AI is gegenereerd.AI-detectoren werken met soortgelijke grote taalmodellen (large language models, LLMs) als de tools die ze proberen te detecteren. Deze modellen kijken in wezen naar een tekst (of afbeelding of video) en vragen zich af: “Is dit iets wat ik zou hebben gegenereerd?”. Ze zoeken naar lage niveaus van twee criteria: perplexiteit (perplexity) en onregelmatigheid (burstiness).AI-detectoren kunnen worden gebruikt door universiteiten en andere instellingen om door AI gegenereerde inhoud te identificeren.https://www.scribbr.nl/ai-tools-gebruiken/ai-termen-begrippenlijst/DeepfakeDoor AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat een gelijkenis vertoont met bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen, en door een persoon ten onrechte voor authentiek of waarheidsgetrouw zou worden aangezien.https://minbzk.github.io/Algoritmekader/overhetalgoritmekader/definities/Algoritme Impact AssessmentEen algoritme impact assessment is een hulpmiddel voor het maken van afwegingen bij het inzetten van algoritmes en kunstmatige intelligentie.https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/04/22/overheidsbrede-handreiking-generatieve-aiVoorbeelden van algoritme impact assessments zijn het Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) en het AI Impact Assessment (AIIA)AIIAAlgoritme RegisterEen register met beschrijvingen van algoritmische toepassingen die direct of indirect een maatschappelijk en/of economisch effect hebben, op burgers of op de maatschappij als geheel.http://begrippen.kadaster.nl/ar/id/concept/AlgorithmRegisterCognition PlaneDe architectuurlaag waar AI-systemen redeneren, interpreteren en beslissingen nemen. Onderscheidt zich van het data- en controlvlak door non-deterministisch, contextafhankelijk gedrag.Het cognition plane is de kernarchitectuurinnovatie van de AI-BOK. Het vereist eigen governance-mechanismen zoals mandaten en redeneringsgrenzen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6, p.209GroundingHet verankeren van AI-output in geverifieerde, autoritatieve bronnen zodat antwoorden feitelijk correct en traceerbaar zijn.Grounding is een van de drie fundamenten van het cognition plane. Zonder grounding produceert een LLM antwoorden op basis van trainingsdata die verouderd of onjuist kan zijn.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.4, p.210Semantische PrecisieEenduidige, formeel gedefinieerde begrippen die AI-systemen in staat stellen concepten correct te interpreteren.Eerste fundament van het cognition plane. Vereist autoritatieve terminologieraamwerken (SKOS/NL-SBB).AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.4, p.210AI GovernanceHet geheel van beleidsraamwerken, besluitstructuren, verantwoordelijkheden en mandaten waarmee een organisatie AI-systemen bestuurt.KG1 is het centrale kennisgebied van de AI-BOK. AI Governance is ingebed, niet opgelegd — mechanismen zijn onderdeel van de architectuur.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.1, p.16Shadow AINiet-goedgekeurd gebruik van AI-tools en -diensten door medewerkers buiten het zicht van IT en governance.Shadow AI vormt een groeiend risico. De AI-BOK adviseert channeling (veilige alternatieven bieden) boven verbieden.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.13, p.20DriftdetectieHet monitoren van verschuivingen in data- of modelgedrag die de prestaties van een AI-systeem in productie degraderen.Onderscheid tussen data drift (inputverdeling verandert) en concept drift (relatie input-output verandert). Trigger voor de hertrainingsloop.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8.6, p.51GuardrailProgrammeerbare begrenzingen op de input en output van AI-modellen die ongewenst gedrag voorkomen.Guardrails zijn architecturaal verankerd in het cognition plane. Ze vormen een extra beveiligingslaag bovenop modeltraining.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.8, p.41Agent MandaatFormele specificatie van de autonomiegrenzen, escalatieregels en contextbeperkingen waarbinnen een AI-agent mag opereren.Agent mandaten zijn het governance-instrument voor agentic AI. Ze specificeren wat een agent mag, niet mag, en wanneer een mens moet ingrijpen.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.5, p.18Quality GateFormeel beslismoment in de AI-levenscyclus waar een AI-initiatief wordt beoordeeld op kwaliteitscriteria voordat het naar de volgende fase mag.Elke quality gate heeft specifieke criteria, verantwoordelijke rollen en deliverables. Vergelijkbaar met TOGAF ADM quality reviews.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.1, p.181Model Card (begrip)Gestandaardiseerd documentatieformaat dat beschrijft wat een AI-model doet, voor wie, met welke beperkingen en welke prestaties.Gebaseerd op Mitchell et al. (2019). Elke model card bevat: doel, eigenaar, trainingsdata, evaluatieresultaten, beperkingen, fairness-assessment.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.4, p.40Human-in-the-loopOntwerppatroon waarbij een mens actief betrokken is in het beslisproces van een AI-systeem en elke output beoordeelt voordat deze wordt uitgevoerd.HITL, menselijke controleDrie varianten: human-in-the-loop (elke beslissing), human-on-the-loop (steekproefsgewijs), human-in-command (beleid/strategie).AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.6, p.63KennisgraafEen grafenstructuur die entiteiten en hun onderlinge relaties representeert als kennisbasis voor AI-systemen.Knowledge Graph, KGKennisgrafen vormen een kerncomponent van het data plane. Ze worden ingezet voor GraphRAG, entity resolution en semantische zoekfuncties.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.7, p.35EmbeddingEen numerieke vectorrepresentatie van tekst, beeld of andere data die semantische betekenis vastlegt in een continue vectorruimte.Embeddings zijn de basis van RAG-pipelines en semantisch zoeken. Kwaliteit van embeddings bepaalt retrieval-effectiviteit.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.5, p.34Fine-tuningHet verder trainen van een foundation model op domeinspecifieke data om de prestaties voor een specifieke taak te verbeteren.Alternatief voor RAG wanneer domeinkennis structureel in het model moet worden opgenomen. Duurder en complexer dan prompting.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6.6, p.40Responsible AIDe praktijk van het ontwerpen, ontwikkelen en inzetten van AI-systemen op een manier die ethisch, transparant, eerlijk en verantwoord is.Verantwoorde AIResponsible AI omvat fairness, uitlegbaarheid, privacy, veiligheid en menselijk toezicht. Het is het overkoepelende thema van KG11.AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11.1, p.62Verantwoorde AI-waardecreatieMeetbare businesswaarde uit AI-systemen binnen acceptabele risicogrenzen.Niveau 1: AI als GereedschapAI ondersteunt individuele taken, geen autonomie. Gebruiker initieert en controleert volledig.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Niveau 2: AI in WorkflowsAI is geïntegreerd in bedrijfsprocessen, geautomatiseerde stappen met menselijke supervisie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Niveau 3: Digitale AssistentAI voert conversaties, beantwoordt vragen, helpt bij beslissingen. Beperkte autonomie.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Niveau 4: OrchestratieMeerdere AI-agents werken samen, gecoördineerd door een orchestrator. Hoge governance-intensiteit.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Niveau 5: Autonome AgentsAI-agents handelen zelfstandig binnen mandaten. Zeer hoge governance-vereisten.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Niveau 6: Federatieve SamenwerkingAgents van verschillende organisaties werken samen. Maximale governance-complexiteit.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163Fase 1: Quick Wins (0-3 mnd)Inventariseer bestaande AI-initiatieven, stel AI Board samen, classificeer risico, creëer bewustzijn.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151Fase 2: Fundament (3-12 mnd)Governance framework operationeel, lifecycle ingericht, eerste modellen in registry, basismonitoring.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151Fase 3: Opschaling (12-24 mnd)Organisatiebrede uitrol, cognition plane operationeel, multi-agent pilots, volledige compliance.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151Fase 4: Optimalisatie (24+ mnd)Continue verbetering, federatieve samenwerking, AI-gedreven innovatie, volwassenheidsniveau 4-5.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151Gap: Geen → Quick WinsVerschil tussen huidige situatie en eerste quick wins.Gap: Quick Wins → FundamentVerschil tussen ad-hoc en gestructureerd.Gap: Fundament → OpschalingVerschil tussen basis en organisatiebrede uitrol.Semantische Precisie + Betrouwbare Kennisbronnen + Expliciete Governance zijn alle drie nodig.Cognition PlaneRedenering, interpretatie, besluitvorming door AI.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159Control PlaneIdentiteit, autorisatie, logging, audit.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159Data PlaneData, kennis, vectorstores, kennisgrafen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.1591e Lijn: UitvoeringAI Engineers, AI Operations Engineers — dagelijkse operatie en eerste kwaliteitscontrole.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3.4, p.1402e Lijn: OversightAI Risk Manager, AI Compliance Officer — onafhankelijke controle en risicobewaking.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3.4, p.1403e Lijn: AssuranceAI Auditor — onafhankelijke audit van governance en systemen.AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3.4, p.140Cognition PlaneLeveranciers in het Cognition Plane.Control PlaneLeveranciers in het Control Plane.Data PlaneLeveranciers in het Data Plane.LLM ProvidersAgent & RAGGuardrails & SafetyEvaluatie & FairnessPrompt ManagementIdentity & AccessPolicy EnginesMLOps & RegistryAPI GatewaysMonitoringCI/CD & InfraModel ServingVector DatabasesKnowledge GraphsData PlatformsData QualityFeature StoresAnnotationDocument StorageData LineageCloud & ResearchArchitectuurstelt governance kaders voordefinieert architectuurprincipesbepaalt gate-criteriastelt risicotolerantiemandateert complianceverankert ethiekstelt kennisbron-eisenlevert architectuurvereistenbepaalt initiatievenformuleert data-eisenprioriteert modelontwikkelingbepaalt operationele capaciteitdefinieert lifecycle-blauwdrukspecificeert data-ontsluitingdefinieert infra-eisenspecificeert interactiepatronenlevert doelarchitectuurspecificeert RAG-architectuurlevert lifecycle-raamwerklevert systemen voor deploymentlevert trainings-/evaluatiedatalevert begrippenkaderslevert biasanalyseslevert data-lineagelevert biasdetectielevert semantische bouwblokkenlevert gevalideerde modellenescaleert modelrisico'slevert model cardslevert fairness-assessmentslevert interactiepatronenlevert monitoringdataescaleert incidentenlevert operationele logslevert risico-inputdeelt risico-ethiek raakvlakdeelt FRIA-beoordelinglevert contextspecificatieslevert bronverwijzingenlevert hallucinatiepreventielevert traceerbaarheidvoorzitterlidlidlidlidRetraining loopEvaluation loopEvolution loopbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijbetrokken bijondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorondersteund doorprimairprimairprimairprimairprimairprimairprimairprimairprimairprimairvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistvereistleidtheeft belang bijheeft belang bijheeft belang bijheeft belang bijheeft belang bijheeft belang bijheeft belang bijvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing opvan toepassing oplevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertlevertgetraind opontvangtraadpleegtresulteert inheeftvalt ondergenereertbevatbestuurtbestuurtbestuurtgovernancegovernancegovernancegovernancegovernancegovernancegovernancegovernanceperformance degradatiehertrainevaluatie gefaaldhertrainfundamentele wijzigingherstart cyclusheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripheeft als begripai-act-risk-classautomatiseringsgraadavailability-slaavg-classificatiebewaartermijnbusiness-valuecompliance-relevantiecost-indicationdata-sensitivitydct:sourcedeployment-modelenterprise-readinesseu-ai-act-relevanteu-ai-act-relevantiefte-indicatiegovernance-intensityherkomstimplementation-statusintegration-protocollicense-modellifecycle-phasematurity-levelmenselijk-toezichtplaneprioriteitrdfs:commentsenioriteitsniveauskos:altLabelskos:closeMatchskos:notationskos:scopeNoteurlvendor-dependencyvendor-typevertrouwelijkheid01.01 AI Capability Map (12 Kennisgebieden)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.701.02 Layered View (alle lagen)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6, p.15901.00 AI-BOK Overzicht — Waarom, Wat, Hoe & WieBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.702.01 AI Rollenmodel (19 Rollen)Bron: AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.8802.02 AI Lifecycle Management (TOGAF ADM-stijl)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.26AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.2602.03 Procesmodel met Quality GatesBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.26AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.2602.04 RACI Matrix (Rollen × Kennisgebieden)Bron: AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.8802.05 Bedrijfsfuncties & Bedrijfsobjecten (52 objecten)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.702.06 Functiemodel met ABBsBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.16302.10 AI Value StreamBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.15102.07 Three Lines of DefenceBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3.4, p.140AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3.4, p.14002.08 Sub-rollen en SpecialisatiesBron: AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.88AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.2, p.8802.09 Bedrijfsobjecten per KennisgebiedBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.703.01 Drie Planes Architectuur (ABBs + Services)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.15903.02 SBBs Cognition PlaneBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.15903.03 SBBs Control PlaneBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.15903.04 SBBs Data PlaneBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.15903.05 AI Meta-model (Datamodel)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.190AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.2, p.19003.06 Application Cooperation (Data Flows)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.162AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5, p.16203.07 RAG ArchitectuurvariantenBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.6, p.73AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12.6, p.7303.08 Privacy Architectuur (Sleutelkast-patroon)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.10, p.33AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5.10, p.3303.09 Vendor LandscapeBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.159AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.1, p.15904.01 AI Governance StructuurBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, p.704.00 Stakeholder AnalyseBron: AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.3, p.108AI-BOK v1.0, Module 2, sectie 2.3, p.10804.02 Principes Detail (KG1 Governance + KG3 Architectuur)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, 3.2, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1.2, 3.2, p.704.03 Alle Principes Overzicht (72+)Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.704.08 Requirements Realization (Principe → Eis → ABB)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.163AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.5a, p.16304.04 Standaarden & Constraints (met ABB-koppelingen)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.13804.05 AI Begrippen in ContextBron: AI Thesaurus (AI-BOK bijlage)AI Thesaurus (AI-BOK bijlage)04.07 Aanvullende Standaarden & OmgevingsfactorenBron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.13804.06 Governance Integratie (TOGAF/DAMA/COBIT/AVG)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.138AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.3, p.13804.09 Alle AI Begrippen (Thesaurus)Bron: AI Thesaurus (AI-BOK bijlage)AI Thesaurus (AI-BOK bijlage)05.01 Agent Maturity Spectrum (6 niveaus)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.163AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.6.6, p.16305.02 Volwassenheidsmodel (5x5 met Roadmap & Agent Maturity)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.145AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.4, p.14505.03 AI Quality Framework (5 dimensies)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.164AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.7, p.16405.04 Implementatie Roadmap (4 fasen met Gaps)Bron: AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.151AI-BOK v1.0, Module 3, sectie 3.5, p.15106.01 KG1: AI GovernanceBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1, p.7AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1, p.706.02 KG2: AI Strategie & PortfoliomanagementBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2, p.14AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 2, p.1406.03 KG3: AI ArchitectuurBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3, p.20AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 3, p.2006.04 KG4: AI Lifecycle ManagementBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.26AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 4, p.2606.05 KG5: Data & Semantiek voor AIBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5, p.28AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 5, p.2806.06 KG6: Model ManagementBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6, p.26AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 6, p.2606.07 KG7: AI Interactie & UXBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7, p.30AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 7, p.3006.08 KG8: AI OperationsBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8, p.26AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 8, p.2606.09 KG9: AI RisicomanagementBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9, p.30AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 9, p.3006.10 KG10: AI Compliance & AuditBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10, p.28AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 10, p.2806.11 KG11: AI EthiekBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11, p.34AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 11, p.3406.12 KG12: AI Kennis- & ContextmanagementBron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12, p.34AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 12, p.34