--- name: dr-14-prawo-ue-miedzynarodowe-prawa-czlowieka version: "3.14" description: "Prawo UE, międzynarodowe i prawa człowieka: prawo pierwotne i wtórne UE, TSUE, EKPC/ETPC, traktaty, kolizje jurysdykcji i standardy praw człowieka." dependencies: requires: - shared # 2026-09-27e: jawna zależność (każdy skill systemu korzysta z `shared`); pole czytane przy imporcie z marketplace --- > **Universal runtime:** przed wykonaniem zastosuj kanoniczny `shared/UNIVERSAL-RUNTIME-ADAPTER.md` z osobnego skilla `shared`. Lokalna sekcja adaptera poniżej jedynie go doprecyzowuje. ## ADAPTER RUNTIME — PORTABILITY (ChatGPT / Claude / inne hosty) Ta sekcja zmienia wyłącznie wykonanie operacji technicznych. Merytoryka dziedzinowa, mapy aktów, hard gate’y, kolejność modułów i kryteria jakości tego DR-skilla pozostają bez zmian. 1. `view dr-14-prawo-ue-miedzynarodowe-prawa-czlowieka/` oraz `view modules/...` / `view references/...` oznaczają świeży odczyt odpowiedniego lokalnego pliku tego skilla. Literalna ścieżka `/mnt/skills/user` nie jest wymagana. 2. `view shared/` oznacza świeży odczyt z osobnego, kanonicznego skilla `shared`. NIE kopiuj `shared` do tej paczki. Brak obowiązkowego zasobu shared = fail-closed, nie substytucja pamięcią modelu. 3. `view /` oznacza aktywację/odczyt wskazanego osobnego skilla. Nie vendoryzuj innych skilli do tego ZIP-a. 4. `web_search` / `web_fetch` i podobne nazwy oznaczają świeże wyszukanie/odczyt online przez równoważną funkcję hosta. Zachowaj wymagane źródła oficjalne, statusy weryfikacji i zakaz cytowania prawa z pamięci. 5. `show_widget`, `visualize:read_me`, `present_files`, `create_file`, shell/Python i podobne operacje są nazwami semantycznymi. Jeśli host nie ma literalnego narzędzia, użyj równoważnej funkcji natywnej bez omijania bramek jakości. 6. `/mnt/user-data/...` oznacza rzeczywiste załączniki użytkownika dostępne w bieżącym hoście; wymagany ponowny odczyt ma być faktycznym odczytem źródła. **Zasada nadrzędna:** instrukcje, które są już zrozumiałe i wykonalne w bieżącym hoście, wykonuj bez konwersji. Adapter działa wyłącznie na granicy runtime. # DR-14 — Prawo UE, Międzynarodowe, Prawa Człowieka ## ⛔ HARD GATE — ZAKAZ CYTOWANIA Z PAMIĘCI **PRZED każdym powołaniem przepisu, numeru rozporządzenia, artykułu traktatu, daty stosowania lub sygnatury:** 1. Zweryfikuj akty krajowe w `ELI (RZĄD 1)` 2. Zweryfikuj prawo UE i traktaty w `eur-lex.europa.eu` 3. Zweryfikuj orzeczenia ETPC w `hudoc.echr.coe.int` 4. Zweryfikuj orzeczenia TSUE w `curia.europa.eu` 5. **NIGDY** nie podawaj artykułu, terminu, etapu stosowania ani sygnatury wyłącznie z pamięci modelu. **Kluczowe daty bezwzględnie weryfikować online:** - EKPC: termin skargi do ETPC = **4 miesiące** (od 01.02.2022; poprzednio 6 miesięcy) - Bruksela Ia: znosi exequatur w UE (od 10.01.2015) — weryfikuj wyjątki - Pytanie prejudycjalne art. 267 TFUE: sąd ostatniej instancji ma OBOWIĄZEK, niższy — prawo > ⛔ **BRAMKI MIĘDZYNARODOWE — obowiązkowe dla całej dziedziny** (dodane 2026-09-04, > po audycie porównawczym 14 kazusów: ustalenia K-01 zlanie warstw jurysdykcja/prawo > właściwe/wykonalność, K-02 atrybucja per podmiot zamiast per zachowanie, K-06 reżim > odpowiedzialności założony zamiast odczytanego z tekstu): > > ``` > view shared/HIERARCHIA-ZRODEL-MIEDZYNARODOWE.md > view shared/MIEDZYNARODOWE-GATES.md > view shared/MOD-CN-GATE.md ← CN-GATE, NIE podlega podmianie przez MG > view shared/MOD-REM-GATE.md ← REM-GATE, NIE podlega podmianie przez MG > ``` > > Fail-closed: brak odczytu = zakaz formułowania konkluzji opartej na traktacie, > akcie UE lub orzeczeniu organu międzynarodowego. > > ⛔ **KOREKTA KANAŁU (2026-09-05, F-162).** Poprzednie brzmienie głosiło, że > `bash_tool`/`curl` „NIE sięga domen międzynarodowych". Zmierzone — to > nieprawda: `eur-lex.europa.eu` i `legal.un.org` zwracają HTTP 200 i pełny > tekst, co pozwala pracować na RZĘDZIE 1 zamiast na snippetach. Blokada > dotyczy `unoosa.org` (przekierowanie na `www.`, 403), `cites.org` (detekcja > bota), `icsid.worldbank.org` i `uncitral.un.org` — tam `web_search` → > `web_fetch`. Aktualna tabela kanałów: `HIERARCHIA-ZRODEL-MIEDZYNARODOWE.md` §2. > Zanim orzekniesz o niedostępności, sprawdź kształt żądania > (`shared/DOSTEP-MASZYNOWY-API.md §1`) — klasa błędu F-151. > ⛔ **SELF-CHECK ANTY-FASADA — obowiązkowy przed wysłaniem odpowiedzi/pisma** > (podłączone 2026-08-24, flaga F-115 P3 — zamknięcie zakresu 16 skilli DR): > > ``` > view shared/SELF-CHECK-ANTY-FASADA.md > ``` > > Sprawdza dwie rzeczy: (1) czy w tekście stoi „zweryfikowano", data weryfikacji > albo URL przy przepisie, dla którego NIE wywołano narzędzia W TEJ ODPOWIEDZI; > (2) czy znacznik statusu nie został nadany treści WYGENEROWANEJ w tej odpowiedzi > (AF-6). Treść listy jest w module, nie tutaj — celowo, żeby nie powstało kolejne > miejsce dryfu (7 wcześniejszych kopii rozjechało się ze źródłem przy pierwszej > zmianie brzmienia). > > ⛔ Wyzwalaczem jest BRAK WYWOŁANIA NARZĘDZIA dla danego twierdzenia w danej > odpowiedzi — nie brak narzędzi w sesji. Niedostępność ELI (oba kanały) nie zwalnia z > oznaczenia, tylko je wymusza; niedostępność ISAP to stan normalny. --- ## Zasada architektoniczna - Jeden moduł = jeden akt / obszar prawa UE lub prawa międzynarodowego - Ten sam akt NIE może pokrywać dwóch różnych DR-skills - **Zakaz cytowania przepisów z pamięci — weryfikuj w ELI (RZĄD 1) i EUR-Lex** - **Prawo UE zmienia się dynamicznie — etapy stosowania weryfikuj online** --- ## ORKA-BAS — Definicje wspomagające (shared/ORKA-BAS-LEKSYKON.md) Przy sprawach z tej dziedziny rozważ doładowanie (`view`) definicji: - BAS-113 Płeć społeczno-kulturowa / gender (brak definicji legalnej w PL; Konwencja stambulska CETS 210 art. 3 lit. c) - mod-niewidomy-prawa-prawne.md — Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych art. 13 (dostosowania proceduralne — skuteczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości) ## DEFINICJE — shared/definicje/ (nieobecne — adnotacja audytowa 2026-06-14) Ta dziedzina nie ma dedykowanego pliku w `shared/definicje/`. Prawo UE, międzynarodowe, prawa człowieka — definicje TFUE/TUE/KPP/EKPC mają charakter pierwotny (prawo traktatowe) i są pokryte wprost w modułach dziedzinowych (mod-KPP-karta-praw-podstawowych-UE, mod-EKPC-ETPC-prawa-czlowieka). Żaden plik shared/definicje/ nie obejmuje tej dziedziny. ## Moduły (12 łącznie — ✓ 12 OK, ☐ 0 STUB) ``` PRAWO PIERWOTNE UE I PROCEDURY TSUE: [✓] OK mod-TFUE-TUE-prawo-pierwotne-UE (TUE + TFUE — Dz.Urz. UE C 326/2012; test transgraniczny; pytanie prejudycjalne art. 267 TFUE — tryb zwykły i pilny (PPU); pierwszeństwo prawa UE (Simmenthal/Costa); bezpośredni skutek (wertykalny/horyzontalny); odpowiedzialność odszkodowawcza państwa (Francovich/Brasserie du Pêcheur — art. 417¹ § 1 KC); rozporządzenia kolizyjne: Bruksela Ia, Rzym I/II, ENZ, ESCP) PRAWA CZŁOWIEKA — STRASBURG: [✓] OK mod-EKPC-ETPC-prawa-czlowieka (EKPC Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm.; KPP UE (Dz.Urz. UE C 326); skarga do ETPC: 4 miesiące + wyczerpanie środków + istotna niekorzyść; baza HUDOC; intake 8-punktowy; matryca dowodowa; strategia; ryzyka; 7 protokołów dodatkowych ratyfikowanych przez Polskę — weryfikuj) PRAWA CZŁOWIEKA — EUROPA/UE: [✓] OK mod-KPP-karta-praw-podstawowych-UE (KPP — 7 tytułów, art. 1–54; stosowanie: tylko gdy wdrażane prawo UE; art. 47 — prawo do sądu; art. 50 — ne bis in idem; art. 7–8 — prywatność) EGZEKUCJA I PROCEDURY TRANSGRANICZNE: [✓] OK mod-KPC-egzekucja-transgraniczna-UE (KPC Dz.U. 2026 poz. 468 t.j.; Bruksela Ia — znosi exequatur; Bruksela IIb 2019/1111 (od 01.08.2022) — sprawy rodzinne; ENZ — europejski nakaz zapłaty (formularz A, sprzeciw); ESCP — drobne roszczenia do 5 000 EUR; doręczenia: Rozp. 2020/1784; apostille Haga 1961; uznanie art. 1145–1149 KPC; intake; 12 typowych zarzutów; 3 warianty strategii; quality gate) PRAWO PRYWATNE MIĘDZYNARODOWE: [✓] OK mod-PMPP-prawo-prywatne-miedzynarodowe (ustawa PPM Dz.U. 2023 poz. 503 t.j.; Rzym I — ochrona konsumenta/pracownika; Rzym II — lex loci damni; Rozp. spadkowe 650/2012 — zwykłe miejsce pobytu; Haga 1980 (uprowadzenie dziecka), 1996, 2007 (alimenty); intake; matryca dowodowa; strategia; ryzyka; quality gate) PRAWA CZŁOWIEKA — ONZ: [✓] OK mod-ONZ-pakty-prawa-czlowieka (MPPOiP Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167; MPPGSiK Dz.U. 1977 nr 38 poz. 169; CRPD Dz.U. 2012 poz. 1169; Komitet Praw Człowieka ONZ; skargi indywidualne po wyczerpaniu środków krajowych; hierarchia: umowy > ustawa, nie > Konstytucja) NATO I UMOWY OBRONNE: [✓] OK mod-NATO-umowy-miedzynarodowe (Traktat Waszyngtoński Dz.U. 2000 poz. 970; SOFA Dz.U. 2000 nr 21 poz. 257; art. 5 — klauzula wzajemnej obrony; jurysdykcja nad obcymi żołnierzami; art. 42 TUE — wspólna obrona UE; zgoda Sejmu art. 117 Konstytucji) GRANICE I RUCH OSOBOWY: [✓] NOWY mod-maly-ruch-graniczny (utworzony 2026-07-15; rozp. UE 1931/2006 + 1342/2011; umowy dwustronne PL-Ukraina (Dz.U. 2009 poz. 858), PL-Rosja (Dz.U. 2012 poz. 814, zawieszona od 2016), PL-Białoruś (Dz.U. 2010.122.823, nigdy nie weszła w życie) — ⛔ temat wysoce zmienny politycznie, zawsze web_search aktualnego statusu) INWESTYCJE TRANSGRANICZNE: [✓] NOWY mod-inwestycje-transgraniczne-FDI-BIT (zaktualizowany 2026-07-18: dodano przykład roboczy — inwestor rosyjski w przemyśle zbrojeniowym, 4 równoległe warstwy kontroli: Mechanizm 1+2 ustawy o kontroli inwestycji + sankcje UE + compliance łańcucha dostaw) (utworzony 2026-07-15; DWA reżimy: A) kontrola FDI — ustawa o kontroli niektórych inwestycji Dz.U. 2026 poz. 47 t.j., mechanizm podstawowy + art. 12a-12k uczyniony bezterminowym nowelizacją 2025.973; rama UE rozp. 2019/452; B) ochrona traktatowa BIT/ISDS — Achmea C-284/16, Komstroy C-741/19, PL Holdings C-109/20, porozumienie 2020 o wygaśnięciu BIT-ów intra-UE; ⛔ Polska NIE ratyfikowała Konwencji ICSID — fakt łatwy do pomylenia, jawnie odnotowany w module) PRAWO DYPLOMATYCZNE I KONSULARNE: [✓] NOWY mod-konwencje-wiedenskie-dyplomatyczne-konsularne (utworzony 2026-08-20 — naprawa F-60: temat miał ZERO wzmianek w całym systemie. Konwencja 1961 [dyplomatyczna]: persona non grata bez obowiązku uzasadnienia [art. 9], nietykalność pomieszczeń misji [art. 22 ust. 3, zakaz egzekucji], nietykalność osobista ABSOLUTNA i immunitet jurysdykcyjny z 3 wyjątkami cywilnymi [art. 29, 31], zrzeczenie immunitetu WYŁĄCZNIE przez państwo wysyłające [art. 32], hierarchia ochrony rodzina/personel [art. 37-38]. Konwencja 1963 [konsularna]: nietykalność archiwów bezterminowa [art. 33], prawo do kontaktu konsularnego przy zatrzymaniu cudzoziemca [art. 36, obowiązek warunkowy na wniosek osoby — potencjalny most do dr-03/KPK], KLUCZOWA różnica: nietykalność konsula WĘŻSZA niż dyplomaty [art. 41 — wyjątek dla ciężkiej zbrodni], immunitet FUNKCJONALNY ratione materiae a nie osobowy ratione personae [art. 43]. ⚠️ [NIEWERYFIKOWANE RZĄD 1] większość treści — ISAP zablokowany) [✓] NOWY mod-konwencja-genewska-uchodzcy-1951-protokol-1967 (utworzony 2026-08-20 — naprawa F-61: Konwencja genewska i Protokół nowojorski miały ZERO wzmianek na poziomie traktatowym [dr-05 wspominał tylko ogólnie, bez numerów artykułów]. Definicja uchodźcy — 5 przesłanek kumulatywnych + klauzule ustania [1C] i wyłączające [1F, zbrodnie wojenne] [art. 1]; zasada NON-REFOULEMENT z 2 wyjątkami zamkniętymi [art. 33 — status zbliżony do ius cogens]; niekaranie za nielegalny wjazd przy spełnieniu warunków bezpośredniości i zgłoszenia się [art. 31, z odniesieniem do TSUE C-481/13] — potencjalny most do dr-03; wydalenie uchodźcy legalnie przebywającego tylko z 2 przesłanek [art. 32]; mechanizm Protokołu 1967 [odczyt Konwencji bez cezury czasowej, art. 1/3/4/16/33 niederogowalne zastrzeżeniami]. ⚠️ [NIEWERYFIKOWANE RZĄD 1] większość treści; numer Dz.U. Protokołu niepotwierdzony) NARZĘDZIE METODYCZNE: [✓] OK mod-rejestr-zrodla-prawa-lifecycle (workflow kancelaryjny aktualności prawa: audyt RZĘDU 1 (ELI), stan prawny na dzień zdarzenia / pisma / orzekania; przepisy przejściowe; integruje: shared/ISAP-AUDIT-PROTOCOL + shared/TEMPORAL-LAW-CHECK + shared/LEGAL-LIFECYCLE-MANAGEMENT + shared/LEGAL-QUALITY-GATE) ``` --- ## Jak wywołać ``` view dr-14-prawo-ue-miedzynarodowe-prawa-czlowieka/modules/[nazwa-modulu].md ``` ## Lokalna mapa aktów prawnych ``` view dr-14-prawo-ue-miedzynarodowe-prawa-czlowieka/MAPA-AKTOW.md ``` ## Mapa pokrycia treściowego (planowanie rozwoju skilla) Rejestr informacyjny — NIE krok obowiązkowy przy obsłudze konkretnej sprawy. Jedyne bieżące źródło statusu pokrycia tego DR (por. `prawny-router-v3/references/pokrycie-dziedzinowe.md`); przy nowelizacji pokazuje, czy dotknięty fragment ma treść do zaktualizowania: ``` view dr-14-prawo-ue-miedzynarodowe-prawa-czlowieka/MAPA-POKRYCIA.md ``` --- ## Powiązania zewnętrzne - Wchodzi z: `prawo-polskie-v2` → `ROUTING-MAP.md` → ten skill - Cyberprzestępstwa transgraniczne (dyrektywa NIS2, Budapest) → `dr-11` - AI Act, DSA, DMA — regulacje sektorowe UE wymagają analizy merytorycznej → `dr-11` (mod-AI-Act-framework, mod-DSA-digital-services-act, mod-DMA-digital-markets-act); ten skill dostarcza podstawę praw podstawowych (KPP art. 47, EKPC) gdy decyzja krajowa na bazie tych regulacji jest zaskarżana - Prawo karne UE (ENA, dyrektywy ofiarowe, Eurojust) → `dr-03` - Prawo pracy UE (swoboda przepływu, dyrektywy pracownicze) → `dr-04` - Zamówienia publiczne UE (dyrektywy 2014/24, 2014/25) → `dr-07` - Obrona narodowa / NATO → `dr-13` → `mod-ustawa-obrona-ojczyzny-mobilizacja` - Weryfikacja orzecznictwa TSUE/ETPC → `orzeczenia-sadowe-v2` - Wychodzi do: `pisma-procesowe-v3` / `analiza-sadowa-v6` / `orzeczenia-sadowe-v2` - Weryfikacja: ELI (RZĄD 1) | eur-lex.europa.eu | echr.coe.int | curia.europa.eu | hcch.net ## ⚖️ DISCLAIMER (obowiązkowy) Po zakończeniu analizy lub przed oddaniem odpowiedzi zawierającej ocenę prawną: ```text view shared/DISCLAIMER.md ``` Wybierz wariant odpowiedni do trybu: - **PRAWNIK / kancelaria** → wariant techniczny (art. 4 Prawa o adwokaturze / art. 6 u.r.p.) - **LAIK / pro se** → wariant uproszczony (informacja ≠ porada prawna) Disclaimer musi być **ostatnim elementem** każdej odpowiedzi zawierającej analizę prawną, ocenę szans, kwalifikację prawną lub interpretację przepisu.