Yambɨpɨ kuärái kua tupapire pe tee reta. Kua tee reta jae ko Jesucristo iyɨpɨ reta. Jesucristo ko jae David iñemoñaa pewa jare Abraham iñemoñaa pewa wi. Echa’ä Abraham taɨ jae ko Isaac, jare Isaac jae ko Jacob tu, jare Jacob taɨ reta jae ko Judá jare tɨkeɨ reta jare tɨwɨ reta wi. Jare Judá jare jembireko Tamar isambiaɨ reta ko jae Fares jare Zara. Jare Fares taɨ ko jae Esrom, jare Esrom taɨ ko jae Aram. Jare Aram taɨ ko jae Aminadab, jare Aminadab taɨ ko jae Naasón, jare Naasón taɨ ko jae Salmón. Jare Salmón jare jembireko Rahab isambiaɨ ko jae Booz. Jare Booz jare jembireko Rut isambiaɨ ko jae Obed. Jare Obed taɨ ko jae Isaí. Jare Isaí taɨ ko jae David. Kua David ko jae Israel pewa reta imburuwicha wasurä arakaete ikose wae. Jokua ko jae Jesús iyɨpɨ reta Abraham wiwe David rewa. Jare joko wi mburuwicha wasu David taɨ jae ko Salomón. Salomón ichɨ jae ko Urías jembirekokue. Jare Salomón taɨ ko jae Roboam, jare Roboam taɨ ko jae Abías, jare Abías taɨ ko jae Asa. Jare Asa taɨ ko jae Josafat, jare Josafat taɨ ko jae Joram, jare Joram taɨ ko jae Uzías. Jare Uzías taɨ ko jae Jotam, jare Jotam taɨ ko jae Acaz, jare Acaz taɨ ko jae Ezequías. Jare Ezequías taɨ ko jae Manasés, jare Manasés taɨ ko jae Amón, jare Amón taɨ ko jae Josías. Jare Josías taɨ reta ko jae Jeconías jare tɨwɨ reta. Jare Jeconías iko rambuewe, ɨwɨ Babilonia pewa reta opa seri wɨraa Israel pewa reta Babilonia pe. Jare judío reta opa uyereraa Babilonia pe yawe, Jeconías taɨ ko jae Salatiel, jare Salatiel taɨ ko jae Zorobabel. Jare Zorobabel taɨ ko jae Abiud, jare Abiud taɨ ko jae Eliaquim, jare Eliaquim taɨ ko jae Azor. Jare Azor taɨ ko jae Sadoc, jare Sadoc taɨ ko jae Aquim, jare Aquim taɨ ko jae Eliud. Jare Eliud taɨ ko jae Eleazar, jare Eleazar taɨ ko jae Matán, jare Matán taɨ ko jae Jacob. Jare Jacob taɨ ko jae José. Kua José ko jae María ime. Jare María imembɨ ko jae Jesús. Jae ko Cristo yae chupe wae – jokua Upuruepɨ wae Tumpa ombou wae. Jayawe Abraham wiwe oo David pe uwäe rewa uyepapa catorce ñemoñaa reta. Jukuärái wi David wiwe Jeconías rewa uyepapa wi catorce ñemoñaa reta. Joko wi Babilonia pewa reta wɨraa Israel pewa reta iɨwɨ pe. Jare jukuärái wi Jeconías wi uyepapa catorce ñemoñaa reta Cristo rewa. Añawe tamɨmbeu Jesucristo oa wae rewa. Jae ichɨ María jee wae José ndiwe jei umendata. Erëi ndei uyereroke reta mbowe, uyekuaa María ipurúa ma oï. Kua uyeyapo chupe Espíritu Santo imbaepuere rupi. Jayawe José uikuaa yawe jembirekorä wae ipurúa ma yepe oï, uyemɨngeta tëi ipɨa pe omombo waerä. Echa’ä jae ko kuimbae jupi wae. Erëi uipota tëi omombo wɨari María awɨye waerä umɨmaraka opaete wae reta jowake. Jukuärái José uyemɨngeta iko tëi ipɨa pe. Erëi pëti pɨare, José oke iko rambuewe, pëti araɨwa Tumpa ombou wae uyekuaa chupe ipau pe jare jei chupe: “José, David iñemoñaa pewa,” jei chupe. “Nde ndepuere nemenda ndepɨawiwe rewe María ndiwe, echa’ä jae mbaetɨ ko ipurúa oï kuimbae pewarä. Jae ipurúa ko oï Espíritu Santo imbaepuere rupi etei,” jei chupe. “María imembɨta oï pëti kuimbae jare nde nembɨjeeta jokua sambiaɨ Jesús. Echa’ä yepe tëi opaete wae uyawɨ Tumpa kotɨ jare ime onoi reta teko Tumpa jowai, erëi Jesús uepɨta oï kía kía jae imaerä iko wae reta,” jei araɨwa José pe. Jukuärái opaete kua mbaembae uasa uyeyapo waerä kërái arakaete Tumpa jei wae rupi. Echa’ä jae jei iñee umɨmbeu wae Isaías jee wae rupi kuärái: “Mase, pëti kuñatái oroke’ä etei kuimbae wae ipuruata oï jare imembɨta oï pëti kuimbae. Jare jeita chupe reta Emanuel.” Jukuärái jei Tumpa arakaete. Kua tee Emanuel uipota jei, “Tumpa yande ndiwe oï.” Jayawe José usareko jare uyapo kërái Tumpa iaraɨwa jei chupe wae rupi jare umenda María ndiwe. Erëi uyereroke’ä reta María imembɨrɨpɨ oa rewa. Jare oa María imembɨ pëti kuimbae mii jare José oñono sambiaɨ jeerä Jesús. Jesús oa ɨwɨ Judea pe tëta wasu raɨ Belén pe. Jare Jesús oa yawe, Herodes iko mburuwicha wasurä opaete ɨwɨ Israel re. Jayawe jokua ara rupi yuweru uwäe kuimbae reta yasɨtata re uyemboe wae reta warasɨ oë wae kotɨ wi tëta wasu Jerusalén pe. Jare jae reta upɨrandu joko pewa reta pe: “¿Kiape pa oï sambiaɨ judío reta imburuwicha wasurä ikota wae?” jei reta. “Ore nduikuaa oa ma ko, echa’ä nduecha pëti yasɨtata warasɨ oë wae kotɨ. Jare jokua yasɨtata uikuaaka oï orewe jesewa. Jáeramo ndoyu ndueka numbutuicha waerä,” jei reta. Erëi kua mburuwicha wasu Herodes pe jeräkua yawe, ipɨa kawi’ä upɨta. Echa’ä jae uipota’ä etei uyekuaa waerä ïru mburuwicha, echa’ä uipota’ä uyepepɨka ramo. Jare opaete Jerusalén pewa reta uyembɨpɨa’ä Herodes ipɨa kawi’ä oï wae re, echa’ä jae reta ukɨye chuwi. Jayawe Herodes umbatɨka opaete sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare upɨrandu chupe reta: “¿Kiape ra oata oï jokua Cristo yae chupe wae?” jei chupe reta. Jare jae reta jei chupe: “Jae oata oï ɨwɨ Judea pe tëta wasu raɨ Belén pe. Echa’ä pëti kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae jukuärái jei. Jae uikuatía kuärái: “Tumpa jei: ‘Belén jae ko tëta wasu raɨ ikawiete wae ɨwɨ Judea pe oï wae. Echa’ä joko pe oata oï pëti mburuwicharä ikota wae. Jare jae uyandareko kawita oï Israel iñemoñaa reta re – jae ko che aiparawo wae reta,’ jei.” Jukuärái jei Tumpa iñeerɨru pe,” jei reta Herodes pe. Jayawe Herodes omondo uenika wɨari jokua yasɨtata re uyemboe wae reta. Echa’ä jae uipota upɨrandu chupe reta kërái yawe etei ra uyekuaa chupe reta jokua yasɨtata wae. Jare jae reta uikuaaka ma chupe yawe, Herodes jei tëi chupe reta umbɨtawɨ rewe: “Pekua Belén pe peka jokua sambiaɨ mii,” jei chupe reta. “Jare pewäe chupe yawe, peyu ye kua pe pemɨmbeu chewe. Echa’ä che aipota wi a ambutuicha jokua sambiaɨ mii,” jei chupe reta. Jayawe uyandu yawe mburuwicha wasu jei chupe reta wae, jokua kuimbae reta opa oë yuraa Jerusalén wi. Jare jawoi pewa mii uyekuaa ye chupe reta jokua yasɨtata tenonde uyekuaa chupe reta warasɨ oë wae kotɨ wae. Jare jokua yasɨtata oo jae reta jenonde jare oo uyemboɨ jokua tëta iáramo kiape sambiaɨ oï wae pe. Jare jokua uecha reta yawe, jae reta uyerowiaete ye yureko. Jayawe uike reta sambiaɨ oï wae pe jare uecha reta sambiaɨ jare ichɨ María ndiwe. Jayawe kuimbae reta uñeñono ɨwɨ re sambiaɨ jowai umbutuicha reta waerä. Jare joko wi pëti pëti wae uipea reta jewɨta umee waerä mbaembae ikawi wae sambiaɨ pewarä. Umee reta chupe oro jare mbaembae utimbo kawi wae jare jepɨete wae – jae ko incienso jare mirra jee wae. Jayawe umbutuicha ma reta sambiaɨ yawe, opa ye yuraa reta jëta kotɨ ambɨe tape rupi. Echa’ä Tumpa umɨmbeu chupe reta ipau rupi awɨye waerä yuraa ye reta Herodes jëta rupi. Jayawe kuimbae yasɨtata re uyemboe wae reta opa ye ma yuraa yawe, pëti araɨwa Tumpa ombou wae uyekuaa José pe ipau pe jare jei chupe: “Epüa. Eraa jupiwoiño sambiaɨ jare ichɨ ndiwe ɨwɨ Egipto kotɨ. Jare pepɨta joko pe che amɨmbeu ye ndewe rewa. Echa’ä Herodes uekakata onoi sambiaɨ uyukaka waerä tëi,” jei chupe. Jayawe jawoi pewa José upüa, jare pɨ̈tu oï rewe wɨraa sambiaɨ ichɨ ndiwe ɨwɨ Egipto kotɨ. Jare joko pe upɨta reta Herodes umano rewa. Jukuärái uasa uyeyapo waerä Tumpa arakaete jei uyeyapota iko wae. Echa’ä Tumpa jei arakae pëti wae jae iñee umɨmbeu wae rupi kuärái: “Aru ye cheRaɨ ɨwɨ Egipto wi,” jei. Jayawe jeräkua Herodes pe jokua yasɨtata re uyemboe wae reta opa ye ma yepe yuraa ikotɨ̈a rupi jare mbaetɨ uyapo reta Herodes jei wae. Jáeramo Herodes pochɨete rewe omondo sɨndaro reta Belén pe jare Belén iyɨpɨ rupi uyuka reta waerä opaete sambiaɨ kuimbae mii reta ndei mokui año onoi wae reta. Jukuärái uyapo Herodes uyukaka waerä tëi Jesús. Echa’ä yasɨtata re uyemboe wae reta uyemboɨ yawe Herodes jowai, jae reta jei chupe: “Mokui año ma oï jokua yasɨtata umbɨpɨ uyekuaa orewe wae,” jei reta chupe. Jukuärái uasa Tumpa jei arakaete uyeyapota iko wae. Echa’ä jae jei iñee umɨmbeu wae Jeremías jee wae rupi kuärái: “Tëta wasu Ramá pe uyenduta jäse ikuasɨ katu rewe uyao ñonoï wae reta. Echa’ä Raquel iñemoñaa reta uyaota ñonoï imembɨ reta re. Jare ndarau etei kía ipuere umbɨpɨakatu reta, echa’ä imembɨ reta opa ma ko umano chuwi.” Jukuärái jei. Jayawe kua jaɨkue rupi Herodes umano. Jare José imeño iko ɨwɨ Egipto pe. Jayawe uyekuaa ye chupe ipau pe pëti araɨwa Tumpa ombou wae. Jare jei chupe: “Epüa. Eraa ye sambiaɨ ichɨ ndiwe ɨwɨ Israel pe. Awɨye ekɨye, echa’ä jokua sambiaɨ uipota tëi uyuka yureko wae reta opa ma umano,” jei chupe. Jayawe José upüa jare wɨraa ye sambiaɨ ichɨ ndiwe ɨwɨ Israel pe. Erëi jeräkua José pe Herodes ipepɨka pe iko taɨ Arquelao jee wae mburuwicha wasurä ɨwɨ Judea pe. Jáeramo José ukɨye oo waerä jokotɨ. Jayawe Tumpa uikuaaka José pe ipau rupi yuraa waerä ɨwɨ Galilea pe. Jáeramo jokotɨ yuraa reta. Jare yuraa uwäe reta pëti tëta wasu Nazaret jee wae pe jare joko pe uyakao reta. Kua uasa uyeyapo waerä Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jei uyeyapota iko wae. Echa’ä jei reta Upuruepɨ wae rewa kuärái: “Jeita chupe reta: ‘Jae ko pëti Nazaret pewa,’ jeita reta.” Jayawe ɨma ma uasa yawe, pëti kuimbae Juan upurumbɨsakambu wae jei chupe reta wae oo ɨwɨtini wasu pe ɨwɨ Judea pe oï wae. Jare joko pe umɨmbeuñoi opaete yuweru ikotɨ wae reta pe kuärái: “Koiño ma oï uyekuaa waerä Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare perowia Tumpa jei wae re peï waerä jae ndiwe,” jei Juan chupe reta. Kua Juan ko jae jokua uyekuatiaño mái iko Tumpa iñeerɨru pe jesewa wae. Echa’ä pëti kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías jee wae umɨmbeu mbaembae Juan uyapota iko wae rewa kuärái: “Jae oïta ɨwɨtini wasu rupi, jare jeta wae reta yuraata jae oï wae pe. Jare jae usapɨkai rewe jeita chupe reta kuärái: ‘Piyerowa jare piyeyapɨkatu yandeYa kotɨ, echa’ä koiñoete ma oï yandeYa iwäe ara,’ jeita.” Jukuärái jei arakae Isaías Juan rewa. Jare Juan jemimonde mbaemɨmba camello jee wae jawe pewa ko, jare jumbɨkuaa ko wakapi pewa. Jare jembiu ko jae tuku jare ei ñana rupiwa. Jare jeta tëta wasu Jerusalén pewa reta yuraañoi Juan oï wae pe uyapɨsaka reta waerä iñee re. Jare jukuärái wi jeta ɨwɨ Judea pewa reta jare jeta ɨ wasu Jordán iyɨpɨ rupi yureko wae reta. Jare opaete wae jowake uyembeu reta uñemɨmichi rewe kërái Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae. Jare uyembeu reta ma yawe, Juan umbɨsakambu reta ɨ wasu Jordán pe. Pëti ara jeta fariseo reta jare saduceo reta wi yuweru Juan oï wae pe, echa’ä jae reta uipota tëi uyembɨsakambuka ɨ pe. Erëi Juan uecha reta yawe, jei chupe reta: “¡Pe reta ko jae upurumbɨtawɨ wae reta!” jei chupe reta. “¿Këraita pa añawe pipota peoyepe waerä Tumpa iarasɨ wasu oata oï peré wae wi?” jei chupe reta. “Pipota che pumbɨsakambu waerä ɨ pe yawe, jayawe tenonde peya rani pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jare tuyekuaa peya ma ko pepɨayemɨngeta jupi mbae wae mbaembae piyapo wae rupi,” jei chupe reta. “Jare awɨye pere pepɨa pe: ‘Tumpa ndarau uiporaraka chewe, echa’ä che ko jae Abraham iñemoñaa pewa ramo.’ Awɨye etei jokua pere, echa’ä Abraham iñemoñaa pewa yaiko wae mbae’ä ko. Jare Tumpa uipota yawe, kua ita reta wi ipuere uyapo Abraham iñemoñaa retarä,” jei chupe reta. “Koiño ma oï Tumpa uiporaraka waerä opaete uyawɨ ikotɨ wae reta pe. Pe reta pikuaa kawi peï pëti ɨwɨra ía kawi’ä yawe, iya uitɨta jare uapɨta. Jare jukuäraiete wi Tumpa uiporarakata oï opaete jeko kachi wae reta pe,” jei chupe reta. “Che pumbɨsakambu ɨ pe yaechaka waerä peya ma ko pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei chupe reta. “Erëi cheraɨkue rupi outa pëti wae imbaepuerete chewi wae. Jare che jupi’ä etei ko ipɨpasa mii yepe araa waeräwe,” jei. “Che pumbɨsakambuño ko aï ɨ pe, erëi jae peñonota pëti pëti wae piko waerä pëti ramiño iyé etei Espíritu Santo rupi. Erëi peya’ä yawe pepɨayemɨngeta jupi mbae wae, jae uiporarakata oï pewe tata pe,” jei chupe reta. “Jae ko kía trigo uipoo wae rami. Echa’ä trigo uipoo wae umbɨwewe trigo ɨtɨ ikotɨ̈a oo waerä chuwi, jare joko wi umbɨru trigo jɨru pe. Jae ramiño wi jokua outa oï wae umbɨsɨrɨta jupi wae reta jupi mbae wae reta wi,” jei chupe reta. “Jare kërái trigo uipoo wae uapɨ chuwi ɨtɨ tata pe, jukuärái wi jokua outa oï wae uiporarakata jupi mbae wae reta pe tata owe mbae wae pe.” Jukuärái Juan jei fariseo jare saduceo reta pe. Kua jaɨkue rupi Jesús oë oo ɨwɨ Galilea wi ɨ wasu Jordán kotɨ uyembɨsakambuka waerä Juan pe. Erëi Jesús oo uwäe yawe Juan oï wae pe, Juan uipota’ä tëi umbɨsakambu Jesús jare jei chupe: “¿Kía ko che numbɨsakambu waerä? Jupi ko tëi nde chembɨsakambu waerä,” jei chupe. Erëi Jesús jei chupe: “Emaeño tayembɨsakambuka ndewe. Echa’ä jukuärái uyeyapota jupi rupi Tumpa uipota wae,” jei chupe. Jayawe Juan umbɨsakambu Jesús. Jare uyembɨsakambuka ma yawe, Jesús oë ɨ wi. Jare jupiwoiño ara uyepea, jare jae uecha Espíritu Santo uweyɨ ou ara wi uwapɨ jese pëti pɨkasu rami. Jare uyendu ñee ara wi jei kuärái: “Kua ko jae cheRaɨ auete wae. Jae chembɨyerowiaete oï,” jei. Joko wi Espíritu Santo jei Jesús pe oo waerä ɨwɨtini wasu kotɨ tëta mbae rupi. Jayawe Jesús oo jokotɨ. Kua uyeyapo Añawasu ou uyawɨka waerä tëi Jesús pe Tumpa kotɨ. Jesús iko joko pe cuarenta ara rupi ukaru mbae rewe. Jáeramo iyembaɨete iko. Jayawe Añawasu ou jei chupe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ yawe, yaecha ere kua ita reta pe tuyeyapo ndewe mbɨyaperä,” jei chupe. Erëi Jesús jei chupe: “Ndarau ayapo. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Ndarau kiawe iko tembiu reño. Echa’ä tembiu ndarau umee chupe reta tekowe opa mbae wae. Imeta ko iko reta wi Tumpa jei wae re.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe. Jayawe Añawasu wɨraa Jesús Jerusalén pe jare uyupi reta yuraa ɨwatete ye tupao wasu iyapɨte re. Jare joko pe Añawasu jei Jesús pe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ yawe, yaecha iyeritɨ kua wi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Tumpa oyokuita araɨwa reta uyandareko waerä nderé. Ipo pe ndepɨsɨta ndeoko reta awɨye waerä ndeasa marái. Ndepɨ awe uyererokuata’ä ita re.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Añawasu Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndarau ayapo. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wi kuärái: ‘Awɨye pemboporowaiño peYa Tumpa imbaepuere,’ jei,” jei chupe. Jayawe Añawasu wɨraa Jesús pëti ɨwɨtu wasu ɨwatete wae re jare joko wi uechaka chupe opaetei tëta wasu reta ipöraete wae imburuwicha wasu imbaepuere wae reta ndiwe. Jare Añawasu jei chupe: “Mase, nde niñeñono yawe ndetawa re cherowai chembutuicha waerä, che ameeta ndewe opaetei kua mbaembae ndecha neï wae ndepo pe oï waerä,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Esɨrɨ chewi, Satanás. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Tumpa jeeño ko pembutuichata, jare chupeño ko piyeyokuita.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe. Jayawe Añawasu usɨrɨ Jesús wi, jare jupiwoiño yuweru araɨwa reta omborɨ waerä Jesús. Joko wi mbowɨ ara rupi, mburuwicha wasu Herodes oñonoka Juan upurumbɨsakambu wae peresorɨru pe. Jayawe kua jeräkua Jesús pe yawe, jae oo ye ɨwɨ Galilea pe. Erëi mbaetɨ ma iko tëta wasu Nazaret pe. Oo tëta wasu Capernaum pe. Jokua tëta wasu oï ɨpa wasu jembeɨ pe – jae ko Zabulón jare Neftalí iñemoñaa reta iɨwɨ. Kua uyapo Jesús opa uyeyapo waerä Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías jei uyeyapota iko wae. Echa’ä jae jei kuärái: “Ɨwɨ Zabulón jare ɨwɨ Neftalí jee wae – jae ko ɨ wasu Jordán jowaicho kotɨ jare koiño oï ɨpa wasu wi. Joko pe oï ɨwɨ Galilea jee wae kiape yurekota jeta judío mbae wae reta. Jokua ɨwɨ pewa reta yureko pɨ̈tumimbi pe mbɨrɨ Tumpa wi. Erëi jae reta uechata ñonoï tembipe tuicha wae. Umbɨembipeta ipɨa pe mano imbaepuere pe yureko wae reta.” Jukuärái jei Isaías arakaete. Jayawe Jesús oo uwäe Capernaum pe yawe, umbɨpɨ umɨmbeu chupe reta kuärái: “Koiño ma oï uyekuaa waerä Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare perowia Tumpa jei wae re peï waerä jae ndiwe,” jei Jesús. Pëti ara Jesús uwata iko ɨpa wasu Galilea jee wae jembeɨ rupi. Jare uwata iko rambuewe, uecha mokui kuimbae. Pëti ko jee Simón, jare chupeño wi jei reta Pedro. Jare ïruwe ko jae Simón tɨwɨ Andrés jee wae. Jae reta pira uipɨsɨ wae reta ko, jare omombo yureko reta pɨsa ɨpa wasu pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peyu che ndiwe,” jei. “Pe reta pikuaa pira pipɨsɨ, erëi che pomboeta peporomboe waerä, ïru wae reta wɨrowia waerä cheré,” jei chupe reta. Jayawe jae reta ueya woi ipɨsa reta jare yuraa reta Jesús ndiwe yureko waerä jemimboerä. Jare joko wi Jesús oo yuapɨ ye kutɨ mii, jare uecha ye ïruwe kuimbae reta – jae ko Zebedeo taɨ reta. Pëti jee Jacobo jare tɨwɨ jee Juan. Jae reta uyapɨkatu yureko pɨsa reta chalana pe tu ndiwe. Jayawe Jesús ueni reta wi. Jayawe jupiwoi jae reta ueya chalana jare tu, jare yuraa reta Jesús ndiwe yureko waerä jemimboerä. Jayawe Jesús oo opaete ɨwɨ Galilea rupi, jare oporomboe tupao reta rupi. Jae umɨmbeuñoi ñee ikawi wae kërái uyembɨpɨta ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jare jae umɨnguera wi imbaerasɨ wae reta ipotawe mbaerasɨ wi. Jáeramo Jesús jeräkua opaete ɨwɨ Siria pewa reta pe. Jare ueru reta jae oï wae pe imbaerasɨ wae reta. Amokue wae reta uiporaraete mbaerasɨ jasɨ wae, jare amokue wae reta aña uyembɨiya jese wae, jare amokue umanomano wae reta, jare amokue ipuere mbae omɨ wae reta. Jayawe Jesús umɨnguera opaetei kua imbaerasɨ wae reta. Jare yuraa Jesús jupie jeta wae reta ɨwɨ Galilea wi, jare ɨwɨ Decápolis jee wae wi, jare Jerusalén wi, jare ɨwɨ Judea wi, jare ɨ wasu Jordán jowaicho wi. Jare Jesús uecha yawe kua jeta wae reta yuweru ñonoï ikotɨ, oo uyupi pëti ɨwɨtu re. Jare joko pe uwapɨ omboe reta waerä. Jare jemimboe reta yuweru uyembatɨ jae oï wae pe. Jayawe Jesús umbɨpɨ omboe reta kuärái: “Uyekoueteta ñonoï kuri ikoi Tumpa kotɨ wae reta. Echa’ä jae reta ñonoïta Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare uyekoueteta ñonoï wi ipɨatɨtɨ wae reta. Echa’ä Tumpa umbɨpɨakatuta oï reta kuri. Jare uyekoueteta ñonoï wi uyembutuicha mbae wae reta. Echa’ä Tumpa umeeta oï chupe reta kuri opaete kua ɨwɨ jae reta imaerä. Jare uyekoueteta ñonoï wi opaete kía kía uipotaete iko Tumpa jowai jeko mbae wae reta. Echa’ä Tumpa umeeta chupe reta mbaepuere jukuärái yureko reta waerä. Jare uyekoueteta ñonoï wi japicha uiparareko wae reta. Echa’ä Tumpa uipararekota umae jese reta wi. Jare uyekoueteta ñonoï wi jokua ipɨa ikɨa mbae ñonoï Tumpa kotɨ wae reta. Echa’ä jae reta uechata oï Tumpa. Jare uyekoueteta ñonoï wi jokua upurumbɨpɨakatu wae reta. Echa’ä Tumpa jeita chupe reta: ‘Cheraɨ jare cherayɨ reta.’ Jare uyekoueteta ñonoï wi jokua uiporara wae reta ikawi wae uyapo wae jeko pewa. Echa’ä jae reta ñonoïta Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa.” “Jare pe reta perowia cheré ramo, ïru wae reta uiporarakata oï pewe jare jeita mbaembae kachi wae pekotɨ. Ipotawe ikawi mbae wae jeita reta pekotɨ iyapu rewe. Erëi jukuärái uyapo reta pewe yawe, piyekouete peï. Echa’ä Tumpa umɨñatimata oï pewe ara pe opaete mbaembae piporara wae rupi. Jáeramo piyerowiaete jare pepɨakatu jukuärái piporara yawe. Añetete jukuärái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uiporara wi ïru wae reta ipo pe,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jare pe cheremimboerä piko wae reta, pe reta ko jae yukɨ rami kua ɨwɨ pewa reta pewarä,” jei. “Echa’ä yukɨ pɨpe yamombochɨ soo awɨye waerä ɨmambae ikumewa. Jare jukuärái rami wi ko pe reta, echa’ä pereko pewa mbaetɨ ɨmambaeño uñemɨái mbaembae kachi wae kua ɨwɨ rupi,” jei. “Erëi yukɨ opa ma jembochɨpa yawe, ¿këraita ra ipuere jembochɨ ye? Ndarau ipuere. Ikawi’ä ma ko jokua maeräwe – jaeño uyemombo waerä jare uñepɨ̈ro jese waerä,” jei chupe reta. “Jae nunga wi pe cheremimboerä piko wae reta, pe reta ko jae pëti tembipe rami ɨwɨ pewa reta pewarä. Jare tembipe ko jae yaecha waerä. Ndarau kiawe ipuere oñomi pëti tëta wasu ɨwɨtu re oï wae,” jei. “Jae ramiño wi pëti mechero yamɨendɨ yawe, ndarau ñañono yapepo uyembowapo oï wae íɨwɨ pe. Ñañono ko ɨwate mechero jenda pe umbɨembipe waerä opaete o pe ñonoï wae reta pe,” jei. “Jukuärái wi pe reta, jokua tembipe rami, jekuaeñota ko pechaka pereko ikawi wae opaete wae jowake jae reta uecha waerä jare umbutuicha waerä peRu ara pe oï wae jee,” jei Jesús chupe reta. “Aramoi pe reta perowia tëi che ayu ma ko ambái waerä opaete Moisés jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae. Erëi che jokuaerä'ä ko ayu. Che ayu ko opaetei jae reta jei wae uyeyapo waerä kërái Tumpa uipota wae rupi,” jei. “Che tae pewe añetete wae, ara jare ɨwɨ imeño oï rambuewe, ndarau etei ukañɨ jae reta uikuatía wae wi pëti awe ñee michi mii yepe. Jare jukuäraita oo oï kuri opa uyeyapo rewa Tumpa ipɨayemɨngeta jokua kuatía reta pewarä wae,” jei. “Jayawe ime yawe kía uyawɨ jokua ñee reta wae, yepe tëi aramoi tuicha’ä mii, jare omboe yawe ïru wae reta uyapo waerä wi jukuärái, jae ikota’ä maeräwe Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei. “Erëi ime yawe kía Tumpa jei wae rupi iko wae, jare omboe yawe ïru wae reta uyapo waerä wi jukuärái, Tumpa umbutuichata oï jokua nunga jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä,” jei. “Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta uyapo kawi tëi jupi wae. Erëi che tae pewe, pe reta mbaetɨ jupiete peï yawe jae reta wi, ndarau etei peï Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä,” jei Jesús chupe reta. “Yambɨjaanga kua re. Pe reta pikuaa kawi peï Moisés jei arakae yanderamɨkue reta pe kuärái: ‘Awɨye pepuruyuka.’ Jare pepuruyuka yawe, teko pe ma peï jare jokua re piporarata peï,” jei. “Erëi che tae pewe wi, ime yawe kía aramoi waeño pochɨ oï japicha pe wae, jae teko pe ma oï wi jare jokua re uiporarata oï,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía japicha pe jei, ‘Usiriwe mbae’ wae, jupi ko jae onoi waerä tëi teko mburuwicha reta jowai. Jare che tae pewe wi, ime yawe kía japicha pe jei, ‘Nesöso’ wae, jae jupi ko uiporara waerä Tatawasurenda pe,” jei chupe reta. “Jáeramo ikawi ko nde ndiyapo waerä kuärái: Aramoi nderaa neï pëti mbae ikawi wae tupao wasu pe nemee waerä Tumpa pe. Jare joko pe neï rambuewe aramoi nemandúa nderapicha pochɨ oï ndewe wae. Jayawe eya jokua mbae ikawi wae tupao wasu pe, jare ekua eka rani ndiyeapɨkatu waerä jae ndiwe. Joko wi ramo ndepuere niñatima ye tupao wasu pe ndepɨawiwe rewe nemee waerä jokua mbae ikawi wae Tumpa pe,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi ime yawe kía uipota uñeapo nderé wae, ekua iyeapɨkatu jae ndiwe ɨmambaeño. Echa’ä jukuärai’ä ndiyapo yawe, jae uñeapota oï nderé mburuwicha pe, jare mburuwicha neñonota peresorɨru iyandarekoa ipo pe jae neñonoka waerä peresorɨru pe,” jei. “Che tae ndewe añetete wae, ndarau etei ndepuere neë peresorɨru wi opa nembɨepɨ rewa jokua mburuwicha jei ndewe nembɨepɨ waerä wae,” jei Jesús chupe reta. “Jare pikuaa ko wi kërái jei Moisés arakae yanderamɨkue reta pe wae: ‘Awɨye piyapo awasa,’ jei. Erëi che tae pewe, ime yawe kía umae kuña re wae, jare ipɨa pe uipota uyapo awasa jae ndiwe wae, jae uyapo ma ko awasa ipɨa pe jae ndiwe,” jei. “Jáeramo che tae ndewe, nderesa ndeakata kotɨwa jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, eki emombo ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä opaete nderete pe nenoi wae neï yawe Tatawasurenda pe pëti wae nderete pewa uyawɨka ndewe jeko pewa? Ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi nderesa,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi ndepo ndeakata kotɨwa jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, iyasɨa emombo ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä opaete nderete pe nenoi wae neï yawe Tatawasurenda pe pëti wae nderete pewa uyawɨka ndewe jeko pewa? Ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi ndepo,” jei Jesús chupe reta. “Jae nunga wi Moisés arakae jei kuärái: ‘Jembireko omombo wae tumee rani jembireko pe tupapire yemombo pewa jare jayawe ramo ipuere omombo jembireko.’ Jukuärái jei,” jei. “Erëi che tae pewe, pëti kuimbae omombo yawe jembireko jae awasa uyapo mbae rewe, uyapo ma ko oï mbae ikawi mbae wae. Echa’ä kuña umenda ye yawe, kuña uyapo ko oï awasa Tumpa jowai. Jare kía wɨreko yawe kuña uyemombo wae, jae nunga wi uyapo ko oï awasa,” jei Jesús chupe reta. “Jare pikuaa ko wi kërái jei Moisés arakae yanderamɨkue reta pe wae: ‘Pere yawe peïru pe Tumpa jowake piyapo waerä, jayawe imeta ko piyapo.’ Jukuärái jei. Erëi che tae pewe, pere yawe piyapo waerä mbae kía pewarä, awɨye pemɨïru ñee. Jáeramo awɨye ere: ‘Ara tukañɨ ayapo’ä yawe che jae wae.’ Awɨye ere, echa’ä ara pe ko oï Tumpa jenda mburuwicha wasu pewa,” jei. “Jare awɨye wi ere: ‘Ɨwɨ tukañɨ ayapo’ä yawe che jae wae.’ Awɨye ere, echa’ä ɨwɨ ko jae Tumpa ipɨ jenda,” jei. “Jare awɨye wi ere: ‘Jerusalén tukañɨ ayapo’ä yawe che jae wae.’ Awɨye ere, echa’ä Jerusalén ko jae mburuwicha wasu imbaepuerete wae jëta wasu,” jei. “Jare awɨye wi ere: ‘Chäka tukañɨ ayapo’ä yawe che jae wae.’ Awɨye ere, echa’ä ndepuereta’ä nemɨtïi jare nemujü waerä pëti awe ndea. Jaeño Tumpa ipuere kua mbaembae uyapo,” jei. “Jayawe ndipota ndikuaaka yawe nderapicha pe añetete ko ndere neï wae, ereño chupe: ‘Ayapota,’ ani ‘Ayapota’ä.’ Jokuaño ere chupe, echa’ä nemɨïru yawe jokua ndere wae, jokua ou ko Añawasu wi,” jei Jesús chupe reta. “Jare pikuaa kawi peï wi kërái Moisés arakae jei kuärái: ‘Ime yawe kía japicha jesa urükumewa wae, turükumewa wi chuwi jesa japicha reta. Jae ramiño wi ime yawe kía japicha jäi uakɨo wae, japicha reta tuakɨo wi chuwi jae jäi.’ Jukuärái jei arakae,” jei. “Erëi che tae pewe kuärái: Kía uyapo ndewe yawe mbae ikawi mbae wae, awɨye iyepɨ jese. Jare ime yawe kía nderowapete wae, erowa wi chupe jowaicho kotɨwa uipete ye waerä,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía uñeapo oï nderé wae, jare uipota upɨ̈ro ndewi ndecamisa yawe, emaeño jese jare emee chupe wi niñepëwaka,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe pëti sɨndaro jei ndewe nderaa waerä chupe jewɨta pëti kilómetro wae, eraa chupe mokui kilómetro,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía mbae ueka ndewe wae, emeeño chupe. Awɨye embɨete chupe. Jare ime yawe kía uipota mbae uiporu ndewe wae, iporuka chupe,” jei Jesús chupe reta. “Jae nunga wi pe reta pikuaa kawi peï, arakaete wiwe oporomboe reta ma kuärái: ‘Peau perapicha jare piñamɨtäa perowaicho,’ jei reta. Erëi che tae pewe peauta ko perowaicho reta wi. Jare piyerureta Tumpa pe jese reta,” jei. “Jukuärái piyapo yawe, piyekuaakata pe reta ko jae peRu ara pe oï wae taɨ reta jare tayɨ reta, echa’ä piyapo peï jae uyapo wae rami,” jei. “Añetete peRu Tumpa jeko kawiete ko, echa’ä jae umee warasɨ jeko kawi wae reta pe jare jeko kachi wae reta pe wi, opaete wae onoi waerä tembipe. Jae ramiño wi jae ombou ama jupi wae reta pe jare jupi mbae wae reta pe wi, jukuärái opaete wae onoi waerä ɨ. Jukuärái ko peRu Tumpa jeko,” jei. “Erëi pe reta peau yawe jokua perau wae retaño, ¿jokua re umɨñatimata ra pewe ikawi wae Tumpa? Ndarau. Echa’ä mburuwicha pewarä okowara wae reta uyapo wi jukuärái,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi peïru retaño pipopɨsɨ yawe, mbaetɨ mbae ikawiete wae piyapo peï Tumpa jowai. Echa’ä oyowakeño piyapo peï Tumpa re wɨrowia mbae wae reta uyapo wae rami,” jei. “Jayawe opaete kua mbaembae reta rupi pereko imeta ko oï wi peRu ara pe oï wae jeko jupi wae rami,” jei Jesús chupe reta. Jesús jekuaeño omboe reta kuärái: “Jayawe pe reta piyapo yawe ikawi wae pembɨyerowia waerä Tumpa, awɨye piyapo opaete wae jowake umae waerä peré. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, peRu ara pe oï wae ndarau ma umee pewe mbae ikawi wae jokua piyapo wae re,” jei. “Jáeramo nde nemee yawe mbae ikuasɨ wae reta pe, awɨye iyapo kía Tumpa pe uyeyokuiraanga wae reta rami. Echa’ä jae reta umee yawe mbae ikuasɨ wae reta pe, jekuaeño uechaka opaete wae pe mbae uyapo ñonoï wae. Jukuärái uyapo reta ïru wae reta uyemɨngeta kawi jese reta waeräño mbae ikawi wae uyapo reta wae re,” jei. “Che tae pewe añetete wae, jokua ïru wae reta uyemɨngeta kawi jese reta waeño ma ko jae reta onoita. Tumpa ndarau ma umee chupe reta mbae ikawi wae jokua uyapo reta wae re,” jei. “Erëi nde nemee yawe mbae ikuasɨ wae reta pe, awɨye tuikuaa kiawe jokua ndiyapo wae rewa. Iyapo kía uikuaa mbae rewe. Jare jukuärái ndeRuño uikuaata jokua ndiyapo wae re, jare jae umeeta oï ndewe mbae ikawi wae jokua re,” jei Jesús chupe reta. “Jare pe reta piyerure yawe Tumpa pe, awɨye piyapo Tumpa pe uyeyokuiraanga wae reta rami,” jei. “Echa’ä jae reta uyerure yawe Tumpa pe, jekuaeño ikɨrëɨete uyemboɨ reta opaete wae jowake tupao reta pe jare plaza pe uyerure waerä Tumpa pe. Jukuärái uyapo reta ïru wae reta umae kawi jese reta waeräño,” jei. “Erëi che tae pewe añetete wae, jokua ïru wae reta umae kawi jese reta waeño ma ko jae reta onoita. Tumpa ndarau ma umee mbae ikawi wae chupe reta jokua jae reta uyapo wae re,” jei. “Erëi nde ndiyerure yawe Tumpa pe, ike ndero pe jare iyukenda öke awɨye waerä uikuaa kiawe ndiyerure neï wae. Jare ndeRuño uikuaata jokua ndiyapo neï wae re, jare jae umeeta oï ndewe mbae ikawi wae jokua re,” jei. “Jae nunga wi pe reta piyerure yawe Tumpa pe, awɨye piyapo jokua uikuaa’ä Tumpa wae reta uyapo wae rami,” jei. “Jae reta jekuaeño umbɨakuere ye ye jei pëti waeño. Echa’ä wɨrowia reta tëi itumparaanga uyapɨsakata jese reta jukuärái uyapo reta yawe,” jei. “Erëi pe reta, awɨye piyapo jae reta uyapo wae rami. Echa’ä peRu Tumpa uikuaaño mái mbae uata pewe wae ndei piyerure chupe mbowe,” jei. “Jayawe pe reta piyerure yawe Tumpa pe, piyerureta ko kuärái: ‘OreRu mii ara pe neï wae, nderee tuñeñono tee opaete ïru tee reta wi. Tuwäe ara ɨmambae nde ndiko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jukuärái tuyeyapo kua ɨwɨ pe nde ndipota wae kërái ara pe uyeyapo oï wae rami. Jare emee mii orewe kua ara orerembiurä. Jare kërái ore oremandua’ä ïru wae reta pe jokua mbaembae uyawɨ orekotɨ wae re, jukuärái wi nde awɨye mii nemandúa orewe mbaembae nduyawɨ ndekotɨ wae re. Awɨye mii toya orekotɨ uyawɨka orewe ndekotɨ wae, jare orerepɨ mii Añawasu wi. Nde nenoi opaete mbaepuere, jare nde ndikota wi oremburuwicha wasurä, jare opaete wae umbutuichata nderee jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko.’ Jukuäraita ko pe reta piyerure,” jei Jesús chupe reta. “Añetete pe reta piparareko yawe uyawɨ pekotɨ wae reta, jayawe jukuärái wi peRu ara pe oï wae pepararekota wi piyawɨ ikotɨ yawe. Erëi jekuaeño pipota pemandúa yawe chupe reta mbaembae uyawɨ pekotɨ wae re, jukuärái wi peRu Tumpa imanduata pewe wi mbaembae piyawɨ ikotɨ wae re,” jei chupe reta. “Jayawe pe reta piñono tee yawe ara reta pekaru mbae waerä, awɨye piyapo Tumpa pe uyeyokuiraanga wae reta rami,” jei. “Echa’ä jae reta uyechaka opaete pe iyembaɨ ñonoï wae opaete wae reta uikuaa waerä jae reta ukaru mbae ko ñonoï. Erëi che tae pewe añetete wae, jokua ïru wae reta umae kawi jese reta waeño ma ko jae reta onoita. Mbaetɨ ye ma mbae re Tumpa umɨñatima chupe reta waerä,” jei. “Erëi nde niñono tee yawe ara reta ndekaru mbae waerä, iyeyapɨkatu kawi jare iyowae kërái opa ara rupi ndiyapo wae rami. Iyapo jukuärái awɨye waerä ïru wae reta uikuaa nde ndekaru’ä neï wae,” jei. “Jaeño ndeRu ara pe oï wae uikuaata nde ndekaru mbae neï wae, jare jae umɨñatimata oï ndewe jokua re. Jukuärái nenoita mbae ikawi wae ara pe,” jei Jesús chupe reta. “Jayawe pe reta awɨye piko mbaembae kua ɨwɨ pewa pembatɨ waeräño,” jei. “Echa’ä kua ɨwɨ pe pembaembae ipuere opa iyukɨrɨ jare kupii reta ipuere opa urükumewa pewi. Jare ipuere wi uike wɨari imonda wae reta opa oñomi pewi pembaembae,” jei. “Jáeramo pe reta ikawiete ko piko waerä penoi waerä mbaembae ikawi wae ara pe. Echa’ä ara pe mbaembae ndarau iyukɨrɨ jare kupii reta ndarau urükumewa wi. Jae nunga wi joko pe ndarau imonda wae reta uike wɨari oñomi waerä pewi,” jei. “Ikawi ko penoi waerä mbaembae ikawi wae ara pe, echa’ä kiape mbaembae ikawi wae penoi wae pe, joko pe ko oï wi pepɨa,” jei Jesús chupe reta. “Kërái pemae pembaembae re, jukuäraita iko pemaerä. Echa’ä neräkateɨ'ä yawe nembaembae re, ndiyekouta neï kuri opa kërái rái rupi. Jokua ikota ndewe pëti tembipe ikawi wae pe ndiko wae rami. Erëi neräkateɨ yawe, jokua ikota ndewe pɨ̈tumimbi pe ndepɨwɨwɨ ndiko wae rami. Jare jukuärái añawe ndiko yawe, ¿mbowɨ ye ra pɨ̈tumimbieteta oï ndewe kuri?” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi umbɨjaanga rewe: “Kiawe ndarau ipuere uyeyokui mokui karái pe pëti jei wae peño. Echa’ä jukuärái yawe, uauta pëti wae jare ïruwe uñamɨtäata. Jae nunga wi jae jatangätuta oï pëti wae pe, jare ïruwe re ndarau uipota umae. Jukuärái wi ko pe reta pepuere’ä piyeyokui Tumpa pe pipotaete korepoti rewe,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi: “Jayawe che tae pewe, awɨye piyembɨpɨa’ä jokua mbaembae piporuta wae re kua ɨwɨ pe peï rambuewe – jae ko perembiurä wae re jare peremimonderä wae re,” jei. “Echa’ä ñaï'ä ko yakaru wae reño. Jare yanderete oï'ä ko temimonde reño,” jei chupe reta. “Mase. Pemae wɨra reta re. Mbaetɨ jae reta umaetɨ jare mbaetɨ umbaewɨro wi. Jare mbaetɨ upi reta wi awati awatío pe,” jei. “Erëitu peRu ara pe oï wae umɨngaru reta. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa jae pemɨngaruta’ä pe reta wi? Echa’ä jae perauete ko wɨra reta wi,” jei. “¿Ime yerá kía uyembɨpɨa’ä rupi ipuere umɨïru iyupe michi mii yepe jekowe wae? Mbaetɨ etei,” jei chupe reta. “Jare ¿maera pa piyembɨpɨa’ä peremimonderä wae re? Pemae mbaepotɨ reta ñana rupiwa re kërái ukuakuaa reta,” jei. “Uparawɨkɨ'ä reta jare umaepöwa’ä reta jemimonderä uyapo waerä. Erëi che tae pewe pea mbaepotɨ reta maepöraete ye ko arakae mburuwicha wasu Salomón jemimonde ikawi wae wi, yepe tëi jae ikokatu wae rupi uyemonde kawiete,” jei. “Jukuärái Tumpa omopöra kawi ñana reta, yepe tëi ñana reta pëti ara jekowe rewe oï jare pɨarewe pe ñañono tata pe,” jei. “Jare pe reta, Tumpa perauete ye ko jokua mbaepotɨ reta wi. Jayawe ¿këraita pa jae umeeta’ä pewe peremimonderä? Tumpa re perowia wae michiete ko,” jei chupe reta. “Jayawe awɨye piyembɨpɨa’ä pepɨrandu peyupe rewe: “¿Mbae ra yauta kuriye?’ jare “¿Kiape ra yanderemimonderä ñawäeta?’ Echa’ä jokua nunga mbaembae reta re ko uyembɨpɨa’ä Tumpa re wɨrowia mbae wae reta. Erëi pe reta, awɨye piyapo jukuärái, echa’ä peRu ara pe oï wae uikuaaño mái jokua mbaembae piporuta wae,” jei. “Opaetei mbae wi piñono tenonde Tumpa pemburuwicha wasurä opaete mbaembae rupi. Jare pekɨrëɨ piyapo jupi rupi jae jowai. Jare jukuärái piyapo yawe, jae umeeta pewe wi jokua mbaembae uata oï pewe wae,” jei chupe reta. “Jayawe awɨye piyembɨpɨa’ä jokua mbaembae piporuta kuriye wae re. Kuriyeño pepuere piyemɨngeta jokua mbaembae re. Kua ara yembɨpɨa’ä penoi wae maeño ma ko pemaerä,” jei chupe reta Jesús. Jesús jekuaeño oporomboe kuärái: “Pipota’ä kía iñera waerä peré yawe, jayawe pe reta awɨye wi piñera kía re awe. Echa’ä ïru wae reta iñerata peré kërái pe reta ïru wae reta re piñera wae rami. Jayawe piñera yawe täta rupi ïru wae re, jukuärái wi jae täta rupi iñerata peré,” jei. Jare jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Nde neratangätu neï nemae waerä ɨtɨ michi wae neïru jesa pe oï wae re. Erëi ¿maera pa nde nemae’ä ɨwɨra puku nderesa pe oï wae re?” jei chupe reta. “Nde ndere: ‘Tëtara, taeki nderesa wi jokua ɨtɨ michi wae,’ ndere. Erëi ¿këraita pa ndepuere ndiyemɨngeta jukuärái nde ime yawe nenoi ɨwɨra puku wae nderesa pe? Jukuärái ndiyapo yawe, jayawe ndiyemɨngetaiño ko neï,” jei. “Che tae ndewe, tenonde eki rani ɨwɨra puku wae nderesa wi. Jare jayawe ramo nemae kawita ndepuere waerä ndeki ɨtɨ michi wae neïru jesa wi,” jei Jesús chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare jei wi chupe reta: “Ime yawe kía uipota’ä uyapɨsaka Tumpa iñee re wae, ¿mbae ra yayapota yande reta? ¿Ñameeta ra mbae ikawiete ye wae yɨmba reta pe? Jare ¿ñameeta ra ita ikawiete wae jare jepɨete wae kuchi reta pe? Ndarau ñamee, echa’ä mbae’ä chupe reta. Kuchi reta upɨ̈roñota jese, jare yɨmba reta ipuereta ou yandesuu. Jukuärái wi jupi’ä ko jekuaeño yamɨmbeu waerä Tumpa iñee kía pe uipota’ä uyapɨsaka jese yawe,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Mbae uata oï pewe yawe, piyerureñoi Tumpa pe jese. Pekañoi chupe jare jae umeeta pewe. Piyerure chupe kía öke pe ueni pɨi oï wae rami, jare jae uipeata pewe,” jei. “Echa’ä kía uyerure yawe Tumpa pe mbae re, Tumpa umeeta oï chupe. Jare jae nunga wi kía ueka yawe, uwäeta chupe wi. Jare uyepeata oï chupe wi kía öke pe ueni oï wae. Jukuärái ko peRu Tumpa,” jei. “Mase. Nderaɨ mbɨyape ueka ndewe yawe, ndarau nemee chupe ita. Jare nderaɨ pira chariki ueka ndewe yawe, ¿nemeeta yerá chupe mboi?” jei. “Pe reta, yepe tëi pereko ikawi mbae wae ko, erëi pikuaa ko pemee waerä mbaembae ikawi wae pesambiaɨ reta pe. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa peRu ara pe oï wae umeeta’ä pewe mbaembae ikawi wae peka chupe yawe?” jei chupe reta. “Kërái pe reta pipota ïru wae reta uyapo pewe ikawi wae pemaerä, jukuärái wi piyapota ko ikawi wae chupe reta. Echa’ä jukuärái wi jei Moisés jare opaete ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi umbɨjaanga rewe: “Pipota tekowe opa mbae wae penoi yawe, piketa ko öke ipɨraɨ wae rupi,” jei. “Echa’ä öke ipɨwasu wae jae ko Tatawasurenda pe oo wae. Jare tape jokotɨ oo wae, ipɨwasu ko jare yawai’ä ko. Jáeramo jeta wae reta uwata ñonoï jokoropi,” jei. “Erëi jokua öke ipɨraɨ wae, jae ko tekowe opa mbae wae pe oo wae. Jare tape jokotɨ oo wae ipɨraɨete ko jare yawái ko. Jare mbowɨño uwäe chupe reta jokua öke,” jei chupe reta. “Piyandareko kawi piyé kuri, echa’ä outa oï Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta. Jae reta ikota pepɨte rupi owecha reta rami, echa’ä uyekuaata reta pewe ikoi wae echa rami. Erëi añetete jae reta ko yawa pochɨ wae rami,” jei. “Erëi pe reta pikuaata jae reta ko upurumbɨtawɨ wae reta mbaembae uyapo wae rupi,” jei. “Yaikuaa ñaï ndarau yaipoo uva ɨwopëre jäka wi. Jae ramiño wi ɨwa ndarau yaipoo kapiäti wi,” jei. “Pëti temitɨ ikawi wae umee ía ikawi wae. Jae ramiño wi pëti temitɨ ikawi mbae wae umee ía ikawi mbae wae,” jei. “Jare pëti temitɨ ía ikawi umee wae ndarau umee ía ikawi mbae wae. Jae ramiño wi pëti temitɨ ía ikawi mbae umee wae ndarau umee ía ikawi wae. Jare temitɨ ía ikawi’ä yawe, temitɨ iya uyasɨata jare uapɨta,” jei. “Jayawe jukuärái yaikuaa ía rupi temitɨ ikawi wae ra ani ikawi mbae wae ra. Jare jukuärái wi pe reta pikuaata jae reta jeko rupi kía ko jae Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta,” jei Jesús chupe reta. “Jeta wae reta täta rupi jeita chewe, ‘CheYa,’ erëi yurekota’ä opaete jae reta che ndiwe che aï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jaeño cheRu ara pe oï wae jei wae rupi uyapo wae reta yurekota che ndiwe,” jei. “Jokua ara uwäe yawe, jeta wae reta jeita tëi chewe: ‘CheYa mii, ore jupi ko nduiko waerä nde ndiwe, echa’ä ore numɨmbeu Tumpa iñee nderee re. Jare nderee re nomoë aña reta uyembɨiya jese wae reta wi. Jare nembaepuere rupi nduyapo jeta mbaembae kuimbae reta ipuere’ä uyapo wae.’ Jukuärái jeita tëi chewe reta. Erëi che jaeta chupe reta: ‘Che pukuaa’ä etei ko. Pesɨrɨ chewi, pe pereko kachi wae reta.’ Jukuärái jaeta chupe reta,” jei Jesús. “Jayawe ime yawe kía uyapɨsaka kua chiñee re wae jare uyapo kawi kua chiñee wae, jae ko pëti kuimbae iyarakuaa katu wae uyapo jëtarä pëti itape wasu re rami,” jei. “Echa’ä jae opa ma jëta uyapo yawe, ama tuicha okɨ, jare ɨ uyembutuicha oo jare uyepete tëta re. Jare ɨwɨtu täta uyepete jese wi. Erëi mbaetɨ jokua tëta uyapara jokua re, echa’ä iwapɨka itape re oï ramo,” jei. “Jukuärái rami ko che jae wae uyapo wae reta iyarakuaa katu ñonoï,” jei. “Erëi ime yawe kía uyandu tëi kua chiñee wae jare mbaetɨ uyapo wae, jae ko pëti kuimbae iyarakuaa mbae echa ɨwɨkuïti re jëtarä uyapo wae rami,” jei. “Echa’ä jae opa ma jëta uyapo yawe, ama tuicha okɨ, jare ɨ uyembutuicha oo jare uyepete tëta re. Jare ɨwɨtu täta uyepete jese wi. Jare uyapara jokua tëta jare opa uyembái opaetei,” jei. “Jukuärái rami ko chiñee uyandu tëi wae reta erëi uyapo’ä reta,” jei. “Kuaaño ma che jae aï pewe.” Jukuärái jei Jesús jokua jeta uyembatɨ wae reta pe. Jare Jesús kua opa ma jei yawe, opaete uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ jae oporomboe wae re. Echa’ä oporomboe’ä Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta rami. Jae oporomboe imbaepuere rewe. Joko wi Jesús uweyɨ oo ɨwɨtu wi, jare jeta wae reta yuraa jupie. Jare ou owäiti pëti kuimbae ipire okui wae. Jayawe kuimbae uñeñono itawa re Jesús jowai jare jei chupe: “CheYa, nde ndipota yawe, ndepuere chemɨnguera mii jukuärái wi chekɨa mbae aï waerä,” jei chupe. Jayawe Jesús oñono ipo jese jei rewe: “Aipotaete ndekuera waerä. Añawe ekuera,” jei chupe. Jare jupiwoiño kuimbae ukuera imbaerasɨ wi jare opaete ipire ukuera kawi. Jayawe Jesús jei chupe: “Awɨye embeu kía pe awe che ko numɨnguera wae,” jei. “Ekua iyechaka sacerdote pe jae uikuaa waerä nde ndekuera ma ko. Jare emee wi Tumpa pe mbae kërái arakaete Moisés jei wae rami, ime yawe kía kua nunga mbaerasɨ wi ukuera wae. Joko wi ramo sacerdote umɨmbeuta tëta wasu pewa reta pe ndekuera ma ko, jare jukuärái ndepuereta niñemɨïru ye jae reta ndiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús oo uwäe tëta wasu Capernaum pe. Jare oo ma uwäe yawe joko pe, ou owäiti pëti kuimbae uyerure waerä chupe mbae re. Jae ko kuimbae romano sɨndaro reta itenondewa. Jae jei Jesús pe: “Oporomboe wae, chemborɨ mii,” jei. “Chewe uyeyokui wae imbaerasɨete oï cherëta pe. Ipuere’ä etei omɨ oï jare tuicha uiporara oï parawete,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jaikó. Taa tamɨnguera jayawe,” jei. Erëi sɨndaro reta itenondewa jei chupe: “Oporomboe wae, mase, che parawete jupi’ä ko nde ndeo waerä cherëta pe,” jei chupe. “Ndepuere ndere kua wiño uyeyokui chewe wae ukuera waerä jare ukuerata ko,” jei chupe. “Echa’ä che aikuaa wi kërái ko mbaepuere reta. Che ime anoi chemburuwicha reta, jare che imeta ko ayapo jae reta jei chewe wae. Jae ramiño wi ime sɨndaro reta che ayokui wae. Che jae yawe pëti sɨndaro pe, ‘Ekua,’ jae oota ko. Jare jae yawe ïru sɨndaro pe, ‘Eyu,’ jae imeta ko ou. Jae ramiño wi che jae yawe uyeyokui chewe wae pe mbae uyapo waerä, jae imeta ko uyapo. Jáeramo che aikuaa nde mbae ndere yawe, uyeyapota ko,” jei sɨndaro Jesús pe. Jare Jesús kua uyandu yawe, ipɨakañɨete jare jei jaɨkue yuraa wae reta pe: “Che tae pewe añetete wae, awäe’ä etei kía kuärái tuicha wɨrowia cheré wae kua ɨwɨ Israel rupi awe,” jei chupe reta. “Jare che tae pewe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, yuweruta opaete ketɨ ketɨ wi jeta kua nunga judío mbae wae reta yureko waerä Tumpa ndiwe. Jare jae reta ukaruta uyerowia rewe yanderamɨkue ikowe yeta oï wae reta Abraham, Isaac, jare Jacob ndiwe,” jei chupe reta. “Erëi jeta ñanerëtara judío reta uyekouta tëi jese wae, uyemombokata reta joko wi oka pe pɨ̈tumimbi oï wae pe. Jare joko pe uyaota tëi reta jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta reta ikuasɨ katuta ñonoï ramo.” Jukuärái Jesús jei yuraa jupie wae reta pe. Jayawe Jesús uyerowa ye sɨndaro reta itenondewa kotɨ jare jei chupe: “Ekua ye nerëta pe ndepɨawiwe rewe, echa’ä jokua nde ndeka chewe wae ayapo ma nderowia cheré ramo,” jei chupe. Jare jokua ora etei ukuera imbaerasɨ wae. Joko wi Jesús oo uwäe Pedro jëta pe. Jare uike ma yawe o pe, uecha Pedro jaicho jaku yepe oï jupa pe. Jayawe Jesús oya oo ikotɨ jare uipɨsɨ ipo pe, jare jaku upɨta woi chuwi. Jayawe jokua kuña upüa jare umbɨpɨ uyapo tembiu umɨngaru reta waerä. Joko wi, warasɨ uike ma oo yawe, tëta wasu pewa reta ueru Jesús pe jeta wae reta aña uyembɨiya jese wae. Jare Jesús omombo pëti pëti wae iñee rupi. Jae nunga wi Jesús opa umɨnguera joko pe opaño kërái rái imbaerasɨ ñonoï wae reta. Jukuärái uyapo Jesús opa uyeyapo waerä Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías jei uyeyapota iko wae. Echa’ä Isaías jei Upuruepɨ wae rewa kuärái: “Jae etei yanemɨnguera yanembaerasɨ reta wi,” jei. Jare jeta wae reta yuweru uyembatɨ Jesús oï wae pe. Jare jae uecha reta yawe, jei jemimboe reta pe: “Ya ɨpa wasu jowaicho kotɨ,” jei chupe reta. Erëi ndei yuraa reta mbowe, pëti kuimbae ou oya Jesús re. Jae ko pëti wae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae. Jae jei Jesús pe: “Oporomboe wae,” jei chupe. “Aipota aiko nderemimboerä. Taa nde ndiwe opaete kerupi ndeo wae rupi,” jei chupe. Jayawe Jesús jei jokua kuimbae pe: “¿Añetete pa ndiyemɨngeta neï? Echa’ä awara reta ime onoi ikua, jare wɨra reta wi ime onoi jaitɨ. Erëi che kuimbaerä ayeyapo wae mbaetɨ anoi kiape awe ake waerä,” jei chupe. Jare ïru jemimboe jei Jesús pe: “Oporomboe wae, che aipota a wi nde ndiwe,” jei chupe. “Erëi emaeño rani cheré a waerä cherëta pe cheru umano rewa. Jare añotɨ ma cheru yawe ramo taa nde ndiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Eyuño che ndiwe. Emaeño jokua umano wae echa ñonoï Tumpa wi wae reta tuñeñotɨ kuri jae reta yepái,” jei chupe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe uyupi chalana pe jare umbɨpɨ uasa reta ɨpa wasu. Jare aramoiño ou ɨwɨtu täta, jare ɨ opa uyembɨaparoaroa jare uike chalana japɨpe. Erëi Jesús oke oï. Jayawe jemimboe reta umbɨsareko Jesús, jare jei reta chupe ukɨye rewe: “¡OreYa, opata ma yandeputupa! ¡Epüa yanderepɨ!” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Maera pa pekɨyete peï? Mbaetɨ chawaa perowia cheré,” jei chupe reta. Jayawe Jesús upüa, jare jei iñeeäta rewe ɨwɨtu pe jare ɨaparoa pe wi upɨta waerä. Jare jupiwoi opaete upɨta kïi ngatu. Jare Jesús jemimboe reta opa ipɨakañɨ jare jei reta: “¿Mbae nunga kuimbae ra kua? Ɨ jare ɨwɨtu wi awe uyapo jae jei wae,” jei reta iyupe. Ɨpa wasu jowaicho pe ko jae Gadara pewa reta iɨwɨ. Jare jokua ɨpa wasu jembeɨ pe oï pëti patïu. Jokua patïu pe yureko mokui kuimbae parawete reta aña uyembɨiya jese wae. Jare jokua kuimbae reta kɨyeta ko. Jáeramo mbaetɨ kiawe uipota uwata jokoropi. Jayawe Jesús ou uwäe yawe joko pe, jokua kuimbae reta yuweru patïu wi owäiti Jesús. Jare jei reta iñeeäta rewe: “Jesús Tumpa Taɨ, ¿mbae pa ndeyu ndeka kua pe? ¿Ndeyu pa ndiporaraka waerä orewe añawe ndei ara Tumpa jei wae uwäe mbowe?” jei reta chupe. Jare joko wi mbɨrɨ katu mii ime ñonoï kuchi iyandarekoa reta umɨngaru ñonoï kuchi reta. Jayawe aña reta jei Jesús pe ikuasɨ katu rewe: “Kua kuimbae reta wi oremoë yawe, emaeño mii oreré ndoo nduike waerä pea kuchi reta re,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peë pekua.” Jayawe aña reta opa oë kuimbae reta wi jare opa yuraa uike kuchi reta re. Joko wi kuchi reta täta rupi opa osi uweyɨ yuraa ɨwɨ̈a rupi uike reta ɨpa wasu pe. Jare joko pe kuchi reta opa iputupa umano. Jayawe kuchi iyandarekoa reta opa osi yuraa tëta wasu kotɨ jare umɨmbeu joko pewa reta pe opaete mbae uyeyapo wae rewa. Umɨmbeu wi chupe reta mbae uyeyapo jokua mokui kuimbae aña uyembɨiyase jese wae reta pe. Jayawe opaete jokua tëta wasu pewa reta yuraa owäiti Jesús. Jare umɨñera reta Jesús oë ye oo waerä jae reta iɨwɨ wi. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe uyupi reta ye chalana pe yuraa reta ye waerä ɨpa wasu jowaicho kotɨ. Jare yuraa ma uwäe reta yawe jowaicho pe, joko wi yuraa reta jëta wasu raɨ pe. Jayawe amokue wae reta owoɨ ueru jupa rewe pëti kuimbae ipuere mbae omɨ wae Jesús oï wae pe. Jare Jesús kua uecha yawe, uikuaa jae reta wɨrowia kawi jese wae. Jáeramo jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Iñemɨatangätu, cheraɨ. Teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,” jei chupe. Jare joko pe ñonoï wi amokue kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta. Jae reta uyemɨngeta ipɨa pe Jesús rewa: “Kua kuimbae uyapo ma mbae kachi wae. Echa’ä uyemɨngeta oï Tumpa rami,” jei reta ipɨa pe. Jayawe Jesús uikuaa chuwi reta ipɨayemɨngeta, jare jei chupe reta: “¿Maera pa piyemɨngeta peï mbae ikawi mbae wae pepɨa pe?” jei. “Che jae kua kuimbae pe, ‘Teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,’ jae chupe. Erëi ipotawe kía yawai’ä jokua jei waerä,” jei. “Yawaita ko ipotawe kía jei chupe waerä kuärái: ‘Epüa jare ewata.’ Echa’ä aramoi ukuera’ä yawe, jayawe imarata upɨta,” jei. “Jayawe tamɨnguera kua kuimbae perowake pikuaa waerä che kuimbaerä ayeyapo wae ime ko anoi wi mbaepuere kua ɨwɨ pe ambái waerä kía wi teko onoi Tumpa kotɨ wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Epüa, jare eupi nderupa, jare ekua nerëta pe,” jei chupe. Jayawe kuimbae upüa jare oë oo jëta kotɨ. Jare joko pe ñonoï wae reta uecha yawe jokua mbaepuere tuicha wae Tumpa umee Jesús pe wae, umbutuicha reta Tumpa jee uipɨu rewe. Jare Jesús oo joko wi yawe, uecha pëti kuimbae Mateo jee wae uwapɨ oï kiape umbɨepɨ reta mburuwicha pewarä okowara wae pe. Echa’ä Mateo ko jae pëti wae mburuwicha pewarä okowara wae. Jayawe Jesús jei chupe: “Eyu che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe Mateo upüa jare oo Jesús ndiwe. Jare kaaru katu ma yawe, Mateo uparea Jesús jare jemimboe reta pe ukaru waerä jae jëta pe. Jare joko pe ukaru ñonoï wi ïru kuimbae reta mburuwicha pewarä okowara wae jare jeko kachi wae reta wi. Jayawe amokue fariseo reta kua uecha yawe, jei reta Jesús jemimboe reta pe: “Mase, pemboea ukaru oï okowara wae reta ndiwe jare ïru jeko kachi wae reta ndiwe. ¿Kërái pa jokua añawe?” jei reta. Jesús kua uyandu yawe, jei umbɨjaanga rewe fariseo reta pe: “Ikowe katu wae reta ueka’ä iyupe upurupɨano wae. Imbaerasɨ wae retaño ko ueka,” jei. “Tumpa jei iñeerɨru pe: ‘Che aipotaete ko perapicha piparareko waerä mbaemɨmba peru pemee chewe wae wi.’ Jukuärái jei. Jare pe reta ikawi ko piyemboe waerä mbae ra uipota jokua jei. Echa’ä che ayu’ä ko aeni waerä jupi wae reta. Ayu ko aeni waerä jeko kachi wae reta,” jei chupe reta. Jayawe Juan upurumbɨsakambu wae jemimboe reta yuweru jei Jesús pe: “Ore noñono teeñoi ara reta ndukaru mbae waerä numbɨyerowia waerä Tumpa. Jare fariseo reta jukuärái uyapo wi. ¿Maera pa nderemimboe reta uyapo’ä wi jukuärái?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Uparea reta yawe menda pe, ¿ipɨatɨtɨta yerá joko pe ñonoï wae reta kuimbae umenda wae jae reta ndiwe oï rambuewe? Ndarau etei,” jei chupe reta. “Erëi outa uwäe ara kuimbae umenda wae uyereraa waerä chuwi reta. Jayawe ramo jae reta oñono teeta ara reta ukaru mbae waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Yaikuaa ñaï ikawi’ä ko yamboya waerä temimonde indechi wae mbaemboyaka ipɨau wae pɨpe. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, mbaemboyaka ipɨau wae umɨatata temimonde indechi wae, jare temimonde jeieteta osoro,” jei chupe reta. “Jae nunga wi kiawe umbɨru’ä vino ipɨau wae vino jɨru wakapi pewa indechikue pe. Echa’ä jukuärái uyapo yawe jare vino jayasɨ yawe, omondorota jɨru jare opata uyepɨyere. Jayawe vino jare jɨru ndarau ma ikawi,” jei chupe reta. “Jáeramo yambɨru vino ipɨau wae jɨru ipɨau wae pe. Jare jukuärái yawe, jɨru osorota’ä jare vino uyepɨyereta’ä wi,” jei. “Jukuäraiete wi che aporomboe wae ipɨau wae ko,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, ou uwäe pëti mburuwicha jare uñeñono itawa re Jesús jowai, jare jei chupe: “Cherayɨ mii iyei mii ramo umano chewi. Erëi ya mii iñono ndepo jese ikowe ye waerä,” jei chupe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe upüa yuraa mburuwicha ndiwe. Jare yuraa yureko reta rambuewe, ou Jesús jaɨkue kotɨ wi pëti kuña doce año ma uiporara oï mbaerasɨ tuwɨ wasu pewa. Jae uñatai Jesús jemimonde jembeɨ pe. Echa’ä jae jei iyupe: “Jemimonde mii yepe añatai yawe, akuerata ko,” jei iyupe. Jayawe Jesús uyerowa umae jaɨkue kotɨ jare uecha kuña joko pe oï. Jayawe jei chupe: “Cherayɨ, iñemɨatangätu. Ndekuera ma ko cheré nderowia ramo,” jei chupe. Jare jupiwoiño kuña ukuera. Jare joko wi jekuae yuraa reta mburuwicha jëta kotɨ. Jare yuraa ma uwäe yawe, Jesús uike o pe jare uecha jeta wae reta joko pe ñonoï. Jare uyemimbɨ wae reta umɨñee ñonoï jemimbɨ mbɨatɨtɨ pewa. Jare jeta wae reta jäse uyao ñonoï. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peë oka pe. Kua kuñatái umano’ä oï. Okeño ko oï,” jei chupe reta. Erëi jae reta kua ñee uyandu yawe, oyoyai reta Jesús. Jayawe Jesús omoë reta oka pe. Jare opa ma oë oo reta yawe, Jesús uike kuñatái joo pe jare uipɨsɨ kuñatái ipo pe. ¡Jare kuñatái upüa woi! Jayawe jeräkua opaete jokua ɨwɨ rupi Jesús uyapo wae. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa joko wi. Jare yuraa yureko reta rambuewe, mokui kuimbae jesa mbae wae reta yuraa Jesús jaɨkue. Jare jei reta chupe usapɨkai rewe: “Jesús, David iñemoñaa pewa, oreparareko mii,” jei reta. Erëi Jesús uyemboɨ'ä oo uwäe rewa tëta pe. Jare uike ma yawe o pe, uike wi jaɨkue jokua jesa mbae wae reta. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Perowia pa che chepuere pumɨmae wae?” jei chupe reta. “Ndorowia, cheYa,” jei reta chupe. Jayawe Jesús uyawɨkɨ chuwi reta jesa, jare jei chupe reta: “Jayawe tuyeyapo pewe kërái perowia cheré wae rupi,” jei. ¡Jare jupiwoiño mokui rewe ipuere umae kawi! Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye pemiäri kía pe awe kua mbae ayapo pewe wae re,” jei tëi chupe reta. Erëi jae reta yuraa umɨmbeu opaete jokua ɨwɨ rupi Jesús uyapo chupe reta wae re. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe opa yuraa joko wi. Jare yuraa yureko reta rambuewe, amokue wae reta ueru Jesús oï wae pe pëti kuimbae ipuere mbaei uyemɨngeta wae. Kua kuimbae parawete ipuere’ä uyemɨngeta, echa’ä aña uyembɨiya jese ramo. Jayawe Jesús omoë chuwi aña jare kuimbae umbɨpɨ uyemɨngeta. Jare jeta joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨete upɨta, jare jei reta iyupe: “Mbaetɨi nduecha kua nunga ɨwɨ Israel pe,” jei reta. Erëi fariseo reta jei: “Añawasu imbaepuere rupi ko kua kuimbae omoë aña reta uyembɨiya jese wae reta wi,” jei tëi reta. Jare Jesús oo opaete tëta wasu reta rupi jare tëta wasu raɨ reta rupi, jare oporomboe tupao reta rupi. Jae jekuaeño oporomboe, jare umɨmbeu ñee ikawi wae kërái uyembɨpɨ ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jare jae umɨnguera wi imbaerasɨ wae reta ipotawe mbaerasɨ wi. Jare uecha yawe jeta wae reta yuweru ñonoï ikotɨ, tuicha rupi uiparareko umae jese reta. Echa’ä jae reta ipɨa’ä ñonoï jeta mbaembae re jare mbaetɨ wi kía omborɨ reta waerä. Jae reta owecha mbaetɨ iyandarekoa onoi wae reta rami ko. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe umbɨjaanga rewe: “Jetaete oï yambaewɨro waerä, erëi mbowɨete oï umbaewɨro wae reta. Jáeramo piyerure koo iYa pe ombou waerä umbaewɨro wae reta,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. Pëti ara Jesús umbatɨka jokua doce jemimboe tenondewaete reta, jare umee chupe reta mbaepuere omoë waerä aña uyembɨiya jese wae reta wi jare umɨnguera waerä imbaerasɨ wae reta ipotawe mbaerasɨ wi. Kuärái ko Jesús uiparawo wae reta jee: Simón (kua kuimbae Jesús umbɨjee Pedro), jare Simón tɨwɨ Andrés jee wae, jare Zebedeo taɨ reta Jacobo jare Juan jee wae reta, Felipe, Bartolomé, Tomás, Mateo (jae ko mburuwicha pewarä okowarase wae), Alfeo taɨ Jacobo jee wae, Tadeo, jare Simón (kua Simón jae ko ïru wae reta ueni wi Zelote pe). Jare jae nunga wi Jesús uiparawo Judas Iscariote (kua kuimbae taɨkue rupi umeeta wɨreko Jesús jowaicho reta pe). Jukuärái ko jee Jesús uiparawo wae reta. Jesús omondo jokua doce kuimbae reta umɨmbeu waerä ñee ikawi wae opaete kerupi. Jare ndei yuraa reta mbowe, Jesús jei chupe reta kuärái: “Awɨye pekua kuri judío mbae wae reta ñonoï wae pe jare samaritano reta jëta wasu reta rupi,” jei chupe reta. “Pekua jaeño ñanerëtara Israel pewa reta oï wae rupi. Echa’ä jae reta ko jae owecha reta ukañɨ wae rami,” jei chupe reta. “Jare ipotawe kerupi peo wae rupi, pemɨmbeu kua ñee: ‘Koiñoete ma oï uyembɨpɨ waerä Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe,’ pere chupe reta,” jei. “Jae nunga wi pemɨnguera imbaerasɨ wae reta jare ipire okui wae reta. Pembɨjekowe ye wi umanokue wae reta. Jare pemoë pemombo aña reta kía re uyembɨiya wae wi,” jei. “Che amee ma pewe kua mbaepuere jepɨ mbae rewe. Jáeramo pe reta awɨye pekowara kía pe pemborɨ wae re,” jei chupe reta. “Jae nunga wi awɨye peraa peyupe oro jare korepoti piporu waerä. Awɨye wi peraa peurupuku. Jaeño peraa pepopoka, jare pepɨpasa, jare jokua peremimonde pemonde peï wae. Awɨyeta ko peraa jeta mbaembae, echa’ä uparawɨkɨ wae jupi ko uyemɨngaruka waerä,” jei chupe reta. “Jare peo pewäe yawe pëti tëta wasu pe ani pëti tëta wasu raɨ pe, peka jokoropi kía ipuere pembɨasa jëta pe wae. Jare pepɨta jae jëta pe jokua tëta wasu wi peo ye rewa,” jei. “Jare pike yawe jokua kuimbae jëta pe, pembɨsaluda kawi Tumpa jee re. Jare jokua kuimbae jëtara reta pembɨasa kawi yawe, jayawe Tumpa umaeta jokua tëta re. Erëi mbaetɨ pembɨasa kawi reta yawe, Tumpa ndarau wi umae jese reta,” jei chupe reta. “Jare mbaetɨ yawe kía uipota pembɨasa jokua tëta wasu pe wae, jare mbaetɨ yawe kía uipota uyapɨsaka peré joko pe wae, jayawe peasa joko wi,” jei. “Jare peë jokua tëta wasu wi yawe, pemɨtɨmo pepɨpasa ɨwɨkuí usururu waerä chuwi. Jukuärái pikuaakata chupe reta jae reta etei ko teko onoi Tumpa uiporaraka chupe reta waerä,” jei. “Che tae pewe añetete wae, jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai Tumpa umbɨjeko reta waerä, jokua tëta wasu pewa reta tätaete ye uiporarata ñonoï jokua arakae tëta wasu Sodoma jare Gomorra pewa reta wi,” jei Jesús chupe reta. “Mase, che pomondo aï ikawi mbae wae uyapo wae reta ipɨte rupi,” jei chupe reta. “Jukuärái pe reta pikota peï owecha yawapɨ̈ta reta ipɨte rupi iko wae rami. Jáeramo piyandareko kawi piyé pearakuaa katu rewe jare pekoi rewe,” jei. “Piyandareko kawi piyé ikawi mbae wae uyapo wae reta wi. Echa’ä amokue wae reta pepɨsɨta jare pemeeta mburuwicha reta pe uñeapo waerä peré,” jei. “Jare jae reta penupata itupao reta pe. Jare cheré perowia ramo, pereraata wi mburuwicha reta jare mburuwicha wasu reta jowai pembɨjeko reta waerä. Erëi jokoropi jëwata pewe pemɨmbeu kawi waerä chupe reta jare judío mbae wae reta pe wi che rewa,” jei. “Erëi jae reta pemee yawe mburuwicha reta pe, awɨye piyembɨpɨa’ä mbae pere waerä jare kërái piyemɨngeta waerä. Echa’ä jokua ora etei Tumpa uikuaakata oï pewe mbae pere waerä,” jei. “Echa’ä Espíritu Santo etei pemborɨta oï piyemɨngeta waerä. Pe retaiño’ä ko piyemɨngetata peï,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi imeta tɨkeɨ reta umee tɨwɨ reta uyukaka waerä, tɨwɨ reta wɨrowia cheré ramo. Jae nunga wi imeta tu reta umee isambiaɨ reta. Jare jae nunga wi imeta sambiaɨ reta oyowaicho tu jare ichɨ kotɨ uyukaka reta waerä,” jei. “Jare cheré perowia ramo, opaete seri peamɨtäata. Erëi ipotawe kía umɨawäta cheré wɨrowia rewe wae, Tumpa uepɨta oï kuri,” jei chupe reta. “Jayawe uipota uiporaraka reta pewe yawe pëti tëta wasu pe, peë pekua chuwi reta ïruwe tëta wasu kotɨ. Che tae pewe añetete wae, ndarau opa pemɨmbeu ñee ikawi wae opaete Israel pewa reta jëta wasu rupi ndei ayu ye mbowe che kuimbaerä ayeyapo wae,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jei wi chupe reta: “Yande reta yaikuaa kawi ñaï pëti uyemboe wae ndarau uasa imboea iáramo rupi. Jae ramiño wi pëti pione ndarau uasa ipatrón iáramo rupi,” jei. “Erëi uyemboe wae iko yawe imboea rami, jokua ikawi ko. Jare pione iko yawe ipatrón rami, jae nunga wi ikawi ko. Jayawe piyandareko kawi piyé, echa’ä jei reta ma chewe, ‘Añawasu.’ Jare jukuärái uyapo reta ma chewe yawe che peYarä aï wae, ¡oeteta uyapo reta pewe cheremimboerä piko wae reta!” jei Jesús chupe reta. “Erëitu awɨye pekɨye jokua peamɨtäa wae reta wi,” jei. “Echa’ä opaete mbaembae jae reta uyapo wɨari tëi wae, taɨkue rupi oëta oï ikatu pe etei. Añawe jae reta oñomi ñonoï jeko kachi wae, erëi jokua uyekuaata oï taɨkue rupi,” jei. “Jayawe jokua mbaembae peweño aikuaaka aï wae, pemɨmbeuta ko opaete wae jowake,” jei chupe reta. “Awɨye pekɨye jokua uipota peyuka wae reta wi. Echa’ä pereteño ko jae reta ipuere uyuka pewi. Ndarau ipuere uyuka reta peä,” jei. “Erëi che tae pewe ikawi ko pekɨye waerä Tumpa wi. Echa’ä jaeño ipuere omombo perete jare peä wi Tatawasurenda pe,” jei chupe reta. “Yande yaikuaa kawi ñaï, yepe tëi wɨra raɨ reta jepɨ'ä ko, erëitu pëti awe wɨra raɨ mbaetɨ umano jare oa ɨwɨ pe peRu Tumpa uipota’ä yawe. ¿Këraita pa jayawe peRu Tumpa uyandarekota’ä wi peré? Echa’ä jae perauete ye ko opaete wɨra raɨ reta wi,” jei chupe reta. “Jare jae pekuaa kawiete ramo, jae uikuaa wi mbowɨ ra pea penoi päka pe wi. Jáeramo awɨye pekɨye,” jei Jesús chupe reta. “Jare awɨye pemara chewi. Echa’ä ime yawe kía uyembeu kawi che rewa ïru wae reta jowake, che jae nunga wi amɨmbeu kawita jesewa cheRu ara pe oï wae jowake,” jei chupe reta. “Erëi ime yawe kía chekuaku ïru wae reta jowake, jayawe che aikuakuta wi cheRu ara pe oï wae jowake,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Aramoi perowia tëi che ayu ko ɨwɨ pewa reta yureko waerä ipɨawiwe rewe jare uñeräro mbae waerä. Erëi jokuaerä'ä ko che ayu. Che ayu ko ɨwɨ pewa reta uyembowaicho waerä chereko pewa,” jei. “Echa’ä chereko pewa jeta taɨ reta oyowaichota tu reta kotɨ, jare jeta kuñatái reta oyowaichota ichɨ reta kotɨ, jare jeta imembɨtatɨ reta oyowaichota imesɨ reta kotɨ wi. Jukuärái tëta pewa reta oyowaichota ñonoï jae yepái che chereko pewa,” jei chupe reta. “Erëi ime yawe kía uauete tu jare ichɨ chewi wae, jupi’ä ko iko waerä cheremimboerä. Jae ramiño wi ime yawe kía uauete isambiaɨ reta chewi wae, jupi’ä ko iko waerä cheremimboerä. Jare ime yawe kía mbaetɨ owoɨ ikurusu oo cherupie wae, jupi’ä ko iko waerä cheremimboerä,” jei chupe reta. “Jayawe ime yawe kía jaeño uyembɨpɨa’ä uepɨ waerä tëi jekowe kua ɨwɨ pewa re, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi kía umee jekowe chereko pewa wae, yepe tëi umano, erëi onoita tekowe opa mbae wae,” jei Jesús chupe reta. Jesús jei wi chupe reta: “Ime yawe kía pembɨasa kawi jëta pe wae, che ko chembɨasa oï rami. Jare jokua chembɨasa wae, chembou wae etei ko umbɨasa oï wi,” jei. “Jare ime yawe kía umbɨasa kawi Tumpa iñee umɨmbeu wae jëta pe wae jokua ñee umɨmbeu ramo, jayawe Tumpa umɨñatimata oï chupe kërái Tumpa iñee umɨmbeu wae pe umɨñatimata wae rami,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía umbɨasa kawi pëti jupi wae jae jupi ramo, jayawe Tumpa umɨñatimata chupe kërái jupi wae pe umɨñatimata wae rami,” jei. “Che tae pewe añetete wae, ime yawe kía umee ɨ roɨ̈sa mii wae yepe cheremimboe pe jae ko cheremimboe ramo, jayawe Tumpa umɨñatimata oï chupe mbae ikawi wae jokua re. Jukuärái uyapota, yepe tëi aramoi jokua cheremimboe wae ïru wae reta pewarä mbae’ä ko,” jei chupe reta. Opaete kua mbaembae Jesús jei jemimboe reta pe ndei omondo reta mbowe umɨmbeu waerä iñee. Jare Jesús opa ma omboe yawe jokua doce jemimboe reta, jae etei oo joko wi tëta wasu raɨ reta rupi oporomboe waerä jare umɨmbeu waerä Tumpa iñee. Jokua ara reta rupi Juan upurumbɨsakambu wae peresorɨru pe oï jare jeräkua chupe Cristo mbaembae uyapo oï wae. Jayawe ueni mokui jemimboe reta jare jei chupe reta: “Pekua yandeYa oï wae pe pepɨrandu chupe jae ra ko Upuruepɨ wae outa iko wae, ani jekuaeño ñaärota ïru wae,” jei chupe reta. Jayawe jukuärái uyapo reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pekua ye pemɨmbeu Juan pe kua piyandu wae re jare pecha wae re. Pere chupe kuärái: ‘Jesa mbae wae reta umae ma. Ipuere mbae uwata wae reta uwata ma. Ipire okui wae reta ukuera ma. Iyapɨsa mbae wae reta uyandu ma. Umanokue wae reta ikowe ye ma. Jare ikuasɨ wae reta uyandu ñonoï ñee ikawi wae.’ Jukuärái pere chupe,” jei chupe reta. “Aramoi kua ayapo aï wae jae’ä ko jeta wae reta wɨrowia tëi Upuruepɨ wae uyapota iko wae. Erëi uyekoueteta ñonoï jokua chererɨ̈ro mbae wae reta.” Jukuärái Jesús jei Juan jemimboe reta pe. Jare yuraa ye ma yawe Juan ombou wae reta, Jesús umbɨpɨ uyemɨngeta joko pe ñonoï wae reta pe Juan rewa. Jei chupe reta: “Karamboe peo yawe ɨwɨtini wasu pe piyapɨsaka waerä Juan iñee re, ¿mbae nunga kuimbae peo pecha joko pe? ¿Pecha yerá joko pe pëti kuimbae takuaräsɨ kotɨ kotɨ omɨ oï rami wae? Mbaetɨ. Echa’ä Juan aramoimoiño uyemɨngeta wae’ä ko,” jei. “¿Peo yerá pecha pëti kuimbae jemimonde ikawi wae? Mbaetɨ. Echa’ä temimonde ikawi wae omonde wae reta ñonoï ko mburuwicha wasu reta jëta pe,” jei chupe reta. “Jayawe ¿kía pa peo pecha? Peo ko pecha waerä pëti kuimbae Tumpa ombou iñee umɨmbeu waerä wae – jae ko Juan. Jare che tae pewe añetete wae, Juan ikawiete ko ipotawe ïru kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta wi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï jese kuärái: ‘YandeRu Tumpa jei Taɨ pe: ‘Mase, che amondota aï tenonde mii ndewi chiñee umɨmbeu wae. Jare jae umɨmbeuta oï ïru wae reta pe uyeyapɨkatu reta waerä ndei newäe mbowe,’ jei Taɨ pe.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, opaete kuimbae reta wi mbaetɨi kía nungawe imbaepuerete Juan upurumbɨsakambu wae wi. Erëitu taɨkue rupi Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä, ipotawe kía oï Tumpa ndiwe wae imbaepuereteta oï Juan wi. Jukuäraita ko, yepe tëi jae mbae’ä etei ko ïru wae reta pewarä aramoi,” jei Jesús chupe reta. “Juan upurumbɨsakambu wae umbɨpɨ Tumpa iñee umɨmbeu wiwe añawe rewa, jeta wae reta uñemee ma ñonoï Tumpa pe Tumpa iko waerä jae reta imburuwicha wasurä. Jare jukuärái uñemɨái oo oï Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa. Erëi jeta jeko kachi wae reta uipota tëi oyopia reta,” jei. “Moisés jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuaaka yandewe kua ara reta rewa. Jare jukuärái uyapose reta Juan ou uwäe rewa,” jei chupe reta. “Yaikuaa kawi ñaï, Tumpa iñeerɨru pe jei ndei Upuruepɨ wae ou mbowe tenonde ou yeta rani Elías. Jare kua che jae pewe wae pipota perowia yawe, Juan ko jae jokua Elías jei chupe wae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jei outa iko wae,” jei. “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. “¿Mbae re ra chepuere ambɨjaanga añawe ñonoï wae reta? Jae reta ko jae sambiaɨ reta uyuwanga ñonoï wae rami,” jei. “Jare jei ñonoï rami kuärái: ‘Nduyemimbɨ ma pewe tëi, erëi pe reta pepɨrae’ä. Jare mbɨatɨtɨ pe nduyao perowake, erëi pe reta piyao’ä ore ndiwe,’ jei reta. Jukuärái wi ko añawe rupi ñonoï wae reta wɨrɨ̈ro orewi ipotawe mbae che jare Juan nduyapo wae,” jei. “Echa’ä Juan ou yawe, jae jou’ä vino jare oñono teeñoi wi amokue ara reta ukaru mbae waerä. Jáeramo jei reta tëi jesewa: ‘Aña uyembɨiya ma jese,’ jei reta tëi. Erëi che kuimbaerä ayeyapo wae akaru jare jau vino. Erëi jei reta tëi che rewa: ‘Mase, jokua kuimbae tuicha ukaru jare isawɨpose. Jare jae nunga wi uñemɨïru jeko kachi wae reta ndiwe jare mburuwicha pewarä okowara wae reta ndiwe,’ jei reta. Erëitu opaete ore ndoporomboe wae rupi yureko wae reta uikuaata añetete ko oriñee arakuaa pewa,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús umbɨpɨ uñeengata jokua tëta wasu pewa reta pe kerupi rupi jae uyapo jeta mbaembae Tumpa imbaepuere rupi wae pe. Echa’ä yepe tëi uecha reta Tumpa imbaepuere Jesús rupi, erëi jesewe mbaetɨ ueya reta ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jesús jei: “Jokua tëta wasu Corazín jare Betsaida pewa reta, ¡ikuasɨ parawete reta!” jei. “Jeta mbaembae ayapo tëi ipɨte rupi Tumpa imbaepuere pe. Jukuärái moná ayapo yawe tëta wasu Tiro jare Sidón pe, arakaete ma ko jokua tëta wasu pewa reta ueyata tëi ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei. “Jae reta omondeta tëi temimonde jaimbe wae mbɨatɨtɨ pewa jare oñonota tëi reta tanimbu iñäka re, jukuärái jae reta uechaka waerä ipɨatɨtɨ ko ñonoï jeko kachi re,” jei. “Jáeramo che tae pewe jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai Tumpa umbɨjeko reta waerä, Corazín jare Betsaida pewa reta tätaete ye uiporarata ñonoï Tiro jare Sidón pewa reta wi,” jei. “Jare Capernaum pewa reta wɨrowia tëi Tumpa umbutuichata onoi reta. Erëi mbaetɨta jukuärái,” jei. “Jae reta uiporarata umanokue wae reta jenda pe, echa’ä yepe tëi che jeta ayapo mbaembae ipɨte rupi Tumpa imbaepuere pe, erëi jae reta wɨrowia’ä cheré. Jukuärái moná ayapo yawe arakae tëta wasu Sodoma pe, jae reta ueyata tëi ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa jare Tumpa ndarau tëi opa umbái jae reta,” jei. “Jáeramo che tae pewe, jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai, Capernaum pewa reta tätaete ye uiporarata ñonoï arakae Sodoma pewa reta wi,” jei chupe reta Jesús. Joko wi Jesús umbɨpɨ uyerure Tumpa pe kuärái: “CheRu mii, nde ko jae ara pewa reta iYa jare ɨwɨ pewa reta iYa wi,” jei. “Che ambutuicha nderee, echa’ä kua mbaembae ndikuaaka ma sambiaɨ reta pe, jare nemaeño’ä iyarakuaa katu echa iyupe wae reta re uikuaa waerä,” jei. “Jukuärái ndiyapo, cheRu, echa’ä jokua nembɨyerowia ramo,” jei uyerure. Jayawe Jesús jei wi joko pe ñonoï wae reta pe: “CheRu umee ma chewe mbaepuere opaete mbaembae re. Jaeño chekuaa kawi. Mbaetɨ ye kiawe chekuaa kawiete. Jae ramiño wi mbaetɨ kiawe uikuaa kawiete cheRu. Cheño aikuaa kawi. Jare jokua che aikuaaka chupe wae reta uikuaa wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Opaete pekueri ye ma pepɨatɨtɨ wae reta jare piyembɨpɨa’ä wae reta, peyu mii chekotɨ. Jare che pumbuputuuta,” jei chupe reta. “Che añemɨmichi jare ayembutuicha’ä etei. Jáeramo piñemee mii chewe che pomboe waerä. Jare jukuärái piyapo yawe, peputuuta añetete pewa,” jei. “Echa’ä chewe piyeyokui waerä, mbarawɨkɨ täta’ä etei ko. Jae ko pembɨpɨawiwe pewa,” jei Jesús chupe reta. Pëti mbutuu ara Jesús oo iko pëti koo rupi jemimboe reta ndiwe. Jare uasa yureko reta rambuewe, jemimboe reta iyembaɨ, jare umbɨpɨ uipoo trigo jare jou reta. Erëi amokue fariseo reta uecha, jare jei Jesús pe: “Mase, nderemimboe reta uyapo ñonoï Moisés arakae jei awɨyeta ko yayapo tëi mbutuu ara pe wae,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe kërái arakaete David uyapo wae re?” jei chupe reta. “Pëti wese David jare jae ndiwe ñonoï wae reta iyembaɨete. Jayawe David uike tupao wakapi pewa pe jou waerä mbɨyape reta Tumpa pewarä uñeñono tee wae. Erëi Moisés arakae jei jaeño sacerdote reta ipuere jou jokua mbɨyape. Erëi David jou, jare umee jae ndiwe yureko wae reta pe jae reta wi jou waerä,” jei chupe reta. “Jare ¿pemɨngeta’ä yerá Moisés uikuatía wae pe kërái imeta ko amokue sacerdote reta uparawɨkɨ ñonoï tupao wasu pe mbutuu ara pe wi? Erëi yepe tëi jae reta uparawɨkɨ ara mbutuu pe, jesewe Tumpa umbɨjeko’ä reta jokua re,” jei. “Jare che tae pewe, ime oï añawe pëti pepɨte pe wae jae ko ikawiete ye tupao wasu wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi Tumpa jei yandewe iñeerɨru pe kuärái: ‘Che aipotaete ko piparareko waerä perapicha mbaemɨmba peru pemee chewe wae wi,’ jei. Erëi pe reta mbaetɨ chawaa pikuaa kawi kua Tumpa jei wae. Echa’ä añetete kua pikuaa kawi yawe, ndarau tëi pembɨjeko kua jeko mbae wae reta,” jei chupe reta. “Jayawe che kuimbaerä ayeyapo wae ime anoi mbaepuere jae waerä mbae ko yayapota mbutuu ara pe wae,” jei Jesús fariseo reta pe. Jayawe Jesús oë ye joko wi jare oo uike pëti tupao pe. Jare jeta ma ime joko pe uyembatɨ ñonoï. Jare joko pe oï wi pëti kuimbae ipo jowaicho utini wae. Jayawe amokue fariseo reta upɨrandu Jesús pe: “Tumpa jei wae rupi, ¿yandepuere pa yapurumɨnguera mbutuu ara pe?” jei reta chupe. Jukuärái upɨrandu reta ipuere waerä tëi umbɨjeko reta Jesús jae mbae jei wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ime yawe penoi pëti owecha, jare jokua owecha oa yawe ɨwɨkua pe mbutuu ara pe, ¿mbae ra piyapota pe reta? Pipɨsɨ woita ko penoe waerä ɨwɨkua wi,” jei. “Erëi yande ikawiete ye ko owecha reta wi. Jáeramo yayapo yawe ikawi wae mbutuu ara pe, yayawɨ'ä ko ñaï Tumpa iñeerɨru pe jei wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei kuimbae ipo jowaicho utini wae pe: “Emɨsɨmi ndepo,” jei chupe. Jayawe kuimbae ipo umɨsɨmi jare ukuera woi. Oyowake ma oï ipo jowaicho ikawi wae ndiwe. Jayawe fariseo reta opa oë joko wi, jare umbɨpɨ uyemboemboe reta kërái rupi ipuere uyukaka waerä Jesús. Erëi Jesús uikuaa chuwi reta mbae uipota uyapo reta wae; jáeramo oë oo ye chuwi reta. Jare jeta wae reta yuraa jupie, jare Jesús umɨnguera opaete imbaerasɨ wae reta jae reta ipɨte pe. Jare jae jei chupe reta: “Awɨye pikuaaka kía pe awe kua che rewa,” jei chupe reta. Kua mbaembae uyapo Jesús uyeyapo waerä kërái arakaete Tumpa jei wae rupi. Echa’ä Tumpa jei iñee umɨmbeu wae Isaías jee wae rupi Upuruepɨ wae rewa kuärái: “Mase, ko oï aiparawo wae. Jae ko cheraɨ uyeyokui chewe wae,” jei Tumpa. “Auete, jare jae chembɨyerowiaete. Ameeta aï chupe cheEspíritu, jare jae uikuaakata oï judío mbae wae reta pe wi kërái jae reta ipuere waerä ñonoï cherowai jeko mbae wae rami. Jae ndarau uyeaka kía ndiwe awe, jare ndarau wi uñee kía pe awe calle rupi. Amokue wae reta ipɨräta’ä etei Tumpa kotɨ pëti takuaräsɨ uyeka wae rami. Erëi jokua nunga reta re jae uipararekoeteta umae. Jare amokue wae reta ikuasɨ ñonoï. Jae reta pëti mechero michi raɨ mii jendɨ oï wae rami ko. Erëi jae omborɨta oï jokua nunga reta. Jukuärái jae uyapota oo oï Tumpa oï ma opaete wae imburuwicha wasurä rewa. Jare jeta judío mbae wae reta wi wɨrowiata jese.” Jukuärái jei arakae Tumpa Upuruepɨ wae rewa. Jayawe amokue wae reta ueru Jesús pe pëti kuimbae aña uyembɨiya jese wae. Kua kuimbae parawete jesa’ä jare iñee mbae wi. Jayawe Jesús omoë chuwi aña jare umɨnguera. Jayawe jokua kuimbae umbɨpɨ ye umae kawi jare uyemɨngeta kawi wi. Jare opaete joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨete upɨta, jare jei reta iyupe: “¿Jae ra ko kua David iñemoñaa pewa mburuwicha wasurä ikota wae?” Jare fariseo reta kua uyandu yawe, jei reta iyupe: “Añawasu imbaepuere rupi ko kua kuimbae omoë oï aña reta kuimbae reta wi,” jei tëi reta. Jare Jesús uikuaa chuwi reta ipɨayemɨngeta, jare jei chupe reta: “Pëti iɨwɨ pewái oyowaicho reta yawe jae yepái, opata ko uyererukachi reta. Jare jukuäraita wi ko tëta wasu pewa reta ani pëti ñetära reta oyowaicho yawe jae yepái,” jei. “Jayawe Satanás ndarau jaei uñemoë kuimbae wi. Echa’ä jukuärái yawe, Satanás jare aña reta opata tëi uyembɨyao tee tee oyowaicho waerä jae yepái, jare opata tëi uyererukachi reta,” jei chupe reta. “Pe reta pere tëi chewe che amoë aï aña reta uyembɨiya jese wae reta wi Añawasu imbaepuere rupi. Erëi peremimboe reta jae nunga wi omoë ñonoï aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jayawe, ¿kía imbaepuere pe pa jae reta jokua uyapo ñonoï? Pepɨrandu chupe reta. Jae reta jei wae rupi pikuaata ko peï piyawɨ ma jokua mbae pere peï chekotɨ wae,” jei chupe reta. “Añetete Tumpa iEspíritu imbaepuere pe ko che amoë aï aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jáeramo añawe pecha peï Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa pepɨte rupi oï,” jei Jesús fariseo reta pe. “Jae nunga wi ime yawe kía uipota uike kuimbae ipɨräta wae jëta pe upɨ̈ro waerä chuwi imbaembae, jae uipokua ranita ko jokua kuimbae ipɨräta wae. Jayawe ramo jae ipuereta upɨ̈ro chuwi imbaembae,” jei. “Jare jukuärái wi che mbaetɨ yawe tenonde amɨamɨri aña reta itenondewa Añawasu, ndarau chepuere amoë aña reta. ¿Këraita ra chepuere jayawe amoë aña reta kía wi Añawasu imbaepuere pe?” jei Jesús chupe reta. “Yande reta ñañeräro ko ñaï Añawasu kotɨ. Jare ipotawe kía uyemboya’ä che ndiwe ñeräro pe wae, oyowaicho ko oï chekotɨ. Jae ramiño wi kía uipota’ä mbarawɨkɨ pe chemɨïru wae, chembɨawái ko oï,” jei chupe reta. “Jáeramo che tae pewe, piyandareko kawi piyé kërái piyemɨngetata wae re. Echa’ä kua ɨwɨ pe ime opa kërái rái rupi Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae, jare jeta wae reta uyemɨngeta kachi Tumpa kotɨ,” jei. “Tumpa ipuereta jokua umbái chuwi reta. Erëi ime yawe kía uyemɨngeta kachi Espíritu Santo kotɨ wae, Tumpa ndarau umbái chuwi jokua,” jei. “Jare che kuimbaerä ayeyapo wae, ime yawe kía mbae kachi jei chekotɨ wae, Tumpa ipuereta umbái chuwi jokua mbae kachi wae. Erëi ime yawe kía uyemɨngeta kachi Espíritu Santo kotɨ wae, Tumpa ndarau umbái chuwi jokua. Jukuärái ko añawe rupi jare jaeño mái pewa wi,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi fariseo reta pe umbɨjaanga rewe: “Yaikuaa pëti ɨwɨra ikawi wae, ía ikawi wi. Jae ramiño wi pëti ɨwɨra ikawi’ä wae, ía ikawi’ä wi. Echa’ä ía rupi yaikuaa jokua ɨwɨra ikawi ra ani ikawi’ä ra,” jei chupe reta. “¿Këraita ra jayawe pe pepurumbɨtawɨ wae reta pepuere pemoë ñee ikawi wae? Ndarau pepuere, echa’ä pepɨa kachi oï. Yande pëti pëti wae yandepɨa pe oï wae rupi ko yayemɨngeta,” jei. “Jayawe kía ipɨa ikawi oï wae onoi mbae ikawi wae ipɨa pe, jare joko wi omoë iñee ikawi wae,” jei. “Jare kía ipɨa ikawi’ä oï wae onoi ipɨa pe mbae ikawi mbae wae, jare joko wi omoë iñee ikawi mbae wae,” jei chupe reta. “Jare che tae pewe jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai jae jei waerä jae reta jeko rewa, Tumpa umbɨjekota reta ipotawe ñee uyemɨngeta pochɨño wae rupi wi. Jáeramo pe reta pëti pëti piyemɨngeta wae rupi ko Tumpa jeita pewe teko pe peï wae, ani mbaetɨ teko pe peï wae,” jei Jesús fariseo reta pe. Jayawe amokue kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, añetete Tumpa nembou yawe, jayawe yaecha iyapo orewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta añawe peï wae reta, pereko kachi ko jare jupi’ä ma ko peï Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. “Pipota tëi ayapo waerä pewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe jukuärái aechaka waerä pewe Tumpa ko chembou wae. Erëi jaeño uasata oï kërái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Jonás pe uasa wae rami,” jei chupe reta. “Echa’ä kërái Jonás iko mbapɨ ara jare mbapɨ pɨare jokua pira wasu jɨe pe, jukuärái wi che kuimbaerä ayeyapo wae aïta mbapɨ ara jare mbapɨ pɨare teöwerenda pe,” jei chupe reta. “Jare uwäe yawe ara piyemboɨ waerä Tumpa jowai, arakae tëta wasu Nínive pewa reta pembɨjekota ñonoï, pe añawe peï wae reta,” jei chupe reta. “Echa’ä arakae rupi Jonás umɨmbeu yawe chupe reta Tumpa iñee, jae reta opa woi ueya ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Erëi pe reta piyapo’ä ko jae reta uyapo wae rami, yepe tëi chembaepuere tuichaete ye ko Jonás imbaepuere wi,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi, uwäe yawe ara piyemboɨ waerä Tumpa jowai, imeta ambɨe wae pembɨjeko oï wi, pe añawe peï wae reta,” jei chupe reta. “Jae ko kuña mburuwicha wasu arakae iko sur kotɨ wae. Echa’ä jae ou mbɨrɨete ye wi uyapɨsaka waerä mburuwicha wasu Salomón iyarakuaa re. Erëi yepe tëi che chearakuaa katuete ye ko Salomón wi, erëi pe reta piyapɨsaka’ä chiñee re,” jei Jesús chupe reta. “¿Mbae re ra chepuere pumbɨjaanga, pe pereko kachi wae reta?” jei chupe reta. “Pe reta ko jae kuärái: Pëti aña oë ma yawe kuimbae uyembɨiya jese wae wi, jokua aña oo ɨwɨ utini wae rupi ueka kiape iko waerä tëi. Erëi uwäe’ä chupe. Jayawe jei iyupe: ‘Taa ye kuimbae aikose jese wae re,’ jei. Jayawe aña oo ye uwäe yawe jokua kuimbae oï wae pe, uecha kuimbae pëti tëta ipo’ä oï wae rami, jare uyeyapɨkatu kawi oï wae rami, jare uyeyoe kawi wae rami,” jei. “Jayawe aña oo ye ueru ïru chiu aña reta kachiete chuwi wae yureko waerä jokua kuimbae re. Jare juri rewe uike reta yureko waerä jokua kuimbae re,” jei. “Tenonde yawe, pëtiño aña uyembɨiya jese yawe, jokua kuimbae uiporarase. Erëi añawe rupi oete ye ma uiporara parawete,” jei. “Jare jukuärái rami wi ko uasata oï pewe, pe pereko kachi añawe peï wae reta.” Jukuärái jei Jesús jokua mburuwicha reta pe. Jare Jesús umɨngeta iko rambuewe joko pe ñonoï wae reta, jae ichɨ jare tɨwɨ reta yuweru uwäe. Jae reta uipota tëi uyemɨngeta Jesús ndiwe, erëi oka pe upɨta reta o pe tɨnee iko ramo. Jayawe pëti wae jei Jesús pe: “Ndesɨ jare nderɨwɨ reta oka pe ñonoï. Uipota uyemɨngeta reta nde ndiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Kía reta ra ko jae chesɨ jare cherɨwɨ reta?” jei chupe. Jayawe upuwëe jemimboe reta kotɨ, jare jei: “Kua nunga reta ko jae chesɨ jare cherɨwɨ reta. Echa’ä cheRu ara pe oï wae jei wae uyapo wae reta ko jae cherɨwɨ reta jare cherindɨ reta jare chesɨ,” jei chupe reta. Jokua ara etei Jesús oë oo tëta wi jare oo uwapɨ ɨpa wasu jembeɨ pe. Jare joko pe jetaete ye yuweru uyembatɨ reta jare ipuere oyopɨ ye reta Jesús. Jáeramo jae oo uyupi pëti chalana pe jare uwapɨ. Jare uyembatɨ wae reta uyemboɨ ɨpa wasu jembeɨ rupi. Jayawe ɨ jembeɨ seri wi Jesús omboe reta jeta mbaembae umbɨjaanga rewe. Jei chupe reta kuärái: “Pëti kuimbae oo umaetɨ waerä. Jare umɨái temitɨ yawe, amokue oa tape raɨ rupi. Jayawe yuweru wɨra reta opa jou,” jei chupe reta. “Ïru temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re. Kua reta ɨmambae jeñɨ, jeta’ä ɨwɨ chupe ramo. Erëi jaɨkue rupi warasɨ jasɨ yawe, opa ipiru japo kɨpe’ä iko ramo,” jei. “Ïru temitɨ oa ñurätipɨte pe. Jare ñuräti ukuakuaa ma yawe, opa umbuputupa temitɨ,” jei. “Erëi ïru temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Jokua reta jeñɨ kawi, ukuakuaa, jare ía. Amokue jetaete ye ía, jare ïru reta jeta katu ía, jare ïru reta mbowɨño ía.” Jukuärái Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare jei wi chupe reta: “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta yuweru upɨrandu chupe: “¿Maera pa nemboe reta nembɨjaanga rewe?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa umbɨpɨ ma uyekuaa kua ɨwɨ pe. Jare jokua re ko che amɨmbeu aï,” jei. “Tenonde yawe Tumpa uikuaaka’ä kía pe awe kua mbaembae rewa. Erëi añawe uñemee ma pewe pikuaa kawi waerä. Erëi ïru wae reta pe uñemee’ä uikuaa waerä. Echa’ä ime yawe kía uyapɨsaka kawi jare wɨrowia chiñee re wae, uñemɨïruta chupe iyarakuaa. Jae iyarakuaa katuta ko. Erëi ime yawe kía uipota’ä uyapɨsaka añetete re wae, jokua jae uikuaa tëi michi mii yepe chiñee wae, jokuawe uñepɨ̈rota chuwi,” jei chupe reta. “Jare jae reta uipota’ä uikuaa añetete rewe ramo, jokua jeko pewa che amɨngeta reta ambɨjaanga rewe. Jukuärái uechata tëi reta che mbaembae ayapo wae jare uyanduta tëi reta chiñee, erëi ndaraúi uikuaa kawi reta,” jei. “Añetete, uyeyapo ma chupe reta kërái arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae Isaías jei wae rupi. Echa’ä arakaete rupi jae jei jokua nunga reta rewa kuärái: “Tumpa jei: ‘Uyanduta tëi reta chiñee, erëi uikuaata’ä etei reta. Uechata tëi reta che mbaembae ayapo wae, erëi ndarau uikuaa kawi reta. Echa’ä jae reta ipɨatäta uyeyapo chekotɨ. Iyapɨsa oyopɨ reta awɨye waerä uyandu chiñee. Jare usapɨmi reta awɨye waerä uecha mbaembae ayapo wae. Erëi jae reta moná uyandu chiñee yawe jare uecha reta ayapo wae yawe, ipɨa rewe uikuaa kawita reta jare uyerowata reta chekotɨ che aepɨ reta waerä,’ jei Tumpa.” Jukuärái jei Isaías,” jei Jesús chupe reta. “Erëi pe cheremimboerä piko wae reta, piyekouete peï, echa’ä pikuaa kawi peï kua pecha wae re jare piyandu wae re,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, ime iko jeta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jare kuimbae jupi wae reta uipotaete tëi uecha mbaembae pe reta pecha peï wae, jare uipotaete tëi uyandu reta mbaembae pe reta piyandu peï wae. Erëitu ipuere’ä uecha reta jare uyandu’ä reta wi,” jei Jesús jemimboe reta pe. “Jayawe piyapɨsaka kawi mii chiñee re amɨesäka pewe rambuewe jokua kuimbae umaetɨ wae rewa,” jei chupe reta. “Añawe rupi uyemɨmbeu oï ñee kërái kía ipuere waerä oï Tumpa ndiwe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare kía kua ñee uyandu yawe, erëi uikuaa kawi’ä yawe jokua uyandu wae, jayawe ou Añawasu jare opa umɨakañɨka Tumpa iñee wi. Jokua re ko umbɨjaanga yandewe tape raɨ rupi oa temitɨ wae,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re,” jei. “Kua uyembɨjaanga oï ïru wae Tumpa iñee uyandu wae re. Kua nunga jaeramo uyandu yawe, jupiwoiño uyapɨsaka jese uyerowia rewe,” jei. “Erëi Tumpa iñee uyembɨjapo kawi’ä ipɨa pe ramo, ɨmambae ikueri. Yembɨawái ou chupe yawe, jare ïru wae reta uyapo ikawi mbae wae chupe yawe Tumpa iñee re wɨrowia jeko pewa, jayawe jupiwoiño opia Tumpa jape wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa ñurätipɨte pe. Kua uyembɨjaanga oï ïru wae Tumpa iñee uyandu wae re,” jei. “Kua nunga uyandu Tumpa iñee, erëi umbɨpɨ uyembɨpɨa’ä mbaembae ɨwɨ pewa reño. Jare uyembɨtawɨ, echa’ä uipota ikokatu ramo. Jare opaete kua mbaembae umɨakañɨka Tumpa iñee wi. Jáeramo ndarau uyekuaa jese Tumpa jeko ikawi wae,” jei chupe reta. “Erëi amokue temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Kua ɨwɨ ikawi wae uyembɨjaanga oï kía Tumpa iñee uyandu wae jare uepitɨ kawi oï wae re,” jei. “Jare Tumpa iñee uyembɨjapo kawi oï ipɨa pe ramo, uyekuaa jese Tumpa jeko ikawi wae. Amokue reta re uyekuaa kawi Tumpa jeko ikawi wae. Ïru wae reta re uyekuaa kawiete, jare ïru wae reta re uyekuaa kawiete ye,” jei. “Jukuärái ko ambɨjaanga rewe jae pewe wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jesús uyemɨngeta ye umbɨjaanga rewe uyembatɨ wae reta pe. Jei chupe reta: “Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, umbɨsɨrɨta kía kía jae imaerä iko wae reta ïru wae reta ipɨte wi. Yambɨjaanga. Pëti kuimbae oñotɨka iko pe trigo ikawi wae,” jei. “Erëi pɨ̈tu yawe, opaete wae oke yureko rambuewe, jokua kuimbae jowaicho ou oñotɨ trigo ipɨte rupi kapii ikawi mbae wae trigo echa wae. Jare opa oñotɨ yawe, oo ye,” jei. “Jayawe trigo ukuakuaa jare ía. Erëi ukuakuaa wi jokua kapii trigo echa wae trigo ipɨte rupi,” jei. “Jáeramo jokua kuimbae ipione reta yuweru jei chupe: ‘Karái, ¿ñañotɨ'ä yerá temitɨ ikawi wae ndeko pe? Erëi añawe koo pe ukuakuaa oï wi kapii ikawi mbae wae. ¿Kía wi ra oë oï jokua?’ jei reta,” jei. “Jayawe karái jei chupe reta: ‘Cherowaicho ko aipo ou oñotɨ wɨari,’ jei. “Jayawe ipione reta upɨrandu chupe: “¿Ndipota pa ndoo nomondoro waerä jokua kapii?’ jei reta. “Erëi karái jei chupe reta: ‘Awɨye pemondoro. Echa’ä pemondoro yawe kapii, aramoi pemondorota peï wi jokua trigo ikawi wae jokua kapii ndiwe,’ jei. ‘Tukuakuaa päwe mokui rewe trigo yaipoo rewa. Jare yaipoo yawe, jayawe ramo jaeta uipoo wae reta pe, ‘Pembatɨ rani kapii jare piyokua peapɨ waerä. Erëi pembatɨ trigo o pe yambɨru yaupi waerä,’ jaeta chupe reta kuri,’ jei koo iya.” Jukuärái Jesús jei chupe reta. Jayawe Jesús omboe ye umbɨjaanga rewe uyembatɨ wae reta. Jei chupe reta: “Yandepuere yambɨjaanga kërái Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa jekuaeño ukuakuaa oo oï. Jae ko pëti mostaza jäɨkue raɨ mii kuimbae oñotɨ iko pe wae rami,” jei. “Echa’ä jokua jäɨkue michi raɨete ko opaete ïru temitɨ reta wi. Erëi oñotɨ ma yawe, jare ukuakuaa ma yawe, tuichaete uyeyapo opaete ïru temitɨ reta koo pewa wi. Uyeyapo ko pëti ɨwɨra. Jare wɨra reta ipuere uyapo jaitɨrä jäka rupi,” jei chupe reta. Jare Jesús uyemɨngeta ye umbɨjaanga rewe uyembatɨ wae reta pe. Jei chupe reta: “Jae nunga wi yandepuere yambɨjaanga ye kërái Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa jekuaeño uyekuaa oo oï. Jae ko levadura kuña umbɨyea jeta katu harina ndiwe wae rami,” jei. “Echa’ä kuña opa ma masa omona kawi yawe, levadura opa ma uyembɨyea kawi opaete masa rupi,” jei chupe reta. Jukuärái ko Jesús jei jeta mbaembae umbɨjaanga rewe uyembatɨ wae reta pe. Mbae nunga ñee awe jei’ä umbɨjaanga mbae rewe. Jukuärái uyapo opa uyeyapo waerä Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae jei wae rupi. Echa’ä jae umɨmbeu Upuruepɨ wae uyapota iko wae rewa kuärái: “Che ayemɨngetata ambɨjaanga rewe. Aikuaakata chupe reta mbaembae ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe uyekuaa mbae wae.” Jukuärái jei. Jayawe Jesús usɨrɨ uyembatɨ wae reta wi, jare uike o pe. Jare jemimboe reta yuweru ikotɨ jare jei reta chupe: “Nemɨmbeu orewe nembɨjaanga rewe jokua koo pe kapii trigo echa oï wae rewa. Erëi ore nduepitɨ kawi’ä. Ikuaaka mii orewe mbae ra ko uipota jei,” jei reta. “Jaikó,” jei Jesús. “Jokua temitɨ ikawi wae oñotɨka wae uyembɨjaanga oï che kuimbaerä ayeyapo wae re,” jei. “Jare jokua koo uyembɨjaanga oï opaete ɨwɨ re. Jare trigo ikawi wae uyembɨjaanga oï kía reta ikota Tumpa ndiwe wae re, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jae reta ko Tumpa taɨ reta. Jare kapii ikawi mbae wae uyembɨjaanga oï jokua uyeyokui Añawasu pe wae reta re. Jae reta ko jae Añawasu taɨ reta. Jare koo iya jowaicho kapii oñotɨ wae uyembɨjaanga oï Añawasu re etei. Jare mbaepoo uyembɨjaanga oï ara taɨkuewa re. Jare umbaepoo wae reta uyembɨjaanga oï araɨwa reta re,” jei chupe reta. “Jayawe pemandúa peï jokua che jae pewe wae re. Opa ma uipoo reta yawe, umbatɨ jare opa uapɨ reta tata pe jokua kapii ikawi mbae wae. Jukuärái rami ko uasata oï wi ara taɨkuewa pe,” jei. “Echa’ä che kuimbaerä ayeyapo wae ambouta chearaɨwa reta umbɨsɨrɨ waerä cheré wɨrowia wae reta ipɨte wi opaete kía japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae reta jare ikawi mbae wae uyapo wae reta,” jei. “Jare joko wi araɨwa reta omombota tata wasu pe kiape uyaota tëi reta jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta reta ikuasɨ katuete ñonoï ramo,” jei. “Jare jayawe ramo yandeRu Tumpa oïta opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jayawe ramo jae imbaepuere jembipete ye wae uyekuaata jokua jupi wae reta re,” jei. “Uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kawi kua chiñee re,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jae nunga wi kía onoi yawe Tumpa imburuwicha wasurä, jokua ikawieteta ko ipotawe ïru mbaembae wi. Jae ko mbae ikawiete wae jare jepɨete wae kía arakaete oñotɨ ɨwɨ pe wae rami,” jei. “Jare kía uwäe chupe yawe, jupiwoiño oñotɨ ye awɨye waerä ïru wae uecha. Jayawe uyerowia rewe oo owaka opaete imbaembae korepotirä owa waerä iyupe jokua ɨwɨ. Jare jukuärái jokua mbae jepɨete wae ikota jae imaerä,” jei chupe reta. “Jae nunga wi yandepuere yambɨjaanga pëti kuimbae ita ipöra wae owaka wae re. Jae oo ueka kía ita ipöra wae reta ime onoi wae owa waerä chuwi jare owaka yuapɨ ye waerä iyupe. Jare uwäe yawe pëti ita ipöraete ye wae jare jepɨete wae, uipota onoi imaerä. Jáeramo oo owaka opaete imbaembae korepotirä owa waerä iyupe. Jukuäraiete wi ko kía onoi yawe Tumpa imburuwicha wasurä, jokua ikawiete ye ko ipotawe ïru mbaembae wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, jae oñono teeta kía kía jae imaerä iko wae reta ïru wae reta ipɨte wi. Yambɨjaanga. Pira uipɨsɨ wae reta omombo pɨsa ɨ wasu pe jare uipɨsɨ reta jeta opa yea yea pira reta,” jei. “Jare pɨsa tɨnee ma yawe, umɨata reta ɨ wasu jembeɨ pe. Jayawe jae reta uwapɨ joko pe jare umbɨru pira tuicha kawi wae reta urupuku pe, jare pira ikawi’ä yau waerä wae reta opa omombo,” jei. “Jare jukuärái rami ko wi uyeyapota oï ara taɨkuewa pe. Echa’ä jokua ara yuweruta araɨwa reta umbɨsɨrɨ waerä mbae ikawi mbae wae uyapo wae reta jupi wae reta ipɨte wi,” jei. “Jare joko wi omombota reta tata wasu pe kiape uyaota tëi reta jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta reta ikuasɨ katuete ñonoï ramo,” jei chupe reta. Jayawe Jesús upɨrandu jemimboe reta pe: “¿Opaete kua mbaembae reta pepitɨ kawi ma pa peï?” jei chupe reta. “Nduepitɨ kawi ma, oreYa,” jei reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Jayawe aipota wi pikuaa kawi waerä ïru mbae. Ime yawe kía ɨma ma uyemboe Tumpa iñee re wae, jare uyemboe ma wi kërái onoi waerä Tumpa imburuwicha wasurä wae, jae ko pëti tëta iya rami. Echa’ä tëta iya ime joo pe onoi mbaembae ikawi wae upi oï wae – jae ko mbaembae ipɨau wae jare indechi wae. Jare mokui rewe re ipuere uyekou.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús opa ma jei yawe kua umbɨjaanga rewe, oo ye joko wi. Jare oo jëtara reta kotɨ, tëta wasu Nazaret jee wae pe. Jare oo uwäe yawe joko pe, oporomboe tupao pe. Jare uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ jare jei reta iyupe: “¿Kiape ra oo uyemboe kua kuimbae iyarakuaa katu waerä? ¿Kërái ra ipuere uyapo mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae?” jei reta. “¿Jae’ä yerá carpintero taɨ jare María imembɨrae? ¿Jae’ä yerá Jacobo, José, Simón, jare Judas tɨkeɨ? Jare opaete jindɨ reta wi yureko yandepɨte rupi. Kua pochɨ ñaneïru tëi ko. ¿Kërái ra jae ime onoi arakuaa jare mbaepuere?” jei reta iyupe. Jáeramo jae reta uyembɨarasɨ jare wɨrɨ̈ro reta Jesús. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pëti kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae ikotɨ̈a oï yawe, jeta wae reta umae kawi jese jare uyapɨsaka reta jese,” jei. “Erëi jëta pe oï yawe jëtáɨwa reta jare jëtara reta ipɨte pe, uyapɨsaka’ä reta jese,” jei chupe reta. Jayawe wɨrowia’ä reta Jesús re jeko pewa, Jesús uyapo’ä joko pe jeta mbaembae Tumpa imbaepuere pe. Jokua ara reta rupi jeräkua mburuwicha wasu Herodes pe Jesús mbaembae uyapo wae. Jayawe jae jei uyeyokui chupe wae reta pe: “Jokua Jesús, jae ko aipo Juan upurumbɨsakambuse wae aramoi ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jáeramo ko uyapo oï kua mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae,” jei chupe reta. Echa’ä Herodes etei ko uyukaka Juan. Kua uyeyapo kuärái: Tenonde yawe Herodes umenda tɨwɨ Felipe jembireko Herodías jee wae ndiwe. Jare Juan umbɨeta Herodes pe jare jei chupe: “Kua nemenda nderɨwɨ jembireko ndiwe wae, ikawi’ä etei ko Tumpa jowai,” jei chupe. Jayawe Herodes uipɨsɨka Juan uñapɨ̈tika jare oñonoka peresorɨru pe umbɨyerowia waerä jembireko Herodías. Jare yepe tëi Herodes uipota uyukaka Juan, erëi uyapo’ä. Echa’ä opaete wae reta wɨrowia Tumpa ko ombou Juan umɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae. Jare Herodes ukɨye chuwi reta ramo, uyukaka’ä Juan. Jayawe uwäe Herodes iara. Jare jae uparea jeta wae reta pe yuweru ukaru waerä jae ndiwe. Jayawe Herodías imembɨ kuña uike upɨrae chupe reta, jare Herodes uyerowia umae jese. Jáeramo jei chupe: “Che tae ndewe Tumpa jowake, ameeta ndewe ipotawe mbae ndeka chewe wae,” jei chupe. Jayawe kuñatái jei Herodes pe: “Emee chewe Juan upurumbɨsakambu wae iñäka pëti karúa pe,” jei chupe. Jukuärái jei kuñatái, echa’ä ichɨ omboemboe ma jukuärái jei waerä. Jayawe mburuwicha wasu tuicha rupi ipɨatɨtɨ tëi. Erëi Tumpa jowake jei chupe ramo, jare ïru wae reta uyandu ramo, omondo pëti sɨndaro uyapo waerä kuñatái jei wae. Jayawe oo sɨndaro peresorɨru pe uyayuasɨa Juan kɨsepuku pe. Joko wi ueru iñäkakue pëti karúa pe jare umee kuñatái pe. Jare kuñatái wɨraa umee yuapɨ ye ichɨ pe. Jayawe Juan jemimboe reta kua uikuaa yawe, yuweru jare wɨraa oñotɨ reta waerä Juan jetekue. Joko wi yuraa umɨmbeu reta Jesús pe. Jare Jesús uyandu yawe Juan imano rewa, oo uyupi pëti chalana pe jare oo kïi ngatu wae pe. Erëi jeta wae reta uikuaa kiape Jesús oo oï wae. Jayawe jae reta yuraa Jesús jaɨkue ɨwɨ rupi etei tëta wasu raɨ reta wi. Jayawe Jesús oo uwäe ɨpa wasu jembeɨ pe jare uweyɨ chalana wi. Jare uecha jeta wae reta ime ma yepe joko pe ñonoï. Jare tuicha rupi uiparareko umae jese reta. Jáeramo umɨnguera imbaerasɨ wae reta joko pe. Jayawe pɨ̈tuta ma oï yawe, Jesús jemimboe reta yuweru jei chupe: “Mbaetɨ tëta kua rupi, jare kaaru ma oï,” jei reta. “Emondo kua jeta wae reta kiape ime tëta wae rupi owa reta waerä jembiurä. Echa’ä mbaetɨ mbae jou reta waerä kua pe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye too reta,” jei. “Pe reta etei ko pemeeta chupe mbae jou reta waerä,” jei chupe reta. “Ndarau orepuere,” jei reta. “Jaeño kua pe ime nonoi pandepo mbɨyape jare mokui pira chariki mii,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peru chewe kua pe. Yaecha,” jei. Jayawe ueru reta ma yawe chupe, Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe uwapɨ waerä kapiichape re. Jayawe uipɨsɨ jokua pandepo mbɨyape jare mokui pira. Jare umae ara kotɨ jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa mbɨyape, jare umee jemimboe reta pe jae reta umee yuapɨ ye waerä opaete wae pe. Jayawe opaete wae reta ukaru ipunga rewa. Jare Jesús jemimboe reta umbatɨ jokua jembɨrekue doce canasta rupi. Opaete ukaru wae reta kuimbae retaño uyepapa pandepo miri rupi. Uyepapa’ä kuña reta jare sambiaɨ reta joko pe ñonoï wae. Jukuärái Jesús umbɨjeta mbɨyape jare pira umɨngaru waerä jeta wae reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe uyupi waerä chalana pe jare yuraa waerä tenonde ɨpa wasu jowaicho kotɨ. Jare jae upɨtaño joko pe omondo ye waerä uyembatɨ wae reta. Jare opa ma omondo ye reta yawe, Jesús uyupi pëti ɨwɨtu wasu re oo uyerure waerä Tumpa pe. Jare pɨ̈tu ma yawe, Jesús imeño jaeño pe etei joko pe oï. Jayawe chalana Jesús jemimboe reta oo pɨpe wae oo ma uwäe ɨpa wasu mbɨte pe. Jare yawái chupe reta uruwata waerä, echa’ä täta ɨwɨtu ou ikotɨ jare tuicha ɨ uyembɨaparoaroa chupe reta. Jare köeta ma yawe, Jesús uwata oo ikotɨ reta ɨ iáramo rupi. Jare jemimboe reta uecha yawe, ukɨyete ye reta jare jei reta iyupe: “¡Umanokue wae iä ko aipo kua!” jei reta. Jáeramo jäse reta ukɨyete ramo. Erëi jupiwoiño Jesús omondo chupe reta iñee: “Piyembɨpɨakatu. Awɨye pekɨye. Che ko,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei chupe: “CheYa, nde etei ko yawe, ere chewe awata waerä a ndekotɨ ɨ iáramo rupi,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Eyu,” jei chupe. Jayawe Pedro uweyɨ chalana wi, jare umbɨpɨ uwata ɨ iáramo rupi oo waerä tëi Jesús kotɨ. Erëi uecha yawe ɨwɨtu täta oï chupe, Pedro ukɨye jare umbɨpɨ uike ɨ pe. Jayawe jei usapɨkai rewe: “¡CheYa, chepɨsɨ mii!” Jayawe jupiwoiño Jesús uipɨsɨ Pedro ipo wi, jare jei chupe: “Michiete nderowia cheré. ¿Maera pa nderowia kawi’ä cheré?” jei chupe. Jayawe yuweru uyupi reta chalana pe, jare jupiwoiño ɨwɨtu upɨta. Jare Jesús jemimboe chalana pe ñonoï wae reta umbutuicha Jesús. “Añetete yepe nde ko jae Tumpa Taɨ,” jei reta chupe. Jayawe yuraa uwäe reta ɨpa wasu jowaicho pe ɨwɨ Genesaret jee wae pe. Jare joko pewa reta uecha yawe Jesús, uikuaa reta kía ko jae wae. Jáeramo wɨraaka reta ñee opaete jokua ɨwɨ rupi uikuaa reta waerä. Jayawe ketɨ ketɨ wi ueru reta imbaerasɨ wae reta Jesús oï wae pe. Jare umɨñera reta Jesús umaeño waerä imbaerasɨ wae reta re uñatai waerä Jesús jemimonde jembeɨ mii yepe. Jare opaete uñatai Jesús jemimonde wae, opa ukuera reta Jesús imbaepuere pe. Pëti ara amokue kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta yuweru Jerusalén wi Jesús oï wae pe. Jare jae reta upɨrandu chupe: “¿Maera pa nderemimboe reta uyapo’ä yanderamɨkue reta jeko rupi? Echa’ä ukaru reta uyepoe mbae rewe,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta oete ko piyapo mbae, echa’ä piyawɨ Tumpa jei wae piko waerä pereko rupii. Pe reta pikuaa kawi tëi ko Tumpa arakaete jei kuärái: ‘Pipɨu peru jare pesɨ wi,’ jei. Jare jei wi kuärái: ‘Kía jei ikawi mbae wae tu jare ichɨ kotɨ wae, tuyuka reta.’ Jukuärái Tumpa jei Moisés pe uikuatía waerä. Erëi pe reta peporomboe tëi kía ipuere jei tu jare ichɨ ikuasɨ wae pe kuärái: ‘Che ime anoi tëi korepoti, erëi chepuereta’ä pomborɨ pɨpe, echa’ä añono tee ma amee waerä Tumpa pe.’ Jare kía jukuärái jei wae, pe reta pere joko wiwe ipuereta’ä ma omborɨ tu jare ichɨ jokua korepoti pɨpe. Jáeramo peporomboe wae rupi uipɨu’ä reta tu jare ichɨ wi. Jukuärái pe reta peya ma ko Tumpa jei wae piko waerä pereko rupii,” jei chupe reta. “Pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. Isaías uikuatía arakaete peré wae jupi ko. Echa’ä jei kuärái: ‘Kua reta iyuru wiño ko uipɨu chewi,’ jei Tumpa. ‘Erëi ipɨa pe uipɨu’ä etei chewi reta. Umbutuicharaangaiño reta cheree. Oporomboe reta kuimbae jei wae rupiño.’ Jukuärái Isaías uikuatía Tumpa jei peré wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús ueni opaete joko pe ñonoï wae reta jare jei chupe reta: “Piyapɨsaka kua re pikuaa kawi waerä,” jei chupe reta. “Ipotawe mbae kía jou wae ndarau uyapo ikɨa Tumpa kotɨ. Erëi ikawi mbae wae jei wae, jokua ko uyapo ikɨa Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta yuweru jei chupe: “¿Ndikuaa pa fariseo reta umbɨarasɨ jokua nde ndere wae?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jae reta oporomboe wae temitɨ rami ko. Erëi jae’ä ko temitɨ cheRu ara pe oï wae oñotɨ wae. Jare pëti ara Tumpa omondorokata oï,” jei. “Jáeramo awɨye piyembɨpɨa’ä jae reta jei wae re. Jae reta uyererowia tëi uruwata ñonoï ïru wae reta Tumpa kotɨ. Erëi añetete jae reta jesa mbae wae uipoko uruwata ïru jesa mbae wae rami ko. Jare jukuärái yawe, mokui rewe uasawita ɨwɨkua pe,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Ikuaaka mii orewe mbae uipota jei jokua nembɨjaanga rewe ndere wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pe retawe yerá ndei pikuaa kawi jokua rewa?” jei. “¿Pikuaa kawi’ä yerá ipotawe mbae peu wae oo perɨe peño jare pemombo? Erëi mbae ikawi mbae wae pere wae, jokua oë pepɨa wi. Jare jokua ko peapo ikɨa Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. “Echa’ä pepɨa wi ko oë opa mbae ikawi mbae wae, echa’ä pepɨa pe piyemɨngeta mbaembae kachi wae re jare joko wi pepuruyuka, piyapo awasa, pembɨkere, pemonda, papu ïru wae reta re, jare ikawi mbae wae pere perapicha kotɨ,” jei. “Kua mbaembae ko peapo ikɨa Tumpa kotɨ. Erëi pekaru yawe piyepoe mbae rewe, jokua ndarau peapo ikɨa Tumpa kotɨ,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa reta joko wi tëta wasu reta Tiro jare Sidón jee wae iyɨpɨ rupi. Jare jokua ɨwɨ pe ime iko pëti kuña ɨwɨ Canaán pewa. Jae ko judía mbae wae. Jae ou Jesús oï wae pe, jare usapɨkai pɨi rewe jei chupe: “CheYa, David iñemoñaa pewa, cheparareko mii,” jei. “Chemembɨ kuña mii uiporaraete oï, echa’ä aña uyembɨiya ma jese,” jei chupe. Erëi Jesús jei’ä mbae awe chupe. Jayawe jemimboe reta yuweru jei chupe: “Emondo ye jokua kuña, echa’ä usapɨkai pɨi rewe ou oï yanderaɨkue. Yanembɨkuerita oï,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei kuña pe: “Tumpa chembou Israel iñemoñaa reta peño. Jae reta owecha ukañɨ wae reta rami ko,” jei chupe. Jayawe kuña ou uñeñono ɨwɨ re Jesús jowai uipɨu rewe, jare jei chupe: “CheYa, chemborɨ mii,” jei. Jayawe Jesús jei chupe umbɨjaanga rewe: “Jupi’ä ko ñapɨ̈ro waerä tembiu sambiaɨ reta wi ñamee waerä yɨmba raɨ reta pe,” jei chupe. “Jukuärái tëi, cheYa,” jei kuña. “Erëitu tembiu uepitɨta ko oremaerä wi, echa’ä yɨmba raɨ retawe jou tembiu usururukue iya imesa wi,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¡Tuicha ko nderowia cheré, cherindɨ! Jáeramo uyeyapota ko ndewe nde ndipota wae rami,” jei chupe. Jare jupiwoiño kuña imembɨ ukuera. Jayawe Jesús jemimboe reta ndiwe yuraa ye joko wi uwäe reta ɨpa wasu Galilea pe. Joko wi koiño ime oï ɨwɨtu wasu raɨ. Jayawe uyupi reta jese, jare Jesús uwapɨ joko pe. Jare jeta wae reta wi yuweru jae oï wae pe. Jare ueru reta wi oñono Jesús jowai iköcho wae reta, jare ipo jowaicho utini wae reta, jare jesa mbae wae reta, jare iñee mbae wae reta, jare jeta ïru imbaerasɨ wae reta. Jayawe Jesús opa umɨnguera reta. Iñee mbae wae reta umbɨpɨ uyemɨngeta, jare ipo jowaicho tɨpa wae reta ukuera, jare iköcho wae reta uwata kawi, jare jesa mbae wae reta umae kawi. Jare kua uecha reta yawe, opaete joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨ upɨta jare umbutuicha reta Tumpa jee. Jayawe Jesús ueni jemimboe reta ikotɨ jare jei chupe reta: “Aiparareko anoi kua yuweru wae reta. Echa’ä mbapɨ ara rupi ma ñonoï reta che ndiwe, jare mbaetɨ ma mbae onoi reta jou waerä. Aipota’ä amondo ye reta iyembaɨ rewe, echa’ä aramoi jesawɨrɨta reta tape rupi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “¿Kiape pa yandepuere ñawäe chupe mbae kua jeta wae reta jou waerä? Echa’ä mbaetɨ kiawe iko kua rupi,” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Mbowɨ pa mbɨyape ime penoi?” jei. Jare jae reta jei chupe: “Jaeño ime nonoi chiu mbɨyape, jare mbowɨ pira chariki mii,” jei reta. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe uwapɨ waerä. Joko wi uipɨsɨ jokua chiu mbɨyape jare pira chariki mii reta, jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Jare upɨsäa umee jemimboe reta pe, jemimboe reta umee yuapɨ ye waerä opaete uwapɨ ñonoï wae reta pe. Jayawe opaetei ukaru reta jare ipunga upɨta reta. Jayawe Jesús jemimboe reta umbatɨ jembɨrekue chiu canasta tuicha wae reta. Jare ukaru wae reta kuimbae retaño uyepapa irundɨ miri rupi. Uyepapa’ä kuña reta jare sambiaɨ reta. Jayawe Jesús omondo ye reta jëta jëta rupi. Jare omondo ye reta ma yawe, jae jare jemimboe reta ndiwe uyupi chalana pe, jare yuraa reta ɨwɨ Magdala jee wae kotɨ. Jayawe yuweru amokue fariseo reta jare saduceo reta Jesús oï wae pe, jare jei reta chupe: “Añetete Tumpa nembou yawe, jayawe yaecha iyapo orewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Amo pe warasɨ uike ma oo yawe, pe reta pere: ‘Ara kawita oï kuriye, echa’ä ara pɨ̈ta kawi oï,’ pere. Jae ramiño wi amo pe ndimbowe yawe, pere: ‘Ara pochɨta oï kua ara, echa’ä ara pɨ̈ta kawi oï jare ime oï amapɨ̈tu wi,’ pere,” jei. “Pe reta pikuaa kawi pemae ara re këraita oï ara wae. Erëi pemae yawe mbaembae ayapo aï añawe rupi wae re, pikuaa’ä etei mbae ra uipota jei wae,” jei chupe reta. “Pe reta añawe peï wae reta, pereko kachi ko jare jupi’ä ma ko peï Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. “Pipota tëi ayapo waerä pewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe jukuärái aechaka waerä pewe Tumpa ko chembou wae. Erëi jaeño uasata oï kërái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Jonás pe uasa wae rami,” jei chupe reta. Jare jukuärái jei yawe, Jesús ueya reta. Jayawe Jesús jemimboe reta ndiwe uyupi reta chalana pe jare yuraa reta ɨpa wasu jowaicho kotɨ. Jare yuraa ma uwäe reta yawe, Jesús jemimboe reta aramoiño imandúa ueru’ä yepe reta mbɨyape wae. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Piyandareko kawi piyé kuri fariseo reta jare saduceo reta ilevadura wi,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta jei tëi iyupe: “Kua jei yandewe yaru’ä mbɨyape ramo,” jei reta. Jayawe Jesús uikuaa woi chuwi reta jae reta uyemɨngeta yureko wae re, jare jei chupe reta: “¿Maera mbate pa piyemɨngeta mbɨyape peru mbae wae re? Pe reta perowia kawi’ä peï cheré,” jei. “¿Ndeiño pa pikuaa kawi? Che ayemɨngeta’ä aï mbɨyape yau wae re. Echa’ä yawai’ä ko chewe ambɨjeta waerä mbɨyape. ¿Pemandua’ä yerá kuee yawe pandepo mbɨyape wae ambɨjeta jou reta waerä pandepo miri wae reta? Jare joko wi, ¿mbowɨ kanasta pa pembatɨ jembɨrekue?” jei chupe reta. “Jare jae nunga wi ïru wese pe chiu mbɨyape wae ambɨjeta jou reta waerä irundɨ miri wae reta. ¿Pemandua’ä yerá jokua re? Jare joko wi, ¿mbowɨ kanasta pa pembatɨ jembɨrekue?” jei chupe reta. “Jayawe ¿kërái mbate pa pikuaa kawi’ä che ayemɨngeta’ä aï mbɨyape yau wae re? Che tae ye pewe, piyandareko kawi piyé fariseo reta jare saduceo reta ilevadura wi,” jei chupe reta. Jayawe ramo jemimboe reta uikuaa Jesús uyemɨngeta yepe iko umbɨjaanga rewe. Jei’ä yepe iko chupe reta uyandareko waerä iyé levadura mbɨyape pewa wi. Jaeño uipota jei chupe reta uyandareko kawi waerä iyé reta fariseo reta jare saduceo reta oporomboe wae wi. Jayawe Jesús jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe reta tëta wasu Cesarea Filipo jee wae pe. Jare Jesús upɨrandu jemimboe reta pe: “¿Kërái pa ïru wae reta uyemɨngeta che kuimbaerä ayeyapo wae kía ko che wae?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Amokue wae jei nde ko jae Juan upurumbɨsakambuse wae. Jare ïru wae reta jei nde ko jae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Elías. Jare ïru wae reta jei nde ko jae Jeremías, ani ambɨe kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae ikowe ye wae,” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu ye chupe reta: “Jare pemaerä, ¿kía pa ko che?” jei chupe reta. Jayawe Simón Pedro jei chupe: “Nde ko jae Cristo ndoe chupe wae. Nde ko jae Tumpa ikoño mái wae Taɨ,” jei chupe. Jayawe Jesús jei Pedro pe: “Nde Simón, Jonás taɨ, ndiyekouete neï. Echa’ä cheRu ara pe oï wae uikuaaka ma ndewe jokua. Mbaetɨ ye kía uikuaaka ndewe wae,” jei chupe. “Jare che tae ndewe, añawe nderee ko jae Pedro. Jare chemaerä nde ndikota pëti itape jese kía jëtarä uyapo wae rami. Echa’ä che ayapota nde ndiko waerä opaete cheré wɨrowiata oï wae reta iyɨpɨrä. Jare Añawasu ndarau ipuere umɨamɨri reta,” jei. “Nde ndipeata öke ipuere waerä wɨrowia reta cheré, jare che ameeta ndewe mbaepuere jese reta,” jei chupe. “Jare ime yawe kua ɨwɨ pe mbae re nde nemaeño’ä jese wae, Tumpa ara pe oï wae umaeño’ä ma jese wi. Jae ramiño wi ime yawe kua ɨwɨ pe mbae re nde nemaeño jese wae, Tumpa ara pe oï wae umaeño ma ko jese wi.” Jukuärái jei Jesús Pedro pe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe awɨye waerä umɨmbeu reta kía pe awe jae ko Cristo jei chupe reta wae. Jare jokua ara reta wiwe Jesús umbɨpɨ umɨmbeu jemimboe reta pe kërái jae umanota iko wae. Jei chupe reta: “Che imeta ko a Jerusalén pe. Jare joko pe yandetenondewa reta, jare sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uiporarakata chewe jare cheyukakata reta,” jei. “Erëi kua imeta ko uyeyapo. Jare joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. Jayawe kua Jesús jei wae ikawi’ä Pedro pe. Jáeramo jae wɨraa Jesús ïru reta ipɨte wi, jare umbɨpɨ umbɨeta chupe jokua jae jei wae re. Jei chupe: “¡Ndarau etei, cheYa! Awɨye etei tuyeyapo ndewe jokua,” jei chupe. Erëi Jesús uyerowa Pedro wi, jare jei chupe: “Esɨrɨ chewi, Satanás,” jei chupe. “Nde ndipota tëi chembɨawái, echa’ä ndepɨa oï mbaembae ɨwɨ pewa reño. Mbaetɨ ndepɨa oï mbaembae Tumpa uipota wae re,” jei chupe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Ime yawe kía uipota iko cheremimboerä wae, awɨye ma tuiko jae jei wae rupiño. Erëi towoɨ ikurusu jare tou che ndiwe,” jei. “Echa’ä ime yawe kía jaeño uyembɨpɨa’ä uepɨ waerä tëi jekowe kua ɨwɨ pewa re, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi kía umee jekowe chereko pewa wae, yepe tëi umano, erëi onoita tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Kua re ikawi ko piyemɨngeta waerä pepɨa pe. ¿Maera ra ikawita kía umɨngana waerä opaete kua ɨwɨ pe oï wae, erëi umano ma yawe, umɨkañɨ ma iyuwi jekowe opa mbae wae? Añetete jae umɨngana’ä mbae awe. Echa’ä pe reta pepuere’ä etei pembɨepɨ penoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Che jae pewe kua mbaembae, echa’ä pëti ara che kuimbaerä ayeyapo wae ayu yeta aï cheRu imbaepuere jembipete rewe jare chearaɨwa reta ndiwe. Jare jayawe amɨñatimata aï pëti pëti wae pe mbae uyapo wae rupi,” jei. “Che tae pewe añetete wae, amokue pe reta kua pe peï wae ndei pemano mbowe cherechata che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe aiko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jayawe owa ara ma uasa yawe, Jesús wɨraa Pedro, Jacobo, jare Jacobo tɨwɨ Juan ïru reta ipɨte wi pëti ɨwɨtu wasu re. Jare joko pe Jesús jete uyembɨambɨe chupe reta. Jowa jembipe warasɨ jembipe rami. Jare jemimonde tïasɨ jare uwera. Jare aramoiño uyekuaa chupe reta Moisés jare Elías uyemɨngeta ñonoï Jesús ndiwe. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “OreYa, jaekawi ko ore noï kua pe,” jei chupe. “Nde ndipota yawe, che ayapota kua pe mbapɨ warasɨ̈a ñanarokɨ pewa – pëti nemaerä, pëti Moisés pewarä, jare pëti Elías pewarä wi,” jei chupe. Jare Pedro uyemɨngeta iko rambuewe, uyekuaa chupe reta amapɨ̈tu jembipe wae jare opa oñowa reta. Jare amapɨ̈tu wi uyendu ñee jei: “Kua ko jae cheRaɨ auete wae. Jae chembɨyerowiaete. Piyapɨsaka jese,” jei. Jare Jesús jemimboe reta kua uyandu yawe, ukɨyete jare oa reta ɨwɨ re uipɨu rewe. Jayawe Jesús ou oñono ipo jese reta jare jei: “Pepüa. Awɨye pekɨye,” jei chupe reta. Jare umae reta ye yawe, uecha’ä ma kiawe joko pe oï – jaeño ma Jesús. Joko wi uweyɨ ye yureko reta rambuewe ɨwɨtu wasu wi, Jesús jei chupe reta: “Awɨye pemiäri añawe kía pe awe kua pecha wae. Ndei rani. Peäro che kuimbaerä ayeyapo wae amano jare aikowe ye ayu umanokue wae reta ipɨte wi rewa. Jayawe ramo pemɨeräkuata peï kuri,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta upɨrandu ye chupe mbae re: “¿Maera pa Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei Elías rani ko outa ndei Upuruepɨ wae ou mbowe?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añetete ko jae reta jei wae. Elías rani ko ou uyapɨkatu waerä opaete mbaembae,” jei. “Erëi che tae pewe añetete wae, Elías ou ma ko, jare yandetenondewa reta uikuaa’ä. Jáeramo uyapo reta chupe mbae jae reta uipota wae rupi. Jae ramiño wi che kuimbaerä ayeyapo wae aiporarata aï wi jae reta ipo pe,” jei chupe reta. Jayawe ramo Jesús jemimboe reta uikuaa Juan upurumbɨsakambuse wae re yepe uyemɨngeta iko Jesús wae. Jayawe Jesús jare jokua mbapɨ jemimboe reta ndiwe yuweru ye uwäe reta jeta ñonoï wae reta pe. Jare pëti kuimbae jae reta ipɨte wi ou uñeñono itawa re Jesús jowai. Jare jei chupe: “Oporomboe wae, iparareko mii chewe cheraɨ parawete,” jei. “Jae imbaerasɨ, jare umanomano, jare tuicha rupi uiporara oï. Jeta wese ma oa tëi tata pe jare ɨ pe wi,” jei. “Jáeramo ko aru tëi ma nderemimboe reta pe umɨnguera waerä, erëi jae reta ipuere’ä umɨnguera,” jei kuimbae Jesús pe. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Pe pepɨatäta piko wae reta, ¿marái mbate ra perowia kawi’ä cheré? Chembɨkueri ma peï perowia mbae cheré wae. ¿Kërái yawe rewa ra arupɨata pewe? Peru chewe kua pe jokua kunumi raɨ,” jei chupe reta. Jayawe ueru reta chupe yawe, Jesús iñeeäta rewe jei aña pe oë waerä kunumi raɨ wi. ¡Jare jupiwoiño kunumi raɨ ukuera! Jayawe kaaru katu mii yawe, Jesús jemimboe reta yuweru Jesús oï wae pe. Jare jae retaño jae ndiwe ñonoï yawe, upɨrandu reta chupe: “¿Maera pa ore orepuere’ä nomoë aña jokua kunumi raɨ wi?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pepuere’ä, echa’ä perowia kawi’ä Tumpa re ramo,” jei. “Che tae pewe añetete wae, pe reta perowia yawe Tumpa re michi raɨ mii yepe, jayawe pepuereta piyapo mbaembae tuicha wae. Pepuereta pere pea ɨwɨtu wasu pe oo waerä joko wi jare upɨta waerä ikotɨ̈a pe. Jare jukuärái uyapota ko ɨwɨtu wasu. Ndarau mbae yawái pewe,” jei chupe reta. “Erëi jokua nunga aña, jaeño pepuere pemoë piyerure rewe Tumpa pe, jare piñono tee ara reta pekaru mbae rewe,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare ɨwɨ Galilea pe ñonoï rambuewe, Jesús jei jemimboe reta pe: “Che kuimbaerä ayeyapo wae, imeta kía chemee oï cherowaicho reta pe wae. Jare jae reta cheyukata,” jei. “Erëi joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta ipɨatɨtɨ tuicha rupi Jesús jei chupe reta wae re. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe reta tëta wasu Capernaum pe. Jare joko pe yureko reta rambuewe, yuweru amokue tupao wasu pewarä okowara wae reta jare upɨrandu reta Pedro pe: “¿Umbɨepɨ pa pemboea yande imeta ko yambɨepɨ wae tupao wasu re uyandareko wae reta pewarä?” jei reta. “Umbɨepɨ ko,” jei Pedro chupe reta. Jayawe Pedro oo uike tëta kiape Jesús oï wae pe. Jare ndei upɨrandu mbowe Jesús pe jokua rewa, Jesús rani jei chupe: “Simón,” jei chupe. “Mburuwicha reta kua ɨwɨ pewa, ¿kía reta pe pa okowara – taɨ reta pe ra ani ïru wae reta peño? ¿Mbae pa ndere?” jei chupe. “Ïru wae reta peño,” jei Pedro. Jayawe Jesús jei chupe: “Jayawe taɨ reta umbɨepɨ'ä ko. Jae ramiño wi che ambɨepɨta’ä ko tëi cheRu jëta pewarä,” jei chupe. “Erëitu awɨye waerä yambɨarasɨ jokua okowara wae reta, ekua epindapo ɨpa wasu pe. Jare jokua pira tenondete ndipɨsɨ wae, epɨpira iyuru chuwi. Jare joko pe newäeta pëti korepoti riare. Eraa embɨepɨ tupao wasu pewarä okowara wae reta pe. Jokua uepitɨta oï chemaerä jare nemaerä wi,” jei Pedro pe. Jayawe jukuärái Pedro uyapo. Jokua jaɨkue rupi Jesús jemimboe reta yuweru ikotɨ jare jei reta chupe: “Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, ¿kía pa ikota yandepɨte rupi yandetenondewarä?” jei reta chupe. Jayawe Jesús ueni pëti sambiaɨ, jare oñono jae reta ipɨte pe, jare jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pe reta piko pɨau’ä yawe Tumpa kotɨ, jare piyeyapo’ä yawe sambiaɨ reta rami, ndarau etei penoi Tumpa pemburuwicha wasurä,” jei. “Erëi ime yawe kía uñemɨmichi kua sambiaɨ rami wae, jae ikota petenondewarä Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei chupe reta. “Jeta wae reta jei tëi sambiaɨ reta usiriwe’ä ko. Erëi che tae pewe, ime yawe kía umbɨasa kawi pëti sambiaɨ kua rami wae, jare jukuärái uyapo cheré wɨrowia ramo, chembɨasa kawi ko oï wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe jokua sambiaɨ rewa: “Ime yawe kía uyawɨka Tumpa kotɨ kua nunga cheré wɨrowia wae pe, Tumpa tuicha rupi uiporarakata oï chupe,” jei. “¿Këraita ra ko kía uñapɨ̈ti yawe peyayu re pëti ita tuicha wae, jare joko wi pemombo yawe ɨ tɨpɨ wae pe? Jokua ikawi’ä ko. ¡Erëi oete yeta oï kía pe Tumpa kotɨ uyawɨka yawe pëti cheré wɨrowia mii wae pe! Echa’ä Tumpa tuichaete ye uiporarakata oï chupe,” jei. “¡Ikuasɨ kua ɨwɨ pewa reta, echa’ä ime jeta uyawɨka japicha pe Tumpa kotɨ wae reta! Jukuärái ñotái ko. Erëi ime yawe kía japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae, ¡ikuasɨ parawete! Echa’ä Tumpa tuicha rupi uiporarakata oï chupe,” jei chupe reta. “Jáeramo ndepo ani ndepɨ jowaicho jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, iyasɨa emombo ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä mokui ndepo jare mokui ndepɨ, neï yawe tata owe mbae wae pe ndepo jare ndepɨ uyawɨka ndewe jeko pewa? Che tae ndewe, ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi ndepo ani ndepɨ,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi nderesa jowaicho jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, eki emombo ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä mokui nderesa, neï yawe Tatawasurenda pe nderesa uyawɨka ndewe jeko pewa? Che tae ndewe, ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi nderesa,” jei Jesús jemimboe reta pe. “Piyandareko kawi piyé awɨye waerä perɨ̈ro pëti awe kua sambiaɨ mii reta. Echa’ä che tae pewe, jokua araɨwa reta uyandareko kua nunga reta re wae jekuaeño ñonoï cheRu ara pe oï wae jowai,” jei chupe reta. “Jeta wae reta mbɨrɨ ñonoï Tumpa wi, jare uikuaa’ä etei reta tape Tumpa kotɨ oo wae. Jáeramo che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ko aepɨ reta waerä,” jei. “¿Mbae pa pere? Ime yawe pëti kuimbae pëti chiëto owecha onoi wae, jare ukañɨ yawe chuwi pëti owecha, ¿mbae ra uyapota? ¿Ndarau yerá ueya jokua noventa y nueve owecha reta ɨwɨtu raɨ re oo waerä ueka jokua ukañɨ chuwi wae? Jukuäraita ko,” jei. “Jare che tae pewe añetete wae, jae uwäe yawe jokua owecha ukañɨ wae, tuicha uyerowiata jokua owecha uwäe ye chupe wae re ïru noventa y nueve owecha reta wi,” jei. “Jae ramiño wi peRu ara pe oï wae uipota’ä pëti awe kua nunga mii reta yepe upɨta waerä mbɨrɨ chuwi,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Ïru cheré wɨrowia wae mbae kachi uyapo ndekotɨ yawe, ekua ikuaaka chupe jeko kía uikuaa mbae rewe. Jare jae uyapɨsaka nderé yawe, ndiyeapɨkatu ma ko jae ndiwe,” jei. “Erëi jae uipota’ä yawe uyapɨsaka nderé, jayawe ekua jare eru nde ndiwe pëti wae ani mokui wae, jare ikuaaka ye chupe jeko rewa. Jukuärái iyapo jae reta uikuaa waerä mbae ra piyemɨngeta wae, jare opaete wae uikuaa waerä añetete wae ko nde ndere wae,” jei. “Jare jokua teko onoi wae uipota’ä uyapɨsaka jese reta yawe, jayawe emɨmbeu ïru cheré wɨrowia wae reta pe piyembatɨ peï rambuewe. Erëi jokua teko onoi wae uipota’ä ñeño uyapɨsaka opaete ïru wae reta re yawe, jayawe pemaeta ko jese Tumpa re wɨrowia mbae wae rami jare pëti mburuwicha pewarä okowara wae rami,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, jukuärái piyapo yawe päwe rewe, Tumpa umae kawita jese. Echa’ä ime yawe kua ɨwɨ pe mbae re pe reta päwe rewe pemaeño’ä jese wae, Tumpa ara pe oï wae umaeño’ä ma jese wi. Jae ramiño wi ime yawe kua ɨwɨ pe mbae re pe reta päwe rewe pemaeño jese wae, Tumpa ara pe oï wae umaeño ma jese wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi che tae pewe, ime yawe aramoi mokui yepe pe reta piyerure pëti ramiño Tumpa pe mbae re wae, cheRu ara pe oï wae uyapota ko pewe,” jei. “Echa’ä ime yawe kía reta cheree re uyembatɨ wae, che aïta jae reta ipɨte pe, yepe tëi jae reta mokui ani mbapɨ miño yepe,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Pedro ou jei Jesús pe: “CheYa,” jei chupe. “Ime yawe ïru hermano mbae kachi uyapo chekotɨ wae, aikuaa awɨyeta ko chemandúa chupe jokua re. Erëi jae jekuaeño mbae kachi uyapo chekotɨ yawe, ¿mbowɨ wese pa aipararekota? ¿Chiu weseño pa aramoi?” jei chupe. Jayawe Jesús jei Pedro pe: “Mbaetɨ,” jei. “Chiu weseño’ä. Che tae ndewe, jekuaeño ndipararekota. Echa’ä jukuärái uyeyapota oï Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei. “Yambɨjaanga. Ime iko pëti mburuwicha wasu jeta pione reta onoi wae. Jare pëti ara jae uipota uikuaa iko opa ra umbɨepɨ chupe ipione reta ipía chupe wae. Jayawe pëti pëti rupi ueruruka reta jae jowai ipuere waerä upɨrandu chupe reta jae reta ipía rewa,” jei. “Jayawe ou uyemboɨ jae jowai pëti pione jetaete ye ye korepoti pe ipía chupe wae,” jei. “Jokua kuimbae parawete ipuere’ä etei opa umbɨepɨ ipía. Jáeramo mburuwicha wasu jei owaka waerä jokua kuimbae iko waerä ambɨe wae ipionerä – jae nunga wi jembireko, jare isambiaɨ reta, jare opaete imbaembae. Jare jokua korepoti pɨpe umbɨepɨka iyupe jokua kuimbae parawete ipía iko wae,” jei. “Jayawe jokua pione oa ɨwɨ re uñemɨmichi rewe mburuwicha wasu jowai, jare umɨñera: ‘Awɨye mii, cheya,’ jei chupe. ‘Ndepɨawasu mii chewe, jare ambɨepɨta ndewe opaetei,’ jei parawete. Jayawe mburuwicha wasu uiparareko wɨte umae jese. Jáeramo opa umbái chupe ipía jare ombopoika chuwi,” jei. “Erëi jokua pione oë mburuwicha wasu oï wae wi, jare oo owäiti pëti wae jeta’ä mii ipía iko chupe wae. Jare uipɨsɨ iyasɨo wi jare jei chupe pochɨ rewe: ‘Embɨepɨ chewe añawe jokua ndepía chewe wae,’ jei chupe. “Jayawe jokua ïru parawete oa ɨwɨ re uñemɨmichi rewe jae jowai, jare umɨñera tëi: ‘Ndepɨawasu mii chewe, jare ambɨepɨta ndewe opaetei,’ jei chupe. Erëi jokua pione uipota’ä etei ipɨawasu chupe. Umɨingeka peresorɨru pe opa ipía umbɨepɨ rewa,” jei. “Jare ïru pione reta uecha yawe mbae uyeyapo wae, ipɨatɨtɨ jare yuraa umɨmbeu reta mburuwicha wasu pe jokua pione mbae uyapo wae rewa. Jayawe mburuwicha wasu pochɨ rewe uenika jokua pione jare jei chupe: ‘¡Nde ko jae pëti chepione jeko kachi wae!’ jei chupe. ‘Che ambái ndewi opaete ndepía nde chemɨñera jese ramo. Jae ramiño wi nde imeta tëi ko ndiparareko wi nderapicha kërái che nduparareko rami,’ jei chupe. Jayawe mburuwicha wasu pochɨete jokua ipione pe jare omomboka peresorɨru pe. Jare oyokui wi peresorɨru iyandarekoa reta uiporaraka waerä chupe opa ipía umbɨepɨ rewa,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Jukuäraiete wi cheRu ara pe oï wae uyapota pewe, pe reta jekuaeño pemandúa yawe perapicha pe mbae kachi uyapo pekotɨ wae re,” jei chupe reta. Jare opaete kua jei ma yawe, Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa ɨwɨ Galilea wi ɨwɨ Judea pe, ɨ wasu Jordán jowaicho pe. Jare jeta wae reta yuraa jupie. Jare Jesús umɨnguera imbaerasɨ wae reta jae reta ipɨte pe ñonoï wae. Jayawe yuweru wi amokue fariseo reta Jesús oï wae pe uyawɨka waerä tëi chupe iñee rupi umbɨjeko reta waerä. Jayawe upɨrandu reta chupe kuärái: “Tumpa jei wae rupi, ¿ipuereta ra kuimbae omombo jembireko ipotawe mbae re?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe kërái Tumpa uyapo ramo yawe mbaembae, uyapo kuimbae jare kuña? Jare Tumpa jei: ‘Kuimbae usɨrɨta tu jare ichɨ wi iko tee waerä jembireko ndiwe. Jare mokui wae uyeyapota pëti ramiño.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Jayawe che tae pewe, mbaetɨ ma ko ñonoï mokui wae rami. Yureko ma ko pëti ramiño. Jáeramo kuimbae jare kuña Tumpa uyapo pëti ramiño wae, awɨye kiawe tumbɨsɨrɨ reta iyuwi. Jukuärái che jae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe fariseo reta jei chupe: “Jukuärái yawe, jayawe ¿maera pa Moisés umaeño kuimbae re omombo waerä jembireko? Jae jei kuimbae jaeño tuikuatía rani tupapire yemombo pewa jare tumee jembireko pe. Jayawe ramo ipuere omombo jembireko,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Moisés umaeño peré pemombo waerä pembireko pe reta pepɨatäta ramo. Erëi jukuärai’ä iko iyɨpɨ wiwe,” jei. “Jayawe che tae pewe, ime yawe kía omombo jembireko awasa uyapo mbae rewe, jare wɨreko yawe ambɨe kuña, uyapo ko oï awasa Tumpa jowai,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “Jukuäraita iko yawe kuimbae jembireko ndiwe, jayawe ikawi ko awɨye etei yamenda waerä,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Mbaetɨ opaete wae ipuere yureko jukuäraiño umenda mbae rewe – jaeño kía reta pe Tumpa umee jukuäraiño yureko waerä wae reta, jae reta ipuere,” jei. “Yambɨjaanga. Amokue wae ichɨ wi oa wiwe ipuereta’ä uñemoña. Jáeramo ndarau umenda. Jare amokue wae ndarau umenda, echa’ä ïru wae reta uapiawo ramo. Jare amokue wae umenda’ä ipuere waerä uñeñono tee Tumpa peño uyeyokui waerä,” jei. “Ime yawe kía ikawi oï chupe iko waerä umenda mbae rewe wae, jayawe tuiko jukuäraiño,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jokua jaɨkue rupi amokue wae reta ueru Jesús pe isambiaɨ reta. Echa’ä uipota reta Jesús oñono waerä ipo jese reta jare uyerure waerä Tumpa pe jese reta. Erëi Jesús jemimboe reta uñeengata jokua sambiaɨ ueru wae reta pe. “Awɨye jekuaeño pembɨawái Jesús,” jei chupe reta. Erëi Jesús jei: “Pemaeño sambiaɨ reta re yuweru waerä chekotɨ. Awɨye piyopia reta, echa’ä jaeño kua sambiaɨ rami wae reta oïta Tumpa ndiwe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús oñono ipo sambiaɨ reta re jare uyerure Tumpa pe jese reta. Jare jukuärái uyapo yawe, oo ye joko wi. Joko wi pëti kuimbae ou Jesús oï wae pe jare jei chupe: “Oporomboe wae, jupi wae ko nde,” jei chupe. “¿Mbae nunga mbae ikawi wae pa ayapota anoi waerä tekowe opa mbae wae?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Maera pa ndere chewe jupi wae? Mbaetɨ ko pëti awe jupi wae. Jaeño ko Tumpa jupi wae,” jei. “Erëi ndipota tekowe opa mbae wae nenoi yawe, ndikota ko Tumpa arakae jei wae rupi,” jei chupe. Jayawe kuimbae jei chupe: “Opaete mbaembae Tumpa jei wae wi, ¿mbae nunga reta etei pa imeta ko ayapo?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Awɨye epuruyuka. Awɨye iyapo awasa. Awɨye nemonda. Awɨye ndapu nembɨjeko waerä nderapicha. Ipɨu nderu jare ndesɨ wi. Jare eau nderapicha nde ndiyerau rami. Jukuärái jei Tumpa,” jei Jesús chupe. Jayawe kuimbae jei Jesús pe: “Che ayawɨ'ä etei pëti awe kua reta. ¿Mbae ye ra uata chewe ayapo waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndipota ndiyapo yawe jupi wae, ekua ewaka opaete nembaembae, jare jokua korepoti emee iparawete wae reta pe. Jare jukuärái imeta nenoi mbaembae ikawiete wae ara pe. Joko wi eyu kuri che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe kua uyandu yawe, kuimbae oo ye ipɨatɨtɨ rewe. Echa’ä jae ikokatuete ko jare uauete imbaembae opa umee waerä iyuwi. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Erëi che tae pewe añetete wae, yawaieteta ko ikokatu wae reta uyekou waerä jokua re jare onoi reta waerä tekowe opa mbae wae,” jei. “¿Këraita ra ko pëti camello uasa waerä yuu jesakua mii rupi? Jokua yawái. Erëi che tae pewe, yawaieteta ko pëti ikokatu wae onoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta kua uyandu yawe, ipɨakañɨete jare jei reta: “Jukuärái yawe, ¿kía ra ipuereta uyerepɨ awɨye waerä oo Tatawasurenda pe jayawe?” jei reta. Jayawe Jesús umae jese reta, jare jei chupe reta: “Ɨwɨ pewa reta jaei ndarau kiawe ipuere uyerepɨ chuwi. Erëitu Tumpa ipuere uyapo chupe reta, echa’ä Tumpa pewarä mbaetɨ mbae yawái,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Mase, ore ndueya ma opaetei nduiko waerä nderemimboe retarä. ¿Kërái pa Tumpa umɨñatimata oï orewe kuri jokua re?” jei chupe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Che tae pewe añetete wae, pëti ara Tumpa umbɨpɨauta oï opaete mbaembae. Jare jokua ara che kuimbaerä ayeyapo wae awapɨta chewapɨa mburuwicha wasu pewa re. Jukuärái uyekuaata chembaepuere jembipete wae. Jare pe cheremimboe reta, pewapɨta peï kuri wi doce wapɨa pe piko waerä Israel iñemoñaa reta imburuwicha retarä,” jei chupe reta. “Jare ime yawe kía ueya jëta, jare tɨkeɨ reta, jare tɨwɨ reta, jare jindɨ reta, jare tu, jare ichɨ, jare isambiaɨ reta, jare iko reta wi chereko pewa wae, cien wese ye ko uñemɨñatimata chupe, jare onoita imaerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Erëi jeta añawe rupi uyembutuichaka ñonoï wae reta, Tumpa umɨmichita oï reta kuri. Jae ramiño wi jeta añawe rupi usiriwe mbae echa ñonoï wae reta, Tumpa umbutuichata oï reta kuri,” jei chupe reta. “Echa’ä Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, jayawe ramo uyeyapota oï kuri kua rami: Yambɨjaanga. Ime iko pëti kuimbae uvarupa onoi wae,” jei. “Jare ndimboweasɨ oë oo ueka kía reta uparawɨkɨ waerä chupe. Jare jei chupe reta: ‘Che ambɨepɨta pewe pëti ara ndeparawɨkɨ wae,’ jei chupe reta. ‘Jaikó,’ jei chupe reta. Jayawe koo iya omondo reta uparawɨkɨ waerä iuvarupa pe,” jei. “Jayawe warasɨ ɨwate katu mii yawe, uvarupa iya oo plaza pe jare uecha joko pe ñonoïiño jembiapo mbae reta. Jayawe uvarupa iya jei chupe reta: ‘Pe reta wi pekua peparawɨkɨ cheuvarupa pe. Jare ambɨepɨta pewe jupi wae,’ jei chupe reta. Jayawe jae reta wi yuraa uvarupa pe uparawɨkɨ,” jei. “Jare taɨkue rupi ara mbɨte ma yawe, uvarupa iya jekuae oo ye jokua plaza pe, jare jekuae joko pe uecha ye ïru jembiapo mbae reta. Jare jae reta wi omondo uparawɨkɨ waerä iuvarupa pe. Joko wi mbapɨ ora ma kaaru yawe, omondo ye ambɨe kuimbae reta uparawɨkɨ waerä iuvarupa pe,” jei. “Jare kaaruete ma yawe, uvarupa iya jekuae oo ye plaza pe jare uecha joko pe ïru jembiapo mbae reta. Jayawe jei chupe reta: “¿Maera pa pe reta pembɨasa peï ara kua pe peparawɨkɨ mbae rewe?’ jei chupe reta. ‘Mbaetɨ kía umee orewe mbarawɨkɨ ramo,’ jei reta. “Jayawe uvarupa iya jei chupe reta: ‘Pe reta wi pekua peparawɨkɨ cheuvarupa pe. Jare ambɨepɨta pewe jupi wae,’ jei chupe reta. Jayawe jae reta wi yuraa uparawɨkɨ kuimbae iuvarupa pe,” jei Jesús. “Jayawe warasɨ uike ma yawe, uvarupa iya jei ipione reta itenondewa pe: ‘Eni uparawɨkɨ wae reta jare embɨepɨ chupe reta. Tenonde embɨepɨ jokua taɨkuete uike uparawɨkɨ wae reta pe rani. Jare taɨkue rupi embɨepɨ jokua tenondete umbɨpɨ uparawɨkɨ wae reta pe,’ jei uvarupa iya,” jei. “Jare uvarupa wi yuweru ye yawe jokua kaaruete uike uparawɨkɨ wae reta, uvarupa iya umbɨepɨka chupe reta pëti ara uparawɨkɨ wae,” jei. “Jare yuweru wi jokua ndimboweasɨ wiwe umbɨpɨ uparawɨkɨ wae reta. Jae reta wɨrowia tëi uvarupa iya uasa katu mii umbɨepɨta chupe reta ïru wae reta wi. Erëi uvarupa iya umbɨepɨka wi chupe reta pëti ara uparawɨkɨ wae oyowakeño jokua ïru reta ndiwe,” jei. “Jayawe jae reta uecha yawe oyowakeño umbɨepɨ chupe reta wae, iyengeta reta jokua uvarupa iya pe. ‘Jupi’ä kua nde ndiyapo neï,’ jei reta chupe. ‘Echa’ä kua taɨkue rupi umbɨpɨ uparawɨkɨ wae reta pëti ora miño uparawɨkɨ reta. Erëi nde nembɨepɨ chupe reta oyowakeño orewe nembɨepɨ rami, yepe tëi ore nduparawɨkɨ ndimbowe wiwe jare warasɨ jasɨ rewe,’ jei reta chupe,” jei. “Jayawe uvarupa iya jei pëti wae pe: ‘Mase cheïru, che ayapo’ä etei aï mbae jupi mbae wae ndewe,’ jei chupe. ‘Che amɨmbeu ndewe che ambɨepɨta aiko ndewe pëti ara ndeparawɨkɨ wae. Jare nde ndepɨta che ndiwe jukuärái,’ jei chupe. ‘Mase, joko nenoi ndekorepoti. Ekua jayawe. Che aipota ambɨepɨ jokua taɨkuete uike uparawɨkɨ wae reta pe pëti ara pewa ndewe ambɨepɨ wae rami. ¿Che chepuereta’ä yerá ayapo mbae aipota wae chekorepoti ndiwe? Ani ¿aramoi ndepochɨ ra neï chepɨakawi aï ïru reta pe ramo?’ jei uvarupa iya,” jei. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Jukuäraiete wi ko jeta taɨkuewa añawe ñonoï wae reta, pëti ara Tumpa umbɨtenondewata oï reta kuri. Jare jeta tenondewa añawe ñonoï wae reta, Tumpa umbɨtaɨkuewata oï reta kuri. Jukuärái che jae,” jei chupe reta. Kua jaɨkue rupi Jesús jare jeta wae reta ndiwe yuraa Jerusalén kotɨ. Jare jokotɨ yuraa yureko reta rambuewe, Jesús ueni jokua doce jemimboe reta ïru reta ipɨte wi, jare jei chupe reta: “Mase, pe reta pikuaa peï añawe ya ñaï Jerusalén kotɨ. Erëi aipota pikuaa waerä wi mbae uasata oï chewe joko pe wae,” jei chupe reta. “Echa’ä joko pe ma ñawäe yawe, che kuimbaerä ayeyapo wae, pëti wae chemeeta oï sacerdote itenondewa reta pe jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta pe. Jae reta jeita cheyukaka waerä, jare joko wi chemeeta reta judío mbae wae reta pe,” jei. “Chemeeta chupe reta jae reta upuka waerä cheré, jare chembɨpiu reta waerä, jare chekutu reta waerä kurusu re amano rewa. Erëitu joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jokua jaɨkue rupi yuweru Jesús oï wae pe Zebedeo jembireko jare imembɨ reta ndiwe – jae ko Jacobo jare Juan. Jayawe kuña uñeñono itawa re Jesús jowai jare jei chupe: “Che aipota nde ndiyapo waerä chewe ikawi wae,” jei chupe. Jayawe Jesús upɨrandu kuña pe: “¿Mbae pa ndipota?” jei chupe. Jare kuña jei chupe: “Nde neï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä, ere mii kua mokui chemembɨ pe uwapɨ waerä ndeyɨpɨ pe, pëti wae oï waerä ndeakata kotɨ jare ïru wae oï waerä ndeaso kotɨ. Jukuärái jae reta ipuereta oporoyokui nde ndiwe,” jei kuña chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta pikuaa’ä mbae ra peka peï wae,” jei chupe reta. Jayawe jei Jacobo jare Juan pe: “¿Pepuereta pa piporara che aiporarata wae rami?” jei chupe reta. “Orepuereta ko,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añetete ko piporarata che rami,” jei. “Erëi chepuere’ä jae pewe pëti wae uwapɨ waerä cheakata kotɨ jare ïru cheaso kotɨ. Echa’ä cheRu Tumpa uyapɨkatu ma jokua tenda reta kía nunga jae uiparawo wae reta pewarä,” jei chupe reta. Jare ïru payandepo Jesús jemimboe reta uikuaa yawe Jacobo jare Juan mbae ueka reta Jesús pe wae, pochɨ chupe reta. Jayawe Jesús ueni opaete jemimboe reta ikotɨ jare jei chupe reta: “Pe reta pikuaa peï mburuwicha reta jare itenondewa reta kua ɨwɨ pewa kërái ko jeko wae. Jae reta jekuaeño uikuaaka yandewe yande ñaï jae reta imbaepuere pe wae,” jei chupe reta. “Erëi pe reta awɨyeta ko piyapo jukuärái,” jei. “Ime yawe pepɨte pe pëti wae uipota mburuwicharä iko wae, tuyeyokui ïru wae reta pe,” jei. “Jare ime yawe pepɨte pe pëti wae uipota iko tenondewarä wae, tuyeyokui ïru wae reta pe pëti pione täta uyeyokui wae rami,” jei. “Jukuärái wi che kuimbaerä ayeyapo wae ayu’ä ko ïru wae reta uyeyokui waerä chewe. Che ayu ko ayeyokui waerä ïru wae reta pe jare amee waerä cherekowe jeta wae reta aepɨ waerä.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe yuraa reta tëta wasu Jericó wi Jerusalén kotɨ, jare jeta ïru wae reta yuraa Jesús jupie wi. Jare ime iko mokui kuimbae jesa mbae wae reta uwapɨ ñonoï tape jembeɨ pe. Jare uyandu reta yawe uasa iko jokoropi Jesús, umbɨpɨ usapɨkai reta Jesús pe kuärái: “OreYa, David iñemoñaa pewa, oreparareko mii,” jei parawete reta. Erëi jeta joko pe ñonoï wae reta uñeengata tëi chupe reta. “Pekïi,” jei chupe reta. Erëi kuimbae jesa mbae wae reta jeiete usapɨkai Jesús pe: “OreYa, David iñemoñaa pewa, oreparareko mii,” jei reta. Jayawe Jesús uyemboɨ jare ueruruka reta. “¿Mbae pa pipota ayapo waerä pewe?” jei chupe reta. “OreYa, nduipota numae mii,” jei reta chupe. Jayawe Jesús uiparareko umae jese reta, jare uyawɨkɨ jesa chuwi reta. Jare jupiwoiño mokui rewe ipuere umae kawi, jare yuraa reta Jesús jupie. Koiño tëta wasu Jerusalén wi, ñaipe Olivorenda jee wae jowai, ime oï pëti tëta wasu raɨ Betfagé jee wae. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa seri ma uwäe reta yawe joko pe, Jesús jei mokui jemimboe reta pe: “Pekua pea tëta wasu raɨ yanderenonde oï wae pe. Jare joko pe pewäe yawe, pewäeta peï kuri pëti mburika uñeñapɨ̈ti oï wae. Jare joko pe oï wi pëti mburika taurusu wae jae ndiwe. Piyora, peru mokui rewe chewe,” jei chupe reta. “Jare ime yawe kía upɨrandu pewe wae, pereta chupe: ‘YandeYa uipota uiporu, erëi ɨmambaeño ueruruka yeta ueya pewe,’ pere.” Jukuärái jei Jesús chupe reta. Jayawe opaete kua mbaembae uasa uyeyapo waerä kërái arakaete Tumpa jei wae rupi. Echa’ä jae jei iñee umɨmbeu wae rupi kuärái: “Pemɨmbeu Jerusalén pewa reta pe: ‘Mase, pemburuwicha wasurä ou oï pepɨ. Uñemɨmichi rewe opo ou oï pëti mburika imembɨ taurusu wae re,’ pemɨmbeu chupe reta.” Jukuärái jei. Jayawe jokua mokui Jesús jemimboe reta yuraa jare uyapo reta Jesús oyokui wae. Ueru reta mburika jare mburika taurusu wae Jesús oï wae pe, jare omboi reta iñepëwaka oñono waerä mburika reta ikupe re. Jayawe Jesús opo mburika taurusu wae re, jare oo yuapɨ ye Jerusalén kotɨ. Jare jeta wae reta yuweru jare iñepëwaka uipɨso reta tape rupi mburika jenonde. Jare ïru wae reta uyasɨa karandaɨ jokɨ jare uipɨso reta tape rupi. Jare Jesús jenonde jare jaɨkue rupi yuraa yureko wae reta usapɨkai pɨi rewe jei reta: “¡Tuyembutuichaka kua David iñemoñaa reta pewa jee! ¡Tumpa tuyapo ikawiete wae kua ou oï Tumpa jee re wae pe! ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee ara pe!” Jukuärái jei reta usapɨkai pɨi rewe. Jare Jesús oo uwäe yawe Jerusalén pe, opaete tëta wasu rupi ipɨakañɨ reta jare upɨrandu reta iyupe: “¿Kía ra ko jae?” Jare jokua jeta wae reta yuweru Jesús ndiwe wae reta jei chupe reta: “Kua ko jae Jesús tëta wasu Nazaret pewa, ɨwɨ Galilea pe oï wae. Tumpa ombou umɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae,” jei reta. Jayawe Jesús oo uike tupao wasu joka pe kiape judío mbae wae reta ipuere uyembatɨ umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Erëi joko pe ime jeta wae reta owaka ñonoï mbaemɨmba uñemee waerä Tumpa pe wae. Jayawe Jesús opa omoë joko wi jokua mbaemɨmba owaka wae reta jare owa ñonoï wae reta wi. Jare jokua uipepɨka korepoti ɨwɨ ambɨe wi ueru wae reta imesa reta Jesús opa umbɨyapara wɨraa chuwi reta. Jae nunga uyapo wi pɨkasu owaka wae reta jenda. Jare jei chupe reta: “Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: ‘Cherëta ko jae yerurerenda pewa.’ Jukuärái Tumpa jei. Erëi pe reta piyapo peï imonda wae reta iñemía rami,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús tupao wasu joka pe oï rambuewe, yuweru ikotɨ jesa mbae wae reta jare iköcho wae reta. Jare Jesús opa umɨnguera reta. Jare joko pe ñonoï wi sambiaɨ reta. Jae reta usapɨkai rewe jei pɨi yureko: “¡Tuyembutuichaka kua David iñemoñaa reta pewa jee!” jei reta. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uecha yawe Jesús upurumɨnguera oï jare sambiaɨ reta usapɨkai pɨi ñonoï, pochɨ reta, echa’ä wɨrowia’ä reta Jesús ko jae Upuruepɨ wae. Jayawe jae reta jei Jesús pe: “¿Ndiyandu’ä yerá kua reta mbae jei usapɨkai ñonoï wae?” jei reta chupe. “Ayandu,” jei Jesús. “Jare pe reta, ¿pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae? Joko pe jei: ‘Nde, cheTumpa, ndiyapo ma nderee uyembutuichaka waerä sambiaɨ reta pe jare imeño ukambu ñonoï wae reta pe.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. Jayawe Jesús ueya reta, jare oë oo Jerusalén wi tëta wasu raɨ Betania kotɨ, jare joko pe umbɨasa pɨ̈tu. Jayawe pɨarewe pe ndimbowe etei Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa ye Jerusalén kotɨ. Jare Jesús iyembaɨ. Jare uecha tape jembeɨ pe pëti ɨwa. Jayawe oo tëi umae jese. Erëi mbaetɨ ía; jaeño jokɨ. Jayawe jei ɨwa pe: “Kua wiwe ndarau ye ma ndeía,” jei chupe. Jare jupiwoiño ɨwa opa utini. Jare Jesús jemimboe reta kua uecha yawe, ipɨakañɨete upɨta jare jei reta: “¿Kërái ra jupiwoiño opa utini kua ɨwa jokɨ?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pe reta perowia yawe añetete rewe Tumpa re, jayawe pepuereta wi piyapo kua nunga che ayapo ɨwa pe wae. Jare jokuaño’ä ko. Pepuereta wi pere kua ɨwɨtu wasu raɨ pe oo uyemombo waerä mar pe, jare jukuärái uyeyapota ko pewe,” jei. “Jare pipota yawe Tumpa ipotawe mbae uyapo waerä pewe, piyerure Tumpa pe jese. Jare perowia kawi Tumpa uyapota oï pewe yawe, jayawe uyapota ko,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús oo uike ye tupao wasu joka pe jare umbɨpɨ omboe joko pe ñonoï wae reta. Jare yuweru ikotɨ sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta, jare upɨrandu reta chupe: “¿Kía pa nembou kua mbaembae ndiyapo waerä? ¿Kía pa jei ndewe ndepuere nemoë waerä mbaemɨmba owaka wae reta tupao wasu joka wi?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tapɨrandu wi pewe mbae re,” jei chupe reta. “Pemɨmbeu yawe chewe, che wi amɨmbeuta pewe kía ko chembou kua mbaembae ayapo waerä,” jei. “Pemɨmbeu chewe, ¿kía pa ombou Juan upurumbɨsakambu waerä? ¿Tumpa ra ombou, ani kuimbae retaño ra ombou?” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa ikotɨ̈a mii jare jei iyupe: “Yae yawe, ‘Tumpa ko ombou Juan,’ jayawe Jesús jeita yandewe, ‘Jukuärái yawe, ¿maera pa perowia’ä jae jei wae?’ jeita yandewe. Erëi yae yawe, ‘Kuimbae retaño ko ombou,’ jayawe ipuereta kua uyembatɨ ñonoï wae reta uyembopochɨ yandekotɨ. Echa’ä kua pochɨ reta wɨrowia tëi Tumpa ko ombou Juan umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae,” jei iyupe reta. Jayawe jei reta Jesús pe: “Ore nduikuaa’ä kía ra ko ombou Juan wae,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe che wi ndarau amɨmbeu pewe kía ko chembou kua mbaembae ayapo waerä,” jei chupe reta. “Piyapɨsaka cheré. ¿Mbae ra pereta? Ime iko pëti kuimbae mokui taɨ reta onoi wae. Pëti ara kua kuimbae jei taɨ tenondewa pe: ‘Cheraɨ, kua ara ekua mii eparawɨkɨ yandeko pe,’ jei chupe. “Jayawe kunumi jei tu pe: ‘Aipota’ä,’ jei chupe. Erëitu taɨkue rupi ueya ipɨayemɨngeta jare oo uparawɨkɨ koo pe,” jei. “Jayawe kuimbae jei ïru taɨ pe: ‘Cheraɨ, kua ara ekua mii eparawɨkɨ yandeko pe,’ jei chupe. “Jare kunumi jei tu pe: ‘Jaikó. Taa taparawɨkɨ jayawe,’ jei tëi. Erëi oo’ä,” jei Jesús. “Jayawe ¿kía nunga pa kua mokui wae wi uyapo tu jei wae?” jei chupe reta. “Jokua tenondewa,” jei mburuwicha reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, jeta mburuwicha pewarä okowara wae reta jare kuña jete re umɨngana wae reta, jae reta ko jokua kuimbae taɨ tenondewa rami. Echa’ä ñonoï rape’ä echa Tumpa ndiwe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä. Erëi añetete jeta jae reta ñonoïta Tumpa ndiwe,” jei chupe reta. “Erëi pemaerä mbaetɨta jokua, echa’ä Juan ou tëi uikuaaka pewe kërái pepuere waerä peï pereko mbae wae rami Tumpa jowai, erëi pe reta perowia’ä jae jei wae. Erëi jeta mburuwicha pewarä okowara wae reta jare kuña jete re umɨngana wae reta wɨrowia. Kua pikuaa kawi peï tëi, erëi pipota’ä ñeño peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jekuaeño perowia’ä Juan jei wae re,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei wi jokua judío itenondewa reta pe: “Piyapɨsaka kawi kua che jaeta pewe ambɨjaanga rewe wae re: Ime iko pëti kuimbae uvaruparä uyapo wae,” jei chupe reta. “Jae uikëse kawi jokua uvarupa, jare oñotɨ pɨpe jeta uva,” jei. “Jare uyapo wi uva uñetami pɨpe waerä. Jare uyapo wi pëti chapapa ɨwate, joko wi umae waerä opaete uvarupa re,” jei. “Jare opa ma uyapɨkatu kawi yawe jokua uvarupa, iya umee ambɨe reta pe uyandareko jese waerä. Jare jei chupe reta: ‘Piyandareko kawi uvarupa re. Jare uva yawɨye ma yawe, mbɨte ameeta pewe kuri,’ jei chupe reta. Jayawe uvarupa iya oo mbɨrɨ ambɨe ɨwɨ pe,” jei Jesús. “Jayawe uva yawɨye ma yawe, uvarupa iya ombou amokue uyeyokui chupe wae reta uvarupa uiporu wae reta pe ueka waerä tëi chupe reta jae imbae wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uipɨsɨ jokua uyeyokui wae reta. Jare pëti wae uinupa reta, jare ïru wae uyuka reta, jare ïru uyapi reta ita pe uyuka waerä,” jei. “Jayawe uvarupa iya ombou ye tëi jeta katu uyeyokui wae reta tenonde ombou wae wi. Erëi uvarupa uiporu wae reta jekuae jukuärái uyapo ye chupe reta,” jei. “Taɨkue rupi uvarupa iya ombou taɨ etei. Echa’ä jei tëi iyupe: ‘Kua cheraɨ wi uipɨuta ko reta,’ jei tëi. “Erëi uvarupa uiporu wae reta uecha taɨ ou oï yawe, jei reta iyupe: ‘Pea ou oï wae ko jae uvarupa iyarä wae. Yayuka ñañono, jare uvarupa upɨtata yanemaerä,’ jei iyupe reta. Jayawe jae reta uipɨsɨ, jare omombo reta uvarupa wi oka pe, jare joko pe uyuka etei reta,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi mburuwicha reta pe: “Jayawe uvarupa iya ou ye yawe, ¿mbae ra uyapota jokua uvarupa uiporu wae reta pe?” jei chupe reta. Jayawe mburuwicha reta jei Jesús pe: “Opata uyuka jokua kuimbae jeko kachi wae reta, jare uiporukata uvarupa ambɨe wae reta pe – jae ko kía reta umeeta chupe imaerä uva yawɨye ma yawe wae,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae? Echa’ä joko pe uyekuatía oï umbɨjaanga rewe Upuruepɨ wae re kuärái: ‘Jokua ita tëta iyapoa reta wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae, añawe uyeyapo ma chuwi reta ita ikawiete ye wae opaete ïru ita reta tëta pewa wi. Jukuärái Tumpa uyapo. Jare jokua orembɨpɨakañɨete.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús chupe reta. “Jáeramo pe reta chererɨ̈ro ramo, che tae pewe, pe reta ndarau peï Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Echa’ä Tumpa umeeta oï ïru wae reta pe jokua jae uyapɨkatu tëi pemaerä wae. Jare jae reta uyeyokui kawita Tumpa pe,” jei chupe reta. “Che ko jae jokua ita rami. Jare yande reta yaikuaa kawi ñaï pëti yambɨi oa yawe ita re, ani ita oa yawe yambɨi re, yambɨi opata iperaso,” jei. “Jare jukuärái rami wi ko uyeyapota oï ipotawe kía chererɨ̈ro wae pe. Jae uyererukachita oï.” Jukuärái Jesús jei mburuwicha reta pe. Jayawe jokua sacerdote itenondewa reta jare fariseo reta uyandu yawe Jesús jei wae, uikuaa kawi reta Jesús jei iko chupe reta wae – jae reta ko jokua uvarupa uiporu wae reta rami, echa’ä wɨrɨ̈ro reta Jesús. Jáeramo jae reta uipota tëi jawoi pewa uipɨsɨka reta Jesús. Erëi ukɨye reta uipɨsɨka waerä. Echa’ä joko pe uyembatɨ ñonoï jeta wae reta wɨrowia Tumpa ko ombou Jesús umɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae. Jare aramoi jae reta uyembopochɨta jokua mburuwicha reta kotɨ, jae reta uipɨsɨka yawe Jesús. Jayawe Jesús omboe ye joko pe ñonoï wae reta umbɨjaanga rewe. Jei chupe reta: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare yandepuere yambɨjaanga jokua ara re kuärái: Ime iko pëti mburuwicha wasu taɨ umendata iko wae. Jayawe tu uipota uyapoka chupe tembiu ikawi wae, jare uparea jeta wae reta pe yuweru waerä jare uyekou waerä wi. Jayawe uwäe ma ara yawe taɨ umenda waerä, mburuwicha wasu omondo uyeyokui chupe wae reta ueni waerä uparea chupe reta wae pe. Erëi jae reta ñatëɨ yuweru,” jei. “Jayawe mburuwicha wasu omondo ye ïru uyeyokui wae reta. Jare jei chupe reta: ‘Pekua pemɨmbeu aparea chupe wae reta pe: ‘Mase, jae ma oï yakaru waerä. Ayukaka ma cheweye reta jare ïru cherɨmba ikɨra wae reta. Opa ma ayapɨkatu kawi. Jayawe peyu kua menda pe perorɨkatu waerä,’ pere chupe reta,’ jei mburuwicha wasu uyeyokui wae reta pe. “Erëitu jokua uparea chupe wae reta uipota’ä ñeño yuweru. Pëti wae oo uparawɨkɨ iko pe. Ïru wae oo mbaembae owaka. Jare ïru wae reta uipɨsɨ mburuwicha wasu ombou wae reta, jare uyapo chupe reta ikawi mbae wae, jare joko wi uyuka reta,” jei. “Jayawe mburuwicha wasu kua uikuaa yawe, pochɨete. Jáeramo omondo isɨndaro reta opa uyuka waerä jokua upuruyuka wae reta jare opa uapɨ waerä chuwi reta jokua jëta wasu,” jei. “Joko wi mburuwicha wasu jei uyeyokui wae reta pe: ‘Opaete uyeyapɨkatu ma oï yakaru kawi waerä menda pe. Erëi jokua tenonde aparea tëi chupe wae reta, jupi’ä ko yuweru waerä,’ jei. ‘Jáeramo pekua opaete tape reta rupi, jare peparea opaete pewäe chupe wae reta pe yuweru waerä menda pe,’ jei chupe reta,” jei. “Jayawe uyeyokui wae reta yuraa tape reta rupi ueru opaete uwäe chupe wae reta – kua reta ko jae jeko kawi wae jare jeko kachi wae wi. Jare jae reta opa umɨtɨnee mburuwicha wasu jëta,” jei. “Jare mburuwicha wasu ou uwäe yawe uikuaa waerä jokua yuweru wae reta, uecha joko pe pëti kuimbae mbaetɨ temimonde menda pewa onoi wae. Jayawe jei chupe: ‘Cheïru, ¿kërái pa nde ndike kua pe temimonde menda pewa mbaetɨ nenoi rewe? Kua jupi’ä etei ko,’ jei chupe. Erëi kuimbae jei’ä mbae awe. Kïiño upɨta,” jei Jesús. “Jayawe mburuwicha wasu jei uyeyokui wae reta pe: ‘Piñapɨ̈ti ipo rupi jare ipɨ rupi, jare peraa pemombo oka pe pɨ̈tumimbi oï wae pe. Joko pe uyaota tëi jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta, echa’ä ikuasɨ katuete oï ramo,’ jei chupe reta,” jei Jesús. Jayawe Jesús jei wi joko pe ñonoï wae reta pe: “Jae ramiño wi Tumpa ueni tëi jeta wae reta, erëi mbowɨño yuweru. Jae retaño ko jae Tumpa uiparawo wae reta,” jei chupe reta. Jayawe kua jaɨkue rupi fariseo reta uyembatɨ, jare uyemboemboe kërái uyawɨka reta waerä tëi Jesús pe iñee rupi umbɨjeko reta waerä. Jayawe jae reta omondo amokue jemimboe reta Jesús oï wae pe mburuwicha Herodes imborɨa reta ndiwe. Jae reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduikuaa nde jekuaeño ndiyemɨngeta jupi rupi jare ndeporomboe kawi kërái yambɨyerowia waerä Tumpa. Nde nemae oyowake opaete wae re jare niñemaeño’ä ndiyé,” jei reta. “Jayawe ore nduipota ndupɨrandu ndewe mbae re. Romano reta imburuwicha wasu César jei yandewe yambɨepɨ waerä chupe korepoti pe opa año rupi. Erëi ¿mbae pa ndere nde? Emɨmbeu orewe, ¿jupi ra yambɨepɨ chupe waerä, ani jupi’ä ra?” jei reta chupe. Erëi Jesús uikuaa jae reta jaeño uipota tëi uyapo ikawi mbae wae chupe. Jayawe jei chupe reta: “Pe reta ko jae mokui jowa wae reta. ¿Maera pa pipota piyawɨka peï chewe?” jei. “Pechaka chewe pëti korepoti pembɨepɨ mburuwicha wasu pewarä wae,” jei chupe reta. Jayawe ueru reta chupe pëti korepoti. Jare Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Kía jowa iä pa oï jese, jare kía jee pa uyekuatía oï jese?” jei chupe reta. “César,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe kua ko jae César imbae. Pemee ye chupe jayawe. Erëi pemee wi Tumpa pe jokua mbaembae Tumpa uipota wae,” jei chupe reta. Jare kua uyandu reta yawe, ipɨakañɨ upɨta reta. Jayawe ueyaño reta Jesús jare opa yuraa ye reta. Jare jokua ara etei yuweru Jesús oï wae pe amokue mburuwicha reta, saduceo jei chupe reta wae. Opaete saduceo reta jei tëi umanokue wae reta ndarau ma ikowe ye. Jayawe yuweru wae reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduipota ndupɨrandu ndewe pëti mbae re. Moisés arakae jei kuärái: ‘Pëti kuimbae umano yawe jembireko umɨmembɨ mbae rewe, jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ tumenda jokua kuña ndiwe. Jayawe umɨmembɨ yawe, kuimbae amɨri onoita iñemoñaa tɨwɨ rupi.’ Jukuärái jei Moisés,” jei reta. “Jayawe ime iko orepɨte pe pëti kuimbae owa tɨwɨ reta onoi wae. Kua kuimbae umenda, jare umano jembireko umɨmembɨ mbae rewe,” jei reta. “Jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ jae iyeuka umenda jokua kuña ndiwe. Jare jae wi umano jembireko umɨmembɨ mbae rewe,” jei reta. “Jae nunga wi jukuärái uyeyapo jaɨkue rupiwa reta pe. Opaete chiu rewe pëti pëti umenda jokua kuña ndiwe, jare opaete pëti pëti rupi umano reta umɨmembɨ mbae rewe. Jare jaɨkue rupi kuña parawete umano wi,” jei reta. “Jayawe añetete yawe umanokue wae reta ikowe yeta, ¿kía nunga wae jembirekorä pa ikota jokua kuña jae reta ikowe ye yawe? Echa’ä opaete chiu rewe umenda jae ndiwe.” Jukuärái jei saduceo reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta pikuaa’ä Tumpa iñee uyekuatía oï wae, jare pikuaa’ä etei wi kërái ko Tumpa imbaepuere wae. Jáeramo piyawɨ ko piyemɨngeta umanokue wae reta rewa. Echa’ä jokua ara umanokue wae reta ikowe ye yawe, ndarau ye ma umenda reta. Echa’ä yurekota araɨwa reta yureko wae rami,” jei chupe reta. “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa jei pewe iñeerɨru pe wae? Joko pe jei sɨmi umanokue wae reta ikowe yeta wae rewa. Echa’ä jei kuärái: ‘Che ko jae nderamɨkue reta Abraham, Isaac, jare Jacob iTumpa.’ Jukuärái Tumpa jei yepe tëi yanderamɨkue reta arakaete ye ma opa umano,” jei. “Añetete umanokue wae reta mbaetɨ yawe onoi tekowe, jayawe Tumpa ndarau jei tëi jae ko jae reta iTumpa wae, echa’ä jae ko ime tekowe onoi wae reta iTumpa,” jei. “Jayawe kua uikuaaka yandewe yanderamɨkue reta imeño yepe tekowe onoi,” jei Jesús saduceo reta pe. Jare uyembatɨ wae reta kua uyandu yawe, opa ipɨakañɨete Jesús oporomboe wae re. Jayawe fariseo reta uikuaa yawe Jesús opa umɨkïi oñono saduceo reta, uyembatɨ amokue fariseo reta Jesús oï wae pe. Jayawe pëti wae – jae ko Moisés uikuatía wae re oporomboe wae – upɨrandu Jesús pe mbae re uyawɨka waerä tëi chupe iñee rupi. Jei chupe: “Oporomboe wae, opaete mbaembae Tumpa jei yandewe wae wi, ¿mbae nunga pa ko jae ikawiete ye wae yayapo waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jae ko kua: ‘Peau yandeYa Tumpa pepɨa rewe, pekɨrëɨ rewe, pepɨayemɨngeta rewe, jare añetete rewe.’ Opaete mbaembae Tumpa jei wae wi, jokua ko jae ikawiete ye wae ndiyapo waerä,” jei chupe. “Jare jaɨkue rupiwa jukuärái etei wi ko jae kua: ‘Peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami.’ Kua mokui mbaembae ndiyapo yawe, ndiyapo ma ko Moisés jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jei wae rupi opaetei,” jei Jesús chupe. Jare fariseo reta imeño joko pe ñonoï rambuewe, Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Mbae pa pere Cristo yae chupe wae rewa? ¿Kía iñemoñaa pewa ra ko jae?” jei chupe reta. Jare fariseo reta jei chupe: “Jae ko David iñemoñaa reta pewa,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jukuärái yawe, ¿maera pa David etei Espíritu Santo imbaepuere rupi arakaete jei chupe, ‘CheYa’? Echa’ä jae jei kuärái: ‘Tumpa ikoño mái wae jei cheYa pe kuärái: ‘Ewapɨ kua cheakata kotɨ, nderowaicho reta opa añonoka rewa itawa re nderowai,’ jei Tumpa.’ Jukuärái David uikuatía arakaete rupi kërái Cristo jae’ä ko kuimbaeño. Jae ko iYa wi. Jayawe David etei jei chupe yawe, ‘CheYa,’ ¿këraita pa jayawe Cristo ipuere iko David iñemoñaa pewaño?” jei Jesús chupe reta. Jare kiawe ipuere’ä umɨmbeu chupe. Jare joko wiwe kiawe uipota’ä ye ma upɨrandu Jesús pe mbae re awe, echa’ä aramoi ipuere uñemɨmaraka reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe jare jeta joko pe ñonoï wae reta pe wi: “Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta uwapɨ yandetupao pe Moisés iwapɨa yae chupe wae pe. Jare jukuärái jae reta ime onoi mbaepuere oporomboe waerä Tumpa iñee re. Jáeramo piyapota ko jae reta jei pewe wae rupi,” jei. “Erëi awɨye piko jae reta yureko wae rami, echa’ä jae reta etei uyapo’ä ñonoï mbae jei pewe piyapo waerä wae,” jei. “Jae reta umɨïru pewe jetaete ye mbaembae piyapo waerä, jare jei reta tëi pewe: ‘Kua rupi ko piyeyokuita Tumpa pe.’ Jukuärái jei reta tëi. Erëi jukuärái jae reta jaeño oñono ñonoï peré tewɨta poɨete wae pewoɨ peraa waerä wae rami. Erëi michi mii awe yepe jae reta pemborɨ'ä,” jei chupe reta. “Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta uyapo yawe mbae, ïru wae reta umae jese waeräño ko uyapo reta. Pe reta pikuaa kawi kua yandereko pe jeta kuimbae reta amo pe uñapɨ̈ti jesɨwa re pëti jɨru mii, jare japɨpe oï amokue Tumpa iñee. Jare jemimonde onoi topea mii reta. Jukuärái uyapo reta imandúa waerä yandeRu Tumpa re,” jei. “Erëi Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta uipotaete opaete wae reta wɨrowia waerä tëi kërái uipɨuete ko oï Tumpa wi. Jáeramo jɨru mii oñono reta jesɨwa re wae tuicha ko, jare jukuärái wi jemimonde jopea umbupuku reta,” jei chupe reta. “Jare yuraa reta yawe tupao pe, jae reta uipotaete uwapɨ tenda tenondewa ikawiete wae pe. Jare jukuärái uyapo reta wi uparea chupe reta yawe,” jei. “Jare jae reta uwata ñonoï mercado rupi yawe, jekuaeño uipota ïru wae reta umbɨsaluda waerä uipɨu chuwi rewe. Jare jekuaeño jae reta uipota ïru wae reta uipɨu rewe jei chupe reta waerä, ‘Chemboea.’ “Erëi pe reta, awɨye kía tei pewe, ‘Chemboea.’ Echa’ä cheño ko jae pemboea, jare opaete pe reta oyowake pëti tëtara ko,” jei chupe reta. “Jare awɨye kía kua ɨwɨ pewa pe pere, ‘Cheru.’ Echa’ä pëtiño ko jae peRu – jae ko ara pe oï wae,” jei chupe reta. “Jare awɨye wi kía tei pewe, ‘Cheya.’ Echa’ä pëtiño ko jae peYa – jae ko che. Echa’ä che ko jae Cristo pere chupe wae,” jei chupe reta. “Ime yawe kía pepɨte pe uipota iko petenondewarä wae, tuyeyokui ïru wae reta pe pëti pione uyeyokui rami. Echa’ä Tumpa umɨmichita oï uyembutuicha wae reta, jare umbutuichata oï uñemɨmichi wae reta,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jei: “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä peporomboe kachi wae rupi piyopia peï ïru wae reta wi awɨye waerä ñonoï Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä. Pe reta mbaetɨ penoi Tumpa pemburuwicha wasurä, jare jukuärái piyopia peï wi chuwi reta awɨye waerä jae reta wi onoi Tumpa,” jei chupe reta. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä puku piyerure Tumpa pe opaete wae umae waerä tëi peré jupi ko peï Tumpa ndiwe wae. Erëi tawɨ rupi pepɨ̈ro kuña ime umano chuwi wae reta wi imbaembae. Jáeramo täta rupi Tumpa uiporarakata oï pewe,” jei chupe reta. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä peratangätu peï pewata waerä opaete rupi peka waerä kía iko waerä peremimboerä, yepe tëi pëti miño yepe,” jei chupe reta. “Jare jae parawete wɨrowia yawe pe reta perowia wae rami, jae jatangätuete uyeyapo pereko kachi wae re. Jáeramo jae parawete mokui wese yewɨ uiporarata pewi Tatawasurenda pe pereko pewa,” jei chupe reta. “Pe reta ko jae jesa mbae wae uipoko ïru jesa mbae wae uruwata oï wae rami. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä pe reta pere: ‘Ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe tupao wasu jowake,’ jei wae, mbae’ä ko jokua,’ pere. Erëi ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe oro tupao wasu pe oï wae jowake,’ jei wae, jokua imeta ko uyemɨngeta añetete rewe. Ipuere’ä iyapu.’ Jukuärái pere,” jei chupe reta. “¡Pe reta peresa mbae ko peï Tumpa kotɨ! ¡Pearakuaa mbae echa ko pe reta! ¿Maera ra jokua oro uñeñono tee oï Tumpa pewarä? Uñeñono tee oï, echa’ä oï tupao wasu pe ramo. Jáeramo tupao wasu ikawiete ko jokua oro tupao wasu pe oï wae wi,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi pe reta pere: ‘Ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe mbaerenda mbaemɨmba uyeapɨ jese wae jowake,’ jei wae, mbae’ä ko jokua,’ pere. Erëi ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe mbaemɨmba uyeyukakue mbaerenda iáramo oï wae jowake,’ jei wae, jokua imeta ko uyemɨngeta añetete rewe. Ipuere’ä iyapu.’ Jukuärái pere,” jei chupe reta. “¡Pe reta peresa mbae peï Tumpa kotɨ! ¡Pearakuaa mbae echa ko pe reta! ¿Maera ra jokua mbaemɨmba uyeyukakue uñeñono tee oï Tumpa pewarä? Uñeñono tee oï, echa’ä jokua mbaerenda iáramo oï ramo. Jáeramo mbaerenda ikawiete ko jokua mbaemɨmba uyeyukakue uñemee wae wi,” jei chupe reta. “Jáeramo ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe mbaerenda jowake,’ jei wae, mbaerenda jowakeño’ä ko jei oï. Jae nunga wi jokua mbaemɨmba uyeyukakue mbaerenda iáramo oï wae jowake ko jei oï wi,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe tupao wasu jowake,’ jei wae, Tumpa jowake etei ko jei oï wi, echa’ä Tumpa oï tupao wasu japɨpe,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía jei, ‘Che tae ndewe ara jowake,’ jei wae, Tumpa jowake etei ko jei oï wi, echa’ä ara pe ko oï Tumpa iwapɨa mburuwicha wasu pewa ramo,” jei chupe reta. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä pemeeñoi diezmo penoi wae wi, jare mbaembae tembiu pembɨpiche pɨpe wae retawe wi pemee diezmo. Erëi pe reta mbae piyapo wae michiete ko. Jetaete ko kua wi Tumpa jei pewe piyapo waerä wae. Echa’ä jei pewe piyapo waerä jupi wae, jare piparareko waerä perapicha, jare perowia kawi waerä Tumpa re. Erëi pe reta pewarä, mbae’ä ko jokua,” jei chupe reta. “Pe reta diezmo pemee wae, jaekawi oï tëi. Erëi piyapota tëi ko wi jokua ïru mbaembae reta,” jei chupe reta. “Pe reta ko jae jesa mbae wae uipoko ïru jesa mbae wae uruwata oï wae rami. Peratangätuete peï piyapo waerä opaete Moisés arakae uikuatía wae rupi michiete wae reta. Erëi jokua tenondete piyapota tëi wae piyapo’ä etei. Jare jukuärái pe reta peki peï ñeti perembiu wi rami awɨye pemokui waerä, erëi pemokui ko peï pëti camello tuicha wae rami,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Pe reta jupi wae echa ko. Erëi pe reta ko jae karúa reta jare vaso reta ikupekueño uyeyoe wae rami. Echa’ä pepɨa oï monda reño, jare pikoño piyembɨyerowia katu waerä,” jei chupe reta. “¡Pe fariseo reta ko jae jesa mbae wae reta rami! Tenonde piyoeta rani ko peyuwi pepɨa, jare jayawe ramo pereko oïta ikawi añetete pewa,” jei chupe reta. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Echa’ä pe reta ko jae teöwerenda reta uñemɨtïi kawi oï wae rami. Jokua nunga teöwerenda ipöra uyekuaa yandewe oka rupi, erëi japɨpe rupi tɨnee maekäwe reta pe jare opa yea kërái ikɨa,” jei. “Jae ramiño wi oka rupi piyekuaa jupi wae echa, erëi pepɨa tɨnee oï tawɨ jare mbae ikawi mbae wae pɨpe. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta jare fariseo reta, pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe reta. “Pe reta piyapɨkatu peï kiape kiape Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jeöwe oï wae rupi. Jare pemopöra jupi wae reta kiape kiape uñeñotɨ ñonoï wae jenda. Jare pere peï: ‘Yande reta yanderamɨkue reta rami’ä ko. Echa’ä jae reta uyuka arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta. Erëi yande moná yaiko yawe jae reta yureko yawe, ndarau yamborɨ reta jae reta uyapo wae,’ pere tëi. Erëitu añawe pe reta pemomoe peï peramɨkue reta jeko wi. Jayawe piyapo pochɨño jokua peramɨkue reta umbɨpɨ uyapo wae,” jei chupe reta. “¡Pe reta ko jae upurumbɨtawɨ wae reta! ¡Jukuärái iko peramɨkue reta, jare jukuärái wi ko pe reta! ¿Këraita ra pepuere peoyepe Tumpa iarasɨ wi jare Tatawasurenda wi?” jei chupe reta. “Mase, che ambouta aï chiñee umɨmbeu wae reta, jare iyarakuaa katu wae reta, jare oporomboe wae reta. Amokue wae jae reta, pe reta pikututa peï kuri kurusu re jare jukuärái piyukata. Jare ïru wae reta pembɨpiuta petupao reta rupi. Jare peraɨkuemoñata reta wi pëti tëta wasu wi ïru tëta wasu pe piyapo waerä ikawi mbae wae chupe reta,” jei chupe reta. “Jáeramo peré oata oï teko opaete jupi wae reta juwɨ uyepɨyere wae re pe reta piyuka wae rami. Jae ko opaete jupi wae reta Abel wiwe Zacarías rewa – jae ko Berequías taɨ. Jokua Zacarías, peramɨkue reta uyuka tupao wasu joka mbɨte pe etei,” jei chupe reta. “Pe añawe peï wae reta, che tae ye pewe añetete wae, Tumpa uiporarakata oï pewe opaete jokua mbaembae reta re.” Jukuärái jei Jesús fariseo reta pe jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta pe. Joko wi Jesús jei tuicha ipɨatɨtɨ rewe: “Pe Jerusalén pewa reta, jeta ma Tumpa ombou tëi pewe jae iñee umɨmbeu wae reta jare ïru chupe uyeyokui wae reta. Erëi pe reta jekuaeño piyapi ita pe opa piyuka,” jei. “Jeta wese ma chekɨrëɨ tëi pumbatɨ ayandareko waerä peré, pëti uru imembɨ reta umbatɨ ipepo íɨwɨ pe wae rami, erëi pe reta pipota’ä,” jei. “Mase, añawe Tumpa pereyata oï, jare petupao wasu wi usɨrɨta oï. Jare che tae pewe, ndarau ma cherecha pe reta pere chewe rewa kuärái: ‘Tumpa tuyapo ikawiete wae kua Tumpa jee re ou oï wae pe.’ Jukuäraita ko,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús oë oo tupao wasu joka wi. Jare oë oo iko rambuewe, yuweru jemimboe reta jare jei reta chupe: “Mase, ¡ipöraete ko kua tupao wasu joka rupi o raɨ reta!” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Tuicha jare ipöra tëi ñonoï reta,” jei. “Erëi che tae pewe añetete wae, outa uwäe oï ara opa uitɨ reta waerä. Jare jokua ara ndarau pëti awe ita upɨta ïru ita iáramo,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta ndiwe yuraa uyupi reta ñaipe Olivorenda jee wae re, jare Jesús uwapɨ. Jare joko pe jae retaño ñonoï rambuewe, jemimboe reta yuweru oya jese jare jei reta chupe: “Emɨmbeu mii orewe, ¿kërái yawe etei ra uasata kua mbaesusere tupao wasu rewa? Jare ¿këraita pa nduikuaa ndeyu yeta ma neï yawe jare ara iyapɨta ma oï yawe?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Piyandareko kawi piyé kuri awɨye waerä kiawe pembɨtawɨ,” jei chupe reta. “Echa’ä outa jeta cheree pe uyembɨjeeraanga wae reta. Jare jeita tëi reta: ‘Che ko jae Cristo.’ Jare umbɨtawɨta jeta wae reta,” jei. “Jare imeta oï ñeräro reta koiño pewi. Jae nunga wi imeta oï ñeräro reta mbɨrɨ pewi. Erëi piyandu yawe kua reta rewa, awɨye pekɨye. Echa’ä kua mbaesusere reta uyeyapo ñotái ko. Erëi ndei wɨteño ko ara reta opa waerä,” jei. “Echa’ä jeta ɨwɨ pewa reta uñerärota ambɨe ɨwɨ pewa reta ndiwe, jare jeta mburuwicha reta uñerärota ambɨe mburuwicha reta ndiwe,” jei chupe reta. “Jare imeta wi karuái reta jare jeta ɨwɨkäta reta kerupi rupi. Jare jokua mbaesusere reta jaeño ko uyembɨpɨ wae. Kuña umbɨpɨ imembɨrasɨ oï wae rami ko jokua mbaesusere reta. Echa’ä imeñota jeta mbaesusere reta uyeyapo waerä,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi perowaicho reta pepɨsɨta jare pereraata mburuwicha reta pe. Jare jae reta uiporarakata pewe jare peyukata wi. Jare cheré perowia ramo, opaete seri peamɨtäata,” jei. “Jare jeta wae reta opiata Tumpa wi. Jae reta uñeamɨtäata jae yepái, jare opata uñemee jae yepái towaicho reta ipo pe,” jei. “Jare imeta jeta Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta. Jae reta jeita tëi: ‘Tumpa chembou amɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae,’ jeita tëi reta. Jare jukuärái umbɨtawɨta jeta wae reta,” jei chupe reta. “Jare opaete kerupi teko kachi jeieteta uñemɨái. Jare jokua jeko pewa jeta wae reta upuruauta’ä ma,” jei. “Erëi ipotawe kía umɨawäta cheré wɨrowia rewe wae, Tumpa uepɨta oï kuri,” jei. “Jare ñee ikawi wae uyemɨmbeuta opaete ɨwɨ rupi. Opaete kerupi rupi uyemɨmbeuta kërái Tumpa oïta opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei. “Jukuärái uyeyapota oï opaete wae ipuere uikuaa waerä tëi kërái ñonoï reta waerä jae ndiwe jokua ara. Jare kua ñee ikawi wae uyemɨmbeuta ma yawe opaete ɨwɨ rupi, jayawe ramo kua ara reta opata iyapɨ,” jei Jesús chupe reta. “Jare pe reta pechata peï mbae ikawi mbaete wae – jae ko upururükumewa wae uyemboɨ oï tupao wasu pe. Jukuärái arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae Daniel jei uyekuaata ko,” jei. (Jare kua umɨngeta wae tuikuaa kawi mbae uipota jei wae.) “Jayawe jokua pecha yawe, kua ɨwɨ Judea pe ñonoï wae reta tosi ɨwɨtu wasu reta kotɨ,” jei. “Jare jëta joka pe oï wae tosi woi joko wi oyepe waerä. Awɨye awe tuike jëta pe wɨraa waerä imbaembae. Jare iko pe uparawɨkɨ oï wae tosi woi wi. Awɨye awe tou ye jëta pe wɨraa waerä iñepëwaka yepe,” jei chupe reta. “¡Ikuasɨta parawete kuña ipurúa wae reta jare imembɨ umbɨkambu ñonoï wae reta jokua ara reta rupi!” jei. “Piyerure Tumpa pe awɨye waerä uyeyapo kua mbaembae ara roɨ rupi ani mbutuu ara pe, echa’ä jukuärái yawe, yawaita pewe pesi waerä,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi uiporaraeteta ñonoï reta. Mbaetɨi uiporara reta jukuärái ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe, jare ndarau ye uiporara reta jukuärái,” jei. “Jare Tumpa jei’ä yawe awɨye uiporara reta waerä ɨma rupi, ndarau etei upɨta kiawe jekowe rewe jokua ara reta opa rewa. Erëi Tumpa uiparareko jae uiparawo wae reta ramo, jae jeita awɨye uiporara reta waerä ɨma,” jei chupe reta. “Aramoi jokua ara reta rupi kía jeita pewe, ‘Mase, ko oï Cristo.’ Jare aramoi kía jeita pewe wi, ‘Mase, pee oï Cristo,’ jeita pewe. Jukuärái jei reta yawe, awɨye perowia,” jei. “Echa’ä imeta upurumbɨtawɨ wae reta jei, ‘Che ko jae Cristo,’ jare imeta wi ïru upurumbɨtawɨ wae reta jei, ‘Tumpa chembou amɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae.’ Jukuärái jeita tëi reta. Jare jae reta uyapota mbaembae tuicha wae kuimbae retaño ipuere’ä uyapo wae. Jare jokua mbaembae rupi jae reta uipotata tëi wi umbɨtawɨ Tumpa uiparawo wae retawe,” jei. “Mase, aikuaaka aï pewe opaete uyeyapota oï wae ndei uyeyapo mbowe pe reta pikuaa peï waerä,” jei chupe reta. “Jáeramo ime yawe kía jei pewe, ‘Mase, Cristo ime oï ɨwɨtini wasu pe,’ awɨye pekua pemae jese kuri. Jare ime yawe kía jei pewe, ‘Mase, jae ime oï o japɨpe,’ awɨye perowia kuri. Echa’ä che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe, ayekuaata kërái ama uwera wae uyekuaa opaete ara re wae rami. Echa’ä opaete wae cherechata oï kuri,” jei. “Yaecha uruwɨ reta uyembatɨ ñonoï yawe, yaikuaa woi ime ko mbaereöwe aipo joko pe. Jae ramiño wi che ayu ye yawe, opaete wae uikuaata che ayu wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jayawe opa ma uasa jokua ara reta täta rupi uiporara reta yawe, warasɨ jawoi pewa uñemɨpɨ̈tumimbita oï, jare yasɨ ndarau ma jembipe. Yasɨtata reta oata ara wi, jare opaete ara re oï wae reta uñemɨtɨmota,” jei. “Jare jayawe imeta mbae ara re uyekuaa wae. Jokua uikuaakata ɨwɨ pewa reta pe che kuimbaerä ayeyapo wae ayu yeta ma ko. Jayawe opaete ɨwɨ pewa reta tuicha ipɨatɨtɨta ukɨye pɨpei. Jare che kuimbaerä ayeyapo wae, ɨwɨ pewa reta cherechata ayu ye aï amapɨ̈tu re chembaepuere jembipete rewe,” jei. “Jare pëti temimbɨ wasu uñee oï rewe che amondota araɨwa reta umbatɨ waerä che aiparawo wae reta opaete kerupi rupi wi,” jei chupe reta. “Yandepuere yambɨjaanga jokua ara ayu yeta wae pëti ɨwa re. Echa’ä ɨwa jokɨ ye ma yawe, yaikuaa ñaï koiño ma ko oï ama okɨ waerä,” jei. “Jae ramiño wi pe reta pecha yawe uasa oï opaete kua mbaembae amɨmbeu aï pewe wae, pikuaata ko peï ɨma’ä ma uata ayu ye waerä,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, kua ɨwɨ pe yureko wae reta ndarau opa umano opaete kua mbaembae reta ndei opa uyeyapo mbowe,” jei. “Pepuere pikuaa kua ñee che jae aï pewe wae añetete ko. Echa’ä yepe tëi ara jare ɨwɨ opata ko, erëi chiñee ndaraúi opa,” jei chupe reta. “Erëi mbaetɨta kiawe uikuaa kërái yawe etei ra che ayu yeta wae. Jaeño cheRu uikuaa oï jokua,” jei. “Araɨwa retawe uikuaa’ä. Jare yepe tëi che ko jae Tumpa Taɨ, erëi che awe aikuaa’ä wi,” jei. “Pikuaa kawi peï kërái yureko ɨwɨ pewa reta arakaete rupi Noé iko rambuewe. Jukuäraiete wi yurekota che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe,” jei. “Echa’ä arakaete rupi, ndei ɨporu wasu ou mbowe, ɨwɨ pewa reta ipɨawiwe yureko jekoño mái rupi. Echa’ä jae reta ukaruñoi jare ukauñoi yureko. Jare jekuaeño umenda reta jare umɨmendaka reta wi. Jukuärái uyapo yureko reta jokua ara Noé jare jëtara reta ndiwe opa uike rewa chalana wasu pe,” jei. “Jare ɨporu wasu ou uwäe yawe, opaetei uyepokouka reta, jare ɨ opa wɨraa reta. Jare jukuärái wi ɨwɨ pewa reta uyepokoukata ñonoï kuri che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe,” jei chupe reta. “Yandepuere yambɨjaanga kërái uasata oï jokua ara wae kuärái: Imeta mokui kuimbae uparawɨkɨ ñonoï pëti koo pe. Jare pëti wae uyereraata, jare ïru wae uyereyata,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi imeta mokui kuña umbaeso ñonoï pëti angúa pe. Jare pëti wae uyereraata, jare ïru wae uyereyata,” jei chupe reta. “Jáeramo pe reta jekuaeñota ko peäro, echa’ä pikuaa’ä peï mbae nunga ara etei ra che peYarä aï wae ayu yeta wae,” jei chupe reta. “Che aipota pikuaa kawi waerä kua: pëti tëta iya uikuaa yawe mbae nunga ora etei ra outa imonda wae oñomi waerä chuwi imbaembae, jae ndarau etei oke jare ndarau wi umaeño imonda wae re uike waerä jëta pe,” jei. “Jae ramiño wi pe reta pikuaata’ä kërái yawe etei ra che kuimbaerä ayeyapo wae ayu yeta wae. Echa’ä ayu yeta aï pepɨranoe pewa. Jáeramo jekuaeño piyandareko kawi piyé kuri,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi umbɨjaanga rewe jemimboe reta pe: “Pëti karái ime onoi yawe pëti uyeyokui chupe wae iyarakuaa katu jare wɨrowia katu wae, jae oñonota opaete uyeyokui wae reta iyandarekoarä umɨngaru reta waerä opa ara rupi,” jei. “Jukuärái yawe, jokua karái ipuere oo uwata ikotɨ̈a rupi ipɨawiwe rewe. Jare jae ou ye uwäe yawe jëta pe, jare uecha yawe jokua uyeyokui wae uyapo kawi oï iparawɨkɨ, jayawe karái uyerowiaeteta umae jese. Jare jae nunga wi jokua uyeyokui wae uyerowiata upɨta,” jei. “Che tae pewe añetete wae, jokua nunga uyeyokui wae pe karái umeeta uyandareko waerä opaete imbaembae re,” jei chupe reta. “Erëi aramoi jokua uyeyokui wae uyapota ikawi mbae wae, jare jeita iyupe: ‘Karái ndarau ou ye ɨmambae,’ jeita. Jayawe umbɨpɨta uinupa ïru uyeyokui wae reta, jare umbɨpɨta ukaru jare ukau ikause wae reta ndiwe,” jei. “Jayawe pëti ara jokua karái ou yeta uwäe ipɨranoe pewa jëta pe. Jare uiporarakata jokua uyeyokui wae pe, jare omondota iko waerä opaete ïru upurumbɨtawɨ wae reta ndiwe. Joko pe uyaota tëi reta jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta reta ikuasɨ katuete ñonoï ramo.” Jukuärái Jesús umɨkɨrëɨ jemimboe reta uäro kawi waerä jae iwäe ara. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Jokua ara che ayu ye yawe, Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Yambɨjaanga jokua ara re kuärái: Ime yureko payandepo kuñatái reta. Kua kuñatái reta ko jae pëti kuñatái umendata oï wae umɨïru ñonoï wae reta,” jei. “Jayawe uwäe yawe pɨ̈tu jokua kuñatái umenda waerä wae, jokua payandepo kuñatái reta pëti pëti wɨraa imechero oo owäiti waerä kuimbae umendata wae,” jei. “Pandepo jokua kuñatái reta iyarakuaa katu wae, jare ïru pandepo reta iyarakuaa mbae echa. Jokua iyarakuaa mbae echa reta jaeño wɨraa imechero. Erëi jokua iyarakuaa katu wae reta wɨraa wi aceite imechero pewarä,” jei. “Erëi jarea’ä uwäe jokua kuimbae umendata wae. Jáeramo kuñatái reta jopeɨ jare opa oke reta,” jei. “Jare pɨare mbɨte pe uyendu ñee: ‘¡Aipo! Kuimbae umendata wae outa ma uwäe. Pekua peowäiti,’ jei chupe reta. Jayawe jokua kuñatái reta upüa jare uyapɨkatu imechero jendɨ kawi waerä. Jare jokua kuñatái iyarakuaa mbae echa reta jei ïru kuñatái reta pe: “Oremechero owe oï orewi. Jáeramo pemee mii orewe michi mii aceite oremechero pewarä,’ jei reta. “Erëi jokua kuñatái iyarakuaa wae reta jei: “Ndarau numee pewe, echa’ä uatata ko orewe. Ikawi ko peo pewa peyupe waerä,’ jei reta. “Jayawe kuñatái iyarakuaa mbae echa reta yuraa aceite ueka rambuewe, kuimbae umendata wae ou uwäe. Jare kuñatái iyarakuaa katu wae reta yuraa jae ndiwe uike menda uyeyapo oï wae pe. Jayawe öke uyeyukenda ma,” jei. “Jare taɨkue rupi jokua ïru kuñatái reta yuweru tëi uwäe jare usapɨkai reta täta rewe: ‘Ipea mii orewe öke,’ jei reta. Erëi kuimbae umenda oï wae jei chupe reta: ‘Ndarau. Echa’ä añetete che pukuaa’ä,’ jei chupe reta,” jei. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Jae ramiño wi pewe awɨye tuyeyapo kuri jukuärái. Jekuaeñota ko peäro, echa’ä pikuaa’ä kërái yawe etei ra che ayu yeta aï wae,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare yandepuere yambɨjaanga jokua ara re kuärái: Ime iko pëti kuimbae ikokatu wae. Kua kuimbae uipota oo mbɨrɨ ambɨe ɨwɨ pe. Jare oota ma iko yawe, uenika uyeyokui chupe wae reta jare umee chupe reta korepoti pëti pëti pe umɨmbarawɨkɨ waerä,” jei. “Pëti uyeyokui wae pe umee korepoti pandepo talento jee wae. Jare ïru uyeyokui wae pe umee mokui talento. Jare ïru uyeyokui wae pe umee pëti talento. Jukuärái pëti pëti pe umee jae reta ipuereta mbaembae uyapo wae rupi. Joko wi kuimbae oo ambɨe ɨwɨ pe,” jei chupe reta. “Jayawe jokua pandepo talento onoi wae umbɨpɨ woi umɨmbarawɨkɨ, jare umɨngana pandepo ye,” jei. “Jae ramiño wi jokua mokui talento onoi wae umbɨpɨ umɨmbarawɨkɨ, jare umɨngana mokui ye,” jei. “Erëi jokua pëti talento onoi wae mbaetɨ umɨmbarawɨkɨ. Jae oo oyoo ɨwɨ jare oñotɨ joko pe oñomi waerä,” jei chupe reta. “Jare ɨma ma uasa yawe, jokua karái ou ye jëta pe jare upɨrandu chupe reta: “¿Mbae pa piyapo jokua korepoti amee pewe wae?’ jei chupe reta. “Jayawe jokua pandepo talento onoi wae ueru karái pe ïru pandepo talento umɨïru wae ndiwe, jare jei chupe: ‘Karái, amɨmbarawɨkɨ ma jokua pandepo talento nde nemee chewe wae. Mase, ko amɨngana ïru pandepo talento ye,’ jei chupe. “Jayawe karái jei chupe: ‘Jaekawi ndiyapo. Nde ko jae ndiyeyokui kawi chewe wae jare ndorowia katu wae,’ jei chupe. ‘Ndiyeyokui kawi ma chewe kua mbowɨ wae re. Jáeramo añawe ameeta ndepo pe jeta ndiyandareko waerä jese. Yakaru kawita yayerowia rewe,’ jei chupe,” jei. “Jae ramiño wi jokua mokui talento onoi wae ou jei karái pe: ‘Karái, amɨmbarawɨkɨ ma jokua mokui talento nde nemee chewe wae. Mase, ko amɨngana ïru mokui talento ye,’ jei chupe. “Jayawe karái jei chupe: ‘Jaekawi ndiyapo wi. Nde ko jae ndiyeyokui kawi chewe wae jare ndorowia katu wae,’ jei chupe. ‘Ndiyeyokui kawi ma chewe kua mbowɨ wae re. Jáeramo añawe ameeta ndepo pe jeta ndiyandareko waerä jese. Yakaru kawita yayerowia rewe,’ jei chupe,” jei. “Joko wi jokua pëti talento onoi wae ou jei karái pe: ‘Karái, che aikuaa ndepochɨ rái wae. Nde jaeño ndiyembɨikokatu neï ïru wae reta ipapɨ re,’ jei chupe. ‘Jáeramo che akɨye ndewi ramo, araa añotɨ ndekorepoti ɨwɨwɨ pe. Echa’ä aramoi ndiporarakata chewe ndekorepoti amɨkañɨ yawe. Mase, ko oï ndekorepoti,’ jei chupe. “Jayawe jokua karái jei uyeyokui wae pe: ‘Nde ko jae ndiyeyokui kawi mbae chewe wae jare iyakɨ wae,’ jei chupe. ‘Nde ndikuaa kërái ayembɨikokatu aï ïru wae reta ipapɨ re aparawɨkɨ mbae rewe. Jáeramo nderaata tëi ko niñono banco pe chekorepoti. Jare jukuärái che ayu ye yawe, nemeeta tëi ko chewe chekorepoti uñemɨïru wae yepe ndiwe,’ jei chupe,” jei. “Jayawe jokua karái jei ïru uyeyokui wae reta pe: ‘Pepɨ̈ro chuwi jokua pëti talento, jare pemee jokua payandepo talento onoi wae pe. Echa’ä kía uiporu kawi yawe jokua jae ime onoi wae, uñemɨïruta ko chupe jare jae uyekoueteta. Jae ramiño wi kía mbaetɨ uiporu kawi yawe jokua jae ime onoi wae, jare yepe tëi mbowɨ mii ime onoi yawe, jokuawe uñepɨ̈rota ko chuwi,’ jei. ‘Kua uyeyokui pochɨ wae, ikawi’ä maeräwe. Pemombo oka pe pɨ̈tumimbi oï wae pe. Joko pe uyaota tëi jare jäi umbɨkɨrɨrɨuta ikuasɨ katuete oï ramo,’ jei chupe reta.” Jukuärái jei Jesús chupe reta umbɨjaanga rewe. “Che kuimbaerä ayeyapo wae, che ayu yewɨ yawe chembaepuere jembipete rewe, aruta opaete araɨwa reta che ndiwe. Jayawe che awapɨta aï chewapɨa mburuwicha wasu pewa ikawiete ye wae re,” jei. “Jare ambatɨkata cherowai opaete ambɨe ɨwɨ rupi yureko wae reta. Jare jae reta ipɨte wi ambɨsɨrɨta amokue wae reta, pëti kuimbae iowecha reta umbɨsɨrɨ ikapura reta wi rami,” jei. “Jare opaete jupi wae reta añonota cheakata kotɨ. Jare ïru wae reta añonota cheaso kotɨ,” jei chupe reta. “Joko wi che mburuwicha wasurä aïta wae, jaeta cheakata kotɨ ñonoï wae reta pe: ‘CheRu uyapo ma pewe piyekou waerä che ndiwe che opaete wae imburuwicha wasurä aï wae re. CheRu kua uyapɨkatu ma pewe ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe. Peyu piyekou jese. Echa’ä che chiyembaɨ aiko yawe, pe reta pemee akaru waerä. Jare cheɨwe aiko yawe, pe reta pemee ɨ jau waerä. Jare yepe tëi che aiko ambɨe ɨwɨ pewa jare pe reta chekuaa’ä, erëi chembɨasa kawi perëta pe. Jare temimonde uata chewe yawe, pe reta pemee chewe cheremimonderä. Jare chembaerasɨ aiko yawe, pe reta peyu pemae cheré. Jare peresorɨru pe aiko yawe, pe reta peyu pepou chepɨ,’ jaeta chupe reta,” jei. “Jayawe jokua jupi wae reta jeita chewe: ‘OreYa, ¿kërái yawe pa ndiyembaɨ ndiko jare numee ndekaru waerä? ¿Kërái yawe pa ndeɨwe ndiko jare numee ndeu waerä ɨ? ¿Kërái yawe pa pëti ambɨe ɨwɨ pewa ndiko jare numbɨasa orerëta pe? ¿Kërái yawe pa temimonde uata ndewe jare numee ndewe nderemimonderä? ¿Kërái yawe pa nembaerasɨ jare peresorɨru pe ndiko, jare ndoo ndopou ndepɨ?’ jeita reta chewe,” jei. “Jayawe che jaeta chupe reta: ‘Che tae pewe añetete wae, pe reta pemborɨ yawe ipotawe cherɨwɨ reta jare cherindɨ reta, che etei ko chemborɨ piko. Jukuärái ko, yepe tëi jokua reta mbae’ä ko ïru wae reta pewarä aramoi,’ jaeta chupe reta,” jei. “Joko wi che jaeta cheaso kotɨ ñonoï wae reta pe: ‘Pesɨrɨ chewi tata owe mbae wae pe. Jokua tata uyeyapɨkatu ma oï Añawasu jare araɨwakue chupe uyeyokui wae reta pewarä. Joko pe pikuaata peï Tumpa iarasɨ. Echa’ä chiyembaɨ aiko yawe, pe reta pemee’ä akaru waerä. Jare cheɨwe aiko yawe, pe reta pemee’ä ɨ jau waerä. Jare che aiko yawe ɨwɨ ambɨe pewa, erëi pe reta peparea’ä chewe. Jare temimonde uata chewe yawe, pe reta pemee’ä chewe cheremimonderä. Jare chembaerasɨ aiko yawe jare peresorɨru pe aiko yawe, mbaetɨ pe reta chemborɨ,’ jaeta chupe reta,” jei. “Jayawe jae reta wi jeita chewe: ‘OreYa, ¿maera pa jukuärái ndere neï orewe? ¿Kërái yawe pa ndiyembaɨ ndiko jare numee’ä ndekaru waerä? Jare ¿kërái yawe pa ndeɨwe ndiko jare numee’ä ndewe ɨ? Jare ¿kërái yawe pa ambɨe ɨwɨ pewa ndiko jare nduparea’ä ndewe? Jare ¿kërái yawe pa temimonde uata ndewe jare numee’ä nderemimonderä? Jare ¿kërái yawe pa nembaerasɨ jare peresorɨru pe ndiko, jare nomborɨ'ä? Ore nduecha’ä jokua,’ jeita chewe reta,” jei. “Jayawe che jaeta chupe reta: ‘Che tae pewe añetete wae, pe reta pemborɨ'ä yawe ipotawe cherɨwɨ reta jare cherindɨ reta, che etei ko chemborɨ'ä piko. Jukuärái ko, yepe tëi jokua reta mbae’ä ko ïru wae reta pewarä aramoi,’ jaeta chupe reta,” jei. “Jayawe jae reta yuraata kiape uiporarata ñonoï jaeño mái pewa wae pe. Erëi jokua jupi wae reta yuraata tekowe opa mbae wae pe.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jayawe opaete kua jei ma yawe, Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Pe reta pikuaa mokui araño ma ko uata oï uwäe waerä pascua ara. Jokua ara etei, che kuimbaerä ayeyapo wae, imeta kía reta chemee cherowaicho reta pe jae reta chekutuka waerä kurusu re amano waerä.” Jukuärái Jesús jei chupe reta. Jokua rambuewe, sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta uyembatɨ sacerdote tenondewaete Caifás jee wae joka pe. Jare uyemboemboe reta kërái ipuere waerä uipɨsɨka tawɨ rupi Jesús uyukaka reta waerä. Jei reta iyupe: “Erëi awɨye yaipɨsɨka kua pascua ara rupi, awɨye waerä tëta wasu pewa reta uyembopochɨ yandekotɨ,” jei reta iyupe. Ime iko tëta wasu raɨ Betania pe pëti kuimbae Simón jee wae tenonde yawe ipire okuise wae. Kua kuimbae uparea Jesús jare jemimboe reta pe yuweru ukaru waerä jae jëta pe. Jayawe ukaru yureko reta rambuewe, uike ou pëti kuña mbae jɨru raɨ rewe. Jokua mbae jɨru raɨ tɨnee oï mbae utimbo kawi wae, jepɨete wae ko. Jayawe Jesús mesa pe uwapɨ iko rambuewe, kuña opa upɨyere mbae utimbo kawi wae Jesús iñäka re. Erëi Jesús jemimboe reta kua uecha yawe, ikawi’ä iko chupe reta, jare jei reta: “¿Maera pa opa upɨyere iyuwi kua mbae utimbo kawi wae? Jokua jepɨete ko. Jae ipuereta tëi owaka, jare jokua korepoti pɨpe omborɨta tëi iparawete wae reta,” jei reta. Erëi Jesús uikuaa jae reta mbae jei yureko wae. Jáeramo jei chupe reta: “Awɨye mbae pere kua kuña pe, echa’ä jae uyapo ma mbae ikawi wae chemaerä,” jei. “Iparawete wae reta jekuaeñota yureko pepɨte rupi, jare pepuere pemborɨ ipotawe ara rupi. Erëi che ndarau aiko jekuaeño pepɨte pe kuärái,” jei chupe reta. “Kua kuña upɨyere ma cheré kua mbae utimbo kawi wae ndei amano mbowe uyapɨkatu waerä cherete teöwerenda pewarä,” jei. “Che tae pewe añetete wae, opaete ɨwɨ rupi Tumpa iñee ikawi wae uyemɨmbeu wae rupi, uyemɨmbeuta wi kua kuña uyapo wae ïru wae reta imandúa waerä jese,” jei Jesús chupe reta. Jayawe pëti Jesús jemimboe doce wae wi, Judas Iscariote jee wae, oë wɨari oo sacerdote itenondewa reta ñonoï wae pe. Jare jei chupe reta: “¿Mbowɨ ra pembɨepɨta chewe amee yawe pewe Jesús pipɨsɨ waerä?” jei chupe reta. “Numeeta ndewe treinta riare korepoti,” jei reta chupe. Jayawe joko wiwe Judas umbɨpɨ ueka kërái ipuere waerä umee chupe reta Jesús. Jayawe uwäe ara tenondewa yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare Jesús jemimboe reta yuweru jei chupe: “¿Kiape pa ndipota nduyapo waerä yandewe tembiu pascua pewa?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pekua tëta wasu pe jokua kuimbae che amɨmbeu ma pewe wae jëta pe. Jare pere chupe: ‘Oremboea jei: Uwäe ma ora Tumpa oñono tee chemaerä wae. Che aipota jau tembiu pascua pewa nerëta pe cheremimboe reta ndiwe,’ pere chupe,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta opa yuraa uyapo Jesús jei wae, jare uyapo reta tembiu pascua pewa. Jare pɨ̈tu ma oï yawe, Jesús uwapɨ mesa pe ukaru waerä jokua doce jemimboe reta ndiwe. Jare ukaru yureko reta rambuewe, Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pëti yandepɨte pe oï wae chemeeta oï cherowaicho reta pe,” jei chupe reta. Jayawe jokua uyandu reta yawe, Jesús jemimboe reta tuicha ipɨatɨtɨ. Jare pëti pëti wae umbɨpɨ upɨrandu chupe: “CheYa, ¿che ra ko jae?” jei reta. Jare Jesús jei chupe reta: “Mbɨyape che ndiwe umäkɨ oï karúa pe wae ko jae. Che kuimbaerä ayeyapo wae amano ñotái ko kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï cheré wae rami. Erëi jokua kuimbae chemeeta oï wae uiporaraeteta ko. Ikawi tëi ko jokua kuimbae awɨye etei oa waerä ichɨ wi,” jei chupe reta. Jayawe Judas – jae ko umeeta iko Jesús jowaicho reta pe wae – jei chupe: “Oporomboe wae, ¿che ra ko jae?” jei chupe. “Nde ndere wae ko jae,” jei Jesús chupe. Jare ndei opa ukaru reta mbowe, Jesús uipɨsɨ mbɨyape jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa jare umee jemimboe reta pe, jare jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Pipɨsɨ peu. Kua mbɨyape ko jae cherete,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uipɨsɨ wi copa, jare umee wi yasurupái jese, jare umee jemimboe reta pe. “Peu, opaete pe reta,” jei. Jare jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Kua ko jae cheruwɨ uyepɨyereta oï wae. Jukuärái uyeyapota Tumpa opa umbái waerä jeta wae reta wi mbaembae uyawɨ reta Tumpa kotɨ wae. Kua cheruwɨ pɨpe Tumpa uyapo oï pëti yemɨngeta ipɨau wae jae reta ndiwe,” jei. “Che tae pewe, ndarau ye ma che jau uva tɨkue cheRu oï rewa opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jokua ara ramo jau pɨau yeta pe reta ndiwe,” jei chupe reta. Jare opa ma ukaru reta yawe, ukäta reta pëti himno Tumpa pe. Jare joko wi oë yuraa reta ñaipe Olivorenda jee wae kotɨ. Jayawe yuraa yureko reta rambuewe, Jesús jei chupe reta: “Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Ayukata owecha reta iyandarekoa, jare owecha reta opata uñemɨái.’ Jukuärái uyekuatía oï cheré. Jare kua pɨ̈tu woi jokua uyeyapota oï, echa’ä pe reta opata chereya peï,” jei chupe reta. “Che amano ñotái aï. Erëitu Tumpa chembɨjekowe yeta chereru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare aikowe ye ma yawe, che rani ata pewi ɨwɨ Galilea pe,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Yepe tëi opaetei ïru wae reta ndereyata mbae uyeyapo ndewe wae jeko pewa, erëi che ndarau etei ndueya,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Che tae ndewe añetete wae, kua pɨ̈tu woi, ndei uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Erëitu Pedro jeiete jei chupe: “Yepe tëi aramoi amanota nde ndiwe, erëi che ndarau etei ndukuaku,” jei chupe. Jare jukuärái wi jei tëi opaete Jesús jemimboe reta. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe reta temitɨ reta jenda Getsemaní jee wae pe. Jare Jesús jei jemimboe reta pe: “Pewapɨ kua pe che a pea pe ayerure rambuewe Tumpa pe,” jei chupe reta. Jayawe joko wi Jesús wɨraa Pedro jare jokua mokui Zebedeo taɨ reta ïru wae reta wi kutɨ katu mii. Jare jae umbɨpɨ ipɨatɨtɨ ikuasɨ katu rewe. Jare jei jokua mbapɨ jemimboe reta pe: “Tuicha rupi chepɨatɨtɨ aï jare amano pota echa. Pepɨta mii kua pe che ndiwe, jare awɨye peke wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús usɨrɨ katu chuwi reta, jare uñeñono ipɨtía re ɨwɨ re. Jare uyerure Tu pe kuärái: “CheRu mii, nde ndipota yawe, embɨasa mii chewi kua aiporarata aï wae. Erëi awɨye tuyeyapo che jae waeño. Tuyeyapo chewe nde ndere wae,” jei. Joko wi Jesús ou ye jokua mbapɨ jemimboe reta ñonoï wae pe, jare uecha oke ñonoï reta. Jayawe jei Pedro pe: “¿Pepuere’ä yerá pëti orawe yepe peke mbae peï che ndiwe?” jei chupe. “Awɨye peke. Piyerure Tumpa pe, echa’ä jarei katu mii imeta penoi kɨrëɨ chererɨ̈ro waerä. Jayawe piyerure Tumpa pe jokua re awɨye waerä piñemɨamɨrika jokua kɨrëɨ pe. Echa’ä pepɨa pe peratangätu ko tëi, erëi perete ipɨräta’ä,” jei Pedro pe. Jayawe Jesús usɨrɨ ye chuwi reta, jare oo ye uyerure Tu pe. “CheRu mii,” jei. “Aiporarata ko yawe, jayawe tuyeyapo chewe nde ndere wae,” jei. Jare joko wi jekuae ou ye jemimboe reta ñonoï wae pe. Jare uecha oke ñonoï reta ye, echa’ä topeɨ opa umɨamɨri reta ramo. Jayawe Jesús usɨrɨ ye chuwi reta uyerure waerä Tu pe kërái tenonde uyerure wae rami. Kua re mbapɨ wesea ma. Jayawe ou ye jemimboe reta ñonoï wae pe jare jei chupe reta: “¿Jekuaeño yerá peke jare peputuu peï?” jei chupe reta. “Mase, uwäe ma ora. Che kuimbaerä ayeyapo wae, pëti wae chemee oï jeko kachi wae reta ipo pe,” jei. “Pepüa. Mase, chemee wae ko uwäe ma ou. Ya ñawäiti,” jei chupe reta. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, ou uwäe Judas. Jae ko Jesús jemimboe doce wae wi pëti. Jare yuweru wi jae ndiwe jeta wae reta mburuwicha reta ombou wae ikɨsepuku rewe jare iɨwɨra rewe uipɨsɨ reta waerä Jesús. Jokua oporombou wae reta ko jae sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta. Judas umɨmbeu kawi ma yepe jokua ïru kuimbae reta pe kërái jae reta ipuere waerä uikuaa kía nunga ra ko jae Jesús wae. Jei chupe reta: “Jokua jowa pe ayurupɨteta aï wae ko jae. Pipɨsɨ kawi kuri,” jei chupe reta. Jayawe Judas ou uwäe yawe, ou woi jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ¿kërái pa neï?” jei chupe. Jayawe uyurupɨte jowa pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Cheïru, ¿maera pa ndiyapo jukuärái?” jei chupe. Jare jupiwoiño jokua ïru kuimbae reta uipɨsɨ Jesús. Jare aramoiño pëti wae Jesús ndiwe iko wae ueki ikɨsepuku jɨru wi, jare uiporu sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae re, jare uyasɨa chuwi inambi. Jayawe Jesús jei jokua jemimboe pe: “Iñono ye ndekɨsepuku jɨru pe. Echa’ä opaete kía ñeräro reño iko wae jare upuruyuka wae jukuäraiño ko umanota oï,” jei chupe. “Añetete che aipota yawe, chepuereta tëi aeka cheRu pe jae jawoi pewa ombou waerä jetaete araɨwa reta cherepɨ waerä. ¿Ndikuaa’ä yerá jokua?” jei chupe. “Erëi jukuärái ayapo yawe, ¿këraita pa uyeyapo Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae? Echa’ä joko pe jei mbaembae añawe uyeyapo oï wae imeta ko uyeyapo chewe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei yuweru wae reta pe: “¿Maera pa peyu kɨsepuku rewe jare ɨwɨra rewe chepɨsɨ waerä? ¿Jae yerá che imonda jeko kachi wae?” jei chupe reta. “Opa ara rupi che aporomboe aiko pepɨte rupi tupao wasu joka pe. ¿Maera pa joko pe chepɨsɨ'ä?” jei. “Erëitu opaete kua mbaembae uasa oï uyeyapo waerä kërái arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta uikuatía wae rupi,” jei chupe reta. Jayawe opaete Jesús jemimboe reta ueya jare opa osi reta. Jayawe Jesús uipɨsɨ wae reta wɨraa sacerdote tenondewaete Caifás jee wae jëta pe. Joko pe uyembatɨ ñonoï Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare judío itenondewa reta. Jare Pedro oo wi Jesús jaɨkue, erëi mbɨrɨ katu mii upɨta chuwi. Jare uike oo sacerdote tenondewaete joka pe, jare oo uwapɨ sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta uwapɨ ñonoï wae pe uecha waerä mbae ra uasata wae. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare opaete ïru mburuwicha reta ueka yureko kërái apu rupi uñeapo waerä Jesús re uyukaka reta waerä. Erëi yepe tëi jeta wae reta iyapu Jesús re, erëi ipuere’ä uwäe reta kërái rupi uñeapo waerä jese. Erëi taɨkuete yuweru mokui wae jare jei reta Jesús rewa: “Kua pochɨ jei, ‘Chepuere opa arukachi tupao wasu jare amupüa ye mbapɨ ara rupi,’ jei,” jei reta. Jayawe sacerdote tenondewaete upüa uyemboɨ jare jei Jesús pe: “¿Maera pa niñee nemoë'ä? ¿Maera pa nde ndere’ä mbae jae reta jei ndekotɨ wae re?” jei chupe. Erëi Jesús kïiño. Jayawe sacerdote tenondewaete jei chupe: “Emɨmbeu orewe Tumpa ikoño mái wae jowake, ¿nde pa ko jae Cristo yae chupe wae? ¿Nde pa ko jae Tumpa Taɨ?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndere wae ko jae,” jei chupe. “Jare wi che tae pewe, outa uwäe ara che kuimbaerä ayeyapo wae, pe reta etei cherechata peï kuri Tumpa imbaepuere tuichaete wae iyakata kotɨ. Jare cherechata wi ayu ye yawe ara wi amapɨ̈tu re,” jei chupe. Jayawe jokua uyandu yawe, sacerdote tenondewaete pochɨ pɨpei omondoro iyuwi jemimonde. Jare jei ïru mburuwicha reta pe: “¡Jae jei iyupe tëi Tumpa ko! ¿Maera ye pa yaekata ïru wae reta uñeapo waerä jese?” jei chupe reta. “Mase, pe reta etei piyandu ma kërái jae jei iyupe tëi Tumpa ko. ¿Mbae pa pere añawe? ¿Ime ra teko onoi ani mbaetɨ ra?” jei chupe reta. Jayawe ïru sacerdote reta jei: “Ime onoi teko. Jupi ko umano waerä,” jei reta. Jayawe amokue jae reta undɨwɨ Jesús jowa re jare uinupa reta. Jare ïru wae reta owapete, jare jei reta chupe: “Añetete nde ko jae Cristo yawe, jayawe yaecha Tumpa tuikuaaka ndewe kía ra okua oï nderé wae,” jei reta chupe. Jokua rambuewe Pedro jekuaeño uwapɨ oï oka pe. Jare pëti kuñatái uyeyokui wae ou jei chupe: “Nde ndiko wi jokua Jesús Galilea pewa ndiwe,” jei chupe. Erëi Pedro uikuaku opaete wae jowake jei rewe: “Aikuaa’ä mbae re ra ndiyemɨngeta neï wae,” jei chupe. Jayawe Pedro upüa oo oka jöke kotɨ. Jare ïru kuñatái uecha jare jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Kua kuimbae, jae iko wi Jesús Nazaret pewa ndiwe,” jei chupe reta. Erëi Pedro uikuaku ye: “Che tae pewe Tumpa jowake, ¡aikuaa’ä etei jokua kuimbae!” jei chupe reta. Jare ndei ɨma mbowe amokue joko pe ñonoï wae reta yuweru jei Pedro pe: “Añetete nde wi ko jae Jesús ndiwe ndiko wae, echa’ä sɨmi nduikuaa ndiyemɨngeta re nde ko jae Galilea pewa wae,” jei reta chupe. Jayawe Pedro jei chupe reta: “Che tae pewe Tumpa jowake, ¡aikuaa’ä etei jokua kuimbae! Jare Tumpa tuiporaraka chewe kua che jae wae añetete’ä yawe,” jei chupe reta. Jayawe jawoi pewa uru kuimbae uñee. Jare Pedro imandúa woi Jesús jei chupe wae re: “Ndei uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Jayawe Pedro oë oo joko wi, jare umbɨpɨ uyao täta rupi ipɨatɨtɨ rewe. Jare köe ma yawe, opaete sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta uyembatɨ jare uyemboemboe Jesús re uyukaka reta waerä. Jayawe uñapɨ̈ti reta Jesús ipo rupi, jare wɨraa reta mburuwicha romano Poncio Pilato jee wae jowai uyemboɨ waerä. Jayawe Judas – jae ko umee Jesús wae – uikuaa yawe Jesús umanota oï wae, tuicha rupi ipɨatɨtɨ jokua mbae uyapo wae re. Jáeramo wɨraa ye umee jokua treinta riare korepoti sacerdote itenondewa reta pe jare judío itenondewa reta pe. “Ko aru ye pewe pekorepoti,” jei chupe reta. “Che ayapo mbae kachi wae Tumpa jowai. Echa’ä amee pewe kuimbae jeko mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei Judas pe: “Jokua mbae’ä orewe. Jokua teko nderé ma ko oï,” jei reta chupe. Jayawe Judas omombo jokua korepoti tupao wasu pe, jare joko wi oë oo uyeyuwɨ umano. Jayawe sacerdote itenondewa reta omonoo jokua korepoti jare jei: “Kua korepoti mano jepɨ ko. Jáeramo jupi’ä etei ko ñañono waerä korepoti jɨru pe tupao wasu pewarä. Jukuärái Moisés arakae uikuatía,” jei reta. Jayawe uyemɨngeta reta mbae ra uyapo waerä jokua korepoti pɨpe. Jare upɨta reta owa waerä pëti kuimbae yambɨi uyapo wae iɨwɨ. Jukuärái ambɨe ɨwɨ pewa reta umano yawe tëta wasu pe, imeta onoi reta kiape oñotɨ reta waerä. Jáeramo umbɨjee reta jokua ɨwɨ: Ɨwɨ tuwɨ jepɨ wae. Jare jukuärái ko jee añawe rewa. Jare jukuärái uyeyapo Tumpa iñee umɨmbeu wae Jeremías arakae jei uyeyapota iko wae. Echa’ä jae jei arakae kuärái: “YandeYa jei chewe: ‘Too towa reta kuimbae yambɨi uyapo wae iɨwɨ. Jare tumbɨepɨ reta chupe treinta riare korepoti tïi wae pewa. Echa’ä jokua ko Upuruepɨ wae jekowe jepɨ chupe reta wae,’ jei chewe. Jare jukuärái uyapo reta.” Jukuärái jei arakae rupi Jeremías. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta wɨraa Jesús mburuwicha romano Poncio Pilato jee wae jowai uyemboɨ waerä. Jare Pilato upɨrandu Jesús pe: “¿Nde pa ko jae judío reta imburuwicha wasu?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndere wae ko jae,” jei. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta umbɨjeko Jesús jeta mbaembae re. Erëi Jesús jei’ä mbae awe. Jáeramo Pilato jei chupe: “¿Ndiyandu’ä yerá kërái jeta mbaembae re nembɨjeko ñonoï wae?” jei chupe. Erëi Jesús jesewe mbaetɨ etei mbae jei. Jáeramo jokua mburuwicha ipɨakañɨete umae jese. Opa año pascua ara rupi mburuwicha romano omoëkañoi peresorɨru wi pëti pereso tëta wasu pewa reta uipota wae. Jare jokua año pe ime iko peresorɨru pe pëti kuimbae jeräkua wae Barrabás jee wae. Jayawe jeta wae reta yuweru uyembatɨ Pilato joka rupi. Jare Pilato oë oo jare upɨrandu chupe reta: “¿Kía nunga pa pipota ambopoika waerä pewe? ¿Barrabás ani Jesús, jokua Cristo pere chupe wae?” jei chupe reta. Pilato upɨrandu jukuärái, echa’ä jae uikuaa iko judío imburuwicha reta uñamɨtäa ramoño ko ueru Jesús chupe. Jayawe Pilato uwapɨ kiape ipuere waerä mbae jei kía jeko rewa. Jare joko pe uäro jae reta mbae jei waerä. Jare uäro iko rambuewe, jembireko ombou kía jei chupe waerä: “Awɨye iyapo mbae jokua kuimbae jupi wae pe. Echa’ä pɨare apau pochɨ jesewa; jáeramo chepɨa ikawi’ä oï,” jei chupe. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta omboemboe jokua uyembatɨ wae reta kuärái: “Peka Pilato pe ombopoika waerä yandewe Barrabás. Tuyukaka jokua Jesús pochɨ,” jei reta. Jayawe Pilato upɨrandu ye chupe reta: “¿Kía nunga pa kua mokui kuimbae reta wi pipota ambopoika waerä pewe?” jei chupe reta. “Embopoika orewe Barrabás,” jei reta chupe. Jare Pilato jei chupe reta: “Ambopoika yawe Barrabás, ¿mbae pa pipota ayapo waerä pewe Jesús pe, jokua Cristo pere chupe wae?” jei chupe reta. Jayawe opaete wae usapɨkai rewe jei: “¡Ikutuka kurusu re!” Erëi Pilato upɨrandu chupe reta: “¿Marái ramo pipota umano waerä kua kuimbae? ¿Mbae ikawi mbae wae pa uyapo?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jeiete usapɨkai rewe jei: “¡Ikutuka kurusu re!” Jayawe Pilato uikuaa ipuere’ä mbae uyapo ombopoika waerä Jesús, echa’ä judío reta umbɨpɨ ma uyembopochɨ ikotɨ. Jáeramo ueruka ɨ, jare umbɨjaanga rewe uyepoe pɨpe uyembatɨ wae reta jowai jei rewe: “Che mbaetɨ anoi teko kua kuimbae jupi wae imano re. Añawe aeya pepo pe,” jei chupe reta. Jayawe opaete uyembatɨ wae reta jei: “Ore jare oriñemoñaa reta tonoi teko jae imano re,” jei reta. Jayawe Pilato ombopoika chupe reta Barrabás. Joko wi umbɨpiuka chikote pe Jesús. Jare umbɨpiuka ma yawe, umeeka sɨndaro reta pe uikutu reta waerä kurusu re. Jayawe mburuwicha isɨndaro reta wɨraa rani Jesús mburuwicha joka tuicha wae pe, jare umbatɨka reta wi opaete ïru sɨndaro reta. Jae reta omboi Jesús wi jemimonde, jare umɨñepëwa reta ñepëwaka pɨ̈ta wae pe mburuwicha wasu echa oyoyai reta waerä. Jare oñono reta Jesús iñäka re ñuräti uñeñopekue iñäkarewarä. Umee reta wi chupe ipo pe uipɨsɨ waerä takuaräsɨ iyakata kotɨ mburuwicha wasu pe wae echa. Jayawe uñeñono reta itawa re Jesús jowai, jare uipɨuraanga rewe usapɨkai pɨi reta: “¡Tikoño mái kua judío reta imburuwicha wasu!” Jukuärái oyoyai reta Jesús. Joko wi undɨwɨ reta jese. Jare uipɨsɨ reta jokua takuaräsɨ jare uyepepɨkapɨka uiporu reta Jesús iñäka re. Jayawe ikueri ma oyoyai reta yawe, sɨndaro reta omboi ye chuwi ñepëwaka pɨ̈ta wae jare omondeka ye chupe reta jemimondei. Jayawe wɨraa reta mburuwicha wasu joka wi uikutu reta waerä kurusu re. Jare yuraa yureko reta rambuewe, owäiti reta pëti kuimbae Simón jee wae. Kua kuimbae tëta wasu Cirene pewa ko. Jayawe sɨndaro reta wɨraaka chupe Jesús ikurusu. Jare wɨraa reta Jesús tëta wasu oka pe Gólgota jee wae pe. (Kua ñee Gólgota uipota jei judío reta iñee pe, “Äkakuerenda.”) Jare joko pe umee tëi jou reta Jesús vino uyea mbae iro wae ndiwe wae. Erëi Jesús omboporowa ma yawe, uipota’ä jou. Jayawe sɨndaro reta uikutu kurusu re Jesús, jare umbɨyemboɨ reta oñono kurusu. Joko wi uyuwari reta Jesús jemimonde re, pëti pëti wae uikuaa waerä mbae nunga wɨraata iyupe wae. Jukuärái uyeyapo Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae jei wae rupi. Echa’ä jae jei arakae kuärái: “Umbɨyao reta iyupe cheremimonde. Uyuwari reta jese uikuaa waerä kía ra wɨraata iyupe wae.” Jukuärái jei. Jayawe sɨndaro reta uwapɨ joko pe uäro ñonoï Jesús. Jare oñono reta kurusu re ɨwɨra ipe wae Jesús iñäka iáramo, jare uyekuatía iko jese umbɨjeko wae kuärái: “KUA KO JAE JESÚS, JUDÍO RETA IMBURUWICHA WASU.” Jare uikutu reta wi mokui kuimbae imonda wae reta Jesús iyɨkeyɨke pe, pëti pëti ikurusu rei. Jare jokoropi uasa wae reta uñeäkambɨwawa rewe jei reta ikawi mbae wae Jesús pe. Jei reta: “Nde ndere tëi: ‘Opata arukachi tupao wasu jare amupüa yeta mbapɨ ara pe,’ ndere. Jukuärái ndepuere ndiyapo yawe, añawe iyerepɨ. Añetete nde ko jae Tumpa Taɨ yawe, yaecha eweyɨ kurusu wi,” jei reta Jesús pe. Jae ramiño wi sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare ïru judío itenondewa reta oyoyai reta Jesús. Jae reta jei: “Jae ndaye uepɨ ïru wae reta, erëi ipuere’ä uyerepɨ jae. Añetete jae ko yanemburuwicha wasurä yawe, yaecha tuweyɨ añawe kurusu wi. Jayawe ramo yarowiata jese kuri yande reta,” jei reta. “Jae wɨrowia katu Tumpa re, jare jei tëi iyupe Tumpa Taɨ ko jae wae. Yaecha Tumpa tuepɨ añawe, añetete Tumpa uau yawe,” jei upuka reta. Jare jukuärái wi uyemɨngeta kachi reta Jesús kotɨ jokua imonda wae reta uyekutu ñonoï kurusu re Jesús iyɨkeyɨke pe wae. Jayawe ara mbɨte wiwe uñemɨpɨ̈tumimbi mbapɨ ora rupi opaete jokua ɨwɨ rupi. Jare mbapɨ ora ma kaaru yawe, Jesús usapɨkai rewe jei: “Elí, Elí, ¿lama sabactani?” (Kua uipota jei judío reta iñee pe, “CheTumpa, cheTumpa, ¿maera pa chereya?”) Jare kua uyandu reta yawe, amokue joko pe ñonoï wae reta jei tëi: “Kua kuimbae ueni oï Elías,” jei reta. Jare jupiwoiño pëti wae osi oo umäkɨ esponja vino uasakue pɨpe, jare oñono takuaräsɨ iyapɨ re, jare omondo oñono Jesús iyuru re jou waerä. Erëi ïru reta jei upuka rewe: “Eäro rani. Yaecha aramoi outa Elías uepɨ waerä,” jei reta. Jayawe Jesús täta usapɨkai ye jare umano. Jare aramoiño puyu tupao wasu joo umbɨyao pɨpe wae osoro mbɨte rupi ɨwate wi ɨwɨ kotɨ. Jare ɨwɨ ukäta, jare amokue itape reta owo. Jare teöwerenda reta uyepea. Jare taɨkue rupi, Jesús ikowe ye yawe ou umanokue wae reta ipɨte wi, jeta uñeñono tee Tumpa pewarä umanokue wae reta ikowe ye wi. Jare jae reta oë teöwerenda reta wi, jare opa yuraa reta tëta wasu Jerusalén pe, jare uyekuaa reta jeta wae pe. Jayawe sɨndaro reta itenondewa Jesús re umae iko wae jare sɨndaro reta uecha reta yawe kërái ɨwɨ ukäta wae jare opaete mbae uyeyapo wae, ukɨyete reta, jare jei reta iyupe: “Añetete yepe, kua kuimbae ko jae Tumpa Taɨ,” jei reta. Jare mbɨrɨ katu wi umae ñonoï amokue kuña reta. Kua kuña reta yuweru Jesús ndiwe Galilea wi omborɨ waerä Jesús. Jare jae reta ipɨte pe ñonoï María Magdalena, jare Jacobo jare José ichɨ María jee wae, jare Zebedeo taɨ reta ichɨ wi. Ime iko wi pëti kuimbae ikokatu wae tëta wasu Arimatea pewa José jee wae. Jae wi ko pëti Jesús jemimboe. Ndei warasɨ uike mbowe, kua kuimbae oo ueka Pilato pe Jesús jetekue wɨraa waerä oñono teöwerenda pe. Jayawe Pilato jei uñemee waerä chupe Jesús jetekue. Jayawe José oo umbɨweyɨ Jesús jetekue kurusu wi, jare oñoma nieso ikɨa mbae wae pɨpe. Joko wi wɨraa oñono pëti teöwerenda ipɨau wae pe itape uyeyoo wae pe. Jokua ko jae teöwerenda José uyapoka iyupe wae. Jayawe oñono ma yawe Jesús jetekue joko pe, José umbɨyapayere ita tuicha wae uyukenda waerä teöwerenda jöke. Jare joko wi oo ye. Jare María Magdalena jare ïru kuña María jee wae opa yuraa uwapɨ teöwerenda jöke jowai. Pɨarewe pe – jae ko ara mbutuu pe – sacerdote itenondewa reta jare fariseo reta ndiwe yuraa Pilato jowai. Jare jei reta chupe: “Oremburuwicha, oremandúa ma noï, ndei umano mbowe jokua upurumbɨtawɨse pochɨ wae jei, ‘Mbapɨ ara ma uasa yawe, aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,’ jeise uyemɨngeta. Jayawe iyokui mii ndesɨndaro reta yuraa uyandareko waerä teöwerenda re mbapɨ ara pewa. Echa’ä jukuärái yawe, ndarau jokua jemimboe pochɨ reta yuraa oñomi Jesús jetekue. Echa’ä jukuärái uyapo reta yawe, jeita reta opaete wae pe Jesús ikowe ye ma ko ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jukuärái yawe, oete ma upurumbɨtawɨta ñonoï reta Jesús upurumbɨtawɨ wae wi,” jei reta Pilato pe. Jayawe Pilato jei chupe reta: “Joko penoi pepo pe chesɨndaro reta. Pekua jae reta ndiwe piyukenda kawi teöwerenda jöke kërái pepuere wae rupi,” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa uyukenda kawi teöwerenda jöke. Jare umɨseñara reta awɨye waerä kiawe uipea. Jare ueya joko pe sɨndaro reta uyandareko waerä teöwerenda re. Jayawe mbutuu ara reta uasa ma yawe, domingo ndimboweasɨ, María Magdalena jare ïru kuña María jee wae yuraa reta teöwerenda kotɨ. Jare aramoiño ɨwɨ täta ukäta. Echa’ä pëti araɨwa yandeYa pe uyeyokui wae yepe uweyɨ ara wi umbɨsɨrɨ ita tuicha wae teöwerenda jöke wi. Joko wi uwapɨ jokua ita re. Jare jae jowa uyekuaa jembipe ama uwera wae rami. Jare jemimonde tïasɨ, roɨ tïasɨ wae rami. Jare jokua teöwerenda re uyandareko ñonoï wae reta kua uecha yawe, opa urɨrɨ reta ukɨye ramo. Jare umano wae echa upɨta reta. Jayawe araɨwa jei kuña reta pe: “Awɨye pekɨye,” jei. “Aikuaa pe reta peka peï Jesús umano kurusu re wae. Erëi jae mbaetɨ ma kua pe oï. Echa’ä ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi kërái jae jeise pewe rami. Mase, peyu pemae jendakue re,” jei. “Jare pekua woi pere jemimboe reta pe kuärái: ‘Jesús ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi, jare jae oota oï tenonde pewi ɨwɨ Galilea pe. Joko pe peowäitita peï kuri,’ pere chupe reta. Kua ko jae che aipota jae pewe wae,” jei araɨwa kuña reta pe. Jayawe kuña reta oë woi yuraa ye reta teöwerenda wi. Jare yepe tëi ukɨye reta, erëi uyerowia reta tuicha rupi. Jayawe osi yuraa umɨmbeu reta waerä Jesús jemimboe reta pe kërái araɨwa jei chupe reta rami. Jare yuraa yureko reta rambuewe, aramoiño Jesús uyekuaa chupe reta jei rewe: “Pepüa ma, ¿kërái pa peï?” jei chupe reta. Jayawe kuña reta oya yuraa ikotɨ, jare uñeñono ɨwɨ re uikuäwa ipɨ rupi, jare umbutuicha reta Jesús. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye pekɨye,” jei. “Pekua pemɨmbeu chehermano reta pe yuraa reta waerä ɨwɨ Galilea pe. Joko pe cherechata reta kuri,” jei chupe reta. Jare kuña reta yuraa ye rambuewe teöwerenda wi, sɨndaro reta uyandareko yureko teöwerenda re wae yuraa ye reta wi tëta wasu pe. Joko pe umɨmbeu reta sacerdote itenondewa reta pe opaete mbae uasa wae. Jayawe sacerdote itenondewa reta uyembatɨ judío itenondewa reta ndiwe jare uyemɨngeta reta mbae uyapo waerä. Jare opa ma uyemboemboe reta yawe, umee reta jeta korepoti sɨndaro reta pe. Jare jei chupe reta: “Pereta kuri, ‘Jesús jemimboe reta yuweru teöwerenda pe pɨ̈tu yawe, jare oñomi reta Jesús jetekue ore ndoke nduiko rambuewe.’ Jukuärái pereta kuri,” jei chupe reta. “Jare aramoi jeräkua Pilato pe yawe, ore ndoeta chupe kuri pe reta mbaetɨ ko teko penoi. Awɨye piyembɨpɨa’ä kua re,” jei mburuwicha reta sɨndaro reta pe. Jayawe sɨndaro reta uipɨsɨ korepoti jare uyapo jokua judío imburuwicha reta jei wae rupi. Jare jokua jeko pewa ko jekuaeño añawe rewa jeta judío reta jei tëi Jesús jemimboe reta oñomi Jesús jetekue. Jayawe Jesús once jemimboe tenondewaete reta yuraa ɨwɨ Galilea pe pëti ɨwɨtu wasu raɨ re kiape Jesús umɨmbeu chupe reta wae pe. Jare joko pe Jesús uyekuaa chupe reta. Jare jemimboe reta uecha yawe, umbutuicha reta Jesús. Erëi amokue wae pewarä yawái iko chupe wɨrowia waerä jae ko Jesús wae. Jayawe Jesús oya ou jese reta, jare jei chupe reta kuärái: “CheRu umee ma chewe opaete mbaepuere ara pe ñonoï wae reta re jare ɨwɨ pe ñonoï wae reta re,” jei chupe reta. “Jáeramo che tae pewe, pekua opaete ɨwɨ rupi. Jare pemboe opaete wae ambɨe ye ye iñee pe uyemɨngeta wae reta yureko waerä cheremimboe retarä,” jei chupe reta. “Pembɨsakambu reta ɨ pe cheRu jee re, jare cheree re, jare Espíritu Santo jee re,” jei. “Jare pemboe reta uyapo waerä opaete che jae pewe wae rupi,” jei. “Mase, che aïta pe reta ndiwe jaeño mái pewa ara taɨkuewa rewa.” Jukuärái Jesús oyokui reta. Jaeño ma. Kua wiwe uyembɨpɨ ñee ikawi wae Tumpa Taɨ Jesucristo rewa. Ime iko arakaete pëti kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae Isaías jee wae. Jae uikuatía Tumpa iñee kuärái: “YandeRu Tumpa jei Taɨ pe: ‘Mase, che amondota aï tenonde mii ndewi chiñee umɨmbeu wae. Jare jae umɨmbeuta oï ïru wae reta pe uyeyapɨkatu reta waerä ndei newäe mbowe. Jae oïta ɨwɨtini wasu rupi, jare jeta wae reta yuraata jae oï wae pe. Jare jae usapɨkai rewe jeita chupe reta kuärái: ‘Piyerowa jare piyeyapɨkatu yandeYa kotɨ, echa’ä koiñoete ma oï yandeYa iwäe ara,’ jeita chupe reta,’ jei yandeRu Tumpa Taɨ pe.” Jukuärái uikuatía arakae Isaías. Jayawe Juan upurumbɨsakambu wae oo ɨwɨtini wasu rupi, jare umɨmbeuñoi opaete yuweru ikotɨ wae reta pe kuärái: “Piyembɨsakambukata ko ɨ pe pechaka waerä ïru wae reta pe peya ma ko pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare perowia ma ko Tumpa jei wae re. Jare jukuärái piyapo yawe, yepe tëi piyawɨ ma Tumpa kotɨ, erëi Tumpa ndarau imandúa pewe jokua teko penoi wae re.” Jukuärái jei Juan chupe reta. Jare jeta ɨwɨ Judea pewa reta jare tëta wasu Jerusalén pewa reta yuraañoi reta Juan oï wae pe uyapɨsaka reta waerä iñee re. Jare opaete wae jowake uyembeu reta uñemɨmichi rewe kërái Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae. Jare uyembeu reta ma yawe, Juan umbɨsakambu reta ɨ wasu Jordán jee wae pe. Juan jemimonde mbaemɨmba camello jee wae jawe pewa ko, jare jumbɨkuaa ko wakapi pewa. Jare jembiu ko jae tuku jare ei ñana rupiwa. Jae umɨmbeu yuweru wae reta pe kuärái: “Cheraɨkue rupi outa pëti wae imbaepuerete chewi wae,” jei. “Che jupi’ä etei ko ipɨpasa ïcha mii yepe ayora waeräwe,” jei. “Che pumbɨsakambuño ko aï ɨ pe, erëi jae peñonota pëti pëti wae piko waerä pëti ramiño iyé etei Espíritu Santo rupi.” Jukuärái jei Juan chupe reta. Jayawe mbowɨ ara rupi Jesús oo tëta wasu Nazaret wi Juan oï wae pe. Nazaret ko jae pëti tëta wasu ɨwɨ Galilea pewa. Jayawe Juan umbɨsakambu Jesús ɨ wasu Jordán pe. Jare Jesús oë ye ɨ wi yawe, jupiwoi uecha ara uyepea oï. Jare uecha wi Espíritu Santo uweyɨ ou ara wi uwapɨ jese pëti pɨkasu rami. Jare uyendu ñee ara wi jei kuärái: “Nde ko jae cheRaɨ nduauete wae. Nde chembɨyerowiaete neï,” jei. Jupiwoiño Espíritu Santo jei Jesús pe oo waerä ɨwɨtini wasu kotɨ tëta mbae rupi. Jayawe Jesús oo jokotɨ. Jare upɨta joko pe cuarenta ara pewa mbaemɨmba jesaete wae reta ipɨte rupi. Jayawe Satanás ou uyawɨka waerä tëi chupe Tumpa kotɨ. Jare Jesús ɨwɨtini wasu pe iko rambuewe, yuweru araɨwa reta omborɨ waerä. Joko wi mbowɨ ara rupi, oñono reta Juan upurumbɨsakambu wae peresorɨru pe. Jayawe Jesús oo ɨwɨ Galilea pe umɨmbeu waerä ñee ikawi wae Tumpa wi ou wae. Jae jeiñoise kuärái: “Uwäe ma ara Tumpa uyapo waerä jae jei uyapota iko wae. Koiño ma oï uyekuaa waerä Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare perowia Tumpa iñee ikawi wae re,” jei. Pëti ara Jesús uwata iko ɨpa wasu Galilea jee wae jembeɨ rupi. Jare uwata iko rambuewe, uecha pëti kuimbae Simón jee wae jare tɨwɨ Andrés. Jae reta pira uipɨsɨ wae reta ko jare omombo yureko reta pɨsa ɨpa wasu pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peyu che ndiwe,” jei. “Pe reta pikuaa pira pipɨsɨ, erëi che pomboeta peporomboe waerä, ïru wae reta wɨrowia waerä cheré,” jei chupe reta. Jayawe jae reta ueya woi ipɨsa, jare yuraa reta Jesús ndiwe yureko waerä jemimboerä. Jare ndei mbɨrɨ oo mbowe, Jesús uecha Zebedeo taɨ reta. Pëti jee Jacobo, jare tɨwɨ jee Juan. Jae reta uyapɨkatu yureko pɨsa reta chalana pe. Jare jawoi pewa Jesús ueni reta. Jayawe jae reta ueya tu chalana pe uparawɨkɨ chupe wae reta ndiwe, jare yuraa reta Jesús ndiwe yureko waerä jemimboerä. Jayawe yuraa uwäe reta tëta wasu Capernaum jee wae pe. Jare mbutuu ara pe Jesús uike tupao pe jare umbɨpɨ oporomboe. Jare uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ jae oporomboe wae re, echa’ä oporomboe’ä Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta rami. Jae oporomboe imbaepuere rewe. Jare jokua tupao pe ime iko wi pëti kuimbae aña uyembɨiya jese wae. Aramoiño jae iñeeäta rewe jei: “Jesús Nazaret pewa, ¿mbae pa ndeyu ndeka kua pe?” jei. “¿Ndeyu pa orerukachi waerä? Che ndukuaa. Nde ko jae Tumpa Taɨ jupiete wae,” jei. Jayawe Jesús iñeeäta rewe jei aña pe: “¡Nekïi! Eë kua kuimbae wi,” jei chupe. Jayawe aña täta umbɨrɨrɨ kuimbae, jare täta jäse rewe oë chuwi. Jare opaete kua uecha wae reta ipɨakañɨete jare jei reta iyupe: “¿Mbae ra ko kua? Jae ko oporomboe oï mbaembae yayandu’ä etei wae re. Mase kërái jae ime onoi mbaepuere aña reta re. Echa’ä jae reta uyapo jae jei chupe reta wae,” jei reta. Jayawe ɨmambae jeräkua Jesús rewa opaete ɨwɨ Galilea rupi. Jayawe Jesús, Jacobo, Juan, jare amokue ïru jemimboe reta oë ye tupao wi, jare yuraa reta Simón jare Andrés jëta pe. Jare yuraa ma uwäe reta yawe, umɨmbeu woi reta Jesús pe Simón jaicho jaku jare uyapakua oï jupa pe. Jayawe Jesús oo uipɨsɨ ipo wi umupüa umbɨwapɨ. Jare jaku upɨta woi chuwi. Jayawe jokua kuña upüa jare umbɨpɨ uyapo tembiu umɨngaru reta waerä. Joko wi, warasɨ uike ma oo yawe, tëta wasu pewa reta ueru Jesús pe imbaerasɨ wae reta jare aña uyembɨiya jese wae reta. Jare jeta joko pewa reta uyembatɨ jokua tëta jöke rupi. Jayawe Jesús umɨnguera jeta imbaerasɨ wae reta opa yea mbaerasɨ reta wi, jare omoë jeta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare umaeño’ä uyemɨngeta waerä aña reta, echa’ä jae reta uikuaa kía ko jae Jesús wae. Jare Jesús uipota’ä jokua uyemɨmbeu waerä aña reta rupi. Pɨarewe pe Jesús upüa ndei köe mbowe, jare oë oo kïi ngatu wae pe uyerure waerä Tumpa pe. Jayawe Simón jare jae ndiwe ñonoï wae reta yuraa ueka. Jare uwäe chupe yawe, jei reta Jesús pe: “Opaete wae ndereka ñonoï,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ya ïru tëta wasu raɨ reta koiño ñonoï wae rupi, joko pe wi amɨmbeu waerä Tumpa iñee. Echa’ä jokuaerä ko che ayu,” jei chupe reta. Jayawe yuraa reta opaete ɨwɨ Galilea rupi. Jare Jesús umɨmbeu Tumpa iñee tupao reta rupi, jare omoë jeta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Pëti ara ou owäiti Jesús pëti kuimbae ipire okui wae. Jayawe kuimbae uñeñono itawa re Jesús jowai, jare ikuasɨ katu rewe jei chupe: “Nde ndipota yawe, ndepuere chemɨnguera mii jukuärái wi chekɨa mbae aï waerä,” jei chupe. Jare Jesús uiparareko umae jese. Jayawe oñono ipo jese jare jei chupe: “Aipotaete ndekuera waerä. Añawe ekuera,” jei chupe. ¡Jare jupiwoiño kuimbae ukuera imbaerasɨ wi! Jayawe Jesús omondo ye jei chupe rewe: “Awɨye embeu kía pe awe che ko numɨnguera wae,” jei. “Ekua iyechaka sacerdote pe jae uikuaa waerä nde ndekuera ma ko. Jare emee wi Tumpa pe mbae kërái arakaete Moisés jei wae rami, ime yawe kía kua nunga mbaerasɨ wi ukuera wae. Joko wi ramo sacerdote umɨmbeuta tëta wasu pewa reta pe ndekuera ma ko, jare jukuärái ndepuereta niñemɨïru ye jae reta ndiwe,” jei chupe. Erëi kuimbae oë ye oo yawe, umɨmbeu opaete wae pe Jesús uyapo chupe wae rewa. Jáeramo Jesús ipuere’ä ma uike tëta wasu reta pe kía uikuaa mbae rewe. Jáeramo upɨta tëta mbae rupi. Erëitu jeta wae reta yuraa jae oï wae pe opaete kerupi wi. Mbowɨ ara rupi Jesús oo ye tëta wasu Capernaum pe, jare jeräkua jae ime oï tëta pe wae. Jayawe jeta wae reta yuweru uyembatɨ joko pe, jare tɨnee reta o rupi jare öke rupi awe. Jayawe Jesús umɨmbeu Tumpa iñee chupe reta. Jare Jesús oporomboe iko rambuewe, irundɨ kuimbae reta owoɨ ueru jupa rewe pëti kuimbae ipuere mbae omɨ wae. Erëi ueru wae reta ipuere’ä uruike jokua kuimbae Jesús oï wae pe, jetaete o pe ñonoï ramo. Jáeramo uruyupi reta tëta iáramo, jare ombosopu reta chupe Jesús jese katu. Jokoropi umbɨweyɨ reta jokua kuimbae ipuere mbae omɨ wae jupa rewe. Jare Jesús kua uecha yawe, uikuaa jae reta wɨrowia kawi jese wae. Jáeramo jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Cheraɨ, teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,” jei chupe. Amokue kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uwapɨ yureko joko pe. Jare pëti pëti wae ipɨa pe uyemɨngeta reta uyandu wae re kuärái: “¿Kiaete ra kua kuimbae pochɨ jukuärái uyemɨngeta waerä? Jae uyapo ma mbae kachi wae, echa’ä uyemɨngeta oï Tumpa rami. Tumpaño ko ipuere umbái yandewi teko ñanoi ikotɨ wae.” Jukuärái ipɨa pe uyemɨngeta reta. Jayawe Jesús uikuaa woi chuwi reta ipɨayemɨngeta, jare jei chupe reta: “¿Maera pa jukuärái piyemɨngeta peï pepɨa pe?” jei. “Che jae kua kuimbae pe, ‘Teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,’ jae chupe. Erëi ipotawe kía yawai’ä jokua jei waerä,” jei. “Yawaita ko ipotawe kía jei chupe waerä kuärái: ‘Epüa, jare eupi nderupa, jare ewata.’ Echa’ä aramoi ukuera’ä yawe, jayawe imarata upɨta,” jei. “Jayawe tamɨnguera kua kuimbae perowake pikuaa waerä che kuimbaerä ayeyapo wae ime ko anoi wi mbaepuere kua ɨwɨ pe ambái waerä kía wi teko onoi Tumpa kotɨ wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Che tae ndewe, epüa. Eupi nderupa, jare ekua nerëta pe,” jei chupe. Jayawe jupiwoi kuimbae upüa, jare ueupi jupa, jare oë oo opaete joko pe ñonoï wae reta jowake. Jayawe opaete ipɨakañɨ upɨta reta, jare umbutuicha reta Tumpa jee jei rewe: “Yaecha’ä etei kua nunga,” jei reta. Joko wi Jesús oo ye ɨpa wasu Galilea jembeɨ pe. Jare jeta wae reta yuweru uyembatɨ jae oï wae pe. Jayawe jae umbɨpɨ omboe reta joko pe. Jare joko wi oo yawe, Jesús uecha Alfeo taɨ Leví jee wae uwapɨ oï kiape umbɨepɨ reta mburuwicha pewarä okowara wae pe. Echa’ä Leví ko jae pëti wae mburuwicha pewarä okowara wae. Jayawe Jesús jei chupe: “Eyu che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe Leví upüa jare oo Jesús ndiwe. Jare kaaru katu ma yawe, Leví uparea Jesús jare jemimboe reta pe ukaru waerä jae jëta pe. Jare joko pe ukaru ñonoï wi ïru kuimbae reta mburuwicha pewarä okowara wae jare jeko kachi wae reta wi. Jae reta ñonoï joko pe wi, echa’ä jokua ara reta rupi jeta kua nunga reta uwata Jesús jupie. Jayawe amokue Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta uecha Jesús ukaru oï jokua nunga kuimbae reta ndiwe. Jáeramo upɨrandu reta Jesús jemimboe reta pe: “Mase, pemboea ukaru oï okowara wae reta ndiwe jare ïru jeko kachi wae reta ndiwe. ¿Kërái pa jokua añawe?” jei reta. Jesús kua uyandu yawe, jei umbɨjaanga rewe chupe reta: “Ikowe katu wae reta ueka’ä iyupe upurupɨano wae,” jei. “Imbaerasɨ wae retaño ko ueka. Jáeramo che ayu’ä aeni waerä jupi wae reta. Ayu ko aeni waerä jeko kachi wae reta,” jei chupe reta. Pëti ara Juan upurumbɨsakambu wae jemimboe reta jare fariseo jemimboe reta oñono tee yureko ara ukaru mbae waerä. Jayawe amokue reta yuweru jare jei reta Jesús pe: “Juan jemimboe reta oñono teeñoi ara reta ukaru mbae waerä umbɨyerowia reta waerä Tumpa. Jare fariseo jemimboe reta jukuärái uyapo wi. ¿Maera pa nderemimboe reta uyapo’ä wi jukuärái?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Uparea reta yawe menda pe, ¿oñono teeta yerá jokua ara etei ukaru mbae ñonoï waerä? Ndarau etei,” jei chupe reta. “Jae reta ukaru ñotái ko kuimbae umenda wae jae reta ndiwe oï rambuewe, echa’ä uyerowiaete ñonoï ramo,” jei. “Erëi outa uwäe ara kuimbae umenda wae uyereraa waerä chuwi reta. Jokua ara ramo jae reta oñono teeta ara reta ukaru mbae waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Yaikuaa ñaï ikawi’ä ko yamboya waerä temimonde indechi wae mbaemboyaka ipɨau wae pɨpe. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, mbaemboyaka ipɨau wae umɨatata temimonde indechi wae, jare temimonde jeieteta osoro,” jei chupe reta. “Jae nunga wi kiawe umbɨru’ä vino ipɨau wae vino jɨru wakapi pewa indechikue pe. Echa’ä jukuärái uyapo yawe jare vino jayasɨ yawe, omondorota jɨru jare opata uyepɨyere. Jayawe vino jare jɨru ndarau ma ikawi. Jáeramo yambɨru ko vino ipɨau wae jɨru ipɨau wae pe,” jei. “Jukuäraiete wi che aporomboe wae ipɨau wae ko,” jei Jesús chupe reta. Pëti mbutuu ara Jesús oo iko pëti koo rupi jemimboe reta ndiwe. Jare uasa yureko reta rambuewe, jemimboe reta umbɨpɨ uipoo trigo jare jou reta. Jayawe amokue fariseo reta jei Jesús pe: “Mase, ¿maera pa nderemimboe reta uyapo ñonoï Moisés arakae jei awɨyeta ko yayapo tëi mbutuu ara pe wae?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe kërái arakaete David uyapo wae re?” jei chupe reta. “Pëti wese, sacerdote tenondewaete Abiatar jee wae iko yawe, David jare jae ndiwe ñonoï wae reta iyembaɨete. Jayawe David uike tupao wakapi pewa pe jou waerä mbɨyape reta Tumpa pewarä uñeñono tee wae. Erëi Moisés arakae jei jaeño sacerdote reta ipuere jou jokua mbɨyape. Erëi David jou, jare umee jae ndiwe yureko wae reta pe jae reta wi jou waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi jokua fariseo reta pe: “Tumpa uyapo mbutuu ara yanemaerä ikawi waerä yandewe. Mbaetɨ ko uyapo mbutuu ara yanembɨawái waerä,” jei. “Jayawe che kuimbaerä ayeyapo wae ime anoi mbaepuere jae waerä mbae ko yayapota mbutuu ara pe wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uike ye tupao pe, jare joko pe oï wi pëti kuimbae ipo jowaicho utini wae. Jare fariseo reta umae ngatu Jesús re upurumɨnguerata ra mbutuu ara pe wae re. Echa’ä Jesús umɨnguera yawe kuimbae, jeita reta Jesús uparawɨkɨ ma mbutuu ara pe jare umbɨjekota tëi reta jokua re. Jayawe Jesús jei kuimbae ipo jowaicho utini wae pe: “Epüa. Eyu iyemboɨ kua reta jowai,” jei chupe. Jayawe Jesús upɨrandu fariseo reta pe: “¿Mbae ra ko jupi yayapo waerä mbutuu ara pe? ¿Ikawi wae, ani ikawi mbae wae? ¿Yapuruepɨ waerä, ani yapuruyuka waerä? ¿Mbae pa jei Tumpa kua rewa?” jei chupe reta. Erëi jae reta jei’ä mbae awe. Jayawe pochɨ rewe Jesús umae iyɨpɨ rupi ñonoï wae reta re, jare tuicha ipɨatɨtɨ jae reta ipɨatäta ramo. Jayawe jei kuimbae pe: “Emɨsɨmi ndepo,” jei chupe. Jayawe kuimbae ipo umɨsɨmi jare ukuera woi. Jayawe fariseo reta opa oë joko wi. Jare umbɨpɨ uyemboemboe reta mburuwicha Herodes jee wae imborɨa reta ndiwe kërái rupi ipuere uyukaka reta waerä Jesús. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa ɨpa wasu kotɨ. Jare yuraa wi jaɨkue jeta ɨwɨ Galilea pewa reta. Jare uyandu reta yawe opaete Jesús uyapo wae rewa, yuweru wi jae oï wae pe jeta ɨwɨ Judea pewa reta jare ɨwɨ Idumea pewa reta. Jare yuweru wi jeta tëta wasu reta Jerusalén, Tiro, jare Sidón pewa reta, jare ɨ wasu Jordán jowaicho kotɨwa reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe uyapɨkatu waerä chupe pëti chalana uyupi pɨpe waerä, awɨye jeta wae reta oyopɨ waerä. Echa’ä jae umɨnguera ma jeta wae reta; jáeramo jeta ïru imbaerasɨ wae reta uñemɨañamɨaña yuweru reta ikotɨ uyawɨkɨ reta waerä. Jare aña uyembɨiya jese wae reta joko pe ñonoï wi. Jare jae reta uecha yawe Jesús, opa oa reta ɨwɨ re jae jowai, jare iñeeäta rewe jei reta chupe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye pemɨmbeu kía pe awe kua che rewa,” jei chupe reta. Joko wi Jesús oo pëti ɨwɨtu re, jare uenika amokue kuimbae jae uiparawo wae reta. Jayawe jae reta yuweru jae oï wae pe. Jare jae reta ipɨte wi Jesús uiparawo doce kuimbae reta jae ndiwe uñemɨïru uwata waerä. Jare taɨkue rupi Jesús omondota iko reta umɨmbeu waerä opaete rupi Tumpa iñee. Jare wi umeeta iko chupe reta mbaepuere umɨnguera waerä imbaerasɨ wae reta jare omoë waerä aña uyembɨiya jese wae reta wi. Kuärái ko Jesús uiparawo wae reta jee: Simón (kua kuimbae Jesús umbɨjee Pedro); jare Zebedeo taɨ reta Jacobo jare Juan jee wae reta (kua mokui reta pe Jesús jei Boanerges, jare kua tee uipota jei iñee pe, “Ara jɨapu wae rami.”). Jae nunga wi Jesús uiparawo Andrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Alfeo taɨ Jacobo jee wae, Tadeo, jare Simón (kua Simón jae ko ïru wae reta ueni wi Zelote pe). Jare Jesús uiparawo wi Judas Iscariote (kua kuimbae taɨkue rupi umeeta wɨreko Jesús jowaicho reta pe). Jukuärái ko jee Jesús uiparawo wae reta. Jayawe Jesús oo ye uike tëta pe kiape jae upɨta iko wae pe. Jare jeta wae reta yuweru ye joko pe. Jáeramo Jesús jare jemimboe reta ikïi’ä ñonoï jeko pewa, ipuere’äwe ukaru reta. Jare Jesús jëtara reta jokua uikuaa yawe, yuweru wɨraa waerä tëi Jesús jëta pe. Echa’ä amokue reta jei Jesús rewa: “Iyarakuaa’ä ma oï,” jei reta. Jare joko pe ñonoï amokue Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta. Jae reta yuweru ma Jerusalén wi. Jare jei yureko reta iyupe Jesús rewa: “Añawasu uyembɨiya ma jese. Añawasu imbaepuere rupi ko kua kuimbae omoë oï aña uyembɨiya jese wae reta wi,” jei tëi reta. Jayawe Jesús ueni opaete wae reta ikotɨ, jare jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Satanás ndarau jaei uñemoë kuimbae wi,” jei. “Echa’ä yande yaikuaa kawi ñaï tëta wasu pewa reta oyowaicho yawe jae yepái, opata ko uyererukachi reta. Jare jukuäraita wi ko pëti ñetära reta oyowaicho yawe jae yepái,” jei. “Jayawe Satanás ndarau jaei uñemoë kuimbae wi. Echa’ä jukuärái yawe, Satanás jare aña reta opata tëi uyembɨyao tee tee oyowaicho waerä jae yepái, jare opata tëi uyererukachi reta. Jare joko pe iyapɨta tëi ko Satanás,” jei chupe reta. Jare Jesús umbɨjaanga rewe jei wi chupe reta: “Ime yawe kía uipota uike kuimbae ipɨräta wae jëta pe upɨ̈ro waerä chuwi imbaembae, jae uipokua ranita ko jokua kuimbae ipɨräta wae. Jayawe ramo jae ipuereta upɨ̈ro chuwi imbaembae,” jei. “Jare jukuärái wi che mbaetɨ yawe tenonde amɨamɨri aña reta itenondewa Añawasu, ndarau wi chepuere amoë aña reta. ¿Këraita ra chepuere jayawe amoë aña reta kía wi Añawasu imbaepuere pe?” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, kua ɨwɨ pe ime opa kërái rái rupi Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae, jare jeta wae reta uyemɨngeta kachi Tumpa kotɨ,” jei. “Tumpa ipuereta jokua umbái chuwi reta. Erëi ime yawe kía uyemɨngeta kachi Espíritu Santo kotɨ wae, Tumpa ndarau umbái chuwi jokua. Uyembɨjekota jaeño mái pewa,” jei chupe reta. Jesús jei jukuärái jokua Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta pe, echa’ä tenonde yawe jae reta jei tëi chupe: “Aña uyembɨiya ma jese.” Jayawe Jesús ichɨ jare tɨwɨ reta ndiwe yuweru uwäe jokua tëta kiape Jesús oï wae pe, jare oka wi omondo uenika reta. Jayawe o pe Jesús iyɨpɨ rupi uwapɨ ñonoï wae reta jei chupe: “Ndesɨ jare nderɨwɨ reta nereni ñonoï oka pe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Kía reta ra ko jae chesɨ jare cherɨwɨ reta?” jei chupe reta. Jayawe umae iyɨpɨ rupi uwapɨ ñonoï wae reta re jare jei: “Mase, kua nunga reta ko jae chesɨ jare cherɨwɨ reta. Echa’ä Tumpa jei wae uyapo wae reta ko jae cherɨwɨ reta jare cherindɨ reta jare chesɨ,” jei chupe reta. Pëti ara Jesús umbɨpɨ ye oporomboe ɨpa wasu jembeɨ pe. Jare joko pe jetaete ye yuweru uyembatɨ reta jare ipuere oyopɨ ye reta Jesús. Jáeramo jae oo uyupi pëti chalana pe jare uwapɨ. Jare uyembatɨ wae reta ñonoï ɨpa wasu jembeɨ rupi. Jayawe ɨ jembeɨ seri wi Jesús omboe reta jeta mbaembae re umbɨjaanga rewe. Jei chupe reta kuärái: “Piyapɨsaka kua chiñee re,” jei. “Pëti kuimbae oo umaetɨ waerä. Jare umɨái temitɨ yawe, amokue oa tape raɨ rupi. Jayawe yuweru wɨra reta opa jou,” jei chupe reta. “Ïru temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re. Kua reta ɨmambae jeñɨ, jeta’ä ɨwɨ chupe ramo. Erëi jaɨkue rupi warasɨ jasɨ yawe, opa ipiru japo kɨpe’ä iko ramo,” jei. “Ïru temitɨ oa ñurätipɨte pe. Jare ñuräti ukuakuaa ma yawe, opa umbuputupa temitɨ. Jáeramo yawɨye’ä,” jei. “Erëi ïru temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Jokua reta jeñɨ kawi, ukuakuaa, jare ía kawi. Amokue mbowɨño ía, jare ïru reta jeta katu ía, jare ïru reta jetaete ye ía.” Jukuärái Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare jei wi chupe reta: “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. Jayawe kaaru katu ma yawe, opaete seri yuraa ye reta. Jaeño jokua doce jemimboe reta jare amokue ïru wae reta upɨta Jesús ndiwe. Jayawe jae reta upɨrandu Jesús pe jokua umbɨjaanga rewe jei wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa umbɨpɨ ma uyekuaa kua ɨwɨ pe. Jare jokua re ko che amɨmbeu aï,” jei. “Tenonde yawe Tumpa uikuaaka’ä kía pe awe kua mbaembae rewa. Erëi añawe uñemee ma pewe pikuaa kawi waerä. Erëi ïru wae reta uipota’ä wɨrowia cheré. Jáeramo che amboe reta ambɨjaanga rewe uyeyapo waerä kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rupi. Echa’ä joko pe Tumpa jei kuärái: ‘Uechata tëi reta che mbaembae ayapo wae, erëi ndarau uikuaa kawi reta. Uyanduta tëi reta chiñee, erëi ndarau uikuaa reta. Jukuärái uyerowata’ä reta chekotɨ ambái waerä chuwi reta teko onoi chekotɨ wae.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “¿Pikuaa kawi’ä yerá jokua ambɨjaanga rewe jae pewe wae? Pikuaa kawi’ä yawe, ¿këraita ra jayawe pikuaa ïru mbaembae jaeta aï pewe ambɨjaanga rewe wae?” jei chupe reta. “Jokua umaetɨ wae uyembɨjaanga oï kía Tumpa iñee umɨmbeu wae re. Jare tape raɨ rupi temitɨ oa wae uyembɨjaanga oï amokue wae Tumpa iñee uyandu wae re. Kua nunga reta uyandu tëi Tumpa iñee. Erëi jupiwoiño ou Satanás jare opa umɨakañɨka reta Tumpa iñee wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re,” jei. “Kua uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re. Kua nunga reta jaeramo uyandu yawe, jupiwoiño uyapɨsaka jese uyerowia rewe,” jei. “Erëi Tumpa iñee uyembɨjapo kawi’ä ipɨa pe ramo, ɨmambae ikueri reta. Yembɨawái ou chupe reta yawe, jare ïru wae reta uyapo ikawi mbae wae chupe reta yawe Tumpa iñee re wɨrowia jeko pewa, jayawe jupiwoiño opia reta Tumpa jape wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa ñurätipɨte pe. Kua uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re,” jei. “Kua nunga reta uyandu Tumpa iñee, erëi jae reta umbɨpɨ uyembɨpɨa’ä mbaembae ɨwɨ pewa reño. Jare uyembɨtawɨ reta, echa’ä uipota ikokatu reta ramo. Jare uipota reta wi onoi jeta mbaembae,” jei. “Jare opaete kua mbaembae umɨakañɨka reta Tumpa iñee wi. Jáeramo ndarau uyekuaa jese reta Tumpa jeko ikawi wae,” jei chupe reta. “Erëi amokue temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Jare kua jae nunga wi uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re,” jei. “Kua nunga reta wɨrowia kawi jese ipɨa rewe. Jare Tumpa iñee uyembɨjapo kawi oï ipɨa pe ramo, uyekuaa jese reta Tumpa jeko ikawi wae. Amokue reta re uyekuaa kawi Tumpa jeko ikawi wae. Ïru wae reta re uyekuaa kawiete, jare ïru wae reta re uyekuaa kawiete ye,” jei. “Jukuärái ko ambɨjaanga rewe jae pewe wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Mechero yaruike yawe o pe, ndaraúi ñañono yapepo uyembowapo oï wae íɨwɨ pe ani wɨrapembɨ íɨwɨ pe. Ñañono ko ɨwate mechero jenda pe,” jei chupe reta. “Jare jukuärái rami wi ko che aporomboe wae ikota pemaerä. Jare yepe tëi añawe pikuaa kawi’ä peï jare jae ko mbae uñeñomi oï wae rami pewe, erëi taɨkue rupi jesäka kawita oï pewe kuri,” jei chupe reta. “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei Jesús chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Pepɨa pe piyemɨngeta kawi kua chiñee re,” jei. “Jare jokua piyapo yawe, pikuaa kawita jare Tumpa uikuaaka kawieteta pewe jeta ïru mbaembae re. Echa’ä ime yawe kía uyapɨsaka kawi jare wɨrowia chiñee re wae, uñemɨïruta chupe iyarakuaa,” jei. “Erëi ime yawe kía uipota’ä uyapɨsaka añetete re wae, jokua jae uikuaa tëi michi mii yepe chiñee wae, jokuawe uñepɨ̈rota chuwi,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Yandepuere yambɨjaanga kërái Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa jekuaeño ukuakuaa oo oï kuärái: Pëti kuimbae oo umaetɨ. Joko wi pɨ̈tu rupi kuimbae oke oï rambuewe, temitɨ jeñɨ jare ukuakuaa. Jare jukuärái uyapo wi ara rupi kuimbae uparawɨkɨ oï rambuewe. Erëi umaetɨ wae uikuaa’ä kërái ra ukuakuaa jokua temitɨ wae. Echa’ä temitɨ ukuakuaa yamborɨ mbae rewe. Tenonde oë jokɨ mii, jare joko wi uyekuaa oo itɨmaka, jare joko wi ipotɨ jare ía,” jei. “Jare yawɨye ma yawe, iya uipoo. Echa’ä uwäe ma ara uipoo waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “¿Kërái ra uyekuaa Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa? ¿Mbae ye re ra yambɨjaangata kërái ra jekuaeño ukuakuaa oo oï?” jei chupe reta. “Yandepuere yambɨjaanga pëti mostaza jäɨkue re. Jokua jäɨkue michi raɨete ko opaete ïru temitɨ reta ñañotɨ wae wi. Erëi ñañotɨ ma yawe, jare ukuakuaa ma yawe, tuichaete uyeyapo opaete ïru temitɨ reta koo pewa wi. Jare jäka tuicha ukuakuaa wi. Jáeramo wɨra reta ipuere uyapo jaitɨrä jese warasɨ̈a pe,” jei Jesús chupe reta. Jeta kuärái Jesús oporomboe Tumpa iñee re umbɨjaanga rewe kërái jae reta ipuere uikuaa wae rupi. Jei’ä mbae awe chupe reta umbɨjaanga mbae. Erëi jemimboe reta peño uikuaaka kawi mbae uipota jei wae jae retaño ñonoï rambuewe. Jokua ara warasɨ uike ma yawe, Jesús jei jemimboe reta pe: “Ya ɨpa wasu jowaicho kotɨ,” jei chupe reta. Jayawe jae reta ueya uyembatɨ wae reta, jare wɨraa reta Jesús jokua chalana jae iko pɨpe wae pe. Jare ïru wae reta yuraa wi ambɨe chalana reta pɨpe. Jayawe ndei ɨma mbowe ou ɨwɨtu täta, jare ɨ opa uyembɨaparoaroa jare uike chalana japɨpe, jare umbɨpɨ usakambu pota echa. Erëi Jesús yepe uñemɨakandɨta ma chalana iyapɨ re jare oke oï. Jayawe jemimboe reta umbɨsareko Jesús jare jei reta chupe ukɨye rewe: “¡Oporomboe wae! ¿Nemaeñota yerá opa ñamano waerä?” jei reta chupe. Jayawe Jesús upüa, jare jei iñeeäta rewe ɨwɨtu pe jare ɨpa wasu pe: “¡Epɨta! ¡Nekïi!” jei. Jare ɨwɨtu jupiwoi upɨta jare opaete kïi ngatu. Jayawe Jesús upɨrandu jemimboe reta pe: “¿Maera pa pekɨyete? ¿Ndeiño pa perowia cheré?” jei chupe reta. Jare Jesús jemimboe reta ukɨyete jare jei iyupe reta: “¿Mbae nunga kuimbae ra kua? Ɨ jare ɨwɨtu awe uyapo jae jei wae,” jei reta iyupe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe ɨpa wasu jowaicho pe. Jokua ko jae Gadara pewa reta iɨwɨ. Jayawe Jesús uweyɨ chalana wi rupiwe, osi ou owäiti pëti kuimbae aña uyembɨiya jese wae. Jae yepe iko parawete patïu rupi. Jare ipuere’ä ma kiawe uñapɨ̈ti, yepe tëi uñapɨ̈ti reta cadena pe. Jeta wese ma jae reta uñapɨ̈ti tëi ipo jare ipɨ rupi cadena pe. Erëi jae opa omondoo cadena reta. Jare kiawe ipuere’ä ma jese. Jekuaeño pɨ̈tu rupi jare ara rupi iko patïu rupi jare ɨwɨtu wasu raɨ rupi. Jare jekuaeño jäse jare uyembɨpere parawete ita pe. Jayawe kua kuimbae mbɨrɨ wi uecha Jesús. Jare osi ou owäiti jare uñeñono itawa re jae jowai. Jayawe Jesús jei aña pe: “Nde aña, eë kua kuimbae wi,” jei chupe. Jayawe kuimbae jei Jesús pe iñeeäta rewe: “Jesús, Tumpa imbaepuere tuichaete wae Taɨ, ¿mbae pa ndeyu ndeka kua pe? Ere chewe Tumpa jowake awɨye waerä ndiporaraka chewe,” jei chupe. Jayawe Jesús upɨrandu chupe: “¿Mbae pa nderee?” jei chupe. Jare aña jei chupe: “Che cheree Jeta Wae. Echa’ä jeta wae ko ore,” jei chupe. Jare aña reta jekuaeño umɨñera Jesús awɨye waerä omoë reta mbɨrɨ jokua ɨwɨ wi. Joko wi ime koiño ñaipe re kuchi iyandarekoa reta umɨngaru ñonoï kuchi reta. Jayawe aña reta jei Jesús pe ikuasɨ katu rewe: “Oremondo pea kuchi reta re. Emaeño oreré nduike waerä jese reta,” jei reta chupe. Jayawe Jesús umaeño jese reta. Jayawe aña reta opa oë kuimbae wi jare opa yuraa uike kuchi reta re. Joko wi kuchi reta täta rupi opa osi uweyɨ yuraa ɨwɨ̈a rupi uike reta ɨpa wasu pe. Jare joko pe kuchi reta opa iputupa umano. Kuchi reta uyepapa mokui miri rupi. Jayawe kuchi iyandarekoa reta opa osi yuraa umɨmbeu tëta wasu pewa reta pe jare jokoropi ñonoï wae reta pe kua uyeyapo wae rewa. Jayawe uyandu wae reta yuweru uecha waerä mbae ra ko uasa wae. Jare yuweru uwäe reta yawe Jesús oï wae pe, uecha reta jokua kuimbae aña reta uyembɨiyase jese wae uwapɨ oï, jare uyemonde ye ma oï, jare iyarakuaa ye ma oï. Jáeramo opa ukɨye reta. Jare jokua tenonde uecha wae reta umɨmbeu ïru wae reta pe kërái uyeyapo kuimbae aña uyembɨiyase jese wae pe jare kuchi reta pe. Jare kua uyandu reta yawe, umɨñera reta Jesús oë ye oo waerä jae reta iɨwɨ wi. Jare Jesús uyupi ye chalana pe iko yawe, jokua kuimbae aña reta uyembɨiyase jese wae umɨñera oo waerä tëi Jesús ndiwe. Erëi Jesús umaeño’ä jese jare jei chupe: “Ekua ye nerëta pe, jare embeu nerëtara reta pe kërái mbae ikawi wae ndeYa uyapo ndewe wae rewa jare kërái ndeparareko wae rewa,” jei chupe. Jayawe kuimbae oo joko wiño umbɨpɨ umɨmbeu ɨwɨ Decápolis jee wae rupi mbae ikawi wae Jesús uyapo chupe wae rewa. Jare opaete uyandu wae reta ipɨakañɨ jese reta. Jayawe Jesús jemimboe reta ndiwe yuraa ye uwäe reta ɨpa wasu jowaicho kotɨ chalana pɨpe. Jare jeta wae reta yuweru ɨpa wasu jembeɨ rupi Jesús oï wae pe. Jare ou wi pëti kuimbae Jairo jee wae. Jae ko pëti tupao itenondewa. Jare jae uecha yawe Jesús, uñeñono ipɨtía re ɨwɨ re jae jowai. Jare ikuasɨ katu rewe jei Jesús pe: “Cherayɨ mii umanota ma oï orewi,” jei chupe. “Ya mii iñono ndepo jese ukuera waerä, awɨye waerä umano orewi,” jei chupe. Jayawe Jesús oo woi jae ndiwe. Jare jeta yuraa reta wi Jesús jupie, jare oyopɨ ye reta uwata kawi waerä. Jare jae reta ipɨte pe oo wi pëti kuña doce año ma imbaerasɨ iko tuwɨ wasu pe wae. Kua kuña tuicha rupi uiporara jeta upurupɨano wae reta uipɨano tëi rewe, jare opaete ma ikorepoti umee tëi iyuwi chupe reta. Erëi jesewe ukuera’ä. Jeieteño imbaerasɨ parawete. Jayawe jokua kuña uyandu ikawi wae Jesús rewa. Jare jei iyupe: “Jemimonde mii yepe añatai yawe, akuerata ko,” jei. Jayawe ou Jesús jaɨkue kotɨ wi jeta wae reta ipɨte rupi, jare uñatai Jesús jemimonde. ¡Jare jupiwoiño juwɨ wasu upɨta chuwi, jare uyandu jete ukuera ma imbaerasɨ wi! Erëi Jesús uikuaa woi jae imbaepuere pe umɨnguera ma ko kía. Jáeramo uyemboɨ jare uyerowa umae. Jare upɨrandu: “¿Kía pa cheremimonde uñatai?” jei. Jayawe jemimboe reta jei chupe: “Ndecha ko kua jeta wae reta ndeopɨ ye ñonoï. ¿Maera pa ndepɨrandu kía ra nderemimonde uñatai?” jei reta chupe. Erëi Jesús jekuaeño umae iyɨpɨ rupi uecha waerä kía ra uñatai jemimonde wae. Jare kuña uikuaa ma mbae uyeyapo chupe wae. Jáeramo ou Jesús kotɨ, jare uipɨu rewe uñeñono ɨwɨ re jae jowai. Jare uyembeu chupe jae ko jemimonde uñatai wae. Jae parawete urɨrɨ iko ukɨye ramo. Jayawe Jesús jei chupe: “Cherayɨ, ndekuera ma ko cheré nderowia ramo. Ekua ndepɨakatu rewe. Ndekuera ma ko nembaerasɨ wi,” jei chupe. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, yuweru uwäe amokue kuimbae reta Jairo jëta wi ou wae. Jare jei reta Jairo pe: “Nderayɨ mii umano ma. Awɨye ma embɨawái oporomboe wae,” jei reta chupe. Erëi Jesús kua uyandu yawe, jei Jairo pe: “Awɨye ndepɨatɨtɨ. Erowiaño cheré,” jei chupe. Jare Jesús umaeño’ä ïru reta re yuraa waerä jae ndiwe Jairo jëta pe – jaeño Pedro, jare Jacobo, jare Jacobo tɨwɨ Juan. Jayawe yuraa uwäe reta Jairo jëta pe. Jare Jesús uecha jeta wae reta mbɨatɨtɨ wasu pe ñonoï jare jäse uyao ñonoï reta. Jayawe Jesús uike o pe jare jei chupe reta: “¿Maera pa mbɨatɨtɨ wasu pe peï jare piyao peï? Kua kuñatái umano’ä oï. Okeño ko oï,” jei chupe reta. Erëi jae reta kua ñee uyandu yawe, oyoyai reta Jesús. Jayawe Jesús jei chupe reta oë waerä oka pe. Jare joko wi uruike wɨraa kuñatái joo pe kuñatái tu jare ichɨ, jare jokua mbapɨ jemimboe jae ndiwe yuraa wae reta. Jayawe Jesús uipɨsɨ kuñatái ipo pe jare jei chupe: “Talita kumi,” jei. (Kua ñee uipota jei jae reta iñee pe, “Kuñatái, che tae ndewe, epüa.”) ¡Jayawe jupiwoiño kuñatái upüa jare umbɨpɨ uwata! Kua kuñatái doce año ma onoi. Jayawe Jesús ndiwe ñonoï wae reta ipɨakañɨete. Erëi Jesús jei chupe reta awɨye waerä umɨmbeu reta kía pe awe. Jare joko wi jei tu jare ichɨ pe umɨngaru reta waerä kuñatái. Jayawe joko wi Jesús oo jëtara reta kotɨ, tëta wasu Nazaret jee wae pe. Jare jemimboe reta wi yuraa jae ndiwe. Jare mbutuu ara pe Jesús umbɨpɨ oporomboe tupao pe. Jare jeta uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ jare jei reta iyupe: “¿Kiape ra kua kuimbae uyemboe kua mbaembae reta re? ¿Mbae nunga arakuaa ra uñemee chupe? Mase kërái jae mbaembae uyapo kiawe ipuere’ä uyapo wae. ¿Kërái ra jokua?” jei reta. “¿Jae’ä yerá kua kuimbae carpintero jare María imembɨrae? ¿Jae’ä yerá Jacobo, José, Judas, jare Simón tɨkeɨ? Jare jindɨ reta wi yureko yandepɨte rupi. Kua pochɨ ñaneïru tëi ko,” jei reta. Jáeramo jae reta uyembɨarasɨ jare wɨrɨ̈ro reta Jesús. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pëti kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae ikotɨ̈a oï yawe, jeta wae reta umae kawi jese jare uyapɨsaka reta jese,” jei. “Erëi jëta pe oï yawe jëtáɨwa reta jare jëtara reta ipɨte pe, uyapɨsaka’ä reta jese,” jei chupe reta. Jayawe wɨrowia’ä reta Jesús re jeko pewa, Jesús ipuere’ä uyapo joko pe jeta mbaembae Tumpa imbaepuere pe. Jaeño oñono ipo imbaerasɨ wae reta re mbowɨño umɨnguera waerä. Jare Jesús ipɨakañɨ jae reta wɨrowia’ä jese ramo. Jayawe oë ye oo joko wi oporomboe waerä ïru tëta wasu raɨ reta rupi. Pëti ara Jesús umbatɨka jokua doce jemimboe tenondewaete reta, jare omondo mokui mokui rupi oporomboe waerä. Jare umee chupe reta mbaepuere omoë waerä aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare ndei yuraa reta mbowe, Jesús jei chupe reta: “Peo yawe, awɨye peraa mbae awe. Awɨye peraa peurupuku, perembiurä, jare korepoti. Jaeño peraa pepopoka, pepɨpasa, jare peremimonde pemonde peï wae,” jei chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Peo ma pewäe yawe pëti tëta wasu pe, jare ime yawe kía uparea pewe pepɨta waerä jëta pe, pepɨta joko peño jokua tëta wasu wi peo ye rewa,” jei. “Erëi ime yawe pëti tëta wasu uipota’ä pepɨta waerä joko pe jare uipota’ä uyapɨsaka peré wae, jayawe peasa joko wi,” jei. “Jare peë jokua tëta wasu wi yawe, pemɨtɨmo pepɨpasa ɨwɨkuí usururu waerä chuwi. Jukuärái pikuaakata chupe reta jae reta etei ko teko onoi Tumpa uiporaraka chupe reta waerä,” jei. “Che tae pewe añetete wae, jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai Tumpa jei waerä jae reta jeko rewa, jokua tëta wasu pewa reta uiporarata tätaete ye jokua tëta wasu Sodoma jare Gomorra pewa reta wi.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe joko wi Jesús jemimboe reta yuraa. Jare kerupi yuraa wae rupi umɨmbeu chupe reta ueya waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae jare wɨrowia reta waerä Tumpa jei wae re. Jare jae reta omoë jeta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare jeta imbaerasɨ wae reta re uipichɨ aceite pɨpe umɨnguera reta waerä. Jayawe mburuwicha wasu Herodes pe jeräkua Jesús rewa, echa’ä opaete wae reta uyemɨngeta yureko jesewa. Amokue wae jei tëi: “Jae ko aipo Juan upurumbɨsakambuse wae aramoi ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jáeramo ko uyapo oï kua mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae,” jei reta tëi. Jare ïru wae reta jei tëi: “Jae ko Elías.” Jare ïru wae reta jei tëi: “Jae ko pëti Tumpa iñee umɨmbeu wae, arakae wae rami,” jei reta. Erëi Herodes kua uyandu yawe, jei: “Jae ko Juan ayayuasɨaka kɨsepuku pe wae. Ikowe ye ma aipo umanokue wae reta ipɨte wi,” jei. Echa’ä Herodes etei ko uyukaka Juan. Kua uyeyapo kuärái: Tenonde yawe Herodes umenda tɨwɨ Felipe jembireko Herodías jee wae ndiwe. Jare Juan umbɨeta Herodes pe jare jei chupe: “Kua nemenda nderɨwɨ jembireko ndiwe wae, ikawi’ä etei ko Tumpa jowai,” jei chupe. Jáeramo Herodías pochɨ Juan pe. Jayawe Herodes uipɨsɨka Juan, uñapɨ̈tika, jare oñonoka peresorɨru pe umbɨyerowia waerä jembireko Herodías. Jare Herodías uipota tëi uyukaka, erëi ipuere’ä. Echa’ä Herodes uikuaa Juan jae ko kuimbae jupi wae jare Tumpa pe uyeyokui wae. Jáeramo uipɨu chuwi, jare umaeño’ä kía re awe uyapo waerä chupe mbae ikawi mbae wae. Jare yepe tëi Herodes tuicha uyembɨpɨa’ä Juan jei chupe wae re, jesewe jekuaeño uipota uyapɨsaka jese. Erëi pëti ara jëwa Herodías pe uyapo waerä mbae ikawi mbae wae Juan pe. Echa’ä jokua ara uwäe iko Herodes iara. Jáeramo uparea ïru mburuwicha reta pe, jare sɨndaro juwicha reta pe, jare ikokatu wae Galilea pewa reta pe ukaru reta waerä jae ndiwe. Jayawe Herodías imembɨ kuña uike upɨrae chupe reta. Jare Herodes jare opaete jae ndiwe ukaru ñonoï wae reta uyerowia umae jese. Jáeramo Herodes jei kuñatái pe: “Eka chewe ipotawe mbae ndipota wae, jare che ameeta ndewe,” jei chupe. Jare jei chupe ïru wae reta jowake: “Che tae ndewe Tumpa jowake, ameeta ndewe ipotawe mbae ndeka chewe wae. Ɨwɨ anoi mbaepuere jese wae yepe ameeta ndewe mbɨte rupi ndipota yawe,” jei chupe. Jayawe kuñatái oë oo upɨrandu ichɨ pe: “¿Mbae pa aekata chupe?” jei. Jare Herodías jei imembɨ kuña pe: “Eka chupe Juan upurumbɨsakambu wae iñäka,” jei chupe. Jayawe ɨmambaeño kuñatái uike yewɨ mburuwicha wasu oï wae pe jare jei chupe: “Emee chewe añawe woi Juan upurumbɨsakambu wae iñäka pëti karúa pe,” jei chupe. Jayawe mburuwicha wasu tuicha rupi ipɨatɨtɨ tëi. Erëi Tumpa jowake jei chupe ramo, jare ïru wae reta uyandu ramo, uipota’ä orowa jei chupe wae. Jáeramo jupiwoiño omondo pëti sɨndaro peresorɨru pe Juan iñäkakue ueru waerä. Jayawe oo sɨndaro peresorɨru pe jare uyayuasɨa Juan kɨsepuku pe. Joko wi ueru iñäkakue pëti karúa pe jare umee kuñatái pe. Jare kuñatái wɨraa umee yuapɨ ye ichɨ pe. Jayawe Juan jemimboe reta kua uikuaa yawe, yuweru jare wɨraa Juan jetekue oñono reta pëti teöwerenda pe. Jukuärái Herodes uyukaka Juan upurumbɨsakambu wae. Jayawe jokua kuimbae reta Jesús omondo wae uñatima ye oporomboe reta wae wi Jesús oï wae pe. Jare umbeu reta chupe opaete jae reta uyapo wae re jare oporomboe reta wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe retaño peyu ya kïi ngatu wae pe peputuu waerä michi pewa.” Jukuärái jei chupe reta, echa’ä jeta wae reta jekuaekuae yuweru yureko opou waerä jae reta ipɨ. Jare umaeño’äwe ukaru kawi reta waerä Jesús jare jemimboe reta. Jayawe jae retaño chalana pe yuraa kïi ngatu wae pe. Erëi jeta wae reta uecha yuraa ñonoï jare uikuaa woi reta kía ko jae wae. Jayawe jae reta yuraa ɨwɨ rupi etei tëta wasu raɨ reta wi kiape Jesús oo oï wae pe. Jare yuraa uwäe reta ndei Jesús oo uwäe mbowe, jare uäro reta joko pe. Jayawe Jesús oo uwäe yawe joko pe, uecha jeta wae reta ime ma yepe joko pe ñonoï. Jare tuicha rupi uiparareko umae jese reta, echa’ä jae reta owecha mbaetɨ iyandarekoa onoi wae reta rami ko. Jáeramo Jesús umbɨpɨ omboe reta jeta mbaembae re. Jayawe kaaruete ma oo yawe, Jesús jemimboe reta yuweru jei chupe: “Mbaetɨ tëta kua rupi jare kaaru ma oï,” jei reta. “Emondo kua reta tëta wasu raɨ reta kotɨ jare kiape ime tëta wae rupi owa reta waerä jembiurä. Echa’ä mbaetɨ mbae jou reta waerä kua pe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta etei ko pemeeta chupe mbae jou reta waerä,” jei chupe reta. Erëi Jesús jemimboe reta jei chupe: “¡Ndowa chupe reta mbɨyape yawe, jepɨta orewe mokui chiëto ara mbarawɨkɨ pewa! ¿Ndipota pa nduyapo waerä jukuärái?” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Mbowɨ pa mbɨyape ime penoi? Peka yaecha,” jei chupe reta. Jayawe jae reta umbɨpɨ ueka, jare uikuaa ma yawe, jei reta Jesús pe: “Ime nonoi pandepo mbɨyape jare mokui pira chariki mii,” jei reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Tuyembatɨ tuwapɨ tee tee opaete wae reta kapiichape re,” jei. Jayawe uwapɨ reta cien rupi jare cincuenta rupi. Jayawe Jesús uipɨsɨ jokua pandepo mbɨyape jare mokui pira. Jare umae ara kotɨ jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa mbɨyape, jare umee jemimboe reta pe jae reta umee yuapɨ ye waerä opaete wae pe. Jae nunga wi Jesús uipɨsɨ jokua mokui pira, jare umee jemimboe reta pe. Jare jemimboe reta opa umeemee yuapɨ ye opaete wae pe. Jayawe opaete wae reta ukaru ipunga rewa. Joko wi Jesús jemimboe reta umbatɨ jokua jembɨrekue doce kanasta rupi. Opaete ukaru wae reta kuimbae retaño uyepapa pandepo miri rupi. Jayawe jawoi pewaño Jesús jei jemimboe reta pe uyupi waerä chalana pe jare yuraa waerä tenonde ɨpa wasu jowaicho kotɨ tëta wasu Betsaida jee wae pe. Jare jae upɨtaño joko pe omondo ye waerä uyembatɨ wae reta. Jare opa ma omondo reta ye yawe, Jesús uyupi pëti ɨwɨtu re oo uyerure waerä Tumpa pe. Jare pɨ̈tu ma yawe, jemimboe reta yuraa yureko chalana pe ɨpa wasu mbɨte rupi, erëi Jesús upɨta jaeño pe etei jokua ɨwɨtu re. Jare jae uecha jemimboe reta täta uparawɨkɨ uruwata waerä chalana. Echa’ä täta ɨwɨtu ou ikotɨ. Jare köeta ma yawe, Jesús uwata oo ikotɨ reta ɨ iáramo rupi jare uasata tëi chuwi reta. Jare jemimboe reta uecha yawe, jäse reta. Echa’ä ukɨye reta. Jae reta wɨrowia tëi uecha ñonoï kía umanokue wae iä. Erëi jupiwoiño Jesús omondo chupe reta iñee: “Piyembɨpɨakatu. Awɨye pekɨye. Che ko,” jei chupe reta. Jayawe ou uyupi chalana pe, jare jupiwoiño ɨwɨtu upɨta. Jare jemimboe reta ipɨakañɨete upɨta. Echa’ä yepe tëi jae reta uecha Jesús umbɨjeta mbɨyape jare pira umɨngaru waerä jeta wae reta, erëi jesewe ndeiño uikuaa kawi reta Jesús imbaepuere rewa. Echa’ä uipota’ä umaeño iyé reta wɨrowia waerä Jesús re. Jayawe yuraa uwäe reta ɨpa wasu jowaicho pe ɨwɨ Genesaret jee wae pe. Jare uweyɨ reta yawe chalana wi ɨpa wasu jembeɨ pe, jupiwoiño joko pewa reta uikuaa Jesús ko. Jayawe jawoi pewaño yuraa ueru waerä imbaerasɨ wae reta jupa rewe kerupi rupi jeräkua chupe reta Jesús uasata iko wae rupi. Jayawe Jesús oo tëta wasu reta rupi, jare tëta wasu raɨ reta rupi, jare tëta raɨ ikatu rupiwa reta rupi. Jare kerupi rupi uasa wae rupi, joko pewa reta ueru oñono imbaerasɨ wae reta tape jembeɨ rupi. Jare umɨñera reta Jesús umaeño waerä imbaerasɨ wae reta re uñatai waerä Jesús jemimonde jembeɨ mii yepe. Jare opaete uñatai Jesús jemimonde wae, opa ukuera reta Jesús imbaepuere pe. Amokue kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta yuweru Jerusalén wi Jesús oï wae pe. Jare uecha reta amokue Jesús jemimboe reta ukaru ñonoï uyepoe mbae rewe. Jáeramo iñera jese reta. Echa’ä fariseo reta, jare opaete ïru judío reta wi, uyepoeñoi reta ndei ukaru reta mbowe yureko waerä tamɨkue reta jeko rupi. Jare jukuärái wi yuweru reta ye yawe mercado wi, imeta ko uyepoe reta ndei ukaru reta mbowe. Jare jei reta wi oyoe reta waerä copa reta, jare yapepo reta, jare mbaembae jɨru jiero pewa reta. Opaño kërái rái rupi uyapo reta yureko waerä tamɨkue reta jeko rupi. Jayawe fariseo reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta upɨrandu Jesús pe: “¿Maera pa nderemimboe reta uyapo’ä yanderamɨkue reta jeko rupi? Echa’ä ukaru reta uyepoe mbae rewe,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta añetete wae nunga piyeyokui Tumpa pe. Isaías uikuatía arakaete peré wae jupi ko. Echa’ä jei kuärái: ‘Kua reta iyuru wiño ko uipɨu chewi,’ jei Tumpa. ‘Erëi ipɨa pe uipɨu’ä etei chewi reta. Umbutuicharaangaiño reta cheree. Oporomboe reta kuimbae jei wae rupiño.’ Jukuärái Isaías uikuatía Tumpa jei peré wae,” jei Jesús chupe reta. “Pe reta piyapo’ä Tumpa jei wae rupi, erëi pipɨsɨ kawi yanderamɨkue reta jeko,” jei. Jare jei wi chupe reta: “Tumpa jei wae peya ma ko piko waerä pereko rupii. Pe reta pikuaa kawi tëi ko Moisés arakaete jei kuärái: ‘Pipɨu peru jare pesɨ wi,’ jei. Jare jei wi kuärái: ‘Kía jei ikawi mbae wae tu jare ichɨ kotɨ wae, tuyuka reta.’ Jukuärái Tumpa jei Moisés pe uikuatía waerä. Erëi pe reta peporomboe tëi kía ipuere jei tu jare ichɨ ikuasɨ wae pe: ‘Che ime anoi tëi korepoti, erëi chepuereta’ä pomborɨ pɨpe, echa’ä añono tee ma amee waerä Tumpa pe.’ Jare kía jukuärái jei wae, pe reta pere joko wiwe ipuereta’ä ma omborɨ tu jare ichɨ jokua korepoti pɨpe. Jáeramo peporomboe wae rupi uipɨu’ä reta tu jare ichɨ wi. Jukuärái pe reta peya ma ko Tumpa jei wae piko waerä pereko rupii. Jare jeta ma kua nunga mbaembae pe reta piyapo,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús ueni opaete joko pe ñonoï wae reta jare jei chupe reta: “Opaete pe reta, piyapɨsaka kua re pikuaa kawi waerä,” jei. “Ipotawe mbae kía jou wae ndarau uyapo ikɨa Tumpa kotɨ. Erëi ikawi mbae wae uyapo wae jare jei wae, jokua ko uyapo ikɨa Tumpa kotɨ,” jei. “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. Joko wi Jesús ueya uyembatɨ wae reta jare uike pëti tëta pe. Jare joko pe oï rambuewe, jemimboe reta upɨrandu chupe mbae ra uipota jei jokua jae oporomboe umbɨjaanga rewe wae. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pe retawe yerá pikuaa kawi’ä jokua rewa?” jei. “¿Pikuaa’ä yerá ipotawe mbae peu wae ndarau peapo ikɨa Tumpa kotɨ? Echa’ä oo’ä pepɨa pe ramo. Oo perɨe peño jare pemombo,” jei chupe reta. (Kua Jesús jei wae rupi uikuaaka iko Tumpa ndarau yanembɨjeko ipotawe mbae yau wae re.) Jare Jesús jei wi: “Erëi mbae ikawi mbae wae piyapo wae jare pere wae, jokua oë pepɨa wi. Jare jokua ko peapo ikɨa Tumpa kotɨ. Echa’ä pepɨa wi ko oë opa mbae ikawi mbae wae, echa’ä pepɨa pe piyemɨngeta mbaembae kachi wae re jare joko wi piyapo awasa, pembɨkere, pepuruyuka, pemonda, pipota ïru wae reta imbaembae, piyapo mbae kachi wae, pepurumbɨtawɨ, piñemɨro perapicha pe, ikawi mbae wae pere perapicha kotɨ, piyembɨkate, jare piyeyapo pearakuaa mbae echa rami,” jei. “Opaete kua ikawi mbae wae oë pepɨa wi. Jare jokua ko peapo ikɨa Tumpa kotɨ.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa reta joko wi tëta wasu reta Tiro jare Sidón jee wae iyɨpɨ rupi. Jare joko pe upɨta reta pëti tëta pe. Jare Jesús uipota’ä tëi kiawe uikuaa waerä jae jokoropi oï wae. Erëitu jesewe uikuaañoi joko pewa reta. Jare jokua ɨwɨ pe ime iko pëti kuña ɨwɨ Sirofenicia pewa griego ñee pe uyemɨngeta wae. Jae ko judía mbae wae. Jare jae imembɨ kuña raɨ re uyembɨiya aña. Jayawe kuña uikuaa yawe Jesús joko pe oï wae, jawoi pewa mii ou uñeñono ɨwɨ re Jesús jowai uipɨu rewe. Jare uyerure pɨi chupe omoë waerä aña imembɨ kuña raɨ wi. Jayawe Jesús jei chupe: “Emaeño tamborɨ cherëtáɨwa judío reta rani,” jei. Jare jei wi chupe umbɨjaanga rewe: “Echa’ä jupi’ä ko ñapɨ̈ro waerä tembiu sambiaɨ reta wi ñamee waerä yɨmba raɨ reta pe,” jei chupe. Erëi kuña jei Jesús pe: “Jukuärái tëi, cheYa,” jei. “Erëitu yɨmba raɨ retawe jou tembiu sambiaɨ reta umbusururu mesa íɨwɨ pe wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Kua ndere wae jeko pewa che aikuaa nderowia ko cheré. Jáeramo amoë ma aña nemembɨ kuña raɨ wi. Ndepuere ndeo ye nerëta pe,” jei chupe. Jayawe kuña oo ye. Jare uwäe jëta pe yawe, uecha imembɨ kuña raɨ uputuu oï jupa pe. Aña oë ma chuwi. Jukuärái Jesús umɨnguera jokua kuña imembɨ kuña raɨ. Jayawe Jesús oë oo tëta wasu Tiro iyɨpɨ rupiwa wi, jare uasa oo tëta wasu reta Sidón jare Decápolis rupi. Jare joko wi oo uwäe yewɨ ɨpa wasu Galilea pe. Jare joko pe oï rambuewe, amokue wae reta ueru chupe pëti kuimbae iyapɨsa mbae jare iñee mbae wae. Jare uyerure reta Jesús pe oñono waerä ipo jese umɨnguera waerä. Jayawe Jesús onoe wɨraa kuimbae ïru wae reta ipɨte wi, jare oñono ipoäka reta kuimbae iyapɨsa pe oyowai rewe. Joko wi undɨwɨ, jare uyawɨkɨ kuimbae ikü chuwi. Jayawe umae ara kotɨ, jare iañeki, jare jei: “¡Efata!” jei. (Kua ñee uipota jei iñee pe, “¡Tuyepea!”) ¡Jare jupiwoiño kuimbae iyapɨsa uyepea jare uyandu kawi ma! ¡Jare ikü omɨ kawi jare uyemɨngeta kawi ma! Jayawe uecha wae reta tuicha rupi ipɨakañɨ jokua kuimbae ukuera wae re. Erëi Jesús jei tëi chupe reta awɨye waerä imiäri reta kía pe awe uecha reta wae re. Erëi yepe tëi opa wese jei ye ye chupe reta, erëitu jesewe jae reta imiäriñoï. Jei reta: “Opaete mbaembae Jesús uyapo wae ikawiete ko. Iyapɨsa mbae wae reta jare ipuere mbae uyemɨngeta wae retawe jae umɨnguera,” jei reta. Jokua ara rupi jeta wae reta yuweru uyembatɨ ye Jesús oï wae pe. Jare mbaetɨ ma mbae awe wɨreko jou reta waerä. Jayawe Jesús ueni jemimboe reta ikotɨ jare jei chupe reta: “Aiparareko anoi kua yuweru wae reta. Echa’ä mbapɨ ara rupi ma ñonoï reta che ndiwe, jare mbaetɨ ma mbae onoi reta jou waerä,” jei. “Amondo reta ye yawe jëta kotɨ iyembaɨ rewe, jesawɨrɨta ko reta tape rupi. Echa’ä amokue yuweru mbɨrɨ wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “¿Kiape pa yandepuere ñawäe chupe mbae kua reta jou waerä? Echa’ä mbaetɨ kiawe iko kua rupi,” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Mbowɨ pa mbɨyape ime penoi?” jei. Jare jae reta jei chupe: “Jaeño ime nonoi chiu mbɨyape,” jei reta. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe uwapɨ waerä. Joko wi uipɨsɨ jokua chiu mbɨyape jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Jare upɨsäa umee jemimboe reta pe, jemimboe reta umee yuapɨ ye waerä opaete uwapɨ ñonoï wae reta pe. Jae nunga wi ime wɨreko reta mbowɨ pira chariki michi wae reta. Jokua re wi Jesús umee yasurupái Tumpa pe. Jare jei jemimboe reta pe umee waerä uwapɨ ñonoï wae reta pe. Jayawe opaetei ukaru reta jare ipunga upɨta reta. Jayawe Jesús jemimboe reta umbatɨ jembɨrekue chiu canasta tuicha wae reta. Jukuärái Jesús umbɨjeta mbɨyape jare pira umɨngaru waerä irundɨ miri rupi. Jayawe Jesús omondo ye reta jëta jëta rupi. Jare omondo reta ma yawe, jae jare jemimboe reta ndiwe uyupi chalana pe, jare yuraa reta ɨwɨ Dalmanuta jee wae pe. Jayawe yuweru amokue fariseo reta Jesús oï wae pe, jare umbɨpɨ uyeaka reta jae ndiwe. Jae reta jei chupe: “Añetete Tumpa nembou yawe, jayawe yaecha iyapo orewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe,” jei reta. Jayawe Jesús iañeki jare jei chupe reta: “¿Maera ra pe reta pipota che ayapo waerä mbae tuicha wae jukuärái aechaka waerä pewe Tumpa ko chembou wae?” jei. “Che tae pewe añetete wae, ndarau etei ayapo pewe kua peka peï chewe wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús ueya fariseo reta, jare uyupi ye chalana pe jemimboe reta ndiwe. Jare umbɨpɨ yuraa ye reta ɨpa wasu jowaicho kotɨ. Jare Jesús jemimboe reta aramoiño imandúa ueru’ä yepe reta mbɨyape wae. Jaeño wɨreko reta pëti mbɨyapeño chalana pe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Piyandareko kawi piyé kuri fariseo reta jare Herodes ilevadura wi,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta jei tëi iyupe: “Kua jei yandewe yaru’ä mbɨyape ramo,” jei reta. Jayawe Jesús uikuaa woi chuwi reta jae reta uyemɨngeta yureko wae re, jare jei chupe reta: “¿Maera mbate pa piyemɨngeta mbɨyape peru mbae wae re? ¿Ndeiño pa pikuaa kawi? Che ayemɨngeta’ä aï mbɨyape yau wae re. ¿Täta yerá pepɨa?” jei chupe reta. “Yepe tëi ime penoi peresa jare peapɨsa, erëi jesewe pikuaa kawi’ä chawaa pecha jare piyandu wae re. ¿Pemandua’ä yerá kuee yawe ayapo wae re?” jei. “Apɨsäa pandepo mbɨyape jare amɨngaru pandepo miri wae reta. Jare jembɨrekue pembatɨ yawe, ¿mbowɨ kanasta pa pemɨtɨnee?” jei chupe reta. “Numɨtɨnee doce,” jei reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jae nunga wi apɨsäa chiu mbɨyape amɨngaru waerä irundɨ miri wae reta. Jare jembɨrekue pembatɨ yawe, ¿mbowɨ canasta tuicha wae pa pemɨtɨnee ye?” jei chupe reta. “Numɨtɨnee chiu,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Ndeiño pa pikuaa kawi jokua jae ambɨjaanga rewe wae?” jei chupe reta. Jayawe Jesús jare jemimboe reta yuraa uwäe tëta wasu Betsaida pe. Jare joko pe amokue wae ueru Jesús pe pëti kuimbae jesa mbae wae. Jare jae reta uyerure Jesús pe oñono waerä ipo jese umɨnguera waerä. Jayawe Jesús uipoko onoe wɨraa kuimbae jesa mbae wae tëta wasu wi ikatu pe. Jayawe undɨwɨ kuimbae jesa re jare oñono ipo jese. Joko wi jei chupe: “¿Ndecha pa mbae?” jei chupe. Jayawe kuimbae umae jare jei Jesús pe: “Aecha kuimbae reta uwata ñonoï ɨwɨra reta echa chewe,” jei chupe. Jayawe Jesús oñono ye ipo jesa re. Jayawe kuimbae täta umae, jare jayawe ramo uecha kawi opaete mbaembae, echa’ä ukuera ramo. Jayawe Jesús omondo kuimbae jëta pe jare jei chupe: “Awɨye ekua tëta wasu rupi. Jare awɨye nemiäri kía pe awe jokoropi kua ayapo ndewe wae re,” jei chupe. Koiño tëta wasu Cesarea Filipo jee wae wi ñonoï amokue tëta wasu raɨ reta. Jokotɨ yuraa Jesús jare jemimboe reta. Jare tape rupi yuraa yureko reta rambuewe, Jesús upɨrandu jemimboe reta pe: “¿Kërái pa ïru wae reta uyemɨngeta kía ko che wae?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Amokue wae jei nde ko jae Juan upurumbɨsakambuse wae. Jare ïru wae reta jei nde ko jae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Elías, ani ambɨe kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae ikowe ye wae,” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu ye chupe reta: “Jare pemaerä, ¿kía pa ko che?” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei chupe: “Nde ko jae Cristo ndoe chupe wae,” jei. Jayawe Jesús jei chupe reta awɨye waerä umɨmbeu reta kía pe awe kía ko jae wae. Jayawe Jesús umbɨpɨ umɨmbeu kawi jemimboe reta pe kërái jae umanota iko wae. Jei chupe reta: “Che kuimbaerä ayeyapo wae imeta ko aiporara jeta. Jare yandetenondewa reta, jare sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta chererɨ̈rota jare cheyukakata reta,” jei. “Erëi kua imeta ko uyeyapo. Jare joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. Jukuärái Jesús uikuaaka kawi chupe reta umanota iko wae. Erëi jokua ikawi’ä Pedro pe. Jáeramo jae wɨraa Jesús ïru reta ipɨte wi, jare umbɨpɨ umbɨeta chupe jokua jae jei wae re. Jayawe Jesús uyerowa umae ïru jemimboe reta kotɨ, jare umbɨeta Pedro pe. “Esɨrɨ chewi, Satanás,” jei chupe. “Echa’ä ndepɨa oï mbaembae ɨwɨ pewa reño. Mbaetɨ ndepɨa oï mbaembae Tumpa uipota wae re,” jei chupe. Jayawe Jesús ueni jemimboe reta jare ïru jokoropi ñonoï wae reta ikotɨ. Jare jei chupe reta: “Ime yawe kía uipota iko cheremimboerä wae, awɨye ma tuiko jae jei wae rupiño. Erëi towoɨ ikurusu jare tou che ndiwe,” jei. “Echa’ä ime yawe kía jaeño uyembɨpɨa’ä uepɨ waerä tëi jekowe kua ɨwɨ pewa re, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi kía umee jekowe chereko pewa wae jare Tumpa iñee ikawi wae jeko pewa wae, yepe tëi umano, erëi onoita tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Kua re ikawi ko piyemɨngeta waerä pepɨa pe. ¿Maera ra ikawita kía umɨngana waerä opaete kua ɨwɨ pe oï wae, erëi umano ma yawe, umɨkañɨ ma iyuwi jekowe opa mbae wae? Añetete jae umɨngana’ä mbae awe,” jei. “Echa’ä pe reta pepuere’ä etei pembɨepɨ penoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Añetete kua ɨwɨ pe añawe ñonoï wae reta uyerowa ma Tumpa wi jare uyawɨ reta ma jeta ikotɨ. Jare ime yawe kía imara chewi jare chiñee wi kua reta jowai, che kuimbaerä ayeyapo wae chemarata wi chuwi che ayu ye yawe. Echa’ä ayu yeta ko aï. Jare ayu ye ma yawe, ayuta cheRu imbaepuere jembipete rewe jare araɨwa Tumpa oñono tee wae reta ndiwe.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, amokue pe reta kua pe peï wae pechata peï ndei pemano mbowe Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa,” jei chupe reta. Jare owa ara ma uasa yawe, Jesús wɨraa Pedro, Jacobo, jare Juan ïru reta ipɨte wi pëti ɨwɨtu wasu re. Jare joko pe Jesús jete uyembɨambɨe chupe reta. Jemimonde wi umbɨpɨ uwera jare tïasɨ. Mbaetɨ kiawe umbaeputuka wae ipuere umɨtïasɨ jukuärái. Jare aramoiño uyekuaa chupe reta Elías jare Moisés uyemɨngeta ñonoï Jesús ndiwe. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Oporomboe wae, jaekawi ko ore noï kua pe,” jei chupe. “Nduyapota mbapɨ warasɨ̈a ñanarokɨ pewa – pëti nemaerä, pëti Moisés pewarä, jare pëti Elías pewarä wi,” jei chupe. Añetete Pedro uikuaa’ä mbae jei waerä, echa’ä jae jare Jacobo jare Juan ukɨye ramo. Jayawe jupiwoiño uyekuaa chupe reta amapɨ̈tu jare opa oñowa reta. Jare amapɨ̈tu wi uyendu ñee jei: “Kua ko jae cheRaɨ auete wae. Piyapɨsaka jese,” jei. Jare aramoiño umae reta ye yawe, uecha’ä ma kiawe joko pe oï – jaeño ma Jesús. Joko wi uweyɨ ye yureko reta rambuewe ɨwɨtu wasu wi, Jesús jei chupe reta: “Awɨye pemiäri añawe kía pe awe kua pecha wae. Ndei rani. Peäro che kuimbaerä ayeyapo wae amano jare aikowe ye ayu umanokue wae reta ipɨte wi rewa. Jayawe ramo pemɨeräkuata peï kuri,” jei chupe reta. Jáeramo jemimboe reta upɨta awɨye waerä imiäri kía pe awe uyeyapo wae rewa. Erëi upɨrandu reta iyupe: “¿Mbae ra uipota jei yandewe kua jei wae: ‘aikowe ye ayu umanokue wae reta ipɨte wi rewa’?” jei iyupe reta. Jayawe jae reta upɨrandu ye Jesús pe mbae re: “¿Maera pa Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei Elías rani ko outa ndei Upuruepɨ wae ou mbowe?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añetete ko jae reta jei wae. Elías rani ko ou uyapɨkatu waerä opaete mbaembae,” jei. “Erëitu Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wi che kuimbaerä ayeyapo wae aiporarata ko jeta jare ïru wae reta chererɨ̈rota,” jei. “Erëi che tae pewe añetete wae, Elías ou ma ko, jare ïru wae reta uyapo chupe mbae jae reta uipota wae rupi, kërái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía jesewa rami,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jare jokua mbapɨ jemimboe reta ndiwe yuweru ye uwäe kiape ïruwe jemimboe reta upɨta wae pe. Jare uecha reta ambɨe reta jeta uyembatɨ ñonoï jese reta. Jare joko pe ñonoï wi amokue Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uyeaka yureko Jesús jemimboe reta ndiwe. Jare opaete wae ipɨakañɨ reta Jesús ipɨranoe pewa uyekuaa chupe reta ramo. Jayawe jupiwoiño osi yuraa owäiti reta jare umbɨsaluda reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Mbae re pa piyeaka piko?” jei chupe reta. Jayawe pëti kuimbae joko pe oï wae jei chupe: “Oporomboe wae, aru ndewe cheraɨ,” jei chupe. “Aña uyembɨiya ma jese jare iñee opa umɨkañɨ chuwi. Jare kerupi oï wae rupi täta umbɨrɨrɨ. Jare jäi umbɨkɨrɨrɨu, jare iyuru tɨrɨye, jare jete opa uñemɨata,” jei. “Ayerure tëi ma nderemimboe reta pe omoë waerä chuwi aña, erëi ipuere’ä reta,” jei kuimbae Jesús pe. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “¿Marái mbate ra pe reta perowia kawi’ä cheré? Chembɨkueri ma peï perowia mbae cheré wae. ¿Kërái yawe rewa ra arupɨata pewe? Peru chewe kua pe jokua kunumi raɨ,” jei chupe reta. Jayawe ueru reta chupe yawe, jare aña uecha yawe Jesús, jupiwoiño täta umbɨrɨrɨ jokua kunumi raɨ. Jayawe kunumi raɨ oa ɨwɨ re, jare uyapayere, jare iyuru tɨrɨye. Jayawe Jesús upɨrandu tu pe: “¿Kërái yawe ma pa uyeyapo chupe kua?” jei chupe. “Michi raɨ wiwe uyeyapo chupe,” jei tu parawete. “Jare jeta wese ma aña uitɨ tëi tata pe jare ɨ pe uyuka waerä tëi. Erëi nde ndepuere yawe ndiyapo chupe mbae, oreparareko mii jare oremborɨ,” jei Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Maera pa nde ndere chewe, ‘nde ndepuere yawe’?” jei. “Opaete mbaembae chepuere ayapo cheré wɨrowia wae pewarä,” jei chupe. Jayawe kunumi raɨ tu täta uyemɨngeta rewe jei: “¡Che arowia nderé! Erëi chemborɨ mii, echa’ä uata chewe arowia kawi waerä nderé,” jei Jesús pe. Jayawe Jesús uecha jeta ïru wae reta osi yuweru ñonoï ikotɨ. Jayawe iñeeäta rewe jei aña pe: “Nde aña nembɨyemɨngeta’ä jare nembɨapɨsa’ä kua kunumi raɨ wae, che tae ndewe, eë ekua kua kunumi raɨ wi jare awɨye ye ma iyembɨiya jese,” jei. Jayawe aña jäse, jare täta umbɨrɨrɨ kunumi raɨ, jare oë chuwi. Jare kunumi raɨ umano echa upɨta. Jayawe jeta wae reta uecha yawe, jei tëi: “Umano ma.” Erëitu Jesús uipɨsɨ kunumi raɨ ipo wi jare umupüa. ¡Jare kunumi raɨ ukuera kawi! Joko wi Jesús jare jemimboe reta ndiwe uike o pe. Jare jemimboe retaño Jesús ndiwe ñonoï yawe, upɨrandu reta chupe: “¿Maera pa ore orepuere’ä nomoë aña jokua kunumi raɨ wi?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jaeño pepuere pemoë jokua nunga aña piyerure rewe Tumpa pe,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jare jemimboe reta yuraa ye jare uasa yuraa reta ɨwɨ Galilea rupi. Jesús uipota’ä joko pewa reta uikuaa reta waerä jae jokoropi oï wae, echa’ä omboe iko jemimboe retaño. Jayawe jei jemimboe reta pe: “Che kuimbaerä ayeyapo wae, imeta kía chemee oï cherowaicho reta pe wae. Jare jae reta cheyukata,” jei. “Erëi taɨkue rupi mbapɨ ara ma uasa yawe, aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. Erëi Jesús jemimboe reta uikuaa kawi’ä mbae re ra Jesús uyemɨngeta iko wae, jare ukɨye reta upɨrandu chupe waerä. Jayawe yuraa uwäe reta tëta wasu Capernaum pe, jare uike reta pëti tëta pe. Jare o pe ñonoï reta yawe, Jesús upɨrandu jemimboe reta pe: “Yayu yaiko yawe tape rupi, ¿mbae re pa piyeaka piko?” jei chupe reta. Jayawe jae reta uñemɨkïiño chuwi. Echa’ä tape rupi jae reta uyeaka yureko kía ra ko jae tenondewaete wae. Jayawe Jesús uwapɨ jare ueni jokua doce jemimboe reta ikotɨ. Jare jei chupe reta: “Ime yawe kía uipota iko tenondewarä wae, tuyembɨtaɨkue opaete wae wi jare tuyeyokui chupe reta,” jei chupe reta. Jayawe Jesús ueni pëti sambiaɨ jae reta ipɨte pe jare owoɨ oñono ipapɨ re. Jare jei chupe reta: “Jeta wae reta jei tëi sambiaɨ reta usiriwe’ä ko. Erëi che tae pewe, ime yawe kía umbɨasa kawi pëti sambiaɨ kua rami wae, jare jukuärái uyapo cheré wɨrowia ramo, chembɨasa kawi ko oï wi,” jei. “Jare jokua chembɨasa kawi wae, umbɨasa kawi ko oï wi chembou wae,” jei chupe reta. Jayawe Juan jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduecha pëti kuimbae omoë iko aña reta kuimbae reta wi. Jare jae nderee re uyapo iko jukuärái,” jei. “Jare ore ndoe chupe awɨye ma jukuärái uyapo waerä, echa’ä jae ñaneïru’ä ko,” jei chupe. Jayawe Jesús jei Juan pe: “Awɨye piyopia chuwi. Echa’ä ime yawe kía mbaembae tuicha wae uyapo cheree re wae, ndarau aramoi pewaeño mbae ikawi mbae wae jei chekotɨ,” jei. “Ime yawe kía mbaetɨ oyowaicho oï yandekotɨ wae, jae ko yandepepɨka pe oï,” jei. “Jare che tae pewe añetete wae, ime yawe kía umee pewe ɨ yepe peu waerä pe reta cheré perowia ramo, che amɨñatimata chupe mbae ikawi wae jokua re,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe jokua sambiaɨ owoɨ ipapɨ re onoi wae rewa: “Ime yawe kía uyawɨka Tumpa kotɨ kua nunga cheré wɨrowia wae pe, Tumpa tuicha rupi uiporarakata oï chupe,” jei. “¿Këraita ra ko kía uñapɨ̈ti yawe peyayu re pëti ita tuicha wae, jare joko wi pemombo yawe ɨ tɨpɨ wae pe? Jokua ikawi’ä ko. ¡Erëi oete yeta oï kía pe Tumpa kotɨ uyawɨka yawe pëti cheré wɨrowia mii wae pe! Echa’ä Tumpa tuichaete ye uiporarakata oï chupe,” jei chupe reta. “Jae nunga wi che tae ndewe, ndepo jowaicho jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, iyasɨa ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä mokui ndepo, neï yawe Tatawasurenda pe ndepo uyawɨka ndewe jeko pewa? Che tae ndewe, ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi ndepo,” jei chupe reta. “Jokua Tatawasurenda pe taso reta oporou wae ndarau umano, jare tata ndarau owe,” jei. “Jae ramiño wi ndepɨ jowaicho jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, iyasɨa ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä mokui ndepɨ, neï yawe Tatawasurenda pe ndepɨ uyawɨka ndewe jeko pewa?” jei. “Che tae ndewe, ikawiete ko nenoi waerä tekowe opa mbae wae, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi ndepɨ,” jei chupe reta. “Tatawasurenda pe taso reta oporou wae ndarau umano, jare tata ndarau owe,” jei. “Jae ramiño wi nderesa jowaicho jekuaeño uyawɨka oï ndewe Tumpa kotɨ yawe, eki ndeyuwi. ¿Maera pa ikawita nenoi waerä mokui nderesa, neï yawe Tatawasurenda pe nderesa uyawɨka ndewe jeko pewa? Che tae ndewe, ikawiete ko Tumpa nenoi waerä nemburuwicha wasurä jaeño mái pewa, yepe tëi aramoi pëtiño nenoi nderesa,” jei. “Tatawasurenda pe taso reta oporou wae ndarau umano, jare tata ndarau owe,” jei chupe reta. Jukuärái Jesús oporomboe umbɨjaanga rewe japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae reta rewa. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe umbɨjaanga rewe: “Opaete wae uasa ñotái ko yembɨawái reta rupi. Jare kërái ko yukɨ yanderembiu umbɨkawi rami, jukuärái wi jokua yembɨawái reta ikawita oï pewe kuri,” jei. “Jae nunga wi yukɨ ikawi ko. Erëi opa ma jembochɨpa yawe, ¿këraita ra jembochɨ ye yandewe?” jei. “Jayawe piyapo yukɨ jembochɨ wae uyapo wae rami, jare piko kawi päwe pepɨakatu rewe,” jei Jesús jemimboe reta pe. Joko wi Jesús oo ɨwɨ Judea pe jare ɨ wasu Jordán jowaicho pe. Jare jeta wae reta yuraa ye jae oï wae pe. Jayawe Jesús omboe reta jae jekoño mái rami. Jare amokue fariseo reta wi yuraa joko pe, jare upɨrandu reta Jesús pe kuärái: “Tumpa jei wae rupi, ¿ipuereta ra kuimbae omombo jembireko?” jei reta chupe. Upɨrandu reta Jesús pe jukuärái, echa’ä jae reta uipota tëi uyawɨka chupe iñee rupi umbɨjeko reta waerä. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Kërái pa Moisés uikuatía wae pemɨngeta kua rewa?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei: “Moisés umaeño kuimbae jembireko omombo waerä. Erëi kuimbae imeta ko uikuatía rani tupapire yemombo pewa jare umee jembireko pe. Jayawe ramo ipuere omombo jembireko,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Moisés uikuatía jukuärái, pe reta pepɨatäta ramo,” jei. “Erëi jukuärai’ä ko tenonde yawe. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kërái Tumpa uyapo ramo yawe mbaembae, uyapo kuimbae jare kuña. ‘Jáeramo kuimbae usɨrɨta tu jare ichɨ wi iko tee waerä jembireko ndiwe. Jare mokui wae uyeyapota pëti ramiño.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Jayawe che tae pewe, mbaetɨ ma ko ñonoï mokui wae rami. Yureko ma ko pëti ramiño. Jáeramo kuimbae jare kuña Tumpa uyapo pëti ramiño wae, awɨye kiawe tumbɨsɨrɨ reta iyuwi. Jukuärái che jae,” jei Jesús chupe reta. Joko wi Jesús jare jemimboe reta yuraa uwäe tëta pe kiape jae reta upɨta yureko wae pe. Jare o pe ma ñonoï reta yawe, Jesús jemimboe reta upɨrandu chupe jokua jae jei yemombo rewa wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pëti kuimbae omombo jembireko yawe, jare wɨreko yawe ambɨe kuña, uyapo ko oï awasa jembireko omombo wae kotɨ,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi kuña usɨrɨ ime wi yawe, jare umenda ambɨe kuimbae ndiwe yawe, uyapo ko oï awasa,” jei Jesús chupe reta. Jayawe amokue wae reta ueru Jesús pe isambiaɨ reta, jare uipota reta Jesús oñono waerä ipo jese reta. Erëi Jesús jemimboe reta uñeengata jokua sambiaɨ ueru wae reta pe. “Awɨye jekuaeño pembɨawái Jesús,” jei chupe reta. Erëi Jesús kua uyandu yawe, pochɨ jemimboe reta pe jare jei chupe reta: “Pemaeño sambiaɨ reta re yuweru waerä chekotɨ. Awɨye piyopia reta, echa’ä jaeño kua sambiaɨ rami wae reta oïta Tumpa ndiwe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, pipota peï Tumpa ndiwe yawe, jayawe imeta ko perowia jese pëti sambiaɨ wɨrowia tu re wae rami,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uikuäwa sambiaɨ reta jei rewe: “Tumpa tuyapo ikawi wae pewe,” jei chupe reta. Jayawe Jesús joko wi oo ye jemimboe reta ndiwe. Jare yuraa yureko reta rambuewe, aramoiño pëti kuimbae osi ou owäiti. Jare uñeñono itawa re Jesús jowai jare jei chupe: “Oporomboe wae, jupi wae ko nde. ¿Mbae pa ayapota tekowe opa mbae wae anoi waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Maera pa ndere chewe jupi wae? Mbaetɨ ko pëti awe jupi wae. Jaeño ko Tumpa jupi wae,” jei. “Nde ndikuaa ko Tumpa arakae jei wae: ‘Awɨye epuruyuka. Awɨye iyapo awasa. Awɨye nemonda. Awɨye ndapu nembɨjeko waerä nderapicha. Awɨye epurumbɨtawɨ. Ipɨu nderu jare ndesɨ wi,’ jei,” jei chupe. Jayawe kuimbae jei: “Oporomboe wae, che ayawɨ'ä etei pëti awe kua reta chemichi wiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús umae jese uiparareko rewe jare jei chupe: “Imeño mbae uata oï ndewe ndiyapo waerä,” jei chupe. “Ekua ewaka opaete nembaembae, jare jokua korepoti emee iparawete wae reta pe. Jare jukuärái imeta nenoi mbaembae ikawiete wae ara pe. Joko wi eyu kuri che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe kua uyandu yawe, kuimbae oo ye ipɨatɨtɨ rewe. Echa’ä jae ikokatuete ko jare uauete imbaembae opa umee waerä iyuwi. Jayawe Jesús umae iyɨpɨ rupi, jare jei jemimboe reta pe: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Erëi yawaieteta ko ikokatu wae reta uyekou waerä jokua re jare onoi reta waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. Erëi jemimboe reta ipɨakañɨ Jesús jei wae re. Jayawe Jesús jei ye chupe reta: “Cherɨwɨ reta, yawái ko korepoti re uyeko wae reta onoi waerä tekowe opa mbae wae Tumpa ndiwe,” jei. “¿Këraita ra ko pëti camello uasa waerä yuu jesakua mii rupi? Jokua yawái. Erëi yawaieteta ko pëti ikokatu wae onoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta ipɨakañɨete, jare upɨrandu iyupe reta: “Jukuärái yawe, ¿kía ra ipuereta uyerepɨ awɨye waerä oo Tatawasurenda pe jayawe?” jei reta. Jayawe Jesús umae jese reta, jare jei chupe reta: “Ɨwɨ pewa reta jaei ndarau kiawe ipuere uyerepɨ chuwi. Erëitu Tumpa ipuere uyapo chupe reta, echa’ä Tumpa pewarä mbaetɨ mbae yawái,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Mase, ore ndueya ma opaetei nduiko waerä nderemimboe retarä. ¿Imeta ra mbae oremaerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Amokue wae reta chereko pewa ueya ma jeta mbaembae ipuere waerä umɨmbeu ñee ikawi wae Tumpa rewa. Ueya ma reta jëta, jare tɨkeɨ reta, jare tɨwɨ reta, jare jindɨ reta, jare tu, jare ichɨ, jare isambiaɨ reta, jare iko reta. Erëi che tae pewe añetete wae, ime yawe kía jukuärái uyapo wae, cien wese ye ko uñemɨñatimata oï chupe kuri jekowe pe oï rambuewe,” jei chupe reta. “Uñemɨñatimata oï chupe jëta retarä, tɨkeɨ retarä, tɨwɨ retarä, jindɨ retarä, ichɨ retarä, isambiaɨ retarä, jare iko retarä wi. Erëi yepe tëi uyekouta kuärái, jesewe uiporarata oï wi cheré wɨrowia mbae wae reta ipo pe. Erëitu taɨkue rupi Tumpa umeeta oï chupe tekowe opa mbae wae,” jei. “Erëi jeta añawe rupi uyembutuichaka ñonoï wae reta, Tumpa umɨmichita oï reta kuri. Jae ramiño wi jeta añawe rupi usiriwe mbae echa ñonoï wae reta, Tumpa umbutuichata oï reta kuri,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta jare jeta ïru wae reta ndiwe yuraa yureko tape Jerusalén kotɨ oo wae rupi, jare Jesús oo jae reta jenonde. Jare jemimboe reta ipɨakañɨ jare ïru wae reta ukɨye, echa’ä Jesús jowaicho reta ñonoï Jerusalén pe. Jayawe Jesús ueni jokua doce jemimboe reta ïru wae reta ipɨte wi. Jare umbɨpɨ umɨmbeu ye chupe reta mbae uyeyapota iko chupe wae. “Mase, pe reta pikuaa peï añawe ya ñaï Jerusalén kotɨ. Erëi aipota pikuaa waerä wi mbae uasata oï chewe joko pe wae,” jei chupe reta. “Echa’ä joko pe ma ñawäe yawe, che kuimbaerä ayeyapo wae, pëti wae chemeeta oï sacerdote itenondewa reta pe jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta pe. Jae reta jeita cheyukaka waerä, jare joko wi chemeeta reta judío mbae wae reta pe,” jei. “Jare jae reta cheyoyaita, jare undɨwɨta reta cheré, jare chembɨpiuta reta, jare cheyukata reta,” jei. “Erëitu joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jokua jaɨkue rupi Zebedeo taɨ reta, Jacobo jare Juan jee wae, yuweru jei Jesús pe: “Oporomboe wae,” jei reta. “Ndoyu ndueka mii ndewe ikawi wae, jare iyapo mii orewe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Mbae pa pipota ayapo waerä pewe?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Nde neï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä, emaeño mii oreré nduwapɨ waerä ndeyɨpɨ pe, pëti wae oï waerä ndeakata kotɨ jare ïru wae oï waerä ndeaso kotɨ. Jukuärái ore reta wi orepuereta ndoporoyokui nde ndiwe,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta pikuaa’ä mbae ra peka peï wae,” jei chupe reta. “¿Pepuereta pa piporara che aiporarata wae rami, jare pepuereta pa pemɨawäta yembɨawái reta che amɨawätata wae rami?” jei chupe reta. “Orepuereta ko,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añetete ko piporarata jare peasata yembɨawái reta rupi che rami,” jei. “Erëi chepuere’ä jae pewe pëti wae uwapɨ waerä cheakata kotɨ jare ïru cheaso kotɨ. Echa’ä cheRu Tumpa uyapɨkatu ma jokua tenda reta kía nunga jae uiparawo wae reta pewarä,” jei chupe reta. Jare ïru payandepo Jesús jemimboe reta uikuaa yawe Jacobo jare Juan mbae ueka reta Jesús pe wae, pochɨ chupe reta. Jayawe Jesús ueni opaete jemimboe reta ikotɨ jare jei chupe reta: “Pe reta pikuaa peï mburuwicha reta jare itenondewa reta kua ɨwɨ pewa kërái ko jeko wae. Jae reta jekuaeño uikuaaka yandewe yande ñaï jae reta imbaepuere pe wae. Erëi pe reta awɨyeta ko piyapo jukuärái,” jei. “Ime yawe pepɨte pe pëti wae uipota mburuwicharä iko wae, tuyeyokui ïru wae reta pe. Jare ime yawe pepɨte pe pëti wae uipota iko tenondewarä wae, tuyeyokui ïru reta pe pëti pione täta uyeyokui wae rami,” jei. “Echa’ä che kuimbaerä ayeyapo wae ayu’ä ko ïru wae reta uyeyokui waerä chewe. Che ayu ko ayeyokui waerä ïru wae reta pe jare amee waerä cherekowe jeta wae reta aepɨ waerä.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe yuraa uwäe reta tëta wasu Jericó jee wae pe. Jare joko wi uasa reta yawe, jeta ïru wae reta yuraa Jesús jare jemimboe reta jupie. Jare yuraa yureko reta tape rupi rambuewe, oñowäiti pëti kuimbae jesa mbae wae ndiwe. Jae jee Bartimeo, jare tu ko jee Timeo. Kua kuimbae parawete uwapɨ iko tape jembeɨ pe uyerure waerä mbae re. Jare jae uyandu yawe uasa iko jokoropi Jesús Nazaret pewa, umbɨpɨ usapɨkai Jesús pe kuärái: “Jesús, David iñemoñaa pewa, cheparareko mii,” jei parawete. Erëi jeta joko pe ñonoï wae reta uñeengata tëi chupe. “Nekïi,” jei chupe reta. Erëi jae jeiete usapɨkai Jesús pe: “David iñemoñaa pewa, cheparareko mii,” jei parawete. Jayawe Jesús uyemboɨ jare omondo ueni. Jayawe jei reta jesa mbae wae pe: “Iñemɨatangätu. Epüa. Nereni ma oï,” jei reta chupe. Jayawe jesa mbae wae omombo ueya iñepëwaka, jare upüa woi oo parawete ipotawe pochɨ rupi Jesús kotɨ. Jayawe Jesús upɨrandu chupe: “¿Mbae pa ndipota ayapo waerä ndewe?” jei chupe. Jayawe kuimbae jesa mbae wae jei chupe: “Oporomboe wae, aipota amae mii,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndepuere ndeo ye. Ndekuera ma nderowia cheré ramo,” jei chupe. Jare jupiwoiño kuimbae ipuere umae kawi, jare oo Jesús jupie tape rupi. Koiño tëta wasu Jerusalén wi, ñaipe Olivorenda jee wae jowai, ime ñonoï mokui tëta wasu raɨ reta Betfagé jare Betania jee wae. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa seri ma uwäe reta yawe joko pe, Jesús jei mokui jemimboe reta pe: “Pekua pea tëta wasu raɨ yanderenonde oï wae pe. Jare joko pe pewäe yawe, pewäeta peï kuri pëti mburika taurusu wae uñeñapɨ̈ti oï wae, ndei kiawe opo jese wae. Piyora peru kua pe,” jei chupe reta. “Jare ime yawe kía upɨrandu pewe wae, pereta chupe: ‘YandeYa uipota uiporu, erëi ɨmambaeño ueruruka yeta ueya pewe,’ pere.” Jukuärái jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta yuraa uwäe tëta wasu raɨ pe, jare uwäe chupe reta mburika taurusu wae Jesús jei wae rami. Uñeñapɨ̈ti iko tapembeɨ pe pëti tëta jöke iyɨpɨ mii pe. Jayawe jae reta oyora. Jare amokue joko pe ñonoï wae reta uecha jare upɨrandu chupe reta: “¿Maera pa piyora peï mburika?” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta umɨmbeu chupe reta Jesús jei wae. Jayawe umaeño jese reta wɨraa waerä. Joko wi Jesús jemimboe reta ueru mburika taurusu wae Jesús oï wae pe jare omboi reta iñepëwaka oñono waerä mburika ikupe re. Jayawe Jesús opo jese jare oo yuapɨ ye Jerusalén kotɨ. Jare jeta wae reta yuweru jare iñepëwaka uipɨso reta tape rupi mburika jenonde. Jare ïru wae reta uyasɨa karandaɨ jokɨ jare uipɨso reta tape rupi. Jare Jesús jenonde jare jaɨkue rupi yuraa yureko wae reta usapɨkai pɨi rewe jei reta: “¡Tuyembutuichaka Tumpa jee! ¡Tumpa tuyapo ikawiete wae kua ou oï Tumpa jee re wae pe! Kua ko jae yanemburuwicha wasu David iñemoñaa pewa outa iko wae. ¡Tuiko yanemburuwicha wasurä jaeño mái pewa! ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee ara pe!” Jukuärái jei reta usapɨkai pɨi rewe. Jayawe Jesús oo uwäe Jerusalén pe yawe, uike oo tupao wasu joka pe jare umae jokoropi opaete mbaembae re. Erëi kaaru ma chupe ramo, oë ye oo Betania pe jokua doce jemimboe reta ndiwe. Jayawe pɨarewe pe yuraa ye reta Betania wi Jerusalén kotɨ. Jare yuraa yureko reta rambuewe, Jesús iyembaɨ. Jare mbɨrɨ wi uecha pëti ɨwa jokɨ kawi oï wae. Jayawe oo tëi ikotɨ umae jese ime ra ía wae. Erëi mbaetɨ ía; jaeño jokɨ, echa’ä ndei uwäe ara ía waerä. Jayawe Jesús jei chupe: “Kua wiwe ndarau ye ma kía jou ndeía,” jei chupe. Jare uyandu kawi Jesús jemimboe reta jokua jei wae. Jayawe yuraa uwäe reta tëta wasu Jerusalén pe. Jare Jesús uike ye tupao wasu joka pe kiape judío mbae wae reta ipuere uyembatɨ umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Erëi joko pe ime jeta wae reta owaka ñonoï mbaemɨmba uñemee waerä Tumpa pe wae. Jayawe Jesús umbɨpɨ omoë joko wi jokua mbaemɨmba owaka wae reta jare owa ñonoï wae reta wi. Jare jokua uipepɨka korepoti ɨwɨ ambɨe wi ueru wae reta imesa reta Jesús opa umbɨyapara wɨraa chuwi reta. Jae nunga uyapo wi pɨkasu owaka wae reta jenda. Jare umaeño’ä kía re awe uasa waerä jewɨta rewe jokoropi. Jayawe Jesús umbɨpɨ omboe joko pe ñonoï wae reta jare jei: “Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: ‘Cherëta ko jae yerurerenda pewa opaete ɨwɨ pewa reta pewarä.’ Jukuärái Tumpa jei. Erëi pe reta piyapo ma imonda wae reta iñemía rami,” jei Jesús chupe reta. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uikuaa yawe kua mbae Jesús uyapo wae rewa, ukɨye reta aramoi jae imbaepuereteta chuwi reta. Echa’ä jae reta uikuaa opaete wae ipɨakañɨ tuicha rupi Jesús oporomboe wae re. Jáeramo joko wiwe jokua mburuwicha reta umbɨpɨ ueka kërái rupi uyukaka reta waerä Jesús. Jare pɨ̈tuɨpɨ yawe, Jesús jare jemimboe reta yuraa ye Jerusalén wi Betania pe. Jare pɨarewe pe ndimbowe yawe, yuraa reta yewɨ Jerusalén kotɨ. Jare yuraa yureko reta rambuewe, uecha reta ɨwa opa ma utini iyɨpɨ wiwe. Jayawe Pedro imandúa Jesús jei ɨwa pe wae re, jare jei: “¡Oporomboe wae, mase! Pea ɨwa ndiyepɨpeyu jese wae opa ma utini,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Perowia Tumpa re,” jei. “Che tae pewe añetete wae, ime yawe kía jei pea ɨwɨtu wasu pe oo uyemombo waerä mar pe, jare wɨrowia ipɨa rewe uyeyapota oï chupe wae, jayawe uyeyapota ko chupe. Tumpa uyapota ɨwɨtu wasu oo uyemombo waerä mar pe,” jei chupe reta. “Jáeramo che tae pewe, piyerure yawe Tumpa pe ipotawe mbae re, jare perowia Tumpa umee ma ko pewe yawe, jayawe penoita ko,” jei chupe reta. “Jae nunga wi che tae pewe, piyerure peï yawe Tumpa pe, aramoi pemanduata perapicha mbae kachi uyapo pewe wae re. Jukuärái yawe, awɨye pemandúa chupe jokua re, peRu ara pe oï wae awɨye waerä imandúa wi pewe mbaembae piyawɨ ikotɨ wae re,” jei. “Erëi jekuaeño pemandúa chupe yawe ikawi mbae wae uyapo pewe wae re, jukuärái wi peRu ara pe oï wae jekuaeño imanduata pewe wi mbaembae piyawɨ ikotɨ wae re,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe reta ye Jerusalén pe jare yuraa reta ye tupao wasu pe. Jare Jesús uwata iko rambuewe tupao wasu joka rupi, yuweru owäiti sacerdote itenondewa reta, Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare judío itenondewa reta. Jae reta upɨrandu chupe: “¿Kía pa nembou kua mbaembae ndiyapo waerä? ¿Kía pa jei ndewe ndepuere nemoë waerä mbaemɨmba owaka wae reta tupao wasu joka wi?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tapɨrandu wi pewe mbae re,” jei chupe reta. “Pemɨmbeu yawe chewe, jayawe che wi amɨmbeuta pewe kía ko chembou kua mbaembae ayapo waerä,” jei. “Pere chewe, ¿kía pa ombou Juan upurumbɨsakambu waerä? ¿Tumpa ra ombou, ani kuimbae retaño ra ombou? Pemɨmbeu chewe,” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa ikotɨ̈a mii jare jei iyupe reta: “Yae yawe, ‘Tumpa ko ombou Juan,’ jayawe Jesús jeita yandewe, ‘Jukuärái yawe, ¿maera pa perowia’ä jae jei wae?’ jeita yandewe. Erëi yae yawe, ‘Kuimbae retaño ko ombou,’ jayawe ¿mbae ra uyapota kua uyembatɨ wae reta?” jei iyupe reta. Jae reta ukɨye chuwi reta aramoi ipuere uyembopochɨ reta ikotɨ. Echa’ä opaete wae wɨrowia Tumpa ko ombou Juan umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Jáeramo mburuwicha reta uipɨu jei reta waerä kuimbae retaño ombou. Jayawe jei reta Jesús pe: “Ore nduikuaa’ä kía ra ko ombou Juan wae,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe che wi ndarau amɨmbeu pewe kía ko chembou kua mbaembae ayapo waerä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús umbɨpɨ uyemɨngeta umbɨjaanga rewe jokua mburuwicha reta pe kuärái: “Ime iko pëti kuimbae uvaruparä uyapo wae,” jei. “Jae uikëse kawi jokua uvarupa, jare oñotɨ pɨpe jeta uva,” jei. “Jare uyapo wi uva uñetami pɨpe waerä. Jare uyapo wi pëti chapapa ɨwate, joko wi umae waerä opaete uvarupa re,” jei. “Jare opa ma uyapɨkatu kawi yawe jokua uvarupa, iya umee ambɨe reta pe uyandareko jese waerä. Jare jei chupe reta: ‘Piyandareko kawi uvarupa re. Jare uva yawɨye ma yawe, mbɨte ameeta pewe kuri,’ jei chupe reta. Jayawe uvarupa iya oo mbɨrɨ ambɨe ɨwɨ pe,” jei Jesús. “Jayawe uva yawɨye ma yawe, uvarupa iya ombou pëti uyeyokui chupe wae uvarupa uiporu wae reta pe ueka waerä tëi chupe reta jae imbae wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uipɨsɨ uinupa, jare umee’ä chupe mbae awe. Jare omondo ye jukuärái etei reta,” jei. “Jayawe uvarupa iya ombou ye tëi ïru uyeyokui wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uyapi ita pe umbɨpere iñäka pe, jare uyapo reta chupe mbaembae ikawi mbae wae. Jare omondo ye reta,” jei. “Jayawe uvarupa iya ombou ye tëi ïru uyeyokui wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uyuka kua. Jare uvarupa iya jekuaeño ombou tëi ïru uyeyokui wae reta, erëi uvarupa uiporu wae reta jekuaeño uyapo mbae ikawi mbae wae chupe reta. Amokue wae uinupa reta, jare ïru wae uyuka reta,” jei chupe reta. “Jare uvarupa iya ime wɨreko pëti taɨ jae waeño uauete wae. Taɨkuete rupi ombou taɨ uvarupa uiporu wae reta pe. Echa’ä jei tëi iyupe: ‘Kua cheraɨ wi uipɨuta ko reta,’ jei tëi. Erëi uvarupa uiporu wae reta uecha taɨ ou oï yawe, jei reta iyupe: ‘Pea ou oï wae ko jae uvarupa iyarä wae. Yayuka ñañono, jare uvarupa upɨtata yanemaerä,’ jei tëi iyupe reta. Jayawe jae reta uipɨsɨ, jare uyuka, jare omombo etei reta uvarupa wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi jokua mburuwicha reta pe: “Jayawe, ¿mbae ra uyapota uvarupa iya?” jei chupe reta. “Che tae pewe, outa oï opa uyuka waerä jokua uvarupa uiporu wae reta, jare uiporukata uvarupa ambɨe wae reta pe,” jei chupe reta. “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae? Echa’ä joko pe uyekuatía oï umbɨjaanga rewe Upuruepɨ wae re kuärái: ‘Jokua ita tëta iyapoa reta wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae, añawe uyeyapo ma chuwi reta ita ikawiete ye wae opaete ïru ita reta tëta pewa wi. Jukuärái Tumpa uyapo. Jare jokua orembɨpɨakañɨete.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús chupe reta. Jayawe jokua Israel pewa mburuwicha reta uyandu yawe Jesús jei wae, uikuaa kawi reta Jesús jei iko chupe reta wae – jae reta ko jokua uvarupa uiporu wae reta rami, echa’ä wɨrɨ̈ro reta Jesús. Jáeramo jae reta uipota tëi jawoi pewa uipɨsɨka reta Jesús. Erëi ukɨye reta uipɨsɨka waerä. Echa’ä uipɨsɨka reta yawe, aramoi jokua uyembatɨ wae reta uyembopochɨta ikotɨ. Jayawe mburuwicha reta ueyaño jare opa yuraa ye reta. Joko wi jokua mburuwicha reta ombou Jesús pe amokue fariseo reta jare Herodes imborɨa reta, uyawɨka reta waerä tëi Jesús pe iñee rupi. Jae reta yuweru uwäe yawe, jei reta Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduikuaa nde jekuaeño ndiyemɨngeta jupi rupi. Nde nemae oyowake opaete wae re jare niñemaeño’ä ndiyé. Jare nde ndeporomboe kawi kërái yambɨyerowia waerä Tumpa,” jei reta. “Jayawe ore nduipota ndupɨrandu ndewe mbae re. Romano reta imburuwicha wasu César jei yandewe yambɨepɨ waerä chupe korepoti pe opa año rupi. Erëi ¿mbae pa ndere nde? ¿Jupi ra yambɨepɨ chupe waerä, ani jupi’ä ra? ¿Yambɨepɨta pa chupe, ani mbaetɨta pa?” jei reta chupe. Erëi Jesús uikuaa chuwi reta uipota umbɨtawɨ wɨreko reta wae. Jayawe jei chupe reta: “¿Maera pa pipota piyawɨka peï chewe? Peru chewe pëti korepoti; ñamae jese,” jei chupe reta. Jayawe jae reta ueru, jare Jesús jei chupe reta: “¿Kía jowa iä pa oï jese, jare kía jee pa uyekuatía oï jese?” jei chupe reta. “César,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe kua ko jae César imbae. Pemee ye chupe jayawe. Erëi pemee wi Tumpa pe jokua mbaembae Tumpa uipota wae,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wae re jae reta ipɨakañɨ upɨta. Jayawe yuweru Jesús oï wae pe amokue mburuwicha reta, saduceo jei chupe reta wae. Opaete saduceo reta jei tëi umanokue wae reta ndarau ma ikowe ye. Jayawe yuweru wae reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduipota ndupɨrandu ndewe pëti mbae re. Moisés arakae uikuatía ueya yandewe kuärái: ‘Pëti kuimbae umano yawe jembireko umɨmembɨ mbae rewe, jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ tumenda jokua kuña ndiwe. Jayawe umɨmembɨ yawe, kuimbae amɨri onoita iñemoñaa tɨwɨ rupi.’ Jukuärái uikuatía Moisés,” jei reta. “Jayawe ime iko pëti kuimbae owa tɨwɨ reta onoi wae. Kua kuimbae umenda, jare umano jembireko umɨmembɨ mbae rewe,” jei reta. “Jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ jae iyeuka umenda jokua kuña ndiwe, jare umano wi jembireko umɨmembɨ mbae rewe. Jae nunga wi jukuärái uyeyapo jaɨkue rupiwa reta pe. Opaete chiu rewe pëti pëti umenda jokua kuña ndiwe, jare opaete pëti pëti rupi umano reta umɨmembɨ mbae rewe. Jare jaɨkue rupi kuña parawete umano wi,” jei reta. “Jayawe añetete yawe umanokue wae reta ikowe yeta, ¿kía nunga wae jembirekorä pa ikota jokua kuña jae reta ikowe ye yawe? Echa’ä opaete chiu rewe umenda jae ndiwe.” Jukuärái jei saduceo reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta pikuaa’ä Tumpa iñee uyekuatía oï wae, jare pikuaa’ä etei wi kërái ko Tumpa imbaepuere wae. Jáeramo piyawɨ ko piyemɨngeta umanokue wae reta rewa. Echa’ä jokua ara umanokue wae reta ikowe ye yawe, ndarau ye ma umenda reta. Echa’ä yurekota araɨwa reta yureko wae rami,” jei chupe reta. “¿Pemɨngeta’ä yerá Moisés arakae uikuatía wae? Joko pe jei sɨmi umanokue wae reta ikowe yeta wae rewa,” jei. “Echa’ä uyekuatía oï kërái Tumpa jei yái jendɨ wae wi Moisés pe wae. Jei chupe: ‘Che ko jae nderamɨkue reta Abraham, Isaac, jare Jacob iTumpa.’ Jukuärái Tumpa jei Moisés pe yepe tëi Moisés tamɨkue reta arakaete ye ma opa umano,” jei. “Añetete umanokue wae reta mbaetɨ yawe onoi tekowe, jayawe Tumpa ndarau jei tëi jae ko jae reta iTumpa wae, echa’ä jae ko ime tekowe onoi wae reta iTumpa,” jei. “Jayawe kua uikuaaka yandewe yanderamɨkue reta imeño yepe tekowe onoi. Pe reta tuicha ko piyawɨ peï,” jei Jesús saduceo reta pe. Jayawe saduceo reta uyeaka Jesús ndiwe rambuewe, ou uwäe pëti kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae. Jae uyandu kërái Jesús umɨmbeu kawi chupe reta. Jayawe jae upɨrandu Jesús pe: “Opaete mbaembae Tumpa jei yandewe wae wi, ¿mbae nunga pa ko jae ikawiete ye wae yayapo waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jae ko kua: ‘Israel iñemoñaa reta, piyapɨsaka kawi kua re. YandeYa Tumpa ko jae jaeño Tumpa wae. Peau yandeYa Tumpa pepɨa rewe, pekɨrëɨ rewe, pepɨayemɨngeta rewe, jare añetete rewe.’ Jokua ko jae ikawiete ye wae ndiyapo waerä,” jei chupe. “Jare jaɨkue rupiwa jae ko kua: ‘Peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami.’ Opaete mbaembae Tumpa jei wae wi, mbaetɨ ïru ikawiete ye wae kua reta wi,” jei Jesús chupe. Jayawe kuimbae jei Jesús pe: “Jaekawi ndiyemɨngeta, oporomboe wae,” jei chupe. “Nde ndere añetete wae, ime pëtiño Tumpa wae jare mbaetɨ ye ambɨe wae,” jei. “Jare imeta ko yaau Tumpa yandepɨa rewe, yandepɨayemɨngeta rewe, jare añetete rewe. Jare imeta ko yaau wi yanderapicha kërái yande reta etei yayerau wae rami,” jei. “Jokua ko ikawiete ye opaete mbaemɨmba reta yaraa yayuka ñamee Tumpa pewarä wae wi,” jei Jesús pe. Jayawe Jesús uyandu yawe kuimbae arakuaa katu rewe uyemɨngeta oï wae, jei chupe: “Nde ndikuaa kawi neï. Jeta’ä uata oï ndewe Tumpa iko waerä nemburuwicha wasurä,” jei chupe. Jare joko wiwe kiawe uipota’ä ye ma upɨrandu Jesús pe mbae re awe, echa’ä aramoi ipuere uñemɨmaraka reta. Jayawe Jesús jei tupao wasu joka pe ñonoï wae reta pe: “Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei Cristo yae chupe wae jae ko David iñemoñaa pewaño. Erëi, ¿kërái ra jokua? Echa’ä David etei uikuatía arakaete Espíritu Santo imbaepuere rupi kuärái: ‘Tumpa ikoño mái wae jei cheYa pe kuärái: ‘Ewapɨ kua cheakata kotɨ, nderowaicho reta opa añonoka rewa itawa re nderowai,’ jei Tumpa.’ Jukuärái David uikuatía arakaete rupi kërái Cristo jae’ä ko kuimbaeño. Jae ko iYa wi. Jayawe David etei jei chupe yawe, ‘CheYa,’ ¿këraita pa jayawe Cristo ipuere iko David iñemoñaa pewaño?” jei Jesús chupe reta. Jare joko pe ñonoï wae reta uyapɨsaka Jesús re uyerowia rewe. Jayawe Jesús umbɨpɨ oporomboe ye, jare jei joko pe ñonoï wae reta pe kuärái: “Piyandareko kawi piyé Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta wi,” jei chupe reta. “Echa’ä jae reta jekuaeño uipota uyepɨuka waerä ïru wae reta pe. Jáeramo jekuaeño uyemonde kawi reta uyechaka waerä jae reta ko jae tenondewa reta,” jei. “Jare jae reta uwata ñonoï mercado rupi yawe, jekuaeño uipota ïru wae reta umbɨsaluda waerä uipɨu chuwi rewe,” jei. “Jare yuraa reta yawe tupao pe, jae reta uipotaete uwapɨ tenda tenondewa ikawiete wae pe. Jare jukuärái uyapo reta wi uparea chupe reta yawe,” jei. “Jare jae reta puku uyerure reta Tumpa pe opaete wae umae waerä tëi jese reta jupi ko ñonoï Tumpa ndiwe wae. Erëi jae reta tawɨ rupi upɨ̈ro kuña ime umano chuwi wae reta wi imbaembae. Jáeramo täta rupi Tumpa uiporarakata oï chupe reta,” jei Jesús chupe reta. Jare kaaru katu ma yawe, Jesús uwapɨ iko tupao wasu joka pe, korepoti Tumpa pewarä uñemee wae jɨru jowai. Jare uecha jeta yuweru wae reta oñono ñonoï korepoti jɨru pe. Jeta jae reta ikokatu wae reta ko, jare oñono reta jeta korepoti jɨru pe. Erëi ou wi pëti kuña iparawete mii wae ime umano wae. Kua kuña jaeño oñono mokui korepoti mii. Jokua jeta’ä ko mbae yawa pɨpe waerä. Jayawe Jesús ueni jemimboe reta jare jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pea kuña iparawete mii wae ime umano wae umee jetaete ye ïru wae reta wi Tumpa jowai,” jei. “Echa’ä ïru wae reta ueru umee jembɨre chupe wae wi. Erëi pea kuña, yepe tëi iparawete, erëi jembiurä owata tëi iko pɨpe wae opaetei umee Tumpa pewarä,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús oë oo tupao wasu joka wi. Jare oë oo iko rambuewe, pëti wae jemimboe jei chupe: “Oporomboe wae, mase. Kua tupao wasu iɨwambɨ, ¡tuichaete kua ita reta! Jare ¡ipöraete ko kua tupao wasu joka rupi o raɨ reta!” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Tuicha jare ipöra tëi ñonoï reta,” jei. “Erëi jesewe outa uwäe oï ara opa uitɨ reta waerä. Jare jokua ara ndarau pëti awe ita upɨta ïru ita iáramo,” jei chupe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uyupi reta ñaipe Olivorenda jee wae re tupao wasu jowai, jare joko pe Jesús uwapɨ. Jayawe Pedro, Jacobo, Juan, jare Andrés upɨrandu chupe jae retaño jae ndiwe ñonoï yawe, jare jei reta: “Emɨmbeu mii orewe, ¿kërái yawe etei ra uasata kua mbaesusere tupao wasu rewa? Jare opaete kua uyeyapota ma oï yawe, ¿këraita pa nduikuaa?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Piyandareko kawi piyé kuri awɨye waerä kiawe pembɨtawɨ,” jei chupe reta. “Echa’ä outa jeta cheree pe uyembɨjeeraanga wae reta. Jare jeita tëi reta: ‘Che ko jae Cristo.’ Jare umbɨtawɨta jeta wae reta,” jei. “Jare imeta oï ñeräro reta koiño pewi. Jae nunga wi imeta oï ñeräro reta mbɨrɨ pewi. Erëi piyandu yawe kua reta rewa, awɨye pekɨye. Echa’ä kua mbaesusere reta uyeyapo ñotái ko. Erëi ndei wɨteño ko ara reta opa waerä,” jei. “Echa’ä jeta ɨwɨ pewa reta uñerärota ambɨe ɨwɨ pewa reta ndiwe, jare jeta mburuwicha reta uñerärota ambɨe mburuwicha reta ndiwe,” jei chupe reta. “Jare imeta jeta ɨwɨkäta reta kerupi rupi. Jare imeta wi karuái reta. Jare jokua mbaesusere reta jaeño ko uyembɨpɨ wae. Kuña umbɨpɨ imembɨrasɨ oï wae rami ko jokua mbaesusere reta. Echa’ä imeñota jeta mbaesusere reta uyeyapo waerä,” jei chupe reta. “Erëi pe reta piyandareko kawi piyé. Echa’ä pepɨsɨta reta jare pemeeta reta mburuwicha reta pe uñeapo waerä peré,” jei. “Jare jae reta penupata itupao reta pe. Jare pembɨyemboɨta oï reta kuri mburuwicha jare mburuwicha wasu reta jowai cheré perowia ramo,” jei. “Erëi jokoropi jëwata pewe pemɨmbeu kawi waerä chupe reta che rewa. Echa’ä Tumpa iñee ikawi wae jeräkua ranita ko opaete ɨwɨ reta kerupi oï wae rupi ndei ɨwɨ iyapɨ mbowe,” jei chupe reta. “Jare ïru wae reta pereraa yawe pemee waerä mburuwicha reta pe, awɨye piyembɨpɨa’ä mbae pere waerä. Echa’ä jokua ora etei Tumpa uikuaakata oï pewe mbae pere waerä. Jokuaño pere kuri, echa’ä Espíritu Santo etei pemborɨta oï piyemɨngeta waerä. Pe retaiño’ä ko piyemɨngetata peï,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi imeta tɨkeɨ reta umee tɨwɨ reta uyukaka waerä, tɨwɨ reta wɨrowia cheré ramo. Jae nunga wi imeta tu reta umee isambiaɨ reta. Jare jae nunga wi imeta sambiaɨ reta oyowaicho tu jare ichɨ kotɨ uyukaka reta waerä,” jei. “Jare cheré perowia ramo, opaete seri peamɨtäata. Erëi ipotawe kía umɨawäta cheré wɨrowia rewe wae, Tumpa uepɨta oï kuri,” jei chupe reta. “Jare pe reta pechata peï mbae ikawi mbaete wae – jae ko upururükumewa wae uyemboɨ oï kiape oïta’ä tëi wae pe. Jokua ko jae tupao wasu pe. Jukuärái arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae Daniel jei uyekuaata ko,” jei. (Jare kua umɨngeta wae tuikuaa kawi mbae uipota jei wae.) “Jayawe jokua pecha yawe, kua ɨwɨ Judea pe ñonoï wae reta tosi ɨwɨtu wasu reta kotɨ,” jei. “Jare jëta joka pe oï wae tosi woi joko wi oyepe waerä. Awɨye awe tuike jëta pe wɨraa waerä imbaembae. Jare iko pe uparawɨkɨ oï wae tosi woi wi. Awɨye awe tou ye jëta pe wɨraa waerä iñepëwaka yepe,” jei chupe reta. “¡Ikuasɨta parawete kuña ipurúa wae reta jare imembɨ umbɨkambu ñonoï wae reta jokua ara reta rupi!” jei. “Piyerure Tumpa pe awɨye waerä uyeyapo kua mbaembae ara roɨ rupi, echa’ä jukuärái yawe, yawaita pewe pesi waerä,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi uiporaraeteta ñonoï reta. Mbaetɨi uiporara reta jukuärái Tumpa ɨwɨ uyapo wiwe, jare ndarau ye uiporara reta jukuärái,” jei. “Jare Tumpa jei’ä yawe awɨye uiporara reta waerä ɨma rupi, ndarau etei upɨta kiawe jekowe rewe jokua ara reta opa rewa. Erëi Tumpa uiparareko jae uiparawo wae reta ramo, jae jei ma awɨye uiporara reta waerä ɨma,” jei chupe reta. “Aramoi jokua ara reta rupi kía jeita pewe, ‘Mase, ko oï Cristo.’ Jare aramoi kía jeita pewe wi, ‘Mase, pee oï Cristo,’ jeita pewe. Jukuärái jei reta yawe, awɨye perowia,” jei. “Echa’ä imeta upurumbɨtawɨ wae reta jei, ‘Che ko jae Cristo,’ jare imeta wi ïru upurumbɨtawɨ wae reta jei, ‘Tumpa chembou amɨmbeu waerä ñee chuwi etei ou wae.’ Jukuärái jeita tëi reta. Jare jae reta uyapota mbaembae tuicha wae kuimbae retaño ipuere’ä uyapo wae. Jare jokua mbaembae rupi jae reta uipotata tëi wi umbɨtawɨ Tumpa uiparawo wae retawe,” jei. “Jayawe piyandareko kawi piyé kuri. Aikuaaka aï pewe opaete uyeyapota oï wae ndei uyeyapo mbowe pe reta pikuaa peï waerä,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jayawe opa ma uasa jokua ara reta täta rupi uiporara reta yawe, warasɨ uñemɨpɨ̈tumimbita oï, jare yasɨ ndarau ma jembipe. Yasɨtata reta oata ara wi, jare opaete ara re oï wae reta uñemɨtɨmota,” jei chupe reta. “Jayawe che kuimbaerä ayeyapo wae, ɨwɨ pewa reta cherechata ayu ye aï amapɨ̈tu re chembaepuere jembipete rewe,” jei. “Jare amondota araɨwa reta umbatɨ waerä che aiparawo wae reta opaete kerupi rupi wi – jae ko ɨwɨ pe ñonoï wae reta jare ara pe ma ñonoï wae reta wi,” jei chupe reta. “Yandepuere yambɨjaanga jokua ara ayu yeta wae pëti ɨwa re. Echa’ä ɨwa jokɨ ye ma yawe, yaikuaa ñaï koiño ma ko oï ama okɨ waerä,” jei. “Jae ramiño wi pe reta pecha yawe uasa oï kua mbaembae amɨmbeu aï pewe wae, pikuaata ko peï ɨma’ä ma uata ayu ye waerä,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, kua ɨwɨ pe yureko wae reta ndarau opa umano opaete kua mbaembae reta ndei opa uyeyapo mbowe,” jei. “Pepuere pikuaa kua ñee che jae aï pewe wae añetete ko. Echa’ä yepe tëi ara jare ɨwɨ opata ko, erëi chiñee ndaraúi opa,” jei chupe reta. “Erëi mbaetɨta kiawe uikuaa kërái yawe etei ra che ayu yeta wae. Jaeño cheRu uikuaa oï jokua,” jei. “Araɨwa retawe uikuaa’ä. Jare yepe tëi che ko jae Tumpa Taɨ, erëi che awe aikuaa’ä wi,” jei. “Jayawe piyeyapɨkatu peï, jare piyandareko wi piyé, jare piyerure wi Tumpa pe. Echa’ä pikuaa’ä kërái yawe etei ra che ayu yeta wae,” jei chupe reta. “Yandepuere yambɨjaanga jokua ara ayu yeta wae pëti kuimbae ikokatu wae oota ambɨe ɨwɨ pe wae re,” jei. “Oota ma jëta wi yawe, kuimbae ueya uyeyokui chupe wae reta ipo pe uyandareko kawi waerä jëta re, jare ueya wi pëti pëti pe iparawɨkɨrä. Jare oyokui öke järoa umae kawi waerä jendawe pe,” jei. “Kërái jokua uyeyokui wae reta uikuaa’ä kërái yawe ra tëta iya ou yeta uwäe wae, jukuärái wi pe reta pikuaa’ä kërái yawe ra che ayu yeta wae. Aramoi ayu yeta awäe pɨ̈tuɨpɨ yawe, ani pɨare mbɨte rupi, ani ndei köe mbowe, ani ndimbowe yawe,” jei. “Jáeramo jekuaeño pemae kawi awɨye waerä aramoiño che ayu ye awäe yawe, puipokou piyeyapɨkatu mbae rewe, pëti öke järoa oke oï wae rami,” jei. “Jare kua jae pewe wae, tae wi opaete wae pe: Pemae kawi che ayu ye rewa.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Mokui araño ma uata iko uwäe waerä pascua ara jare uyembɨpɨ waerä yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta ueka yureko kërái ipuere waerä uipɨsɨka tawɨ rupi Jesús uyukaka reta waerä. Jei reta iyupe: “Erëi awɨye yaipɨsɨka kua pascua ara rupi, awɨye waerä tëta wasu pewa reta uyembopochɨ yandekotɨ,” jei reta iyupe. Ime iko tëta wasu raɨ Betania pe pëti kuimbae Simón jee wae tenonde yawe ipire okuise wae. Kua kuimbae uparea Jesús jare jemimboe reta pe yuweru ukaru waerä jae jëta pe. Jayawe ukaru yureko reta rambuewe, uike ou pëti kuña mbae jɨru raɨ rewe. Jokua mbae jɨru raɨ tɨnee oï mbae utimbo kawi wae, jepɨete wae ko, nardo jee wae. Jayawe kuña oyoka mbae jɨru raɨ jare opa upɨyere mbae utimbo kawi wae Jesús iñäka re. Jare amokue joko pe ñonoï wae reta iarasɨ jokua re. Jei reta iyupe: “¿Maera pa opa upɨyere iyuwi kua mbae utimbo kawi wae? Jokua jepɨ ko mbapɨ chiëto ara uasa mii mbarawɨkɨ. Jae ipuereta tëi owaka, jare jokua korepoti pɨpe omborɨta tëi iparawete wae reta,” jei reta. Jayawe uñeengata reta kuña pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye mbae pere chupe,” jei. “Pemaeño jese, echa’ä jae uyapo ma mbae ikawi wae chemaerä,” jei. “Iparawete wae reta jekuaeñota yureko pepɨte rupi, jare pepuere pemborɨ ipotawe ara rupi. Erëi che ndarau aiko jekuaeño pepɨte pe kuärái,” jei chupe reta. “Kua kuña upɨyere ma cheré kua mbae utimbo kawi wae, jare jukuärái uyapo ma chemaerä jae ipuere wae rupi. Añawe uyapɨkatu ma cherete teöwerenda pewarä ndei amano mbowe,” jei. “Che tae pewe añetete wae, opaete ɨwɨ rupi Tumpa iñee ikawi wae uyemɨmbeu wae rupi, uyemɨmbeuta wi kua kuña uyapo wae ïru wae reta imandúa waerä jese,” jei Jesús chupe reta. Jayawe pëti Jesús jemimboe doce wae wi, Judas Iscariote jee wae, oë wɨari oo sacerdote itenondewa reta ñonoï wae pe. Echa’ä Judas uipota uyemɨngeta jae reta ndiwe uikuaa waerä kërái rupi ipuere omborɨ uipɨsɨ reta waerä Jesús. Jayawe jae reta uyandu yawe mbae Judas jei wae re, uyerowia reta, jare upɨta reta umee waerä korepoti Judas pe. Jayawe Judas umbɨpɨ ueka kërái ipuere waerä umee chupe reta Jesús. Jayawe uwäe ara tenondewa yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare jokua ara judío reta uyukañoi owecha pascua pewa. Jayawe Jesús jemimboe reta upɨrandu chupe: “¿Kiape pa ndipota nduyapo waerä yandewe tembiu pascua pewa?” jei reta chupe. Jayawe Jesús omondo mokui jemimboe reta tëta wasu Jerusalén pe, jare jei chupe reta: “Peo pewäe tëta wasu pe yawe, pëti kuimbae ɨ wɨraa oï wae outa perowäiti oï kuri,” jei chupe reta. “Peota jaɨkue jae oo uwäe tëta pe rewa. Joko pe pereta tëta iya pe: ‘Oporomboe wae upɨrandu oï kiape ra ime oï o jae jou waerä tembiu pascua pewa jemimboe reta ndiwe,’ pere chupe,” jei. “Jayawe tëta iya uechakata oï pewe pëti o tuicha wae jae joo ɨwate oï wae, opaete mbaembae yaiporuta ñaï wae rewe. Jare joko pe piyapɨkatuta yandewe yakaru waerä kuri,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta yuraa uwäe yawe tëta wasu pe, uyeyapo opaete Jesús jei chupe reta wae rupi etei. Jare uyapo reta tembiu pascua pewa joko pe. Jare pɨ̈tu ma oï yawe, Jesús ou uwäe jokua doce jemimboe reta ndiwe. Jare ukaru yureko reta rambuewe mesa pe, Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pëti yandepɨte pe ukaru oï yande ndiwe wae chemeeta oï cherowaicho reta pe,” jei chupe reta. Jayawe jokua uyandu reta yawe, Jesús jemimboe reta ipɨatɨtɨ. Jare pëti pëti wae umbɨpɨ upɨrandu chupe: “¿Che ra ko jae?” jei reta. Jare Jesús jei chupe reta: “Pëti pepɨte pe oï wae ko jae. Mbɨyape che ndiwe umäkɨ oï karúa pe wae ko jae,” jei chupe reta. “Che kuimbaerä ayeyapo wae amano ñotái ko kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï cheré wae rami. Erëi jokua kuimbae chemeeta oï wae uiporaraeteta ko. Ikawi tëi ko jokua kuimbae awɨye etei oa waerä ichɨ wi,” jei chupe reta. Jare ndei opa ukaru reta mbowe, Jesús uipɨsɨ mbɨyape jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa jare umee jemimboe reta pe, jare jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Pipɨsɨ peu. Kua mbɨyape ko jae cherete,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uipɨsɨ wi copa, jare umee wi yasurupái jese, jare umee jemimboe reta pe. Jare opaete jae reta jou jokua copa wi. Jare Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Kua ko jae cheruwɨ uyepɨyereta oï wae. Kua cheruwɨ pɨpe Tumpa uyapo oï pëti yemɨngeta ipɨau wae jeta wae reta pewarä,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, ndarau ye ma che jau uva tɨkue Tumpa oï rewa opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jokua ara ramo jau yeta aï kuri,” jei chupe reta. Jare opa ma ukaru reta yawe, ukäta reta pëti himno Tumpa pe. Jare joko wi oë yuraa reta ñaipe Olivorenda jee wae kotɨ. Jayawe yuraa yureko reta rambuewe, Jesús jei chupe reta: “Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Ayukata owecha reta iyandarekoa, jare owecha reta opata uñemɨái.’ Jukuärái uyekuatía oï cheré. Jare kua pɨ̈tu woi jokua uyeyapota oï, echa’ä pe reta opata chereya peï,” jei chupe reta. “Che amano ñotái aï. Erëitu Tumpa chembɨjekowe yeta chereru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare aikowe ye ma yawe, che rani ata pewi ɨwɨ Galilea pe,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Yepe tëi opaetei ïru wae reta ndereyata, erëi che ndarau etei ndueya,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Che tae ndewe añetete wae, kua pɨ̈tu woi, ndei mokui wese uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Erëitu Pedro jeiete jei chupe: “Yepe tëi aramoi amanota nde ndiwe, erëi che ndarau etei ndukuaku,” jei chupe. Jare jukuärái wi jei tëi opaete Jesús jemimboe reta. Jayawe yuraa uwäe reta temitɨ reta jenda Getsemaní jee wae pe. Jare Jesús jei jemimboe reta pe: “Pewapɨ kua pe che a ayerure rambuewe Tumpa pe,” jei chupe reta. Jayawe joko wi Jesús wɨraa Pedro, Jacobo, jare Juan ïru wae reta wi kutɨ katu mii. Jare jae umbɨpɨ ipɨatɨtɨ ikuasɨ katu rewe. Jare jei jokua mbapɨ jemimboe reta pe: “Tuicha rupi chepɨatɨtɨ aï jare amano pota echa. Pepɨta mii kua pe, jare awɨye peke wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús usɨrɨ katu chuwi reta, jare uñeñono ipɨtía re ɨwɨ re. Jae uipota tëi uasa waerä chuwi jokua uiporaraeteta iko wae ipuere yawe. Jáeramo uyerure Tu pe kuärái: “CheRu mii, nde ndepuere ndiyapo opaete mbaembae. Embɨasa mii chewi kua aiporarata aï wae. Erëi awɨye tuyeyapo che jae waeño. Tuyeyapo chewe nde ndere wae,” jei. Joko wi Jesús ou ye jokua mbapɨ jemimboe reta ñonoï wae pe, jare uecha oke ñonoï reta. Jayawe jei Simón Pedro pe: “Simón, ¿ndeke yerá neï? ¿Ndepuere’ä yerá pëti orawe yepe ndeke mbae neï?” jei chupe. Jare jei wi jemimboe reta pe: “Awɨye peke. Piyerure Tumpa pe, echa’ä jarei katu mii imeta penoi kɨrëɨ chererɨ̈ro waerä. Jayawe piyerure Tumpa pe jokua re awɨye waerä piñemɨamɨrika jokua kɨrëɨ pe. Echa’ä pepɨa pe peratangätu ko tëi, erëi perete ipɨräta’ä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús usɨrɨ ye chuwi reta, jare oo uyerure ye Tu pe kërái tenonde uyerure wae rami. Jare joko wi jekuae ou ye jemimboe reta ñonoï wae pe. Jare uecha oke ñonoï reta ye, echa’ä topeɨ opa umɨamɨri reta ramo. Jare jae reta uikuaa’ä mbae jei waerä Jesús pe. Jayawe Jesús usɨrɨ ye chuwi reta mbapɨ wesea ma. Jare ou ye yawe, jei chupe reta: “¿Jekuaeño yerá peke jare peputuu peï?” jei chupe reta. “Jokuaño ma. Uwäe ma ora. Che kuimbaerä ayeyapo wae, pëti wae chemee oï jeko kachi wae reta ipo pe,” jei. “Pepüa. Mase, chemee wae ko uwäe ma ou. Ya ñawäiti,” jei chupe reta. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, ou uwäe Judas. Jae ko Jesús jemimboe doce wae wi pëti. Jare yuweru wi jae ndiwe jeta wae reta mburuwicha reta ombou wae ikɨsepuku rewe jare iɨwɨra rewe uipɨsɨ reta waerä Jesús. Jokua oporombou wae reta ko jae sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare judío itenondewa reta. Judas umɨmbeu kawi ma yepe jokua ïru kuimbae reta pe kërái jae reta ipuere waerä uikuaa kía nunga ra ko jae Jesús wae. Jei chupe reta: “Jokua jowa pe ayurupɨteta aï wae ko jae. Pipɨsɨ kawi jare peraa,” jei chupe reta. Jayawe Judas ou uwäe yawe, ou woi jei Jesús pe: “Oporomboe wae,” jei chupe. Jayawe uyurupɨte jowa pe. Jare jupiwoiño jokua ïru kuimbae reta uipɨsɨ Jesús. Jare pëti wae Jesús ndiwe iko wae ueki ikɨsepuku jɨru wi, jare uiporu sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae re, jare uyasɨa chuwi inambi. Jayawe Jesús jei yuweru wae reta pe: “¿Maera pa peyu kɨsepuku rewe jare ɨwɨra rewe chepɨsɨ waerä? ¿Jae yerá che imonda jeko kachi wae?” jei chupe reta. “Opa ara rupi che aporomboe aiko pepɨte rupi tupao wasu joka pe. ¿Maera pa joko pe chepɨsɨ'ä?” jei. “Erëi kua mbaembae uyeyapo ñotái ko kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rupi,” jei chupe reta. Jayawe opaete Jesús jemimboe reta ueya jare opa osi reta. Erëi imeño pëti kunumi taurusu wae uñepëwa oï pëti ñepëwaka pe. Jae oo iko Jesús jaɨkue rupi. Jare amokue joko pe ñonoï wae reta uipɨsɨ tëi. Erëi jae reta uipɨsɨ ñepëwaka pe yawe, taurusu wae omboi jare ueya kuimbae reta ipo pe. Jayawe oë osi nani etei joko wi. Jayawe wɨraa reta Jesús sacerdote tenondewaete jëta pe. Joko pe uyembatɨ opaete sacerdote itenondewa reta, Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare judío itenondewa reta. Jare Jesús wɨraa rambuewe, Pedro uyerowa oo ye jaɨkue. Erëitu mbɨrɨ katu mii upɨta chuwi. Jare uike oo sacerdote tenondewaete joka pe, jare oo uwapɨ sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta uyepee ñonoï wae pe. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare opaete ïru mburuwicha reta ueka yureko kërái uñeapo waerä Jesús re uyukaka reta waerä. Erëi ipuere’ä uwäe reta teko jese. Yepe tëi jeta wae reta umbɨjeko iyapu rewe, erëi uyemɨngeta’ä reta oyowake pëti ramiño. Jare amokue wae reta upüa jare umbɨjeko tëi iyapu rewe kuärái: “Ore nduyandu kua pochɨ jei, ‘Kua tupao wasu kuimbae retaño uyapo wae, che opata arukachi aï. Erëi mbapɨ ara rupi che amupüa yeta ambɨe tupao wasu kuimbae reta’ä uyapo wae,’ jei,” jei reta. Erëi yepe tëi jukuärái jei reta, jesewe mbaetɨ oyowake uyemɨngeta reta umbɨjeko reta waerä Jesús. Jayawe sacerdote tenondewaete upüa uyemboɨ uyembatɨ wae reta jowai, jare upɨrandu Jesús pe: “¿Maera pa niñee nemoë'ä? ¿Maera pa nde ndere’ä mbae jae reta jei ndekotɨ wae re?” jei chupe. Erëi Jesús kïiño. Jei’ä mbae awe. Jayawe sacerdote tenondewaete upɨrandu ye chupe: “¿Nde pa ko jae Cristo yae chupe wae? ¿Nde pa ko jae Tumpa yambutuicha wae Taɨ?” jei chupe. “Jae ko che,” jei Jesús chupe. “Jare che kuimbaerä ayeyapo wae, pe reta etei cherechata peï kuri Tumpa opaetei mbaepuere onoi wae iyakata kotɨ. Jare cherechata wi ayu ye yawe ara wi amapɨ̈tu re,” jei chupe. Jayawe jokua uyandu yawe, sacerdote tenondewaete pochɨ pɨpei omondoro iyuwi jemimonde. Jare jei ïru mburuwicha reta pe: “¿Maera ye pa yaekata ïru wae reta uñeapo waerä jese? Mase, pe reta etei piyandu ma kërái jae jei iyupe tëi Tumpa ko. ¿Mbae pa pere añawe? ¿Ime ra teko onoi, ani mbaetɨ ra?” jei chupe reta. Jayawe opaete jae reta jei: “Ime onoi teko. Jupi ko umano waerä,” jei reta. Jare amokue wae reta umbɨpɨ undɨwɨ Jesús re. Jare uesañoma reta jare okua reta jese jei rewe: “Yaecha Tumpa tuikuaaka ndewe kía ra okua oï nderé wae,” jei reta chupe. Jare sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta wi okua jese. Jayawe Pedro jekuaeño oka pe oï rambuewe, ou pëti kuñatái sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae. Jare uecha Pedro uyepee oï. Jayawe kuñatái umae ngatu jese jare jei chupe: “Nde ndiko wi jokua Jesús Nazaret pewa ndiwe,” jei chupe. Erëi Pedro uikuaku jei rewe: “Aikuaa’ä jokua kuimbae, jare aikuaa’ä mbae re ra ndiyemɨngeta neï wae,” jei chupe. Jayawe Pedro upüa oo oka jöke kotɨ. Jare uru kuimbae uñee. Jayawe kuñatái uecha ye, jare jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Kua kuimbae, jae ko jokua Jesús ïru,” jei chupe reta. Erëi Pedro uikuaku ye. Jare ndei ɨma mbowe amokue joko pe ñonoï wae reta jei ye Pedro pe: “Añetete nde wi ko jae Jesús ndiwe ndiko wae, echa’ä nde ko wi Galilea pewa,” jei reta chupe. Jayawe Pedro jei chupe reta: “Che tae pewe Tumpa jowake, ¡aikuaa’ä etei jokua kuimbae piyemɨngeta peï jese wae! Jare Tumpa tuiporaraka chewe kua che jae wae añetete’ä yawe,” jei chupe reta. Jayawe jawoi pewa uru kuimbae uñee ye. Jare Pedro imandúa Jesús jei chupe wae re: “Ndei mokui wese uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Jayawe Pedro umbɨpɨ uyao parawete. Jayawe ndimboweasɨ ma yawe, sacerdote itenondewa reta, judío itenondewa reta, Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare opaete ïru mburuwicha reta uyembatɨ uyemboemboe reta waerä Jesús re. Jayawe uñapɨ̈ti reta Jesús ipo rupi, jare wɨraa reta mburuwicha romano Poncio Pilato jee wae jowai uyemboɨ waerä. Jayawe Pilato upɨrandu Jesús pe: “¿Nde pa ko jae judío reta imburuwicha wasu?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndere wae ko jae,” jei. Jare sacerdote itenondewa reta umbɨjeko yureko Jesús jeta mbaembae re, erëi Jesús jei’ä mbae awe. Jáeramo Pilato upɨrandu ye Jesús pe: “¿Maera pa niñee nemoë'ä? Mase, jeta mbaembae re nembɨjeko ñonoï,” jei chupe. Erëi Jesús jesewe mbaetɨ etei mbae jei. Jáeramo Pilato ipɨakañɨ umae jese. Opa año pascua ara rupi Pilato omoëkañoi peresorɨru wi pëti pereso tëta wasu pewa reta uipota wae. Jare jokua año pe ime iko pëti kuimbae Barrabás jee wae peresorɨru pe ïru upuruyuka wae reta ndiwe. Tenonde yawe jae reta ombowaicho mburuwicha romano kotɨ, jare jukuärái uyuka reta amokue sɨndaro romano reta. Jayawe jeta wae reta umbɨpɨ ueka Pilato pe ombopoika waerä pëti pereso kërái jae uyapoñoi wae rami. Jayawe Pilato upɨrandu chupe reta: “Pe judiorä piko wae reta, ¿pipota pa ambopoika waerä pewe kua pemburuwicha wasu Jesús?” jei chupe reta. Pilato upɨrandu jukuärái, echa’ä jae uikuaa iko sacerdote itenondewa reta uñamɨtäa ramoño ko ueru Jesús chupe. Jayawe sacerdote itenondewa reta omboemboe jokua uyembatɨ wae reta kuärái: “Peka Pilato pe ombopoika waerä yandewe Barrabás. Awɨye tombopoika Jesús,” jei chupe reta. Jayawe jukuärái uyapo reta. Jayawe Pilato upɨrandu ye chupe reta: “Ambopoika yawe Barrabás, ¿mbae pa pipota ayapo waerä pewe kua judío reta imburuwicha wasu pere chupe wae pe?” jei chupe reta. Jayawe jae reta usapɨkai rewe jei chupe: “¡Ikutuka kurusu re!” jei reta. Erëi Pilato upɨrandu ye chupe reta: “¿Marái ramo pipota umano waerä kua kuimbae? ¿Mbae ikawi mbae wae pa uyapo?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jeiete usapɨkai rewe jei chupe: “¡Ikutuka kurusu re!” Jayawe Pilato ombopoika chupe reta Barrabás umbɨyerowia reta waerä. Joko wi umbɨpiuka chikote pe Jesús. Jare umbɨpiuka ma yawe, umeeka sɨndaro reta pe uikutu reta waerä kurusu re. Jayawe jokua sɨndaro reta wɨraa rani Jesús mburuwicha joka tuicha wae pe, jare umbatɨka reta wi opaete ïru sɨndaro reta. Joko wi jae reta umɨñepëwa Jesús pëti ñepëwaka mborao wae pe mburuwicha wasu echa oyoyai reta waerä. Jare oñono reta Jesús iñäka re ñuräti uñeñopekue iñäkarewarä. Jare umbɨpɨ uipɨuraanga chuwi reta, jare jeiraanga reta usapɨkai rewe: “¡Tikoño mái kua judío reta imburuwicha wasu!” jei reta upuka rewe. Jare uiporu reta Jesús iñäka re ɨwɨra, jare undɨwɨ reta jese wi. Jare uñeñono reta itawa re Jesús jowai uipɨuraanga rewe. Jayawe ikueri ma oyoyai reta yawe, sɨndaro reta omboi ye chuwi ñepëwaka mborao wae jare omondeka ye chupe reta jemimondei. Jayawe wɨraa reta mburuwicha wasu joka wi uikutu reta waerä kurusu re. Jare yuraa yureko reta rambuewe, owäiti reta pëti kuimbae Simón jee wae uwäe ma ou oï tëta wasu pe. Kua kuimbae tëta wasu Cirene pewa ko, jare jae ko Alejandro jare Rufo jee wae tu. Jayawe sɨndaro reta wɨraaka chupe Jesús ikurusu. Jare wɨraa reta Jesús tëta wasu oka pe Gólgota jee wae pe. (Kua ñee Gólgota uipota jei judío reta iñee pe, “Äkakuerenda.”) Jare joko pe umee tëi jou reta Jesús vino uyea mirra ndiwe wae. Erëi Jesús uipota’ä jou. Jayawe sɨndaro reta uikutu kurusu re Jesús, jare umbɨyemboɨ reta oñono kurusu. Joko wi uyuwari reta Jesús jemimonde re, pëti pëti wae uikuaa waerä mbae nunga wɨraata iyupe wae. Jukuärái umbɨyao iyupe reta Jesús jemimonde. Uikutu reta Jesús kurusu re ndimbowe yawe ora chau pe. Jare oñono reta kurusu re wi ɨwɨra ipe wae Jesús iñäka iáramo. Jare uyekuatía iko jese umbɨjeko wae kuärái: “JUDÍO RETA IMBURUWICHA WASU.” Jare uikutu reta wi mokui kuimbae imonda wae reta Jesús iyɨkeyɨke pe, pëti pëti ikurusu rei. Jayawe uyeyapo ma kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rupi. Echa’ä uyekuatía oï Upuruepɨ wae re kuärái: “Jeta wae reta umae jese pëti jeko kachi wae rami.” Jukuärái uyekuatía oï. Jare jokoropi uasa wae reta uñeäkambɨwawa rewe jei reta ikawi mbae wae Jesús pe. “¡Aaa!” jei reta. “Nde ndere tëi: ‘Opata arukachi tupao wasu jare amupüa yeta mbapɨ ara pe,’ ndere. Jukuärái ndepuere ndiyapo yawe, añawe iyerepɨ jare eweyɨ kurusu wi,” jei reta Jesús pe. Jae ramiño wi sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei iyupe oyoyai rewe: “Jae ndaye uepɨ ïru wae reta, erëi ipuere’ä uyerepɨ jae. Jae uñereni tëi Cristo yae chupe wae jare yanemburuwicha wasurä. Jukuärái yawe, yaecha tuweyɨ añawe kurusu wi yarowia waerä jese.” Jukuärái jei reta oyoyai rewe Jesús kotɨ. Jae nunga wi jokua mokui kuimbae uyekutu ñonoï kurusu re Jesús iyɨkeyɨke pe wae jei reta wi mbae kachi Jesús pe. Jayawe ara mbɨte wiwe uñemɨpɨ̈tumimbi mbapɨ ora rupi opaete jokua ɨwɨ rupi. Jare mbapɨ ora ma kaaru yawe, Jesús usapɨkai rewe jei: “Eloi, Eloi, ¿lama sabactani?” (Kua uipota jei judío reta iñee pe, “CheTumpa, cheTumpa, ¿maera pa chereya?”) Kua uyandu reta yawe, amokue joko pe ñonoï wae reta jei tëi: “Mase, Elías ueni oï,” jei reta. Jayawe pëti wae osi oo umäkɨ esponja vino uasakue pɨpe, jare oñono takuaräsɨ iyapɨ re, jare omondo oñono Jesús iyuru re jou waerä. Jare jae jei: “Ñaäro. Yaecha aramoi outa Elías umbɨweyɨ waerä,” jei. Jayawe Jesús usapɨkai täta jare umano. Jare aramoiño puyu tupao wasu joo umbɨyao pɨpe wae osoro mbɨte rupi ɨwate wi ɨwɨ kotɨ. Jare Jesús ikurusu jowai uyemboɨ oï sɨndaro reta itenondewa. Jae uecha yawe kërái Jesús usapɨkai jare umano, jei: “Añetete yepe kua kuimbae ko jae Tumpa Taɨ,” jei. Jare mbɨrɨ katu wi umae ñonoï amokue kuña reta. Jare jae reta ipɨte pe ñonoï María Magdalena, Salomé, jare María (kua María imembɨ reta ko jae Jacobo taurusu wae jare José). Jesús ikose yawe Galilea pe, kua kuña reta yuraa jae ndiwe omborɨ reta waerä. Jare jeta ïru kuña reta joko pe ñonoï wi. Kua reta wi yuweru Jerusalén pe Jesús ndiwe. Jokua ara opaete judío reta uyeyapɨkatu yureko pɨarewe pewarä, echa’ä pɨarewe ko jae mbutuu ara. Jáeramo ndei warasɨ uike mbowe, pëti kuimbae tëta wasu Arimatea pewa, José jee wae, uñemɨatangätu oo Pilato oï wae pe ueka waerä chupe Jesús jetekue. José ko jae pëti wae judío reta itenondewa, jare opaete wae reta uipɨu chuwi. Jae uäro iko ikɨrëɨ rewe Tumpa oï waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jayawe Pilato uikuaa yawe Jesús umano ma ko, ipɨakañɨ, echa’ä ɨmambae umano ramo. Jayawe uenika sɨndaro reta itenondewa jare upɨrandu chupe: “¿Añetete pa umano ma Jesús?” jei chupe. Jayawe sɨndaro jei chupe: “Jukuärái ko. Umano ma,” jei chupe. Jayawe Pilato umaeño José re wɨraa waerä Jesús jetekue. Jayawe José oo owa nieso. Jare umbɨweyɨ ma yawe Jesús jetekue kurusu wi, oñoma nieso pe. Joko wi wɨraa oñono pëti teöwerenda itape uyeyoo wae pe, jare umbɨyapayere ita tuicha wae uyukenda waerä teöwerenda jöke. Jare María Magdalena jare José ichɨ María jee wae umae yureko jare uecha kiape Jesús jetekue oñono wae. Jayawe mbutuu ara uasa ma yawe, María Magdalena, Jacobo ichɨ María jee wae, jare Salomé owa reta mbaembae utimbo kawi wae ipuere waerä uipichɨ reta tëi pɨpe Jesús jetekue. Jare domingo ndimboweasɨ warasɨ oë ma yawe, jokua mbapɨ kuña reta yuraa teöwerenda kotɨ. Jare yuraa yureko reta rambuewe, jei reta iyupe: “¿Kía ra umbɨsɨrɨta yandewe jokua ita tuicha wae yandepuere waerä yaike teöwerenda japɨpe?” jei reta. Erëi joko pe yuraa ma uwäe reta yawe, uecha reta jokua ita tuicha wae uyembɨsɨrɨ ma oï joko wi. Jayawe uike yuraa reta teöwerenda japɨpe, jare uecha reta pëti kunumi uwapɨ oï iyakata kotɨ. Jae jemimonde puku jare tïi. Jayawe kuña reta opa ukɨye. Jayawe kunumi jei chupe reta: “Awɨye pekɨye,” jei. “Aikuaa pe reta peka peï Jesús Nazaret pewa umano kurusu re wae. Jae ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi. Mbaetɨ ma kua pe oï. Mase, pemae jendakue re,” jei chupe reta. “Añawe pekua pere jemimboe reta pe jare Pedro pe kuärái: ‘Jesús oota oï tenonde pewi ɨwɨ Galilea pe. Joko pe peowäitita peï kuri kërái jae jei pewe wae rami.’ Jukuärái pere chupe reta,” jei kunumi kuña reta pe. Jayawe urɨrɨ rewe jare ipɨakañɨ rewe kuña reta opa oë osi yuraa ye teöwerenda wi. Erëi umɨmbeu’ä kía pe awe ukɨye reta ramo. Jesús ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi domingo ndimboweasɨ. Jare uyechaka tenondete María Magdalena pe. Tenonde yawe Jesús omoë chiu aña reta kua kuña wi. Jayawe María uecha ma yawe Jesús, oo umɨmbeu tëi Jesús jemimboe reta pe. Jae reta ipɨatɨtɨ jare uyao yureko Jesús umano ramo. Jare María jei tëi chupe reta: “¡Jesús ikowe ye ma oï! Aecha ma,” jei tëi chupe reta. Erëi jae reta wɨrowia’ä María jei wae re. Kua jaɨkue rupi Jesús uyembɨambɨe uyechaka waerä mokui jemimboe reta pe, jae reta yuraa yureko rambuewe tëta mbae kotɨ. Jare Jesús oo ye ma chuwi reta yawe, jokua mokui wae yuraa ye reta tëta wasu kotɨ umɨmbeu waerä tëi ïru reta pe. Erëi jae reta jei wae re awe wɨrowia’ä reta. Kua jaɨkue rupi Jesús uyechaka once jemimboe tenondewaete reta pe etei jae reta ukaru yureko rambuewe. Jare umbɨeta chupe reta, echa’ä jae reta ipɨatäta ramo. Echa’ä ïru wae reta uecha Jesús ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi, jare umɨmbeu tëi jemimboe reta pe. Erëi jesewe jae reta uipota’ä wɨrowia. Joko wi Jesús jei chupe reta: “Pekua opaete ɨwɨ rupi jare pemɨmbeu opaete wae pe ñee ikawi wae che rewa,” jei chupe reta. “Jare ipotawe kía wɨrowia jare uyembɨsakambuka ɨ pe wae onoita tekowe opa mbae wae. Erëi jokua wɨrowia’ä wae reta, Tumpa umbɨjekota oï reta jare omombota oï reta Tatawasurenda pe jaeño mái pewa,” jei chupe reta. “Jare jeta wae reta uechata cheré wɨrowia wae reta uyapo ñonoï kua nunga mbaembae reta: Cheree re jae reta omoëta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare uyemɨngetata reta ambɨe ñee reta pe – jokua jae ñee mbaetɨi uyemɨngeta pɨpe wae. Jare yepe tëi aramoi uipɨsɨta reta mboi, jare yepe tëi aramoi jouta reta mbayachi, erëi ndarau mbae awe uyeyapo chupe reta. Jare oñonota reta ipo imbaerasɨ wae reta re umɨnguera waerä.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jayawe yandeYa Jesús opa ma jemimboe reta umɨngeta yawe, uyereraa ara pe. Jare uwapɨ yandeRu Tumpa iyakata kotɨ jae ndiwe onoi waerä mbaepuere. Jayawe jemimboe reta opa yuraa umɨmbeu Tumpa iñee opaete kerupi rupi. Jare yandeYa umee chupe reta mbaepuere uyapo waerä mbaembae ipuere’ä ambɨe kuimbae reta uyapo wae. Jare jukuärái jae uikuaaka opaete wae pe añetete wae ko jemimboe reta jei wae. Jaeño ma. Chemburuwicha Teófilo, ikawiete ko kua ara reta rupi mbaembae uasa wae. Jare jeta wae reta uikuatía wae rupi umɨmbeu ma yandewe kua mbaembae rewa. Jae reta uikuatía kawi ma yandewe kua mbaembae ïru uecha etei wae reta imiäri chupe wae rupi. Kua reta uecha etei mbaembae uyembɨpɨ uyeyapo wiwe, jare uyeyokui reta Tumpa pe kua mbaembae imiäri yandewe wae rupi. Jare che wi aikuaa kawi opaete kua uyembɨpɨ wiwe uyeyapo wae, echa’ä ayemboe kawi ma jese ramo. Jare chemaerä ikawi ko aikuatía waerä ndewe opaete kua mbaembae uyeyapo wae, chemburuwicha Teófilo. Echa’ä aipota nde ndikuaa waerä añetete ko jokua mbaembae ndiyemboe jese wae. Echa’ä jukuärái uasa. Herodes iko yawe ɨwɨ Judea pewa reta imburuwicha wasurä, ime yureko reta wi mbowɨ atɨ sacerdote reta. Jae reta uyepepɨkapɨka uparawɨkɨ waerä tupao wasu pe. Pëti atɨ wi jae reta uyembɨjee Abías. Jare jae reta ipɨte wi ime iko pëti sacerdote Zacarías jee wae. Zacarías jembireko wi ko jae Aarón iñemoñaa reta pewa. Jae ko jee Elisabet. Zacarías jare jembireko uyapo jupi wae Tumpa jowai, echa’ä yureko reta jupi opaete Tumpa jei wae rupi. Erëi jae reta mbaetɨ wɨreko sambiaɨ. Echa’ä Elisabet parawete imembɨ mbaei wae ko. Jare jae jare ime ukuakuaaete ma parawete reta. Jayawe pëti ara Zacarías jare jae iparawɨkɨ ïru reta uyapo yureko iparawɨkɨ sacerdote pewa tupao wasu pe. Jokua año reta rupi sacerdote reta opa ara rupi uyeparawo reta pëti wae uike waerä tupao wasu japɨpe uapɨ waerä mbae utimbo kawi wae Tumpa jowai. Jare kua wese uiparawo reta Zacarías. Jayawe jae uike tupao wasu japɨpe etei uapɨ waerä mbae utimbo kawi wae. Jare jeta Israel pewa reta uyembatɨ uyerure yureko oka pe. Jare aramoiño uyekuaa Zacarías pe pëti araɨwa Tumpa ombou wae uyemboɨ oï mbaerenda mbae utimbo kawi wae uyeapɨ jese wae iyakata kotɨ. Jare Zacarías uecha yawe, uyamondo jare ukɨyete wi. Jayawe araɨwa jei chupe: “Awɨye ekɨye, Zacarías,” jei. “Tumpa uyandu ma ndewe ndiyerure chupe wae, jare nembireko Elisabet imembɨta ndewe pëti kuimbae mii. Jare nde nembɨjeeta Juan,” jei. “Jare nde tuicha ndiyerowiata neï kuri. Jare jeta wi uyerowiata nde ndiwe jae oa wae rewa, echa’ä Tumpa umaeta jese pëti kuimbae jeräkua wae rami,” jei. “Nderaɨ awɨye etei tou vino jare ipotawe mbae upurumbɨsawɨpo wae. Añetete nderaɨ ichɨ jɨe pe oï wiwe imeta onoi Espíritu Santo imbaepuere,” jei chupe. “Jare nderaɨ ukuakuaa ma yawe, umbɨyerowa yeta oï jeta Israel pewa reta yandeYa Tumpa kotɨ. Jae ikota Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Elías rami, jare onoita mbaepuere Elías wɨreko wae rami,” jei. “Jare jae oota oï tenonde uyapɨkatu waerä yandeYa iwäe ara pewarä. Echa’ä jae iñee rupi tu reta uyeapɨkatuta isambiaɨ reta ndiwe. Jare jukuärái wi kía kía tenonde yawe Tumpa jei wae uipota’ä uyandu wae reta uyapɨsakata oï reta jese. Jayawe iyarakuaa katuta ñonoï jare uyapota reta jupi wae,” jei. “Jukuärái nderaɨ uyapota oï Israel pewa reta uyeyapɨkatu waerä yandeYa iwäe ara pewarä,” jei araɨwa Zacarías pe. Jayawe Zacarías jei araɨwa pe: “¿Këraita ra aikuaa añetete ra kua ndere neï chewe wae? Echa’ä che akuakuaaete ma ko jare chembireko parawete jae nunga wi,” jei chupe. Jayawe araɨwa jei Zacarías pe: “Che ko jae Gabriel. Che ayemboɨ Tumpa jowai etei ayeyokui waerä chupe. Tumpa chembou amɨmbeu waerä ndewe kua ñee ikawi wae,” jei chupe. “Kua amɨmbeu ndewe wae uyeyapota ko ara Tumpa uiparawo wae ou uwäe yawe. Erëi nde nderowia’ä che jae ndewe wae ramo, añawe ndepɨtata neï niñee mbae jokua ara uwäe rewa,” jei araɨwa Zacarías pe. Jokua rambuewe oka pe ñonoï wae reta uäro ñonoï Zacarías oë waerä tupao wasu wi. Jare ipɨakañɨ reta Zacarías ɨma upɨta tupao wasu japɨpe ramo. Erëi Zacarías oë yawe, ipuere’ä omoë iñee chupe reta. Jaeño uyemɨngeta ipo pe chupe reta. Jáeramo jae reta uikuaa Zacarías uecha ko mbae ambɨe ye wae tupao wasu japɨpe. Jare opa ma yawe ara reta Zacarías iparawɨkɨ tupao wasu pewa, oo ye jëta pe. Jare kua jaɨkue rupi jembireko Elisabet uyekuaa ipurúa oï. Jare Elisabet oë'ä etei jëta wi pandepo yasɨ rupi. Jare jei iyupe: “YandeYa uyapo chewe kua mbae ikawi wae. Ɨma ma chemara chemembɨ'ä etei ramo. Erëi añawe yandeYa uyapo ma chewe awɨye waerä jekuaeño chemara,” jei. Jayawe Elisabet owa yasɨ ma ipurúa yawe, Tumpa ombou araɨwa Gabriel ɨwɨ Galilea pe tëta wasu Nazaret pe. Joko pe iko pëti kuñatái María jee wae. María ko jae pëti kuñatái oroke’ä etei kuimbae wae. Erëi jae uyemɨngeta ma iko umenda waerä pëti kuimbae José jee wae ndiwe. José ko jae pëti kuimbae mburuwicha wasu David iñemoñaa pewa. Jayawe araɨwa uike María oï wae pe jare umbɨsaluda jei rewe: “Iyerowia. Tumpa oï nde ndiwe jare tuicha rupi ipɨakawi oï ndewe opaete ïru kuña reta wi,” jei chupe. Jayawe María kua uyandu yawe, ipɨakañɨ jare iñee’ä upɨta kua ñee uyandu wae re. Jayawe araɨwa jei chupe: “Awɨye ekɨye, María. Echa’ä Tumpa uyerowia umae nderé,” jei chupe. “Mase, ndepuruata jare nemembɨta neï pëti kuimbae mii. Jare nemembɨ oa yawe, nembɨjeeta Jesús. Jae onoita mbaepuere tuicha wae, jare ïru wae reta jeita chupe Tumpa imbaepuere tuichaete wae Taɨ. Jare Tumpa ikoño mái wae uyapota iko waerä Israel pewa reta imburuwicha wasurä jae tamɨkue David rami,” jei chupe. “Jae ikota Jacob iñemoñaa reta imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jae imbaepuere mburuwicha wasu pewa ndarau etei opa,” jei araɨwa María pe. Jayawe María jei araɨwa pe: “¿Këraita ra kua uyeyapo chewe? Echa’ä ndei etei ake kuimbae ndiwe,” jei chupe. Jayawe araɨwa jei chupe: “Espíritu Santo outa nderé, jare Tumpa imbaepuere tuichaete wae rupi ndepuruata neï kuri. Jáeramo nemembɨ oa yawe, jeita chupe reta Tumpa Taɨ jupiete ye wae,” jei chupe. “Mase, nerëtara Elisabet, yepe tëi ukuakuaaete ma, erëi jae nunga ipurúa oï wi. Yepe tëi jei reta chupe imembɨ mbaei wae, erëitu owa yasɨ ma ipurúa oï. Echa’ä Tumpa pewarä mbaetɨ mbae awe yawái,” jei araɨwa María pe. Jayawe María jei chupe: “Mase, ko aï ayeyokui waerä yandeYa pe. Tuyeyapo chewe nde ndere wae rupi,” jei chupe. Jayawe araɨwa oo ye María oï wae wi. Jayawe mbowɨ ara rupi María oë oo iapura rewe ɨwɨ Judea kotɨ Zacarías jëta pe. Jare oo ma uwäe yawe, umbɨsaluda Elisabet. Jare Elisabet uyandu yawe María iñee, Elisabet imembɨ omɨ raí jɨe pe. Jare Espíritu Santo imbaepuere rupi Elisabet täta uyemɨngeta rewe jei: “¡Nde ndiyekouete neï opaete ïru kuña reta wi! ¡Jare uyekoueteta oï wi nemembɨ!” jei. “¿Kía pa ko che, cheYa ichɨ ou waerä chepɨ?” jei. “Mase, nde nembɨpɨ chemɨngeta rupiwe, chemembɨ omɨ raí cherɨe pe uyerowia pɨpei,” jei. “Ndiyekouete neï, echa’ä nde nderowia Tumpa uyapota ko jae jei uyapota ndewe wae,” jei Elisabet María pe. Jayawe María jei: “Che ambutuicha yandeYa jee chepɨa rewe. Tumpa ko jae cheRepɨ wae jare tuicha chembɨyerowia. Mbae’ä ko che, jae umae waerä cheré cheparareko rewe. Mase, añawe wiwe opaete wae reta jeita chewe: ‘Uyekouete oï.’ Echa’ä Tumpa imbaepuere tuichaete wae uyapo chewe mbaembae ikawiete ye wae. Jae ko jupiete ye wae. Jare jae jekuaeño uiparareko opaete uipɨu chuwi wae reta. Jae uikuaaka ma kërái jae imbaepuere tuichaete ko. Jare opa umɨkañɨ uyembɨkate wae reta ipɨayemɨngeta. Jae upɨ̈ro mburuwicha reta wi imbaepuere, jare umbutuichaka iparawete wae reta. Jae umɨngapɨɨ iyembaɨ wae reta tembiu ikawi wae pe. Erëi omondo ye ikokatu wae reta jukuärái etei. Jae yanemborɨ ma yande Israel iñemoñaa reta yaiko wae. Yayeyokui ma chupe, jare jae iñakañɨ'ä yandeparareko waerä. Jukuärái jae jei yanderamɨkue Abraham pe. Echa’ä jei chupe: ‘Che aechakata aï ndewe jare niñemoñaa reta pe wi puparareko wae jaeño mái pewa,’ jei Tumpa Abraham pe.” Jukuärái jei María. Jare María upɨta Elisabet ipɨ mbapɨ yasɨ pewa. Jaɨkue rupi oo ye jëta pe. Jare uwäe yawe ara Elisabet imembɨ oa waerä, oa imembɨ kuimbae mii. Jare jeräkua Elisabet jëtara reta pe jare jëtáɨwa reta pe wi kërái yandeYa uiparareko Elisabet. Jare kua uikuaa reta yawe, uyerowia reta Elisabet ndiwe. Jayawe sambiaɨ juri ara ma onoi yawe, jëtara reta yuweru umbɨcircuncidaka waerä. Jare jae reta uipota tëi oñono jese tu jee – jae ko Zacarías. Erëi ichɨ uipota’ä. “Imeta ko jee Juan,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “¿Maera pa ndipota jokua tee onoi waerä? Mbaetɨ etei ko nerëtara jokua nunga tee onoi wae,” jei reta chupe. Jayawe jae reta ipo pe upɨrandu Zacarías pe këraita ra umbɨjee taɨ wae. Jayawe Zacarías ipo pe ueka chupe reta mbae uikuatía jese waerä. Jare ueru reta ma chupe yawe, jae uikuatía kuärái: “Jae jee ko Juan.” Jayawe opaete joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨ jokua re. ¡Jare jupiwoiño Zacarías ipuere ye omoë iñee! Jayawe umbɨpɨ umbutuicha Tumpa jee. Jayawe opaete Zacarías jëta iyɨpɨ rupi ñonoï wae reta ipɨakañɨ kua re. Jare kua uyeyapo wae jeräkua opaete ɨwɨ Judea rupi. Jare opaete kua uyandu wae reta ipɨa pe uyemɨngeta kua re, jare jei reta iyupe: “¿Mbaerä ra ikota aipo kua sambiaɨ ukuakuaa ma yawe?” Jukuärái jei reta, echa’ä uecha reta yandeYa imbaepuere oï Juan ndiwe. Jayawe Zacarías ipuere ma uyemɨngeta ye yawe, jawoi pewa Espíritu Santo umee chupe ñee umɨmbeu waerä. Jare Espíritu Santo imbaepuere rupi jei kuärái: “¡Tuyembutuichaka yandeTumpa jee opaete yande Israel pewa yaiko wae reta! Echa’ä jae ou ma yanemborɨ waerä jare yanderepɨ waerä, yande jae imaerä yaiko wae reta. Jae ombou oï yandewe Upuruepɨ wae jeta onoi mbaepuere wae. David iñemoñaa yuapɨ ikota. Kua añawe uyeyapo oï wae, jae ko arakae Tumpa jei wae etei. Echa’ä jae jei yanderepɨta oï yanderowaicho reta wi jare opaete ñaneamɨtäa wae reta wi. Jukuärái jei Tumpa jae iñee arakae umɨmbeu wae reta rupi. Jare jokua kuimbae reta jupi wae ko. Tumpa uiparareko Abraham jare ïru yanderamɨkue reta, echa’ä jae iñakañɨ'ä jokua jae jei chupe reta wae wi. Tumpa jei arakaete Abraham pe: ‘Che etei tae ndewe, aepɨta aï kuri niñemoñaa reta jowaicho reta ipo wi. Jare jukuärái jae reta ipuereta uyeyokui chewe ukɨye mbae rewe. Jae reta kua ɨwɨ rupi ñonoï rambuewe, yureko teeta chemaerä jare jupi rupi.’ Jukuärái Tumpa jei Abraham pe.” Joko wi Zacarías jei taɨ mii pe kuärái: “Nde, cheraɨ mii,” jei chupe. “Tumpa imbaepuere tuichaete wae etei neñono jae iñee nemɨmbeu waerä. Echa’ä nde rani ndeota neï yandeYa wi nemɨmbeu waerä opaete wae pe yandeYa iwäe ara koiñoete ma oï wae. Jare nde ndikuaakata neï kuri yandeYa uiparawo wae reta pe kërái jae reta ipuere mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae opa uyembái chuwi reta waerä, jare jukuärái onoi reta waerä tekowe opa mbae wae. Jukuärái Tumpa uyapota yandeparareko ramo. Jare yandeparareko ramo, jae ombouta yandewe ara wi Upuruepɨ wae, kërái ndimbowe rupi omoë yandewe warasɨ rami. Jukuärái jokua pɨ̈tumimbi pe mbɨrɨ Tumpa wi yureko wae reta jare mano ipo pe yureko wae reta onoita tembipe. Jukuärái ko uyeyapota yaikuaa waerä kërái yandepɨakatu yaiko waerä Tumpa ndiwe.” Jukuärái Zacarías jei Espíritu Santo rupi. Jayawe sambiaɨ tuicha ma oo oo jare uñemɨmɨräta Tumpa re. Jare ukuakuaa ma yawe, iko ɨwɨtini wasu rupi tëta mbae rupi umbɨpɨ umɨmbeu rewa Tumpa iñee Israel pewa reta pe. Jokua ara reta rupi romano reta imburuwicha wasu Augusto jee wae oyokui opaete wae uyepapaka reta waerä. Kua uyeyapota iko opaete ɨwɨ kiape jae uyembɨiya jese wae rupi. Kua tenondewa yepapa uyeyapo Cirenio iko yawe ɨwɨ Siria pewa reta imburuwicharä. Jayawe opaete wae yuraa jëta jëtái rupi uyepapaka reta waerä. Jare jukuärái uyapo José wi. Jae oë oo Nazaret wi – jokua tëta wasu oï ɨwɨ Galilea pe. Jare oo ɨwɨ Judea kotɨ tëta wasu raɨ Belén pe, echa’ä jae ko David iñemoñaa pewa ramo, jare David jëta wasu raɨ ko jae Belén. Jáeramo José oo Belén pe uyepapaka waerä, jare wɨraa wi jembirekorä wae María. Jare María ipurúa wasu oï. Jare Belén pe ñonoï reta rambuewe, uwäe ara María imembɨ oa waerä. Erëi mbaetɨ chupe reta o ipotawe tëta pe. Jáeramo María imembɨrɨpɨ kuimbae mii oa pëti o mbaemɨmba reta jokai japɨpe oï wae pe. Jare María oñoma imembɨ mii ñomaka reta pe jare umbɨyapakua mbaemɨmba reta ikaruarɨru pe. Jare jokua pɨ̈tu etei amokue owecha iyandarekoa reta uyandareko ñonoï iowecha reta re koiño Belén wi. Jayawe aramoiño uyekuaa chupe reta pëti araɨwa Tumpa ombou wae. Jare Tumpa imbaepuere jupiete wae uyekuaa chupe reta pëti tembipe uwerasɨ wae rami jare umbɨembipe chupe reta. Jáeramo jae reta opa ukɨyete upɨta. Jayawe araɨwa jei chupe reta: “Awɨye pekɨye,” jei. “Mase, amɨmbeuta pewe pëti ñee ikawiete wae, yerowia wasu pewa ko. Kua ñee opaete wae pewarä ko. Echa’ä kua pɨ̈tu etei oa ma Upuruepɨ wae David jëta wasu pe. Jae ko yandeYa etei jare Cristo pere chupe wae,” jei. “Jare pikuaata kuärái: pewäeta sambiaɨ mii uñeñoma oï ñomaka reta pe jare uyapakua oï pëti mbaemɨmba reta ikaruarɨru pe,” jei araɨwa chupe reta. Jare jupiwoiño uyekuaa jae ndiwe jetaete ye araɨwa reta. Jare opaete jae reta umbutuicha Tumpa jee jei rewe: “¡Tuyembutuichaka Tumpa ara pe oï wae jee! Jare tipɨakatu ɨwɨ pewa reta Tumpa ipɨakawi chupe reta wae,” jei araɨwa reta. Jare opa ma umɨngeta reta yawe, araɨwa reta opa ye yuraa chuwi reta ara pe. Jayawe owecha iyandarekoa reta jei iyupe: “Ya jayawe Belén pe yaikuaa waerä kua mbae uasa oï wae, Tumpa uikuaaka ma yandewe wae,” jei reta. Jayawe jawoi pewa opa yuraa reta Belén kotɨ. Jare yuraa ma uwäe reta yawe, uwäe chupe reta María jare José, jare sambiaɨ mii. Jokua sambiaɨ mii uyapakua oï mbaemɨmba reta ikaruarɨru pe. Jare uecha reta ma yawe, opa ye yuraa reta umɨmbeu waerä ïru wae reta pe araɨwa jei chupe reta sambiaɨ mii rewa wae. Jare opaete uyandu wae reta ipɨakañɨ owecha iyandarekoa reta umɨmbeu chupe reta wae re. Erëi María upi ipɨa pe opaete kua mbaembae jare jukuärái iñakañɨ'ä chuwi reta. Jare owecha iyandarekoa reta opa ye yuraa Belén wi Tumpa jee umbutuicha rewe opaete uyandu jare uecha reta wae re. Echa’ä jae reta uecha ma sambiaɨ mii kërái araɨwa jei chupe reta rami etei. Jayawe sambiaɨ mii juri ara ma onoi yawe, ichɨ jare tu umbɨcircuncidaka. Jare umbɨjee reta Jesús, echa’ä jukuärái araɨwa umɨmbeu María pe umbɨjee waerä ndei María ipurúa mbowe. Moisés arakae uikuatía kuärái: Pëti kuña imembɨ oa yawe, jare jokua imembɨ kuimbae mii yawe, kuña ipuere’ä oo tupao wasu pe cuarenta ara rupi. Jare cuarenta ara uasa ma yawe, imeta ko wɨraa mokui pɨkasu taurusu wae Jerusalén pe umee waerä Tumpa pe jokua tupao wasu pe. Jayawe ramo kuña ikɨa’ä ma oï Tumpa kotɨ, jare joko wi ramo ipuere umbutuicha ye Tumpa jee tupao wasu pe. Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe. Jayawe cuarenta ara ma Jesús oa wae uasa yawe, José jare María uyapo kua Tumpa jei wae rupi. Opa yuraa reta tupao wasu pe. Jare joko pe ñonoï reta rambuewe, oñono tee reta Jesús Tumpa pewarä. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe jei kuña imembɨrɨpɨ kuimbae mii oa yawe, jokua sambiaɨ uñeñono teeta ko Tumpa pewarä. Jare iko Jerusalén pe pëti kuimbae Simeón jee wae. Jae jupi jare uyeyokui kawi Tumpa pe. Jae uäro iko ikɨrëɨ rewe Tumpa umbɨpɨakatu waerä Israel iñemoñaa reta. Jare Espíritu Santo iko jese. Jare Espíritu Santo uikuaaka ma chupe jae umanota’ä iko ndei uecha mbowe Cristo Tumpa ombouta iko wae. Jayawe jokua ara Espíritu Santo uikuaaka ma yepe Simeón pe oo waerä uike tupao wasu joka pe. Jare joko pe oï rambuewe, uecha María jare José ueru ñonoï Jesús tupao wasu kotɨ uyapo reta waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jayawe Simeón oo owäiti. Jare owoɨ Jesús jare umbutuicha Tumpa jee jei rewe: “CheYa mii, añawe ramo chepuereta amano chepɨawiwe rewe. Echa’ä añawe ndiyapo ma nde ndere chewe wae. Añawe aecha ma kua nde nembou orerepɨ waerä wae. Kua ndiyapo ma opaete wae reta jowake. Jae ikota pëti tembipe rami judío mbae wae reta pe, echa’ä jae ndekuaakata oï chupe reta. Jare jae orembutuichata oï, ore Israel pewa nduiko wae reta, echa’ä ore ko jae nde oreparawo wae reta.” Jukuärái jei Simeón. Jesús ichɨ jare José ipɨakañɨ upɨta kua Simeón jei sambiaɨ re wae. Jayawe Simeón jei chupe reta: “Tumpa tuyapo ikawi wae pewe,” jei chupe reta. Jare joko wi jei María pe: “Mase, Tumpa ombou kua nemembɨ yanembɨyao tee waerä yandeyuwi, yande Israel pewa yaiko wae reta. Echa’ä jeta wae reta wɨrɨ̈rota kua nemembɨ, jare jokua jeko pewa Tumpa umɨmichikata oï reta. Erëi ïru wae reta wɨrowiata jese, jare Tumpa umbutuichata oï reta,” jei. “Kua nemembɨ uyekuaakata oï Israel pewa reta pe kía ko jae wae mbaembae uyapota oï wae rupi. Erëi jeta wae reta wɨrɨ̈rota, jare jukuärái ikatu pe etei uyekuaata ipɨayemɨngeta reta. Jare nde ndepɨatɨtɨta neï kuri nemembɨ re uiporara wae re, jare ndikuasɨ katuta neï kuri jese.” Jukuärái jei Simeón María pe. Jare oï wi joko pe pëti kuña Ana jee wae. Jae ko ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae. Jae ko Fanuel tayɨ, jare Aser iñemoñaa pewa ko. Kua kuña ukuakuaaete ma parawete. Jaeño yureko ime ndiwe chiu año. Jare ime umano chuwi wiwe wɨreko yewɨ ochenta y cuatro año ime mbae. Añawe jae usɨrɨ'ä tupao wasu joka wi. Jare oñono teeñoi ara reta ukaru mbae waerä, jukuärái umbutuicha waerä Tumpa jee. Jare uyerureñoi Tumpa pe ara rupi jare pɨ̈tu rupi. Jukuärái Ana uyeyokui Tumpa pe. Jayawe jokua ara jae wi oo oya María jare José re. Jare umee yasurupái Tumpa pe Jesús re. Jokua ara reta rupi jeta Jerusalén pewa reta uäro yureko Tumpa uepɨ reta waerä. Jayawe joko wiwe Ana imiäri Jesús rewa chupe reta. Jayawe José jare María opa uyapo reta yawe tupao wasu pe Tumpa iñeerɨru pe jei wae rupi, opa ye yuraa reta jëta wasu Nazaret kotɨ ɨwɨ Galilea pe. Jare sambiaɨ tuicha oo oo, jare ipɨräta, jare iyarakuaa katu wi. Jare Tumpa umae kawi jese. Opa año rupi José jare Jesús ichɨ yuraa reta tëta wasu Jerusalén pe umbɨasa reta waerä pascua ara reta yemɨmandúa pewa. Jare Jesús doce año ma onoi yawe, oo jae reta ndiwe Jerusalén pe jae reta jeko uyapoño mái wae rupi. Jare pascua ara reta uasa ma yawe, José jare Jesús ichɨ opa ye yuraa reta tëi jëta kotɨ. Erëi Jesús upɨtaño Jerusalén pe José jare María uikuaa mbae rewe. Jae reta wɨrowia tëi Jesús ou ko aipo oï jëtara reta ndiwe. Erëi pëti ara ma uwata reta yawe, ueka reta tëi jëtara reta ipɨte rupi jare uikuaa wae reta ipɨte rupi. Erëi uwäe’ä chupe reta. Jayawe José jare María opa uñatima ye reta Jerusalén kotɨ ueka reta waerä Jesús. Jare mbapɨ ara rupi ma ueka reta yawe, uwäe wɨte reta chupe tupao wasu joka pe. Joko pe Jesús uwapɨ oï Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta ndiwe. Uyapɨsaka oï jese reta, jare uyapo oï chupe reta mbɨrandu. Jare jae reta upɨrandu chupe yawe mbae re, Jesús umɨmbeu kawi chupe reta. Jáeramo opaete uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ Jesús iyarakuaa re. Jare José jare Jesús ichɨ kua uecha yawe, jae reta wi ipɨakañɨ. Jayawe ichɨ jei chupe: “Chemembɨ, ¿maera pa kuärái ndiyapo orewe? Mase, che jare nderu ndueka tëi opaete kerupi orepɨatɨtɨ rewe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Maera pa chereka piko? ¿Pikuaa’ä yerá cheRu iparawɨkɨ imeta ko che ayapo wi?” jei chupe reta. Erëi jae reta uikuaa’ä mbae ra Jesús uipota jei chupe reta wae. Jayawe Jesús oo ye Nazaret pe jae reta ndiwe, jare jekuaeño uyapo jae reta jei wae rupi. Jare Jesús ichɨ upi ipɨa pe opaete jokua mbaembae uasa wae. Jare Jesús jekuaeño tuicha oo oo iyarakuaa katu rewe. Jare Tumpa umae kawi jese, jare jëtáɨwa reta umae kawi jese wi. Jayawe Tiberio quince año ma iko romano reta imburuwicha wasurä yawe, Tumpa umee iñee Juan pe umɨmbeu waerä. Juan ko jae Zacarías taɨ, jare jae iko ɨwɨtini wasu rupi. Jokua ara reta rupi Poncio Pilato iko ɨwɨ Judea pewa reta imburuwicha wasurä. Jare Galilea pewa reta imburuwicha wasurä iko Herodes. Jare Herodes tɨwɨ Felipe jee wae iko ɨwɨ Iturea pewa reta jare ɨwɨ Traconite pewa reta imburuwicha wasurä. Jare Lisanias iko ɨwɨ Abilinia pewa reta imburuwicha wasurä. Jare Anás jare Caifás mokui rewe yureko Israel pewa reta isacerdote tenondewarä. Jayawe Juan oo opaete ɨ wasu Jordán iyɨpɨ rupi. Jare umɨmbeu opaete wae pe kuärái: “Piyembɨsakambukata ko ɨ pe pechaka waerä ïru wae reta pe peya ma ko pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare perowia ma ko Tumpa jei wae re. Jare jukuärái piyapo yawe, yepe tëi piyawɨ ma Tumpa kotɨ, erëi Tumpa ndarau imandúa pewe jokua teko penoi wae re.” Jukuärái jei Juan chupe reta. Pëti kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías jee wae umɨmbeu kua mbaembae Juan uyapota iko wae kuärái: “Jae oïta ɨwɨtini wasu rupi, jare jeta wae reta yuraata jae oï wae pe. Jare jae usapɨkai rewe jeita chupe reta kuärái: ‘Piyerowa jare piyeyapɨkatu yandeYa kotɨ, echa’ä koiñoete ma oï yandeYa iwäe ara. Kua piyeyapɨkatu yandeYa kotɨ jae wae, jae ko pëti tape piyapɨkatu mburuwicha wasu iwäe ara pewarä wae rami. Imeta ko pemɨsɨmi kawi. Imeta ko pemɨtɨnee opaete juwa juwa reta ɨwɨ pɨpe. Jare opaete ñaipe reta piyapota ko ɨwɨ ipe wae rami. Jare tape ipäripäri oï wae reta, pemɨsɨmi kawita ko. Jare opaete tape ikawi’ä oï wae reta, pembɨipe kawita ko. Jukuärái rami piyeyapɨkatuta yandeYa iwäe ara pewarä. Jare joko wi opaete wae uechata kërái Tumpa Upuruepɨ wae ko,’ jeita chupe reta.” Jukuärái uikuatía Isaías Juan rewa. Jayawe jeta wae reta yuweru Juan oï wae pe uyembɨsakambuka waerä ɨ pe. Erëi Juan jei chupe reta: “¡Pe reta ko jae upurumbɨtawɨ wae reta!” jei chupe reta. “¿Këraita pa añawe pipota peoyepe waerä Tumpa iarasɨ wasu oata oï peré wae wi?” jei chupe reta. “Pipota che pumbɨsakambu waerä ɨ pe yawe, jayawe tenonde peya rani pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jare tuyekuaa peya ma ko pepɨayemɨngeta jupi mbae wae mbaembae piyapo wae rupi,” jei chupe reta. “Jare awɨye pere pepɨa pe: ‘Tumpa ndarau uiporaraka chewe, echa’ä che ko jae Abraham iñemoñaa pewa ramo.’ Awɨye etei jokua pere, echa’ä Abraham iñemoñaa pewa yaiko wae mbae’ä ko. Jare Tumpa uipota yawe, kua ita reta wi ipuere uyapo Abraham iñemoñaa retarä,” jei chupe reta. “Koiño ma oï Tumpa uiporaraka waerä opaete uyawɨ ikotɨ wae reta pe. Pe reta pikuaa kawi peï pëti ɨwɨra ía kawi’ä yawe, iya uitɨta jare uapɨta. Jare jukuäraiete wi Tumpa uiporarakata oï opaete jeko kachi wae reta pe,” jei chupe reta. Jayawe joko pe ñonoï wae reta upɨrandu Juan pe: “¿Jayawe mbae pa nduyapota?” jei reta chupe. Jayawe Juan jei chupe reta: “Ime yawe kía mokui temimonde onoi wae, tumee pëti wae mbaetɨ temimonde onoi wae pe. Jare ime yawe kía tembiu onoi wae, tumee mii wi kía mbaetɨ tembiu onoi wae pe,” jei chupe reta. Jare yuweru wi Juan oï wae pe amokue mburuwicha pewarä okowara wae reta uyembɨsakambuka waerä. Jayawe jae reta upɨrandu wi Juan pe: “Oporomboe wae, ¿mbae pa nduyapota ore?” jei chupe reta. Jayawe Juan jei chupe reta: “Awɨye ma uasaete pekowara mburuwicha reta jei pewe wae wi,” jei chupe reta. Jare amokue sɨndaro reta wi upɨrandu Juan pe: “Jare ore reta, ¿mbae pa nduyapota?” jei reta chupe. Jayawe Juan jei chupe reta: “Awɨye pepɨ̈ro korepoti ïru wae reta wi pemumburu rewe jare apu rupi. Jare pepɨa toï jenda pe jokua pemɨnganakue re,” jei chupe reta. Jokua año rupi opaete wae uäro yureko ɨmambae ou waerä Cristo jei chupe reta wae. Chupe reta waerä jae ko jokua Upuruepɨ wae Tumpa ombouta iko wae. Jayawe opaete wae umae Juan re jare uyemɨngeta yureko ipɨa pe: “¿Jae ra ko Cristo aramoi?” jei reta. Jáeramo Juan jei chupe reta: “Che pumbɨsakambuño aï ɨ pe. Erëi outa pëti wae imbaepuerete chewi wae. Jare che jupi’ä etei ko ipɨpasa ïcha mii yepe ayora waeräwe,” jei. “Che pumbɨsakambuño ko aï ɨ pe, erëi jae peñonota pëti pëti wae piko waerä pëti ramiño iyé etei Espíritu Santo rupi. Erëi peya’ä yawe pepɨayemɨngeta jupi mbae wae, jae uiporarakata oï pewe tata pe,” jei chupe reta. “Jae ko kía trigo uipoo wae rami. Echa’ä trigo uipoo wae umbɨwewe trigo ɨtɨ ikotɨ̈a oo waerä chuwi, jare joko wi umbɨru trigo jɨru pe. Jae ramiño wi jokua outa oï wae umbɨsɨrɨta jupi wae reta jupi mbae wae reta wi,” jei chupe reta. “Jare kërái trigo uipoo wae uapɨ chuwi ɨtɨ tata pe, jukuärái wi jokua outa oï wae uiporarakata jupi mbae wae reta pe tata owe mbae wae pe,” jei chupe reta. Jukuärái jare jeta ïru ñee rupi Juan umbɨarakuaa reta jare umɨmbeu chupe reta ñee ikawi wae. Taɨkue rupi Juan umbɨeta mburuwicha wasu Herodes pe kuärái: “Nde ndiyapo neï ikawi mbae wae, echa’ä ndereko neï Herodías – jae ko nderɨwɨ Felipe jembireko,” jei chupe. Jare umbɨeta chupe wi jeta ïru mbae ikawi mbae wae uyapo wae re. Jayawe Herodes uyapo ye ïru mbae ikawi mbae wae, echa’ä oñonoka Juan peresorɨru pe. Erëi ndei oñono reta Juan peresorɨru pe mbowe, Juan umbɨsakambu iko jeta wae reta ɨ pe. Jare jae nunga wi Juan umbɨsakambu Jesús. Jare jokua jaɨkue rupi, Jesús uyerure iko Tumpa pe. Jare jae uyerure iko rambuewe, ara uyepea. Jare Espíritu Santo uweyɨ ou ara wi Jesús re pëti pɨkasu rami. Jare uyendu ñee ara wi jei kuärái: “Nde ko jae cheRaɨ nduauete wae. Nde chembɨyerowiaete neï,” jei. Jare Jesús ime ma onoi treinta año rupi yawe, umbɨpɨ oporomboe Tumpa re. Ïru wae reta wɨrowia tëi jae ko José taɨ. José ko jae Elí taɨ. Elí ko jae Matat taɨ. Matat ko jae Leví taɨ. Leví ko jae Melqui taɨ. Melqui ko jae Jana taɨ. Jana ko jae José taɨ. José ko jae Matatías taɨ. Matatías ko jae Amós taɨ. Amós ko jae Nahum taɨ. Nahum ko jae Esli taɨ. Esli ko jae Nagai taɨ. Nagai ko jae Maat taɨ. Maat ko jae Matatías taɨ. Matatías ko jae Semei taɨ. Semei ko jae José taɨ. José ko jae Judá taɨ. Judá ko jae Joana taɨ. Joana ko jae Resa taɨ. Resa ko jae Zorobabel taɨ. Zorobabel ko jae Salatiel taɨ. Salatiel ko jae Neri taɨ. Neri ko jae Melqui taɨ. Melqui ko jae Adi taɨ. Adi ko jae Cosam taɨ. Cosam ko jae Elmodam taɨ. Elmodam ko jae Er taɨ. Er ko jae Josué taɨ. Josué ko jae Eliezer taɨ. Eliezer ko jae Jorim taɨ. Jorim ko jae Matat taɨ. Matat ko jae Leví taɨ. Leví ko jae Simeón taɨ. Simeón ko jae Judá taɨ. Judá ko jae José taɨ. José ko jae Jonán taɨ. Jonán ko jae Eliaquim taɨ. Eliaquim ko jae Melea taɨ. Melea ko jae Mainán taɨ. Mainán ko jae Matata taɨ. Matata ko jae Natán taɨ. Natán ko jae David taɨ. David ko jae Isaí taɨ. Isaí ko jae Obed taɨ. Obed ko jae Booz taɨ. Booz ko jae Salmón taɨ. Salmón ko jae Naasón taɨ. Naasón ko jae Aminadab taɨ. Aminadab ko jae Aram taɨ. Aram ko jae Esrom taɨ. Esrom ko jae Fares taɨ. Fares ko jae Judá taɨ. Judá ko jae Jacob taɨ. Jacob ko jae Isaac taɨ. Isaac ko jae Abraham taɨ. Abraham ko jae Taré taɨ. Taré ko jae Nacor taɨ. Nacor ko jae Serug taɨ. Serug ko jae Ragau taɨ. Ragau ko jae Peleg taɨ. Peleg ko jae Heber taɨ. Heber ko jae Sala taɨ. Sala ko jae Cainán taɨ. Cainán ko jae Arfaxad taɨ. Arfaxad ko jae Sem taɨ. Sem ko jae Noé taɨ. Noé ko jae Lamec taɨ. Lamec ko jae Matusalén taɨ. Matusalén ko jae Enoc taɨ. Enoc ko jae Jared taɨ. Jared ko jae Mahalaleel taɨ. Mahalaleel ko jae Cainán taɨ. Cainán ko jae Enós taɨ. Enós ko jae Set taɨ. Set ko jae Adán taɨ. Adán ko jae Tumpa taɨ. Jayawe Jesús ou ye ɨ wasu Jordán wi Espíritu Santo imbaepuere rewe. Jayawe jae oo Espíritu Santo jei wae rupi ɨwɨtini wasu kotɨ tëta mbae rupi. Jare Jesús upɨta joko pe cuarenta ara rupi. Jayawe Añawasu ou uyawɨka waerä tëi chupe Tumpa kotɨ. Opaete jokua ara reta rupi Jesús jou’ä mbae awe. Jáeramo jokua jaɨkue rupi iyembaɨ. Jayawe Añawasu jei chupe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ yawe, yaecha ere kua ita pe tuyeyapo ndewe mbɨyaperä,” jei chupe. Erëi Jesús jei chupe: “Ndarau ayapo. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Ndarau kiawe iko tembiu reño. Echa’ä tembiu ndarau umee chupe reta tekowe opa mbae wae. Imeta ko iko reta wi Tumpa jei wae re.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe. Jayawe Añawasu wɨraa Jesús pëti ɨwɨtu wasu ɨwate wae re, jare joko wi pëti uecha wae peño uechaka chupe opaetei tëta wasu reta imburuwicha wasu imbaepuerete wae reta ndiwe. Jare Añawasu jei chupe: “Tamee ndewe mbaepuere opaete kua ɨwɨ reta re pëti pëti ipöra rewe. Echa’ä kua mbaepuere uñemee ko chewe, jare che chepuere amee ipotawe kía pe aipota wae rupi,” jei chupe. “Jáeramo añawe nde chembutuicha yawe, opaete kua mbaembae ndecha neï wae oïta ndepo pe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndarau etei ayapo. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Tumpa jeeño ko pembutuichata, jare chupeño ko piyeyokuita.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús chupe. Jayawe Añawasu wɨraa Jesús Jerusalén pe, jare uyupi reta yuraa ɨwatete ye tupao wasu iyapɨte re. Jare joko pe Añawasu jei Jesús pe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ yawe, yaecha iyeritɨ kua wi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Tumpa oyokuita araɨwa reta uyandareko waerä nderé. Ipo pe ndepɨsɨta ndeoko reta awɨye waerä ndeasa marái. Ndepɨ awe uyererokuata’ä ita re.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Añawasu Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndarau ayapo. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wi kuärái: ‘Awɨye pemboporowaiño peYa Tumpa imbaepuere,’ jei,” jei chupe. Jayawe Añawasu jeta ma uyere yawe Jesús re umbɨyawɨka waerä tëi Tumpa kotɨ, joko wi usɨrɨ chuwi mbowɨ ara pewa. Joko wi Jesús uñatima ye oo ɨwɨ Galilea pe Espíritu Santo imbaepuere rewe. Jare jeräkua opaete jokua ɨwɨ rupi jesewa. Jare jae oporomboe tupao reta rupi, jare opaete wae uyemɨngeta kawi jese. Jayawe Jesús oo ye tëta wasu Nazaret pe kiape jae ukuakuaa wae pe. Jare ara mbutuu pe uike tupao pe kërái jae uyapoñoi wae rami. Jayawe joko pe jae oo uyemboɨ opaete wae reta jenonde umɨngeta waerä Tumpa iñee. Jare umee reta chupe pëti tupapire uyembapúa oï wae, Isaías iñee uyekuatía oï pɨpe wae. Isaías ko jae pëti ñee Tumpa wi etei ou wae arakae umɨmbeu wae. Jayawe Jesús oyora jare uwäe chupe kiape umɨngeta waerä. Jare umɨngeta kuärái: “Tumpa ikoño mái wae iEspíritu oï cheré, echa’ä jae cheparawo a amɨmbeu waerä ñee ikawi wae iparawete wae reta pe. Jae chembou ambɨpɨakatu waerä ipɨatɨtɨ wae reta, jare amɨmbeu waerä pereso reta pe kërái ipuere waerä uyembopoika reta. Chembou wi amɨmae waerä jesa mbae wae reta, jare aepɨ waerä uiporara wae reta jowaicho reta wi. Jukuärái Espíritu Santo chembou amɨmbeu waerä kërái uwäe ma año yandeYa uechaka waerä ipɨakawi opaete wae pe.” Jukuärái Jesús umɨngeta chupe reta. Jayawe Jesús umbapúa ye tupapire, jare umee ye tupapire iyandarekoa pe, jare uwapɨ ye. Jare opaete tupao pe ñonoï wae reta umae ngatu jese. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Kua ara etei uyeyapo perowake kua uyekuatía oï wae,” jei. Opaete joko pe ñonoï wae reta uyemɨngeta kawi Jesús re, jare ipɨakañɨ reta iñee ikawiete wae re. Jayawe jei reta iyupe: “¿Jae’ä yerá kua José taɨ?” Jayawe Jesús jei chupe reta: “Aikuaa aï mbae pipota pere peï chewe wae: ‘Iyapo kua nerëta wasu pe jokua mbaembae reta jeräkua orewe ndiyapo tëta wasu Capernaum pe wae.’ Erëi che tae pewe añetete wae, ime yawe kía umɨmbeu Tumpa iñee jëtáɨwa reta pe wae, jae reta uipotata’ä uyapɨsaka jese, echa’ä jae mbae’ä chupe reta ramo,” jei chupe reta. “Pemandúa kawi peï, arakaete Elías iko rambuewe, okɨ'ä mbapɨ año jare owa yasɨ rupi, jare karuái tuicha wae opa uyembapɨ opaete ɨwɨ rupi. Jare che tae pewe añetete wae, jokua año reta rupi ime yureko kua ɨwɨ Israel pe jeta kuña ime umano wae reta. Erëi Tumpa omondo’ä Elías omborɨ waerä pëti awe jae reta. Omondo tëta wasu raɨ Sarepta pe tëta wasu Sidón wi koiño, joko pe omborɨ waerä pëti kuña ime umano wae, jae’ä ko judía wae,” jei chupe reta. “Jare pemandúa kawi peï wi, arakaete yawe Tumpa iñee umɨmbeu wae Eliseo iko rambuewe, ime yureko kua ɨwɨ Israel pe jeta ipire okui wae reta. Erëi Eliseo umɨnguera’ä pëti awe jae reta. Jaeño umɨnguera Naamán – jae ko pëti kuimbae ɨwɨ Siria pewa.” Jukuärái Jesús jei chupe reta. Jayawe opaete tupao pe ñonoï wae reta kua uyandu yawe, pochɨete reta Jesús pe. Jayawe jae reta upüa jare onoe wɨraa Jesús tëta wasu wi oka pe. Jokua tëta wasu oï pëti ñaipe re. Jayawe jae reta uipɨsɨ Jesús jare wɨraa reta ñaipe iyapɨte re uitɨ reta waerä tëi ɨwawïra wi. Erëi Jesús uasa jae reta ipɨte rupi jare oo ye chuwi reta. Jayawe Jesús oo tëta wasu Capernaum pe. Jae ko pëti tëta wasu ɨwɨ Galilea pe oï wae. Jare mbutuu ara pe umbɨpɨ oporomboe tupao pe. Jare uyapɨsaka jese wae reta ipɨakañɨ jae oporomboe wae re, echa’ä jae oporomboe imbaepuere rewe. Jare jokua tupao pe ime iko pëti kuimbae aña uyembɨiya jese wae. Aramoiño jae iñeeäta rewe jei: “Jesús Nazaret pewa, ¿mbae pa ndeyu ndeka kua pe? ¡Emaeño oreré!” jei. “¿Ndeyu pa orerukachi waerä? Che ndukuaa. Nde ko jae Tumpa Taɨ jupiete wae,” jei. Jayawe Jesús iñeeäta rewe jei aña pe: “¡Nekïi! Eë kua kuimbae wi,” jei chupe. Jayawe opaete wae jowake aña uitɨ kuimbae ɨwɨ re jare oë chuwi. Erëi marai’ä uyapo. Jare opaete kua uecha wae reta ipɨakañɨete, jare jei iyupe reta: “¿Mbae nunga ñee ra kua? Imbaepuere rewe jei aña reta pe oë waerä uyembɨiya jese wae reta wi. ¡Jare jae reta oë!” jei reta. Jayawe jeräkua Jesús rewa opaete jokua ɨwɨ rupi. Jayawe Jesús oë ye tupao wi, jare oo uike pëti kuimbae Simón jee wae jëta pe. Jare Simón jaicho täta rupi jaku oï joko pe. Jare joko pewa reta umɨñera Jesús umɨnguera waerä. Jayawe Jesús oo uyemboɨ wɨrapembɨ iyɨpɨ mii pe, jare jei iñeeäta rewe taku usɨrɨ waerä chuwi. Jare jaku upɨta woi chuwi. Jayawe jupiwoiño jokua kuña upüa jare umbɨpɨ uyapo tembiu umɨngaru reta waerä. Jare warasɨ uike ma oo oï yawe, jokua tëta wasu pewa reta ueru opa yea imbaerasɨ wae reta Jesús oï wae pe Jesús umɨnguera reta waerä. Jayawe Jesús oñono ipo pëti pëti re, jare opa ukuera reta. Jae nunga wi omoë jeta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare aña reta pëti pëti rupi oë yureko rambuewe, jei reta jäse rewe: “Nde ko jae Tumpa Taɨ,” jei reta. Erëi Jesús iñeeäta rewe umɨkïi reta. Echa’ä jae reta uikuaa Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae. Erëi Jesús ndei uipota jokua ñee uñemɨái waerä opaete rupi. Pɨarewe pe ndimboweasɨ, Jesús oë oo tëta wasu wi kïi ngatu wae pe. Jayawe tëta wasu pewa reta yuraa ueka. Jare uwäe chupe reta yawe, umɨñera tëi reta awɨye waerä ueya reta. Erëi Jesús jei chupe reta: “Ikawi ko a waerä ïru tëta wasu raɨ reta pe, joko pe amɨmbeu waerä wi. Echa’ä che aipota jae reta uikuaa waerä wi koiñoete ma oï Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa uyekuaa waerä kua ɨwɨ pe. Echa’ä jokuaerä ko cheRu Tumpa chembou,” jei chupe reta. Jayawe Jesús oo opaete ɨwɨ Galilea rupi, jare jekuaeño umɨmbeu iko tupao reta rupi. Pëti ara Jesús iko ɨpa wasu Genesaret jee wae jembeɨ pe. Jare jeta wae yuweru jae oï wae pe uyapɨsaka reta waerä Tumpa iñee re. Jare oyopɨ ye reta Jesús. Jare Jesús uecha mokui chalana ɨpa wasu jembeɨ pe oï. Iya reta pira uipɨsɨ wae reta ko, jare uweyɨ reta ma chuwi oyoe waerä ipɨsa reta. Jayawe Jesús uyupi Simón ichalana pe, jare ueka Simón pe uruike waerä ɨ pe ɨ jembeɨ pe seri. Jayawe Jesús uwapɨ chalana pe jare japɨpe wi omboe joko pe ñonoï wae reta. Jare opa ma oporomboe yawe, jae jei Simón pe: “Eraa ndechalana pea ɨ tɨpɨ wae kotɨ. Jare joko pe nde jare ndeparawɨkɨ ïru reta ndiwe pemombo pepɨsa reta pipɨsɨ waerä pira,” jei chupe. Jayawe Simón jei Jesús pe: “Oporomboe wae, oreköe ma nduparawɨkɨ tëi. Erëi nduipɨsɨ'ä mbae awe. Erëi añawe nde ndere chewe ramo, tamombo pɨsa reta,” jei chupe. Jare jukuärái uyapo reta yawe, jetaete pira reta uike ma pɨsa reta pe. Jáeramo pɨsa reta umbɨpɨ osoro. Jayawe uyepueru reta ïru chalana pe ñonoï wae reta pe yuweru waerä omborɨ. Jayawe jae reta yuweru omborɨ jare umɨtɨnee reta mokui rewe chalana. Jare mokui rewe chalana reta poɨete jare usakambu pota echa. Jare Simón Pedro kua uecha yawe, uñeñono itawa re Jesús jowai uipɨu rewe. Jare jei chupe: “CheYa, esɨrɨ mii chewi. Echa’ä che ko jae kuimbae jeko kachi wae.” Jukuärái Simón jei chupe, echa’ä jae jare opaete jae ndiwe ñonoï wae reta ipɨakañɨete jokua jetaete pira reta uipɨsɨ ramo, jare ukɨye reta wi. Jae ramiño wi Simón ïru reta Jacobo jare Juan jee wae ipɨakañɨ jokua re. Jae reta ko Zebedeo taɨ reta jare Simón iparawɨkɨ ïru reta. Jayawe Jesús jei Simón pe: “Awɨye ekɨye,” jei. “Che ime anoi mbarawɨkɨ nemaerä. Añawe wiwe nderuta ïru wae reta chekotɨ,” jei chupe. Jayawe jae reta opa onoe ichalana ɨ wi ɨwɨtini pe jare joko pe ueya reta. Jare jae nunga wi ueya opaete imbaembae reta yuraa waerä Jesús ndiwe jemimboe retarä. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe opa yuraa uwäe pëti tëta wasu pe. Jare joko pe ñonoï reta rambuewe, ou owäiti pëti kuimbae ipire okui wae. Jayawe jokua kuimbae parawete uecha Jesús yawe, uñeñono ɨwɨ re Jesús jowai jare ikuasɨ katu rewe jei chupe: “CheYa, nde ndipota yawe, ndepuere chemɨnguera mii jukuärái wi chekɨa mbae aï waerä,” jei chupe. Jayawe Jesús oñono ipo jese jei rewe: “Aipotaete ndekuera waerä. Añawe ekuera,” jei chupe. ¡Jare jupiwoiño kuimbae ukuera imbaerasɨ wi! Jayawe Jesús jei chupe: “Awɨye embeu kía pe awe che ko numɨnguera wae,” jei. “Ekua iyechaka sacerdote pe jae uikuaa waerä nde ndekuera ma ko. Jare emee wi Tumpa pe mbae kërái arakaete Moisés jei wae rami, ime yawe kía kua nunga mbaerasɨ wi ukuera wae. Joko wi ramo sacerdote umɨmbeuta tëta wasu pewa reta pe ndekuera ma ko, jare jukuärái ndepuereta niñemɨïru ye jae reta ndiwe,” jei chupe. Erëitu jesewe jeieteño jeräkua Jesús uyapo wae rewa. Jáeramo jeta wae reta yuweru jae oï wae pe uyapɨsaka waerä jese jare jae umɨnguera waerä imbaerasɨ ñonoï wae reta. Erëi Jesús jeta wese usɨrɨ chuwi reta, jare oo kïi ngatu wae pe uyerure waerä Tumpa pe jaeño pe etei. Pëti ara Jesús oporomboe iko, jare amokue fariseo reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uwapɨ yureko jokoropi. Jae reta yuweru tëta wasu Jerusalén wi, jare opaete ɨwɨ Galilea wi, jare ɨwɨ Judea wi uyapɨsaka reta waerä jese. Jare Tumpa imbaepuere uyekuaa Jesús rupi upurumɨnguera waerä. Jayawe amokue kuimbae reta owoɨ ueru jupa rewe pëti kuimbae ipuere mbae omɨ wae. Jare jokua kuimbae ueru wae reta uipota tëi uruike wɨraa o pe Jesús oï wae pe. Erëi ipuere’ä reta, echa’ä jetaete o pe ñonoï ramo. Jáeramo uruyupi reta tëta iáramo, jare ombosopu reta chupe Jesús jese katu. Jokoropi umbɨweyɨ reta jokua kuimbae ipuere mbae omɨ wae jupa rewe Jesús iyɨpɨ pe. Jare Jesús kua uecha yawe, uikuaa jae reta wɨrowia kawi jese wae. Jáeramo jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Cheraɨ, teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,” jei chupe. Jayawe Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta pëti pëti wae ipɨa pe umbɨpɨ uyemɨngeta kuärái: “¿Kiaete ra kua kuimbae pochɨ jukuärái uyemɨngeta waerä? Jae uyapo ma mbae kachi wae, echa’ä uyemɨngeta oï Tumpa rami. Tumpaño ko ipuere umbái yandewi teko ñanoi ikotɨ wae.” Jukuärái ipɨa pe uyemɨngeta reta. Jayawe Jesús uikuaa woi chuwi reta ipɨayemɨngeta, jare jei chupe reta: “¿Maera pa jukuärái piyemɨngeta peï pepɨa pe?” jei. “Che jae kua kuimbae pe, ‘Teko nenoi Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,’ jae chupe. Erëi ipotawe kía yawai’ä jokua jei waerä,” jei. “Yawaita ko ipotawe kía jei chupe waerä kuärái: ‘Epüa jare ewata.’ Echa’ä aramoi ukuera’ä yawe, jayawe imarata upɨta,” jei. “Jayawe tamɨnguera kua kuimbae perowake pikuaa waerä che kuimbaerä ayeyapo wae ime ko anoi wi mbaepuere kua ɨwɨ pe ambái waerä kía wi teko onoi Tumpa kotɨ wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei kuimbae ipuere mbae omɨ wae pe: “Che tae ndewe, epüa. Eupi nderupa, jare ekua nerëta pe,” jei chupe. Jayawe jupiwoi kuimbae upüa opaete wae jowake jare ueupi jupa. Jare oë oo jëta kotɨ Tumpa jee umbutuicha rewe. Jae ramiño wi opaete joko pe ñonoï wae reta umbutuicha Tumpa jee. Echa’ä opa rewe ipɨakañɨete jare ukɨye reta wi. Jei reta: “¡Kua ara yaecha mbaembae ikawiete wae mbaetɨi kiawe uecha wae!” jei reta. Jayawe Jesús oë oo ye joko wi. Jare oo iko rambuewe, uecha pëti kuimbae Leví jee wae uwapɨ oï kiape umbɨepɨ reta mburuwicha pewarä okowara wae pe. Echa’ä Leví ko jae pëti wae mburuwicha pewarä okowara wae. Jayawe Jesús jei chupe: “Eyu che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe Leví upüa, jare ueya opaetei imbaembae, jare oo Jesús ndiwe. Jare kaaru katu ma yawe, Leví uyapoka tembiu jëta pe Jesús pewarä. Jare uparea wi mburuwicha pewarä okowara wae reta pe jare ïru wae reta pe. Erëi Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta kua uecha yawe, iyengeta reta Jesús jemimboe reta pe. Jei reta: “Mase, pemboea ukaru oï okowara wae reta ndiwe jare ïru jeko kachi wae reta ndiwe. ¿Kërái pa jokua añawe?” jei reta. Jesús kua uyandu yawe, jei umbɨjaanga rewe chupe reta: “Ikowe katu wae reta ueka’ä iyupe upurupɨano wae,” jei. “Imbaerasɨ wae retaño ko ueka. Jáeramo che ayu’ä aeni waerä jupi wae reta. Ayu ko aeni waerä jeko kachi wae reta ueya reta waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei chupe reta. Jayawe amokue wae reta jei Jesús pe: “Juan jemimboe reta oñono teeñoi ara reta ukaru mbae waerä umbɨyerowia reta waerä Tumpa. Jare fariseo jemimboe reta jukuärái uyapo wi. Erëi nde nderemimboe reta uyapo’ä jukuärái. ¿Kërái pa jokua?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Uparea reta yawe menda pe, ¿këraita pa yae joko pe ñonoï wae reta pe ukaru mbae reta waerä? Ndarau jukuärái yae chupe reta kuimbae umenda wae imeño oï jae reta ndiwe rambuewe. Echa’ä ara yerowia pewa ko,” jei chupe reta. “Erëi outa uwäe ara kuimbae umenda wae uyereraa waerä chuwi reta. Jayawe ramo jae reta oñono teeta ara reta ukaru mbae waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Mbaetɨ kiawe uyasɨa temimonde ipɨau wae omboya waerä pɨpe temimonde indechi wae. Echa’ä jukuärái uyapo yawe, urükumewaiño ma ko temimonde ipɨau wae. Jare wi jokua mbaemboyaka ipɨau wae ambɨe ye ko temimonde indechi wae wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi kiawe umbɨru’ä vino ipɨau wae vino jɨru wakapi pewa indechikue pe. Echa’ä jukuärái uyapo yawe jare vino jayasɨ yawe, omondorota jɨru jare opata uyepɨyere. Jayawe vino jare jɨru ndarau ma ikawi. Jáeramo yambɨru ko vino ipɨau wae jɨru ipɨau wae pe,” jei. “Jukuäraiete wi che aporomboe wae ipɨau wae ko,” jei chupe reta. “Erëi pe reta pipota’ä che aporomboe wae. ¿Maera pa pipota’ä? Echa’ä ime yawe kía jou vino indechi wae, uipota’ä jupiwoiño jou vino ipɨau wae. Echa’ä jae jei vino indechi wae ikawiete ko vino ipɨau wae wi,” jei Jesús chupe reta umbɨjaanga rewe. Pëti mbutuu ara Jesús oo iko pëti koo rupi jemimboe reta ndiwe. Jare uasa yureko reta rambuewe, jemimboe reta uipoo trigo, jare ueki reta chuwi ipire, jare jou reta. Jayawe amokue fariseo reta jei chupe reta: “¿Maera pa piyapo peï Moisés arakae jei awɨyeta ko yayapo tëi mbutuu ara pe wae?” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pemɨngeta’ä yerá Tumpa iñeerɨru pe kërái arakaete David uyapo wae re?” jei chupe reta. “Pëti wese David jare jae ndiwe ñonoï wae reta iyembaɨete. Jayawe David uike tupao wakapi pewa pe jou waerä mbɨyape reta Tumpa pewarä uñeñono tee wae. Erëi Moisés arakae jei jaeño sacerdote reta ipuere jou jokua mbɨyape. Erëi David jou, jare umee jae ndiwe yureko wae reta pe jae reta wi jou waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi jokua fariseo reta pe: “Che kuimbaerä ayeyapo wae ime anoi mbaepuere jae waerä mbae ko yayapota mbutuu ara pe wae,” jei chupe reta. Jare ïru ara mbutuu pe Jesús oo uike pëti tupao pe jare joko pe oporomboe. Jare joko pe oï wi pëti kuimbae ipo iyakata utini wae. Jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta umae ngatu Jesús re upurumɨnguerata ra mbutuu ara pe wae re. Echa’ä Jesús umɨnguera yawe kuimbae, jeita reta Jesús uparawɨkɨ ma mbutuu ara pe jare umbɨjekota tëi reta jokua re. Erëi Jesús uikuaa jae reta ipɨayemɨngeta, jare jei kuimbae ipo jowaicho utini wae pe: “Epüa. Eyu iyemboɨ kua reta jowai,” jei chupe. Jayawe kuimbae upüa uyemboɨ jae reta jowai. Jayawe Jesús upɨrandu fariseo reta pe: “¿Mbae ra ko jupi yayapo waerä mbutuu ara pe? ¿Ikawi wae, ani ikawi mbae wae? ¿Yapuruepɨ waerä, ani yapuruyuka waerä? ¿Mbae pa jei Tumpa kua rewa?” jei chupe reta. Jayawe umae opaete iyɨpɨ rupi ñonoï wae reta re, jare jei kuimbae pe: “Emɨsɨmi ndepo,” jei chupe. Jayawe kuimbae ipo umɨsɨmi jare ukuera woi. Jayawe Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta pochɨete Jesús kotɨ, jare uyemboemboe reta kërái uyapo waerä mbae ikawi mbae wae Jesús kotɨ. Jokua ara reta rupi Jesús oo uyupi pëti ɨwɨtu re uyerure waerä Tumpa pe. Jare iköe joko pe uyerure Tumpa pe. Jare köe ma yawe, umbatɨka jemimboe reta. Jayawe jae reta ipɨte wi Jesús uiparawo doce kuimbae reta. Jare taɨkue rupi jae omondota iko reta jae jee re umɨmbeu waerä Tumpa iñee. Kuärái ko jae reta jee: Simón (kua kuimbae Jesús umbɨjee Pedro), jare Simón tɨwɨ Andrés jee wae, jare Jacobo, Juan, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Alfeo taɨ Jacobo jee wae, jare Simón (kua Simón jae ko ïru wae reta ueni wi Zelote pe), jare Jacobo tɨwɨ Judas jee wae. Jare jae nunga wi Jesús uiparawo Judas Iscariote (kua kuimbae taɨkue rupi umeeta wɨreko Jesús jowaicho reta pe). Jukuärái ko jee Jesús uiparawo wae reta. Jayawe kua reta ndiwe Jesús uweyɨ ye ɨwɨtu wi ɨwɨ ipe wae pe. Jare joko pe jeta wae reta uyembatɨ uäro ñonoï. Jae reta ko Jesús jemimboe reta wi. Jare joko pe ñonoï wi jeta ɨwɨ Judea pewa reta, jare Jerusalén pewa reta, jare tëta wasu reta Tiro jare Sidón mar jembeɨ rupiwa reta. Opaete wae yuweru uyapɨsaka waerä Jesús iñee re jare Jesús umɨnguera waerä imbaerasɨ wae reta. Jare Jesús umɨnguera wi aña uyembɨiya jese wae reta. Jare opaete wae reta uipota uyawɨkɨ Jesús. Echa’ä jae reta uikuaa jae ime onoi mbaepuere umɨnguera waerä opaete imbaerasɨ wae reta. Jayawe Jesús umae jemimboe reta re jare jei chupe reta: “Peparawete peï wae reta, piyekoueteta peï kuri. Echa’ä pe reta pikota Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare pe añawe rupi piyembaɨ peï wae reta, piyekoueteta peï kuri. Echa’ä peangapɨɨta peï kuri. Jare pe añawe rupi piyao peï wae reta, piyekoueteta peï kuri. Echa’ä pepukata peï kuri. Jare che kuimbaerä ayeyapo wae, pe reta perowia cheré ramo, ïru wae reta peamɨtäata ñonoï jare pemombota reta iyuwi. Jare jeita reta mbaembae kachi wae pekotɨ, jare jeita pewe reta: ‘Añawasu ko.’ Erëi jukuärái uyapo reta pewe yawe, piyekoueteta peï kuri. Echa’ä Tumpa umɨñatimata oï pewe ara pe opaete mbaembae piporara wae rupi. Jáeramo piyerowiaete jare pepɨakatu jukuärái piporara yawe. Añetete jukuärái wi jae reta tamɨkue reta uiporaraka arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta pe. Erëi pe pikokatu wae reta, ¡pikuasɨta peï! Añaweño ko piyerowia peï pekorepoti re. Erëi taɨkue rupi mbaetɨ yeta ma oï mbae re piyerowia waerä. Jare pe añawe rupi peangapɨɨ kawi peï wae reta, ¡pikuasɨ parawete! Echa’ä uwäeta oï kuri ara piyembaɨ waerä. Jare pe añawe rupi pepuka jare perorɨkatu peï wae reta, ¡pikuasɨ parawete! Echa’ä uwäeta oï kuri ara pepɨatɨtɨ waerä jare piyao waerä. Jare pikuasɨ parawete opaete wae uyemɨngeta kawi peré yawe. Jukuäraiño wi tamɨkue reta uyemɨngeta kawi Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta re,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Erëi pe piyapɨsaka peï chiñee re wae reta, che tae pewe kua: Peauta ko perowaicho reta, jare piyapota ikawi wae peamɨtäa wae reta pe,” jei. “Jare ïru wae reta uyepɨpeyu peré yawe, pereta ko chupe reta: ‘Tumpa tuyapo ikawi wae pewe.’ Jare ime yawe kía reta mbae ikawi mbae wae uyapo pewe wae, piyerure Tumpa pe jese reta,” jei. “Jare ime yawe kía nderowapete wae, erowa wi chupe jowaicho kotɨwa uipete ye waerä. Jare ime yawe kía niñepëwaka upɨ̈ro ndewi wae, jayawe emee chupe wi ndecamisa,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía mbae ueka ndewe wae, emeeño chupe. Jare ime yawe kía nembaembae upɨ̈ro ndewi wae, emaeño jese. Awɨye mbae ere chupe,” jei. “Opaete kua mbaembae rupi che jae aï pewe kuärái: kërái pe reta pipota ïru wae reta uyapo pewe ikawi wae pemaerä, jukuärái wi pe reta piyapota ko ikawi wae chupe reta,” jei Jesús chupe reta. “Erëi pe reta peau yawe jokua perau wae retaño, ¿jokua re umɨñatimata ra pewe ikawi wae Tumpa? Ndarau. Echa’ä jeko kachi wae reta wi uyapo jukuärái,” jei. “Jare ikawi wae uyapo pewe wae reta peño piyapo yawe ikawi wae, ¿jokua re umɨñatimata ra pewe ikawi wae Tumpa? Ndarau. Echa’ä jeko kachi wae reta wi uyapo jukuärái,” jei. “Jare piporuka yawe mbae ïru wae pe, jokua perowia umɨñatima yeta pewe wae peño, ¿jokua re umɨñatimata ra pewe ikawi wae Tumpa? Ndarau. Echa’ä jeko kachi wae reta wi uyapo jukuärái,” jei chupe reta. “Erëi pe reta imeta ko peau perowaicho reta, jare piyapo ikawi wae chupe reta. Piporuka wi pembaembae chupe reta peäro mbae rewe umɨñatima waerä pewe jokua re,” jei. “Jukuärái piyapo yawe, Tumpa tuicha umɨñatimata oï pewe kuri, jare uyekuaata pe reta ko jae Tumpa imbaepuere tuichaete wae taɨ reta añetete wae,” jei. “Echa’ä Tumpa ipɨakawi oï opaete pewarä, yepe tëi jeta wae reta umee’ä etei yasurupái chupe jare jeko kachi wi. Pipararekota ko perapicha kërái peRu ara pe oï wae peparareko rami,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Pipota’ä kía iñera waerä peré yawe, jayawe pe reta awɨye wi piñera kía re awe. Jae ramiño wi pipota’ä yawe kía jei waerä pewe, ‘Jupi ko Tumpa uiporaraka waerä ndewe,’ jayawe awɨye wi pere kía pe awe jukuärái,” jei. “Jare ime yawe kía ikawi mbae wae uyapo pewe wae, awɨye pemandúa chupe. Jare jukuärái jae ndarau imandúa pewe wi mbae ikawi mbae piyapo chupe wae re,” jei. “Mbaembae uata chupe wae pe pemeeta ko chupe, jare jukuäraiete wi uñemeeta pewe. Añetete jetaete ye ye uñemeeta pewe. Echa’ä kërái ïru wae pe piyapo wae rupi uyeyapota oï pewe wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “¿Këraita ra ko pëti jesa mbae wae uipoko uruwata yawe ïru jesa mbae wae? ¿Uasawita’ä yerá mokui rewe ɨwɨkua pe? Jayawe piparawo kawi peyupe pemboearä,” jei. “Pëti uyemboe wae ndarau uasa imboea iáramo rupi. Erëi uyemboe kawiete ma yawe, iyarakuaa katuta imboea rami,” jei chupe reta. Jare jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Nde neratangätu neï nemae waerä ɨtɨ michi wae neïru jesa pe oï wae re. Erëi ¿maera pa nde nemae’ä ɨwɨra puku nderesa pe oï wae re?” jei chupe reta. “Nde ndere: ‘Tëtara, taeki nderesa wi jokua ɨtɨ michi wae,’ ndere. Erëi ¿këraita pa ndepuere ndiyemɨngeta jukuärái nde ime yawe nenoi ɨwɨra puku wae nderesa pe? Jukuärái ndiyapo yawe, jayawe ndiyemɨngetaiño ko neï,” jei. “Che tae ndewe, tenonde eki rani ɨwɨra puku wae nderesa wi. Jare jayawe ramo nemae kawita ndepuere waerä ndeki ɨtɨ michi wae neïru jesa wi,” jei Jesús chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Pëti ɨwɨra ía ikawi umee wae ndarau umee ía ikawi mbae wae. Jae ramiño wi pëti ɨwɨra ía ikawi mbae umee wae ndarau umee ía ikawi wae. Echa’ä opaete ɨwɨra ía re ko yaikuaa,” jei. “Yaikuaa ñaï ndarau yaipoo ɨwa ɨwopëre jäka wi. Jae ramiño wi uva ndarau yaipoo kapiäti wi,” jei. “Jare jukuärái wi kía ipɨa ikawi oï wae onoi mbae ikawi wae ipɨa pe, jare joko wi omoë iñee ikawi wae,” jei. “Jare kía ipɨa ikawi’ä oï wae onoi ipɨa pe mbae ikawi mbae wae, jare joko wi omoë iñee ikawi mbae wae. Echa’ä yande pëti pëti wae yandepɨa pe oï wae rupi ko yayemɨngeta,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “¿Maera pa pere chewe ‘OreYa,’ erëi piyapo’ä che jae wae?” jei. “Ime yawe kía ou chekotɨ uyapɨsaka waerä cheré wae jare iko yawe che jae wae rupi, jae ko kuärái: Jae ko pëti kuimbae jëtarä uyapo wae rami,” jei. “Oyoo kɨpe oñono waerä tëta iwapɨkarä itape re. Jare opa ma jëta uyapo yawe, ama tuicha okɨ, jare ɨ uyembutuicha oo jare uyepete tëta re. Erëi tëta oa’ä etei, echa’ä iwapɨka itape re oï ramo,” jei. “Jukuärái rami ko che jae wae uyapo wae reta iyarakuaa katu ñonoï,” jei chupe reta. “Erëi ime yawe kía uyandu tëi kua chiñee wae jare mbaetɨ uyapo wae, jae ko ïru kuimbae jëtarä uyapo wae rami. Erëi jae oñono’ä jëta iwapɨkarä itape re. Jae uyapo jëtarä ɨwɨ iaramoño,” jei. “Jare opa ma jëta uyapo yawe, ama tuicha okɨ, jare ɨ uyembutuicha oo jare uyepete tëta re. Jare jupiwoiño opa umbɨyapara, jare opa uyembái opaetei,” jei. “Jukuärái rami ko chiñee uyandu tëi wae reta erëi uyapo’ä reta.” Jukuärái jei Jesús jokua jeta uyembatɨ ñonoï wae reta pe. Jare Jesús opa ma omboe yawe uyembatɨ wae reta, oo tëta wasu Capernaum pe. Jare jokua tëta wasu pe ime iko pëti kuimbae romano; sɨndaro reta itenondewa ko. Jae ime wɨreko pëti uyeyokui wae uauete wae. Jare jokua uyeyokui wae parawete imbaerasɨ oï jare umanota ma oï. Jayawe Jesús jeräkua sɨndaro reta itenondewa pe. Jáeramo omondo Jesús oï wae pe amokue judío itenondewa reta, umɨñera waerä Jesús ou umɨnguera waerä chupe uyeyokui wae. Jayawe yuweru uwäe reta yawe Jesús oï wae pe, jae reta umɨñera Jesús omborɨ waerä kuimbae. Jei reta chupe: “Jupi ko nemborɨ waerä kua mburuwicha. Echa’ä jae yanderau jare uyapoka yandewe pëti tupao,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús oo jae reta ndiwe. Jare yuraa seri ma uwäe reta yawe jokua sɨndaro reta itenondewa jëta pe, jae ombou amokue ïru reta owäiti waerä Jesús. Jare owäiti reta ma yawe, jei reta chupe: “Mburuwicha jei ndewe: ‘Awɨye tuyembɨpɨa’äete,’ jei. Jare jei wi: ‘Che parawete jupi’ä ko jae ou waerä cherëta pe. Jáeramo a’ä awäiti,’ jei. Jare jei wi: ‘Jesús oï wae wiño tei uyeyokui chewe wae ukuera waerä. Echa’ä che aikuaa wi kërái ko mbaepuere reta,’ jei. ‘Che ime anoi chemburuwicha reta, jare che imeta ko ayapo jae reta jei chewe wae,’ jei. Jare jei wi: ‘Jae ramiño wi ime sɨndaro reta che ayokui wae. Che jae yawe pëti sɨndaro pe, ‘Ekua,’ jae imeta ko oo. Jare jae yawe ïru sɨndaro pe, ‘Eyu,’ jae imeta ko ou. Jae ramiño wi che jae yawe uyeyokui chewe wae pe mbae uyapo waerä, jae imeta ko uyapo. Jáeramo che aikuaa Jesús mbae jei yawe, uyeyapota ko.’ Jukuärái jei mburuwicha,” jei reta Jesús pe. Jare Jesús kua uyandu yawe, ipɨakañɨete jokua sɨndaro reta itenondewa re. Jayawe uyerowa jare jei jaɨkue yuraa wae reta pe: “Che tae pewe, awäe’ä etei kía kuärái tuicha wɨrowia cheré wae kua ɨwɨ Israel rupi awe,” jei chupe reta. Jayawe sɨndaro reta itenondewa ombou wae reta opa ye yuraa. Jare tëta pe yuraa ma uwäe reta yawe, uecha ukuera ma jokua uyeyokui wae imbaerasɨ iko wae. Jare kua jaɨkue rupi Jesús oo tëta wasu Naín jee wae pe. Jare jemimboe reta jare jeta ïru wae reta yuraa jae ndiwe. Jare yuraa seri ma uwäe reta yawe tëta wasu jöke pe, ko oë yuweru kía jetekue wɨraa oñotɨ wae reta. Jokua umano wae ko jae pëti kuña ime umano wae imembɨrae jae waeño wae. Jare jeta tëta wasu pewa reta yuweru ñonoï jokua kuña ndiwe. Jare yandeYa uecha yawe jokua kuña, uiparareko umae jese jare jei chupe: “Awɨye iyao,” jei. Jayawe Jesús oo oñono ipo kunumi jetekue uruwata pɨpe wae re. Jare owoɨ ueru wae reta opa uyemboɨ. Jayawe Jesús jei taurusu wae pe: “Che tae ndewe, epüa,” jei chupe. ¡Jare jupiwoiño umano wae upüa uwapɨ jare umbɨpɨ uyemɨngeta! Jayawe Jesús jei ichɨ pe: “Ko oï nemembɨ, cherindɨ mii,” jei chupe. Jayawe opaete wae ukɨye jare umbutuicha reta Tumpa jee jei rewe: “Tumpa iñee umɨmbeu wae imbaepuerete wae ou ma kua yandepɨte pe.” Jare jei reta wi: “Tumpa etei yanemborɨ oï, yande jae yandeparawo wae reta,” jei reta. Jare kua Jesús uyapo wae jeräkua opaete ɨwɨ Judea rupi jare iyɨpɨ rupi. Jare Juan upurumbɨsakambu wae jemimboe reta yuraa umɨmbeu Juan pe Jesús opaete kua uyapo wae rewa. Jayawe Juan ueni mokui jemimboe reta jare jei chupe reta: “Pekua yandeYa oï wae pe pepɨrandu chupe jae ra ko Upuruepɨ wae outa iko wae, ani jekuaeño ñaärota ïru wae,” jei chupe reta. Jayawe jokua kuimbae reta yuraa uwäe Jesús oï wae pe jare jei chupe: “Juan upurumbɨsakambu wae orembou ndupɨrandu ndewe waerä, ¿nde pa ko jae Upuruepɨ wae outa iko wae, ani jekuaeño pa nuärota ïru wae?” jei reta chupe. Jokua ora pe etei Jesús umɨnguera oï jeta imbaerasɨ wae reta, jare omoë oï jeta aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jae ramiño wi umɨmae oï jeta jesa mbae wae reta. Jayawe Jesús jei Juan ombou wae reta pe: “Pekua ye pemɨmbeu Juan pe kua piyandu wae re jare pecha wae re. Pere chupe kuärái: ‘Jesa mbae wae reta umae ma. Ipuere mbae uwata wae reta uwata ma. Ipire okui wae reta ukuera ma. Iyapɨsa mbae wae reta uyandu ma. Umanokue wae reta ikowe ye ma. Jare ikuasɨ wae reta uyandu ñonoï ñee ikawi wae.’ Jukuärái pere chupe,” jei chupe reta. “Aramoi kua ayapo aï wae jae’ä ko jeta wae reta wɨrowia tëi Upuruepɨ wae uyapota iko wae. Erëi uyekoueteta ñonoï jokua chererɨ̈ro mbae wae reta.” Jukuärái Jesús jei Juan jemimboe reta pe. Jare yuraa ye ma yawe Juan ombou wae reta, Jesús umbɨpɨ uyemɨngeta joko pe ñonoï wae reta pe Juan rewa. Jei chupe reta: “Karamboe peo yawe ɨwɨtini wasu pe piyapɨsaka waerä Juan iñee re, ¿mbae nunga kuimbae peo pecha joko pe? ¿Pecha yerá joko pe pëti kuimbae takuaräsɨ kotɨ kotɨ omɨ oï rami wae? Mbaetɨ. Echa’ä Juan aramoimoiño uyemɨngeta wae’ä ko,” jei. “¿Peo yerá pecha pëti kuimbae jemimonde ikawi wae? Mbaetɨ. Echa’ä temimonde ikawi wae omonde wae reta ñonoï ko mburuwicha wasu jëta pe, jare ikawiete yureko reta,” jei chupe reta. “Jayawe ¿kía pa peo pecha? Peo ko pecha waerä pëti kuimbae Tumpa ombou iñee umɨmbeu waerä wae – jae ko Juan. Jare che tae pewe añetete wae, Juan ikawiete ko ipotawe ïru kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta wi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï jese kuärái: ‘YandeRu Tumpa jei Taɨ pe: ‘Mase, che amondota aï tenonde mii ndewi chiñee umɨmbeu wae. Jare jae umɨmbeuta oï ïru wae reta pe uyeyapɨkatu reta waerä ndei newäe mbowe,’ jei Taɨ pe.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, opaete kuimbae reta wi mbaetɨi kía nungawe imbaepuerete Juan wi. Erëitu taɨkue rupi Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä, ipotawe kía oï Tumpa ndiwe wae imbaepuereteta oï Juan wi. Jukuäraita ko, yepe tëi jae mbae’ä etei ko ïru wae reta pewarä aramoi,” jei Jesús chupe reta. “Opaete wae – jare jae nunga wi mburuwicha pewarä okowara wae retawe – uyapɨsaka Juan re jare umaeño reta jese umbɨsakambu reta waerä ɨ pe. Jukuärái jae reta uikuaaka wɨrowia ma ko Tumpa jei wae re,” jei chupe reta. “Erëi fariseo reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uipota’ä uyembɨsakambuka reta Juan pe. Jare jukuärái jae reta wɨrɨ̈ro ko Tumpa ipɨayemɨngeta jae reta imaerä tëi wae,” jei chupe reta. “¿Jayawe mbae re ra chepuere ambɨjaanga añawe ñonoï wae reta? ¿Kërái rami ra ko jae reta? Jae reta ko jae sambiaɨ reta uyuwanga ñonoï wae rami,” jei. “Jare jei ñonoï rami kuärái: ‘Nduyemimbɨ ma pewe tëi, erëi pe reta pepɨrae’ä. Jare mbɨatɨtɨ pe nduyao perowake, erëi pe reta piyao’ä ore ndiwe,’ jei reta. Jukuärái wi ko pe reta perɨ̈ro orewi ipotawe mbae che jare Juan nduyapo wae,” jei. “Echa’ä Juan upurumbɨsakambu wae ou yawe, jae jou’ä vino jare oñono teeñoi wi amokue ara reta ukaru mbae waerä. Jáeramo pe reta piyemɨngeta Juan re kuärái: ‘Aña uyembɨiya ma jese,’ pere tëi,” jei. “Erëi che kuimbaerä ayeyapo wae akaru jare jau vino. Erëi pe reta piyemɨngeta cheré kuärái: ‘Mase, jokua kuimbae tuicha ukaru jare isawɨpose. Jare jae nunga wi uñemɨïru jeko kachi wae reta ndiwe jare mburuwicha pewarä okowara wae reta ndiwe,’ pere. Erëitu opaete ore ndoporomboe wae rupi yureko wae reta uikuaata añetete ko oriñee arakuaa pewa,” jei Jesús chupe reta. Pëti ara pëti fariseo uparea Jesús pe oo ukaru waerä jëta pe. Jayawe Jesús oo fariseo jëta pe jare uwapɨ ukaru waerä. Jare uike wi oo jokua o pe pëti kuña. Opaete jokua tëta wasu pewa reta uikuaa jokua kuña jae ko iawasapota wae. Jokua kuña uikuaa iko Jesús oï jokua fariseo jëta pe wae. Jare ueru mbae utimbo kawi wae pëti mbae jɨru raɨ ita pewa pe. Jayawe kuña oo uwapɨchuku Jesús iyɨpɨ pe jare umbɨpɨ jesaɨ oë. Jare jesaɨ pe umäkɨ Jesús ipɨ chuwi. Joko wi umɨtini Jesús ipɨ ía pɨpe. Jare uyurupɨte Jesús ipɨ jare uipichɨ ipɨ re jokua mbae utimbo kawi wae pɨpe. Jare fariseo Jesús pe uparea wae kua uecha yawe, uyemɨngeta ipɨa pe: “Añetete Tumpa ombou yawe kua kuimbae iñee umɨmbeu waerä, jayawe jae uikuaata tëi ko mbae nunga kuña ko uipichɨ oï ipɨ re wae. Uikuaata tëi ko jae ko jeko kachi wae.” Jukuärái jokua fariseo uyemɨngeta ipɨa pe. Jayawe Jesús jei fariseo pe: “Simón, aipota jae ndewe mbae,” jei chupe. Jare Simón jei chupe: “Jayawe ere mii chewe, oporomboe wae,” jei. Jayawe Jesús jei chupe: “Pëti kuimbae upurumbɨpía wae onoi mokui ipía chupe wae reta. Pëti wae ipía chupe pandepo chiëto ara mbarawɨkɨ jepɨ pewa, jare ïru ipía chupe cincuenta ara mbarawɨkɨ jepɨ pewa,” jei. “Erëi mokui rewe mbaetɨ wɨreko korepoti ipía umbɨepɨ waerä. Jayawe upurumbɨpía wae opa umɨkañɨ mokui rewe pe jokua mbía,” jei. “Jayawe, jokua mokui wae wi, ¿kía nunga uaueteta upurumbɨpía wae? Emɨmbeu chewe,” jei Jesús Simón pe. Jayawe Simón jei chupe: “Jae chawaa jokua kuimbae jetaete ipía opa umɨkañɨ chuwi wae,” jei. “Jaekawi ndere,” jei Jesús chupe. Jayawe Jesús uyerowa kuña kotɨ jare jei wi Simón pe: “Mase, emae kua kuña re,” jei. “Che aike nerëta pe yawe, nde nemee’ä chewe ɨ ayoe waerä chepɨ. Erëi kua kuña umäkɨ chepɨ jesaɨ pe jare umɨtini ía pe,” jei chupe. “Nde chembɨsaluda yawe, cheyurupɨte’ä cherowa pe. Erëi che aike nerëta pe wiwe kua kuña ikueri’ä uyurupɨte chepɨ,” jei chupe. “Nde niñono’ä chäka re aceite. Erëi kua kuña uipichɨ chepɨ re mbae utimbo kawi wae,” jei chupe. “Jáeramo che tae ndewe, yepe tëi kua kuña jeta uyawɨ Tumpa kotɨ wae, erëi opa ma uyembái chuwi. Mase kërái jae tuicha cherau. Erëi ime yawe kía michiño uyembái chuwi Tumpa kotɨ uyawɨ wae, jae michiño upuruau wi,” jei Jesús Simón pe. Jayawe Jesús jei kuña pe: “Cherindɨ mii, nde mbaembae ndiyawɨ Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi,” jei chupe. Jayawe Jesús ndiwe ukaru ñonoï wae reta uyemɨngeta jae yepái: “¿Kiaete pa kua pochɨ jei waerä, ‘Nde mbaembae ndiyawɨ Tumpa kotɨ wae opa ma uyembái ndewi’?” jei reta. Erëi Jesús jei kuña pe: “Yepe tëi jeta ndiyawɨ, erëi Tumpa nderepɨ ma chuwi cheré nderowia ramo. Ekua ndepɨakatu rewe,” jei chupe. Jare kua jaɨkue rupi Jesús oo opaete tëta wasu reta rupi jare tëta wasu raɨ reta rupi, jare umɨmbeu ñee ikawi wae kërái uyembɨpɨ ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jare jokua doce jemimboe tenondewaete reta yuraa jae ndiwe. Jare amokue kuña reta yuraa wi Jesús ndiwe jae reta omborɨ waerä Jesús jare jemimboe reta mbaembae onoi wae rupi. Amokue kua kuña reta tenonde yawe imbaerasɨ yureko, jare amokue reta re aña uyembɨiya. Erëi Jesús umɨnguera reta. Jare kua kuña reta ipɨte wi pëti wae ko jee María Magdalena. Jesús omoë chuwi chiu aña reta. Ïru wae jee Susana. Jare ïru wae ko jae Chuza jembireko Juana jee wae. Chuza ko jae mburuwicha wasu Herodes pe uyeyokui wae reta itenondewa. Pëti ara jeta ketɨ ketɨ tëta wasu reta wi yuweru uyembatɨ Jesús oï wae pe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Pëti kuimbae oo umaetɨ waerä. Jare umɨái temitɨ yawe, amokue oa tape raɨ rupi. Jayawe ïru wae reta upɨ̈ro jese, jare yuweru wɨra reta opa jou,” jei chupe reta. “Ïru temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re. Kua reta jeñɨ tëi, erëi oë rupiwe opa ipiru, echa’ä jokua ɨwɨ mbaetɨ iruru kawi chupe ramo,” jei. “Ïru temitɨ oa ñurätipɨte pe. Jare ñuräti ukuakuaa temitɨ ndiwe; jáeramo opa umbuputupa,” jei. “Erëi amokue temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Jokua reta jeñɨ kawi, ukuakuaa, jare ikawiete ía.” Jukuärái Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare jei wi chupe reta usapɨkai rewe: “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “Ere mii orewe jokua nde ndere nembɨjaanga rewe wae rewa,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa umbɨpɨ ma uyekuaa kua ɨwɨ pe. Jare jokua re ko che amɨmbeu aï,” jei. “Tenonde yawe Tumpa uikuaaka’ä kía pe awe kua mbaembae rewa. Erëi añawe uñemee ma pewe pikuaa kawi waerä. Erëi che amboe ïru wae reta ambɨjaanga rewe awɨye waerä uikuaa kawi reta. Echa’ä jae reta uecha tëi che mbaembae ayapo wae jare uyandu reta tëi wi chiñee, erëi jesewe uipota’ä wɨrowia reta cheré,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Jokua che ambɨjaanga rewe jae pewe wae uipota jei kuärái: Jokua temitɨ uyembɨjaanga oï Tumpa iñee re,” jei. “Jare jokua tape raɨ rupi temitɨ oa wae uyembɨjaanga oï amokue wae Tumpa iñee uyandu wae re. Echa’ä ou chupe reta Añawasu jare opa umɨakañɨka reta Tumpa iñee wi awɨye waerä wɨrowia reta. Echa’ä Añawasu uipota’ä etei onoi reta waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa itapɨte rupi mbowɨño ɨwɨ wɨreko wae re,” jei. “Kua uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re. Kua nunga reta jaeramo uyandu yawe, uyapɨsaka jese uyerowia rewe,” jei. “Erëi Tumpa iñee uyembɨjapo kawi’ä ipɨa pe ramo, michi pewaño wɨrowia reta. Yembɨawái ou chupe reta yawe, jayawe opia reta Tumpa jape wi,” jei chupe reta. “Jae nunga wi amokue temitɨ oa ñurätipɨte pe. Kua uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re,” jei. “Kua nunga reta uyandu Tumpa iñee, erëi umbɨpɨ uyembɨpɨa’ä mbaembae ɨwɨ pewa reño. Jaeño uipota ikokatu reta jare jorɨkatu reta. Jáeramo uyekuaa’ä jese reta Tumpa jeko ikawi wae,” jei chupe reta. “Erëi amokue temitɨ oa ɨwɨkawi pe. Jare kua jae nunga wi uyembɨjaanga oï ïru wae reta Tumpa iñee uyandu wae re,” jei. “Kua nunga reta uipɨsɨ kawi Tumpa iñee ipɨa rewe. Jare uyapo reta ipɨawasu rewe Tumpa iñee pe jei wae. Jáeramo uyekuaa jese reta Tumpa jeko ikawi wae,” jei chupe reta. “Jukuärái ko ambɨjaanga rewe jae pewe wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe umbɨjaanga rewe: “Mechero yamɨendɨ yawe, ndaraúi ñañono mbae jɨru uyembowapo oï wae íɨwɨ pe ani wɨrapembɨ íɨwɨ pe. Ñañono ko ɨwate mechero jenda pe, o pe uike wae reta ipuere uecha kawi waerä. Jare jukuärái rami wi ko che aporomboe wae ikota pemaerä,” jei. “Jare yepe tëi añawe pikuaa kawi’ä peï jare jae ko mbae uñeñomi oï wae rami pewe, erëi taɨkue rupi jesäka kawita oï pewe kuri. Ikota pewe mbae tembipe etei uyekuaa wae rami,” jei chupe reta. “Jáeramo piyandareko kawi piyé piyapɨsaka kawi waerä. Echa’ä ime yawe kía uyapɨsaka kawi jare wɨrowia chiñee re wae, uñemɨïruta chupe iyarakuaa,” jei. “Erëi ime yawe kía uipota’ä uyapɨsaka añetete re wae, jokua jae wɨrowia tëi uikuaa michi mii yepe chiñee wae, jokuawe uñepɨ̈rota chuwi,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús ichɨ jare tɨwɨ reta ndiwe yuweru uwäe jokua tëta kiape Jesús oï wae pe. Erëi ipuere’ä yuraa oya reta jese jetaete ye ñonoï wae reta jeko pewa. Jayawe amokue wae reta jei Jesús pe: “Ndesɨ jare nderɨwɨ reta ndereka ñonoï oka pe,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Kía reta Tumpa iñee re uyapɨsaka jare uyapo wae, jae reta ko jae chesɨ jare cherɨwɨ reta,” jei chupe reta. Pëti ara Jesús uyupi chalana pe jemimboe reta ndiwe jare jei chupe reta: “Ya ɨpa wasu jowaicho kotɨ,” jei. Jayawe umbɨpɨ uasa reta ɨpa wasu. Jare yuraa yureko reta rambuewe, Jesús oke. Jayawe ou ɨwɨtu täta, jare ɨ uyembɨaparoaroa uike chalana pe, jare umbɨpɨ usakambu pota echa. Jayawe jemimboe reta umbɨsareko Jesús jare jei reta chupe ukɨye rewe: “¡Oporomboe wae, oporomboe wae, opata ma yandeputupa!” jei reta. Jayawe Jesús upüa, jare jei iñeeäta rewe ɨwɨtu pe jare ɨaparoa wasu pe upɨta waerä. Jare jupiwoi upɨta ɨwɨtu jare opaete kïi ngatu. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Maera pa perowia’ä cheré?” jei chupe reta. Jare jae reta ukɨye jare ipɨakañɨ, jare jei reta iyupe: “¿Mbae nunga kuimbae ra kua? Ɨ jare ɨwɨtu awe uyapo jae jei wae,” jei reta iyupe. Jayawe opa yuraa reta Galilea wi uwäe reta ɨpa wasu jowaicho pe, Gadara pewa reta iɨwɨ pe. Joko wi koiño oï pëti tëta wasu. Jare Jesús uweyɨ chalana wi yawe, ou owäiti pëti kuimbae jokua tëta wasu pewa aña reta uyembɨiya jese wae. Ɨma ma yepe kua kuimbae parawete nani etei iko. Iko’ä etei ma tëta rupi. Patïu rupiño ma iko. Kua kuimbae parawete, jeta wese aña reta umɨmbɨkere. Jáeramo iyandarekoa reta uñapɨ̈ti tëi ipɨ rupi jare ipo rupi cadena pɨpe. Erëi jae opa omondoo cadena reta jare oë osi chuwi reta tëta mbae rupi, echa’ä jokotɨ aña reta wɨraa ramo. Jayawe kua kuimbae uecha yawe Jesús, jäse jare ou uyepɨso ɨwɨ re Jesús jowai. Jare jei iñeeäta rewe: “Jesús, Tumpa imbaepuere tuichaete wae Taɨ, ¿mbae pa ndeyu ndeka kua pe? Che numɨñera, awɨye iporaraka chewe,” jei chupe. Jukuärái jei, echa’ä Jesús jei ma yepe aña reta pe oë waerä chuwi. Jayawe Jesús upɨrandu chupe: “¿Mbae pa nderee?” jei chupe. Jare kuimbae jei chupe: “Che cheree Jeta Wae,” jei. Jukuärái jei, echa’ä jeta yepe aña uyembɨiya ma jokua kuimbae re. Jare aña reta jekuaeño umɨñera Jesús awɨye waerä omondo reta ɨwɨkua wasu juwa mbae wae pe. Jare joko wi ime koiño ñaipe re kuchi iyandarekoa reta umɨngaru ñonoï kuchi reta. Jayawe aña reta jei Jesús pe ikuasɨ katu rewe: “Emaeño mii oreré ndoo nduike waerä pea kuchi reta re,” jei reta chupe. Jayawe Jesús umaeño jese reta. Jayawe aña reta opa oë kuimbae wi jare opa yuraa uike kuchi reta re. Joko wi kuchi reta täta rupi opa osi uweyɨ yuraa ɨwɨ̈a rupi uike reta ɨpa wasu pe. Jare joko pe kuchi reta opa iputupa umano. Jayawe kuchi iyandarekoa reta kua uecha reta yawe, opa osi yuraa umɨmbeu tëta wasu pewa reta pe jare jokoropi ñonoï wae reta pe kua uyeyapo wae rewa. Jayawe uyandu wae reta yuweru uecha waerä mbae ko uasa wae. Jare yuweru uwäe reta yawe Jesús oï wae pe, uecha reta jokua kuimbae aña reta uyembɨiyase jese wae uwapɨ oï Jesús jowai. Uecha reta uyemonde ye ma oï jare iyarakuaa ye ma oï. Jáeramo opa ukɨye reta. Jare jokua tenonde uecha wae reta umɨmbeu ïru wae reta pe mbae uyeyapo jokua kuimbae pe jae ukuera waerä. Jayawe opaete gadareno reta ukɨyete jare umɨñera reta Jesús oë ye oo waerä jae reta iɨwɨ wi. Jayawe Jesús uyupi ye chalana pe oo ye waerä. Jare jokua kuimbae aña reta uyembɨiyase jese wae umɨñera oo waerä tëi Jesús ndiwe. Erëi Jesús umaeño’ä jese jare jei chupe: “Ekua ye nerëta pe jare embeu ïru wae reta pe kërái mbae ikawi wae Tumpa uyapo ndewe wae rewa,” jei chupe. Jayawe kuimbae oo umɨmbeu opaete tëta wasu rupi mbae ikawi wae Jesús uyapo chupe wae rewa. Jare Jesús oo ye uwäe yawe ɨpa wasu jowaicho pe, joko pe ime ma yepe jeta wae reta uäro ñonoï. Jayawe jei reta chupe uyerowia rewe: “Jaekawi ndeyu wɨte,” jei reta chupe. Jayawe ou owäiti pëti kuimbae Jairo jee wae. Jae ko jae reta itupao iyandarekoa. Jae uñeñono ipɨtía re ɨwɨ re Jesús jowai jare ikuasɨ katu rewe jei chupe: “Eyu mii cherëta pe. Cherayɨ mii umanota ma oï chewi. Jae ko cherayɨ mii jae waeño wae doce año ma onoi,” jei chupe. Jayawe Jesús oo woi jae ndiwe. Jare jeta yuraa reta wi Jesús jupie, jare oyopɨ ye reta uwata kawi waerä. Jare jae reta ipɨte pe oo wi pëti kuña doce año ma imbaerasɨ iko tuwɨ wasu pe wae. Kua kuña parawete opa ma ikorepoti uiporu iyuwi ukuera waerä tëi. Erëi pëti awe upurupɨano wae reta ipuere’ä umɨnguera. Jayawe kuña ou Jesús jaɨkue kotɨ wi jare uñatai Jesús jemimonde jembeɨ pe. ¡Jare jupiwoiño juwɨ wasu upɨta chuwi! Jayawe Jesús jei: “¿Kía pa cheremimonde uñatai?” jei. Jayawe opaete wae jei reta: “Nuñatai’ä nderemimonde,” jei reta. Jare Pedro jei Jesús pe: “Oporomboe wae, jeta wae reta ndeopɨ ye ñonoï. ¿Maera pa ndepɨrandu kía ra nderemimonde uñatai?” jei chupe. Erëi Jesús jei: “Ime kía uñatai cheremimonde. Echa’ä aikuaa amɨnguera ma kía chembaepuere pe,” jei. Jayawe kuña uikuaa yawe ipuere’ä oñomi jokua jae uyapo wae, oo ikotɨ urɨrɨ rewe jare uñeñono ɨwɨ re jae jowai. Jare umɨmbeu chupe opaete wae jowake maera uñatai jemimonde wae jare kërái jupiwoi ukuera wae. Jayawe Jesús jei chupe: “Cherayɨ, ndekuera ma ko cheré nderowia ramo. Ekua ndepɨakatu rewe,” jei chupe. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, pëti wae ou uwäe Jairo jëta wi jare jei Jairo pe: “Nderayɨ mii umano ma. Awɨye ma embɨawái oporomboe wae,” jei chupe. Erëi Jesús kua uyandu yawe, jei Jairo pe: “Awɨye ndepɨatɨtɨ. Erowiaño cheré. Nderayɨ ukuerata oï,” jei chupe. Jayawe opa yuraa reta Jairo jëta kotɨ. Jare yuraa uwäe reta yawe tëta pe, Jesús umaeño’ä ïru wae reta re uike waerä jae ndiwe – jaeño Pedro, Jacobo, Juan, jare kuñatái tu jare ichɨ. Jare ime ñonoï joko pe jeta wae reta mbɨatɨtɨ wasu pe, jare jäse uyao ñonoï reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye piyao. Kua kuñatái umano’ä oï. Okeño ko oï,” jei chupe reta. Erëi jae reta kua ñee uyandu yawe, oyoyai reta Jesús. Echa’ä jae reta uikuaa kuñatái umano ma. Erëi Jesús uipɨsɨ kuñatái ipo pe jare jei chupe: “¡Kuñatái, epüa!” jei. Jayawe kuñatái ikowe ye jare jupiwoi upüa. Jayawe Jesús jei tu jare ichɨ pe umɨngaru waerä. Tu jare ichɨ ipɨakañɨete kua mbae uyeyapo wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye kía pe awe pemiäri kua mbae uyeyapo wae re,” jei chupe reta. Jukuärái Jesús umbɨjekowe ye pëti kuñatái ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Pëti ara Jesús umbatɨka jokua doce jemimboe tenondewaete reta, jare umee chupe reta mbaepuere omoë waerä aña uyembɨiya jese wae reta wi jare umɨnguera waerä imbaerasɨ wae reta. Jayawe omondo reta upurumɨnguera waerä jare umɨmbeu waerä kërái uyembɨpɨ ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jare jei chupe reta: “Peo yawe, awɨye peraa mbae awe. Awɨye peraa pepopoka, peurupuku, perembiurä, jare korepoti. Jokua peremimonde pemonde peï wae, jokuaño peraa,” jei chupe reta. “Jare peo ma pewäe yawe pëti tëta wasu pe, jare ime yawe kía uparea pewe pepɨta waerä jëta pe, pepɨta joko peño jokua tëta wasu wi peo ye rewa,” jei. “Erëi ime yawe pëti tëta wasu uipota’ä pepɨta waerä joko pe wae, jayawe peasa joko wi,” jei. “Jare peë jokua tëta wasu wi yawe, pemɨtɨmo pepɨpasa ɨwɨkuí usururu waerä chuwi. Jukuärái pikuaakata chupe reta jae reta etei ko teko onoi Tumpa uiporaraka chupe reta waerä,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jemimboe reta opa yuraa opaete tëta wasu raɨ reta rupi. Jare opaete kerupi yuraa wae rupi umɨmbeu reta ñee ikawi wae jare umɨnguera wi imbaerasɨ wae reta. Jare mburuwicha wasu Herodes uyandu opaete Jesús uyapo wae rewa. Jayawe jopa iko, echa’ä amokue wae jei tëi: “Jae ko aipo Juan aramoi ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei reta tëi. Jare ïru wae reta jei tëi: “Jae ko Elías.” Jare ïru wae reta jei tëi: “Jae ko aipo pëti kuimbae arakae rupi Tumpa iñee umɨmbeu wae ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei reta tëi. Erëi Herodes jei: “Mbaetɨ ko Juan uyapo oï kua mbaembae, echa’ä che ayayuasɨaka kɨsepuku pe. Erëi ¿kía ra aipo kua ayandu aï jesewa wae?” jei. Jáeramo Herodes uipota tëi uecha Jesús. Jare Jesús jemimboe tenondewaete reta uñatima ye oporomboe reta wae wi Jesús oï wae pe. Jare imiäri reta chupe opaete jae reta uyapo wae re. Jayawe Jesús wɨraa reta kïi ngatu wae pe koiño tëta wasu Betsaida wi. Erëi jeta wae reta uikuaa jare yuraa jaɨkue. Jare Jesús umbɨresiwe kawi reta, jare omboe reta këraita ko oï mbaembae Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jae nunga wi umɨnguera imbaerasɨ wae reta. Jare kaaruete ma oo yawe, jokua doce wae yuweru jei Jesús pe: “Emondo kua jeta wae reta tëta wasu raɨ reta kotɨ jare kiape ime tëta wae rupi, joko pe ukaru reta waerä jare oke reta waerä. Echa’ä mbaetɨ etei mbae awe kua rupi,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta etei ko pemeeta chupe mbae jou reta waerä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “Jaeño ime nonoi pandepo mbɨyape jare mokui pira chariki mii,” jei reta. “Erëi kua ndarau etei uepitɨ opaete pewarä. ¿Mbae ndere? ¿Ndoota pa ndowa tembiu opaete wae pewarä?” jei reta Jesús pe. Joko pe ñonoï jeta wae reta. Kuimbae retaño uyepapa pandepo miri rupi. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Pembɨwapɨ tee tee opaete wae reta cincuenta cincuenta rupi,” jei chupe reta. Jayawe jukuärái umbɨwapɨ reta opaete wae. Jayawe Jesús uipɨsɨ jokua pandepo mbɨyape jare mokui pira. Jare umae ara kotɨ jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa mbɨyape jare pira, jare umee jemimboe reta pe jae reta umee yuapɨ ye waerä opaete wae pe. Jayawe opaete wae reta ukaru ipunga rewa. Jare Jesús jemimboe reta umbatɨ jokua jembɨrekue doce kanasta rupi. Pëti ara Jesús usɨrɨ uyerure waerä jaeño pe etei Tumpa pe. Erëi taɨkue rupi jemimboe reta yuweru wi jae oï wae pe. Jare Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Kërái pa ïru wae reta uyemɨngeta kía ko che wae?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Amokue wae jei nde ko jae Juan upurumbɨsakambuse wae. Jare ïru wae reta jei nde ko jae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Elías, ani ambɨe kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei reta. Jayawe Jesús upɨrandu ye chupe reta: “Jare pemaerä, ¿kía pa ko che?” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei chupe: “Nde ko jae Cristo ndoe chupe wae,” jei. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Awɨye etei kua pemɨmbeu kía pe awe,” jei. Jare jei wi chupe reta: “Che kuimbaerä ayeyapo wae imeta ko aiporara jeta. Jare yandetenondewa reta, jare sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta chererɨ̈rota jare cheyukakata reta,” jei. “Erëi kua imeta ko uyeyapo. Jare joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei opaete wae pe: “Ime yawe kía uipota iko cheremimboerä wae, awɨye ma tuiko jae jei wae rupiño. Erëi towoɨ ikurusu opa ara jare tou che ndiwe,” jei. “Echa’ä ime yawe kía jaeño uyembɨpɨa’ä uepɨ waerä tëi jekowe kua ɨwɨ pewa re, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi kía umee jekowe chereko pewa wae, yepe tëi umano, erëi onoita tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Kua re ikawi ko piyemɨngeta waerä pepɨa pe. ¿Maera ra ikawita kía umɨngana waerä opaete kua ɨwɨ pe oï wae, erëi umano ma yawe, umɨkañɨ ma iyuwi jekowe opa mbae wae? Añetete jae umɨngana’ä mbae awe,” jei. “Ime yawe kía imara chewi jare chiñee wi wae, che kuimbaerä ayeyapo wae chemarata wi chuwi che ayu ye yawe. Echa’ä ayu yeta ko aï. Jare ayu ye ma yawe, ayuta chembaepuere jembipete rewe, cheRu imbaepuere jembipete rewe, jare araɨwa Tumpa oñono tee wae reta imbaepuere jembipete rewe wi,” jei chupe reta. “Jare che tae pewe añetete wae, amokue pe reta kua pe peï wae pechata peï ndei pemano mbowe Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa,” jei Jesús chupe reta. Juri ara uasa yawe Jesús jei chupe reta wae, jae wɨraa Pedro, Juan, jare Jacobo ïru wae reta ipɨte wi. Jare irundɨ rewe yuraa uyupi reta pëti ɨwɨtu wasu re, joko pe uyerure waerä Tumpa pe. Jare Jesús uyerure iko rambuewe, jowa uyembɨambɨe jare jemimonde tïasɨ uwera uyekuaa. Jare uyekuaa wi mokui kuimbae uyemɨngeta ñonoï Jesús ndiwe. Jae reta ko arakaete Tumpa iñee umɨmbeu wae reta Moisés jare Elías jee wae. Jae reta mokui rewe uyekuaa tembipe uwerasɨete wae pe, jare uyemɨngeta reta Jesús imano re kërái umanota iko Jerusalén pe. Erëi topeɨ umɨamɨri Pedro jare ïru reta wi. Jare aramoiño jae reta usareko jare uecha Jesús imbaepuere jembipete wae oï jese. Jare uecha reta wi jokua mokui kuimbae Jesús ndiwe ñonoï wae reta. Erëi Moisés jare Elías yuraa ye ma ñonoï yawe, Pedro jei Jesús pe: “Oporomboe wae, jaekawi ko ore noï kua pe,” jei chupe. “Nduyapota mbapɨ warasɨ̈a ñanarokɨ pewa – pëti nemaerä, pëti Moisés pewarä, jare pëti Elías pewarä wi,” jei chupe. Añetete Pedro uyemɨngeta uikuaa mbae rewe mbae jei iko wae. Jare Pedro kua jei rambuewe, uweyɨ amapɨ̈tu jare opa oñowa reta. Jare kua uecha yawe, Jesús jemimboe reta ukɨye. Jare amapɨ̈tu wi uyendu ñee jei: “Kua ko jae cheRaɨ auete wae. Piyapɨsaka jese,” jei. Jare ñee kïi ma yawe, jae reta uecha’ä ma kiawe joko pe oï – jaeño ma Jesús. Jare jokua ara reta rupi jae reta umɨmbeu’ä kía pe awe kua mbaembae reta uecha wae. Jayawe pɨarewe pe jae reta uweyɨ ɨwɨtu wasu wi. Jare uweyɨ reta ma yawe, jeta wae reta yuweru owäiti Jesús. Jare jae reta ipɨte wi pëti kuimbae jei Jesús pe ikuasɨ katu rewe: “Oporomboe wae, che numɨñera nemae waerä cheraɨ mii re,” jei. “Jae ko cheraɨ jae waeño wae. Amo wese rupi aña uyembɨiya jese jare umɨäse. Jae nunga wi umbɨrɨrɨete, jare kunumi raɨ iyuru tɨrɨye parawete. Jare aña jaeño ueya uiporarakaete ma chupe yawe,” jei. “Che amɨñera tëi ma nderemimboe reta omoë waerä chuwi aña, erëi ipuere’ä reta,” jei kuimbae Jesús pe. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Pe pepɨatäta piko wae reta, ¿marái mbate ra perowia kawi’ä cheré? Chembɨkueri ma peï perowia mbae cheré wae. ¿Kërái yawe rewa ra arupɨata pewe?” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei kunumi raɨ tu pe: “Eru chewe kua pe nderaɨ,” jei chupe. Jare kunumi raɨ ou ikotɨ rambuewe, aramoiño aña uipɨaka jare umbɨrɨrɨete. Jayawe Jesús iñee rupi omoë aña kunumi raɨ wi jare jukuärái umɨnguera kunumi raɨ. Jayawe jei tu pe: “Ko oï nderaɨ mii,” jei chupe. Jare opaete joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨete Tumpa imbaepuere tuichaete wae re. Erëi opaete wae ipɨakañɨ yureko rambuewe kua Jesús uyapo wae re, Jesús jei jemimboe reta pe: “Piyapɨsaka kawi kua che jaeta pewe wae re. Che kuimbaerä ayeyapo wae, imeta kía chemee oï cherowaicho reta pe wae,” jei chupe reta. Erëi Jesús jemimboe reta uikuaa kawi’ä mbae re ra Jesús uyemɨngeta iko wae. Echa’ä ndei uikuaa kawi yureko reta jokua mbaembae rewa. Jae nunga wi ukɨye reta upɨrandu chupe waerä. Pëti ara Jesús jemimboe reta umbɨpɨ uyeaka jae yepái kía ra ikota tenondewarä wae. Jare Jesús uikuaa chuwi reta ipɨayemɨngeta. Jayawe ueni pëti sambiaɨ oñono iyɨpɨ mii pe. Jare jei jemimboe reta pe: “Jeta wae reta jei tëi sambiaɨ reta usiriwe’ä ko. Erëi che tae pewe, ime yawe kía umbɨasa kawi pëti sambiaɨ kua rami wae, jare jukuärái uyapo cheré wɨrowia ramo, chembɨasa kawi ko oï wi,” jei. “Jare jokua chembɨasa kawi wae, umbɨasa kawi ko oï wi chembou wae. Jayawe jokua pepɨte pe usiriwe mbae echa wae ko jae wae, jokua ko jae petenondewarä wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Juan jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduecha pëti kuimbae omoë iko aña reta kuimbae reta wi. Jare jae nderee re uyapo iko jukuärái,” jei. “Jare ore ndoe chupe awɨye ma jukuärái uyapo waerä, echa’ä jae ñaneïru’ä ko,” jei chupe. Jayawe Jesús jei Juan pe: “Awɨye piyopia chuwi. Echa’ä ime yawe kía mbaetɨ oyowaicho oï yandekotɨ wae, jae ko yanemborɨ oï,” jei chupe. Jare uwäe seri ma ara Jesús oo ye waerä ara pe. Jáeramo jae jei oo waerä Jerusalén kotɨ. Jayawe omondo amokue jemimboe reta jenonde. Jare jae reta yuraa ɨwɨ Samaria pe pëti tëta wasu raɨ pe, joko pe ueka reta waerä tëi pëti o Jesús pewarä. Erëi joko pewa reta uipota’ä Jesús upɨta waerä joko pe. Echa’ä uikuaa reta Jesús oo oï Jerusalén kotɨ, jare jae reta uñemɨïru kawi’ä Jerusalén pewa reta ndiwe. Jayawe Jesús jemimboe reta Jacobo jare Juan kua uecha yawe, jei reta Jesús pe: “OreYa, ¿ndipota pa ore nduyapo waerä kërái arakae Elías uyapo wae rami? ¿Ndipota pa nduyerure waerä Tumpa pe ombou waerä tata ara wi opa uapɨ waerä kua tëta wasu raɨ pewa reta?” jei reta chupe. Erëi Jesús uyerowa ikotɨ jare umbɨeta chupe reta jei rewe: “Pe reta pikuaa’ä kía wi ra ou oï kua pipota piyapo peï wae. Echa’ä che kuimbaerä ayeyapo wae ayu’ä ko apuruyuka waerä. Ayu ko apuruepɨ waerä,” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa ïru tëta wasu raɨ kotɨ. Jare tape rupi yuraa reta rambuewe, pëti kuimbae jei Jesús pe: “Aipota aiko nderemimboerä. Taa nde ndiwe opaete kerupi ndeo wae rupi,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Añetete pa ndiyemɨngeta neï? Echa’ä awara reta ime onoi ikua, jare wɨra reta wi ime onoi jaitɨ. Erëi che kuimbaerä ayeyapo wae mbaetɨ anoi kiape awe ake waerä,” jei chupe. Jare Jesús jei ïru kuimbae pe: “Eyu che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Erëi kuimbae jei chupe: “Emaeño rani cheré a waerä cherëta pe cheru umano rewa. Jare añotɨ ma cheru yawe ramo taa nde ndiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Emaeño jokua umano wae echa ñonoï Tumpa wi wae reta tuñeñotɨ kuri jae reta yepái,” jei chupe. “Erëi nde, ekua emɨmbeu kërái Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa uyembɨpɨ ma kua ɨwɨ pe,” jei chupe. Jayawe ïru kuimbae jei Jesús pe: “CheYa, che taa nde ndiwe aiko waerä nderemimboerä. Erëi emaeño rani cheré a waerä cherëta pe amɨmbeu waerä cherëtara reta pe che a aï nde ndiwe wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Kía umbɨpɨ ma umungúi ɨwɨ arao pɨpe wae jare umae jaɨkue kotɨ wae, ndarau ikawi jokua mbarawɨkɨ pewarä. Jae ramiño wi ime yawe kía uipota uyeyokui Tumpa pe wae, ikawi’ä ko jekuaeño ipɨa pe uyemɨngeta waerä mbaembae ueya ma wae re. Echa’ä Tumpa ndarau uiporu jokua nunga reta iñee umɨmbeu waerä,” jei Jesús chupe. Kua jaɨkue rupi yandeYa uiparawo ïru setenta kuimbae reta jare omondo tenonde mokui mokui rupi opaete tëta wasu reta jae oota wae rupi. Jare jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Jetaete oï yambaewɨro waerä, erëi mbowɨete oï umbaewɨro wae reta. Jáeramo piyerure koo iYa pe ombou waerä umbaewɨro wae reta,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare jei wi chupe reta: “Pekua. Che pomondo aï ikawi mbae wae uyapo wae reta ipɨte rupi. Jukuärái pe reta pikota peï owecha yawapɨ̈ta reta ipɨte rupi iko wae rami,” jei chupe reta. “Awɨye peraa korepoti, jare urupuku, jare ïru mbɨpasa. Jare perowäiti yawe kía tape rupi, awɨye ɨma piyemɨngeta jae ndiwe,” jei chupe reta. “Jare ime yawe kía uipota pembɨasa jëta pe wae, pepɨta jae ndiwe. Jare pike yawe jae jëta pe, pereta chupe: ‘Tumpa tumae kua tëta re,’ pere. Jare jokua kuimbae jëtara reta pembɨasa kawi yawe, jayawe Tumpa umaeta jokua tëta re. Erëi mbaetɨ pembɨasa kawi reta yawe, Tumpa ndarau wi umae jese reta,” jei chupe reta. “Jare jokua tëta pe peï rambuewe, peu ipotawe tembiu umee pewe peu waerä wae. Echa’ä uparawɨkɨ wae jupi ko uyembɨepɨ chupe waerä. Jare pepɨta jokua tëta peño. Awɨye pekua kotɨ kotɨ pepɨta,” jei Jesús chupe reta. “Jare peo ma pewäe yawe pëti tëta wasu pe, jare joko pewa reta pembɨasa kawi yawe, peu ipotawe tembiu umee pewe reta wae,” jei chupe reta. “Pemɨnguera imbaerasɨ wae reta jokoropi ñonoï wae. Jare pemɨmbeu opaete joko pewa reta pe kërái uyembɨpɨ ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe, jare koiñoete ma oï chuwi reta,” jei chupe reta. “Erëi peo ma pewäe yawe pëti tëta wasu pe, jare joko pewa reta uipota’ä pepɨta waerä joko pe yawe, peë calle rupi jare pere joko pewa reta pe: ‘Numɨtɨmo noï ɨwɨkuí perëta wasu pewa orepɨ re oya wae, pikuaa waerä pe reta pereko pewái ko Tumpa uiporarakata oï pewe. Pikuaa peyupe kua: Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa uyembɨpɨ ma kua ɨwɨ pe jare koiño ma oï tëi pewi.’ Jukuärái pereta chupe reta,” jei. “Che tae pewe, jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai Tumpa umbɨjeko reta waerä, jokua tëta wasu pewa reta tätaete ye uiporarata ñonoï jokua arakae tëta wasu Sodoma pewa reta wi,” jei Jesús chupe reta. “Jokua tëta wasu Corazín jare Betsaida pewa reta, ¡ikuasɨta ñonoï reta!” jei. “Jeta mbaembae ayapo tëi ipɨte rupi Tumpa imbaepuere pe. Jukuärái moná ayapo yawe tëta wasu Tiro jare Sidón pe, arakaete ma ko jokua tëta wasu pewa reta ueyata tëi ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei. “Jae reta omondeta tëi temimonde jaimbe wae mbɨatɨtɨ pewa jare oñonota tëi reta tanimbu iñäka re, jukuärái jae reta uechaka waerä ipɨatɨtɨ ko ñonoï jeko kachi re,” jei. “Jáeramo jokua ara ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai, Corazín jare Betsaida pewa reta tätaete ye uiporarata ñonoï Tiro jare Sidón pewa reta wi,” jei. “Jare Capernaum pewa reta wɨrowia tëi Tumpa umbutuichata onoi reta. Erëi mbaetɨta jukuärái,” jei. “Jae reta uiporarata umanokue wae reta jenda pe,” jei. “Ime yawe kía uyapɨsaka peré wae, cheré uyapɨsaka oï rami ko. Jare ime yawe kía pererɨ̈ro wae, che etei ko chererɨ̈ro wi. Jare chererɨ̈ro wae, wɨrɨ̈ro wi ko chembou wae.” Jukuärái Jesús jei jokua setenta jemimboe reta pe ndei jae omondo reta mbowe. Jare taɨkue rupi jokua setenta wae reta yuweru ye uyerowia rewe Jesús oï wae pe, jare jei reta chupe: “OreYa, aña retawe uyapo ore ndoe wae, nderee re ndoe chupe reta yawe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che aecha pe reta pemɨamɨri jae reta itenondewa – jae ko Satanás. Aecha jae oa ara wi amaterere oa wae rami,” jei. “Mase, che amee ma pewe mbaepuere aña reta re. Jare kërái kía uyapaso mboi jare chumɨkaräpe wae rami, jukuärái wi pe reta pepuereta pemɨamɨri reta,” jei. “Añetete ko, yanderowaicho Añawasu ime onoi mbaepuere. Erëi che amee ma pewe mbaepuere pemɨamɨri waerä. Ndarau etei mbae ipuere uyapo pewe,” jei. “Erëitu awɨye piyerowia aña reta uyapo pe pere chupe wae re. Piyerowiata ko peree uyekuatía ma oï ara pe wae re,” jei chupe reta. Jokua ora pe etei Jesús uyerowiaete Espíritu Santo rupi jare umbɨpɨ uyerure Tumpa pe kuärái: “CheRu mii, nde ko jae ara pewa reta iYa jare ɨwɨ pewa reta iYa wi,” jei. “Che ambutuicha nderee, echa’ä kua mbaembae ndikuaaka ma sambiaɨ reta pe, jare nemaeño’ä iyarakuaa katu echa iyupe wae reta re uikuaa waerä,” jei. “Jukuärái ndiyapo, cheRu, echa’ä jokua nembɨyerowia ramo,” jei uyerure. Jayawe Jesús jei wi joko pe ñonoï wae reta pe: “CheRu umee ma chewe mbaepuere opaete mbaembae re. Jaeño chekuaa kawi. Mbaetɨ ye kiawe chekuaa kawiete. Jae ramiño wi mbaetɨ kiawe uikuaa kawiete cheRu. Cheño aikuaa kawi. Jare jokua che aikuaaka chupe wae reta uikuaa wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús oï yawe jemimboe reta ndiweño, jei chupe reta: “Pe reta pecha ma mbaembae ikawiete wae. Jáeramo piyekouete peï,” jei. “Che tae pewe añetete wae, ime iko jeta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jare mburuwicha wasu reta uipotaete tëi uecha mbaembae pe reta pecha peï wae, jare uipotaete tëi uyandu reta mbaembae pe reta piyandu peï wae. Erëitu ipuere’ä uecha reta, jare uyandu’ä reta wi,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare joko pe ime iko pëti kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae. Kua kuimbae uipota omboporowa Jesús iyarakuaa. Jayawe uyemboɨ jare upɨrandu Jesús pe: “Oporomboe wae, ¿mbae pa ayapota anoi waerä tekowe opa mbae wae?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Mbae pa ko uikuatía arakae Moisés? ¿Mbae pa ko nemɨngeta joko pe?” jei chupe. Jayawe kuimbae jei Jesús pe: “Uyekuatía oï kuärái: ‘Peau yandeYa Tumpa pepɨa rewe, pekɨrëɨ rewe, pepɨayemɨngeta rewe, jare añetete rewe.’ Jare, ‘peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jokua nde ndere wae, jaekawi ko ndere. Jekuaeño ndiyapo jukuärái yawe, imeta nenoi tekowe opa mbae wae,” jei chupe. Erëi jokua kuimbae uipota tëi uyerepɨ. Jáeramo upɨrandu Jesús pe: “¿Kía nunga reta ra ko jae cherapicha imeta ko au wae?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe umbɨjaanga rewe: “Pëti kuimbae Jerusalén wi oo iko tëta wasu Jericó kotɨ. Jare tape rupi aramoiño imonda wae reta uesapɨa. Jare jae reta omboi chuwi jemimonde, jare uinupa, jare uyuka tëi ueya reta tape pe,” jei. “Jare jese katu pëti sacerdote ou iko jokua tape rupi. Erëi uecha yawe kuimbae ipere wae, uipota’ä etei oya jese omborɨ waerä. Mbɨrɨ katu rupiño uasa chuwi,” jei. “Jae nunga wi pëti levita ou iko jokua tape rupi. Jare uecha yawe kuimbae ipere wae, mbɨrɨ katu rupiño uasa chuwi wi,” jei. “Erëi pëti kuimbae ɨwɨ Samaria pewa ou iko wi jokua tape rupi. Jare jae uecha yawe jokua kuimbae ipere wae, uiparareko umae jese,” jei. “Jayawe jae oya jese, jare ueki vino jare aceite uipɨano waerä chuwi ipere, jare opa oyokua chuwi ipere. Jayawe umupüa jare ombopo jae imburika re, jare wɨraa uruwäe pëti tëta pe. Jare joko pe uyandareko jese,” jei. “Jare pɨarewe pe jokua kuimbae Samaria pewa oota ma joko wi yawe, ueki korepoti mokui ara mbarawɨkɨ jepɨ pewa jare umee tëta iya pe. Jare jei chupe: ‘Iyandareko mii jese chewe. Jare uepitɨ'ä ndewe yawe kua che amee ndewe wae, iporuka miño ndekorepoti chupe. Jare che ayu ye yawe, opata ambɨepɨ ndewe kuri,’ jei chupe,” jei. Jayawe Jesús jei jokua mburuwicha pe: “Añawe tapɨrandu ndewe: Kua mbapɨ kuimbae reta wi, ¿kía nunga pa ko uau kua japicha ipere wae añetete rewe? ¿Mbae pa ndere?” jei chupe. Jare kuimbae jei Jesús pe: “Jokua uiparareko umae jese wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jukuäraiete ko. Jayawe ekua nde, iyapo wi jae uyapo wae rami,” jei chupe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe jekuaeño yuraa Jerusalén kotɨ. Jare yuraa uwäe reta pëti tëta wasu raɨ pe. Joko pe iko pëti kuña Marta jee wae. Kua kuña umbɨasa kawi Jesús jëta pe. Jayawe joko pe oï rambuewe, Jesús umbɨpɨ oporomboe Tumpa iñee re. Jare Marta ipɨkɨɨ María jee wae uwapɨ yandeYa iyɨpɨ pe uyapɨsaka waerä iñee re. Erëi Marta uyembɨpɨa’ä iko jeta mbaembae uyapo waerä. Jayawe oo jei Jesús pe: “CheYa,” jei. “Chepɨkɨɨ chemborɨ'ä oï. Jáeramo cheño pe etei ayapo aï tembiurä. ¿Mbae’ä yerá ndewe jokua? Ere mii chupe chemborɨ waerä,” jei chupe. Jayawe yandeYa jei chupe: “Marta, Marta, nde ndikorái neï jare ndiyembɨpɨa’ä neï jeta mbaembae re. Erëi ime pëtiño mbae ikawiete wae, jare jokua ko María uiparawo iyupe. Jokua ndarau kiawe upɨ̈ro chuwi,” jei Jesús Marta pe. Pëti ara Jesús uyerure iko Tumpa pe. Jare opa ma uyerure yawe, pëti jemimboe jei chupe: “CheYa, Juan omboe jemimboe reta kërái uyerure waerä Tumpa pe. Jare ore nduipota wi nde oremboe waerä jukuärái,” jei chupe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Pe reta piyerure yawe Tumpa pe, piyerureta ko kuärái: ‘OreRu mii ara pe neï wae, nderee tuñeñono tee opaete ïru tee reta wi. Tuwäe ara ɨmambae nde ndiko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jukuärái tuyeyapo kua ɨwɨ pe nde ndipota wae kërái ara pe uyeyapo oï wae rami. Jare emee mii orewe opa ara rupi orerembiurä. Awɨye mii nemandúa orewe mbaembae nduyawɨ ndekotɨ wae re, echa’ä jukuärái wi ore oremandua’ä uyawɨ orekotɨ wae reta pe. Awɨye mii toya orekotɨ uyawɨka orewe ndekotɨ wae, jare orerepɨ mii Añawasu wi.’ Jukuäraita ko pe reta piyerure,” jei Jesús chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Yambɨjaanga. Pëti wae pe reta oo yawe japicha jëta pe pɨare mbɨte rupi jare jei chupe: ‘Cheïru, iporuka mii chewe mbapɨ mbɨyape. Echa’ä pëti chemboupa ou opou chepɨ, jare che mbaetɨ anoi mbae amee jou waerä,’ jei. “Jayawe tëta iya jeita chupe japɨpe wi: ‘Emaeño cheré. Echa’ä öke uyeyukenda ma oï. Che jare chesambiaɨ reta opa ma nduyapakua noï. Jare jae ma noï ndoke waerä. Chepuere’ä ma apüa amee waerä ndewe,’ jeita chupe. “Erëi che tae pewe, yepe tëi jokua tëta iya uipota’ä upüa, erëi japicha ikueri’ä uyerure chupe ramo, upüata ko umee chupe opaete ueka wae. Mbaetɨ ko jae ïru ramoño umeeta chupe,” jei Jesús chupe reta. “Jayawe che tae pewe, mbae uata oï pewe yawe, piyerureñoi Tumpa pe jese. Pekañoi chupe, jare jae umeeta pewe. Piyerure chupe kía öke pe ueni pɨi oï wae rami, jare jae uipeata pewe,” jei. “Echa’ä kía uyerure yawe Tumpa pe mbae re, Tumpa umeeta oï chupe. Jare jae nunga wi kía ueka yawe, uwäeta chupe wi. Jare uyepeata oï chupe wi kía öke pe ueni oï wae. Jukuärái ko peRu Tumpa,” jei. “Mase. Nderaɨ mbɨyape ueka ndewe yawe, ndarau nemee chupe ita. Jare nderaɨ pira chariki ueka ndewe yawe, ¿nemeeta yerá chupe mboi?” jei. “Jae ramiño wi nderaɨ ueka ndewe yawe ururupía, ¿nemeeta yerá chupe pëti chumɨkaräpe?” jei. “Pe reta, yepe tëi pereko ikawi mbae wae ko, erëi pikuaa ko pemee waerä mbaembae ikawi wae pesambiaɨ reta pe. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa peRu ara pe oï wae umeeta’ä pewe Espíritu Santo peka chupe yawe?” jei Jesús jemimboe reta pe. Pëti ara Jesús omoë pëti kuimbae wi aña iñee umɨkañɨ chuwi wae. Jare aña oë ma yawe kuimbae wi, kuimbae umbɨpɨ uyemɨngeta kawi ye. Jare jeta joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨ jese. Erëi amokue wae reta jei: “Añawasu imbaepuere rupi ko kua kuimbae omoë oï aña reta kuimbae reta wi,” jei tëi reta. Jare ïru wae reta uipota tëi uyawɨka Jesús pe. Jáeramo jei reta chupe: “Añetete Tumpa nembou yawe, jayawe yaecha iyapo orewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe,” jei reta. Erëi Jesús uikuaa chuwi reta ipɨayemɨngeta, jare jei chupe reta: “Pëti iɨwɨ pewái oyowaicho reta yawe jae yepái, opata ko uyererukachi reta. Jare jukuäraita wi ko pëti ñetära reta oyowaicho yawe jae yepái,” jei. “Jayawe Satanás ndarau jaei uñemoë kuimbae wi. Echa’ä jukuärái yawe, Satanás jare aña reta opata tëi uyembɨyao tee tee oyowaicho waerä jae yepái, jare opata tëi uyererukachi reta. Jukuärái che jae, echa’ä pe reta pere tëi peï che Añawasu imbaepuere rupi ko amoë aï aña reta uyembɨiya jese wae reta wi,” jei chupe reta. “Erëi peremimboe reta jae nunga wi omoë ñonoï aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jayawe, ¿kía imbaepuere pe pa jae reta jokua uyapo ñonoï? Pepɨrandu chupe reta. Jae reta jei wae rupi pikuaata ko peï piyawɨ ma jokua mbae pere peï chekotɨ wae,” jei chupe reta. “Añetete Tumpa imbaepuere pe ko che amoë aï aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jáeramo añawe pecha peï Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa pepɨte rupi oï,” jei Jesús chupe reta. “Yambɨjaanga. Pëti kuimbae ipɨräta wae kɨsepuku onoi wae uyandareko yawe jëta re, ndarau kía oñomi chuwi imbaembae,” jei. “Erëi ou yawe ïru kuimbae ipɨrätaete chuwi wae uñeräro waerä jae ndiwe, umɨamɨrita ko jare upɨ̈rota ko chuwi ikɨsepuku wɨrowia katu tëi jese wae. Jare upɨ̈rota wi chuwi imbaembae, jare wɨraata opa umeemee japicha reta pe,” jei. “Jare jukuärái wi che mbaetɨ yawe tenonde amɨamɨri aña reta itenondewa Añawasu, ndarau wi chepuere amoë aña reta. ¿Këraita ra chepuere jayawe amoë aña reta kía wi Añawasu imbaepuere pe?” jei chupe reta. “Yande reta ñañeräro ko ñaï Añawasu kotɨ. Jare ipotawe kía uyemboya’ä che ndiwe ñeräro pe wae, oyowaicho ko oï chekotɨ. Jae ramiño wi kía uipota’ä mbarawɨkɨ pe chemɨïru wae, chembɨawái ko oï,” jei Jesús chupe reta. “¿Mbae re ra chepuere pumbɨjaanga, pe pereko kachi wae reta?” jei chupe reta. “Pe reta ko jae kuärái: Pëti aña oë ma yawe kuimbae uyembɨiya jese wae wi, jokua aña oo ɨwɨ utini wae rupi ueka kiape iko waerä tëi. Erëi uwäe’ä chupe yawe, jae jei iyupe: ‘Taa ye kuimbae aikose jese wae re,’ jei. Jayawe aña oo ye uwäe yawe jokua kuimbae oï wae pe, uecha kuimbae pëti tëta uyeyapɨkatu kawi oï wae rami jare uyeyoe kawi wae rami,” jei. “Jayawe aña oo ye ueru ïru chiu aña reta kachiete chuwi wae yureko waerä jokua kuimbae re. Jare juri rewe uike reta yureko waerä jokua kuimbae re,” jei. “Tenonde yawe, pëtiño aña uyembɨiya jese yawe, jokua kuimbae uiporarase. Erëi añawe rupi oete ye ma uiporara parawete.” Jukuärái jei Jesús chupe reta. Jare Jesús kua mbaembae jei ma yawe, pëti kuña joko pe oï wae jei chupe usapɨkai rewe: “Uyekouete oï jokua kuña ndea chuwi wae jare nembɨkambu wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Jukuärái tëi ko. Erëi uyekoueteta chuwi opaete Tumpa iñee re uyapɨsaka wae reta jare jae jei wae uyapo wae reta,” jei chupe. Jare jeta wae yuweru Jesús oï wae pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta añawe peï wae reta, pereko kachi ko. Pipota tëi ayapo waerä pewe mbae tuicha wae Tumpa imbaepuere pe jukuärái aechaka waerä pewe Tumpa ko chembou wae. Erëi jaeño uasata oï kërái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Jonás pe uasa wae rami. Jare jukuärái pikuaata pe reta Tumpa ko chembou wae,” jei. “Echa’ä jokua mbae Jonás pe uyeyapo wae uikuaaka Nínive pewa reta pe añetete ko Tumpa ombou wae. Jukuärái wi che kuimbaerä ayeyapo wae, jokua mbae chewe uyeyapo wae uikuaakata pewe añawe peï wae reta Tumpa ko chembou wae,” jei chupe reta. “Jare uwäe yawe ara piyemboɨ waerä Tumpa jowai, imeta ambɨe wae pembɨjeko oï wi, pe añawe peï wae reta,” jei chupe reta. “Jae ko kuña mburuwicha wasu arakae iko sur kotɨ wae. Echa’ä jae ou mbɨrɨete ye wi uyapɨsaka waerä mburuwicha wasu Salomón iyarakuaa re. Erëi yepe tëi che chearakuaa katuete ye ko Salomón wi, erëi pe reta piyapɨsaka’ä chiñee re,” jei chupe reta. “Jae ramiño wi, uwäe yawe ara piyemboɨ waerä Tumpa jowai, arakae tëta wasu Nínive pewa reta pembɨjekota ñonoï wi, pe añawe peï wae reta,” jei chupe reta. “Echa’ä arakae rupi Jonás umɨmbeu yawe chupe reta Tumpa iñee, jae reta opa woi ueya ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Erëi pe reta piyapo’ä ko jae reta uyapo wae rami, yepe tëi chembaepuere tuichaete ye ko Jonás imbaepuere wi,” jei Jesús chupe reta. “Yambɨjaanga. Mechero yamɨendɨ yawe, ndarau ñañomi. Jare ndarau ñañono yapepo uyembowapo oï wae íɨwɨ pe. Ñañono ko ɨwate mechero jenda pe, o pe uike wae reta uecha kawi waerä jembipe pe,” jei chupe reta. “Pe reta pëti pëti wae penoi peresa jare pecha tëi ma mbaembae ayapo wae. Erëi pe reta kía jesasɨete oï wae rami ko,” jei. “Yande yaikuaa ñaï kía jesasɨete oï yawe, ndarau ipuere uyemɨngeta jupi ipɨa pe jae mbaembae uecha wae re. Jae ipɨayemɨngeta opa ma uñemɨpɨ̈tumimbi rami,” jei. “Erëi jesa ikawi oï yawe, ipuere uyemɨngeta jupi ipɨa pe jae mbaembae uecha wae re. Jayawe ipɨayemɨngeta oï tembipe pe rami,” jei. “Jáeramo pe reta piyandareko kawi piyé, awɨye waerä pepɨayemɨngeta rupi pepɨta pɨ̈tumimbi pe,” jei chupe reta. “Jayawe pe reta piko yawe chiñee rupi, pepɨayemɨngeta oïta ko tembipe pe rami. Jare jukuärái Tumpa umbɨembipeta pepɨa pe pëti tembipe tuicha wae uesape peré rami. Jayawe mbaetɨ ma pɨ̈tumimbi pepɨa pe oï,” jei Jesús chupe reta. Jare opa ma Jesús uyemɨngeta yawe, pëti fariseo uparea chupe oo ukaru waerä jëta pe. Jayawe yuraa reta fariseo jëta pe, jare joko pe Jesús uwapɨ ukaru waerä. Jare jokua fariseo uecha Jesús mbaetɨ uyepoe ukaru waerä kërái judío reta jeko rupi uyapo wae rami. Jáeramo ipɨakañɨ umae jese. Jayawe yandeYa Jesús jei chupe: “Pe fariseo piko wae reta, jupi wae echa ko tëi. Erëi pe reta ko jae karúa reta jare vaso reta ikupekueño uyeyoe wae rami. Echa’ä pepɨa oï monda reño jare mbaembae kachi wae reño,” jei chupe. “Pe reta pearakuaa mbae echa ko Tumpa kotɨ. Añetete ko, Tumpa uyapo yanderete yandepuere yaecha wae. Erëi jae uyapo wi yanderekowe mii japɨpe rupi oï wae. ¿Këraita pa perowia Tumpa uecha’ä oï mbaembae pepɨa pe oï wae?” jei. “Pe reta pipota’ä pekɨa peï Tumpa kotɨ yawe, jayawe pemborɨta ko iparawete wae reta ime penoi wae pɨpe,” jei chupe. “Pe fariseo piko wae reta, ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe. “Echa’ä pemeeñoi diezmo penoi wae wi, jare mbaembae tembiu pembɨpiche pɨpe wae retawe wi pemee diezmo. Erëi uata oï pewe piyapo waerä mbae jupi wae jare peau waerä Tumpa. Erëi pe reta pewarä, mbae’ä ko jokua,” jei chupe. “Pe reta diezmo pemee wae, jaekawi oï tëi. Erëi piyapota tëi ko wi jokua ïru mbaembae reta,” jei chupe. “Pe fariseo piko wae reta, ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe. “Echa’ä peo yawe tupao pe, jekuaeño pipotaete pewapɨ tenda tenondewa ikawiete wae pe. Jare pewata peï mercado rupi yawe, jekuaeño pipota ïru wae reta uipɨu rewe pembɨsaluda waerä,” jei chupe. “Pe fariseo piko wae reta, ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe. “Echa’ä pe reta peporomboe wae rupi pemɨngɨa peï ïru wae reta Tumpa kotɨ. Jare jukuärái pe reta ko jae teöwerenda uyekuaa’ä oï wae rami. Jare ïru wae reta jokoropi uwata ñonoï yawe, uikuaa’ä upɨ̈ro ñonoï opa yea mbaekɨa re,” jei chupe. Jayawe pëti kuimbae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae joko pe oï wae jei Jesús pe: “Oporomboe wae, kua ndiyemɨngeta wae rupi nde ndere neï wi mbae ikawi mbae wae orekotɨ,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta, ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe wi!” jei chupe. “Echa’ä pe reta pemɨïru ïru wae reta pe jetaete ye mbaembae uyapo reta waerä, jare pere tëi chupe reta: ‘Kua rupi ko yayeyokuita Tumpa pe,’ pere. Erëi jukuärái pe reta jaeño piñono peï jese reta tewɨta poɨete wae owoɨ wɨraa waerä wae rami. Erëi pe reta michi mii awe yepe pemborɨ'ä reta,” jei chupe. “¡Pe reta pikuasɨ parawete! ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei. “Arakae rupi Tumpa ombou kuimbae reta jae iñee umɨmbeu waerä. Erëi peramɨkue reta opa uyuka reta. Jare añawe pe reta pemopöra peï kiape kiape jokua kuimbae jupi wae reta jeöwekue uñeñotɨ oï wae rupi,” jei. “Jare kua piyapo wae rupi jaeño piyapo peï yemɨmandúa peramɨkue reta uyapo wae. Pechaka peï jae reta uyapo wae jaekawiño oï pewe. Jae reta uyuka jokua kuimbae reta Tumpa ombou wae, jare pe reta añawe pemopöra peï kiape kiape jae reta jeöwekue uñeñotɨ oï wae pe,” jei chupe. “Jáeramo Tumpa iyarakuaa rupi jei: ‘Amondota judío reta pe chiñee umɨmbeu wae reta, jare jae nunga wi ïru wae reta amondota cheree re. Jare judío reta uyukata oñono amokue kua reta. Jare ïru wae reta pe uyapota reta ikawi mbae wae.’ Jukuärái Tumpa jei,” jei. “Jare jokua nungaete wi pe añawe peï wae reta piyapo peï. Jáeramo jokua jeko pewa pe reta penoita teko opaete jokua kuimbae Tumpa ombou wae reta imano re ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe – jae ko Abel wiwe Zacarías rewa. Jokua Zacarías, peramɨkue reta uyuka tupao wasu joka mbɨte pe etei,” jei. “Erëi yepe tëi peramɨkue reta ko opa uyuka reta, erëi Tumpa pembɨjekota oï wi pe añawe peï wae reta opaete jae reta imano re. Kua che jae pewe wae añetete ko,” jei chupe. “Pe Moisés uikuatía wae re peporomboe wae reta, ¡Tumpa tuicha uiporarakata oï pewe!” jei chupe. “Echa’ä pe reta peporomboe kawi’ä Tumpa iñee re, jare jukuärái pepɨ̈ro ma chuwi reta arakuaa Tumpa rewa. Pe reta etei pikuaa’ä Tumpa. Jare oete ma, piyopia peï chuwi reta awɨye waerä uikuaa reta Tumpa,” jei chupe. Jayawe Jesús kua opa ma jei yawe, oë oo joko wi. Jare opaete Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta pochɨete reta Jesús kotɨ. Jare joko wiwe jae reta umbɨpɨ upɨrandu chupe jeta mbaembae yawái wae re. Echa’ä jukuärái rupi jae reta uipota tëi uyawɨka chupe jae iñee rupi umbɨjeko reta waerä. Jayawe jetaete ye uyembatɨ Jesús oï wae pe, jare uñemɨaña ye reta. Erëi Jesús omboe tenonde jemimboe reta rani. Jayawe jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Piyandareko kawi piyé kuri fariseo reta ilevadura wi – jae ko kërái jae reta uyeyokui Tumpa pe añetete wae nunga,” jei chupe reta. “Opaete mbaembae jae reta uyapo wɨari tëi wae, taɨkue rupi oëta oï ikatu pe etei. Añawe jae reta uikuaku ñonoï jeko kachi reta, erëi jokua uyekuaata oï taɨkue rupi,” jei. “Jare pe reta wi, jokua pɨ̈tumimbi pe piyemɨngeta wae uyenduta tembipe pe. Jare perëta japɨpe piyemɨngeta wɨari wae jeräkuata opaete wae pe,” jei chupe reta. “Jare che tae pewe cheïru reta, awɨye pekɨye perete ipuereta uyuka pewi wae reta wi. Echa’ä peyuka ma yawe, ndarau ye ma ipuere mbae uyapo pewe reta,” jei. “Erëi che taikuaaka pewe kía wi ko ikawi pekɨye waerä. Ikawi ko pekɨye waerä Tumpa wi. Echa’ä jae ipuere wi perete uyuka pewi. Jare joko wi ime onoi mbaepuere pemondo waerä Tatawasurenda pe. Jáeramo che tae pewe, chuwi ko ikawi pekɨye waerä,” jei Jesús chupe reta. “Yande yaikuaa kawi ñaï wɨra raɨ reta jepɨ'ä ko. Erëitu jesewe Tumpa iñakañɨ'ä etei pëti awe chuwi reta. ¿Këraita pa jayawe peRu Tumpa uyandarekota’ä wi peré? Echa’ä jae perauete ye ko opaete wɨra raɨ reta wi,” jei chupe reta. “Jare jae pekuaa kawiete ramo, jae uikuaa wi mbowɨ ra pea penoi päka pe wi. Jáeramo awɨye pekɨye,” jei chupe reta. “Jae nunga wi che tae pewe kuärái: Ime yawe kía uyembeu kawi che rewa ïru wae reta jowake, che kuimbaerä ayeyapo wae jae nunga wi amɨmbeu kawita jesewa opaete araɨwa Tumpa pe uyeyokui wae reta jowake,” jei. “Erëi ime yawe kía chekuaku ïru wae reta jowake, jayawe che aikuakuta wi araɨwa Tumpa pe uyeyokui wae reta jowake,” jei chupe reta. “Jare che kuimbaerä ayeyapo wae, ime yawe kía mbae kachi jei chekotɨ wae, Tumpa ipuereta umbái chuwi jokua mbae kachi wae. Erëi ime yawe kía uyemɨngeta kachi Espíritu Santo kotɨ wae, Tumpa ndarau umbái chuwi jokua,” jei Jesús chupe reta. “Jayawe ïru wae reta pepɨsɨ jare pereraa yawe tupao reta pe pembɨyemboɨ waerä mburuwicha reta jare ïru mbaepuere onoi wae reta jowai, awɨye piyembɨpɨa’ä mbae pere waerä. Echa’ä jokua ora etei Espíritu Santo uikuaakata oï pewe mbae pere waerä,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe jokua jeta uyembatɨ ñonoï wae reta ipɨte wi pëti kuimbae jei Jesús pe: “Oporomboe wae,” jei. “Ere cherɨkeɨ pe umbɨyao waerä chewe jokua orerukue ueya orewe wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Tëtara, che ayu’ä ko jokua nunga mbarawɨkɨ ayapo waerä,” jei chupe. Jayawe Jesús jei opaete wae pe: “Piyandareko kawi piyé awɨye waerä jeta mbaembae pipotaete. Jeta wae reta wɨrowia tëi jeta mbaembae onoi yawe, jekowe ikawita oï. Erëi jukuärai’ä ko,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Ime iko pëti kuimbae ikokatu wae iawati yawɨye kawiete chupe wae. Jare jae jei iyupe ipɨa pe: “¿Mbae ra ayapota? Cheawatío reta opa ma tɨnee. Mbaetɨ ma kiape cheawati añono waerä,’ jei. Jayawe kuimbae jei iyupe: ‘¡Aikuaa ma mbae ayapo waerä! Ambaita opaete cheawatío reta jare ayapo yeta ambɨe awatío reta tuicha wae. Jare joko pe aupita opaete cheawati jare chembaembae. Jayawe jaeta cheyupe: ‘Jetaete ma awati aupi. Uepitɨta jeta año pewa. Añawe taputuu, takaru, takau, jare tayerowia.’ Jukuärái kuimbae jei tëi iyupe. “Erëi Tumpa jei jokua kuimbae pe: ‘¡Ndearakuaa mbae echa ko nde! Echa’ä kua pɨ̈tu etei aekita aï ndewi nderekowe. Jayawe ndeupi tëi ma ko jeta mbaembae ndeyupe,’ jei chupe.” Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Jukuärái etei ko uasata oï ipotawe kía umbatɨ mbaembae imaeräño wae pe, jare ikokatu’ä oï yawe Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Jayawe che tae pewe, awɨye piyembɨpɨa’ä jokua mbaembae piporuta wae re kua ɨwɨ pe peï rambuewe – jae ko perembiurä wae re jare peremimonderä wae re,” jei. “Echa’ä ñaï'ä ko yakaru wae reño. Jare yanderete oï'ä ko temimonde reño,” jei chupe reta. “Mase. Pemae wɨra reta re. Mbaetɨ jae reta umaetɨ jare mbaetɨ umbaewɨro wi. Jare mbaetɨ upi reta wi awati awatío pe,” jei. “Erëitu Tumpa umɨngaru reta. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa jae pemɨngaruta’ä pe reta wi? Echa’ä jae perauete ko wɨra reta wi,” jei chupe reta. “¿Ime yerá kía uyembɨpɨa’ä rupi ipuere umɨïru iyupe michi mii yepe jekowe wae? Mbaetɨ etei. Jayawe jokua pepuere’ä piyapo yawe, ¿maera ra piyembɨpɨa’ä peï ipotawe mbaembae re?” jei Jesús chupe reta. “Jae nunga wi pemae mbaepotɨ reta re kërái ukuakuaa reta,” jei. “Uparawɨkɨ'ä reta jare umaepöwa’ä reta jemimonderä uyapo waerä. Erëi che tae pewe, pea mbaepotɨ reta maepöraete ye ko arakae mburuwicha wasu Salomón jemimonde ikawi wae wi, yepe tëi jae ikokatu wae rupi uyemonde kawiete ye,” jei. “Jukuärái Tumpa omopöra kawi ñana reta, yepe tëi ñana reta pëti ara jekowe rewe oï jare pɨarewe pe ñañono tata pe,” jei. “Jare pe reta, Tumpa perauete ye ko jokua mbaepotɨ reta wi. Jayawe ¿këraita pa jae umeeta’ä pewe peremimonderä? Tumpa re perowia wae michiete ko,” jei chupe reta. “Jayawe awɨye piyembɨpɨa’ä mbaembae peuta wae re,” jei. “Echa’ä jokua nunga mbaembae reta re ko uyembɨpɨa’ä Tumpa re wɨrowia mbae wae reta. Erëi pe reta, awɨye piyapo jukuärái, echa’ä peRu ara pe oï wae uikuaaño mái jokua mbaembae piporuta wae,” jei. “Piñono tenonde Tumpa pemburuwicha wasurä opaete mbaembae rupi. Jare jukuärái piyapo yawe, jae umeeta pewe wi jokua mbaembae uata oï pewe wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Awɨye pekɨye, cheremimboe mbowɨ mii peï wae reta. Echa’ä Tumpa umee ma pewe piko waerä jae ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jokua re ko jae uyerowiaete oï,” jei chupe reta. “Jayawe pewaka pembaembae korepotirä, pɨpe pemborɨ waerä iparawete wae reta. Jare jukuärái piyapo yawe, penoita ara pe mbaembae ikawi wae opa mbae wae, kiape imonda wae reta uike mbae wae pe jare kiape kupii ipuere’ä mbae urükumewa wae pe,” jei. “Ikawi ko penoi waerä mbaembae ikawi wae ara pe, echa’ä kiape mbaembae ikawi wae penoi wae pe, joko pe ko oï wi pepɨa,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Che a yeta aï pewi. Erëi ayu yeta aï kuri. Jáeramo, pe reta, jekuaeño piyeyapɨkatu kawi ara ayu yeta wae pewarä,” jei chupe reta. “Piko uyeyokui wae reta karái iwäe ara uäro ñonoï wae rami. Yambɨjaanga. Pëti karái oo menda pe yawe, ¿mbae ra uyapota uyeyokui ikawi wae reta? Jae reta uäro kawita karái jëta pe imechero jendɨ rewe karái ou ye rewa,” jei. “Jukuärái karái ou ye uwäe yawe jare öke pe ueni yawe, jae reta uipea woita chupe öke jare jae ma ñonoï reta uyeyokui waerä karái pe,” jei. “Jare jokua karái uecha yawe uyeyokui wae reta uäro ñonoï oke mbae rewe, jayawe uyerowiaeteta umae jese reta. Che tae pewe añetete wae, jokua karái umbɨwapɨta uyeyokui wae reta mesa pe jare umɨngaruta reta jae etei,” jei. “Jáeramo, ¡kërái etei ndipo jokua uyeyokui wae reta uyerowiata jae reta uäro kawi yawe karái iwäe ara! Jukuäraita ko, yepe tëi aramoi jae outa uwäe pɨare mbɨte rupi ani ndei köe mbowe,” jei Jesús chupe reta. “Che aipota pikuaa kawi waerä kua: Pëti tëta iya uikuaa yawe mbae nunga ora etei ra outa imonda wae oñomi waerä chuwi imbaembae, jae ndarau etei oke jare ndarau wi umaeño imonda wae re uike waerä jëta pe,” jei. “Jae ramiño wi pe reta pikuaata’ä kërái yawe etei ra che kuimbaerä ayeyapo wae ayu yeta wae. Echa’ä ayu yeta aï pepɨranoe pewa. Jáeramo jekuaeño piyandareko kawi piyé,” jei chupe reta. Jayawe Pedro upɨrandu Jesús pe: “CheYa, jokua ndere nembɨjaanga rewe wae, ¿ndere oremaeräño, ani opaete pewarä wi?” jei chupe. Jayawe yandeYa jei umbɨjaanga rewe: “Pëti karái ime onoi yawe pëti uyeyokui chupe wae iyarakuaa katu jare wɨrowia katu wae, jae oñonota opaete uyeyokui wae reta iyandarekoarä umɨngaru reta waerä opa ara rupi,” jei. “Jukuärái yawe, jokua karái ipuere oo uwata ikotɨ̈a rupi ipɨawiwe rewe. Jare jae ou ye uwäe yawe jëta pe, jare uecha yawe jokua uyeyokui wae uyapo kawi oï iparawɨkɨ, jayawe karái uyerowiaeteta umae jese. Jare jae nunga wi jokua uyeyokui wae uyerowiata upɨta,” jei. “Che tae pewe añetete wae, jokua nunga uyeyokui wae pe karái umeeta uyandareko waerä opaete imbaembae re,” jei chupe reta. “Erëi aramoi jokua uyeyokui wae jeita iyupe: ‘Karái ndarau ou ye ɨmambae,’ jeita. Jayawe umbɨpɨta uinupa ïru uyeyokui wae reta – kuimbae reta jare kuñatái reta – jare umbɨpɨta ukaru, jare ukau, jare usawɨpo,” jei. “Jayawe pëti ara jokua karái ou yeta uwäe ipɨranoe pewa jëta pe. Jare uiporarakata jokua uyeyokui wae pe, jare joko wiwe ndarau ye wɨrowia katu jese,” jei chupe reta. “Añetete ko, pëti uyeyokui wae uikuaa tëi yawe karái jei chupe wae, erëi uyapo’ä yawe jare uyandareko’ä yawe, jayawe karái täta rupi uiporarakata oï chupe,” jei. “Erëi ime yawe pëti uyeyokui wae uikuaa’ä yawe karái jei wae, jare jokua jeko pewa uyapo’ä yawe, jayawe karái ndarau jeta uinupa,” jei. “Jare jukuärái wi ime yawe kía pe jeta mbaembae uñemee wae, jeta wi uyerekata oï chupe. Jare ime yawe kía pe jeta uñemee uyandareko waerä jese wae, jeta wi uyerekata oï chupe,” jei Jesús chupe reta. Joko wi Jesús jei umbɨjaanga rewe: “Che ayu kua ɨwɨ pe tata amɨendɨ waerä, jare ¡kërái moná aipota echa ma tata jendɨ oï waerä tëi!” jei. “Erëi che imeta ko aiporara rani tuicha rupi, jare täta rupi chepɨatɨtɨ aï jokua uyeyapo rewa,” jei chupe reta. “Pe reta perowia tëi che ayu ko ɨwɨ pewa reta yureko waerä ipɨawiwe rewe jare uñeräro mbae waerä. Erëi che tae pewe, mbaetɨ etei ko. Che ayu ko ɨwɨ pewa reta uyembɨyao tee reta waerä iyuwi chereko pewa,” jei. “Chereko pewa añawe wiwe tëtara reta uyembɨyao teeta oï reta iyuwi,” jei. “Yambɨjaanga. Yureko yawe pandepo pëti tëta pe, mbapɨ wae ipuere oyowaicho mokui wae ndiwe, jare mokui wae ipuere oyowaicho mbapɨ wae ndiwe,” jei. “Jare chereko pewa jeta tu reta oyowaichota taɨ reta kotɨ, jare jeta taɨ reta oyowaichota tu reta kotɨ,” jei. “Jare chereko pewa jeta ichɨ reta oyowaichota imembɨ kuña reta kotɨ, jare jeta imembɨ kuña reta oyowaichota ichɨ reta kotɨ,” jei. “Jare chereko pewa jeta imesɨ reta oyowaichota imembɨtatɨ reta kotɨ, jare jeta imembɨtatɨ reta oyowaichota imesɨ reta kotɨ,” jei. “Jukuärái ko kua ɨwɨ pewa reta uyembɨyao teeta iyuwi chereko pewa,” jei Jesús chupe reta. Joko wi Jesús jei opaete joko pe uyembatɨ ñonoï wae reta pe: “Pe reta pecha yawe amapɨ̈tu oë oï warasɨ uike wae kotɨ wi, jupiwoi pereñoi, ‘Okɨta oï.’ Jare jukuärái wi uyeyapo,” jei. “Jae ramiño wi täta ɨwɨtu yawe, pere, ‘Arakuta oï.’ Jare jukuärái wi uyeyapo,” jei. “¡Pearakuaa katu añetete wae nunga! Pikuaa kawi ma peï pemae ara re jare ɨwɨ re këraita oï ara wae. Erëi pemae yawe mbaembae ayapo aï añawe rupi wae re, ¿kërái mbate ra pikuaa’ä mbae ra uipota jei wae?” jei chupe reta. “¿Maera pa pe retái pikuaa’ä kërái pemae waerä mbaembae re, jae ra ko jupi wae ani jupi mbae wae?” jei chupe reta. “Ikawi ko kua re piyemɨngeta waerä pepɨa pe. Pe reta pikuaa kawi peï, ime yawe kía uipota uñeapo nderé wae, ikawi ko ndeo ndiyeapɨkatu waerä jae ndiwe ɨmambaeño. Echa’ä jukuärai’ä ndiyapo yawe, jae uñeapota oï nderé mburuwicha pe, jare nde imeta ko ndeo ndiyemboɨ mburuwicha jowai. Joko wi mburuwicha neñonota peresorɨru iyandarekoa ipo pe jae neñonoka waerä peresorɨru pe,” jei. “Che tae ndewe añetete wae, ndarau etei ndepuere neë peresorɨru wi opa nembɨepɨ rewa jokua mburuwicha okowara ndewe wae.” Jukuärái Jesús omboe reta kërái ikawi ko uyeapɨkatu reta waerä Tumpa ndiwe ndei kaaruete mbowe. Jayawe amokue joko pe ñonoï wae reta jei Jesús pe: “¿Ndikuaa pa jokua amokue ɨwɨ Galilea pewa reta opa umano tupao wasu pe wae?” jei reta chupe. “Jae reta uyuka jare umee yureko mbaemɨmba Tumpa pe. Jare aramoiño mburuwicha Pilato opa uyukaka reta. Jare jukuärái jae reta juwɨ uyepɨyere jare uyea mbaemɨmba reta juwɨ ndiwe,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Pe reta perowia pa jae reta jeko kachiete wae ko Tumpa jowai opaete ïru Galilea pewa reta wi, jare jokua jeko pewa jukuärái uasa chupe reta?” jei chupe reta. “Che tae pewe jukuärai’ä ko. Jare pe reta peya’ä yawe pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa, jae nunga wi opata pekañɨ peï jae reta rami,” jei chupe reta. “Jare pemandúa peï wi jokua tëta ɨwate wae Siloé pe iko wae re, kërái opa uyapara jare opa uyuka jokua dieciocho wae reta. Aramoi pe reta perowia tëi opaete Jerusalén pewa reta ipɨte wi, jokua dieciocho umano wae reta jeko kachiete wae ko Tumpa jowai,” jei. “Erëi che tae pewe, jukuärai’ä ko. Jare pe reta peya’ä yawe pepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa, jae nunga wi opata pekañɨ peï jae reta rami,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Ime iko pëti kuimbae ime wɨreko pëti ɨwa uvarupa pe wae. Jare pëti ara jae oo tëi umae jese ime ma ra ía wae re. Erëi uwäe’ä chupe,” jei. “Jayawe jei uvarupa iyandarekoa pe: ‘Mase, mbapɨ año ma che ayu tëi aeka kua ɨwa ía, erëi awäe’ä chupe. Jayawe eki joko wi. Echa’ä ¿maera pa ñamaeñota jese uiporuiño ɨwɨ waerä?’ jei chupe. “Jayawe uvarupa iyandarekoa jei iya pe: ‘Karái, emaeño tupɨta ye rani pëti año pewa. Tayoo rani iyɨpɨ rupi jare tañono rani ɨwɨ ikawi wae iyɨpɨ re. Aramoi jayawe iata. Erëi ia’ä yawe, ekika kuri,’ jei chupe.” Jukuärái jei Jesús chupe reta. Pëti mbutuu ara pe Jesús oporomboe iko pëti tupao pe. Jare joko pe oï pëti kuña dieciocho año ma aña umɨmbaerasɨ wae. Ikupeatɨ uwata parawete. Mbaetɨ etei ipuere kërái rupi uyemɨsɨmi waerä. Jayawe Jesús uecha yawe, ueni ikotɨ jare jei chupe: “Cherindɨ mii, añawe ndekuera ma nembaerasɨ wi,” jei chupe. Jayawe Jesús oñono ipo jese. Jare jupiwoiño jokua kuña ipuere uyemɨsɨmi, jare jae umbɨpɨ umbutuicha Tumpa jee. Jayawe tupao iyandarekoa pochɨ jokua re. Echa’ä Jesús umɨnguera jokua kuña mbutuu ara pe. Jáeramo jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Owa ara ime oï yaparawɨkɨ waerä. Peyu jokua ara reta pe pekuera waerä. Awɨye peyu pekuera waerä mbutuu ara pe,” jei chupe reta. Jayawe yandeYa jei chupe: “Pe reta piyemɨngetaiño ko, echa’ä pe retawe piyapo’ä pe pere wae rupi. Echa’ä jekuaeño pe reta piyora peweye jare pemburika peraa waerä pemee jou ɨ mbutuu ara pe. ¿Maera ra jayawe chepuereta’ä amɨnguera kua kuña parawete mbutuu ara pe?” jei chupe reta. “Satanás dieciocho año ma umɨmbaerasɨ kua kuña parawete. Jare kua kuña ikawiete ko ipotawe perɨmba reta wi, echa’ä jae ko Abraham iñemoñaa pewa,” jei chupe reta. Jare Jesús kua jei ma yawe, opaete jowaicho reta imara upɨta. Erëi opaete ïru wae reta uyerowia rewe umae Jesús mbaembae ikawi uyapo wae re. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Kërái ra uyekuaa Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe? ¿Mbae re ra yambɨjaangata kërái ra jekuaeño ukuakuaa oo oï?” jei. “Jae ko pëti mostaza jäɨkue raɨ mii kuimbae oñotɨ iko pe wae rami,” jei. “Ukuakuaa jare uyeyapo pëti ɨwɨra. Jare wɨra reta uyapo jaitɨrä jäka rupi,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jae nunga wi yandepuere yambɨjaanga ye kërái Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa jekuaeño uyekuaa oo oï. Jae ko levadura kuña umbɨyea jeta katu harina ndiwe wae rami,” jei. “Echa’ä kuña opa ma masa omona kawi yawe, levadura opa ma uyembɨyea kawi opaete masa rupi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe jekuae yuraa Jerusalén kotɨ. Jare jokotɨ yuraa reta rambuewe, Jesús oporomboe oo tëta wasu reta rupi jare tëta wasu raɨ reta rupi. Jayawe pëti wae upɨrandu Jesús pe: “Oporomboe wae, ¿jeta ra oï reta tekowe opa mbae onoita wae Tumpa ndiwe?” jei chupe. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe umbɨjaanga rewe: “Jeta wae reta uipotata tëi jokua. Erëi ikota chupe reta pëti öke ipɨraɨ wae jeta wae reta uipota tëi uike pɨpe wae rami. Jáeramo piñemɨatangätu pike waerä jokoropi,” jei. “Echa’ä pëti ara tëta iya uyukendata oï öke chuwi reta. Jare jokua ara kaarueteta ma chupe reta,” jei. “Jayawe pe reta imeño oka pe peï yawe, pemboputa tëi öke jare pereta tëi: ‘OreYa, ipea mii orewe öke.’ “Erëi jae jeita pewe: ‘Che pukuaa’ä etei.’ “Jayawe pe reta pereta tëi: ‘Jukuärai’ä ko, echa’ä ore ndukaru nde ndiwe, jare nde ndeporomboe orerëta wasu reta rupi.’ “Erëi jae jeita pewe: ‘Che tae pewe, che pukuaa’ä etei. Pe reta ko jae ikawi mbae wae piyapo wae. Pesɨrɨ chewi,’ jeita pewe. “Jare pe reta piyaota tëi jare peräi pembɨkɨrɨrɨuta tëi. Echa’ä kía oka wi o re umae oï wae rami, pechata Tumpa opaete wae imburuwicha wasurä ma oï. Jare pechata wi jae ndiwe peramɨkue reta Abraham, Isaac, Jacob, jare opaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta,” jei. “Jare jokua ara yuweruta wi opaete ketɨ ketɨ wi jeta judío mbae wae reta yureko waerä Tumpa ndiwe. Jare pechata opaete wae ukaru ñonoï uyerowia rewe. Erëi pe reta ndarau pepuere pike piyekou waerä jae reta ndiwe,” jei chupe reta. “Pemandúa kua re: Amokue añawe rupi usiriwe mbae echa ñonoï wae reta, jokua ara Tumpa umbutuichata oï reta kuri. Jae ramiño wi amokue añawe rupi uyembutuichaka ñonoï wae reta, Tumpa umɨmichita oï reta kuri,” jei Jesús chupe reta. Jokua ara amokue fariseo reta yuweru Jesús oï wae pe jare jei reta chupe: “Ekua kua wi ikotɨ̈a. Awɨye kua rupiño eï. Echa’ä Herodes uipota ndeyukaka oï,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Herodes ikatu ko tëi mbae ikawi mbae wae uyapo waerä. Erëi pekua pemɨmbeu chupe che amɨnguerata aï imbaerasɨ wae reta añawe jare kuriye. Jare amoëta aï aña uyembɨiya jese wae reta wi. Jare jukuärái ayapota aï opa cheparawɨkɨ ayapo rewa,” jei. “Erëitu a ñotái ko jekuaeño Jerusalén kotɨ. Echa’ä opaete ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta imeta ko umano Jerusalén pe,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jei tuicha ipɨatɨtɨ rewe: “Pe Jerusalén pewa reta, jeta ma Tumpa ombou tëi pewe jae iñee umɨmbeu wae reta jare ïru chupe uyeyokui wae reta. Erëi pe reta jekuaeño piyapi ita pe opa piyuka,” jei. “Jeta wese ma chekɨrëɨ tëi pumbatɨ ayandareko waerä peré, pëti uru imembɨ reta umbatɨ ipepo íɨwɨ pe wae rami, erëi pe reta pipota’ä,” jei. “Mase, añawe Tumpa pereyata oï, jare petupao wasu wi usɨrɨta oï. Jare che tae pewe, ndarau ma cherecha pe reta pere chewe rewa kuärái: ‘Tumpa tuyapo ikawiete wae kua Tumpa jee re ou oï wae pe.’ Jukuäraita ko,” jei Jesús chupe reta. Pëti mbutuu ara Jesús oo ukaru pëti fariseo reta itenondewa jëta pe. Jare ime ïru fariseo reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta joko pe ñonoï wi. Jae reta ueka yureko tëi kërái umbɨjeko waerä Jesús. Jáeramo umae ngatu yureko jese. Jare Jesús uecha joko pe oï pëti kuimbae opaete jete iruru wae. Tuicha uiporara parawete. Jayawe Jesús upɨrandu jokua mburuwicha reta pe kuärái: “Moisés arakae uikuatía wae rupi, ¿yandepuere pa yapurumɨnguera mbutuu ara pe, ani mbaetɨ?” jei chupe reta. Jayawe jae reta kïiño upɨta. Jayawe Jesús oñono ipo kuimbae imbaerasɨ wae re jare umɨnguera. Jare jei chupe: “Ekua ye nerëta pe,” jei chupe. Joko wi Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Pemburika ani peweye oa yawe ɨwɨkua pe mbutuu ara pe, ¿peota’ä yerá penoe jupiwoi, yepe tëi jokua ara ko jae mbutuu ara?” jei chupe reta. Jare joko pe ñonoï wae reta ipuere’ä jei mbae awe Jesús pe kua rewa. Jayawe Jesús uecha opaete tëta iya uparea chupe wae reta uiparawo ñonoï iyupe tenda tenondewa ikawi wae reta mesa pe. Jayawe umbɨarakuaa reta kuärái: “Kía uparea ndewe yawe menda pe, jare ndeo yawe joko pe, awɨye ewapɨ tenda tenondewa pe. Echa’ä aramoi tëta iya uparea wi kía ɨwate oï ndewi wae pe,” jei. “Jayawe tëta iya ueruta jokua kuimbae jare jeita ndewe: ‘Emee nderenda kua kuimbae pe,’ jeita ndewe. Jayawe nde nemara rewe ndeota ko ndewapɨ tenda taɨkuewaete pe,” jei Jesús chupe reta. “Jáeramo uparea ndewe reta yawe, ewapɨ tenda taɨkuewaete pe. Echa’ä ou yawe tëta iya, aramoi jeita ndewe: ‘Tëtara, easa ewapɨ tenda tenondewa ikawiete wae pe,’ jeita ndewe. Jukuärái opaete yuweru ukaru wae reta umae kawita nderé,” jei. “Echa’ä opaete uyembutuicha wae reta, Tumpa umɨmichita yepe kuri. Jare opaete uñemɨmichi wae reta, Tumpa umbutuichata yepe kuri,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei tëta iya pe: “Nde ndeparea yawe, awɨye eparea neïru reta pe, jare nerëtara reta pe, jare nerëta ïru ikokatu wae reta pe. Echa’ä jae reta ipuere wi uparea ndewe nde ndeparea chupe reta ramoño, jare jukuärái rupi umɨñatimata ma ndewe,” jei chupe. “Erëi nde ndeparea yawe, eparea jokua ipuereta’ä umɨñatima ndewe wae reta pe,” jei. “Eparea iparawete wae reta pe, jare ipo chutu wae reta pe, jare iköcho wae reta pe, jare jesa mbae wae reta pe. Jare jukuärái ndiyapo yawe, ndiyekoueteta neï kuri. Echa’ä jokua ara jupi wae reta ikowe ye yawe umanokue wae reta ipɨte wi, Tumpa umɨñatimata oï ndewe jokua ndiyapo wae re,” jei Jesús jokua tëta iya pe. Kua uyandu yawe, pëti wae uwapɨ iko Jesús ndiwe wae mesa pe jei chupe: “Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, ¡kërái eteita ndipo uyekou joko pe ukaruta oï wae reta!” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe kuärái: “Ime iko pëti karái jeta uyapoka tembiu wae. Jae uparea tëi jeta wae reta pe yuweru ukaru waerä jae ndiwe. Jare tembiu jae ma oï yawe, omondo uyeyokui chupe wae jei waerä jokua uparea chupe reta wae pe: ‘Peyu. Jae ma oï tembiu mesa pe,’ jei. “Erëi opaete wae uyeyopia reta. Pëti wae jei: ‘Chepuereta’ä a. Echa’ä jaeramo mii ɨwɨ awa cheyupe. Imeta ko a amae jese. Ere karái pe awɨye mii tipɨa’ä cheré,’ jei chupe. “Jare ïru wae jei chupe: ‘Chepuereta’ä a. Echa’ä jaeramo awa payandepo weye reta. Ata amboporowa reta aï. Ere karái pe awɨye mii tipɨa’ä cheré,’ jei chupe. “Jare ïru wae jei chupe: ‘Opa ramo amenda. Jáeramo chepuereta’ä a,’ jei chupe. “Jayawe uyeyokui wae oo ye karái oï wae pe jare umɨmbeu chupe opaete kua mbaembae rewa. Jayawe karái pochɨ jare jei uyeyokui wae pe: ‘Ekua ye woi kua tëta wasu calle reta rupi jare eru kua pe iparawete wae reta, ipo chutu wae reta, iköcho wae reta, jare jesa mbae wae reta,’ jei chupe. “Jayawe uyeyokui wae oo uyapo karái jei wae. Jare opa ma uyapo yawe, jei karái pe: ‘Karái, ayapo ma opaete nde ndere chewe wae, erëitu imeño amokue tenda reta ipo mbae oï wae,’ jei chupe. “Jayawe jokua karái jei ye uyeyokui wae pe: ‘Ekua opaete tape wasu rupi jare koo reta rupi, jare ere neowäiti wae reta pe yuweru waerä tɨnee reta waerä cherëta pe,’ jei. ‘Echa’ä che tae pewe, ndarau pëti awe jokua tenonde aparea tëi chupe reta wae ukaru che ndiwe cherëta pe,’ jei chupe.” Jukuärái Jesús jei. Jokua ara reta rupi jetaete wae reta yuraa Jesús jupie. Jare pëti wese Jesús uyerowa umae jese reta jare jei chupe reta: “Ime yawe kía uipota oo che ndiwe wae iko waerä cheremimboerä, imeta ko cherauete tu wi, ichɨ wi, jembireko wi, isambiaɨ reta wi, jare jëtara reta wi. Jae nunga wi jaeño uyerauete yawe chewi, ndarau ipuere iko cheremimboerä,” jei. “Jare ime yawe kía mbaetɨ owoɨ wɨraa ikurusu oo cherupie wae, ndarau ipuere iko cheremimboerä,” jei chupe reta. “Ime yawe kía uipota iko cheremimboerä wae, tuyapo kua rami – yambɨjaanga: Pëti kuimbae uipota uyapo yawe tëta ɨwate wae, tenonde uwapɨta ko uyemboe jese waerä uikuaa waerä mbowɨ ra jepɨta jokua tëta, jare jukuärái uikuaa waerä ikorepoti uepitɨta ra opa uyapo waerä,” jei. “Echa’ä jae uyapo’ä yawe jukuärái, aramoi umbɨpɨta tëi tëta uyapo, erëi ndarau ikorepoti uepitɨ chupe opa uyapo waerä. Jáeramo opaete uecha wae reta upukata umae jese. Jare jeita reta: ‘Kua kuimbae parawete iyarakuaa’ä oï. Jae umbɨpɨ tëi uyapo tëta ɨwate wae, erëi ipuere’ä opa uyapo,’ jeita reta,” jei. “Jae ramiño wi pëti mburuwicha wasu uecha yawe ïru mburuwicha wasu ou oï ikotɨ 20.000 sɨndaro reta ndiwe, jare jae jaeño ime onoi 10.000 sɨndaro reta, jayawe ¿mbae ra jae uyapota?” jei. “Jayawe, ¿jae tenonde uwapɨta’ä yerá uyemɨngeta kawi waerä ipɨa pe ipuereta ra jokua 10.000 isɨndaro reta umɨamɨri waerä jokua 20.000 sɨndaro reta ñonoï wae? Jukuäraita ko,” jei. “Jare uikuaa yawe ipuereta’ä umɨamɨri wae, jae omondota amokue wae uyapɨkatu waerä jowaicho ndiwe mbɨrɨ wɨteño ñonoï chuwi reta rambuewe,” jei Jesús umbɨjaanga rewe. “Jae ramiño wi pe pipota cheremimboerä piko wae reta, piyemɨngeta kawi kua re pepɨa pe. Echa’ä ime yawe pepɨte pe kía uipota iko cheremimboerä wae, imeta ko jae ma oï opaete imbaembae ueya waerä. Erëi jukuärai’ä yawe, ndarau ipuere iko cheremimboerä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Yukɨ ikawi ko. Erëi yukɨ opa ma jembochɨpa yawe, ¿këraita ra ipuere jembochɨ ye? Ndarau ipuere. Ikawi’ä ma ko jokua maeräwe. Yandepuere’äwe yaiporu abonorä. Imeta ko yamomboño,” jei. “Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua chiñee re,” jei chupe reta. Jokua ara reta rupi jekuaeño uyembatɨ yureko Jesús oï wae pe jeta mburuwicha pewarä okowara wae reta jare jeta jeko kachi wae reta uyapɨsaka waerä Jesús iñee re. Jayawe fariseo reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei ikawi mbae wae Jesús kotɨ kuärái: “Kua kuimbae pochɨ uñemɨïru jeko kachi wae reta ndiwe, jare ukaru wi jae reta ndiwe,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Ime yawe kía pepɨte pe pëti chiëto owecha onoi wae, jare ukañɨ yawe chuwi pëti owecha, ¿mbae ra uyapota? ¿Ndarau yerá ueya jokua noventa y nueve ñana pe oo waerä ueka jokua ukañɨ chuwi wae uwäe chupe rewa? Jukuäraita ko,” jei. “Jare uwäe ma chupe yawe, uyerowia rewe owoɨta ueru ye iyatiɨ re. Jare ou ye ma uwäe yawe jëta pe, umbatɨta opaete ïru reta jare jëta iyɨpɨ rupiwa reta, jare jeita chupe reta: ‘Piyerowia che ndiwe, echa’ä awäe ma cheowecha ukañɨ chewi wae,’ jeita,” jei. “Che tae pewe, jukuäraiete wi ime yerowia tuichaete ara pe pëti jeko kachi wae ueya yawe ipɨayemɨngeta jupi mbae wae. Ipuere ñonoï aramoi noventa y nueve jupi wae reta. Jare ime yerowia ara pe jokua re. Erëi ime yerowia tuichaete ye jokua wi ara pe pëti jeko kachi wae ueya yawe ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Jae ramiño wi pëti kuña ime onoi yawe payandepo riare korepoti jepɨete wae, jare umɨkañɨ yawe pëti riare o pe, ¿mbae ra jae uyapota? ¿Ndarau yerá jae umɨendɨ mechero jare utupei ueka kawi waerä uwäe chupe rewa? Jukuäraita ko,” jei. “Jare uwäe ma chupe yawe, jae umbatɨta opaete ïru reta jare jëta iyɨpɨ rupiwa reta, jare jeita chupe reta: ‘Piyerowia che ndiwe, echa’ä awäe ma chekorepoti amɨkañɨ wae,’ jeita,” jei. “Che tae pewe, jukuäraiete wi ko imeta yerowia tuichaete wae Tumpa iaraɨwa reta ndiwe pëti jeko kachi wae ueya yawe ipɨayemɨngeta jupi mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Ime iko pëti kuimbae mokui taɨ onoi wae,” jei. “Jare pëti ara jokua taɨ taɨkuewa jei tu pe: ‘Cheru, emee chewe añawe woi jokua nembaembae chemaerä ikota wae. Echa’ä chembae ko jare aipota’ä aäro nemano rewa anoi waerä,’ jei tu pe. Jayawe tu umbɨyao tee tee imbaembae reta jare umee taɨ reta pe,” jei chupe reta. “Jare ndei jeta ara uasa mbowe, jokua taɨ taɨkuewa opa ma owaka jokua mbaembae tu umee tëi chupe wae. Jare jokua korepoti re jae oë oo mbɨrɨ ambɨe ɨwɨ kotɨ. Jare joko pe uipɨu mbae rewe opa uiporu iyuwi ikorepoti mbaembae kachi wae rupi,” jei. “Jare mbaetɨ etei ma mbae onoi yawe, ou karuái wasu jokua ɨwɨ pe. Jáeramo jokua kunumi parawete umbɨpɨ ikuasɨ. Jayawe jae oo ueka iyupe mbarawɨkɨ jokua ɨwɨ pewa kuimbae pe. Jare jokua kuimbae omondo umɨngaru waerä kuchi reta,” jei. “Jokua kunumi parawete iyembaɨete, jare uipota echa uyemupunga tëi jokua ɨwope kuchi reta jou wae pɨpe. Erëi kiawe mbaetɨ ye mbae umee chupe jou waerä,” jei chupe reta. “Jayawe jokua kunumi aramoiño iyarakuaa wɨte ye, jare jei iyupe: ‘Cheru pe uparawɨkɨ wae reta opa’ä ye tembiu jou ñonoï. Erëi kua pe che amanota ma aï yembaɨ pe,’ jei. ‘Taa ye cheru oï wae pe jare tae chupe: ‘Cheru mii, tuicha ma ayawɨ Tumpa kotɨ jare ndekotɨ wi. Añawe jupi’ä parawete ma aiko waerä nderaɨrä. Emaeño mii cheré nepionerä aiko waerä,’ tae chupe,’ jei kunumi iyupe. Jayawe jokua kunumi uñatima ye tu jëta kotɨ,” jei Jesús chupe reta. “Jayawe kunumi mbɨrɨ wɨteño oï tu jëta wi yawe, tu umae jare uecha taɨ ou oï. Jare uipararekoete umae jese. Jáeramo osi oo owäiti taɨ, jare uikuäwa, jare uyurupɨte jowa pe. Jayawe kunumi jei tu pe: ‘Cheru mii,’ jei chupe. ‘Tuicha ma ayawɨ Tumpa kotɨ jare ndekotɨ wi. Añawe jupi’ä parawete ma aiko waerä nderaɨrä,’ jei tu pe. “Erëi uyerowia rewe tu jei uyeyokui chupe wae reta pe: ‘Peru woi kua pe ñepëwaka ikawiete wae jare pemondeka kua cheraɨ mii pe,’ jei chupe reta. ‘Jae ramiño wi piñono moäkarewa jese, jare piñono mbɨpasa ipɨ re. Jare joko wi pekua woi piyuka waka taurusu wae yamɨngɨra ñaï wae jare pemboyɨ,’ jei chupe reta. ‘Yakaru jare yayerowia. Echa’ä kua cheraɨ mii umano rami iko chewi, jare añawe ikowe ye rami ma ko chewe. Jare ukañɨ iko chewi, jare añawe ou wɨte ye ma chepɨ,’ jei tu. Jayawe umbɨpɨ jorɨkatu reta,” jei Jesús chupe reta. “Jare jukuärái jorɨkatu yureko reta rambuewe, taɨ tenondewa uparawɨkɨ iko koo pe. Jare jae ou ye yawe tëta kotɨ, oka wi uyandu temimbɨ reta jare uyandu wi yerowia tuicha wae o pe. Jayawe ueni pëti uyeyokui wae jare upɨrandu chupe: “¿Mbae pa ko uyeyapo oï?’ jei chupe. Jare uyeyokui wae jei chupe: ‘Nderɨwɨ ou yewɨ. Jáeramo nderu uyukaka ma chupe waka taurusu wae umɨngɨra wɨreko wae, echa’ä taɨ ou wɨte ye chupe marái mbae ramo,’ jei chupe. “Jare jokua uyandu yawe, taɨ tenondewa pochɨete, jare uipota’ä uike oo tëta pe. Jáeramo tu oë ou jëta wi jare umɨñera tëi taɨ uike waerä oo ukaru jae reta ndiwe,” jei. “Jayawe taɨ jei chupe iarasɨ rewe: ‘Mase. Jeta año ma ayeyokui ndewe jare jekuaeño ayapo nde chokui wae. Erëitu pëti wese awe nde nemee’ä chewe pëti kapura raɨ mii yepe ayuka jau waerä cheïru reta ndiwe,’ jei chupe. ‘Erëi añawe kua nderaɨ pochɨ ou ye ramo, nde ndiyukaka wɨrae chupe waka taurusu nemɨngɨra ndiko wae. Jukuärái ndiyapo ma, yepe tëi jae opa ma uiporu opaetei nde nemee chupe wae kuña jete re umɨngana wae reta ndiwe,’ jei taɨ tu pe. Jayawe tu jei taɨ tenondewa pe: ‘Cheraɨ mii,’ jei. ‘Nde jekuaeño ndiko che ndiwe. Jare opaete chembaembae anoi wae, nembae ko wi,’ jei chupe. ‘Erëi jupi ko yande yayerowia waerä jare yanderorɨkatu waerä. Echa’ä kua nderɨwɨ mii umano rami iko yandewi, erëi añawe ikowe ye rami ko yandewe. Jare ukañɨ iko yandewi, erëi añawe ou wɨte ye ma yandepɨ,’ jei taɨ pe.” Jukuärái jei Jesús umbɨjaanga rewe chupe reta. Jae nunga wi Jesús jei jemimboe reta pe: “Ime iko pëti karái ikokatu wae, jare ime wɨreko pëti uyeyokui wae opaete imbaembae re uyandareko wae,” jei. “Erëi jeräkua karái pe jokua uyeyokui wae uyandareko kawi’ä iko imbaembae re. Jayawe karái uenika jokua uyeyokui wae jare jei chupe: “¿Mbae pa ko kua nereräkua chewe wae? Nemɨmbeuta chewe opaete mbae ndiyapo chembaembae reta ndiwe wae. Kua wiwe ndarau ye ma amee ndewe chembaembae re ndiyandareko waerä,’ jei chupe. “Jayawe uyeyokui wae jei iyupe ipɨa pe: ‘Karái chemombo oï cheparawɨkɨ wi. ¿Mbae ra ayapo paraweteta añawe? Ndarau chepuere aparawɨkɨ koo pe, echa’ä chepɨräta’ä ma aï. Jare chemarata ko ayerure waerä mbae re,’ jei. “¿Kërái ra ayapota ïru wae reta chemborɨ waerä kiape aï waerä karái upɨ̈ro yawe chewi cheparawɨkɨ? Aaa. Aikuaa ma aï mbae ayapo waerä,’ jei iyupe. “Jayawe jokua uyeyokui wae uenika pëti pëti rupi jokua karái pe ipía wae reta karái uikuaa mbae rewe. Jare upɨrandu tenonde ou wae pe: “¿Mbowɨ pa ndepía karái pe?’ jei chupe. ‘Chepía aï karái pe irundɨ miri litro olivo iaceite,’ jei. Jayawe uyeyokui wae jei chupe: ‘Ko oï tupapire. Kua pe uyekuatía tëi iko mbowɨ ndepía wae. Erëi añawe ewapɨ ikuatía pɨau ye ndepía – jae ko mokui miri litroño ma ndepía oï,’ jei chupe. Joko wi upɨrandu ïru wae pe: “¿Nde, mbowɨ pa ndepía neï karái pe?’ jei chupe. ‘Chepía aï karái pe pëti chiëto quintale trigo,’ jei. Jayawe uyeyokui wae jei chupe: ‘Ko oï tupapire. Kua pe uyekuatía tëi iko mbowɨ ndepía wae. Erëi añawe ewapɨ ikuatía pɨau ye ndepía – jae ko ochenta quintalɨño ma ndepía oï,’ jei chupe. “Jayawe jokua karái uikuaa yawe uyeyokui wae ikatu rewe uyapo wae, umae kawi iyarakuaa re jare uyemɨngeta kawi jesewa. Echa’ä Tumpa re wɨrowia mbae wae reta ikatuete ko uyereruwata kawi waerä japicha reta ndiwe Tumpa pe uyeyokui wae reta wi,” jei Jesús chupe reta. “Jayawe che pumbɨarakuaa kuärái: Piporuta ko pekorepoti jare pembaembae kua ɨwɨ pe penoi wae pemborɨ waerä ïru wae reta. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, jare kua ɨwɨ pewa opa uasa yawe, jae reta jeita pewe pëti pëti rupi pewäe yawe ara pe: ‘¡Jaekawi ndeyu! Kua pe oï nerëta ikumewa mbae wae,’ jeita pewe,” jei. “Ime yawe kía uyandareko kawi mbae michi re wae, jokua nunga yandepuere yarowia katu wi uyandareko kawi waerä mbae tuicha wae re,” jei. “Jae ramiño wi ime yawe kía uyandareko kawi’ä mbae michi re wae, jokua nunga yandepuere’ä yarowia katu uyandareko waerä mbae tuicha wae re,” jei. “Jáeramo pe reta piyandareko kawi’ä yawe pekorepoti jare pembaembae kua ɨwɨ pewa re, jayawe Tumpa ndarau wɨrowia katu peré piyandareko waerä mbaembae chupe waerä ikawiete oï wae re,” jei. “Jare ïru wae imbaembae re piyandareko kawi’ä yawe, ¿kía ra jayawe umeeta pewe mbaembae pemaeräño ikota wae?” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi umbɨjaanga rewe: “Pëti uyeyokui wae ndarau ipuere uyeyokui mokui karái pe pëti jei wae peño. Echa’ä jukuärái yawe, uauta pëti wae jare ïruwe uñamɨtäata. Jae nunga wi jae jatangätuta oï pëti wae pe, jare ïruwe re ndarau uipota umae. Jukuärái wi ko pe reta pepuere’ä piyeyokui Tumpa pe pipotaete korepoti rewe,” jei chupe reta. Jare fariseo reta kua uyandu yawe, oyoyai Jesús. Echa’ä jae reta uipotaete korepoti. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta piyembujupi tëi ïru wae reta jowake. Erëi Tumpa uikuaa jokua pepɨa pe oï wae, jare kachi oï chupe. Echa’ä mbaembae ɨwɨ pewa reta umbutuicha wae, Tumpa pewarä ikawi’ä etei ko,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Ndei Juan ou mbowe, Moisés jare ïru arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta uikuatía wae uyemɨmbeu,” jei. “Erëi Juan ou wiwe ñee ikawi wae uyemɨmbeu ma oï kërái uyembɨpɨ ma Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jare jeta wae reta uipota Tumpa iko waerä imburuwicha wasurä,” jei. “Erëi jokua uipota’ä jei Moisés arakae uikuatía wae ukañɨ ma. Echa’ä ara jare ɨwɨ opa ranita ndei ukañɨ mbowe pëti awe jae uikuatía wae michi raɨ mii yepe,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Ime yawe kía omombo jembireko wae, jare wɨreko yawe ambɨe kuña, uyapo ko oï awasa Tumpa jowai,” jei. “Jare kía wɨreko yawe kuña ime omombo wae, jae nunga wi uyapo ko oï awasa,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Ime iko pëti kuimbae ikokatu wae. Kua kuimbae jekuaeño uyemonde kawiete, jare opa ara rupi uyekou tembiu ikawiete wae re,” jei. “Jare ime iko wi ïru kuimbae iparawete mii wae Lázaro jee wae. Kua kuimbae opaetei ituyu parawete wae. Opa ara rupi uyereruka uyapakua waerä kuimbae ikokatu wae jëta ikësea jöke pe. Echa’ä uipota echa jou tembiu kuimbae ikokatu wae imesa wi usururukue. Jare yɨmba reta yuweru jare uere chuwi ituyu,” jei. “Erëitu pëti ara jokua kuimbae iparawete mii wae umano, jare joko wi araɨwa reta wɨraa jekowe mii yerowiarenda pe Abraham oï wae pe. Jaɨkue rupi jokua kuimbae ikokatu wae umano wi jare oñotɨ reta,” jei. “Jare umanokue wae reta ñonoï wae pe kuimbae ikokatuse wae jesa uyepea, jare joko pe uiporaraete oï. Jare jowaɨwa umae jare uecha Abraham mbɨrɨ oï chuwi. Jare uecha wi Lázaro oï jae ndiwe,” jei. “Jayawe usapɨkai rewe jei: ‘Cheramɨ Abraham, cheparareko mii. Emondo Lázaro tumäkɨ ipoäka ɨ pe jare tou tomoroɨ̈sa chekü. Echa’ä aiporaraete aï kua tata pe,’ jei chupe. “Erëi Abraham jei chupe: ‘Tëtara, nemandúa kërái ɨwɨ pe ndikose yawe, ndiyekouse jeta mbaembae ikawi wae re. Erëi Lázaro parawete uiporarase. Erëi añawe jae ipɨakatu oï kua pe, jare nde añawe ndiporara neï,’ jei chupe. ‘Jokuaño’ä wi. Tumpa oñono ñanepäu pe pëti ɨäkasoro wasu yandepuere’ä yasa wae. Jáeramo ore orepuereta’ä nduasa jokotɨ, jare jae nunga wi kiawe ipuereta’ä uasa joko wi kɨ̈watɨ,’ jei chupe. “Jayawe kuimbae ikokatuse wae jei Abraham pe: ‘Cheramɨ, jukuärái yawe, che numɨñera nemondo waerä Lázaro cheru jëta pe. Echa’ä ime anoi pandepo cherɨwɨ reta, jare aipota’ä jae reta wi yuweru waerä kua pe ore nduiporaraete noï wae pe. Emondo mii Lázaro tumɨmbeu chupe reta,’ jei chupe. “Jayawe Abraham jei chupe: ‘Nderɨwɨ reta ime onoi Tumpa iñeerɨru. Tuyapɨsaka reta jokua re,’ jei chupe. “Jayawe kuimbae ikokatuse wae jei Abraham pe: ‘Ndarau uyapɨsaka reta jese, cheramɨ. Erëi pëti umanokue wae oo umɨmbeu yawe chupe reta, jae reta ueyata ipɨayemɨngeta jupi mbae wae jare wɨrowiata reta Tumpa jei wae re,’ jei chupe. “Erëi Abraham jei chupe: ‘Ipuere ko kía ikowe ye oo tëi nderɨwɨ reta pe umanokue wae reta ipɨte wi. Erëi jokuawe ndarau wɨrowiaka chupe reta Tumpa re, jae reta uipota’ä uyapɨsaka yawe Tumpa iñeerɨru re,’ jei chupe.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Ime jeta japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae reta. Jukuärái ñotái ko. Erëi ime yawe kía japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae, ¡ikuasɨ parawete! Echa’ä Tumpa tuicha rupi uiporarakata oï chupe,” jei. “¿Këraita ra ko kía uñapɨ̈ti yawe peyayu re pëti ita tuicha wae, jare joko wi pemombo yawe ɨ tɨpɨ wae pe? Jokua ikawi’ä ko. ¡Erëi oete yeta oï kía pe Tumpa kotɨ uyawɨka yawe pëti cheré wɨrowia mii wae pe! Echa’ä Tumpa tuichaete ye uiporarakata oï chupe,” jei. “Jáeramo pe reta piyandareko kawi piyé awɨye waerä piyawɨka perapicha pe Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta kuärái: “Ïru cheré wɨrowia wae uyawɨ yawe ndekotɨ, embɨeta chupe jokua re. Jare jae ueya yawe ipɨayemɨngeta kachi wae jokua jae uyapo wae re, jayawe awɨye nemandúa chupe jokua jeko re,” jei. “Jukuärái piyapota, yepe tëi aramoi chiu wese pëti ara pe jae uyawɨ ndekotɨ, jare aramoi yepe tëi chiu wese ou uñemɨmichi rewe nderowai. Yepe tëi jeta wese uyapo jukuärái, erëi nde awɨyeta ko nemandúa chupe uyawɨ ndekotɨ wae re,” jei Jesús chupe reta. Jayawe yandeYa jemimboe tenondewaete reta jei chupe: “Oremborɨ mii ndorowia kawi waerä Tumpa re,” jei reta. Jayawe yandeYa jei chupe reta: “Pe reta perowia yawe Tumpa re michi raɨ mii yepe, jayawe pepuereta piyapo mbaembae tuicha wae,” jei. “Pepuereta pere pea ɨwɨra pe oo waerä joko wi jare uñeñono waerä mar pe. Jare jukuärái uyapota ko ɨwɨra,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Pëti uyeyokui wae oo uparawɨkɨ yawe koo pe ani oo umɨngaru yawe mbaemɨmba reta, jare joko wi ou ye yawe karái jëta pe, ¿mbae ra jeita chupe karái? ¿Jae jeita yerá chupe: ‘Eyu ewapɨ ekaru che ndiwe?’ Ndarau jei chupe,” jei. “Jaeño jeita chupe: ‘Ekua iyapo mbae jau waerä. Jare iyandareko cheré akaru aï rambuewe. Joko wi ramo nde ndekaruta kuri,’ jeita chupe. Jare uyeyokui wae mbae uyapo wae re ¿umeeta yerá karái yasurupái chupe? Ndarau,” jei. “Jae ramiño wi pe reta opa ma piyapo yawe opaete Tumpa jei pewe piyapo waerä wae, pereta ko kuärái: ‘Ayapo’ä mbae ayembutuichaka waerä cheYa pe. Jaeño ayapo jokua jae jei chewe ayapo waerä wae.’ Jukuäraita ko pere,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe jekuaeño yuraa Jerusalén kotɨ. Jare uasa reta ɨwɨ Samaria jare ɨwɨ Galilea ipäu rupi. Jayawe yuraa uwäe reta pëti tëta wasu raɨ pe. Jare uike ma yureko reta yawe jokua tëta wasu raɨ pe, yuweru owäiti payandepo kuimbae ipire okui wae reta. Erëi mbɨrɨ katuño uyemboɨ reta Jesús wi. Jayawe jae reta usapɨkai rewe jei Jesús pe: “¡Jesús, oporomboe wae, oreparareko mii!” jei reta chupe. Jare Jesús uecha reta yawe, jei chupe reta: “Pekua piyechaka sacerdote reta pe, jae reta umae waerä peré,” jei chupe reta. Jayawe yuraa yureko reta rambuewe, ¡aramoiño opa ukuera kawi reta! Jare pëti wae uyerecha yawe ukuera kawi ma oï wae, uñatima ye ou Jesús oï wae pe Tumpa jee umbutuicha usapɨkai rewe. Jayawe uñeñono ɨwɨ re uñemɨmichi rewe Jesús jowai jare umee yasurupái chupe. Jare jokua kuimbae ko jae ɨwɨ Samaria pewa. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “¿Payandepo’ä yerá kuimbae reta opa ukuera wae? ¿Kiape ñonoï ïru reta? ¿Këraita ra jaeño kua kuimbae judío mbae wae ou ye umbutuicha waerä Tumpa jee?” jei. Jayawe jei kuimbae pe: “Epüa jare ekua ye. Ndekuera ma nderowia cheré ramo,” jei chupe. Pëti wese fariseo reta upɨrandu Jesús pe kërái yawe etei ra uyekuaata Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa kua ɨwɨ pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jokua jae’ä ko mbae pepuere pemae jese wae,” jei. “Jare ndarau kía jei: ‘Mase, ko oï,’ ani, ‘Mase, pee oï.’ Echa’ä Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa ime ma pepɨte rupi oï,” jei chupe reta. Joko wi Jesús jei jemimboe reta pe: “Outa oï ara reta pipotata tëi michi pewa mii yepe cherecha, che kuimbaerä ayeyapo wae, chembaepuere mburuwicha wasu pewa rewe. Erëi ndei mii rani jokua,” jei. “Jayawe ïru wae reta jeita tëi pewe: ‘Mase, ko oï,’ ani ‘Mase, pee oï,’ jeita tëi pewe. Erëi awɨye perowia kuri. Jare awɨye wi pekua jupie. Echa’ä che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe, ayekuaata kërái ama uwera wae uyekuaa opaete ara re wae rami. Echa’ä opaete wae cherechata oï kuri,” jei. “Erëi ndei jokua uyeyapo mbowe, che imeta ko täta aiporara, jare añawe rupi yureko wae reta imeta ko chererɨ̈ro wi,” jei chupe reta. “Pikuaa kawi peï kërái yureko ɨwɨ pewa reta arakae rupi Noé iko rambuewe. Jukuäraiete wi yurekota che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe,” jei. “Echa’ä arakaete rupi, ndei ɨporu wasu ou mbowe, ɨwɨ pewa reta ipɨawiwe yureko jekoño mái rupi. Echa’ä jae reta ukaruñoi jare ukauñoi yureko. Jare jekuaeño umenda reta jare umɨmendaka reta wi. Jukuärái uyapo yureko reta jokua ara Noé jare jëtara reta ndiwe opa uike rewa chalana wasu pe. Jayawe ou ɨporu wasu jare opa umɨkañɨ reta opaetei,” jei chupe reta. “Jare jukuäraiete wi uasa arakae Lot iko rambuewe. Pikuaa kawi peï Lot iko yawe tëta wasu Sodoma pe, jokua tëta wasu pewa reta ukaruñoi jare ukauñoi, jare jekuaeño owa reta jare owaka reta mbaembae, jare umaetɨñoi reta, jare uyapoñoi reta jëtarä,” jei. “Erëi jokua ara Lot jare jëtara reta ndiwe opa oë yawe Sodoma wi, Tumpa ombou ara wi tata azufre jendɨ wae ndiwe jare opa umbái opaetei jokua tëta wasu pewa reta. Jukuärái jae reta uyepokouka reta,” jei. “Jare jukuärái wi ɨwɨ pewa reta uyepokoukata ñonoï kuri, che kuimbaerä ayeyapo wae ayekuaa ye yawe,” jei chupe reta. “Jare jokua ara uwäe yawe, jokua jëta joka pe oï wae tosi woi joko wi oyepe waerä. Awɨye awe tuike jëta pe wɨraa waerä imbaembae. Jare iko pe uparawɨkɨ oï wae tosi woi wi. Awɨye awe tou ye jëta pe,” jei. “Pemandúa Lot jembireko pe mbae uasa wae re. Awɨye piyapo jae uyapo wae rami,” jei. “Ime yawe kía jaeño uyembɨpɨa’ä uepɨ waerä tëi imbaembae kua ɨwɨ pewa re, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi kía umee jekowe chereko pewa wae, yepe tëi umano, erëi onoita tekowe opa mbae wae,” jei Jesús chupe reta. “Che tae pewe, jokua pɨ̈tu che ayu ye yawe, uyeyapota oï kua nunga mbaembae: Imeta mokui wae uyapakua ñonoï pëti tupa pe. Pëti wae uyereraata, jare ïru wae uyereyata,” jei. “Jae ramiño wi imeta mokui kuña umbaeso ñonoï pëti angúa pe. Pëti wae uyereraata, jare ïru wae uyereyata,” jei. “Jae ramiño wi imeta mokui kuimbae uparawɨkɨ ñonoï pëti koo pe. Pëti wae uyereraata, jare ïru wae uyereyata,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta upɨrandu chupe: “CheYa, ¿kiape pa kua uyeyapota oï?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Yaecha uruwɨ reta uyembatɨ ñonoï yawe, yaikuaa woi ime ko mbaereöwe aipo joko pe. Jae ramiño wi che ayu ye yawe, opaete wae uikuaata che ayu ye wae,” jei chupe reta. Jare Jesús uipota omboe iko jemimboe reta kërái ikawi ko jekuaeño uyerure reta waerä Tumpa pe ikueri mbae rewe. Jáeramo jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Ime iko pëti tëta wasu pe pëti mburuwicha. Kua mburuwicha uipɨu’ä etei Tumpa wi, jare mbae’ä chupe ïru wae reta kërái oï wae,” jei. “Jare ime iko wi jokua tëta wasu pe pëti kuña ime umano wae. Kua kuña parawete uipota uñeapo jowaicho re. Jáeramo jekuaeño oo tëi ueka yemborɨ jokua mburuwicha pe,” jei chupe reta. “Mbowɨ ara rupi jokua mburuwicha uyapo’ä mbae awe uepɨ waerä jokua kuña. Erëi aramoiño jei wɨte iyupe: ‘Che aipɨu’ä Tumpa wi, jare mbae’ä chewe ïru wae reta kërái oï wae. Erëi kua kuña ime umano wae umaeño’ä cheré ramo, taepɨ. Echa’ä aepɨ'ä yawe, jekuaeño outa jare ndarau ma chepuere arupɨa,’ jei iyupe,” jei. Jayawe yandeYa jei: “Kua re ikawi ko pepɨa pe piyemɨngeta waerä. Kua mburuwicha, yepe tëi ko jae jupi’ä, erëi mase kërái jae uyemɨngeta ipɨa pe,” jei. “Erëi Tumpa tuichaete ye ipɨakawi chuwi. ¿Këraita pa jayawe Tumpa uepɨta’ä jae uiparawo wae reta, jae reta ara rupi jare pɨ̈tu rupi uyerure chupe yawe? ¿Këraita yerá jayawe jae ɨma uäro uepɨ reta waerä? Che tae pewe, ɨmambae jae uepɨta reta,” jei. “Erëi jesewe che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ye yawe kua ɨwɨ pe, ¿imeta ra ñonoï cheré wɨrowia wae reta?” jei chupe reta. Jare Jesús oï wae pe ime yureko amokue reta jupi umae tëi yureko iyé wae. Jae reta umae ïru wae reta re usiriwe mbae wae echa ko. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Pëti ara pëti fariseo oo tupao wasu pe uyerure waerä Tumpa pe. Jare oo wi mburuwicha pewarä okowara wae,” jei. “Jokua fariseo uyemboɨ jare uyerure uyembutuicha rewe kuärái: ‘Tumpa, amee yasurupái ndewe. Echa’ä che jae’ä ko ïru kuimbae reta rami. Echa’ä che jae’ä ko imonda wae. Ayapo’ä jupi mbae wae. Ayapo’ä awasa. Ayapo’ä wi pea mburuwicha pewarä okowara wae uyapo wae rami. Che añono teeñoi mokui ara opa semana rupi akaru mbae waerä numbɨyerowia waerä. Jare jae nunga wi amee ndewe payandepo wae wi pëti opaete che amɨngana wae wi,’ jei jokua fariseo. “Erëi jokua mburuwicha pewarä okowara wae uyemboɨ oï mbɨrɨ katu mii jokua fariseo wi, jare uipota’äwe jowaɨwa umae parawete ara kotɨ imara ramo. Jaeño okua pɨi pɨi ipɨtía re jare jei parawete: ‘Tumpa, cheparareko mii. Che jeta ayawɨ ndekotɨ,’ jei.” Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Che tae pewe, jokua mburuwicha pewarä okowara wae oo ye jëta pe ipɨakatu rewe, Tumpa ndiwe uyeapɨkatu ramo. Echa’ä Tumpa umae jese jeko mbae wae rami,” jei. “Erëi jokua fariseo re jukuärai’ä umae. Echa’ä Tumpa umɨmichita oï uyembutuicha wae reta, jare umbutuichata oï uñemɨmichi wae reta,” jei chupe reta. Jayawe amokue wae reta ueru Jesús pe isambiaɨ mii reta, jare uipota reta Jesús oñono waerä ipo jese reta. Jayawe Jesús jemimboe reta kua uecha yawe, uñeengata jokua sambiaɨ ueru wae reta pe. “Awɨye jekuaeño pembɨawái Jesús,” jei chupe reta. Erëi Jesús ueni sambiaɨ reta yuweru waerä ikotɨ jare jei: “Pemaeño sambiaɨ reta re yuweru waerä chekotɨ. Awɨye piyopia reta, echa’ä jaeño kua sambiaɨ rami wae reta oïta Tumpa ndiwe, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, pipota peï Tumpa ndiwe yawe, jayawe imeta ko perowia jese pëti sambiaɨ wɨrowia tu re wae rami,” jei chupe reta. Jare ou Jesús oï wae pe pëti mburuwicha, jare jei chupe: “Oporomboe wae, jupi wae ko nde. ¿Mbae pa ayapota tekowe opa mbae wae anoi waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Maera pa ndere chewe jupi wae? Mbaetɨ ko pëti awe jupi wae. Jaeño ko Tumpa jupi wae,” jei. “Nde ndikuaa ko Tumpa arakae jei wae: ‘Awɨye iyapo awasa. Awɨye epuruyuka. Awɨye nemonda. Awɨye ndapu nembɨjeko waerä nderapicha. Ipɨu nderu jare ndesɨ wi,’ jei,” jei Jesús chupe. Jayawe kuimbae jei: “Che ayawɨ'ä etei pëti awe kua reta chemichi wiwe,” jei chupe. Jare Jesús kua uyandu yawe, jei chupe: “Imeño mbae uata oï ndewe ndiyapo waerä,” jei chupe. “Ekua ewaka opaete nembaembae, jare jokua korepoti emee iparawete wae reta pe. Jare jukuärái imeta nenoi mbaembae ikawiete wae ara pe. Joko wi eyu kuri che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe mburuwicha kua uyandu yawe, tuicha ipɨatɨtɨ. Echa’ä jae ikokatuete ko jare uauete imbaembae opa umee waerä iyuwi. Jare Jesús uecha jokua mburuwicha ipɨatɨtɨ oï, jayawe jei jemimboe reta pe: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Erëi yawaieteta ko ikokatu wae reta uyekou waerä jokua re jare onoi reta waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “¿Këraita ra ko pëti camello uasa waerä yuu jesakua mii rupi? Jokua yawái. Erëi yawaieteta ko pëti ikokatu wae onoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe kua uyandu wae reta jei: “Jukuärái yawe, ¿kía ra ipuereta uyerepɨ awɨye waerä oo Tatawasurenda pe jayawe?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ɨwɨ pewa reta jaei ndarau kiawe ipuere uyerepɨ chuwi. Erëitu Tumpa ipuere uyapo chupe reta, echa’ä Tumpa pewarä mbaetɨ mbae yawái,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Mase, ore ndueya ma opaetei nduiko waerä nderemimboe retarä. ¿Imeta ra mbae oremaerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Amokue wae reta ueya ma jeta mbaembae uyeyokui waerä Tumpa pe,” jei. “Ueya ma reta jëta, jare tu, jare ichɨ, jare tɨkeɨ reta, jare tɨwɨ reta, jare jembireko, jare isambiaɨ reta,” jei. “Erëi che tae pewe añetete wae, ime yawe kía jukuärái uyapo wae, jeta wese ye ko uñemɨñatimata oï chupe kuri jekowe pe oï rambuewe. Jare taɨkue rupi Tumpa umeeta oï chupe tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe Jesús ueni ikotɨ jokua doce jemimboe reta jare jei chupe reta: “Mase, pe reta pikuaa peï añawe ya ñaï Jerusalén kotɨ. Jare aipota pikuaa kawi waerä kua: Joko pe uyeyapota oï opaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía che kuimbaerä ayeyapo wae re,” jei. “Echa’ä joko pe chemeeta reta judío mbae wae reta ipo pe. Jae reta cheyoyaita, jare uyapota reta chewe mbaembae ikawi mbae wae, jare undɨwɨta reta cheré,” jei. “Joko wi chembɨpiuta reta jare cheyukata reta. Erëitu joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Erëi Jesús jemimboe reta uikuaa kawi’ä mbae ra Jesús uipota jei chupe reta wae. Echa’ä jokua ko ipuere’ä uepitɨ reta wae. Jayawe Jesús uwäe seri ma oo tëta wasu Jericó pe. Jare tape jembeɨ pe uwapɨ oï pëti kuimbae jesa mbae wae uyerure iko mbae re. Jae uyandu jeta wae reta uasa oï jokoropi, jare upɨrandu: “¿Mbae pa ko aipo?” jei. Jayawe jei reta chupe: “Jesús Nazaret pewa ko uasa oï koropi,” jei reta. Jayawe jesa mbae wae usapɨkai rewe jei: “¡Jesús, David iñemoñaa pewa, cheparareko mii!” jei parawete. Jayawe tenonde yuraa wae reta uñeengata tëi chupe. “¡Nekïi!” jei chupe reta. Erëi jae jeiete usapɨkai Jesús pe: “¡David iñemoñaa pewa, cheparareko mii!” jei parawete. Jayawe Jesús uyemboɨ jare jei: “Peru chewe kua pe jokua kuimbae,” jei chupe reta. Jayawe ueru reta Jesús kotɨ, jare Jesús upɨrandu chupe: “¿Mbae pa ndipota ayapo waerä ndewe?” jei chupe. Jayawe kuimbae jei chupe: “CheYa, aipota amae mii,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Emae. Ndekuera ma nderowia cheré ramo,” jei chupe. Jare jupiwoi kuimbae ipuere umae kawi, jare oo Jesús jupie Tumpa jee umbutuicha rewe. Jare opaete joko pe ñonoï wae reta kua uecha yawe, umbutuicha reta wi Tumpa jee. Jayawe Jesús uike tëta wasu Jericó pe jare uasa oo iko tëta wasu rupi. Jare iko joko pe pëti kuimbae ikokatu wae Zaqueo jee wae. Jae ko mburuwicha pewarä okowara wae reta itenondewa pëti wae. Jae uipota tëi uecha Jesús. Erëi ipuere’ä uecha, echa’ä jeta wae reta ñonoï joko pe ramo, jare Zaqueo tuicha mbae wae ko parawete. Jáeramo jae osi oo tenonde uyupi waerä pëti ɨwɨra tape jembeɨ pe oï wae re sicómoro jee wae, joko wi uecha waerä Jesús. Jayawe Jesús oo uwäe yawe joko pe, umae ɨwate kotɨ jare uecha Zaqueo. Jare jei chupe: “Zaqueo, eweyɨ woi. Echa’ä kua ara apɨtata aï ndepɨ,” jei chupe. Jayawe Zaqueo jawoi pewa uweyɨ jare wɨraa Jesús jëta pe uyerowia rewe. Jare opaete wae reta kua uecha yawe, jaekawi’ä chupe reta jare jei iyupe reta: “¿Kërái jokua añawe Jesús oo upɨta oï kuimbae jeko kachi wae jëta pe?” jei reta. Jare yuraa ma uwäe reta yawe tëta pe, Zaqueo uyemboɨ yandeYa jowai jare jei chupe: “Mase, cheYa, ameeta chembaembae mbɨte iparawete wae reta pe. Jare ime yawe kía pe uasaete akowara wae, irundɨ wese ye amɨñatima yeta chupe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei: “Kua ara ou tekowe opa mbae wae kua tëta pe. Echa’ä kua kuimbae omomoe oï tamɨkue Abraham jeko,” jei. “Jeta wae reta ukañɨ ñonoï wae echa uikuaa’ä reta Tumpa ramo. Jáeramo che kuimbaerä ayeyapo wae ayu ko aeka reta waerä jare aepɨ reta waerä,” jei. Jare kua mbaembae uyandu wae reta uyerowia. Echa’ä añawe Jesús uwäe seri ma Jerusalén pe. Jare jae reta wɨrowia tëi joko pe ma oï yawe, Tumpa umbɨpɨta iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jáeramo Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe kuärái: “Ime iko pëti kuimbae ikokatu wae uipota iko jëtáɨwa reta imburuwicharä wae. Jayawe jae uyeyapɨkatu oo waerä mbɨrɨ mburuwicha wasu oï wae pe uyembɨjeeka waerä jëtáɨwa reta imburuwicharä,” jei. “Jare ndei oo mbowe, uenika payandepo uyeyokui chupe wae reta, jare umee chupe reta korepoti pëti pëti pe jei rewe: ‘Pemɨmbarawɨkɨ kawi kua korepoti che ayu ye rewa,’ jei chupe reta. Jare joko wi jokua kuimbae oë oo,” jei Jesús. “Erëitu jëtáɨwa reta uñamɨtäa umae jese. Jáeramo omondo reta tëi jaɨkue jei reta waerä jokua mburuwicha wasu pe: ‘Ore nduipota’ä jokua kuimbae oï waerä oremburuwicharä,’ jei reta tëi. “Erëi jesewe jokua kuimbae uyeyapoñoi jëtáɨwa reta imburuwicharä. Jare ou ye yawe uwäe jëta pe, omondo uenika jokua payandepo uyeyokui wae reta korepoti ueya chupe reta wae. Echa’ä uipota uikuaa kërái ra pëti pëti umɨmbarawɨkɨ jokua korepoti,” jei. “Jayawe pëti uyeyokui wae jei chupe: ‘Karái, amɨmbarawɨkɨ ma jokua ndekorepoti ndeya chewe wae jare amɨngana ma payandepo ye,’ jei chupe. “Jayawe karái jei chupe: ‘Jaekawi ndiyapo. Nde ko jae ndiyeyokui kawi chewe wae,’ jei chupe. ‘Ndiyeyokui kawi ma chewe kua mbowɨ wae re. Jáeramo añawe che noñonota payandepo tëta wasu imburuwicharä,’ jei chupe. “Jayawe ïru uyeyokui wae jei chupe: ‘Karái, amɨmbarawɨkɨ ma jokua ndekorepoti ndeya chewe wae jare amɨngana ma pandepo ye,’ jei chupe. “Jayawe karái jei chupe: ‘Jukuärái ndiyapo ramo, che noñonota pandepo tëta wasu imburuwicharä,’ jei chupe. “Jayawe ïru uyeyokui wae jei chupe: ‘Mase, karái, ko oï ndekorepoti,’ jei. ‘Che aupi kawi ma ndewe awɨye waerä amɨkañɨ. Echa’ä akɨye ndewi ramo aramoi ndiporarakata chewe ndekorepoti amɨkañɨ yawe,’ jei. ‘Echa’ä aikuaa ndepochɨ rái wae. Nde nepɨ̈ro ïru wae reta imbaembae chuwi, jare ïru wae reta ipapɨ reño ndiyembɨikokatu neï,’ jei chupe. “Jayawe jokua karái jei uyeyokui wae pe: ‘Nde ko jae ndiyeyokui kawi mbae chewe wae,’ jei chupe. ‘Nde ndere wae rupi etei che numbɨjekota. Nde ndikuaa kërái ko chepochɨ rái wae jare kërái apɨ̈ro ïru wae reta imbaembae chuwi wae. Jare ndikuaa wi kërái ayembɨikokatu aï ïru wae reta ipapɨ re,’ jei chupe. “¿Maera pa jayawe nderaa’ä niñono chekorepoti banco pe? Jare jukuärái che ayu ye yawe, nemeeta tëi ko chewe chekorepoti uñemɨïru wae yepe ndiwe,’ jei chupe. “Jayawe jokua karái jei ïru uyeyokui wae reta pe: ‘Pepɨ̈ro chuwi jokua pëti korepoti jare pemee jokua payandepo korepoti onoi wae pe,’ jei chupe reta. “Jayawe jae reta jei chupe: ‘Karái, jae ime ma onoi payandepo korepoti,’ jei reta. “Jayawe jokua karái jei chupe reta: ‘Jukuärái tëi ko. Erëi che tae pewe, kía uiporu kawi yawe jokua jae ime onoi wae, uñemɨïruta ko chupe. Jae ramiño wi kía mbaetɨ uiporu kawi yawe jokua jae ime onoi wae, jare yepe tëi mbowɨ mii ime onoi yawe, jokuawe uñepɨ̈rota ko chuwi,’ jei. ‘Erëi jokua cherowaicho reta uipota’ä tëi aiko waerä imburuwicharä wae reta, peru kua pe piyuka cherowake,’ jei chupe reta.” Jukuärái jei Jesús chupe reta umbɨjaanga rewe. Jare Jesús kua jei ma chupe reta yawe, jekuaeño uwata oo Jerusalén kotɨ ïru wae reta jenonde. Koiño tëta wasu Jerusalén wi, ñaipe Olivorenda jee wae jowai, ime ñonoï mokui tëta wasu raɨ reta Betfagé jare Betania jee wae. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa seri ma uwäe reta yawe joko pe, Jesús jei mokui jemimboe reta pe: “Pekua pea tëta wasu raɨ yanderenonde oï wae pe. Jare joko pe pewäe yawe, pewäeta peï kuri pëti mburika taurusu wae uñeñapɨ̈ti oï wae, ndei kiawe opo jese wae. Piyora peru kua pe,” jei chupe reta. “Jare ime yawe kía upɨrandu pewe maera ra piyora peï mburika wae, pereta chupe: ‘YandeYa uipota uiporu,’ pere.” Jukuärái jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta yuraa uwäe tëta wasu raɨ pe, jare uwäe chupe reta mburika taurusu wae Jesús jei wae rami. Jare oyora ñonoï yawe, jokua mburika iya reta upɨrandu chupe reta: “¿Maera pa piyora peï mburika?” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei: “YandeYa uipota uiporu,” jei chupe reta. Jayawe umaeño jese reta wɨraa waerä. Joko wi Jesús jemimboe reta ueru mburika taurusu wae Jesús oï wae pe jare omboi reta iñepëwaka oñono waerä mburika ikupe re. Jayawe jae reta omborɨ Jesús uyupi waerä jese. Jare jae uasa opo iko rambuewe Jerusalén kotɨ, jeta wae reta yuweru jare iñepëwaka uipɨso reta tape rupi mburika jenonde. Jayawe Jesús koiño ma uweyɨ waerä oo ñaipe Olivorenda wi. Jare opaete jae jemimboe reta umbɨpɨ uyerowia. Umbutuicha reta Tumpa jee usapɨkai pɨi rewe, echa’ä jae reta uecha Jesús uyapo jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jare jei reta: “¡Kua ko jae yanemburuwicha wasurä Tumpa jee re ou oï wae! ¡Tumpa tuyapo ikawiete wae chupe! ¡Añawe Tumpa uyapo ma yandewe yaiko waerä yandepɨakatu rewe! ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee ara pe!” Jukuärái jei reta usapɨkai pɨi rewe. Jeta wae reta joko pe ñonoï. Jare amokue fariseo reta jae reta ipɨte pe ñonoï wae jei Jesús pe: “Oporomboe wae, emɨkïi nderemimboe reta. Awɨye jukuärái tanembutuicha reta,” jei reta chupe. Erëi Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe, kua reta kïi yawe, jayawe ita reta usapɨkaita jae reta ipepɨka pe,” jei chupe reta. Jare Jesús uwäe seri ma oo Jerusalén pe yawe jare uecha yawe, umbɨpɨ ipɨatɨtɨ jokua tëta wasu pewa reta re jare jesaɨ oë. Jare jei: “¡Kërái moná pikuaa kua ara pepɨakatu waerä Tumpa ndiwe! Erëi añawe ndarau ma pikuaa,” jei. “Echa’ä outa uwäe ara perowaicho reta opa pekëse waerä jare ndarau umaeño peré peë pesi waerä,” jei. “Jae reta jeta umbatɨta ɨwɨ tëta wasu ikësea iyɨpɨ re jokoropi uyupi reta waerä. Jare jukuärái jae reta uiketa oï pewe ipotawe rupi,” jei. “Jare jae reta opata peyuka oï jare opata urukachi kua perëta wasu. Ndarau ueya reta pëti awe ita ïru ita iáramo. Jukuärái uyeyapota oï, echa’ä pe reta pikuaa’ä Tumpa ou tëi pepɨte pe perepɨ waerä ramo,” jei Jesús. Jayawe Jesús uike oo tupao wasu joka pe kiape judío mbae wae reta ipuere uyembatɨ umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Erëi joko pe ime jeta wae reta owaka ñonoï mbaemɨmba uñemee waerä Tumpa pe wae. Jayawe Jesús umbɨpɨ omoë joko wi jokua mbaemɨmba owaka wae reta. Jare jei chupe reta: “Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: ‘Cherëta ko jae yerurerenda.’ Jukuärái Tumpa jei. Erëi pe reta piyapo ma imonda wae reta iñemía rami,” jei Jesús chupe reta. Jare opaete jokua ara rupi Jesús oporomboe iko tupao wasu joka pe. Jare sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare judío itenondewa reta ueka yureko kërái rupi ipuere uyukaka waerä Jesús. Erëi jëwa’ä chupe reta uyukaka reta waerä. Echa’ä opaete wae jekuaeño uyembatɨ yureko reta Jesús oï wae pe ipuere waerä uyapɨsaka kawi reta jese. Pëti ara Jesús oporomboe iko tupao wasu joka pe, jare umɨmbeu iko ñee ikawi wae joko pe ñonoï wae reta pe. Jayawe yuweru wi joko pe sacerdote itenondewa reta, Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta, jare judío itenondewa reta. Jayawe jae reta jei Jesús pe: “Emɨmbeu orewe: ¿Kía pa nembou kua mbaembae ndiyapo waerä? ¿Kía pa jei ndewe ndepuere nemoë waerä mbaemɨmba owaka wae reta tupao wasu joka wi?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tapɨrandu wi pewe mbae re. Pemɨmbeu chewe: ¿Kía pa ombou Juan upurumbɨsakambu waerä? ¿Tumpa ra ombou, ani kuimbae retaño ra ombou?” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa ikotɨ̈a mii jare jei iyupe reta: “Yae yawe, ‘Tumpa ko ombou Juan,’ jayawe Jesús jeita yandewe, ‘Jukuärái yawe, ¿maera pa perowia’ä jae jei wae?’ jeita yandewe. Erëi yae yawe, ‘Kuimbae retaño ko ombou,’ jayawe opaete kua pe ñonoï wae reta yandeapita ita pe yandeyukata. Echa’ä kua pochɨ reta wɨrowia tëi Tumpa ko ombou Juan umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae,” jei iyupe reta. Jayawe jei reta Jesús pe: “Ore nduikuaa’ä kía ra ko ombou Juan wae,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe che wi ndarau amɨmbeu pewe kía ko chembou kua mbaembae ayapo waerä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús umbɨpɨ uyemɨngeta joko pe ñonoï wae reta pe umbɨjaanga rewe kuärái: “Pëti kuimbae oñotɨ jeta uva iko pe,” jei. “Jare opa ma uyapɨkatu kawi yawe jokua uvarupa, iya umee ambɨe reta pe uyandareko jese waerä. Jare jei chupe reta: ‘Piyandareko kawi uvarupa re. Jare uva yawɨye ma yawe, mbɨte ameeta pewe kuri,’ jei chupe reta. Jayawe uvarupa iya oo mbɨrɨ ikotɨ̈a ɨma rewa,” jei Jesús. “Jayawe uva yawɨye ma yawe, uvarupa iya ombou pëti uyeyokui chupe wae uvarupa uiporu wae reta pe ueka waerä tëi chupe reta jae imbae wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uinupa jare umee’ä chupe mbae awe. Jare omondo ye jukuärái etei reta,” jei. “Jayawe uvarupa iya ombou ye tëi ïru uyeyokui wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta uinupa wi, jare uyapo reta chupe mbaembae ikawi mbae wae, jare omondo ye jukuärái etei reta,” jei. “Jayawe uvarupa iya ombou ye tëi ïru uyeyokui wae. Erëi uvarupa uiporu wae reta umbɨpere, jare onoe omombo reta koo wi,” jei. “Jayawe uvarupa iya jei tëi iyupe: “¿Mbae ra ayapota? Tamondo cheraɨ auete wae. Aramoi chuwi jae reta uipɨuta,’ jei tëi. “Erëi uvarupa uiporu wae reta uecha taɨ ou oï yawe, jei reta iyupe: ‘Pea ou oï wae ko jae uvarupa iyarä wae. Yayuka ñañono, jare uvarupa upɨtata yanemaerä,’ jei iyupe reta. Jayawe jae reta onoe omombo uvarupa wi oka pe, jare joko pe uyuka etei reta,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi jokua mburuwicha reta pe: “Jayawe, ¿mbae ra uyapota uvarupa iya jokua uvarupa uiporu wae reta pe?” jei chupe reta. “Che tae pewe, outa oï opa uyuka reta waerä, jare uiporukata uvarupa ambɨe wae reta pe,” jei chupe reta. Jare kua uyandu reta yawe, jei reta: “¡Awɨye etei jukuärái kua nunga mbaembae tuasa!” jei reta. Jayawe Jesús umae ngatu jese reta jare jei: “¿Këraita pa jayawe ipuere uyeyapo Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae? Echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: ‘Jokua ita tëta iyapoa reta wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae, añawe uyeyapo ma chuwi reta ita ikawiete ye wae opaete ïru ita reta tëta pewa wi,’ jei. Che ko jae jokua ita rami. Jare yande reta yaikuaa kawi ñaï pëti yambɨi oa yawe ita re, ani ita oa yawe yambɨi re, yambɨi opata iperaso,” jei. “Jare jukuärái rami wi ko uyeyapota oï ipotawe kía chererɨ̈ro wae pe. Jae uyererukachita oï.” Jukuärái Jesús jei mburuwicha reta pe. Jayawe jokua sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uikuaa kawi Jesús jei iko chupe reta wae – jae reta ko jokua uvarupa uiporu wae reta rami, echa’ä wɨrɨ̈ro reta Jesús. Jáeramo jae reta uipota tëi jawoi pewa uipɨsɨka reta Jesús. Erëi ukɨye reta uipɨsɨka waerä. Echa’ä uipɨsɨka reta yawe, aramoi jokua uyembatɨ wae reta uyembopochɨta ikotɨ. Jayawe jokua mburuwicha reta jekuaeño umae yureko Jesús re, jare omondo wi ïru wae reta uipiäro waerä Jesús. Jae reta uipota tëi umbɨtawɨ Jesús jae wɨrowia waerä jae reta jupi wae ko. Erëitu jae reta jaeño uipota tëi umbɨjeko Jesús jae uyemɨngeta wae rupi, uñeapo reta waerä tëi jese mburuwicha romano pe. Jayawe jae reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduikuaa nde ndiyemɨngeta wae jare ndeporomboe wae jupi rupi kawi ko. Nde nemae oyowake opaete wae re. Jare nde ndeporomboe kawi kërái yambɨyerowia waerä Tumpa,” jei reta. “Jayawe ore nduipota ndupɨrandu ndewe mbae re. Romano reta imburuwicha wasu César jei yandewe yambɨepɨ waerä chupe korepoti pe opa año rupi. Erëi, ¿mbae pa ndere nde? ¿Jupi ra yambɨepɨ chupe waerä, ani jupi’ä ra?” jei reta chupe. Erëi Jesús uikuaa kërái jae reta uipota tëi uyawɨka chupe iñee rupi. Jáeramo jei chupe reta: “Pechaka chewe pëti korepoti. ¿Kía jowa iä pa oï jese, jare kía jee pa uyekuatía oï jese?” jei chupe reta. “César,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jayawe kua ko jae César imbae. Pemee ye chupe jayawe. Erëi pemee wi Tumpa pe jokua mbaembae Tumpa uipota wae,” jei chupe reta. Jayawe jokua upurumbɨtawɨ wae reta ipɨakañɨ upɨta reta Jesús jei wae re. Jáeramo kïiño upɨta reta. Jae reta ipuere’ä uitɨ Jesús iñee pei opaete wae jowake. Jayawe yuweru Jesús oï wae pe amokue mburuwicha reta, saduceo jei chupe reta wae. Opaete saduceo reta jei tëi umanokue wae reta ndarau ma ikowe ye. Jayawe yuweru wae reta jei Jesús pe: “Oporomboe wae, ore nduipota ndupɨrandu ndewe pëti mbae re. Moisés arakae uikuatía ueya yandewe kuärái: ‘Pëti kuimbae umano yawe jembireko umɨmembɨ mbae rewe, jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ tumenda jokua kuña ndiwe. Jayawe umɨmembɨ yawe, kuimbae amɨri onoita iñemoñaa tɨwɨ rupi.’ Jukuärái uikuatía Moisés,” jei reta. “Jayawe ime iko pëti kuimbae owa tɨwɨ reta onoi wae. Kua kuimbae umenda, jare umano jembireko umɨmembɨ mbae rewe,” jei reta. “Jayawe kuimbae amɨri tɨwɨ jae iyeuka umenda jokua kuña ndiwe. Jare jae wi umano jembireko umɨmembɨ mbae rewe,” jei reta. “Jae nunga wi jukuärái uyeyapo jaɨkue rupiwa reta pe. Opaete chiu rewe pëti pëti umenda jokua kuña ndiwe, jare opaete pëti pëti rupi umano reta umɨmembɨ mbae rewe. Jare jaɨkue rupi kuña parawete umano wi,” jei reta. “Jayawe añetete yawe umanokue wae reta ikowe yeta, ¿kía nunga wae jembirekorä pa ikota jokua kuña jae reta ikowe ye yawe? Echa’ä opaete chiu rewe umenda jae ndiwe.” Jukuärái jei saduceo reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añawe rupi ɨwɨ pewa reta umenda jare umɨmendaka reta. Erëi kua oïta’ä jekuaeño jukuärái, echa’ä kua ɨwɨ opata oï,” jei. “Jare Tumpa umbɨpɨau ye ma yawe opaete mbaembae, jae umbɨjekowe yeta ueru jupi wae reta uyekou waerä jese,” jei. “Jare jae reta ndarau ye ma umenda jare ndarau ye ma umɨmendaka reta. Echa’ä jae reta yurekota araɨwa reta rami, jare ndarau ye ma umano reta. Añetete jae reta ikowe ye wae rupi uyekuaata kërái jae reta ko jae Tumpa Taɨ wae,” jei chupe reta. “Tamɨmbeu pewe kërái ko umanokue wae reta. Jae reta ikowe yeta ko,” jei. “Jukuärái Moisés arakae uikuaaka yandewe. Echa’ä jae uikuatía kërái Tumpa ikoño mái wae jei chupe yái jendɨ wae wi: ‘Che ko jae nderamɨkue reta Abraham, Isaac, jare Jacob iTumpa.’ Jukuärái Tumpa jei Moisés pe yepe tëi Moisés tamɨkue reta arakaete ye ma opa umano,” jei. “Añetete umanokue wae reta mbaetɨ yawe onoi tekowe, jayawe Tumpa ndarau jei tëi jae ko jae reta iTumpa wae, echa’ä jae ko ime tekowe onoi wae reta iTumpa. Echa’ä Tumpa pewarä, umanokue wae reta imeño oï jekowe rewe,” jei Jesús chupe reta. Jayawe amokue Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jei Jesús pe: “Jaekawi ndiyemɨngeta, oporomboe wae,” jei reta. Jare joko wiwe kiawe uipota’ä ye ma upɨrandu Jesús pe mbae re awe, echa’ä aramoi ipuere uñemɨmaraka reta. Jayawe Jesús jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Jeta wae reta jei Cristo yae chupe wae jae ko David iñemoñaa pewaño. Erëi, ¿kërái ra jokua? Echa’ä uyekuatía oï tupapire Salmos pe David etei jei arakae wae kuärái: ‘Tumpa ikoño mái wae jei cheYa pe kuärái: ‘Ewapɨ kua cheakata kotɨ, nderowaicho reta opa añonoka rewa itawa re nderowai,’ jei Tumpa.’ Jukuärái David uikuatía arakaete rupi kërái Cristo jae’ä ko kuimbaeño. Jae ko iYa wi. Jayawe David etei jei chupe yawe, ‘CheYa,’ ¿këraita pa jayawe Cristo ipuere iko David iñemoñaa pewaño?” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe opaete joko pe ñonoï wae reta jowake: “Piyandareko kawi piyé Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta wi,” jei chupe reta. “Echa’ä jae reta jekuaeño uipota uyepɨuka waerä ïru wae reta pe. Jáeramo jekuaeño uyemonde kawi reta uyechaka waerä jae reta ko jae tenondewa reta,” jei. “Jare jae reta uwata ñonoï mercado rupi yawe, jekuaeño uipota ïru wae reta umbɨsaluda waerä uipɨu chuwi rewe,” jei. “Jare yuraa reta yawe tupao pe, jae reta uipotaete uwapɨ tenda tenondewa ikawiete wae pe. Jare jukuärái uyapo reta wi uparea chupe reta yawe,” jei. “Jare jae reta puku uyerure reta Tumpa pe opaete wae umae waerä tëi jese reta jupi ko ñonoï Tumpa ndiwe wae. Erëi jae reta tawɨ rupi upɨ̈ro kuña ime umano chuwi wae reta wi imbaembae. Jáeramo täta rupi Tumpa uiporarakata oï chupe reta,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús tupao wasu joka pe iko yawe, uecha ikokatu wae reta oñono ñonoï ikorepoti korepoti jɨru pe. Kua korepoti jɨru ko oï kiape oñono reta waerä korepoti Tumpa pewarä. Jare Jesús uecha wi pëti kuña iparawete mii wae ime umano wae. Kua kuña jaeño oñono mokui korepoti mii korepoti jɨru pe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Che tae pewe añetete wae, pea kuña iparawete mii wae ime umano wae umee jetaete ye ïru wae reta wi Tumpa jowai,” jei. “Echa’ä ïru wae reta ueru umee jembɨre chupe wae wi. Erëi pea kuña, yepe tëi iparawete, erëi jembiurä owata tëi iko pɨpe wae opaetei umee Tumpa pewarä,” jei Jesús chupe reta. Jare amokue Jesús jemimboe reta uyemɨngeta yureko tupao wasu rewa. Jei reta: “Ipöraete ko pea ɨwambɨ reta ita pewa. Jare ikawiete ko mbaembae umee reta wae omopöra waerä,” jei reta. Jayawe Jesús jei: “Kua mbaembae pecha peï wae, ipöra ñonoï tëi,” jei. “Erëi jesewe outa uwäe oï ara opa uitɨ reta waerä. Jare jokua ara ndarau pëti awe ita upɨta ïru ita iáramo,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta upɨrandu chupe: “Oporomboe wae, ¿kërái yawe etei ra uasata kua mbaesusere tupao wasu rewa? Jare opaete kua uyeyapota ma oï yawe, ¿këraita pa nduikuaa?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Piyandareko kawi piyé kuri awɨye waerä kiawe pembɨtawɨ,” jei chupe reta. “Echa’ä outa jeta cheree pe uyembɨjeeraanga wae reta. Jare jeita tëi reta: ‘Che ko jae Cristo.’ Jare jeita pewe reta wi: ‘Uwäe ma ara kua ɨwɨ opa waerä,’ jeita reta. Erëi pe reta awɨye perowia jese reta,” jei chupe reta. “Jare imeta oï ñeräro reta jare tekorái reta. Erëi piyandu yawe kua reta rewa, awɨye pekɨye. Echa’ä kua mbaesusere reta uyeyapo ñotái ko tenonde. Erëi ndei wɨteño ko ara reta opa waerä,” jei. Jare jei wi chupe reta: “Jeta ɨwɨ pewa reta uñerärota ambɨe ɨwɨ pewa reta ndiwe, jare jeta mburuwicha reta uñerärota ambɨe mburuwicha reta ndiwe,” jei chupe reta. “Jare imeta ɨwɨkäta tuicha wae reta kerupi rupi. Jare imeta karuái reta jare mbaerasɨ jasɨ wae reta. Jare ara re uyekuaata mbaembae kɨye pewa,” jei. “Erëi ndei kua mbaembae uyeyapo mbowe, ïru wae reta pepɨsɨta jare uyapota ikawi mbae wae pewe cheré perowia ramo,” jei. “Echa’ä jae reta pereraata itupao reta pe pembɨjeko waerä joko pe. Jare peñonota reta peresorɨru pe. Jare pereraata reta wi mburuwicha reta jare mburuwicha wasu reta jowai pembɨjeko reta waerä,” jei. “Erëi jokoropi jëwata pewe pemɨmbeu kawi waerä chupe reta che rewa,” jei Jesús chupe reta. “Erëi awɨye piyembɨpɨa’ä tenonde woi mbae ra pereta piyerepɨ waerä. Echa’ä che etei ameeta pewe ñee jare arakuaa piyemɨngeta waerä. Jare jukuärái pëti awe perowaicho reta ipuereta’ä peré jare uikuaata’ä mbae jei waerä pewe,” jei chupe reta. “Jokua ara reta rupi amokue peru reta jare pesɨ reta, jare perɨkeɨ reta jare perɨwɨ reta, jare perëtara reta, jare peïru reta peñonota oï perowaicho reta ipo pe. Jare amokue pe reta peyukakata. Jare cheré perowia ramo, opaete seri peamɨtäata,” jei. “Erëi awɨye piyembɨpɨa’ä kua re. Echa’ä pe reta peï ko Tumpa ipo pe jare jae uyandarekota oï peré,” jei. “Jare pemɨawäta yawe opaete kua mbaembae, Tumpa perepɨta oï chuwi kuri,” jei chupe reta. “Jare pecha yawe sɨndaro reta opa oñowa ñonoï kua tëta wasu Jerusalén, pikuaata jae ma ko ou uwäe opa uyembái waerä,” jei. “Jayawe kua ɨwɨ Judea pe ñonoï wae reta tosi ɨwɨtu wasu reta kotɨ. Jare kua Jerusalén pe ñonoï wae reta toë wi tosi. Jare kua tëta wasu ikatu rupi ñonoï wae reta awɨye tou ye wi tuike tëta wasu pe. Echa’ä jokua ara reta rupi Tumpa uiporarakata oï kua tëta wasu pewa reta pe. Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe. Jare jukuärái Tumpa uyapota oï jokua uyekuatía oï wae uyeyapo waerä,” jei chupe reta. “¡Ikuasɨta parawete kuña ipurúa wae reta jare imembɨ umbɨkambu ñonoï wae reta jokua ara reta rupi! Echa’ä imeta mbaesusere tuichaete wae kua ɨwɨ pe Tumpa uiporaraka yawe kua ñëtara judío reta pe,” jei. “Jare jeta jae reta umanota kɨsepuku pe. Jare ïru wae reta uyereraata peresorä ambɨe ɨwɨ reta pe,” jei. “Jare judío mbae wae reta uyembɨiyata kua Jerusalén re jare yurekota pɨpe jae reta ime mbaepuere onoi wae opa rewa,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Jayawe uyekuaata oï mbaembae ambɨe ye ye wae warasɨ re, yasɨ re, jare yasɨtata reta re. Jare jokua uikuaakata oï ara reta jae ma oï opa waerä wae,” jei. “Jare kua ɨwɨ pe, mar jɨapueteta jare ɨaparoaroa tuichaeteta. Jáeramo ɨwɨ pewa reta ukɨyeta ñonoï jare uikuaata’ä mbae uyapo reta waerä,” jei. “Jae reta ukɨye pɨpei opata ipɨräta ukañɨ, jare jeita reta: “¿Mbae ye ra ko aipo uasata oï yandewe?’ jeita reta. Echa’ä opaete ara re oï wae reta uñemɨtɨmota,” jei. “Jayawe che kuimbaerä ayeyapo wae, ɨwɨ pewa reta cherechata ayu ye aï amapɨ̈tu re chembaepuere jembipete rewe,” jei chupe reta. “Jayawe opaete kua mbaembae umbɨpɨ uyeyapo oï yawe, piñemɨatangätuta ko kuri. Echa’ä ɨmambae Tumpa perepɨta oï,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Mase. Pemae ɨwa re jare opaete ɨwɨra reta re,” jei. “Uyembɨpɨ ma jokɨ ye yawe, yaikuaa ñaï koiño ma ko oï ama okɨ waerä,” jei. “Jae ramiño wi pe reta pecha yawe uasa oï kua mbaembae amɨmbeu aï pewe wae, pikuaata ko peï koiño ma oï Tumpa iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, kua ɨwɨ pe yureko wae reta ndarau opa umano opaete kua mbaembae reta ndei opa uyeyapo mbowe,” jei. “Pepuere pikuaa kua ñee che jae aï pewe wae añetete ko. Echa’ä yepe tëi ara jare ɨwɨ opata ko, erëi chiñee ndaraúi opa,” jei chupe reta. “Jáeramo piyandareko kawi piyé awɨye waerä jokua ara piyepokouka pëti wɨra ipɨranoe pewa oa ñuai pe wae rami,” jei. “Echa’ä jukuäraita uyeyapo oï ɨwɨ pewa reta pe. Jáeramo awɨye pekau jare awɨye perorɨkatuño piko. Jare awɨye wi piyembɨpɨa’ä mbaembae ɨwɨ pewa re,” jei. “Jare jekuaeño piyandareko piyé. Jare piyerure Tumpa pe pepuere waerä peoyepe opaete kua mbaembae uyeyapota oï wae wi. Jare piyerure chupe wi pepuere waerä piyemboɨ jokua ara pemara mbae rewe cherowai, che kuimbaerä ayeyapo wae.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jare opa ara rupi Jesús oporomboe tupao wasu joka pe. Jare opa pɨ̈tu rupi oë oo upɨta waerä ñaipe Olivorenda jee wae re. Jare opa ndimboweasɨ rupi opaete tëta wasu pewa reta yuraa tupao wasu joka pe uyapɨsaka waerä Jesús iñee re. Koiño ma iko uwäe waerä pascua ara jare uyembɨpɨ waerä yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta ueka yureko kërái ipuere waerä uyukaka Jesús. Erëi jae reta uipota’ä uyapo opaete wae jowake, echa’ä ukɨye reta opaete tëta wasu pe ñonoï wae reta wi. Echa’ä aramoi ipuere uyembopochɨ reta ikotɨ uipɨsɨ reta yawe Jesús. Jayawe Satanás uike Judas Iscariote ipɨa pe. Judas ko jae Jesús doce jemimboe reta wi pëti wae. Jayawe Judas oë wɨari oo sacerdote itenondewa reta ñonoï wae pe. Jare joko pe ñonoï wi sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta. Judas uipota uyemɨngeta jae reta ndiwe uikuaa waerä kërái rupi ipuere omborɨ uipɨsɨ reta waerä Jesús. Kua Judas jei wae umbɨyerowia reta. Jare upɨta reta umee waerä korepoti Judas pe jae omborɨ reta waerä. Kua ikawi Judas pe. Jayawe umbɨpɨ ueka kërái ipuere waerä umee wɨari chupe reta Jesús. Jayawe uwäe ara tenondewa yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare jokua ara judío reta uyukañoi owecha pascua pewa. Jayawe Jesús jei Pedro jare Juan pe: “Pekua tëta wasu pe piyapo yandewe tembiu pascua pewa yau waerä,” jei chupe reta. Jayawe jei reta chupe: “¿Kiape pa ndipota ndoo nduyapɨkatu waerä?” jei reta. Jare Jesús jei chupe reta: “Mase, peo ma pewäe yawe tëta wasu pe, pëti kuimbae ɨ wɨraa oï wae outa perowäiti oï kuri,” jei chupe reta. “Peota jaɨkue jare piketa jëta pe jae ndiwe. Jayawe pereta tëta iya pe: ‘Oporomboe wae upɨrandu oï kiape ra ime oï o jae jou waerä tembiu pascua pewa jemimboe reta ndiwe,’ pere chupe. Jayawe tëta iya uechakata oï pewe pëti o tuicha wae jae joo ɨwate oï wae, opaete mbaembae yaiporuta ñaï wae rewe. Jare joko pe piyapɨkatuta yandewe yakaru waerä kuri,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Pedro jare Juan yuraa uwäe tëta wasu pe. Jare uyeyapo opaete Jesús jei chupe reta wae rupi etei. Jayawe uyapo reta tembiu pascua pewa joko pe. Jare uwäe ma ora yawe, Jesús uwapɨ mesa pe ukaru waerä jokua doce jemimboe tenondewaete reta ndiwe. Jayawe jei chupe reta: “Uwäe ma ara aiporara waerä jeta mbaembae kachi wae. Jare chekɨrëɨete jau kua tembiu pascua pewa pe reta ndiwe ndei jokua uyeyapo mbowe,” jei. “Che tae pewe, ndarau ye ma jau kua nunga tembiu Tumpa oï rewa opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jayawe ramo opaete kua tembiu uyembɨjaanga oï jese wae opa kawita uyeyapo,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uipɨsɨ copa jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Jare jei chupe reta: “Opaete pe reta peu kua,” jei. “Che tae pewe, ndarau ye ma jau uva tɨkue Tumpa oï rewa opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei chupe reta. Jae nunga wi Jesús uipɨsɨ mbɨyape jare uyapo wi yasurupái jese. Jayawe upɨsäa mbɨyape jare umee jemimboe reta pe, jare jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Kua ko jae cherete ameeta aï peré wae. Añawe wiwe peuta kua piyemɨmandúa waerä cheré,” jei chupe reta. Jae ramiño wi opa ma ukaru reta yawe, Jesús uipɨsɨ ye copa jare jei wi chupe reta umbɨjaanga rewe: “Kua ko jae cheruwɨ uyepɨyereta oï wae. Kua cheruwɨ pɨpe Tumpa uyapo oï pëti yemɨngeta ipɨau wae pe reta ndiwe,” jei chupe reta. “Erëi ime yandepɨte pe uwapɨ oï chemeeta oï cherowaicho reta pe wae,” jei. “Añetete ko, che kuimbaerä ayeyapo wae amano ñotái aï kërái Tumpa jei wae rami. Erëi ikuasɨ paraweteta oï jokua kuimbae chemeeta oï wae, echa’ä tuicha rupi uiporarata oï kuri,” jei Jesús chupe reta. Jayawe jemimboe reta umbɨpɨ upɨrandu iyupe: “¿Kía nunga yande wae reta uyapota oï jokua?” jei reta iyupe. Jare Jesús jemimboe reta umbɨpɨ uyeaka kía ra ikawi iko waerä tenondewarä. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta uipotaete uechaka imbaepuere onoi ko jëtáɨwa reta re. Jare jae reta uipota jeräkua waerä kërái omborɨ onoi jëtáɨwa reta wae,” jei chupe reta. “Erëi pe reta, awɨye jukuärái piyapo. Jokua pepɨte pe tenonde oï wae tuyeyapo taɨkuewaeterä. Jare jokua pemburuwicharä iko wae tuyeyokui ïru wae reta pe,” jei chupe reta. “¿Mbae pa pere? ¿Kía pa ikawiete ɨwɨ pewa reta pe: jokua mesa pe uwapɨ ukaru oï wae ra, ani jokua tembiu ueru oï wae ra? ¿Jae’ä yerá jokua mesa pe uwapɨ ukaru oï wae? Erëi che aiko pepɨte pe ayeyokui waerä pewe pëti uyeyokui wae rami,” jei chupe reta Jesús. Jare jei wi chupe reta: “Che asa ma jeta yembɨawái reta rupi. Jare pe reta peasa ma wi jokoropi che ndiwe,” jei chupe reta. “Jáeramo kërái cheRu umee chewe mbaepuere aiko waerä opaete wae imburuwicha wasurä, jukuärái wi che amee aï pewe mbaepuere piko waerä mburuwicha retarä,” jei chupe reta. “Jare che aï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, pe reta pepuereta jekuaeño pekaru che ndiwe. Jare pewapɨta peï kuri wi wapɨa reta pe piko waerä Israel iñemoñaa reta imburuwicha retarä,” jei Jesús jemimboe reta pe. Joko wi Jesús jei Simón Pedro pe: “Simón, Simón, mase, Satanás uipota uyapo pe reta opa pesɨrɨ waerä chewi. Jáeramo jae ueka Tumpa pe Tumpa umaeño jese waerä,” jei chupe. “Jayawe michi pewa ndiyerowata neï chewi kuri. Erëi che ayerure ma Tumpa pe nderé nde jekuaeño nderowia waerä cheré. Jare ndiyerowa ye ma chekotɨ yawe, emɨmɨräta kua nderɨwɨ reta,” jei chupe. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “CheYa, taa nde ndiwe peresorɨru pe – jare mbaetɨta peresorɨru peño. Ndipota yawe, tamano wi nde ndiwe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Pedro, che tae ndewe, kua pɨ̈tu woi, ndei uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri. Mbapɨ wese ndereta neï kuri chekuaa’ä wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Pe reta pemandúa kawi peï, jokua wese che pomondo yawe chiñee peraa waerä, amɨmbeu pewe awɨye waerä peraa korepoti, jare peurupuku, jare mokui mbɨpasa. Añawe tapɨrandu pewe: ¿Uata pa pewe jokua wese mbae?” jei chupe reta. “Uata’ä orewe,” jei reta. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Erëi añawe tamɨmbeu pewe kua: Ime yawe penoi korepoti jare urupuku, jayawe peraa. Jare kɨsepuku mbaetɨ penoi yawe, pewaka piñepëwaka kɨsepuku pewa waerä,” jei. “Echa’ä uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe kuärái: ‘Jeta wae reta umae jese pëti jeko kachi wae rami.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei. “Kua uyekuatía oï wae, cheré ko uyemɨngeta oï jare imeta ko uyeyapo chewe. Jare jokua ko uyeyapo oï añawe,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “OreYa, mase, ko nonoi mokui kɨsepuku,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jaekawiño ma ko,” jei. Jayawe Jesús oë oo tëta wasu wi ñaipe Olivorenda jee wae re kërái jeta wese jae uyapo wae rami. Jare jemimboe reta wi yuraa jae ndiwe. Jayawe yuraa ma uwäe yawe, Jesús jei jemimboe reta pe: “Jarei katu mii imeta penoi kɨrëɨ chererɨ̈ro waerä. Jayawe piyerure Tumpa pe jokua re awɨye waerä piñemɨamɨrika jokua kɨrëɨ pe,” jei chupe reta. Jayawe Jesús usɨrɨ katu chuwi reta, jare uñeñono itawa re uyerure waerä Tu pe. “CheRu mii,” jei. “Nde ndipota yawe, embɨasa mii chewi kua aiporarata aï wae. Erëi awɨye tuyeyapo che jae waeño. Tuyeyapo chewe nde ndere wae,” jei. Jayawe uyekuaa chupe pëti araɨwa umɨmɨräta waerä. Jesús ikuasɨ katu uiporara iko täta rupi; jáeramo jeiete uyerure Tumpa pe. Jare ipirei utɨkɨ ɨwɨ pe tuwɨ rami. Jare opa ma uyerure yawe, Jesús upüa jare oo ye jemimboe reta ñonoï wae pe. Jare uecha oke ñonoï reta. Echa’ä jae reta täta rupi ipɨatɨtɨ ramo opa ipɨräta ukañɨ chuwi reta. Jayawe Jesús umbɨsareko reta jare jei chupe reta: “¿Peke yerá peï? Pepüa, piyerure Tumpa pe awɨye waerä jarei katu mii pemaeño piyé chererɨ̈ro waerä,” jei chupe reta. Jare Jesús uyemɨngeta iko rambuewe, aramoiño uyekuaa jeta kuimbae reta. Jare Judas – jae ko Jesús jemimboe doce wae wi pëti – jae ou tenonde. Jayawe ou uwäe Jesús oï wae pe jare uyurupɨte jowa pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Judas, ¿këraita pa pëti yurupɨte rupi chemee neï cherowaicho reta pe?” jei chupe. Jare Jesús jemimboe reta uikuaa yawe mbae uasata oï wae, upɨrandu reta Jesús pe: “OreYa, ¿nduiporuta pa kɨsepuku jese reta?” jei reta. Jayawe pëti wae jae reta uiporu ikɨsepuku sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae re, jare uyasɨa chuwi inambi iyakata kotɨwa. Jayawe Jesús jei chupe: “¡Joko peño ma! ¡Pemaeño ma jese reta!” jei. Jayawe uyawɨkɨ chuwi kuimbae inambi jendakue, jare ukuera. Yuweru wi joko pe sacerdote itenondewa reta, jare sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta, jare ïru judío itenondewa reta. Jare Jesús jei chupe reta: “¿Maera pa peyu chekotɨ kɨsepuku rewe jare ɨwɨra rewe? ¿Jae yerá che imonda jeko kachi wae?” jei. “Opa ara rupi che aiko pe reta ndiwe tupao wasu joka pe. ¿Maera pa joko pe chepɨsɨ'ä?” jei chupe reta. “Erëi añawe uwäe ma ora che aï waerä pepo pe. Kua ko jae ora Añawasu jare aña reta imbaepuere uyekuaa waerä michi pewa,” jei Jesús chupe reta. Jayawe uipɨsɨ reta Jesús jare wɨraa reta sacerdote tenondewaete jëta pe. Jare Pedro oo jae reta jaɨkue, erëi mbɨrɨ katu mii upɨta chuwi. Jare sacerdote tenondewaete joka pe sɨndaro reta uyatapɨ jare uwapɨ reta tataɨpɨ rupi. Jare Pedro uwapɨ wi jae reta ipɨte pe uyepee waerä. Erëi pëti kuñatái uyeyokui wae uecha Pedro uwapɨ oï tataɨpɨ pe. Jayawe jae umae ngatu jese jare jei: “Kua kuimbae iko wi Jesús ndiwe,” jei. Erëi Pedro uikuaku jei rewe: “Aikuaa’ä jokua kuimbae,” jei. Joko wi ndei ɨma mbowe, ïru wae uecha Pedro jare jei chupe: “Nde wi ko jae Jesús jemimboe,” jei chupe. “Mbaetɨ,” jei Pedro. “Jae’ä ko che.” Jare pëti ora rupi ma uasa yawe, ïru kuimbae jeiete uyemɨngeta japicha ndiwe: “Añetete kua kuimbae wi ko jae Jesús ndiwe iko wae, echa’ä jae wi ko Galilea pewa,” jei. Erëi Pedro jei: “Aikuaa’ä mbae re ra ndiyemɨngeta neï,” jei chupe. Jare Pedro uyemɨngeta rupiwe, uru kuimbae uñee. Jayawe yandeYa uyerowa umae Pedro re. Jare Pedro imandúa yandeYa jei chupe wae re: “Kua pɨ̈tu woi, ndei uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Jayawe Pedro oë oo joko wi, jare umbɨpɨ uyao täta rupi ipɨatɨtɨ rewe. Jayawe Jesús järoa reta oyoyai jare uinupa reta. Jare uesañoma reta, jare okua reta Jesús jowa re jei rewe: “Yaecha Tumpa tuikuaaka ndewe kía ra okua oï nderé wae,” jei reta chupe. Jare jeta mbaembae kachi wae jei reta chupe. Jayawe köe ma yawe, uyembatɨ ye judío itenondewa reta, jare sacerdote itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta. Jare jae reta ueruruka Jesús jae reta jowai jare jei reta chupe: “Nde ko jae Cristo ndoe chupe wae yawe, emɨmbeu orewe sɨmi kawi rupi,” jei reta. Jare Jesús jei chupe reta: “Che amɨmbeu pewe yawe jae ko che, ndarau chererowia. Jare che apɨrandu yawe pewe mbae re, ndarau pemɨmbeu chewe,” jei chupe reta. “Erëi che kuimbaerä ayeyapo wae añawe wiwe awapɨta Tumpa opaetei mbaepuere onoi wae iyakata kotɨ,” jei chupe reta. Jayawe opaete jae reta upɨrandu chupe: “Jayawe, ¿nde pa ko jae Tumpa Taɨ?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta pere rami jae ko che,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei iyupe: “¿Maera ye ra yaekata ïru wae reta umbɨjeko waerä? Echa’ä yande etei yayandu ma mbae jei iyuru pe etei wae,” jei reta. Jayawe opaete jae reta upüa jare wɨraa Jesús mburuwicha romano Poncio Pilato jee wae jowai. Jare umbɨpɨ reta umbɨjeko Jesús. Jae reta jei: “Kua kuimbae nduecha urukachi onoi kua yandeɨwɨ pewa reta jeko. Echa’ä jae jei oï chupe reta awɨye waerä umbɨepɨ reta mburuwicha wasu César okowara orewe wae,” jei reta. “Jare jae nunga wi jei tëi oï iyupe jae ko Cristo, jare jokua oremaerä uipota jei jae ndaye uyeyapota mburuwicha wasurä,” jei reta chupe. Jayawe Pilato upɨrandu Jesús pe: “¿Nde pa ko jae judío reta imburuwicha wasu?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndere wae ko jae,” jei. Jayawe Pilato jei sacerdote itenondewa reta pe jare joko pe ñonoï wae reta pe: “Awäe’ä teko kua kuimbae re,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jeiete jei: “Jae oporomboe wae rupi umɨñeräroka oo oï opaete kua ɨwɨ rupi. Jae umbɨpɨ Galilea rupi jare añawe ou ma uwäe kua Judea pe,” jei reta Pilato pe. Pilato kua uyandu yawe, upɨrandu chupe reta: “¿Kua kuimbae jae ra Galilea pewa?” jei chupe reta. “Añetete jukuärái ko,” jei reta. Jayawe Pilato wɨraaka Jesús Herodes pe. Echa’ä Herodes ko jae Galilea pewa reta imburuwicha. Jare jokua ara reta rupi Herodes opou iko Jerusalén pe. Jare Herodes uecha Jesús yawe, uyerowiaete, echa’ä ɨma ma jae uipota tëi uecha Jesús. Echa’ä jeräkua chupe jeta mbaembae Jesús uyapo wae rewa. Jáeramo jae uipota tëi uecha Jesús uyapo chupe mbae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jayawe Herodes upɨrandu jeta mbaembae re Jesús pe, erëi Jesús jei’ä chupe mbae awe. Jayawe sacerdote itenondewa reta jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta iñeeäta rewe umbɨjeko Jesús Herodes jowai. Jayawe Herodes jare isɨndaro reta jei iyupe: “Kua kuimbae usiriwe’ä etei ko,” jei reta. Jare oyoyai reta waerä, omondeka chupe reta pëti temimonde ikawi wae mburuwicha wasu echa. Jare joko wi Herodes wɨraaka ye Jesús Pilato pe. Jare jokua ara etei Pilato jare Herodes uyeapɨkatu reta. Echa’ä tenonde yawe uñeamɨtäase reta. Jayawe Pilato umbatɨka sacerdote itenondewa reta, jare judío itenondewa reta, jare opaete judío joko pe ñonoï wae reta. Jare jei chupe reta: “Pe reta peru ma kua kuimbae chewe jare pere, ‘Jae urukachi onoi kua yandeɨwɨ pewa reta jeko.’ Erëi che apɨrandu chupe perowake jokua re, jare awäe’ä etei teko jese pe reta pembɨjeko rami,” jei. “Jae nunga wi Herodes uwäe’ä jese teko; jáeramo ombou ye kua pe,” jei. “Mase, mbaetɨ onoi teko umano waerä kua kuimbae. Jáeramo ainupakata, jare taɨkue rupi ambopoikata,” jei Pilato chupe reta. Jukuärái Pilato jei chupe reta, echa’ä jae uikuaa opa año rupi pascua ara pe imeta ko opoika chupe reta pëti pereso. Jayawe opaete wae usapɨkai reta pëti ramiño jei rewe: “¡Tumano kua kuimbae! ¡Embopoika orewe Barrabás!” jei reta. Jokua kuimbae Barrabás iko peresorɨru pe, echa’ä jae upuruyuka wae ko. Jare tenonde yawe jae uyapoka tekorái Jerusalén pe ombowaichoka waerä sɨndaro romano reta. Erëi Pilato imeño uipota tëi ombopoika Jesús. Jáeramo jei ye chupe reta tëi. Erëi jae reta jeiete usapɨkai pɨi pɨi jei: “¡Ikutuka kurusu re! ¡Ikutuka kurusu re!” jei reta. Jayawe Pilato upɨrandu ye chupe reta: “¿Marái ramo pipota umano waerä kua kuimbae? ¿Mbae ikawi mbae wae pa uyapo? Che awäe’ä etei teko jese umano waerä. Jáeramo ainupakata, jare joko wi ambopoikata,” jei tëi chupe reta. Erëi jeieteño täta rupi usapɨkai rewe jei reta uikutuka waerä Jesús kurusu re. Jare täta usapɨkai chupe reta ramo, Pilato uyapo chupe reta jae reta uipota wae rupi. Jayawe omoëka chupe reta peresorɨru wi jokua kuimbae jae reta uipota wae – jae ko jokua upuruyuka wae jare tekorái uyapoka ombowaicho waerä romano reta wae. Erëi umee Jesús sɨndaro reta pe uyeyapo waerä chupe judío reta uipota wae. Jayawe sɨndaro reta wɨraa Jesús joko wi uikutu reta waerä kurusu re. Jare yuraa yureko reta rambuewe, owäiti reta pëti kuimbae Simón jee wae uwäe ma ou oï tëta wasu pe. Kua kuimbae tëta wasu Cirene pewa ko. Jayawe sɨndaro reta uipɨsɨ kua kuimbae jare oñono reta Jesús ikurusu iyatiɨ re jae wɨraa waerä Jesús jaɨkue. Jeta wae reta yuraa wi Jesús jaɨkue. Jare jae reta ipɨte pe yuraa amokue kuña reta. Jae reta täta rupi jäse rewe uapïro reta Jesús. Jayawe Jesús uyerowa umae jese reta, jare jei chupe reta: “Kuña reta Jerusalén pewa, awɨye piyao cheré. Piyao piyé jare pemembɨ reta re. Echa’ä outa ara jei reta waerä: ‘Uyekouete ñonoï imembɨ mbaei wae reta jare mbaetɨi uikuaa imembɨ umbɨkambu wae reta.’ Jukuärái jeita reta, echa’ä jokua ara reta rupi tuicha rupi uiporarata ñonoï reta,” jei. “Jayawe jeta wae reta jeita tëi: ‘Tuyapara cheré ɨwɨtu wasu reta jare ñaipe reta cheatɨ waerä,’ jeita reta. Jukuärái uipotata tëi uyeyapo waerä chupe reta awɨye waerä uiporara ɨma rupi jowaicho reta ipo pe,” jei chupe reta. “Che mbaetɨ ayapo mbae ikawi mbae wae, erëi mase kërái chapo ñonoï reta. Oeteta ndipo pe jupi mbae piko wae reta pewarä. ¡Kërái etei ndipo piporarata peï!” jei Jesús chupe reta. Jare sɨndaro reta wɨraa wi mokui kuimbae ikawi mbae wae uyapo wae reta uyuka reta waerä wi Jesús ndiwe. Jare yuraa uwäe reta yawe Äkakuerenda jei chupe wae pe, joko pe uikutu reta Jesús kurusu re. Jare uikutu reta wi jokua kuimbae ikawi mbae uyapo wae reta Jesús iyɨkeyɨke pe, pëti pëti ikurusu rei. Jayawe Jesús uyerure Tu pe kuärái: “CheRu, awɨye mii nemandúa chupe reta kua uyapo ñonoï wae re. Echa’ä jae reta uikuaa’ä mbae ra uyapo ñonoï wae,” jei. Jayawe sɨndaro reta uyuwari Jesús jemimonde re, pëti pëti wae uikuaa waerä mbae nunga wɨraata iyupe wae. Jukuärái umbɨyao iyupe reta Jesús jemimonde. Jeta wae reta joko pe umae ñonoï. Jare judío itenondewa reta oyoyai Jesús. Jei reta upuka rewe: “Jae ndaye uepɨ ïru wae reta. Añawe yaecha tuyerepɨ wi, añetete yawe jae ko Cristo Tumpa uiparawo wae,” jei reta. Jare sɨndaro reta wi oyoyai Jesús. Oya reta jese jare uipota tëi uyuwanga katu rewe umee jou vino uasakue. Jare jei reta upuka rewe: “Nde ko jae judío reta imburuwicha wasu yawe, jayawe yaecha iyerepɨ,” jei reta chupe. Jare oñono reta kurusu re pëti ɨwɨra ipe wae Jesús iñäka iáramo. Jare uyekuatía iko jese umbɨjeko wae kuärái: “KUA KO JAE JUDÍO RETA IMBURUWICHA WASU,” jei. Kua uyekuatía iko griego ñee pe, jare romano ñee pe, jare arameo ñee pe. Jare pëti jeko pochɨ wae Jesús iyɨpɨ pe uyekutu oï wae, jae nunga wi jei ikawi mbae wae Jesús pe. “¿Nde jae’ä yerá Cristo ndoe chupe wae? Iyerepɨ jayawe, jare orerepɨ wi,” jei chupe. Erëi ïru kuimbae uyekutu oï joko pe wae uñeengata chupe. “¿Ndekɨye’ä yerá Tumpa wi? Echa’ä nde nemano neï wi kua kuimbae rami,” jei chupe. “Yande jupi ko ñamano waerä, echa’ä mbae ikawi mbae wae yayapo ramo. Erëi kua kuimbae uyapo’ä etei mbae ikawi mbae wae,” jei chupe. Jayawe jae jei Jesús pe: “Jesús, nemandúa mii cheré nde neï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Che tae ndewe añetete wae, kua ara etei nde neïta che ndiwe ara pe,” jei chupe. Jayawe ara mbɨte wiwe uñemɨpɨ̈tumimbi mbapɨ ora rupi opaete jokua ɨwɨ rupi. Warasɨ jembipe’ä etei. Jare puyu tupao wasu joo umbɨyao pɨpe wae osoro mbɨte rupi. Jayawe Jesús täta usapɨkai rewe jei: “CheRu, añono cherekowe mii ndepo pe,” jei. Jare kua jei ma yawe, umano. Jare Jesús ikurusu jowai uyemboɨ oï sɨndaro reta itenondewa. Jae uecha yawe kua mbae uyeyapo wae, umbutuicha Tumpa jee jare jei: “Añetete yepe, kua kuimbae ko jae jupi wae,” jei. Jare opaete joko pe ñonoï wae reta uecha yawe mbae uyeyapo wae, opa ye yuraa reta jëta jëta rupi ipɨatɨtɨ rewe. Erëi opaete Jesús uikuaa wae reta upɨta mbɨrɨ wiño umae. Jare jae reta ndiwe ñonoï wi kuña reta Jesús ndiwe Galilea wi yuweru wae. Jare joko pe oï wi pëti kuimbae José jee wae. Jae ko tëta wasu Arimatea pewa. Jokua oï ɨwɨ Judea pe. José ko jae pëti mburuwicha ipɨakawi wae jare jupi wae. Echa’ä ikawi’ä chupe ïru mburuwicha reta uyukaka Jesús wae. Jae uäro iko ikɨrëɨ rewe Tumpa oï waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jayawe José oo ueka Pilato pe Jesús jetekue wɨraa waerä oñono teöwerenda pe. Jare kua ikawi Pilato pe. Jayawe José oo umbɨweyɨ kurusu wi Jesús jetekue, jare oñoma nieso pe. Joko wi wɨraa oñono pëti teöwerenda itape uyeyoo wae pe. Jokua teöwerenda ndei awe kía uiporu wae ko. Jokua ara opaete judío reta uyeyapɨkatu yureko mbutuu ara pewarä. Jare mbutuu ara uyembɨpɨta ma iko. Jayawe kuña reta Jesús ndiwe Galilea wi yuweru wae yuraa reta José jaɨkue. Jare uecha reta teöwerenda jare kërái José oñono Jesús jetekue teöwerenda pe wae. Joko wi opa ye yuraa reta kiape upɨta ñonoï wae pe. Jare joko pe uyapɨkatu reta mbaembae utimbo kawi wae uipichɨ reta waerä kuri Jesús jetekue re. Jayawe uputuu reta mbutuu ara pe kërái Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jayawe domingo ara ndimboweasɨ kuña reta opa yuraa ye teöwerenda kotɨ. Jare wɨraa reta wi jokua mbaembae utimbo kawi wae uyapɨkatu reta wae. Jare yuraa uwäe reta yawe teöwerenda pe, uecha reta ita tuicha wae uyembɨsɨrɨ ma oï teöwerenda jöke wi. Jayawe uike reta japɨpe, erëi uwäe’ä chupe reta yandeYa Jesús jetekue. Jáeramo uikuaa’ä mbae jei reta waerä. Jare aramoiño uyekuaa mokui kuimbae jemimonde uwerasɨ wae reta uyemboɨ ñonoï jae reta iyɨpɨ pe. Jáeramo kuña reta opa ukɨye jare iñäkatindɨ rewe umae reta ɨwɨ re. Jayawe jokua kuimbae reta jei kuña reta pe: “¿Maera pa peka peï tekowe onoi wae umanokue wae reta ipɨte pe? Jae mbaetɨ ma kua pe oï. Ikowe ye ma ko,” jei chupe reta. “Pemandúa jae jei pewe wae re jae iko yawe pe reta ndiwe Galilea pe. Echa’ä jae jei pewe: ‘Che kuimbaerä ayeyapo wae, imeta ko chemee reta jeko kachi wae reta ipo pe. Jare jae reta chekututa kurusu re cheyuka waerä. Erëi joko wi mbapɨ ara pe aikowe yeta ayu aï umanokue wae reta ipɨte wi.’ Jukuärái Jesús jei pewe,” jei chupe reta. Jayawe kuña reta imandúa Jesús jei chupe reta wae re. Jayawe yuraa ye reta teöwerenda wi imiäri waerä Jesús once jemimboe tenondewaete reta pe jare ïru wae reta pe opaete kua mbaembae uyeyapo wae re. Jokua kuña reta ko jae María Magdalena, Juana, Jacobo ichɨ María jee wae, jare ïru kuña reta jae reta ndiwe yuraa wae. Erëi kuña reta imiäri yawe Jesús jemimboe tenondewaete reta pe, jae reta wɨrowia’ä. Echa’ä jae reta imaerä imiäri pochɨño wae echa chupe reta. Erëitu jesewe Pedro uyandu yawe, upüa oë oo, jare osi etei oo teöwerenda kotɨ. Jare joko pe oo uwäe yawe, umae japɨpe kotɨ. Jare uecha tarapo uyeyokua pɨpe wae retaño joko pe oï. Jayawe joko wi oo ye ipɨakañɨ rewe. Jare jokua ara etei mokui Jesús jemimboe reta yuraa yureko Jerusalén wi tëta wasu raɨ Emaús jee wae kotɨ. Kua tëta wasu raɨ oï once kilometro rupi Jerusalén wi. Jayawe jae reta uyemɨngeta yuraa yureko rambuewe opaete mbaembae uasa wae rewa. Jare aramoiño Jesús etei oya oo jese reta jare umbɨpɨ uwata oo jae reta ndiwe. Erëi jae reta uikuaa’ä jae ko Jesús wae, echa’ä Jesús umaeño’ä jese reta uikuaa waerä. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Mbae re pa piyemɨngeta peï pewata rambuewe? ¿Maera pa pepɨatɨtɨ peï?” jei chupe reta. Jayawe pëti wae jae reta Cleofas jee wae jei Jesús pe: “¿Ndikuaa’ä yerá kua ara rupi mbaembae uasa Jerusalén pe wae? Opaete opou wae reta wi, ndeeño chawaa ndikuaa’ä kua mbaembae uasa wae,” jei chupe. “¿Mbae pa uasa?” jei Jesús chupe reta. “Jokua Jesús Nazaret pewa pe mbae uyeyapo wae re,” jei reta. “Echa’ä Tumpa ombou jae iñee umɨmbeu waerä. Jare jae uyapo imbaepuere rewe jeta mbaembae ikawi wae, jare ikawi oporomboe wi. Tumpa umae kawi jese, jare jae nunga wi opaete wae reta umae kawi jese,” jei reta. “Erëi sacerdote itenondewa reta jare yanemburuwicha reta umee romano reta pe uyukaka reta waerä kurusu re,” jei reta. “Erëi ore ndorowia tëi nduiko jae yanderepɨta iko opaete yande Israel iñemoñaa yaiko wae reta. Jare añawe jae ko mbapɨ ara ma uasa oï kua mbae uyeyapo wae,” jei reta. “Jare jokuaño’ä ko. Iyei ndimbowe amokue kuña reta orepɨte pe yureko wae yuraa teöwerenda pe. Jare jae reta yuweru ye yawe, jei reta orewe mbaetɨ ndaye Jesús jetekue joko pe oï,” jei reta. “Jare imiäri reta orewe wi jae reta ndaye uecha araɨwa reta joko pe ñonoï. Jare jokua araɨwa reta ndaye jei chupe reta Jesús ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei reta. “Jare jokua jae reta imiäri orewe wae orembɨpɨakañɨete. Jayawe amokue wae orepɨte wi yuraa wi teöwerenda pe. Jare jae reta uecha opaete kërái kuña reta imiäri orewe wae rami etei. Uecha’ä reta Jesús,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pearakuaa mbae echa ko pe reta. ¿Pepuere’ä mbate pa pikuaa? Echa’ä arakaete ma Tumpa iñee umɨmbeu wae reta uikuatía kua mbaembae uasata iko wae. ¿Këraita pa ndeiño perowia jese?” jei chupe reta. “¿Uyekuatia’ä yerá oï kërái Cristo yae chupe wae tenonde imeta ko uiporara rani? Jare uiporara ma yawe, yandeRu Tumpa etei umbutuichata oï ara pe,” jei chupe reta. Jayawe Jesús umbɨpɨ umɨesäka chupe reta kërái ko uyekuatía oï jesewa Tumpa iñeerɨru pe. Jae umbɨpɨ Moisés uikuatía wiwe, jare joko wi arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta uikuatía wae rupi umɨesäka wɨraa wɨraa chupe reta. Jayawe yuraa seri ma uwäe reta yawe tëta wasu raɨ pe, Jesús uasaraanga oo iko chuwi reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Epɨta mii ore ndiwe. Echa’ä kaaruete ma oï ndewe. Jare warasɨ uiketa ma oo oï,” jei reta. Jayawe Jesús uike tëta pe upɨta waerä jae reta ndiwe. Jayawe jae reta uwapɨ mesa pe ukaru waerä. Joko wi Jesús uipɨsɨ mbɨyape, jare umee yasurupái Tumpa pe jese, jare upɨsäa umee chupe reta. Jayawe ramo jae reta iyarakuaa uyepea jare uikuaa reta jae yepe Jesús. Erëi jupiwoiño Jesús ukañɨ chuwi reta. Jayawe jei reta iyupe: “Jáeramo yepe yayerowiaete yaiko jae tape rupi umɨesäka yandewe yawe Tumpa iñee,” jei reta. Jayawe jupiwoiño jae reta upüa mesa wi, jare yuraa ye Jerusalén pe kiape Jesús once jemimboe tenondewaete reta ñonoï wae pe. Jare uwäe reta yawe joko pe, uyembatɨ ñonoï Jesús jemimboe tenondewaete reta ïru wae reta ndiwe. Jayawe jae reta jei jokua mokui wae pe: “Añetete yepe yandeYa ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi, jare uyekuaa Simón pe,” jei reta. Jayawe jokua mokui wae reta umbɨpɨ umɨmbeu chupe reta mbae uasa chupe reta tape rupi wae, jare kërái Jesús uyekuaaka chupe reta mbɨyape upɨsäa yawe. Jare uyemɨngeta yureko rambuewe, aramoiño Jesús etei uyekuaa jae reta ipɨte pe uyemboɨ oï. Jare jei chupe reta: “Pepɨakatu, cherɨwɨ reta,” jei. Erëi jae reta ukɨyete. Wɨrowia reta tëi uecha ñonoï pëti umanokue wae iä. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Maera pa pekɨye? ¿Maera pa yawái pewe perowia waerä che aikowe ye wae?” jei. “Pemae chepo re jare chepɨ re. Che ko. Pepuere pipɨsɨ pikuaa waerä. Echa’ä pëti umanokue wae iä mbaetɨ onoi soo jare maekäwe kërái pe reta cherecha che anoi wae rami,” jei chupe reta. Jare kua jei ma yawe, Jesús uechaka chupe reta ipo jare ipɨ. Jayawe jae reta ipɨakañɨ. Erëi tuicha rupi uyerowia ramo, ndei ipuere wɨrowia kawi reta. Jayawe Jesús upɨrandu chupe reta: “¿Ime pa kua pe penoi mbae jau waerä?” jei chupe reta. Jayawe jae reta ueru chupe pira peraso oyɨkue jare ei iɨraitɨ rewe wae. Jare Jesús uipɨsɨ jare jou jae reta jowake. Joko wi jei chupe reta: “Pemandúa kawi peï, che aiko yawe pe reta ndiwe, che amɨmbeu pewe kua mbaembae uyeyapota iko chewe wae,” jei. “Che jae pewe imeta ko uyeyapo chewe opaete Moisés arakae uikuatía cheré wae, jare jae nunga wi jokua ïru kuimbae reta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae uikuatía cheré wae, jare salmo reta pe wi,” jei chupe reta. Jayawe Jesús uipea chuwi reta iyarakuaa jae reta uikuaa kawi waerä Tumpa iñee uyekuatía oï wae. Jei chupe reta: “Uyekuatía oï kërái Cristo pere chupe wae imeta ko uiporara jare umano, jare joko wi ikowe ye ou mbapɨ ara pe,” jei chupe reta. “Jare uyekuatía oï wi kërái ñee uyemɨmbeuta oï opaete rupi ueya reta waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa jare wɨrowia kawi reta waerä jese. Jare uyemɨmbeuta oï wi kërái ipuere uyembái waerä chuwi reta mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae,” jei. “Kua mbaembae uyemɨmbeuta oï cheree re, jare uyemɨmbeuta rani Jerusalén pe jare joko wi opaete ɨwɨ rupi,” jei Jesús chupe reta. “Pe reta pecha opaete kua mbaembae uyeyapo chewe wae. Jare añawe pemɨmbeuta opaete wae pe kua pecha wae. Erëi imeta mbae rani uyeyapo pewe,” jei chupe reta. “Mase, che ambouta aï pewe Espíritu Santo cheRu jei umeeta oï pewe wae. Jae outa ara wi pemɨmbaepuere waerä. Erëi pepɨtata ko kua tëta wasu Jerusalén pe jokua mbaepuere penoi rewa.” Jukuärái Jesús jei jemimboe reta pe. Jayawe Jesús wɨraa jemimboe reta Betania kotɨ. Jare yuraa uwäe reta joko pe yawe, Jesús upi ipo ara kotɨ jare jei: “CheRu, jekuaeño iyapo mii ikawi wae kua reta pe,” jei. Jare jukuärái uyapo iko rambuewe, Jesús uyereraa chuwi reta ara kotɨ. Jayawe jemimboe reta umbutuicha Jesús jee. Jare joko wi opa ye yuraa reta Jerusalén pe tuicha uyerowia rewe. Jare jekuaeño yuraa reta tupao wasu pe umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Jaeño ma. Iyɨpɨ wiwe ime pëti wae Ñee jee wae. Jae iko Tumpa ndiwe jare jae ko Tumpa etei. Jukuärái iyɨpɨ wiwe Ñee ikoño mái Tumpa ndiwe. Jare jae rupi uyekuaa opaete mbaembae reta ime oï wae. Mbaetɨ mbae awe jae uyapo mbae wae. Jae ko tekowe iYa. Jare jae jekowe rupi uikuaaka ɨwɨ pewa reta pe Tumpa rewa kërái tembipe umbɨembipe pɨ̈tumimbi pe wae rami. Jare pɨ̈tumimbi ndarau etei ombowe jokua tembipe. Ime iko pëti kuimbae Juan jee wae. Kua kuimbae Tumpa ombou umɨmbeu waerä opaete wae pe jokua tembipe rewa. Tumpa uyapo jukuärái opaete wae wɨrowia waerä tëi jokua tembipe re Juan iñee rupi. Juan jae’ä ko jokua tembipe. Jaeño ko ou umɨmbeu waerä jokua tembipe rewa. Echa’ä jokua tembipe uyekuaata ma iko kua ɨwɨ pewa reta pe. Jae añetete pewa ko, jare uikuaaka ɨwɨ pewa reta pe Tumpa rewa. Jayawe jae ko jee Ñee wae ou kua ɨwɨ pe. Erëi yepe tëi jae etei uyapo kua ɨwɨ, jesewe kua ɨwɨ pewa reta uikuaa’ä kía ko jae wae. Jae ou judío reta ipɨ. Jare yepe tëi jae reta ko jëtáɨwa, erëitu opaete seri jae reta wɨrɨ̈ro. Erëi amokue wae reta umbɨresiwe. Wɨrowia reta jese. Jáeramo jae reta Tumpa uyapo taɨ retarä yureko waerä. Jae reta ko jae Tumpa taɨ reta, echa’ä Tumpa etei uyapo reta jukuärái ramo. Mbaetɨ uyeyapo reta jukuärái kua ɨwɨ pewa reta jeko rupi – jae ko tu jare ichɨ uipota uñemoña ramo. Jayawe jae ko jee Ñee wae ou kua ɨwɨ pe iko waerä yandepɨte pe. Jae uyeyapo kuimbaerä. Jare ore nduikuaa kía ko jae wae, echa’ä ore nduecha jae imbaepuere jupiete ye wae – jae ko Tumpa Taɨ jae waeño wae etei imbaepuere. Jare ore nduecha wi jae ipɨakawiete yandekotɨ, jare opaete mbae jae jei wae añetete ko. Juan umɨmbeu kawi jesewa jaeramo uecha yawe. Jae jei ïru wae reta pe: “Pemandúa kawi peï, tenonde yawe che jae pewe: ‘Outa oï kuri cheraɨkue rupi chetenondewa. Jae imbaepuerete chewi, echa’ä jae ikoño mái ndei che aiko mbowe,’ jae pewe. Mase, añawe pemae. Ko ma uwäe ou, jare jae ko kua kuimbae.” Jukuärái jei Juan chupe reta. Jayawe jae ko jee Ñee wae ipɨakawiete ye ramo, jekuaeño yayekou mbaembae ikawiete ye wae re – jae ko mbaembae jae ipo wi etei ou wae. Tenonde yawe Tumpa uikuaaka yandewe Moisés rupi kërái yaiko waerä. Erëi añawe Jesucristo rupi yaikuaa añetete wae jare kërái Tumpa ipɨakawiete yandewe wae. Mbaetɨi kiawe uecha ma yandeRu Tumpa wae. Erëi Tumpa Taɨ jae waeño wae uikuaaka ma yandewe kërái ko jae wae. Taɨ ko Tumpa etei jare jekuaeño uñemɨïru oï Tu ndiwe. Jayawe Juan jeräkua ma judío itenondewa reta pe tëta wasu Jerusalén pe. Jayawe jae reta uipota uikuaa kawi jesewa. Jáeramo omondo reta amokue sacerdote reta jare imborɨa reta ndiwe kiape Juan oï wae pe. Jare jae reta yuweru ma uwäe yawe, upɨrandu reta chupe: “¿Kía ko nde?” Jayawe Juan umɨmbeu kawi chupe reta. “Che jae’ä ko Cristo yande yae chupe wae,” jei chupe reta. Jayawe upɨrandu reta ye chupe: “Nde’ä ko jae Cristo yawe, jayawe ¿nde pa ko jae Elías arakae Tumpa iñee nemɨmbeuse wae ndiyekuaa ye ma kua ɨwɨ pe?” Jayawe Juan jei: “Jae’ä ko che.” “Jayawe ¿nde pa ko jae Tumpa iñee umɨmbeu wae Moisés arakae jei Tumpa ombouta iko wae?” jei reta chupe. “Jae’ä ko che,” jei chupe reta. Jayawe upɨrandu reta ye Juan pe: “Jayawe ¿kía pa ko nde? ¿Mbae ndere ndiyé? Emɨmbeu mii orewe, echa’ä ore nduipota numɨmbeu orembou wae reta pe,” jei reta chupe. Jayawe Juan jei chupe reta: “Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías uikuatía cheré kuärái: ‘Jae oïta ɨwɨtini wasu rupi, jare jeta wae reta yuraata jae oï wae pe. Jare jae usapɨkai rewe jeita chupe reta kuärái: ‘Piyerowa jare piyeyapɨkatu yandeYa kotɨ, echa’ä koiñoete ma oï iwäe ara,’ jeita chupe reta.’ Jukuärái Isaías arakae uikuatía cheré,” jei Juan chupe reta. Amokue jokua yuweru wae reta fariseo reta ko. Jare jae reta upɨrandu Juan pe: “Nde jae’ä ko yawe Cristo jare Elías jare Tumpa iñee umɨmbeu wae outa oï wae, jayawe ¿kía pa ko umee ndewe mbaepuere ndepurumbɨsakambu waerä ɨ pe?” jei reta chupe. Jayawe Juan jei chupe reta: “Che apurumbɨsakambuño ko aï ɨ pe. Erëi yandepɨte pe oï añawe pëti wae pe reta pikuaa’ä peï kía ko jae wae. Jae ko jokua outa iko cheraɨkue rupi wae. Jae ko imbaepuerete ye chewi. Jare che jupi’ä etei ko ipɨpasa ïcha yepe ayora waeräwe,” jei chupe reta. Opaete kua mbaembae uyeyapo kiape Juan upurumbɨsakambu iko tëta wasu raɨ Betábara jee wae wi koiño. Jokua tëta wasu raɨ oï ɨ wasu Jordán jee wae jowaicho pe. Pɨarewe pe Juan uecha Jesús ou oï ikotɨ, jare jei joko pe ñonoï wae reta pe: “Mase, pee oï Tumpa ombou wae,” jei. “Jae ko pëti owecha kuimbae yaraa yayuka ñamee Tumpa pe wae rami. Echa’ä Tumpa ombou umano waerä yanderé, jae rupi umbái waerä teko ñanoi Tumpa kotɨ wae. Jae ko opaete ɨwɨ pewa reta pewarä tëi,” jei. “Che jae ma pewe cheraɨkue rupi outa oï kuri chetenondewa. Jae imbaepuerete chewi, echa’ä chewi jae ikoño mái iko. Jukuärái che jae pewe, jare kua kuimbae ko jae,” jei Juan chupe reta. “Tenonde yawe che awe aikuaa’ä aiko kía ko jae wae. Erëi ayu apurumbɨsakambu ɨ pe aikuaaka waerä ñanerëtara Israel pewa reta pe,” jei chupe reta. Jayawe Juan jei wi chupe reta: “Che awe aikuaa’ä aiko kía ko jae wae. Erëi jokua chembou apurumbɨsakambu waerä ɨ pe wae jei chewe: ‘Ndechata Espíritu Santo uweyɨ ou upɨta pëti kuimbae re. Jokua kuimbae ko jae oñonota jese wɨrowia wae reta iko waerä pëti ramiño jae ndiwe etei Espíritu Santo rupi,’ jei chewe. Añawe che aecha ma Espíritu Santo uweyɨ ou ara wi pëti pɨkasu rami jare upɨta kua kuimbae re,” jei. “Jáeramo añawe che amɨmbeu aï pewe kua kuimbae ko jae Tumpa Taɨ,” jei chupe reta. Jukuärái Juan uikuaaka Israel pewa reta pe Jesús. Pɨarewe pe Juan joko pe oï yewɨ mokui jemimboe ndiwe. Jayawe Jesús uasa jokoropi ou. Jare Juan umae ngatu jese jare jei ye: “Mase, pea kuimbae Tumpa ombou umano waerä yanderé pëti owecha yayuka ñamee Tumpa pe wae rami,” jei chupe reta. Jayawe kua uyandu yawe, jokua mokui Juan jemimboe reta yuraa Jesús jaɨkue. Jare Jesús uyerowa umae jare uecha reta yuweru ñonoï ikotɨ wae. “¿Mbae pa peka peï?” jei chupe reta. “Rabí,” jei reta chupe. (Kua uipota jei jae reta iñee pe, ‘oporomboe wae.’) “¿Kiape pa ndepɨta neï?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei: “Peyu pikuaa,” jei chupe reta. Jayawe jae reta yuraa uikuaa waerä kiape Jesús upɨta iko wae. Jare kaaruete ma iko; jayawe upɨta reta Jesús ndiwe pɨ̈tu rewa. Jokua mokui uyandu Juan mbae jei Jesús rewa wae jare uwata Jesús jupie wae, pëti wae jee Andrés. Jae ko Simón Pedro tɨwɨ. Joko wi jawoi pewa Andrés oo ueka tɨkeɨ Simón. Jare uwäe chupe yawe, jei chupe: “Ore nduecha wɨte ma jokua yae chupe Mesías wae,” jei chupe. (Kua ñee Mesías uipota jei ‘Cristo’ jae reta iñee pe.) Jayawe Andrés ueru Simón Jesús oï wae pe. Jayawe yuraa ma uwäe reta yawe Jesús oï wae pe, Jesús umae ngatu Simón re jare jei chupe: “Che ndukuaa. Nde ko Jonás taɨ Simón. Añawe wiwe che numbɨjeeta wi Cefas,” jei chupe. (Kua tee ko jee Pedro yande yae chupe wae.) Pɨarewe pe Jesús uipota oo ɨwɨ Galilea kotɨ. Jare uwata iko rambuewe, oñowäiti pëti kuimbae Felipe jee wae ndiwe jare jei chupe: “Eyu che ndiwe ndiko waerä cheremimboerä,” jei chupe. Kua Felipe tëta wasu Betsaida pewa ko. Andrés jare Pedro jae nunga wi Betsaida pewa ko. Jayawe Felipe oo ueka kuimbae Natanael jee wae – jae ko Felipe ïru. Jare uwäe chupe yawe, Felipe jei Natanael pe: “Nde ndikuaa Moisés jare ïru Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae, kërái outa oï Upuruepɨ wae. Añawe ore nduikuaa ma jae. Jae yepe José taɨ Jesús jee wae tëta wasu Nazaret pewa,” jei chupe. Jayawe Natanael jei chupe: “¿Ipuere yerá mbae ikawi wae uyekuaa Nazaret wi?” jei chupe. “Ya emae jese,” jei Felipe. Jayawe yuraa uwäe reta Jesús oï wae pe. Jayawe Jesús uecha Natanael ou oï ikotɨ yawe, jei: “Mase, ko ou pëti kuimbae Israel pewa ikawi wae, upurumbɨtawɨ'ä etei wae,” jei. Jare Natanael jei chupe: “¿Kërái pa nde chekuaa?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ndei Felipe nereni mbowe, che aikuaa ɨwa íɨwɨ pe nde ndewapɨ ndiko wae,” jei chupe. “Oporomboe wae,” jei Natanael, “añawe aikuaa nde ko jae Tumpa Taɨ. Nde ko jae oremburuwicha wasurä ndikota wae,” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “¿Jaeño ra nderowia cheré che aikuaa nde ndiko ɨwa íɨwɨ pe jae ndewe ramo? Cherechata mbaembae tuichaete ayapota aï wae,” jei chupe. Joko wi Jesús jei Felipe jare Natanael pe: “Che tae pewe añetete wae, pechata ara uyepea oï kërái yanderamɨkue Jacob uecha ipau pe wae rami. Jare pechata wi Tumpa iaraɨwa reta uyupi ñonoï jare uweyɨ ñonoï che kuimbaerä ayeyapo wae rupi,” jei chupe reta. Joko wi mbapɨ ara pe ime iko pëti umenda oï wae ɨwɨ Galilea pe tëta wasu raɨ Caná jee wae pe. Jare Jesús ichɨ oo wi joko pe. Jare uparea reta wi Jesús jare jemimboe reta pe. Jayawe joko pe opaete wae ukaru yureko reta rambuewe, opa chuwi reta vino. Jare Jesús ichɨ ou jei Jesús pe: “Opa ma vino,” jei chupe. Jayawe Jesús jei ichɨ pe: “Chesɨ mii, kua jae’ä ko mbae re yayembɨpɨa’ä jese waerä. Ndei wɨteño ko uwäe ara ayapo waerä cheparawɨkɨ,” jei chupe. Jayawe Jesús ichɨ jei amokue uyeyokui wae reta pe: “Piyapo opaete mbae chemembɨ jeita pewe wae,” jei chupe reta. Joko pe ñonoï owa ɨru wasu ita pewa. Judío reta umbɨru ɨ jokua nunga ɨru wasu reta pe uyepoe reta waerä pɨpe jare oyoe reta waerä pɨpe wi ïru mbaembae Moisés arakae uikuatía wae rupi. Pëti pëti jokua ɨru wasu reta uepitɨ pëti chiëto litro rupi. Jayawe Jesús jei uyeyokui wae reta pe: “Pemɨtɨnee kua ɨru reta,” jei chupe reta. Jayawe umɨtɨneeasɨ reta. Joko wi Jesús jei chupe reta: “Añawe peki michi jare peraa petenondewa pe,” jei. Jayawe jukuärái uyapo reta. Kua ɨ ɨru reta pe oï wae Jesús uyapo vinorä. Jare uyeyokui wae reta itenondewa omboporowa yawe, jëete chupe. Jae uikuaa’ä iko ketɨ wi ra ou jokua vino, erëi ïru uyeyokui wae reta uikuaa kawi. Jayawe uyeyokui wae reta itenondewa uenika kuimbae umenda oï wae jare jei chupe: “Opaete wae reta uyepokuaa tenonde upurumɨngaru vino ikawiete wae pe. Jare joko wi, jeta ma ukau reta yawe ramo umee chupe reta vino ikawi nunga’ä wae, echa’ä uikuaa’ä reta kërái ko ambɨe ye oï wae. Erëi nde añawe ramo nenoe vino ikawiete wae,” jei chupe. Jesús kua uyapo ɨwɨ Galilea pe tëta wasu raɨ Caná pe. Jare jokua ko jae jaeramo etei Jesús mbae uyapo kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jukuärái umbɨpɨ uechaka jae imbaepuere tuicha wae. Jare jokua jae uyapo wae jeko pewa jemimboe reta wɨrowia jese. Kua jaɨkue rupi Jesús oo tëta wasu Capernaum pe. Jare yuraa wi jae ndiwe ichɨ, jare tɨwɨ reta, jare jemimboe reta wi. Jare upɨta reta joko pe mbowɨ ara rupi. Jare koiño ma ou pascua iara reta. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa tëta wasu Jerusalén pe tupao wasu pe. Jare Jesús uecha tupao wasu joka pe jeta wae reta owaka ñonoï waka reta, jare owecha reta, jare pɨkasu reta wi. Jare joko pe ñonoï wi ɨwɨ ambɨe wi korepoti ueru wae reta uipepɨka wae uwapɨ ñonoï imesa reta pe. Jayawe kua mbaembae reta Jesús uecha yawe, pochɨ. Jáeramo uyapo iyupe chikote, jare jokua pɨpe omoë omombo tupao wasu joka wi opaete mbaemɨmba owaka wae reta jɨmba reta ndiwe. Jare jokua korepoti uipepɨka wae imesa reta opa umbɨyapara wɨraa chuwi reta. Jare jukuärái opa upɨyere korepoti ɨwɨ re. Jare Jesús jei pochɨ rewe pɨkasu owaka wae reta pe: “¡Pemoë kua wi kua mbaembae reta! Awɨye cheRu jëta piyapo mercadorä,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta imandúa uyekuatiaño mái iko Tumpa iñeerɨru pe kuärái: “Ambɨetete ye aï nerëta. Jukuärái nerëta ambɨete rewe amanota aï.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe judío itenondewa reta yuweru jei Jesús pe: “Nde ndere kua tupao wasu pe ‘cheRu jëta.’ Jayawe añetete Tumpa nembou yawe ndiyapo waerä kua mbaembae, yaecha echaka orewe mbae tuicha wae kiawe ipuere’ä uyapo wae ore nduikuaa waerä,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Opa perukachi kua tupao, jare che amupüa yeta mbapɨ ara pe,” jei chupe reta. Jayawe jei reta Jesús pe: “Cuarenta y seis año ma uparawɨkɨ reta uyapo waerä kua tupao wasu. ¿Këraita pa nde nemupüa ye mbapɨ ara pe?” jei reta Jesús pe. Jukuärái jei reta, echa’ä uikuaa’ä yureko reta Jesús umbɨjaanga iko jete re wae. Jare taɨkue rupi, Jesús umano ma yawe jare ikowe ye ma ou yawe umanokue wae reta ipɨte wi, jemimboe reta imandúa kua jae jei wae re. Jare jayawe jeiete ma wɨrowia reta Jesús jei wae re jare Tumpa iñeerɨru pe uyekuatiaño mái iko wae re – jae ko kiape uyekuatía oï Upuruepɨ wae ikowe yeta ou iko wae re. Jayawe Jesús upɨta Jerusalén pe umbɨasa waerä pascua iara reta yemɨmandúa pewa. Jare jae joko pe oï rambuewe, uyapo mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae uechaka waerä chupe reta Tumpa wi ou wae ko jae. Jáeramo jeta wae reta wɨrowia jese. Erëi Jesús wɨrowia katu’ä jese reta, echa’ä jae uikuaa kawi kërái ko jae reta. Kua ara ipuere wɨrowia reta, erëi kuriye ipuere wɨrɨ̈ro reta. Añetete, jae ueka’ä kiawe umɨmbeu waerä chupe ɨwɨ pewa reta kërái ko jae reta wae. Ime iko pëti fariseo Nicodemo jee wae. Jae ko pëti judío reta imburuwicha. Pëti wese kua kuimbae ou Jesús oï wae pe pɨ̈tu yawe uyemɨngeta waerä jae ndiwe. Jare jei chupe: “Oporomboe wae, ore nduikuaa ko Tumpa nembou ndeporomboe waerä. Echa’ä nde ndiyapo neï mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Erëi Tumpa nemborɨ'ä yawe, ndarau etei ndepuere ndiyapo jokua nunga mbaembae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Pëti ara Tumpa ikota mburuwicha wasurä jaeño mái pewa kua ɨwɨ pe. Jare che tae ndewe añetete wae, ndarau kía ipuere oï jae ndiwe mbaetɨ oa pɨau ye yawe,” jei chupe. Jayawe Nicodemo jei: “Ndarau kía ipuere uyapo jukuärái. Yandepuere’ä etei yaa pɨau ye yakuakuaa ma yawe. ¿Këraita pa yandepuere yaike ye yandesɨ jɨe pe yaa pɨau ye waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Kua ɨwɨ pe opaete wae onoi tekowe ichɨ wi oa ma yawe. Erëi che tae ndewe añetete wae, kía mbaetɨ oa pɨau ye Espíritu Santo rupi wae, ndarau ipuere onoi Tumpa imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Imeta ko onoi rani tekowe ipɨau wae, jare jokua nunga tekowe jaeño ou Espíritu Santo rupi. Yandesɨ retaño mbaetɨ umee yandewe jokua nunga tekowe. Jae reta jaeño umee yandewe tekowe ɨwɨ pewaño,” jei chupe. “Che amɨmbeu ma ndewe kërái pe reta imeta ko pea pɨau ye penoi waerä Tumpa pemburuwicha wasurä. Erëi awɨye ndepɨakañɨ kua re,” jei chupe. “Yepe tëi yawái ndewe ndikuaa kawi waerä kua rewa, erëi jokua añetete ko. Jae ko ɨwɨtu rami. Añetete nde ndikuaa kawi’ä ɨwɨtu rewa. Ndikuaa kawi’ä ketɨ wi ra ou wae jare ketɨ ra oo wae. Erëi ndikuaa ko ime ɨwɨtu wae, echa’ä ɨwɨtu uyepeyu ipotawe rupi wi jare ndiyandu jɨapu wae wi,” jei chupe. “Jukuäraiete wi ko kía oa Espíritu Santo rupi wae. Añetete ko uyeyapo jokua, yepe tëi ndikuaa kawi’ä jokua rewa,” jei chupe. Nicodemo jekuaeño uikuaa kawi’ä jare jei Jesús pe: “¿Këraita ra uyeyapo jokua?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ko jae pëti oporomboe wae kua Israel pe, jare jeta ñanerëtara reta uyapɨsaka nderé. ¿Këraita pa jayawe nde ndikuaa kawi’ä kua rewa?” jei. “Che tae ndewe añetete wae, kua mbaembae ore numɨmbeu pewe wae, jae ko mbaembae ore nduikuaa wae jare nduecha oreresa pe etei wae. Erëi pe fariseo piko wae reta orererowia’ä etei kua ore nduikuaaka pewe wae re,” jei chupe. “Ime ye ïru mbaembae ara pewa chepuere tëi aikuaaka pewe wae. Erëi pipota’ä yawe chererowia kua mbaembae ɨwɨ pewa ayemɨngeta wae, jayawe ¿këraita pa chererowia ayemɨngeta yawe mbaembae ara pewa re? Jaeño che kuimbaerä ayeyapo wae chepuere chemiäri pewe kua mbaembae re, echa’ä cheeño ko ayu ara wi. Mbaetɨi kía uyupi oo ara pe,” jei chupe. “Yanemandúa kawi ñaï: Arakaete yanderamɨkue reta yureko yawe ɨwɨtini wasu rupi, Moisés oñono ɨwɨra re pëti mboiraanga jiero bronce pewa jare umbɨyemboɨ oñono. Jare jukuärái ipotawe kía mboi uichuu wae umae jese yawe, ukuera woi,” jei chupe. “Jae ramiño wi jokua mboiraanga rami, ïru wae reta cheñonota ɨwɨra re che kuimbaerä ayeyapo wae, jare chembɨyemboɨta cheñono. Kua imeta ko uyeyapo ipotawe kía wɨrowia cheré wae onoi waerä tekowe opa mbae wae.” Jukuärái jei Jesús Nicodemo pe. Tumpa uauete ɨwɨ pewa reta. Jáeramo umee Taɨ jae waeño wae, ipotawe kía wɨrowia jese wae onoi waerä tekowe opa mbae wae. Ndarau etei oo Tatawasurenda pe. Echa’ä Tumpa mbaetɨ ko ombou Taɨ kua ɨwɨ pe umbɨjeko waerä ɨwɨ pewa reta. Ombou ko uepɨ reta waerä. Jare opaete Tumpa Taɨ re wɨrowia wae reta, Tumpa mbaetɨ ma umbɨjeko reta. Erëi opaete Taɨ re wɨrowia’ä wae reta, Tumpa umbɨjeko ma reta, echa’ä jae reta wɨrɨ̈ro Tumpa Taɨ jae waeño wae. Jare Tumpa jupi ko umbɨjeko reta waerä. Echa’ä Taɨ ou ma umbɨembipe waerä ɨwɨ pewa reta ipɨa jae reta uikuaa waerä añetete wae Tumpa rewa. Erëi jesewe opaete seri uipotaete iko reta pɨ̈tumimbi pe. Uipota’ä iko reta jokua tembipe pe, echa’ä uipota uyapo reta mbaembae ikawi mbae wae ramo. Jare jae reta oete ma uñamɨtäa jokua tembipe jare uipota’ä etei oya reta jese, echa’ä uipota’ä mbaembae kachi uyapo reta wae oë waerä ikatu pe. Erëi añetete pewa rupi yureko wae reta oya jokua tembipe re, echa’ä jae reta uipota uikuaaka opaete wae pe uyapo ko ñonoï Tumpa uipota wae. Kua jaɨkue rupi Jesús oo jemimboe reta ndiwe ɨwɨ Judea jee wae pe jare upɨta reta joko pe. Jare yuweru jeta wae reta uyembɨsakambuka waerä ɨ pe. Jae nunga wi ikotɨ̈a rupi Juan upurumbɨsakambu iko wi ɨwɨ Enón jee wae pe, echa’ä jokoropi tuicha ɨ usɨrɨ oï. Joko wi koiño oï tëta wasu raɨ Salim jee wae. Jare jekuaekuae yuweru Juan oï wae pe jokua ɨwɨ pewa reta uyembɨsakambuka reta waerä ɨ pe. Jukuärái uasa ndei Juan oñono reta mbowe peresorɨru pe. Jayawe pëti ara Juan jemimboe reta umbɨpɨ uyeaka ïru judío ndiwe kërái etei ipuere reta waerä uyeyoe Tumpa kotɨ wae re. Jayawe yuraa reta Juan oï wae pe jare jei reta chupe: “Oporomboe wae, nde ndiko yawe ɨ wasu Jordán jowaicho pe, ime iko wi nde ndiwe pëti kuimbae. Nde nemɨmbeu kawi orewe jae ko Tumpa Taɨ wae. Añawe jae upurumbɨsakambu oï wi ɨ pe, jare opaete wae yuraa ñonoï jae oï wae pe,” jei reta chupe. Jayawe Juan jei chupe reta: “Jokua jaekawi oï. Tumpa ko ombou orewe kía kía kërái jae uipota wae rupi,” jei. “Jare wi pe reta pikuaa kawi peï che jae pewe wae, ‘Che jae’ä ko Cristo yande yae chupe wae. Jaeño ko Tumpa che rani chembou chuwi,’ jae ma pewe. Añetete jae ko pëti kuimbae umenda oï wae rami, jare che jaeño ko kuimbae umenda oï wae umɨïru oï wae rami,” jei. “Kuñatái umenda oï wae ime pewaräño ko. Jare kuimbae umenda oï wae uyerowiaete oï jokua re. Jare umɨïru oï wae uyerowia oï umɨïru oï ramoño jare iñee re uyapɨsaka oï ramoño,” jei. “Jukuärái wi añawe che ayerowiaete aï yuraa ñonoï reta Jesús kotɨ ramo. Añawe jae jupi ko uyembutuichaka oo waerä, jare che ikawi ko ayembɨweyɨka a waerä.” Jukuärái Juan jei chupe reta. Jokua ara wi ou wae, jae imbaepuerete opaete wae wi. Yande parawete reta kua ɨwɨ pewa ko jare jaeño yayemɨngeta mbaembae ɨwɨ pewa reño. Erëi jukuärai’ä ko jae. Jae ko ara pewa. Jae uecha mbaembae ara pewa jare uyandu wi. Jáeramo jae uikuaaka kawi ma yandewe jokua mbaembae ara pewa re. Erëitu opaete seri wɨrowia’ä jae mbae umɨmbeu wae. Erëi Tumpa ko ombou jare umee chupe Espíritu Santo opaete imbaepuere rewe. Jáeramo jae jupi umɨmbeu Tumpa iñee. Jare ime yawe kía wɨrowia jae iñee re wae, uikuaa Tumpa iñee añetete yepe. YandeRu Tumpa uau Taɨ jare oñono opaete mbaembae ipo pe. Jare ipotawe kía Tumpa Taɨ re wɨrowia wae ime onoi tekowe opa mbae wae. Erëi Tumpa Taɨ re wɨrowia mbae wae ndarau onoi jokua tekowe, jare Tumpa iarasɨ jekuaeño oï jese. Pëti ara yandeYa Jesús pe jeräkua fariseo reta jei kuärái: “Jesús uyapo oï jetaete jemimboerä Juan wi jare umbɨsakambu reta oï ɨ pe,” jei reta. (Erëi añetete Jesús etei mbaetɨ upurumbɨsakambu iko. Jemimboe retaño upurumbɨsakambu.) Jayawe kua uikuaa yawe, Jesús oë ɨwɨ Judea wi jemimboe reta ndiwe, jare yuraa ye ɨwɨ Galilea kotɨ awɨye waerä uyembowaicho fariseo reta ndiwe. Jare jokotɨ yuraa reta rambuewe, imeta ko uasa reta ɨwɨ Samaria rupi. Jokua ɨwɨ pe ime oï pëti tëta wasu raɨ Sicar jee wae. Jare joko wi koiño ime oï ɨwɨ Jacob arakae umee taɨ José pe wae. Jare jokua tëta wasu raɨ iyapɨ re ime oï pëti ɨkua kɨpe wae Jacob arakaete oyoo wae. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe yawe joko pe, ara mbɨteta ma iko. Jare Jesús ikandɨ, echa’ä uwata reta ma mbɨrɨ ramo. Jayawe Jesús uwapɨ jokua ɨkua iyɨpɨ mii pe uputuu. Jare Jesús uputuu iko rambuewe, jemimboe reta opa yuraa tëta wasu raɨ pe owa waerä jembiurä. Aramoiño ou uwäe pëti kuña Samaria pewa ɨ onoe waerä jokua ɨkua wi. Jare Jesús jei chupe: “Emee mii tau ndeɨɨ,” jei chupe. Jayawe kuña ipɨakañɨ jare jei chupe: “Nde ko jae judío, jare che ko jae kuña Samaria pewa. ¿Maera pa nde ndiyemɨngeta neï che ndiwe jare ndeka neï chewe ɨ?” jei chupe. Jukuärái jei kuña, echa’ä judío reta mbaetɨ etei ko uñemɨïru Samaria pewa reta ndiwe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndikuaa’ä jokua mbae Tumpa uipota umee ndewe wae. Jare ndikuaa’ä wi kía ko che ɨ aeka aï ndewe wae. Jokua ndikuaa yawe, nde ndekata tëi chewe ɨ tekowe umee wae, jare che ameeta tëi ndewe,” jei chupe. “¿Këraita ra jokua?” jei kuña. “Nde mbaetɨ nenoi mbae pɨpe nenoe waerä ɨ, jare kua ɨkua kɨpe oï. ¿Kiawi pa nde nderuta chewe jokua ɨ tekowe umee wae? Jare wi, ¿këraita pa nde ndepuere nemee orewe ɨ ikawiete wae kua ɨ wi? Yanderamɨkue Jacob etei ko oyoo arakae kua ɨkua ueya orewe. Jare jae etei, jare taɨ reta, jare opaete jɨmba reta wi kua ɨkua wi jou ɨ. ¿Nde yerá ndepuerete chuwi?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Opaete kua ɨ jou wae reta iɨwe yeta ko,” jei. “Erëi ipotawe kía jou jokua ɨ che ameeta chupe wae, ndarau etei ma iɨwe yewɨ. Echa’ä jokua ɨ che ameeta chupe wae uyeyapota ipɨa pe pëti ɨkua ɨwororo jekuaeño oë wae rami, jare umeeta chupe tekowe opa mbae wae,” jei chupe. Jare kuña jei chupe: “Emee mii tau jokua ɨ, awɨye ye waerä cheɨwe jare awɨye ye waerä ayu kua pe anoe waerä ɨ,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Ekua neme eni, jare peyu mokui rewe kua pe,” jei chupe. “Che mbaetɨ ko cheme oï,” jei kuña. Jare Jesús jei chupe: “Jupi ko ndere mbaetɨ ko neme wae. Echa’ä pandepo ma nemekue, jare jokua kuimbae añawe nenoi wae, jokua jae’ä ko neme. Añetete wae ko nde ndere,” jei chupe. Jare kuña jei chupe: “Añawe ramo che aikuaa nde yepe jae Tumpa nembou wae nemɨmbeu waerä jae iñee. Jayawe tapɨrandu ndewe mbae re,” jei. Jayawe kuña upuwëe ɨwɨtu wasu re jare jei chupe: “Ore samaritano nduiko wae reta numbutuicha Tumpa jee pea ɨwɨtu wasu re, echa’ä oreramɨkue reta jukuärái uyapo ramo. Erëi pe judío piko wae reta pere Jerusalén peño ko jupi Tumpa jee uyembutuichaka waerä. ¿Kía nunga pa jei jupi wae?” jei kuña Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Iyapɨsaka cheré. Uwäeta ma ara awɨye waerä peo pea ɨwɨtu wasu re pembutuicha waerä yandeRu jee. Jare peota’ä wi Jerusalén pe awe,” jei. “Pe Samaria pewa piko wae reta pembutuicha tëi Tumpa jee, erëitu pikuaa’ä kërái ko jae wae. Erëi ore judiorä nduiko wae reta numbutuicha Tumpa jee nduikuaa rewe. Echa’ä ore rupi Tumpa uikuaaka oï tekowe opa mbae wae rewa,” jei. “Erëi uwäeta ara – jae ko añawe etei – jokua añetete rewe Tumpa jee umbutuicha wae reta imeta onoi Tumpa iEspíritu ipɨa pe. Jare jae reta umbutuichata ñonoï Tumpa jee Tumpa iEspíritu rupi jare añetete wae rupi kawi. Jokua nunga reta ko yandeRu Tumpa ueka oï umbutuicha reta waerä jae jee. Echa’ä Tumpa ko jae Espíritu. Jáeramo Tumpa jee umbutuicha wae reta tumbutuicha Tumpa iEspíritu rupi jare añetete wae rupi kawi,” jei chupe. Jayawe kuña jei Jesús pe: “Che aikuaa jokua yae chupe Mesías wae outa oï – jae wi ko Cristo yae chupe wae. Jare jae ou yawe, umɨmbeuta oï yandewe opaete mbaembae rewa,” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Jae ko che ayemɨngeta aï nde ndiwe wae,” jei chupe. Jesús kua jei oï yawe, yuweru ye uwäe jemimboe reta. Jae reta ipɨakañɨ Jesús uyemɨngeta oï kuña ndiwe wae re, echa’ä ndarau etei jukuärái uyapo judío oporomboe wae reta. Erëi kía nungawe upɨrandu’ä chupe mbae ra uipota iko jare maera ra uyemɨngeta iko kuña ndiwe. Jayawe kuña ueya iɨru joko pe, jare oo ye tëta wasu raɨ pe umɨmbeu joko pewa reta pe. Jei chupe reta: “Peyu pemae pëti kuimbae aikuaa mbae wae re. Jae umɨmbeu chewe opaete mbae tenonde yawe ayapo wae re. ¿Jae’ä ra ko Cristo yae chupe wae?” jei. Jayawe opa oë yuweru reta tëta wasu raɨ wi Jesús oï wae pe. Jokua kuña oo rambuewe, Jesús jemimboe reta jei chupe: “Oporomboe wae, ko oï tembiu. Ekaru,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei: “Ime anoi cherembiu pe reta pikuaa mbae wae,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta upɨrandu iyupe: “¿Ueru ma ra kía mbae jou waerä?” Jare Jesús jei chupe reta: “Che ayapo yawe Tumpa chembou ayapo waerä wae, jokua ko jae tembiu rami chemaerä. Echa’ä ayerowiata aï opa ma ayapo yawe mbarawɨkɨ jae umee chewe wae,” jei chupe reta. “Jeta wae reta jei: ‘Ñamaetɨ ma. Añawe ñaärota irundɨ yasɨ yewɨ yambaewɨro waerä,’ jei reta. Erëi che tae pewe: Mase, pemae yandeyɨpɨ rupi. Jeta ma ñonoï reta wɨrowia waerä cheré. Jae reta ko jae koo pe awati opa ma yawɨye kawi wae rami,” jei. “Jare ime yawe kía umɨmbeu kawi chupe reta Tumpa rewa wae, jae ko pëti umbaewɨro wae rami. Jare Tumpa umɨñatimata oï chupe ikawi wae iparawɨkɨ re. Echa’ä jae iparawɨkɨ rupi jeta wae reta onoita tekowe opa mbae wae. Jáeramo jokua umaetɨ rami wae reta jare umbaewɨro rami wae reta uyerowiata päwe rewe,” jei chupe reta. “Pe pikuaa kërái jeta wae reta jei kuärái: ‘Pëti wae umaetɨ jare ïru wae umbaewɨro,’ jei reta. Jare jukuäraita wi ko pemaerä. Echa’ä che pomondo aï pembaewɨro waerä kiape mbaetɨ pemaetɨ wae pe. Ïru wae reta uparawɨkɨ ma täta, jare añawe pe reta piyekouta peï jae reta iparawɨkɨ re,” jei Jesús umbɨjaanga rewe jemimboe reta pe. Jayawe jokua tëta wasu raɨ pewa reta yuweru uwäe Jesús oï wae pe, jare umɨñera reta Jesús upɨta waerä jae reta ndiwe. Jeta jae reta wɨrowia Jesús re jokua kuña umɨmbeu chupe reta wae jeko pewa. Echa’ä kuña jei ma chupe reta: “Yepe tëi che aikuaa’ä jokua kuimbae, erëi opaete ayapo wae jae umɨmbeu chewe,” jei. Jayawe Jesús upɨta jae reta ndiwe mokui ara pewa. Jae reta ɨwɨ Samaria pewa ko. Jayawe jokua mokui ara rupi Jesús umɨmbeu chupe reta Tumpa iñee. Jare jukuärái jeta ye wɨrowia Jesús re. Jei reta kuña pe: “Añawe mbaetɨ ko nde nemɨmbeu orewe ramoño ndorowia noï jese. Añawe ore etei nduyapɨsaka ma jese. Jare añawe ore nduikuaa añetete yepe jae ko Upuruepɨ wae ou kua ɨwɨ pe wae,” jei reta kuña pe. Jayawe mokui ara ma uasa yawe, Jesús jare jemimboe reta ndiwe oë yuraa joko wi jare jekuaeño yuraa reta ɨwɨ Galilea kotɨ. Jesús etei jei ma jemimboe reta pe: “Tumpa iñee umɨmbeu wae oï yawe ɨwɨ kiape ukuakuaa wae pe, kiawe uipota’ä umae jese,” jei chupe reta. Erëitu jae reta yuraa uwäe yawe Galilea pe, Galilea pewa reta umbɨasa kawi Jesús. “Jaekawi ndeyu,” jei reta chupe. Erëi jaeño jukuärái uyapo reta, echa’ä jeta jae reta tenonde yawe uecha Jesús mbaembae uyapo wae Jerusalén pe pascua ara reta pe. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa ye uwäe reta tëta wasu raɨ Caná pe, kiape tenonde yawe Jesús ɨ uyapo vinorä wae pe. Joko wi koiño ime oï pëti tëta wasu Capernaum jee wae. Jare Capernaum pe ime iko pëti mburuwicha taɨ imbaerasɨete oï chuwi wae. Kua mburuwicha pe jeräkua Jesús ou ma ko uwäe Judea wi Galilea pe. Jayawe jae oo uwäe Jesús oï wae pe, jare uyerure chupe taɨ re kuärái: “Cheraɨ mii umanota ma oï chewi. Ya mii cherëta pe emɨnguera chewe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei: “Mbaetɨ ayapo pewe yawe mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae, ndarau etei ndipo perowia cheré,” jei. “Cherɨkeɨ mii,” jei mburuwicha parawete, “ya miño cherëta pe ndei cheraɨ umano mbowe chewi,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Iñatima yeño nerëta pe. Nderaɨ ukuera yeta oï,” jei chupe. Jayawe mburuwicha wɨrowia Jesús jei chupe wae re jare oo ye jëta kotɨ. Jare pɨarewe pe, jëta kotɨ oo ye iko rambuewe, yuweru owäiti uyeyokui chupe wae reta jare jei reta chupe: “¡Nderaɨ ukuera ye ma!” jei reta chupe. Jayawe mburuwicha upɨrandu chupe reta: “¿Mbae nunga ora pe pa umbɨpɨ ukuera ye?” jei chupe reta. “Káarumo una rupi umbɨpɨ jaku upɨta chuwi,” jei reta chupe. Jare kunumi tu uikuaa jokua ora pe etei yepe Jesús jei chupe, “Nderaɨ ukuera yeta oï.” Jayawe jokua mburuwicha jare opaete jëta pewa reta ndiwe wɨrowia Jesús re. Jukuärái Jesús uyapo mbae kiawe ipuere’ä uyapo wae uikuaaka waerä chupe reta jae Tumpa wi etei ko ou wae. Mokui wese ma ko Jesús uyapo jokua nunga mbae jae ou yawe Judea wi Galilea pe. Kua jaɨkue rupi judío reta uyemɨmandúa yureko Jerusalén pe pëti ara ikawi wae re Tumpa pewarä. Jare Jesús oo wi jokotɨ. Jare ime oï Jerusalén pe öke Owecharöke jee wae iyɨpɨ pe pëti ɨ jɨru tuicha wae. Kua ɨ jɨru jee Betesda judío reta iñee pe. Jare ime pandepo korero reta kua ɨ jɨru iyɨpɨ rupi. Jokua korero rupi uyapakua yureko jeta imbaerasɨ wae reta – jae ko jesa mbae wae reta, jare ipuere mbae uwata wae reta, jare ipuere mbae omɨ wae reta wi. Opaete kua reta uäro yureko ɨ omɨ waerä. Echa’ä jae reta wɨrowia amo amo pe uweyɨ pëti araɨwa omoomɨ waerä ɨ. Jare ɨ omɨ yawe, jokua imbaerasɨ wae tenondete uike jokua ɨ pe wae ukuerata ipotawe mbaerasɨ wi. Jare imbaerasɨ wae reta ipɨte pe oï pëti kuimbae treinta y ocho año ma ipuere mbae uwata wae. Jayawe Jesús uasa jokoropi jare uecha jokua kuimbae uyapakua oï parawete joko pe. Jare jae uikuaa ɨmaete ma ko jokua kuimbae uwata’ä. Jayawe upɨrandu chupe: “¿Ndipota pa ndekuera?” jei chupe. “Aipota tëi,” jei parawete, “erëi mbaetɨ kía chemɨinge waerä ɨ pe ɨ omɨ yawe. Yepe tëi che añapañere a parawete, erëi jesewe imeñoi kía tenonde uike chewi wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Epüa. Eupi nderupa jare ewata,” jei chupe. ¡Jare jupiwoiño kuimbae ukuera kawi! Jae upüa, jare upi jupa, jare uwata oo ye. Jokua ara ko jae mbutuu ara. Jare amokue judío itenondewa reta uecha jokua kuimbae jupa upi wɨraa oï, jare jei reta chupe: “Kua ara mbutuu ara ko. Moisés arakae uikuatía wae rupi yaikuaa jupi’ä ko kía wɨraa waerä jupa ara mbutuu pe,” jei reta chupe. Jayawe kuimbae jei chupe reta: “Jokua kuimbae chemɨnguera wae ko jei chewe cherupa aupi waerä jare awata waerä,” jei chupe reta. Jayawe upɨrandu reta chupe: “¿Kía pochɨ jukuärái jei ndewe?” jei reta chupe. Erëi kuimbae ukuera wae uikuaa’ä kía nunga kuimbae etei ko jokua umɨnguera wae. Echa’ä jeta wae reta joko pe ñonoï jare Jesús oo ma jae reta ipɨte rupi. Jayawe ndei ɨma mbowe, Jesús owäiti ye jokua kuimbae tupao wasu joka pe jare jei chupe: “Mase, ndekuera ma ko. Añawe wiwe awɨye iyawɨ Tumpa kotɨ, awɨye waerä oa ye nderé mbae ikawi mbaete wae,” jei chupe. Jayawe kuimbae oo umɨmbeu judío itenondewa reta pe Jesús ko umɨnguera wae. Jáeramo judío itenondewa reta ueka kërái Jesús pe uiporaraka waerä jare uipota uyukaka reta wi, echa’ä Jesús uyapo iko kua nunga mbae mbutuu ara pe. Erëi Jesús ukɨye’ä chuwi reta. Jae jei chupe reta: “CheRu jekuaeño uyapo oï mbarawɨkɨ ipɨakawi pewa. Jare jukuärái che ayapo aï wi,” jei chupe reta. Jare Jesús kua jei yawe, jokua judío itenondewa reta jeiete uipota uyukaka. Echa’ä añawe Jesús mbaetɨ jaeño uyawɨ jae reta jei wae mbutuu ara rewa. Añawe jae jei wi Tumpa etei ko jae Tu wae, jare jukuärái jae uyemboyowake iko Tumpa ndiwe. Jokua ko jae teko tuicha wae chupe reta pewarä. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, che Tumpa Taɨrä aï wae, cheiño chepuere’ä mbae ayapo. Jaeño mbae aecha cheRu uyapo wae chepuere ayapo. Jare jokua mbaembae cheRu uyapo wae, jokua etei che ayapo wi,” jei. “Jare jokua mbaembae che chepuere ayapo wi, echa’ä cheRu cherau che jae Taɨrä aï wae, jare jae uechaka ma chewe opaete mbaembae uyapo oï wae,” jei. “Erëi kua mbaembae pe reta cherecha ma ayapo wae, mbaetɨ ko mbae awe. Che ayapota aï wi mbaembae ikawiete ye wae cheRu jei wae rupi. Jare pe reta pepɨakañɨta peï jese kuri,” jei. “CheRu Tumpa, jae ko tekowe iYa jare jae ipuere umbɨjekowe ye umanokue wae reta. Jare jukuärái wi che jae Taɨrä aï wae chepuere amee tekowe ipotawe kía aipota wae pe,” jei chupe reta. “Jare jokuaño’ä ko. Pe reta perowia tëi Tumpa jowai ko piyemboɨta peï ara taɨkuewa pe jae jei waerä pereko re. Erëi añetete cheRu jeita’ä mbae awe kía pe jeko rewa. Echa’ä cheRu umee ma chewe che jae Taɨrä aï wae pe che ayapo waerä jokua. Che ko jaeta aï opaete pëti pëti wae pe ime penoi tekowe opa mbae wae ani mbaetɨ penoi wae,” jei chupe reta. “Echa’ä cheRu uipota opaete wae reta uipɨu waerä chewi, che jae Taɨrä aiko wae wi, kërái chuwi uipɨu reta rami. Añetete ime yawe kía uipɨu’ä chewi wae, cheRu wi ko uipɨu’ä oï, echa’ä cheRu etei ko chembou,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, ipotawe kía chiñee re uyapɨsaka wae jare chembou wae re wɨrowia wae, jae onoi tekowe opa mbae wae. Tenonde yawe oo iko Tatawasurenda kotɨ, erëi añawe ime ma onoi tekowe opa mbae wae. Tumpa ndarau ma umbɨjeko,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, kua ɨwɨ pewa reta umano wae echa ñonoï Tumpa wi. Erëi uwäeta ma ara jae reta uyandu waerä che Tumpa Taɨrä aiko wae chiñee. Añetete yepe añawe uwäe ma jokua ara. Jare jokua uyapɨsakata chiñee re wae reta onoita tekowe ipɨau wae. Jukuäraita ko, echa’ä kërái cheRu ko jae tekowe iYa, jukuäraiete wi jae umee chewe che aï waerä tekowe iYarä. Jare wi cheRu umee ma chewe mbaepuere che jae waerä ɨwɨ pewa reta jeko re. Che ko jaeta opaete wae pe pëti pëti rupi: “Nde ndiporarata neï ndereko kachi re,” ani, “Nde nenoita tekowe opa mbae wae.” Jare jukuärái ko uñemee ma chewe mbaepuere ayapo waerä, echa’ä che ko jae jokua ‘uyeyapo kuimbaerä wae’ jei chupe reta wae,” jei. “Awɨye pepɨakañɨ kua che jae pewe wae re. Echa’ä uwäeta ara opaete umanokue wae reta uyandu waerä chiñee. Ikawi wae uyapo wae reta ikowe yeta onoi waerä tekowe opa mbae wae. Jare ikawi mbae wae uyapo wae reta ikowe yeta uiporara waerä jaeño mái pewa,” jei chupe reta. Jare Jesús jei wi judío itenondewa reta pe: “Cheiño chepuere’ä mbae ayapo. Jayawe jokua ara che jae yawe ɨwɨ pewa reta jeko rewa, ayapota’ä aï cheño aipota wae rupi. CheRu ko jeita oï chewe mbae jae waerä. Jáeramo jupi ko jokua mbae che jaeta aï wae, echa’ä mbaetɨta ayemɨngeta aï che aipota waeño. Ayemɨngetata aï chembou wae uipota wae,” jei chupe reta. “Jare mbaetɨ ko cheño ayembeu aï kuärái. Echa’ä jukuärái yawe, pepuereta tëi pere: “¿Këraita ra yaikuaa jae uyemɨngeta wae añetete ko?’ Erëi ime ïru wae umɨmbeu oï wi che rewa. Jae ko Juan. Jare che aikuaa jokua jae umɨmbeu pewe wae añetete ko,” jei chupe reta. “Pe reta etei pemondo kuimbae reta Juan oï wae pe pikuaa waerä che rewa. Jare Juan umɨmbeu chupe reta wae añetete ko. Che aeka’ä kiawe umɨmbeu waerä che rewa. Erëitu kua re pumɨmandúa aï aramoi pe reta perowia waerä Juan jei wae re, jare jukuärái Tumpa perepɨ waerä teko penoi wae wi,” jei chupe reta. “Juan ikose pëti mechero jendɨ jare umbɨembipe iko wae rami. Jare pe reta michi pewa miño pipota piyerowia piko jae iñee re. Erëi añawe ime ye mbae uikuaaka pewe waerä kía ko che wae. Jare jokua ikawiete Juan umɨmbeu pewe wae wi. Jae ko kua mbaembae ayapo aï wae. CheRu etei umee chewe kua mbarawɨkɨ ayapo waerä, jare kua mbaembae reta etei uikuaaka pewe cheRu ko chembou wae,” jei chupe reta. “Jare jokuaño’ä ko. CheRu chembou wae, jae etei ko uikuaaka pewe kía ko che wae. Erëi pe reta pecha’ä etei, jare iñee piyandu’ä etei wi. Jare pe reta añetete perɨ̈ro ma jae iñee, echa’ä yepe tëi jae etei ko chembou wae, erëi pe reta chererowia’ä,” jei chupe reta. “Pe reta peratangätu peï piyemboe waerä Tumpa iñee re, echa’ä perowia peï jokoropi ko pikuaata tekowe opa mbae wae penoi waerä. Jokua jaekawi tëi ko, echa’ä Tumpa iñee pe cheré ko umɨmbeu oï. Erëi pe reta pipota’ä etei peyu chekotɨ penoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei chupe reta. “Chemaerä, mbae’ä ko kía reta chembutuicha waerä. Erëi jukuärai’ä ko pe reta. Che pukuaa kía nunga kuimbae reta ko pe reta wae. Aikuaa pe reta mbaetɨ ko peau Tumpa pepɨa pe añetete rewe,” jei. “Che ayu ko cheRu jee re, erëitu pe reta chererɨ̈ro peï. Erëi jekuaeño pembɨasa kawi ipotawe kía jaei uipota ramoño ou wae,” jei. “Pe reta pipotaete pe yepái piyembutuichaka waerä. Erëi peka’ä peï Tumpa pembutuichaka waerä. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa pepuere perowia cheré? Ndarau piyapo,” jei chupe reta. “Añetete pe reta ime penoi teko cheRu jowai, erëi che ndarau pumbɨjeko waerä. Moisés etei ko pembɨjekota oï,” jei. “Pe reta pere tëi: ‘Ore nduyapo kawi Moisés uikuatía wae rupi. Jáeramo ikawita oï orewe,’ pere tëi. Erëi Moisés uikuatía wae perowia yawe añetete rewe, chererowiata tëi ko. Echa’ä Moisés uikuatía wae cheré ko umɨmbeu. Erëi perowia’ä Moisés uikuatía wae ramo, ndarau wi perowia chiñee re.” Jukuärái jei Jesús judío itenondewa reta pe. Kua jaɨkue rupi Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa uwäe reta ɨpa wasu Galilea jowaicho pe. Jokua ɨpa wasu jee wi Tiberias. Jare jeta wae reta yuraa jaɨkue, echa’ä uecha reta kërái Jesús umɨnguera imbaerasɨ wae reta imbaepuere rupiño. Jukuärái Jesús uyapo uechaka waerä chupe reta Tumpa wi ou wae ko jae. Jare yuraa ma uwäe reta yawe, uyupi reta pëti ɨwɨtu re jare Jesús uwapɨ joko pe jemimboe reta ndiwe. Jokua ara reta rupi koiño ma ou judío reta uyemɨmandúa waerä pascua ara reta re. Jare Jesús uecha jeta wae reta yuweru ñonoï ikotɨ. Jayawe upɨrandu jemimboe Felipe pe: “¿Kiawi pa yawata tembiu yamɨngaru waerä kua jeta wae reta?” jei chupe. Erëi añetete Jesús uikuaa ma iko mbae uyapota oï wae. Jaeño upɨrandu Felipe pe uikuaa waerä Felipe wɨrowiata ra oï jese. Jayawe Felipe jei chupe: “Kua jepɨete oïta yandewe. Mokui chiëto ara mbarawɨkɨ jepɨ pewa awe ndarau uepitɨ chupe reta jou waerä michi yepe,” jei chupe. Jare pëti Jesús jemimboe Andrés jee wae – jae ko Simón Pedro tɨwɨ – jei Jesús pe: “Ime kua pe oï pëti kunumi ime onoi pandepo mbɨyape cebada pewa jare mokui pira chariki mii. Erëi jokua ndarau etei uepitɨ kua jeta wae reta pewarä,” jei chupe. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Pemɨmbeu chupe reta uwapɨ reta waerä,” jei. Jayawe opa uwapɨ reta, echa’ä ime iko jeta kapiichape jokoropi. Jare kuimbae retaño uyepapa pandepo miri rupi. Jayawe Jesús uipɨsɨ jokua mbɨyape jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi jae umee jemimboe reta pe, jemimboe reta umee yuapɨ ye waerä uwapɨ ñonoï wae reta pe. Jae nunga wi pira chariki mii uyapo kërái mbɨyape uyapo rami. Jare opaete wae reta ukaru jare opa ipunga reta. Jukuärái Jesús umbɨjeta mbɨyape jare pira umɨngaru waerä jokua jeta wae reta. Jare opa ma ipunga reta yawe, jeta mbɨyape uñepɨsäakue jembɨre. Jayawe Jesús jei jemimboe reta pe: “Pembatɨ mbɨyape uñepɨsäakue jembɨre wae awɨye waerä uyemombo,” jei chupe reta. Jare jokua pandepo mbɨyape wae wi jembɨrekue, jae reta umbatɨ jare umɨtɨnee doce kanasta. Jukuärái Jesús uyapo mbae kiawe ipuere’ä uyapo wae uechaka waerä chupe reta Tumpa wi ou wae ko jae. Jare joko pe ñonoï wae reta kua uecha yawe, jei reta iyupe: “Kua kuimbae yepe jae Tumpa iñee umɨmbeu wae Moisés arakae jei Tumpa ombouta iko wae,” jei reta. Jare Jesús uikuaa chuwi reta jae reta uipota wɨraa uyapo waerä imburuwicha wasurä jae uipota’ä rewe. Jáeramo oo chuwi reta ɨwɨtu wasu kotɨ jaeño pe etei. Jare pɨ̈tu awe ma yawe, Jesús jemimboe reta uweyɨ yuraa ɨpa wasu pe. Jare joko pe uyupi reta chalana pe jare umbɨpɨ yuraa reta Capernaum kotɨ. Pɨ̈tumimbi ma iko, erëi Jesús ndeiño ou ye umɨïru reta. Jare täta ɨwɨtu uyeyapo chupe reta jare ɨ umbɨpɨ uyembɨaparoaroa. Jare pandepo kilometro rupi ma uwata reta yawe, aramoiño uecha reta Jesús uwata ou oï ɨ iáramo rupi jare oya katu ou oï chalana kotɨ. Jayawe jemimboe reta ukɨyete ye. Erëi Jesús jei chupe reta: “Che ko. Awɨye pekɨye,” jei chupe reta. Jayawe uyerowia rewe jae reta umbuyupi Jesús chalana pe. Jare jupiwoiño yuraa uwäe reta jokua ɨwɨ kiape jae reta yuraa ñonoï wae pe. Pɨarewe pe jeta wae reta imeño upɨta ɨpa wasu jowaicho pe. Jare jae reta jei iyupe: “¿Mbae pɨpe ra Jesús oo? ¿Kërái ra oo yandewi?” jei reta. Jukuärái jei reta, echa’ä ïruwe ara pe uecha reta pëtiño chalana joko pe oï, jare uikuaa reta Jesús jemimboe reta opa ma oë yuraa pɨpe. Erëi Jesús mbaetɨ oo jae reta ndiwe. Jayawe yuweru uwäe ïru chalana reta tëta wasu Tiberias wi joko pe. Joko wi mbɨrɨ'ä iko ïruwe ara pe ukaru reta wae – jae ko kiape jou reta mbɨyape yandeYa umbɨjeta chupe reta wae umee yawe yasurupái Tumpa pe. Jayawe opaete wae uikuaa reta yawe Jesús jare jemimboe reta mbaetɨ yepe joko pe ñonoï, jayawe uyupi reta jokua chalana reta pe jare opa yuraa reta Capernaum kotɨ ueka reta waerä Jesús. Jare yuraa ma ɨpa wasu jowaicho pe uwäe reta yawe, owäiti reta Jesús. Jare jei reta chupe: “Oporomboe wae, ¿kërái yawe pa ndeyu kua pe?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, che ayapo ma pewe mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae pe reta pikuaa waerä tëi añetete kía ko che wae. Erëi jokua jeko pewa’ä ko pe reta chereka peï. Pe reta chereka peï jokua mbɨyape pemɨngapɨɨ wae ramoño,” jei. “Erëi awɨye peparawɨkɨ perembiurä ɨmata’ä iko pewe wae reño. Peparawɨkɨta ko perembiurä opata mbae wae re – jokua ko jae tekowe opa mbae wae che kuimbaerä ayeyapo wae chepuere amee pewe wae. Jare jukuärái chepuere ayapo, echa’ä cheRu Tumpa umee ma chewe mbaepuere jokua ayapo waerä,” jei chupe reta. Jayawe upɨrandu reta Jesús pe: “¿Këraita pa mbarawɨkɨ Tumpa uipota ore nduyapo waerä tekowe opa mbae wae nonoi waerä?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Perowia Tumpa ombou wae re – jae ko che. Kua ko jae mbarawɨkɨ Tumpa uipota piyapo waerä wae,” jei chupe reta. Jare jei reta Jesús pe: “¿Mbae pa ndiyapota orewe nduecha waerä jare ndorowia waerä nderé? Nduipota ndiyapo waerä orewe mbae tuicha wae mbaetɨ kiawe ipuere uyapo wae,” jei reta. “Arakaete Moisés umee yanderamɨkue reta pe maná jou reta waerä ɨwɨtini wasu rupi yureko reta rambuewe. Jukuärái ko jei Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: ‘Jae umee chupe reta mbɨyape ara pewa jou reta waerä,’ jei. Erëi nde, ¿mbae pa ndiyapota orewe ndorowia waerä nderé?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, Moisés jae’ä ko umee chupe reta mbɨyape ara pewa. CheRu ko umee chupe reta. Jare añawe cheRu uipota umee oï pewe mbɨyape añetete wae ara pewa. Jare mbɨyape Tumpa añawe umee wae jae ko kua ou ara wi wae. Jae ko umee tekowe opa mbae wae ɨwɨ pewa reta pe,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. “Orerɨkeɨ,” jei reta, “jekuaeño emee mii orewe jokua nunga mbɨyape,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che etei ko jae jokua mbɨyape tekowe opa mbae wae umee wae,” jei. “Ipotawe kía ou chekotɨ cheré wɨrowia rewe wae ndarau etei iyembaɨ jare ndarau etei iɨwe wi,” jei umbɨjaanga rewe. “Erëi pe reta ndarau piyekou jokua re, echa’ä yepe tëi pe reta cherecha peï, erëi perowia’ä cheré. Jukuärái che jae ma pewe. Erëitu opaete kía kía cheRu umee chewe wae reta yuweruta chekotɨ. Jare ipotawe kía chekotɨ ou wae ndaraúi amombo. Echa’ä jokua ko jae cheRu uipota wae. Jare jae chembou ara wi ayapo waerä jae jei wae. Ayu’ä ko ayapo waerä che jae waeño,” jei chupe reta. “Jare cheRu uipota wae ko jae kua: Jae uipota che ayandareko kawi waerä jae umee chewe wae reta re. Ndarau pëti awe ukañɨ chewi. Jare cheRu uipota ambɨjekowe ye reta waerä umanokue wae reta ipɨte wi ara taɨkuewa pe,” jei. “Jayawe opaete cheré wɨrowia wae reta onoita tekowe opa mbae wae. Jare jae reta che ambɨjekowe yeta aï kuri umanokue wae reta ipɨte wi ara taɨkuewa pe. Jokua ko jae cheRu uipota wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta umbɨpɨ uyemɨngetangeta wɨari Jesús kotɨ. Echa’ä chupe reta pewarä ikawi’ä Jesús jei yawe: “Che ko jae mbɨyape ara wi ayu wae.” Jei reta iyupe: “¿Jae’ä yerá kua Jesús José taɨ? Echa’ä yaikuaa katu ko tu jare ichɨ wi. Jayawe, ¿kërái yerá añawe jae jei oï, ‘Che ayu ko ara wi’?” jei reta iyupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Peya jokua piyemɨngeta peï wae,” jei. “CheRu ko chembou. Jare ipuere’ä kía ou chekotɨ cheRu umɨkɨrëɨ'ä yawe ou chekotɨ waerä. Jare jokua chekotɨ ou wae reta ambɨjekowe yeta aï kuri ara taɨkuewa pe,” jei chupe reta. “Pëti kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae uikuatía cheré wɨrowiata wae reta re kuärái: ‘Tumpa etei omboeta oï opaete jae reta.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei. “Jayawe opaete kía kía uyapɨsaka jare uyemboe cheRu re wae reta yuweruta chekotɨ,” jei chupe reta. “Kiawe uecha’ä etei cheRu. Jaeño che aecha, echa’ä chuwi ko ayu. Erëi yepe tëi kiawe uecha’ä etei cheRu, erëitu che tae pewe añetete wae, ipotawe kía wɨrowia cheré wae ime onoi tekowe opa mbae wae. Che ko jae mbɨyape tekowe opa mbae wae amee wae,” jei Jesús chupe reta. “Pe reta pikuaa kawi peï peramɨkue reta jou maná jokua ɨwɨtini wasu rupi yureko reta yawe. Erëitu umanoñoi reta. Erëi kua mbɨyape ara wi ou wae ikawiete ye ko. Echa’ä kía jou kua mbɨyape wae, ikota jaeño mái pewa,” jei. “Jare che etei ko jae jokua mbɨyape ara wi ayu wae tekowe opa mbae wae amee wae. Jare ipotawe kía kua mbɨyape jou wae onoita tekowe opa mbae wae,” jei umbɨjaanga rewe. “Cherete etei ko jae jokua mbɨyape. Jare che ameeta aï cherete opaete ɨwɨ pewa reta re opaete onoi waerä tëi tekowe ipɨau wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe judío reta umbɨpɨ täta rupi uyeaka jae yepái Jesús jei wae re. “¿Këraita pa kua kuimbae umee yandewe jete yau waerä?” jei reta iyupe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Che tae pewe añetete wae, che kuimbaerä ayeyapo wae, pe reta peu’ä yawe cherete jare cheruwɨ, ndarau penoi tekowe añetete pewa,” jei chupe reta. “Erëi ipotawe kía cherete jare cheruwɨ jou wae, jekuaeño che ndiwe oï, jare che ndarau etei asɨrɨ chuwi. Jokua nunga ime onoi tekowe opa mbae wae, jare che ambɨjekowe yeta aï kuri ara taɨkuewa pe. Jukuärái ko, echa’ä cherete jare cheruwɨ jae ko mbae yau wae jare añetete pewa,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. “CheRu ikoño mái wae chembou, jare che aiko jae imbaepuere rupi. Jae ramiño wi jokua cherete jou wae ikota che chembaepuere rupi,” jei chupe reta umbɨjaanga rewe. “Jayawe jukuärái ko kua mbɨyape ara wi ou wae. Kua mbɨyape jae’ä ko jokua peramɨkue reta jou wae rami. Echa’ä yepe tëi jokua mbɨyape jae reta jou wae omborɨ reta michi pewa, erëi jaɨkue rupi opañoi umano reta. Jare jokua mbɨyape ipuere’ä umee chupe reta tekowe opa mbae wae. Erëi jukuärai’ä ko kua mbɨyape che amee wae. Echa’ä ipotawe kía kua mbɨyape jou wae onoita tekowe opa mbae wae,” jei Jesús chupe reta. Jukuärái oporomboe Jesús tupao pe tëta wasu Capernaum pe. Kua uyandu reta yawe, jeta Jesús ndiwe uwata wae reta jei iyupe: “Kua jae jei wae yawaiete ko. ¿Kía ra jayawe ipuereta wɨrowia jese?” jei reta. Jesús uikuaa chuwi uyemɨngeta reta iko jese wae. Jayawe jei chupe reta: “¿Jayawe kua che jae pewe wae kachi pa oï pewe?” jei. “Jukuärái yawe, ¿këraita ra peï kuri jayawe che kuimbaerä ayeyapo wae cherecha ayupi ye a aï ara pe tenonde aiko wae pe? Che aikuaa aï pe reta pipota’ä jokua nunga Upuruepɨ wae,” jei chupe reta. “Jare jokua ara che a ye yawe, ¿këraita pa penoi tekowe opa mbae wae pe retaiño? Ndarau pepuere, echa’ä jaeño Tumpa iEspíritu umee kua nunga tekowe. Jare kua chiñee mii reta ou ko Espíritu Santo wi jare ueru tekowe opa mbae wae. Erëitu amokue pe reta perowia’ä cheré,” jei. Jukuärái Jesús jei chupe reta, echa’ä jae uikuaa iyɨpɨ wiwe kía nunga reta wɨrowiata’ä iko jese wae jare kía nunga umeeta iko jowaicho reta pe wae. Joko wi jei chupe reta: “Amokue pe reta perowia’ä cheré, jare jokua jeko pewa che jae ma pewe ipuere’ä kía ou chekotɨ cheRu mbaetɨ yawe umɨkɨrëɨ,” jei Jesús chupe reta. Joko wiwe jeta Jesús ndiwe uwata wae reta opa uñatima yewɨ jare uipota’ä ye ma uwata reta jae ndiwe. Jayawe Jesús upɨrandu jokua doce jemimboe reta pe: “¿Jare pe reta pipota wi peo ye chewi?” jei chupe reta. Jare Simón Pedro jei chupe: “¿OreYa, ¿kía re pa ndoota nduyemboya?” jei. “Ndeeño ko nemɨmbeu kawi orewe tekowe opa mbae wae kërái nonoi waerä. Jare wi ore ndorowia ko nderé jare nduikuaa ndeeño ko jae Tumpa Taɨ jupiete wae,” jei Pedro Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che etei ko puparawo pe doce wae reta. Erëitu ime pëti pepɨte pe aña pe uyeyokui oï wae,” jei. Jukuärái Jesús uyemɨngeta Simón Iscariote taɨ Judas jee wae re. Jae ko jokua doce wae reta wi pëti. Jare taɨkue rupi kua kuimbae umeeta wɨreko Jesús jowaicho reta pe. Kua jaɨkue rupi Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa tëta wasu reta rupi ɨwɨ Galilea pe. Jesús uipota’ä oo ɨwɨ Judea pe, echa’ä joko pe uipota judío itenondewa reta uyukaka ramo. Jare koiñoete ma ou judío reta uyemɨmandúa waerä tabernáculos iara reta re. Jayawe Jesús tɨwɨ reta jei chupe: “Ekua ɨwɨ Judea pe nembɨasa waerä tabernáculos iara reta. Echa’ä ikawi ko opaete nderupie uwatase wae reta uecha waerä mbaembae ndiyapo neï wae. Nde ndikuaa kawi neï ime yawe kía uipota uñemɨeräkua wae, mbaetɨ mbae uyapo wɨari. Jayawe yaecha ekua Jerusalén pe, jare joko pe iyapo opaete wae reta jowake kua nunga mbae ndiyapo neï wae,” jei reta chupe. Kua jei Jesús tɨwɨ reta, echa’ä wɨrowia’ä jese reta ramo. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ndei ara uwäe jokuaerä. Erëi pe reta pepuere peo pekɨrëɨ wae rupi, echa’ä mbaetɨ mbae re awe kua ɨwɨ pewa reta peamɨtäa waerä,’ jei. “Erëi jukuärai’ä ko che. Che kua ɨwɨ pewa reta cheamɨtäa, echa’ä che amɨmbeu chupe reta mbae ikawi mbae wae uyapo reta ramo,” jei chupe reta. “Pekua, pe reta, pembɨasa waerä tabernáculos iara reta. Che ata’ä rani, echa’ä ndei ara uwäe che a waerä joko pe.” Jukuärái Jesús jei tɨwɨ reta pe. Jare jukuärái Jesús upɨtaño rani ɨwɨ Galilea pe. Jayawe Jesús tɨwɨ reta opa ma yuraa yawe Judea pe umbɨasa waerä tabernáculos iara reta, Jesús oo wi jae reta jaɨkue. Erëi jae mbaetɨ umɨmbeu kía pe awe. Jare Judea pe judío itenondewa reta ueka tëi yureko Jesús. “¿Kiape ra jokua kuimbae pochɨ oï?” jei reta iyupe. Jare joko pe yuweru wae reta uyeaka wɨari jae yepái Jesús re. Amokue wae reta jei: “Kuimbae jeko kawi wae ko jae.” Jare ïru wae reta jei: “Mbaetɨ ko. Jae ko upurumbɨtawɨ wae,” jei reta. Erëi kía nungawe jae reta wae wi oë'ä Jesús ipepɨka pe, echa’ä ukɨye reta itenondewa reta wi ramo. Jare tabernáculos iara reta mbɨte ma uasa yawe, Jesús uike tupao wasu joka pe jare joko pe umbɨpɨ oporomboe. Jare jokua judío itenondewa reta ipɨakañɨ kua Jesús oporomboe wae re jare jei reta iyupe: “¿Kërái ra kua kuimbae pochɨ jeta uikuaa mbaembae kía omboe mbae rewe?” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Kua aporomboe aï wae, chiñee’ä ko. Jae ko jokua chembou wae iñee,” jei. “Erëi pe reta, ¿këraita ra pikuaa jokua che aporomboe wae ou ra ko chewiño ani ou ra Tumpa wi? Che tae pewe, tenonde imeta ko piñeñono piyapo rani waerä Tumpa jei wae rupi. Jayawe ramo pikuaata che aporomboe wae ou ko Tumpa wi wae,” jei. “Kua che jae wae añetete ko. Chapu’ä etei ko aï pewe, echa’ä che aipota ambutuicha chembou wae jee. Erëi jukuärai’ä ko jokua iñee rupii oporomboe wae reta. Jae reta jaeño uipota uyembutuichaka waerä,” jei chupe reta. “Jare pe reta, yepe tëi Moisés uikuaaka pewe Tumpa jei wae, erëi pëti awe pe reta piyapo’ä jae jei wae rupi. Jayawe ¿maera pa pipota cheyuka peï?” jei chupe reta. Jayawe jeta joko pe uyembatɨ ñonoï wae reta jei: “¡Aña nemɨmbɨkere oï! ¿Kía pa uipota ndeyuka oï?” jei reta. Jare Jesús jei chupe reta: “Che amɨnguera pëti kuimbae mbutuu ara pe, jare jokua jaekawi’ä oï pewe. Pe reta pere: ‘Jae uparawɨkɨ oï ara mbutuu pe,’ pere. Erëi añetete pe reta peparawɨkɨ wi ara mbutuu pe pembɨcircuncida yawe pesambiaɨ kuimbae reta. Echa’ä arakae Moisés jei tuyembɨcircuncidaka sambiaɨ kuimbae reta juri ara ma onoi yawe. Jare jukuärái pe reta piyapo, yepe tëi jokua juri ara amo pe ara mbutuu ko,” jei chupe reta. “Añetete kua teko yembɨcircuncidaka ou’ä Moisés wi. Kua teko ou Moisés tamɨkue reta wi,” jei. “Jayawe pe reta pipota’ä piyawɨ Moisés jei wae ramo, amo pe piyapo kua mbarawɨkɨ mii ara mbutuu pe. Jáeramo, ¿marái ramo jayawe pe reta pepochɨ peï chewe kua mbae ikawiete wae ayapo ara mbutuu pe ramo? Che amɨnguera pëti kuimbae opaetei jete, jare jokua mbarawɨkɨ ikawiete ye ko yembɨcircuncidaka wi,” jei. “Awɨye pepurumbɨjeko wɨrae kërái mbae pecha wae rupiño. Pikuaa kawi ranita ko pepurumbɨjeko waerä,” jei Jesús chupe reta. Jayawe amokue Jerusalén pewa reta jei: “¿Jae’ä yerá kua kuimbae mburuwicha reta uipota tëi uyukaka ñonoï wae? Añawe mase, ko kua pe jae uyemɨngeta oï opaete wae reta jowake. Jare kiawe jei’ä mbae chupe. Aramoi mburuwicha reta wɨrowia ma chawaa ñonoï jae ko Cristo yae chupe wae. Erëi ¿këraita ra jae Cristo? Yande yaikuaa kía pewa ko kua kuimbae wae. Erëi Cristo ou yawe, jukuäraita’ä oï. Ndarau kiawe uikuaa kía pewa ko jae wae,” jei tëi iyupe reta. Jesús imeño oporomboe iko tupao wasu joka pe. Jayawe jei usapɨkai rewe: “Añetete pe reta chekuaa ko, jare pikuaa tëi wi kía pewa ko che wae. Jare perowia tëi wi che ayu ko aipota ramoño. Erëi jukuärai’ä ko. Tumpa añetete wae, jae ko chembou. Erëi pe reta pikuaa’ä jae. Erëi che aikuaa, echa’ä jae ko chembou jare che chuwi ko ayu,” jei Jesús chupe reta. Jáeramo kua uyandu reta yawe, amokue wae reta uipota tëi uipɨsɨ Jesús. Erëi mbaetɨ kiawe ipuere uipɨsɨ, echa’ä ndei uwäe iko ara jae uyepɨsɨka waerä. Erëitu jeta joko pe ñonoï wae reta wɨrowia jese. “Jae ko aipo Cristo yae chupe wae,” jei reta. “Mase kërái jeta mbaembae uyapo kiawe ipuere’ä uyapo wae. ¿Kía ye ra ipuereta uyapo mbaembae uasaete ye kua kuimbae wi? Kiawe,” jei reta. Jare fariseo reta uikuaa jeta wae reta uyemɨngeta wɨari yureko Jesús rewa kërái jae ko Cristo wae. Jayawe fariseo reta jare sacerdote itenondewa reta ndiwe ombou sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta uipɨsɨ waerä tëi Jesús. Jare Jesús jei opaete wae pe: “Mbaetɨta ɨma aï pe reta ndiwe. Joko wi ɨmambaeño a yeta ma chembou wae pe. Jare pe reta cherekata tëi, erëi ndarau ma chewäe, echa’ä ndarau pepuere peo che ata aï wae pe,” jei chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei iyupe: “¿Ketɨ ra oota kua kuimbae yande awɨye waerä ñawäe chupe? ¿Oota ra aramoi ambɨe ɨwɨ rupi kerupi rupi ñanerëtara reta ñonoï wae rupi? ¿Oota ra oï jokotɨ omboe waerä judío mbae wae reta wi? ¿Mbae ra jokua uipota jei yandewe jae jei yawe, ‘Pe reta cherekata tëi, erëi ndarau ma chewäe, echa’ä ndarau pepuere peo che ata aï wae pe,’ jei yandewe?” jei reta. Jayawe uwäe tabernáculos iara reta iyapɨ pe. Jokua ara ikawiete ïru ara reta wi chupe reta waerä. Jayawe Jesús uyemboɨ jare jei usapɨkai rewe: “Ime yawe kía iɨwe wae, tou chekotɨ tuyemɨngapɨɨ,” jei. “Jare ime yawe kía cheré wɨrowia wae, ipɨa wi jeta ɨ usɨrɨta tekowe umee wae. Echa’ä jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe,” jei chupe reta. Jesús kua jei yawe, uyemɨngeta iko umbɨjaanga rewe Espíritu Santo re – jae ko Tumpa umeeta iko opaete kía kía Jesús re wɨrowia wae reta pe wae. Jukuärái Jesús jei yawe, ndeiño uñemee chupe reta Espíritu Santo, echa’ä Jesús ndeiño oo ye ara pe ramo. Jayawe uyandu reta yawe kua ñee, amokue wae reta jei: “Añetete yepe kua kuimbae iñee Tumpa wi etei ko ou. Jae ko jokua arakae Moisés jei outa iko wae,” jei reta. Jare ïru wae reta jei: “Jae ko jokua yande yae chupe Cristo wae,” jei reta. Erëi amokue wae jei: “Ambɨe ko. Echa’ä Cristo mbaetɨta oa Galilea pe kua kuimbae rami. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï Cristo ikota David iñemoñaa rupi jare oata tëta wasu raɨ Belén pe kiape David oa wae pe. Erëi kua kuimbae jukuärai’ä oï,” jei reta tëi. Jayawe joko pe ñonoï wae reta uyeaka jae yepái Jesús rewa. Jare amokue wae uipota tëi uipɨsɨ Jesús, erëi kiawe uipɨsɨ'ä. Jayawe sɨndaro tupao wasu iyandarekoa reta yuraa ye jukuäraiño omondo wae reta pe – jae ko sacerdote itenondewa reta jare fariseo reta pe. Jare jokua ombou wae reta uecha yawe sɨndaro reta mbaetɨ ueru Jesús, jei chupe reta: “¿Maera pa pipɨsɨ'ä peru?” jei chupe reta. Jare sɨndaro reta jei: “Echa’ä mbaetɨi kiawe uyemɨngeta jokua kuimbae uyemɨngeta rami,” jei chupe reta. Jayawe fariseo reta jei: “¿Pe retawe opa ma piyembɨtawɨka wi? Ore fariseorä nduiko wae reta ndorowia’ä jese, jare jukuärái wi ko ïru mburuwicha reta. Jaeño Tumpa jei wae uikuaa mbae pochɨ reta ko wɨrowia ñonoï Jesús re. Tumpa uyepɨpeyu ma ko jese reta,” jei tëi fariseo reta. Jae reta ipɨte pe oï Nicodemo. Jae ko fariseo wi. Jare jae ko tenonde yawe oo opou Jesús ipɨ pɨ̈tu yawe wae. Jayawe jae jei ïru fariseo reta pe: “Yandereko rupi ime yawe kía yaipota yambɨjeko wae, tenonde imeta ko yande yayapɨsaka kawi jese. Jare jukuärái yaikuaa kawita jae ime ra onoi mbae nunga teko wae,” jei tëi chupe reta. Erëi ïru reta jei Nicodemo pe: “¿Nde yerá jae wi Galilea pewa? Yaecha iyemboe kawi jese. Tumpa pëti wese awe uiparawo’ä kía Galilea pewa jae iñee umɨmbeu waerä,” jei reta chupe. Jayawe pëti pëti wae opa ye yuraa reta jëta rupi. Erëi Jesús oo Jerusalén wi ñaipe Olivorenda jee wae re umbɨasa waerä pɨ̈tu joko pe. Jare pɨarewe pe ndimboweasɨ jae oo ye tupao wasu joka pe. Jayawe jeta wae reta yuweru ikotɨ, jare jae uwapɨ jare umbɨpɨ omboe reta. Jayawe Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta jare fariseo reta ueru pëti kuña umbɨyemboɨ oñono mbɨte pe. Jae ko pëti kuña uyepokouka awasa uyapo iko wae. “Oporomboe wae,” jei reta Jesús pe, “kua kuña uyepokouka awasa uyapo iko wae pe etei. Moisés arakae jei wae rupi imeta ko yayapi ita pe yayuka waerä kua nunga kuña. Jare nde, ¿mbae pa ndere kua kuña rewa?” jei reta Jesús pe. Kua jei reta Jesús pe, echa’ä ueka yureko tëi kërái uitɨ waerä Jesús iñee pei umbɨjeko reta waerä. Erëi Jesús jei’ä chupe reta mbae awe. Jaeño uwapɨchuku jare ipoäka pe umbɨpɨ uikuatía ɨwɨ re. Erëi jae reta jekuaeño upɨrandu chupe. Jayawe Jesús uyemboɨ jare jei chupe reta: “Kía pepɨte pe mbaetɨ etei teko onoi wae, jokua rani tuyapi ita pe,” jei. Jare kua jei ma yawe, Jesús uwapɨchuku ye jare jekuae uikuatía ye mbae ɨwɨ re. Erëi kua uyandu yawe jokua upurumbɨjeko wae reta, ipɨa umbɨjeko reta. Jayawe umbɨpɨ yuraa ye pëti pëti wae. Tenonde oo indechi wae reta, jare jaɨkue rupi oo ïru wae reta. Jare opa ma yuraa reta yawe, kuña upɨta jaeño pe etei Jesús ndiwe. Jayawe Jesús uyemboɨ ye jare jei kuña pe: “Cherindɨ, ¿kiape pa ñonoï jokua nembɨjeko reta wae?” jei chupe. “¿Mbaetɨ ma kiawe nembɨjeko wae?” Jayawe kuña jei: “Mbaetɨ ma kiawe,” jei parawete. Jayawe Jesús jei chupe: “Che jae nunga wi numbɨjeko’ä. Ekua jare awɨye iñatima ye ndereko kachi pe,” jei chupe. Jayawe Jesús umbɨpɨ ye omboe joko pe ñonoï wae reta: “Che ko jae tembipe rami ɨwɨ pewa reta pe, echa’ä aikuaaka chupe reta añetete wae Tumpa rewa. Jare ipotawe kía che ndiwe oï wae ndarau ye ma iko pɨ̈tumimbi pe rami. Echa’ä che amee chupe tekowe ipɨau wae jare opa mbae wae, jare jokua ko tembipe rami chupe,” jei chupe reta. Jayawe amokue fariseo reta jei Jesús pe: “Jokua nde ndere neï wae, mbae’ä ko, echa’ä ndeei ndiyemɨngeta neï ramo,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Jukuärái tëi ko. Erëitu kua che jae chiyé wae añetete ko, echa’ä che aikuaa ko ketɨ wi ayu wae jare ketɨ a wae. Erëi pe reta pikuaa’ä jokua rewa. Jáeramo pepuere’ä pere chewe: ‘Nde ndere neï wae mbae’ä ko.’ Pe reta pepurumbɨjeko kua ɨwɨ jeko rupiño. Erëi che ayu’ä ko ayapo waerä jukuärái. Erëitu aipota jae yawe kía jeko rewa, che ayapota jupi rupi kawi, echa’ä cheiño’ä ayapo aï. CheRu chembou wae jae che ndiwe oï. Jare che cheRu ndiwe ndupurumbɨjeko jupi rupi kawi,” jei chupe reta. “Pe reta imeta tëi ko chererowia, echa’ä pereko rupi etei mokui wae jei yawe mbae oyowakeño, perowiata ko iñee re,” jei chupe reta. “Añawe piyandu tëi ma che ayembeu pewe wae. Jare ime wi ïru jukuäraiete umɨmbeu oï che rewa. Jae ko cheRu chembou wae,” jei Jesús fariseo reta pe. Jayawe jae reta jei chupe: “¿Kiape pa oï nderu?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei: “Pe reta chekuaa’ä jare pikuaa’ä wi cheRu. Añetete pe chekuaa yawe, pikuaata tëi ko wi cheRu,” jei chupe reta. Jesús kua jei tupao wasu joka pe korepoti Tumpa pewarä uñemee wae jɨru iyɨpɨ pe. Erëi yepe tëi jowaicho reta jowai iko, erëi jowaicho reta ndei uipɨsɨ, echa’ä ndei uwäe ara Tumpa uiparawo wae Jesús uyepɨsɨka waerä. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Che a yeta aï pewi. Jare pe reta cherekata tëi. Erëi ndarau pepuere peo che ata aï wae pe, jare opata pemano peï teko penoi Tumpa kotɨ wae uyembái mbae rewe,” jei chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei iyupe: “¿Uyeyukata ra oï? Aramoi jokua jeko pewa jei yandewe, ‘Ndarau pepuere peo che ata aï wae pe,’ jei.” Jukuärái jei tëi iyupe reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta ara pewa’ä ko. Erëi che ara pewa ko. Pe reta kua ɨwɨ pewa ko. Erëi che kua ɨwɨ pewa’ä ko. Che jae pewe pemanota peï teko penoi Tumpa kotɨ wae uyembái mbae rewe. Echa’ä jukuärái uyeyapota oï pewe perowia’ä yawe cheré CHE KO CHE wae,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “¿Kía pochɨ pa nde jukuärái ndiyemɨngeta waerä?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che ko jae ayembeuñoi pewe wae,” jei chupe reta. “Añetete che ime jeta mbaembae re chepuere tëi jae pewe pumbɨjeko waerä. Erëitu che jaeño amɨmbeu ɨwɨ pewa reta pe jokua chembou wae jei chewe wae etei. Jare jae jekuaeño uyemɨngeta jupi rupi kawi,” jei chupe reta. Erëi jae reta uikuaa’ä Jesús uyemɨngeta iko chupe reta Tu ara pe oï wae rewa. Jáeramo Jesús jei wi chupe reta: “Che kuimbaerä ayeyapo wae, pe reta cheñonota peï kuri pëti kurusu re jare chembɨyemboɨta cheñono peï opaete wae jowake. Jayawe ramo pikuaata peï kuri CHE KO CHE wae. Jare pikuaata peï wi cheiño’ä ko mbae ayapo wae. Jaeño ko cheRu jei chewe wae rupiño che jae pewe wi,” jei. “CheRu ko chembou jare jae oï che ndiwe. Jae chereya’ä etei, echa’ä che jekuaeño ayapo jae umbɨyerowia wae,” jei chupe reta. Jare Jesús jukuärái jei yawe, jeta wae reta wɨrowia jese. Jayawe Jesús jei jokua wɨrowia jese wae reta pe: “Pe reta jekuaeño piyapo yawe jokua che pomboe wae re, jayawe añetete rewe pikota cheremimboe retarä. Jare jukuärái pikuaata añetete wae, jare jokua pembopoikata oï,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Abraham iñemoñaa pewa ko ore. Mbaetɨi nduyeyokui täta rupi kía pe awe. Jáeramo, ¿maera pa nde ndere neï orewe nduyembopoikata noï wae?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, kía jekuaeño uyawɨ oï Tumpa kotɨ wae, teko kachi ipionerä iko wae rami ko,” jei. “Jare kua pe ime ye oï mbae pikuaa waerä. Uyeyokui wae reta ndarau yureko tëta iya jëtararä etei. Erëi taɨ ko jae jëtara jaeño mái pewa,” jei. “Jare tëta iya taɨ onoita mbaepuere ombopoika waerä uyeyokui wae reta. Jayawe che Tumpa Taɨrä aiko wae pombopoika yawe, añetete piyembopoikata ko,” jei Jesús chupe reta. “Che aikuaa Abraham iñemoñaa reta ko pe reta tëi. Erëi pemomoe’ä ko peï jae jeko, echa’ä pipota cheyuka peï. Jukuärái pe reta pipota piyapo peï, echa’ä perowia’ä chiñee re,” jei. “Kua che aikuaaka aï pewe wae, jae ko cheRu uechaka chewe wae. Erëitu pe reta piyapo peï peru jei waeño,” jei Jesús chupe reta. “Abraham ko jae orerukue,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta añetete Abraham taɨ yawe, jayawe pemomoeta tëi ko Abraham jeko. Erëi jukuärai’ä piyapo peï. Echa’ä añawe yepe tëi che aikuaaka ma pewe añetete wae Tumpa jei chewe wae, erëitu pe reta pipota cheyuka peï. Abraham uyapo’ä jokua nunga mbae. Jáeramo Abraham jae’ä ko perukue. Pe reta ime penoi ambɨe peru. Jare jokua peru jekoño pemomoe peï,” jei Jesús chupe reta. Jayawe jae reta jei: “¡Awasa rupi uyekuaa wae’ä ko ore reta! ¡Tumpaño ko jae oreru!” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Añetete Tumpa ko jae peRu yawe, jayawe pe reta cherauta tëi ko, echa’ä che ayu ko Tumpa wi. Tumpa etei ko chembou. Che ayu’ä ko che aipota ramoño,” jei chupe reta. “¿Maera pa pikuaa kawi’ä kua che aikuaaka pewe wae? Echa’ä pe reta pipota’ä piyapɨsaka peï chiñee re. Jáeramo jokua jeko pewa ko pe reta pikuaa’ä peï,” jei chupe reta. “Añawasu ko jae peru. Jare jokua mbaembae jae uipota uyapo wae, jokua nunga etei ko pe reta pipota piyapo peï wi. Añawasu iyɨpɨ wiwe upuruyuka wae ko. Jare jae opa ueya mbaembae jupi wae, echa’ä jae ko mbaembae kachi wae iya. Jare jae iyapu yawe, jae etei uyekuaaka oï, echa’ä jae ko iyapu wae jare jae etei ko apu iya,” jei chupe reta. “Erëi che, yepe tëi amɨmbeu ma pewe añetete wae, erëi pe reta pipota’ä chererowia. Pe reta imeta tëi ko chererowia, echa’ä che ayawɨ'ä etei Tumpa kotɨ. Ani ¿ime ra pëti wae pe reta pepuere pechaka chewe kërái ra ayawɨ Tumpa kotɨ wae? Pëti awe ndarau ipuere. Jáeramo pepuere pikuaa che chapu’ä etei ko. Jayawe, ¿maera pa pe reta chererowia’ä? Echa’ä pe reta Tumpa taɨ'ä ko. Jokua jeko pewa pipota’ä piyapɨsaka. Jaeño Tumpa taɨ reta uyapɨsaka Tumpa iñee re,” jei Jesús chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei chupe: “¡Añetete yepe! ¡Samaria pewa pochɨ ko nde, jare aña uyembɨiya ma nderé!” jei reta chupe. “Jukuärai’ä ko,” jei Jesús. “Mbaetɨ ko aña uyembɨiya cheré, echa’ä che ambutuicha cheRu jee. Erëi pe reta piyapo’ä jokua, echa’ä yepe tëi cheRu chembou, erëi pe reta chererɨ̈ro peï,” jei. “Añetete chemaerä che aipota’ä ayembutuicha. Erëi ime oï pëti wae uipota cheree uyembutuichaka waerä. Jae ko cheRu Tumpa. Jae uikuaakata chiñee añetete wae ko,” jei. “Che tae pewe añetete wae, kía chiñee uyapo wae ndarau umano,” jei chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei Jesús pe: “¡Añawe ore nduikuaa kawi ma noï aña uyembɨiya ma nderé! Echa’ä Abraham jare ïru kuimbae reta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae, yepe tëi jae reta uyapo kawi Tumpa jei wae, jesewe opa umano reta. Jáeramo añawe, ¿këraita pa nde ndere neï orewe, ‘Kía uyapo chiñee wae ndarau umano’?” jei reta chupe. “Jare nde ndiyererowia katu chawaa neï yanderamɨkue Abraham wi, echa’ä Abraham umano. Jare jukuärái opa umano wi opaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta. ¿Kía pochɨ ra nde jukuärái ndiyemɨngeta waerä?” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che ayembutuicha’ä aï cheiño. Echa’ä che ayembutuicha yawe cheiño, jokua mbae’ä etei ko. CheRu ko chembutuichaka oï. Jare jae ko pe reta ‘oreRu Tumpa’ pere tëi chupe wae. Erëitu pe reta pikuaa’ä Tumpa. Che aikuaa ko. Che jae yawe, ‘Aikuaa’ä,’ chaputa tëi ko pe reta papu rami. Erëi che aikuaa ko, jare ayapo aï jae jei wae rupi,” jei chupe reta. “Jare perukue Abraham arakaete uikuaa kawi iko che ayuta aiko wae jare jae uyerowiaete iko jokua re. Tumpa uechaka chupe chewäe ara jare jae ipɨakatu iko jokua re,” jei Jesús chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei chupe: “¿Këraita pa ndecha Abraham nde? Abraham ko jae arakaete iko wae, erëi nde ndei awe cincuenta año nenoi,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, Abraham ndei awe iko mbowe, CHE KO CHE,” jei chupe reta. Jare kua uyandu reta yawe, opaete wae reta pëti pëti wae upi ita uyapi uyuka waerä tëi Jesús. Erëitu jae ukañɨ chuwi reta jare oë oo tupao wasu wi jae reta ipɨte wi etei. Jare Jesús uasa oo yawe, uecha pëti kuimbae jesa mbae ichɨ wi oa wiwe wae. Jayawe Jesús jemimboe reta upɨrandu chupe: “Oporomboe wae, ¿kía jeko pewa pa kua kuimbae oa ichɨ wi jesa mbae? ¿Tu jare ichɨ uyawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa ra, ani jae etei uyawɨ jeko pewa?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Tu jare ichɨ jeko pewa’ä ko, jare jae jeko pewa’ä wi. Jukuärái oa Tumpa imbaepuere uyekuaa jese waerä,” jei. “Kua mbae añawe ayapota aï wae, jae ko jokua chembou wae umee chewe mbarawɨkɨ ayapo waerä wae. Yande reta imeta ko yayekou kua ara re yayapo waerä kua nunga mbarawɨkɨ. Echa’ä añawe rupi ara reta yaparawɨkɨ waerä ko. Jae ko köe ma yawe rami. Erëi uwäeta ara kiawe ipuereta’ä uparawɨkɨ waerä. Jare jokua ara kaarueteta ma chupe warasɨ uike ma rami. Erëi añawe rupi ko aï kua ɨwɨ pe. Jare che ko jae tembipe rami ɨwɨ pewa reta pewarä,” jei chupe reta. Jare kua jei ma yawe, Jesús undɨwɨ ɨwɨ re jare jokua jendɨayɨ pɨpe uyapo tuñuu mii. Jare jokua tuñuu mii oñono kuimbae jesa re jare jei chupe: “Ekua ɨ jɨru tuicha wae Siloé jee wae pe iyoe nderesa,” jei chupe. Kua tee Siloé uipota jei judío reta iñee pe ‘uyemondo wae.’ Jayawe kuimbae oo ɨ jɨru pe oyoe jesa, jare oo ye jëta kotɨ uecha kawi rewe. Jáeramo jae jëta iyɨpɨ rupiwa reta jare ïru wae reta tenonde yawe uecha korepoti re uyerure iko wae jei: “¿Jae’ä yerá kua kuimbae uwapɨ uyerurese korepoti re wae?” jei reta iyupe. Amokue wae jei: “Jae etei ko.” Jare ïru wae reta jei tëi: “Jae’ä ko, erëi uyawɨ mbae ko,” jei reta. Erëi jokua kuimbae jesa mbae ikose wae jei chupe reta: “Che ko jae.” Jayawe jei reta chupe: “¿Kërái pa añawe ndepuere ndecha?” Jayawe kuimbae jei chupe reta: “Jokua kuimbae Jesús jee wae uyapo tuñuu mii jendɨayɨ pɨpe, jare oñono cheresa re, jare jei chewe, ‘Ekua iyoe nderesa Siloé pe,’ jei chewe. Jayawe che a, jare opa ayoe cheresa yawe, aecha woi,” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “¿Kiape añawe oï jokua kuimbae?” jei reta chupe. “Aikuaa’ä,” jei kuimbae chupe reta. Jayawe jae reta wɨraa fariseo reta ñonoï wae pe jokua kuimbae jesa mbae ikose wae. Mbutuu ara pe yepe Jesús uyapo tuñuu mii jendɨayɨ pɨpe jare umɨnguera kuimbae jesa mbae wae. Jayawe fariseo reta upɨrandu jokua kuimbae pe: “¿Kërái pa ndepuere nemae?” jei reta chupe. Jayawe jae jei chupe reta: “Jesús oñono cheresa re tuñuu mii. Joko wi che a ayoe cheresa jare aecha woi,” jei chupe reta. Jayawe amokue fariseo reta jei: “Tumpa wi’ä ko ou jokua kuimbae Jesús. Echa’ä jae uyapo oï awɨyeta tëi uyapo mbutuu ara pe wae,” jei reta. Erëi ïru fariseo reta jei: “Erëi, mase, jae uyapo mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. ¿Ipuereta ra kía Tumpa kotɨ uyawɨ wae uyapo kua nunga mbaembae?” jei reta. Jayawe jae reta ipuere’ä oyowake uyemɨngeta pëti ramiño. Jáeramo jei reta ye kuimbae jesa mbae ikose wae pe: “Nde, ¿mbae pa ndere jokua kuimbae chemɨmae ndere chupe wae jesewa?” jei reta chupe. Jayawe kuimbae jei chupe reta: “Jae ko pëti kuimbae Tumpa etei ombou wae iñee umɨmbeu waerä,” jei chupe reta. Erëi judío itenondewa reta wɨrowia’ä jokua kuimbae jesa mbae ikose wae. Jare wɨrowia’ä reta wi ukuera wae. Jáeramo uenika reta kuimbae tu jare ichɨ. Jare upɨrandu chupe reta: “¿Jae pa ko kua pesambiaɨ jesa mbae oa pere chupe wae? ¿Kërái ramo pa añawe ipuere uecha oï?” jei reta. “Oresambiaɨ ko,” jei reta. “Jare ore nduikuaa kawi jae ko jesa mbae oa wae. Erëi nduikuaa’ä kërái ra añawe ipuere uecha. Jare nduikuaa’ä wi kía ra umɨnguera. Pepɨrandu chupe, echa’ä jae ukuakuaa ma ko. Jae etei ipuere imiäri iyé,” jei reta. Jukuärái jei kuimbae tu jare ichɨ, echa’ä ukɨye parawete reta judío itenondewa reta wi ramo. Echa’ä jokua mburuwicha reta jei ma, “Ipotawe kía nunga jei ‘Jesús ko jae Cristo yae chupe wae,’ imeta ko uyemomboka yandetupao wi,” jei reta. Jokua jeko pewa tu jare ichɨ jei chupe reta: “Pe reta pepɨrandu chupe, echa’ä ukuakuaa ma ko jae,” jei reta. Jayawe judío itenondewa reta uenika ye kuimbae tenonde yawe jesa mbae iko wae, jare jei reta chupe: “Iyemɨngeta orewe Tumpa jowake. Echa’ä ore nduikuaa jokua Jesús uyawɨ oï Tumpa jei wae,” jei reta chupe. Jayawe kuimbae jei chupe reta: “Che aikuaa’ä uyawɨ ra oï Tumpa jei wae. Erëi pëti mbae aikuaa: jae ko tenonde yawe cheresa mbae aikose wae, erëi añawe chepuere amae,” jei chupe reta. Jayawe upɨrandu reta ye chupe: “¿Kërái pa nemɨmae? ¿Mbae pa uyapo ndewe?” jei reta chupe. “Amɨmbeu tëi ma pewe,” jei kuimbae, “erëi pe reta pipota’ä piyapɨsaka cheré. Jáeramo, ¿maera pa pipota jekuae amɨmbeu ye pewe? ¿Pipota yerá piko jae jemimboe retarä wi?” jei chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta pochɨ jare uñeengata reta chupe jei rewe: “Nde ko jae jokua kuimbae pochɨ jemimboe. Erëi ore Moisés jemimboe reta ko. Ore nduikuaa Tumpa ko ombou Moisés, echa’ä uyemɨngeta jae ndiwe. Erëi jokua Jesús, ore nduikuaa’ä etei kía ra ombou wae,” jei reta kuimbae pe. “¿Këraita ra pikuaa’ä kía ra ombou wae?” jei kuimbae. “Jae ko chemɨmae wae. Kua ambɨe yeete oï chemaerä. Yande yaikuaa ñaï Tumpa ndarau uyapɨsaka jeko kachi wae reta re. Erëi ime yawe kía Tumpa jee umbutuicha wae jare uyapo Tumpa jei wae, Tumpa uyapɨsakata oï jese,” jei chupe reta. “Ara iyɨpɨ wiwe mbaetɨi jeräkua kía umɨmae jesa mbae ichɨ wi oa wae. Kua kuimbae ou’ä Tumpa wi yawe, ndarau etei ipuere uyapo kua mbaembae jae uyapo wae,” jei kuimbae chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei chupe: “¡Ndereko woi ma ndesɨ wi ndea wiwe! ¿Kía pa ko nde oremboe waerä?” jei reta chupe. Jayawe jokua mburuwicha reta omombo kuimbae parawete joko wi. Jayawe jeräkua Jesús pe judío itenondewa reta omombo ma jokua kuimbae. Jáeramo Jesús oo ueka jokua kuimbae. Jare owäiti ma yawe, upɨrandu chupe: “¿Nde nderowia pa kuimbaerä ayeyapo wae re?” jei chupe. “Aikuaa’ä ko che parawete,” jei kuimbae. “¿Kía ra ko jae? Emɨmbeu mii chewe arowia waerä jese,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Añawe etei ndecha ma neï. Che ayemɨngeta aï nde ndiwe wae ko jae,” jei chupe. Jayawe kuimbae jei: “CheYa, arowia aï nderé,” jei chupe. Jayawe kuimbae uñeñono ɨwɨ re Jesús jowai jare umbutuicha. Jare Jesús jei: “Che ayu ko ambɨyekuaa waerä ɨwɨ pewa reta mbae oï ipɨa pe wae. Jokua uikuaa iyupe jesa mbae ñonoï Tumpa kotɨ wae reta, che jesa aipeata chuwi reta. Jare jokua uyererowia tëi ipuere uecha kawi wae reta, ambɨyekuaata kërái añetete jesa mbae ñonoï Tumpa kotɨ wae,” jei. Jayawe amokue fariseo reta joko pe ñonoï wae kua uyandu yawe, upɨrandu reta Jesús pe: “¿Nde ndere pa neï ore jae nunga wi oreresa’ä noï Tumpa kotɨ?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta moná pikuaa yawe peresa mbae peï Tumpa kotɨ wae, jayawe teko penoi Tumpa kotɨ wae opata tëi uyembái pewi. Erëi pe reta pere peyupe, ‘Ore numae kawi noï,’ pere tëi. Jáeramo jokua jeko pewa imeño teko penoi Tumpa jowai,” jei Jesús fariseo reta pe. Jayawe Jesús jei umbɨjaanga rewe: “Che tae pewe añetete wae, jaeño imonda wae reta uike’ä owecharokai pe jöke rupi. Jae reta uike wɨari ikotɨ̈a rupi,” jei. “Erëi owecharokai jöke rupi uike wae, owecha reta iyandarekoa ko,” jei. “Jare owecha reta iyandarekoa uipota uike yawe, öke uäro wae uipeata chupe. Jare jae uike ma yawe, yuweruta ikotɨ iowecha reta, echa’ä jae reta uikuaa iyandarekoa iñee ramo. Jare jae uenita pëti pëti iowecha reta jee rupi jare onoeta wɨraa reta owecharokai wi,” jei. “Jare opa ma onoe wɨraa reta yawe jokai wi, owecha iyandarekoa uwatata tenonde chupe reta jare owecha reta yuraata jupie, echa’ä uikuaa reta iya iñee ramo,” jei. “Erëi ndarau yuraa reta ambɨe wae jupie, echa’ä uikuaa’ä reta jokua ambɨe wae iñee ramo. Jáeramo jae reta opata osi chuwi,” jei chupe reta. Jukuärái Jesús omboe tëi reta umbɨjaanga rewe, erëitu jae reta uikuaa’ä mbae re ra umbɨjaanga chupe reta wae. Jayawe Jesús jei wi chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, che ko jae jokua owecharokai jöke rami. Echa’ä che rupiño ko ipuere uike kía Tumpa jëta pe,” jei. “Ndei che ayu mbowe, ime iko jeta oporomboe kachi wae reta. Jae reta ko jae kía jaeño uipota owecha reta oñomi jare umbɨpere wae rami. Erëi cheowecha reta – jae ko Tumpa re wɨrowia wae reta – jae reta uyapɨsaka’ä jese reta,” jei chupe reta. “Che ko jae owecharokai jöke rami,” jei. “Ime yawe kía uñepɨ̈ro cheré wae, che aepɨta ko. Jae ikota pëti owecha ipɨawiwe wae rami. Jae ipuereta oë oo ukaru uyemɨngapɨɨ kapii re rami. Jare mbae uyamondo yawe, ipuereta osi oo jokai pe uike uñepɨ̈ro waerä. Jukuärái ko, echa’ä iyandarekoa umae kawi oï jese ramo,” jei chupe reta. “Imonda wae jaeño ou oñomi waerä, jare upuruyuka waerä, jare upurukachi waerä. Erëi che jokuaerä'ä ko ayu. Che ayu ko amee waerä tekowe opa mbae wae cheré wɨrowia wae reta pe. Jare jokua tekowe onoi reta yawe, tuicha rupi uyekouta reta,” jei Jesús chupe reta. “Jare che ko jae owecha reta iyandarekoa ikawi wae rami. Pëti owecha reta iyandarekoa ikawi wae umeeta jekowe iowecha reta re uepɨ reta waerä,” jei. “Erëi jukuärai’ä ko kía korepoti reño owecha re uyandareko wae. Jae jae’ä ko owecha reta iyandarekoa ikawi wae jare jae imbae’ä ko owecha reta. Jáeramo jae uecha yawe yawapɨ̈ta ou oï ikotɨ, jae osi jare opa ueya owecha parawete reta. Jayawe yawapɨ̈ta ou uipɨsɨ amokue owecha reta, jare ïru owecha reta opa uñemɨái,” jei. “Jukuärái uyeyapo, echa’ä jokua kuimbae uyandareko tëi owecha reta re korepoti umɨngana waeräño. Mbae’ä chupe owecha parawete reta. Jáeramo ueya reta yawapɨ̈ta pe,” jei. “Che ko jae owecha reta iyandarekoa ikawi wae rami. Echa’ä aikuaa kawi kía kía ko cheowecha reta wae, jare jae reta chekuaa kawi wi. Kërái cheRu chekuaa kawi jare che aikuaa kawi wi cheRu, jukuärái wi cheowecha reta ndiwe nduyekuaa kawi. Jare che ameeta ko cherekowe cheowecha reta re aepɨ reta waerä,” jei Jesús chupe reta. “Jare imeta oï wi ïru cheowecha reta. Erëi ndei ko jae reta oï cheowecharokai pe, echa’ä jae’ä ko judío reta. Jae reta wi uyapɨsakata chiñee re che aeni reta yawe. Jare che imeta ko jae reta wi aru amɨinge waerä cheowecharokai pe. Jare aru reta ma yawe, yurekota reta pëti wae peño jare pëtiño opaete jae reta iyandarekorä aikota,” jei chupe reta. “Che ameeta cherekowe jare joko wi aikowe yeta aï. Jokua jeko pewa ko cheRu cherau. Mbaetɨ kía ipuere upɨ̈ro chewi cherekowe, erëi amanota aï chekɨrëɨ rewe. Chepuere amee cherekowe, jare ime wi anoi mbaepuere aikowe ye waerä. Jukuärái chepuere ayapo, echa’ä jokuaerä cheRu chembou ayapo waerä. Jokua añawe che jae pewe,” jei Jesús chupe reta. Jayawe joko pe ñonoï wae reta jekuae ipuere’ä oyowake uyemɨngeta yewɨ pëti ramiño. Jeta jae reta jei iyupe: “Aña uyembɨiya ma jese. Imbɨkere ma kua oï. ¿Maera ra yayapɨsaka yeta jese?” jei reta. Erëi ïru wae reta jei: “Pëti kuimbae aña uyembɨiya jese wae ndarau ipuere uyemɨngeta jukuärái. Jare ndarau wi ipuere umɨmae jesa mbae wae reta,” jei reta. Uwäe ma roɨ ara yawe, judío reta umbɨara yureko tupao wasu Jerusalén pe. Jare Jesús uwata iko tupao wasu joka rupi, pëti korero Salomón Ikorero jee wae rupi. Jayawe judío itenondewa reta yuweru uyembatɨ Jesús oï wae pe jare jei reta chupe: “Ɨma ma ore nduipota tëi nduikuaa kawi nde rewa, erëi oreropa noï. Nde ko jae Cristo ndoe chupe wae yawe, jayawe ikuaaka kawi orewe awɨye waerä ma imeño jukuärái noï,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che aikuaaka kawi ma ko pewe tëi, erëi pe reta chererowia’ä,” jei chupe reta. “CheRu jee re mbaembae ayapo wae ko uikuaaka ma pewe tëi kía ko che wae. Erëitu pe reta perowia’ä, echa’ä pe reta cheowecha reta’ä ko,” jei chupe reta. “Cheowecha reta uyapɨsaka chiñee re. Jare che aikuaa kawi cheowecha reta, jare jae reta uwata cheraɨkue. Che amee chupe reta tekowe opa mbae wae, jare jae reta ndarau etei yuraa Tatawasurenda pe. Añetete, mbaetɨ kiawe ipuere upɨ̈ro reta chepo wi,” jei chupe reta. “CheRu etei ko umee reta chewe yureko waerä chemaerä. Jare mbaetɨ kiawe ipuere upɨ̈ro reta cheRu ipo wi, echa’ä cheRu imbaepuere tuichaete ye ko opaete wae wi. Añetete, che jare cheRu pëtiño ko noï,” jei chupe reta. Jayawe joko pe ñonoï wae reta pochɨ jare upi ye tëi reta ita uyapi uyuka waerä Jesús. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ayapo ma jeta mbaembae ikawi wae perowake cheRu imbaepuere rupi. Erëi ¿mbae nunga jokua mbae ayapo wae jeko pewa pa pipota cheyuka peï?” jei chupe reta. Jare jei reta chupe: “Mbae ikawi wae ndiyapo wae jeko pewa’ä ko ndiyeyapikata neï. Erëi nde ndere mbae kachi wae Tumpa kotɨ. Echa’ä yepe tëi nde pëti kuimbaeño ko, erëi niñereni Tumpa etei. Jokua jeko pewa ko ndiyeyapikata neï,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pe reta etei ime penoi Tumpa iñeerɨru, jare joko pe uyekuatía oï kuärái: ‘Che jae pe reta ko jae tumpa reta.’ Jukuärái uyekuatía oï. Jare yande reta yaikuaa jokua ñee ndarau ipuere uyawɨ. Erëi ¿kía reta pe pa jei jayawe tumpa? ¿Jae’ä yerá kuimbae reta?” jei chupe reta. “Erëitu añawe pe reta chembɨjeko peï, echa’ä che jae pewe che ko jae Tumpa Taɨ ramo. ‘Nde ndere mbae kachi wae Tumpa kotɨ,’ pere chewe. Erëi awɨyeta tëi ko pere jukuärái, echa’ä che pëti kuimbaeño’ä ko. Echa’ä cheRu Tumpa etei ko cheñono tee jae imaerä jare chembou kua ɨwɨ pe,” jei Jesús chupe reta. “Erëi pe reta mbaetɨ pecha yawe ayapo aï mbaembae cheRu uyapo wae, jayawe awɨye chererowia. Erëi ayapo ko aï mbaembae cheRu uyapo wae. Jayawe piyemɨngeta kawi pepɨa pe kua mbaembae pecha ayapo aï wae re,” jei chupe reta. “Yepe tëi pipota’ä perowia chiñee re, erëi kua mbaembae ayapo aï wae re yepe chererowia. Jukuärái pikuaa kawita cheRu oï che ndiwe wae, jare che aï cheRu ndiwe wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe jokua judío itenondewa reta uipota ye tëi uipɨsɨ Jesús, erëi jae ukañɨ chuwi reta. Jare Jesús oo ye ɨ wasu Jordán jowaicho pe kiape tenonde yawe Juan upurumbɨsakambu iko wae pe. Jare Jesús upɨta joko pe. Jare jeta wae reta yuweru jae oï wae pe jare jei reta iyupe: “Juan uyapo’ä pëti awe mbae ambɨe ye wae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Erëi opaete jae jei kua kuimbae rewa añetete yepe,” jei reta. Jare jeta wae reta wɨrowia Jesús re joko pe. Ime iko pëti kuimbae Lázaro jee wae tëta wasu raɨ Betania pe. Jare jae jindɨ reta ko jae María jare Marta jee wae reta. Kua María ko jae taɨkue rupi upɨyereta iko mbae utimbo kawi wae yandeYa ipɨ re jare umɨtinita iko ía pɨpe wae. Jare Lázaro imbaerasɨ iko. Jáeramo jindɨ reta omondo kía umɨmbeuka waerä Jesús pe: “OreYa, kua kuimbae ndeau wae imbaerasɨ oï,” jei chupe. Jesús kua uyandu yawe, jei jemimboe reta pe: “Kua mbaerasɨ mano pewa’ä ko. Oa jese jukuärái rupi ïru wae reta uecha waerä Tumpa imbaepuere jupiete ye wae, jare jae nunga wi jukuärái rupi uyembutuichaka waerä che cheree, che Tumpa Taɨrä aiko wae,” jei chupe reta. Jesús uau Marta jare ipɨkɨɨ María jare Lázaro. Erëitu Jesús uikuaa ma yawe Lázaro imbaerasɨ oï wae, upɨtaño rani mokui ara yewɨ kiape jae oï wae pe. Joko wi ramo jei jemimboe reta pe: “Ya yewɨ Judea pe,” jei chupe reta. “Oporomboe wae,” jei reta, “ndei awe ko ɨma oï judío itenondewa reta uipota tëi ndeyuka yureko joko pe. Jáeramo, ¿maera pa ya yeta jokotɨ?” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei umbɨjaanga rewe: “Mbaetɨ mbae wi yakɨye waerä. Ime doce ora onoi ara. Ara rupi uwata wae ndarau ipɨsapäa, echa’ä onoi warasɨ jembipe,” jei. “Erëi pɨ̈tu yawe uwata wae ipɨsapäata ipotawe mbae re, echa’ä mbaetɨ uwata oï tembipe pe.” Jukuärái jei Jesús jemimboe reta pe. Jare joko wi jei wi chupe reta: “Ñaneïru Lázaro oke ma oï, jare che ata ambɨsareko waerä,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta jei chupe: “OreYa, okeño oï yawe, ukuera yeta ko oï,” jei reta chupe. Erëi Jesús jokua jei yawe, uipota jei Lázaro parawete umano ma. Erëitu jae reta wɨrowia tëi Jesús jei iko Lázaro okeño yepe oï. Jayawe Jesús umɨmbeu kawi chupe reta: “Lázaro umano ma. Jare che ayerowia aï joko pe’ä aiko wae re. Echa’ä jukuärái ko jaekawi pemaerä. Echa’ä añawe kua mbae ayapota aï wae rupi pe reta perowiata peï cheré. Ya ñamae jese,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Tomás – jae ko Chowakiri pe umbɨjee reta wae – jei Jesús ïru jemimboe reta pe: “Ya wi yande ñamano pochɨ jae ndiwe jowaicho reta ipo pe,” jei chupe reta. Jayawe jae reta opa yuraa Betania pe. Jare uwäe seri ma yuraa reta yawe, amokue wae reta yuweru umɨmbeu Jesús pe irundɨ ara ma yepe oï Lázaro teöwerenda pe. Betania koiño oï Jerusalén wi. Jae ko mbapɨ kilometro rupi. Jare jeta judío reta yuweru ma Jerusalén wi Marta jare María ipɨ umbɨpɨakatu waerä tëi ikɨwɨ umano ramo. Jare ime kía umbeu Marta pe Jesús outa ma uwäe oï. Jayawe Marta oo owäiti Jesús. Erëi María upɨtaño jëta pe. Jayawe Marta owäiti ma yawe Jesús, jei chupe: “CheYa, nde moná kua pe neï yawe, ndarau tëi chekɨwɨ mii umano orewi. Erëi jesewe che aikuaa aï ipotawe nde ndiyerure yawe mbae re Tumpa pe, Tumpa umeeta oï ndewe,” jei Jesús pe. Jayawe Jesús jei Marta pe: “Ndekɨwɨ ikowe yeta ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe. “Aikuaa ko, cheYa,” jei Marta. “Aikuaa jae ikowe yeta oï ara taɨkuewa pe, Tumpa umbɨjekowe ye yawe opaete umanokue wae reta,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Che ko jae tekowe amee wae jare umanokue wae reta ambɨjekowe ye wae,” jei chupe. “Cheré wɨrowia wae reta, yepe tëi umano, erëi ikowe yeta ñonoï. Jare opaete jekowe ñonoï wae cheré wɨrowia wae reta yurekota jaeño mái pewa. ¿Nderowia pa kua che jae aï ndewe wae?” jei Jesús Marta pe. “Arowia, cheYa,” jei Marta. “Arowia nde ko jae Cristo ndoe chupe wae. Arowia nde ko jae Tumpa Taɨ outa iko kua ɨwɨ pe wae,” jei chupe. Marta kua jei ma yawe, oo ueni ipɨkɨɨ María. Jare umɨngeta wɨari jei rewe: “Oporomboe wae kua pe oï. Jae nereni oï,” jei chupe. Jayawe María kua uyandu yawe, jupiwoiño upüa oë oo owäiti Jesús, echa’ä ndei Jesús uike tëta wasu raɨ pe. Marta owäiti wae peño upɨta. Jayawe jokua judío reta yuweru umbɨpɨakatu waerä tëi María wae uecha María aramoiño upüa wɨrae oë oo tëta wi. Jae reta wɨrowia tëi María oo ko aipo oï teöwerenda pe uyao waerä joko pe. Jayawe jae reta opa yuraa wi jaɨkue. Jare María oo ma uwäe yawe Jesús oï wae pe, uecha rupiwe oo uñeñono ipɨtía re ɨwɨ re jae jowai jare jei chupe: “CheYa, nde moná kua pe neï yawe, ndarau tëi umano orewi chekɨwɨ mii,” jei chupe. Jare Jesús uecha yawe María jare opaete judío María umɨïru wae reta uyao ñonoï, tuicha rupi ipɨatɨtɨ jare uiparareko reta. Jayawe upɨrandu chupe reta: “¿Kiape pa piñono jetekue?” jei. “Ya echa kiape oï wae,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jesaɨ oë ipɨatɨtɨ ramo. Jare kua uecha yawe, judío reta jei iyupe: “Mase parawete, uauete yepe,” jei reta. Erëi amokue wae jei: “Kua kuimbae umɨmae jesa mbae wae. Jáeramo, ¿ipuere’ä ra jae uyapo mbae awe awɨye waerä tëi umano Lázaro?” jei reta. Jayawe Jesús jekuae tuicha rupi ipɨatɨtɨ rewe oya teöwerenda re. Jokua teöwerenda pëti ɨwawïra uyeyoo wae ko, jare pëti ita tuicha wae oï jöke re. Jayawe Jesús jei: “Pembɨsɨrɨ jokua ita jöke wi,” jei. Erëi Marta – jae ko jokua kuimbae umano wae jindɨ – jei chupe: “CheYa, ine ma ko aipo oï. Echa’ä irundɨ ara ma oï umano wae,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Jae’ä yerá ndewe nderowia cheré yawe, ndechata Tumpa imbaepuere jupiete ye wae?” jei chupe. Jayawe umbɨsɨrɨ reta jokua ita teöwerenda jöke wi. Jare Jesús jowaɨwa ara kotɨ umae jare jei: “CheRu mii, amee yasurupái ndewe, echa’ä nde ndiyapɨsaka cheré ramo. Aikuaa nde ndiyapɨsakañoi cheré. Erëi che jae aï kuärái opaete kua cheyɨpɨ rupi ñonoï wae reta wɨrowia waerä nde ko chembou wae,” jei. Jayawe Jesús kua jei ma yawe, usapɨkai rewe jei: “Lázaro, eë joko wi,” jei chupe. Jayawe jawoi pewa kuimbae umano iko wae oë oo joko wi. Ipo jare ipɨ uñeñoma oï tarapo pɨpe, jare jowa uñeñoma oï nieso pɨpe kërái jae reta jeko rupi. Jayawe Jesús jei: “Piyora chuwi iñomaa jare tuwata,” jei chupe reta. Jare jeta judío yuweru opou María ipɨ wae reta uecha kërái Jesús umbɨjekowe ye Lázaro. Jayawe wɨrowia reta jese. Erëitu amokue wae reta yuraa umɨmbeu fariseo reta pe Jesús mbae ikawi wae uyapo wae re. Jayawe fariseo reta jare sacerdote itenondewa reta ndiwe umbatɨ opaete ïru mburuwicha reta. “¿Mbae ra yayapota?” jei reta iyupe. “Jokua kuimbae pochɨ jekuaeño uyapo oï jeta mbaembae ipuere’ä uyapo kía nungawe kuimbae wae. Ñamaeño ñaï jese yawe, opaete ñanerëtara reta wɨrowiata ñonoï jese jae ko Upuruepɨ wae jare uyapota reta imburuwicha wasurä. Jayawe romano reta wɨrowiata yande yambowaicho ma ñaï wae. Jayawe jae reta yuweruta opa urukachi waerä tupao wasu, jare yande judiorä yaiko wae reta wi opata yandeyuka,” jei reta. Erëi pëti wae – jae ko Caifás jee wae jare jae ko sacerdote tenondewaete jokua año rupi – jei chupe reta: “Pe reta piyemɨngeta peï pikuaa mbae echa,” jei chupe reta. “Pipota’ä yawe romano reta yuweru opa yandeyuka waerä, jayawe ikawita ko jokua kuimbae Jesús umano waerä, awɨye waerä ñanerëtara reta opa ukañɨ romano reta ipo pe. Jokua ikawita yandewe,” jei chupe reta. Jukuärái jei Caifás, erëi añetete jae uyemɨngeta’ä iko jaeiño. Tumpa uikuaaka iko Caifás rupi mbae uyeyapota iko wae. Kua nunga amo amo pe Tumpa uyapo sacerdote tenondewaete rupi. Jare kua wese Tumpa uikuaaka iko Caifás rupi Jesús umanota iko opaete judío reta ipepɨka pe. Erëi mbaetɨta umano judío reta reño. Umanota iko wi opaete Tumpa taɨ reta kerupi rupi ñonoï wae re jae reta yureko waerä pëti ramiño. Jayawe Caifás jei wae jeko pewa, jokua ara wiwe opaete judío itenondewa reta uyemboemboe kërái Jesús uyukaka waerä. Jáeramo Jesús uwata’ä ma judío reta jowake, erëi oo joko wi pëti tëta wasu Efraín jee wae pe. Jokua tëta wasu oï ɨwɨtini wasu jembeɨ pe. Jare joko pe Jesús upɨta jemimboe reta ndiwe. Jare koiño ma ou pascua iara reta uyemɨmandúa waerä judío reta. Jáeramo jeta wae reta yuraa opaete tëta wasu raɨ reta wi Jerusalén pe ndei uwäe pascua mbowe. Echa’ä uipota uyeyapɨkatu kawi reta Tumpa kotɨ ipuere umbɨasa kawi reta waerä pascua iara reta. Jare opa ma yuraa uwäe reta yawe, ueka tëi reta Jesús. Jare tupao wasu joka pe yureko reta yawe, jei reta iyupe: “¿Mbae pa pere? Outa’ä chawaa Jesús oï,” jei reta iyupe. Jae reta wɨrowia tëi Jesús ndarau ou, echa’ä sacerdote itenondewa reta jare fariseo reta oyokui ma opaete wae kuärái: “Ime yawe kía uikuaa kiape ra oï Jesús wae, tumɨmbeu orewe orepuere waerä nduipɨsɨka,” jei reta. Owa araño ma uata uwäe waerä pascua iara reta. Jayawe Jesús jare jemimboe reta ndiwe yuraa ye Betania pe kiape Lázaro iko wae pe. Jae ko jokua kuimbae tenonde yawe Jesús umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi wae. Jare amokue Betania pewa reta uyapo mbae nunga tembiu mii jou reta waerä Jesús ndiwe. Marta oñono iko tembiu, jare Jesús jare Lázaro uwapɨ ukaru iko ïru reta ndiwe. Jayawe Lázaro jindɨ María jee wae ueru medio kilo nardo jee wae. Kua ko mbae utimbo kawi wae jare jepɨete wae. Jayawe upɨyere Jesús ipɨ re jare umbɨpɨ umɨtini ipɨ ía pɨpe. Jare o rupi opa tɨnee utimbo kawi wae. Jare joko pe oï wi Jesús jemimboe Judas Iscariote jee wae – jae ko umeeta iko Jesús jowaicho reta pe wae. Jae jei Jesús pe: “¿Maera pa kua kuña umee’ä orewe kua mbae utimbo kawi wae ore ndowaka waerä? Jukuärái ime waerä nonoi korepoti nomborɨ waerä iparawete wae reta. Echa’ä jepɨ ko mbapɨ chiëto ara mbarawɨkɨ jepɨ pewa.” Jukuärái jei tëi Judas, erëi añetete mbae’ä chupe iparawete wae reta. Jokua jei, echa’ä jae ko imonda wae ramo. Echa’ä jae uyandareko iko Jesús jare jemimboe reta ikorepoti re, jare joko wi yepe oñomi wɨari iyupe korepoti jae imaerä. Jayawe Jesús jei Judas pe: “Awɨye ere mbae kua kuña pe,” jei. “Jae upi ma kua mbae utimbo kawi wae kua ara pewarä etei. Jae uyapɨkatu oï cherete teöwerenda pe cheñono reta waerä. Jare wi iparawete wae reta jekuaeñota yureko pepɨte rupi, jare pepuere pemborɨ ipotawe ara rupi. Erëi che ndarau aiko jekuaeño pepɨte pe kuärái,” jei. Jukuärái Jesús oë María ipepɨka pe. Jare jeräkua jeta judío reta pe Jesús joko pe yepe oï. Jáeramo yuweru reta uecha waerä Jesús. Erëi yuweru’ä reta Jesús uecha waeräño. Yuweru reta wi uecha waerä Lázaro. Echa’ä uipota uecha reta jokua kuimbae tenonde yawe umano jare Jesús umbɨjekowe ye ueru wae. Jayawe sacerdote itenondewa reta uyemɨngeta jae yepái kërái uyukaka waerä Lázaro wi. Echa’ä Lázaro ikowe ye wae jeko pewa jeta judío reta uyerowa sacerdote reta wi Jesús kotɨ jare wɨrowia reta jese. Jare pɨarewe pe Jesús oo Jerusalén kotɨ. Kua jeräkua opaete Jerusalén pe ñonoï wae reta pe. Kua reta tenonde ma yuweru Jerusalén pe uyemɨmandúa reta waerä pascua iara reta re. Jare jae reta uikuaa yawe Jesús ou oï Jerusalén pe wae, tuicha rupi uyerowia reta. Jayawe jae reta ueki karandaɨ jokɨ umbɨwawa reta waerä Jesús jenonde, jare yuraa owäiti reta. Jare jei reta usapɨkai pɨi rewe: “¡Tuyembutuichaka yandeRu Tumpa jee! ¡Tumpa tuyapo ikawiete wae kua ou oï Tumpa jee re wae pe! ¡Jae ko yande Israel pewa yaiko wae reta yanemburuwicha wasurä ikota wae!” jei reta. Jare Jesús uiporu kía pe pëti mburika taurusu wae jare opo jese. Jokua uyeyapo kërái Tumpa iñeerɨru pe jeiño mái uyeyapota iko wae rami. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Tëta wasu Sion pewa reta, awɨye ye ma pekɨye. Mase, pemburuwicha wasurä ou oï pepɨ. Jae opo ou oï pëti mburika imembɨ taurusu wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Jokua ara Jesús jemimboe reta uikuaa kawi’ä yureko kua mbaembae rewa. Erëi Jesús oo ye ma ara pe yawe ramo jae reta imandúa uyekuatía yepe iko Tumpa iñeerɨru pe kua mbaembae reta uyeyapota iko wae. Jayawe jeta wae reta yuraa owäiti Jesús, echa’ä jokua uecha Jesús kërái umbɨjekowe ye Lázaro ueru wae reta jekuaeño imiäri yureko jokua re. Jei reta: “Ore nduecha Jesús jei jokua umanokue wae pe oë waerä teöwerenda wi jekowe rewe, jare jukuärái uyeyapo. Jokua ko jae mbae kiawe ipuere’ä uyapo wae,” jei reta. Jayawe fariseo reta jei iyupe: “Mase, kua kuimbae pochɨ, opaete wae reta yuraa ñonoï jupie. Jare yandepuere’ä yayopia chuwi,” jei reta iyupe. Jare Jerusalén pe ñonoï wae reta ipɨte pe iko amokue griego reta. Jae reta ko judío mbae wae reta jare yuweru ma kua pascua pe umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Jare jeräkua chupe reta Jesús; jáeramo jae reta uipota uikuaa. Jayawe yuraa owäiti reta Jesús jemimboe Felipe jee wae – jae ko tëta wasu Betsaida pewa. Kua Betsaida ɨwɨ Galilea pe oï. Jare jei reta chupe: “Keɨ, ore nduipota nduikuaa Jesús,” jei reta chupe. Jayawe Felipe oo umɨmbeu Andrés pe, jare mokui rewe yuraa umɨmbeu yuapɨ ye reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei: “Tenonde che kuimbaerä ayeyapo wae imeta ko mbae asa aï rani, jare jukuärái cheree uyembutuichaka waerä. Jare añawe uwäe ma ara jokua uyeyapo waerä,” jei. “Che tae pewe añetete wae, cheree uyembutuichakata oï chemano rupi. Yande yaikuaa kawi ñaï pëti atiräɨ mii ñañotɨ'ä yawe, ndarau uñemoña. Jekuaeño ikota jaeño pe etei. Erëi ñañotɨ yawe, yepe tëi umano, erëi jekuaeño uñemoña. Jukuärái ko chemano rupi jeta wae reta onoita tekowe ipɨau wae,” jei. “Jayawe ime yawe kía uauete jekowe kua ɨwɨ pe wae, umɨkañɨta iyuwi jekowe opa mbae wae ipuereta tëi onoi wae. Erëi ime yawe kía jekowe umee uyeyokui waerä Tumpa pe wae, uyekouta oï tekowe opa mbae wae re,” jei. “Jayawe ime yawe kía uipota uyeyokui chewe wae, tuwata che ndiwe oï waerä che aï wae pe. Jare jukuärái uyapo yawe, cheRu umbutuichakata oï,” jei Jesús. Jare Jesús jei wi chupe reta: “Añawe tuicha rupi chepɨatɨtɨ aï. Erëi ndarau aeka cheRu pe jae cherepɨ waerä kua aiporarata aï wae wi. Echa’ä jokuaerä ko che ayu kua ɨwɨ pe,” jei chupe reta. Joko wi Jesús uyerure Tu pe: “CheRu mii, tuyembutuichaka nderee,” jei. Jayawe jupiwoi ou ñee ara wi jei: “Cheree ambutuichaka ma. Jare jokua ayapo yeta aï,” jei. Jare jeta joko pe ñonoï wae reta uyandu jokua ñee jare jei iyupe reta: “Ara ko jɨapu.” Jare ïru wae reta jei: “Pëti araɨwa ko aipo iñee ombou chupe.” Jayawe Jesús jei chupe reta: “Kua ñee piyandu wae, pemɨkɨrëɨ waerä ko. Mbaetɨ ko chemaerä,” jei chupe reta. “Kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ. Erëi añawe uwäe ma ara Tumpa umbɨjeko reta waerä mbae che ayapota aï wae rupi. Jare Tumpa umbɨjekota wi jae reta imburuwicha wasu – jae ko Añawasu,” jei. “Erëi che, ïru wae reta chekututa ñonoï kurusu re jare chembɨyemboɨta cheñono reta. Jare jokua ara uwäe yawe, che amɨkɨrëɨta opaete ɨwɨ pewa reta ou waerä chekotɨ,” jei chupe reta. Kua jei Jesús uikuaaka waerä chupe reta kërái etei jae umanota iko wae. Jayawe jae reta jei Jesús pe: “Nde ndere tëi neï ndeyupe ‘che kuimbaerä ayeyapo wae.’ Erëi ¿mbae ra jokua uipota jei? Ore nduikuaa Cristo ndoe chupe wae ou yawe, jae upɨtata oï jaeño mái pewa, echa’ä jukuärái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï. Jayawe nde ko jae Cristo yawe, ¿këraita pa nde ndere neï orewe, ‘chekututa ñonoï kurusu re jare chembɨyemboɨta cheñono reta’? Kua pe opa orembopa neï,” jei reta Jesús pe. Jayawe Jesús jei chupe reta umbɨjaanga rewe: “Tembipe imeñota oï pe reta ndiwe michi pewaeño. Jáeramo pemaeño kua tembipe re umbɨembipe waerä pepɨa pe. Jukuärái ndarau pepɨranoe pewa pɨ̈tu pewe. Echa’ä pɨ̈tumimbi pe uwata wae reta jopa ñonoï jare uikuaa’ä ketɨ ra yuraa ñonoï wae,” jei chupe reta. “Jare kua tembipe oï pe reta ndiwe rambuewe, perowia jese pepuere waerä piko Tumpa taɨ retarä,” jei Jesús chupe reta. Jare kua jei ma yawe, Jesús oo ukañɨ chuwi reta. Jesús uyapo ma judío reta jowake jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae uikuaaka chupe reta waerä tëi kía ko jae wae. Erëi jesewe opaete seri wɨrowia’ä jese. Echa’ä imeta ko uyeyapo jokua arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae Isaías uikuatía wae. Echa’ä jae uikuatía kuärái: “CheYa, ¿ime ra kía yepe wɨrowia oriñee re wae? ¿Uecha’ä yerá reta nembaepuere?” Jukuärái uikuatía arakae Isaías. Jáeramo jokua judío reta ipɨatäta ramo, ipuere’ä wɨrowia reta Jesús re. Uyeyapo chupe reta kërái Isaías uikuatía ye wae rami. Echa’ä jae uikuatía kuärái: “Jokua ipɨatäta wae reta, Tumpa opa uesañoma rami ko awɨye waerä uikuaa kawi reta. Jare jae umbɨpɨatäta ma reta wi awɨye waerä uikuaa reta. Jukuärái Tumpa uyapo ma awɨye waerä jae reta uyerowa ikotɨ. ‘Añetete,’ jei Tumpa, ‘jae reta uyerowa chekotɨ yawe, aepɨta tëi reta,’ jei.” Isaías uikuatía arakae kua mbaembae reta, echa’ä tenonde yawe jae uecha Jesús imbaepuere jupiete ye wae kërái onoita iko wae. Jare jukuärái Isaías uikuatía mbae uasata chupe reta wɨrɨ̈ro reta yawe Jesús. Erëitu jesewe jeta judío itenondewa reta wɨrowia Jesús re. Erëi wɨrowia reta kía uikuaa mbae rewe. Echa’ä jae reta uikuaa oë reta yawe Jesús ipepɨka pe, fariseo reta omombota itupao wi. Jáeramo umɨmbeu’ä reta kía pe awe wɨrowia reta Jesús re wae. Añetete jae reta uipotaete umbɨyerowia japicha retaño Tumpa wi etei. Pëti wese ye Jesús omoë iñee chupe reta usapɨkai rewe: “Kía wɨrowia cheré wae, mbaetɨ ko chereño wɨrowia oï. Wɨrowia ko oï wi Tumpa chembou wae re. Jae ramiño wi kía cherecha wae, uecha ko oï wi chembou wae,” jei. “Che ayu ko ambɨembipe waerä ɨwɨ pewa reta ipɨa pe. Jare jukuärái ipotawe kía cheré wɨrowia wae ndarau iko pɨ̈tumimbi pe,” jei. “Erëi ime yawe kía chiñee uyandu wae, erëi jae uyapo’ä yawe che jae wae rupi, jae onoita teko Tumpa jowai. Erëi che’ä ko ambɨjekota aï, echa’ä che jokuaerä'ä ko ayu. Ayu ko aepɨ waerä ɨwɨ pewa reta teko onoi wae wi,” jei. “Erëi jokua chererɨ̈ro wae reta jare chiñee wɨrowia mbae wae reta onoita ko teko ara taɨkuewa pe jae reta uyemboɨ yawe cheRu jowai. Añetete, cheRu umbɨjekota reta chiñee jae wae rupi etei, echa’ä chiñee ou’ä chewiño. CheRu ko chembou, jare jae ko jei chewe mbae jae waerä jare kërái jae waerä,” jei. “Jare che aikuaa jokua mbaembae cheRu jei chewe jae waerä wae, jokua ueru tekowe opa mbae wae opaete wɨrowia jese wae reta pe. Jáeramo ko amɨmbeu kawi ma opaete jae jei chewe wae,” jei Jesús chupe reta. Añawe koiñoete ma iko pascua iara reta yemɨmandúa pewa. Jare Jesús uikuaa uwäe ma ara ueya waerä kua ɨwɨ oo ye waerä Tu oï wae pe. Jae uauño mái jemimboe reta kua ɨwɨ pe ñonoï wae. Jare añawe jae uechakata iko chupe reta kërái jae uauete reta wae. Añawe pɨ̈tu ma jare Jesús jemimboe reta ndiwe ukaru päwe yureko reta. Añawasu oñono ma ñee Judas Iscariote ipɨa pe umee waerä Jesús jowaicho reta pe. Erëi Jesús uikuaa kawi Tu umee ma chupe mbaepuere opaete mbaembae re. Jare uikuaa wi jae Tumpa wi ou wae, jare uikuaa wi oo yeta ma oï Tumpa pe wae. Jayawe Jesús upüa, jare omboi iñepëwaka, jare jumbɨ re uñapɨ̈ti pëti toalla tuicha wae. Joko wi jae oñono ɨ pëti ɨa wasu pe, jare umbɨpɨ oyoe jemimboe reta ipɨ pëti uyeyokui wae rami. Jare pëti pëti oyoe ma ipɨ yawe, umɨtini ipɨ jokua toalla jumbɨ re onoi wae pɨpe. Jare oo uwäe yawe Simón Pedro oï wae pe, Pedro jei chupe: “CheYa, ¿këraita pa nde ndiyoe neï chepɨ?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Kua ayapo aï wae, añawe ndikuaa kawi’ä neï. Erëi taɨkue rupi ndikuaa kawita neï kuri,” jei chupe. Jayawe Pedro jei chupe: “Che ndarau etei amaeño chepɨ ndiyoe waerä pëti uyeyokui wae rami,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Che ndepɨ ayoe’ä yawe, ndarau etei ndepuere ndiko cheremimboerä,” jei chupe. Jayawe Pedro jei Jesús pe: “Jayawe, cheYa, iyoe chepo jare chäka wi. Awɨye iyoe chepɨño,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Uyau ma wae ipɨño ma oyoeta, echa’ä jete ikɨa’ä ma oï. Jare pe reta ikɨa mbae ma ko. Erëi ime pëti pepɨte pe ikɨa reweño oï Tumpa kotɨ wae,” jei chupe reta. Jesús uikuaa kawi iko kía nunga etei umeeta jowaicho reta pe wae. Jare jokua jeko pewa yepe jei: “Ime pëti pepɨte pe ikɨa reweño oï Tumpa kotɨ wae.” Jayawe opa ma jemimboe reta ipɨ oyoe yawe, Jesús omonde ye iñepëwaka jare oo uwapɨ ye jenda pe. Jare upɨrandu chupe reta: “¿Pikuaa kawi pa peï kua mbae che ayapo pewe wae re? Pe reta pere chewe ‘CheYa,’ jare pere wi ‘Oporomboe wae.’ Jare añetete jupi ko pere chewe waerä jukuärái, echa’ä che ko jae peYa jare pemboea,” jei chupe reta. “Erëi yepe tëi che ko jae peYa jare pemboea, erëi che ayoe pewi pepɨ reta. Jáeramo ikawi ko pe reta piyapo waerä peyupe wi jukuärái. Echa’ä che kua ayapo aikuaaka waerä pewe, pe reta wi piyapo waerä jukuärái,” jei chupe reta. “Yande yaikuaa kawi ñaï pëti pione ndarau uasa ipatrón jei wae iáramo rupi. Jae ramiño wi pëti ñeeruwataa ndarau uasa ombou wae jei wae iáramo rupi,” jei chupe reta. “Añawe che peYarä aï wae añemɨmichi ma pewe pëti uyeyokui wae rami. Jayawe jukuäraita ko pe reta wi piyapota ïru wae reta pe,” jei chupe reta. “Añawe pe reta pikuaa kawi kua mbaembae reta. Jayawe kua mbaembae reta piyapo yawe, piyekoueteta ko peï kuri,” jei Jesús chupe reta. “Erëi che aikuaa mbaetɨ ko opaete pe reta piyekoueteta jukuärái,” jei. “Che pukuaa kawi ko puparawo ramo wiwe. Jare aikuaa wi pëti pepɨte pe oï wae chemeeta cherowaicho reta pe, echa’ä imeta ko uyeyapo kërái Tumpa iñeerɨru pe arakae uyekuatía iko wae rami. Echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: ‘Jokua ukaruse che ndiwe wae añawe uyerowa chewi jare chemee cherowaicho reta pe.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Kua amɨmbeu ma pewe añawe ndei uyeyapo mbowe. Echa’ä jukuärái uyeyapo ma yawe, perowia waerä CHE KO CHE wae,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, che amondo yawe kía umɨmbeu waerä cheré, jare kía wɨrowia jese yawe, cheré etei ko wɨrowia oï. Jare jokua cheré wɨrowia wae, chembou wae re etei ko wɨrowia oï wi,” jei Jesús jemimboe reta pe. Kua jei ma yawe, Jesús tuicha ipɨatɨtɨ jare jei wi chupe reta: “Che tae pewe añetete wae, pëti yandepɨte pe oï wae chemeeta oï cherowaicho reta pe,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta umbɨpɨ umae iyé reta pëti pëti wae. Jae reta uikuaa’ä kía re etei ra uyemɨngeta iko wae. Pëti wae Jesús jemimboe – jae ko uauete wae – ukaru iko iyɨpɨ pe. Jayawe jokua jemimboe pe Simón Pedro jowa umɨatamɨata upɨranduka waerä Jesús pe kía re etei ra uyemɨngeta iko. Jayawe jokua kuimbae oya katu jese jare upɨrandu wɨari chupe: “CheYa, ¿kía etei pa ko jae nemeeta oï wae?” Jare Jesús jei chupe: “Che ameeta chupe mbɨyape peraso mii amäkɨ ma tembiu pe wae. Jokua etei ko jae,” jei chupe. Jayawe Jesús uipɨsɨ mbɨyape jare upɨsäa. Joko wi umäkɨ peraso mii tembiu pe jare umee Judas pe – jae ko Simón Iscariote taɨ. Jare Judas jou. Jare jou ma yawe, jupiwoiño uike Satanás ipɨa pe. Jayawe Jesús jei chupe: “Iyapo woi jokua ndiyapota wae,” jei chupe. Jare joko pe ñonoï wae reta uyandu tëi kua Jesús jei Judas pe wae. Erëi jae reta wɨrowia tëi Jesús oyokui ma Judas oo owa waerä tembiurä ani aramoi umee waerä mbae iparawete wae reta pe. Jukuärái wɨrowia reta tëi, echa’ä Judas uyandarekose opaete jae reta ikorepoti re. Erëitu Judas opa ma jou yawe mbɨyape, upüa oë oo chuwi reta. Jare pɨ̈tu ma iko. Jayawe oë ma oo yawe Judas, Jesús jei: “Añawe ramo che kuimbaerä ayeyapo wae cheree uyembutuichakata oï. Jare Tumpa jee uyembutuichakata oï wi che rupi. Jare Tumpa jee uyembutuichakata oï che rupi ramo, jayawe jae cheree umbutuichakata oï wi jae ndiwe. Jare ɨmambaeño jae uyapota oï jokua,” jei chupe reta. “Mase cherɨwɨ mii reta, michi pewaño ma aïta pe reta ndiwe. Koiñoete ma ou oï ara pe reta chereka tëi waerä. Erëi pe reta pepuere’ä peo parawete che ata aï wae pe. Jukuärái che jae judío itenondewa reta pe wi, jare añawe jukuäraiete wi che jae aï pewe,” jei chupe reta. “Añawe che aikuaaka aï pewe mbae ipɨau wae piyapo waerä. Jae ko kua: Piyerauta ko päwe rewe. Piyerau päwe kërái che puau rami. Jare jukuärái piyerau yawe, opaete wae reta uikuaata pe reta ko jae cheremimboe reta wae,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Simón Pedro jei Jesús pe: “CheYa, ¿ketɨ pa ndeota?” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Ndarau añawe ndepuere ndeo che ata wae pe. Erëi taɨkue rupi ndeota neï kuri joko pe,” jei chupe. Jayawe Pedro jei: “CheYa, ¿maera pa chepuereta’ä a nde ndiwe añawe? Che tamee cherekowe nderepɨ waerä,” jei chupe. “¿Añetete nemanota ra cheré?” jei Jesús. “Che tae ndewe añetete wae, ndei uru kuimbae uñee mbowe, mbapɨ wese ma nde chekuakuta neï kuri,” jei chupe. Jayawe Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Awɨye pepɨatɨtɨ. Perowia Tumpa re jare perowia wi cheré,” jei chupe reta. “CheRu jëta pe ime jeta o, jare uepitɨ oï opaete pewarä. Jukuärai’ä yawe, amɨmbeuta tëi ko pewe. Che ata ma aï joko pe ayapɨkatu waerä kiape peïta che ndiwe wae. Jare opa ma ayapɨkatu yawe, ayu yeta aï puraa waerä joko pe, pe reta wi piko waerä kiape che aïta wae pe. Pe reta pikuaa jokua tape kerupi ata wae,” jei chupe reta. Jayawe Tomás jei chupe: “OreYa, ¿këraita ra ore nduikuaa jokua tape? Echa’ä ore nduikuaa’ä ketɨ ra ndeota neï wae,” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Che ko jae tape Tumpa kotɨ oo wae. Che ko jae añetete ayemɨngeta Tumpa rewa wae. Cheño ko jae tekowe opa mbae wae amee wae. Jare kiawe ipuere’ä oya cheRu re – jaeño che rupi,” jei chupe. “Pe reta chekuaa kawi yawe, pikuaata tëi ko cheRu wi. Erëi añawe wiwe pikuaa ko cheRu, echa’ä pecha ma,” jei chupe reta. Jayawe Felipe jei Jesús pe: “OreYa, echaka mii orewe ndeRu. Jokuaño nduipota,” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Che ɨma ma aï pe reta ndiwe. ¿Këraita pa nde chekuaa’ä, Felipe?” jei chupe. “Kía cherecha wae, uecha ma ko cheRu. ¿Këraita pa nde ndere neï chewe, ‘Echaka mii orewe ndeRu’?” jei chupe. “¿Mbaetɨ yerá nderowia che aï cheRu ndiwe jare cheRu oï che ndiwe wae? Kua ñee reta amɨmbeu aï pewe wae ou’ä ko chewiño. CheRu wi ko ou. CheRu pëtiño ko che ndiwe, jare jae ko uparawɨkɨ oï che rupi,” jei. “Che jae ma pewe, ‘che aï cheRu ndiwe jare cheRu oï che ndiwe wi.’ Kua aipota perowia. Erëi aramoi pipota’ä perowia yawe kua chiñee re etei, chererowia yepe kua mbaembae che ayapo aï wae re,” jei chupe reta. “Che jae aï pewe añetete wae, jokua cheré wɨrowia wae reta uyapota wi kua nunga mbaembae che ayapo wae etei. Añetete jae reta uyapota tuichaete ye mbaembae chewi, echa’ä che ata aï cheRu oï wae pe jare joko wi che amborɨta reta,” jei chupe reta. “Jayawe ipotawe mbae re pe reta piyerure yawe cheRu pe cheree re, che ayapota aï. Echa’ä jukuärái ayapota cheRu jee uyembutuichaka waerä. Piyerure yawe ipotawe mbae re cheree re, che ayapota aï pewe,” jei Jesús chupe reta. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Pe reta añetete cherau yawe, jayawe piyapota peï che jae wae rupi. Jare che aekata aï cheRu pe jae ombou waerä pewe ïru jokua nungaete Oporomborɨ wae oï waerä pe reta ndiwe jaeño mái pewa. Jae ko Espíritu Santo,” jei. “Jae uikuaakata oï pewe añetete wae. Erëi cheré wɨrowia mbae wae reta ndarau uipota Espíritu Santo, echa’ä jae reta uecha’ä jare uikuaa’ä ramo. Erëi pe reta pikuaa Espíritu Santo, echa’ä jae oï pe reta ndiwe jare oïta pepɨa pe,” jei chupe reta. “Che a yeta ma pewi, erëi che pueyata’ä aï peño pe etei kía jëtara mbae wae reta rami. Echa’ä che ayu yeta aï aiko waerä pe reta ndiwe,” jei chupe reta. “Ndei ɨma mbowe, kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta ndarau ye ma cherecha. Erëi pe reta cherecha yeta peï kuri. Jare che aikowe yeta aï ramo, pe reta penoita wi tekowe ipɨau wae. Jare jokua ara ramo pikuaa kawita che aï cheRu ndiwe wae, jare pe reta peï che ndiwe wae, jare che aï pe reta ndiwe wae,” jei chupe reta. “Ime yawe kía che jae wae uikuaa jare uyapo wae, jae cherau ko. Jare cheRu uauta jokua cherau wae, jare che auta wi. Jare ayekuaakata chupe kía etei ko che wae,” jei chupe reta. Jayawe Judas (kua jae’ä ko Judas Iscariote) jei chupe: “OreYa, ¿këraita pa oreweño ndiyekuaakata neï? ¿Maera pa ndiyekuaakata’ä opaete wae jowake?” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Cherau wae uyapota chiñee rupi. Jare cheRu uauta jae. Jare che jare cheRu mokui rewe ndoyuta nduiko waerä jae ndiwe. Jayawe che ayekuaakata chupe,” jei. “Erëi cherau’ä wae reta ndarau uyapo chiñee rupi. Jáeramo, ¿maera pa ayekuaakata chupe reta jayawe?” jei. “Kua aporomboe aï wae chiñeeño’ä ko. Jae ko cheRu chembou wae iñee etei,” jei Jesús chupe reta. “Kua mbaembae aikuaaka aï pewe añawe pe reta ndiwe aï rambuewe,” jei. “Jare outa oï wi jokua Oporomborɨ wae – jae ko Espíritu Santo cheRu ombouta oï pewe cheree re wae. Jare jae ou yawe, pemboeta oï opaete mbaembae Tumpa uipota pikuaa waerä wae re. Jare jae pemɨmanduata oï wi opaete mbaembae che pomboe ma jese wae re,” jei chupe reta. “Añawe che pueya aï pepɨakatu rewe. Kërái chepɨakatu aï rami, jukuärái wi ayapo pewe pepɨakatu waerä añetete pewa. Kua ɨwɨ pewa reta ‘ndepɨakatu,’ jei yandewe yawe, jae reta uyemɨngetaiño ñonoï. Erëi che ayapota pepɨakatu waerä añetete pewa. Jáeramo awɨye pepɨatɨtɨ mbae uasata oï wae re, jare awɨye wi pekɨye chuwi,” jei chupe reta. “Che jae ma pewe: ‘Che ata ma jare ayu yeta aiko waerä pe reta ndiwe.’ Jukuärái amɨmbeu pewe. Jare pe reta añetete cherau yawe, piyerowiata tëi ko, echa’ä che a yeta ma aï cheRu oï wae pe. Jare cheRu imbaepuere tuichaete chewi,” jei chupe reta. “Kua mbaembae amɨmbeu ma pewe añawe ndei uyeyapo mbowe. Echa’ä jukuärái uyeyapo ma yawe, perowia waerä cheré,” jei chupe reta. “Ndarau ma jekuaeño ɨma ayemɨngeta aï pe reta ndiwe. Echa’ä uwäe ma ara che aiporara waerä kua ɨwɨ imburuwicha ipo pe – jae ko Añawasu. Erëi jae ndarau etei ipuere cheré,” jei chupe reta. “Erëitu kua uyeyapota oï cheRu jei ramo. Jáeramo che añemee aï ayapo waerä cheRu jei wae, echa’ä aipota opaete ɨwɨ pewa reta uikuaa waerä auete ko cheRu wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús kua opa ma jei yawe, jei chupe reta: “Pepüa. Ya ma kua wi.” Joko wi Jesús jei jemimboe reta pe umbɨjaanga rewe: “Che ko jae uva iyɨpɨ añetete wae. Jare cheRu ko jae uva iyandarekoa. Jare opaete cheremimboe reta ko jae uva jäka reta,” jei chupe reta. “Opaete jäka ía mbae oï cheré wae reta, cheRu uyasɨata. Jare opaete jäka ía oï cheré wae reta, cheRu uitɨota jare oyoeta taɨkue rupi ía kawiete waerä,” jei chupe reta. “Jare pe reta ko jae jokua uva jäka uyeyoe wae rami, echa’ä añawe che pomboe wae japo kawi ma pepɨa pe jare pekɨa mbae peï Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. “Jekuaeño piñemɨïru che ndiwe, jare che jekuaeño añemɨïruta aï pe reta ndiwe. Jare jukuärái uyekuaata peré Tumpa jeko ikawi wae,” jei. “Yambɨjaanga. Yande yaikuaa kawi ñaï jaeño uva jäka uyepɨsɨ oï iyɨpɨ re wae reta ipuere ía. Jare pëti jäka uyepɨsɨ'ä oï yawe iyɨpɨ re, ndarau ma ía,” jei. “Jae ramiño wi pe reta mbaetɨ yawe jekuaeño piñemɨïru kawi che ndiwe, ndarau uyekuaa peré Tumpa jeko ikawi wae,” jei chupe reta. “Che ko jae uva iyɨpɨ rami, jare pe reta ko jae jäka reta rami. Jekuaeño piñemɨïru kawi yawe che ndiwe, uyekuaata oï peré Tumpa jeko ikawi wae, echa’ä che jekuaeño aïta pe reta ndiwe pomborɨ waerä. Añetete pe retaiño ndarau pepuere piyapo mbae ikawi wae Tumpa pewarä che pomborɨ mbae rewe,” jei chupe reta. “Erëi ime yawe kía mbaetɨ jekuaeño uñemɨïru kawi che ndiwe wae, uyemombota pëti ɨwɨra jäka uyeyasɨa uyemombo wae rami. Jokua nunga jäka reta opa ma utini yawe, uyembatɨta jare uyemombota tata pe opa okai waerä,” jei chupe reta. “Erëi pe reta jekuaeño piñemɨïru kawi yawe che ndiwe jare jekuaeño piyapo yawe che pomboe wae rupi, jayawe pepuereta piyerure cheRu pe ipotawe mbae pipota wae re, jare cheRu uyapota oï pewe,” jei chupe reta. “Jare jekuaeño piñemɨïru kawi yawe che ndiwe, uyekuaata oï peré Tumpa jeko ikawi wae. Jare jukuärái rupi uyekuaata pe reta ko jae cheremimboe reta wae. Jare jukuärái cheRu jee uyembutuichakata oï,” jei chupe reta. “Kërái cheRu cherau rami, jukuäraiete wi che puau. Jayawe jekuaeño piko che puau wae re. ¿Kërái ra pikota jukuärái? Pe reta piko yawe che jae wae rupi, jayawe jekuaeño piyekouta peï kuri che puau wae re. Jukuärái wi che jekuaeño ayekou aï cheRu cherau wae re, echa’ä che aiko jae jei wae rupi,” jei chupe reta. “Kua mbaembae jae ma pewe piyerowiaete waerä. Che ayerowiaete aï, jare che aipota wi pe reta penoi waerä kua yerowia che anoi wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. “Jare kua ko che jae aï pewe piyapo waerä: piyerau päwe kërái che puau rami. Jare kía umee jekowe ïru re yawe, uechaka ma chupe uauete wae. Mbaetɨ ye ma kërái uechaka waerä tuicha rupi uau wae,” jei chupe reta. “Jare pe reta ko jae cheïru reta piyapo yawe kua che jae pewe wae. Ndarau ye ma jae pewe uyeyokui wae reta, echa’ä uyeyokui wae reta uikuaa’ä opaete mbaembae ipatrón uipota uyapo wae. Ipatrón uikuaaka’ä chupe reta opaete,” jei. “Erëi che aikuaaka ma pewe opaete cheRu uikuaaka chewe wae. Jáeramo añawe che tae pewe cheïru reta ko,” jei chupe reta. “Pe reta’ä ko cheparawo. Che ko puparawo, jare amee ma pewe mbarawɨkɨ – jae ko opaete kerupi peo wae rupi Tumpa jeko ikawi wae tuyekuaa jeta peré. Jare jekuaeño jukuärái tuiko. Jare jayawe cheRu uyapota oï pewe ipotawe mbae piyerure jese cheree re wae,” jei chupe reta. “Jayawe kua ko che jae aï pewe piyapo waerä: ¡Piyerau päwe!” jei Jesús jemimboe reta pe. Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ. Jayawe jae reta peamɨtäa yawe, pemandúa kawi che rani ko cheamɨtäa reta,” jei chupe reta. “Pe reta piko yawe jae reta rami, jae reta perauta tëi. Erëi pe reta mbaetɨ ma ko peï jae reta rami, echa’ä che puparawo ma jae reta ipɨte wi piko waerä chemaerä. Jokua jeko pewa ko jae reta peamɨtäa,” jei chupe reta. “Añetete jae reta peamɨtäata ñonoï. Pemandúa kawi, che jae ma pewe pëti pione ndarau uasa ipatrón iáramo rupi. Jayawe kërái uyapo chewe reta rami, jukuäraiete wi uyapota pewe reta. Jae reta uyapo yawe mbae kachi wae chewe, jukuäraiete ko uyapota pewe reta wi. Jare jae reta chiñee uipɨsɨ yawe, jukuäraiete ko uipɨsɨta reta piñee wi,” jei chupe reta. “Erëi jae reta uiporarakata pewe cheré perowia ramo, echa’ä uikuaa’ä reta kía ko chembou wae,” jei chupe reta. “Che ayu jare aikuaaka kawi ma chupe reta tëi Tumpa rewa. Jare che aechaka tëi ma chupe reta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Erëitu yepe tëi uecha reta jare uyandu reta, jesewe cheamɨtäañoi reta. Jáeramo ime onoi reta teko jare ndarau etei ipuere uyerepɨ reta Tumpa jowai,” jei chupe reta. “Jare cheño’ä ko cheamɨtäa reta. Jae reta uñamɨtäa wi cheRu. Echa’ä kía cheamɨtäa wae, uñamɨtäa ko wi cheRu. Jáeramo jae reta tuicha onoi teko. Erëi kua uyeyapo ñotái ko, echa’ä uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru jae reta umɨngeta tëi wae pe kuärái: ‘Cheamɨtäa reta chereko mbae rewe.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jesús chupe reta. “Erëi che a ye ma yawe cheRu oï wae pe, joko wi che etei ambouta aï pewe jokua Oporomborɨ wae. Jae ko Espíritu Santo, jare jae cheRu wi etei ko outa oï. Jare jae uwäe yawe, uikuaakata oï che rewa jupi rupi, echa’ä jae jekuaeño uikuaaka añetete wae,” jei chupe reta. “Jare pe reta wi chemɨeräkuata, echa’ä pe reta piko ma che ndiwe aporomboe ramo rupiwe jare pecha ma opaete mbae ayapo wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Jare Jesús jei wi jemimboe reta pe: “Opaete che kua jae ma pewe awɨye waerä piyerowa Tumpa wi mbaesusere reta ou pewe yawe. Echa’ä cheré wɨrowia mbae wae reta pemombota perenoi petupao reta wi. Jare wi uwäeta ara pemano waerä jae reta ipo pe. Jare jae reta wɨrowiata tëi Tumpa pe ko uyeyokui ñonoï peyuka yawe,” jei chupe reta. “Kua uyapota pewe reta, echa’ä jae reta chekuaa’ä jare uikuaa’ä wi cheRu. Erëi che amɨmbeu ma pewe kua ndei uyeyapo mbowe pemandúa waerä kua chiñee re jokua ara uwäe ma yawe,” jei chupe reta. “Kua mbaembae reta amɨmbeu’ä pewe tenonde wiwe, echa’ä che aiko pe reta ndiwe ramo jare puepɨ opa mbaembae wi. Erëi añawe a yeta pewi chembou wae pe, jare pëti awe pe reta pepɨrandu’ä peï chewe ketɨ ra ata aï wae. Jare pepɨatɨtɨ peï kua che jae pewe wae jeko pewa,” jei chupe reta. “Erëi che tae pewe añetete wae, ikawita ko pewe che a ye waerä. Echa’ä che a yewɨ'ä yawe, ndarau ou pewe jokua Oporomborɨ wae. Erëi a ye yawe, ambouta pewe ara wi,” jei chupe reta. “Kua ɨwɨ pewa reta uikuaa kawi’ä mbae ra ko jae ikawi wae jare mbae ra ko jae kachi wae Tumpa jowai. Jare uikuaa’ä reta kërái pëti ara jae reta uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai jae jei waerä jae reta jeko re. Erëi Oporomborɨ wae ou yawe, jae uikuaaka kawita chupe reta kërái uyawɨ ñonoï jokua mbaembae rewa,” jei chupe reta. “Jae uikuaaka kawita chupe reta mbae kachi wae ko Tumpa jowai chererɨ̈ro ma reta wae. Jare che a ye ma yawe cheRu oï wae pe jare pe reta cherecha’ä ma yawe, Oporomborɨ wae uikuaakata oï ɨwɨ pewa reta pe añetete yepe che ko jae jupi wae,” jei. “Jare jae reta uikuaa’ä wi pëti ara jae reta uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai, jare Tumpa jeita jae reta uiporara waerä mbaembae uyawɨ reta ikotɨ wae re. Kua uyeyapo ñotái oï, echa’ä añawe uyembɨpɨ ma oï jae reta imburuwicha ndiwe. Añawe Tumpa jei ma Añawasu uiporara ñotái ko oï, jare jokua Tumpa jei wae jaeño mái jei. Jokua ko jae mbapɨ mbaembae reta Espíritu Santo uikuaakata oï kuri ɨwɨ pewa reta pe jae ou ma yawe,” jei Jesús jemimboe reta pe. “Ime tëi che anoi jeta mbaembae aikuaaka pewe waerä. Erëitu jokua uasaete ma oï pe reta pikuaa kawi waerä aramoete,” jei chupe reta. “Erëi Espíritu Santo ou ma yawe, jae pembɨarakuaa kawita añetete wae rewa. Echa’ä ñee jae uikuaakata oï pewe wae jae iñeeño’ä ko. Tumpa jei chupe wae, jokua ko uikuaaka yuapɨ yeta oï pewe. Jare jae uikuaakata oï wi pewe mbaembae taɨkue rupi uasata oï kuri wae,” jei. “Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi Espíritu Santo uikuaakata oï pewe che aikuaaka chupe wae, jare jukuärái jae cheree umbutuichakata oï,” jei chupe reta. “Opaete cheRu iñee, jae ko chiñee wi. Jáeramo, che jae pewe, Espíritu Santo uikuaakata oï pewe che aikuaaka chupe wae,” jei Jesús jemimboe reta pe. Joko wi Jesús jei chupe reta: “Michi pewaño ma pe reta cherechata peï. Erëi ɨmambae cherecha yeta peï kuri,” jei chupe reta. Jayawe jemimboe reta umbɨpɨ upɨrandu iyupe reta kuärái: “¿Mbae ra uipota jokua jei? ¿Këraita ra michi pewaño ma yaecha ñaï jare ɨmambae yaecha yeta? Jare jae nunga wi jei, ‘Che a yeta cheRu pe,’ jei. ¿Mbae ra uipota jokua jei? Jare ¿mbae ra uipota jei wi, ‘Michi pewaño ma,’ jei wae? ¿Kërái ra jokua?” jei reta iyupe. Jesús uikuaa jae reta uipota tëi upɨrandu chupe kua mbaembae re. Jáeramo jei chupe reta: “Che jae pewe, ‘Michi pewaño ma pe reta cherechata peï. Erëi ɨmambae cherecha yeta peï kuri,’ jae pewe. Jare añawe pe reta pepɨrandu peï peyupe mbae ra uipota jei jokua,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, ɨmambaeño ata aï pewi. Jare jayawe cheré wɨrowia mbae wae reta tuicha rupi uyerowiata jokua re. Erëi pe reta pepɨatɨtɨta jare piyaota peï jokua re. Erëi pepɨtata’ä peï jukuäraiño. Taɨkue mii rupi piyerowiata peï,” jei chupe reta. “Yande reta yaikuaa kawi ñaï pëti kuña imembɨ oata ma oï yawe, jasɨ chupe jare uyao jokua re. Erëi imembɨ oa ma yawe, imandua’ä ma jokua jasɨ chupe wae re. Echa’ä uyerowia oï imembɨ oa ramo,” jei chupe reta. “Jare jukuärái wi pe reta añawe pepɨatɨtɨ peï, echa’ä che ata ma aï pewi ramo. Erëi che puecha yeta aï, jare jokua ara ramo pe reta piyerowia yeta peï kuri. Jare ndarau kiawe ipuere upɨ̈ro pewi jokua yerowia. Jare ndarau ma pepɨrandu chewe kua mbaembae re,” jei chupe reta. “Che tae pewe añetete wae, pe reta cheree re pepuereta piyerure ipotawe mbae re cheRu pe, jare cheRu uyapota pewe,” jei chupe reta. “Ndeiño peka Tumpa pe mbae cheree re. Erëi añawe piyerure chupe cheree re, jare cheRu uyapota oï pewe tuicha rupi piyerowia waerä,” jei Jesús chupe reta. “Añawe amɨmbeu ma pewe jeta mbaembae re ambɨjaanga rewe. Erëi uwäeta ma ara amɨmbeu waerä pewe sɨmi kawi cheRu rewa. Ndarau ye ma ayemɨngeta pewe ambɨjaanga rewe,” jei chupe reta. “Jokua ara ramo piyerureta Tumpa pe mbaembae cheree re. Jare pepuereta piyerure chupe etei. Piyerureta’ä chewe che ayerure waerä peré cheRu pe. Echa’ä cheRu etei perau, echa’ä pe reta cherau jare perowia che ayu cheRu wi ramo,” jei chupe reta. “CheRu wi etei ko ayu kua ɨwɨ pe. Jare añawe a yeta ma aï kua ɨwɨ wi cheRu oï wae pe,” jei Jesús chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe reta jei chupe: “Añawe ramo nemɨmbeu kawi ma neï orewe nembɨjaanga mbae rewe,” jei reta. “Añawe ramo nduikuaa kawi nde ndikuaa ko opaete mbaembae wae. Jare nde neäro’ä kía upɨrandu waerä ndewe mbae re ndikuaa waerä chuwi ipɨayemɨngeta. Jáeramo ore ndorowia nde ndeyu ko Tumpa wi,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “¿Añetete ra perowia ma peï añawe? Mase, uwäeta ma ara – jae ko añawe etei – pe reta opa piñemɨái waerä. Pe reta opata chereya cheño pe etei jare pëti pëti pe reta opata peo ye perëtarëta rupi. Erëi añetete ndarau aï cheño pe etei, echa’ä cheRu oï che ndiwe,” jei chupe reta. “Jare che jae aï pewe kua mbaembae piko waerä pepɨakatu rewe che rupi. Kua ɨwɨ pe peï rambuewe, pe reta piporarata peï. Erëi piñemɨkɨrëɨ, echa’ä che amɨamɨri ma towaicho kua ɨwɨ pewa,” jei chupe reta. Kua jei ma yawe, Jesús jowaɨwa ara kotɨ umae jare jei: “CheRu mii, uwäe ma ara che amano waerä,” jei. “Añawe kua mbae asata aï wae rupi, ikuaaka mii che ndeRaɨrä aiko wae cheree tuichaete ye ko wae. Jayawe chepuereta aikuaaka nderee tuichaete ye ko wi,” jei. “Jukuärái ayapota, echa’ä che ameeta tekowe opa mbae wae opaete nde nemee chewe wae reta pe. Jukuärái chepuere ayapo, echa’ä nde chapo opaete wae iYarä ramo,” jei. “Jare ¿mbae ra jokua tekowe opa mbae? Nde ko jae pëtiño Tumpa añetete wae, jare che ko jae Jesucristo nde chembou wae. Tayandekuaa reta. Jokua ko jae tekowe opa mbae wae,” jei. “Añawe che opa ma ayapo mbarawɨkɨ nde nemee chewe wae. Jare jukuärái ambutuichaka ma nderee kua ɨwɨ pewa reta jowake,” jei. “Jare añawe, cheRu, a yeta ma aï ndepɨ kiape aikose wae pe ndei ɨwɨ uyeyapo mbowe. Chemandúa kawi, che aikose nde ndiwe yawe, yande yayembutuichaka päwe yaiko. Añawe iyapo mii yayembutuichaka päwe ye waerä kërái yaikose wae rami,” jei. “Kua cheremimboe mii reta, nde nemee ma chewe ɨwɨ pewa reta ipɨte wi. Jae reta nembae ko, jare nde nemee chewe reta wi,” jei. “Añawe che amɨmbeu kawi ma chupe reta nde rewa, jare jae reta uyapo ma nde ndere wae. Jae nunga wi che amɨmbeu kawi ma chupe reta niñee nde nemee chewe wae, jare jae reta wɨrowia ma jese. Añawe ramo jae reta uikuaa jokua ñee ndewi etei ko ou wae. Uikuaa kawi reta che ndewi ko ayu wae, jare wɨrowia reta ma nde ko chembou wae,” jei. “Kua kuimbae reta ndiyapo ma nemaerä jare nde nemee chewe reta wi. Jáeramo che ayerure aï ndewe jese reta. Ayerure’ä aï ndewe opaete ɨwɨ pewa reta re,” jei. “Opaete chembae reta nembae ko wi. Jare opaete nembae reta chembae ko wi. Jare jae reta mbaembae uyapo wae rupi cheree uyembutuichaka oï,” jei. “CheRu jupiete ye wae, che mbaetɨta ma jekuaeño aï kua ɨwɨ pe, echa’ä a yeta ma aï ndepɨ ramo. Erëi kua kuimbae mii reta upɨtañota kua ɨwɨ pe. Jáeramo aeka aï ndewe ndiyandareko kawi waerä jese reta nembaepuere rupi – jokua nunga mbaepuere nde nemee chewe wi,” jei. “Iyandareko jese reta, jae reta yureko waerä pëti ramiño kërái yande pëti ramiño ñaï rami,” jei. “Che aiko rambuewe jae reta ndiwe, ayandareko kawi jese reta jokua mbaepuere nde nemee chewe wae rupi. Amae kawi jese reta awɨye waerä pëti awe ukañɨ ndewi. Erëi ime oï kua reta ipɨte pe kía jaeño mái pewa uiporarata oï Tatawasurenda pe wae, echa’ä niñee pe uyekuatía oï jokua uasa ñotái ko,” jei. “Erëi añawe, cheRu mii, che a yeta ma aï ndepɨ. Jare ayerure aï ndewe kua mbaembae re cheremimboe reta jowai, jukuärái jae reta uyerowiaete oï waerä che ayerowia rami,” jei. “Che aikuaaka ma chupe reta niñee. Jare añawe jae reta kua ɨwɨ pewa’ä ma ko. Jae reta ko ara pewa che rami. Jáeramo kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta uñamɨtäa,” jei. “Mbaetɨ aeka aï ndewe nde nderaa reta waerä kua ɨwɨ wi. Aeka aï ndewe nde ndepɨ reta waerä Añawasu wi,” jei. “Che kua ɨwɨ pewa’ä ko, jare jae reta jae nunga wi kua ɨwɨ pewa’ä ko. Jayawe iñono tee reta jae reta yureko waerä niñee rupi. Echa’ä niñee añetete ko,” jei. “Che añeñono tee ma amano waerä jese reta. Jare jukuärái jae reta ipuereta uñeñono tee nemaerä añetete rewe,” jei. “Añawe che amondo aï kua reta opaete ɨwɨ rupi kërái nde chembou ɨwɨ pe rami,” jei. “Jare kua reta reño’ä ko ayerure aï ndewe. Aikuaa aï ïru wae reta wɨrowiata cheré jae reta iñee rupi. Jare jokua reta re wi che ayerure aï ndewe,” jei. “Ayerure aï ndewe opaete jae reta yureko waerä pëti ramiño. Echa’ä jukuärái ko yande ñaï. Nde jare che pëti ramiño ko ñaï yandiyé. Jare jukuärái wi jae reta tuiko pëti ramiño yanderé. Jukuärái, cheRu mii, kua aeka ndewe ndiyapo waerä kua ɨwɨ pewa reta wɨrowia waerä nde ko chembou wae,” jei. “Nde nemee ma ko chewe nembaepuere jupiete wae. Jare jokua mbaepuere che amee ma chupe reta wi, jae reta ipuere waerä yureko pëti ramiño kërái yande pëti ramiño ñaï rami,” jei. “Che aikota pëti ramiño jae reta ndiwe, jare nde pëti ramiño che ndiwe. Tuiko reta wi pëti ramiño. Echa’ä ɨwɨ pewa reta uecha yawe kërái jae reta pëti ramiño ñonoï, jayawe ramo uikuaata reta nde ko chembou wae. Jare uikuaata reta wi nde ndeau ko cheré wɨrowia wae reta kërái nde cherau rami,” jei. “CheRu mii, ndei ɨwɨ uyeyapo mbowe, nde cherauño mái jare nemee chewe mbaepuere jupiete ye wae. Jare che aipota jokua kía nunga nde nemee chewe wae reta yureko waerä che ndiwe kiape che aikota wae pe. Echa’ä che aipota jae reta uecha waerä chembaepuere jupiete ye wae,” jei. “CheRu jupiete ye wae, kua ɨwɨ pewa reta ndekuaa’ä. Erëi che ndukuaaño mái. Jare kua cheremimboe reta uikuaa nde ko chembou wae,” jei. “Che aikuaaka ma chupe reta nde rewa, jare jekuaeño che ayapota jukuärái jae reta cherau waerä kërái nde cherau rami. Jare jukuärái che etei aïta jae reta ndiwe. Jukuärái ko ayerure ndewe,” jei Jesús. Jesús opa ma uyerure yawe, uasa jemimboe reta ndiwe ɨäka wasu Cedrón jee wae jowaicho pe yuraa uwäe reta temitɨ jenda pe. Jare Judas – jae ko jokua kuimbae umee Jesús jowaicho reta pe wae – jae uikuaa wi jokua temitɨ jenda. Echa’ä Jesús joko pe uyembatɨseñoi jemimboe reta ndiwe. Jayawe Judas oo jokotɨ sɨndaro romano reta ndiwe. Jare yuraa reta wi jae jupie amokue fariseo reta jare sacerdote itenondewa reta isɨndaro reta. Opa yuraa reta mechero rewe jare kɨsepuku rewe uipɨsɨ reta waerä Jesús. Erëi Jesús uikuaa jokua uyeyapota iko chupe wae. Jayawe oo owäiti reta jei rewe: “¿Kía pa peka peï?” jei chupe reta. “Jesús Nazaret pewa,” jei reta. Jayawe Jesús jei chupe reta: “CHE KO jae.” Jare Judas – jae ko umee jowaicho reta pe wae – uyemboɨ oï joko pe jae reta ndiwe. Jare Jesús “CHE KO jae” jei chupe reta yawe, opa usɨrɨ reta jaɨkue kotɨ oa ɨwɨ re. Erëi Jesús jekuae upɨrandu ye chupe reta: “¿Kía pa peka peï?” jei. “Jesús Nazaret pewa,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Che jae tëi ma pewe CHE KO jae wae. Pe reta cheeño chereka peï yawe, pemaeño too ye kua che ndiwe ñonoï wae reta,” jei chupe reta. Kua jei Jesús uyeyapo waerä tenonde yawe jei Tu pe wae. Echa’ä jae jei chupe: “Che ayandareko kawi nde nemee chewe wae reta re. Ndarau pëti awe ukañɨ chewi,” jei. Jare Simón Pedro ueru yepe pëti kɨsepuku. Jayawe ueki kɨsepuku aramoiño jɨru wi jare uiporu sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae re. Jare uyasɨa chuwi inambi iyakata kotɨwa. Kua kuimbae jee Malco. Jayawe Jesús jei Pedro pe: “Iñono ye ndekɨsepuku jɨru pe. CheRu umee chewe aiporara waerä wae, aiporara ñotái ko,” jei chupe. Jayawe jokua sɨndaro reta itenondewa ndiwe uipɨsɨ reta Jesús jare uñapɨ̈ti reta ipo. Jayawe wɨraa reta Jesús joko wi sacerdote tenondewaete ikose wae Anás jee wae jëta pe rani – jae ko Caifás jowaya. Caifás jae ko sacerdote tenondewaete jokua año rupi. Kua Caifás ko jae tenonde yawe jei judío reta pe: “Ikawita ko jokua kuimbae Jesús umano waerä awɨye waerä ñanerëtara reta opa ukañɨ romano reta ipo pe.” Jayawe Jesús jemimboe reta mokui wae – jae ko Simón Pedro jare ïru wae – yuraa reta Jesús jaɨkue rupi. Jare yuraa ma uwäe reta yawe sacerdote tenondewaete jëta pe, kua ïru jemimboe uike öke wasu rupi oo uwäe joka pe Jesús jaɨkue. Echa’ä sacerdote tenondewaete uikuaa jokua kuimbae; jáeramo öke uäro wae umaeño jese. Erëi Pedro upɨtaño oka pe koiño öke wasu wi. Uasa’ä oo. Jayawe jokua ïru jemimboe oë oo umɨngeta kuñatái öke uäro wae jare uruike Pedro. Jare kuñatái öke uäro wae jei Pedro pe: “¿Nde jae ko wi Jesús jemimboe?” jei chupe. “Mbaetɨ. Jae’ä ko che,” jei Pedro chupe. Jokua pɨ̈tu roɨete iko. Jáeramo sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae reta jare sɨndaro reta uyatapɨ ma yepe reta jokua tëta joka pe jare uyepee yureko reta. Jayawe Pedro wi oya tata re, joko pe uyepee waerä jae reta ndiwe. Jare jokua rambuewe sacerdote tenondewaete umbɨpɨ upɨrandu Jesús pe jae oporomboe wae re jare jemimboe reta re. Jayawe Jesús jei chupe: “Che ayemɨngeta ko opaete wae jowake. Jekuaeño aporomboe tupao reta pe jare tupao wasu joka pe kiape opaete wae uyembatɨñoi wae pe. Che ayemɨngeta wɨari’ä etei,” jei chupe. “¿Maera pa chewe ndiyapo neï kua mbɨrandu reta? Añetete ndipota ndikuaa yawe kua ndepɨrandu neï chewe wae, epɨrandu jokua uyapɨsaka cheré wae reta pe. Echa’ä jae reta uikuaa mbae re che ayemɨngeta wae,” jei chupe. Jesús kua jei ma yawe, pëti sɨndaro tupao wasu iyandarekoa owapete Jesús jare jei chupe: “¿Kiaete pa nde jukuärái ndiyemɨngeta waerä sacerdote tenondewaete pe?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Awɨyeta tëi ko cherowapete, echa’ä che ayemɨngeta ko jupi rupi. Erëi che ayemɨngeta kawi’ä aï yawe, jayawe emɨmbeu opaete wae pe kiape ra ayemɨngeta kawi’ä,” jei chupe. Jayawe Anás omondo Jesús uñeñapɨ̈ti rewe sacerdote tenondewaete Caifás oï wae pe. Jare Simón Pedro imeño uyepee iko tataɨpɨ pe. Jayawe ïru wae reta upɨrandu chupe: “¿Nde jae ko wi Jesús jemimboe?” jei chupe. Erëi Pedro uikuaku jare jei: “Jae’ä ko che.” Jare joko pe ime iko wi Pedro uyasɨa chuwi inambi wae jëtara. Jae ko sacerdote tenondewaete pe uyeyokui wae wi. Jare jae jei Pedro pe: “¿Nde jae’ä yerá che nduecha temitɨ reta jenda pe Jesús ndiwe wae?” jei chupe. Jayawe Pedro jekuae uikuaku ye. Jare jupiwoiño pëti uru kuimbae uñee. Añawe köe ma jare ndimboweasɨ wɨraa reta Jesús Caifás jëta wi mburuwicha Roma pewa jëta wasu pe umbɨyemboɨ reta waerä Jesús jae jowai. Jokua mburuwicha jee Pilato. Erëi jokua judío itenondewa reta uike’ä o pe, echa’ä jokua mburuwicha judío mbae wae ko. Jare jae reta wɨrowia tëi uike reta yawe judío mbae wae jëta pe, upɨtata reta ikɨa rewe Tumpa kotɨ. Jare jukuärái yawe, ndarau ipuere jou reta tembiu pascua pewa. Jáeramo upɨta reta oka pe. Jare Pilato oë ou uyemɨngeta jae reta ndiwe. “¿Mbae re pa pembɨjeko peï kua kuimbae?” jei chupe reta. Jayawe jei reta chupe: “Kua kuimbae uyapo’ä yawe mbae ikawi mbae wae, ndarau tëi ndueru numee ndewe,” jei reta chupe. Jayawe Pilato jei chupe reta: “Pe reta etei peraa piporaraka chupe pereko rupii,” jei tëi chupe reta. “Ndarau orepuere nduyapo jokua,” jei reta. “Pe romano piko wae reta pemaeño’ä oreré nduyuka waerä kiawe,” jei reta. Kua uasa uyeyapo waerä Jesús tenonde yawe jei imano rewa wae. Echa’ä jae jei umanota iko romano reta ipo pe. Jayawe Pilato oo ye uike jëta japɨpe jare ueruruka Jesús jae jowai. Jare upɨrandu chupe: “¿Jae yerá nde judío reta imburuwicha wasu?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Ndeeño pa ndiyemɨngeta neï jukuärái, ani ïru wae reta pa imiäri ma ndewe che rewa?” jei chupe. Jare Pilato jei chupe: “¿Jae yerá che judío? Nerëtáɨwa reta etei jare sacerdote itenondewa reta ndereru nembɨyemboɨ cherowai. ¿Mbae pa ndiyapo nembopochɨka reta waerä?” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Chembaepuere mburuwicha pewa ou’ä ko kua ɨwɨ pewa reta wi,” jei. “Jukuärái yawe moná, uyeyokui chewe wae reta uñerärota tëi awɨye waerä chepɨsɨ judío itenondewa reta. Erëi chembaepuere mburuwicha pewa ou ikotɨ̈a wi. Jae’ä ko kua ɨwɨ pewa,” jei chupe. Jayawe Pilato jei chupe: “Jayawe nde yepe jae pëti mburuwicha,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Nde ndere wae rami jae ko che. Jokuaerä ko aa chesɨ wi. Jare ayu ko kua ɨwɨ pe amɨmbeu waerä añetete wae. Jare opaete uipota yureko añetete wae rupi wae reta, jae reta ko uyapɨsaka chiñee re,” jei chupe. Jayawe Pilato jei chupe: “¿Mbae ra ko jokua añetete wae?” Jare kua jei ma yawe, Pilato oë ye oo judío reta oï wae pe jare jei chupe reta: “Che mbaetɨ etei awäe teko jese,” jei. “Erëi pe judío piko wae reta jekuaeño pipota ambopoika waerä pewe pëti pereso pascua ara reta rupi. ¿Pipota pa jayawe ambopoika waerä pewe kua pemburuwicha wasu?” jei chupe reta. Jare jae reta jei usapɨkai rewe: “¡Awɨye embopoika jokua kuimbae! ¡Embopoika orewe Barrabás!” jei reta. Jokua Barrabás ko jae pëti kuimbae imonda jeko kachi wae ñeräro reño iko wae. Jayawe Pilato jei isɨndaro reta pe wɨraa umbɨpiu reta waerä Jesús. Jare joko wi sɨndaro reta oñono Jesús iñäka re ñuräti uñeñopekue iñäkarewarä. Jare umɨñepëwa reta Jesús pëti ñepëwaka mborao wae mburuwicha wasu echa oyoyai reta waerä. Jare uyepepɨkapɨka oya reta Jesús re jeiraanga waerä chupe usapɨkai rewe: “¡Tikoño mái kua judío reta imburuwicha wasu!” jei reta. Jare owapete reta wi Jesús. Jare sɨndaro reta opa ma oyoyai yawe Jesús, Pilato oë ye oo Judío reta oï wae pe jare jei chupe reta: “Mase, che aruta pewe jokua kuimbae. Aipota pikuaa kawi waerä che awäe’ä etei ko teko jese,” jei chupe reta. Jayawe Jesús oë ye oo äkarewa ñuräti pewa rewe jare ñepëwaka mborao wae rewe. Jare Pilato jei chupe reta: “Mase, ko oï kua kuimbae,” jei. Jayawe judío itenondewa reta jare isɨndaro reta ndiwe uecha yawe Jesús, jei reta usapɨkai rewe: “¡Ikutuka kurusu re! ¡Ikutuka kurusu re!” Jayawe Pilato jei chupe reta: “Jayawe pe reta etei peraa pikutuka. Echa’ä che awäe’ä etei teko jese,” jei. Jare judío itenondewa reta jei chupe: “Orereko pe jei kua nunga kuimbae imeta ko umano, echa’ä jae jei tëi iyupe Tumpa Taɨ ko,” jei reta chupe. Pilato kua uyandu yawe, ukɨyete ye. Jayawe uruike ye o pe Jesús jare upɨrandu chupe: “¿Kía pewa etei pa nde?” jei chupe. Erëi Jesús jei’ä mbae awe. “¿Maera pa niñee nemoë'ä?” jei Pilato. “¿Ndikuaa’ä yerá che ime anoi mbaepuere ndukutuka waerä kurusu re ani nombopoika waerä?” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Jukuärái tëi añetete. Erëi ndarau etei mbaepuere nenoi cheré Tumpa umaeño’ä nderé yawe. Añawe nde ime nenoi teko kua mbae uyeyapo oï chewe wae re. Erëi uasaete teko onoi jokua kuimbae chemee ndewe wae,” jei chupe. Joko wiwe Pilato ueka tëi kërái ombopoika waerä Jesús. Erëi judío reta usapɨkai rewe jei: “Kua kuimbae uyembowaicho oï César kotɨ, echa’ä jae uipota uyeyapo oï mburuwicha wasurä. Jayawe nde nembopoika yawe kua kuimbae, nde ko jae César jowaicho wi,” jei reta chupe. Pilato kua uyandu yawe, onoeka ye Jesús. Jare joko wi oo uwapɨ mburuwicha iwapɨa pe. Jokua tenda iyɨpɨ rupi ipe kawi oï, jare ita ipe kawi wae katuii ko. Kua ko jee Gabata judío reta iñee pe. Jokua ara judío reta uyeyapɨkatu yureko pascua iara reta pewarä, jare añawe ara mbɨte seri ma oï. Jayawe Pilato jei judío reta pe: “Ko oï pemburuwicha wasu,” jei. Jayawe judío reta usapɨkai rewe jei: “¡Tumano! ¡Tumano! ¡Ikutuka kurusu re!” Jayawe Pilato jei chupe reta: “¿Aikutukata yerá pemburuwicha wasu kurusu re?” Jare sacerdote itenondewa reta jei: “Jaeño César ko jae oremburuwicha wasu,” jei reta chupe. Jayawe ramo Pilato umee Jesús uyeyapo waerä chupe kërái judío reta uipota wae. Jayawe sɨndaro Roma pewa reta wɨraa Jesús uikutu reta waerä kurusu re. Jayawe oñono reta Jesús iyatiɨ re kurusu jae uyekutukata jese wae wɨraa waerä. Jare oo joko wi Jesús kurusu rewe. Jare sɨndaro reta wɨraa uruwäe Äkakuerenda jei chupe reta wae pe. Kua ko jee Gólgota judío reta iñee pe. Jare joko pe uikutu reta kurusu re Jesús jare umbɨyemboɨ oñono reta. Jare uikutu reta wi mokui kuimbae pëti pëti ikurusu rei, jare umbɨyemboɨ oñono reta Jesús iyɨkeyɨke pe. Jayawe Pilato uikuatía pëti ɨwɨra ipe wae re kuärái: “KUA KO JAE JESÚS NAZARET PEWA. JAE KO JUDÍO RETA IMBURUWICHA WASU.” Jukuärái uikuatía arameo ñee pe, jare griego ñee pe, jare romano ñee pe wi. Jare Pilato kua uikuatía ma yawe, oñonoka kurusu re Jesús iñäka iáramo. Jare mbɨrɨete’ä iko Jerusalén wi kiape uikutu reta Jesús wae. Jare jeta judío reta yuweru ma joko wi umɨngeta jokua Pilato uikuatía wae. Jayawe judío isacerdote itenondewa reta iyengeta Pilato pe jare jei reta chupe: “Awɨyeta tëi ko ndikuatía jae ko judío reta imburuwicha wasu wae. Ndikuatiata tëi ko kua kuimbae jaei jei tëi iyupe judío reta imburuwicha wasu wae ko,” jei reta. Erëi Pilato jei chupe reta: “Kua aikuatía wae, tupɨta jukuäraiño,” jei. Jayawe sɨndaro reta uikutu ma yawe Jesús kurusu re, irundɨ rewe umbɨyao reta iyupe Jesús jemimonde. Erëi pëti jemimonde jembɨre. Kua jemimonde puku jare uyembɨwɨwɨ'ä. Uyeyapo pëti wiño. Jare jei reta iyupe: “Kua awɨye yamondorondoro. Yayuwari jese yaikuaa waerä kía ra wɨraata iyupe wae,” jei reta iyupe. Jukuärái uyeyapo Tumpa iñeerɨru pe arakae wiwe jeiño mái uyeyapota iko wae. Echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Umbɨyao reta iyupe cheremimonde. Uyuwari reta jese uikuaa waerä kía ra wɨraata iyupe wae.” Jukuärái uyekuatía iko jare jukuärái etei uyapo sɨndaro reta. Jare uyemboɨ ñonoï Jesús ikurusu iyɨpɨ pe Jesús ichɨ, jare ichɨ ipɨkɨɨ, jare Cleofas jembireko María jee wae, jare María Magdalena. Jare joko pe oï wi Jesús jemimboe jae uauete wae. Jayawe Jesús uecha yawe ichɨ jare jokua jemimboe uyemboɨ ñonoï koiño chuwi, jae jei ichɨ pe: “Chesɨ, joko oï nemembɨraerä,” jei chupe. Joko wi jei jemimboe pe: “Cherɨwɨ, joko oï ndesɨrä,” jei chupe. Jáeramo jokua ara wiwe jokua jemimboe wɨraa jëta pe uyandareko waerä Jesús ichɨ re. Jayawe Jesús uikuaa opa ma uyapo opaete mbaembae Tumpa ombou uyapo waerä wae. Jayawe jei: “Cheɨwe,” jei. Jukuärái uyapo uyeyapo waerä kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rupi. Jare joko pe iko vino uasakue pëti yapepo pe. Jayawe pëti wae umäkɨ esponja pɨpe, jare oñono takuaräsɨ re, jare omondo oñono Jesús iyuru re jae jou waerä. Jare Jesús jou ma yawe, jei: “¡Opa ma ayapo. Jae ma!” jei. Jayawe iñäkatindɨ jare jekowe oñono Tumpa ipo pe. Jesús umano yawe, pëti araño ma uata iko uwäe waerä pëti mbutuu ara ikawiete wae, echa’ä jae ko pascua iara wi. Jáeramo judío reta uyeyapɨkatu yureko jokua mbutuu ara pewarä. Jare jae reta itenondewa reta uipota’ä kía jetekue uyekutu oï wae upɨta waerä kurusu re pɨarewe rewa, Moisés arakae uikuatía wae rupi uyapo reta waerä. Jáeramo jae reta yuraa umɨñera Pilato omopëka chuwi reta waerä itɨmaka kurusu re usawawa yureko wae reta. Echa’ä jukuärái ɨmambae umanota reta, jare joko wi Pilato ipuere waerä umbɨweyɨka jetekue reta kurusu wi. Jokua ikawi iko Pilato pe. Jáeramo omondo amokue sɨndaro reta omopë waerä chuwi reta itɨmaka kurusu re ñonoï wae reta. Tenonde omopë chuwi itɨmaka reta Jesús iyɨkeyɨke kotɨ ñonoï wae reta. Erëi oya reta Jesús re yawe, uecha reta umano ma. Jáeramo omopë'ä reta chuwi itɨmaka. Erëi pëti sɨndaro uikutu Jesús iyɨke pe ɨwɨra isirowiasɨ wae pɨpe. Jare jukuärái uyapo yawe, oë woi chuwi tuwɨ ɨ ndiwe. Yande yaikuaa ñaï kua mbaembae añetete ko, echa’ä ime kía uecha wae. Jare jae umɨmbeu ma kua mbaembae rewa, pe reta pepuere perowia waerä wi. Arakae rupi Tumpa iñee umɨmbeu wae reta uikuatía Upuruepɨ wae imano rewa kuärái: “Ndarau omopë reta chuwi pëti awe ikäwe.” Jare uyekuatía oï wi kuärái: “Umaeta reta kuimbae jae reta uikutu wae re.” Jukuärái arakae uikuatía reta mbae uyeyapota iko Upuruepɨ wae pe rewa, jare jukuärái etei añawe uyeyapo ma. Kua jaɨkue rupi pëti kuimbae José jee wae oo Pilato jowai jare jei chupe: “Emaeño mii cheré araa añono waerä Jesús jetekue teöwerenda pe,” jei chupe. Kua José tëta wasu Arimatea pewa ko jare jae ko Jesús jemimboe wi. Erëitu uyekuaaka’ä, echa’ä ukɨye judío itenondewa reta wi ramo. Jayawe Pilato jei chupe: “Jaekawi. Ndepuere nderaa jetekue,” jei chupe. Jayawe José oo umbɨweyɨ kurusu wi Jesús jetekue jare wɨraa. Jare José ndiwe oo wi Nicodemo – jae ko tenonde yawe oo opou Jesús ipɨ pɨ̈tu yawe wae. Jae wɨraa mbae utimbo kawi wae mirra jare áloes uyeakue wae. Kua uepitɨ treinta kilo rupi. Jare umbɨweyɨ reta ma yawe kurusu wi Jesús jetekue, oñono reta mbae utimbo kawi wae tarapo re jare jesewe oñoma reta Jesús jetekue. Echa’ä jukuärái ko judío reta jeko kía umano yawe. Jare Jesús uyekutuka iko wae pe ime oï amokue temitɨ reta. Jare jokua ipɨte pe ime oï pëti teöwerenda itape uyeyoo wae. Kua teöwerenda ipɨau jare ndei awe kía uiporu wae ko. Jayawe Nicodemo jare José oñono reta Jesús jetekue jokua teöwerenda pe, echa’ä mbɨrɨ'ä iko ramo. Jare kaaruete ma iko chupe reta, jare jokua ara opaete wae uyeyapɨkatu yureko uyemɨmandúa reta waerä pascua ara re. Jayawe oñono reta ma yawe jetekue teöwerenda pe, uyukenda reta pëti ita tuicha yapúa wae pɨpe. Jare joko wi opa ye yuraa reta. Jare domingo ara pe ndei köe mbowe María Magdalena oo teöwerenda pe. Jare oo ma uwäe yawe joko pe, uecha ita uyeyukenda pɨpe wae uyembɨsɨrɨ ma. Jayawe osi oo umɨmbeu Simón Pedro pe jare Jesús jemimboe uauete wae pe, jare jei chupe reta: “Wɨraa reta ma yandeYa jetekue teöwerenda wi, jare ore nduikuaa’ä kiape ra oñono reta,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jare jokua jemimboe Jesús uauete wae oë yuraa päwe teöwerenda kotɨ. Mokui rewe osi päwe yuraa, erëi ïru wae iñäkuaete Pedro wi jare oo uwäe tenonde teöwerenda pe. Erëi uike’ä. Jaeño umae japɨpe kotɨ jare uecha tarapo uyeyokua pɨpe wae reta joko pe oï. Jayawe Simón Pedro oo uwäe jaɨkue mii, jare jae uike wɨrae oo teöwerenda pe, jare uecha tarapo ñomaa reta. Jare uecha wi nieso Jesús iñäka uyeyokua pɨpe wae uyembɨyapa kawi oï jare ikotɨ̈a mii oï. Jayawe Jesús jemimboe oo uwäe tenonde Pedro wi wae uike wi teöwerenda pe. Jare jae uecha yawe jokua mbaembae, wɨrowia añetete yepe. Echa’ä yepe tëi uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe Jesús ikowe yeta ko ou umanokue wae reta ipɨte wi wae, erëi jokua re ndei awe uikuaa kawi reta. Joko wi Jesús jemimboe reta mokui rewe opa ye yuraa reta jëta kotɨ. Erëi María Magdalena oo ye teöwerenda pe jare uyao iko jöke pe. Jare uyao iko rambuewe, umae teöwerenda japɨpe kotɨ. Jare joko pe uecha mokui araɨwa reta jemimonde tïasɨ wae uwapɨ ñonoï Jesús jendakue pe. Pëti uwapɨ iñäkandɨta kotɨ jare ïru itɨma kotɨ. Jare araɨwa reta jei María pe: “¿Maera pa ndiyao neï?” jei chupe. Jayawe María jei chupe reta: “Wɨraa reta ma cheYa jetekue, jare aikuaa’ä kiape ra oñono reta,” jei chupe reta. Jare María kua jei ma yawe, uyandu kía uyemboɨ oï iyɨpɨ pe jare uyerowa umae jese. Uecha Jesús, erëi María uikuaa’ä jae ko Jesús wae. Jayawe Jesús jei chupe: “¿Maera pa ndiyao neï? ¿Kía pa ndeka neï?” jei chupe. Erëi María wɨrowia tëi jae ko temitɨ reta iyandarekoa. Jare jei chupe: “Nde nderaa yawe jetekue, emɨmbeu mii chewe kiape etei niñono wae. Echa’ä che aipota araa añono teöwerenda ikawi wae pe,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “María,” jei chupe. María kua uyandu yawe, uikuaa woi jae yepe Jesús wae. Jayawe uyerowa ye ikotɨ jare jei chupe: “¡Raboni!” jei chupe. Kua uipota jei iñee pe, “Oporomboe wae.” Jayawe Jesús jei chupe: “Awɨye jekuaeño chepɨsɨ. Echa’ä ndei ayeupi cheRu oï wae pe,” jei chupe. “Erëi ekua emɨmbeu cherɨwɨ reta pe che ata ma aï cheRu oï wae pe – jae ko peRu wi. Jae ko cheTumpa jare peTumpa wi,” jei chupe. Jayawe María oo umɨmbeu Jesús jemimboe reta pe. “¡Che aecha yandeYa!” jei chupe reta. Jare umɨmbeu chupe reta mbae jei chupe Jesús wae. Jayawe jokua pɨ̈tu – domingo ara pe – Jesús jemimboe reta uyembatɨ jare uyukenda kawi öke reta. Echa’ä ukɨye yureko judío itenondewa reta wi. Erëi aramoiño Jesús ou uyemboɨ jae reta ipɨte pe jare jei chupe reta: “Pepɨakatu,” jei. Jare kua jei ma yawe, Jesús uechaka chupe reta ipo jare iyɨke ipere jendakue. Jayawe jemimboe reta uyerowiaete yureko uecha ye yandeYa ramo. Jayawe Jesús jei ye chupe reta: “Pepɨakatu. CheRu chembou amɨmbeu waerä jesewa. Jare jukuärái wi añawe che pomondo aï cheree re pemɨmbeu waerä che rewa,” jei chupe reta. Jare kua jei yawe, Jesús omondo ipütúe ikotɨ reta jei rewe: “Penoi Espíritu Santo,” jei chupe reta. “Ipotawe kía mbae kachi uyapo wae, jare pe reta pemandua’ä chupe yawe jokua re, Tumpa jae nunga wi ndarau imandúa chupe. Jare ipotawe mbae kachi wae re pe reta pemandúa yawe chupe, Tumpa imanduata oï chupe wi,” jei chupe reta. Jare Jesús doce jemimboe reta wi pëti Tomás jee wae – jae ko Chowakiri pe umbɨjee reta wae – joko pe’ä oï ïru wae reta ndiwe Jesús ou yawe. Jayawe jae reta jei Tomás pe: “¡Ore nduecha ma yandeYa!” jei reta. Erëi Tomás jei: “Che ndarau arowia jokua,” jei. “Che imeta ko aecha etei rani ipo ipo pe uyekuturendakue. Jare amɨinge yawe chepoäka jokua mokui clavo jendakue reta pe, jare amɨinge yawe chepo iyɨke pe, jayawe ramo arowiata,” jei chupe reta. Jare juri ara ma uasa yawe, Jesús jemimboe reta jekuae ñonoï ye jokua o pe. Jare jokua wese Tomás joko pe oï wi jae reta ndiwe. Jae nunga öke reta uyeyukenda kawi oï ye. Erëi jesewe Jesús ou ye uyemboɨ jae reta ipɨte pe jare jei chupe reta: “Pepɨakatu,” jei. Jayawe jei Tomás pe: “Mase, ko oï chepo. Emae jese. Jare emɨinge nepoäka joko pe. Eupi ndepo jare emɨinge cheyɨke re. Awɨye ma iko nderowia mbae rewe. ¡Erowiaño ma!” jei chupe. Jayawe Tomás jei chupe: “¡Nde ko jae cheYa jare cheTumpa!” jei chupe. Jare Jesús jei chupe: “Añawe cherecha yawe ramo nderowia neï cheré. Erëi uyekoueteta ñonoï jokua cherecha mbae rewe wɨrowia cheré wae reta,” jei chupe. Jukuärái ko kua pe uyekuatía oï amokue mbaembae reta Jesús uyapo kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jare jae uyapo wi jeta ïru jokua nunga mbaembae reta jemimboe reta jowake uikuaaka waerä chupe reta kía ko jae wae. Erëi kua tupapire pe uyekuatia’ä oï opaete. Erëi kua uyekuatía oï wae uyekuatía ko pe reta perowia waerä Jesús jae ko Cristo jei chupe reta wae jare Tumpa Taɨ etei ko. Jare jukuärái perowia jese yawe, penoita tekowe opa mbae wae jae imbaepuere rupi. Kua jaɨkue rupi Jesús uyekuaa ye jemimboe reta pe ɨpa wasu Tiberias jee wae jembeɨ pe. Kua uyeyapo kuärái: Joko pe ñonoï Simón Pedro, jare Tomás (jae ko Chowakiri pe umbɨjee reta wae), jare Natanael tëta wasu raɨ Caná pewa ɨwɨ Galilea pe oï wae. Jare joko pe ñonoï wi Zebedeo taɨ reta jare mokui ye Jesús jemimboe reta wi. Jayawe Simón Pedro jei ïru wae reta pe: “Ata ayepɨraka,” jei. Jare ïru reta jei chupe: “Ore ndoota wi nde ndiwe,” jei reta. Jayawe opa yuraa uyupi reta chalana pe. Erëi jokua pɨ̈tu uipɨsɨ'ä reta mbae awe. Jare köe ma oo oï yawe, uecha reta kía uyemboɨ oï ɨpa wasu jembeɨ pe. Jae ko Jesús, erëi jae reta uikuaa’ä. Jare Jesús usapɨkai chupe reta: “Cherɨwɨ reta, ¿mbaetɨ etei pa penoi pira?” jei chupe reta. “Mbaetɨ nonoi pëti awe,” jei reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Pemombo pepɨsa chalana iyakata kotɨ jare pipɨsɨta pira reta,” jei chupe reta. Jayawe jukuärái uyapo reta jare uipɨsɨ reta jetaete ye pira. Jáeramo pɨsa poɨete ramo, ipuere’ä upi reta pɨsa chalana pe. Jayawe jokua jemimboe Jesús uauete wae jei Pedro pe: “¡Mase, jae yepe yandeYa!” jei chupe. Jare Simón Pedro uyandu yawe, jawoi pewa uyemonde, echa’ä omboi yepe amokue jemimonde uparawɨkɨ kawi waerä. Jare uyemonde ma yawe, upɨrɨrɨkɨ ɨ pe jare uɨtai oo Jesús kotɨ. Jare ïru reta yuweru chalana pe umɨata ueru pɨsa tɨnee oï pira pɨpe rewe. Echa’ä mbɨrɨ'ä ñonoï ɨpa wasu jembeɨ wi. Oï pëti chiëto metro rupi. Jare yuweru ma uwäe reta yawe ɨ jembeɨ pe, uecha reta tata tatäpɨ rewe joko pe. Uecha reta wi pira tatäpɨ iáramo jare mbɨyape wi. Jare Jesús jei chupe reta: “Peru mbowɨ pira pipɨsɨ wae,” jei chupe reta. Jayawe Simón Pedro oo uyupi ye chalana pe jare umɨata pɨsa ɨpa wasu jembeɨ kotɨ. Jokua pɨsa tɨnee oï pira tuichakue pɨpe – 153 rupi. Erëi yepe tëi jetaete ye oï, jesewe omondoro’ä pɨsa. Joko wi Jesús jei chupe reta: “Peyu pekaru,” jei. Erëi pëti awe jemimboe reta upɨrandu’ä chupe kía ra ko jae wae, echa’ä uikuaa reta jae ko yandeYa wae. Jayawe Jesús oo upi mbɨyape jare umee chupe reta pira oyɨkue ndiwe. Kua re mbapɨ wese ma Jesús uyekuaa jemimboe reta pe ikowe ye ou wiwe umanokue wae reta ipɨte wi. Jare opa ma ukaru reta yawe, Jesús jei Simón Pedro pe: “Simón, Jonás taɨ, ¿cherauete pa kua reta wi?” jei chupe. “Nduau, cheYa,” jei chupe. “Nde ndikuaa kawi che nduau ko.” Jayawe Jesús jei chupe: “Emɨngaru cheowecha raɨ mii reta,” jei chupe. Jare jei ye chupe: “Simón, Jonás taɨ, ¿cherau pa?” Jare Pedro jei ye chupe: “Nduau, cheYa. Nde ndikuaa kawi che nduau ko,” jei chupe. Jayawe Jesús jei chupe: “Iyandareko cheowecha mii reta re.” Jare jei ye chupe mbapɨ wese ma: “Simón, Jonás taɨ, ¿cherau pa?” Añawe Pedro ipɨatɨtɨ, echa’ä mbapɨ wese ma Jesús upɨrandu chupe uau ra wae. Jayawe jei ye Jesús pe: “CheYa, nde ndikuaa opaete. Nde ndikuaa kawi che nduau ko,” jei chupe. Jare Jesús jei ye chupe: “Emɨngaru cheowecha mii reta,” jei chupe. “Che tae ndewe añetete wae, ndetaurusu yawe, ndiyembɨkuaase jare ndewatase ndipota ndeo wae rupi. Erëi nendechi ma yawe, ndeupita ndepo, jare neapɨ̈tita reta jare ndereraata reta kiape ndipota’ä tëi ndeo wae pe ndeyuka reta waerä,” jei chupe. Kua jei Jesús umɨmbeu waerä Pedro pe kërái umanota iko wae jare kërái Tumpa jee uyembutuichakata iko Pedro imano rupi. Jayawe Jesús jei wi chupe: “Eyu che ndiwe.” Jare Pedro uyerowa umae jare uecha ou oï jaɨkue jokua jemimboe Jesús uauete wae. Jae ko jokua kuimbae tenonde yawe ukaru yureko yawe, ukaru iko Jesús iyɨpɨ pe jare jei, “CheYa, ¿kía etei pa ko jae nemeeta oï wae?” jei chupe wae. Jayawe Pedro upɨrandu jesewa Jesús pe: “CheYa, ¿mbae pa uyeyapota oï chupe?” jei. Jare Jesús jei chupe: “Aramoi che aipota yawe, jae jekuaeñota oï che ayu ye rewa. Erëi jokua mbae’ä ko nemaerä. Emaeño jese. Erëi nde, eyu che ndiwe,” jei chupe. Taɨkue rupi kua Jesús jei wae jeräkua opaete Cristo re wɨrowia wae reta pe. Jáeramo jeta jae reta wɨrowia tëi jokua kuimbae ndarau umano. Erëi Jesús jei’ä ndarau umano. Jaeño jei: “Aramoi che aipota yawe, jae jekuaeñota oï che ayu ye rewa. Erëi jokua mbae’ä ko nemaerä,” jei. Che ko jae jokua kuimbae. Jare che chemiäri ma jare aikuatía ma kua mbaembae. Jare kua amɨmbeu wae ore nduikuaa añetete ko. Jare ime ye jeta mbaembae Jesús uyapo wae. Opaete jokua mbaembae rewa uyekuatía oï yawe pëti pëti rupi, ndarau uepitɨ opaete tupapire jendarä kua ɨwɨ pe. Jaeño ma. Chemburuwicha Teófilo, tenonde yawe aikuatía ma ndewe Jesús rewa. Jare jokua tupapire rupi chemiäri ma ndewe opaete Jesús uyapo wae rewa jare oporomboe wae rewa jae oo ye rewa ara pe. Añawe aikuatía aï ndewe kuärái: Jesús uiparawo amokue kuimbae reta omondo reta waerä umɨmbeu waerä iñee. Kua reta ko jae Jesús jemimboe tenondewaete reta. Jayawe ndei Jesús oo ye mbowe ara pe, Espíritu Santo imbaepuere rupi uikuaaka chupe reta mbae uyapo reta waerä. Echa’ä Jesús umano jare jekowe ye yawe, jeta wese uyekuaa chupe reta cuarenta ara rupi. Jare jae uyekuaaka kawi chupe reta jae jekowe ye wae. Uikuaaka wi chupe reta këraita oï wae Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Pëti ara Jesús iko jemimboe tenondewaete reta ndiwe ñaipe Olivorenda jee wae pe, jare jei chupe reta: “Awɨye peë rani tëta wasu Jerusalén wi,” jei. “Peärota ko joko pe cheRu Tumpa umee pewe rewa jokua jae jei umeeta oï pewe wae,” jei. “Che amɨmbeu ma pewe jokua rewa tenonde yawe, jare añawe ou ma uwäe oï uyeyapo waerä jokua. Echa’ä mbowɨ ara rupi Espíritu Santo outa pepɨa pe iko waerä. Jare kërái Juan karamboe rupi pembɨsakambu ɨ pe rami, jukuärái wi Espíritu Santo peñonota pe reta peï waerä pëti ramiño che ndiwe,” jei Jesús chupe reta. Jayawe uyembatɨ wae reta upɨrandu Jesús pe: “OreYa, ¿añawe nde ndikota pa oremburuwicha wasurä jaeño mái pewa kua Israel pe? ¿Añawe nde opata pa nemɨamɨri orerowaicho reta?” Jukuärái upɨrandu reta chupe. Jayawe Jesús jei chupe reta: “Ndarau pepuere pikuaa kërái yawe cheRu jokua uyapota oï wae. Jaeño cheRu jeita jokua re,” jei. “Erëi pe reta pepuere pikuaa kua rewa: Espíritu Santo ou ma pepɨa pe yawe, pemɨmbaepuereta oï,” jei. “Joko wi pe reta chekuaakata opaete wae reta pe – tëta wasu Jerusalén pe rani, jare joko wi opaete ɨwɨ Judea rupi, ɨwɨ Samaria rupi, jare opaete ɨwɨ rupi,” jei chupe reta. Jayawe opa ma kua jei chupe reta yawe, jupiwoiño Jesús uyeupi ɨwate kotɨ. Jare jae reta umae jese ɨwate kotɨ rambuewe, amapɨ̈tu umbɨyasoi Jesús jare uecha’ä ma reta. Jare jekuaeño täta umae yureko rambuewe ara kotɨ Jesús oo wae re, uyekuaa chupe reta iyɨpɨ pe mokui araɨwa kuimbae echa. Jare jemimonde tïasɨ. Jayawe araɨwa jei chupe reta: “Kuimbae Galilea pewa reta, ¿maera pa jekuaeño pemae peï ara kotɨ?” jei. “Kua Jesús oo ma pewi ara pe wae, pëti ara ou yeta oï kuri. Jare kërái pe reta pecha oo wae, jukuäraiete wi jae ou yeta oï,” jei araɨwa chupe reta. Joko wi Jesús jemimboe reta yuweru ye tëta wasu Jerusalén pe ñaipe Olivorenda wi. Jokua ñaipe koiño oï tëta wasu Jerusalén wi. Jayawe yuweru uwäe reta yawe, uike reta pëti tëta pe jare uyupi reta tëta joo ɨwate oï wae pe jae reta yureko wae pe. Jae reta ko Pedro, Jacobo, Juan, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Alfeo taɨ Jacobo jee wae, Simón Zelote, jare Jacobo tɨwɨ Judas jee wae. Opaete jokua reta jekuaeño uyembatɨ uyerure reta waerä Tumpa pe pëti ramiño. Jare jae reta ndiwe uyembatɨ wi Jesús ichɨ María, jare ïru kuña reta wi, jare Jesús tɨwɨ reta. Jayawe pëti ara Cristo re wɨrowia wae reta joko pe uyembatɨ 120 rupi. Jare Pedro uyemboɨ jae reta ipɨte pe jare jei chupe reta: “Hermano reta jare hermana reta, arakae Espíritu Santo uikuaaka David pe uikuatía waerä Judas rewa. Jare jokua jae uikuatía wae jupi ko uyeyapo Judas pe. Echa’ä pe reta pikuaa Judas ko jae wɨraa sɨndaro reta Jesús oï wae pe uipɨsɨ reta waerä wae,” jei. “Yepe tëi Judas ore ndiwe iko kua mbarawɨkɨ pe, jare uyepapa ore ndiwe, jesewe jae umee Jesús korepoti re jowaicho reta pe,” jei. “Jare jokua korepoti pɨpe owa pëti ɨwɨ. Jayawe joko pe jaei uyeyuka,” jei. “Jare jetekue oa ɨwate wi yawe, jɨe osoro jare opaete ichuri uyekuawo. Jukuärái umano Judas. Jare kua jeräkua opaete tëta wasu Jerusalén pewa reta pe. Jáeramo umbɨjee reta jokua ɨwɨ, Ɨwɨ Tuwɨ Jepɨkue,” jei chupe reta. Jare Pedro jei wi chupe reta: “Arakae rupi David uikuatía tupapire Salmos pe kuärái: ‘Tupɨta jëta ipo mbae, jare awɨye kía tuiko pɨpe,’ jei. Jare uikuatía wi jesewa kuärái: ‘Ïru wae tuyapo iparawɨkɨ jae ipepɨka pe.’ Jukuärái uikuatía David, jare yaikuaa Judas rewa ko,” jei chupe reta. “Jayawe ikawi ko yaiparawo waerä ambɨe kuimbae Judas ipepɨka pe uyepapa waerä ore ndiwe. Tuiko pëti kuimbae jekuaeño ore ndiwe iko wae, Juan umbɨsakambu Jesús wiwe jare Jesús ara pe oo ye rewa,” jei. “Jae umɨmbeuta ïru wae reta pe ore ndiwe Jesús ikowe ye ko ou umanokue wae reta ipɨte wi.” Jukuärái jei Pedro chupe reta. Jayawe uiparawo reta mokui kuimbae. Pëti jee ko José Barsabás (jae jee wi Justo). Jare ïru kuimbae jee ko Matías. Jayawe uyerure reta Tumpa pe kuärái: “OreRu Tumpa, Judas opia kua mbarawɨkɨ wi ikawi mbae wae uyapo ramo, jare oo ma jendarä jae uiparawo wae pe. Nde ndikuaa opaete wae ipɨa. Echaka jayawe orewe kía nunga ra ndiparawo ma Judas ipepɨka pe kua mokui kuimbae ipɨte wi, jae oremborɨ waerä kua mbarawɨkɨ pe.” Jukuärái uyerure reta Tumpa pe. Jayawe jokua mokui kuimbae jee uikuatía reta mokui ita raɨ re. Joko wi oñono ita reta pëti jɨru japɨpe jare umɨtɨmo oa rewa pëti ita. Jayawe ita raɨ oa wae, uyekuatía iko jese Matías jee. Jukuärái uikuaa reta jae ko Tumpa uiparawo wae. Jayawe Matías uñemɨïru jokua ïru once Jesús jemimboe tenondewaete reta ndiwe. Jayawe uwäe Pentecostés ara, jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta uyembatɨ yureko pëti wae peño tëta wasu Jerusalén pe. Jare aramoiño uyendu ara wi mbae jɨapu wae pëti ɨwɨtu täta ou oï wae rami. Jokua jɨapu wae opa tɨnee tëta japɨpe jae reta uwapɨ ñonoï wae pe. Jayawe uyekuaa chupe reta tata echa rami. Jokua uyembɨyaoyao jare ou uyemboɨ pëti pëti wae iáramo. Jayawe Espíritu Santo umɨmbaepuere opaete joko pe ñonoï wae reta. Jare jae reta umbɨpɨ uyemɨngeta ambɨe ye ye wae iñee pe kërái Espíritu Santo umbɨyemɨngetaka wae rupi. Jare jokua ara reta rupi jeta judío Tumpa wi uipɨuete wae reta ñonoï tëta wasu Jerusalén pe. Jae reta ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta ko. Jare yuweru reta uyemɨmandúa waerä Pentecostés ara re. Jayawe jokua jɨapu wae uyandu reta yawe, oya ou reta tëta re uikuaa reta waerä mbae ra ko jokua uyandu reta wae. Jare opaete jae reta ipɨakañɨ. Echa’ä pëti pëti wae uyandu iñee pe etei Cristo re wɨrowia wae reta uyemɨngeta yureko wae. Jayawe ipɨakañɨete rewe jei reta: “¡Mase, ɨwɨ Galilea pewa reta ko opaete kua uyemɨngeta ñonoï wae reta!” jei reta. “¿Kërái ra uikuaa reta uyemɨngeta waerä ñaniñeei ñanemichi wiwe yayemɨngeta pɨpe wae pe?” jei reta. “Jeta ambɨe ye ye ɨwɨ pewa ko yande: ɨwɨ Parto, ɨwɨ Medo, ɨwɨ Elam, ɨwɨ Mesopotamia, ɨwɨ Judea, ɨwɨ Capadocia, ɨwɨ Ponto, jare ɨwɨ Asia pewa ko yande reta,” jei reta. “Jare amokue yande reta wi ɨwɨ Frigia, ɨwɨ Panfilia, ɨwɨ Egipto, ɨwɨ Creta, ɨwɨ Arabia, jare ɨwɨ África pewa tëta wasu Cirene iyɨpɨ rupiwa reta wi. Yande ko jae romano reta wi – jae ko judío reta jare judiorä uyeyapo wae reta wi. Erëi yepe tëi yande ambɨe ye ye ɨwɨ pewa ko, erëi yayandu ñaï ñaniñee pe etei uyemɨngeta ñonoï jeta mbaembae Tumpa uyapo imbaepuere rupi wae re,” jei reta. Jare ipɨakañɨ rewe jekuaeño jei iyupe reta: “¿Mbae ra ko kua?” jei reta. Erëi ïru wae reta oyoyai jare jei: “Usawɨpo kua reta ñonoï,” jei reta. Jayawe Pedro oo tenonde ïru once Jesús jemimboe tenondewaete reta ndiwe, jare omoë iñee yuweru uyembatɨ wae reta pe kuärái: “Cherëtara reta jare opaete Jerusalén pewa reta, piyapɨsaka kawi chiñee re, jare aikuaakata pewe kua uasa oï wae rewa,” jei chupe reta. “Pe reta pere tëi kua reta usawɨpo ñonoï. Erëi jukuärai’ä ko. Echa’ä ndimboweño oï ramo, jare kiawe ukau’ä ndimbowe rupi,” jei chupe reta. “Kua pecha jare piyandu peï wae, jae ko Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Joel jee wae jei uyeyapota iko wae. Echa’ä jae jei kuärái: ‘Tumpa jei kuärái: ‘Kua ko ayapota aï ara taɨkuewa rupi: Ameeta cheEspíritu ipotawe kía chereka wae pe. Jayawe peraɨ reta jare perayɨ reta umɨmbeuta chiñee ïru wae reta pe. Jare aechakata mbaembae amokue kuimbae ukuakuaa wae reta pe ipau rupi. Jare amokue kuimbae taurusu wae reta pe aechakata mbaembae ambɨpau wae echa rami. Jukuärái jokua ara reta rupi cheEspíritu ameeta kuimbae jare kuña uyeyokui chewe wae reta pe. Jayawe umɨmbeuta reta chiñee ïru wae reta pe. Jae nunga wi che ambɨyekuaata aï ara re jare ɨwɨ re mbaembae pepɨakañɨ rewe pecha waerä. Imeta tuwɨ, tata, jare tatäti. Warasɨ uñemɨpɨ̈tumimbita, jare yasɨ uyeyapota tuwɨ rami. Jaɨkue rupi uwäeta ara ikawiete ye wae – jae ko ara yandeYa pewa jei chupe reta wae. Jare jokua ara che aiporarakata aï opaete cherowaicho reta pe. Erëi opaete ueka chewe aepɨ reta waerä wae aepɨta reta,’ jei Tumpa.’ Jukuärái Joel arakae umɨmbeu Tumpa iñee,” jei Pedro chupe reta. Jare jei chupe reta wi: “Cherëtara Israel pewa reta, piyapɨsaka kawi chiñee re: Pe reta pikuaa kawi peï Jesús tëta wasu raɨ Nazaret pewa uyapo pepɨte rupi jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Tumpa etei ko uyapo jokua mbaembae reta Jesús rupi jare jukuärái uikuaaka tëi pewe Jesús ko jae Tumpa wi etei ou wae,” jei. “Jesewe pëti wae umee pewe Jesús,” jei. “Jare pe reta etei pipɨsɨka Jesús jare pemee yuapɨ ye judío mbae wae reta pe uikutu kurusu re piyukaka waerä,” jei. “Erëitu pe reta jokoropi piyapo ma ko arakae Tumpa iñee pe uyekuatía oï wae jei piyapota piko wae,” jei. “Echa’ä Tumpa uikuaaño mái iko opaete mbaembae ndei uyeyapo mbowe,” jei Pedro chupe reta. “Erëi yepe tëi pe reta piyukaka Jesús, jesewe Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi,” jei. “Jesús uiporaraete mano pe. Erëi Tumpa uepɨ chuwi, echa’ä mano imbaepuere’ä etei jese ramo. Jukuärái wi mburuwicha wasu David arakae jei uyeyapota iko. Echa’ä jae uikuatía kërái Cristo yae chupe wae jei kuärái: ‘Aecha Tumpa ikoño mái wae jekuaeño che ndiwe oï. Jayawe ndarau kía chemɨamɨri. Jáeramo ayerowia chepɨa pe, jare amoë chiñee ayerowia rewe. Akɨye’ä mano wi. Che ko jae jupi rupi ndewe ayeyokui wae. Jare aikuaa aï amano ma yawe, nde, cheTumpa, ndarau chereya neï umanokue wae reta ñonoï wae pe. Ndarau nemaeño cherete opa jüu waerä. Nde ndikuaaka chewe chembɨjekowe yeta neï wae umanokue wae reta ipɨte wi. Jare ayerowiaeteta, echa’ä nde che ndiwe neïta jaeño mái pewa ramo.’ Jukuärái David arakae uikuatía,” jei Pedro chupe reta. “Cherëtara Israel pewa reta, yaikuaa ñaï añetete wae yanderamɨkue David rewa. Jae umano jare uñeñotɨka, jare jeöwekue imeño oï yandeɨwɨ pe. Erëi Tumpa jei David pe kuärái: ‘Che etei tae ndewe, pëti niñemoñaa reta ipɨte wi ikota mburuwicha wasurä jaeño mái pewa.’ Jukuärái jei Tumpa chupe, jare yaikuaa jokua David iñemoñaa ko jae Cristo yae chupe wae. Jare David uikuaa iko wi, echa’ä Tumpa uiparawo David uikuaaka chupe waerä Tumpa uyapota iko wae,” jei. “David uikuaa iko ndei uyeyapo mbowe Tumpa ndarau ueya Cristo umanokue wae reta ñonoï wae pe jare ndarau umaeño opa jüu waerä jete. Jayawe David wi uikuaaka yandewe Cristo ikowe yeta ko ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei chupe reta. “Jare kua opa ma uyeyapo, echa’ä Tumpa umbɨjekowe ye kua Jesús ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare kua ore nduecha oreresa pe etei,” jei. “Añawe Tumpa wɨraa ma Jesús ara pe. Jare joko pe uwapɨ oï Tumpa iyakata kotɨ, jare Tumpa ndiwe Jesús ime onoi mbaepuere opaete wae re,” jei. “Tumpa jei umeeta iko Jesús pe ombou waerä Espíritu Santo, jare jukuärái añawe uyapo ma. Echa’ä Jesús etei ombou ma kua Espíritu Santo orewe. Jayawe kua pe reta añawe pecha jare piyandu peï wae Espíritu Santo imbaepuere etei ko,” jei chupe reta. “Yaikuaa ñaï David jae’ä ko uyupi ara pe iko waerä opaete mbaembae iYarä wae. Echa’ä David etei jei kuärái: ‘Tumpa ikoño mái wae jei cheYa pe kuärái: ‘Ewapɨ kua cheakata kotɨ, nderowaicho reta opa añonoka rewa itawa re nderowai,’ jei.’ Jukuärái jei David,” jei chupe reta. “Jayawe aipota pe cherëtara Israel pewa reta pikuaa kawi waerä kua re: kua Jesús pe reta pikutuka jare piyukaka wae, Tumpa uyapo ma opaete mbaembae iYarä jare Upuruepɨ waerä.” Jukuärái jei Pedro chupe reta. Kua uyandu reta yawe, tuicha rupi ipɨatɨtɨ reta. Jare upɨrandu Jesús jemimboe tenondewaete reta pe – jae ko Pedro jare ïru reta pe wi – kuärái: “Tëtara reta, ¿mbae pa orepuere nduyapo añawe?” jei reta. Jayawe Pedro jei chupe reta: “Opaete pe reta piyawɨ ma Tumpa kotɨ jare jukuärái ime ma penoi teko ikotɨ. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta kachi wae jare piyembɨsakambuka ɨ pe Jesucristo jee re. Jukuärái rupi pechakata ïru wae reta pe Tumpa umbái ma ko pewi jokua teko penoi wae. Jare Tumpa umeeta pewe Espíritu Santo,” jei chupe reta. “Jukuärái yandeTumpa ikoño mái wae jei uyapota oï ipotawe kía Tumpa ueni wae pewarä – jae ko pemaerä, piñemoñaa reta pewarä, jare opaete kerupi rupi ñonoï wae reta pewarä wi,” jei Pedro chupe reta. Jare jukuärái Pedro omboe reta jeta mbaembae re, jare jokoropi umɨkɨrëɨ reta jare umbɨarakuaa reta kuärái: “Añawe rupi yureko wae reta, opaete seri jeko kachi ko, jare Tumpa uiporarakata oï chupe reta. Jáeramo peka chupe perepɨ waerä iarasɨ wi,” jei Pedro chupe reta. Jayawe jokua ara mbapɨ miri rupi wɨrowia reta jare uyembɨsakambuka reta ɨ pe. Jare jae reta uñemɨïru ïru wae reta Cristo re wɨrowia wae ndiwe. Joko wiwe opaete Cristo re wɨrowia wae reta ikɨrëɨ rewe uyemboe reta Jesús jemimboe tenondewaete reta oporomboe wae re. Jae reta jekuaeño uñemɨïru kawi. Jare uyembatɨ reta tëta tëta rupi uyerure reta waerä Tumpa pe, jare uyemɨmandúa reta waerä yandeYa Jesús imano re mbɨyape jare copa wi jou reta wae rupi. Jare Jesús jemimboe tenondewaete reta uyapo jeta mbaembae Tumpa imbaepuere rupi kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jáeramo opaete tëta wasu Jerusalén pewa reta ipɨakañɨete jare uipɨuete Tumpa wi. Jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta jekuaeño uyembatɨ reta pëti ramiño. Jare opaete imbaembae mbaetɨ etei umbɨete iyupe reta. Owaka reta imbaembae, jare umee jepɨkue ipotawe mbaembae uata oï chupe wae reta pe. Jare opa ara rupi yuraa uyembatɨ reta tupao wasu joka pe umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Jare tëta tëta rupi umbɨyao tembiu iyupe reta, jare ukaru päwe reta uyerowia rewe jare uñemɨmichi rewe. Jae reta jekuaeño umbutuicha Tumpa jee, jare opaete tëta wasu pewa reta umae kawi jese reta. Jayawe opa ara rupi jeta wae reta wɨrowia yandeYa Jesucristo re, jare yandeYa uepɨ reta. Jukuärái yandeYa jekuaeño umbɨjeta iko jese wɨrowia wae reta. Pëti ara Pedro jare Juan yuraa tupao wasu pe mbapɨ ora ma ara mbɨte uasa yawe. Echa’ä jokua ora ko jae yembatɨ yerure pewa opa ara rupi. Jare yuraa uwäe reta yawe, joko pe iko pëti kuimbae ipuere mbae uwata wae. Jokua kuimbae ichɨ wi oa wiwe ipuere’ä etei uwata. Jáeramo opa ara rupi amokue reta owoɨ ueru jokua kuimbae ueya waerä tupao ikësea pëti jöke pe. Jokua öke jee ko Ipöra wae. Ueya reta joko pe jae ueka waerä korepoti opaete jokoropi uike wae reta pe. Jayawe kuimbae uecha Pedro jare Juan uike ma yuraa yureko reta yawe tupao wasu joka pe, jae ueka korepoti chupe reta. Jayawe Pedro jare Juan uyemboɨ umae jese, jare Pedro jei chupe: “Emae oreré,” jei. Jayawe kuimbae umae jese reta, umee pota echa mbae iko chupe ramo. Jare Pedro jei chupe: “Mbaetɨ nonoi korepoti numee ndewe waerä. Erëi numeeta ndewe ime nonoi wae. ¡Epüa ewata Jesucristo Nazaret pewa jee re!” jei chupe. Jayawe Pedro uipɨsɨ kuimbae ipo iyakata kotɨ wi jare umupüa. ¡Jare jupiwoi ipɨräta kuimbae ipɨ jare ipɨñúa! Jayawe kuimbae uyerowia pɨpei upɨrɨrɨkɨ upüa jare umbɨpɨ uwata. Jare jukuärái upɨrɨrɨkɨ rewe jare Tumpa jee umbutuicha rewe uike tupao wasu joka pe Pedro jare Juan ndiwe. Jayawe opaete tupao wasu joka pe ñonoï wae reta uecha jokua kuimbae uwata oï wae, jare uyandu reta Tumpa jee umbutuicha oï wae. Opaete jae reta uikuaa iko jae ko kuimbae ipuere mbae uwata iko wae, uwapɨse tupao wasu ikësea jöke pe wae ueka waerä korepoti. Jayawe tuicha rupi ipɨakañɨ reta kua uyeyapo chupe wae re. Jayawe jokua kuimbae ukuera ma wae opoi’ä Pedro jare Juan wi. Jare opaete joko pe ñonoï wae reta ipɨakañɨ rewe osi yuweru jae reta ikotɨ, tupao wasu ikorero Salomón jee wae pe. Jare Pedro uecha reta yawe, omoë iñee chupe reta jei rewe: “Pe cherëtara Israel pewa reta, ¿maera pa pepɨakañɨ kua pecha wae re? ¿Maera pa täta pemae peï oreré?” jei. “Pepɨa pe piyemɨngeta ko aipo peï ore etei numbɨwataka kua kuimbae orembaepuere rupii, ani aramoi Tumpa pe nduyeyokui kawiñoi ramo. Erëi jukuärai’ä etei ko,” jei. “Yanderamɨkue reta iTumpa ko kua uyapo wae – jae ko Abraham, Isaac, jare Jacob iTumpa. Jare jukuärái uyapo umbutuichaka waerä Taɨ Jesús jee,” jei chupe reta. “Kua Jesús etei ko pe reta pemee judío mbae wae reta ipo pe piyukaka waerä. Jare yepe tëi mburuwicha Pilato uipota ombopoika waerä Jesús, erëi pe reta pipota’ä jokua. Yepe tëi Jesús jupi jare jeko mbaei wae ko, erëi pe reta peka Pilato pe ombopoika waerä pëti upuruyuka wae Jesús ipepɨka pe. Jare jukuärái piyukaka tekowe iYa etei,” jei. “Erëi yepe tëi piyukaka, jesewe Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare kua ore nduecha oreresa pe etei,” jei chupe reta. “Añetete ko, ore ndorowia kawi Jesús re jeko pewa kua kuimbae uwata mbaei iko wae uwata ma oï. Pe reta pecha jare pikuaa ipuere mbae uwata iko wae. Erëitu ore ndorowia Jesús re ramo, jae umee orewe mbaepuere numɨnguera waerä kua kuimbae opaete pe reta perowai,” jei Pedro chupe reta. Jare jei chupe reta wi: “Añawe cherëtara reta, aikuaa pe reta jare pemburuwicha reta ndiwe piyapo kua ikawi mbae wae pikuaa mbae rewe,” jei. “Erëi jukuärái rupi Tumpa uyapo ma jae arakae jei uyeyapota iko wae. Añetete ko, Tumpa arakae uikuaaka jae iñee umɨmbeu wae reta rupi kërái Cristo yae chupe wae uiporara ñotái iko wae,” jei chupe reta. “Jayawe peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare piyerowa Tumpa kotɨ, jae umbái pewi waerä opaete teko penoi ikotɨ wae,” jei. “Jare joko wiwe Tumpa pembɨpɨakatuta jare pemɨmɨrätata oï ikotɨ,” jei. “Jare pëti ara Tumpa ombou yeta yandewe Cristo kërái jae arakae uikuaaka yandewe rami – jae ko Jesús,” jei chupe reta. “Erëi añawe jae upɨtata ko ara pe opaete mbaembae yandeRu Tumpa uyapɨkatu kawi rewa,” jei. “Jokua mbaembae rewa Tumpa uikuaaka yandewe arakae wiwe jae iñee umɨmbeu wae reta rupi,” jei chupe reta. Pedro jei wi chupe reta: “Arakae Moisés jei yanderamɨkue reta pe kuärái: ‘Pëti ara yandeTumpa ikoño mái wae ombouta oï pewe iñee umɨmbeuta wae ñaniñemoñaa reta ipɨte wi, jae chembou rami. Piyapɨsaka kawita ko jese opaete jae jeita pewe wae re. Jare ipotawe kía uyapɨsaka’ä jese wae, Tumpa umbɨsɨrɨta iyuwi. Joko wiwe Tumpa imbae’ä ma ko.’ Jukuärái jei Moisés,” jei chupe reta. “Jukuäraiete wi Samuel umɨmbeu arakae jokua nunga ñeeño wi. Jare opaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta Samuel wiwe umɨmbeu reta wi jokua rewa. Opaete pëti rami umɨmbeu reta kua ara reta rewa, mbae uasata iko wae rewa,” jei chupe reta. “Jare jokua jae reta uikuatía wae, jae ko yanemaerä añawe, yande iñemoñaa retarä yaiko wae. Jare jokua yemɨngeta ikawi wae Tumpa uyapo arakae yanderamɨkue Abraham ndiwe wae, jae ko yanemaerä wi. Echa’ä Tumpa jei chupe kuärái: ‘Niñemoñaa rupi opaete ɨwɨ pewa reta uyekouta,’ jei chupe. “Jayawe Tumpa umbɨjekowe ye ueru Taɨ umanokue wae reta ipɨte wi jare tenonde ombou yandewe, yande judiorä yaiko wae reta pe rani. Jukuärái jae uyapo yayekou waerä jare yanembɨyerowaka waerä yandereko kachi wi,” jei Pedro chupe reta. Jayawe Pedro jare Juan uyemɨngeta rambuewe uyembatɨ wae reta ndiwe, yuweru ikotɨ amokue sacerdote reta, jare saduceo reta, jare tupao wasu isɨndaro reta itenondewa wi. Jae reta pochɨ Pedro jare Juan oporomboe wae re. Echa’ä oporomboe ñonoï kërái yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ueru Jesús umanokue wae reta ipɨte wi, jare jukuärái umanokue wae reta ikowe yeta wi. Jayawe jokua mburuwicha reta uipɨsɨka Pedro jare Juan. Erëi uyemɨngeta’ä reta jae reta ndiwe, echa’ä kaaru ma iko ramo. Jáeramo oñonoka reta peresorɨru pe pɨarewe rewa. Erëitu jokua uyembatɨ wae reta ipɨte wi, jeta wɨrowia reta Pedro jare Juan oporomboe wae re. Jáeramo añawe Cristo re wɨrowia wae reta kuimbae retaño uyepapa pandepo miri rupi. Jayawe pɨarewe pe uyembatɨ tëta wasu Jerusalén pe mburuwicha reta, judío itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta. Joko pe ñonoï wi sacerdote tenondewaete Anás jee wae, jare Caifás, Juan, jare Alejandro jee wae, jare ïru kuimbae sacerdote tenondewaete jëtara reta. Jayawe ueruruka reta Pedro jare Juan jae reta jowai, jare upɨrandu chupe reta kuärái: “¿Kërái pa pe reta pepuere kía pemɨnguera? Jare ¿kía pa umee pewe mbaepuere kua piyapo waerä?” jei chupe reta. Jayawe Espíritu Santo imbaepuere rupi, Pedro jei chupe reta kuärái: “Mburuwicha reta jare Israel pewa itenondewa reta,” jei. “¿Pepɨrandu pa peï orewe jokua kuimbae uwata mbae wae pe nduyapo chupe ikawi wae re? ¿Pipota pa pikuaa kërái ukuera wae re?” jei. “Che aipota pe reta jare opaete ñanerëtara Israel pewa reta pikuaa kawi waerä kua: Jesucristo Nazaret pewa jee re ko ukuera kua kuimbae perowai oï wae,” jei. “Kua Jesús pe reta pikutuka kurusu re piyukaka waerä, erëi yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi,” jei. “Kua Jesús pe reta perɨ̈ro tëta iyapoa reta pëti ita wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae rami. Erëi añawe jae uyeyapo ma chuwi reta ita ikawiete ye wae rami opaete ïru ita reta tëta pewa wi,” jei. “Jayawe mbaetɨ ye kía ipuere yanderepɨ waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae wi. Echa’ä yandeRu Tumpa ombou pëtiño kua ɨwɨ pe ipuere yanderepɨ waerä wae – jae ko Jesús.” Jukuärái jei Pedro chupe reta. Jayawe mburuwicha reta uecha Pedro jare Juan kërái yepe tëi mokui rewe jeta’ä uyemboe yemboerenda rupi, erëi uyemɨngeta reta ukɨye mbae rewe. Jáeramo mburuwicha reta ipɨakañɨ umae jese reta, jare imandúa reta kërái yurekose reta Jesús ndiwe wae. Erëi uwäe’ä ye ma jae reta iñeerä jei reta waerä Pedro jare Juan kotɨ, echa’ä kuimbae ukuera wae uyemboɨ oï jae reta ndiwe. Jayawe mburuwicha reta omoëka Pedro jare Juan iyembatɨ wi, jare jei iyupe reta: “¿Mbae ra yayapota kua kuimbae reta ndiwe?” jei reta. “Echa’ä opaete Jerusalén pewa reta uikuaa ñonoï uyapo reta ma mbae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jare ndarau yandepuere yaikuaku. Erëi yayopiata ko chuwi reta awɨye jekuaeño jeräkua waerä. Jayawe yaeta ko chupe reta jae reta jekuaeño oporomboe yawe Jesús jee re, yaiporarakata chupe reta,” jei reta iyupe. Jayawe ueruruka ye reta Pedro jare Juan, jare umumburu rewe jei chupe reta: “Awɨye ye ma piyemɨngeta jare peporomboe Jesús jee re,” jei chupe reta. Jayawe Pedro jare Juan jei chupe reta: “¿Mbae pa pere? ¿Ikawi ra ko Tumpa jowai ore nduyapo waerä pe reta pere wae rupi ani Tumpa jei wae rupi? Erëi ore ndoe pewe nduyapota ko Tumpa jei wae rupi,” jei reta. “Echa’ä ore imeta ko jekuaeño numɨmbeu ïru wae reta pe ore nduecha wae jare nduyandu wae,” jei chupe reta. Jayawe mburuwicha reta umumburu reta ye, jare umaeño jese reta oë oo ye waerä. Jare uiporaraka’ä chupe reta. Mburuwicha reta uikuaa’ä ma mbae ye uyapo chupe reta waerä, ukɨye reta tëta wasu pewa reta wi ramo. Echa’ä opaete tëta wasu pewa reta umbutuicha yureko Tumpa jee jokua uyeyapo wae jeko pewa. Opaete uikuaa yureko reta jokua kuimbae ukuera wae uwata’ä etei iko ichɨ wi oa wiwe, jare cuarenta año uasa ma onoi. Jayawe Pedro jare Juan oë reta yawe, yuraa ïru reta ñonoï wae pe. Jare umɨmbeu chupe reta opaete sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta jei chupe reta wae. Jare jokua uyandu reta yawe, uyerure reta pëti ramiño Tumpa pe kuärái: “OreRu mii Tumpa, nde ko jae ara, ɨwɨ, mar, jare opaete mbaembae ñonoï pɨpe wae iyapoa,” jei reta. “Arakae David uyeyokui kawi ndewe, jare nde ndikuaaka chupe Espíritu Santo rupi kuärái: ‘Judío mbae wae reta pochɨ ñonoï tëi. Jare Israel pewa reta uyemboemboe tëi uyapo reta waerä mbae kachi wae. Echa’ä judío mbae wae reta imburuwicha wasu reta jare Israel pewa itenondewa reta wi uyembatɨ pëti rami Tumpa kotɨ jare jokua Upuruepɨ wae jae ombou wae kotɨ ombowaicho waerä tëi.’ Jukuärái jei David,” jei reta. “Jare jukuärái uyeyapo, oreRu Tumpa. Echa’ä mburuwicha wasu Herodes jare mburuwicha Poncio Pilato mokui rewe uyemboemboe reta pëti ramiño judío mbae wae reta ndiwe jare Israel pewa reta ndiwe wi. Jare kua tëta wasu pe etei uyembowaicho reta Jesús kotɨ – jae ko ndeRaɨ jupiete wae jare nde ndiparawo Upuruepɨ waerä wae,” jei reta. “Erëi ore nduikuaa nembaepuere tuichaete ko. Jare jae reta uyapo wae, nde ndere uyeyapo ñotái iko,” jei reta Tumpa pe. “Añawe, oreRu Tumpa, nde ndikuaa neï kërái jae reta oremumburu ñonoï wae. Jáeramo, oremborɨ mii numɨmbeu waerä niñee ndukɨye mbae rewe, echa’ä ore nduipotaete nduyeyokui ndewe ramo,” jei reta. “Jare emee mii wi orewe mbaepuere ndeRaɨ jupi wae Jesús jee re ndupurumɨnguera waerä jare nduyapo waerä ïru mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae.” Jukuärái uyerure reta Tumpa pe. Jayawe, opa ma uyerure reta yawe Tumpa pe, aramoiño umbɨpɨ uñemɨtɨmo chupe reta kiape uyembatɨ ñonoï wae pe. Jare opaete jae reta Espíritu Santo umɨmbaepuere reta. Jáeramo joko wiwe umɨmbeu reta Tumpa iñee ukɨye mbae rewe. Jayawe opaete Cristo re wɨrowia wae reta yureko ipɨa pe pëti ramiño uyerowia rewe. Mbaetɨ pëti awe jae reta ipɨte pe mbaembae umbɨete iyupe reta wae. Opaete mbaembae onoi reta wae umbɨyaoñoi iyupe reta. Jare mbaepuere tuicha wae rewe Jesús jemimboe tenondewaete reta jekuaeño umɨeräkua Jesús rewa kërái Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Tumpa ipɨakawiete rupi omborɨ opaete Cristo re wɨrowia wae reta. Jare jeta wae reta owaka jëta jare iɨwɨ, jare ueru umee reta jepɨkue Jesús jemimboe tenondewaete reta pe. Jare jae reta umbɨyao umee yuapɨ ye mbae uata chupe wae reta pe. Jáeramo mbaetɨ pëti awe mbae uata chupe wae jae reta ipɨte pe. Jukuärái uyapo kuimbae José jee wae. Jae ko pëti Leví iñemoñaa pewa, jare ɨwɨ Chipre jee wae pewa ko. Jokua kuimbae Jesús jemimboe tenondewaete reta umbɨjee Bernabé. Jokua tee uipota jei Upurumbɨpɨakatu wae. Jae ime wɨreko iɨwɨ, jare owaka jare ueru umee opaete jepɨkue Jesús jemimboe tenondewaete reta pe. Ime iko ïru kuimbae, Ananías jee wae. Jembireko Safira ndiwe ime yepe wɨreko iɨwɨ wi, jare owaka reta. Erëi Ananías jembireko ndiwe umɨmbɨre yepe iyupe iɨwɨ jepɨkue. Joko wi Ananías ueru umee korepoti Jesús jemimboe tenondewaete reta pe jare jei chupe reta kuärái: “Kua ko opaete oreɨwɨ jepɨkue,” jei. Jayawe Pedro jei chupe: “Ananías, nde ndiyapɨsaka ma Satanás jei wae re jare nemaeño ma ndiyembɨtawɨka. Jáeramo ndipota tëi ndapu Espíritu Santo pe, jare nemɨmbɨre ndeyupe ndeɨwɨ jepɨkue,” jei. “Ndei ndewaka ndeɨwɨ mbowe, nembae iko. Jare ndewaka ma yawe, jepɨkue nembae ko wi. ¿Maera pa ndepɨa pe ndiyemɨngeta mbae ikawi mbae wae ndiyapo waerä? Ndapu’ä ko kuimbae reta peño. Ndipota tëi ndapu Tumpa pe etei,” jei Pedro Ananías pe. Jayawe jokua uyandu yawe, Ananías oa ɨwɨ pe jupiwoiño umano. Jare opaete kua re uikuaa wae reta ukɨyete. Joko wi yuweru amokue kuimbae taurusu wae reta, jare oñoma jetekue nieso pɨpe, jare wɨraa oñotɨ reta. Jare mbapɨ ora ma uasa yawe, uike Safira Pedro oï wae pe. Jae uikuaa’ä iko ime umano ko wae. Jayawe Pedro uechaka chupe korepoti imekue Ananías umee chupe wae, jare upɨrandu chupe: “Embeu chewe, ¿kua pa ko jae opaete korepoti peɨwɨ jepɨkue?” jei chupe. Jayawe Safira jei: “Añetete, jokua ko jae,” jei. Jayawe Pedro jei chupe: “Piyapo ma mbae ikawi mbaete wae. Echa’ä nde jare nemekue ndiwe piyemboemboe pemboporowa waerä tëi Tumpa iEspíritu iyarakuaa. Mase, kuimbae taurusu wae reta oñotɨ neme jetekue wae, ko ma ñonoï öke pe. Jare jae reta wi ndereraata oï,” jei Pedro chupe. Jare jukuärái jei rupiwe Safira wi oa Pedro jowai umano woi. Jare uike ma yawe kuimbae taurusu wae reta, uecha umano ma. Jayawe wɨraa oñotɨ reta imekue iyɨpɨ pe. Jare jokua jeräkua opaete Cristo re wɨrowia wae reta pe, jare jeta ïru wae reta pe wi. Jayawe opaete jae reta uipɨuete Tumpa wi. Jokua ara reta rupi Jesús jemimboe tenondewaete reta uyapo jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae tëta wasu pewa reta jowai rupi. Jare jokua rupi uechaka chupe reta Tumpa imbaepuere. Jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta jekuaeño uyembatɨ tupao wasu ikorero wasu Salomón jee wae pe. Erëi opaete ïru wae reta ukɨye uyembatɨ waerä jae reta ndiwe joko pe. Jesewe uipɨu chuwi reta. Jare opa ara rupi jeta ïru kuimbae jare kuña reta yandeYa re wɨrowia wae uñemɨïru jae reta ndiwe. Jare jeräkua opaete wae reta pe jokua mbaembae ikawi wae Jesús jemimboe tenondewaete reta uyapo yureko wae rewa. Jáeramo jeta wae reta wɨraa imbaerasɨ wae reta jupa rewe oñono tapembeɨ rupi. Jukuärái uyapo reta Pedro iwarasɨ̈a yepe uasa waerä amokue wae reta iáramo rupi Pedro uasa oo oï yawe, jare jukuärái ipuere ukuera reta waerä. Jare jeta wae yuweru Jerusalén pe ïru tëta wasu raɨ koiño Jerusalén wi ñonoï wae reta wi. Jae reta ueru imbaerasɨ wae reta jare aña uyembɨiya jese wae reta. Jare opa ukuera reta. Jayawe sacerdote tenondewaete jare ïru saduceo reta ndiwe uñamɨtäa umae reta Jesús jemimboe tenondewaete reta re. Jáeramo uipɨsɨka jare oñonoka reta peresorɨru tëta wasu pe oï wae pe. Erëi jokua pɨ̈tu yandeYa ombou pëti araɨwa uipea waerä peresorɨru jöke reta jare omoë reta. Jare jei chupe reta kuärái: “Pekua ye tupao wasu joka pe, jare jekuaeño pemɨmbeu tëta wasu pewa reta pe kërái onoi reta waerä tekowe ipɨau wae.” Jukuärái jei araɨwa chupe reta. Jayawe pɨarewe ndimboweasɨ Jesús jemimboe tenondewaete reta yuraa ye uike tupao wasu joka pe. Jare umbɨpɨ oporomboe ye reta kërái araɨwa jei chupe reta wae rupi. Jayawe jokua rambuewe, sacerdote tenondewaete jare jae ndiwe yureko wae reta ueni judío itenondewa reta uyembatɨ reta waerä Jesús jemimboe tenondewaete reta kotɨ. Jae reta uikuaa’ä yureko Tumpa onoe ma reta peresorɨru wi. Jayawe omondo sɨndaro reta ueruruka waerä tëi peresorɨru wi Jesús jemimboe tenondewaete reta. Erëi sɨndaro reta yuraa uwäe yawe peresorɨru pe, uwäe’ä chupe reta joko pe. Jayawe yuweru ye reta imburuwicha reta uyembatɨ ñonoï wae pe jare jei chupe reta kuärái: “Nduecha peresorɨru jöke reta uyeyukenda kawi ñonoï,” jei reta. “Nduecha wi öke iyandarekoa reta ñonoï jenda jenda rupi. Erëi öke nduipea yawe, mbaetɨ ma yureko japɨpe kiawe.” Jukuärái sɨndaro reta jei chupe reta. Jare jokua uyandu reta yawe, tupao wasu isɨndaro reta itenondewa jare sacerdote itenondewa reta ipɨakañɨ, jare jei iyupe reta kuärái: “¿Kiape ye ma pa uwäeta kua?” jei iyupe reta. Aramoiño uwäe ou pëti wae uyembatɨ ñonoï reta wae pe jare umɨmbeu chupe reta: “Jokua kuimbae reta piñonoka peresorɨru pe wae añawe ñonoï tupao wasu joka pe. Jae reta omboe ñonoï tëta wasu pewa reta,” jei chupe reta. Jayawe tupao wasu isɨndaro reta itenondewa oo amokue isɨndaro reta ndiwe jare uipɨsɨ ueru reta Jesús jemimboe tenondewaete reta. Erëi uipɨu rewe ueru reta. Echa’ä tëta wasu pewa reta umae kawi Jesús jemimboe tenondewaete reta re jare ipuere ko uyapi reta ita pe sɨndaro reta uyuka reta waerä. Jare sɨndaro reta ueru Jesús jemimboe tenondewaete reta mburuwicha reta jowai. Jayawe sacerdote tenondewaete jei chupe reta kuärái: “Poyokui tëi awɨye ye ma peporomboe waerä jokua kuimbae jee re,” jei. “Erëi jesewe pe reta pemɨeräkua ma opaete tëta wasu Jerusalén rupi jokua yemboe. Jare pipota pemboyaka oreré jokua kuimbae imano,” jei chupe reta. Jayawe Jesús jemimboe tenondewaete reta ipɨte wi Pedro uyemɨngeta opaete pewarä, jare jei mburuwicha reta pe kuärái: “Pe reta pipota’ä tëi ore nduyapo waerä Tumpa jei orewe wae. Erëi nduyapota ko Tumpa jei wae, pe reta pere wae wi,” jei chupe reta. “Yepe tëi pe reta pikutuka kurusu re Jesús piyukaka, jesewe yanderamɨkue reta iTumpa umbɨjekowe ye Jesús ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Joko wi wɨraa ara pe. Jare joko pe Jesús uwapɨ oï yandeRu Tumpa iyɨpɨ iyakata kotɨ, jare jae ndiwe ime onoi mbaepuere opaete wae re,” jei. “Jukuärái yandeRu Tumpa uikuaaka opaete wae pe Jesús ko jae yandeYa jare yandeRepɨ wae. Jare jukuärái Tumpa umee yandewe yandepuere waerä yaeya yandepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jukuärái opaete mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae jae opata umbái yandewi,” jei. “Jare opaete kua ore nduecha oreresa pe etei. Jare Espíritu Santo wi uikuaaka oï opaete jokua añetete wae ko. Echa’ä Tumpa umee oï Espíritu Santo opaete uyapo jae jei wae rupi wae reta pe.” Jukuärái jei Pedro chupe reta. Jokua ñee uyandu reta yawe, uyembatɨ wae reta pochɨete chupe reta jare uipota tëi uyuka reta. Erëi mburuwicha reta ipɨte pe oï wi pëti fariseo Gamaliel jee wae. Jae ko pëti wae Moisés uikuatía wae re oporomboe wae, jare opaete tëta wasu pewa reta umae kawi jese. Jayawe Gamaliel uyemboɨ jare omoëka michi pewa Jesús jemimboe tenondewaete reta ikotɨ̈a. Jayawe jae jei uyembatɨ wae reta pe: “Cherëtara Israel pewa reta, pepɨa pe piyemɨngeta kawi rani mbae piyapota kua kuimbae reta ndiwe wae re,” jei. “Yanemandúa kawi ñaï, karamboe yawe ou pëti kuimbae Teudas jee wae ombowaicho waerä tëi romano imburuwicha reta kotɨ. Jae uyererowiaka ïru wae reta pe. Jare jeta kuimbae reta – aramoi irundɨ chiëto rupi – yuraa jae ndiwe,” jei. “Erëi sɨndaro reta uyuka Teudas. Jare opaete jae ndiwe yureko wae reta opa uñemɨái, jare mbaetɨ ye ma mbae ipuere uyapo reta,” jei. “Joko wi, jokua ara reta rupi romano reta imburuwicha wasu opa yandepapaka iko yawe, ou ïru kuimbae Judas jee wae. Jae ko ɨwɨ Galilea pewa. Jae wɨraa jeta ïru kuimbae reta wi ombowaichoka waerä tëi romano imburuwicha reta kotɨ. Erëitu sɨndaro reta uyuka Judas jare opa uñemɨái wi opaete jae ndiwe yureko wae reta,” jei. “Jáeramo añawe che jae pewe kuärái: Awɨye ma piyapo mbae awe kua kuimbae reta kotɨ, jare pemaeño ma jese reta. Echa’ä kuimbae imbaepuere peño jae reta oporomboe ñonoï yawe, ndarau oo uwäe mbɨrɨ,” jei. “Erëi kua mbaepuere Tumpa wi ou yawe, ndarau pepuere pembɨyemboɨ, echa’ä Tumpa ndiwe etei ko piyowaichota peï.” Jukuärái jei Gamaliel ïru mburuwicha reta pe. Jayawe jokua jae jei wae ikawi chupe reta. Jáeramo uenika ye Jesús jemimboe tenondewaete reta. Jare mburuwicha reta umbɨpiuka reta. Jare jei chupe reta: “¡Awɨye ye ma pemboe ïru wae reta Jesús jee re!” jei chupe reta. Joko wi umaeño jese reta oo ye waerä. Jayawe Jesús jemimboe tenondewaete reta oë ye yuraa joko wi. Jare uyerowiaete reta, echa’ä Tumpa umee chupe reta ipuere waerä uiporara Jesús re wɨrowia reta wae re. Jare opa ara rupi jae reta jekuaeño oporomboe tupao wasu joka pe jare tëta tëta rupi. Jare jekuaeño umɨmbeu reta wi ïru wae reta pe ñee ikawi wae kërái Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae. Jokua ara reta rupi tëta wasu Jerusalén pe jeta judío reta wɨrowia yandeYa Jesucristo re. Jare jeta jae reta ɨwɨ Israel pewa reta ko, jare uyemɨngeta reta iñee pe etei – jae ko hebreo ñee pe. Jare ime wi ïru judío reta ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta ko. Jokua reta uyemɨngeta griego ñee peño. Ime wi yureko jokua hermano reta ipɨte pe jeta kuña ime umano chuwi wae reta. Jare hermano Israel pewa reta jekuaeño omborɨ reta. Opa ara rupi umee chupe reta jembiurä. Erëi yembɨawái ou hermano reta pe kuärái: Opa ara rupi umee reta yawe, amo wese rupi umbɨete chupe reta kuña ime umano chuwi wae griego ñee pe uyemɨngeta wae reta pe. Jáeramo hermano griego ñee pe uyemɨngeta wae reta iyengeta jokua Israel pewa reta kotɨ. Jare jokua yembɨawái jeräkua jokua doce Jesús jemimboe tenondewaete reta pe. Jáeramo jae reta umbatɨ opaete Cristo re wɨrowia wae reta jare jei chupe reta kuärái: “Tumpa umee orewe mbarawɨkɨ nduyapo waerä – jae ko ndoporomboe waerä Tumpa iñee re. Erëi orepuere’ä nduyapo kawi jokua mbarawɨkɨ jekuaeño numee noï tembiurä yawe,” jei reta. “Jáeramo hermano reta, piparawo pepɨte wi chiu kuimbae pemae kawi jese wae reta,” jei. “Tuiko kuimbae reta iyarakuaa katu wae jare uyekuaa jese reta Espíritu Santo jei wae rupi yureko reta wae. Jare jae reta tuyapo yandewe jokua mbarawɨkɨ,” jei. “Jukuärái orepɨawiwe kawi rewe orepuere nduyerure Tumpa pe jare ndoporomboe iñee re.” Jukuärái jei chupe reta. Jayawe jokua jei reta wae ikawi opaete hermano reta pe. Jáeramo jae reta uiparawo kua kuimbae reta: Tenonde uiparawo reta Esteban jee wae. Jae wɨrowia kawi Tumpa re jare uyekuaa jese Espíritu Santo jei wae rupi iko wae. Uiparawo reta wi Felipe, Prócoro, Nicanor, Timón, jare Parmenas jee wae reta. Jare uiparawo reta wi Nicolás jee wae – jae ko tëta wasu Antioquía jee wae pewa. Ndei wɨrowia Cristo re mbowe, jae judiorä uyeyapo. Joko wi wɨraa reta jokua chiu kuimbae reta Jesús jemimboe tenondewaete reta jowai. Jayawe Jesús jemimboe tenondewaete reta uyerure Tumpa pe jese reta Tumpa omborɨ reta waerä. Jare Tumpa pe uyerure reta rambuewe, oñono reta ipo jokua chiu kuimbae reta re. Jukuärái uyapo reta uikuaaka waerä opaete hermano reta pe Tumpa umee kua kuimbae reta pe mbaepuere uyapo reta waerä jokua mbarawɨkɨ. Jáeramo Tumpa iñee jekuaeño uñemɨái opaete tëta wasu Jerusalén rupi. Jayawe jokoropi uyembɨjeta Cristo re wɨrowia wae reta. Jare jeta judío isacerdote retawe wɨrowia wi Jesús re. Jayawe jokua chiu kuimbae reta wi pëti wae ko jee Esteban. Jae ipɨrätaete Tumpa kotɨ. Jare Tumpa umee chupe arakuaa jare mbaepuere jekuaeño uyapo waerä mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae opaete wae reta jowai. Jokua año rupi tëta wasu Jerusalén pe yureko amokue judío reta tëta wasu Cirene jare Alejandría pewa reta. Jare ime yureko wi judío reta ɨwɨ Cilicia jare ɨwɨ Asia pewa. Jare opaete jae reta ko jae pëti tupao “Uyeyokui Iya Mbae Wae” jee wae pewa. Pëti ara amokue jokua reta yuweru Esteban kotɨ jare umbɨpɨ uyeaka reta jae ndiwe Jesucristo rewa. Erëi jae reta uyeaka yawe Esteban ndiwe, ipuere’ä etei umɨamɨri reta, echa’ä Espíritu Santo umee arakuaa Esteban pe uyemɨngeta waerä jae reta ndiwe. Jáeramo jokua judío reta umbɨepɨ wɨari amokue kuimbae reta pe iyapu waerä Esteban re kuärái: “Ore nduyandu ma Esteban jei ñee ikawi mbae wae yanderamɨkue Moisés kotɨ jare Tumpa kotɨ wi,” jei reta. Jukuärái jae reta ombopochɨka Esteban kotɨ jeta tëta wasu pewa reta, jare tëta wasu pewa itenondewa reta, jare Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta wi. Jayawe uipɨsɨ reta Esteban, jare wɨraa reta judío imburuwicha reta jowai. Joko pe iyapu wae reta umbɨjeko ye Esteban kuärái: “Kua kuimbae jekuaeño jei ñee ikawi mbae wae yandetupao wasu kotɨ jare Moisés arakae uikuatía wae kotɨ,” jei reta. “Mase, ore nduyandu jei jokua Jesús Nazaret pewa umbaita yandetupao wasu jare ueyakata yandewe yandereko Moisés uikuaaka yandewe wae,” jei reta. Jare jokua uyandu reta yawe, opaete joko pe ñonoï wae reta umae ngatu Esteban re. Jare uecha reta jae jowa araɨwa jowa rami. Jayawe sacerdote tenondewaete jei Esteban pe: “Emɨmbeu orewe,” jei. “¿Añetete pa nde ndere jukuärái?” jei chupe. Jayawe Esteban omoë iñee joko pe ñonoï wae reta pe kuärái: “Cherëtara reta jare chemburuwicha reta, piyapɨsaka mii cheré,” jei. “Pikuaa kawi peï arakae yandeTumpa jupiete wae uyekuaa yanderamɨkue Abraham pe. Uyekuaa chupe ɨwɨ Mesopotamia pe joko pe Abraham iko yawe, ndei oo uyakao mbowe tëta wasu Harán pe. Jare Tumpa jei chupe: ‘Eë jare eya kua ndeɨwɨ jare nerëtáɨwa reta, jare ekua pëti ɨwɨ aikuaakata aï ndewe wae pe,’ jei chupe. “Jayawe Abraham oë oo caldeo reta iɨwɨ wi jare upɨta rani ɨma katu rupi tëta wasu Harán pe. Jare joko pe umano tu,” jei. “Jayawe tu umano ma yawe, Tumpa ombou Abraham joko wi kua ɨwɨ añawe yaiko pɨpe wae pe,” jei. “Erëi Tumpa umee’ä Abraham pe iɨwɨrä jaeramo kua pe ou uwäe yawe. Umee’ä chupe ipɨ jendarä yepe,” jei. “Erëitu Tumpa jei umee ñotái iko chupe kua ɨwɨ jae jare iñemoñaa reta pewarä. Jukuärái jei Tumpa chupe ndei ime wɨreko mbowe taɨ,” jei Esteban chupe reta. “Jare Tumpa jei wi chupe: ‘Niñemoñaa reta uiporarata ñonoï irundɨ chiëto año rupi ambɨe ɨwɨ pewa reta iɨwɨ pe,’ jei. ‘Jokua ɨwɨ pewa reta uyapota ipione retarä täta rupi uyeyokui chupe reta waerä. Jare jokua irundɨ chiëto año uasa ma yawe, aiporarakata aï jokua ɨwɨ pewa reta pe. Jare niñemoñaa reta oëta jokua ɨwɨ wi, jare aru yeta kua ɨwɨ pe chiñee umbutuicha reta waerä kua ɨwɨ pe.’ Jukuärái jei Tumpa Abraham pe,” jei chupe reta. “Joko wi Tumpa uyapo pëti yemɨngeta ikawi wae Abraham ndiwe,” jei. “Jokua yemɨngeta jei Abraham jare opaete iñemoñaa reta ikota Tumpa imaerä. Jare Tumpa jei Abraham pe: ‘Piyembɨcircuncidaka, nde jare opaete niñemoñaa kuimbae reta wi. Jokua ko jae kua yemɨngeta ayapo aï pe reta ndiwe wae jaanga,’ jei chupe,” jei. “Jare pikuaa kawi peï wi Abraham taɨ Isaac oa yawe jare juri ara ma wɨreko yawe, jokua ara pe Abraham umbɨcircuncida taɨ. Jae nunga wi Isaac taɨ Jacob umbɨcircuncida. Jae ramiño Jacob doce taɨ reta wi. Jae reta ko jae yanderamɨkue reta,” jei Esteban chupe reta. “Jacob taɨ tenondewa reta uñamɨtäa tɨwɨ José, echa’ä tu uauete José ramo. Jáeramo owaka reta tɨwɨ mbaembae owaka wae reta pe. Joko wi mbaembae owaka wae reta wɨraa ɨwɨ Egipto pe jare owaka yuapɨ ye pëti kuimbae pe täta rupi uyeyokui chupe waerä. Erëi Tumpa jekuaeño iko José ndiwe. Jare jekuaeño omborɨ José opaete yembɨawái reta rupi,” jei. “Joko wi Tumpa umbɨpɨakawi mburuwicha wasu ɨwɨ Egipto pewa umae kawi waerä José re. Jae uikuaa iko Tumpa umee José pe arakuaa. Jáeramo mburuwicha wasu umbɨjee José opaete ɨwɨ Egipto pewa reta imburuwicharä. Jukuärái José wɨreko mbaepuere opaete Egipto pewa reta re, jare mburuwicha wasu jëtara reta re wi,” jei Esteban chupe reta. “Erëi karuái wasu ou opaete ɨwɨ Egipto rupi jare ɨwɨ Canaán rupi. Jáeramo jeta wae reta ikuasɨete. Jare yanderamɨkue reta uwäe’ä mbae awe jou reta waerä,” jei. “Jare Jacob uikuaa yawe ime tembiurä wae ɨwɨ Egipto pe, omondo taɨ reta – jokua ko jae yanderamɨkue reta – joko pe owa iyupe reta waerä. Jáeramo jae reta yuraa Egipto pe jaeramo etei,” jei chupe reta. “Jare opa yawe jokua tembiu owakue reta wae, Jacob omondo ye reta. Jare kua wese José uyekuaaka tɨkeɨ reta pe jare tɨwɨ pe. Jare uikuaaka wi mburuwicha wasu pe jëtara reta,” jei. “Jayawe José omondo ueruruka tu ɨwɨ Egipto pe, jae oï wae pe. Jare ueruruka wi opaete tu jëtara reta. Jayawe setenta y cinco Jacob iñemoñaa reta yuraa ɨwɨ Egipto pe,” jei chupe reta. “Jukuärái Jacob oo uyakao ɨwɨ Egipto pe jare joko pe umano. Jare taɨ reta wi umano joko pe. Jaɨkue rupi iñemoñaa reta ueru Jacob jare José ikäwekue reta tëta wasu Siquem jee wae pe, jare joko pe oñotɨ reta teöwerenda Abraham owa wae pe. Echa’ä arakaete Abraham umbɨepɨ kuimbae Hamor jee wae taɨ reta pe korepoti pe, Siquem pe iko yawe,” jei Esteban chupe reta. “Jare koiño ma ou yawe ara Tumpa uyapo waerä jokua Abraham pe arakaete jae jei wae, yanderamɨkue reta jeta ma uñemoña reta ɨwɨ Egipto pe. Jokua año rupi ɨwɨ Egipto pe upüa ambɨe mburuwicha wasurä uikuaa’ä etei José rewa wae,” jei. “Kua mburuwicha wasu iyarakuaa katuete uyapo waerä mbaembae kachi wae yanderamɨkue reta pe. Jae ueyaka chupe reta isambiaɨ jaeramo oa wae reta umano waerä,” jei Esteban chupe reta. “Jokua año rupi oa Moisés. Kua sambiaɨ maepöraete wae ko. Jare mbapɨ yasɨ rupi tu jare ichɨ uyandareko jese jëta pe,” jei. “Joko wi tu jare ichɨ imeta ko ueya Moisés, erëi mburuwicha wasu tayɨ uepɨ. Jare jae umbɨkuakuaa imembɨ rami. Jayawe Moisés uyemboe opaete arakuaa ɨwɨ Egipto pewa re, jare mbaepuere rewe uyemɨngeta jare ikatuete mbaembae uyapo,” jei Esteban chupe reta. “Pëti ara, Moisés cuarenta año ma wɨreko yawe, ipɨa pe uyemɨngeta iko jëtáɨwa Israel iñemoñaa reta rewa. Jáeramo oë oo opou waerä ipɨ reta. Aramoiño uecha pëti kuimbae Egipto pewa uinupa täta oï pëti uyeyokui wae Israel pewa. Jayawe Moisés uyuka jokua kuimbae Egipto pewa, jare jukuärái uepɨ uiporara iko wae,” jei. “Moisés jei tëi iyupe: ‘Cherëtáɨwa reta uikuaata ko Tumpa chembou aepɨ reta waerä,’ jei. Erëi uikuaa’ä reta,” jei Esteban chupe reta. “Pɨarewe pe Moisés uecha uñeräro ñonoï mokui Israel iñemoñaa reta jae yepái. Jayawe Moisés uipota tëi umbɨpɨakatu reta jare jei chupe reta: “¿Maera pa piyapo peï mbae ikawi mbae wae peyupe? Pëti tëta pewa yepái ko pe reta,’ jei chupe. “Erëi upurunupa oï wae umɨaña Moisés iyuwi jare jei chupe: “¿Kía pa neñono oremburuwicharä nde ndere waerä orereko rewa?’ jei. “¿Ndipota pa cheyuka wi, jokua kuimbae Egipto pewa káarumo ndiyuka wae rami?’ jei. “Kua uyandu yawe, Moisés ukɨye jare oë osi oo ɨwɨ Egipto wi ɨwɨ Madián jee wae kotɨ. Jare joko pe iko rambuewe, Moisés umenda jare kuña mokui isambiaɨ chupe,” jei Esteban chupe reta. “Erëi cuarenta año ma uasa yawe, Tumpa uyekuaa Moisés pe araɨwa echa rami yái jendɨ oï wae pe. Jukuärái uasa ɨwɨtini wasu pe koiño ɨwɨtu wasu Sinaí jee wae wi. Moisés jokua uecha yawe, ipɨakañɨ jare jei iyupe: ‘Yaecha, taa tamae jese,’ jei iyupe. “Erëi umbɨpɨ oya jese yawe, aramoiño uyandu yandeYa iñee. Jare yandeYa jei chupe: ‘Che ko jae nderamɨkue reta Abraham, Isaac, jare Jacob iTumpa,’ jei chupe. Jayawe Moisés uyandu yawe kua ñee, urɨrɨ ukɨyete ramo, jare uipɨuete umae waerä jese,” jei Esteban chupe reta. “Jayawe yandeYa jei chupe: ‘Eki ndepɨpasa, echa’ä kua ɨwɨ ndiyemboɨ neï jese wae añono tee chemaerä,’ jei chupe. ‘Che aecha aï kërái uiporara ñonoï aiparawo wae reta ɨwɨ Egipto pe. Ayandu ma ipüe ñonoï ikuasɨ katu rewe. Jáeramo che ayu ma aepɨ reta waerä ɨwɨ Egipto pewa reta wi,’ jei. ‘Jayawe iyeyapɨkatu woi ndeo waerä ɨwɨ Egipto pe.’ Jukuärái jei Tumpa Moisés pe,” jei. “Kua Moisés ko jae tenonde yawe yanderamɨkue reta wɨrɨ̈ro wae. Echa’ä jae reta jei chupe: “¿Kía pa neñono oremburuwicharä nde ndere waerä orereko rewa?’ jei reta. Erëi yepe tëi jae reta wɨrɨ̈ro Moisés, jesewe Tumpa omondo iko waerä jae reta imburuwicharä jare uepɨ reta waerä. Jukuärái Tumpa uyapo jokua araɨwa yái jendɨ wae pe uyekuaa chupe wae rupi,” jei chupe reta. “Jayawe Moisés onoe wɨraa reta ɨwɨ Egipto wi. Jare Tumpa imbaepuere rupi jae uyapo jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae ɨwɨ Egipto pe, jare Mar Pɨ̈ta jee wae pe, jare cuarenta año ɨwɨtini wasu rupi yureko reta rambuewe,” jei chupe reta. “Kua Moisés etei jei arakaete yanderamɨkue reta pe: ‘Pëti ara yandeTumpa ikoño mái wae ombouta oï pewe iñee umɨmbeuta wae ñaniñemoñaa reta ipɨte wi, jae chembou rami,’ jei Moisés chupe reta. Jare Moisés iko wi yanderamɨkue reta ndiwe ɨwɨtini wasu rupi yureko yawe. Jare ɨwɨtu wasu Sinaí pe umbatɨka reta. Joko pe araɨwa umɨngeta Moisés, jare umee chupe Tumpa iñee tekowe pewa jae umɨmbeu yuapɨ ye waerä yandewe,” jei Esteban chupe reta. “Erëi yanderamɨkue reta uipota’ä uyapɨsaka Moisés re, jare wɨrɨ̈ro reta. Jae reta uipota tëi uñatima ye ɨwɨ Egipto pe. Jare jei reta Aarón pe: ‘Iyapo yandewe yandetumparä yandereruwata waerä. Echa’ä jokua Moisés yandereru ɨwɨ Egipto wi wae, yaikuaa’ä mbae ra uasa chupe wae,’ jei reta Aarón pe. “Jayawe uyapo reta iyupe waka raɨraanga itumparä, jare uyuka reta mbaemɨmba umee chupe waerä. Jare uyerowiaete reta, echa’ä ipo pe etei uyapo reta iyupe itumparaangarä ramo. Jáeramo uyapo reta chupe arete wasu,” jei. “Jáeramo Tumpa iarasɨ rewe uyerowa chuwi reta, jare ueya reta umbɨadora reta waerä ipotawe mbae jae reta uipota wae re. Jayawe jae reta umae mbaembae ara re oï wae jare umbɨadora reta jokua mbaembae re. Echa’ä pe reta pikuaa Tumpa jei arakaete kía jae iñee umɨmbeu wae rupi kuärái: ‘Israel pewa reta, ¿chemaerä yerá piyuka mbaemɨmba reta, jare chemaerä yerá peru mbaembae ikawi wae jokua cuarenta año ɨwɨtini wasu rupi piko rambuewe? Jukuärai’ä ko. Pewoɨse peraa pe ndiwe petumparaanga Moloc jee wae jëta iko pɨpe wae, jare petumparaanga Renfán jee wae perowia tëi yasɨtata iya ko wae. Jae reta jaanga pe reta piyapo peyupe pembɨadora jese reta waerä. Jáeramo che pomondota mbɨrɨ peɨwɨ wi ɨwɨ Babilonia kotɨ.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Yanderamɨkue reta ime wɨreko tupao wɨraañoi jae reta ndiwe wae yureko reta rambuewe ɨwɨtini wasu rupi. Tumpa uikuaaka Moisés pe kërái etei uyapoka waerä jokua tupao, jare Moisés uyapoka kawi kërái Tumpa jei chupe wae rupi,” jei chupe reta. “Joko wi, jeta año uasa ma yawe, jokua tupao uasa ïru yanderamɨkue reta ipo pe. Jare jae reta imeño wɨreko jokua tupao Josué uruwata reta yawe kua ɨwɨ pe. Jare Tumpa omombo judío mbae wae reta yanderamɨkue reta wi. Jukuärái yanderamɨkue reta upɨ̈ro kua ɨwɨ chuwi reta. Jare jokua tupao upɨta kua ɨwɨ pe. Jare David iko mburuwicha wasurä yawe, imeño iko,” jei chupe reta. “David iko kuimbae Tumpa umae kawi jese wae. Jare jae uipota tëi uyapoka Tumpa pewarä pëti tupao wasu ita pewa. Jáeramo jokua re jae uyerure tëi Tumpa pe – jae ko yanderamɨkue Jacob iTumpa pe. Erëi Tumpa umaeño’ä David re uyapoka waerä. Echa’ä David taɨ Salomón ko jae uyapokata iko tupao wasu wae Tumpa pewarä,” jei chupe reta. “Erëitu yaikuaa ñaï Tumpa imbaepuerete wae iko’ä pëti tëta kuimbae uyapo wae pe. Echa’ä Tumpa arakae jei iñee umɨmbeu wae Isaías rupi kuärái: ‘Ara ko jae chewapɨa rami, jare ɨwɨ ko jae chepɨrenda rami. ¿Pe reta piyapota yerá chewe tupao ikawiete ye jokua wi? ¿Pe reta piyapota yerá chewe tëta aputuu pɨpe waerä? Ndarau. Mase, che etei ayapo ma opaete mbaembae ara re oï wae jare ɨwɨ pe oï wae wi,’ jei Tumpa. Jukuärái uyekuatía oï,” jei chupe reta. “Jáeramo che tae pewe, mburuwicha reta, pe reta pepɨatätaete ko Tumpa kotɨ,” jei chupe reta. “Pipota’ä piyeyokui chupe, jare pipota’ä wi piyapɨsaka jese. Jekuaeño piyowaicho Espíritu Santo ndiwe kërái peramɨkue reta uyapo wae rami,” jei chupe reta. “Echa’ä peramɨkue reta uyapo ikawi mbae wae opaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta kotɨ. Jare ipotawe kía umɨmbeu jokua Upuruepɨ jupi wae outa iko wae rewa yawe, jae reta uyuka. Jare añawe Upuruepɨ wae ou ma, erëi pe reta pemee ma piyukaka waerä,” jei chupe reta. “Mase, Tumpa uikuaaka yandewe mbaembae jae jei wae araɨwa reta rupi, erëi jesewe pe reta piyapɨsaka’ä jese pepɨatäta jeko pewa.” Jukuärái jei Esteban chupe reta. Jayawe opaete mburuwicha reta uyandu yawe Esteban jei chupe reta wae, pochɨ reta jare iarasɨ rewe umbɨkɨrɨrɨu jäi umae reta jese. Erëi Esteban ukɨye’ä etei chuwi reta, Espíritu Santo umɨmbaepuere ramo. Jae umae ara kotɨ jare uecha yandeRu Tumpa imbaepuere uwerasɨete ye wae, jare uecha wi Jesús uyemboɨ oï Tumpa iyakata kotɨ. Jayawe Esteban jei: “¡Mase! ¡Aecha ara uyepea oï, jare joko pe uyemboɨ oï kuimbaerä uyeyapo wae yandeRu Tumpa iyakata kotɨ!” jei. Jokua uyandu reta yawe, mburuwicha reta täta usapɨkai jare oyopɨ reta iyapɨsa ipo pe awɨye uyandu reta waerä Esteban jei wae. Jare opaete rewe uepeña reta Esteban jare uipɨsɨ reta. Jare wɨraa reta tëta wasu oka pe. Joko pe jokua iyapu rewe umbɨjeko wae reta ueki iñepëwaka umee pëti kuimbae Saulo jee wae pe uyandareko waerä jese. Jayawe umbɨpɨ uyapi reta Esteban ita pe uyuka reta waerä. Jare uyapi reta rambuewe, Esteban uyerure yandeYa Jesucristo pe kuärái: “CheYa Jesús, eraa cherekowe,” jei. Jayawe oa ɨwɨ re itawa re jare usapɨkai rewe jei: “CheYa, awɨye mii embɨjeko kua reta kua mbae kachi uyapo ñonoï wae re,” jei. Jare jukuärái jei ma yawe, Esteban umano. Joko wi amokue kuimbae uipɨu Tumpa wi wae reta wɨraa oñotɨ Esteban jetekue jare täta rupi uapïro reta. Erëi Esteban imano ikawi iko Saulo pe. Jayawe jokua ara uyuka reta Esteban yawe, jeta Jerusalén pewa reta pochɨ rewe umbɨpɨ uiporaraka Cristo re wɨrowia wae reta pe. Jáeramo hermano reta opa uñemɨái ɨwɨ Judea jare Samaria rupi. Jesús jemimboe tenondewaete retaño upɨta tëta wasu Jerusalén pe. Jare Saulo jekuaeño uiporaraka täta rupi Cristo re wɨrowia wae reta pe. Jae oo ueka reta tëta tëta rupi, jare umbɨtɨrɨrɨ wɨraa kuimbae reta jare kuña reta wi oñonoka waerä peresorɨru pe. Jesewe jokua uñemɨái wae reta jekuaeño umɨmbeu ñee ikawi wae opaete kerupi yuraa reta wae rupi. Jare pëti kuimbae Cristo re wɨrowia wae Felipe jee wae oë oo tëta wasu Samaria jee wae kotɨ. Jare joko pe umɨmbeu tëta wasu pewa reta pe Jesús rewa kërái jae ko Cristo jei chupe reta wae. Jare jeta tëta wasu pewa reta yuweru pëti rami uyapɨsaka waerä jese jare uecha reta waerä mbaembae Tumpa imbaepuere rupi jae uyapo wae. Echa’ä Felipe omoë jeta wae reta wi aña uyembɨiya jese wae reta. Jare opaete joko pe yureko wae reta uyandu aña reta jäse rewe oë uyembɨiya iko jese wae reta wi. Jare uecha reta wi jeta omɨ mbae iko wae reta ukuera, jare uwata mbae iko wae reta uwata ma. Jáeramo tuichaete uyerowia tëta wasu pewa reta. Ime iko jokua tëta wasu Samaria pe pëti kuimbae Simón jee wae. Jae ko ipaye wae, jare ɨma ma ichoropa rupi umbɨpɨakañɨ tëta wasu pewa reta. Jae uyererowia katuka iko chupe reta jae ko kuimbae ipaye imbaepuerete wae. Jare opaete wae, iparawete wae reta wiwe jare mburuwicha retawe, uyapɨsaka kawi reta jese. Jare jei iyupe reta: “Kua kuimbae ime onoi mbaepuere tuicha wae Tumpa wi ou wae.” Jukuärái jei iyupe reta. Jáeramo jeta wae uyapɨsaka kawi jese, echa’ä ɨma ma jae umbɨpɨakañɨ reta ichoropa rupi. Erëi Felipe umɨmbeu chupe reta kërái Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare umɨmbeu wi chupe reta mbae uyapo reta waerä ñonoï waerä Tumpa ndiwe jokua ara – jae ko wɨrowia reta waerä Jesucristo re. Jayawe jeta Samaria pewa reta wɨrowia Felipe jei wae re jare uyembɨsakambuka reta ɨ pe, kuimbae jare kuña reta wi. Jare Simón ipaye wae wɨrowia wi Jesucristo re jare uyembɨsakambuka ɨ pe. Jare joko wiwe umbɨpɨ uñemɨïru Felipe ndiwe. Jare ipɨakañɨete umae Felipe uyapo wae re, echa’ä Felipe uyapo jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jukuärái Felipe uikuaaka Tumpa oï jae ndiwe wae. Joko wi jeräkua Jesús jemimboe tenondewaete reta Jerusalén pe ñonoï wae pe kërái Samaria pewa reta wɨrowia ma Tumpa iñee re. Jáeramo omondo reta Pedro jare Juan tëta wasu Samaria pe. Jare yuraa uwäe reta yawe, uyembatɨ jokua jaeramo Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe. Jare mokui rewe uyerure Tumpa pe jese reta ou jese reta waerä Espíritu Santo. Echa’ä ndeiño ou Espíritu Santo jae reta ipɨa pe. Jaeño uyembɨsakambuka reta ɨ pe yandeYa Jesús jee re. Jayawe opa uyerure reta yawe, Pedro jare Juan umbɨpɨ oñono ipo pëti pëti wae re jare Espíritu Santo ou jese reta. Jare Simón jokua uecha yawe, jae uipota tëi onoi wi jokua mbaepuere. Jáeramo jei chupe reta: “Ko oï korepoti,” jei. “Pemee mii chewe wi kua mbaepuere ou waerä ipotawe wae re Espíritu Santo, che añono chepo jese yawe,” jei Pedro jare Juan pe. Jayawe Pedro pochɨ rewe jei chupe: “¡Ndekorepoti tukañɨ nde ndiwe! Echa’ä nderowia tëi neï ndepuere ko ndewa korepoti pe mbaepuere Tumpa wi ou wae,” jei. “Ndarau ndepuere ndeparawɨkɨ ore ndiwe, echa’ä ndepɨa jupi’ä ko Tumpa kotɨ,” jei chupe. Jare Pedro jei wi chupe: “Eya ndepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa jare iyerure chupe jese. Aramoi rupi Tumpa iñakañɨta ndewe ndepɨayemɨngeta kachi wae. Echa’ä aikuaa aï ndepɨa pe oï jeta mbaembasɨ, jare mbae kachi ime mbaepuere onoi nderé,” jei Pedro Simón pe. Jayawe Simón ipɨatɨtɨ rewe jei chupe reta: “Piyerure mii Tumpa pe cheré, awɨye uyeyapo waerä chewe kua pere chewe wae,” jei chupe reta. Joko wi Pedro jare Juan uikuaaka joko pe ñonoï wae reta pe yandeYa Jesucristo rewa, jare umɨmbeu chupe reta yandeYa iñee. Jayawe oë yuraa reta ye Jerusalén kotɨ. Jare yuraa yureko rambuewe ɨwɨ Samaria rupi, umɨmbeu reta ñee ikawi wae jeta tëta wasu raɨ reta rupi. Pëti ara pëti araɨwa yandeYa ombou wae uyekuaa Felipe pe jare jei chupe: “Ekua jokua tape rupi oo Jerusalén wi sur kotɨ tëta wasu Gaza kotɨ,” jei chupe. Kua tape uasa ɨwɨtini wasu rupi. Jayawe Felipe uyeyapɨkatu jare oë oo jokua tape rupi. Jare oo iko rambuewe, aramoiño uñeñowäiti pëti kuimbae eunuco ɨwɨ Etiopía pewa ndiwe. Jokua kuimbae uyeyokui kuña mburuwicha wasu Etiopía pewa pe. Jokua kuña mburuwicha wasu jee Candace. Jare eunuco ko jae uyeyokui wae reta itenondewa jare korepoti iyandarekoa. Jae oo ma Jerusalén pe umbutuicha waerä Tumpa jee. Jare jokua ara uñatima ye iko iɨwɨ kotɨ pëti karosa pe. Jare jae oo iko rambuewe, umɨngeta oï Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Isaías uikuatía wae. Jayawe Espíritu Santo jei Felipe pe: “Ekua iñemɨïru pea karosa pe oo oï wae ndiwe,” jei chupe. Jayawe Felipe osi oya oo karosa kotɨ, jare uyandu jokua kuimbae umɨngeta oï Isaías uikuatía wae. Jare Felipe upɨrandu chupe: “¿Ndikuaa pa nemɨngeta neï wae?” jei chupe. Jayawe eunuco jei Felipe pe: “¿Këraita pa chepuere aikuaa? Mbaetɨ kía uikuaaka waerä chewe,” jei. “Iyupi mii ewapɨ che ndiwe yayemɨngeta waerä,” jei chupe. Jayawe Felipe uyupi. Eunuco umɨngeta iko Tumpa iñeerɨru pe kiape uyekuatía oï kuärái: “Wɨraa uyuka reta waerä jokua kuimbae kërái pëti owecha uyuka reta rami. Kërái pëti owecha raɨ umaeño iyé iñeapika wae reta pe, jukuärái rami jae omoë'ä iñee. Jowaicho reta jeiete uikura. Jare jae uyemboɨ yawe mburuwicha reta jowai, jae reta umaeño’ä mburuwicha reta re jei waerä jupi wae jesewa. ¿Kía ra ipuere uikuaaka jae jëtara reta rewa? Mbaetɨ kiawe, echa’ä jowaicho reta uyukaka ndei jae onoi mbowe iñemoñaa retarä.” Jukuärái eunuco umɨngeta iko. Jare eunuco upɨrandu Felipe pe: “Embeu mii chewe, ¿kía re ra uyemɨngeta oï Isaías? ¿Uyemɨngeta pa iyei ani ïru wae re?” jei chupe. Jayawe Felipe umbɨpɨ umɨmbeu chupe kua Isaías uikuatía wae wi ñee ikawi wae Jesús rewa. Jare tape rupi yuraa rambuewe, oo uwäe reta ɨpa michi wae pe. Jare eunuco jei: “Ko oï ɨpa raɨ. ¿Mbae yembɨawái ra anoi ayembɨsakambuka waerä?” jei chupe. Jayawe Felipe jei chupe: “Ndepɨa rewe nderowia yawe, ndepuere,” jei chupe. Jare eunuco jei Felipe pe: “Che arowia Jesucristo ko jae Tumpa Taɨ wae,” jei chupe. Jayawe eunuco umbɨyemboɨka karosa, jare mokui rewe uweyɨ reta jare uike reta ɨ pe. Joko pe Felipe umbɨsakambu eunuco. Jare oë ye reta yawe ɨ wi, jupiwoi Felipe ukañɨ chuwi, echa’ä Espíritu Santo wɨraa ramo. Joko wiwe eunuco uecha’ä ye ma Felipe. Jare uyerowia rewe oo ye iɨwɨ kotɨ. Erëi Felipe uyekuaa tëta wasu Azoto jee wae pe, echa’ä Espíritu Santo jokotɨ wɨraa ramo. Joko wi Felipe oë oo tëta wasu Cesarea kotɨ. Jayawe umɨmbeu ñee ikawi wae tëta wasu raɨ raɨ rupi oo uwäe rewa tëta wasu Cesarea pe. Jokua rambuewe, Saulo jekuaeño umumburu uyukaka waerä yandeYa re wɨrowia wae reta tëta wasu Jerusalén pe. Jare jae uipota oo tëta wasu Damasco jee wae pe ueka waerä Cristo re wɨrowia wae reta. Jayawe oo ueka tupapire sacerdote tenondewaete pe uikuatía waerä chupe. Echa’ä jokua tupapire Saulo ipuere uechaka pëti pëti tupao reta itenondewa pe. Jukuärái jae reta uikuaata Saulo, jare umeeta chupe mbaepuere uipɨsɨ waerä opaete Cristo re wɨrowia wae reta Damasco pe ñonoï wae reta. Echa’ä Saulo uipota uipɨsɨ ueru ye reta Jerusalén pe – kuimbae reta jare kuña reta wi – uiporaraka waerä chupe reta. Jayawe sacerdote tenondewaete uikuatía umee chupe tupapire. Jare Saulo jupiwoiño oë oo tëta wasu Damasco kotɨ. Jare uwäe seri ma oo Damasco pe yawe, aramoiño jembipe Saulo re pëti tembipe uwerasɨ wae ara wi. Jáeramo Saulo jawoi pewa oa ɨwɨ re, jare uyandu ñee jei chupe: “Saulo, ¿maera pa jekuaeño ndiyapo neï ikawi mbae wae chekotɨ?” jei chupe. Jayawe Saulo upɨrandu: “¿Kía pa ko nde, mburuwicha?” jei. Jayawe ñee jei chupe: “Che ko jae Jesús,” jei. “Ndiporaraka neï cheré wɨrowia wae reta pe yawe, chekotɨ etei ko ndiyapo neï mbae ikawi mbae wae,” jei chupe. Jayawe Saulo urɨrɨ ukɨye ramo, jare upɨrandu ye chupe: “¿Mbae pa ndipota ayapo waerä, cheYa?” jei. Jare yandeYa jei Saulo pe: “Epüa ekua ewäe tëta wasu Damasco pe, jare joko pe ambeukata ndewe mbae ndiyapota wae,” jei chupe. Jare kuimbae reta Saulo ndiwe yuraa wae reta uyandu wi ñee, erëi uecha’ä kiawe. Jáeramo kïiño uyemboɨ reta ipɨakañɨ reta ramo. Joko wi Saulo upüa ɨwɨ wi jare umae tëi, erëi ipuere’ä uecha mbae awe. Jayawe jae ndiwe yuraa wae reta uipoko wɨraa tëta wasu Damasco kotɨ. Jare joko pe Saulo iko mbapɨ ara rupi umae mbae rewe. Jare jokua mbapɨ ara rupi Saulo ukaru’ä jare ɨ awe jou’ä wi. Ime iko tëta wasu Damasco pe pëti kuimbae Cristo re wɨrowia wae Ananías jee wae. Jare yandeYa umbɨpau wae echa jei chupe kuärái: “Ananías,” jei. Jare Ananías jei: “¿Mbae pa, cheYa?” jei. Jayawe yandeYa jei chupe: “Ekua tape Sɨmi jee wae rupi kuimbae Judas jee wae jëta pe. Joko pe eka kuimbae Saulo jee wae tëta wasu Tarso pewa,” jei. “Jae uyerure oï chewe kua ora etei. Jae wi ambɨpau wae echa. Jare jukuärái aechaka chupe kuimbae Ananías jee wae outa oï ipɨ jare oñonota ipo jesa re jukuärái jae umae ye waerä,” jei yandeYa chupe. Erëi Ananías jei yandeYa pe: “CheYa, jeräkua ma chewe jokua kuimbae rewa kërái jeta ikawi mbae wae uyapo Jerusalén pe nderé wɨrowia wae reta kotɨ,” jei. “Jeräkua wi chewe sacerdote itenondewa reta umee ma chupe mbaepuere orepɨsɨ waerä, opaete nderé ndorowia wae reta kua tëta wasu pe noï wae, jare oreñonoka waerä peresorɨru pe,” jei Ananías chupe. Jayawe yandeYa jei chupe: “Ekuaño eowäiti Saulo,” jei. “Echa’ä che aiparawo ma uyeyokui waerä chewe. Amondota aï Saulo chekuaaka waerä judío mbae wae reta pe, jare imburuwicha reta pe, jare Israel iñemoñaa reta pe wi. Jare che etei aikuaakata chupe kërái jae uiporaraeteta chewe uyeyokui oï wae re.” Jukuärái yandeYa jei Ananías pe. Jayawe Ananías oë oo owäiti waerä Saulo. Jare oo ma uwäe chupe yawe, oñono ipo Saulo jesa re jare jei chupe: “Cherɨwɨ Saulo, yandeYa Jesús etei uyekuaa ndewe ndeyu ndiko tape rupi rambuewe,” jei. “Jae ko chembou ndepɨ nemae ye waerä jare Espíritu Santo umee waerä ndewe mbaepuere,” jei chupe. Jare jupiwoiño oa Saulo jesa wi mbae pira ipire echa wae rami, jare Saulo umae kawi ye. Jayawe Saulo upüa oo ɨ kotɨ uyembɨsakambuka waerä Ananías pe. Joko wi Saulo ukaru jare ipɨräta ye ma. Jayawe Saulo upɨta mbowɨ ara rupi Cristo re wɨrowia wae reta Damasco pe yureko wae reta ndiwe. Jare jupiwoiño umbɨpɨ umɨmbeu judío reta pe tupao reta rupi Jesús rewa. Jare jei chupe reta: “Jesús ko jae Tumpa Taɨ,” jei. Jare opaete uyandu wae reta ipɨakañɨ, jare jei iyupe reta: “¿Jae’ä yerá kua kuimbae täta rupi uiporaraka iko Jesús re wɨrowia wae reta pe Jerusalén pe wae?” jei. “¿Jare ou’ä yerá kua pe uipɨsɨ wɨraa reta waerä sacerdote itenondewa reta pe?” jei. “¡Erëi añawe kua pe oï kua kuimbae jare uyemɨngeta kawi oï Jesús rewa!” jei iyupe reta. Jare Saulo jekuaeño uñemɨatangätu wɨrowiaka waerä ïru wae reta pe Jesús re jare umɨamɨri waerä judío Damasco pewa reta uyeaka jae ndiwe wae. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pɨpe jae uikuaaka chupe reta kërái añetete yepe Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae. Jare ɨma ma uasa yawe, judío Damasco pewa reta uyemboemboe reta uyuka waerä tëi Saulo, echa’ä jae ikueri’ä oporomboe Jesús rewa ramo. Jayawe jae reta ukuatɨ̈ro jese ara jare pɨ̈tu rupi tëta wasu ikësea jöke pe uyuka reta waerä tëi Saulo. Erëi jokua jeräkua Saulo pe jare ïru hermano reta pe wi. Jayawe amokue hermano reta wɨraa Saulo pɨ̈tu yawe umbɨasa wɨari waerä tëta wasu ikësea iventana rupi. Jare oñono reta Saulo pëti canasta wasu japɨpe jare umbɨweyɨ reta canasta wasu ɨwɨ pe pëti tɨmasa pɨpe. Jukuärái Saulo oë oo tëta wasu Damasco wi. Joko wi Saulo uñatima ye oo tëta wasu Jerusalén pe. Jare joko pe uipota tëi uñemɨïru Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe. Erëi opaete jae reta ukɨye chuwi, echa’ä wɨrowia’ä reta jae ko Cristo re wɨrowia ma wi wae. Jayawe pëti hermano Bernabé jee wae omborɨ Saulo. Jae wɨraa Saulo Jesús jemimboe tenondewaete reta ñonoï wae pe. Jare imiäri chupe reta kërái yandeYa Jesús uyekuaa Saulo pe jare uyemɨngeta jae ndiwe jae oo iko rambuewe Damasco pe. Imiäri wi chupe reta kërái Saulo ukɨye mbae rewe umɨmbeu Damasco pewa reta pe Jesús rewa. Jayawe Jesús jemimboe tenondewaete reta uyapɨsaka Bernabé jei chupe reta wae re. Jayawe ramo umbɨpɨ uñemɨïru reta Saulo ndiwe. Jayawe joko wiwe Saulo upɨta jae reta ndiwe, jare oo opaete Jerusalén rupi jae reta ndiwe umɨmbeu waerä yandeYa rewa. Jare Saulo jekuaeño umɨmbeu opaete wae pe ukɨye mbae rewe Jesús rewa. Jare Saulo jekuaeño uyeaka amokue judío griego ñee pe uyemɨngeta wae reta ndiwe Jesucristo rewa. Jáeramo jae reta pochɨ yureko Saulo kotɨ jare uipota reta tëi uyuka. Erëi jokua jeräkua hermano reta pe. Jayawe amokue jae reta uepɨ Saulo chuwi reta, jare wɨraa tëta wasu Cesarea jee wae pe mar jembeɨ pe oï wae. Jare joko wi omondo ye reta pëti chalana wasu pɨpe Saulo jëta wasu Tarso jee wae kotɨ. Joko wi ɨma katu rupi opaete ɨwɨ Judea rupi, Galilea rupi, jare Samaria rupi hermano reta ipɨawiwe yureko jare uñemɨmɨräta reta Tumpa re. Yureko reta uipɨu rewe yandeYa wi, jare Espíritu Santo umbɨpɨakatu reta. Jayawe jekuaeño uyembɨjeta yuraa Cristo re wɨrowia wae reta. Jokua rambuewe, Pedro oë oo Jerusalén wi oo opou waerä opaete Cristo re wɨrowia wae reta ipɨ kiape kiape uyembatɨ wae pe. Jare oo uwäe tëta wasu raɨ Lida jee wae pe. Joko pe Pedro uecha pëti kuimbae ipuere mbae omɨ wae Eneas jee wae. Juri año ma iko jupa pe parawete. Jayawe Pedro jei chupe: “Eneas, Jesucristo nemɨnguera ma. Epüa, embɨyapa jare eupi nderupa,” jei chupe. Jare jupiwoiño jae upüa. Joko wi jeta wae reta Lida pewa jare Sarón pewa ipɨakañɨ rewe uecha Eneas uwata kawi oï wae, jare uyerowa reta yandeYa kotɨ. Tëta wasu Jope jee wae pe ime iko pëti kuña Cristo re wɨrowia wae Tabita jee wae. Griego ñee pe jae jee Dorcas. Jae uyapoñoi jeta mbaembae ikawi wae, jare jekuaeño omborɨ iparawete wae reta. Jokua ara reta rupi jae imbaerasɨ jare umano parawete. Jáeramo jëtara reta umbɨyau jetekue jare oñono reta tëta mokui piso pewa joo ɨwate wae pe. Jeräkua ma amokue hermano reta pe Jope pewa Pedro koiño oï tëta wasu raɨ Lida pe. Jáeramo omondo reta mokui kuimbae Lida pe ueruruka waerä Pedro. Jare oo uwäe reta yawe Pedro oï wae pe, jei reta chupe: “Eyu mii ore ndiwe ɨmambae ndepuere rupi,” jei reta chupe. Jayawe Pedro jupiwoiño oo jae reta ndiwe. Jare yuraa uwäe reta yawe, wɨraa reta Pedro Dorcas jetekue oï wae pe. O japɨpe ime iko opaete kuña ime umano chuwi wae reta. Jae reta uyao ñonoï, jare uechaka reta Pedro pe asoya reta Dorcas uyapokue chupe reta wae jae reta ndiwe iko rambuewe. Jayawe Pedro omoë opaete jae reta o wi. Jare jaeño pe etei iko yawe, uñeñono itawa re jare uyerure Tumpa pe. Joko wi uyerowa umae Dorcas jetekue re jare jei: “¡Tabita, epüa!” jei. Jayawe kuña uipea jesa jare umae. Jare uecha Pedro yawe, upüa uwapɨ. Pedro uipɨsɨ ipo pe jare umupüa. Jayawe ueni kuña ime umano wae reta jare ïru hermano reta joko pe ñonoï wae, jare uechaka chupe reta Dorcas jekowe ye ma wae. Kua jeräkua opaete tëta wasu Jope pewa reta pe. Jare jeta wae reta wɨrowia yandeYa Jesucristo re. Jare Pedro upɨta ɨma tëta wasu Jope pe. Jae iko kuimbae wakapi pɨ̈ta uyapo wae Simón jee wae jëta pe. Tëta wasu Cesarea pe iko pëti kuimbae romano Cornelio jee wae. Jae ko pëti chiëto sɨndaro reta Roma pewa itenondewa, pëti atɨ Italiana jee wae pewa. Cornelio jare jëta pewa reta uipɨu Tumpa wi, yepe tëi jae reta judío mbae wae reta ko. Jare Cornelio jekuaeño uyerure Tumpa pe, jare jekuaeño omborɨ kawi ikuasɨ wae reta. Pëti ara, mbapɨ ora ma kaaru yawe, Tumpa umbɨpau wae echa Cornelio. Jukuärái uechaka chupe pëti araɨwa ou oï ipɨ wae. Jare araɨwa ueni Cornelio. Jayawe Cornelio ukɨye rewe umae ngatu araɨwa re jare upɨrandu chupe: “¿Mbae pa ndeka, mburuwicha?” jei chupe. Jare araɨwa jei chupe: “Tumpa uyerowia umae oï nderé,” jei. “Jae uyandu oï ndiyerure chupe wae re jare uecha oï kërái nemborɨ kawi ikuasɨ wae reta,” jei. “Añawe emondo amokue kuimbae reta tëta wasu Jope kotɨ ueru waerä pëti kuimbae Simón jee wae. Jae jee wi Pedro,” jei. “Jae upɨta oï pëti kuimbae wakapi pɨ̈ta uyapo wae jëta pe. Jae jee wi ko Simón. Jae jëta oï mar jembeɨ pe,” jei araɨwa Cornelio pe. Jayawe araɨwa opa uyemɨngeta jae ndiwe yawe, oë oo ye joko wi. Jare jupiwoiño Cornelio uenika mokui uyeyokui chupe wae reta jare pëti isɨndaro jae wɨrowia katu jese wae. Jokua sɨndaro uipɨu wi Tumpa wi jare uyeyokui kawi Cornelio pe. Jare Cornelio umɨmbeu chupe reta opaete araɨwa jei chupe wae. Jayawe jae omondo reta tëta wasu Jope kotɨ ueru waerä Pedro tëta wasu Cesarea pe. Jayawe pɨarewe pe warasɨ ara mbɨteta ma yawe, jae reta omokoi ma yuraa yureko tëta wasu Jope. Jare Pedro iko Simón jëta pe, jare uyupi tëta iáramo uyerure waerä Tumpa pe. Joko wi Pedro iyembaɨ jare uipota ukaru. Jayawe uäro opa uyembiapo chupe rambuewe, Tumpa umbɨpau wae echa. Jare jukuärái Pedro uecha ara uyepea oï, jare uweyɨ ou ɨwɨ kotɨ pëti tarapo tuicha wae. Kua uyembɨweyɨ wae uyepɨsɨ iko irundɨ itiäkua reta pe. Jare uecha tarapo japɨpe yureko opa yea mbaemɨmba uwata wae reta, jare ɨwɨ rupi uyewichɨ wae reta, jare ipotawe wɨra reta wi. Jare Pedro uyandu pëti ñee jei chupe: “Pedro, epüa ekua iyuka jeu,” jei. Erëi Pedro jei: “Ndarau, cheYa,” jei. “Moisés arakae uikuatía wae uikuaaka orewe jokua nunga mbaemɨmba reta isoo ndou yawe, oremɨngɨata ko ndekotɨ. Che jau’ä etei ko kua nunga soo aa wiwe,” jei. Jayawe ñee jei chupe: “Tenonde yawe che jae ikɨa wae ko jokua mbaemɨmba reta. Erëi añawe jae aï ikɨa mbae wae reta ko. Jokua che jae ikɨa mbae wae ko, awɨye nde ere ikɨa wae ko,” jei chupe. Jare Pedro jokua uecha jare uyandu mokui wese ye. Joko wi jokua tarapo aramoiño uyereraa ye ara kotɨ. Jayawe Pedro jopa upɨta jokua uecha wae re jare jokua ñee uyandu wae re, jare ipɨa pe uyemɨngeta iko: “¿Mbae ra uipota uikuaaka chewe?” Jare jawoi pewa yuraa uwäe Simón jëta pe jokua kuimbae reta Cornelio omondo wae. Jae reta upɨrandu yureko jokoropi kiape ra Simón jëta wae. Jayawe yuraa uwäe reta yawe tëta ikësea jöke pe, usapɨkai reta jare upɨrandu joko pe ra iko pëti kuimbae Simón jee wae, jae jee wi Pedro wae. Jare Pedro imeño ipɨa pe uyemɨngeta iko rambuewe Tumpa uechaka chupe wae re, Espíritu Santo jei chupe ipɨa pe: “Mase, uwäe mbapɨ kuimbae reta ndereka ñonoï wae,” jei. “Eweyɨ ekua jae reta ndiwe natëɨ mbae rewe, echa’ä che ko ambouka reta,” jei chupe. Jayawe Pedro uweyɨ jare oo owäiti jokua kuimbae reta yuweru wae, jare jei chupe reta: “Che ko jae pe reta peka peï wae,” jei. “¿Maera pa peyu chereka?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei Pedro pe: “Pëti kuimbae romano sɨndaro reta itenondewa Cornelio jee wae ko orembou,” jei. “Jae ko kuimbae uipɨu Tumpa wi wae jare opaete judío reta umae kawi jese wae. Pëti araɨwa Tumpa ombou chupe wae jei chupe ombou ndereraaka waerä jëta pe, Cornelio uyapɨsaka waerä mbae nemɨmbeuta chupe wae re,” jei reta Pedro pe. Jayawe Pedro uparea chupe reta upɨta waerä jokua pɨ̈tu Simón jëta pe. Jare pɨarewe pe Pedro oo jae reta ndiwe. Jare yuraa wi jae reta ndiwe amokue hermano reta tëta wasu Jope pewa. Joko wi pɨarewe pe yuraa uwäe reta tëta wasu Cesarea pe. Joko pe Cornelio uparea ma yepe uyembatɨ waerä jëtara reta jare ïru reta wi jae jëta pe. Jare uäro yureko reta Pedro. Jayawe Pedro oo uwäe yawe tëta pe, Cornelio oë oo owäiti jare uñeñono ɨwɨ re Pedro jowai umbutuicha waerä tëi. Erëi Pedro jei chupe: “Epüa,” jei. “¡Awɨye chembutuicha! ¡Kuimbaeño wi ko che!” jei chupe. Jare umupüa. Joko wi uyemɨngeta rewe yuraa uike reta tëta pe. Jare o pe Pedro uecha jeta uyembatɨ ñonoï reta. Jayawe Pedro jei chupe reta: “Pe reta pikuaa kawi ko ore judiorä nduiko wae orereko umaeño’ä oreré nuñemɨïru waerä pe judío mbae piko wae reta ndiwe. Orepuere’äwe ndopou pepɨ perëta pe, echa’ä jokua oremɨngɨata ko Tumpa kotɨ,” jei. “Erëi Tumpa jaeramo uikuaaka chewe awɨyeta ko jae kía pe awe ikɨa. Jáeramo pe reta cherenika yawe, ayu chatëɨ mbae rewe. Añawe tapɨrandu pewe, ¿maera pa cherenika?” jei Pedro chupe reta. Jayawe Cornelio jei Pedro pe: “Irundɨ ara ma uasa, ayerure aiko kuärái ora rupi kua cherëta pe,” jei. “Jare mbapɨ ora ma kaaru yawe, aramoiño uyekuaa chewe pëti araɨwa kuimbae echa rami uyemboɨ iko cherowai. Jemimonde uwerasɨ,” jei. “Jare jae chereni jare jei: ‘Cornelio, Tumpa uyapɨsaka ndiyerure chupe wae re, jare uecha wi nemee mbaembae ikuasɨ wae reta pe. Añawe emondo amokue kuimbae reta tëta wasu Jope pe ueru waerä pëti kuimbae Simón jee wae. Jae ko jee wi Pedro. Jae upɨta oï pëti kuimbae wakapi pɨ̈ta uyapo wae jëta pe. Jae jee wi Simón. Jae jëta oï mar jembeɨ pe.’ Jukuärái araɨwa jei chewe,” jei. “Jáeramo jupiwoiño amondo ndekotɨ, jare ore nduyerowiaete noï ndeyu wae re. Ore nduikuaa yandeYa umee ma ndewe ñee nemɨmbeu yuapɨ ye waerä orewe. Jare añawe opaete ore kua pe noï Tumpa jowai nduyapɨsaka waerä nderé,” jei Cornelio Pedro pe. Jayawe Pedro jei chupe reta: “Añetete aikuaa ma kërái Tumpa umae oyowake rupi yanderé,” jei. “Echa’ä judío reta jare judío mbae wae reta ipɨte wi, Tumpa uiparareko umae ipotawe re uipɨu Tumpa wi wae jare jupi uyapo wae,” jei. “Pikuaa peï kërái Tumpa ombou ñee ikawi wae ore Israel iñemoñaa reta pe,” jei. “Jokua ñee ikawi wae uikuaaka orewe kuärái: kía ipuere uyeapɨkatu waerä Tumpa ndiwe Jesucristo rupi – jae ko opaete ɨwɨ pewa reta iYa,” jei Pedro chupe reta. Jare jei chupe reta wi: “Tenonde Tumpa ombou Juan umɨmbeu waerä orewe imeta ko nduyembɨsakambuka ɨ pe nduechaka waerä ndueya ma ko orepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei. “Joko wi Tumpa ombou Jesús Nazaret pewa, jare umee chupe Espíritu Santo jare mbaepuere wi. Jayawe Jesús oo opaete rupi uyapo ikawi wae jare umɨnguera opaete Añawasu uiporaraka chupe wae reta,” jei. “Jae umbɨpɨ ɨwɨ Galilea pe jare oo opaete ɨwɨ Judea rupi. Jare Jesús jekuaeño uyapo jokua mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae, echa’ä Tumpa jekuaeño oï jae ndiwe ramo,” jei. “Jare ore, Jesús jemimboe tenondewaete reta, nduecha oreresa pe etei opaete Jesús uyapo wae tëta wasu Jerusalén pe jare opaete ɨwɨ Judea rupi wae,” jei Pedro chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Oremburuwicha reta uikutuka kurusu re uyukaka Jesús,” jei. “Erëi Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi mbapɨ ara ma uasa umano yawe. Jare umaeño jese uyekuaa waerä amokue wae reta pe,” jei. “Uyekuaa’ä opaete judío reta pe, jaeño orewe. Añetete ore nduecha Jesús jare ndukaru jae ndiwe jae ikowe ye ma yawe. Echa’ä Tumpa oreparawo ma tenonde wiwe numɨmbeu waerä ïru wae reta pe ore nduecha wae. Jare ore nduecha ko Jesús ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi,” jei. “Jare Jesús etei jei orewe numɨmbeu waerä ïru wae reta pe kërái Tumpa umee jae iko waerä opaete wae iYarä. Jare ara taɨkuewa uwäe yawe, Tumpa umbatɨta opaetei tekowe onoi wae reta jare umanokue wae reta wi Jesús jowai jae jei waerä jae reta jeko re,” jei Pedro chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Opaete kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía Upuruepɨ wae rewa. Jae reta uikuatía kërái jae rupi Tumpa umbaita opaete jese wɨrowia wae reta wi mbaembae uyawɨ reta ikotɨ wae. Jare kua Upuruepɨ wae, jae ko Jesús,” jei Pedro chupe reta. Jayawe Pedro uyemɨngeta iko rambuewe, aramoiño ou Espíritu Santo umɨmbaepuere opaete wae Pedro iñee re uyapɨsaka ñonoï wae reta. Jare umbɨpɨ uyemɨngeta reta ambɨe ye ye wae iñee pe Espíritu Santo umbɨyemɨngetaka wae rupi. Jare jokua hermano judío reta tëta wasu Jope wi yuraa Pedro ndiwe wae ipɨakañɨ reta kërái añawe Tumpa umee wi Espíritu Santo judío mbae wae reta pe. Uikuaa yureko reta Tumpa umee ma chupe reta wae, echa’ä uyandu reta umbutuicha yureko Tumpa jee ambɨe ye ye ñee reta jae reta uyemɨngeta mbaei pɨpe wae rupi. Jayawe Pedro jare jokua ïru hermano judío reta jei iyupe reta: “Ou ma Espíritu Santo oï waerä jae reta ipɨa pe, ou yandepɨa pe wae rami. Jáeramo ikawi ko yambɨsakambu reta waerä ɨ pe,” jei iyupe reta. Jayawe Pedro umbɨsakambuka reta ɨ pe uechaka waerä jae reta wɨrowia ma ko Jesucristo re wae. Jare joko wi Cornelio, jare jëtara reta, jare ïru reta wi ueka reta Pedro pe jare jae ndiwe ñonoï wae reta pe wi upɨta waerä jae reta ndiwe mbowɨ ara pewa. Jayawe upɨta reta jae reta ndiwe. Ɨmambae rupi jeräkua Jesús jemimboe tenondewaete reta pe jare ïru hermano reta ɨwɨ Judea rupi yureko wae reta pe wi kërái judío mbae wae reta wi uyapɨsaka ma Tumpa iñee re jare wɨrowia ma reta Jesucristo re. Jayawe Pedro uñatima ye yawe Jerusalén pe, amokue hermano judío reta umbɨeta chupe. Jare jei reta chupe: “¡Ndiyawɨ ma yandereko jei wae, echa’ä ndike judío mbae wae reta jëta pe jare ndekaru jae reta ndiwe!” jei reta chupe. Jayawe Pedro umbɨpɨ uikuaaka kawi chupe reta iyɨpɨ wiwe opaete uyeyapo tëta wasu Jope pe wae rewa. Jae jei chupe reta: “Pëti ara tëta wasu Jope pe aiko rambuewe, ayerure aiko Tumpa pe. Jare aramoiño Tumpa chembɨpau wae echa,” jei. “Jukuärái aecha ara uyepea oï jare uweyɨ ou ɨwɨ kotɨ pëti tarapo tuicha wae. Kua uyembɨweyɨ wae uyepɨsɨ iko irundɨ itiäkua reta pe,” jei chupe reta. “Jare amae ngatu jese yawe, aecha tarapo japɨpe yureko opa yea mbaemɨmba reta. Ime iko mbaemɨmba ñana rupiwa reta, jare ɨwɨ rupi uyewichɨ wae reta, jare ipotawe wɨra reta wi,” jei. “Jare che ayandu pëti ñee jei chewe: ‘Pedro, epüa ekua iyuka jeu,’ jei chewe. Erëi che jae chupe: ‘Ndarau, cheYa. Moisés arakae uikuatía wae uikuaaka orewe jokua nunga mbaemɨmba reta isoo ndou yawe, oremɨngɨata ko ndekotɨ. Che jau’ä etei ko kua nunga soo aa wiwe,’ jae chupe. “Jayawe ñee jei chewe: ‘Tenonde yawe che jae ikɨa wae ko jokua mbaemɨmba reta. Erëi añawe jae aï ikɨa mbae wae reta ko. Jokua che jae ikɨa mbae wae ko, awɨye ere ikɨa wae ko,’ jei chewe. “Jare kua mokui wese ye aecha jare ayandu. Joko wi tarapo aramoiño uyereraa ye ara kotɨ jare aecha’ä ma ye,” jei Pedro chupe reta. “Jupiwoiño yuweru uwäe jokua tëta che aiko wae pe mbapɨ kuimbae tëta wasu Cesarea wi ombou cherekaka wae,” jei. “Jare Espíritu Santo chepɨa pe jei chewe a waerä jae reta ndiwe, jare awɨye waerä ayembɨpɨa’ä jese jae reta ko judío mbae wae reta. Jayawe che aë a jae reta ndiwe. Jare yuraa wi che ndiwe kua owa hermano reta. Jare opa rewe ore noë ndoo tëta wasu Cesarea kotɨ kuimbae Cornelio jee wae jëta pe. Jare ndoo nuwäe yawe, nduike jëta japɨpe,” jei chupe reta. “Joko pe Cornelio umɨmbeu orewe kërái araɨwa uyekuaa chupe jëta pe wae jare jei chupe: ‘Emondo amokue kuimbae reta tëta wasu Jope pe ueru waerä pëti kuimbae Simón jee wae. Jae jee ko wi Pedro,’ jei chupe. ‘Jae umɨmbeuta ndewe ñee ikawi wae. Jare nde jare nerëtara reta perowia jese yawe, Tumpa perepɨta mbaembae piyawɨ Tumpa kotɨ wae wi.’ Jukuärái araɨwa jei chupe,” jei. “Jayawe che ambɨpɨ amboe reta yawe, aramoiño Espíritu Santo ou umɨmbaepuere reta kërái ou yandewe yanemɨmbaepuere Pentecostés ara pe rami,” jei chupe reta. “Jare aramoiño chemandúa jokua yandeYa jei orewe wae re, echa’ä jei orewe: ‘Espíritu Santo outa pepɨa pe iko waerä. Jare kërái Juan karamboe rupi pembɨsakambu ɨ pe rami, jukuärái wi Espíritu Santo peñonota pe reta peï waerä pëti ramiño che ndiwe,’ jei yandeYa orewe,” jei. “Jayawe aikuaa aiko Tumpa umee wi Espíritu Santo jokua judío mbae wae reta pe kërái umee yandewe wae rami yarowia yandeYa Jesucristo re yawe. Jáeramo, ¿kía ra ko che ambɨawái waerä Tumpa uipota uyapo wae?” jei Pedro chupe reta. Jayawe Pedro jei wae uyandu reta yawe, jokua Pedro pe umbɨeta wae reta kïi ngatu upɨta reta. Jare umbɨpɨ umbutuicha reta Tumpa jee jei rewe: “Mase, añawe Tumpa umee ma yepe oï judío mbae wae reta pe wi ipuere waerä ueya ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jukuärái jae reta wi ipuere onoi tekowe opa mbae wae,” jei reta. Jokua ara uyuka reta Esteban wiwe, jeta Jerusalén pewa reta umbɨpɨ iarasɨ rewe uiporaraka Cristo re wɨrowia wae reta pe. Jáeramo jeta hermano reta opa uñemɨái ambɨe ɨwɨ reta rupi. Amokue reta yuraa uwäe ɨwɨ reta Fenicia jare Chipre jee wae rupi. Jare ïru wae reta yuraa uwäe tëta wasu Antioquía pe, ɨwɨ Siria jee wae pe. Opaete jae reta jekuaeño umɨmbeu ñee ikawi wae, erëi judío reta peño. Erëitu amokue jokua hermano reta yuraa uwäe tëta wasu Antioquía pe. Jae reta ɨwɨ Chipre pewa ko jare tëta wasu Cirene jee wae pewa ko. Jae reta umbɨpɨ umɨmbeu ñee ikawi wae yandeYa Jesús rewa judío mbae wae reta pe wi. Jare yandeYa omborɨ reta umɨmbeu kawi waerä jae iñee chupe reta. Jayawe jeta judío mbae wae reta wi wɨrowia jese jare uyerowa reta yandeYa kotɨ. Kua jeräkua hermano reta Jerusalén pe ñonoï wae pe. Jáeramo omondo reta Bernabé tëta wasu Antioquía pe. Jare jae oo uwäe yawe, uecha kërái jokua judío mbae wae reta añetete wɨrowia ñonoï yandeYa re jare uyekou ñonoï ipɨakawi re. Jayawe Bernabé tuicha rupi uyerowia jokua re. Jare jae jekuaeño umɨkɨrëɨ reta awɨye waerä uyerowa reta ye yandeYa wi. Jare umɨkɨrëɨ reta wi jekuaeño uyapo reta waerä ipɨa rewe yandeYa jei wae rupi. Bernabé ko jae kuimbae jupi wae, jare wɨrowia kawi Tumpa re wae, jare uyekuaa jese Espíritu Santo jei wae rupi iko wae. Jayawe jae omborɨ jeta jokua tëta wasu pewa reta wɨrowia waerä yandeYa re. Joko wi Bernabé oë oo tëta wasu Tarso kotɨ ueka waerä Saulo. Jare uwäe chupe yawe, ueru tëta wasu Antioquía pe. Jare joko pe pëti año rupi Bernabé jare Saulo jekuaeño uyembatɨ reta Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe. Jare jae reta omboe jeta wae reta yandeYa rewa. Jare tëta wasu Antioquía pe jaeramo etei ïru wae reta umbɨpɨ jei Cristo re wɨrowia wae reta pe cristiano reta. Jokua ara reta rupi amokue kuimbae reta yuweru Jerusalén wi Antioquía pe. Jae reta ko jae ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta. Pëti wae ko jee Agabo. Jare pëti yembatɨ pe, aramoiño Agabo uyemboɨ jare Espíritu Santo imbaepuere rupi uyemɨngeta jei rewe: “Outa oï karuái tuicha wae opaete ɨwɨ rupi.” Jukuärái jei. Kua karuái uyeyapo Claudio mburuwicha wasurä iko yawe. Jayawe jokua uyandu reta yawe, Cristo re wɨrowia wae reta Antioquía pewa uyembɨpɨa’ä hermano reta ɨwɨ Judea pewa reta re. Jáeramo umbɨpɨ umbatɨ reta korepoti omborɨ reta waerä. Pëti pëti wae umee kërái ipuere wae rupi wɨraaka waerä chupe reta. Jare opa ma umbatɨ reta korepoti yawe, uiparawo reta Bernabé jare Saulo wɨraa waerä ɨwɨ Judea pe Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa reta pe. Jokua ara reta rupi mburuwicha wasu Israel pewa, Herodes jee wae, uipɨsɨka amokue reta Cristo re wɨrowia wae Jerusalén pe yureko reta wae uiporaraka waerä chupe reta. Jare jae uyukaka kɨsepuku pe Jacobo – jae ko Juan tɨkeɨ wae. Jare jokua ikawi judío itenondewa reta pe. Jáeramo Herodes uikuaa yawe umbɨyerowia oï judío reta, uipɨsɨka wi Pedro. Erëi uyukaka woi’ä, echa’ä jokua semana iko chiu ara yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae ramo. Jayawe Herodes oñonoka Pedro peresorɨru pe, jare oñono irundɨ atɨ irundɨrundɨ sɨndaro reta uyandareko jese waerä awɨye waerä oë osi. Herodes ipɨayemɨngeta iko tëi ueya waerä Pedro peresorɨru pe jokua chiu ara yemɨmandúa pewa uasa rewa. Jare joko wi uipota onoeka iko tëi umbɨjeko uyukaka waerä opaete tëta wasu pewa reta jowake. Jayawe Pedro iko rambuewe peresorɨru pe, jeta hermano reta ikueri mbae rewe uyerure reta Tumpa pe jese. Jare jokua pɨ̈tu ndei Herodes Pedro onoekata iko mbowe, Pedro oke iko peresorɨru pe mokui sɨndaro reta mbɨte pe. Jare jae iko mokui cadena pe jokua sɨndaro reta ipapɨ re. Jare ïru sɨndaro reta uyandareko yureko peresorɨru jöke pe. Aramoiño pëti araɨwa Tumpa ombou wae uyekuaa uyemboɨ oï Pedro iyɨpɨ pe. Jare pëti tembipe uwerasɨ wae umbɨembipe peresorɨru japɨpe. Erëi sɨndaro reta uecha’ä. Jare araɨwa uñatai Pedro iyɨke pe umbɨsareko waerä, jare jei chupe: “¡Epüa woi!” jei. Jayawe Pedro upüa uyemboɨ rupiwe, cadena reta uyera oa woi ipapɨ wi. Jare araɨwa jei chupe wi: “Iyemonde, jare emonde ndepɨpasa wi,” jei chupe. Jayawe Pedro uyapo araɨwa jei wae rupi. Jare araɨwa jei chupe wi: “Iñepëwa niñepëwaka pe jare eë eyu cheraɨkue,” jei chupe. Jayawe Pedro uñepëwa jare oë woi oo araɨwa jaɨkue. Erëi Pedro uikuaa’ä iko añetete ra uyeyapo oï chupe wae. Jae wɨrowia iko tëi ipau rupi opaete kua uecha iko wae. Jayawe araɨwa jare Pedro uasa oo pëti iyandarekoa jenda, jare jawoi pewa uasa oo reta ïru iyandarekoa jenda peresorɨru japɨpe iko wae. Erëi jokua sɨndaro reta uecha’ä etei reta. Joko wi yuraa uwäe reta peresorɨru jöke jiero pewa tape kotɨ oo wae pe. Jare aramoiño öke jaei uyepea chupe reta. Jayawe Pedro jare araɨwa oë yuraa reta peresorɨru wi. Jare ndei mbɨrɨ uwata reta mbowe, aramoiño Pedro uecha’ä ma araɨwa, echa’ä oo ye ma chuwi. Jare araɨwa oo ye ma chuwi yawe, Pedro jayawe ramo uikuaa añetete yepe uyeyapo iko chupe wae, jare jei iyupe: “Añawe ramo aikuaa aï cheYa yepe ombou araɨwa cherepɨ waerä Herodes wi jare opaete mbae judío itenondewa reta uipota uyapo waerä chekotɨ wae wi,” jei iyupe. Jayawe Pedro kua uikuaa yawe, oo María jëta kotɨ. Kua María ko jae Juan Marcos ichɨ. Jare María jëta pe jeta wae reta Cristo re wɨrowia wae uyembatɨ ñonoï uyerure waerä Tumpa pe. Jare Pedro oo uwäe yawe, ombopu tëta jöke. Jayawe pëti kuñatái japɨpe oï wae, Rode jee wae, oo tëta jöke pe. Jare ndei uipea öke chupe mbowe, upɨrandu chupe: “¿Kía pa ko nde?” jei. Jare Pedro uñereni chupe. Jare kuñatái uikuaa Pedro iñee yawe, uyerowiaete. Erëi uyerowia pɨpei iñakañɨ uipea chupe waerä öke. Jare osi oo ye umɨmbeu ïru wae reta pe: “¡Pedro oï öke pe!” jei chupe reta. Jayawe jei reta kuñatái pe: “¡Ndapu ko aipo neï!” jei reta chupe. Erëi jeiete kuñatái jei chupe reta: “Añetete ko,” jei. Jayawe jae reta jei iyupe: “Aramoi araɨwa Pedro re uyandarekose wae ko aipo. Aramoi ou umɨmbeu waerä yandewe Pedro umano ma wae,” jei iyupe reta. Jare jae reta uyemɨngeta yureko rambuewe, Pedro jekuaeño ombopu oï öke. Jayawe ramo pëti wae oo uipea öke jare uecha reta Pedro ko wae. Jáeramo opaete jae reta ipɨakañɨete. Jayawe Pedro ueupi ipo umɨkïi reta waerä. Jare imiäri chupe reta kërái yandeYa onoe peresorɨru wi wae. Jare jei chupe reta: “Kua mbaembae rewa pikuaaka mii Jacobo pe jare ïru hermano reta pe wi,” jei chupe reta. Jare joko wi Pedro oë oo ye ikotɨ̈a. Jare pɨarewe pe köe ou yawe, peresorɨru pe tuicha rupi uyeaka sɨndaro reta Pedro rewa. Echa’ä uikuaa’ä yureko mbae ra uyeyapo Pedro pe wae. Jayawe mburuwicha wasu Herodes umbɨpɨ woi uekaka reta tëi Pedro, erëi uwäe’ä reta chupe. Jáeramo Herodes ueruruka jokua sɨndaro reta uyandareko Pedro re yureko wae, jare upɨrandu chupe reta Pedro osi wae rewa. Jayawe Herodes umbɨjeko jokua sɨndaro reta jare uyukaka reta. Joko wi Herodes oë oo ɨwɨ Judea wi jare oo upɨta tëta wasu Cesarea pe. Jokua ara reta rupi, Herodes pochɨ iko tëta wasu Tiro jare Sidón pewa reta kotɨ. Jokua yawaiete iko chupe reta, echa’ä jae reta jekuaeño ueru jembiurä Herodes iɨwɨ wi. Erëi añawe Herodes owaka’ä ma chupe reta. Jáeramo jae reta omondo amokue itenondewa reta uyeapɨkatu waerä Herodes ndiwe. Jayawe jae reta uñemɨïru kawi kuimbae Blasto jee wae ndiwe. Kua kuimbae Blasto uyeyokui Herodes pe, jare Herodes wɨrowia katu jese. Jáeramo Blasto omborɨ reta jare uyemɨngeta Herodes ndiwe jokua re. Jayawe Herodes uiparawo ara uyembatɨ jare uyapɨsaka waerä jese reta. Jare jokua ara uwäe yawe, Herodes omonde temimonde ikawiete wae mburuwicha wasu pewa. Jare oo yembatɨ pe jare uwapɨ mburuwicha wasu iwapɨka pe opaete wae reta jowake. Joko wi jae umbɨpɨ uñemɨñee chupe reta. Jare joko pe ñonoï wae reta umbutuicha rewe usapɨkai reta kuärái: “¡Tumpa iñee ko, mbaetɨ kuimbae iñee!” jei reta. Jayawe jupiwoiño pëti araɨwa yandeYa ombou wae umɨmbaerasɨ Herodes, echa’ä jae umbutuicha’ä etei Tumpa jee. Jáeramo Herodes jete re uyekuaa taso reta jare umbɨpɨ jou reta. Joko wi Herodes umano. Erëi Tumpa iñee jekuaeño uñemɨái opaete jokua ɨwɨ rupi, jare jeta wae reta wɨrowia jese. Jayawe Bernabé jare Saulo opa ma wɨraa jokua korepoti Jerusalén pe. Jare joko wi uñatima reta ye Antioquía kotɨ. Jare ueru jae reta ndiwe Juan. Jae jee wi Marcos. Tëta wasu Antioquía pe ime yureko jeta wae reta Cristo re wɨrowia wae. Jare jae reta ipɨte pe yureko amokue kuimbae ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta jare Tumpa iñee re oporomboe wae reta. Jae reta jee Bernabé, jare Simón (jae nunga wi jee ko Jü wae), jare Lucio (jae ko tëta wasu Cirene jee wae pewa), jare Manaén (jae ukuakuaa mburuwicha wasu Herodes ndiwe), jare Saulo wi. Pëti ara jokua kuimbae reta uñeñono tee ukaru mbae waerä amokue ara rupi uyerure reta waerä Tumpa pe. Jare uyerure yureko reta rambuewe, Espíritu Santo jei chupe reta: “Piñono tee pepɨte wi Bernabé jare Saulo uyapo reta waerä mbarawɨkɨ amee aï chupe reta wae,” jei chupe reta. Jayawe jokua ara reta opa yawe yerure ukaru mbae rewe wae, oñono reta ipo Bernabé jare Saulo re, jare uyerure reta Tumpa pe jese reta omborɨ reta waerä. Jayawe ramo hermano reta joko wi omondo. Jayawe Bernabé jare Saulo yuraa kiape Espíritu Santo jei chupe wae rupi umɨmbeu reta waerä Jesús rewa. Jare Juan Marcos oo wi jae reta ndiwe omborɨ reta waerä. Jayawe oë yuraa reta Antioquía wi tëta wasu Seleucia jee wae pe. Joko pe uyupi reta pëti chalana wasu pe jare oë yuraa reta pëti ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Chipre jee wae kotɨ. Jare yuraa uwäe yawe Chipre pe, yuraa reta tëta wasu Salamina jee wae pe. Joko pe umɨmbeu reta Tumpa iñee judío reta itupao reta rupi. Jare opaete ɨwɨ Chipre rupi umbapɨ reta yawe, yuraa uwäe reta tëta wasu Pafos jee wae pe. Joko pe uikuaa reta pëti kuimbae judío Barjesús jee wae. Jae ko pëti kuimbae ipaye wae jare Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae. Kua kuimbae uñemɨïru tëta wasu pewa imburuwicha ndiwe. Jokua mburuwicha jee Sergio Paulo, jare jae ko kuimbae iyarakuaa katu wae. Pëti ara mburuwicha uparea Bernabé jare Saulo pe yuweru opou waerä ipɨ, echa’ä jae ikɨrëɨete uyapɨsaka Tumpa iñee re ramo. Jayawe Bernabé jare Saulo yuraa opou reta ipɨ jare umɨmbeu chupe Tumpa iñee. Jare Barjesús joko pe iko wi mburuwicha ndiwe, jare uipota tëi umbɨawái mburuwicha awɨye waerä wɨrowia Tumpa iñee re. Barjesús jee ko Elimas griego ñee pe, jare kua tee uipota jei ipaye wae. Jayawe Saulo – jae ko jee Pablo griego ñee pe – umae ngatu ipaye wae re. Jare Espíritu Santo imbaepuere rupi jei chupe kuärái: “Elimas, nde ko jae Añawasu pe ndiyeyokui wae, jare opaete jupi wae jare añetete wae jowaicho ko nde,” jei. “Nde ko jae upurumbɨtawɨ wae jare jupi mbae ndiyapo wae. Nde jekuaeño nembɨyea mbaembae añetete wae Tumpa rewa añetete mbae wae ndiwe,” jei chupe. “Jáeramo añawe Tumpa uiporarakata ndewe, jare ndepɨtata nderesa mbae,” jei. “Mbowɨ ara rupi ndechata’äwe neï warasɨ jembipe wae,” jei Pablo chupe. Jare jupiwoiño Elimas ipuere’ä mbae uecha, pɨ̈tumimbiete oï chupe wae rami. Jayawe kotɨ kotɨ jae uyerowa ueka tëi kía uipoko wɨraa waerä. Jayawe mburuwicha Sergio Paulo jokua uecha yawe, wɨrowia opaete Bernabé jare Pablo jei chupe wae re Jesús rewa, jare ipɨakañɨ jokua ñee uyandu wae re. Joko wi Pablo jare jae ndiwe yureko wae reta oë yuraa tëta wasu Pafos wi, jare chalana wasu pe uasa reta ɨwɨ Panfilia jee wae tëta wasu Perge jee wae pe. Jare joko pe yureko rambuewe, Juan Marcos ueya reta jare uñatima ye oo Jerusalén kotɨ. Erëi jesewe Pablo jare Bernabé jekuaeño oë yuraa Perge wi ambɨe tëta wasu Antioquía jee wae kotɨ. Jokua Antioquía oï ɨwɨ Pisidia jee wae pe. Jare joko pe yuraa uwäe reta yawe, uike reta tupao pe jare uwapɨ reta. Jokua ara iko mbutuu ara. Jáeramo judío reta uyapo yureko yembatɨ joko pe. Jare pëti jokua tupao pewa itenondewa umɨngeta Moisés jare ïru kuimbae reta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae. Jayawe jae opa umɨngeta yawe, tupao pewa itenondewa reta omondo iñee Pablo jare Bernabé pe kuärái: “Hermano reta, ime yawe ñee penoi oremɨkɨrëɨ waerä, pepuere piyemɨngeta,” jei chupe reta. Jayawe Pablo uyemboɨ jare ueupi ipo umɨkïi reta waerä. Jayawe omoë iñee chupe reta jei rewe: “Cherëtara Israel pewa reta jare opaete Tumpa wi pipɨu wae reta, piyapɨsaka mii cheré,” jei chupe reta. “Yande judiorä yaiko wae reta, arakae Tumpa uiparawo yanderamɨkue reta, jare umbɨjeta reta ɨwɨ Egipto pe yureko rambuewe. Jare Tumpa imbaepuere tuicha wae rupi opa onoe reta joko wi,” jei Pablo. “Jare cuarenta año rupi Tumpa urupɨa chupe reta ɨwɨtini wasu rupi yureko rambuewe,” jei. “Joko wi Tumpa opa umbái chiu tëta wasu reta ɨwɨ Canaán rupi yureko wae jare umee iɨwɨkue yanderamɨkue reta pe jae reta imaerä,” jei. “Jayawe yanderamɨkue reta yuraa uwäe reta ɨwɨ Egipto pe wiwe, 450 año ma uasa yawe, uyakao reta ɨwɨ Canaán pe,” jei. “Joko wi ɨma rupi Tumpa umee chupe reta imburuwicha retarä Samuel oï rewa. Samuel iko Israel imburuwicha jare pëti ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae wi,” jei Pablo. “Jare Samuel iko rambuewe, yanderamɨkue reta ueka Tumpa pe umee waerä chupe reta imburuwicha wasurä. Jáeramo Tumpa umee chupe reta kuimbae Cis taɨ Saúl jee wae imburuwicha wasurä. Jae ko Jacob taɨ Benjamín iñemoñaa pewa. Jare cuarenta año rupi Saúl iko mburuwicha wasurä,” jei. “Joko wi Tumpa umbɨjee David mburuwicha wasurä Saúl ipepɨka pe. Tumpa jei David rewa: ‘Aecha kërái Isaí taɨ David jee wae uipotaete chembɨyerowia wae ko. Jae uyapota opaete che aipota wae rupi.’ Jukuärái jei Tumpa. Jare kua David iñemoñaa reta ipɨte wi ou Jesús. Jae ko yande judiorä yaiko wae reta yandeRepɨ wae arakae Tumpa jei ombouta iko wae,” jei Pablo chupe reta. “Ndei Jesús ou mbowe, Juan upurumbɨsakambu wae umɨmbeu iko opaete Israel pewa reta pe ueya waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jare jukuärái uyapo reta ma yawe, Juan jei chupe reta uyembɨsakambuka reta waerä ɨ pe,” jei. “Jare ndei opa uyapo mbowe iparawɨkɨ Tumpa umee chupe wae, Juan upɨrandu jemimboe reta pe kuärái: “¿Piyemɨngeta pa peï pepɨa pe che ko jae Upuruepɨ wae? Mbaetɨ ko che,’ jei. ‘Erëi jae cheraɨkue rupi outa oï. Jare che jupi’ä etei ko ipɨpasa ïcha mii yepe ayora waeräwe.’ Jukuärái Juan jei chupe reta,” jei. “Jayawe cherɨkeɨ reta jare cherɨwɨ reta – jae ko pe Abraham iñemoñaa pewa reta jare Tumpa wi pipɨu wae reta wi – che tae pewe jokua ñee tekowe opa mbae wae pewa ou ma uwäe yandewe,” jei. “Tëta wasu Jerusalén pewa reta jare itenondewa reta wɨrowia’ä Jesús ko jae Upuruepɨ wae Tumpa wi ou wae. Jae reta uikuaata tëi ko kua rewa. Echa’ä opa mbutuu ara pe uyapɨsaka reta tëi kía umɨngeta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae re. Jare joko pe uyekuatía kawi oï Upuruepɨ wae outa iko wae rewa,” jei. “Erëi jae reta uikuaa kawi’ä. Jáeramo umbɨjeko reta Jesús uyukaka reta waerä. Jare jukuärái opa uyapo reta jokua uyekuatía oï wae uikuaaka yandewe uyeyapota iko wae,” jei. “Jare yepe tëi jae reta uwäe’ä teko Jesús re uyukaka reta waerä, erëi jesewe ueka reta mburuwicha Pilato pe uyukaka waerä,” jei Pablo chupe reta. “Jare opa ma uyapo reta yawe Jesús pe opaete jese uyekuatía oï wae, umbɨweyɨka reta jetekue kurusu wi, jare oñonoka reta teöwerenda pe,” jei. “¡Erëi Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi! Jare jeta wese Jesús uyekuaa jemimboe reta pe. Jae reta ko yuraa jae ndiwe ɨwɨ Galilea wi Jerusalén pe wae reta. Jare jae reta etei añawe umɨmbeu ñonoï jesewa ñanerëtara judío reta pe,” jei Pablo chupe reta. “Jae nunga ore wi numɨmbeu noï pewe kua ñee ikawi wae Upuruepɨ wae rewa. Jae ko kua: Opaete Tumpa jei arakae yanderamɨkue reta pe jae uyapota iko wae, añawe uyapo ma yandewe. Jukuärái uyapo jae umbɨjekowe ye yawe ueru Jesús umanokue wae reta ipɨte wi,” jei. “Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe jokua rewa, echa’ä uyekuatía oï salmo mokui wae pe kërái Tumpa jei kuärái: ‘Nde ko jae cheRaɨ. Kua ara etei aikuaaka aï opaete wae pe che ko jae ndeRu.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei. “Jare yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ueru Jesús umanokue wae reta ipɨte wi awɨye etei jetekue ikumewa waerä. Jokua re arakae Tumpa jei: ‘Che pomborɨ kawita kërái etei che jae peramɨkue David pe rami,’ jei. Jáeramo uyekuatía oï ïru salmo pe kërái yandeYa jei kuärái: ‘Che ko jae jupi rupi ndewe ayeyokui wae. Jayawe ndarau nemaeño cherete opa jüu waerä,’ jei. Jukuärái uyekuatía oï,” jei. “Erëi kua salmo pe uyemɨngeta’ä oï David rewa. Echa’ä David umano opa ma uyapo yawe opaete mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe wae. Jare jetekue uñeñotɨka tamɨkue reta jetekue ñonoï wae pe jare opa ikumewa. Erëi jokua kuimbae Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi wae jetekue jüu’ä etei,” jei Pablo chupe reta. “Jáeramo cherëtara reta, pikuaa kawi kua: Ore ndoyu ma numɨmbeu waerä pewe kërái rupi mbaembae piyawɨ Tumpa kotɨ wae ipuereta opa uyembái waerä – jae ko Jesús rupi. Echa’ä ipotawe kía wɨrowia Jesús re wae Tumpa umaeta jese jeko mbae wae rami,” jei. “Kua ikawiete ko, echa’ä ɨma ma yaipota tëi yayembujupika Moisés arakae uikuatía wae rupi. Erëi yandepuere’ä etei,” jei chupe reta. Jare Pablo jei wi chupe reta: “Jayawe piyandareko kawi piyé awɨye waerä uyeyapo pewe kërái Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jei wae rupi,” jei. “Echa’ä pëti wae uikuatía kuärái: ‘Tumpa jei: ‘Mase, pe chererɨ̈ro wae reta pepɨakañɨta, echa’ä che aiporarakata aï pewe jaeño mái pewa. Yepe tëi kía umɨmbeu pewe kërái aiporarakata aï pewe wae, erëi jesewe pe reta ndarau perowia jese,’ jei Tumpa.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Pablo chupe reta. Jayawe opa yembatɨ yawe, oë reta tupao wi. Jare jeta uyembatɨ yureko wae reta yuweru umɨñera Pablo jare Bernabé yuweru ye waerä ïruwe ara mbutuu pe oporomboe ye reta waerä Jesús rewa. Jayawe jeta judío reta jare judiorä uyeyapo wae reta wi yuraa reta Pablo jare Bernabé ndiwe. Jare Pablo jare Bernabé umɨkɨrëɨ reta jekuaeño uyeko reta waerä Tumpa ipɨakawiete wae re. Jayawe ïruwe ara mbutuu uwäe yawe, opaete seri tëta wasu pewa reta yuweru uyembatɨ uyapɨsaka reta waerä Tumpa iñee re. Erëi amokue judío itenondewa reta uecha yawe jeta wae reta uyapɨsaka ñonoï Pablo iñee re, jae reta uñamɨtäa umae Pablo re jare jei reta: “Kua Pablo jei wae añetete’ä ko,” jei reta. Jare jei reta ïru mbaembae kachi wae Pablo kotɨ. Jayawe Pablo jare Bernabé ukɨye mbae rewe umbɨeta chupe reta kuärái: “Tumpa oreokui numɨmbeu waerä iñee judío reta pe rani; jáeramo jukuärái nduyapo,” jei reta. “Erëi pe reta pipota’ä etei piyapɨsaka jese. Echa’ä perɨ̈ro ma Tumpa iñee numɨmbeu pewe wae. Jare jukuärái pechaka ma jupi’ä ko penoi waerä tekowe opa mbae wae,” jei reta. “Jáeramo añawe wiwe ore numɨmbeuta judío mbae wae reta pe kërái ipuere onoi reta waerä tekowe opa mbae wae,” jei reta. “Mase, arakae Tumpa jei yanderamɨkue reta pe kuärái: ‘Che pomondo aï judío mbae wae reta pe peraa waerä chupe reta arakuaa. Jukuärái pikota chupe reta tembipe rami. Pemɨmbeuta opaete ɨwɨ pewa reta pe kërái ipuere onoi reta waerä tekowe opa mbae wae.’ Jukuärái jei Tumpa chupe reta, jare jukuärái Tumpa oreokui nduyapo waerä,” jei Pablo jare Bernabé chupe reta. Jayawe judío mbae wae reta joko pe yureko wae uyandu reta yawe jokua ñee, tuicha rupi uyerowia reta, jare umee reta yasurupái Tumpa pe jae iñee re. Jayawe jeta wae wɨrowia jese. Jare jukuärái uechaka reta jae reta ko Tumpa uiparawo wae onoi waerä tekowe opa mbae wae. Jare joko wiwe amokue jae reta yuraa umɨmbeu opaete jokua ɨwɨ rupi Jesús rewa. Erëi judío itenondewa reta ombowaichoka Pablo jare Bernabé kotɨ jokua tëta wasu pewa amokue kuimbae itenondewa reta jare amokue kuña ikokatu wae Tumpa wi uipɨu wae reta. Jayawe jae reta uiporaraka Pablo jare Bernabé pe, jare omombo reta iyuwi jokua tëta wasu wi. Jayawe ndei oë yuraa reta mbowe, Pablo jare Bernabé umɨtɨmo ipɨpasa ɨwɨkuí usururu waerä chuwi. Jukuärái uikuaaka iko jokua judío itenondewa reta pe jae reta etei ko teko onoi Tumpa uiporaraka chupe reta waerä. Joko wi oë yuraa reta tëta wasu Iconio jee wae kotɨ. Jesewe Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu pe yureko wae uyerowiaete reta. Jare uyekuaa jese reta Espíritu Santo jei wae rupi yureko reta wae. Jayawe Pablo jare Bernabé yuraa uwäe reta tëta wasu Iconio pe. Jare uike reta pëti tupao pe kërái uyapoñoi wae rami. Jare umbɨpɨ oporomboe reta mbaepuere rewe Jesús rewa. Jáeramo jeta judío reta jare judío mbae wae reta wi joko pe yureko wae wɨrowia reta Jesús re. Erëi amokue judío reta wɨrowia’ä jese, jare wɨrowiaka jeta judío mbae wae reta tëta wasu pewa reta pe Pablo jare Bernabé iyapu ko jei reta. Jayawe jokua judío mbae wae reta pochɨ upɨta Pablo jare Bernabé kotɨ. Jesewe Pablo jare Bernabé upɨta reta joko pe ɨma rupi. Jare jekuaeño omboe reta ukɨye mbae rewe yandeYa rewa opaete uyapɨsaka jese wae reta. Jare yandeYa umee mbaepuere Pablo jare Bernabé pe uyapo reta waerä opaete jowake jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jukuärái yandeYa uechaka iko tëta wasu pewa reta pe kërái añetete ko iñee wae. Jayawe tëta wasu pewa reta uyembɨyao iyuwi reta. Amokue wae reta uyemboya jokua judío wɨrowia mbae wae reta re. Jare ïru wae reta uyemboya Jesús jemimboe tenondewaete reta re. Joko wi judío reta, jare amokue judío mbae wae reta, jare itenondewa reta wi uyemboemboe uyapi uyuka reta waerä tëi ita pe Pablo jare Bernabé. Erëi jeräkua Pablo jare Bernabé pe jokua uyemboemboe reta wae. Jáeramo oë osi reta jokua tëta wasu wi. Joko wi Pablo jare Bernabé yuraa reta ɨwɨ Licaonia jee wae kotɨ. Jokua ɨwɨ rupi ime mokui tëta wasu reta Listra jare Derbe jee wae reta. Jare ime wi ïru tëta wasu raɨ reta jokua mokui tëta wasu reta iyɨpɨ rupi. Jayawe joko pe wi jae reta jekuaeño umɨmbeu ñee ikawi wae. Tëta wasu Listra pe ime iko pëti kuimbae ipuere mbae uwata wae ichɨ wi oa wiwe. Pëti ara jokua kuimbae uwapɨ uyapɨsaka iko Pablo oporomboe iko wae re. Aramoiño Pablo umae ngatu jese, jare ipɨa pe uikuaa jokua kuimbae wɨrowia oï Jesús ipuereta umɨnguera wae. Jayawe Pablo usapɨkai rewe jei chupe: “¡Epüa iyemboɨ!” jei. Jayawe jokua kuimbae upüa woi uyemboɨ jare umbɨpɨ uwata kawi. Jayawe joko pe yureko wae reta uecha yawe Pablo uyapo Tumpa imbaepuere rupi wae, tuicha rupi ipɨakañɨ reta. Jayawe usapɨkai rewe umbɨpɨ jei iyupe reta iñee pei: “¡Mase, kua reta ko aipo jae amokue yandetumpa reta uyeyapo ma ñonoï kuimbaerä! ¡Uweyɨ ma reta ara wi yanemborɨ waerä!” jei iyupe reta. Jae reta wɨrowia tëi Bernabé ko jae itumpa reta itenondewa Júpiter jee wae, jare Pablo ko jae itumpa Mercurio jee wae. Jukuärái wɨrowia reta tëi, echa’ä Pablo ñee wɨraa wae ko jare jae reta wɨrowia itumpa Mercurio jee wae ikatu uyemɨngeta. Jare tëta wasu wi koiño oï pëti tupao, jare joko pe umbɨadora reta itumparaanga Júpiter jee wae re. Jayawe Júpiter re umbɨadora wae reta itenondewa kua uikuaa yawe, oñono mbaepotɨ amokue toro reta re ipoɨrä jare ueru jokua toro reta tëta wasu ikësea jöke pe. Joko wi jae umbatɨka tëta wasu pewa reta, jare jae reta umbɨpɨ uyeyapɨkatu uyuka waerä toro reta Pablo jare Bernabé umbutuicha reta waerä. Jayawe Bernabé jare Pablo kua uikuaa reta yawe, tuicha rupi ipɨatɨtɨ reta. Jáeramo omondoro reta jemimonde, jare opa osi yuraa reta uyembatɨ ñonoï wae reta ipɨte pe. Jare usapɨkai rewe jei chupe reta: “Kuimbae reta, ¡awɨye etei kua piyapo! ¡Ore jae’ä ko tumpa reta! ¡Ore ko jae kuimbae retaño pe reta rami! Ndoyu ko numɨmbeu waerä pewe ñee ikawi wae Tumpa ikoño mái wae rewa. Kua Tumpa uyapo ara, jare ɨwɨ, jare mar, jare opaete mbaembae ime ñonoï pɨpe wae reta,” jei chupe reta. “Jare ore numɨmbeu noï pewe peya waerä petumparaanga usiriwe mbae wae reta jare piyerowa waerä Tumpa tekowe onoi wae kotɨ,” jei chupe reta. Jare Pablo jei wi chupe reta: “Pe judío mbae piko wae reta, Tumpa arakae wiwe umaeñoi peré piko waerä pipota wae rupi. Erëitu Tumpa jekuaeño uyekuaaka pewe mbaembae ikawi wae jae uyapo pemaerä wae rupi. Echa’ä jae ombou pewe ama, jare umbɨkuakuaa kawi temitɨ reta ime waerä perembiurä. Jukuärái Tumpa uyapo piyerowia kawi piko waerä.” Jukuärái Pablo jei chupe reta. Erëi yepe tëi tëta wasu pewa reta uyandu Pablo jare Bernabé jei chupe reta wae, jesewe jae reta uipota ñeño uyuka chupe reta jokua toro reta umbutuicha reta waerä. Erëitu Pablo jare Bernabé umɨamɨri wɨte reta, jare tëta wasu pewa reta uyuka’ä ma jokua toro reta. Joko wi yuweru amokue judío reta tëta wasu Antioquía pewa jare tëta wasu Iconio pewa wi. Jae reta wɨrowiaka jeta tëta wasu Listra pewa reta pe Pablo ko jae upurumbɨtawɨ uwata oï wae. Jayawe jeta tëta wasu pewa reta pochɨ rewe uyapi Pablo ita pe uyuka reta waerä. Joko wi umbɨtɨrɨrɨ onoe wɨraa reta tëta wasu joka kotɨ. Jare joko pe ueya reta, echa’ä wɨrowia reta umano ma ko. Joko wi amokue hermano reta yuweru uyembatɨ ipɨatɨtɨ rewe Pablo iyɨpɨ rupi. Jare aramoiño jae reta jowake, ¡Pablo upüa oo ye tëta wasu pe! Jayawe pɨarewe pe Pablo jare Bernabé oë yuraa tëta wasu Listra wi tëta wasu Derbe kotɨ. Jare yuraa uwäe reta yawe Derbe pe, jekuaeño umɨmbeu reta ñee ikawi wae Jesucristo rewa joko pe yureko wae reta pe. Jare jeta Derbe pewa reta wɨrowia Cristo re. Joko wi Pablo jare Bernabé uñatima ye yuraa reta tëta wasu reta Listra, Iconio, jare Antioquía pe. Jare jokua tëta wasu reta rupi, jae reta jekuaeño uyembatɨ Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe. Jare omboe reta ye Tumpa iñee re umɨmɨräta reta waerä Tumpa re. Jare umɨkɨrëɨ reta awɨye uyerowa ye reta waerä Tumpa wi. Jare jei wi chupe reta: “Pëti ara Tumpa ikota opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare yande yaiporara ñotái ko jeta ñaï waerä jae ndiwe, echa’ä Tumpa jowaicho reta ikuerita’ä uiporaraka yandewe ramo.” Jukuärái jei chupe reta. Jare kiape kiape uyembatɨ Cristo re wɨrowia wae reta, jokua ipɨte wi Pablo jare Bernabé uiparawo jare umbɨjee itenondewa retarä. Jare jekuaeño ndei oë yuraa reta mbowe, Pablo jare Bernabé oñono tee amokue ara reta ukaru mbae uyerure reta waerä Tumpa pe jese reta. Jare jukuärái oñono reta jokua tenondewa reta Tumpa ipo pe. Jayawe Pablo jare Bernabé uasa ɨwɨ Pisidia rupi jare yuraa uwäe reta tëta wasu Perge jee wae pe. Jokua tëta wasu oï ɨwɨ Panfilia pe. Jare umɨmbeu reta Tumpa iñee jokua tëta wasu pewa reta pe. Joko wi yuraa yuapɨ ye reta sur kotɨ tëta wasu Atalia jee wae kotɨ. Jare joko wi uyupi reta chalana wasu pe, jare mar rupi uasa yuraa ye reta tëta wasu Antioquía pe. Echa’ä joko pe tenonde yawe hermano reta oñono Pablo jare Bernabé Tumpa ipɨakawi wae ipo pe, jare omondo reta joko wi uyapo reta waerä jokua mbarawɨkɨ. Jare añawe Pablo jare Bernabé opa ma uyapo reta jokua mbarawɨkɨ. Jare yuraa uwäe reta ye yawe Antioquía pe, Pablo jare Bernabé umbatɨka Cristo re wɨrowia wae reta. Jare umɨmbeu chupe reta opaete mbaembae Tumpa uyapo wae jae reta uwata wae rupi. Umɨmbeu wi chupe reta kërái Tumpa umaeño wi judío mbae wae reta re wɨrowia waerä jese. Jayawe Pablo jare Bernabé ɨma rupi upɨta reta joko pe jae reta ndiwe. Pablo jare Bernabé tëta wasu Antioquía pe ñonoï rambuewe, yuweru ɨwɨ Judea wi amokue oporomboe wae reta. Jae reta ko jae judío Cristo re wɨrowia wae reta. Kua reta umbɨpɨ omboe hermano reta kuärái: “Pe judío mbae piko wae reta piyembɨcircuncidaka’ä yawe Moisés arakae uikuatía wae rupi, Tumpa ndarau perepɨ mbaembae piyawɨ ikotɨ wae wi.” Jukuärái oporomboe iko reta tëi. Erëi Pablo jare Bernabé täta rupi uyeaka jae reta ndiwe jokua re. Jáeramo hermano reta upɨta omondo waerä Pablo jare Bernabé amokue ïru hermano reta ndiwe tëta wasu Jerusalén kotɨ. Echa’ä uipota jae reta uyemɨngeta waerä Jesús jemimboe tenondewaete reta ndiwe jare Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa reta ndiwe jokua yemboe re. Jayawe yuraa reta tëta wasu Jerusalén kotɨ. Jare yuraa yureko rambuewe, uasa reta ɨwɨ Fenicia rupi jare ɨwɨ Samaria rupi. Jare jokoropi umɨmbeu reta Cristo re wɨrowia wae reta pe kërái jeta judío mbae wae reta uyerowa ma Tumpa kotɨ. Jare kua uyandu yawe, uyerowiaete opaete jokua hermano reta. Jare Pablo jare Bernabé yuraa uwäe reta yawe tëta wasu Jerusalén pe, Jesús jemimboe tenondewaete reta jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa reta ndiwe umbɨasa kawi reta. Jare uyembatɨ reta yawe, Pablo jare Bernabé umɨmbeu chupe reta opaete Tumpa uyapo jae reta rupi wae, kërái jeta judío mbae wae reta uyerowa ma Tumpa kotɨ. Erëi amokue fariseo Cristo re wɨrowia wae reta uyemboɨ jare jei chupe reta: “Jokua judío mbae wae reta imeta ko uyembɨcircuncidaka reta, jare yaeta ko chupe reta uyapo waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi,” jei reta. Jáeramo Jesús jemimboe tenondewaete reta jare Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa reta wi uyembatɨ tee reta uyemɨngeta waerä jokua re. Jare jeta ma uyemɨngeta reta yawe jokua re, Pedro uyemboɨ jare omoë iñee jei rewe: “Hermano reta, pe reta pikuaa peï kërái tenondete Tumpa cheparawo amɨmbeu waerä judío mbae wae reta pe ñee ikawi wae, jae reta wi wɨrowia jese waerä,” jei. “Tumpa uikuaa opaete wae ipɨa pe oï wae. Jare jae uechaka uyerowia ko umae jese reta wae, echa’ä umee wi chupe reta Espíritu Santo yandewe umee wae rami,” jei. “Añetete Tumpa oyowake rupi umae jese reta jare yanderé wi. Echa’ä jae reta wɨrowia yawe jese, Tumpa opa ma oyoe ipɨa,” jei. “Jayawe, ¿maera pa pemboporowa peï Tumpa ipɨawasu? Pe pikuaa kawi ma Moisés arakae uikuatía wae ko jae pëti tewɨta poɨete wae rami. Jare jokua tewɨta yande parawete reta yandepuere’ä yawoɨ. Yanderamɨkue reta wi ipuere’ä owoɨ. Jayawe, ¿maera pa añawe pipota piñono jokua tewɨta yandehermano judío mbae wae reta re?” jei. “Mase, yande yarowia Tumpa yanderepɨ ma ko yandeYa Jesús ipɨakawi rupiño, mbaetɨ ko Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jae nunga wi judío mbae wae reta uyerepɨka wi Jesús ipɨakawi rupiño,” jei Pedro chupe reta. Joko wi Bernabé jare Pablo umɨmbeu chupe reta kërái jae reta rupi Tumpa uyapo jeta mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae judío mbae wae reta ipɨte rupi. Jare opaete uyembatɨ yureko wae reta kïiño uyapɨsaka jese reta. Jare Bernabé jare Pablo opa ma uyemɨngeta yawe, Jacobo omoë iñee jei rewe: “Hermano reta, piyapɨsaka mii cheré,” jei. “Simón Pedro umɨmbeu ma yandewe kërái Tumpa jaeramo etei uparawɨkɨ judío mbae wae reta ipɨte rupi oñono tee waerä amokue wae reta jae imaerä,” jei. “Kua re jei wi Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta. Echa’ä uyekuatía oï kuärái: ‘Tumpa jei: ‘Kua jaɨkue rupi che ayu yeta amupüa waerä David iñemoñaa ipɨte wi pëti wae Israel pewa reta imburuwicha wasurä. Echa’ä David imbaepuere ko pëti tëta opa usururu wae rami. Erëi che amupüa yeta usururukue, jare ambɨpɨau yeta. Jukuärái rupi ayapota jeta ambɨe ye ye ɨwɨ pewa reta chereka waerä. Jare judío mbae wae reta che aiparawo ma chemaerä wae reta cherekata wi.’ Jukuärái jei Tumpa. Jae ko arakae wiwe uikuaaka kua mbaembae.’ Jukuärái uyekuatía oï,” jei Jacobo chupe reta. “Jáeramo che tae awɨye yambɨawái jokua judío mbae wae reta Tumpa kotɨ uyerowa wae. Erëi ikawi ko yaikuatía waerä chupe reta tupapire kuärái: ‘Awɨye tuyemɨngɨa reta Tumpa kotɨ tumparaanga reta rupi. Jare awɨye tou reta wi mbaemɨmba uyeyuwɨkue isoo, jare awɨye tou reta wi tuwɨ. Jare awɨye tuyapo reta awasa.’ Jukuärái yaikuatiata chupe reta,” jei. “Jae reta awɨyeta ko uyapo kua mbaembae awɨye waerä umbɨarasɨ judío reta jae reta ipɨte pe ñonoï wae. Echa’ä arakae wiwe opaete tëta wasu reta rupi Moisés arakae uikuatía wae uyemɨmbeu ma. Jare judío reta imeño jokua umɨngeta reta opa mbutuu ara rupi tupao reta rupi. Jare jeta wae reta uikuaa Moisés uikuatía wae pe jei awɨye yayapo waerä jokua mbaembae,” jei Jacobo chupe reta. Jokua Jacobo jei wae ikawi iko Jesús jemimboe tenondewaete reta pe, jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta pe, jare itenondewa reta pe wi. Jáeramo upɨta reta omondo waerä tëta wasu Antioquía kotɨ amokue kuimbae reta Pablo jare Bernabé ndiwe wɨraa waerä tupapire. Jayawe uiparawo reta mokui hermano itenondewa reta Judas jare Silas jee wae reta. Jokua Judas jae nunga wi jee Barsabás. Jayawe omondo reta jae reta ndiwe pëti tupapire jei kuärái: Pe judío mbae wae Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu Antioquía, ɨwɨ Siria jare Cilicia pewa reta pe, ore nduraaka noï pewe saludo. Ore ko jae Jesús jemimboe tenondewaete reta, jare Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta – pehermano tëta wasu Jerusalén pewa reta. Jeräkua ma orewe kërái amokue orepɨte wi yuraa pepɨ. Jare jae reta oporomboe wae rupi pembopa jare pembɨpɨawiwe’ä. Jukuärái jae reta uyapo, yepe tëi ore nomondo’ä reta pepɨ. Ore jeta ma nduyemɨngeta jokua re jare ndupɨta nomondo waerä pepɨ amokue kuimbae orepɨte wi. Jae reta yuraa ñonoï yandehermano mii reta Pablo jare Bernabé ndiwe. Jeta wese jae reta ukɨye mbae rewe umɨjëwa reta jekowe jowaicho reta pe uyeyokui kawi waerä yandeYa Jesucristo pe. Jokua kuimbae reta nomondo noï Pablo jare Bernabé ndiwe ko jae Judas jare Silas jee wae reta. Jae reta umɨmbeuta wi pewe perowake etei kua tupapire jei wae. Ore ndarau pumbɨawái Moisés arakae uikuatía wae pɨpe, echa’ä tewɨta poɨ wae rami ko pewe. Kua ikawi oï Espíritu Santo pe jare orewe wi. Jáeramo kua mbowɨño numɨmbeuta pewe: Awɨye peu soo tumparaanga pe uñemee wae. Awɨye peu wi mbaemɨmba uyeyuwɨkue isoo. Awɨye peu tuwɨ. Jare awɨye piyapo awasa. Kua ore ndoe pewe wae piyapo yawe, ikawita pewe. Tumpa tumae kawi peré. Jukuärái uyekuatía oï tupapire pe. Jayawe Pablo, Bernabé, Judas, jare Silas oë yuraa reta Jerusalén wi jare yuraa uwäe reta Antioquía pe. Joko pe umbatɨka reta Cristo re wɨrowia wae reta jare umee chupe reta jokua tupapire. Jare opa ma umɨngeta reta yawe, opa rewe uyerowiaete jokua ñee umbɨpɨakatu wae re. Joko wi Judas jare Silas jeta umɨmbeu chupe reta umɨkɨrëɨ reta waerä jare umɨmɨräta kawi reta waerä Tumpa re. Echa’ä jae reta ko ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta. Mbowɨ ara rupi Judas jare Silas upɨta reta yawe joko pe, Cristo re wɨrowia wae reta ipɨakatu rewe omondo ye reta. Jayawe Judas uñatima ye Jerusalén kotɨ. Erëi Silas uipota upɨta joko pe. Pablo jare Bernabé upɨta wi Antioquía pe oporomboe waerä yandeYa iñee re jare umɨmbeu waerä ñee ikawi wae jeta ïru wae reta ndiwe. Joko wi mbowɨ ara rupi Pablo jei Bernabé pe: “Ikawi ko ñañatima ye ya yapou waerä Cristo re wɨrowia wae reta ipɨ kiape kiape yandeYa iñee re yaporomboe wae rupi. Ya yaikuaa waerä kërái ra jae reta ñonoï wae,” jei chupe. Jare kua ikawi Bernabé pe. Jare Bernabé uipota tëi Juan Marcos oo ye waerä jae reta ndiwe. Erëi jokua ikawi’ä Pablo pe. Echa’ä tenonde yawe, jae reta mbapɨ rewe uparawɨkɨ yureko Tumpa pewarä ɨwɨ Panfilia pe. Erëi Juan Marcos ueya reta jare oo ye chuwi reta jëta kotɨ. Jayawe Pablo jare Bernabé uyeaka reta täta rupi jokua re. Jáeramo uyembɨsɨrɨ reta iyuwi. Joko wi Bernabé wɨraa Juan Marcos jae ndiwe, jare jae reta uyupi chalana wasu pe jare uasa reta ɨwɨ Chipre kotɨ. Jare Pablo uiparawo Silas iwataïrurä. Jare ndei yuraa reta mbowe, hermano reta uyerure Tumpa pe jese reta jare oñono reta Tumpa ipɨakawi wae ipo pe. Jayawe Pablo jare Silas uasa reta ɨwɨ Siria jare Cilicia rupi, jare jekuaeño umɨmɨräta Tumpa re hermano reta ime yureko jokoropi wae. Jayawe Pablo jare Silas yuraa uwäe reta tëta wasu Derbe pe. Jare joko wi yuraa uwäe reta tëta wasu Listra pe. Joko pe iko pëti hermano Timoteo jee wae. Jae ichɨ ko judía Cristo re wɨrowia wae, jare tu ko jae judío mbae wae. Opaete Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu reta Listra jare Iconio pewa uyemɨngeta kawiete Timoteo re. Jayawe Pablo uipota Timoteo oo waerä jae reta ndiwe. Erëi ime iko pëti yembɨawái chupe reta: Opaete wae reta uikuaa yureko Timoteo tu judío mbae wae ko. Jáeramo Timoteo uyembɨcircuncidaka mbae wae ko. Jare Pablo uikuaa iko yuraa uike tupao reta rupi yawe Timoteo ndiwe, jokua ombopochɨkata oï judío reta. Jáeramo ndei oë yuraa reta mbowe, Pablo umbɨcircuncidaka Timoteo. Jayawe Pablo jare jae ndiwe yureko wae reta uasa tëta wasu reta rupi. Jare Pablo jekuaeño omboe hermano reta jokoropi yureko wae. Jekuaeño omboe reta imandúa reta waerä Jesús jemimboe tenondewaete reta jare Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta Jerusalén pe ñonoï wae uikuatía chupe reta wae re. Jáeramo pëti pëti uyembatɨ wae rupi hermano reta uñemɨmɨräta kawi Tumpa re Pablo oporomboe wae rupi. Jare opa ara rupi jeta ïru wae reta wɨrowia Cristo re jare uñemɨïru jae reta ndiwe. Joko wi Pablo jare jae ndiwe yureko wae reta uasa reta ɨwɨ Frigia jare Galacia jee wae rupi. Erëi Espíritu Santo umaeño’ä jese reta yuraa umɨmbeu waerä Tumpa iñee ɨwɨ Asia rupi. Jáeramo yuraa reta ɨwɨ Misia jee wae pe. Jare joko wi uipota tëi yuraa reta ɨwɨ Bitinia jee wae kotɨ. Erëi Espíritu Santo umaeño’ä wi jese reta yuraa waerä joko pe. Jáeramo uasa wɨrae yuraa reta ɨwɨ Misia wi jare yuraa uwäe reta tëta wasu Troas jee wae pe. Jokua pɨ̈tu Pablo ipau rupi Tumpa uechaka chupe pëti kuimbae ɨwɨ Macedonia pewa uyemboɨ oï Pablo jowai. Jare kuimbae umɨñera Pablo jare jei chupe: “Eyu mii cheɨwɨ Macedonia pe oremborɨ waerä,” jei chupe ipau rupi. Pɨarewe pe Pablo uikuaaka orewe ipau rewa. Jayawe Pablo jare ore ndorowia Tumpa orereni iko pau rupi ndoo numɨmbeu waerä ñee ikawi wae jokua ɨwɨ Macedonia rupi. Jáeramo ore nduyeyapɨkatu woi ndoo waerä jokotɨ. Jayawe nduyupi chalana wasu pe jare nduasa Troas wi sɨmi mar rupi ɨwɨ Samotracia jee wae kotɨ. Jayawe pɨarewe pe ndoo nuwäe tëta wasu Neápolis jee wae pe. Joko wi ndoo nuwäe tëta wasu Filipos jee wae pe. Filipos ko jae pëti tëta wasu ikawiete wae ɨwɨ Macedonia pe oï wae, jare umbɨpɨ arakae rupi amokue romano reta yuraa yawe uñemɨëta joko pe. Jayawe kua tëta wasu pe ndupɨta mbowɨ ara rupi. Jare mbutuu ara pe ore noë ndoo oka pe tëta wasu ikësea jöke rupi. Echa’ä jeräkua orewe ime koiño tëta wasu wi ɨ wasu jembeɨ pe pëti yerurerenda kiape amokue judío reta uyembatɨ uyerure waerä Tumpa pe. Jare ndoo nuwäe yawe joko pe, nduwapɨ nduyemɨngeta amokue kuña reta joko pe uyembatɨ yureko wae ndiwe. Jare jokua kuña reta ipɨte wi, pëti wae jee Lidia. Jae uyapɨsaka kawi iko opaete ore ndoporomboe nduiko wae re. Lidia ko jae tëta wasu Tiatira jee wae pewa, jare asoya mborao wae owaka wae ko. Jae uipɨu kawi Tumpa wi, jare yandeYa uñatai chuwi ipɨa uyapɨsaka kawi waerä jare wɨrowia waerä wi opaete Pablo jei iko wae re. Jayawe Lidia jare jëtara reta ndiwe uyembɨsakambuka reta ɨ pe wɨrowia reta yandeYa re ramo. Joko wi Lidia uparea orewe ndoo ndupɨta waerä jae jëta pe. Jae jei orewe: “Pe reta pikuaa ma añawe che ko jae Cristo re arowia wae. Jayawe pepɨta mii cherëta pe,” jei orewe. Jare jeta oremɨñera ramo, ndoo ndupɨta jae jëta pe. Pëti ara ore ndoo nduiko yawe jokua yerurerenda kotɨ, aramoiño nuñeñowäiti pëti kuñatái ndiwe. Jae ko pëti täta uyeyokui wae. Kua kuñatái umɨngana jeta korepoti iya reta pewarä, echa’ä pëti aña uyembɨiya ma jese jare umee chupe mbaepuere umɨmbeu waerä mbaembae uyeyapota oï wae rewa. Jayawe kuñatái umbɨpɨ uwata oreraɨkue rupi, jare usapɨkai rewe jei pɨi: “Kua kuimbae reta uyeyokui Tumpa imbaepuerete wae pe. Jae reta umɨmbeu ñonoï yandewe kërái yandepuere ñanoi waerä tekowe opa mbae wae Tumpa ndiwe,” jei. Jeta ara reta rupi jokua kuñatái uyapo jukuärái. Jayawe Pablo ikueri ma uyandu jokua ñee. Jáeramo pëti ara Pablo aramoiño uyerowa jei aña pe: “Jesucristo jee re tae ndewe: ¡Esɨrɨ kua kuñatái wi!” jei chupe. Jare jupiwoiño aña usɨrɨ chuwi. Joko wi jeräkua kuñatái iya reta pe Pablo uyapo wae rewa. Jare uikuaa reta yawe kuñatái mbaetɨ ma onoi mbaepuere umɨmbeu waerä mbaembae uyeyapota oï wae, pochɨete reta. Echa’ä ndarau ye ma ipuere umɨngana reta jese. Jáeramo uipɨsɨ reta Pablo jare Silas, jare wɨraa reta tëta wasu iplaza pe kiape tëta wasu imburuwicha reta uyembatɨ wae pe. Jare wɨraa ma uruwäe reta yawe mburuwicha reta jowai, jei chupe reta: “Kua kuimbae reta judío reta ko, jare opa ombopa ñonoï opaete ñanerëta wasu pewa reta. Echa’ä jae reta oporomboe ñonoï teko yande romano reta yayapo mbaei wae re,” jei reta mburuwicha reta pe. Jayawe jeta joko pe ñonoï wae reta pochɨ Pablo jare Silas kotɨ, jare jupiwoiño umbɨpɨ uepeña reta. Jare mburuwicha reta omondoroka Pablo jare Silas jemimonde chuwi reta jare uinupaka reta ɨwɨra pe. Jare jeta ma uinupaka reta yawe, mburuwicha reta oñonoka Pablo jare Silas peresorɨru pe. Jare oyokui reta peresorɨru iyandarekoa uyandareko kawi jese reta waerä, awɨye waerä oë osi reta. Jáeramo peresorɨru iyandarekoa wɨraa umɨinge reta peresorɨru joo japɨpete oï wae pe, jare umbɨwapɨ reta, jare oñono ipɨ cepo pe. Erëi pɨare mbɨte rupi Pablo jare Silas uyerure reta jare ukäta reta Tumpa pe. Jare ïru pereso reta uyapɨsaka ñonoï jese reta. Jare aramoiño umbɨpɨ ɨwɨkäta täta wae jare uñemɨtɨmo peresorɨru iwapɨka retawe. Jare jupiwoiño uyepea opaete peresorɨru jöke reta, jare opa uyera cadena opaete pereso pe yureko wae reta wi. Jayawe peresorɨru iyandarekoa usareko jare uecha opaete peresorɨru jöke reta uyepea oï. Jayawe wɨrowia tëi pereso reta opa ma ko oë osi wae. Jare uikuaa iko mburuwicha reta umbɨjekota yureko wae pereso reta osi wae re, jare uyukakata tëi yureko wae. Jáeramo jae ukɨye pɨpei ueki ikɨsepuku jɨru wi uyeyuka waerä tëi. Erëi Pablo usapɨkai chupe: “¡Awɨye iyeyuka!” jei. “Echa’ä ore opa reweño noï kua japɨpe,” jei chupe. Jayawe peresorɨru iyandarekoa oyokui pëti imborɨa ueru waerä chupe tembipe. Jare ueru ma chupe yawe, osi oo Pablo jare Silas ñonoï wae pe. Jare urɨrɨ rewe uñeñono ɨwɨ re jae reta jowai ukɨyete iko ramo. Joko wi jae uyukendaka ye ïru pereso reta, erëi Pablo jare Silas onoe wɨraa oka pe. Jare uipɨu rewe jei chupe reta: “Che jeta ma ayawɨ Tumpa kotɨ. ¿Mbae pa ayapota ayerepɨka waerä teko anoi wae wi?” jei chupe reta. Jayawe jae reta jei chupe: “Erowia yandeYa Jesucristo re jare jae nderepɨta. Jare nerëtara reta wi torowia jese,” jei reta chupe. Jayawe Pablo jare Silas umɨmbeu Tumpa iñee chupe jare opaete jëtara reta pe wi. Jare ndei köe mbowe peresorɨru iyandarekoa wɨraa Pablo jare Silas ɨ ime oï wae kotɨ. Joko pe oyoe chuwi reta ipere jare uipɨano reta. Jayawe jae jare jëtara reta ndiwe wɨrowia ma Cristo re ramo, uyembɨsakambuka reta ɨ pe. Joko wi peresorɨru iyandarekoa wɨraa jëta pe Pablo jare Silas umɨngaru reta waerä. Jare jae jare opaete jëtara reta tuicha rupi uyerowia, echa’ä jae reta wɨrowia ma Tumpa re ramo. Jokua ndimboweasɨ, mburuwicha reta omondo amokue sɨndaro reta jeika peresorɨru iyandarekoa pe opoi waerä Pablo jare Silas wi. Jayawe jae umbeu yuapɨ ye kua ñee Pablo pe jare jei chupe: “Mburuwicha reta chokui apoi pewi waerä,” jei. “Jáeramo añawe pepuere peë peo ye pepɨawiwe rewe,” jei chupe. Erëi Pablo jei jokua sɨndaro reta pe: “Mase, mburuwicha reta orenupaka opaete wae reta jowake jare oreñonoka reta peresorɨru pe orereko mbae rewe,” jei. “Jokua ikawi’ä etei ko, echa’ä romano reta ko ore ramo. Jare añawe umaeño ndoo ye waerä wɨari rupi jae reta uyawɨ ramo, awɨye waerä tëta wasu pewa reta uikuaa. Ndarau ikawi uyapo reta waerä jukuärái. Tou jae reta etei,” jei Pablo chupe reta. Jayawe sɨndaro reta yuraa umɨmbeu yuapɨ ye mburuwicha reta pe Pablo jei chupe reta wae. Jare mburuwicha reta uikuaa yawe Pablo jare Silas romano reta ko wae, ukɨye reta. Echa’ä romano reta imburuwicha wasu uikuatía wae jei awɨyeta ko uiporaraka reta ïru romano reta pe jukuärái. Jayawe mburuwicha reta yuweru peresorɨru pe uyeapɨkatu reta waerä Pablo jare Silas ndiwe. Jayawe onoe reta peresorɨru wi oka pe jare umɨñera reta oë ye yuraa reta waerä tëta wasu wi. Erëitu Pablo jare Silas oë ye ma yuraa reta yawe peresorɨru wi, uñatima ye reta Lidia jëta pe. Joko pe uyembatɨ reta Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe, jare umɨkɨrëɨ reta Tumpa kotɨ. Joko wi ramo yuraa reta ye jokua tëta wasu wi. Jayawe Pablo jare Silas uasa reta tëta wasu reta Anfípolis jare Apolonia jee wae rupi. Jare yuraa uwäe reta tëta wasu Tesalónica jee wae pe. Jare joko pe upɨta reta mbapɨ semana rupi. Jokua tëta wasu pe ime iko judío reta itupao. Jayawe jokua mbapɨ semana rupi ara mbutuu yawe, Pablo oo uike tupao pe kërái jae uyapoñoi wae rami opaete tëta wasu reta rupi. Jare jokua tupao pe Pablo uyemɨngeta judío reta ndiwe Cristo rewa kërái uyekuatía oï jesewa Tumpa iñeerɨru pe. Jukuärái umɨesäka chupe reta kërái Cristo uiporara ñotái jare umano ñotái iko mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re, jare kërái jae ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Pablo jei chupe reta: “Kua Jesús che amɨmbeu aï pewe wae, jae ko Cristo yae chupe wae,” jei chupe reta. Jayawe amokue jokua judío reta wɨrowia Pablo jei wae re. Wɨrowia reta wi jeta kuimbae judío mbae wae reta uipɨu Tumpa wi wae, jare jeta kuña ikokatu wae reta wi. Jayawe kua reta umbɨpɨ uñemɨïru Pablo jare Silas ndiwe. Erëi amokue judío reta wɨrowia’ä jare uñamɨtäa umae Pablo jare Silas re, echa’ä jeta wae reta uñemɨïru iko jae reta ndiwe. Jayawe jokua judío reta umbatɨka amokue jeko pochɨ wae reta jare jembiapo mbae wae reta, jare ombopochɨka reta Pablo jare Silas kotɨ. Jayawe jae reta umbɨpɨ uyapo tekorái tëta wasu pe. Jare opaete rewe yuraa pochɨ rewe kuimbae Jasón jee wae jëta pe ueka reta waerä tëi Pablo jare Silas. Echa’ä uipota tëi uipɨsɨ reta uyapo waerä chupe reta mbae ikawi mbae wae. Erëi uwäe’ä chupe reta joko pe. Jayawe uipɨsɨ wɨraa reta Jasón jare amokue ïru hermano reta tëta wasu imburuwicha reta jowai. Jare iñeeäta rewe jei reta: “Ime mokui kuimbae reta ombopochɨka ma jeta wae reta opaete kerupi yuraa wae rupi. Jare añawe yuweru uwäe reta kua pe. Jare kua Jasón umbɨasa ma reta jae jëta pe. Jare opaete jae reta ombowaicho ñonoï yanemburuwicha wasu imbaepuere wae jei wae. Echa’ä jei reta ime ambɨe mburuwicha wasu imbaepuerete wae Jesús jee wae,” jei reta mburuwicha reta pe. Jokua uyandu reta yawe, tëta wasu pewa reta jare imburuwicha reta ndiwe tuicha uyembɨpɨa’ä. Jayawe mburuwicha reta ueyaka korepoti Jasón pe jare jokua ïru hermano reta pe ipepɨka pe, jare umaeño jese reta oo ye waerä. Jayawe jokua pɨ̈tu etei hermano reta omondo Pablo jare Silas Tesalónica wi tëta wasu Berea jee wae kotɨ. Jare tëta wasu Berea pe ime iko wi judío reta itupao. Jayawe ara mbutuu pe Pablo jare Silas yuraa uike reta jokua tupao pe. Jokua tëta wasu pewa judío reta jeko kawiete tëta wasu Tesalónica pewa reta wi. Echa’ä jae reta jekuaeño ikɨrëɨ rewe uyapɨsaka reta Tumpa iñee re. Jare opa ara rupi umɨngetañoi reta Tumpa iñee uyekuatía oï wae uikuaa kawi reta waerä añetete ra ko Pablo oporomboe wae. Jáeramo jeta judío reta wɨrowia Pablo oporomboe iko wae re. Jae nunga wi jeta kuña judía mbae wae ikokatu wae reta, jare jeta kuimbae judío mbae wae reta wi wɨrowia reta Cristo re. Erëi jeräkua judío Tesalónica pewa reta pe kërái Pablo umɨmbeu oï Tumpa iñee tëta wasu Berea pe wae. Jáeramo amokue wae jae reta yuraa joko pe ombopochɨka waerä tëta wasu pewa reta Pablo jare Silas kotɨ. Jayawe jupiwoiño Cristo re wɨrowia wae reta omondo Pablo tëta wasu wi mar jembeɨ kotɨ uepɨ waerä chuwi reta. Jare amokue hermano reta yuraa wi jae ndiwe. Erëi Silas jare Timoteo upɨtaño reta tëta wasu Berea pe. Jayawe Pablo jare jae ndiwe yuraa wae reta uwäe reta tëta wasu Atenas jee wae pe. Joko pe ueya reta Pablo jare uñatima ye reta Berea kotɨ. Jare ndei yuraa ye reta mbowe, Pablo jei chupe reta: “Silas jare Timoteo ipuere reta yawe, tou woi reta cheraɨkue,” jei chupe reta. Jayawe Pablo uäro iko rambuewe Silas jare Timoteo, oo uwata tëta wasu Atenas rupi uikuaa waerä. Jare jae uecha jeta tumparaanga reta tëta wasu rupi ñonoï. Jáeramo ipɨatɨtɨ upɨta. Jayawe Pablo oo uike pëti tupao pe uikuaaka chupe reta waerä Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae. Jukuärái Pablo umɨmbeu judío reta pe jare judío mbae uipɨu Tumpa wi wae reta pe wi. Jare opa ara rupi jae oo wi tëta wasu iplaza pe umɨmbeu waerä Tumpa iñee joko pe ñonoï wae reta pe. Pëti ara amokue oporomboe wae reta umbɨpɨ uyeaka Pablo ndiwe. Jae reta ipɨte wi ime iko epikúreo jeko omomoe wae reta, jare ime iko wi estoiko jeko omomoe wae reta. Jare Pablo umɨmbeu chupe reta Cristo rewa, kërái jae ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi wae rewa. Jayawe amokue jokua oporomboe wae reta jei iyupe: “¿Mbae ra jei oï kua iyemɨngetase wae?” jei reta. Jare ïru wae reta jei iyupe: “Jae oporomboe chawaa oï ambɨe tumpa reta rewa,” jei reta. Jáeramo jae reta uparea Pablo pe oo waerä jae reta ndiwe ñaipe raɨ Areópago jee wae pe. Joko pe uyembatɨñoi tëta wasu itenondewa reta. Jayawe yuraa ma uwäe reta yawe yembatɨ pe, oporomboe wae reta jei Pablo pe: “Emɨesäka orewe kua yemboe ipɨau wae nemɨmbeu neï wae rewa,” jei reta. “Echa’ä ndeporomboe wae jaeramo etei nduyandu noï. Jare nduipota nduikuaa kawi jokua rewa,” jei reta Pablo pe. Jukuärái jei reta, echa’ä tëta wasu Atenas pewa reta jare ambɨe ɨwɨ pewa uyakao joko pe wae reta wi jekuaeño ikɨrëɨ uyemɨngeta jare uyapɨsaka reta ñee ipɨau wae re. Jayawe Pablo uyemboɨ tëta wasu pewa itenondewa reta jowai jare umbɨpɨ jei chupe reta kuärái: “Atenas pewa reta,” jei. “Añawe aikuaa aï jeta ko petumpa reta jare kërái ko pe reta pipɨuete peï chuwi reta wae,” jei. “Echa’ä awata aiko rambuewe tëta wasu rupi, aecha jeta ambɨe ye ye petumpa reta pe uñeñono tee oï yembɨadorarenda reta,” jei chupe reta. “Jare aecha wi pëti mbaerenda ambɨe ye wae. Echa’ä uyekuatía oï jese kuärái: ‘TUMPA YAIKUAA MBAE WAE PEWARÄ.’ Jukuärái uyekuatía oï jese. Jáeramo jokua Tumpa pe reta pikuaa mbae wae rewe pipɨu chuwi wae, añawe aipota amɨmbeu kawi pewe jesewa,” jei chupe reta. “Echa’ä jokua Tumpa ko jae imbaepuerete ye wae. Jae ko uyapo ara jare ɨwɨ jare opaete oï pɨpe wae,” jei. “Jae ko ara jare ɨwɨ iYa. Jáeramo ndarau iko tupao reta yande yayapo jae imaerä tëi wae pe,” jei. “Jare Tumpa ueka’ä etei yandewe mbae awe jae ipuere iko waerä. Echa’ä jae ko umee yandewe yanderekowerä, jare ñanepütuerä, jare opaete mbaembae yaiko waerä,” jei chupe reta. “Jare pëti kuimbae wiño Tumpa uyapo opaete ambɨe ye ye ɨwɨ pewa reta kiape kiape ñonoï wae rupi. Jare ndei uyekuaa reta mbowe, Tumpa jei ma kiape etei ra yurekota wae jare kërái yawe rewa ra yurekota reta joko pe,” jei. “Jukuärái Tumpa uyapo, echa’ä jae uipota ɨwɨ pewa reta uikuaa waerä kiawe ko ipuere’ä iko Tumpa mbae. Echa’ä jokua uikuaa reta yawe, aramoi uekata reta Tumpa. Jare ueka reta yawe, aramoi uwäeta reta chupe,” jei chupe reta. “Añetete Tumpa mbɨrɨ'ä oï tëi pëti pëti wae wi. Echa’ä Tumpa imbaepuere rupi ime ñanoi tekowe. Jare opa ara rupi jae ko umee yandewe tekowe yaiko waerä. Jare jukuärái wi amokue perëtáɨwa reta uikuatía kuärái: ‘Opaete yande ko jae Tumpa taɨ reta.’ Jukuärái uikuatía reta,” jei chupe reta. “Añetete yawe yande ko jae Tumpa taɨ reta, jáeramo ndarau ikawi yarowia waerä Tumpa ko jae mbae oro pewa, jare korepoti jiero pewa, jare ita pewa. Mase, kuimbae reta iyarakuaa rupiño ko uyapo reta jokua nunga ipo pe,” jei. “Ɨma ma Tumpa ipɨawasu iko chupe reta, echa’ä jae reta uikuaa’ä yureko kërái ko Tumpa wae. Erëi añawe jae jei oï opaete wae pe yaeya waerä yandepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jukuärái jei Tumpa, echa’ä jae uiparawo ma pëti ara outa oï wae opaete ɨwɨ pewa reta yayemboɨ waerä jae jowai. Jare jae uiparawo ma pëti kuimbae jei waerä yandereko re jupi rupi. Jare Tumpa uikuaaka ma yandewe añetete ko jae uiparawo jokua kuimbae, echa’ä umbɨjekowe ye ma ueru umanokue wae reta ipɨte wi.” Jukuärái jei Pablo chupe reta. Jayawe uyembatɨ wae reta uyandu yawe kía ikowe ye ou wae rewa, amokue wae reta oyoyai. Erëi ïru wae reta jei Pablo pe: “Ore nduipota nduyapɨsaka ye nderé kuri ïru ara rupi kua rewa,” jei reta chupe. Erëi amokue wɨrowia reta Tumpa iñee re, jare uñemɨïru reta Pablo ndiwe. Kua reta ipɨte pe yureko pëti tëta wasu pewa itenondewa Dionisio jee wae, jare pëti kuña Dámaris jee wae, jare ïru wae reta wi. Joko wi Pablo oë oo Atenas wi tëta wasu Corinto jee wae kotɨ. Jare joko pe uikuaa pëti kuimbae judío Aquila jee wae. Kua Aquila ko jae ɨwɨ Ponto jee wae pewa. Aquila jare jembireko Priscila jee wae jaeramo yepe uyakao reta tëta wasu Corinto pe. Tenonde yawe, jae reta yurekose ɨwɨ Italia pe tëta wasu Roma jee wae pe. Erëi romano reta imburuwicha wasu Claudio jee wae omoë opaete judío reta tëta wasu Roma wi. Jayawe Pablo oo Aquila jëta pe opou waerä ipɨ. Pablo uikuaa uyapo Aquila iparawɨkɨ – jae ko tëta wakapi pewa iyapoa. Jáeramo Pablo upɨta jae reta ndiwe uparawɨkɨ reta waerä päwe. Jare mbutuu ara reta rupi Pablo oo tupao pe uikuaaka waerä ïru judío reta pe jare judío mbae wae reta pe wi Jesucristo rewa, ipuere waerä jae reta wi wɨrowia jese. Jokua ara reta rupi Silas jare Timoteo yuweru uwäe ɨwɨ Macedonia wi. Jayawe Pablo ueya iparawɨkɨ tëta wakapi pewa uyapo wae. Jare uñeñono tee umɨmbeu waerä Tumpa iñee jare wɨrowiaka waerä judío reta pe kërái Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae. Erëi jokua judío reta jekuaeño oyowaicho Pablo ndiwe, jare umbɨpɨ jei reta ikawi mbae wae chupe. Jáeramo Pablo umɨtɨmo jemimonde ɨwɨkuí usururu waerä chuwi, jare jei chupe reta: “Tumpa uiporaraka pewe yawe, pe reta ko teko penoi. Che mbaetɨ anoi teko. Añawe wiwe ata amɨmbeu judío mbae wae reta pe Cristo rewa,” jei chupe reta. Jayawe Pablo oë oo tupao wi jare oo pëti kuimbae Justo jee wae jëta pe. Kua kuimbae judío mbae wae ko jare uipɨu Tumpa wi. Jae jëta oï jokua tupao iyɨpɨ pe. Jokua tupao itenondewa Crispo jee wae wɨrowia yandeYa Jesucristo re jare uyembɨsakambuka ɨ pe. Jukuärái uyapo reta wi opaete jëtara reta, jare jeta ïru Corinto pewa reta wi. Pëti pɨ̈tu yandeYa umbɨpau wae echa Pablo, jare jei chupe kuärái: “Awɨye ekɨye jare awɨye wi nekïi,” jei. “Jekuaeño chemɨeräkua. Echa’ä che aï nde ndiwe jare ndarau kiawe ipuere marái ndapo,” jei. “Jekuaeño chemɨeräkua, echa’ä imeño jeta wae reta wɨrowiata ñonoï cheré kua tëta wasu pe.” Jukuärái yandeYa jei chupe. Jáeramo Pablo upɨta pëti año jare owa yasɨ pewa Corinto pe, jare jekuaeño omboe tëta wasu pewa reta Tumpa iñee re. Joko wi judío reta oyowaicho pëti rami Pablo kotɨ, jare uipɨsɨ wɨraa reta mburuwicha Galión jee wae jowai. Galión ko jae tëta wasu Corinto pewa reta jare opaete ɨwɨ Acaya pewa reta imburuwicha. Jayawe judío reta umbɨpɨ umbɨjeko reta Pablo kuärái: “OreTumpa arakae yawe uikuaaka orewe kërái etei numbutuicha waerä jae jee. Erëi kua kuimbae umbɨtawɨ oï jeta wae reta, echa’ä omboe oï ambɨe ye,” jei reta. Jare Pablo omoëta ma iko yawe iñee, aramoiño Galión jei jokua judío reta pe: “Pe judío reta piko wae, kua kuimbae moná uyapo yawe mbae ikawi mbae wae ani mbae kachiete wae pekotɨ, jayawe ikawi ko ayapɨsaka waerä tëi peré,” jei. “Erëi pe reta piyeaka yepe peï ñee reta re, jare tee reta re, jare pereko reta reño. Jáeramo ndarau ayapɨsaka peré jokua re. Piyapɨkatu pe yepái. Che aipota’ä ayemɨinge jokua mbaembae pe,” jei mburuwicha chupe reta. Jayawe omondoka ye reta iyuwi. Jare aramoiño judío mbae wae reta oka pe uyembatɨ wae uipɨsɨ reta pëti judío Sóstenes jee wae – jae ko judío reta itupao itenondewa. Jare umbɨpɨ uinupa reta. Jare Galión uecha, erëi mbae’ä etei chupe. Joko wi jeta ara ma uasa yawe, Pablo oo ye Corinto wi. Jare Priscila jare Aquila ndiwe yuraa reta tëta wasu Cencrea jee wae kotɨ mar jembeɨ pe oï wae. Joko pe yureko rambuewe, Pablo opa uñeñapika uikuaaka waerä opa ma uyapo jae jei Tumpa pe uyapota iko wae. Jokua ko jae judío reta jeko. Jayawe Pablo, Aquila jare Priscila ndiwe uyupi reta chalana wasu pe jare opa yuraa ye reta ɨwɨ Siria kotɨ. Joko wi yuraa uwäe reta tëta wasu Éfeso jee wae pe kiape Pablo ueya Priscila jare Aquila. Jare mbutuu ara pe Pablo oo pëti tupao pe umɨmbeu waerä judío reta pe Jesús rewa. Jare judío reta umɨñera tëi Pablo upɨta waerä jae reta ndiwe ɨma katu rupi, erëi Pablo uipota’ä upɨta joko pe. Jare jae oo yeta ma iko chuwi reta yawe, Pablo jei chupe reta: “Añawe a ye aï tëta wasu Jerusalén kotɨ,” jei. “Erëi Tumpa uipota yawe, tayu ye tapou pepɨ kuri,” jei chupe reta. Jayawe ramo Pablo uyupi chalana wasu pe jare oo ye Éfeso wi. Jayawe Pablo oo uwäe tëta wasu Cesarea jee wae pe. Joko wi oo yuapɨ ye tëta wasu Jerusalén kotɨ opou waerä Cristo re wɨrowia wae reta joko pe yureko wae ipɨ. Joko wi oo ye tëta wasu Antioquía kotɨ. Jare joko pe upɨta ɨma katu rupi. Joko wi Pablo oë ye oo Antioquía wi jare uñatima ye oo ɨwɨ Galacia jare Frigia rupi. Jare opou ye opaete Cristo re wɨrowia wae reta jokoropi yureko wae ipɨ umɨmɨräta reta waerä Tumpa re. Jokua rambuewe, ou uwäe tëta wasu Éfeso pe pëti kuimbae Apolos jee wae. Apolos ko jae judío tëta wasu Alejandría jee wae pewa. Kua kuimbae ikatuete uyemɨngeta waerä, jare uikuaa kawi Tumpa iñee uyekuatía oï wae rewa. Jae uyemboe ma ko kërái yambɨyerowia waerä yandeYa, jare umɨmbeu ikɨrëɨ rewe jare oporomboe kawi jokua jae uikuaa wae. Erëi imeño uata iko chupe, echa’ä jaeño uikuaa Juan upurumbɨsakambuse wae oporomboe wae re. Jayawe Apolos ukɨye mbae rewe umbɨpɨ umɨmbeu Tumpa iñee tupao pe. Jare Priscila jare Aquila uyandu yawe jae oporomboe iko wae re, uipota reta omborɨ kua kuimbae. Jáeramo wɨraa reta jae reta jëta pe jare uikuaaka kawi chupe opaete Jesús rewa. Joko wi Apolos uipota oo ɨwɨ Acaya pe. Jare hermano reta Éfeso pewa uyerowia jokua re jare uipota reta omborɨ. Jáeramo uikuatía reta tupapire Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Acaya pewa pe, jare ueka chupe reta umbɨasa kawi waerä Apolos. Tumpa ipɨakawi rupi jokua hermano reta Acaya pewa wɨrowia ma Cristo re. Jare Apolos oo uwäe yawe joko pe, jae omborɨ kawi reta. Echa’ä ime yepe joko pe judío reta Jesús re wɨrowia’ä wae, jare Apolos uyeaka jae reta ndiwe. Opaete wae jowake jae uikuaaka kawi Tumpa iñeerɨru rupi kërái Jesús ko jae Cristo jei chupe reta wae, jare jukuärái umɨkïi judío reta. Apolos tëta wasu Corinto pe iko rambuewe, Pablo oo ɨwɨ Asia rupi uwäe ye rewa tëta wasu Éfeso pe. Jare oo uwäe ramo yawe joko pe, Pablo uñeñowäiti amokue wae yandeYa re wɨrowia wae reta ndiwe. Jare Pablo upɨrandu chupe reta: “¿Ou pa pepɨa pe Espíritu Santo perowia yawe yandeYa re?” jei. “Mbaetɨ,” jei reta. “Ore nduikuaa’ä etei ime iko Espíritu Santo wae,” jei reta chupe. Jayawe Pablo upɨrandu ye chupe reta: “¿Mbae nunga yemboe re pa piyembɨsakambuka?” jei. Jare jae reta jei chupe: “Juan oporomboe wae re nduyembɨsakambuka.” Jayawe Pablo jei chupe reta: “Juan omboe opaete wae reta uyembɨsakambuka waerä ɨ pe jae reta uechaka waerä ueya ma ko ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Jare jae jei wi chupe reta wɨrowia waerä outa iko jaɨkue rupi wae re. Jae ko Jesús. Jae ko Cristo yae chupe wae,” jei chupe reta. Jare kua uyandu reta yawe, uyembɨsakambuka reta ɨ pe yandeYa Jesús jee re. Joko wi Pablo oñono ipo jese reta jare ou jese reta Espíritu Santo. Jare umbɨpɨ uyemɨngeta reta ambɨe ye ye wae iñee pe kërái Espíritu Santo umbɨyemɨngetaka wae rupi. Jukuärái umɨmbeu reta ñee Tumpa wi etei ou wae. Kua kuimbae reta uyepapa doce rupi. Jare joko wi mbapɨ yasɨ rupi Pablo jekuaeño oo uike judío reta itupao pe mbutuu ara reta rupi. Jare ukɨye mbae rewe uikuaaka chupe reta kërái Tumpa umee Jesús iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa jare kërái yayekou waerä jokua re. Jukuärái jae oporomboe kërái ñanoi waerä tekowe opa mbae wae. Erëi jesewe amokue judío reta ipɨatäta ñeño reta jare uipota’ä wɨrowia reta Pablo oporomboe wae re. Jare jekuaeño uyemɨngeta kawi’ä reta opaete wae reta jowake Pablo oporomboe iko wae kotɨ. Jayawe Pablo ueya jokua tupao, jare Cristo re wɨrowia wae reta yuraa wi Pablo ndiwe. Jare joko wiwe jae reta yuraa uyembatɨ pëti yembatɨrenda pe kuimbae Tiranno jee wae jëta pe oï wae. Jare opa ara rupi Pablo uyembatɨ joko pe yuweru wae reta ndiwe uyemɨngeta waerä yandeYa rewa. Jayawe Pablo oporomboe joko pe mokui año rupi. Jukuärái jeta judío reta jare judío mbae wae reta wi ɨwɨ Asia pewa reta uyandu yandeYa Jesús iñee. Jare Tumpa umee Pablo pe mbaepuere uyapo waerä mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jukuärái Pablo iasoya omonde wae jare ipañera yepe kía wɨraa oñono yawe imbaerasɨ wae re, imbaerasɨ wae ukuera woi. Jare oñono yawe aña uyembɨiya jese wae re, aña usɨrɨ woi chuwi. Jokua ara reta rupi uasa yureko amokue judío reta tëta wasu reta rupi omoë reta waerä ipotawe wi aña uyembɨiya jese wae. Jare jukuärái uyapo yureko wi kuimbae Esceva jee wae taɨ chiu wae reta. Esceva ko jae pëti judío reta isacerdote tenondewa. Pëti ara tëta wasu Éfeso pe yureko yawe, Esceva taɨ reta uipota tëi omoë aña pëti kuimbae wi Jesús jee re. Echa’ä jei reta aña pe: “¡Jokua Jesús Pablo umɨmbeu oï wae jee re ndoe ndewe eë chuwi!” jei chupe. Jayawe aña jei chupe reta: “Che aikuaa aï Jesús, jare aikuaa aï wi kía ko jae Pablo wae. Erëi ¿kía reta ra ko pe?” jei chupe reta. Jare jokua kuimbae aña uyembɨiya jese wae jawoi pewa pochɨ rewe uepeña reta, jare opa jae reta uñemɨamɨrika. Jayawe jae reta opa oë osi jokua tëta wi nani etei jare opa iperepere reta. Jayawe jokua jeräkua judío reta pe jare judío mbae wae reta pe wi tëta wasu Éfeso pe. Jáeramo opaete rewe uipɨuete yandeYa Jesús wi, jare umbɨpɨ umbutuicha reta jae jee. Jare jeta jaeramo Cristo re wɨrowia wae reta uñemɨmichi rewe uyembeu reta ïru wae reta jowake kërái Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae. Jare jeta ipaye wae reta wɨrowia wi Cristo re jare ueya reta ipaye wae. Jáeramo jae reta ueru itupapire reta ipaye pewa jare opa uapɨ reta opaete wae jowake. Jare jokua tupapire reta uapɨ reta wae jepɨete ko. Echa’ä uyepapa yawe, uepitɨ 50.000 riare korepoti pewa. Jukuärái Tumpa uechaka jeta wae reta pe imbaepuere tuicha wae. Jáeramo jeräkua opaete rupi yandeYa iñee, jare jeta wae reta wɨrowia jese. Kua jaɨkue rupi Pablo upɨta oo waerä ɨwɨ Macedonia jare ɨwɨ Acaya rupi Jerusalén pe. Jare jae jei iyupe: “Joko wi a ñotái ko tëta wasu Roma pe,” jei. Jayawe Pablo omondo ɨwɨ Macedonia kotɨ mokui imborɨa reta Timoteo jare Erasto jee wae. Erëi jae upɨta mbowɨ ara pewa ye ɨwɨ Asia pe. Jokua ara reta rupi tëta wasu Éfeso pe umbɨpɨ yembɨawái tuicha wae yemboe yandeYa rewa wae kotɨ. Echa’ä joko pe iko pëti kuimbae Demetrio jee wae. Jae iparawɨkɨ ko umɨndɨkui korepoti tïi wae jare uyapo mbaembae pɨpe owaka waerä. Jokua año reta rupi jeta Éfeso pewa reta umbɨadora itumparaanga Diana jee wae re. Jare Diana itupao iko Éfeso pe. Jáeramo Demetrio umɨngana kawiete uyapo owaka Diana itupaoraanga michi wae reta. Jare Demetrio umbɨepɨ kawi wi imborɨa reta pe. Pëti ara Demetrio uyembatɨ opaete jokua nunga mbarawɨkɨ uyapo wae reta ndiwe jare jei chupe reta: “Kuimbae reta, pe reta pikuaa peï yamɨngana kawiete ñaï kua mbarawɨkɨ yayapo wae rupi,” jei. “Mase, pe reta pecha jare piyandu ma kërái jokua kuimbae Pablo jee wae umbɨpɨambɨeka oï jeta wae reta. Jae wɨrowiaka ma jeta wae reta pe kua Éfeso pe jare opaete ɨwɨ Asia rupi kërái tumparaanga reta kuimbae reta uyapo ipo pe wae tumpa reta’ä ko,” jei. “Jáeramo tëta wasu pewa reta aramoi wɨrɨ̈rota kua yandeparawɨkɨ. Jare jeieteta aramoi wɨrɨ̈rota reta wi yandetumpa kuña jupiete wae Diana itupao,” jei. “Yepe tëi Diana jeräkuaete kua ɨwɨ Asia rupi jare opaete ɨwɨ rupi wi, erëi aramoi ndarau ye ma umbɨadora reta jese,” jei chupe reta. Jayawe jokua Demetrio jei wae uyandu reta yawe, pochɨete reta jare iñeeäta rewe jei pɨi reta: “¡Tuyembutuichaka yandetumpa Diana jee!” jei reta. Jayawe tekorái uñemɨái opaete tëta wasu rupi. Jare jeta wae reta osi yuraa uyembatɨ waerä tëta wasu pewa reta iyuwangarenda wasu pe. Jare amokue wae reta uipɨsɨ wɨraa Gayo jare Aristarco. Jae reta ko jae Pablo iwataïru reta ɨwɨ Macedonia pewa. Jayawe Pablo oo tëi iko wi tëta wasu pewa reta uyembatɨ ñonoï wae pe uyemɨngeta waerä jae reta ndiwe. Erëi amokue hermano reta oyopia Pablo, jukuärái rupi uepɨ reta jokua pochɨ wae reta wi. Jae nunga wi amokue mburuwicha reta ɨwɨ Asia pewa Pablo ndiwe uyepokuaa reta wae omondo umɨmbeuka Pablo pe awɨye oo waerä yuwangarenda wasu kotɨ. Jare yuwangarenda wasu rupi jeta tekorái pe uyemɨinge wae reta opa uyembopa reta. Amokue wae reta iñeeäta mbaembae re, jare ïru wae reta iñeeäta ambɨe re. Añetete opaete seri uikuaa’ä yureko maera ra uyembatɨ yureko wae. Amokue judío reta umɨaña jenonde kuimbae Alejandro jee wae, jare umɨñera reta jae uikuaaka waerä yembatɨ pe ñonoï wae reta pe mbae uasa oï wae rewa. Jayawe Alejandro ipo pɨpe uipota tëi umɨkïi reta, echa’ä uipota tëi imiäri tëta wasu pewa reta pe awɨye waerä jae reta umbɨjeko judío reta jokua yembɨawái re. Erëi yembatɨ pe ñonoï wae reta uikuaa yawe jae ko judío wae, opaete pëti rami iñeeäta rewe jei pɨi reta: “¡Tuyembutuichaka yandetumpa Diana jee!” Jukuärái uyapo reta mokui ora seri rupi. Joko wi pëti mburuwicha tëta wasu pewa umɨkïi wɨte reta, jare jei chupe reta: “Kuimbae Éfeso pewa reta, opaete ɨwɨ pewa reta uikuaa kawi ko ñanerëta wasu Éfeso pe yaiko wae reta ko jae Diana itupao iyandarekoa reta. Jare uikuaa reta wi kërái yande yayandareko ñaï ita Diana echa oa ara wi wae re,” jei. “Jayawe ipuere’ä kía kua uikuaku ramo, ikawi ko pekïi waerä awɨye waerä mbae piyapo wɨrae ndei pepɨa pe piyemɨngeta kawi mbowe,” jei. “Mase, peru ma kua kuimbae reta kua pe. Erëi jae reta uyapo’ä mbae ikawi mbae wae yandetupao kotɨ, jare jei’ä wi mbae ikawi mbae wae yandetumpa kotɨ,” jei. “Demetrio jare imborɨa reta uipota uñeapo kía re yawe, ime mburuwicha reta ñonoï uyapɨsaka waerä jese reta,” jei. “Erëi jekuaeño ime yawe mbae re pipota piyemɨngeta waerä, piyapo ïruwe yembatɨ tëta wasu pewa pe,” jei. “Mase, añawe mburuwicha reta Roma pewa aramoi yanembɨjekota kua yayapo ñaï wae re. Jae reta upɨrandu yandewe yawe kua tekorái rewa, ¿mbae ra yaeta chupe reta? Ndarau yaikuaa,” jei mburuwicha chupe reta. Jare mburuwicha opa uyemɨngeta yawe, umbɨyapɨ yembatɨ jare opaete wae yuraa ye reta. Jokua tekorái opa ma uasa yawe, Pablo umbatɨka Cristo re wɨrowia wae reta umɨkɨrëɨ reta waerä. Joko wi Pablo uikuäwa pëti pëti wae oo ye iko chuwi reta ramo. Jare oë oo ye Éfeso wi ɨwɨ Macedonia kotɨ. Jare uasa rambuewe jokua ɨwɨ rupi, Pablo jekuaeño umɨkɨrëɨ kawi opaete hermano reta jokoropi ñonoï wae. Jayawe oo uwäe ɨwɨ Grecia jee wae pe. Jare mbapɨ yasɨ rupi Pablo upɨta joko pe. Jare joko wi, oota ma iko yawe mar rupi ɨwɨ Siria jee wae kotɨ, jeräkua chupe amokue judío reta uyemboemboe ñonoï jese uyuka waerä tëi. Jáeramo Pablo upɨta oo ye waerä ɨwɨ Macedonia rupi awɨye oa waerä jae reta ipo pe. Jare yuraa yureko Pablo ndiwe wi amokue hermano reta. Jae reta ko jee: Sópater tëta wasu Berea pewa, Aristarco jare Segundo tëta wasu Tesalónica pewa, Gayo tëta wasu Derbe pewa, jare Timoteo, Tíquico, jare Trófimo ɨwɨ Asia pewa. Kua kuimbae reta Pablo omondo orerenonde tëta wasu Troas jee wae pe. Jare joko pe jae reta oreraäro. Erëi ore ndupɨta tëta wasu Filipos pe numbɨasa waerä joko pe ara reta yemɨmandúa mbɨyape levadura mbae pewa jei chupe reta wae. Jare jokua uasa ma yawe, ore noë ndoo ye chalana wasu pe tëta wasu wi. Jare pandepo ara pe ndoo nuwäe tëta wasu Troas pe. Joko pe nuñeñowäiti ïru reta ndiwe, jare ndupɨta joko pe chiu ara rupi. Jayawe domingo ara pe ore nduyembatɨ Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe nduyemɨmandúa waerä yandeYa imano re. Jayawe Pablo umbɨpɨ oporomboe Tumpa iñee re. Jare jeta mbaembae re jae oporomboe pɨare mbɨte rewa. Jae uipota’ä etei opa waerä chuwi oporomboe iko wae, echa’ä pɨarewe pe ndoo yeta nduiko ramo. Jokua tëta ore nduyembatɨ nduiko pɨpe wae mokui piso pewa ko, jare nduyembatɨ nduiko piso ɨwatete iko wae pe. Jare jokua o pe umɨendɨ reta jeta mechero umbɨembipe waerä. Jare ime iko pëti kunumi Eutico jee wae uwapɨ iko ɨwate ventana pe. Jare Pablo jekuaeño oporomboe iko rambuewe, kunumi umɨamɨri topeɨ jare oke. Jare aramoiño kunumi oa ventana wi oka kotɨ ɨwɨ pe. Jayawe opaete ore ndosi nduweyɨ ndoo ndueupi waerä tëi. Erëi nduecha umano ma, echa’ä mokui piso wi oa ramo. Jayawe Pablo uweyɨ oo kunumi uyepɨso oï wae pe jare uikuäwa. “Awɨye pepɨatɨtɨ,” jei orewe. “Jae ikowe ye ma,” jei. Jare Pablo umupüa kunumi jekowe rewe, jare amokue wae reta wɨraa ye jëta pe. Jáeramo opaete ore nduyerowiaete ndupɨta jokua re. Joko wi orepɨakatu rewe nduyupi ye ndoo tëta ɨwate pe jare nduyembatɨ yewɨ. Jare ndou mbɨyape jare copa wi nduyemɨmandúa waerä yandeYa imano re. Jokua pɨ̈tu Pablo iköe oporomboe. Pɨarewe pe Pablo jare ore jae ndiwe nduiko wae noë ndoo ye jokua hermano reta Troas pewa wi. Jare ore rani ndoo nduasa mar rupi tëta wasu Asón jee wae pe. Nduipota nuñeñowäiti waerä Pablo ndiwe joko pe jae jei rami. Echa’ä jae uipota oo ɨwɨ rupi. Jare nuñeñowäiti yawe jae ndiwe Asón pe, Pablo uyupi chalana wasu pe jare ndoo päwe tëta wasu Mitilene pe. Jare joko wi ndoo ye mar rupi. Jare pɨarewe pe ndoo nduasa ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Kío jee wae jowai. Pɨarewe pe ndoo nuwäe ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Samos jee wae pe. Jayawe ndupɨta tëta wasu raɨ Trogilio jee wae pe. Jare pɨarewe pe ndoo nuwäe tëta wasu Mileto pe. Pablo ikɨrëɨ uasa wɨrae Éfeso wi awɨye waerä upɨta ɨma ɨwɨ Asia pe. Echa’ä jae uipota oo uwäe tëta wasu Jerusalén pe Pentecostés ara pe ipuere yawe. Jayawe ndoo nuwäe yawe tëta wasu Mileto pe, Pablo omondo uenika Éfeso pewa Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta yuweru waerä orepɨ Mileto pe. Jare jae reta yuweru uwäe yawe, Pablo jei chupe reta: “Pe reta pikuaa peï kërái ko chereko wae jokua ara che a awäe kua peɨwɨ Asia pe wiwe a ye pewi rewa,” jei. “Yepe tëi judío reta ikueri’ä chembɨawái, erëi jesewe jekuaeño ayeyokui yandeYa pe pepɨte rupi añemɨmichi rewe jare cheresaɨ rewe,” jei. “Jare che chekueri’ä etei amɨmbeu pewe mbae ikawita oï pewe wae. Jare amɨmbeuñoi pewe akɨye mbae rewe yandeYa iñee yembatɨ reta rupi jare perëtarëta rupi wi,” jei. “Jare jekuaeño amɨmbeu opaete wae pe – judío reta pe jare judío mbae wae reta pe wi – ueya reta waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa jare wɨrowia reta waerä yandeYa Jesucristo re,” jei chupe reta. “Jare añawe Espíritu Santo jei oï chewe a waerä Jerusalén kotɨ. Erëi aikuaa’ä mbae ra ko joko pe uyeyapota oï chewe wae,” jei. “Jaeño aikuaa joko pe cherowaicho reta chepɨsɨta jare cheñonokata reta peresorɨru pe, jare aiporarata aï. Kua aikuaa aï, echa’ä tëta tëta wasu rupi asa yawe, Espíritu Santo uikuaaka oï chewe jokua re,” jei chupe reta. “Erëi jesewe akɨye’ä,” jei. “Chepɨa pe ayemɨngeta’ä etei ayerepɨ waerä. Jaeño aipota opa ayapo waerä ayerowia rewe jokua mbarawɨkɨ yandeYa Jesús umee chewe wae. Jare cheparawɨkɨ ko jae jekuaeño amɨmbeu waerä ïru wae reta pe ñee ikawi wae kërái ko Tumpa ipɨakawiete ye oï yandewe wae re,” jei chupe reta. “Jare añawe a ye aï pewi, jare pe reta ndarau ye ma cherecha peï,” jei. “Erëi amɨmbeu kawi ma pewe kërái Tumpa umee Jesús iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei chupe reta. “Añetete aipɨu’ä etei ko amɨmbeu waerä pewe opaete Tumpa uipota pikuaa waerä wae. Jáeramo ime yawe kía nunga pepɨte wi umano Cristo re wɨrowia mbae rewe, chereko pewa’ä ma ko,” jei chupe reta. Jare jei wi chupe reta: “Jayawe, pe reta Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta, piyandareko kawi piyé,” jei. “Jare piyandareko kawi wi opaete hermano reta Tumpa umee pewe wae re. Pikuaa peï kërái pëti owecha iyandarekoa uyandareko kawi iowecha reta re. Jukuärái wi piyandareko kawi hermano reta re jare pemboe kawi reta. Echa’ä yandeYa uepɨ reta jae juwɨ pɨpe etei, jare jukuärái jae reta yandeYa imbae ko. Jekuaeño pemandúa Espíritu Santo ko peparawo pe reta piko waerä jae reta itenondewarä,” jei Pablo chupe reta. “Aikuaa aï che a ye ma pewi yawe, yuweruta pepɨte rupi Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta. Jae reta uipotata pererükumewa Tumpa kotɨ kërái yawapɨ̈ta uipota ou uyuka jou owecha reta wae rami,” jei. “Amokue reta pepɨte wi etei umbɨpɨta oporomboe oï apu rewe umbɨtawɨ waerä hermano reta. Echa’ä jae reta uipotata hermano reta uyerowa waerä yandeYa wi jae reta oporomboe kachi wae kotɨ,” jei chupe reta. “Jáeramo pemae kawi peyupe,” jei. “Jekuaeño pemandúa jokua mbapɨ año rupi pe ndiwe aiko wae re. Pemandúa kërái ara rupi jare pɨ̈tu rupi cheresaɨ rewe jekuaeño pumbɨarakuaa aiko wae re,” jei chupe reta. “Añawe poñono aï Tumpa ipo pe. Jae tuyandareko kawi mii peré,” jei. “Pemanduañoi wi jokua ñee Tumpa ipɨakawiete yandewe wae re. Echa’ä jokua ñee rupi Tumpa ñanemɨmɨräta ikotɨ, jare umee yandewe yanderendarä opaete Tumpa oñono tee jae imaerä wae reta ndiwe,” jei Pablo chupe reta. “Che pëti wese awe amae’ä aipotaete rewe pekorepoti re, jare peoro re, jare peremimonde re,” jei. “Jare pe reta etei pikuaa peï kërái ko che aparawɨkɨ anoi waerä mbaembae chemaerä. Jare aparawɨkɨ wi amborɨ waerä cheïru reta,” jei. “Opaete mbae ayapo wae rupi aechaka ma pewe kërái ikawi ko yaparawɨkɨ yamborɨ waerä ipuere mbae etei uparawɨkɨ iyupe wae reta,” jei. “Yanemandúa yandeYa Jesús etei jei wae re, echa’ä jae jei: ‘Ime yawe kía umee yandewe mbaembae uata oï yandewe wae, jokua re yayerowia ñaï. Erëi yayerowiaeteta ñaï ñamee yawe kía pe mbaembae uata oï chupe wae,’ jei Jesús.” Jukuärái Pablo jei chupe reta. Jare opa uyemɨngeta yawe, Pablo uñeñono itawa re opaete ïru wae reta ndiwe jare uyerure päwe reta Tumpa pe. Jayawe opaete joko pe ñonoï wae reta uyao, jare pëti pëti wae uikuäwa Pablo jare jowa pe uyurupɨte reta, oo yeta iko chuwi reta ramo. Tuicha rupi ipɨatɨtɨ reta, echa’ä Pablo jei ma chupe reta ndarau ye ma uecha reta ramo. Jayawe jae reta yuraa Pablo ndiwe chalana wasu oï wae pe rewa. Joko wi Pablo jare ore noë ndoo ye hermano reta wi, jare nduyupi chalana wasu pe, jare ndoo ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Cos jee wae kotɨ. Jare pɨarewe pe ndoo ambɨe ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Rodas jee wae kotɨ, jare joko wi tëta wasu Pátara jee wae kotɨ. Pátara pe nuwäe chalana wasu oota oï ɨwɨ Fenicia kotɨ wae. Jayawe ore nduyupi chalana wasu pe jare noë ndoo. Jare ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Chipre jee wae nduecha oreaso kotɨ; jayawe nduasa chuwi. Jare jekuae ndoo ɨwɨ Siria kotɨ. Jayawe ndoo nuwäe tëta wasu Tiro jee wae pe, echa’ä joko pe chalana wasu ueyata iko jewɨta reta. Tiro pe ore ndueka Cristo re wɨrowia wae reta joko pewa. Jare nuwäe chupe reta yawe, ndupɨta jae reta ndiwe chiu ara rupi. Jare joko pe nduiko rambuewe, amokue jae reta Espíritu Santo rupi jei tëi Pablo pe awɨye waerä oo Jerusalén pe. Erëitu jokua ara reta uasa ma yawe, ore noë ndoo joko wi. Jare opaete jokua hermano reta jare jembireko reta jare isambiaɨ reta ndiwe oremɨïru tëta wasu oka pe nuwäe rewa. Jare joko pe opa rewe ore nuñeñono oretawa re mar jembeɨ pe jare nduyerure päwe Tumpa pe. Jayawe nuñekuäwa yawe jae reta ndiwe, ore nduyupi ye chalana wasu pe. Jare jae reta yuraa ye jëta jëtái rupi. Jayawe Tiro wi ore ndoo nuwäe tëta wasu Tolemaida jee wae pe. Jare joko pe numbɨsaluda hermano reta jare ndupɨta jae reta ndiwe pëti ara rupi. Pɨarewe pe ore noë ndoo chuwi reta jare ndoo nuwäe tëta wasu Cesarea pe. Joko pe ore ndupɨta Felipe jëta pe. Felipe ko jae Cristo rewa ndei uikuaa wae reta pe umɨmbeu wae. Jare jae ko jokua chiu kuimbae wi pëti wae. Jae ime onoi irundɨ tayɨ ndei umenda wae reta. Jae reta ko jae ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta. Jayawe mbowɨ ara ma joko pe ndupɨta yawe, ou opou orepɨ ɨwɨ Judea wi pëti kuimbae Agabo jee wae. Jae ko wi pëti ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae. Jae uecha yawe Pablo, ueki chuwi jumbɨkuaa jare uñeapɨ̈ti jaei ipɨ jare ipo. Jare jei: “Kua jei oï Espíritu Santo: ‘Kuärái Jerusalén pe judío reta uñapɨ̈tita kua tumbɨkuaa iya jare umeeta reta judío mbae wae reta ipo pe.’ Jukuärái jei Espíritu Santo,” jei. Jokua ore nduyandu yawe, ore jare ïru wae reta wi joko pe ñonoï wae numɨñera tëi Pablo awɨye waerä oo Jerusalén pe. Erëi Pablo jei orewe: “¿Maera pa piyao peï? Pe reta chembɨpɨatɨtɨka peï,” jei. “Echa’ä che akɨye’ä etei añeapɨ̈tika waerä Jerusalén pe. Akɨye’ä etei wi amano waerä joko pe yandeYa Jesús pe ayeyokui ramo,” jei orewe. Jayawe orepuere’ä ma ndoyopia Pablo ramo, ndueyaño ndoe rewe: “Tuyeyapo yandeYa uipota wae.” Joko wi ore nduyeyapɨkatu jare noë ndoo ye tëta wasu Cesarea wi Jerusalén kotɨ. Jare yuraa wi ore ndiwe amokue hermano reta Cesarea pewa. Jae reta orereraa pëti kuimbae Mnasón jee wae jëta pe. Mnasón ɨwɨ Chipre pewa ko jare jae ko jeta año ma Cristo re wɨrowia wae. Jayawe ndupɨta nduputuu waerä jae jëta pe. Joko wi ore noë ndoo ye Jerusalén kotɨ. Jare ndoo nuwäe yawe Jerusalén pe, hermano reta joko pewa jei orewe uyerowiaete rewe: “¡Jaekawi peyu!” jei reta orewe. Pɨarewe pe Pablo oo ore ndiwe ndopou waerä Jacobo ipɨ. Jare joko pe ime yepe Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta uyembatɨ ñonoï wi. Jare opa ma umbɨsaluda reta yawe, Pablo umɨmbeu chupe reta iparawɨkɨ judío mbae wae reta ipɨte rupi rewa jare opaete mbaembae Tumpa uyapo chupe reta wae rewa. Jare Pablo jei wae uyandu reta yawe, opaete jae reta umbɨpɨ umbutuicha reta Tumpa jee. Jayawe jae reta jei Pablo pe kuärái: “Hermano, ndikuaa ma kërái jetaete judío reta wɨrowia ma ko Jesús re, jare opaete jae reta ikɨrëɨete yureko waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi,” jei reta. “Erëi ime yembɨawái. Echa’ä jeräkua chupe reta nde ndeyaka neï Moisés uikuatía wae wi jokua judío reta yureko judío mbae wae reta ipɨte rupi wae pe. Echa’ä jeräkua nde ndere chupe reta awɨye waerä umbɨcircuncidaka taɨ reta jare awɨye waerä omomoe reta yandereko,” jei reta chupe. “Jayawe, ¿mbae pa yayapota? Echa’ä judío reta Jerusalén pewa wɨrowia tëi reta nde ndiyapo jukuärái. Jare uikuaata ñonoï reta nde ndeyu ma ko wae. Imeta chawaa yembɨawái,” jei reta chupe. “Jáeramo iyapo mii kua ndoeta ndewe wae. Ime orepɨte pe ñonoï irundɨ kuimbae reta Tumpa jowai jei reta mbae uyapota yureko wae. Jayawe eraa kua kuimbae reta tupao wasu pe jare iyeyoe jae reta ndiwe Tumpa kotɨ yandereko jei wae rami. Jare embɨepɨ jae reta iñäka opa uipëpika reta waerä. Jukuärái opaete wae uikuaata añetete’ä yepe nereräkua chupe reta wae. Echa’ä jae reta uikuaata nde ko ndiyapo wi Moisés arakae uikuatía wae. Aramoi jukuärái yambɨyerowiata ñanerëtara judío reta,” jei reta chupe. “Erëi judío mbae wae Cristo re wɨrowia wae reta pe yaikuatía ma Moisés uikuatía wae rewa kuärái: Jaeño awɨye tou reta soo tumparaanga pe uñemee wae. Jare awɨye tou reta tuwɨ. Jare awɨye tou reta wi mbaemɨmba uyeyuwɨkue isoo. Jare awɨye tuyapo reta awasa. Jukuärái yambɨarakuaa reta,” jei reta Pablo pe. Jayawe Pablo wɨraa jokua kuimbae reta jare umbɨepɨ jae reta iñäka opa uipëpika waerä. Jare pɨarewe pe jae wɨraa reta tupao wasu joka pe jare uñemɨïru jae reta ndiwe uyeyoe waerä Tumpa kotɨ. Joko wi Pablo umɨmbeu sacerdote reta pe mbae ara pe opata uyeyoe wae – jae ko chiu ara pe. Echa’ä uasa ma jokua chiu ara yawe, Pablo umeeta jokua irundɨ kuimbae reta pe mbaemɨmba reta jae reta wɨraa sacerdote pe uyuka jare umee waerä Tumpa pe. Jayawe jokua chiu ara opata ma yawe, Pablo oo ye tupao wasu joka pe jokua irundɨ kuimbae reta ndiwe. Jare joko pe ñonoï amokue judío ɨwɨ Asia pewa reta, jare uecha reta Pablo. Jayawe pochɨete reta ikotɨ, echa’ä wɨrowia reta tëi Pablo ueru ko uruike judío mbae wae reta tupao wasu joka pe ramo. Echa’ä judío reta umaeño’ä judío mbae wae reta re uike waerä joko pe. Jare jokua ndimbowe rupi uecha reta yepe Pablo uwata iko tëta wasu rupi pëti kuimbae judío mbae wae Éfeso pewa Trófimo jee wae ndiwe. Jáeramo wɨrowia reta tëi Pablo ueru ko uruike tupao wasu joka pe wae. Jayawe iarasɨ rewe umɨeräkua reta ïru reta pe jesewa. Jare jawoi pewa uyapo reta tekorái uipɨsɨ reta waerä Pablo. Jare iñeeäta rewe jei reta ïru joko pe ñonoï wae reta pe: “Kuimbae Israel pewa reta, ¡peyu oremborɨ!” jei reta. “Kua kuimbae ko jae jokua opaete kerupi oporomboe oï yandekotɨ, jare Moisés arakae uikuatía wae kotɨ, jare kua yandetupao wasu kotɨ wae. Jare jeiete, kua kuimbae ueru uruike judío mbae wae reta kua yandetupao pe, jare jukuärái umɨngɨaka ma kua tupao uñeñono tee oï Tumpa pewarä wae,” jei reta. Jayawe jupiwoiño jeräkua jokua apu Pablo rewa opaete tëta wasu pewa reta pe. Jáeramo jeta wae reta yuweru Pablo kotɨ, jare uipɨsɨ umbɨtɨrɨrɨ wɨraa reta tupao wasu ikësea oka kotɨ uyuka reta waerä tëi. Jare tupao wasu iyandarekoa reta uyukenda woi ikësea jöke chuwi reta awɨye iko waerä tekorái tupao wasu ikësea japɨpe. Jare jeräkua Jerusalén isɨndaro romano reta itenondewaete wae pe kërái jeta Jerusalén pewa reta uyapo ñonoï tekorái wae. Jáeramo jupiwoiño jae osi ou tekorái uyapo ñonoï wae reta kotɨ isɨndaro reta jare sɨndaro itenondewa reta ndiwe. Jokua tekorái uyapo ñonoï wae reta uyuka pota ma yureko Pablo. Erëi uecha reta yawe yuweru ñonoï sɨndaro reta, jawoi pewa ueya reta uinupa yureko wae wi. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete oo uipɨsɨ Pablo chuwi reta jare oyokui isɨndaro reta oñono waerä mokui cadena pe. Joko wi upɨrandu tekorái uyapo wae reta pe: “¿Kía ra ko jae? ¿Mbae ikawi mbae wae ra uyapo?” jei chupe reta. Jayawe amokue tëta wasu pewa reta iñeeäta rewe umbɨjeko Pablo jeta mbaembae ikawi mbae wae re. Erëi iñee oyowake’ä etei reta. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete ipuere’ä uikuaa mbae nunga ra ko jae añetete wae. Jáeramo oyokui isɨndaro reta wɨraa waerä Pablo sɨndaro reta yureko wae pe upɨrandu kawi waerä chupe mbae ikawi mbae ra uyapo jae wae. Erëi tekorái uyapo wae reta uecha yawe sɨndaro reta wɨraa ñonoï Pablo chuwi reta, jeiete ma pochɨ reta. Jare yuraa jaɨkue reta, jare iñeeäta rewe jei pɨi reta: “¡Tumano jokua kuimbae!” jei reta. Jare uwäe ma yuraa reta yawe grada oo tëta sɨndaro reta yureko wae pe, sɨndaro reta imeta ko owoɨ wɨraa Pablo uepɨ reta waerä jokua pochɨ wae reta wi. Erëi ndei sɨndaro reta wɨraa uruike mbowe Pablo tëta sɨndaro reta yureko wae japɨpe, Pablo jei griego ñee pe sɨndaro reta itenondewaete pe: “Emaeño mii cheré mbae jae waerä ndewe,” jei chupe. Jayawe jae jei Pablo pe: “Aaa, nde ndikuaa yepe ndiyemɨngeta griego ñee pe,” jei. Jare jei wi chupe: “Arowia aiko tëi nde ko jae jokua kuimbae ɨwɨ Egipto pewa wae karamboe yawe omboemboe irundɨ miri wae reta oyowaicho waerä mburuwicha reta kotɨ wae. Joko wi jae opa wɨraa reta ɨwɨtini wasu pe sɨndaro reta awɨye uipɨsɨ reta waerä,” jei chupe. Jayawe Pablo jei chupe: “Mbaetɨ. Jae’ä ko che,” jei. “Che ko jae judío tëta wasu Tarso ɨwɨ Cilicia pe oï wae pewa. Nde ndikuaa jokua tëta wasu jeräkuaete wae ko,” jei. “Jayawe, kua mbae ayerure ndewe: emaeño mii cheré ayemɨngeta waerä kua tëta wasu pewa reta pe,” jei chupe. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete jei chupe: “Jaekawi,” jei. “Ndepuere nemɨngeta reta,” jei chupe. Jayawe Pablo uyemboɨ grada ɨwate oï wae pe, jare ipo pɨpe umɨkïi opaete joko pe ñonoï wae reta. Jare opaete wae kïi yawe, Pablo umbɨpɨ umɨngeta reta jae reta iñee pe etei – jae ko hebreo ñee pe. Jare jei chupe reta kuärái: “Cherɨwɨ reta jare cherɨkeɨ reta, piyapɨsaka mii cheré. Aipota pumɨngeta mii ayerepɨ waerä,” jei chupe reta. Jare tëta wasu pewa reta uyandu yawe Pablo uyemɨngeta chupe reta hebreo ñee pe wae, opa rewe kïi ngatu uyapɨsaka jese reta, echa’ä jokua ko jae reta iñee ramo. Jayawe Pablo jei chupe reta: “Che ko jae pëti judío. Chesɨ wi aa tëta wasu Tarso pe ɨwɨ Cilicia pe oï wae, erëi akuakuaa kua tëta wasu Jerusalén pe. Gamaliel chemboe kawi yanderamɨkue reta jeko re. Jare che chekɨrëɨete aiko opaete Tumpa jei wae rupi, opaete pe reta añawe pipota rami,” jei chupe reta. “Karamboe rupi che aiporarakase Jesús re wɨrowia wae reta pe. Aipɨsɨ añonoka reta peresorɨru pe, kuimbae reta jare kuña reta wi, jare amokue wae ayukaka,” jei Pablo chupe reta. “Sacerdote tenondewaete jare opaete yandetenondewa reta ipuere umɨmbeu pewe kua che jae aï pewe wae añetete ko. Echa’ä jae reta uikuatía umee chewe tupapire araa tëta wasu Damasco pe aechaka waerä pëti pëti tupao reta itenondewa pe. Jukuärái jae reta chekuaata iko tëi, jare umeeta iko chewe mbaepuere aipɨsɨ aru ye waerä kua Jerusalén pe opaete Cristo re wɨrowia wae reta aiporaraka chupe reta waerä,” jei chupe reta. “Erëi che awäe seri ma Damasco pe yawe, warasɨ ara mbɨte rupi iko yawe, aramoiño jembipe cheré pëti tembipe uwerasɨ wae ara wi. Jawoi pewa aa ɨwɨ re, jare ayandu ñee jei chewe: ‘Saulo, ¿maera pa jekuaeño ndiyapo neï ikawi mbae wae chekotɨ?’ jei chewe. “Jayawe che apɨrandu chupe: “¿Kía pa ko nde, mburuwicha?’ “Jayawe ñee jei chewe: ‘Che ko jae Jesús tëta wasu Nazaret pewa. Ndiporaraka neï cheré wɨrowia wae reta pe yawe, chekotɨ etei ko nde ndiyapo neï mbae ikawi mbae wae,’ jei chewe. Jare che ndiwe yuraa wae reta uecha wi tembipe, erëi uikuaa’ä reta mbae jei jokua ñee chewe wae,” jei chupe reta. “Jayawe che apɨrandu chupe: “¿Mbae pa ndipota ayapo waerä, cheYa?’ “Jare yandeYa jei chewe: ‘Epüa ekua tëta wasu Damasco pe, jare joko pe ambeukata ndewe mbae ndiyapo waerä,’ jei chewe,” jei. “Jayawe che ndiwe yuraa wae reta chepoko chereraa cheruwäe Damasco pe, echa’ä cheresa’ä apɨta jokua tembipe jeko pewa,” jei. “Jare iko joko pe pëti kuimbae Ananías jee wae. Jae uyapo kawi Moisés arakae uikuatía wae rupi, jare opaete judío joko pe yureko wae reta uyemɨngeta kawi jesewa. Jae ou opou chepɨ jare uyemboɨ cheyɨpɨ pe. Jare jei chewe: ‘Cherɨwɨ Saulo, emae ye,’ jei. Jare jupiwoiño amae kawi ye, jare aecha Ananías joko pe oï,” jei Pablo chupe reta. “Jayawe jae jei chewe: ‘YandeRu Tumpa ndeparawo ma ndikuaa kawi waerä jae uipota uyapo wae, jare ndecha waerä jokua Jupiete wae, jare ndiyandu waerä iñee. Echa’ä ndikuaakata jesewa opaete wae reta pe. Nemɨmbeuta chupe reta ndecha wae jare ndiyandu wae,’ jei. “¿Mbae pa añawe neäro neï? Epüa woi. Iyerure yandeYa Jesucristo pe mbaembae ndiyawɨ Tumpa kotɨ wae uyembái waerä ndewi, jare iyembɨsakambuka woi ɨ pe jae jee re.’ Jukuärái jei Ananías chewe,” jei chupe reta. “Joko wi che ayu ye Jerusalén pe. Jare pëti ara ayerure aiko rambuewe tupao wasu joka pe, aramoiño Tumpa chembɨpau wae echa,” jei. “Jukuärái aecha Jesús, jare jae jei chewe: ‘Eë ekua ɨmambae Jerusalén wi. Echa’ä tëta wasu pewa reta uyapɨsakata’ä oï nemɨmbeuta neï che rewa wae,’ jei chewe. “Jayawe che jae chupe: ‘CheYa, jae reta uikuaa ñonoï kërái che ase opaete tupao reta rupi añonoka waerä peresorɨru pe nderé wɨrowia wae reta jare ambɨpiuka reta waerä. Jare uyuka reta yawe Esteban nde rewa umɨmbeu wae, che wi aiko joko pe, jare ikawi iko chewe imano. Jare che ayandareko wi upuruyuka wae reta iñepëwaka reta re,’ jae chupe. “Jayawe yandeYa jei chewe: ‘Ekua. Echa’ä che nomondota mbɨrɨ judío mbae wae reta kotɨ,’ jei chewe,” jei Pablo chupe reta. Erëi Pablo kua jei yawe, tëta wasu pewa reta uipota’ä ma uyapɨsaka jese. Iñeeäta rewe jei pɨi reta: “¡Tumano kua kuimbae! ¡Echa’ä jupi’ä ko iko waerä!” jei reta. Jare jokua jei pɨi rambuewe, umbɨwawa reta iñepëwaka, jare omombo reta ɨwɨkuí ɨwate rupi. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete oyokui isɨndaro reta uruike waerä Pablo jae reta yureko wae japɨpe. Jare oyokui wi umbɨpiu reta waerä chikote pe, jukuärái rupi umbɨyemɨngetaka waerä maera ra tëta wasu pewa reta jukuärái iñeeäta ikotɨ. Erëi sɨndaro reta tɨmasa pɨpe uñapɨ̈ti yawe Pablo umbɨpiu waerä, Pablo jei sɨndaro reta itenondewa joko pe oï wae pe: “¿Jupi ra pembɨpiu waerä pëti romano ndei jae uyemboɨ mbowe mburuwicha reta jowai jei reta waerä jae jeko re?” jei. Kua uyandu yawe, jokua sɨndaro reta itenondewa oo itenondewaete pe jare jei chupe: “Iyandareko mbae ndiyapoka neï wae. Echa’ä jokua kuimbae jae ko romano wi,” jei. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete ou Pablo oï wae pe jare jei chupe: “Emɨmbeu chewe, ¿romano pa ko nde?” jei. Jayawe Pablo jei chupe: “Jae ko che,” jei. Jayawe jae jei Pablo pe: “Che ambɨepɨ jeta korepoti ayeyapo waerä romanorä,” jei. Erëi Pablo jei chupe: “Che aa wiwe, jae ko che romano,” jei. Jayawe jokua sɨndaro reta umbɨpiuta tëi yureko reta Pablo wae kua uyandu reta yawe, uyemboɨ chuwi. Jare sɨndaro reta itenondewaete uikuaa yawe Pablo ko jae romano wae, ukɨye, echa’ä tenonde oñonoka ma cadena pe ramo. Jare pɨarewe pe sɨndaro reta itenondewaete uipota uikuaa kawi iko mbae re ra judío reta umbɨjeko iko Pablo wae. Jáeramo oyora Pablo, jare umbatɨka sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta. Jayawe ueruruka umbɨyemboɨ Pablo jae reta jowai. Jayawe Pablo umae ngatu mburuwicha reta re jare jei: “Cherɨkeɨ reta, kua ara rewa chepɨawiwe aï Tumpa ndiwe,” jei. Kua uyandu yawe, sacerdote tenondewaete Ananías jee wae jei Pablo iyɨpɨ pe ñonoï wae reta pe okua waerä Pablo iyuru re. Jayawe Pablo jei chupe: “Tumpa okuata oï nderé. Echa’ä nde ko jae kuimbae mokui jowa wae rami. Nde ndewapɨ ko neï ndere waerä mbae che rewa Moisés arakae uikuatía wae rupi. Erëi nde rani ndiyawɨ, echa’ä ndere chupe reta okua waerä cheré,” jei chupe. Jayawe joko pe yureko wae reta jei chupe: “¿Këraita pa ndepuere ndere ñee ikawi mbae wae Tumpa isacerdote tenondewaete pe?” jei reta. Jayawe Pablo jei chupe reta: “Cherɨkeɨ reta, aikuaa’ä aiko jae ko sacerdote tenondewaete wae. Añetete, Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: ‘Ndereta’ä ñee ikawi mbae wae nemburuwicha kotɨ,’ jei.” Jare Pablo uikuaa yawe amokue jae reta saduceo reta ko jare amokue fariseo reta ko, umbɨpɨ usapɨkai rewe jei chupe reta: “¡Cherëtara reta, che ko jae pëti fariseo taɨ, jare pëti fariseo wi ko che!” jei. “Che arowia umanokue wae reta ikowe yeta ñonoï. Jare jokua jeko pewa chereru reta perowai chembɨjeko waerä,” jei chupe reta. Jare Pablo jei wae uyandu reta yawe, umbɨpɨ uyeaka reta saduceo reta jare fariseo reta ndiwe. Jare jokua uyembatɨ yureko wae reta uyembɨyao iyuwi. Echa’ä saduceo reta wɨrowia wae ambɨe ye ko fariseo reta wɨrowia wae wi. Saduceo reta jei umanokue wae reta ndarau ma ikowe ye. Jei reta wi mbaetɨ ko araɨwa reta jare umanokue wae reta iä. Erëi fariseo reta wɨrowia ime ko jokua nunga reta. Jare wɨrowia reta wi umanokue wae reta pëti ara ikowe yeta ñonoï wae. Jayawe täta rupi uyeaka reta. Aramoiño amokue fariseo Moisés uikuatía wae re oporomboe wae reta uyemboɨ, jare iñeeäta rewe jei reta: “¡Ore nuwäe’ä etei teko kua kuimbae re!” jei reta. “Aramoi pëti umanokue wae iä ani pëti araɨwa uikuaaka ma chupe kua ñee ipɨau wae,” jei reta. Jare opaete jae reta jeiete ma uyeaka reta. Jayawe uipɨsɨ reta Pablo jare umbɨpɨ uñemɨata jese reta. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete urukɨye Pablo aramoi mburuwicha reta omondorondorota uyuka reta. Jáeramo oyokui isɨndaro reta uepɨ waerä Pablo chuwi reta jare wɨraa ye waerä sɨndaro reta yureko wae pe uyandareko reta waerä jese joko pe. Jare jokua pɨ̈tu yandeYa uyekuaa Pablo pe jare jei chupe: “Iñemɨatangätu,” jei. “Chemɨeräkua ma Jerusalén pe. Jare añawe chemɨeräkuata ko wi tëta wasu Roma pe,” jei chupe. Jayawe pɨarewe pe amokue judío reta uyemboemboe uyuka waerä tëi Pablo. Jae reta jei iyupe: “Yayukata ko Pablo,” jei reta. “Yakaruta’ä jare yauta’ä ɨ yaipɨsɨ yayuka rewa. Erëi yayuka’ä yawe Pablo, Tumpa tuiporaraka yandewe,” jei iyupe reta. Jare jokua jei reta wae cuarenta uasa rupi iko kuimbae reta. Jayawe jae reta yuraa sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta pe, jare jei chupe reta: “Ore ndoe ma Tumpa jowake ndukaruta’ä etei nduyuka rewa Pablo. Jáeramo oremborɨ mii. Pe reta ïru mburuwicha reta ndiwe pere sɨndaro reta itenondewaete pe tueru yewɨ Pablo perowai pɨarewe pe. Pere chupe: ‘Ore nduipota ndupɨrandu kawi Pablo pe mbae uyeyapo wae rewa.’ Jukuärái pere chupe. Jayawe ore nukuatɨ̈rota noï jese nduyuka waerä ndei ou uwäe mbowe,” jei chupe reta. Erëi kua uyemboemboe reta wae jeräkua Pablo jiɨ pe. Jáeramo oo uike sɨndaro reta yureko wae pe, jare umɨmbeu Pablo pe. Jayawe Pablo ueni pëti sɨndaro reta itenondewa jare jei chupe: “Eraa mii kua kunumi nemburuwicha tenondewaete pe. Echa’ä ime mbae jei chupe waerä,” jei chupe. Jayawe wɨraa kunumi sɨndaro reta itenondewaete pe jare jei chupe: “Jokua pereso Pablo ueka chewe aru waerä ndewe kua kunumi. Echa’ä jae ime onoi mbae jei waerä ndewe,” jei chupe. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete uipɨsɨ kunumi ipo pe, jare wɨraa ikotɨ̈a mii chuwi reta, jare upɨrandu chupe: “¿Mbae pa ndipota ndere chewe?” jei. Jayawe kunumi jei chupe: “Amokue judío reta uyemboemboe ma kërái nemɨñera waerä kuriye nderaaka ye waerä Pablo mburuwicha reta jowai. Uipota reta tëi wɨrowiaka ndewe jae reta upɨrandu kawieteta chupe mbaembae jesewa,” jei. “Erëi awɨye mii erowia chupe reta. Echa’ä calle rupi ukuatɨ̈rota ñonoï jese cuarenta uasa rupi kuimbae reta. Jae reta jei Tumpa jowai ukaruta’ä jare jouta’ä ɨ uyuka reta rewa Pablo. Jare añawe uäro ñonoï aramoi nderaaka rambuewe,” jei chupe. Jayawe sɨndaro reta itenondewaete jei kunumi pe: “Kua nemɨmbeu chewe wae, awɨye kía pe awe emɨmbeu yuapɨ ye,” jei chupe. Jayawe omondo ye kunumi. Joko wi sɨndaro reta itenondewaete ueni mokui isɨndaro reta juwicha reta jare oyokui reta wɨraa waerä Pablo tëta wasu Cesarea jee wae kotɨ. Jae jei chupe reta: “Piyapɨkatu kawi mokui chiëto sɨndaro reta peë peo waerä Cesarea kotɨ chau ora ma kua pɨ̈tu yawe,” jei. “Peraa wi pe ndiwe mokui chiëto sɨndaro wɨraa uɨ puku wae reta, jare setenta sɨndaro kawayu re opo wae reta,” jei chupe reta. “Jare piyapɨkatu wi kawayu Pablo opo oo jese waerä, peraa kawi waerä ɨwɨ Judea imburuwicha Félix jowai,” jei chupe reta. Joko wi sɨndaro reta itenondewaete uikuatía pëti tupapire pe kuärái: “Chemburuwicha Félix, tuyembutuichaka nderee. Che ko jae Claudio Lisias. Araaka aï ndewe saludo. Judío reta uipɨsɨ kua kuimbae Pablo jee wae, jare uyukata tëi yureko reta. Jayawe che a sɨndaro reta ndiwe jare aepɨ chuwi reta. Echa’ä jeräkua chewe jae ko romano wae. Che aipota aikuaa aiko maera ra jae reta umbɨjeko wae. Jáeramo araa judío itenondewa reta jowai jae reta jei waerä jesewa. Joko pe aikuaa jae reta yepe umbɨjeko yureko judío reta jeko reño. Erëi jae mbaetɨ yepe onoi teko umano waerä jare oï waerä peresorɨru pe. Joko wi jeräkua chewe judío reta ukuatɨ̈rota ñonoï jese wae. Jáeramo jupiwoiño amondoka ndekotɨ. Jare che jae umbɨjeko wae reta pe uñeapo waerä ndewe jese. Jokuaño aikuatía ndewe.” Jukuärái uikuatía. Jayawe pɨ̈tu yawe sɨndaro reta wɨraa Pablo tëta wasu Antípatris pe kërái itenondewaete oyokui wae rupi. Pɨarewe pe sɨndaro kawayu re opo wae reta wɨraa yuapɨ ye Pablo. Erëi ïru sɨndaro reta uñatima ye kiape yureko wae pe. Joko wi yuraa uwäe reta yawe tëta wasu Cesarea pe, sɨndaro reta umee Pablo mburuwicha Félix pe jokua tupapire ndiwe. Jayawe mburuwicha umɨngeta jokua tupapire. Joko wi upɨrandu Pablo pe: “¿Kía pewa pa ko nde?” jei chupe. Jare Pablo jei chupe: “Che ko ɨwɨ Cilicia pewa,” jei. Jare mburuwicha uikuaa yawe ɨwɨ Cilicia pewa ko wae, jei Pablo pe: “Ayapɨsakata aï nderé yuweru yawe nembɨjeko wae reta,” jei chupe. Jayawe oyokui isɨndaro reta uyandareko waerä Pablo re mburuwicha Herodes jëta pe. Pandepo ara ma uasa yawe, sacerdote tenondewaete Ananías oo tëta wasu Cesarea pe. Jare jae ndiwe yureko amokue judío itenondewa reta jare pëti kuimbae abogado Tértulo jee wae. Jae reta yuraa Cesarea pe uyembatɨ waerä mburuwicha Félix ndiwe uñeapo reta waerä Pablo re. Jayawe mburuwicha ueruruka Pablo jae reta jowai. Jare Pablo joko pe ma oï yawe, Tértulo uyemboɨ omoë waerä iñee kuärái: “Chemburuwicha Félix, tuyembutuichaka nderee. Echa’ä ndereko pewa ore nduiko orepɨakatu rewe. Jare ndearakuaa rupi ndiyapoka jeta mbaembae ikawi wae kua oreɨwɨ pe,” jei chupe. “Jayawe oremburuwicha numbutuicha wae, nduyapo ndewe yasurupái opaete kua mbaembae ndiyapo wae re,” jei chupe. “Ndepɨakawi ramo, numɨñera mii ndiyapɨsaka waerä oriñee re michi pewa yepe. Nduipota’ä nombopochɨka,” jei. “Ore nduikuaa ma kua kuimbae upurumbɨawái pëti mbaerasɨ rami. Jae omboemboe judío reta opaete ɨwɨ rupi. Jare jae ko nazareno jei chupe reta wae jeko omomoe wae reta itenondewa,” jei chupe. “Jae uipota tëi wi uyapo jupi mbae wae oretupao wasu pe. Erëi ore ndoyopia chuwi. Jare numbɨjekota tëi nduiko orereko jei wae rupi. Erëi sɨndaro reta itenondewaete Lisias ou pochɨ rewe upɨ̈roka wɨraa orewi,” jei. “Nde etei ndepuere ndepɨrandu chupe ndikuaa waerä opaete kua mbae ndoe wae añetete ko wae,” jei Tértulo mburuwicha Félix pe. Jare opaete judío reta joko pe ñonoï wae uechaka ikawi iko chupe reta Tértulo jei wae. Jayawe mburuwicha umee Pablo pe uyemɨngeta waerä. Jayawe Pablo jei: “Che aikuaa nde ɨmaete ma ndiko kua ɨwɨ pewa reta imburuwicharä. Jáeramo ayerowia rewe amɨmbeuta ndewe ayerepɨ waerä,” jei. “Nde ndepuere ndepɨrandu ndikuaa waerä doce ara ramo uasa a Jerusalén pe wae Tumpa jee ambutuicha waerä. Kua reta cherecha’ä etei ayeaka kía ndiwe awe. Jare amboemboe’ä etei tëta wasu pewa reta tupao wasu pe, jare itupao reta rupi, jare tëta wasu rupi,” jei. “Jáeramo jae reta ipuere’ä etei uechaka ndewe añetete ko kua añawe chembɨjeko ñonoï wae,” jei Pablo chupe. “Erëi tamɨmbeu ndewe Jesucristo rupi ko che ambutuicha oreramɨkue reta iTumpa jee. Kua chembɨjeko wae reta jei tëi jokua ko jae teko ambɨe ye wae. Erëi jukuärai’ä ko. Echa’ä Moisés jare kuimbae ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta uikuaakaño mái yandewe jesewa. Jare che arowia jese reta,” jei. “Jae nunga wi tamɨmbeu ndewe che arowia Tumpa umbɨjekowe yeta oï umanokue reta wae. Jae umbɨjekowe yeta oï jupi wae reta jare jupi mbae wae reta. Jukuärái ko wɨrowia tëi wi kua chembɨjeko wae reta. Jare kua che arowia ramo, che jekuaeño aipota aiko chepɨa chembɨjeko mbae rewe Tumpa jowai jare kuimbae reta jowai,” jei chupe. “Che mbowɨ año ma mbaetɨ aiko cherëta wasu Jerusalén pe. Jáeramo ayu ye, jare aru korepoti amborɨ waerä iparawete wae reta cheɨwɨ pewa. Jae nunga wi aipota tëi mbaemɨmba araa ayuka aiko Tumpa pewarä. Jare jukuärái ayapota aiko tëi tupao wasu joka pe jokua ara chepɨsɨ reta yawe,” jei. “Che opata ramo ayeyoe aiko Tumpa kotɨ Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jare jokua ayapo aiko rambuewe, amokue Asia pewa judío reta cherecha tupao wasu joka pe. Erëi ayembatɨ'ä aiko jeta wae reta ndiwe jare ayapo’ä aiko tekorái,” jei chupe. “Jokua judío reta cherecha wae imeta tëi ñonoï kua pe uñeapo waerä tëi cheré ndewe, ime yawe mbae re chembɨjeko reta waerä,” jei. “Ani kua mburuwicha reta kua pe ñonoï wae tumɨmbeu ndewe mbae nunga teko ra uwäe cheré. Echa’ä ayemboɨ ma jae reta jare opaete ïru oremburuwicha reta jowai. Jare jae reta uikuaa uwäe’ä ko reta teko cheré wae,” jei chupe. “Aramoi jaeño pëti mbae re ipuere chembɨjeko reta. Jokua wese mburuwicha reta jowai aiko rambuewe, chiñeeäta rewe jae: ‘¡Che arowia umanokue wae reta ikowe yeta ñonoï! Jare jokua jeko pewa chereru reta perowai chembɨjeko waerä.’ Jukuärái jae chupe reta. Jokua re ko aramoi jae reta chembɨjeko oï kua ara.” Jukuärái jei Pablo Félix pe. Félix uikuaaño mái Cristo re wɨrowia wae reta jeko rewa. Jare kua Pablo jei wae uyandu yawe, uipota’ä kía re awe ye uyapɨsaka. Jáeramo jei judío reta pe: “Sɨndaro reta itenondewaete Lisias ou uwäe yawe ramo che jaeta Pablo jeko rewa,” jei chupe reta. Jayawe Félix oyokui sɨndaro reta itenondewa uyandarekoka waerä Pablo re. Erëi oyokui wi Pablo ipɨawiwe mii iko waerä. Jare oyokui wi umaeño Pablo ïru reta re ou ipɨ omborɨ waerä. Mbowɨ ara ma uasa yawe, Félix ueruruka ye Pablo jae jowai. Jare joko pe oï wi Félix jembireko Drusila jee wae. Drusila ko jae pëti judía. Jayawe Félix uyapɨsaka Pablo jei wae re kërái imeta ko yarowia Jesucristo re wae. Jare Pablo jei chupe kërái ikawi ko yayapo waerä jupi wae, jare yayopia waerä yandeyuwi yanderete uipota wae, jare kërái pëti pëti yande yayemboɨta ñaï Tumpa jowai jae jei waerä yandereko rewa. Jare kua uyandu yawe, Félix ukɨye rewe jei Pablo pe: “Ekuaño rani. Chepuere yawe, nuenika yeta kuri,” jei chupe. Erëi Félix uipota tëi wi Pablo umee waerä korepoti chupe, jukuärái rupi ombopoika waerä tëi. Jáeramo uerurukañoi jae jowai uyemɨngeta waerä jae ndiwe. Joko wi mokui año ma uasa yawe, kuimbae romano Porcio Festo jee wae ou Félix ipepɨka ɨwɨ Judea imburuwicharä. Erëi Félix oo ye ma iko yawe, ueya Pablo peresorɨru pe umbɨyerowia waerä Pablo jowaicho reta. Jayawe Festo ou uwäe tëta wasu Cesarea pe umbɨpɨ iko waerä ɨwɨ Judea pewa reta imburuwicharä. Joko wi mbapɨ ara ma uasa yawe, oo Jerusalén kotɨ. Jare Festo Jerusalén pe oï rambuewe, yuweru amokue sacerdote itenondewa reta jare amokue judío itenondewa reta wi uyemɨngeta waerä jae ndiwe Pablo rewa. Jare umɨñera reta Festo uyapo waerä ikawi wae chupe reta. Jei reta chupe: “Eruruka mii Pablo kua Jerusalén pe uyemboɨ waerä nderowai kua pe,” jei reta chupe. Erëi jae reta ipɨayemɨngeta iko tëi omondo reta waerä wɨari rupi ukuatɨ̈ro waerä Pablo re uyuka reta waerä. Erëi Festo jei chupe reta: “Pablo peresorɨru pe oï tëta wasu Cesarea pe, jare che a yeta aï joko pe kuri,” jei. “Pipota yawe, amokue pe reta pepuere peo che ndiwe. Jukuärái jokua kuimbae uyapo mbae ikawi mbae wae yawe, pepuere pembɨjeko cherowai joko pe,” jei chupe reta. Jare mburuwicha Festo upɨta Jerusalén pe payandepo ara seri rupi ndei oo ye mbowe Cesarea pe. Joko wi oë ye Jerusalén wi jare oo uwäe Cesarea pe jokua mburuwicha Jerusalén pewa reta ndiwe. Jare pɨarewe pe Festo umbatɨka mburuwicha reta jae jowai jare omondo ueruruka Pablo jae reta umbɨjeko waerä. Jare Pablo ou ma uwäe yawe, mburuwicha Jerusalén pewa reta yuraa uyemboɨ Pablo iyɨpɨ rupi opa yatɨ reta jese. Jare umbɨjeko reta jeta ikawi mbae wae re. Erëi ipuere’ä etei pëti awe uwäe jese teko ikawi mbae wae. Jayawe Pablo uyerepɨ waerä jei Festo pe: “Che ayawɨ'ä etei ore judiorä nduiko wae orereko jare romano reta imburuwicha wasu jei wae wi. Jare chereko’ä aï tupao wasu re,” jei chupe. Erëi Festo uipota umbɨyerowia judío reta. Jáeramo upɨrandu Pablo pe: “¿Ndipota pa nomondo waerä Jerusalén pe ndiyemboɨ waerä cherowai joko pe?” jei chupe. Jayawe Pablo jei Festo pe: “Aipota’ä etei,” jei. “Ko aï nderowai kua romano reta iñeaporenda pe. Kua pe ko jupi nde ndere waerä ime ra anoi teko ani mbaetɨ ra anoi wae,” jei. “Jare ndikuaa neï che ayapo’ä ko mbae ikawi mbae wae cherëtara judío reta kotɨ,” jei. “Ime anoi yawe teko amanota ko jese wae, ndarau etei ayeyopia chuwi jare ayekota’ä tëi nderé cherepɨ waerä,” jei. “Erëi kua teko uipota reta omboya cheré wae ayapo’ä etei ko. Jáeramo jupi’ä ko nde chemee waerä chupe reta cheyuka waerä. Che aipota ko a ayemboɨ waerä romano reta imburuwicha wasu imbaepuerete wae jowai jae etei jei waerä ime ra anoi teko wae,” jei Pablo chupe. Jayawe Festo uyemɨngeta ïru mburuwicha romano reta ndiwe Pablo jei wae rewa. Joko wi jei Pablo pe: “Ndipota ndiyemboɨ yawe mburuwicha wasu imbaepuerete wae jowai, jayawe joko pe ndeota,” jei chupe. Jare mbowɨ ara ma uasa yawe, mburuwicha wasu Agripa jare jindɨ Berenice yuweru Cesarea pe umbɨsaluda waerä Festo. Jare mbowɨ ara ma joko pe yureko yawe, Festo umɨmbeu mburuwicha wasu pe Pablo rewa. Jei chupe: “Ime kua pe oï pëti kuimbae Félix ueya peresorɨru pe Pablo jee wae,” jei. “Jerusalén pe a yawe, sacerdote itenondewa reta jare judío itenondewa reta wi umɨmbeu chewe kua kuimbae rewa. Jae reta chemɨñera tëi che aiporaraka chupe waerä mano pe,” jei. “Erëi che jae chupe reta: ‘Ore romano reta orereko pe, ime yawe kía ïru wae uñeapo oï jese wae, opa rewe uyemboɨta ko mburuwicha jowai. Jukuärái jae imeta onoi kërái ipuere waerä uyerepɨ chuwi reta. Erëi jukuärai’ä uyeyapo yawe, orepuere’ä nduiporaraka chupe.’ Jukuärái jae jokua judío imburuwicha reta pe,” jei. “Jáeramo jae reta yuweru kua pe. Jare jupiwoiño pɨarewe pe ambatɨka reta jare aruruka Pablo,” jei. “Erëi jae reta umbɨpɨ umbɨjeko reta yawe jokua kuimbae, ayandu’ä teko ikawi mbae wae arowia tëi aiko wae. Jaeño umbɨjeko reta mbae jae wɨrowia iko itumpa re wae jare pëti kuimbae Jesús jee wae re. Jokua Jesús umano ma yepe, erëi Pablo jei tëi ikowe ye ko,” jei. “Che aikuaa’ä mbae ra ayapota kua re. Jáeramo apɨrandu Pablo pe uipota ra oo Jerusalén pe, joko pe uyemboɨ waerä mburuwicha reta jowai. Erëi Pablo uipota’ä. Jae ueka nduyandareko waerä jese yanemburuwicha wasu imbaepuerete wae jowai uyemboɨ rewa. Jáeramo ayokui sɨndaro reta uyandareko waerä jese Roma pe amondo rewa,” jei Festo mburuwicha wasu Agripa pe. Jayawe Agripa jei Festo pe: “Che wi aipota ayapɨsaka jokua kuimbae re,” jei. Jayawe Festo jei chupe: “Kuriye ndepuere ndiyapɨsaka jese,” jei. Jayawe pɨarewe pe Agripa jare Berenice yuweru uwäe yembatɨrenda pe jeta uyembutuichaka rewe. Jare jae reta ndiwe ñonoï wi amokue sɨndaro itenondewa reta jare tëta wasu pewa itenondewa reta wi. Jare opa ma uwäe reta yawe, Festo ueruruka Pablo jae reta jowai. Jayawe Festo omoë iñee jei rewe: “Mburuwicha wasu Agripa, jare opaete kua pe peï wae reta, mase, ko oï kua kuimbae. Opaete judío Jerusalén pewa reta jare kua pewa reta wi chemɨñera tëi iñeeäta rewe aiporaraka waerä chupe mano pe,” jei. “Erëi che awäe’ä teko jese umano waerä. Jare jae uipota oo yanemburuwicha wasu imbaepuerete wae jowai mburuwicha jei waerä jae jeko rewa. Jáeramo apɨta amondo waerä ikotɨ tëta wasu Roma pe,” jei. “Erëi aikuaa’ä mbae ra aikuatía waerä yandeya mburuwicha wasu pe jesewa. Jáeramo ko oï perowai, jare nderowai wi, mburuwicha wasu Agripa. Opa yapɨrandu chupe yawe, jayawe aikuaata mbae ra aikuatía waerä. Echa’ä ikawi’ä ko yamondo waerä pëti pereso yandeya mburuwicha wasu pe yamɨmbeu mbae rewe mbae jeko pewa ra pereso oï wae,” jei chupe reta. Jayawe Agripa jei Pablo pe: “Ime nenoi ñee ndiyerepɨ waerä,” jei chupe. Jayawe Pablo ipo pe umee yasurupái mburuwicha wasu pe, jare umbɨpɨ uyemɨngeta: “Chemburuwicha wasu Agripa, ayerowia aï kërái añawe chepuere ayerepɨ waerä nderowai opaete judío reta chembɨjeko wae re. Echa’ä nde ndikuaa kawi opaete judío reta jeko jare iyeaka reta rewa. Jáeramo che numɨñera ndiyapɨsaka waerä cheré ndepɨawasu rewe,” jei chupe. “Chetaurusu wiwe opaete judío reta chekuaa kërái ko chereko wae aiko yawe cherëtáɨwa reta ndiwe Jerusalén pe. Jae reta uipota yawe, ipuereta tëi chemɨmbeu ndewe kërái che ko jae fariseo wae. Jare ndikuaa neï opaete judío reta ipɨte wi ore fariseo reta nduipotaete nduyapo kawi Moisés arakae uikuatía wae rupi,” jei chupe. “Arakaete Tumpa jei oreramɨkue reta pe uyapota iko mbae ikawiete ye wae. Jare jokua ko jae mbae opaete Jacob doce taɨ iñemoñaa reta wi uäro ñonoï uyerowia katu rewe. Jáeramo jae reta ara rupi jare pɨ̈tu rupi uyeyokui ñonoï Tumpa pe ikɨrëɨ rewe,” jei. “Erëi che arowia Tumpa añawe rupi uyapo oï jokua jae jei uyapota iko wae. Jare kua judío reta wɨrowia’ä jokua. Jáeramo jokua jeko pewa jae reta uñeapo ñonoï cheré. Jáeramo che kua pe aï nderowai, chemburuwicha wasu,” jei chupe. Jayawe Pablo jei jokua judío joko pe ñonoï wae reta pe: “¿Maera pa pe reta perowia’ä peï Tumpa ipuere umbɨjekowe ye umanokue wae reta?” jei chupe reta. “Che wi arowiase tëi ikawi ko ayapo waerä chepuere wae rupi arukachi waerä Jesús Nazaret pewa jee. Jare jukuärái ayapose Jerusalén pe. Echa’ä sacerdote itenondewa reta umee chewe mbaepuere añonoka waerä peresorɨru pe jeta wae Jesús re wɨrowia wae reta. Jare mburuwicha reta uipota uyukaka reta yawe, che jaese wi tumano reta,” jei. “Jare jeta wese ase tupao reta rupi aipɨsɨ aiporaraka chupe reta waerä. Jare che aipota tëi jaeka chupe reta Jesús jae’ä ko yandeYa wae. Jare chepochɨ uasa ramo jae reta kotɨ, aɨkuemoña reta ambɨe tëta wasu reta rupi,” jei. “Jukuärái, chemburuwicha wasu, pëti ara a aiko tëta wasu Damasco kotɨ aɨkuemoña reta waerä. Echa’ä sacerdote itenondewa reta umee chewe mbaepuere jokua ayapo waerä. Erëi warasɨ ara mbɨte rupi iko yawe tape rupi a rambuewe, aramoiño jembipe cheré jare che ndiwe yuraa wae reta re pëti tembipe uwerasɨ wae ara wi. Jokua tembipe jembipete ye warasɨ wi. Jare opa rewe ndoa ɨwɨ re,” jei chupe. “Jayawe che ayandu pëti ñee hebreo ñee pe jei chewe: ‘Saulo, ¿maera pa jekuaeño ndiyapo neï ikawi mbae wae chekotɨ? Ndipota tëi chembowaicho neï pëti weye iya iɨwɨra jakuarowi wae re upatara wae rami. Jáeramo ndiporara neï,’ jei chewe. “Jayawe che apɨrandu chupe: “¿Kía pa ko nde, mburuwicha?’ “Jare yandeYa jei chewe: ‘Che ko jae Jesús ndiporaraka neï chewe wae,’ jei. ‘Epüa iyemboɨ. Che ayekuaa ma ndewe aipota ndiyeyokui waerä chewe ramo. Jare che nomondo aï nemɨmbeu waerä kua cherecha wae rewa. Jare nemɨmbeuta wi jokua aikuaakata aï ndewe wae,’ jei yandeYa chewe. “Jare jei wi chewe kuärái: ‘Che nduepɨta aï nerëtáɨwa reta wi jare judío mbae wae reta wi. Jokua judío mbae wae reta, che nomondota aï ikotɨ nemɨmaeka reta waerä, jare jukuärái uyerowa reta waerä pɨ̈tumimbi wi tembipe kotɨ, jare wi uyerowa reta waerä Satanás imbaepuere wi Tumpa kotɨ. Kua uyapo reta yawe, Tumpa opata umbái chuwi reta mbaembae ikotɨ uyawɨ reta wae. Jayawe tuicha rupi uyekouta ñonoï, echa’ä Tumpa oñono teeta reta jae imaerä kërái jae uyapo opaete ïru cheré wɨrowia wae reta pe rami.’ Jukuärái jei chewe yandeYa,” jei. “Jáeramo, chemburuwicha wasu Agripa, chatëɨ'ä ayapo jokua yandeYa chokui ayapo waerä wae,” jei. “Echa’ä tenonde amɨmbeu Damasco pewa reta pe. Joko wi amɨmbeu Jerusalén pewa reta pe, opaete Judea pewa reta pe, jare judío mbae wae reta pe wi. Amɨmbeu chupe reta ueya waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa jare uyerowa reta waerä Tumpa kotɨ. Amɨmbeu wi chupe reta uechaka waerä teko kawi, jukuärái uechaka reta waerä ueya ma ko ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa,” jei. “Kua amɨmbeu jeko pewa, amokue judío reta chepɨsɨ tupao wasu pe jare uipota tëi cheyuka reta. Erëi Tumpa cherepɨ chuwi reta ramo, imeño aiko kua ara rewa. Jare jekuaeño amɨmbeu aï kua mbaembae opaete wae reta pe, iparawete wae reta wiwe jare mburuwicha reta pe awe,” jei. “Jokua mbaembae Moisés jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jei uyeyapota iko wae re, jokua reño ko che amɨmbeu wi. Echa’ä jae reta arakaete jei Cristo yae chupe wae uiporara ñotái iko jare umano ñotái iko. Jare joko wi jae rani ikowe yeta ou iko umanokue wae reta ipɨte wi uikuaaka waerä judío reta pe jare judío mbae wae reta pe wi Tumpa iñee añetete wae. Jare jukuärái jae ikota pëti tembipe rami chupe reta,” jei Pablo Agripa pe. Jare Festo kua uyandu yawe, aramoiño jei chupe iñeeäta rewe: “¡Pablo, nembɨkere ma chawaa neï! Jeta mbaembae ndiyemboe ramo, nembɨkere ma ndapo,” jei chupe. Erëi Pablo jei chupe: “Chembɨkere’ä tëi ko. Kua che jae ndewe wae añetete wae jare arakuaa pewa ko,” jei. “Mase, mburuwicha wasu Agripa uikuaa kawi kua mbaembae rewa. Echa’ä uyeyapo’ä ko wɨari rupi jare jeräkua ma ko aipo chupe. Jáeramo che chepuere chemiäri chupe akɨye mbae rewe,” jei chupe. Jare Pablo jei mburuwicha wasu Agripa pe: “Chemburuwicha wasu Agripa, ¿nderowia pa Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae? Che aikuaa nderowia ko jese,” jei chupe. Jayawe Agripa jei Pablo pe: “Ndipota tëi ndipo ɨmambae chapo Cristo re arowia waerä,” jei chupe. Jayawe Pablo jei chupe: “Aipota echa ɨmambae ani mbowɨ ara rupi nde jare opaete ïru añawe uyapɨsaka ñonoï cheré wae reta piyeyapo waerä che rami. Erëi awɨye peï kua nunga cadena pe,” jei chupe reta. Jare Pablo jukuärái ma jei yawe, mburuwicha wasu Agripa uyemboɨ. Jare mburuwicha Festo, jare Berenice, jare opaete jae reta ndiwe yureko wae uyemboɨ reta wi, jare oë yuraa reta yembatɨrenda wi. Jare oka pe ñonoï reta yawe, jei iyupe: “Kua kuimbae uyapo’ä mbae umano waerä ani oï waerä peresorɨru pe,” jei reta. Jayawe Agripa jei Festo pe: “Yambopoikata tëi ko kua kuimbae, jae ueka’ä yawe oo uyemboɨ waerä yanemburuwicha wasu imbaepuerete wae jowai,” jei chupe. Jayawe ou ma uwäe ara mburuwicha Festo oremondo waerä ɨwɨ Italia kotɨ tëta wasu Roma pe. Jayawe umee Pablo jare amokue ïru pereso reta sɨndaro reta itenondewa Julio jee wae pe orereraaka waerä. Jokua Julio ko jae mburuwicha wasu imbaepuerete wae isɨndaro reta pëti wae. Joko wi ndoo pëti chalana wasu tëta wasu Adramitio jee wae pewa pe. Kua uasata iko ɨwɨ Asia tëta wasu mar jembeɨ pe ñonoï wae reta rupi. Jare oo wi ore ndiwe kuimbae Aristarco jee wae. Jae ko tëta wasu Tesalónica pewa. Tesalónica ɨwɨ Macedonia pewa ko. Pɨarewe pe ndoo nuwäe tëta wasu Sidón jee wae pe. Jare Julio ipɨakawi chupe rupi umaeño Pablo re oo waerä opou ïru reta pe, jae reta ipuere waerä omborɨ mbaembae uata chupe wae. Joko wi ndoo yuapɨ ye, jare nduasa ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Chipre jee wae ikupe rupi. Echa’ä ɨwɨtu orekotɨ uyepeyu iko ramo. Jayawe nduasa Cilicia jare Panfilia jowai rupi, jare ndoo nuwäe ɨwɨ Licia pe tëta wasu Mira pe. Joko pe sɨndaro reta itenondewa uwäe pëti chalana wasu ɨwɨ Egipto pewa, jare oo oï ɨwɨ Italia kotɨ. Jayawe orembuyupi pɨpe. Joko wi jeta ara rupi ndewe rupi ndoo. Jare yawaiete ndoo waerä nuwäe tëta wasu Gnido jowai, ɨwɨtu orekotɨ etei iko ramo. Jare jokua jeko pewa Gnido wi ndoo ɨwɨ Creta ikupe rupi ɨwɨ Salmón jowai. Jare ndoo ɨwɨ iyɨpɨ rupi, jare añapea ndoo nuwäe Buenos Puertos pe. Kua wi koiño oï tëta wasu Lasea jee wae. Jare ɨmaete ma nduwata ramo, ikawi’ä ma iko jekuaeño nduwata waerä mar rupi. Echa’ä uyaro ma roɨ waerä, jare jokua yasɨ reta rupi ime täta ɨwɨtu jare ɨaparoa wasu reta. Jayawe Pablo umbɨarakuaa tëi joko pe ñonoï wae itenondewa reta jei rewe: “Cheïru reta, yaño ñaï yawe, che aikuaa ukañɨta ko tewɨta reta jare chalana wasu, jare yande reta wi aramoi ñamanota,” jei chupe reta. Erëi sɨndaro reta itenondewa uyapɨsaka’ä Pablo jei wae re. Jae wɨrowia katu iko chalana wasu uruwata wae reta itenondewa re jare chalana wasu iya re. Echa’ä jokua chalana wasu uyemboɨrenda mar jembeɨ pe oï wae ikawi’ä ndupɨta waerä opaete roɨ wasu iara reta rupi. Jáeramo jeta ore ndiwe ñonoï wae reta uipota ndoo waerä joko wi. Echa’ä jei reta: “Aramoi yandepuere ya ñawäe tëta wasu Fenice pe Creta pewa. Joko pe yandepuere yapɨta roɨ wasu iara reta uasa rewa,” jei reta. Fenice ko jae pëti chalana wasu uyemboɨrenda ikawi wae, echa’ä ɨwɨtu täta’ä uyepeyu joko pe. Jare ɨwɨtu umbɨpɨ uyepeyu ndewe ndewe sur kotɨ wi yawe, jae reta wɨrowia tëi ikawita ko ndoo yuapɨ ye waerä. Jayawe chalana wasu uruwata wae reta ueupi chalana iyepɨtasoka reta, jare ndoo Creta iyɨpɨ rupi koiño ɨwɨ wi. Erëi ndei ɨma ndoo mbowe aramoiño orerowäiti pëti ɨwɨtu tätaete wae norte kotɨ wi ou wae. Jokua ɨwɨ pewa reta uikuaa opa año uwäe jokua nunga ɨwɨtu roɨ ara pe. Jokua ɨwɨtu uipota umbɨyerowa chalana wasu, jare orepuere’ä ma numɨsɨmi ɨwɨtu kotɨ. Jayawe numaeño ɨwɨtu re orereraa waerä. Jare orembɨawái iko wi chalana raɨ chalana wasu jaɨkue numbɨtɨrɨrɨ nduraa nduiko wae. Jayawe ndoo yawe ɨwɨ michi ɨ mbɨte pe oï wae Clauda jee wae ikupe rupi, añapea ndupi chalana raɨ chalana wasu japɨpe. Joko wi chalana wasu uruwata wae reta oyokua chalana wasu tɨmasa wasu reta pɨpe awɨye chalana wasu ikumewa waerä. Erëi ukɨye reta aramoi oota Sirte jee wae kotɨ, echa’ä joko pe ɨ tɨpɨ'ä ko. Jáeramo umbɨweyɨ reta chalana wasu iyepɨtasoa ndewe kawi rupi oo waerä. Jare jekuaeño tätaete ɨwɨtu orewe. Jáeramo pɨarewe pe chalana wasu uruwata wae reta umbɨpɨ omombo reta ɨ pe opaete tewɨta chalana wasu pe iko wae awɨye waerä chalana wasu usakambu. Jare mbapɨ ara ma uasa yawe, imeño chalana wasu uipota usakambu. Jáeramo orepo pe etei nomombo ɨ pe opaete tembiporu reta. Jeta ara ma uyekuaa’ä warasɨ jare yasɨtata reta, jare ɨma katu ma ndukaru’ä. Jare jekuaeño wi täta ɨwɨtu orewe. Jae ma chawaa opa numano waerä nduiko tëi. Jayawe Pablo uyemboɨ orepɨte pe jare jei: “Pe cheïru reta, piyapɨsakata tëi ko chiñee re. Awɨyeta tëi ko ñaë Creta wi. Añawe pemɨkañɨ ma kua mbaembae. Erëi añawe che tae pewe piñemɨatangätu waerä, echa’ä ndarau kía umano yandepɨte pe. Jaeño chalana wasu ukañɨta oï,” jei. “Echa’ä pɨare uyekuaa chewe pëti araɨwa cheTumpa ayeyokui chupe wae ombou wae. Araɨwa jei chewe: ‘Pablo, awɨye ekɨye,’ jei. ‘Echa’ä ndeo ñotái ko ndiyemboɨ mburuwicha wasu Roma pewa jowai. Jare Tumpa ipɨakawi ndewe ramo, uepɨta wi opaete kua nde ndiwe yuraa ñonoï wae reta,’ jei araɨwa chewe,” jei. “Jayawe pe cheïru reta, piñemɨatangätu. Echa’ä che arowia katu aï cheTumpa, jare aikuaa jokua jae jei chewe wae uyeyapota oï wae. Erëi ɨwɨtu yandereraata pëti ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae kotɨ. Jare joko pe chalana wasu upäata, echa’ä ɨ tɨpɨ'ä ramo. Jare jokua ɨwɨ pe yandepuere yayerepɨ.” Jukuärái Pablo jei chupe reta. Jare catorce ara ma uasa yawe, ɨwɨtu orereraa iko mar Adriático jee wae rupi. Jare pɨare mbɨte rupi chalana wasu uruwata wae reta uikuaakuaa yureko koiño ma nduiko ɨwɨ wi wae. Jayawe umbɨweyɨ reta ɨ tɨpɨ umɨanga pɨpe wae, jare uikuaa reta ɨ tɨpɨkue oï treinta y siete metro rupi. Jare ndoo katu ye ma yawe, jae reta umɨanga ye, jare uikuaa reta ɨ tɨpɨkue oï veintisiete metro rupi. Jayawe chalana wasu uruwata wae reta ukɨye reta aramoi chalana wasu uyererokuata ita reta re. Jáeramo umbɨweyɨ reta chalana wasu irundɨ iyepɨtasoa reta jaɨkue kotɨwa. Jare uipota echa ma köe waerä tëi chupe reta. Jare chalana wasu uruwata wae reta uipota tëi oyepe chalana wasu wi. Jáeramo umbɨweyɨ ye reta chalana raɨ ɨ pe. Jare uipota tëi wɨrowiaka ïru wae reta pe jae reta umbɨweyɨ ñonoï chalana wasu ïru iyepɨtasokarä chalana jenonde kotɨ. Erëi Pablo jei sɨndaro reta pe jare itenondewa pe: “Kua reta upɨta’ä yawe chalana wasu pe, umanota ñonoï. Jare pe reta pemanota wi,” jei chupe reta. Jayawe sɨndaro reta uyasɨa chalana raɨ ïcha reta, jare umaeño ukañɨ waerä. Jare köeta ma iko yawe, Pablo umbɨarakuaa opaete joko pe ñonoï wae reta ukaru waerä. Jei chupe reta: “Catorce ara ma piyembɨpɨa’ä jare pekaru’ä. Jáeramo che pumɨñera pekaru pepɨräta waerä. Echa’ä ndarau uasa pewe mbae awe,” jei chupe reta. Jare kua jei yawe, Pablo uipɨsɨ mbɨyape jare umee yasurupái Tumpa pe jese opaete wae jowake. Jayawe upɨsäa mbɨyape jare jou. Jayawe opaete jae reta uñemɨatangätu jare ukaru reta wi. Jare opaete chalana wasu pe nduiko wae 276 ko noï. Jare opa iyangapɨɨ reta yawe, omombo reta trigo ɨ pe jare jukuärái umbɨwewi katu chalana wasu. Jare köe ma yawe, nduecha ɨwɨ. Erëi kiawe uikuaa’ä jokua ɨwɨ. Jare nduecha ɨ jembeɨ jare ɨwɨ ipe kawi oï. Jáeramo upɨta reta omondo waerä chalana wasu jokotɨ ipuere wae rupi. Jayawe jae reta uyasɨa chalana iyepɨtasoa ïcha reta jare umungúe timón ïcha. Jayawe upi ɨwɨtu umɨaña chalana wasu pɨpe michi wae jaɨkue kotɨ oï wae, jare wɨraa ɨembeɨ kotɨ. Erëi chalana wasu oo uyererokua ɨwɨkuïti re jare upäa ndei oo uwäe ɨembeɨ pe mbowe. Jayawe chalana wasu itï uyeatɨka upɨta jare omɨ'ä ye. Jare joko pe ɨ ɨaparoa täta ou uyepete oï jese. Jáeramo umbɨpɨ omopë chalana wasu jaɨkue kotɨ wi. Jayawe sɨndaro reta uipota tëi opa uyuka pereso reta, awɨye waerä kiawe uɨtai rewe oë osi. Erëi sɨndaro reta itenondewa oyopia sɨndaro reta, echa’ä uipota uepɨ Pablo ramo. Jáeramo ipuere uɨtai wae reta rani oyokui oporise waerä ɨ pe yuraa waerä uwäe ɨwɨ pe. Jare joko wi ïru reta oyokui yuraa waerä ɨwɨra pe ani ipotawe chalana wasu iperaso uwewi oï wae re. Jare jukuärái opa rewe yuraa kawi uwäe ɨwɨ pe. Opa rewe noë ma ndoo ikatu pe ɨwɨ utini wae pe yawe, nduikuaa jokua ɨwɨ ɨ mbɨte pe noï wae yepe jee Malta. Jare joko pewa reta ipɨakawi orewe. Echa’ä orembɨasa kawi jare uyatapɨ reta, echa’ä ama okɨ jare roɨ iko ramo. Jare Pablo umbatɨ yepea jare oñono iko tata pe. Aramoiño pëti mboi imbayachiete wae oë yepea wi jaku chupe ramo. Jare uichuu Pablo ipo pe jare jäi upäa jese. Jare joko pewa reta uecha yawe mboi Pablo ipo re usawawa oï wae, jei reta iyupe: “Añetete yepe kua kuimbae upuruyuka wae ko. Yepe tëi umano’ä mar pe, erëi ndarau ikoño jupi’ä ramo,” jei reta. Erëi Pablo umɨtɨmo ipo wi mboi tata pe jare uyeyapo’ä mbae Pablo pe. Jare joko pewa reta ipɨa pe uyemɨngeta tëi iko iruruta chupe wae jare umano woita. Erëi jae reta uäro tëi ɨma yawe, uecha uyeyapo’ä mbae chupe wae. Jayawe jae reta jei’ä ma tenonde rami. Jei reta ma: “Kua kuimbae pëti tumpa yepe,” jei reta. Jokua ɨwɨ pewa reta itenondewa ko jae kuimbae Publio jee wae. Jae ime onoi jokoropi iɨwɨ reta. Jae orembɨasa kawi jëta pe jare ore ndupɨta mbapɨ ara jae ndiwe. Publio tu imbaerasɨ oï jupa pe. Jaku jare jepotiuwɨ oï. Jayawe Pablo oo umae jese, jare oñono ipo jese uyerure rewe Tumpa pe, jare umɨnguera. Jare kua jeräkua yawe, ïru imbaerasɨ wae reta jokua ɨwɨ pewa yuweru. Jare Pablo umɨnguera reta wi. Jáeramo joko pewa reta orembutuichaete. Jare ndei nduyupi mbowe ambɨe chalana wasu pe ndoo ye waerä, jae reta ueru umee orewe jeta mbaembae reta mar rupi nduiporu waerä. Jare mbapɨ yasɨ ma uasa yawe, joko wi ndoo pëti chalana wasu tëta wasu Alejandría pewa pe. Jokua chalana wasu upɨta joko pe roɨ wasu iara reta uasa rewa. Chalana wasu itï re oï ɨwɨra pewa tumparaanga chowakiri jaanga Cástor jare Pólux jee wae. Jayawe ndoo nuwäe tëta wasu Siracusa pe, jare ndupɨta joko pe mbapɨ ara rupi. Jayawe joko wi ndoo yuapɨ ye jare nuwäe tëta wasu Regio jee wae pe. Jayawe pɨarewe pe ɨwɨtu uyepeyu sur kotɨ wi, jare pɨarewe ye pe ramo ndoo nuwäe tëta wasu Puteoli jee wae pe. Jare joko pe aramoiño nuñeñowäiti amokue wae Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe. Jare jae reta uparea orewe ndupɨta waerä jae reta ndiwe chiu ara pewa. Joko wi ndoo yuapɨ ye tëta wasu Roma kotɨ. Jare orereräkua Cristo re wɨrowia wae reta Roma pewa pe. Jayawe amokue jae reta yuweru orerowäiti tëta wasu raɨ Foro Apio jee wae pe. Jare ïru wae reta yuweru orerowäiti tëta wasu raɨ Mbapɨ Tabernas jee wae pe. Jare Pablo uecha reta yawe, umee yasurupái Tumpa pe jare uñemɨatangätu. Jayawe ndoo nuwäe tëta wasu Roma pe yawe, sɨndaro reta itenondewa oñono’ä Pablo peresorɨru pe. Umaeño jese iko waerä pëti tëta pe jaeño pe etei. Erëi oyokui jekuaeño oï waerä pëti sɨndaro jae ndiwe uyandareko waerä jese awɨye osi waerä. Joko wi mbapɨ ara ma uasa yawe, Pablo uenika judío jokoropiwa itenondewa reta. Jare yuweru uyembatɨ reta yawe, Pablo umbɨpɨ uyemɨngeta jae reta ndiwe jei rewe: “Cherëtara reta, yepe tëi ayawɨ'ä ñanerëtara reta kotɨ, jare yanderamɨkue reta jeko kotɨ, erëi jesewe Jerusalén pewa mburuwicha reta chepɨsɨ chemee romano reta pe cheyukaka reta waerä tëi,” jei chupe reta. “Erëi mburuwicha romano reta uwäe’ä etei teko ikawi mbae wae cheré amano waerä. Jáeramo uipota chembopoika reta waerä tëi,” jei. “Erëi judío itenondewa reta Jerusalén pewa uipota’ä chembopoika waerä, jare mburuwicha romano reta uyapɨsaka jese reta. Jáeramo che aipota a ayemboɨ waerä mburuwicha wasu kua Roma pewa jowai jae jei waerä ime ra anoi teko wae. Erëi añeapota’ä aï Jerusalén pewa itenondewa reta re jae jowai,” jei chupe reta. “Jayawe che puenika peyu waerä kua pe pepou waerä chepɨ jare yayemɨngeta waerä. Che aipota jae pewe wae ko kua: amokue wae reta cheñonoka kua cadena pe, echa’ä che arowia aï ou ma ko Upuruepɨ wae Tumpa jei ombouta iko yandewe wae,” jei Pablo chupe reta. Jayawe judío itenondewa reta jei Pablo pe: “Kía nungawe ombou’ä orewe tupapire ɨwɨ Judea wi nde rewa. Jare ñanerëtáɨwa jokoropiwa reta ou opou orepɨ reta yawe, jei’ä orewe mbae ikawi mbae wae ndekotɨ,” jei reta. “Erëi jeräkua orewe opaete kerupi jei reta ikawi’ä ko kua yemboe wae. Jáeramo nduipota nduyandu nduikuaa waerä ndeporomboe wae rewa,” jei reta chupe. Jayawe jae reta upɨta pëti ara yuweru uyapɨsaka reta waerä Pablo oporomboe wae re. Jare jokua ara uwäe yawe, yuweru ye jokua judío itenondewa reta jeta ïru wae reta ndiwe. Jayawe opaete uyembatɨ reta Pablo oï wae pe. Jare jokua ndimbowe wiwe kaaruete rewa Pablo oporomboe. Jae umɨmbeu chupe reta kërái yandeRu Tumpa ombou Jesús iko waerä judío reta imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jae uikuaaka wi chupe reta Jesús rewa Moisés uikuatía wae rupi jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae rupi. Jukuärái oporomboe Pablo, echa’ä jae uipotaete jae reta wi wɨrowia waerä Jesús re ramo. Jare amokue wae jae reta ipɨte wi wɨrowia Pablo jei wae re, erëi ïru wae reta wɨrowia’ä. Jare umbɨpɨ uyeaka reta Pablo oporomboe wae re. Jayawe ndei yuraa ye reta mbowe, Pablo jei chupe reta: “Kërái Espíritu Santo jei arakae Isaías rupi yanderamɨkue reta pe, jukuärái wi pemaerä. Echa’ä jae jei Isaías pe kuärái: ‘Ekua ere Israel pewa reta pe che jae aï chupe reta kuärái: ‘Piyanduta tëi chiñee, erëi pikuaata’ä etei. Pechata tëi che mbaembae ayapo wae, erëi ndarau pikuaa kawi.’ Jukuärái ere chupe reta, echa’ä jae reta ipɨatäta uyeyapo chekotɨ. Iyapɨsa oyopɨ reta awɨye waerä uyandu chiñee. Jare usapɨmi reta awɨye waerä uecha mbaembae ayapo wae. Erëi jae reta moná uyandu chiñee yawe jare uecha reta ayapo wae yawe, ipɨa rewe uikuaa kawita reta jare uyerowata reta chekotɨ che aepɨ reta waerä.’ Jukuärái jei Espíritu Santo,” jei Pablo chupe reta. Jare Pablo jei wi jokua judío reta pe: “Pikuaa kawi kua: Tumpa umbɨpɨ ma uikuaaka judío mbae wae reta pe kërái rupi ipuere onoi reta waerä tekowe opa mbae wae Tumpa ndiwe. Jare jae reta uyapɨsakata jese,” jei Pablo chupe reta. Jayawe Pablo opa ma uyemɨngeta yawe, jae reta uyeaka rewe yuraa ye joko wi. Jaɨkue rupi Pablo umbɨepɨ jokua tëta iko pɨpe waerä mokui año rupi. Jare jokua tëta pe iko rambuewe, jae umbɨasa kawi opaete yuweru opou ipɨ wae reta. Jare ukɨye mbae rewe jekuaeño oporomboe yandeYa Jesucristo rewa jare këraita oï mbaembae Jesús oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jokua mokui año rupi, mbaetɨ kiawe umbɨawái Pablo wae. Che ko jae Pablo, Jesucristo pe ayeyokui wae. Tumpa chereni chemondo waerä opaete kerupi jae jee re amɨmbeu waerä ñee ikawi wae. Jokuaerä etei ko jae cheñono tee. Kua ñee ikawi wae Tumpa wi etei ko ou. Jare jae ko ñee Tumpa jei arakae rupi uikuaakata iko yandewe wae. Echa’ä jukuärái uikuatía Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta Tumpa iñeerɨru jupi wae rupi. Jare kua ñee ikawi wae uikuaaka yandewe Tumpa Taɨ rewa. Jae ou kua ɨwɨ pe uyeyapo pëti kuimbaerä, jare jae ko arakae mburuwicha wasu David jee wae iñemoñaa rupi outa iko wae. Jare Tumpa uikuaaka yandewe kua uyeyapo kuimbaerä wae, jae ko Taɨ wae. Echa’ä Espíritu Santo rupi Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi imbaepuere tuichaete wae rupi. Kua Tumpa Taɨ, jae ko yandeYa Jesucristo etei. Kua Jesucristo uyekuaaka chewe ipɨakawi rupi. Jare jukuärái Tumpa chemondo opaete ɨwɨ rupi amɨmbeu waerä opaete judío mbae wae reta pe, jae reta wi wɨrowia waerä yandeYa Jesucristo re jare jukuärái uyapo reta waerä Jesús jei wae. Jare kua mbarawɨkɨ ayapo aï Jesucristo jee uyembutuichaka waerä. Jare amokue pe judío mbae piko wae reta wi Tumpa pereni ma piko waerä Jesucristo imaerä. Aikuatía aï pewe kua tupapire mii opaete tëta wasu Roma pe piko wae pe, Cristo re perowia wae reta pe. Tumpa perau jare pereni piko tee waerä jae imaerä. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Ambɨpɨ waerä kua tupapire, aipota amee yasurupái Tumpa pe Jesucristo mbaembae uyapo yandewe wae re. Jae nunga wi amee aï yasurupái chupe peré, echa’ä jeräkua oï opaete ɨwɨ rupi perowia peï Cristo re wae. Jare aipota pikuaa waerä wi che jekuaeño ayerure aï peré. Kua che jae aï Tumpa jowake, echa’ä chupe ko ayeyokui aï chekɨrëɨ rewe amɨmbeu aï rambuewe ñee ikawi wae Tumpa Taɨ rewa. Che ayerure aï wi Tumpa pe, jae uipota yawe, uipea waerä chewe tape chepuere waerä a apou pepɨ. Aipota apou pepɨ, echa’ä aikuaa Espíritu Santo uipota uyapo ikawi wae pewe che rupi pepɨräta waerä Tumpa kotɨ. Jare kuaño’ä ko. Jae nunga wi aipota pe reta wi chemɨkɨrëɨ waerä. Echa’ä che wi chekɨrëɨta aecha yawe kërái pe reta perowia Cristo re. Jare jukuärái yandepuereta ñañemɨkɨrëɨ waerä päwe rewe kuri. Erëi, hermano mii reta, aipota pikuaa kawi waerä kua: Jeta wese ma aipota tëi a apou pepɨ, erëi jekuaeño mbae chembɨawái añawe ara rewa. Aipota pomborɨ pekuakuaa kawi waerä Tumpa kotɨ kërái ïru judío mbae wae reta amborɨ rami. Tumpa umee chewe mbarawɨkɨ amɨmbeu waerä iñee opaete wae pe – jae ko uyemboe wae reta jare uyemboe mbae wae reta, ñana rupi yureko wae reta jare tëta rupi yureko wae reta wi. Imeta ko amɨmbeu opaete wae pe. Jáeramo aipotaete apou pepɨ tëta wasu Roma pe piko wae reta pe, chepuere waerä amɨmbeu pewe wi ñee ikawi wae. Mbaetɨ etei chemara amɨmbeu waerä ñee ikawi wae Cristo rewa. Echa’ä opaete jokua ñee re wɨrowia wae reta, Tumpa uepɨta oï reta imbaepuere rupi mbaembae uyawɨ reta ikotɨ wae wi. Jare jukuärái ndarau omombo reta Tatawasurenda pe. Tenonde kua ñee ikawi wae ou judío reta pe rani, erëi añawe ou ma wi judío mbae wae reta pewarä. Kua ñee ikawi ko, echa’ä uikuaaka yandewe kërái rupi Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami – jae ko Cristo re yarowia wae rupi. Jare jukuäraiño mái iyɨpɨ wiwe jare jukuäraita oo oï ara taɨkuewa rewa – jaeño Cristo re yarowia wae rupi. Jukuärái yaikuaa, echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: “Ipotawe kía wɨrowia Tumpa re wae, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami, jare jae uyekouta oï tekowe ipɨau wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Erëi Tumpa ara wi uikuaaka oï kërái jae pochɨete oï wɨrowia mbae jese wae reta kotɨ jare mbae ikawi mbae wae uyapo wae reta kotɨ. Jare jupi ko jae kërái uiporaraka chupe reta waerä. Echa’ä yepe tëi jae reta uikuaa añetete wae Tumpa rewa, erëi jae reta jeko kachi rupi oyopia ñonoï jokua arakuaa. Jae reta uikuaa tëi Tumpa rewa, echa’ä Tumpa etei uyekuaaka chupe reta kërái ko jae wae. Añetete ko, mbaetɨ kiawe ipuere uecha Tumpa. Erëi opaete mbaembae yaecha wae Tumpa ko uyapo. Jayawe ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe, ɨwɨ pewa reta uikuaa Tumpa rewa kërái jae mbaembae uyapo wae rupi. Yandepuere yaikuaa kërái ko imbaepuere opa mbae wae jare jaeño ko Tumpa wae. Jáeramo kiawe ipuere’ä jei: “Che aikuaa’ä aiko Tumpa rewa,” jei waerä. Jayawe yepe tëi uikuaa reta Tumpa rewa jae mbaembae uyapo wae rupi, erëi jesewe umbutuicha’ä reta jae jee. Umee’äwe reta wi yasurupái chupe opaete jae mbaembae uyapo wae re. Jaeño opa uyembojopa reta ipɨayemɨngeta rupi Tumpa wi. Jare jae reta ipɨayemɨngeta opa uñemɨpɨ̈tumimbi ramo, ipuere’ä etei uikuaa kawi reta mbae ikawi wae rewa. Jae reta iyarakuaa katu wae echa umae tëi iyé. Erëi jae retái uyeyapo iyarakuaa mbae echa. Jáeramo jae reta umbutuicha’ä Tumpa ikoño mái wae jee. Jaeño umbɨadora reta kuimbaeraanga re jare kuñaraanga re, yepe tëi kuimbae jare kuña Tumpa rami’ä ko jare umanota ko. Jae nunga wi umbɨadora reta wɨraraanga reta re, jare mbaemɨmbaraanga reta re, jare ɨwɨ rupi uyewichɨ waeraanga reta re wi. Jáeramo Tumpa ipɨatɨtɨ rewe opa ueya reta uyapo reta waerä mbaembae kachi wae ipɨayemɨngeta jei wae rupi. Jae reta uyapo awasa opa kërái rái rupi, jare jukuärái uyapo reta iyupe mbaembae kachiete wae jete pe. Jae reta uikuaa tëi iko Tumpa rewa añetete wae, erëi uipota wɨrowia reta apu re. Echa’ä jokua mbaembae Tumpa etei uyapo wae, jae reta umbɨadora jese reta jare uyeyokui wi chupe reta. Yepe tëi Tumpa jee uyembutuichakata oï jaeño mái pewa, erëi jae reta mbaetɨ umbutuicha Tumpa jee. Jáeramo, jokua jeko pewa Tumpa ipɨatɨtɨ rewe opa ueya reta uyapo reta waerä mbaembae kachiete wae. Imeta tëi ko jae reta imara uyapo waerä jokua mbaembae. Echa’ä jeta kuña retawe umbɨpɨ uyepota jae yepái umae iyé jare uyerereko reta. Erëi Tumpa uyapo’ä kuña reta jukuärái yureko waerä tëi. Jae ramiño wi jeta kuimbae reta uipota’ä ma oroke jembireko. Jare umbɨpɨ uyepota reta kuimbae yepái umae iyé jare uyerereko reta wi. Yepe tëi Tumpa uyapo’ä kuimbae reta jukuärái yureko waerä, erëi uyapoñoi reta. Ñanemara rape tëi ko, erëi jae reta mbaetɨ etei imara. Jáeramo jokua jeko pewa jae reta uiporara ma ñonoï jete pe. Jare jupi ko Tumpa uiporaraka waerä chupe reta jukuärái, echa’ä jae reta uyembɨsɨrɨ mbɨrɨete ye Tumpa wi. Jayawe opaete wae uikuaa tëi yureko Tumpa rewa, erëi jesewe opaete seri opa umbɨsɨrɨ iyuwi jokua arakuaa. Jáeramo Tumpa ipɨatɨtɨ rewe opa ueya reta uyemɨngeta reta waerä ipɨa pe opaete mbaembae ikawi mbae wae re. Jare jokua jeko pewa jae reta añawe rewa jekuaeño uyapo opaete mbaembae ikawi mbae wae Tumpa jowai. Jae reta jekuaeño uyapo mbae jupi mbae wae, jare iawasapota reta. Jekuaeño uipotaete reta korepoti jae reta imaeräño. Jare uyapoñoi reta mbae ikawi mbae wae. Iñemɨrose reta. Upuruyuka reta. Iyeakase reta. Upurumbɨtawɨ reta. Jeko kachi reta. Jare indayepota reta. Jae nunga wi jae reta kachi uyemɨngeta japicha kotɨ. Uñamɨtäa reta Tumpa. Jeko pochɨ reta. Uyembɨkate reta. Uyemɨngeta reta uyembutuicha rewe. Ipɨa pe uyemɨngeta reta mbaembae kachi wae uyapo waerä. Uyapo’ä reta tu jare ichɨ jei wae rupi. Iyarakuaa mbae echa reta ko. Uyapo’ä reta jae reta jei wae. Upuruau’ä etei reta. Uiparareko’ä etei japicha reta. Jukuärái ko jae reta. Jare jokuaño’ä ko, echa’ä jae reta uikuaa kawi tëi ko kërái Tumpa jei: “Opaete kua mbaembae uyapo wae reta tumano.” Erëi yepe tëi uikuaa reta, jesewe mbae’ä chupe reta. Jekuaeño uyapo reta jokua mbaembae ikawi mbae wae. Jare ïru reta wi uyapo yawe mbae ikawi mbae wae, chupe reta ikawi ko. Jukuärái ko opaete wɨrɨ̈ro Tumpa wae reta. Aramoi imeta kía ipuere jei yandewe jupi ko Tumpa uiporaraka waerä jokua jeko kachi wae reta pe. Erëi che tae jukuärái uyemɨngeta wae pe kuärái: Nde ndere yawe jukuärái, ndiyembɨjeko ma ko neï wi, echa’ä nde ndiyapo wi ko jokua nunga etei teko ikawi mbae wae. Jáeramo jupi ko Tumpa uiporaraka waerä ndewe wi, ipotawe wae rami ko nde wi. Yaikuaa ñaï Tumpa uyapo oï jupi wae rupi jae uiporaraka yawe jokua teko ikawi mbae uyapo wae reta pe. Jáeramo, ¿këraita pa nde nderowia Tumpa ndarau uitɨ iarasɨ nderé? Echa’ä yepe tëi nde ndere jupi ko Tumpa uiporaraka waerä ïru wae reta pe mbae ikawi mbae wae uyapo reta wae re, erëi nde etei wi ndiyapo jokua nunga ikawi mbae wae. Añawe Tumpa ipɨakawi oï ndewe jare ipɨawasu oï ndewe; jáeramo ndeiño uiporaraka oï ndewe. Erëi nemaerä, mbae’ä chawaa oï ndewe. Erëi aipota ndikuaa waerä kua: Tumpa ipɨakawi oï ndewe ndeya waerä ndepɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Erëi nde ndipota’ä ndeya jare jekuaeño ndepɨatäta neï. Jare jokua jeko pewa Tumpa iarasɨ wasu jekuaeño ukuakuaa oï ndekotɨ. Jare Tumpa jokua uitɨta oï nderé uwäe yawe ara opaete ɨwɨ pewa reta uyemboɨ waerä jae jowai jae jei waerä jae reta jeko re. Jare jokua ara ramo Tumpa uiporarakata oï ndewe täta rupi. Jokua ara Tumpa umɨñatimata oï yandewe kërái mbaembae yayapo wae rupi. Echa’ä amokue wae reta ikɨrëɨete uyembutuichaka Tumpa pe. Jare uipota yureko reta jaeño mái pewa Tumpa ndiwe. Jáeramo jae reta uyapo ikawi wae. Jare Tumpa umeeta chupe reta tekowe opa mbae wae. Erëi ïruwe reta jukuärai’ä ko. Jae reta jaeño uipota yureko jae reta jei wae rupiño. Jae reta wɨrowia’ä añetete wae jare uipota uyapo reta mbae jupi mbae waeño. Jáeramo Tumpa uiporarakata iarasɨ rewe chupe reta. Jukuärái uyapota oï jokua ara opaete wae uyemboɨ yawe jae jowai. Jayawe jokua ara opaete mbae ikawi mbae wae uyapoñoi wae reta uiporarata ko ikuasɨ katu rupi – judío reta, jare judío mbae wae reta wi. Erëi Tumpa umae kawita oï opaete ikawi wae uyapo wae reta re. Jae umae kawita jese reta uyerowia rewe opaete wae reta jowake, jare jae reta upɨtata ipɨawiwe rewe. Jukuäraita ko judío reta pewarä, jare jae nunga wi judío mbae wae reta pewarä. Tumpa pewarä mbaeta’ä kía ko jae reta wae, echa’ä Tumpa umae oyowake opaete wae re. Añetete judío jare judío mbae wae reta oyowakeño uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai jae jei waerä jae reta jeko re. Jare Tumpa uiporarakata oï judío reta pe. Echa’ä Moisés arakae uikuaaka kawi jae reta tamɨkue reta pe kërái Tumpa uipota wae – jae ko mbaembae uyapota ko reta wae jare mbaembae awɨyeta ko uyapo reta wae. Erëi judío reta mbaetɨi uyapo kawi Tumpa jei wae rupi. Jare Tumpa pewarä mbae’ä ko kía uikuaaño yawe jae jei wae. Imeta ko uyapo wi Tumpa jei wae Tumpa umae waerä jese jeko mbae wae rami. Jare judío reta mbaetɨ uyapo ñonoï jokua. Jare judío mbae wae reta, yepe tëi Moisés uikuaaka’ä chupe reta Tumpa uipota wae, erëi jae reta wi Tumpa omombota iyuwi jaeño mái pewa. Echa’ä jae retawe wi uikuaa tëi amokue mbaembae Tumpa jei wae mbaetɨ kía umɨmbeu chupe reta rewe. Erëi uyawɨñoi reta. ¿Kërái ra uikuaa reta Tumpa jei wae? Añetete ko jae reta uikuaa. Echa’ä amo pe jae reta uikuaa mbae rewe yurekoño Tumpa jei wae rupi. Amo pe jae reta uikuaa teko onoi mbaembae kachi uyapo reta ramo, jare amo pe uyembɨpɨakatu reta mbae ikawi wae uyapo reta yawe. Jukuärái jae reta uikuaaka ñonoï ime ko oï Tumpa jei wae ipɨa pe wae. Jayawe jupi ko Tumpa uiporaraka waerä chupe reta wi, echa’ä uyawɨ reta jokua Tumpa jei wae ipɨa pe oï wae. Jayawe Tumpa mbaetɨta iñakañɨ jokua mbaembae reta wi, ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe jae jowai. Jokua ara ramo Tumpa oñonota Jesucristo jei waerä jae reta jeko re opaete mbaembae uyapo reta wae rupi, jare mbaembae uyapo wɨari ñonoï wae rupi wi. Jekuaeño jukuärái chemiäri, ñee ikawi wae amɨmbeu aï wae rupi. Añawe che aipota jae kua mbaembae opaete ore judiorä nduiko wae reta pe. Moisés arakae uikuatía yandewe mbaembae Tumpa jei wae. Jare jeta pe reta perowia tëi Tumpa umae kawi oï peré jae jei wae pikuaa ramo. Jare pere tëi piyembutuicha rewe: “Ore ko jae judío reta. Ore nduikuaa Tumpa. Jare nduikuaa Tumpa uipota wae, echa’ä nduyemboe ma jae jei wae re. Jáeramo ore nduikuaa noï ikawiete ye wae,” pere tëi chupe reta. Jukuärái pe reta piyembutuicha peï. Jare pe reta pere tëi wi peyupe kuärái: “Judío mbae wae reta jesa mbae echa wae ko, jare pɨ̈tumimbi pe ñonoï reta rami uikuaa’ä reta Tumpa ramo. Erëi yande yandepuere ñamɨmae reta jare yaechaka chupe reta tembipe. Echa’ä yande yaikuaa Tumpa jei wae, jare jukuärái yaikuaa opaetei Tumpa rewa jare añetete wae. Jáeramo yepe tëi jae reta iyarakuaa’ä jare ñonoï reta sambiaɨ rami, erëi yande yandepuere yamboe kawi reta.” Jukuärái pere tëi peyupe. Jaekawi. Añawe aipota apɨrandu pewe amokue mbaembae reta re. Pe reta pemboe peï ïru wae reta, erëitu pe reta, ¿maera pa piyemboe’ä? Pemboe peï ïru wae reta awɨye waerä imonda, erëi pe reta, ¿pemonda’ä ra? Pe reta pemboe peï ïru wae reta awɨye waerä uyapo awasa, erëi ¿pe reta jukuärai’ä ra? Jare piñamɨtäa peï tumparaanga reta, erëi ¿piyekou’ä ra mbaembae piñomi jokua tumparaanga jëta wi wae re? Jayawe yepe tëi pe reta piyererowia katu piyé Tumpa jei wae pikuaa ramo, erëi piyapo’ä jupi rupi jae jei wae. Jare jokua jeko pewa pemɨmichika peï Tumpa jee. Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái pe rami wae reta re: “Pereko pewa judío mbae wae reta jei ikawi mbae wae Tumpa kotɨ.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe ¿mbae re ra yayemboe ñaï kua pe? Yepe tëi pe reta ko jae judío reta, erëi jupi ko Tumpa uiporaraka waerä pewe wi. Erëi aramoi pe reta piyemɨngeta tëi peï pepɨa pe: “Tumpa ndarau uiporaraka chewe, echa’ä che ko jae ayembɨcircuncidaka wae. Tumpa chapo ma jae imaerä,” pere tëi. Erëi awɨyeta ko perowia jukuärái. Echa’ä jaeño ikawita tëi pewe piyembɨcircuncidaka wae, jekuaeño piyapo yawe opaete Tumpa jei wae rupi. Erëi piyawɨ yawe Tumpa jei wae, jayawe Tumpa pewarä mbae’ä ko piyembɨcircuncidaka peï wae. Oyowakeño peï uyembɨcircuncidaka mbae wae reta rami – jae ko judío mbae wae reta rami. Jae ramiño wi pëti judío mbae wae, yepe tëi uyembɨcircuncidaka wae’ä ko, erëi jae uyapo yawe jupi Tumpa jei wae rupi, ¿ndarau yerá Tumpa umae kawi jese? Jáeramo jokua judío mbae wae jeita oï Tumpa uyapo ko jupi rupi uiporaraka waerä pewe. Jukuärái jeita, echa’ä yepe tëi opaete Tumpa jei wae uyekuatía oï pewe, jare yepe tëi piyembɨcircuncidaka peï, erëi pe reta piyawɨñoi Tumpa jei wae. Ipuere ko kía judío. Jare ipuere ko uyembɨcircuncidaka oï. Erëi jokua uipota’ä jei jae ko judío añetete wae Tumpa jowai. Uipota’ä jei jae ko oï Tumpa pewarä. Tumpa imaerä añetete wae reta ko jae kía kía ipɨa Tumpa umbɨambɨe chuwi wae reta. Jare jokua uyekuaa’ä yanderete pe – jaeño oï yandepɨa pe. Jare kua ko Tumpa uyapo Espíritu Santo rupi – mbaetɨ ko Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jare jokua nunga retarä yaiko wae re Tumpa umae kawita, yepe tëi ïru wae reta aramoi umae kawita’ä yanderé. Jayawe ¿maera ra ikawi judiorä yaiko wae? Jare ¿maera ra ikawi yayembɨcircuncidaka wae? Che tae jaekawiete ko judiorä yaiko wae. Echa’ä Tumpa umee yandewe iñee yayandareko kawi waerä jese awɨye waerä ukañɨ. Erëi aramoi kía jeita: “Jukuärái tëi añetete. Erëi amokue yande judío yaiko wae reta yarowia’ä Tumpa iñee re. Jáeramo Tumpa ndarau uyapo mbaembae jae jei uyapota tëi yanemaerä wae.” Jukuärái ipuere jei tëi kía. Erëi ¿añetete ra Tumpa ndarau uyapo jae jei yandewe wae? ¡Uyapota ko! Echa’ä yepe tëi opaete ɨwɨ pewa reta iyapu wae reta ko, erëi Tumpa jekuaeño uyapo jupi jae jei wae rupi. Jukuärái yanderamɨkue David arakae uikuaa. Echa’ä jae uikuatía kuärái: “CheRu Tumpa, nde ndiyemɨngeta yawe, uyekuaata taɨkue rupi jokua nde ndere wae añetete ko. Jare yepe tëi ko kuimbae reta nembɨjeko, erëi ndarau nemaeño niñemɨamɨrika waerä chupe reta.” Jukuärái David arakae uikuatía. Jayawe Tumpa jekuaeño uyapo jupi rupi jae jei wae. Erëitu amokue wae reta jekuaeño wɨrowia tëi ñonoï jupi’ä ko Tumpa uiporaraka waerä chupe reta. Ipuere jae reta jei tëi kuärái: “Yamboyowake yandereko Tumpa jeko ndiwe yawe, uyekuaa Tumpa jupiete ye wae ko. Jare jukuärái jae jee uyembutuichakata oï yandereko pewa. Jáeramo jupi’ä ko Tumpa uiporaraka waerä yandewe, echa’ä yandereko kachi rupi jae jee uyembutuichaka oï.” Jukuärái ipuere jei reta tëi. Erëi jukuärai’ä ko. Echa’ä Tumpa uiporaraka’ä yandewe yandereko kachi re yawe, ¿këraita pa yandepuere yarowia jese uiporaraka waerä ïru wae reta pe jupi rupi? Erëitu amokue wae reta jekuaeño jei tëi wi kuärái: “Añetete ko chapu ma. Erëi kua jaeño uechaka kërái Tumpa jupiete ye wae ko chewi. Jáeramo jupi’ä ko Tumpa chembɨjeko waerä chapu rupi, echa’ä chapu rupi jae jee uyembutuichaka oï,” jei tëi reta. Erëi jukuärai’ä ko. Echa’ä añetete yandapu rupi Tumpa jee uyembutuichaka oï yawe, jayawe yandepuere tëi yae wi: “Jaekawiño yayapo waerä mbae ikawi mbae wae jayawe, Tumpa jee uyembutuichaka waerä.” Jare amokue wae reta jei tëi ore jukuärái ndoporomboe noï, erëi iyapu ñonoï reta. Chupe reta ko Tumpa uiporarakata oï, jare jupi ko jukuärái jae uyapo waerä. Jayawe, ¿mbae pa añawe yaecha ñaï kua pe? ¿Yande judiorä yaiko wae reta ikawi katu ra ñaï judío mbae wae reta wi? Mbaetɨ ko. Echa’ä yaecha ma kërái judío reta jare judío mbae wae reta mokui rewe ko yayawɨ Tumpa kotɨ, jare jukuärái ime ñanoi teko Tumpa jowai. Jukuärái jei wi Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä uyekuatía oï joko pe kuärái: “Mbaetɨ ko pëti awe jeko mbae wae. Mbaetɨ ko kiawe uikuaa kawi Tumpa rewa. Mbaetɨ ko kiawe ueka Tumpa wae. Opaete wae reta uyerowa ma Tumpa wi jare opa ma uñererükumewa reta. Mbaetɨ ko kiawe uyapo ikawi wae, mbaetɨ ko pëti awe.” “Jae reta uyemɨngeta wae, kachiete utimbo pëti teöwerɨru uyasoi mbae oï wae rami. Uyemɨngeta reta yawe, upurumbɨtawɨñoi reta.” “Jare opaete mbae jei reta japicha kotɨ wae jasɨete, mboi imbayachi jasɨete wae rami.” “Iyuru wi jekuaeño oë ñee yepɨpeyu pewa jare ñee mbaembasɨ pewa reta.” “Jare pochɨ rái upuruyuka reta waerä. Ipotawe kerupi oï reta wae rupi uyapoñoi reta opaño kërái rái rupi upurumbɨpɨatɨtɨ waerä jare uyuwanga katu waerä japicha re. Jare uikuaa’ä etei yureko reta waerä ipɨakatu rewe ïru wae reta ndiwe.” “Jare mbaetɨ etei uipɨu reta Tumpa wi.” Jukuärái uyekuatía oï. Yaikuaa ñaï kua uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe wae uyemɨngeta oï yande judiorä yaiko wae reta re wi. Jare uyekuatía oï jukuärái awɨye waerä yandepuere yayerepɨ Tumpa jowai. Añetete kua ñee reta rupi yaikuaa yande ñanoi teko Tumpa jowai, opaetei yande judío jare judío mbae yaiko wae reta wi. Jare awɨye yarowia yandepuere yayembujupi Tumpa kotɨ yayapo yawe jupi opaete Tumpa jei wae rupi. Echa’ä ndarau kiawe uyapo jupi opaete Tumpa jei wae rupi. Moisés arakae uikuatía yandewe Tumpa jei wae, jokoropi yaikuaa kawi waerä yayawɨ ma ko Tumpa kotɨ wae. Erëi añawe Tumpa uikuaaka ma yandewe kërái ñaï waerä yandereko mbae wae rami jae jowai, erëi kua mbaetɨ ko opaete Moisés arakae uikuatía wae re yaiko wae rupi. Jukuärái Moisés etei uikuatía wae pe uikuaaka yandewe. Jare ïru kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta jukuärái wi uikuaaka yandewe. Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami yarowia yawe Jesucristo re, ipotawe kía kía yande wae reta. Echa’ä opaete wae yayawɨ ma ko Tumpa kotɨ, jare ndarau etei yandepuere yaepitɨ jae jeko jupiete ye wae. Añetete jokua teko yareko wae ñaneapɨ̈ti iko rami jare yanembɨtɨrɨrɨ iko rami Tatawasurenda kotɨ. Erëi Tumpa ipɨakawi rupi umae yanderé yandereko mbae wae rami yambɨepɨ mbae chupe rewe. Echa’ä Jesucristo opa ma umbɨepɨ mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae jare jukuärái yandeyora chuwi. Tumpa ipɨayemɨngeta iko ombou waerä Cristo umano waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re, jare jukuärái umbɨpɨakatu waerä yandewe Tumpa iarasɨ tëi iko yandekotɨ wae. Añawe yarowia yawe Cristo re jare juwɨ uyepɨyere yanderé wae re, Tumpa opata oyoe yandewi teko ñanoi wae. Jare Tumpa añawe uikuaaka ma yandewe kërái ko jae jupi wae Cristo pe uiporaraka wae rupi. Echa’ä arakae rupi, uyawɨ reta Tumpa kotɨ yawe, Tumpa jeta wese ipɨawasu chupe reta jare uiporaraka’ä chupe reta jokua re. Jare aramoi kía ipuere tëi jei Tumpa jupi’ä ko, echa’ä jae mbaetɨ chawaa imandúa oï jae reta jeko kachi re. Erëi añetete Tumpa jupi ko jare jekuaeño uyapo jupi rupi. Jeta wese Tumpa arakae rupi uiporaraka’ä chupe reta, echa’ä jae uikuaa iko Cristo umanota iko jae reta jeko kachi re wae. Jare jokua uyeyapo ma. Jare añawe rupi ipotawe kía wɨrowia Jesús re wae, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami. Jáeramo yande reta mbaetɨ mbae re yayembutuicha waerä. Jeta wae reta uyembutuicha kërái jae reta uyapo opaete Moisés arakae uikuatía wae rupi. Erëi yande reta awɨyeta ko yayapo jokua. Echa’ä yaikuaa Jesucristo re yarowia wae rupiño ko Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Añetete ko, Tumpa ndarau umae kía re awe jeko mbae wae rami Moisés arakae uikuatía wae uyapo wae rupi – jaeño ko Cristo re yarowia wae rupi. Jare jukuärái ko opaete pewarä, echa’ä ime pëtiño Tumpa. Jáeramo yaikuaa ñaï jae ko judío reta iTumpa jare judío mbae wae reta iTumpa wi. Jayawe ime pëtiño kërái rupi judío reta jare judío mbae wae reta ipuere waerä ñonoï jeko mbae wae rami Tumpa jowai – jae ko Cristo re yarowia wae rupiño. Jayawe yae ma ko Cristo re yarowia wae rupiño Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Erëi, ¿kua uipota ra jei jokua Moisés arakae uikuatía wae ikawi’ä ma maeräwe yanemaerä? ¡Mbaetɨ etei! Ore jekuaeño ndoe jokua Moisés arakae uikuatía wae jupi ko. Yaikuaa kawi waerä kua rewa, ñamae kërái ra uasa Abraham pe. Ore judiorä nduiko wae reta nduikuaa kawi Abraham rewa, echa’ä jae ko jae oreɨpɨ. ¿Mbae jeko pewa ra Tumpa umae Abraham re jeko mbae wae rami? ¿Abraham uyapo ra mbae ikawi waeño aramoi? Mbaetɨ. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe kuärái: “Abraham wɨrowia Tumpa jei wae re; jáeramo Tumpa umae jese jeko mbae wae rami.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe kua pe yaikuaa ko Tumpa umae Abraham re jeko mbae wae rami Abraham wɨrowia Tumpa jei wae re ramo, jare mbaetɨ ko Abraham mbae ikawi wae uyapo wae rupi. Jáeramo Abraham ipuere’ä uyembutuicha jae mbae uyapo wae re Tumpa jowai. Yaikuaa ñaï yaparawɨkɨ yawe yamɨngana waerä, jokua yamɨnganakue wae mbaetɨ ko uñemeeño oï yandewe wae – jae ko jokua mbarawɨkɨ iya imeta ko umbɨepɨ yandewe wae. Erëi jukuärai’ä ko Tumpa ndiwe. Echa’ä Tumpa umae jupi mbae wae reta re jeko mbae wae rami jae reta jese wɨrowia ramo – mbaetɨ ko mbaembae ikawi wae jae reta uyapo wae rupi. Jukuärái wi mburuwicha wasu David arakae uikuaaka yandewe. Echa’ä jokua jae uikuatía wae rupi yaikuaa mbaetɨ ko mbaembae ikawi wae yayapo wae rupi Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Jare kía kía Tumpa umae jese jeko mbae wae rami wae, jae reta uyekouete ñonoï. David uikuatía arakae kuärái: “Ime yawe kía uyawɨ ma Tumpa kotɨ wae, erëi Tumpa jokua umbái ma chuwi yawe jare imandua’ä ma chupe jokua re yawe, jae uyekouete oï. Uyekouete oï wi kía Tumpa ndarau ye ma umbɨjeko wae.” Jukuärái uikuatía David. Erëi aramoi ¿uyembɨcircuncidaka wae retaño ra ipuere uyekou kua mbae ikawi wae re? ¿Aramoi chuwi retaño ra Tumpa umbái mbaembae kachi uyapo reta wae? ¡Mbaetɨ! Echa’ä jae nunga wi uyembɨcircuncidaka mbae wae reta wi ipuere uyekou jokua re. Yaikuaa waerä añetete jokua rewa, yaecha ñamae ye mbae ra uyeyapo Abraham pe wae. Añawe yaikuaa Tumpa umae Abraham re jeko mbae wae rami Abraham wɨrowia Tumpa iñee re ramo. Erëi ¿kërái yawe ra umae jese jeko mbae wae rami? ¿Abraham uyembɨcircuncidaka ma yawe ra, ani ndei uyembɨcircuncidaka mbowe ra? Uyembɨcircuncidaka ma yawe’ä ko. Echa’ä Tumpa umae jese jeko mbae wae rami ndei uyembɨcircuncidaka mbowe. Jare jaɨkue rupi ramo ko Tumpa jei Abraham pe uyembɨcircuncida waerä. Erëi ¿maera ra Tumpa jei Abraham pe uyapo waerä jokua? Jokua circuncisión ko jae pëti yembɨjaangaño, jare uikuaaka ïru wae reta pe kërái Tumpa umae ma iko Abraham re jeko mbae wae rami Abraham wɨrowia iñee re ramo. Jare kua uyeyapo ndei Abraham uyembɨcircuncidaka mbowe. Jáeramo opaete kía kía Tumpa jei wae re wɨrowia wae reta, yepe tëi ko aramoi jae reta uyembɨcircuncidaka mbae wae reta, erëi Abraham ko jae reta tuukue rami. Echa’ä Tumpa umae jese reta wi jeko mbae wae rami jae reta wɨrowia iñee re ramo. Jae nunga wi Abraham ko jae orerukue, opaete ore nduyembɨcircuncidaka wae reta. Erëi jaeño orepuere ndoe jukuärái, nomomoe yawe jae jeko. Kua uipota jei jaeño ndorowia yawe Tumpa re kërái Abraham wɨrowia jese rami ndei jae uyembɨcircuncidaka mbowe. Yaikuaa kawi ñaï Tumpa jei Abraham pe wae: “Nde jare niñemoñaa reta yurekota kua ɨwɨ iyarä,” jei chupe. Erëi ¿marái ramo ra Tumpa jei chupe jukuärái? ¿Jae ra ko Abraham uyapo jupi rupi kawi Moisés uikuatía wae re ramo? Mbaetɨ. Echa’ä jokua ara reta rupi Moisés ndeiño iko. Abraham jaeño wɨrowia Tumpa jei wae re, jare jukuärái Tumpa umae jese jeko mbae wae rami. Jokua mbaembae Tumpa jei uyapota oï Abraham iñemoñaa reta pewarä wae ikawi ko. Erëi jaeño Tumpa iñee jupi rupi kawi uyapo wae reta ipuere uyekou jese yawe, jayawe Tumpa uyemɨngetaiño iko jare yarowia Cristo re wae usiriwe’ä etei ko maeräwe. Echa’ä opaete yayawɨ ma ko Tumpa jei wae, jare jokua jaeño ko ueru yandewe Tumpa iarasɨ. Tumpa uikuaaka’ä ma yandewe jae jei wae yawe, jayawe yandepuereta tëi yaiko yandepɨawiwe rewe. Echa’ä ndarau tëi yayawɨ Tumpa jei wae. Erëi Tumpa uikuaaka ma ko yandewe jae jei wae Moisés uikuatía wae rupi. Jáeramo teko pe ñaï jokua yayawɨ ramo. Jáeramo Moisés uikuatía wae rupi ndarau kiawe ipuere uyekou mbaembae ikawi wae re Tumpa jei uyapota oï Abraham iñemoñaa reta pewarä wae. Erëi Tumpa ipɨakawiete ye jeko pewa, jae uipota opaete wae yayekou waerä – jae ko judiorä yaiko wae reta jare judío mbae yaiko wae reta wi. Jáeramo jae jei yandewe jaeño yarowia waerä jese kërái Abraham wɨrowia jese rami. Jare jukuärái yayapo yawe, Abraham ko jae yanderukue rami Tumpa jowai. Jukuärái ko jei Tumpa iñeerɨru pe. Echa’ä uyekuatía oï joko pe kua mbae Tumpa jei Abraham pe wae: “Che nduyapota aï jeta ambɨe ɨwɨ pewa reta tamɨrä.” Jukuärái Tumpa jei chupe jare jukuärái ma uyapo chupe, echa’ä opaete yande Cristo re yarowia wae reta ko jae Abraham iñemoñaa añetete wae Tumpa jowai. Jare jukuärái yandepuereta yayekou Abraham ndiwe jokua mbaembae Tumpa umeeta oï chupe wae re. Tumpa uyapo kua mbae ikawi wae Abraham pewarä, echa’ä Abraham wɨrowia iñee re ramo. Abraham uikuaa Tumpa imbaepuere tuichaete ko, jare Tumpa uipota yawe, jae nunga wi ipuere umbɨjekowe ye umanokue wae reta. Jáeramo Abraham uikuaa yawai’ä ko Tumpa pewarä umee chupe uñemoña waerä. Yanemandúa kawi ñaï, yepe tëi Abraham jare jembireko indechiete ma, erëitu Abraham uäro wɨrowia katu rewe jokua mbae ñaäro rape mbae wae. Jare jae jekuaeño wɨrowiaete Tumpa uyapota iko jeta ambɨe ye ye ñee pe uyemɨngeta wae reta tamɨrä. Echa’ä Tumpa jei ma chupe kuärái: “Mbaetɨta kía ipuere uipapa niñemoñaa reta, echa’ä jetaete ye ikota ramo.” Jukuärái Tumpa jei Abraham pe pëti chiëto año seri ma wɨreko yawe. Abraham uikuaa jete indechiete ma iko jare añapea ma iko. Uñemoña rape’ä ma iko iyupe. Jare uikuaa wi jembireko Sara ko jae ipuere mbaei imembɨ wae. Erëi Abraham yepe tëi kua mbaembae uikuaa, erëitu ikueri’ä etei. Jae jekuaeño wɨrowiaete Tumpa uyapo ñotái jae jei chupe wae. Jare jokua re Abraham uñemɨmɨräta wɨrowia kawi waerä Tumpa re jare umbutuicha Tumpa jee. Abraham wɨrowiaete Tumpa imbaepuerete ko uyapo waerä opaete mbaembae jae jei uyapota iko wae. Jare Abraham wɨrowia kawi Tumpa jei wae re ramo, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami. Jare kua ñee reta, “Tumpa umae jese jeko mbae wae rami,” jei wae, mbaetɨ uyekuatía oï Abraham reño. Uyekuatía ko oï yanderé wi. Echa’ä Tumpa umae wi yanderé yandereko mbae wae rami yarowia jese yawe – jae ko umbɨjekowe ye ueru yandeYa Jesús umanokue wae reta ipɨte wi. YandeRu Tumpa etei umee Taɨ umano waerä teko yareko ikotɨ wae re. Erëi jokuaño’ä uyapo. Jae nunga wi umbɨjekowe ye Taɨ ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jukuärái uechaka yandewe añawe mbaetɨ ye ma ko mbae uata yandewe Tumpa umae waerä yanderé yandereko mbae wae rami. Añawe yaikuaa ñaï Tumpa umae ma yanderé yandereko mbae wae rami yandeYa Jesucristo re yarowia wae rupi. Jáeramo yayeapɨkatu ma Tumpa ndiwe, Cristo uyapo yandewe wae rupi. Jare añawe yarowia ma Cristo re ramo, Cristo uyapo ma yayekou waerä Tumpa ipɨakawi re. Jare yayerowia ñaï, echa’ä yaikuaa ko pëti ara yayekouta ñaï kuri Tumpa imbaepuere jupiete ye wae re. Jare kuaño’ä ko. Jae nunga wi yandepuere yayerowia yaiporara ñaï wae rupi. Echa’ä yaikuaa yaiporara ñaï yawe, jokoropi ko yayemboe ñamɨawäta waerä. Jare ñamɨawäta ma yawe, jokua re ko Tumpa umae kawita oï. Jare yaikuaa Tumpa umae kawi oï yanderé yawe, yaikuaa kawieteta Tumpa uyapota oï mbae ikawi wae yandewe kuri. Jokua ko añawe ñaäro ñaï yayerowia rewe. Jare jokua re ndarau ñanemara yapɨta, echa’ä Tumpa yanderauete ko. Jare Espíritu Santo Tumpa umee yandewe wae jekuaeño uikuaaka yandewe Tumpa yanderau ko. Jare ¿kërái ra ko Tumpa yanderau? Yaikuaa Tumpa yanderauete ko, echa’ä Cristo umano yanderé, yande jupi mbae yaiko wae reta re. Yande parawete reta teko pe yaiko Tumpa jowai yayawɨ jae jei wae ramo. Jare yandepuere’ä etei yayerepɨ chuwi yandeiño. Erëi ou ma uwäe yawe ara Tumpa uiparawo wae, Cristo umano yanderé. Kua re ikawi yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Jeta’ä uipota umee jekowe pëti jupi wae re. Erëi aramoi imeta kía ipɨakawiete wae re umee jekowe wae. Erëi Tumpa uechaka ma yandewe yanderauete ko. Echa’ä yepe tëi yande yayapoñoi mbaembae kachi wae Tumpa jowai, erëi jesewe jae etei ombou Cristo umano waerä yanderé. Jayawe jukuärái ko Tumpa yanderauete ye. Erëi ime ye mbae ikawi wae yaikuaa waerä. Yaikuaa ñaï yandeYa Jesús upɨyere juwɨ jare umano yanderé Tumpa ipuere waerä umae yanderé yandereko mbae wae rami. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa Tumpa iarasɨ oata oï yanderé kuri ara taɨkuewa pe? Ndarau etei ma. Echa’ä yepe tëi tenonde yawe yaikose Tumpa jowaichorä, erëi añawe yayeapɨkatu ma ko Tumpa ndiwe Taɨ imano rupi. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa Tumpa uitɨ oï iarasɨ yanderé kuri ara taɨkuewa pe? Ndarau uyapo, echa’ä Jesús jekuaeño oï yanderepɨ waerä. Jare jokuaño’ä ko. Añetete tuicha yerowia ñanoi, echa’ä Tumpa iarasɨ wasu ndarau ma oa oï yanderé. Erëi ime ñanoi yerowia tuichaete ye wae, echa’ä yandeYa Jesucristo uyapo yandewe wae rupi yayeapɨkatu ye ma Tumpa ndiwe. Jayawe ¿mbae pa yaikuaa kua pe? Yande yaikuaa tenondete kuimbae iko wae jae ko tenondete uyawɨ Tumpa kotɨ wae. Jare jae uyawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa mano uike kua ɨwɨ pe. Jáeramo opaete ñamanota ñaï, echa’ä opaete wae yayawɨ Tumpa kotɨ ramo. Añetete ko, ndei Moisés uikuaaka chupe reta Tumpa jei wae mbowe, imeño mái yepe teko kachi kua ɨwɨ pe. Erëi Tumpa umbɨjeko’ä ɨwɨ pewa reta jokua re, echa’ä jae reta ndeiño uikuaa Tumpa jei wae ramo jare uyawɨ'ä reta Tumpa jei wae Adán uyapo rami. Erëitu jesewe Adán wiwe Moisés rewa jae nunga wi mano opa uyembɨiya jese reta Adán jeko pewa. Jayawe yandepuere yae Adán ko jae Cristo rami, echa’ä jae mbae uyapo wae oa jeta wae reta re. Erëi Tumpa jepɨ mbae awe umee yandewe Jesucristo rupi wae, oyowake’ä etei ko uasa yandewe Adán rupi wae. Echa’ä jokua pëti kuimbae uyawɨ Tumpa jei wae jeko pewa, jeta wae reta umano. Erëi Jesucristo uyapo wae rupi jeta yande reta yayekou ma ñaï Tumpa ipɨakawi re, jare Tumpa umae ma yanderé yandereko mbae wae rami. Che tae ye pewe, Tumpa jepɨ mbae awe umee yandewe wae, oyowake’ä etei ko uasa yandewe Adán rupi wae. Adán jaeramo etei uyawɨ Tumpa jei wae yawe, Tumpa umbɨpɨ umbɨjeko ɨwɨ pewa reta. Erëi Tumpa umee yandewe wae jeko pewa, yande ñaï ma yandereko mbae wae rami Tumpa jowai, yepe tëi jeta ye ye yayawɨ ikotɨ. Añetete, jokua pëti kuimbae Adán uyawɨ Tumpa jei wae jeko pewa mano uyembɨiya opaete wae re. Erëi yaipɨsɨ Tumpa ipɨakawi yawe, jare jae umae yanderé yandereko mbae wae rami yawe, tuichaete ye uyembɨiyata oï yanderé tekowe opa mbae wae jokua pëti kuimbae Jesucristo uyapo yandewe wae rupi. Jayawe jukuärái ko pëti kuimbae uyawɨ Tumpa jei wae jeko pewa, opaete yande reta ñanoi teko Tumpa jowai. Erëi Jesucristo jupi wae uyapo wae rupi, añawe opaete kía wɨrowia reta jese wae ime onoi tekowe opa mbae wae, jare Tumpa umae ma jese reta jeko mbae wae rami. Jae ramiño wi Adán mbaetɨ Tumpa jei chupe wae uyapo jeko pewa opaete wae uyawɨ wi Tumpa kotɨ. Erëi Jesucristo Tumpa jei chupe wae uyapo ramo, Tumpa umaeta jeta wae reta re jeko mbae wae rami. Arakae Tumpa uikuaaka Israel iñemoñaa reta pe kërái yureko reta waerä – jae ko mbaembae uyapota ko reta wae jare mbaembae awɨyeta ko uyapo reta wae. Jare jukuärái Tumpa uyapo opaete yande yaikuaa kawi waerä yandereko tuicha wae ko jae jei wae yayawɨ ramo. Erëi yepe tëi yande jeta yayawɨ Tumpa jei wae jare yandereko jekuaeño ukuakuaa oo iko, erëi jesewe Tumpa tuichaete ye ipɨakawi yandewe. Jáeramo kërái yaikose teko yareko wae ipo pe jare jokua yanembɨsɨrɨ iko Tumpa wi, jukuärái wi añawe Tumpa ipɨakawi wae ipo pe ko ñaï jare ime ma ñanoi tekowe opa mbae wae. Echa’ä ime yawe kía wɨrowia yandeYa Jesucristo re wae, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami. ¿Mbae pa yayapota jayawe? ¿Ikawita ra jekuaeño yayawɨ waerä Tumpa jei wae Tumpa jeiete ipɨakawi waerä yandewe? ¡Mbaetɨ etei! Echa’ä ñamano rami ma ko yandereko kachi wi. Jáeramo yandepuere’ä etei jekuaeño yayawɨ waerä Tumpa jei wae. ¿Kërái ra jokua? Yaikuaa ñaï yande yarowia Cristo re yawe, Espíritu Santo yandapo pëti ramiño Cristo re. Jare pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, ñamano rami wi ko jae ndiwe jae umano yawe. Jare yande ñamano rami ma Cristo ndiwe ramo, ñaneñono rami wi ko jae ndiwe teöwerenda pe. Erëi Cristo upɨta’ä joko pe. Echa’ä yandeRu Tumpa imbaepuere jupiete ye wae rupi umbɨjekowe ye Cristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jukuärái rami uyapo yandewe wi yandepuere yaiko waerä tekowe ipɨau wae rupi – mbaetɨ jekuaeño yaiko waerä teko kachi rupi. Añetete ko, Tumpa yandapo ñamano rami ma ko Cristo ndiwe. Jáeramo yaikuaa ko jae yanembɨjekowe ye rami wi Cristo ndiwe. Yanemandúa kawi ñaï kërái yaikose wae re. Jaeño yaikose yande yae wae rupiño, jare jukuärái jeta yayawɨse Tumpa kotɨ. Erëi yarowia yawe Cristo re, Tumpa ñaneñono pëti ramiño Cristo re yaiko waerä. Jáeramo Cristo uyekutuka kurusu re yawe, yandereko indechikue uyekutuka wi jae ndiwe rami. Jáeramo yepe tëi amo wese pe ime ñanoi kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä, erëi jokua kɨrëɨ ndarau ye ma mbaepuere ime onoi yanderé. Ndarau ma yaiko jokua kɨrëɨ pe täta rupi yayeyokui waerä. Echa’ä kía umano yawe, jokua kɨrëɨ ndarau ye ma oyokui mbae kachi uyapo waerä. Jare yande ñamano rami ma ko Cristo ndiwe ramo, yarowia wi ko jekuaeño ñaïta jae ndiwe jaeño mái pewa. Jukuärái yaikuaa kawi, echa’ä yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye Cristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi jare Cristo ndarau ye ma umano. Añetete ko, mano ndarau ye ma onoi mbaepuere jese. Jare kua pe ime ye mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Cristo kua ɨwɨ pe iko rambuewe, Añawasu uipota tëi uyawɨka chupe Tumpa kotɨ. Erëi Cristo umano chuwi pëti weseño jare ndarau ye umano. Jare ikowe ye yawe umanokue wae reta ipɨte wi, joko wiwe Cristo oï yandeRu Tumpa jee umbutuicha waeräño. Jukuärái wi pe reta, yepe tëi amo pe ime jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä, erëi piyemɨngetata ko pepɨa pe kuärái: “Che pëti ramiño ko aï Cristo re. Jare jukuärái amano rami ma ko Cristo ndiwe kua kɨrëɨ wi. ¿Maera pa ayawɨta Tumpa kotɨ jayawe? Añawe aï ma ko Tumpa jee ambutuicha waeräño.” Jukuäraita ko yayemɨngeta yandepɨa pe. Jáeramo ime penoi yawe jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä wae, awɨye etei pemaeño jokua kɨrëɨ perete re tuyembɨiya. Perete kua ɨwɨ pewa ko jare ndarau ɨma iko. Jáeramo awɨye piñemee mbae kachi wae piyapo waerä perete pɨpe. Añawe pe reta ko jae umano wae ikowe ye ou wae rami. Jáeramo awɨye ye ma pemee perete teko kachi pe. Awɨye ye ma perete tuiko teko kachi jembiporu rami. Erëi piñemee mii Tumpa pe piyapo waerä mbae ikawi wae. Perete tuiko Tumpa jembiporu rami piyapo waerä mbae jupi wae. Añawe pe reta ko peï Tumpa ipɨakawi rupi. Mbaetɨ ma ko peï Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jáeramo ndarau ye ma tuyembɨiya peré jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä wae. Ndarau ye ma teko kachi tuiko pepatrón rami. Che tae ye pewe, Tumpa ipɨakawi rupi ma ñaï ramo, mbaetɨ ko ñaï Moisés arakae uikuatía wae rupi. Erëi ¿jokua uipota ra jei ikawiño ko yayawɨ waerä Tumpa kotɨ? ¡Ndarau etei! Echa’ä yaikuaa ñaï ñañemee ma yawe kía pe yayapo waerä jae jei wae, yayeyapo ma ko ipionerä. Jayawe yande ñañemee yayawɨ waerä Tumpa jei wae yawe, jokua oïta yandepatrón rami. Jare jokua jaeño ueruta oï yandewe mano – jae ko yanembɨsɨrɨta oï Tumpa wi jaeño mái pewa Tatawasurenda pe. Erëi Tumpa peño yayeyokui ñaï yawe, jekuaeño yandereko oya katu oo oï jupi wae re. Tenonde yawe pe reta jekuaeño piyawɨ Tumpa kotɨ. Añetete jokua pereko ime wɨreko mbaepuere peré pëti patrón rami. Erëi che tuicha rupi amee yasurupái Tumpa pe, echa’ä añawe pe reta piyemboe ma Tumpa rewa jare pipɨsɨ ma pepɨa rewe jokua yemboe. Añawe Tumpa perepɨ ma ko pereko kachi imbaepuere wi. Jáeramo jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä wae ndarau ye ma ime onoi peré mbaepuere. Añawe pe reta peï ma ko Tumpa pe piyeyokui waerä jare piyapo waerä mbae jupi wae rupi. Che aiporu kua yembɨjaanga pione reta rewa pepuere waerä pikuaa kawi. Aipota pumɨkɨrëɨ kuärái: Tenonde yawe pemeese perete piyapo waerä mbaembae kachi wae, jare jukuärái jeta piyawɨse Tumpa jei wae. Añetete ko teko kachi pe täta rupi piyeyokuise piko rami. Erëi añawe pemee mii perete piyapo waerä mbae jupi wae. Täta rupi ko piyeyokui mita mbae jupi wae piyapo waerä. Jukuärái perete uñeñono teeta Tumpa pewarä. Pe reta pikuaa kawi peï jekuaeño piyawɨse Tumpa kotɨ yawe, mbae’äse pewe mbae jupi wae. ¿Mbae ikawi wae ra pewäe chupe? Mbaetɨ mbae awe. Jare añawe pemara tëi ko peï jokua mbaembae piyapose wae jeko pewa. Jokua mbaembae kachi wae iyapɨ ko jae mano jare Tatawasurenda. Erëi añawe, ime yawe jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä wae, jokua kɨrëɨ ndarau ye ma onoi mbaepuere peré. Ndarau ma piko jokua kɨrëɨ pe täta rupi piyeyokui waerä, echa’ä Tumpa peyora ma ko chuwi jare añawe täta rupi piyeyokui peï Tumpa pe. Jare jokua ikawita oï pewe, echa’ä opa ara rupi jekuaeño pereko oya katu oo oï jupi wae re. Jare jae nunga wi perekowe opa yawe kua ɨwɨ pe, imeta penoi tekowe opa mbae wae. Echa’ä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae jepɨ ko mano – jae ko yembɨsɨrɨ Tumpa wi jaeño mái pewa Tatawasurenda pe. Erëi Tumpa umee yandewe tekowe opa mbae wae jepɨ mbae awe. Jare kua re ko yande yayekou ñaï, echa’ä pëti ramiño ko ñaï yandeYa Jesucristo re ramo. Jukuärái ko. Jáeramo mbaetɨ ikawi jekuaeño yayawɨ waerä Tumpa jei wae. Jayawe hermano mii reta, pe reta pikuaa kawi kërái ko yaiko waerä ïru wae imbaepuere pe. Imeta ko yaiko jae jei wae rupi. Erëi jokua jae jei yandewe wae jaeño ime mbaepuere onoi yanderé imeño tekowe ñanoi rambuewe. Kua yandepuere yambɨjaanga menda re. Yandereko pe jei kuña umenda wae pëti ramiño ko oï ime ndiwe, ime imeño tekowe pe oï rambuewe. Mbaetɨ ikawi umenda waerä ambɨe ndiwe. Erëi ime umano ma chuwi yawe, jayawe ramo kuña mbaetɨ ma oï jokua teko menda rewa imbaepuere pe, jare ipuere umenda ye ipɨawiwe rewe. Jáeramo kuña ueya yawe ime jare umenda ye yawe ïru kuimbae ndiwe, kuña uyapo ko oï awasa. Erëi ime umano chuwi yawe, kuña mbaetɨ ma oï jokua teko menda rewa imbaepuere pe. Jare umenda ye yawe ïru kuimbae ndiwe, mbaetɨ ko uyapo oï awasa. Jukuäraiete wi, hermano mii reta, jokua Moisés arakae uikuatía wae mbaetɨ ma onoi mbaepuere yanderé. Jukuärái ko, echa’ä ñamano rami ma ko chuwi. ¿Kërái ra jokua? Yayemboe ma kërái ñamano rami ko Cristo ndiwe jae umano yawe. Jare jokua jeko pewa Moisés arakae uikuatía wae ndarau ye ma onoi mbaepuere yanderé. Añawe Tumpa yandapo ma Cristo pewarä – jae ko jokua ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi wae. Jukuärái Tumpa yandapo yandepuere waerä yayeyokui kawi chupe. Tenonde yawe, ndei yarowia Cristo re mbowe, yandepuere’äse yayeyokui kawi Tumpa pe. Echa’ä yaikose yande yae wae rupiño. Jare yepe tëi Moisés arakae uikuatía wae yanembɨarakuaa kawi Tumpa jei wae rewa, erëi jokua jae uikuatía wae etei yepe uparawɨkɨ iko yanderé jeiete uipotaka waerä yandewe mbae kachi yayapo waerä yanderete pɨpe. Jare jokua yandereraa tëi iko mano kotɨ jare Tatawasurenda kotɨ. Añetete ko Moisés arakae uikuatía wae ñaneapɨ̈ti iko rami awɨye waerä yandepuere yayeyokui Tumpa pe. Erëi añawe Tumpa yandeyora ma chuwi, echa’ä Cristo ndiwe ñamano ma ko chuwi rami. Jáeramo ndarau ma yayeyokui Tumpa pe Moisés arakae uikuatía wae rupi tenonde yayapose wae rami. Ime añawe kërái rupi yayeyokui waerä Tumpa pe mbae ipɨau wae rupi – jae ko tekowe Espíritu Santo umee yandewe wae rupi etei. ¿Këraita pa jayawe? ¿Moisés arakae uikuatía wae ikawi’ä ra aramoi? ¡Mbaetɨ! Echa’ä Moisés uikuatía wae rupi Tumpa uikuaaka yandewe mbae ra ko jae mbae kachi wae jae jowai. Yambɨjaanga. Moisés uikuatía Tumpa jei chupe wae kuärái: “Awɨye pepɨa pe pipotaete rewe pemae mbaembae perapicha onoi wae re,” jei. Erëi Tumpa jei’ä yawe jukuärái, ndarau tëi aikuaa aiko mbae kachi wae ko Tumpa jowai cherapicha imbaembae aipota yawe. Erëi Tumpa jei wae aikuaa wae, chemborɨ'ä oï ayapo waerä jae jei wae. Echa’ä Tumpa jei wae aikuaa ma yawe, jokua kɨrëɨ mbae kachi ayapo waerä wae jeiete uyembɨiya cheré. Jáeramo jeiete aipota ïru wae reta imbaembae. Añetete, Moisés uikuatía wae mbaetɨ yawe, jayawe ndarau tëi jekuaeño ayemɨngeta chepɨa pe ïru wae reta imbaembae re. Ndarau tëi jekuaeño aipota ayawɨ Tumpa kotɨ. Tenonde yawe, ndei aikuaa Tumpa jei wae mbowe, chepɨawɨweño aiko tëi, echa’ä aikuaa’ä aiko ayawɨ aiko Tumpa kotɨ wae. Erëi aikuaa ma yawe Tumpa jei awɨyeta tëi ayapo wae, jayawe ramo ambɨpɨ aikuaa ayawɨ ma yepe Tumpa kotɨ wae. Jare jayawe ramo aikuaa wi amano wae echa yepe aiko Tumpa wi. Che aikuaa ramo Tumpa jei wae yawe, che jae tëi cheyupe: “Añawe aikuaa kërái Tumpa uipota aiko waerä wae. Añawe ramo anoita tekowe opa mbae wae,” jae tëi. Erëi jukuärai’ä uasa chewe. Echa’ä Tumpa jei wae aikuaa ma yawe, jokua kɨrëɨ mbae kachi ayapo waerä wae jekuaeño uyembɨiya cheré ayawɨ waerä Tumpa jei wae, jare jukuärái chembɨsɨrɨ Tumpa wi. Añetete ayembɨtawɨka aiko parawete. Jayawe opaete mbaembae Tumpa jei Moisés rupi wae ikawi wae ko tëi jare jupi ko. Erëi aramoi imeta kía jei tëi: “Tumpa jei wae ikawi oï yawe, ¿maera pa chembɨsɨrɨ Tumpa wi?” jeita tëi. Erëi mbaetɨ ko Tumpa jei wae yanembɨsɨrɨ Tumpa wi. Ime yandepɨa pe kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä wae. Jare yande yayandu yawe Tumpa iñee ikawi wae, jokua kɨrëɨ jeiete ñanemɨata wae echa yayawɨ waerä Tumpa jei wae, jare jukuärái yandereraa mbɨrɨ Tumpa wi mano kotɨ. Jukuärái yaikuaa jokua kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä wae kachiete ye ko. Jayawe yaikuaa jokua mbaembae Tumpa uikuaaka Moisés pe uikuatía waerä wae ikawi ko, echa’ä Tumpa wi etei ko ou ramo. Erëi che ko jae kuimbaeño, jare yawái mbae ayawɨ Tumpa kotɨ. Añetete teko kachi ipionerä aiko wae rami ko che. Cheropa aï parawete chereko rewa. Echa’ä jeta wese ayapo’ä mbae ikawi wae chekɨrëɨ tëi ayapo wae. Erëi mbae kachi añamɨtäa wae, jokua ayapo parawete. Jare ayapo yawe mbae kachi wae aipota’ä tëi ayapo wae, chepɨa uikuaaka chewe jokua ikawi’ä ko jare che etei ayembɨjeko jese. Jare jukuärái aikuaa Tumpa jei wae ikawi wae ko. Jayawe ayapo yawe mbae kachi wae aipota’ä tëi ayapo wae, jayawe mbaetɨ ko aï tekowe ipɨau wae anoi wae rupi. Erëi ime chepɨa pe jokua kɨrëɨ mbae kachi ayapo waerä wae. Jokua ko chemɨata oï wae echa ikotɨ. Jare che aikuaa amaeño jese yawe, jare aiko che jae wae rupiño yawe, ndarau uyekuaa ikawi wae. Echa’ä ndarau ayapo ikawi wae aipota tëi ayapo wae. Erëi jokua mbae ikawi mbae wae aipota’ä tëi ayapo wae, jekuaeño jokua ayapo parawete. ¿Kërái ra jekuaeño ayapo jokua aipota’ä tëi ayapo wae? Jukuärái ko ayapo mbaetɨ aiko yawe tekowe ipɨau wae anoi wae rupi. Erëi ime chepɨa pe jokua kɨrëɨ mbae kachi ayapo waerä wae. Jokua ko chemɨata oï wae echa ikotɨ. Jayawe aikuaa kawi aï añawe mbae jekuaeño uyeyapo oï chewe wae. Jae ko kua: Mbae ikawi wae aipota tëi ayapo yawe, ime mbae kachi wae chembɨawái oï. Yepe tëi chepɨa pe ayerowia aï Tumpa jei wae re, erëi aikuaa ime ambɨe mbaepuere oï cheré wae. Jare jokua mbaepuere umbɨawái oï jokua ikawi wae chepɨa pe aipota tëi ayapo wae. Jare jokua mbaepuere chemɨamɨri oï che ayawɨ waerä Tumpa kotɨ cherete pɨpe, jare chepuere’ä ayapo mbae awe cheiño ayerepɨ waerä chuwi. ¡Aikuasɨ katu aï parawete! Echa’ä mbae kachi cherete uipota wae ueru oï chewe mano jare Tumpa iarasɨ. ¿Kía ra ipuere cherepɨ chuwi? Jaeño ko Tumpa cherepɨta chuwi yandeYa Jesucristo rupi. Jare jokua re amee yasurupái Tumpa pe. Jayawe añetete che aiko parawete kuärái: Chepɨa pe aipota tëi aiko kawi opaete Tumpa jei wae rupi. Erëi ime wi oï chepɨa pe jokua kɨrëɨ che jae wae rupiño aiko waerä. Jare jukuäraiño aiko yawe, jekuaeño ayawɨ Tumpa kotɨ. Jayawe ¿mbae ra añawe yandepuere yaikuaa opaete kua mbaembae reta rupi? ¿Kërái ra ko ñaï añawe yande reta Cristo re pëti ramiño yaiko wae? Añawe yaikuaa ñaï Tumpa ndarau ma yanembɨjeko. Echa’ä yepe tëi yayawɨ Tumpa kotɨ, jare jokua jeko pewa imeta tëi ko ya Tatawasurenda pe, erëi añawe Tumpa yanderepɨ ma chuwi Jesucristo rupi. Echa’ä pëti ramiño ñaï Jesucristo re, jare jukuärái Tumpa umee yandewe Espíritu Santo. Jare jokua Espíritu Santo rupi ime ma ñanoi tekowe ipɨau wae. Jáeramo ndarau ma Tumpa yanembɨsɨrɨ iyuwi. Opaete Tumpa jei Moisés pe uikuatía waerä wae ipuere’ä yanderepɨ Tumpa iarasɨ wi, echa’ä ñanepɨräta’ä ñaï yaiko waerä jupi opaete Tumpa jei wae rupi. Jáeramo Tumpa uyapo mbae ikawi wae yanderepɨ waerä. Jae ombou Taɨ kua ɨwɨ pe umano waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re. Taɨ uyeyapo kuimbaerä jare uyekuaa yandewe ipotawe kuimbae uyawɨ Tumpa kotɨ wae rami, erëi jae uyawɨ'ä etei Tumpa kotɨ. Erëitu Tumpa uiporaraka chupe jete pe yande mbaembae yayawɨ wae re, jare jukuärái ndarau ma ñanoi teko Tumpa jowai. Jukuärái Tumpa uyapo yandepuere waerä yaiko jae arakae jei wae rupi añetete pewa. Erëi kua jaeño uyeyapota yande yaiko yawe Espíritu Santo jei wae rupi – mbaetɨ yande yae wae rupiño. Espíritu Santo jei wae re yureko wae reta ipɨayemɨngeta oï Espíritu Santo uipota wae re. Jae reta onoita tekowe opa mbae wae jare ipɨakatuta reta wi. Erëi jokua jae jei wae rupiño yureko wae reta jaeño uikuaata mano jare Tatawasurenda, echa’ä ipɨayemɨngeta oï mbaembae jete uipota wae reño. Kua nunga reta Tumpa jowaicho ko, echa’ä uipota’ä uyapo reta Tumpa jei wae rupi jare ipuere’äwe uyapo reta wi. Jáeramo jae jei wae rupiño yureko wae reta ipuereta’ä etei umbɨyerowia reta Tumpa. Erëi añawe pe reta mbaetɨ ma piko jae reta rami. Mbaetɨ ma piko pe reta pere wae rupiño. Añawe Espíritu Santo uyembɨiya ma peré, echa’ä Tumpa iEspíritu oï pepɨa pe ramo. Jare ikawi ko yaikuaa waerä wi kua: mbaetɨ onoi Cristo iEspíritu wae Cristo pewa’ä ko. Erëi pe reta jukuärai’ä ko, echa’ä Cristo oï pepɨa pe ramo. Jayawe, yepe tëi perete umanota oï piyawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa, erëi pe reta penoi ma ko tekowe ipɨau wae, echa’ä añawe Tumpa umae ma peré pereko mbae wae rami. Jare Tumpa iEspíritu oï pepɨa pe ramo, jokua Espíritu rupi etei ko Tumpa umbɨjekowe yeta oï perete umanota oï wae. Jukuärái ko jokua Espíritu rupi etei wi Tumpa umbɨjekowe ye Jesucristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jukuärái wi ko uyeyapota oï pewe. Jáeramo hermano mii reta, yande reta ime ñanoi tekowe ipɨau wae ramo, añawe ime oï kërái yaiko waerä. Erëi mbaetɨ ma ko yaiko waerä yande yae wae rupiño. Echa’ä jokua nunga reta Tumpa umbɨsɨrɨta oï iyuwi jaeño mái pewa Tatawasurenda pe. ¿Jayawe maera ra yande jekuaeño yaipota yaiko jukuärái? Erëi Espíritu Santo yanemborɨ wae rupi yaya yawe yandereko kachi wae, jayawe yayekoueteta ñaï tekowe ipɨau wae re. Añetete ko, Tumpa taɨ añetete wae reta jae ko kía kía Espíritu Santo uparawɨkɨ oï jese wae. Jayawe mbaetɨ ko ikawi yakɨye waerä Tumpa wi kërái pione reta ukɨye ipatrón wi rami. Echa’ä Espíritu Santo Tumpa umee yandewe wae yandapo’ä oï yakɨye chuwi waerä. Echa’ä Espíritu Santo yandapo ko Tumpa taɨrä yaiko waerä. Jáeramo añawe yandepuere yae Tumpa pe: “CheRu.” Jare Espíritu Santo etei jekuaeño uikuaaka oï yandewe yandepɨa pe yande ko jae Tumpa taɨ wae. Jare yande ko jae Tumpa taɨ reta ramo, yandepuere yaikuaa kawi Tumpa upi oï yanemaerä mbaembae ikawiete ye wae umee waerä yandewe kuri. Jokua ko jae mbaembae añawe Cristo uyekou oï jese wae, jare yande reta wi yayekouta ñaï kuri jokua mbaembae re Cristo ndiwe etei. Kua ikawi yaikuaa kawi waerä. Echa’ä añawe rupi yaiporara ñaï Cristo re yarowia ramo. Erëi Cristo jae nunga wi uiporara kua ɨwɨ pe iko rambuewe. Jare yande yaiporara yawe kërái Cristo uiporara wae rami, jukuärái wi yayekouta ñaï jae ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jáeramo che ayemɨngeta yawe chepɨa pe kua mbaembae ikawiete ye wae rewa, mbae’ä ko chewe añawe yaiporara ñaï wae. Echa’ä yaikuaa ko uasaete ye yayekouta ñaï kuri Tumpa imbaepuere jupiete ye wae re. Jare opaete mbaembae Tumpa uyapo wae uäro ñonoï wi ikɨrëɨete rewe jokua ara. Echa’ä jokua ara Tumpa yandekuaakata oï opaete wae pe yande ko jae Tumpa taɨ reta wae. Añawe rupi Tumpa jembiapo reta uiporara ñonoï, echa’ä opaete ikumewa oo oï ramo jare mano uyembɨiya ma jese ramo. Erëi jukuärai’ä iko iyɨpɨ pe, echa’ä Tumpa jaeramo uyapo yawe mbaembae, ikawiete uyapo tëi. Erëi Adán uyawɨ Tumpa jei wae ramo, Tumpa umaeño mano uyemɨmbaepuere waerä opaete jae jembiapo reta re. Erëi jae jembiapo reta ndarau jukuäraiño upɨta oï. Echa’ä yepe tëi añawe opaete Tumpa jembiapo reta ikumewa oo oï, erëi pëti ara Tumpa uepɨta oï kuri reta. Jukuärái uyapota oï jokua ara jae opa umbɨyapɨ yawe mano yandewe, yande jae taɨrä yaiko wae reta pe. Joko wi ramo Tumpa jembiapo reta yande ndiwe uyekouta ñonoï reta Tumpa imbaepuere jupiete ye wae re. Jukuärái ko Tumpa ipɨayemɨngeta. Erëi añawe rupi Tumpa jembiapo reta uäro ñonoï ikɨrëɨ rewe pëti kuña imembɨrasɨ oï wae rami. Yaikuaa ñaï pëti kuña umbɨpɨ imembɨrasɨ yawe, jae ipüe jasɨ chupe ramo, jare uipota ɨmambae mii uasa chuwi waerä jokua jasɨ oï chupe wae. Erëi ikotɨ̈a rupi jae uyerowia oï wi, echa’ä jae uikuaa ɨmambae miño imembɨ oata oï. Jukuärái ko Tumpa jembiapo reta ñonoï añawe rupi. Echa’ä yepe tëi uyembɨpɨ wiwe añawe rewa jeta uiporara ñonoï, erëi uikuaa reta koiño ma oï Tumpa uepɨ reta waerä. Jukuärái wi yande reta yaiporara ñaï yandepɨa pe jokua kuña imembɨrasɨ oï wae rami. Echa’ä yepe tëi Tumpa umbɨtenonde ma yandewe Espíritu Santo, erëi imeño ñaäro ñaï yayekou waerä ïru mbaembae reta re – jae ko jokua mbaembae Tumpa umeeta oï yandewe jae taɨrä ma yaiko wae reta pe. Jare jokua ko uyeyapota oï yandewe kuri, jokua ara Tumpa umbɨpɨau yawe yanderete. Jokua ko jae yande reta ñaäro ñaï wae yarowia katu rewe jokua ara Tumpa yanderepɨ wiwe. Añetete, Tumpa umee ma yandewe yawe yanderete ipɨau wae, jayawe ndarau ma jekuaeño ñaäro tëi ñaï. Echa’ä, ¿kía ra uäro mbae ime ma onoi wae? Erëi yande ñaäro ñaï mbaembae ndeiño ñanoi wae, jare jukuärái ñaäro ñaï yandekueri mbae rewe jare yarowia katu rewe. Jae ramiño wi Espíritu Santo yanemborɨ oï. Echa’ä añawe rupi imeño yaiporara ñaï jare ñanepɨräta’ä ñaï parawete. Yaikuaa’ä kërái etei yayerure kawi waerä Tumpa pe mbae re. Amo pe uata yandewe ñaniñeerä yaeka waerä Tumpa pe. Erëitu Espíritu Santo etei uyerure oï yanderé jupi rupi kawi Tumpa pe. Kua ikawi yaikuaa kawi waerä. Espíritu Santo uyerure oï yanderé iañeki rewe mbaetɨ yande reta ñawäe ñee wae rupi. Jare Tumpa uikuaa kawi Espíritu Santo opaete mbae re uyerure oï wae. Echa’ä kërái Tumpa uikuaa yandepɨa pe yayemɨngeta wae, jukuärái wi jae uikuaa Espíritu Santo uyerure wae. Jare jae nunga wi Espíritu Santo jekuaeño uyerure oï Tumpa pe yanderé Tumpa uipota wae rupi. Jare yande Tumpa yaau wae reta yaikuaa ko Tumpa uparawɨkɨ oï opaete mbaembae uyeyapo oï yandewe wae rupi ikawi waerä yandewe. Jukuärái Tumpa uyapo oï, echa’ä jukuärái rupi uyeyapota oï ipɨayemɨngeta yanemaerä wae. Jokuaerä ko jae ñanereni. Jare ¿kërái ra ko Tumpa ipɨayemɨngeta yanemaerä? Iyɨpɨ wiwe jae yandekuaaño mái, yande jae imaerä yaiko wae reta. Jáeramo iyɨpɨ wiwe jae ipɨayemɨngeta iko ñaneñono tee waerä yande reta yaiko waerä Taɨ Jesucristo echa rami. Echa’ä Tumpa uipota onoi jeta taɨ reta, jare jae nunga wi jae uipota taɨ Jesucristo oï waerä ñanerëtara tenondewarä. Jukuärái ko Tumpa ipɨayemɨngeta ikawi wae yanemaerä. Jare jokuaño’ä ko Tumpa ipɨayemɨngeta yanemaerä. Tumpa ñaneñono tee jae imaerä ramo, jae nunga wi ñanereni. Jare jae ñanereni ramo, jae nunga wi jae umae yanderé yandereko mbae wae rami. Jare jokuaño’ä ko uyapo. Jae uyapo ma wi yandewe ñanoi waerä jae ndiwe imbaepuere jembipete ye wae jaeño mái pewa. Jayawe opaete kua mbaembae rupi yaikuaa ko Tumpa oï yandepepɨka pe yanemborɨ waerä. ¿Kía ra ipuereta ñanemɨamɨri jayawe? ¡Ndarau ipuere kiawe! Echa’ä Tumpa umbɨete’ä Taɨ umee waerä yandewe jare umano waerä yanderé. Jare jukuärái yawe, ¿këraita pa Tumpa umbɨete mbaembae yandewe jae ndiwe ñaï kawi waerä? Jayawe ¿kía ra ipuereta mbae re yanembɨjeko Tumpa jowai? Ndarau ipuere kiawe, echa’ä yande ko jae Tumpa etei yandeparawo wae reta, jare Tumpa etei umae ma yanderé yandereko mbae wae rami. Jayawe ¿imeta ra kía ye ipuere omboya teko yanderé Tumpa jowai? Ndarau ipuere kiawe, echa’ä Jesucristo etei ko umano jokua teko yareko wae re opa umbái waerä yandewi. Jare kuaño’ä ko, echa’ä jae ikowe ye ou wi umanokue wae reta ipɨte wi. Jare añawe jae ime oï yandeRu Tumpa ndiwe iyɨke pe iyakata kotɨ. Jare jae etei ko uyerure oï yandeRu Tumpa pe yanderé. Cristo yanderauete, jare ndarau kiawe ipuere yanembɨsɨrɨ chuwi jae yanderau wae wi. Aramoi yaiporarata, jare aramoi yawaita ko yandewe yaiko waerä. Aramoi ïru wae reta uyapota yandewe mbae ikawi mbae wae. Aramoi karuái outa yandewe. Aramoi ndarau ñanoi korepoti yanderemimonderä. Aramoi ïru wae reta uipotata ñanenupa, jare aramoi yandeyukata reta. Erëi jokua mbaesusere reta uyeyapo yandewe yawe, jokua uipota’ä jei Cristo yanderau’ä ma oï wae. Jare yaikuaa opaete jokua mbaesusere reta ipuereta uyeyapo yandewe. Echa’ä jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe. Joko pe jei kuärái: “Nderé ndorowia ramo, opa ara rupi oremumburu oreyuka reta waerä. Ore ko jae owecha reta kía wɨraata uyuka onoi wae rami.” Jukuärái uyekuatía oï. Aramoi yandewe wi uyeyapota opaete jokua nunga mbaembae reta, erëi jesewe Cristo jekuaeño yanderauete oï, jare jae imbaepuere rupi yande reta jekuaeño opata ñamɨamɨri jokua mbaembae reta. Jare che aikuaa kawi aï Tumpa yanderauete ko jare ndarau mbae awe ipuere yanembɨsɨrɨ chuwi jae yanderau wae wi. Aramoi ñamanota, jare aramoi jekuaeño yaikota. Erëi jesewe Tumpa jekuaeño yanderauta oï. Araɨwa reta, jare aña reta, jare ipotawe ïru mbaepuere onoi wae reta ndarau etei ipuere yanembɨsɨrɨ Tumpa yanderau wae wi. Opaete añawe uyeyapo oï yandewe wae jare opaete uyeyapota oï yandewe wae jae nunga wi ndarau etei ipuere yanembɨsɨrɨ Tumpa yanderau wae wi. Ipotawe mbaembae ɨwate oï wae reta, jare ipotawe mbaembae ɨwɨwɨ rupi oï wae reta, jare ipotawe ïru mbaembae Tumpa uyapo wae awe ndarau etei ipuere yanembɨsɨrɨ Tumpa yanderau wae wi. Jare Tumpa uechaka ma yandewe yanderauete wae ko yandeYa Jesucristo rupi. Añawe kua pe che jaeta aï wae, jaeta aï Cristo jowake etei. Jae chapo pëti ramiño iyé etei, jare jae uikuaa chapu’ä etei ko aï wae. Jare jae nunga wi Espíritu Santo chepɨa pe oï wae uikuaaka chewe kua che jae wae añetete ko. Tuicha rupi chepɨatɨtɨ aï jare jekuaeño aikuasɨ katu aï. Echa’ä Tumpa iarasɨ imeño oï cherëtáɨwa Israel iñemoñaa reta re. Jare aipota tëi Tumpa chembɨsɨrɨ waerä Cristo wi jare uiporaraka waerä chewe jae reta ipepɨka pe awɨye waerä Tumpa iarasɨ uitɨ jese reta. Añetete ko Israel iñemoñaa reta uyekouta tëi, echa’ä jae reta ko Tumpa uiparawo yureko waerä tëi taɨ retarä. Chupe reta ko Tumpa uechaka imbaepuere jupiete ye wae. Jae reta ndiwe Tumpa uyapo tëi pëti yemɨngeta, jare uikuaaka tëi chupe reta kërái jupi rupi yureko reta waerä wi. Omboe reta tëi kërái jupi rupi umbutuicha reta waerä jae jee. Jare chupe reta Tumpa jei uyapota jeta mbaembae ikawi wae. Jae nunga wi judío tamɨkue reta Tumpa uiparawo wae reta ko, jare jae reta iñemoñaa ko Cristo ou uyeyapo kuimbaerä wae. Erëi yepe tëi Cristo jae ko Tumpa etei jare opaete mbaembae iYa, jesewe judío reta wɨrɨ̈ro. Tuyembutuichaka Cristo jee jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. Jayawe yepe tëi Tumpa jei judío tamɨkue reta pe kërái jae reta iñemoñaa reta uyekouta yureko opaete kua mbaembae ikawi wae re, erëi añawe yaecha ñaï mbaetɨ jeta jae reta uyekou ñonoï. ¿Aramoi uyawɨ ra Tumpa mbaembae jei uyapota iko chupe reta wae? Mbaetɨ etei. Echa’ä mbaetɨ ko opaetei Israel iñemoñaa reta ko jae Israel iñemoñaa pewa añetete wae Tumpa jowai. Yepe tëi jae reta ko jae Abraham iñemoñaa pewa, erëi jokua uipota’ä jei Tumpa umae opaete jese reta jukuärái. Añetete opaete’ä ko jae Tumpa pewarä. Jaeño Tumpa jei wae re wɨrowia wae reta ko jae Abraham iñemoñaa pewa añetete wae reta Tumpa jowai. Jae reta ko jae Tumpa taɨ reta. Jukuärái wi uyemboe Abraham. Echa’ä yepe tëi Abraham ime wɨreko ïru taɨ reta, erëi Tumpa jei chupe: “Jaeño nderaɨ Isaac iñemoñaa reta yurekota añetete ñemoñaa chemaerä.” Jukuärái jei chupe, echa’ä Tumpa etei umbɨyekuaa Isaac jae jei wae rupi – mbaetɨ ko Abraham jare jembireko uipota wae rupi. Jukuärái Tumpa jei Abraham pe jae jei chupe yawe kuärái: “Kua wi ïruwe año pe ayu yeta aï, jare nembireko Sara imembɨta ma oï kuimbae,” jei chupe. Jayawe jokoropi Abraham uikuaa jaeño ko jokua taɨ Tumpa etei umbɨyekuaata iko wae rupi Tumpa uyapota iko jae jei wae. Jare kua pe Tumpa ndeiño opa jei jokua mbaembae rewa. Imeño mbae. Echa’ä yanemandúa kawi ñaï Sara imembɨ kuimbae Isaac ukuakuaa ma yawe, umenda Rebeca ndiwe jare joko wi uyekuaa taɨ chowakiri reta. Yande yaikuaa jokua taɨ tenondewa ikota tëi ko ïru taɨ itenondewaeterä. Erëi ndei jokua chowakiri reta oa mbowe jare ndei awe mbae jae reta uyapo mbowe, Tumpa jei ichɨ Rebeca pe kuärái: “Pëti ara nemembɨ tenondewa uyeyokuita oï taɨkuewa pe,” jei chupe. Jukuärái ko Tumpa uikuaaka yandewe Tumpa ipɨayemɨngeta upurumɨamɨriñoi wae ko. Jare jae ipɨayemɨngeta ko kua: Tumpa uiparawo kía jae uipota wae rupi – mbaetɨ ko kía mbae uyapo wae rupi. Jukuärái wi jei yandewe Tumpa iñeerɨru pe jokua chowakiri reta rewa. Echa’ä joko pe Tumpa jei kuärái: “Aiparawo Jacob. Aiparawo’ä Esaú,” jei. Añawe ¿mbae ra yaeta jayawe kua re? ¿Aramoi Tumpa uyapo’ä ra mbae jupi wae jae uiparawo yawe pëti wae jare uiparawo’ä yawe ïru wae? ¡Mbaetɨ etei! Echa’ä Tumpa mbae uyapo wae jupi wae ko. Jare ndarau kiawe ipuere jei chupe mbae. Jukuärái ko uikuaaka yandewe Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kërái Tumpa jei Moisés pe wae: “Aipararekota aï chekɨrëɨ aiparareko wae reta. Jare chepɨakawita aï chekɨrëɨ chepɨakawi chupe wae reta pe.” Jukuärái jei Tumpa. Jayawe kua uikuaaka yandewe Tumpa uipota kía uiparawo yawe, jukuärái jae uyapota ipɨakawi rupiño. Yande retái ndarau yandepuere yayeparawoka Tumpa pe yande yae wae rupi jare mbae yayapo wae rupi wi. Jare Tumpa uipota’ä ipɨakawi kía pe yawe, ndarau uyapo wi. Yanemandúa ñaï kërái Tumpa jei ɨwɨ Egipto pewa reta imburuwicha wasu pe kuärái: “Amaeño nderé ndiko waerä aikuaaka waerä ndewe chembaepuere, jare opaete ɨwɨ pewa reta uikuaa waerä che rewa.” Jukuärái Tumpa jei chupe. Jayawe kua pe yaecha ñaï kërái Tumpa uiparareko jae uipota uiparareko wae, jare umbɨpɨatäta kía jae uipota umbɨpɨatäta wae. Erëi aramoi kía upɨranduta oï: “Jukuärái yawe, ¿marái ramo jayawe Tumpa yanembɨjeko ñanepɨatäta wae re? Echa’ä Tumpa uipota upurumbɨpɨatäta yawe, mbaetɨ kiawe ipuere oyopia chuwi.” Jukuärái ipuere jei tëi. Erëi ¿kía pa ko yande yambɨjeko waerä Tumpa? Echa’ä yande ko jae Tumpa jembiapo. Jare ikawi’ä etei ko tembiapo jei waerä iyapoa pe kuärái: “¿Maera pa nde chapo kuärái?” jei waerä. Yambɨjaanga yambɨi iyapoa re. Yambɨi uyapo wae ipuere uyapo ñau wi jae mbae uipota wae rupi. Echa’ä jae uipota yawe, ipuere uyapo pëti ñau wiño yambɨi ikawi maepöra wae upi waeräño. Jare ïru yambɨi ipuere uyapo wi uyeporu waeräño. Jukuärái ko yambɨi iyapoa reta. Jae ramiño wi Tumpa ipuere uyapo ɨwɨ pewa reta pe jae mbae uipota wae rupi. Tumpa ipuerete uitɨ tëi iarasɨ jowaicho reta re jare uechaka chupe reta imbaepuere. Echa’ä jae reta jeko kachi rupi uñererükumewa ma Tumpa kotɨ. Erëi ɨma rupi Tumpa urupɨa chupe reta, jare umaeño ukuakuaa oo waerä teko jae reta onoi wae. Jukuärái Tumpa uyapo, echa’ä jae uipota ïru wae reta uecha waerä imbaepuere tuichaete ye wae jokua ara jae uitɨ yawe iarasɨ wasu jowaicho reta re. Jare jokua ïru wae reta ko jae Tumpa uiparareko wae reta. Jae reta Tumpa uipota uyekou waerä jae imbaepuere jupiete ye wae re, echa’ä jokua ko jae ipɨayemɨngeta iyɨpɨ wiwe. Jare yande reta ko jae jokua reta. Erëi Tumpa mbaetɨ ko ñanereni ikotɨ judío reta ipɨte wiño. Echa’ä jae ñanereni wi judío mbae wae reta ipɨte wi. Jukuärái arakae Tumpa jei uyapota iko. Echa’ä Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Oseas uikuatía kuärái: “Tumpa jei: ‘Tenondete chembae’ä iko wae reta yurekota ko chemaerä, jare tenondete au mbae wae reta añawe auta ko reta.’ ‘Tenonde yawe che jae chupe reta: ‘Pe reta chembae’ä ko,’ jaese chupe reta. Erëi opaete kerupi rupi jukuärái che jae wae rupi, pëti ara jaeta chupe reta: ‘Che ko jae peTumpa aikoño mái wae. Jare pe reta ko jae cheraɨ reta.’ Jukuärái jaeta chupe reta,’ jei Tumpa.” Jukuärái uikuatía arakae Oseas. Erëi Isaías uikuatía Israel iñemoñaa reta rewa kuärái: “Jetaete ko Israel iñemoñaa reta, ɨwɨkuïti ɨ wasu jembeɨ rupi oï wae rami. Erëi yepe tëi jetaete ye ko jae reta, erëi jesewe amokueño Tumpa uepɨta oï reta. Echa’ä ɨmambaeño uwäeta oï ara yandeYa uiporaraka waerä ɨwɨ pewa reta pe jaeño mái pewa.” Jukuärái jei arakae Isaías. Jare tenonde yawe Isaías umɨmbeu wi chupe reta kuärái: “YandeYa opaetei mbaepuere onoi. Jare amokue wae yande reta jae yanderepɨ'ä yawe, jayawe jae opata tëi yanembái kërái jae opa umbái Sodoma jare Gomorra pewa reta rami.” Jukuärái uikuatía Isaías. Jayawe ¿mbae ra añawe yaecha ñaï kua pe? Judío mbae wae reta, yepe tëi ueka’ä reta uyembujupika waerä Tumpa kotɨ, erëi uwäe chupe reta kërái rupi uyembujupika waerä. Echa’ä wɨrowia reta Jesucristo re, jare jukuärái rupi Tumpa umae oï jese reta jeko mbae wae rami. Erëi judío reta, yepe tëi opaete seri jekuaeño ueka iyupe reta kërái mbae uyapo wae rupi uyembujupika waerä tëi Tumpa kotɨ, erëi uwäe’ä chupe reta. Echa’ä uyeko ñonoï reta iyé jokua mbaembae uyapo wae re. Mbaetɨ uyeko kawi ñonoï reta Tumpa re. Añetete, jae reta usɨrɨ ma Tumpa wi, echa’ä wɨrowia’ä reta Jesucristo re ramo. Jukuärái wi Tumpa iñee uikuaaka yandewe jae reta rewa, echa’ä Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: “Mase, añono aï pëti wae Israel iñemoñaa reta ipɨte pe. Jae ikota pëti ita rami ipotawe wae kía ipɨsapäa jese waerä. Echa’ä jae jeko pewa jeta wae reta ipɨsapäata oa oo, jare jukuärái ndarau uepitɨ reta tekowe opa mbae wae. Erëi ipotawe kía wɨrowia jese wae ndarau imara.” Jukuärái uyekuatía oï. Hermano mii reta, aipota tëi ko Israel iñemoñaa reta opaete onoi waerä tekowe opa mbae wae. Jáeramo jekuaeño täta rupi ayerure aï jese reta Tumpa pe. Chepuere chemiäri jese reta kërái jatangätuete ñonoï reta uyeyokui waerä tëi Tumpa pe. Erëi añetete jae reta uikuaa kawi’ä oï kërái uyeyokui kawi waerä chupe. Echa’ä yepe tëi Tumpa uikuaaka ma yandewe kërái rupi umae yanderé yandereko mbae wae rami, erëi jae reta uikuaa’ä jokua jare uipota’äwe wi uikuaa reta. Jaeño uipota tëi uyembujupika reta Tumpa kotɨ jae reta jei wae rupiño – jae ko Moisés arakae uikuatía wae re yureko wae rupi. Erëi Cristo opa ma jupi uyapo yandepepɨka pe opaete Moisés uikuatía wae rupi. Jare jukuärái añawe Tumpa umae opaete kía Cristo re wɨrowia wae reta re jeko mbae wae rami. Jokua uipota tëi uyembujupika Moisés uikuatía wae rupi wae reta, jokua reta rewa Moisés arakae uikuatía kuärái: “Kía uipota iko kua mbaembae reta rupi wae, jokua reño ko ikota. Jare imeta ko uyapo jupi rupi kawi uyekou waerä tekowe ipɨau wae re.” Jukuärái uikuatía Moisés arakaete. Erëi Cristo re wɨrowia wae reta, Tumpa umae ma jese reta jeko mbae wae rami jae reta wɨrowia jese ramo. Jare jae reta ipuere jei: “Awɨye yayemɨngeta yandepɨa pe kuärái: ‘Kiawe ipuere’ä uikuaa Tumpa uipota wae. Yaikuaa waerä mbae Tumpa uipota wae, imeta tëi ko kía oo ueka Cristo ara pe ani umanokue wae reta ñonoï wae pe. Jare uwäe ma chupe yawe, imeta ko ueru ye imiäri waerä yandewe.’ Awɨyeta ko yayemɨngeta yandepɨa pe jukuärái, echa’ä Cristo ou ma ara wi jare jae ikowe ye ma ou umanokue wae reta ipɨte wi.” Jare Tumpa jei iñee rewa kuärái: “Chiñee mbɨrɨ'ä oï pewi. Piñee pe etei oï jare pepɨa pe oï wi.” Jukuärái jei. Kua ñee re imeta ko yarowia, jare jokua ñee etei ko numɨmbeu noï pewe. Kua ñee uikuaaka yandewe kuärái: yande towake etei yae yawe Jesús ko jae yandeYa wae, jare yarowia yawe yandepɨa rewe Jesús umano jare Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi, jayawe Tumpa yanderepɨta jare umeeta yandewe tekowe opa mbae wae. Echa’ä yandepɨa rewe yarowia jukuärái yawe, Tumpa umaeta yanderé yandereko mbae wae rami. Jare towake etei yae yawe Jesús ko jae yandeYa wae, jokoropi ko Tumpa yanderepɨ. Kua re yandepuere yaikuaa añetete ko, echa’ä uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe kuärái: “Opaetei kía kía wɨrowia reta jese wae ndarau imara, echa’ä Tumpa ndarau etei uyawɨ oï chupe reta ramo,” jukuärái jei. Jare jokua wɨrowia jese wae reta, jae reta ko judío yawe ani judío mbae wae yawe, jokua mbae’ä ko Tumpa pewarä. Echa’ä yandeYa ko jae opaete wae iYa, jare jae uyapota ikawiete wae opaete chupe uyerure wae reta pe. Jukuärái uikuaaka yandewe Tumpa iñeerɨru pe jei yawe kuärái: “Opaetei kía reta uyerure yandeYa pe uepɨ reta waerä wae, yandeYa uepɨta reta,” jei. Erëi ¿këraita ra ipuere uyerure reta yandeYa pe uepɨ reta waerä, mbaetɨ wɨrowia reta jese yawe? Jare ¿këraita ra ipuere wɨrowia reta, mbaetɨi uyandu reta jesewa yawe? Jare ¿këraita ra ipuere uyandu reta jesewa, mbaetɨ yawe kía umɨmbeu chupe reta wae? Jare ¿këraita ra kía ipuere umɨmbeu chupe reta, Tumpa omondo’ä kía yawe? Kërái Tumpa iñeerɨru pe jei oï wae rami: “Ikawiete ko kía ou umɨmbeu yawe ñee ikawi wae.” Erëi yepe tëi ñee ikawi wae uyemɨmbeu oï, erëi amokueño wɨrowia ma jese. Jukuärái yaikuaa, echa’ä Isaías arakae jei Tumpa pe kuärái: “CheYa, ¿ime ra kía yepe wɨrowia oriñee re wae?” Jukuärái uikuatía arakae. Erëitu yaikuaa ñaï jaeño kía uyapɨsaka ñee ikawi wae re Cristo rewa wae ipuere wɨrowia jese. Erëi, ¿aramoi Israel iñemoñaa reta uyandu’ä ra ñee ikawi wae? Uyandu reta tëi ko, echa’ä Tumpa iñee pe uikuaaka yandewe kuärái: “Kua ñee uyemɨmbeu ma opaetei ɨwɨ rupi. Ɨwɨ iyapɨ rewa ko yuraa uwäe reta umɨmbeu waerä.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe ¿marái ramo ra Israel iñemoñaa reta opaete seri wɨrowia’ä ñee ikawi wae re? ¿Aramoi uikuaa kawi’ä ra jokua ñee uyandu reta wae? Uikuaa kawi reta tëi ko. Jáeramo Moisés rani uikuatía kërái Tumpa jei chupe reta kuärái: “Che ayapota aï mbae ikawi wae judío mbae wae reta pe, pe judío reta piko wae piñemɨro waerä. Yepe tëi pe reta pere peï chupe reta iyarakuaa mbae wae ko jae reta, erëi che aechakata aï chupe reta chepɨakawi wae jare jukuärái pombopochɨkata aï.” Jukuärái Moisés uikuatía Tumpa iñee. Jare joko wi Isaías umɨmbeu sɨmi judío mbae wae reta rewa kuärái: “Tumpa jei: ‘Yepe tëi chereka’ä yureko reta, erëi añawe jae reta chekuaa ñonoï. Jare jokua upɨrandu’ä cheré wae reta pe, chupe reta ko ayekuaaka ma,’ jei Tumpa.” Jukuärái uikuatía Isaías. Erëi Isaías imiäri yawe Israel iñemoñaa reta rewa, jei kuärái: “Tumpa jei ipɨatɨtɨ rewe: ‘Ɨma rupi ma aeni tëi anoi reta uñatima ye chekotɨ waerä. Erëi jae reta jekuaeño uyembowaicho ñonoï chekotɨ, jare uipota’ä etei uyapo reta che jae wae rupi,’ jei Tumpa.” Jukuärái uikuatía Isaías arakae. Jayawe, ¿mbae pa uipota jei yandewe kua? Israel iñemoñaa reta ko jae Tumpa uiparawo wae reta. Erëi ¿Tumpa opa ra wɨrɨ̈ro reta añawe? ¡Mbaetɨ etei! Echa’ä che ko jae wi Israel pewa jare Benjamín iñemoñaa pewa. Abraham ko jae cheyɨpɨ wi. Jare Tumpa mbaetɨ chererɨ̈ro che. Jáeramo Tumpa mbaetɨ orererɨ̈ro opaete ore judiorä nduiko wae reta. Amokue ore reta, iyɨpɨ wiwe Tumpa orekuaaño mái jare oreparawo ore nduiko waerä jae imaerä. Yanemandúa kawi ñaï wi Elías rewa. Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe kërái arakaete Elías iyengeta jëtáɨwa Israel iñemoñaa reta kotɨ Tumpa jowai kuärái: “CheYa, uyuka reta ma niñee umɨmbeu wae reta, jare opa ma urukachi reta kiape kiape nderee uyembutuichakase wae jenda reta. Añawe cheño pe etei ma aï arowia nderé wae, jare añawe che awe ma uipota cheyuka ñonoï reta,” jei Elías Tumpa pe. Erëi ¿mbae ra Tumpa jei chupe? Jei chupe: “Mbaetɨ neño pe etei neï nderowia cheré wae. Echa’ä imeño ïru 7.000 kuimbae reta uñeñono’ä ñonoï itawa re tumparaanga Baal jee wae jowai umbɨadora reta waerä jese. Jae reta wi ko añono tee ma chemaerä.” Jukuärái Tumpa arakae jei Elías pe. Jare jukuärái wi añawe rupi ime amokue ore judío reta nduiko wae ndorowia kawi noï Tumpa re. Jare Tumpa oreparawo ma ipɨakawi rupi. Mbaetɨ ko oreparawo mbae ikawi wae nduyapo wae rupi. Echa’ä jae oreparawo yawe mbae nduyapo wae rupi, jayawe mbaetɨta tëi ko uyekuaa ipɨakawi oreparawo wae rupi. Jayawe ¿mbae pa yaecha ñaï kua pe? Yepe tëi opaete seri judío reta uipota Tumpa umae waerä jese reta jeko mbae wae rami, erëi jukuärai’ä uyeyapo chupe reta. Amokueño uwäe chupe jokua mbae ikawi wae – jae ko ore iyɨpɨ wiwe Tumpa oreparawo wae reta. Erëi jokua ïru judío reta, opa Tumpa umbɨpɨatäta reta. Uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe jese reta kuärái: “Tumpa uyapo chupe reta awɨye waerä iyarakuaa reta. Jae uyapo reta jesa mbae wae rami jare iyapɨsa mbae wae rami, awɨye waerä jae reta uikuaa kawi Tumpa rewa. Jare jekuaeño añawe rupi jukuärái jae reta ñonoï.” Jae ramiño wi mburuwicha wasu David arakae uikuatía kuärái jae reta rewa: “Jokua mbaembae jae reta uyerowia jese wae, tuyeyapo chupe reta yembɨawái. Tuiporara reta mbaembae kachi uyapo reta wae re. Tuiko jae reta jesa mbae wae rami, awɨye waerä iyarakuaa reta. Tupɨta pione retarä jaeño mái pewa.” Jukuärái David uikuatía judío reta re wɨrowia mbae Cristo re wae. Jayawe judío reta opaete seri ma opia Tumpa wi, echa’ä jae reta wɨrɨ̈ro Jesús ramo. Jukuärái jae reta tuicha teko onoi Tumpa kotɨ. Erëi ¿kua uipota ra jei jae reta upɨtata jukuäraiño jaeño mái pewa? ¡Mbaetɨ etei! Erëi añawe rupi judío reta wɨrɨ̈ro Jesucristo ramo, Tumpa umee oï judío mbae wae reta pe ipuere waerä jae reta onoi tekowe opa mbae wae. Jare jukuärái Tumpa uyapo judío reta uñemɨro waerä. Añawe judío reta opia ma Tumpa wi, erëitu pëti ara jae reta uyerowa yeta ñonoï Tumpa kotɨ. Jare jokua ara ikawieteta oï opaete pewarä. Añawe judío mbae wae reta uyekou ñonoï judío reta opia Tumpa wi ramo. Erëi ¿mbowɨ ye ye ra ko jae reta uyekouta ñonoï kuri judío reta uyerowa ye yawe Tumpa kotɨ? Erëi añawe aipota ayemɨngeta pewe pe judío mbae piko wae reta pe. Tumpa chokui amɨmbeu waerä pewe ñee ikawi wae Cristo rewa, jare jokua re cheratangätu aï. Echa’ä judío reta uecha yawe kërái pe reta piñemɨïru peï Tumpa ndiwe wae, aramoi amokue jae reta ikɨrëɨta wi uyerowa Jesucristo kotɨ jae uepɨ reta waerä. Jukuärái aipota, echa’ä aikuaa aï jokua ara judío reta wɨrowia yawe Jesucristo re, ikawiete yeta ko yandewe. Añawe rupi judío reta wɨrɨ̈ro ma Jesús ramo, jeta pe judío mbae piko wae reta piyeapɨkatu ma Tumpa ndiwe. Erëi ¿mbowɨ ye ye ra ko piyerowiata peï kuri judío reta uñatima ye yawe Tumpa kotɨ? Añawe judío reta umano oï wae echa rami ko. Erëi jokua ara jae reta wɨrowia yawe, yurekota umanokue wae reta ikowe ye wae rami. Yambɨjaanga yaikuaa waerä këraita ra ko oï judío reta wae. Amo wese pe ore judío nduiko wae reta mbɨyape nduyapo yawe, nduraa numee Tumpa pewarä jokua masa wi peraso mii. Jare jukuärái nduyapo yawe, Tumpa umae kawi jokua masa numee chupe wae re jare jae nunga wi jokua masa jembɨre wae re. Jukuärái wi ko judío reta, echa’ä judío tamɨkue reta Tumpa oñono tee jae imaerä. Jáeramo iñemoñaa reta yurekota wi jae imaerä. Jukuärái wi pëti temitɨ japo reta ikawi oï yawe, jäka reta ikawi oï wi. Erëi añawe pe judío mbae piko wae reta, piyekou peï Tumpa ipɨakawi re, echa’ä Tumpa peñono jeta judío reta jendakue pe. Kua yandepuere yambɨjaanga pëti temitɨ ikawi wae olivo jee wae re. Pe reta pikuaa yandepuere yayasɨa amokue temitɨ jäka reta, jare jokua jendakue pe yandepuere yamboya ye amokue olivo ñana rupiwa jäka reta. Joko wiwe jokua temitɨ ikawi wae iyaɨsɨ umbɨpɨ uasa ye jokua ɨwɨra jäka uyemboya wae reta rupi jare umee ye chupe reta tekowe. Jukuärái wi pe judío mbae piko wae reta jokua ɨwɨra jäka ambɨe wae reta rami ko. Echa’ä pe reta Abraham iñemoñaa pewa’ä ko. Jare jokua jeko pewa piyekou’äse mbaembae ikawi wae Tumpa uyapo judío reta pewarä wae re. Erëitu añawe opaete seri judío reta wɨrowia’ä Jesucristo re ramo, pe reta piyekou peï jokua mbaembae re jae reta ipepɨka pe. Erëi awɨye piyembutuicha judío reta wi. Pemandúa kawi peï temitɨ jäka reta yureko japo re. Jare jukuärái wi añawe pe reta piyekou peï judío reta rupi. Ore judío nduiko wae reta mbaetɨ nduyekou noï pe judío mbae piko wae reta rupi. Erëi aramoi amokue pepɨte pe ñonoï wae reta jeita kuärái: “Erëi Tumpa omombo jeta judío reta temitɨ jäka yayasɨa yamombo wae rami, yande judío mbae yaiko wae reta ñaneñono waerä jae reta jendakue pe.” Jukuärái aramoi jeita reta. Añetete tëi ko jokua. Erëi Tumpa wɨrɨ̈ro jokua judío reta jae reta wɨrowia’ä Jesucristo re ramo. Jare jae peñono ma ko jae reta jendakue pe perowia ma jese ramo. Erëi piyandareko kawi mii piyé pipɨu rewe. Awɨye piyembutuicha chuwi reta. Echa’ä yepe tëi jae reta ko jae jokua temitɨ jäka rami etei, erëi Tumpa wɨrɨ̈ro ma jae reta. Jae ramiño wi pe judío mbae piko wae reta, Tumpa ipuere pererɨ̈ro wi perowia’ä jese yawe. Añawe aipota pe reta pepɨa pe piyemɨngeta waerä mokui mbae re. Pëti ko jae Tumpa uiporaraka jokua judío reta pe jae reta wɨrɨ̈ro Jesucristo ramo. Erëi ïru wae ko jae kua: Jae uechaka oï ipɨakawi pe judío mbae piko wae reta pe. Erëitu pe reta mbaetɨ yawe jekuaeño piyeko jae ipɨakawi re, pikota ɨwɨra jäka kía uyasɨa omombo wae rami. Jare judío reta wɨrowia Jesucristo re yawe, Tumpa oñono yeta oï reta jenda jenda pei tenonde wɨreko wae rami, kía ɨwɨra jäka uyeyasɨa wae jendakue pei oñono ye wae rami. Tumpa uyapo yeta oï reta yureko waerä jae imaerä. Jare Tumpa ipuerete uyapo jukuärái. Echa’ä pe reta yepe tëi ko peï pëti ɨwɨra ñana rupiwa jäka reta rami, erëi Tumpa pewarä yawai’ä etei ko peñono waerä judío reta jendakue pe. Erëi judío reta ko jae pëti temitɨ ikawi wae jäka rami etei. Jáeramo yawai’ä etei ko Tumpa pe oñono reta ye waerä jae reta jendakue pei, jae reta uyerowa ye yawe Cristo kotɨ. Jáeramo hermano mii reta, ime mbae ndei etei uyekuaa oï wae aipota pe judío mbae piko wae reta pikuaa kawi waerä. Jare kua che aipota pikuaa waerä awɨye waerä piyembɨkate. Yepe tëi añawe jeta judío reta ipɨatäta ñonoï Jesucristo kotɨ, erëi ndarau jukuäraiño upɨta reta. Tumpa uikuaa opaete judío mbae wae wɨrowiata oï jese wae reta, jare opa ma jae uipapa reta. Jare opaete jae reta wɨrowia ma yawe, jayawe ramo opaete Israel pewa reta wi wɨrowiata, jare Tumpa uepɨta onoi reta. Jukuärái wi uikuaaka yandewe Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Upuruepɨ wae outa oï Sion wi. Jare jae umbɨyerowa yeta Israel iñemoñaa reta mbae kachi uyapo reta wae wi. Tumpa jei: ‘Kua ko jae yemɨngeta ayapota aï jae reta ndiwe wae: che opata ambái aï chuwi reta mbaembae uyawɨ reta chekotɨ wae,’ jei Tumpa.” Jukuärái uyekuatía oï. Añetete, añawe judío reta opaete seri Tumpa jowaicho reta ko, echa’ä wɨrowia’ä reta ñee ikawi wae re. Jare jokua jaekawi oï pe judío mbae piko wae reta pewarä. Erëi jesewe Tumpa uauñoi judío reta, echa’ä imandúa kërái uiparawo arakae judío iyɨpɨ reta jae imaerä jare jei chupe reta uyapota iko mbaembae ikawi wae iñemoñaa reta pe. Jare Tumpa uiparawo yawe kía jae imaerä, jaeño mái ikota jae imaerä. Jare Tumpa umee yawe mbae ikawi wae kía reta pe, ndarau etei upɨ̈ro ye chuwi. Pe judío mbae piko wae reta tenonde yawe piyapo’äse Tumpa jei wae jare pikuaa’äse Tumpa ipɨakawi. Erëitu añawe judío reta opaete seri wɨrowia’ä Jesucristo re ramo, Tumpa uechaka ma pewe ipɨakawi. Jukuärái wi ko judío reta. Yepe tëi añawe jae reta opaete seri uyapo’ä Tumpa jei wae, erëi Tumpa uechaka yeta chupe reta ipɨakawi jae uechaka pewe wae rami. Jukuärái ko opaete yande judío jare judío mbae yaiko wae reta yayapo’ä Tumpa jei wae. Erëi Tumpa umaeño yanderé, jukuärái ipuere waerä uechaka ipɨakawi tuichaete wae opaete wae pe. ¡Tuichaete ye ko Tumpa iyarakuaa! ¡Mbaetɨ mbae awe jae uikuaa mbae wae! ¿Kía ra ipuere uikuaa Tumpa ipɨayemɨngeta jare maera uyapo jokua uyapo wae? Kërái Tumpa iñeerɨru pe jei oï wae rami: “¿Ime ra kía uikuaa yandeYa ipɨayemɨngeta wae? ¿Ime ra kía ipuere umbɨarakuaa yandeYa wae?” “¿Ime ra kía tenonde umee yandeYa pe wae jare yandeYa imeta ko umɨñatima ye chupe wae? ¡Mbaetɨ etei kiawe!” Echa’ä yandeYa ko jae opaete mbaembae iYa. Jae ipo wiño ko ou opaete mbaembae, jare jae rupi opaete mbaembae ñonoï. Jare opaete mbaembae ime oï wae reta jae uyapo jae imaerä. ¡Tuyembutuichaka yandeYa jee jaeño mái pewa! Jukuärái tuiko. Jayawe hermano mii reta, añawe yaikuaa ko Tumpa yandepararekoete wae. Jáeramo, ¿kërái ra ikawita yayeyokui waerä chupe añawe? Arakae rupi Israel iñemoñaa reta wɨraa mbaemɨmba uyuka umee waerä Tumpa pe. Jare jokua mbaemɨmba Tumpa pewaräño ko. Jare jukuärái ramiete wi che pumɨñera piñemee waerä Tumpa pe opaete perekowe rewe jae imaeräño piko waerä. Piñeñono tee Tumpa pewarä pembɨyerowia waerä. Echa’ä jukuärái ko jupi pembutuicha waerä Tumpa jee. Kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ jare jae reta jeko kachi oï Tumpa jowai. Jáeramo pereko awɨye toï jae reta jeko rami. Pemaeño Tumpa re umbɨpɨau waerä pepɨayemɨngeta, jare jukuärái umbɨambɨe waerä pereko. Jare jukuärái piyapo yawe, pikuaa kawita peï mbae Tumpa uipota piyapo waerä wae – jae ko mbaembae ikawi wae, jare jupi wae, jare umbɨyerowia Tumpa wae. Tumpa ipɨakawi rupi umee chewe mbaepuere jae waerä pewe kuärái: Awɨye piyererowia katuete piyé. Erëi pëti pëti pepɨa pe piyemɨngeta kawi piyé añetete rewe kërái Tumpa peapo wae rupi. Echa’ä jokua ara perowia jese yawe, Tumpa umee pewe pëti pëti pe kërái rupi piyeyokui waerä chupe. Erëi mbaetɨ ko yayeyokui chupe oyowake. Kua yandepuere yambɨjaanga yanderete re. Echa’ä yanderete, yepe tëi pëtiño ko, erëi yanderete pe oï wae jeta ko, jare pëti pëti jokua reta ime onoi iparawɨkɨi. Jukuärái wi ko opaete yande Cristo re yarowia wae reta. Yepe tëi jeta ko yande reta jare oyowake’ä etei ko ñaï, erëi Cristo opaetei yandapo ma pëti ramiño iyé. Jare pëti ramiño ko ñaï jese ramo, yande reta pëti ramiño ko ñaï yandiyé wi. Jare Tumpa ipɨakawi rupi umee ma yandewe pëti pëti wae pe yaikatu yayapo waerä mbae jukuärái yayeyokui kawi chupe waerä. Jare oyowake’ä ko mbaembae yaikatu yayapo wae. Jayawe kía pe Tumpa etei umee ñee ïru wae pe umɨmbeu waerä wae, tumɨmbeu kawi chupe. Jare kía pe Tumpa umee ïru hermano reta pe uyeyokui waerä wae, tuyeyokui kawi chupe reta. Jare kía pe Tumpa umee iñee re oporomboe waerä wae, toporomboe kawi. Jare kía pe Tumpa umee ïru wae reta umɨkɨrëɨ waerä jare umbɨarakuaa waerä wae, tumɨkɨrëɨ jare tumbɨarakuaa kawi reta. Jare kía pe Tumpa umee kɨrëɨ yemborɨ umee waerä ïru wae reta pe wae, tumee chupe reta umbɨete mbae rewe. Jare kía pe Tumpa umee ïru hermano reta itenondewarä iko waerä wae, turuwata kawi mii. Jare kía pe Tumpa umee iparawete wae reta omborɨ waerä wae, tomborɨ reta wi uyerowia rewe. Awɨye piyerauraangaiño. Piyerauta ko päwe añetete rewe. Piñamɨtäa opaete mbae ikawi mbae wae, jare piyemboya ikawi wae reño. Piyerau päwe rewe pëti tëtara reta uyerau wae rami, jare awɨye piyembɨtenonde ïru wae reta wi. Awɨye peakɨ Tumpa kotɨ. Piyeyokuita ko yandeYa pe peratangätu rewe jare pepɨa rewe. Pikuaa peï Tumpa uyapota oï pewe mbaembae ikawiete wae; jáeramo pikota ko piyerowia rewe. Piporara yawe, jekuaeño pemɨawäta pepɨawasu rewe. Jare jekuaeño piñemɨatangätu wi piyerure waerä Tumpa pe. Mbae uata yawe ïru hermano reta pe, pemborɨ mbaembae penoi wae pɨpe. Jekuaeño pembɨasa kawi piyerowia rewe opou pepɨ wae reta. Ime yawe kía uiporaraka pewe Cristo re perowia ramo, awɨye piyepɨpeyu jese. Jaeño pere chupe: “Tumpa tuyapo ikawi wae ndewe.” Jare ime yawe kía pepɨte pe uyerowia oï wae, pe reta wi piyerowia jae ndiwe. Jae ramiño wi ime yawe kía pepɨte pe ipɨatɨtɨ oï wae, pe reta wi pepɨatɨtɨ jae ndiwe. Piko kawi pëti ramiño päwe rewe. Awɨye piyererowia katuete piyé ïru wae reta wi. Piñemɨïruta ko iparawete wae reta ndiwe wi. Jare awɨye piyererowia katu opa mbae pikuaa wae echa. Kía mbae ikawi mbae wae uyapo pewe yawe, awɨye mbae ikawi mbae wae piyapo chupe wi. Jekuaeño piyapo ikawi wae opaete wae jowake. Awɨye pembɨpɨ piñee pemoë wɨrae. Pikota ko pepɨakatu rewe pepuere wae rupi opaete wae reta ndiwe. Cheïru puau wae reta, ime yawe kía mbae ikawi mbae wae uyapo pewe wae, awɨye piyepɨ jese. Pemaeñota ko Tumpa re uiporaraka waerä chupe. Echa’ä Tumpa jei yandewe kuärái: “Che ko jae ayepɨta aï pewe wae. Che ko jae amɨñatimata aï chupe reta wae.” Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe. Jayawe kía oyowaicho pe ndiwe yawe, piyapo mii Tumpa iñeerɨru pe jei oï wae rupi. Joko pe jei wi kuärái: “Perowaicho iyembaɨ yawe, pemɨngaru. Jare iɨwe yawe, pemee tou ɨ. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, jae imarata oï ikawi mbae wae uyapo pekotɨ wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe kía uyapo pewe mbae ikawi mbae wae yawe, piyapo ikawi wae chupe. Awɨye piyepɨ jese. Echa’ä piyepɨ jese yawe, piñemɨamɨrikata jokua mbae ikawi mbae wae pe. Mbae ikawi wae rupi ko pemɨamɨrita mbae ikawi mbae wae. Jare yanemburuwicha reta, yaikuaa kawi Tumpa ko umee chupe reta mbaepuere opaetei yureko waerä mburuwicharä. Jayawe mbaetɨ pëti awe mburuwicha Tumpa oñono mbae wae. Jáeramo imeta ko yande reta yayapo mburuwicha reta jei wae rupi. Erëi ime yawe kía ombowaicho mburuwicha wae, jae ko Tumpa kotɨ etei uyembowaicho oï wi. Echa’ä Tumpa etei ko oñono mburuwicharä. Jáeramo ime yawe kía ombowaicho mburuwicha wae, Tumpa umaeñota oï mburuwicha re uiporaraka chupe waerä. Añetete ko, jaeño mbae ikawi mbae wae uyapo wae reta ukɨye mburuwicha reta wi. Mbae ikawi wae uyapo wae reta ndarau ukɨye chuwi reta. Jayawe piyapo mii ikawi wae. Jare jukuärái piyapo yawe, ndarau pekɨye mburuwicha reta wi, jare jae reta uyemɨngeta kawita oï peré. Tumpa jowai, mburuwicha reta uyeyokui ñonoï chupe ikawi waerä pewe. Erëi pe reta piyapo yawe mbae ikawi mbae wae, jupi ko pekɨye waerä chuwi reta, echa’ä jae reta uiporarakata oï pewe. Jokuaerä ko Tumpa umee chupe reta mbaepuere, uiporaraka waerä mbae ikawi mbae wae uyapo wae reta pe. Jáeramo piyapota ko mburuwicha reta jei wae rupi awɨye waerä jae reta uiporaraka pewe, jare piko waerä pepɨawiwe rewe jare pepɨa pembɨjeko mbae rewe. Jare jokua jeko pewa wi jupi ko pembɨepɨ waerä mburuwicha reta okowara pewe wae. Echa’ä yambɨepɨ'ä yawe chupe reta, ipuereta’ä uyapo reta jokua mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe reta wae. Jayawe piyapo jupi wae rupi opaete mburuwicha reta pe. Pembɨepɨ jae reta okowara pewe wae, jare pipɨu chuwi reta wi. Pepía kía pe yawe, awɨye pemaeño ɨma tuasa pembɨepɨ ye waerä chupe. Erëi ime ñanoi pëti mbía opa mbae wae – jae ko yayerauta päwe rewe wae. Jekuaeño piyerau päwe rewe jayawe. Echa’ä kía uau japicha wae, añetete uyapo oï jupi opaete Moisés arakae uikuatía wae. ¿Kërái ra jokua? Ime jeta mbaembae Moisés uikuatía wae. Amokue jei kuärái: “Awɨye piyapo awasa. Awɨye pepuruyuka. Awɨye pemonda. Awɨye papu pembɨjeko waerä perapicha. Awɨye pepɨa pe pipotaete rewe pemae mbaembae perapicha onoi wae re.” Jukuärái Tumpa jei Moisés pe uikuatía waerä. Jare jei chupe ïru mbaembae reta wi. Erëi opaete jokua Moisés uikuatía wae, jae ko pëti waeño. Jae ko kua: “Peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami.” Jayawe yande yaau yawe yanderapicha añetete rewe, ndarau yayapo chupe mbae ikawi mbae wae. Jare jukuärái yaiko yawe, yaiko kawita Tumpa jei wae rupi. Pikota ko kua che pumbɨarakuaa aï wae rupi. Awɨye piko kía ike rái wae rami. Echa’ä pikuaa peï koiño ma oï ara yandewe Tumpa yanderepɨ waerä opaete mbaembae kachi wae kua ɨwɨ pewa wi. Añetete ko, yande Cristo re yarowia ramo yawe, jokua ara mbɨrɨ echa iko yandewi. Erëi añawe koiño ma oï yandewe. Köe ma yandewe rami jare ara koiño ma oï Cristo ou ye waerä. Jáeramo awɨye ma yayapo mbae ikawi mbae wae, pɨ̈tumimbi pe jeko kachi wae reta mbae uyapo wae rami. Yayapota ko ikawi waeño. Jare kërái sɨndaro reta oñono iyé jembiporu ñeräro pewa köe ma yawe, jukuärái wi yayeyapɨkatu yandepuere waerä ñamɨamɨri mbae ikawi mbae wae. Yaiko kawita ko opaete wae jowake. Jáeramo awɨyeta ko yasawɨpo. Jare awɨyeta ko yayapo arete opa mbaembae uasata oï wae. Jare awɨyeta ko yayapo awasa. Awɨye yayeaka yande yepái. Jare awɨye wi ñañemɨro yandeyupe. Yepe tëi amo pe ime ñanoi kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä, erëi awɨye yayemɨngeta yandepɨa pe jese kërái yayapo waerä. Pëti pëti wae yaipɨsɨ yandeyupe yandeYa Jesucristo jeko. Añawe aipota pumbɨarakuaa ye ambɨe re. Ime yawe kía pepɨte rupi ndeiño ipɨräta Tumpa kotɨ wae, piñemɨïru kawi jae ndiwe. Jare awɨye piyeaka jae ndiwe ipotawe mbaembae Tumpa iñeerɨru pe mbaetɨ oï wae re. Yambɨjaanga. Pe pikuaa kawi peï amokue wae reta wɨrowia ipuere jou ipotawe tembiu ipɨawiwe rewe Tumpa jowai. Erëi ïru wae reta ndarau jou mbaemɨmba soo, echa’ä ndeiño ipɨräta ñonoï Tumpa kotɨ. Ndeiño uikuaa kawi reta Tumpa yanembɨjeko’ä mbaembae yau wae re. Jayawe jokua ipotawe mbae jou wae, awɨye turɨ̈ro jokua soo jou mbae wae. Jare jokua soo jou mbae wae, awɨye tiñera jokua ipotawe mbaembae jou wae re. Echa’ä jae wi ko Tumpa pewarä jare Tumpa pe uyeyokui oï wi. Jare ¿kía pa ko yande ñaniñera waerä ïru wae pe uyeyokui wae re? Jaeño uyeyokui wae iya ipuere jei chupe ikawi’ä uyapo oï wae. Jare añetete Tumpa omborɨta oï opaete chupe uyeyokui wae reta uyapo waerä jupi wae jae jowai. Ïru yembɨjaanga. Amokue wae Cristo re wɨrowia wae reta oñono tee iyupe pëti ara ikawiete ye ïru ara reta wi Tumpa pewarä. Jare ïru wae reta jei opaetei ara reta oyowakeño ko Tumpa pewarä. Erëi pëti pëti wae tuikuaa kawi iyupe maera ra jukuärái wɨrowia ñonoï. Jokua oñono tee ñonoï ara reta wae, uyapo ko ñonoï umbutuicha waerä yandeYa jee jokua ara etei. Jae ramiño wi jokua uikuaa soo jou wae reta, jae reta wi ko wɨrowia uyapo ñonoï yandeYa umbɨyerowia waerä jare umeeñoi yasurupái Tumpa pe jembiu re. Jukuärái wi jokua soo jou mbae wae reta, jae nunga wi wɨrowia ko uyapo ñonoï yandeYa umbɨyerowia waerä jare umee wi yasurupái Tumpa pe jembiu re. Mokui rewe uyapo ñonoï ikawi wae Tumpa jowai. Ikawi yaikuaa kawi waerä kua: Pëti awe yande reta yaiko’ä ko yandeyupe waeräño. Jare ndarau etei yandepuere ñamano yandeYa jei’ä yawe. Yande ñaï yanderekowe pe rambuewe, imeta ko yaiko yambɨyerowia waerä yandeYa. Jae nunga wi ñamano yawe, ñamanota yandeYa jei ramo. Jáeramo yanderekowe pe ñaï yawe jare ñamano yawe, oyowakeño ko ñaï yandeYa pewarä. Jokuaerä ko Cristo umano yanderé jare ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jare añawe jae ko opaete tekowe onoi wae reta iYa, jare jae nunga wi jae ko opaete umanokue wae reta iYa wi. Jáeramo, ¿kía pa ko yande ñaniñera waerä ïru hermano re mbae uyapo wae re? Jare ¿kía pa ko yande ñarɨ̈ro waerä ïru hermano mbae uyapo’ä wae re? Echa’ä pëti ara yande pëti pëti wae yayemboɨta ñaï Tumpa jowai jae jei waerä yandereko re. Jukuärái jei yandewe Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “YandeYa jei: ‘Che ko jae Tumpa aikoño mái wae. Jare che etei tae, pëti ara opaete wae ñonoïta ko itawa re uipɨu rewe cherowai, jare jeita reta chewe: ‘Nde yepe jae Tumpa añetete wae,’ jeita reta.’ Jukuärái jei Tumpa.” Jayawe pëti pëti wae yayemboɨta ñaï Tumpa jowai yamɨmbeu waerä mbaembae yayapo wae re. Jáeramo awɨye ma ñaniñera yandiyé. Erëi ikawiete ko yayandareko kawi mii waerä yandiyé awɨye waerä ïru hermano opia Tumpa jape wi yandereko pewa. Che pëtiño aï yandeYa Jesucristo re ramo, aikuaa kawi aï mbaetɨ ko pëti awe mbae yau wae ipuere yandapo ikɨa Tumpa kotɨ. Erëi kía wɨrowia yawe ime amokue tembiu yandapo ikɨa Tumpa kotɨ wae, jayawe jae awɨye tou. Jare yande reta, awɨyeta ko yau jokua nunga tembiu jae jowake. Echa’ä yepe tëi chupe waerä uyawɨ oï Tumpa kotɨ jae jou yawe jokua nunga tembiu, erëi aramoi jae uipotata jou wi yanderecha yau ñaï yawe. Jare jae jou yawe jokua tembiu, ipɨatɨtɨta oï kuri jokua re Tumpa jowai. Jáeramo jukuärái yayapo yawe, yaiparareko’ä ko ñaï yandehermano. Jese ko Cristo umano. Jáeramo awɨye mbaembae yau wae rupi ñarükumewa yandehermano Tumpa kotɨ. Yanemaerä aramoi ime amokue mbaembae yandepuere yayapo yandepɨawiwe rewe Tumpa jowai. Erëi ime yawe kía kachi uyemɨngeta jokua mbaembae re wae, jayawe awɨye yayapo. Echa’ä ñanoi Tumpa yanemburuwicha wasurä yawe, jayawe mbae’ä ko mbaembae yau wae. Erëi ikawi ko yaiko waerä jupi rupi yandepɨakatu rewe jare yerowia rewe ïru wae reta ndiwe. Jare Espíritu Santo imbaepuere rupi yandepuere yaiko jukuärái. Jare jukuärái yayeyokui ñaï Cristo pe yawe, jayawe yambɨyerowiata ko ñaï Tumpa, jare ïru wae reta umae kawita yanderé. Jáeramo yayapo kawi mii ñañemɨmɨräta päwe waerä Tumpa re jare yaiko kawi waerä yandepɨakatu rewe. Awɨye ñarükumewa Tumpa iparawɨkɨ yandepɨte rupi oï wae mbae yau wae rupi. Añetete ko, Tumpa jowai yandepuere yau opaete mbaembae. Erëi ïru wae aramoi jou yawe mbae yandereko pewa jae wɨrowia ikawi’ä ko jou waerä wae, jokua re ko ipuere jae opia Tumpa jape wi. Jáeramo jokua jeko pewa ikawi’ä ko yau waerä jokua nunga tembiu jae jowake. Jae ipuere opia Tumpa jape wi yawe soo yau jeko pewa ani aramoi vino yau jeko pewa, jayawe ikawi’ä ko yau waerä soo jare vino. Jae ramiño wi awɨyeta ko yayapo ipotawe mbae jae jowake chupe waerä kachi wae ko, awɨye waerä jae opia Tumpa jape wi. Yepe tëi aramoi yarowia yandepuere yayapo jokua mbaembae Tumpa jowai yandereko mbae rewe, erëi awɨyeta ko yayapo. Jayawe Tumpaño tuikuaa jokua yarowia wae rewa. Awɨye awe yayemɨngeta ambɨe ndiwe jokua rewa. Yayerowiaño jayawe jokua mbaembae re yandepuere yayapo Tumpa jowai yandepɨawiwe rewe wae. Erëi ime yawe kía jou jokua tembiu jae wɨrowia awɨyeta tëi ko jou wae, jaei uyembɨjekota oï jokua re, echa’ä mbaetɨ uyapo oï jae wɨrowia wae rupi. Jare ime yawe mbae yandepuere’ä yayapo Tumpa jowai yarowia kawi rewe wae, erëi yayapo yawe, yayawɨ ma ko Tumpa kotɨ. Jayawe yande ñanepɨräta ñaï Tumpa kotɨ wae reta, yandepɨawasuta ko ndeiño ipɨräta Tumpa kotɨ wae reta pe. Awɨyeta ko yaiko yandeiño yayembɨyerowia waerä. Erëi yande pëti pëti wae imeta ko yaiko yambɨyerowia waerä ïru hermano Cristo re wɨrowia wae reta mbaembae ikawita chupe wae rupi. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, ñamɨmɨrätata ñanoi reta Tumpa kotɨ. Ñamae mii yandeYa Cristo re. Echa’ä yepe tëi jae ko opaete wae iYa, erëi jae awe uyapo’ä mbae uyembɨyerowia waerä. Jae uyapo yandeRu Tumpa jei wae, yepe tëi täta uiporara jokua jeko pewa. Jukuärái uikuaaka yandewe Tumpa iñeerɨru pe. Echa’ä joko pe yaikuaa Cristo jei Tu pe kuärái: “Jokua ñee ikawi mbae oï ndekotɨ wae, jae nunga wi oa oï cheré.” Jukuärái uyekuatía oï. Kua jare opaete ïru tenonde Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae uyekuatía ko yanemboe kawi waerä. Tumpa iñee ñanemɨkɨrëɨ yandepuere waerä ñaäro yandepɨawasu rewe Tumpa jei yandewe wae. Tumpa ko jae yanembɨpɨakatu wae, jare jae ko yanemborɨ oï ñamɨawäta waerä yembɨawái reta. Jayawe jae tuparawɨkɨ pepɨa pe piko kawi waerä pëti ramiño, kërái Jesucristo jeko uechaka yandewe rami. Jukuärái ko pepuere pëti ñee waeño pembutuicha waerä yandeRu Tumpa jee – jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Jayawe piñemɨïru kawi päwe rewe kërái Cristo uñemɨïru kawi pe reta ndiwe wae rami, jukuärái Tumpa jee uyembutuichaka waerä pepɨte rupi. Pemandúa kawi peï kërái etei Cristo uñemɨïru kawi oï yande reta ndiwe. Ore judiorä nduiko wae reta, tenonde Cristo ou oremborɨ waerä jare uikuaaka waerä orewe Tumpa jupi ko uyapo waerä jae jei wae. Echa’ä arakae rupi Tumpa jei oreramɨkue reta pe ombouta iko Upuruepɨ wae. Jare pe judío mbae piko wae reta, jae nunga wi Cristo ou, pe reta wi pembutuicha waerä Tumpa jee jae peparareko ramo. Jukuärái yaikuaa, echa’ä uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe kuärái: “Tambutuicha nderee judío mbae wae reta ipɨte rupi. Tambutuicha nderee himno reta akäta wae rupi.” Jare uyekuatía oï wi kuärái: “Judío mbae wae reta tuyerowia wi judío reta ndiwe.” Jare uyekuatía oï wi kuärái: “Opaete judío mbae wae reta tumbutuicha yandeYa jee. Tumbutuicha jae jee opaete ɨwɨ pewa reta.” Jare uyekuatía oï wi kërái Isaías arakaete jei kuärái: “Outa oï pëti wae Isaí iñemoñaa pewa. Jae ikota judío mbae wae reta imburuwicha wasurä. Jare jese ko judío mbae wae reta wɨrowia katuta ñonoï.” Jukuärái uyekuatía oï. Tumpa ko jae umee yandewe yerowia wae, echa’ä yaikuaa kawiete jae uyapota opaetei mbaembae jae jei uyapota oï yandewe wae. Jayawe jekuaeño jae tumee pewe yerowia jare tuyapo pepɨakatu waerä perowia jese wae rupi. Jukuärái yawe, jekuaeño peärota perowia katu rewe Espíritu Santo imbaepuere rupi. Jayawe hermano mii reta, aikuaa aï pe pepɨakawiete ko jare pikuaa kawi peï jeta kua mbaembae rewa. Jare aikuaa aï wi pe reta pepuere piyembɨarakuaa kawi. Erëitu aipota pumɨmandúa mii kua mbaembae re, jare añomi’ä aï pewi mbae awe aikuatía wae rupi. Echa’ä kua ko jae mbarawɨkɨ Tumpa umee chewe wae. Jae ipɨakawi rupi chembou amɨmbeu waerä judío mbae wae reta pe ñee ikawi wae Jesucristo rewa. Kua ñee Tumpa wi etei ko ou. Jare jokua ñee re wɨrowia wae reta, jae reta ko pëti mbae ikawi wae che amee aï Tumpa pe wae rami – pëti mbae Espíritu Santo oñono tee Tumpa pewarä wae, jare Tumpa umae kawi oï jese. Jáeramo che ayerowia aï kua mbarawɨkɨ ayapo aï Tumpa pewarä wae re jare mbaembae Jesucristo uyapo oï che rupi wae re. Erëi che amɨmbeuta’ä aï pewe cheiño mbae ayapo wae re – jaeño ko Cristo uyapo mbaembae che rupi wae re. Che amɨmbeu wae rupi jare mbaembae ayapo wae rupi Cristo uparawɨkɨ ma jeta judío mbae wae reta ipɨa pe jae reta yureko waerä Tumpa jei wae rupi. Jare jokuaerä wi ko Espíritu Santo umee chewe mbaepuere ayapo waerä mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jayawe jukuärái opa ma amɨmbeu araa araa chupe reta ñee ikawi wae Cristo rewa opaete kerupi Jerusalén wiwe ɨwɨ Ilírico pe rewa. Jare jukuärái ayapo ma jokua chekɨrëɨño mái ayapo aiko wae – kua ko jae amɨmbeu ñee ikawi wae kerupi mbaetɨ etei uikuaa reta Cristo rewa wae rupi. Echa’ä aipota’ä aparawɨkɨ kiape ïru wae uyapo ma mbarawɨkɨ Tumpa pewarä wae pe. Erëi chekɨrëɨ ayapo Tumpa iñeerɨru pe jei wae rupi, echa’ä uyekuatía oï kuärái: “Jokua ndeiño uikuaa Cristo rewa wae reta uikuaata ko. Jokua ndeiño uyandu wae reta uyanduta jare uikuaa kawita ko.” Jukuärái uyekuatía iko arakae wiwe. Jáeramo kua cheparawɨkɨ jeko pewa chepuere’ä ma a apou waerä pepɨ. Añetete jeta año ma chekɨrëɨete tëi a apou waerä pepɨ, erëi chepuere’ä a. Erëi añawe kua rupi mbaetɨ ma kiape awe uyandu mbae reta Cristo rewa wae. Jáeramo añawe chepɨayemɨngeta ko a waerä ɨwɨ España kotɨ, joko pe amɨmbeu waerä chupe reta wi Cristo rewa. Jare jokotɨ asa aï rambuewe, aipota apɨta pepɨ Roma pe mbowɨ semana pewa pe reta ndiwe. Jare mbowɨ semana ma aï pe reta ndiwe yawe, aramoi pe reta pepuereta chemborɨ asa a waerä ɨwɨ España kotɨ. Erëi ndei a apou pepɨ mbowe, ata aï Jerusalén pe rani amborɨ waerä joko pewa judío Cristo re wɨrowia wae reta. Echa’ä jeta jae reta ikuasɨ ñonoï. Jare hermano ɨwɨ Macedonia pewa reta jare Acaya pewa reta, yepe tëi judío mbae wae reta ko, erëi uipota omborɨ reta. Jáeramo jae reta umbatɨ ma korepoti jare chokui reta araa waerä chupe reta Jerusalén pe. Jae reta uecha kua ikawi uyapo reta waerä. Jare añetete ikawi ko jukuärái uyapo reta waerä, echa’ä jae reta ipía wae reta rami ko judío reta pe. Echa’ä judío reta rupi ko ou ma judío mbae wae reta pe mbaembae ikawiete wae Tumpa pewa. Jáeramo ikawi ko jae reta umɨñatima waerä judío reta pe yemborɨ kua ɨwɨ pewa pɨpe. Jayawe araata rani Jerusalén pe kua yemborɨ mii. Jare joko wi ramo ata apou aï pepɨ kuri España kotɨ a aï rambuewe. Jare aikuaa che a pepɨ yawe, yayekou päweta mbaembae ikawi wae Cristo uyapo yandewe wae re. Hermano mii reta, yande pëti ramiño ñaï yandeYa Jesucristo re ramo, jare Espíritu Santo rupi yayerau päwe rewe ramo, che pumɨñera piyerure waerä cheré täta rupi Tumpa pe che ndiwe. Ɨwɨ Judea pe ma aï rambuewe, peka mii Tumpa pe cheré jae cherepɨ waerä Cristo re wɨrowia mbae wae reta wi. Piyerure mii wi hermano reta Jerusalén pewa re, jae reta umbɨresiwe kawi waerä kua yemborɨ mii araa aï chupe reta wae. Jukuärái yawe, ata pepɨ kuri ayerowia rewe Tumpa jei ikawi yawe, jare aputuu kawita aï pepɨ kuri. Jayawe Tumpa yanembɨpɨakatu wae toï opaete pe reta ndiwe. Jukuärái tuiko. Aipota amɨmbeu kawi pewe yanderindɨ mii Febe jee wae rewa. Jae jekuaeño omborɨ kawi Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu Cencrea pewa. Jare añawe jae uipota oo opou pepɨ. Jáeramo jae oo uwäe yawe, pembɨasa kawi mii kuri yandeYa jee re. Echa’ä ikawi ko jukuärái yayapo waerä yandeyupe, yande Tumpa ñaneñono tee jae imaerä wae reta. Jare pemborɨ mii wi Febe aramoi mbae uata chupe yawe, echa’ä jae omborɨ ma jeta wae reta jare che chemborɨ wi. Pembɨsaluda mii chewe Priscila jare ime Aquila. Jae reta ko jae cheparawɨkɨ ïru, echa’ä ore päwe rewe nduyeyokui Jesucristo pe. Jae reta uñemee umano waerä tëi cherepɨ waerä. Jáeramo jekuaeño ayapo yasurupái chupe reta. Jare cheño’ä ko ayapo yasurupái. Jae nunga opaete judío mbae Cristo re wɨrowia wae ikotɨ̈atɨ̈a uyembatɨ wae reta wi umee yasurupái chupe reta cherepɨ wae re. Pembɨsaluda mii chewe wi opaete hermano reta Priscila jare Aquila jëta pe uyembatɨñoi wae reta. Jae nunga wi pembɨsaluda mii chewe cheïru au wae Epeneto. Jae ko tenondete wɨrowia Cristo re wae ɨwɨ Asia pe. Jae nunga wi pembɨsaluda mii chewe María. Jae uparawɨkɨ ma täta pepɨte rupi Cristo pewarä. Jare pembɨsaluda mii chewe cherëtáɨwa reta Andrónico jare Junias. Che aiko yawe peresorɨru pe, jae reta yureko wi che ndiwe joko pe. Jae reta wɨrowia Cristo re ndei che arowia jese mbowe, jare Jesús omondo wae reta uyemɨngeta kawi jese reta. Jae nunga wi pembɨsaluda mii chewe Amplias. Jae ko yandeYa re wɨrowia wae wi, jare che jae au wi. Jare pembɨsaluda mii chewe Urbano. Jae ko ore ndiwe uyeyokui Jesucristo pe wae. Jare pembɨsaluda mii chewe cheïru au wae Estaquis. Jae ramiño wi pembɨsaluda mii chewe Apeles. Jae jeta uiporara ma Cristo re wɨrowia jeko pewa, erëi opia’ä Tumpa jape wi. Jukuärái jae uechaka ma kërái wɨrowia Cristo re añetete rewe. Jare pembɨsaluda mii chewe Aristóbulo jëta pewa reta. Jae nunga wi pembɨsaluda mii chewe cherëtáɨwa Herodión jare opaete Narciso jëta pewa Cristo re wɨrowia wae reta wi. Jae ramiño wi pembɨsaluda mii chewe yanderindɨ mii reta Trifena jare Trifosa jare Pérsida wi. Jae reta täta uparawɨkɨ ñonoï yandeYa pe. Jare pembɨsaluda mii chewe Rufo jare ichɨ wi. Rufo wɨrowia kawi yandeYa re, jare jae ichɨ jekuaeño uyandareko kawi cheré chesɨ rami. Jae ramiño wi pembɨsaluda mii chewe Asíncrito, Flegonte, Hermas, Patrobas, Hermes, jare opaete hermano reta wi uyembatɨñoi jae reta ndiwe wae. Jae nunga wi pembɨsaluda mii chewe Filólogo, Julia, Nereo, Nereo jindɨ, Olimpas, jare opaete hermano reta wi uyembatɨñoi jae reta ndiwe wae. Jare pe reta piyembɨsaluda yawe, jekuaeño piyembɨsaluda piyerau rewe. Opaete Cristo re wɨrowia wae reta kerupi rupi uyembatɨ wae reta omondo wi pewe saludo. Añawe hermano mii reta, che pumɨñera piyandareko kawi waerä piyé, awɨye waerä kía jeko pewa piyembɨyao tee tee peyuwi. Echa’ä ime amokue wae reta mbaetɨ ikawi oporomboe. Jokua jae reta oporomboe wae ambɨe ye pe reta piyemboe wae wi, jare jae reta jeko pewa jeta wae reta opia ma Tumpa jape wi. Jáeramo awɨye piñemɨïru jae reta ndiwe. Jokua nunga oporomboe wae reta mbaetɨ uyeyokui ñonoï yandeYa Jesucristo pe. Jaeño ko uparawɨkɨ ñonoï jae reta jei wae rupiño. Jae reta iñee kawi rupi umbɨtawɨ onoi ikoi mii wae reta. Erëi pe reta pereräkua kawi ma opaete kerupi rupi, echa’ä jekuaeño piyapo kawi peï kërái piyemboe wae rupi. Jokua chembɨyerowiaete oï. Erëi jaeño aipota pearakuaa katu waerä mbaembae ikawi wae pewaräño, jare awɨye pearakuaa katu waerä mbaembae kachi wae pewarä. Tumpa ko jae jekuaeño yanembɨpɨakatu wae. Jare jae ɨmambaeño peñonota pemɨamɨri waerä Satanás kërái mbae re pepɨ̈ro wae rami. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Kua pe oï che ndiwe cheparawɨkɨ ïru Timoteo jare ïru cherëtáɨwa reta Lucio, Jasón, jare Sosípater jee wae reta. Jae reta wi omondo oï pewe saludo. Jare Tercio wi omondo oï pewe saludo yandeYa jee re. Jae ko umbaekuatía oï chewe wae. Jare Gayo uipota pembɨsaluda wi. Jae jëta pe ko che ake aï añawe, jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta kua tëta wasu pe ñonoï wae reta uyembatɨñoi wi kua jae jëta pe. Erasto wi pembɨsaluda. Jae ko tëta wasu ikorepoti iyandarekoa. Jare hermano Cuarto omondo pewe wi saludo. YandeYa Jesucristo tumee opaete pewe ipɨakawi. Jukuärái tuiko. Jare añawe yambutuicha Tumpa jee. Jae ko ipuere pemɨmɨräta Tumpa re kua ñee ikawi wae Jesucristo rewa amɨmbeu pewe wae rupi. Ɨma rupi kua ñee kiawe uikuaa’ä iko. Erëi añetete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatiaño mái yepe kua ñee. Jare añawe Tumpa ikoño mái wae jei ma kua uyekuaa kawi waerä, jare jukuärái opaete ɨwɨ pewa reta ipuere waerä wɨrowia jese jare jukuärái uyapo reta waerä jae jei wae. Tumpaño ko jae iyarakuaa katuete ye wae. Jae jeeño tuyembutuichaka jaeño mái pewa Jesucristo uyapo wae re. Jukuärái tuiko. Cherɨkeɨ reta, cherɨwɨ reta, jare cherindɨ mii reta tëta wasu Corinto pe piko wae, tenonde araaka aï pewe saludo. Che ko jae Pablo. Ikawi iko Tumpa pe Jesucristo chemondo waerä opaete kerupi jae jee re amɨmbeu waerä iñee. Jokuaerä ko jae chereni. Che jare hermano Sóstenes ndiwe aikuatía aï kua tupapire opaete pe piyembatɨñoi Tumpa jee re wae reta pe. Pe reta ko peï pëti ramiño Jesucristo re. Jare Tumpa pereni ma jare peñono tee ma piko waerä jae imaerä. Jare pe retaño’ä ko peapo jukuärái Tumpa. Jae nunga wi Tumpa uyapo ma jukuärái opaete kía kía wɨrowia yandeYa Jesucristo re wae reta ipotawe kerupi ñonoï wae. Echa’ä yandeYa ko jae reta iYa wi. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Che jekuaeño amee aï yasurupái Tumpa pe peré jare jokua jae uyapo pewe wae re. Echa’ä jae ipɨakawi rupi peapo ma pe reta piko waerä pëti ramiño Jesucristo re. Jare pëti ramiño peï Cristo re ramo, piyekou peï jeta mbaembae ikawiete wae re. Echa’ä Tumpa umee ma pewe arakuaa jae pikuaa waerä, jare jae nunga wi umee ma pewe pepuere waerä pemɨmbeu jupi rupi kawi jesewa. Jukuärái piyekou peï, jare jukuärái rupi Tumpa uikuaaka oï opaete wae pe añetete ko jokua ñee Cristo rewa ore numɨmbeu pewe wae. Jáeramo kua mbaembae reta rupi pepuere pikuaa kawi uata’ä etei pewe mbae awe Espíritu Santo umee wae. Jukuärái ko añawe rupi peäro peï rambuewe piyerowia rewe yandeYa Jesucristo ou yeta wae. Jare añawe rupi jokua ara yandeYa Jesucristo pewa ou rewa, Tumpa jekuaeño pemɨmɨrätata oï ikotɨ pepuere waerä jokua ara piyemboɨ jae jowai pereko mbae rewe. Jare pe reta pepuere perowia katu Tumpa re uyapo waerä pewe jukuärái, echa’ä jae etei ko pereni piñemɨïru kawi waerä Taɨ yandeYa Jesucristo ndiwe. Jare Tumpa ndarau uyawɨ oï pewe. Jayawe hermano mii reta, che pumɨñera yandeYa Jesucristo jee re awɨye waerä piyeaka pe yepái jare awɨye waerä piyembɨyao tee tee peyuwi. Erëi pumɨñera piñemɨïru päwe pëti ñee wae rupiño. Jukuärái che jae pewe, echa’ä amokue Cloé jëta pewa reta umɨmbeu ma chewe pe rewa, kërái piyeaka peï pe yepái wae. Jeräkua chewe amokue pe reta pere peï piyererowia katu rewe, “Che chemboea ko jae Pablo.” Jare amokue wi pere peï, “Che chemboea ko jae Apolos.” Jare ïru pe reta wi pere peï, “Che chemboea ko jae Pedro.” Jare ïru pe reta wi pere peï, “Che chemboea ko jae Cristo.” Jukuärái pe reta opa piyembɨyao tee tee peï peyuwi. Jukuärái pere yawe, Cristo pembɨyao tee tee peï rami ko. Erëi ¿uyembɨyao tee tee ra oï Cristo? Ndarau. Jayawe, ¿maera pa pe Cristo jete pewa piko wae reta opa piyembɨyao tee tee peï peyuwi oreré? ¿Che yerá amano kurusu re peré? ¿Cheree re yerá piyembɨsakambuka ɨ pe? Mbaetɨ etei. Che jae’ä ko peYa. Chemaerä añawe che amee yasurupái Tumpa pe mbowɨño ko pumbɨsakambu ɨ pe ramo. Echa’ä añawe pepuere’ä etei pere piyembutuicha rewe, “Pablo jee re ko ayembɨsakambuka,” pere waerä. Jaeño ambɨsakambu Crispo jare Gayo. Añetete yepe ambɨsakambu wi Estéfanas jëta pewa reta. Erëi mbaetɨ chemandúa kawi ambɨsakambu ra ïru wae reta wi. Mbowɨño pe reta pumbɨsakambu, echa’ä jokuaerä'ä ko Cristo chembou. Cristo chembou ko ñee ikawi wae amɨmbeu waerä ïru mbaembae reta wi. Jare che amɨmbeu yawe ñee ikawi wae, aiporu’ä arakuaa kua ɨwɨ pewa. Jaeño amɨmbeu sɨmi rupi kërái Cristo umano kurusu re yanderé mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re. Echa’ä kua ñee rupiño ko uyekuaa Tumpa imbaepuere yanderepɨ waerä jokua teko ñanoi wae wi. Añetete jeta wae reta pewarä ñee ikawi wae Cristo umano kurusu re wae mbae’ä ko chupe reta. Jukuärái ko Tatawasurenda kotɨ oo ñonoï wae reta. Erëi yanemaerä yaikuaa ko jokua ñee ime onoi mbaepuere, echa’ä jokua ñee rupi ko Tumpa yanderepɨ oï. Arakuaa kua ɨwɨ pewa ndarau ipuere yanemborɨ. Jukuärái ko jei yandewe Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Tumpa jei: ‘Che aikuaakata aï jokua iyarakuaa katu echa iyupe wae reta pe iyarakuaa añetete mbae’ä ko. Jae ramiño wi aikuaakata aï opaete mbaembae uikuaa kawi echa iyupe wae reta pe añetete uikuaa’ä etei ko mbae awe,’ jei.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe Tumpa jei jukuärái yawe, ¿mbae ra yaeta iyarakuaa katu echa iyupe wae reta rewa? Jare ¿mbae ra yaeta jeta uyemboe wae reta rewa jare jokua ikatu uyeaka waerä wae reta rewa? Yepe tëi kua reta iyarakuaa katu echa ko, erëi jae reta iyarakuaa kua ɨwɨ pewaño ko. Jare Tumpa uikuaaka ma yandewe arakuaa kua ɨwɨ pewa añetete mbae’ä etei ko. Echa’ä ipuere’ä kiawe uikuaa Tumpa jukuärái rupi. Jukuärái Tumpa uikuaaka ma yandewe, jare jaeño ko jae iyarakuaa katuete ye wae opaete wae wi. Jare yepe tëi ñee Cristo rewa uyemɨmbeu oï wae mbae’ä ko jeta wae reta pewarä, erëi ime yawe kía jokua ñee re wɨrowia wae, Tumpa uyerowia rewe uepɨ teko onoi wae wi. Erëi ïru wae reta pewarä, kua ñee mbaetɨ jaekawi chupe reta. Echa’ä jeta judío reta uipota tëi uecha reta rani ore nduyapo waerä mbaembae kuimbaeño ndarau etei ipuere uyapo wae ndei wɨrowia reta mbowe. Jare judío mbae wae reta jekuaeño ueka tëi ñonoï arakuaa jae reta iyarakuaa rupiño. Erëi ore mbaetɨ numɨmbeu kërái jae reta uipota ñonoï wae rami. Ore numɨmbeuñoi opaete wae pe kërái Cristo uyekutuka pëti kurusu re yanderé. Jare opaete seri judío reta pewarä, kua ñee pëti yembɨawái ko awɨye waerä jae reta wɨrowia. “Këraita ra Upuruepɨ wae umano,” jei reta tëi. Jare jeta judío mbae wae reta pewarä, kua ñee mbae’ä ko chupe reta. Erëi Tumpa ñanereni ko judío reta ipɨte wi jare judío mbae wae reta ipɨte wi jae imaeräño ñaï waerä. Jare yanemaerä kua ñee Cristo rewa wae ikawiete ko, echa’ä yaikuaa ko Cristo rupi uyekuaa Tumpa imbaepuere jare iyarakuaa. Añetete, jokua ñee Cristo imano rewa wae mbae’ä ko jeta wae reta pe, jare jei reta tëi yandewe: “Petumpa ipɨräta’ä chawaa oï,” jei reta tëi. Erëi jesewe Tumpa ko jae iyarakuaa katuete ye jare imbaepuerete ye opaete wae wi. Jayawe hermano mii reta, pemandúa kawi peï Tumpa jaeramo peparawo yawe, mbowɨño pe reta piko iyarakuaa katu kua ɨwɨ pewa reta iyarakuaa wi. Jare mbowɨño piko imbaepuere wae reta, jare jae nunga wi mbowɨño piko kuimbae jeräkua wae reta. Erëi Tumpa pewarä jokua mbae’ä etei ko. Tumpa uiparawo jae imaerä jokua ïru wae reta jei tëi chupe iyarakuaa mbae wae reta ko. Jukuärái uyapo Tumpa umɨmaraka waerä iyarakuaa katu echa wae reta. Jae ramiño wi Tumpa uiparawo jae imaerä imbaepuere mbae wae reta umɨmaraka waerä imbaepuere wae reta. Jae ramiño wi Tumpa uiparawo ikuasɨ wae reta, jare ïru reta wɨrɨ̈rokue reta, jare usiriwe’ä etei jei chupe reta wae. Jokua nunga reta etei ko Tumpa uiparawo jae imaerä umɨmichika waerä uyererowia katu iyé wae reta. Jukuärái ko Tumpa uyapo awɨye waerä kiawe ipuere uyembutuicha jae jowai. Pe retái piyeyapo’ä ko pëti ramiño Jesucristo re. Tumpa ko uyapo jokua mbae. Jare Cristo rupi Tumpa uikuaaka yandewe iyarakuaa. Echa’ä Cristo uyapo wae rupi opa ma uyembɨepɨ teko yareko wae, jare jukuärái Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami jare ñaneñono tee jae imaerä. Jáeramo Tumpa uyapo ma yandewe opaete kua mbaembae reta ramo, ikawi ko yayapo waerä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rami. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Ime yawe kía uipota uyembutuicha wae, tuyembutuicha yandeYa mbae ikawi wae uyapo chupe wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe hermano mii reta, jokua jeko pewa che jaeramo a pepɨ yawe amɨmbeu waerä añetete wae Tumpa rewa, mbaetɨ etei aipota ayemɨngeta pëti iñeengatu wae rami jare pëti iyarakuaa katu echa iyupe wae rami. Che aiko pepɨte pe yawe, apɨta amɨmbeu waerä pewe Jesucristo rewa jare kërái jae umano kurusu re wae. Mbaetɨ ye ma ambɨe mbae. Jare che jaeramo a pepɨ yawe, che a cherete ipɨräta’ä iko rewe. Jare arɨrɨ aiko parawete akɨye ramo, aramoi ayawɨta aiko mbarawɨkɨ Tumpa umee chewe wae. Jare amɨmbeu pewe yawe ñee ikawi wae, mbaetɨ aiporu ñee ɨwate wae arakuaa katu pewa arowiaka waerä pewe. Erëi pe reta pecha Espíritu Santo uparawɨkɨ iko che rupi imbaepuere rewe, jukuärái Tumpa imbaepuere rupi perowia waerä Cristo re – mbaetɨ pëti kuimbae iyarakuaa rupi. Erëi che aï yawe kía kía Tumpa kotɨ ukuakuaa ma wae reta ipɨte pe, che aiporu ko ñee arakuaa katu pewa. Erëi kua arakuaa mbaetɨ ko ɨwɨ pewa. Jare jae’ä ko wi mburuwicha reta kua ɨwɨ pewa iyarakuaa onoi wae rami. Echa’ä añetete jokua mburuwicha reta imbaepuere opata oï. Erëi kua ñee ore numɨmbeu wae jae ko arakuaa Tumpa wi etei ou wae. Ore numɨmbeu kërái iyɨpɨ wiwe Tumpa ipɨayemɨngeta oï yayekou waerä jae ndiwe imbaepuere jupiete ye wae re. Erëi tenonde yawe kua ñee kiawe uikuaa’äse, echa’ä tenonde yawe Tumpa uikuaaka’ä etei yandewe ramo. Añetete mbaetɨ pëti awe mburuwicha yepe kua arakuaa uikuaa wae. Echa’ä mburuwicha reta kua uikuaa yawe, ndarau tëi uyukaka reta kurusu re yandeYa imbaepuere wae yambutuicha wae. Erëi ¿këraita ra ipuere uikuaa reta? Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe kuärái: “Tumpa uyapɨkatu ma mbaembae ikawiete ye ye wae kía kía uau Tumpa wae reta pewarä. Erëi mbaetɨi kiawe uecha jare uyandu jokua mbaembae rewa wae. Jare mbaetɨi wi kiawe ipɨa pe yepe uyemɨngeta jese wae, echa’ä ikawiete ye ye wae ko.” Jukuärái uyekuatía oï. Erëi yepe tëi ïru wae reta uikuaa’ä jokua mbaembae, erëitu yande reta yaikuaa, echa’ä Tumpa uikuaaka ma yandewe Espíritu Santo rupi ramo. Jare Espíritu Santo ipuere umee yandewe kua arakuaa, echa’ä Espíritu Santo uikuaa opaetei mbaembae. Espíritu Santo uikuaa Tumpa ipɨayemɨngeta retawe Tumpa uikuaaka’ä kía pe awe wae. ¿Kërái ra uikuaa? Yande reta yaikuaa ñaï kiawe ipuere’ä uikuaa ïru wae ipɨayemɨngeta chuwi. Jaeño uikuaa. Jae ramiño wi mbaetɨ kiawe uikuaa Tumpa ipɨayemɨngeta chuwi. Jaeño Tumpa iEspíritu uikuaa, echa’ä Espíritu Santo jare Tumpa pëtiño ko. Jare Tumpa kua ipɨayemɨngeta uikuaaka ma yandewe wi, echa’ä jae iEspíritu oï yandepɨa pe ramo. Jare arakuaa Tumpa umee yandewe wae kua ɨwɨ pewa’ä ko. Jae ko Espíritu Santo pewa etei. Jare Tumpa umee yandewe Espíritu Santo yaikuaa kawi waerä opaete mbaembae ikawi wae Tumpa umee ma yandewe wae. Jare jokua ko jae mbaembae ore numɨmbeu noï wae. Jare ore numɨmbeu yawe jokua mbaembae rewa, mbaetɨ nduiporu arakuaa kua ɨwɨ pewa. Ore nduiporu ko ñee reta Espíritu Santo uikuaaka orewe wae. Jukuärái rupi ore nduikuaaka noï ïru wae reta pe mbaembae añetete wae Espíritu Santo uikuaaka orewe wae. Erëi Cristo re wɨrowia mbae wae reta mbaetɨ onoi Espíritu Santo. Jáeramo wɨrɨ̈ro reta mbaembae Tumpa iEspíritu uikuaaka wae, echa’ä jokua mbae’ä ko chupe reta. Jare jae nunga wi ipuere’äwe uikuaa kawi reta jokua mbaembae, echa’ä jaeño Espíritu Santo onoi wae reta ipuere uikuaa jokua mbaembae rewa. Jare jokua Espíritu Santo onoi wae reta ipuere uikuaa kawi ipotawe mbaembae rewa, jare ipuere jei reta ikawi oï ani ikawi’ä oï wae. Erëi ïru wae reta ndarau ipuere uyapo jukuärái. Jae reta ndaraúi ipuere ikawi umae Cristo re wɨrowia wae reta ipɨayemɨngeta re ikawi ra ani ikawi’ä ra wae. Jare ¿këraita ra ipuere reta? Echa’ä: “¿Ime ra kía uikuaa yandeYa ipɨayemɨngeta wae? ¿Ime ra kía ipuere umbɨarakuaa yandeYa wae?” ¡Mbaetɨ etei kiawe! Erëi yande reta ime ñanoi Tumpa iEspíritu ramo, yaikuaa kërái Cristo umae mbaembae re ikawi ra ani ikawi’ä ra oï wae. Jayawe hermano mii reta, che aiko pe reta ndiwe yawe, chepuere’ä pumɨngeta kërái ipɨräta Tumpa kotɨ wae reta ndiwe ayemɨngeta wae rami. Jaeño chepuere pumɨngeta kërái jae jei wae rupiño yureko wae reta ndiwe ayemɨngeta wae rami, echa’ä jaeramo perowia Cristo re piko ramo. Pëti sambiaɨ rami piko Tumpa kotɨ. Yande yaikuaa kawi ñaï pëti sambiaɨ ukambu oï wae ipuere’ä jou tembiu ukuakuaa wae reta jou wae rami. Jae ramiño wi che aiko pe reta ndiwe yawe, jaeño chepuere pomboe mbaembae yawái mbae wae re. Echa’ä pe reta ndeiño pepuere pikuaa kawi mbaembae yawái wae – jokua ko jae mbaembae jaeño ipɨräta Tumpa kotɨ wae reta pewarä. Jare jukuärái ko peï añawe rewa. Echa’ä imeño piko peï pere wae rupiño. Echa’ä piyeaka peï pe yepái jare piñemɨro peï peyupe. Jare jukuärái piko yawe, ¿piko’ä yerá peï pere wae rupiño? Jukuärái ko. Añetete, pe reta piko peï Tumpa re wɨrowia mbae wae reta rami. Pe reta pere yawe piyererowia katu rewe, “Che chemboea ko jae Pablo,” ani “Che chemboea ko jae Apolos,” piyapo ko peï Tumpa re wɨrowia mbae wae reta uyapo wae rami. Mbaetɨ etei ikawi jukuärái piyeaka waerä pe yepái cheré jare Apolos re. Echa’ä kia’ä ko che, jare jae nunga wi Apolos. Ore ko jae Tumpa pe uyeyokui wae retaño. Tumpa oreporuño ko parawete pe reta perowia waerä Cristo re. Jare pëti pëti nduyapo mbarawɨkɨ yandeYa umee orewe wae. Che rani amɨmbeu pewe ñee ikawi wae Cristo rewa kërái pëti kuimbae temitɨ oñotɨ wɨraa wae rami. Jare cheraɨkue rupi Apolos ou pemboe kawi kërái pëti kuimbae jokua temitɨ umbɨu rami. Erëi Tumpaño ko umbɨkuakuaa temitɨ. Jare jukuärái wi Tumpaño ko umbɨkuakuaa kía ikotɨ. Jayawe che ko jae jokua kuimbae temitɨ oñotɨ iko wae ramiño. Jare Apolos ko jae jokua kuimbae temitɨ umbɨu iko wae ramiño. Erëi Tumpa jeeño ko ikawi uyembutuichaka waerä, echa’ä jaeño ko jae umbɨkuakuaa temitɨ wae. Añetete jokua ñee ikawi wae umɨmbeu wae jare Tumpa iñee re oporomboe wae mokui rewe uparawɨkɨ ñonoï pëti ramiño. Jare Tumpa pëti pëti pe umɨñatimata oï kuri iparawɨkɨ jae reta uyapo wae re. Apolos jare che, yepe tëi oreparawɨkɨ oyowake’ä ko, erëi nduparawɨkɨ noï pëti ramiño Tumpa pewarä jae iko pe wae rami. Jare pe reta ko jae Tumpa iko rami. Jare jae nunga wi pe reta ko jae pëti tëta Tumpa uyapoka oï wae rami. Tumpa ipɨakawi rupi cheñono pëti kuimbae ikatu tëta uyapo wae rami. Jare kërái tëta iwapɨka ambɨwapɨ rami ko, jukuärái ko che rani amɨmbeu pewe ñee ikawi wae Cristo rewa. Jare añawe ïru wae uyapo oï pëti tëta jokua iwapɨka iáramo wae rami ko, echa’ä jae jekuaeño pemboe pereraa oï Tumpa rewa. Erëi ipotawe kía tumae kawi kërái uparawɨkɨ waerä Tumpa pe. Timandúa kawi jaeño Jesucristo ko jae tëta iwapɨka ikawi wae uñeñono ma oï wae rami. Jare ipotawe kía Tumpa pe uyeyokui wae, jae ko pëti tëta uyapo oï jokua iwapɨka iáramo wae rami. Jare jae iparawɨkɨ Tumpa pewarä ikawi oï yawe, jayawe uyapo ko oï pëti tëta ikawi wae ɨma pewa rami. Erëi iparawɨkɨ ikawi’ä oï yawe, jayawe uyapo oï pëti tëta ɨmambae ikumewata oï chuwi wae rami. Jare uwäeta oï ara opaete yande reta yayemboɨ waerä Tumpa jowai jae umɨñatima waerä yandewe kërái mbarawɨkɨ chupe yayapo wae re. Jokua ara oïta kërái tëta pëti pëti yande yayapo wae uasata oï tata rupi wae rami. Jare jukuärái uyekuaata oï yandeparawɨkɨ Tumpa pe yayapo wae ikawi ra ani ikawi’ä ra. Echa’ä yandeparawɨkɨ ikawi yawe Tumpa jowai, jokua ikota ko pëti tëta tata ou chupe yawe uapɨ'ä wae rami. Jare Tumpa umɨñatimata yandewe jokua mbarawɨkɨ ikawi oï wae rupi. Erëi yandeparawɨkɨ ikawi’ä yawe Tumpa jowai, jokua ikota ko pëti tëta tata ou chupe yawe opa okai wae rami. Yandeparawɨkɨ Tumpa pewarä ñamɨkañɨ ma yandeyuwi jaeño mái pewa. Yande reta jekuaeño yayepeta ñaï kuri, erëi jokua ikota ko pëti kuimbae añapea tata wi oyepe wae jare wɨraa’ä etei mbae awe iyupe wae rami. ¿Pikuaa’ä yerá piko kërái pe reta ko jae Tumpa jëta rami etei wae jare kërái Tumpa iEspíritu iko pepɨte pe wae? Jayawe ime yawe kía pererükumewa oï wae, jae ko Tumpa jëta urükumewa onoi wae rami. Jare jokua jeko pewa Tumpa uiporarakata oï chupe täta rupi. Echa’ä Tumpa jëta uñeñono tee oï jae imaerä. Awɨye piyembɨtawɨka. Ime yawe kía pepɨte rupi iyarakuaa katu echa iyupe wae, erëi jae iyarakuaa kua ɨwɨ pewaño ko yawe, tueya jokua arakuaa. Tumaeño Cristo re wɨrowia mbae wae reta re umae waerä jese iyarakuaa mbae wae echa. Jukuärái Tumpa umaeta jese iyarakuaa katu wae ko. Echa’ä arakuaa kua ɨwɨ pewa mbae’ä etei ko Tumpa pewarä. Jukuärái ko jei wi yandewe Tumpa iñeerɨru pe. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Jokua iyarakuaa katu echa iyupe wae reta, Tumpa uyapota uyepɨaka reta waerä jae reta iyarakuaa rupii.” Jare jei wi yandewe kuärái: “YandeYa uikuaa jokua iyarakuaa katu echa iyupe wae reta ipɨayemɨngeta mbae’ä ko wae.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe opaete kua mbaembae reta rupi che jae aï pewe awɨye ma pere piyembutuicha rewe kía ko jae pemboea wae. Echa’ä Tumpa umee ma pewe opaete mbaembae piyekou jese waerä. Kua uipota jei che jare Apolos jare Pedro wi, Tumpa oremondo pëti pëti pumɨmɨräta waerä Tumpa kotɨ. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi Tumpa umee ma pewe mbaembae kua ɨwɨ pewa ikawi waerä pewe. Jare pikoweño yawe ani pemano yawe, oyowakeño ikawieteta pewe. Jare opaete añawe uyeyapo oï wae jare opaete uyeyapota oï wae wi ikawita pewe. Jayawe opaete kua mbaembae reta pemaerä ko piyekou waerä jese, echa’ä pe reta ko jae Cristo pewa. Jare Cristo ko jae Tumpa pewa. Jayawe che aipota pe reta pemae oreré waerä jaeño nduyeyokui ko noï Cristo pe. Tumpa oreokui ma numɨmbeu waerä pewe mbaembae tenonde yawe jae uikuaaka’ä kía pe awe wae. Jare yaikuaa ñaï pëti uyeyokui wae iya oyokui yawe, imeta ko uyapo jupi iya jei chupe wae rupi. Echa’ä jaeño iya jowai uyemboɨta oï kuri iya jei waerä iparawɨkɨ re. Jayawe mbae’ä ko chewe pe reta pere cheparawɨkɨ rewa wae, ikawi ra ani ikawi’ä ra oï wae. Jae nunga wi ipotawe kía nunga cheparawɨkɨ rewa jei wae, mbae’ä ko chewe wi. Jare che awe wi jae’ä cheparawɨkɨ ikawi ra ani ikawi’ä ra. Echa’ä aikuaa aï yepe tëi chemaerä jupi ayapo aï mbarawɨkɨ Tumpa umee chewe wae, erëi jokua uipota’ä jei jupi ko ayapo mbarawɨkɨ. Jaeño yandeYa jeita oï cheparawɨkɨ ikawi ra oï ani ikawi’ä ra oï wae. Jáeramo awɨye ma pikura kua mbarawɨkɨ Tumpa pewarä nduyapo noï wae. Peäro mii yandeYa ou yeta wae, echa’ä jokua ara ramo yandeYa jeita oï jupi rupi oreparawɨkɨ rewa. Jukuärái ipuereta uyapo, echa’ä jaeño oñonota oï ikatu pe etei opaetei yande mbae yayapo wɨari tëi wae jare jokua mbaembae yandepɨa japɨpe oï wae. Jayawe yandeYa ou ye yawe ramo ko Tumpa jeita oï yandewe pëti pëti pe mbae ikawi wae yandeparawɨkɨ rewa ikawi oï yawe. Jayawe hermano mii reta, opaete kua mbaembae che jae ma pewe wae rupi, ayemɨngeta ma chiyé jare Apolos rewa. Jukuärái ayapo aï pepuere pikuaa waerä kërái piyemɨngeta waerä oreré pemboea re. Imeta ko piyemɨngeta pepɨa pe oreré kërái Tumpa iñee pe uyekuatía oï wae rupiño. Jare jukuärái piyapo yawe, ndarau piyembutuicha rewe oreparawo pëti waeño ïru wae wi. Erëi jekuaeño pe reta pipota oreparawo yawe jare orererɨ̈ro yawe, tapɨrandu pewe: ¿Kía pa umee pewe mbaepuere jukuärái piyapo waerä? Jare ¿marái ramo ra jekuaeño piyembutuicha? ¿Ime yerá penoi aramoi arakuaa Tumpa umee’ä pewe wae? Mbaetɨ. Jayawe pe reta awɨyeta tëi ko piyembutuicha. Pe reta perowia tëi chawaa Cristo peapo ma ɨwɨ pewa reta imburuwicharä piko waerä. Jáeramo perowia tëi pikokatu wae rami peï jare uata’ä mbae pewe tëi. Jare perowia tëi wi pe retaiño ko piyeyapo jukuärái ore pomborɨ mbae rewe. Erëi jaekawita tëi ko piko yawe mburuwicha reta añetete wae. Echa’ä jukuärái yawe, Cristo oreapota tëi wi ko mburuwicha retarä pe reta ndiwe. Erëi añawe rupi jukuärai’ä ko jokua oremaerä, ore Jesús oremondo wae reta. Echa’ä añawe rupi Tumpa oreñono ma chawaa ore taɨkuewaete nduiko waerä. Ore ko jae kuimbae reta ñeräro pe jamɨri wae ramiño, jare jupiwoiño oreyukata reta opaete wae jowake pëti yuwangata wae ramiño – kuimbae reta jare araɨwa reta jowake wi. Jeta wae reta umae oreré orearakuaa mbae echa ko Cristo pe nduyeyokui noï ramo. Erëi pe reta, pëti ramiño ko peï Cristo re ramo, pemae tëi piyé pearakuaa katu wae echa. Ore parawete reta, orembaepuere mbae wae echa ko. Erëi pe reta pemae tëi piyé pembaepuere wae echa ko. Jeta wae reta orererɨ̈ro ma. Erëi pe reta piyembutuicha ma tëi. Añawe rewa jeta wese oriyembaɨ jare oreɨwe. Jare oreremimonde opa ipächa oï uata orewe ramo. Jeta wese orenupa reta, jare mbaetɨ tëta mii awe nonoi. Jeta wese orekandɨ nduparawɨkɨ orepo pe etei numɨngana orerembiurä. Jare jeta wese ïru wae reta uyepɨpeyu oreré. Erëi jukuärái yawe, ore mbaetɨ numɨñatima chupe reta jukuärái wi. Jaeño ndoe chupe reta: “Tumpa tuyapo pewe ikawi wae.” Jare jeta wese jae reta uyapo mbae ikawi mbae wae orekotɨ. Erëi jukuärái yawe, ore jaeño ndurupɨa chupe reta. Jare jeta wese ïru wae reta uyemɨngeta kachi orekotɨ. Erëi jukuärái yawe, ore jaeño oriñee kawi chupe reta. Kua ɨwɨ pewa reta pewarä, ore ko jae ɨtɨ rami, jare ikawi’ä ma maeräwe wae rami chupe reta. Jukuärái ko ore nduikuasɨ noï añawe rewa nduyeyokui Cristo pe ramo. Che mbaetɨ aikuatía aï kuärái pe reta pumɨmaraka waerä. Jaeño ko aipota pumbɨarakuaa mii, echa’ä pe reta ko jae chesambiaɨ au wae reta rami. Ipuere ko jeta pemboe ñonoï Cristo rewa, erëi cheño ko jae peru rami, echa’ä che rani amɨmbeu pewe ñee ikawi wae Jesucristo rewa. Jáeramo che pumɨñera pemomoe waerä chereko. Jare che amondo ma pewe Timoteo jae pemɨmandúa waerä jokua rewa. Jae ko cheraɨ auete wae rami, jare jae uyeyokui kawi yandeYa pe. Timoteo oo uwäe yawe joko pe, jae pemɨmanduata oï kuri kërái ko chereko Cristo pe ayeyokui rambuewe wae re. Jare jokua mbaembae jae pemboeta oï wae, jokua nunga etei wi ko che amboe Cristo re wɨrowia wae reta opaete kerupi rupi. Che aikuaa amokue pepɨte rupi oï wae reta uyembutuicha tëi ma chekotɨ, echa’ä wɨrowia reta tëi ndarau ma a pepɨ. Erëi jukuärai’ä ko. Echa’ä Tumpa uipota yawe, che ata ɨmambae apou ye pepɨ. Jare joko pe a ma awäe yawe, yaecha mbae ra jeita chewe reta kuri. Yaikuaata ñaï uyemɨngetaiño ra ñonoï reta ani añetete ra Tumpa umɨmbaepuere ma reta. Echa’ä añetete ko Tumpa jae reta imburuwicha wasu yawe, uyekuaata ko mbaepuere Espíritu Santo umee chupe reta wae rupi. Ndarau uyekuaa jae retaiño mbae jei wae rupi. ¿Mbae pa pipota ayapo waerä che a ma awäe yawe pepɨ? ¿Pipota ra aiporaraka waerä pewe, ani pipota ra a waerä pepɨ ñee kawi rewe jare puau rewe? Peré ma añawe oï. Pipota’ä aiporaraka waerä pewe yawe, jayawe piyapɨsaka kawi mii kua chiñee re. Ime ye oï ambɨe ñee ambɨetata aï pewe wae. Jeräkua ma opaete kerupi mbae kachiete wae uasa oï pepɨte pe. Jare jokua mbae Tumpa re wɨrowia mbae wae retawe mbaetɨ ipuere umbɨasaiño. Ime ndaye pepɨte pe pëti wae wɨreko oï ichɨraanga. Jare pe reta pemaeño peï jese. Jokua ko jae mbae ikawi’ä etei wae. Jayawe, ¿këraita pa jekuaeño piyererowia katu peï piyé? Imeta tëi ma ko pemara jokua mbae kachi wae re. Jare pemombota tëi ma ko pepɨte wi jokua kuimbae mbae kachi uyapo oï wae. Che tae pewe, jupi ko piporaraka waerä jokua kuimbae pe jeko kachi re. Jukuärái che jae jokua mbaepuere yandeYa Jesús umee chewe wae rupi. Yepe tëi añawe che joko pe’ä aï, erëi jesewe pumbɨarakuaa aï pepɨte pe aï wae rami. YandeYa Jesús umee ma pewe mbaepuere piporaraka waerä jokua kuimbae mbae kachi wae uyapo wae pe. Jáeramo ïruwe wese pe piyembatɨ ye yawe, aipota piyapo waerä che ayapota tëi aiko wae joko pe aï yawe. Awɨye pemaeño jokua kuimbae re uyembatɨ waerä pe reta ndiwe. Pemoë pepɨte wi jae uiporara waerä Satanás ipo pe. Echa’ä aramoi uiporara ma yawe, imarata jeko kachi re. Jayawe uyerowa yeta aramoi añetete rewe yandeYa kotɨ. Jare jukuärái jae jekowe Tumpa uepɨta oï jokua ara yandeYa pewa ou yawe. Añawe rupi pe reta mbaetɨ etei ma mbae re piyembutuicha waerä. Pe pikuaa ma ko kërái mbowɨño levadura umbɨayasɨ opaete mbɨyaperä uñemona oï wae. Jukuärái wi pëti teko kachi ipuere uñemɨái opaete pepɨte rupi. Jáeramo pe reta imeta ko pemombo jokua teko kachi peyuwi. Pe pikuaa ko judío reta uyapoñoi pascua ara pe wae. Echa’ä jokua ara pe jae reta omombo iyuwi mbɨyape indechikue uyeyapo levadura rewe wae. Jare jokua yemɨmandúa uyapo reta yawe, jou reta mbɨyape ipɨau wae levadura onoi mbae wae. Jayawe kërái jae reta jokua ara omombo iyuwi jokua mbɨyape indechikue, jukuärái wi pe reta pemombota peyuwi teko kachi pepɨte rupi oï wae, pepuere waerä piko jupi jokua mbɨyape ipɨau wae levadura onoi mbae wae rami. Jare añetete jukuärái ko peï Tumpa jowai. Echa’ä kërái judío reta uyuka owecha pascua ara pe, jukuärái wi Cristo uñemee umano waerä teko yareko Tumpa kotɨ wae uyembái waerä. Jáeramo jekuaeño ko yayemɨmanduata Cristo uyapo yandewe wae re. Jare ¿kërái ra yayapota jokua? Awɨyeta ma ko yaiko ye teko kachi rupi. Imeta ko yaiko jupi rupi jare teko kawi rupi. Pemandúa peï jokua ïru tupapire aikuatía pewe wae re. Joko pe jae pewe awɨye piñemɨïru waerä awasa uyapo wae reta ndiwe. Erëi jae’ä pewe jokua tupapire pe pesɨrɨ waerä Cristo re wɨrowia mbae wae reta wi. Echa’ä kua ɨwɨ rupi ime jetaete awasa uyapo wae reta. Jukuärái wi ime jetaete jae reta imaeräño uipotaete korepoti wae reta, jare jetaete imonda wae reta, jare tumparaanga re umbɨadora wae reta wi. Jare ndarau pepuere pesɨrɨ chuwi reta, echa’ä opaete kerupi jae reta ñonoï. Erëi jokua aikuatía pewe wae, aikuatía ko piyapo waerä kua: Ime yawe kía jei iyupe, “Cristo re wɨrowia wae ko che,” erëi jae ko awasa uyapo wae yawe, ani jae ko tumparaanga re umbɨadora wae yawe, ani jae ko uyemɨngeta kachi japicha re wae yawe, ani jae ko isawɨpose wae yawe, ani jae ko imonda wae yawe, ani jekuaeño jae imaeräño korepoti uipota yawe – jukuärái yawe, awɨye piñemɨïru jae ndiwe. Awɨye awe pekaru jokua nunga reta ndiwe. Kua pe mbaetɨ etei ayemɨngeta aï Cristo re wɨrowia mbae wae reta rewa, echa’ä kia’ä ko yande yaiporaraka waerä chupe reta. Tumpaño ko uiporarakata oï chupe reta. Erëi yande Cristo re yarowia wae reta mbaetɨ ko jukuärái. Pe reta pepuere piporaraka pepɨte pe oï wae reta pe jae reta jeko kachi yawe. Jáeramo pembɨsɨrɨ pepɨte wi jokua kuimbae uasaete ye ma mbae kachi uyapo wae. Jare ime ye oï mbae re ambɨetata aï pewe wae. Jeräkua ma chewe kërái piñeapo peï piyé mbaembae re, jare kërái peka peï Cristo re wɨrowia mbae wae reta pemborɨ piyeapɨkatu waerä. ¿Këraita pa jokua añawe? Jae reta uipɨu’ä Tumpa wi. ¿Maera pa peka’ä ïru hermano Cristo re wɨrowia wae uyapɨkatu waerä pewe? ¿Pikuaa’ä yerá jokua ara opaete ɨwɨ pewa reta uyemboɨ yawe Tumpa jowai, yande Cristo re yarowia wae reta Tumpa ndiwe yaeta ñaï wi jae reta jeko re? Jukuäraita ko. Jayawe ¿pepuereta’ä yerá piyapɨkatu jokua teko michi wae pepɨte pe oï wae? Jare jae nunga wi jokua araɨwa reta arakae Tumpa omombo iyuwi wae reta pëti ara uyemboɨta ñonoï yanderowai yande yae waerä jae reta jeko re. Jare jukuärái yawe, jayawe mbaetɨta mbae yawái yamborɨ waerä ïru hermano reta uyeapɨkatu waerä añawe rupi. Jáeramo ime yawe pepɨte pe teko kua ɨwɨ pewa, awɨye pekua Cristo re wɨrowia mbae wae reta pe. Pe retaño pepuere piyapɨkatu. Jukuärái che ayemɨngeta pumɨmaraka waerä. ¿Mbaetɨ yerá pëti awe iyarakuaa wae pepɨte pe ipuere waerä uyapɨkatu pewe teko? Ime ko aipo oï. Erëi pe reta jaeño pipota piñeapo peï piyé. Jare oete ma pe reta piñeapo peï piyé Cristo re wɨrowia mbae wae reta jowai. Añetete kua piñeapo peï piyé wae rupi pikuaaka peï piñemɨamɨrika ma ikawi mbae wae pe. Ikawita tëi ko perupɨaño waerä jokua mbae ikawi mbae uyapo pekotɨ wae pe. Ikawita tëi ko pemaeño waerä ïru wae re pembɨtawɨ waerä. Jukuäraita tëi ko. Erëi amokue pe reta pipotaete piyerepɨ. Jáeramo piyapo peï mbae ikawi mbae wae ïru hermano reta kotɨ. Jare pembɨtawɨ reta peï wi. ¿Pikuaa’ä yerá ndarau oï Tumpa ndiwe jeko kachi wae reta Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa? Awɨye etei piyembɨtawɨka kua rewa. Che tae pewe, ndarau etei ñonoï Tumpa ndiwe kua nunga reta: ipotawe wae ndiwe oke wae reta, jare tumparaanga re umbɨadora wae reta, jare awasa uyapo wae reta, jare kuimbae jae yepái uyereroke wae reta, jare imonda wae reta, jare jae reta imaeräño uipotaete korepoti wae reta, jare isawɨpose wae reta, jare uyemɨngeta kachi japicha re wae reta, jare japicha imbaembae upɨ̈ro wae reta wi. Jokua nunga reta ndarau etei ñonoï Tumpa ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jukuärái pikose amokue pe reta. Erëi añawe Tumpa opa oyoe pewi opaete kua mbaembae ikawi mbae wae. Añawe jae peñono tee jae imaerä jare umae peré pereko mbae wae rami. Jukuärái Tumpa uyapo iEspíritu rupi, echa’ä añawe pe reta peï pëti ramiño yandeYa Jesucristo re ramo. Jáeramo awɨye ye ma piko jupi mbae wae reta rami. Amokue pe reta pere peï kuärái: “Chepuereño ayapo ipotawe mbae teko kachi’ä Tumpa pewarä wae.” Jukuärái pere peï. Ipuere tëi jukuärái, erëi mbaetɨ opaetei mbae yayapo wae ikawi yandewe. Jare chemaerä, yepe tëi aramoi chepuere ayapo ipotawe mbae teko kachi’ä Tumpa pewarä wae, erëi ndarau amaeño ipotawe mbae uyembɨiya waerä cheré. Jare amokue pe reta pere peï kuärái: “Tembiu yanderɨe pewarä ko, jare yanderɨe tembiu pewarä ko wi. Erëi pëti ara Tumpa mokui rewe umbaita oï. Jare jukuärái ko yanderete oï wi. Pëti ara yanderete Tumpa umbaita oï. Jáeramo mbae’ä ko yayapo waerä awasa.” Jukuärái amokue pe reta pere tëi. Erëi jukuärai’ä ko. Añetete pëti ara yanderete kua ɨwɨ pewa opata oï. Erëi Tumpa umbɨjekowe yeta oï yanderete imbaepuere tuichaete wae rupi kërái jae umbɨjekowe ye yandeYa rami. Jayawe yanderete jae’ä ko awasa pewarä – jae ko yayeyokui kawi waerä yandeYa pe. Jare yandeYa ko jae yanderete iYa. ¿Pikuaa’ä yerá piko yande reta ko jae Cristo jete rami etei jare yanderete ko jae Cristo pewarä wae? Jayawe ¿mbae pere? ¿Ikawita ra kía Cristo jete pewa uñemɨpëti waerä kuña jete re umɨngana wae ndiwe? ¡Ikawi’ä etei ko! Echa’ä kía oroke yawe kuña jete re umɨngana wae, pëti jete ramiño ko jae ndiwe. Jukuärái ko jei Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuimbae jare kuña mbae uyapo wae rewa kuärái: “Mokui wae uyeyapota pëti ramiño.” Jukuärái jei. Erëi ime yawe kía jae ko yandeYa pewa wae, pëti ramiño ko oï yandeYa re Espíritu Santo rupi. Jáeramo pe reta awɨye etei piyapo awasa. Pesɨrɨ chuwi. Echa’ä jae ko mbae kachi Tumpa jowai, jare mbaetɨ etei ambɨe mbae kachi ipuere urükumewa perete wae kua mbae wi. Echa’ä kía uyapo awasa wae, jete kotɨ etei ko uyapo oï mbae kachi. Ani aramoi ¿pikuaa’ä yerá piko perete ko jae Espíritu Santo jëta wae? Jukuärái ko, echa’ä Tumpa umbɨepɨ ma ko jepɨete ye wae pe reta piko waerä jae imaerä, jare umee pewe Espíritu Santo pepɨa pe oï wae. Jáeramo añawe perete jare perekowe pembae’ä ma ko. Jae ko Tumpa imaerä. Jáeramo pembutuicha Tumpa jee mbaembae piyapo perete pɨpe wae rupi. Añawe che aipota aikuatía pewe jokua mbaembae reta pepɨrandu chewe wae re. Amokue pe reta pere tëi peï: “Ikawi ko kuimbae awɨye waerä umenda kuña ndiwe.” Erëi che tae pewe, awasapota jeko pewa kuimbae reta tumenda jare jukuärái oï waerä jembireko ndiweño. Jare kuña reta jukuärái wi toï ime ndiweño. Jare kuimbae tuyapo jembireko ndiwe jembireko jete uipota wae. Jae ramiño wi kuña tuyapo ime ndiwe ime jete uipota wae. Echa’ä umenda reta ma yawe, kuña mbaetɨ ye ma ko jaeño jete iya. Jae nunga wi ime ko jae kuña jete iya. Jare jukuärái wi kuimbae mbaetɨ ye ma ko jaeño jete iya. Jae nunga wi jembireko ko jae kuimbae jete iya. Jáeramo kuimbae awɨyeta ko jei jembireko pe: “Che ayapota’ä mbae nde ndiwe.” Jare kuña awɨyeta ko jei wi jukuärái ime pe. Erëi umenda wae reta uipota yawe, ipuere oñono tee iyupe amokue ara reta mbae uyapo mbae waerä uyerure reta waerä Tumpa pe. Jokua jaekawiño ko. Erëi opa ma jokua ara jae reta oñono tee iyupe wae uasa yawe, jayawe tuyapo ye reta mbae awɨye waerä Satanás pe uñemɨjëwa jare awasa uyapoka chupe reta waerä. Echa’ä pe reta pikuaa peï yawái ko perete uipota oï wae pemɨawäta waerä. Kua pe mbaetɨ che jae aï pewe imeta ko peñono tee ara reta piyapo mbae waerä. Jaeño che jae aï pewe pipota’ä piyapo yawe mbae mbowɨ ara pewa, jaekawiño ko jokua. Añetete che aipota echa tëi ko opaete wae ipuere iko umenda mbae che rami. Jesewe yande reta yaikuaa ñaï Tumpa umee yandewe pëti pëti wae pe kërái yaiko waerä. Amokue wae reta pe Tumpa umee kɨrëɨ umenda waerä. Jare ïru wae reta pe Tumpa umee kɨrëɨ awɨye waerä umenda. Jayawe che jae aï jembireko umano wae reta pe jare ime umano wae reta pe kuärái: Ikawi ko awɨye umenda reta ye waerä, che amenda’ä rami. Erëi mbaetɨ yawe ipuere umɨawäta reta jete uipota wae, jayawe tumenda reta ye. Echa’ä mbaetɨ ikawi jekuaeño uñeräro reta waerä jete uipota wae ndiwe. Jukuärái che pumbɨarakuaa aï kua pe. Jare ime ñee umenda wae reta pewarä wi, erëi jokua ñee mbaetɨ chewi ou. Jae ko yandeYa wi etei ou wae jare jae ko kua: Kuña awɨye tusɨrɨ ime wi. Erëi kuña usɨrɨ yawe ime wi, tuiko jukuäraiño ma umenda mbae ani tuyeapɨkatu ye ime ndiwe. Jare jukuärái wi kuimbae awɨye tomombo jembireko. Jukuärái jei yandeYa. Jare jukuäraita ko kuimbae jare kuña mokui rewe wɨrowia Cristo re yawe. Erëi ¿këraita ra pëti kuimbae wɨrowia yawe Cristo re, erëi jembireko uipota’ä wɨrowia? ¿Ipuereta ra jae omombo jembireko? Añetete yandeYa yanemboe’ä jokua re. Jayawe che pumbɨarakuaa kuärái: Ime yawe pëti kuimbae Cristo re wɨrowia wae jare jembireko mbaetɨ wɨrowia wae, erëi jembireko uipota iko yawe jae ndiwe, awɨye tomombo. Jare jukuärái wi ko kuña Cristo re wɨrowia wae jare ime mbaetɨ wɨrowia wae, erëi ime uipota iko jae ndiwe yawe, awɨye tomombo. Echa’ä jokua kuimbae uyekou oï wi yemborɨ Tumpa umee oï jembireko rupi wae re. Jare jukuärái wi ko kuimbae Cristo re wɨrowia wae jembireko wɨrowia mbae wae ndiwe. Jae jembireko uyekou oï wi yemborɨ Tumpa umee kuimbae rupi wae re. Erëi jukuärai’ä ko yawe, jayawe sambiaɨ reta ikota tëi ipotawe Cristo re wɨrowia mbae wae reta isambiaɨ reta rami. Erëi jukuärai’ä ko. Jae reta uyekou ñonoï wi tu ani ichɨ wɨrowia ramo. Jayawe kuña ani kuimbae Cristo re wɨrowia wae awɨye tuyemombo. Echa’ä Tumpa uipota yureko reta waerä päwe ipɨakatu rewe. Jare jae nunga wi aramoi jokua kuimbae ani kuña Cristo re wɨrowia mbae wae wɨrowiata oï ime ani jembireko jeko pewa. Erëitu Cristo re wɨrowia mbae wae uipota usɨrɨ yawe, tome tusɨrɨño. Jukuärái yawe, Cristo re wɨrowia wae ipuere iko ipɨawiwe rewe jaeño pe etei. Ikawi ko jukuärái. Erëitu pëti pëti wae jekuaeño tuiko ipuere wae rupi kërái jaeramo Tumpa ueni yawe iko wae rami. Joko peño ko Tumpa oñono. Jukuärái che jae opaete kía Cristo re wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ reta wae. Jare kua che jae aï wae, menda rewaño’ä ko. Echa’ä Tumpa ueni yawe pëti judío wɨrowia waerä jese, jokua judío awɨyeta ko jei: “Aipota’ä ma judiorä aiko.” Jae ramiño wi Tumpa ueni yawe pëti judío mbae wae, awɨye tuyeyapo judiorä. Echa’ä judío ko yande wae mbae’ä ko. Jare jukuärái wi judio’ä ko yande wae mbae’ä ko. Erëi jaeño ko ikawiete yayapo waerä Tumpa jei yandewe wae. Jayawe che tae ye pewe, pëti pëti Cristo re wɨrowia wae jekuaeño tuiko kërái jaeramo Tumpa ueni yawe iko wae rami. Ipuere ko amokue wae pione iko wɨrowia yawe Cristo re. Jukuärái yawe, awɨye tipɨatɨtɨ jokua re, echa’ä pëti pione ipuere wi uyeyokui kawi Tumpa pe. Kua pe mbaetɨ che jae aï pione reta awɨye tusɨrɨ ipatrón ipo wi. Jae reta ipuere yawe, tusɨrɨ chuwi reta. Jaeño che jae aï pëti pione ipuere uyeyokui kawi Tumpa pe. Echa’ä yepe tëi kía pëti pione ko, erëi yandeYa ueni yawe iko waerä jae imaerä, jokua pione uyenduta oï yandeYa uepɨ rami ma ko. Jae ramiño wi yepe tëi kía jae’ä ko pionerä iko wae, erëi yandeYa ueni yawe iko waerä jae imaerä, jae ma ko Cristo pe täta rupi uyeyokui wae. Echa’ä Tumpa ombou Taɨ umano waerä yanderé, jare jukuärái umbɨepɨ ma ko jepɨete ye wae yande reta yaiko waerä jae imaerä. Jáeramo piyeyokuita ko Tumpa peño. Jayawe hermano mii reta, opaete kua mbaembae reta rupi che jae aï pewe yandepuere ñañemɨïru Tumpa ndiwe ipotawe kërái ñaï wae rupi. Jayawe pëti pëti wae jekuaeño tuiko kërái jaeramo Tumpa ueni yawe iko wae rami. Jukuärái tuyeyokui Tumpa pe. Pe reta pepɨrandu chewe wi ndei umenda wae reta rewa. Erëi añetete yandeYa Cristo mbaetɨ oporomboe jokua rewa. Erëi che chepuere pumbɨarakuaa. Jare pepuere chererowia, echa’ä yandeYa cheparareko rupi chembɨarakuaa kawi ma. Pe reta pikuaa peï kua ara reta rupi yawaiete oï yande Cristo re yarowia wae reta pewarä. Jokua jeko pewa che jae aï ikawi ko jekuaeño peï waerä añawe kërái peï wae rupi. Jayawe jokua umenda wae reta, awɨye tuyemombo. Jare jokua ndei umenda wae reta, awɨye tumenda. Jukuärái che pumbɨarakuaa aï. Erëi kunumi reta jekuaeño uipota umenda yawe, jokua jaekawiño ko. Jae nunga wi kuñatái reta uipota umenda yawe, jokua jaekawiño wi ko. Menda kachi wae’ä ko Tumpa jowai. Erëi pe reta pikuaa ko kua ara reta rupi yawái yanemaerä, jare umenda wae reta onoita jeta yembɨawái reta kua ɨwɨ pewa. Jare che aipota’ä pe reta penoi waerä jokua nunga yembɨawái wi. Hermano mii reta, che tae pewe koiño ma ou oï ara reta opa waerä. Jáeramo menda awɨyeta ko pembɨawái piyeyokui waerä Tumpa pe pepɨa rewe. Jae ramiño wi mbɨatɨtɨ, jare yerowia, jare ipotawe mbae pewa peyupe wae awe awɨyeta ko pembɨawái piyeyokui waerä Tumpa pe. Jare yepe tëi ime penoi mbaembae kua ɨwɨ pewa, erëi awɨye piko jokua mbaembae pewaräño. Echa’ä koiño ma oï kua ɨwɨ opa waerä. Jayawe che aipota’ä mbae re piyembɨpɨa’ä waerä. Jare pemenda yawe, imeta yembɨawái reta pewe. Añetete kuimbae umenda mbae wae ipuere uyeyokui kawi yandeYa pe ipɨa rewe, echa’ä ipuere uñemee yandeYa pe umbɨyerowia waerä jaeño. Erëi jukuärai’ä ko kuimbae umenda wae. Echa’ä jae uyembɨpɨa’ä oï wi mbaembae kua ɨwɨ pewa re umbɨyerowia waerä jembireko. Jae ñemɨatamɨata pe oï parawete. Jare jukuärái ko kuña umenda wae ndiwe wi. Echa’ä uyembɨpɨa’ä oï wi mbaembae kua ɨwɨ pewa re umbɨyerowia waerä ime. Erëi kuñatái uyandareko yandeYa iparawɨkɨ reño, jare jukuärái ipuere jete jare jekowe oñono tee Tumpa pewaräño iko waerä. Kua che jae aï pewe wae ikawi pewe waerä ko. Che jae’ä ko aï pewe awɨye pemenda waerä. Jaeño ko aipota pepuere piyeyokui waerä yandeYa pe pepɨa rewe jare jupi rupi. Chemaerä jaekawiño ko pemenda waerä. Erëi pemenda’ä yawe, ikawieteta wi pewe. Erëi pëti kuimbae tayɨ uasa ma oï umenda ara wae, jare kuimbae pe mbaetɨ ikawi tayɨ jukuäraiño oï waerä, jare tayɨ uipota wi umenda yawe, jayawe tumaeño jese umenda waerä. Jokua mbae kachi wae’ä ko Tumpa jowai. Erëi aramoi ïru kuimbae uipota’ä tayɨ umenda waerä. Aramoi mbaetɨ mbae awe umbɨawái uyandareko waerä tayɨ re, jare ipuere’ä kiawe jei chupe waerä mbae jokua rewa. Jukuärái yawe, jae nunga wi ikawi jokua uyapo. Jayawe mokui rewe uyapo ikawi wae. Jokua kuimbae umaeño tayɨ re umenda waerä wae, jokua jaekawi uyapo. Erëi jokua kuimbae umaeño’ä tayɨ re umenda waerä wae, jokua jaekawiete ye uyapo, echa’ä kua ara reta rupi yawái oï yandewe ramo. Tumpa iñee pe jei kuña umenda wae pëti ramiño ko oï ime ndiwe, ime iko rambuewe. Mbaetɨ ikawi umenda waerä ambɨe ndiwe. Erëi ime umano chuwi yawe, kuña ipuere umenda ye ipɨawiwe rewe pëti kuimbae jae uipota wae ndiwe. Erëi tumenda pëti kuimbae yandeYa re wɨrowia wae ndiwe. Jokua jaekawiño ko. Erëitu che jae aï ikawieteta ko chupe umenda yewɨ'ä yawe. Jare aikuaa Tumpa iEspíritu ko chembɨarakuaa oï ayemɨngeta waerä jukuärái. Jayawe jukuärái ko che pumbɨarakuaa mii menda rewa. Jae nunga wi pepɨrandu chewe ikawi ra yau waerä soo tumparaanga pe uñemee ma wae. Añawe ime amokue mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Amokue pe reta pere peï: “Ore nduikuaa kawi kua rewa,” pere. Jokua jaekawi tëi ko. Erëi yandearakuaa pochɨño ko yayembutuicha waerä. Ikawiete ko yayerau päwe waerä, echa’ä jukuärái ñañemɨmɨräta päwe Tumpa kotɨ. Ime yawe kía uyererowia katu opa mbae uikuaa wae, jae ko uikuaa’ä wɨteño mbae uikuaata tëi wae. Añetete jae mbae’ä ko. Erëi kía uau Tumpa wae, Tumpa uikuaa oï kía ko jae wae. Jayawe, ¿mbae pa pere? ¿Ikawita ra yau waerä soo tumparaanga pe uñemee ma wae? Yaikuaa ñaï tumparaanga reta mbaetɨ ko onoi tekowe. Jare yaikuaa ñaï wi ime ko pëtiño Tumpa añetete wae. Jeta wae reta jei tëi: “Ime ko jeta tumpa reta jare mbaembae iya reta kua ɨwɨ pe jare ara pe wi,” jei reta. Erëi yanemaerä ime pëtiño Tumpa añetete wae. Jae ko yandeRu Tumpa ara pe oï wae. Jae ko uyapo opaete mbaembae, jare yande reta yaiko yambutuicha waerä jae jee. Jare ime wi oï pëtiño yandeYa. Jae ko yandeYa Jesucristo. Jae rupi ko opaete mbaembae uyekuaa. Jare jae rupi ko wi yande reta ime ñanoi tekowe ipɨau wae. Erëi amokue reta Cristo re wɨrowia wae mbaetɨ uikuaa kawi kua rewa. Jae reta michi raɨ wiwe wɨrowia tëi tumparaanga reta ime onoi tekowe wae. Jáeramo yepe tëi añawe jae reta wɨrowia Cristo re, erëi mbaetɨ ɨmambae iñakañɨ jokua mbae wi. Imeño wɨrowia tëi reta jokua soo owa jou reta wae, jae ko soo tumparaanga uyembɨadora pewa. Jare jou reta ma yawe, ipɨa pe uyerecha reta teko pe ñonoï wae. Jare uyerecha reta wi ikɨa rami Tumpa jowai. Jukuärái ko jeta wae reta. Erëi ikawi ko yanemandúa waerä Tumpa pewarä ipotawe tembiu yau wae mbae’ä ko. Ndarau Tumpa umae kawi yanderé ipotawe tembiu yau wae rupi jare yau mbae wae rupi. Erëi yepe tëi pepuere peu ipotawe tembiu pepɨawiwe rewe, jesewe piyandareko kawi piyé. Echa’ä ïru hermano ndeiño ipɨräta Tumpa kotɨ wae ipuere opia Tumpa jape wi mbae peu wae jeko pewa. ¿Kërái ra ko jokua? Nde ndere ndeyupe ndikuaa kawi neï mbaetɨ onoi tekowe tumparaanga reta, jare tembiu yau wae mbae’ä ko Tumpa pewarä. Añetete tëi ko jokua. Erëi jokua ndeiño ipɨräta Tumpa kotɨ wae pewarä, jokua soo nde ndeu neï wae, chupe waerä imeño tumparaanga uyembɨadora pewa ko. Jare jae nderecha yawe kiape ndewapɨ neï tumparaanga uyembɨadora wae pe ndeu neï soo yawe, jayawe jae aramoi uipotata jou wi jokua soo uñemee ma tumparaanga pe wae. Jáeramo jokua ndeiño ipɨräta Tumpa kotɨ wae opiata oï Tumpa jape wi jokua nde ndikuaa wae ndere chupe wae jeko pewa. Ipuereta ko uipɨu ye tumparaanga reta wi. Jokua ko jae mbae ikawi mbaete wae, echa’ä yandeYa Cristo umano jae imaerä wi. Ïru hermano uyapo yawe mbae yandereko pewa, erëi jae imaerä kachi ko Tumpa jowai, jayawe yande yayawɨ ma ko ikotɨ. Jare yandeYa Cristo kotɨ etei ma ko yayawɨ wi. Jáeramo ïru hermano ipuereta opia Tumpa jape wi soo che jau wae jeko pewa yawe, jayawe ndarau ye ma che jau soo. Echa’ä aipota’ä etei ïru wɨrowia Cristo re wae opia waerä che mbae ayapo wae jeko pewa. Pemae cheré kërái aiko wae re. Che chepuere tëi ayapo chepɨawiwe rewe ipotawe mbae Tumpa umaeño cheré wae. YandeYa Cristo etei ko chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa. Che aecha ko cheresa pe etei yandeYa Jesucristo. Jare pe reta perowia ma jese kua mbarawɨkɨ ayapo chupe wae rupi. Erëi amokue wae reta wɨrowia’ä yandeYa Cristo chembou wae. Erëi pe reta pikuaa kawi peï Cristo ko chembou wae, echa’ä che rupi ko pe reta etei perowia jese. Jesewe amokue wae reta iñera ñeño cheré. Erëi ïru wae reta iñera yawe cheré jare jei yawe, “Pablo jeko mbaetɨ ko ïru kuimbae reta Cristo omondo wae jeko rami,” che tae chupe reta kuärái: Che jare Bernabé nduipota yawe, orepuere tëi ndoe pewe pemee waerä orerembiurä jare siripi mii wi. Jukuärái orepuere nduyapo pepɨte rupi noï rambuewe. Jare nduipota yawe, orepuere wi numenda tëi kuña Cristo re wɨrowia wae ndiwe jare orepuere nduraa tëi orerupie. Jukuärái uyapo ïru kuimbae reta Cristo omondo wae, jare Pedro, jare yandeYa tɨwɨ reta wi. Jare jukuärái ore orepuere tëi nduyapo wi. Jare nduipota yawe, ndarau tëi nduparawɨkɨ ndukaru waerä. Jare orepuere tëi ndoe pewe piyandareko waerä oreré. Jukuärái orepuere tëi nduyapo, echa’ä yande yaikuaa ñaï pëti sɨndaro ndarau iko iyé, echa’ä jokua oyokui wae umbɨepɨ oï chupe. Jae nunga wi uva oñotɨ wae jou ko uva ía. Jare jae nunga wi kapura iyandarekoa jou ko wi kapura kambɨ uyetamikue. Jukuärái wi che aipota yawe, chepuere tëi aiko pe reta chemborɨ rupi, echa’ä jekuaeño aparawɨkɨ aï pemaerä. Jare amaeta’ä kua ɨwɨ pewa reta jeko reño, echa’ä Tumpa iñeerɨru pe jukuärái wi yanembɨarakuaa. Echa’ä Moisés arakae uikuatía kuärái: “Umɨmbarawɨkɨ wae awɨye tuyuruyokua weye trigo umbɨpiriri oï yawe, weye ipuere waerä jou trigo.” Jukuärái uyekuatía oï. Jare Tumpa kua jei yawe, jei’ä ko weye reta reño. Kua jei oï wi yanderé. Echa’ä jokua weye ko jae pëti yembɨjaanga mii, jare yanemboe oï uparawɨkɨ wae uyekouta ko jae iparawɨkɨ re. Jayawe umaetɨ wae jare trigo umbɨpiriri wae uyekouta ko reta iparawɨkɨ re. Jare jukuärái wi ko ore reta. Echa’ä ore nduparawɨkɨ ma pepɨte rupi numɨmbeu waerä pewe Tumpa iñee. ¿Orepuere’ä yerá nduyekou oremborɨ wae re? Che aikuaa aï ïru oporomboe wae reta ueka pewe pemborɨ waerä. Jare ïru wae reta ipuere uyapo jukuärái yawe, jayawe ore uasa katu mii ko orepuere tëi nduyapo chuwi reta. Echa’ä ore rani ko numɨmbeu pewe Tumpa iñee. Erëi ore ndueka’ä ko pewe mbae awe, echa’ä ore nduipota’ä pumbɨawái ramo. Añetete ore nduipota’ä kiawe wɨrɨ̈ro waerä ñee ikawi wae Cristo rewa orereko pewa. Jáeramo ore ndoe oreyupe: “Yepe tëi ime mbaembae uata yandewe, erëi ikawi ko ñamɨawäta waerä.” Jukuärái ore ndoe oreyupe. Jare kua pe ime ye mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Pe reta pikuaa ko sacerdote reta uparawɨkɨ tupao wasu pe wae uyekou ïru wae reta ueru umee mbaembae Tumpa pewarä wae re. Mbaemɨmba reta uyuka umee reta Tumpa pewarä wae, jokua soo etei ko sacerdote reta jou. Jukuäraiete wi yandeYa jei jokua ñee ikawi wae umɨmbeu wae reta tuiko ïru wae reta iporomborɨ rupi. Jayawe che chepuereta tëi ko aeka pewe yemborɨ, erëi ayapo’ä jukuärái. Jare añawe awɨye pepɨa pe piyemɨngeta peï kua aikuatía aï wae, jae ko pemee chewe waerä yemborɨ. Che ayerowiaete aï aeka’ä pewe mbae awe ramo. Jare chemaerä, ndei pembɨepɨ chewe mbowe, jaekawi ko amano waerä. Che akowara’ä ko pewe ñee ikawi wae amɨmbeu pewe wae re. Erëi yepe tëi ayerowia aï jokua re, jesewe mbaetɨ chepuere ayembutuicha, echa’ä jaeño ko ayapo aï Tumpa jei chewe wae. Erëi Tumpa tuiporaraka chewe amɨmbeu’ä yawe ñee ikawi wae Cristo rewa. Añetete moná ayapo yawe che jae wae rupiño amɨmbeu waerä pewe ñee ikawi wae, jayawe jaekawita tëi ko pembɨepɨ waerä chewe. Erëi jukuärai’ä ko, echa’ä Tumpa ko jei chewe amɨmbeu waerä ñee ikawi wae. Jokuaño ko che ayapo aï. ¿Mbae ra jayawe amɨngana aï kua mbarawɨkɨ ayapo aï wae rupi? Ayerowiaete aï chepuere rambuewe amɨmbeu ñee ikawi wae akowara mbae rewe. Jare jokua yerowia rupi ko jae uyembɨepɨ wae echa chewe jokua cheparawɨkɨ re. Jáeramo, yepe tëi chepuere aeka yemborɨ jokua cheparawɨkɨ re, erëi ayapo’ä jukuärái. Jayawe ndarau kiawe ipuere jei chewe mbae ayapo waerä, echa’ä kiawe umbɨepɨ'ä oï chewe. Erëi che eteiño ma ko ayeyapo opaete wae pe ayeyokui waerä, jeta wae wɨrowia waerä Cristo re chereko rupi. ¿Kërái ra jokua? Yambɨjaanga. Che aï yawe judío reta ipɨte pe, che ayeyapo jae reta rami awɨye waerä che ayapo mbae ikawi mbae wae jae reta jowai. Echa’ä aipota jae reta uyapɨsaka waerä chiñee re jare jukuärái wɨrowia waerä Cristo re. Judío reta yureko opaete mbaembae Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jáeramo yepe tëi che jukuärai’ä ma aiko, erëi aï yawe judío reta ipɨte wi, aiko wi Moisés uikuatía wae rupi. Jae ramiño wi che aï yawe judío mbae wae reta ipɨte pe, che ayeyapo judío mbae wae reta rami jae reta uyapɨsaka waerä chiñee re. Jare jukuärái aramoi jae reta wɨrowiata Cristo re. Jae reta mbaetɨ yureko Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jayawe che aï jae reta ipɨte pe yawe, aiko’ä wi Moisés uikuatía wae rupi. Erëi kua uipota’ä jei che aiko’ä Tumpa jei wae rupi, echa’ä opaete che ayapo Cristo jei wae rupi. Jae ramiño wi che aï yawe ipɨräta’ä ñonoï Tumpa kotɨ wae reta ipɨte pe, che ayeyapo wi jae reta rami. Echa’ä aipota jae reta chererowia katu waerä jare uyekou reta waerä che aporomboe wae rupi. Jayawe jukuärái ko che aiko ipotawe kiape aï wae rupi. Che ayeyapo jae reta rami uyapɨsaka reta waerä chiñee re. Jukuärái aramoi amokue wae reta wɨrowiata chiñee re jare Tumpa uepɨta reta Tatawasurenda wi. Jukuärái ko chereko, ñee ikawi wae Cristo rewa jekuaeño uñemɨái waerä yembɨawái mbae rewe. Echa’ä ñee ikawi wae uñemɨái yawe, che ayekouta wi jeta wae reta ndiwe mbaembae ikawi wae re – jae ko jokua mbaembae ñee ikawi wae rupi ou yandewe wae re. Erëi ndarau opaete wae uyekou oï jukuärái. Pe reta pikuaa uñeñokuiñokui wae reta opa rewe osi, erëi pëtiño upɨta uyekou waerä. Jukuäraita ko piko wi pe reta jokua uipota upurumbɨsɨpe wae rami. Pechaka pereko kawi Tumpa umɨñatima waerä pewe jese kuri. ¿Kërái piyapota jokua? Pe reta pikuaa wi opaete uñeñokuiñokui wae reta uyemungúe kawi ma osi kawi waerä. Jae reta ueya ma opaete mbae ikawita’ä chupe wae. Jukuärái uyapo reta umɨngana waerä pëti iñäkarewa mii ñanarokɨ pewa ɨmambae ikumewata oï chuwi wae. Erëi yande reta yaeka ñaï mbaembae ikumewata’ä oï yandewi wae ara pewa. Jáeramo yande jae nunga wi yaeyata ko jokua nunga mbaembae ikawita’ä yandewe wae. Jáeramo chemaerä, che aiko pëti kuimbae uñeñokuiñokui wae sɨmi osi wae rami. Mbaetɨ aiko kuimbae osi pochɨño wae rami. Jae ramiño wi che aiko pëti uñeräro wae uipota upurumɨamɨri wae rami. Jáeramo che amungúe cherete, cherete uyapo waerä che aipota wae. Aipota’ä cherete uipota wae uyembɨiya waerä cheré. Echa’ä yepe tëi che jeta ma amɨmbeu ïru wae reta pe Tumpa rewa, erëi aiko yawe cherete uipota wae rupiño, aramoi Tumpa ndarau umɨñatima chewe kuri cheparawɨkɨ re. Jare awɨye perowia peï kua ndarau ipuere uyeyapo pewe, hermano mii reta. Pemandúa kawi peï jokua uyeyapo arakae ore judiorä nduiko wae oreramɨkue reta pe. Arakae rupi jae reta uwata yureko yawe Moisés jupie, ime iko pëti amapɨ̈tu oo iko opaete jae reta jenonde rupi. Jare opaete jae reta uasa jokua mar mbɨte rupi ɨwɨ utini wae rupi. Jare opaete jae reta yureko pëti ramiño Moisés ndiwe uwata reta rambuewe amapɨ̈tu íɨwɨ pe jare uasa reta yawe jokua mar rupi. Jare pemandúa kawi peï wi opaete jae reta jou maná jare ɨ Tumpa umbɨyekuaa chupe reta wae. Jokua ko jae ɨ Tumpa omoëka itape wasu wi wae. Jokua itape wasu ko jae pëti yembɨjaanga yandeYa Cristo iko jae reta ndiwe wae. Erëitu yepe tëi Tumpa jokua mbaembae ikawi wae uyapo chupe reta, erëi jesewe jae reta opaete seri wɨrɨ̈ro Tumpa. Jáeramo Tumpa uyerowia’ä umae jese reta jare umɨmbɨta reta ɨwɨtini wasu rupi umano reta waerä joko pe. Añawe rupi Tumpa uipota yanembɨarakuaa jokua mbaembae uasa arakae wae rupi awɨye waerä yande reta yaipota ikawi mbae wae jae reta rami. Jayawe awɨye mii pembɨadora tumparaanga reta re kërái jeta jae reta uyapo wae rami. Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe kërái mbae jae reta uyapo wae rewa kuärái: “Uwapɨ reta tumparaanga jowai ukaru jare ukau reta waerä. Joko wi upüa jare uyapo reta mbae kachi wae imara mbae rewe.” Jukuärái uyekuatía oï. Jare awɨye wi yande reta yayapo awasa kërái jeta jae reta uyapo rami. Echa’ä jukuärái uyapo reta ramo, Tumpa täta rupi uiporaraka chupe reta. Jare jokua ara woi umano reta 23.000 rupi. Jae nunga wi awɨye yamboporowaiño yandeYa ipɨawasu kërái amokue jae reta uyapo rami. Echa’ä jukuärái uyapo reta ramo, Tumpa ombou chupe reta mboi imbayachiete wae reta uyuka reta waerä. Jae nunga wi, pe reta, awɨye ma piyengeta Tumpa kotɨ kërái amokue jae reta uyapo rami. Echa’ä jukuärái uyapo reta ramo, Tumpa ombou araɨwa opa uyuka reta waerä. Jukuärái ko arakae jokua mbaembae uasa wae añawe ikawi yandewe yayemboe jese waerä. Jare uyekuatía oï yanembɨarakuaa waerä añawe rupi, yande reta awɨye waerä yayapo wi jokua nunga mbaembae. Jáeramo ime kía jei iyupe yawe, “Che tuicha arowia Tumpa re jare ndarau ma ayawɨ ye ikotɨ,” jei iyupe wae, tuyandareko kawi iyé awɨye waerä jeko yewɨ Tumpa kotɨ. Echa’ä yaikuaa teko kachi jekuaeño opa wese ñanemɨata oï wae echa ikotɨ jare yawái mbae ipuere waerä ñanemɨamɨri. Erëi yandepuere jekuaeño ñañemɨkɨrëɨ, echa’ä yandeño’ä ko. Jokua uasa oï opaete wae rupi. Opaete yande yaikuaa jokua kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä wae. Erëi Tumpa ndarau umaeño jokua kɨrëɨ uasaete ye ipɨräta waerä yandewi. Jae jupi ko yanemborɨ waerä. Jáeramo jae jekuaeño uikuaakata oï yandewe kërái rupi yandepuere waerä yasɨrɨ jokua kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä wae wi. Jayawe cheïru puau wae reta, awɨye mii pembɨadora tumparaanga reta re. Jekuaeño pesɨrɨ chuwi. Che arowia pe reta pearakuaa katu ko. Jayawe piyapɨsaka mii kua chiñee re, jare pe reta etei pepuere pikuaa añetete ra kua che jae aï wae. Yande reta yayembatɨ yawe yayemɨmandúa waerä yandeYa imano re, ¿ñañemɨïru’ä yerá yandeYa ndiwe etei mbaembae yau wae rupi? Jukuärái ko. Jokua copa wi yau yawe jare ñamee yasurupái jese yawe, yayemɨmandúa ñaï yandeYa Cristo juwɨ jae upɨyere yanderé wae re. Jukuärái wi yau yawe mbɨyape, yayemɨmandúa ñaï Cristo uiporara jete pe yanderé wae re. Jukuärái jokua mbaembae rupi ñañemɨïru ñaï yandeYa Cristo ndiwe etei. Jae ramiño wi kía jou yawe ipotawe mbae tumparaanga pe, jae uñemɨïru ko oï jokua tumparaanga ndiwe. Jare ime ye mbae kua pe yaecha waerä. Mbɨyape pëtiño ko, erëi joko wiño opaete yande reta ñapɨsäa yau päwe waerä. Kua pëti yembɨjaanga ko jare uikuaaka yandewe yepe tëi yande jeta ñaï, erëi pëti ramiño ko ñaï wi, echa’ä opaete yande reta Cristo pewa ko. Jare jae nunga wi ikawi ko ñamae waerä Israel iñemoñaa reta jeko re. Opa wese jae reta ueru yawe owecha tupao wasu pe jare uyuka umee waerä Tumpa pe yawe, jae reta jou wi jokua soo michi mii. Jare jukuärái jae reta imaerä uñemɨïru ñonoï Tumpa ndiwe. Erëi ¿kua uipota ra jei wi kía umbɨadora oï yawe tumparaanga re, umbɨadora ra oï pëti tumpa añetete wae re? ¿Uipota ra jei wi jokua soo umee tumparaanga pe wae ambɨe ye ra ïru tembiu wi? Mbaetɨ etei. Erëi che jae aï pewe kuärái: Kía uyuka mbaemɨmba umee isoo tumparaanga pe wae, jae ko umee oï aña pe etei. Yepe tëi jae wɨrowia oï umee oï soo pëti tumpa pe, erëi jukuärai’ä ko. Pëti aña ko jae umbɨyerowia oï. Jare che aipota’ä pe reta pembɨyerowia peï waerä aña reta. Yau yawe copa wi mbae yandeYa juwɨ re uyembɨjaanga oï wae, jare jae nunga wi yau yawe mbae aña reta pewarä wi, jokua ikawi’äete ko Tumpa jowai. Jukuärái wi ko yau yawe mbɨyape yandeYa jete re uyembɨjaanga oï wae, jare yau yawe soo aña reta pewarä wi. ¿Mbae pa pere? ¿Ikawi pa ñamɨawɨ̈roka waerä yandeYa aña reta kotɨ? ¿Yande yerá yandepuerete yandeYa wi awɨye waerä jae uiporaraka yandewe? Amokue pe reta pere peï kuärái: “Chepuereño ayapo ipotawe mbae teko kachi’ä Tumpa pewarä wae.” Jukuärái pere peï. Ipuere tëi jukuärái, erëi mbaetɨ opaetei mbae yayapo wae ikawi yandewe. Jare mbaetɨ opaete mbae yayapo wae rupi omborɨta ïru wae reta ipɨräta waerä Tumpa kotɨ. Awɨye kiawe tuiko iyupe waeräño. Erëi yaeka ikawita oï ïru wae reta pewarä wae. Jayawe cheïru mii reta, ¿mbae pa pere? ¿Ikawi ra yau waerä soo tumparaanga pe uñemee ma wae? ¿Mbae re ra yayemboe ma opaete kua mbaembae rupi? Che pumbɨarakuaa kuärái: Pepuere pewa jare peu ipotawe soo uyewaka oï wae. Erëi mbaetɨ jaekawi pepɨrandu waerä uñemee ma ra pëti tumparaanga pe wae. Añetete pepuere peu pepɨawiwe rewe, echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe kua ɨwɨ jare opaete mbaembae oï pɨpe wae yandeYa imbae ko. Jayawe aramoi yepe tëi jokua soo uñemee ma tumparaanga pe, erëitu jokua soo etei Tumpa imbae ko. Jare kía Cristo re wɨrowia mbae wae uparea yawe ndewe ndeo ndekaru waerä jae ndiwe, jare nde ndipota ndeo ndekaru yawe jae ndiwe, jayawe jeu ipotawe tembiu jae umee ndewe wae. Jare awɨye epɨrandu chupe jokua soo uñemee ma ra tumparaanga pe wae. Jeuño ndepɨawiwe rewe. Erëi aramoi kía jeita ndewe: “Kua soo ko uñemee ma tumparaanga pe wae.” Jukuärái jei ndewe yawe, jayawe awɨye jeu. Echa’ä chupe waerä jokua ko jae mbae kachi wae Tumpa jowai. Yepe tëi pe reta pepuere peu pepɨawiwe rewe jokua soo Tumpa jowai, erëi ïru wae ipuereta’ä jou, echa’ä mbae kachi wae chupe ramo. Jare nde ndepɨawiwe rewe ndepuere ndeu soo wae, awɨye mii ere chewe kuärái: “Mbae’ä ko chewe ïru wae reta jei wae. Che jekuaeño amee yasurupái Tumpa pe ipotawe tembiu re. Jáeramo awɨye chembɨjeko jese jau yawe.” Awɨye mii jukuärái ere. Echa’ä pe reta pechakata ko pereko ikawi wae opaete wae jowake, jae reta umbutuicha waerä Tumpa jee pereko rupi. Jukuäraita ko piyapo mbaembae peu wae rupi jare ipotawe mbae piyapo wae rupi wi. Awɨye jekuaeño piyapo ipotawe mbae ikawi mbae ïru pewarä oï wae – jae ko judío reta pe, jare judío mbae wae reta pe, jare hermano Cristo re wɨrowia wae reta pe wi. Echa’ä ipuereta ko opia reta Tumpa jape wi pereko pewa. Jare che jukuärai’ä ko chereko, echa’ä che aiko’ä ko cheño ayembɨyerowia waerä. Erëi che aipota ayapo opaete mbaembae ïru wae reta jowai ikawi oï wae. Jare jukuärái aramoi jae reta wi uipotata wɨrowia Cristo re, jare Tumpa uepɨta reta Tatawasurenda wi. Jayawe piko kërái che aiko Cristo jeko rupi wae rami. Pe reta chembɨyerowia peï, echa’ä jekuaeño pemandúa peï cheré jare jekuaeño piko peï che pomboe yuapɨ ye wae rupi. Erëitu aipota pikuaa kawi waerä wi kua: YandeYa Cristo ime onoi mbaepuere kuimbae re. Jare kuimbae ime onoi mbaepuere kuña re. Jare yandeRu Tumpa ime onoi mbaepuere Cristo re. Jáeramo pe reta piyembatɨ peï yawe, jare pëti kuimbae uipota uyerure yawe Tumpa pe, tueki rani iyuwi iyakandɨo uechaka waerä uipɨu ko oï Cristo wi wae. Jae nunga wi tuyapo jae umɨmbeu oï yawe ñee Tumpa wi etei ko ou wae. Erëi jukuärai’ä ko kuña reta ndiwe. Echa’ä ime pëti kuña uyerure Tumpa pe oï yembatɨ pe yawe, ikawi ko uñeäkasoi waerä. Jae nunga wi tuñeäkasoi jae umɨmbeu yawe ñee Tumpa wi etei ko ou wae. Echa’ä pe reta pikuaa peï, pereko pe pëti kuña uipota’ä uñeäkasoi yawe ïru wae reta jowake, mbaetɨ ko uechaka oï uipɨu oï kuimbae wi wae. Jae uñemɨmaraka ma pëti kuña opaetei iñäka uñepëpi wae rami. Jayawe pëti kuña uipota’ä uñeäkasoi yawe, tuñeäpi pochɨño. Erëi jae uipota’ä uñemɨmaraka yawe, jayawe tuñeäkasoi. Erëi kuimbae reta awɨye tuñeäkasoi yembatɨ pe, echa’ä Tumpa uyapo kuimbae jae echa rami. Jare jae nunga wi kuimbae rupi yandepuere yaecha mbae ikawi wae Tumpa pewa, echa’ä Tumpa ko uyapo kuimbae. Erëi kuña reta ambɨe ye ko, echa’ä kuña Tumpa uyapo kuimbae wi. Jáeramo kuña rupi yandepuere yaecha mbae ikawi wae kuimbae pewa. Jae ramiño wi Tumpa mbaetɨ ko uyapo kuimbae kuña ïrurä. Tumpa uyapo kuña kuimbae ïrurä. Jáeramo jokua jeko pewa ikawi ko kuña reta uñeäkasoi waerä, jare jukuärái uechaka reta waerä uipɨu ko ñonoï kuimbae wi. Jokua re uyerowiata ñonoï wi araɨwa reta. Erëi yepe tëi kuimbae ime onoi mbaepuere kuña re, erëi mbaetɨ ikawi kuimbae wɨrɨ̈ro waerä kuña. Echa’ä yande kuimbaerä yaiko wae reta jare kuña reta pëti ramiño ko ñaï yandeYa Cristo re jare yayeko ñaï yandiyé. Echa’ä kuimbae wi ko Tumpa uyapo kuña tenondewaete, erëi joko wiwe kuimbae oa kuña wi. Jare mokui rewe ou Tumpa wi. Che aipota pe reta piyemɨngeta kawi waerä pepɨa pe kua rewa. ¿Ikawita ra pereko pe kuña reta uyerure waerä Tumpa pe uñeäkasoi mbae rewe yembatɨ pe? Yande reta yandepuere yayemboe kua rewa kërái mbaembae uyekuaa yandewe wae rupi. Echa’ä yaecha yawe pëti kuimbae iapuku oï wae, yae chupe pëti ñemɨmaraka ko. Erëi yaecha pëti kuña iapuku oï yawe, imaepöra oï yandewe. Añetete ko Tumpa etei umee kuña pe ía iñäkasoi waerä. Jukuärái ko che pumbɨarakuaa. Erëi ime yawe kía uipota uyeaka kua rewa wae, tuikuaa jokua ko jae ore reta orereko. Jare jukuärái wi ko opaete Cristo re wɨrowia wae reta jeko kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae rupi. Jare añawe ime ye mbae re che imeta ko ambɨeta pewe wae. Jae ko kua: Pe reta piyembatɨ yawe, uyekuaa oï mbae kachiete wae ikawi wae wi. Echa’ä tenonde jeräkua chewe kërái pe reta piyembatɨ yawe pembutuicha waerä yandeYa jee, piyembɨyao tee tee peï peyuwi. Jare che arowia jokua añetete ko aipo uasa oï. Pe reta perowia chawaa peï imeta ko piyembɨyao tee tee peï peyuwi, jukuärái uyekuaa waerä kía nunga reta ra ko añetete umbɨyerowia ñonoï Tumpa wae. Jayawe pe reta piyembatɨ yawe piyemɨmandúa waerä yandeYa imano re, joko pe uyekuaa jokua yembɨyao jare mbaetɨ piyapo peï ikawi. Echa’ä amokue wae pe reta piyembɨtenonde peï ïru wae reta wi pekaru waerä. Jayawe ¿mbae ra uasa oï? Amokue wae pe reta pesawɨpo. Erëi ïru wae reta upɨta iyembaɨ. ¡Kua ikawi’ä ko! Pipota jukuärái pekaruño yawe, jayawe pepɨta perëta peño. Ani aramoi pipotái pemɨmaraka peï ïru mbaetɨ etei mbae onoi wae reta. Aramoi mbae’ä ko pewe ïru kía kía Tumpa imaerä iko wae reta. ¿Mbae ra añawe chepuereta jae pewe? ¿Pipota ra jae pewe che ayerowia aï kua mbaembae piyapo wae re? ¡Mbaetɨ etei jukuärái! Che chepuere’ä ayerowia kua mbaembae piyapo wae re, echa’ä mbaetɨ piyapo peï kërái che pomboe wae rupi. Jokua ko jae mbaembae yandeYa etei uikuaaka chewe wae. Jae ko kua: Jokua pɨare Judas umeeta iko yandeYa jowaicho reta pe yawe, yandeYa ukaru jemimboe reta ndiwe. Jare ukaru yureko reta rambuewe, yandeYa uipɨsɨ mbɨyape, jare umee yasurupái Tumpa pe jese. Joko wi upɨsäa mbɨyape jare jei jemimboe reta pe umbɨjaanga rewe: “Pipɨsɨ peu. Kua ko jae cherete ameeta aï peré wae. Añawe wiwe peuta kua piyemɨmandúa waerä cheré.” Jukuärái jei chupe reta. Jae ramiño wi opa ma ukaru reta yawe, yandeYa uipɨsɨ copa jare jei chupe reta: “Kua ko uyembɨjaanga oï Tumpa uyapota ma oï wae re. Echa’ä cheruwɨ uyepɨyereta wae rupi jae uyapo oï pëti yemɨngeta ipɨau wae jese wɨrowia wae reta pewarä. Peu kua. Jare kua wiwe opa wese rupi kua yemɨmandúa piyapo yawe, piyapota ko piyemɨmandúa rewe cheré.” Jukuärái Jesús jei chupe reta. Jayawe jukuärái opa wese piyembatɨ peu waerä yawe mbɨyape jare copa wi, yandeYa imano rewa ko pikuaaka peï. Jare jukuäraita ko oï yandeYa ou ye rewa. Jáeramo ime yawe kía mbɨyape jare copa wi jou wae, jare mbaetɨ ikawi oï ipɨa pe yandeYa kotɨ wae, jae oï teko pe. Echa’ä jae uyawɨ oï yandeYa jete jare juwɨ kotɨ etei. Jáeramo pëti pëti tumae kawi rani iyé etei. Jare ipɨayemɨngeta mbaetɨ yawe umbɨjeko mbae re awe, jayawe tou jokua mbɨyape jare tou copa wi. Kua ikawi yayapo waerä. Echa’ä ime yawe kía mbaetɨ ikawi rupi jou oï mbɨyape jare copa wi wae, ueru oï iyupe Tumpa uiporaraka chupe waerä. Echa’ä chupe waerä yandeYa jete jare juwɨ ikawi’ä maeräwe. Jukuärái uyapo ma jeta pepɨte pe ñonoï wae reta. Jare jokua jeko pewa ko jeta jae reta imbaerasɨ ñonoï, jare ikowe’ä ma, jare umano wi. Erëi yande pëti pëti wae imeta ko ñamae kawi rani yandiyé. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, Tumpa ndarau uiporaraka yandewe. Erëi ime yawe mbae re Tumpa uiporarakata yandewe wae, awɨye mii yandepɨatɨtɨete jokua jeko pewa. Echa’ä yandeYa uiporaraka yandewe yawe, jokua jae uyapo yanderau rewe yanembɨarakuaa kawi waerä. Jukuärái uyapo yandeYa awɨye waerä uiporaraka yandewe jaeño mái pewa Cristo re wɨrowia mbae wae reta ndiwe. Jayawe hermano mii reta, opa wese piyembatɨ yawe piyemɨmandúa waerä yandeYa imano re, piñeraäro mii pekaru päwe rewe waerä. Jare ime yawe kía aramoi iyembaɨ oï wae, tukaru rani jëta pe, jukuärái awɨye waerä piyembatɨ pe uyembɨtenonde. Echa’ä pe reta jekuaeño piyembɨtenonde yawe ïru wae reta wi, Tumpa ipuere uiporaraka pewe jokua jeko pewa. Jukuärái ko che pumbɨarakuaa kua mbaembae rewa. Erëi aramoi ime ambɨe mbaembae yemɨmandúa rewa yawe, che pumbɨarakuaata aï kuri a awäe pepɨ yawe. Jayawe hermano mii reta, añawe ime ambɨe mbae re ambeuta pewe wae. Pe reta pepɨrandu piko chewe wi jokua mbaepuere reta Espíritu Santo umee yandewe wae re. Jaekawi. Kua rewa aipota pe reta pikuaa kawi waerä. Pe reta pikuaa kawi peï kërái ndei perowia yandeYa re mbowe, pe reta piyembɨtawɨka piko tumparaanga reta pe. Echa’ä yepe tëi tumparaanga reta ipuere’äwe mbae yepe jei, erëi pemaeño piyé pembɨadora jese reta waerä. Jáeramo che aipota pikuaa waerä kía nunga ñee ko ou Tumpa wi. Ime yawe kía uyemɨngeta Espíritu Santo rupi añetete rewe wae, ndarau uyepɨpeyu Jesús re. Jare jaeño Espíritu Santo rupi ipuere kía jei: “Jesús ko jae cheYa.” Jare jae nunga wi Espíritu Santo umee yandewe opaño kërái raí mbaepuere reta. Erëi yepe tëi oyowake’ä ko jokua mbaepuere reta, erëi opaete pëti Espíritu wiño ko ou. Jare yepe tëi yande reta oyowake’ä ko yayeyokui yandeYa pe, erëi yandeYa pëtiño ko. Jare yepe tëi Tumpa uparawɨkɨ ambɨe ye ye pëti pëti yande reta rupi, erëi jae pëtiño ko. Jayawe Espíritu Santo umee pëti pëti Cristo re wɨrowia wae pe kërái omborɨ waerä ïru hermano reta ambɨe ye ye rupi. Jare jukuärái opaete wae uñemɨkɨrëɨta Tumpa kotɨ. Amokue wae pe Espíritu Santo umee uyemɨngeta waerä iyarakuaa katu rewe. Jare ïru wae reta pe umee uikuaaka kawi waerä mbaembae ïru wae reta uikuaa kawi’ä wae. Jare jae nunga wi Espíritu Santo umee ïru wae reta pe wɨrowia katuete waerä Tumpa re. Jare jae etei wi umee ïru wae reta pe ipuere waerä umɨnguera imbaerasɨ wae reta. Jare jae nunga wi Espíritu Santo umee ïru wae reta pe uyapo waerä mbaembae tuicha wae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jare ïru wae reta pe umee umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Jare umee wi ïru wae reta pe uikuaa kawi waerä ñee ou ra Espíritu Santo wi ani ou ra aña wi. Jare umee ïru wae reta pe ñee ambɨe ye ye wae uyemɨngeta waerä – jae ko jae ñee uyemɨngeta mbaei pɨpe wae. Jare ïru wae reta pe Espíritu Santo umee ipuere waerä umbɨasa iñee pei jokua ambɨe ye ñee reta wae. Jukuärái ko amokue mbaepuere reta Espíritu Santo umee yandewe wae. Kua mbaepuere reta añetete ko jeta jare oyowake’ä ñonoï. Erëi Espíritu Santo pëtiño ko, jare jae ko umee yandewe pëti pëti wae pe ambɨe ye ye mbaepuere jae uipota wae rupi. Kua yandepuere yambɨjaanga yanderete re. Yande yaikuaa ñaï, yepe tëi yanderete pëtiño ko, erëi yanderete pe ime jeta mbaembae ñanoi. Jare opaete kua mbaembae reta, yepe tëi oyowake’ä ko, erëi opaete wae yanderete pewa ko jare yanderete pëtiño ko. Jare jukuärái wi ko opaete yande reta pëti ramiño ñaï Cristo re wae. Echa’ä yepe tëi opaete yande reta ambɨe ye ye ko yandeyuwi, erëi Espíritu Santo yandapo ma pëti ramiño Cristo re. Yande ko jae Cristo jete pewa rami ipotawe kía ko yande wae. Ipuere ko yande judío ani judío mbae wae, jare uyeyokui wae ani uyeyokui mbae wae. Erëi opaete yande reta pëti ramiño ko ñaï Cristo re, jare yandepuere yayekou oyowake Espíritu Santo re yandepɨa pe oï wae rupi. Erëitu yepe tëi ñaï pëti ramiño Cristo re, jesewe jeta ko ñaï yande reta jare oyowake’ä ko yaiko. Jokua ikawi ko, echa’ä, ¿këraita ra ko yandepɨ jei yawe, “Che jae’ä ko ndepo; jáeramo che ayendu’ä ko nderete pewa echa”? Ipuere yawe jukuärái jei yandepɨ, jayawe ndarau yayapɨsaka jese, echa’ä yaikuaa yandepɨ yanderete pewa ikawi wae ko. Jae ramiño wi yandeapɨsa jei yawe, “Che jae’ä ko nderesa; jáeramo che ayendu’ä ko nderete pewa echa,” jukuärái jei yawe, ndarau yayapɨsaka jese. Echa’ä yande yaikuaa yandeapɨsa yanderete pewa ikawi wae ko. Añetete opaete yanderete pe oï wae ime iparawɨkɨi. ¿Këraita ra ko opaete yanderete tesaño yawe? Ndarau tëi mbae yandepuere yayandu. Jukuärái wi yanderete opaete yandeapɨsaño yawe, ndarau tëi mbae yandepuere ñaëtu. Erëi jukuärai’ä ko yanderete, echa’ä Tumpa uyapo pëti pëti yanderete pewa reta oyowake’ä, jare oñono reta jenda jenda pe kawi kërái jae uipota wae rupi. Echa’ä jae uikuaa ndarau ikawi ime yawe pëtiño mbae yanderete pe. Jae ramiño wi Tumpa yandapo pëti pëti yande reta ambɨe ye ye. Jare ikawi ko yaikuaa kawi waerä yande reta pëti pëti wae ikawi wae ko ïru wae reta pewarä. Yanemandúa kawi ñaï, yepe tëi yanderete pewa reta jeta ko oï, erëi pëtiño ko yanderete jare opaete mbaembae yanderete pewa uyeko ñonoï iyé reta. Ndarau yanderesa jei yandepo pe: “Che aipota’ä nde chemborɨ waerä.” Jukuärái wi ñanäka ndarau jei yandepɨ pe: “Che aipota’ä nde chemborɨ waerä.” Añetete jukuärai’ä ko, echa’ä pëti pëti yanderete pe oï wae ikawi oï ïru wae reta pe. Kua re ikawi yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Yaikuaa yanderete pe oï wae jeta ko oï. Amokue yanderete pewa reta uyekuaa ikawi oï jare mbaetɨ yandepɨa’ä jese. Erëi ime ïru mbaembae yanderete pewa reta ñanemara yaechaka wae. Jáeramo yayandareko jese reta awɨye waerä yaechaka. Jukuärái yayapo, echa’ä yaikuaa opaete mbaembae yanderete pewa ikawi ko. Jare oï wi ïru mbaembae yanderete pewa aramoi yarowia tëi usiriwe mbae wae. Erëi jesewe añetete ndarau yandepuere yaiko mbaetɨ jokua mbaembae yawe. Jayawe yepe tëi ime amokue mbaembae yanderete pewa mbae’ä echa yandewe wae, erëi Tumpa ko uyapo yande reta yayandareko kawi waerä jese reta. Jukuärái Tumpa uyapo mbaembae yanderete pewa uyandareko kawi waerä iyé jare awɨye waerä uyembɨyao reta iyuwi. Añetete pëti mbae yanderete pewa uiporara oï yawe, opaete yanderete pewa reta uiporara ñonoï päwe. Jukuärái wi pëti mbae yanderete pewa uyerowia oï yawe, opaete yanderete pewa reta uyerowia ñonoï wi. Jayawe yanemandúa kawi yawe opaete kua mbaembae reta re, añawe yandepuere yae yambɨjaanga rewe opaete yande ko jae yandeYa Cristo jete, jare pëti pëti ko ñaï jae jete pewa. Jukuärái ko yande jae imaerä yaiko wae reta. Jare yandepɨte pe Tumpa tenonde oñono amokue reta Cristo etei omondo jae jee re wae. Jaɨkue rupi oñono ïru wae reta umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Jare jaɨkue rupi Tumpa oñono wi ïru wae reta oporomboe kawi waerä. Jare jaɨkue rupi Tumpa umee mbaepuere amokue wae reta pe uyapo waerä mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae, jare ïru wae reta pe umɨnguera waerä amokue wae reta imbaerasɨ wi. Jare Tumpa oñono wi ïru wae reta ikatuete oporomborɨ waerä, jare amokue ïru wae reta upurumbɨarakuaa kawi waerä, jare amokue ïru wae reta uyemɨngeta waerä ambɨe ye ye ñee reta pe. Jayawe, ¿mbae pa uyekuaa oï kua pe? ¿Opaete ra ko jae Cristo etei omondo reta jae jee re wae? Mbaetɨ. Jare Tumpa umee’ä opaete wae pe ñee umɨmbeu reta waerä. Jare opaete’ä wi ko oporomboe waerä. Jare opaete’ä wi ko uyapo waerä mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae. Jare opaete’ä wi ko ipuere waerä umɨnguera imbaerasɨ wae reta. Jare opaete’ä wi ko ipuere waerä uyemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe. Jare opaete’ä wi ko ipuere umbɨasa jokua ñee ïru wae reta pe iñee pei. Jukuärái ko oï jokua mbaepuere reta Espíritu Santo umee wae. Erëi pe reta pipotaete tëi penoi jaeño jokua mbaepuere reta ikawiete wae. Erëi ime mbae ikawiete ye wae peka waerä jokua mbaepuere reta wi. Jare añawe tamɨmbeu pewe jokua rewa. Aramoi chepuere ayemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe, jare araɨwa reta iñee pe awe aramoi. Erëi che apuruau’ä yawe, chiñee ko ïru wae reta pe käpana jɨapu pɨi oï wae rami jare platillo täta uyendu pochɨño wae rami. Jare aramoi Tumpa umee oï chewe ñee amɨmbeu waerä ïru wae reta pe. Jare aramoi ime anoi opaete arakuaa chepuere waerä aikuaa opaete mbaembae ïru wae reta uikuaa mbae wae. Jare aramoi chepuere ambɨsɨrɨ ɨwɨtu wasu reta che tuicha arowia Tumpa re ramoño. Erëi mbaetɨ apuruau yawe, mbae’ä etei ko che. Jare aramoi chepuere amee opaete chembaembae reta iparawete wae reta pe amborɨ reta waerä. Jare aramoi cherowaicho reta chepɨsɨ chemombo tata pe cheyuka, che arowia Cristo re ramo. Erëi mbaetɨ apuruau yawe, mbaetɨ etei usiriwe chewe. Yapuruau añetete rewe yawe, yandepɨawasuta ko jare ñaniñee kawita ko. Añetete yapuruau yawe, ndarau ñañemɨro, jare yayembɨkateta’ä, jare yayembutuichata’ä wi. Jare jae nunga wi yaiporuta’ä ñee kachi wae, jare yaekata’ä yanemaeräño. Jare jae nunga wi yandepochɨ woita’ä mbae re, jare ndarau yambaembasɨ wi. Añetete yapuruau yawe, yayerowiata’ä mbae kachi wae re, erëi yayerowiata ñaï mbae jupi wae re jare añetete pewa re. Jare yarupɨata wi mbae ikawi mbae wae yanderapicha pe. Añetete yapuruau yawe, yarowiata’ä jawoi pewa mii mbae kachi wae yanderapicha rewa. Jekuaeño yarowia katuta mbae ikawi waeño uyapo waerä. Jare yepe tëi ko ïru wae reta uiporaraka yandewe aramoi, erëi yarupɨata chupe. Jokoropi ko uyekuaa añetete yapuruau wae. Jekuaeño imeta yapuruau waerä. Erëi jokua ñee reta Tumpa etei umee yandewe yamɨmbeu waerä wae opata ko. Jae nunga wi jokua mbaepuere ime oï ambɨe ye ye ñee reta pe yayemɨngeta wae ukañɨta oï. Jae nunga wi jokua mbaepuere ime oï yaikuaa kawi waerä mbaembae ïru wae reta uikuaa kawi’ä wae opata ko wi. Echa’ä ime mbae jupiete ye wae uyekuaata oï jokua mbaembae ipepɨka pe. Añawe rupi, yepe tëi amokue yande reta ime ñanoi mbaepuere yaikuaa waerä mbaembae ïru wae reta uikuaa kawi’ä wae, erëi jesewe jokua arakuaa uata oï. Jare yepe tëi añawe Tumpa umee oï amokue yandewe reta ñee yamɨmbeu waerä wae, erëi jokua ñee reta uata oï wi. Jare jukuärái oï wi opaete ïruwe mbaepuere reta ndiwe. Erëi ou ma uwäe yawe jokua jupiete ye wae, jayawe opaete jokua mbaepuere mbaetɨ opaetei oï wae reta opata ko, echa’ä ndarau ma yaiporu. Kua yandepuere yambɨjaanga kërái yakuakuaa ñaï wae re. Yande reta, ¿kërái ra yaikose yande michi yawe? Yayemɨngetase sambiaɨ rami, jare yaikuaase sambiaɨ rami, jare yandepɨa pe yayemɨngetase wi sambiaɨ rami. Erëi yakuakuaa ma yawe, yaiko’ä ma sambiaɨ rami. Jae ramiño wi añawe rupi yandearakuaa Tumpa pewa uata oï kërái pëti sambiaɨ ndei iyarakuaa rami. Yande ko jae kía umae oï iyé pëti yechaka jäwe oï wae pɨpe wae rami. Erëi pëti ara, jokua jupiete ye wae ou ma uwäe yawe, yandearakuaa ikota jupi rupi kërái yande reta ñamae koiño kía re rami. Jare jayawe ramo yaikuaa kawita Tumpa kërái jae yandekuaa kawi wae rami. Jare jokua ara wiwe ndarau ma yaiporu mbaepuere reta Tumpa añawe umee yandewe wae. Jukuärái ko opaete mbaepuere reta Tumpa añawe umee yandewe wae opata oï. Erëi jesewe jekuaeño imeta yarowia waerä Tumpa re. Jare jekuaeño imeta ñaäro waerä yarowia katu rewe Tumpa jei yandewe wae. Jare jekuaeño imeta yapuruau waerä. Kua mbapɨ mbaembae jekuaeño imeta yayapo waerä. Jare kua mbapɨ wae wi yapuruau wae ko jae ikawiete ye wae. Jayawe jekuaeño piko mii pepuruau rewe. Jare jekuaeño wi pekɨrëɨ penoi waerä mbaepuere reta Espíritu Santo umee wae. Erëi ikawiete penoi waerä kɨrëɨ pemɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Echa’ä jokua re opaete ïru wɨrowia Cristo re wae reta ipuere uyekou päwe wi. Erëi ime yawe piyembatɨ pe kía ambɨe ye ye ñee pe uyemɨngeta wae, ïru wae reta ndarau ipuere uyekou jese, echa’ä jae reta uikuaata’ä jokua mbae uipota jei wae. Tumpaño uikuaata jokua rewa. Ïru wae reta pewarä jae uyemɨngetaño oï Espíritu Santo rupi mbaembae re kiawe ipuere’ä uikuaa wae. Jayawe ime yawe kía ambɨe ye ye ñee pe uyemɨngeta wae, jaeño uñemɨmɨräta oï Tumpa re. Erëi jae umɨmbeu yawe jesäka kawi ñee Tumpa wi etei ou wae, jayawe opaete ïru wɨrowia Cristo re wae reta ipɨräta päweta Tumpa kotɨ, echa’ä jokua ñee umɨkɨrëɨta jare umbɨpɨakatuta reta. Che jae’ä ko aï pewe mbaetɨ ikawi piyemɨngeta waerä ambɨe ye ye ñee reta pe. Añetete che aipota echa tëi opaete pe reta pepuere waerä piyemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe. Erëi aipotaete tëi pepuere waerä pemɨmbeu ñee Tumpa wi etei ou wae. Jokua ikawita tëi ko. Echa’ä jukuärái rupi opaete yembatɨ pe ñonoï wae reta ipuereta uyekou kawi. Erëi ndarau uyekou reta piyemɨngetaiño yawe ambɨe ye ye ñee reta pe jare mbaetɨ yawe kiawe ipuere umbɨasa jokua ñee ñaniñee pe wae. Hermano mii reta, che a apou pepɨ yawe, ¿këraita ra ko ayemɨngeta yawe ambɨe ñee peño? Ndarau ikawi. Erëi ñaniñee pe etei che pomboe yawe, jare amɨmbeu yawe pewe mbae jaeramo Tumpa uikuaaka chewe wae, jokua re ko pepuere piyekou päwe. Jae nunga wi ñaniñee pe etei amɨmbeu yawe pewe mbae aikuaa wae jare pëti ñee Tumpa etei umee chewe wae, jokua re wi ko pepuere piyekou päwe. Yambɨjaanga temimbɨ wasu jare miöri yambopu wae re. Jokua reta yambopuño yawe, ndarau kiawe uikuaa mbae nunga taerari ra uyendu oï wae. Jukuärái wi pe reta pikuaa ko sɨndaro reta uikuaa temimbɨ wasu mbae pewa ra uñee oï wae. Erëi jokua temimbɨ wasu uñee pochɨño yawe, ndarau sɨndaro reta uyeyapɨkatu uñeräro waerä. Jae ramiño wi pe reta piyemɨngeta’ä yawe ñee ïru wae reta uikuaa wae, ndarau uikuaa reta mbae ra pere peï wae. Piyemɨngetaiño ko ɨwɨtu pe. Kua ɨwɨ rupi ime ko jeta ambɨe ye ye ñee reta, jare opaete jokua ñee reta ikawi ko tëi. Erëi ime yawe kía uyemɨngeta oï che ndiwe jae iñee pei wae, jare jokua ñee mbaetɨ che aikuaa yawe, jayawe jae ko ambɨe ɨwɨ pewa chemaerä. Jare jukuärái wi ko che jae imaerä. Jokua re ikawi piyemɨngeta waerä pepɨa pe. Che aikuaa pe reta pipotaete penoi mbaepuere reta Espíritu Santo umee wae. Erëi peka mii jokua mbaepuere reta pemɨmɨräta waerä pɨpe ïru hermano Cristo re wɨrowia wae reta. Jayawe ime yawe kía uipota uyemɨngeta piyembatɨ pe ambɨe ñee pe wae, tuyerure mii Tumpa pe ipuere waerä wi umɨmbeu kawi ñaniñee pe mbae uipota jokua ñee jei wae. Echa’ä aramoi jae awe uikuaa’ä mbae uyemɨngeta oï wae. Che chepuere ayerure Tumpa pe ñee yaikuaa mbae wae pɨpe. Erëi jukuärái yawe, che ayerure pochɨño aï. Che ayerure aï Espíritu Santo rupi, erëi che etei aikuaa’ä mbae jae aï wae. Jayawe ¿mbae ra ayapota añawe? Tayerure Tumpa pe Espíritu Santo rupi, jare jae nunga wi tayerure chupe aikuaa kawi rewe. Jae ramiño wi akäta yawe Tumpa pe, takäta chupe Espíritu Santo rupi, jare jae nunga wi takäta chupe aikuaa kawi rewe. Jare jukuärái pe reta piyapo mii wi. Echa’ä jukuärai’ä piyapo yawe, yepe tëi aramoi pemee peï yasurupái Tumpa pe Espíritu Santo rupi, erëi ïru piñee uikuaa mbae wae reta ndarau ipuere jei jokua re, “Jukuärái tuiko.” Echa’ä jae reta uikuaata’ä mbae ra piyemɨngeta peï wae. Añetete ko, yande reta ikawiete ñamee waerä yasurupái Tumpa pe. Erëi jokua ñee ambɨe ye oï ïru reta pe yawe, jayawe ndarau umɨkɨrëɨ reta Tumpa kotɨ. Che amee yasurupái Tumpa pe kërái jetaete ayemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe opaete pe reta wi. Erëitu ayembatɨ yawe ïru wɨrowia Cristo re wae reta ndiwe, ikawiete ko amboe reta waerä iñee pe etei jare jesäka kawi. Yepe tëi aramoi chepuere puku ayemɨngeta ñee ambɨe ye ye wae pe, erëi chemaerä ikawiete ko chupe reta che ayemɨngeta waerä chutu mii ñee jae reta uikuaa kawi wae rupi. Hermano mii reta, kua mbaembae reta rewa awɨye jekuaeño pepɨa pe piyemɨngeta sambiaɨ reta rami. Ime amokue mbaembae re ikawi ko pe reta piko waerä pëti sambiaɨ iyarakuaa mbae wae rami – jae ko mbaembae ikawi mbae wae rewa. Erëi jokua mbaepuere reta Espíritu Santo umee yandewe wae, jokua re aeka pewe piyemɨngeta waerä pepɨa pe ukuakuaa wae reta rami. Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï mbae jei yandeYa Israel iñemoñaa reta pe wae. Jae jei chupe reta kuärái: “Che amondota aï pekotɨ ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta jae reta pemɨamɨri waerä. Jae reta pemɨngetata oï jae reta iñee pe etei – jae ko ñee pe reta pikuaa mbae wae. Jukuärái ayapota aï pe reta piyerowa ye waerä tëi chekotɨ. Erëi jesewe piyapɨsakata’ä peï cheré.” Jukuärái Tumpa jei. Jayawe kua pe yaecha ñaï jokua mbaepuere ambɨe ye ye ñee reta pe yayemɨngeta wae, jokua ñee reta jae’ä ko Cristo re wɨrowia wae reta pewarä. Jokua ko jae jese wɨrowia mbae wae reta pewarä, jare uikuaaka chupe reta kërái Tumpa uiporarakata oï chupe reta jekuaeño wɨrowia’ä reta yawe. Erëi jokua mbaepuere yamɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae, jokua ko jae Cristo re wɨrowia wae reta pewarä – mbaetɨ ko wɨrowia mbae wae reta pewarä. Jayawe pe reta piyembatɨ peï yawe päwe rewe pembutuicha waerä Tumpa jee, jare opaete pe reta piyemɨngeta peï yawe ambɨe ye ye ñee reta pe wae, ¿mbae ra uasata amokue wɨrowia mbae Cristo re wae reta uike yawe piyembatɨ peï wae pe? Jae reta jeita pewe pe reta pembɨkere peï, echa’ä uikuaa kawi’ä reta kua mbaembae rewa. Erëi opaete pe reta pemɨmbeu peï yawe ñee Tumpa wi etei ou wae, jare uike yawe kía Cristo re wɨrowia mbae wae ani pëti uikuaa mbae wae, ¿mbae ra uasata? Jokua piñee rupi aramoi ipɨawiweta’ä oï, jare jae uikuaata oï iyuwi kërái uyawɨ Tumpa kotɨ wae jare jukuärái jae teko pe oï Tumpa jowai. Jae nunga wi aramoi jae uikuaata oï iyuwi Tumpa umae yepe oï jae ipɨa japɨpe etei wae. Jayawe jae uñeñonota ɨwɨ re umbutuicha waerä Tumpa jee jare jeita: “Añetete yepe Tumpa oï pe reta ndiwe.” Jukuärái ipuere uasa. Jáeramo hermano mii reta, opaete kua yayemboe yayu wae re, ¿kërái pa añawe yayapo? Pe reta piyembatɨ yawe päwe rewe pembutuicha waerä Tumpa jee, pëti wae ipuere jei mbae nunga salmo pekäta waerä. Ïru wae ipuere oporomboe mii. Ïru wae ipuere uikuaaka pewe kërái Tumpa pëti mbae uechaka ma chupe wae. Jare ïru wae ipuere uyemɨngeta mii pëti ñee ambɨe pe. Jare ïru wae ipuere umbɨasa jokua ñee ñaniñee pe. Erëi opaete kua mbaembae mii tuiko pepɨräta päwe waerä Tumpa kotɨ. Jare ime yawe kía reta uipota uyemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe wae, tuyemɨngeta mokui ani mbapɨ wae jae reta, jare tuyepepɨkapɨka reta. Jare imeta ko pëti wae umbɨasa waerä jokua ñee ñaniñee pe wae. Erëi mbaetɨ yawe kiawe piyembatɨ pe ipuere umbɨasa jokua ñee ñaniñee pe wae, jayawe awɨye kiawe tuyemɨngeta ambɨe ñee pe. Ipɨa peño tuyemɨngeta Tumpa pe jokua ambɨe ñee pe. Jae ramiño wi ime yawe kía reta uipota umɨmbeu pewe ñee Tumpa wi etei ou wae, tumɨmbeu pewe mokui ani mbapɨ wae jae reta. Jare uyapɨsaka jese wae reta ipɨa pe tuyemɨngeta kawi jokua uyandu wae re jupi ra ani jupi’ä ra. Erëi Tumpa umee yawe ñee kía nunga uyapɨsaka oï jese wae pe, jayawe jokua uyemɨngeta oï wae tumee chupe wi jae uyemɨngeta waerä. Echa’ä jukuärái pe reta pëti pëti wae pepuere pemɨmbeu ñee Tumpa wi etei ou wae. Jare jukuärái opaete pe reta pepuere waerä piyemboe jare piñemɨkɨrëɨ. Jukuäraita pepuere piyapo, echa’ä jokua ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta ime onoi mbaepuere iyé, jare jukuärái ipuere uñeraäro reta. Añetete Tumpa uipota yayapo waerä mbaembae sɨmi rupi kawi jare uyembɨjɨsɨ rupi kawi – mbaetɨ ko opaño kërái rái yayapo waerä. Jukuärái ko opaete Cristo re wɨrowia wae reta jeko kerupi rupi uyembatɨ reta wae rupi. Jare pe reta piyembatɨ yawe, kuña reta tikïi. Awɨye tuyemɨngeta reta. Erëi toï reta uipɨu rewe kuimbae reta jei wae rupi, echa’ä jukuärái jei Tumpa iñee pe. Jare ime yawe pëti kuña mbae uipota uikuaa wae, tupɨrandu ime pe jëta pe oo ye ma yawe. Echa’ä jupi’ä ko kuña uyemɨngeta yawe yembatɨ pe. Kua mbaembae rewa pipota’ä piyapɨsaka yawe chiñee re, jayawe tapɨrandu pewe kuärái: ¿Pe reta etei yerá pikuatía Tumpa iñee? ¿Pe retaño yerá pikuaa jesewa? Mbaetɨ etei ko jukuärái. Jáeramo pe reta mbaetɨ ikawi pere waerä: “Kua ñee reta oremaerä'ä ko.” Aramoi ime kía pepɨte pe umae iyé jae ko pëti ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae. Ani aramoi ime kía wɨrowia Espíritu Santo imbaepuere onoi wae. Jokua nunga ime yawe, tuikuaa kawi kua mbaembae aikuatía aï pewe wae yandeYa wi etei ko ou wae. Erëi jae wɨrɨ̈ro yawe kua chiñee, jayawe awɨye ye ma piyapɨsaka jese. Jayawe hermano mii reta, che pumbɨarakuaa kuärái: Ikawi ko pe reta pekɨrëɨ pemɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Jare ime yawe kía uipota uyemɨngeta ambɨe ye ye ñee reta pe wae, pemaeño jese. Awɨye piyopia chuwi. Jaeño ko tuyeyapo opaete sɨmi rupi kawi jare uyembɨjɨsɨ kawi rupi kërái che jae ma pewe wae rupi. Jukuärái ko che pomboe kua mbaembae reta re. Añawe hermano mii reta, aipota pumɨmandúa ñee ikawi wae amɨmbeu pewe wae re. Jokua ñee re ko pe reta perowia, jare piñemɨmɨräta ma jese täta. Jare jokua ñee ikawi wae rupi penoita tekowe opa mbae wae, perowia jese yawe añetete pewa. Erëi mbaetɨ pipɨsɨ kawi yawe ñee amɨmbeu pewe wae, jayawe jokua perowia tëi wae usiriwe’ä pewe. Che amɨmbeu yuapɨ ye pewe jokua ñee ikawi wae Cristo etei tenonde umɨmbeu ma chewe wae. Jare jokua ñee ikawiete oï opaete ïru ñee reta wi. Kuärái ko jokua ñee: YandeYa Cristo umano mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re opa umbái waerä yandewi. Jare jukuärái jae uyapo kërái arakae Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía iko wae rupi. Jae jetekue ïru reta oñono teöwerenda pe, jare joko wi mbapɨ ara pe Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi kërái Tumpa iñeerɨru pe arakae uyekuatía iko wae rupi. Joko wi Cristo uyechaka Pedro pe. Jare joko wi jae uyechaka ïruwe jemimboe tenondewaete reta pe. Jare joko wi jae uyechaka jeta ïru hermano reta pe uyembatɨ yureko reta rambuewe. Jokua reta ko pandepo chiëto uasa mii rupi. Jare jokua reta, yepe tëi amokue wae umano ma, erëi jeta imeño ñonoï. Jare joko wi Cristo uyechaka tɨwɨ Jacobo pe, jare joko wi uyechaka opaete ïru kuimbae reta jae omondo ma wae pe. Jare taɨkuete rupi Cristo uyechaka chewe wi. Erëi yepe tëi che ko Tumpa taɨ wi añawe, erëi che ko jae pëti sambiaɨ oa kawi’ä ichɨ wi wae rami. Echa’ä tenonde yawe jeta che aiporarakase Cristo re wɨrowia wae reta pe. Jáeramo jokua ïruwe kuimbae reta Cristo etei omondo wae ko jae cherɨkeɨ tenondewa chemaerä, jare che jupi’ä etei ko jei reta waerä chewe Cristo etei omondo wae. Erëi jesewe Tumpa ipɨakawi rupi Cristo omondo wae ko che. Jare jokua ipɨakawi uechaka chewe wae ukañɨ'ä etei ko oï. Echa’ä che aparawɨkɨ tätaete ïruwe kuimbae reta Cristo etei omondo wae wi. Erëi añetete cheiño’ä ko aparawɨkɨ. Tumpa ipɨakawi rupi chemborɨ oï. Jukuärái ko ñee ikawi wae ore kuimbae Cristo oremondo wae reta numɨmbeu noï wae. Erëi mbae’ä ko kía nunga ra ore reta numɨmbeu pewe jokua ñee wae. Ikawi wae ko jae pe reta perowia ma jokua ñee re. Jayawe ore numɨmbeu pewe jesäka kawi rupi kërái Cristo ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jayawe, ¿këraita pa amokue pe reta pere peï ndarau kiawe ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi? Echa’ä umanokue wae reta mbaetɨ ikowe ye yawe, jayawe Cristo awe wi ko ikowe yewɨta’ä tëi ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Cristo mbaetɨ yawe ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi, jayawe kua numɨmbeu pewe wae usiriwe’ä etei ko pewe, jare jokua perowia Cristo re wae jae nunga wi usiriweta’ä tëi pewe. Jae nunga wi umanokue wae reta ikowe yewɨ'ä yawe, jayawe ore reta oreapu ko noï tëi pewe Tumpa rewa. Echa’ä numɨmbeu ma pewe yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ko ueru Cristo umanokue wae reta ipɨte wi. Erëi kiawe ikowe yewɨ'ä yawe, jayawe jokua ndoe wae añetete wae’ä ko. Añawe kua pe che tae ye pewe umanokue wae reta mbaetɨ ikowe ye yawe, jayawe Cristo jae nunga wi ikowe yewɨ'ä tëi ko ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Cristo mbaetɨ ikowe ye yawe, jayawe jokua perowia Cristo re wae usiriwe’ä etei ko pewe, jare jae nunga wi jekuaeñota tëi ko peï teko pe Tumpa jowai. Jae nunga wi Cristo re wɨrowia rewe umano wae reta opa ma ko yuraa tëi Tatawasurenda pe. Añetete, ñamae ñaï Cristo kotɨ wae jae ko yayekou waerä jaeño kua ɨwɨ pe ñaï rambuewe yawe, jayawe ikawita tëi ko opaete wae reta umae waerä yanderé yandeparareko rewe. Echa’ä jeiño ma yaeya tëi yandereko yaikose wae rupi. ¡Erëi Cristo añetete ikowe ye ma ko ou umanokue wae reta ipɨte wi! Jare jukuärái jae rani ikowe ye uikuaaka waerä kërái opaete umanokue wae reta ikowe yeta ko wi. Kua yandepuere yambɨjaanga ambɨe mbae uasa yandewe wae re. Yande yaikuaa kawi ñaï kuimbae tenondewaete wae Adán uyawɨ ramo yawe Tumpa kotɨ, mano uike kua ɨwɨ pe. Jukuärái opaete yande reta ñamanota ko, echa’ä yande ko jae Adán pewa ramo. Erëi Cristo wi etei ma ko ou tekowe. Jare añawe yande ko jae Cristo pewa ramo, yande yaikowe yeta ñaï wi umanokue wae reta ipɨte wi. Cristo rani tenonde ikowe ye. Jare Cristo ara wi ou ye yawe ramo yande yaikowe yeta ñaï kuri wi. Jukuäraita ko yasa opaete yande Cristo pewa yaiko wae reta. Joko wi ara taɨkuewa uwäe ma yawe, yandeYa Cristo opata umbɨyapɨ oï kuri opaete jowaicho reta imbaepuere – jae ko mburuwicha reta kua ɨwɨ pewa, jare mburuwicha reta mbaetɨ kua ɨwɨ pewa wi, jare ïru mbaepuere onoi wae yaecha mbae wae reta wi. Joko wi opaete mbaepuere Cristo umee yeta Tu pe. Añetete ko, Cristo ikota mburuwicharä jae opa umbɨyapɨ rewa jowaicho reta imbaepuere. Jare towaicho taɨkuewaete wae jae umɨamɨrita onoi wae jae ko mano. Jokua mano re wi Cristo ime onoi mbaepuere, echa’ä Tumpa umee chupe mbaepuere opaetei mbaembae re. Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe. Erëi kua ñee opaetei jei wae uipota’ä jei yandeRu Tumpa etei oï wi Cristo ipo pe, echa’ä Tumpa ko umee chupe mbaepuere opaete mbaembae re. Jayawe Tumpa Taɨ opaetei mbaembae umɨamɨri yawe, jae etei uñemeeta oï Tu ipo pe. Jukuärái Cristo uyapota oï Tu onoi ye waerä mbaepuere opaetei mbaembae re jaeño mái pewa. Jukuäraita ko. Jae nunga wi jokua yaikowe yeta ñaï wae wɨrowia’ä wae reta pe, che aipota jae chupe reta kuärái: Pe reta pikuaa peï amokue wae reta uyembɨsakambuka ñonoï tëi ɨ pe umanokue wae reta ipepɨka pe. Erëi ¿maera pa jukuärái uyapo reta tëi umanokue wae reta mbaetɨta ikowe ye yawe? Jare oremaerä, añetete ko umanokue wae reta ndarau ma ikowe ye yawe, jayawe, ¿maera pa ore jekuaeño nduiko yemumburu rupi? Echa’ä opa ara rupi chemumburu cheyuka reta waerä. Jokua aipota pe reta pikuaa waerä, echa’ä pe reta ko jae chehermano mii reta yandeYa Jesucristo rupi, jare amae peré ayerowia rewe. Täta aiporara ma parawete kua tëta wasu Éfeso pe kuimbae jeko pochɨ wae reta jeko pewa – jae reta mbaemɨmba pochɨ wae rami ko. Erëi añetete umanokue wae reta mbaetɨta ikowe ye yawe, jayawe opaete aiporara wae usiriweta’ä etei ko tëi. Echa’ä Tumpa ndarau umɨñatima chewe ikawi wae aiporara aiko wae re. Jare jae nunga wi umanokue wae reta mbaetɨta ko ikowe ye yawe, jayawe jaekawita tëi ko aramoi yae waerä yandeyupe yandepɨawiwe rewe: “Yakaru jare yakau añawe, echa’ä kuriye aramoi ñamanota.” Jukuärái aramoi yandepuere yayemɨngeta tëi. Erëi awɨye piyembɨtawɨka peï jukuärái uyemɨngeta wae reta pe. Jekuaeño piñemɨïru yawe jeko kachi wae reta ndiwe, jae reta urükumewata pewi pereko kawi. Piko ye arakuaa katu añetete wae rupi, jare awɨye jekuaeño piyawɨ Tumpa kotɨ. Chemaerä ime chawaa amokue pe reta ndeiño pikuaa Tumpa. Jukuärái che jae pewe pumɨmaraka waerä. Erëi aramoi kía jeita: “¿Këraita ra ikowe ye umanokue wae reta? Jare añetete yawe umanokue wae reta ikowe yeta, jayawe ¿këraita pa jokua jekowe ye umanokue wae jete opa ma jüu wae?” jeita reta. Erëi che tae iyarakuaa mbae wae retaño ko jukuärái uyemɨngeta. Yande reta temitɨ rami ko. Echa’ä pëti temitɨ ñañotɨ yawe, imeta ko opa jüu rani ambɨe jeñɨ waerä. Jare yaikuaa kawi ñaï yande ñañotɨ yawe pëti temitɨ – ipuere ko awati ani ipotawe ïru temitɨ – oëta’ä jokua jäɨkue ñañotɨ wae etei. Erëi uyekuaata ko ambɨe ye kërái Tumpa jei wae rupi. Jare jukuärái wi opaete temitɨ ambɨe ye wae reta uyekuaata wi ambɨe ye ye. Jae ramiño wi mbaetɨ ko opaete tekowe ime kua ɨwɨ pe wae jete oyowake pëti ramiño. Echa’ä kuimbae jete, jare mɨmba jete, jare pira jete, jare wɨra jete oyowake’ä etei ko. Jare jae nunga wi mbaembae ara pe ñonoï wae ambɨe ye ko mbaembae kua ɨwɨ pe ñonoï wae wi. Mokui rewe maepöra ko, erëi mbaetɨ oyowake. Jare jukuärái wi opaete mbaembae ara re ñonoï wae oyowake’ä ko reta. Echa’ä warasɨ, jare yasɨ, jare yasɨtata reta ambɨe ye ye ipöra. Jare yasɨtata retawe ipöra pe uyuawɨ iyuwi. Jae ramiño wi yanderete añawe ñanoi wae ambɨe yeta wi ko oï kuri yaikowe ye ma yawe. Echa’ä kua yanderete oñotɨta reta wae, opata ikumewa temitɨ rami. Erëi yaikowe ye ma yawe, ndarau etei ma ikumewa ye. Kua yanderete oñotɨta reta wae maepöra mbae wae ko jare ipɨräta mbae wae ko. Erëi jokua ikowe yeta oï wae maepöraeteta ko jare ipɨrätaeteta ko. Yaikuaa kawi mbaembae kua ɨwɨ pe oï wae ime onoi jete ɨwɨ pewa. Jare jukuärái wi mbaembae ara pe oï wae ime onoi jete ara pewa. Añawe kua yanderete oñotɨta reta wae, jae ko kua ɨwɨ pewa. Erëi jokua ikowe yeta oï wae ikota ara pewa. Yaikuaa kawi waerä kua mbaembae rewa, yaecha ñamae yandetenondewaete reta Adán jare Cristo re. Uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe kuärái: “Kuimbae tenondewaete Adán jee wae umbɨpɨ tekowe onoi.” Jukuärái jei, jare jokua uyemɨngeta oï tekowe ɨwɨ pewa re. Erëi Cristo ko jae yandetenondewaete taɨkue rupi outa iko wae, jare jae ko umee yandewe tekowe ara pewa. Jayawe kua uikuaaka yandewe tenondete oï tekowe ɨwɨ pewa, jare joko wi tekowe ara pewa taɨkue uyekuaata oï kuri wae. Jukuäraita ko. Jare ¿këraita ra ko oï kuri yanderete? Jokua kuimbae tenondewaete wae ɨwɨ pewa ko, echa’ä ɨwɨ wi etei Tumpa uyapo ramo. Jare jukuärái wi yanderete ɨwɨ pewa ko Adán jete rami. Erëi joko wi ɨma katu rupi ou wi kuimbae ambɨe ye wae ara pewa – jae ko Cristo. Jare añawe yande ko jae Cristo pewa ramo, yanderete oïta wi kuri jae jete rami – jae ko ara pewa. Añawe kërái yande yaiko jokua kuimbae ɨwɨ pewa echaete, jukuäraiete wi yande yaikota kuri jokua kuimbae ara pewa echaete wi. Jukuäraita ko. Jayawe hermano mii reta, Tumpa oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, ndarau etei yandepuere ñaï kuri jae ndiwe kua yanderete ɨwɨ pewa ndiwe. Echa’ä kua yanderete jaeño mái pewa’ä ko, echa’ä jüuta oï. Jokua re ikawi yaikuaa kawi waerä. Mase, añawe tamɨmbeu pewe mbae tenonde yawe Tumpa uikuaaka’ä etei wae. Amokue yande Cristo re yarowia wae reta ndarau opa ñamano ñaï kuri. Erëi opaete yande reta yanderete Tumpa umbɨpɨau yeta oï kuri. Kua uyeyapota oï aramoete mii pëti jei wae peño pëti yasapɨmi peño Tumpa jemimbɨ wasu taɨkuewaete wae uñee yawe. Echa’ä Tumpa jemimbɨ wasu uñeeta oï, jare Cristo re wɨrowia rewe umano wae reta ikowe yeta onoi waerä jete ndarau etei ikumewa wae. Jare joko wi yande imeño ñaï wae reta, Tumpa opata umbɨpɨau ye oï yanderete. Echa’ä yanderete ikumewa oo oï wae imeta ko uyepepɨka yanderete ndaraúi ikumewa wae ndiwe. Ani yandepuere yae chupe yanderete mano kotɨ oo oï wae imeta ko uyepepɨka yanderete ndarau etei ipuere umano wae ndiwe. Jukuärái uyeyapota oï yandewe kuri kërái kía yanembɨyemimonde oï wae rami. Jayawe jokua uasa ma yawe, jare uyepepɨka ma yawe yanderete mano kotɨ oo oï wae jare ikumewa oo oï wae, jayawe ramo uyeyapota ma oï Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae. Echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Tumpa opa ma umɨamɨri mano jare opa ma umbɨyapɨ wi. Jayawe nde, mano, ¿kiape pa neï añawe? Ndepuere’ä ma oremɨamɨri, jare ndarau ye ma ndea oreré.” Jukuärái uyekuatía oï. Mase, mano oa ma yanderé yayawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa. Añetete, Tumpa jei wae yayawɨ ramo, jekuaeño tuicha teko pe ñaï Tumpa jowai. Erëi ñamee yasurupái Tumpa pe, echa’ä jae jekuaeño yanemborɨ ñamɨamɨri waerä kua mbaembae yandeYa Jesucristo uyapo yandewe wae rupi. Jáeramo hermano mii reta, piñemɨmɨräta yandeYa re, jare awɨye pesɨrɨ chuwi. Jekuaeño piñemɨatangätu piyapo waerä mbarawɨkɨ yandeYa umee pewe wae. Echa’ä pe reta pikuaa peï, peparawɨkɨ yawe yandeYa pe, yandeYa umeeta oï pewe kuri ikawiete wae jokua re. Añawe ime oï ambɨe re yayemɨngeta waerä. Pe reta pipota pikuaa piko kërái pepuere waerä pemborɨ Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu Jerusalén pe ikuasɨ ñonoï wae reta. Kua re che ayokui ma hermano reta ɨwɨ Galacia rupi uyembatɨ wae reta, jare añawe jukuäraiete wi pewe tamɨmbeu. Ikawita ko piyapo waerä kuärái: Opa domingo rupi pëti pëti wae pe reta piñono teeta ko jokua pemɨngana wae wi amokue korepoti kërái pemɨngana wae rupi. Jukuärái ko piyapota opa semana rupi awɨye waerä che joko pe ma aï yawe ramo piyapo peï kuri. Jare che a ma awäe pepɨ yawe, piparawo kuri amokue wae reta peraaka waerä jokua korepoti piñono tee wae tëta wasu Jerusalén pe. Jare che aikuatiata tupapire reta aikuaaka waerä hermano reta Jerusalén pe ñonoï wae pe. Joko wi amondota reta Jerusalén pe jokua korepoti rewe. Jare jaekawi pewe yawe che wi a waerä jae reta ndiwe, jayawe jae reta ipuereta uwata yuraa che ndiwe. Añawe chepɨayemɨngeta aï asa waerä ɨwɨ Macedonia rupi. Jare jokua ɨwɨ rupi asa ma yawe, aipota a apou pepɨ. Jare aramoi apɨtata pepɨ ɨma katu rupi opa roɨ uasa rewa. Jare joko wi aramoi pe reta pepuereta chemborɨ kuri ketɨ ata wae rupi. Aipota’ä apou pepɨ michi pewaño, erëi aipota apɨta pe ndiwe ɨma katu rewa yandeYa uipota yawe. Añawe apɨtata kua tëta wasu Éfeso pe Pentecostés ara ou uwäe rewa. Echa’ä yepe tëi ime jeta towaicho reta kua pe, erëi öke uyepea ma chewe ayapo waerä kua pe mbarawɨkɨ yandeYa umee chewe wae. Erëi Timoteo oo uwäe yawe pepɨ, piyandareko kawi mii jese kuri, jukuärái ipɨawiwe oï waerä pepɨ. Echa’ä jae uparawɨkɨ oï wi yandeYa pe che rami. Jáeramo awɨye kía turɨ̈ro. Jare jae ou yeta ma oï yawe chekotɨ ïru hermano reta ndiwe, pemborɨ kawi mii kuri ou waerä ipɨakatu rewe. Jare che tamɨmbeu pewe wi hermano Apolos rewa. Che jae tëi chupe: “Ikawi ko nde ndeo ndepou waerä jokua Corinto pewa reta ipɨ ïru hermano reta ndiwe jae reta yuraa ye yawe jokotɨ,” jae chupe. Erëi jae uipota’ä oo añawe. Erëi pepe katu mii rupi oota ko oï kuri, ara ime chupe yawe. Jae nunga wi che aipota jae pewe piyandareko kawi piyé awɨye waerä kía pembɨtawɨ. Jekuaeño perowia katu Cristo re. Piñemɨatangätu jare awɨye pekɨye mbae wi. Jare opaete mbae piyapo wae, piyapo pepuruau rewe. Hermano mii reta, pe reta pikuaa tenondete Estéfanas jëta pewa reta rani ko wɨrowia Cristo re ɨwɨ Acaya pe. Jare pikuaa wi jae reta uñeñono ma uyeyokui waerä ïru wɨrowia Cristo re wae reta pe. Jáeramo che pumɨñera piyapɨsaka waerä jokua nunga reta re. Jare jae nunga wi piyapɨsaka mii opaete uparawɨkɨ yandeYa pe wae reta re. Che ayerowia aï Estéfanas jare Fortunato jare Acaico yuweru chepɨ joko wi ramo. Echa’ä yepe tëi añawe che chepuere’ä aï pepɨ, erëi jae reta ime ñonoï kua pe che ndiwe pepepɨka pe. Jare jae reta chemɨkɨrëɨ ngatu yewɨ kërái jae reta pemɨkɨrëɨ ngatu rami. Jáeramo ikawi ko pipɨu waerä kua nunga reta wi. Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Asia rupi kiape kiape uyembatɨ wae omondo pewe saludo. Jae nunga wi Aquila jare Priscila jare opaete jae reta jëta pe uyembatɨ wae reta omondo wi pewe saludo. Jae reta wɨrowia wi yandeYa Cristo re. Jae nunga wi opaete hermano reta kua pe ñonoï wae omondo wi pewe saludo. Jare pe reta wi piyembɨsaluda yawe, jekuaeño piyembɨsaluda piyerau rewe. Che Pablo, che etei aikuatía aï pewe kua saludo miño chepo pe etei, pe reta pikuaa waerä che ko araaka aï pewe kua tupapire wae. Ime yawe kía uau’ä yandeYa Jesucristo wae, Tumpa tuiporaraka chupe. ¡Eyu ye, nde, oreYa! Che puau opaete pe pëti ramiño peï Jesucristo re wae reta. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Cherɨkeɨ reta, cherɨwɨ reta, jare cherindɨ mii reta tëta wasu Corinto pe piko wae, araaka aï pewe saludo. Che ko jae Pablo. YandeYa Jesucristo chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa, echa’ä jukuärái Tumpa uipota ramo. Che jare hermano Timoteo ndiwe aikuatía aï kua tupapire pewe piyembatɨ peï Tumpa jee re wae reta pe. Jare nduikuatía noï wi opaete ïru wae reta Tumpa oñono tee jae imaerä wae ɨwɨ Acaya rupi ñonoï wae reta pe. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. ¡Yambutuicha yandeRu Tumpa jee! Jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Jae ko yandeRu Tumpa yandeparareko wae jare yanembɨpɨakatu wae. Echa’ä jae yanembɨpɨakatu opaete mbaembae yaiporara wae rupi, jukuärái yande reta yandepuere waerä wi yambɨpɨakatu ïru uiporara ñonoï wae reta kërái Tumpa yanembɨpɨakatu rami. Añetete, kërái Cristo uiporara rami, jukuärái wi yande yaiporarata ñaï. Erëi yande pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, tuicha rupi Tumpa yanembɨpɨakatu. Jukuärái uasa orewe. Echa’ä opaete ore nduiporara wae rupi, Tumpa orembɨpɨakatu. Jare jokua ikawita oï wi pemaerä. Echa’ä añawe ore orepuereta pumbɨpɨakatu pe reta piporara peï yawe. Jare jukuärái pe reta pepuereta pemɨawäta pepɨawasu rewe jokua mbaembae piporara peï wae reta. Echa’ä kërái ore nduiporara wae rami, jukuärái wi pe reta piporarata peï. Erëi ore nduikuaa yepe tëi pe reta piporarata peï ore nduiporara wae rami, erëitu Tumpa pembɨpɨakatuta wi kërái jae orembɨpɨakatu ma wae rami. Jáeramo ore ndorowia katu noï peré pe reta pemɨawäta waerä. Jayawe hermano mii reta, ore nduipota pe reta pikuaa waerä kërái ore täta rupi nduiporara ɨwɨ Asia pe nduiko yawe. Ore nduiporaraete parawete jare orepuere’ä ma ndurupɨa. Jáeramo ndorowia tëi opa pota echa numano. Añetete ko, ndorowia tëi jaeño mái opa nukañɨ. Erëi kua uasa orewe ore nduyemboe waerä orepuere’ä ko nduyeko oriyé orepɨräta reño. Jaeño orepuere nduyeko Tumpa re, echa’ä jaeño ipuere umbɨjekowe ye umanokue wae reta. Jukuärái Tumpa orerepɨ ma mano wi. Jare añawe rupi jekuaeño jae orerepɨ oï. Jare ore ndorowia katu jese jae jekuaeño orerepɨ waerä. Erëi oremborɨ mii, pe reta, yerure rupi. Echa’ä jeta wae reta uyerure yawe Tumpa pe oreré, jae reta tuicha rupi uyapota yasurupái Tumpa pe jokua mbae ikawi wae Tumpa uyapo orewe wae re. Kua añawe ndoeta pewe wae, ndoeta pewe nduyerowia rewe jare orepɨa orembɨjeko mbae rewe. Jae ko kua: Ore nduiko yawe Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipɨte rupi jare pe reta ndiwe wi, ore nduiko kawi orereko mbae rewe. Ndupurumbɨtawɨ'ä etei. Erëi ore mbaetɨ ko oreiño orearakuaa rupi nduiko jukuärái. Ore ko noï Tumpa ipɨakawi rupi. Jare opaete ore nduikuatía pewe wae, pe reta pepuere pikuaa, echa’ä nduikuatía ko noï kërái pe reta ñee piporu wae. Pe reta michiño orekuaa. Mbaetɨ orekuaa kawiete. Erëi che aipota pe reta orekuaa kawi waerä. Echa’ä jukuärái yawe, piyerowia katuta oreré kërái ore nduyerowia katu noï peré rami. Jare jukuäraieteta ko jokua ara Jesucristo ou ye yawe. Jare kua arowia ramo, ayemɨngeta aiko tëi chepɨa pe a apou pepɨ waerä mokui wese, jare jukuärái pe reta piyekou waerä mokui wese. Tenonde aipota tëi a apou aiko pepɨ Macedonia kotɨ asa aiko yawe. Jare joko wi ayu ye yawe, jae nunga wi aipota tëi apou aiko pepɨ. Che ayemɨngeta tëi aiko chepɨa pe aramoi pe reta pepuereta chemborɨ a waerä ɨwɨ Judea kotɨ. Jukuärái ko chepɨayemɨngeta iko tëi. Erëi pe reta pikuaa mbaetɨ jukuärái ayapo. Jayawe, ¿kua uipota ra jei aramoi che ayemɨngetaiño aiko? Mbaetɨ etei. Che mbaetɨ ko ayemɨngeta che jae wae rupiño. Ndarau etei che jae kía pe mbae ayapo waerä aikuaa rewe chepuereta’ä ayapo yawe. Kërái yarowia katu Tumpa, jukuärái wi pe reta pepuere orererowia katu. Echa’ä che jare Silvano jare Timoteo mbae ndoe yawe pewe, ore nduyemɨngeta’ä noï ambɨe ye orepɨa pe. Ore numɨmbeu kawi pewe Jesucristo Tumpa Taɨ rewa. Jare pe reta pikuaa kawi jae jekuaeño uyemɨngeta añetete wae. Jekuaeño uyapo jae jei uyapota oï wae. Añetete, opaete Tumpa jei uyapota wae uyeyapo oï Cristo rupi. Jáeramo yandepuere yae, “Jukuärái tuiko,” Tumpa jee uyembutuichaka waerä. YandeRu Tumpa yandapo ma ñaï waerä jaeño mái pewa pëti ramiño Cristo re jare ñaneñono tee ma jae imaerä. Jare Tumpa oñono ma Espíritu Santo yandepɨa pe uikuaaka waerä yandewe jae imbae ma ko yande reta. Tumpa umbɨtenonde ma yandewe Espíritu Santo opaete mbaembae ikawi wae jae umeeta oï yandewe wae wi. Jare jukuärái yaikuaa añetete ko pëti ara Tumpa umeeta oï yandewe opaetei jokua mbaembae. Jayawe tamɨmbeu pewe marái ramo ra ndeiño a ye apou pepɨ. Echa’ä pereräkua pochɨ chewe. Jáeramo a’ä apou pepɨ jukuärái. Echa’ä jese katu a yawe, aramoi añeengatata aiko pewe, cheïru mii reta. Kua che jae pewe Tumpa jowake añetete rewe. Ore reta nduipota’ä etei poyokui piyapo waerä Tumpa jei wae kërái pëti patrón peokui wae rami. Ore jaeño nduipota pomborɨ pewata kawi waerä Tumpa ndiwe pekɨrëɨ wae rupi, pe reta jeiete piyerowia waerä. Jáeramo che jae cheyupe ndarau ikawi a waerä chepɨatɨtɨ rewe jeiete pumbɨpɨatɨtɨ waerä. Echa’ä che pumbɨpɨatɨtɨ yawe, jayawe, ¿kía ra umeeta chewe yerowia? Yawaita ko pewe pe reta chembɨyerowia waerä che pumbɨpɨatɨtɨ yawe. Jokua jeko pewa ko ndei a ye apou pepɨ. Jáeramo aikuatía pewe jokua tupapire pumbɨarakuaa waerä. Jukuärái che a yawe apou pepɨ, ndarau chepɨatɨtɨ peré. Erëi ayerowiata aï kërái imeta ko ayerowia. Jare jukuärái yawe, aikuaa kërái päwe rewe yayerowiata ñaï. Che aikuatía pewe yawe jokua tupapire, aikuatía aiko cheresaɨ rewe jare tuicha chepɨatɨtɨ rewe. ¡Jasɨ katu ayao parawete! Erëi mbaetɨ aikuatía aiko pewe pumbɨpɨatɨtɨ waerä. Jaeño aipota aikuaaka aiko pewe che tuicha rupi puau wae. Añawe che aipota pumbɨarakuaa jokua kuimbae mbae ikawi mbae uyapo wae rewa. Añetete cheño’ä chembɨpɨatɨtɨ. Opaete pe reta wi ko pembɨpɨatɨtɨ jae mbae kachi uyapo wae rupi. Pe reta piporaraka chupe yawe, jupi wae ko piyapo. Erëi añawe jae ueya ma jokua jeko kachi wae. Jáeramo ikawi ko pe reta peakañɨ chupe waerä jare pemɨkɨrëɨ ye waerä Tumpa kotɨ. Awɨye ma jekuaeño piporaraka chupe awɨye waerä uasaete ipɨatɨtɨ. Jáeramo che pumɨñera pemɨmbeu waerä chupe kërái jekuaeño ko peau wae. Che aikuatía pewe jokua tupapire aikuaa waerä piyapota ra opaete jokua che pumbɨarakuaa wae. Erëi añawe aikuaa ma. Jáeramo añawe pe reta pemandua’ä ma yawe jokua kuimbae pe jeko kachi re, che jae nunga wi chemanduata’ä ma chupe jokua re. Kua re imeta ko yayowake ñaï awɨye waerä ñanerëwa ñaï Añawasu pe. Echa’ä yaikuaa kawi ñaï mbaembae Añawasu uipota yandekotɨ wae. Jae jaeño uipota yande yayembɨyao ñaï waerä yandeyuwi. Jáeramo ime yawe mbae jokua kuimbae uyapo pewe wae jare pe reta pemandua’ä ma chupe yawe, che jae nunga wi chemanduata’ä ma chupe Cristo jowake. Che jaeño aipota ikawi wae pemaerä. Jayawe cheïru mii reta, che a tëta wasu Troas pe amɨmbeu waerä joko pewa reta pe ñee ikawi wae Cristo rewa. Jare añetete yandeYa umee chewe aporomboe waerä joko pe. Erëi mbaetɨ chepɨawiwe aiko. Echa’ä awäe’ä yanderɨwɨ Tito joko pe. Jae ueruta tëi iko chewe ñee pe reta rewa. Jáeramo che aeya Troas pewa reta jare ayu chuwi reta kua Macedonia kotɨ. Erëitu orepɨakatu noï. Numee yasurupái Tumpa pe, echa’ä jae jekuaeño oremborɨ ndupurumɨamɨri waerä, echa’ä ore noï pëti ramiño Cristo re ramo. Jare ore rupi opaete kerupi rupi uikuaa ñonoï Cristo rewa. Jare ore numɨmbeu yawe Cristo rewa ïru wae reta pe, numbɨyerowia noï Tumpa kërái mbae utimbo kawi wae yanembɨyerowia wae rami. Añetete kua ñee numɨmbeu noï wae, jae ko mbae utimbo oï wae rami opaete wae reta pewarä. Erëi mbaetɨ oyowake opaete pewarä. Echa’ä Tatawasurenda kotɨ oo ñonoï wae reta pewarä, oriñee ko jae mbae ine oï wae rami, echa’ä jae reta uipota’ä etei uikuaa Cristo rewa. Erëi jokua tekowe opa mbae wae onoita wae reta pewarä, oriñee ko jae mbae jëe ngatu utimbo wae rami. Kua mbarawɨkɨ tuicha ko jare yawái. Orepuere rape’ä nduyapo tëi. Erëi pëti ramiño noï Cristo re ramo, orepuere nduyapo. Tumpa oreñono numɨmbeu waerä Cristo rewa. Jare jukuärái nduyapo noï ndupurumbɨtawɨ mbae rewe Tumpa jowake. Pe reta pikuaa ko jeta wae reta umɨmbeu ñonoï Tumpa iñee umɨngana iyupe waeräño. Erëi ore reta jukuärai’ä ko. Ore reta mbaetɨ etei ko nduikuatía noï kua mbaembae reta nduyembutuicha waerä perowai. Ani ¿pipota yerá numee waerä pewe pëti tupapire uikuaaka waerä oreré wae? Jukuärái uyapo ïru wae reta. Erëi ore reta nduipota’ä nduyapo jokua. Jae ramiño wi ndarau ndueka pewe pikuatía waerä oremaerä jokua nunga tupapire ïru wae reta uikuaa waerä ore rewa. Echa’ä oremaerä pe reta etei ko jae jokua tupapire uyekuatía oï wae rami. Echa’ä opaete wae ipuere uecha pereko kërái ikawi oï wae, jare jukuärái rupi jae reta orekuaata oreparawɨkɨ ikawi oï Tumpa pewarä. Kua ikawiete oremaerä. Añetete pe reta ko jae pëti tupapire Cristo etei uikuatía wae rami. Jare kua jae uikuatía pepɨa re rami etei. Echa’ä ore pomboe Cristo re yawe, Tumpa ikoño mái wae iEspíritu etei umbɨambɨe pereko opaete wae uecha waerä. Kua Tumpa uyapo pepɨa pe wae ikawiete ko ipotawe tupapire jare tinta wi. Jare ikawiete ko Tumpa arakae uikuatía ita re wae wi. Kua orepuere ndoe pewe, echa’ä ndorowia katu ore rupi ko Cristo uparawɨkɨ pe reta perowia waerä. Jukuärái ore ndoe Tumpa jowake. Ndorowia’ä etei oreiño orepuereta nduyapo mbarawɨkɨ Tumpa pewarä. Tumpa ko oremɨmbaepuere. Jare Tumpa ko umee ma orewe mbaepuere numɨmbeu kawi waerä ïru wae reta pe kua ñee – jae ko Tumpa uyapo oï pëti yemɨngeta ipɨau wae ɨwɨ pewa reta ndiwe wae. Kua yemɨngeta ipɨau wae ikawiete ko, echa’ä Espíritu Santo wi ko ou ramo jare ueru yandewe tekowe ipɨau wae. Ambɨe ye ko jokua yemɨngeta arakae Tumpa uyapo Moisés rupi wae wi. Moisés uikuatía opaete mbaembae Tumpa jei chupe wae, këraita ko Israel iñemoñaa reta yureko wae. Erëi jokua jaeño ueru chupe reta mano, echa’ä uyawɨ reta Tumpa jei wae ramo. Yepe tëi Moisés uikuatía wae ueru mano, erëitu yaikuaa ko ikawi iko. Echa’ä Tumpa wi etei ko ou. Añetete Tumpa etei ko uikuatía rani jae jei wae ita re, jare jokua umee Moisés pe imbaepuere jembipete rewe. Jare jokua tembipe upɨta Moisés jowa re. Jare yepe tëi jokua tembipe ndewe ndewe rupi owe oo iko, erëi Israel iñemoñaa reta jesapɨräta’ä umae waerä jese. Erëi ¡ikawiete ye ye ko kua yemɨngeta ipɨau wae Espíritu Santo uyapo oï wae! Echa’ä jokua yemɨngeta arakae uyapo reta wae, yepe tëi Tumpa imbaepuere jembipete rewe ko uyapo jae reta ndiwe, jesewe jaeño ueru chupe reta Tumpa iarasɨ uyawɨ reta jae jei wae ramo. Erëi kua yemɨngeta ipɨau wae Espíritu Santo uyapo oï wae rupi Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Añetete Moisés arakae uikuatía wae omboyowake’ä kua yemɨngeta ipɨau wae, echa’ä yemɨngeta ipɨau wae ikawiete ye ko. Moisés uikuatía wae, yepe tëi uñemee Tumpa imbaepuere jembipete ye rewe, erëi uasa oo iko. Erëi ikawiete ye ye ko kua yemɨngeta ipɨau wae Espíritu Santo uyapo oï wae, echa’ä ndarau etei opa. Ore nduikuaa kua ñee ikawiete ye ko. Jáeramo numɨmbeu opaete wae pe nduipɨu mbae rewe. Nduyapo’ä Moisés uyapo rami. Echa’ä jae umbɨyasoi jowa tarapo pɨpe awɨye waerä Israel iñemoñaa reta uecha kërái jowa jembipe wae owe oo iko. Erëi Israel iñemoñaa reta ipɨatäta yureko. Uikuaa’ä reta jokua yemɨngeta Tumpa arakae uyapo jae reta ndiwe wae opata iko wae. Jare jukuärái ko jae reta añawe rewa. Echa’ä añawe rupi awe jae reta umɨngeta yawe Moisés arakae uikuatía wae, imeño uikuaa kawi’ä reta. Jae reta iyarakuaa imeño uyakasoi oï tarapo pe wae rami, kërái Moisés jowa tarapo pe umbɨyasoi rami. Echa’ä jae reta wɨrowia Cristo re yaweño ko ipuere iyarakuaa uyepea. Añetete jae parawete reta añawe rewa umɨngeta yawe Moisés uikuatía wae, iyarakuaa imeño uyakasoi oï wae rami ko. Echa’ä kía uyerowa yandeYa kotɨ yaweño ko uyepeata jokua iyarakuaa uyakasoi oï wae. YandeYa jae ko Espíritu. Jare ime yawe kía yandeYa iEspíritu onoi wae, ndarau ma iyarakuaa uyakasoi oï wae rami. Jare jukuärái ko yande reta. Tenonde yawe yaikuaa’ä yaiko yandeYa. Yandearakuaa uyakasoi ikose rami. Erëi añawe yandearakuaa uyepea ma, jare añawe yaecha kawi ma yandeYa kërái ikawiete ye ko. Jare ñamae yawe yandeYa kotɨ, ndewe ndewe rupi yandeYa iEspíritu jekuaeño yanembɨambɨe oï yandereko oya katu oo waerä yandeYa jeko re. Jare jukuärái yande rupi ïru wae reta ipuere uecha yandeYa kërái ko jae wae. Jáeramo ore orekueri’ä etei. Echa’ä Tumpa oreparareko jare umee orewe nduyeyokui waerä chupe. Ore nduyapo’ä etei wɨari rupi mbaembae kachi wae mara pewa. Ndupurumbɨtawɨ'ä. Jare ndorowa’ä wi Tumpa iñee. Ore jaeño numɨmbeu noï añetete wae. Kua nduyapo Tumpa jowake opaete wae uikuaa waerä orereko. Amokue wae reta pe jokua ñee ikawi wae numɨmbeu wae yawái. Erëi jaeño ko Tatawasurenda kotɨ yuraa ñonoï wae reta pewarä jukuärái. Jae reta wɨrowia’ä, echa’ä pɨ̈tumimbi pe yureko reta rami. Echa’ä kua ɨwɨ iya – jae ko Añawasu – umɨpɨ̈tumimbi ma iyarakuaa awɨye waerä jae reta uikuaa kawi ñee ikawi wae Cristo rewa. Jokua jeko pewa jae reta uikuaa’ä kërái Cristo ikawiete ye ko jare jae ko Tumpa etei wae. Ore mbaetɨ ko numɨmbeu ore rewaño. Numɨmbeu ko Jesucristo rewa kërái jae ko opaete mbaembae iYa. Ore parawete reta numae oriyé pewe nduyeyokui wae retaño ko, Jesús nduau ramo. Nduyembutuicha’ä etei, echa’ä Tumpaño ko umbɨyekuaa tembipe pɨ̈tumimbi wi. Jare Tumpa etei ko umbɨembipe yandepɨa pe yaikuaa kawi waerä kërái Cristo rupi etei ko uyekuaa Tumpa imbaepuere jembipete ye wae. Ore parawete reta orepɨräta’ä noï. Erëi Tumpa umee orewe kua mbarawɨkɨ ikawiete wae. Jae ko kía umbɨru oï mbae ikawiete wae pëti yambɨi oyɨ kawi mbae wae pe rami. Erëi jukuärái ko uyekuaa waerä ore rupi ipotawe mbaepuere nonoi wae Tumpa wi ko ou. Ou’ä ko orewi. Jayawe yepe tëi opaño mbaembae nduiporara noï, erëi jesewe mbaetɨ nuñemɨamɨrika noï. Jeta wese ime yembɨawái orewe, jare ore nduikuaa’ä mbae nduyapo waerä. Erëi jesewe orepɨakatu noï. Jeta wese ïru wae reta uiporaraka tëi orewe, erëi Tumpa orereya’ä etei. Jae reta uipota tëi opaetei oreyukaka, erëi ipuere’ä reta. Opaete kerupi ndoo wae rupi oremumburu oreyuka reta waerä kërái Jesucristo pe uyeyapo wae rami. Añetete ore jekuaeño nduyendu mano oreáramo oï wae echa Jesús pe nduyeyokui ramo. Erëi kua jaekawi oï orewe, echa’ä jokoropiño ko uyekuaa kërái Jesús ikowe ye wae umɨmbaepuere oï orerete kua ɨwɨ pewa. Jukuärái ko ore parawete reta, mano orepɨsɨ seri ma oï rami. Erëi jokua mbae’ä ko orewe, echa’ä jokua nduiporara wae rupi pe reta piyekou peï tekowe opa mbae wae re. Jayawe ore jekuaeño numɨmbeu noï Tumpa rewa. Echa’ä jokua ndorowia wae oyowake oï Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae ndiwe. Echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Che arowia Tumpa re. Jáeramo amɨmbeu jesewa,” jei. Jare wi ore nduikuaa Tumpa orembɨjekowe yeta oï umanokue wae reta ipɨte wi. Jukuärái Tumpa uyapo yandeYa Jesús pe, jare jukuärái wi jae uyapota oï orewe. Jare pewe reta wi jae uyapota oï jukuärái. Echa’ä päwe rewe jae yandereraata oï Jesús jowai yayekou waerä jae ndiwe. Jukuärái ko opaete kua mbaembae reta ore nduiporara noï wae ikawita oï pemaerä. Ore nduipotaete jekuaeño jeta wae reta uikuaa waerä Tumpa ipɨakawi. Echa’ä jukuärái yawe, jeta wae reta umeeta yasurupái Tumpa pe, jare Tumpa jee uyembutuichakata oï. Jáeramo jokua jeko pewa orekueri’ä etei. Yepe tëi orerete ndewe ndewe rupi umano oo oï, erëitu Tumpa opa ara rupi orerekowe umbɨpɨau oï. Añetete kua mbaembae añawe nduiporara noï wae, opata ko. Jare Tumpa umɨñatimata oï orewe jokua re. Jare jokua ara numaeta noï jokua mbaembae reta nduiporara nduiko wae re mbae’ä etei iko jare ɨma’ä etei iko wi. Echa’ä Tumpa umɨñatimata oï orewe wae ikawiete ye ko jare ndarau etei opa. Jáeramo ore numae’ä mbaembae uyekuaa oï wae reño – jae ko mbaembae kua ɨwɨ pewaño. Ore numae mbaembae uyekuaa mbae wae re – jae ko mbaembae ara pewa re. Echa’ä mbaembae uyekuaa wae opata oï. Erëi jokua mbaembae uyekuaa mbae wae ndarau etei opa. Yande yaikuaa yanderete kua ɨwɨ pewa opata ko. Jae ko pëti tëta ɨma’ä iko wae rami. Erëi yanderekowe opa yawe kua ɨwɨ pe, Tumpa umeeta yandewe yanderete ipɨau wae. Jare jokua ndarau etei opa, echa’ä ara pewa ko. Kua ɨwɨ pewa’ä ko. Añawe rupi yaipota echa ma ñanoi yanderete ara pewa. Jáeramo amo rupi jokua re ñaneañeki tëi parawete. Echa’ä yaipota’ä ñaneä upɨta waerä jukuäraiño ñamano ma yawe. Añetete, añawe rupi kua yanderete pe yaiko rambuewe, yaiporara jare ñaneañeki. Erëi mbaetɨ ko yaipota ñamano ramo jare opa waerä yanderete kua ɨwɨ pewa ramo. Mbaetɨ ko jokua. Jaeño yaipota ñanoi yanderete ipɨau wae jare opata mbae wae, echa’ä jokua yanderete ndiwe ma ñaï yawe, ndarau ye ñamano. Tumpa etei ko yandapo yayekou waerä kua re. Jare Tumpa umbɨtenonde ma yandewe Espíritu Santo uikuaaka waerä yandewe yayekouta ñaï taɨkuete rupi yanderete ipɨau wae re. Jáeramo ko ñañemɨatangätu ñaï. Yande yaikuaa kua ɨwɨ pe ñaï rambuewe, ndeiño ñaï yandeYa ndiwe etei. Erëi ñañemɨatangätu ñaï, echa’ä yaikuaa ko pëti ara kua yanderete ɨwɨ pewa yaeyata ñaï yaiko waerä yandeYa ndiwe etei ara pe. Jare jokua ko jae yaipota echa ma tëi ipotawe mbae wi ñanoi waerä. Jare añawe rupi, yepe tëi yaecha’ä ñaï Cristo, erëitu yaiko’ä mbaembae yandepuere yaecha wae rupiño. Yaiko ko yarowia rewe mbaembae yaecha’ä wae re. Jáeramo jekuaeño yaipota yambɨyerowia yandeYa ipotawe kiape ñaï wae rupi – jae ko kua yanderete pe ñaï rambuewe, jare jae ndiwe ma ñaï yawe wi. Echa’ä pëti ara Cristo uwapɨta iwapɨa mburuwicha wasu pewa re, jare opaete wae yayemboɨta ñaï jae jowai. Jare jokua ara jae umɨñatimata oï yandewe pëti pëti pe kua ɨwɨ pe yaiko rambuewe yayapo wae re. Jae umɨñatimata yandewe ikawi wae yayapo wae re jare ikawi mbae wae yayapo wae re. Jayawe kua mbaembae reta nduikuaa ramo, nduipɨu yandeYa wi, jare nduipota tëi ndorowiaka opaete wae pe yandeYa re. Tumpa uikuaa jokua añetete ko ore rewa. Kërái moná pe reta pikuaa wi. Ore ndoe ye pewe kua: Mbaetɨ etei nduikuatía noï kua mbaembae reta nduyembutuicha waerä perowai. Jaeño ko ore nduipota pe reta piyerowia katu waerä oreré. Echa’ä ore nduikuaa ime pepɨte pe uyembutuicha wae reta. Jae reta jaeño uyembutuicha mbaembae uyekuaa wae reño, jare mbae’ä chupe reta mbaembae ikawi wae ime tëi ipɨa pe oï wae. Erëi pe reta piyerowia katu peï yawe oreré, pikuaata mbae pere waerä orepepɨka pe jokua uyembutuicha wae reta pe. Jae reta umae oreré oreäka kawi’ä oï wae rami. Erëi jukuärai’ä ko. Ore reta jaeño nduipota nduyeyokui Tumpa pe. Ïru wae reta umae oreré orearakuaa katu wae ko ore wae. Jare jukuärái yawe, jukuärái ko noï ikawi waerä pewe. Erëi ipotawe mbae jei reta oreré wae, oremaerä mbae’ä ko. Echa’ä ore nduikuaa Cristo yanderauete ko, jare jokua oremɨatangätu oï. Echa’ä nduikuaa Cristo umano yanderé. Jáeramo opaete yande ñamano rami wi ko yandereko indechikue wi. Jare Cristo umano ma yawe yanderé, ikowe yewɨ umee waerä yandewe tekowe ipɨau wae, jare jukuärái yande yaiko waerä jae imaerä – mbaetɨ ma ko yande yae wae rupiño yaiko waerä. Jáeramo añawe wiwe ndarau ye ma numae kía re awe ipotawe kía kua ɨwɨ pewa japicha re umae wae rami. Jukuärái wi numaese Cristo re. Erëi añawe mbaetɨ ye ma jukuärái nduyapo. Jayawe ime yawe kía pëti ramiño oï Cristo re wae, jae ko Tumpa jembiapo ipɨau wae. Jae jeko indechikue uasa ma. Mase, añawe jae ko ipɨau wae. Jare Tumpa ko uyapo opaete kua. Yepe tëi yande reta yayowaichose yaiko Tumpa kotɨ, erëi jae yandeapɨkatu ma jae ndiwe etei Cristo rupi. Jare añawe Tumpa umee ma yandewe yamɨmbeu waerä ïru wae reta pe kërái jae reta ipuere waerä uyeapɨkatu Tumpa ndiwe. Kua ñee jae ko kuärái: Opaete yande kua ɨwɨ pe yaiko wae reta yayawɨ ma Tumpa kotɨ jare teko pe ma ñaï jae jowai. Erëi Tumpa uyapo ma kërái rupi yandepuere waerä yayeapɨkatu jae ndiwe etei – jokua ko jae Cristo uyapo yandewe wae rupi. Jare añawe kía wɨrowia Cristo re yawe, ndarau ye Tumpa umbɨjeko mbaembae uyawɨ ikotɨ wae re. Jáeramo Cristo oremondo jae jee re, jare ore rupi Tumpa umɨñera oï ɨwɨ pewa reta uyeapɨkatu waerä jae ndiwe. Jáeramo ore pumɨñera Cristo jee re pe reta piyeapɨkatu waerä Tumpa ndiwe. YandeYa Cristo uyapo’ä etei ko mbae kachi wae. Erëi Tumpa uiporaraka chupe opaetei mbaembae kachi yayapo wae re Cristo etei jokua mbaembae uyapo wae rami. Jukuärái Tumpa uyapo yandepuere waerä ñaï kawi jae ndiwe yandereko mbae wae rami Cristo uyapo yandewe wae rupi. Ore nduparawɨkɨ noï Tumpa pewarä, jare jukuärái pumɨñera awɨye waerä piyuwangaiño Tumpa ipɨakawi re. Echa’ä Tumpa jei yandewe iñeerɨru pe kuärái: “Ou yawe uwäe jokua ara ikawi wae, che ayapɨsaka nderé. Jare ou yawe uwäe jokua ara nduepɨ waerä wae, che nomborɨ.” Jukuärái Tumpa jei. Mase, añawe kua ko jae ara ikawi wae. Añawe ko jae ara Tumpa yanderepɨ waerä. Ore nduipota’ä kiawe umbɨjeko waerä oreparawɨkɨ Tumpa pewarä wae. Jáeramo nduyandareko kawi oriyé awɨye waerä numbɨawái kiawe Tumpa kotɨ. Opaete mbaembae rupi nduechaka kërái ore ko jae Tumpa pe nduyeyokui wae reta. Echa’ä jekuaeño numɨawäta orepɨawasu rewe mbaeporara reta, jare mbaesusere reta, jare yembɨawái reta. Numɨawäta wi ñenupa, oreñono peresorɨru pe wae, jare tekorái uyapo reta orekotɨ wae. Jare ore nduikuaa mbarawɨkɨ täta wae, jare topeɨ, jare yembaɨ. Erëi jesewe ore nduiko kawi orearakuaa katu rewe kërái Tumpa uipota wae rupi. Ndurupɨa opaete wae pe jare nduau reta. Espíritu Santo oremɨmbaepuere, jare ore nduiparareko opaete wae añetete pewa. Tumpa imbaepuere rupi ore numɨmbeu ñee añetete wae. Jare Tumpa umae oreré orereko mbae wae rami ramo, orepuerete nduyerepɨ mbae ikawi mbae wae wi. Añetete ore ko jae sɨndaro täta uipɨsɨ oï ikɨsepuku jare iyeyopiaka wae rami. Jukuärái nduechaka opaete wae pe nduyeyokui ko noï Tumpa pe wae. Amokue wae reta umae kawi oreré. Erëi ïru wae reta orererɨ̈ro. Amokue wae reta oremɨeräkua kawi. Erëi ïru wae reta oremɨeräkua pochɨ. Jeta wae reta umae tëi oreré ndupurumbɨtawɨ noï wae echa, erëi jekuaeño ore nduyemɨngeta añetete wae. Orekuaa reta opaete rupi, erëi jeta wae reta orekuaa mbae echa umae oreré. Amo pe numano pota echa nduiko parawete, erëi, mase, imeño nduiko. Yepe tëi orembɨpiu reta, erëi ndeiño oreyuka reta. Amo pe orepɨatɨtɨ noï, erëi jesewe nduyerowia wi. Oreparawete wae ko, erëitu ore numbɨikokatu jeta wae reta Tumpa kotɨ. Jeta wae reta umae tëi oreré mbaetɨ nonoi mbae awe wae echa. Erëitu añetete opaete mbaembae ara pe oï wae orepo pe oï. Pe oreïru Corinto pewa reta, ore numɨnguee ma orepɨa pekotɨ nduau ramo, jare nduyemɨngeta ma pewe añetete rewe. Jayawe pe reta mbaetɨ yawe peï kawi ore ndiwe, pe reta ko penoi teko. Pembɨete ko peï orewe orerau wae. Pemɨnguee mii pepɨa orekotɨ wi kërái ore numɨnguee orepɨa rami. Kuärái che pumɨngeta puau rewe chesambiaɨ mii reta rami. Awɨye piñemuñuta Cristo re wɨrowia mbae wae reta ndiwe. Echa’ä ¿këraita pa mbae jupi uyapo wae ipuere uñemɨïru kawi mbae ikawi mbae uyapo wae ndiwe? Jare ¿këraita pa tembipe jare pɨ̈tumimbi ipuere waerä yureko päwe? ¿Cristo uñemɨïru yerá Añawasu ndiwe? Mbaetɨ etei. Jayawe, ¿këraita pa Cristo re wɨrowia wae reta ipuere uñemɨïru kawi wɨrowia mbae wae reta ndiwe? ¿Këraita ra kía oñono yawe tumparaanga reta tupao wasu japɨpe? Ndarau ikawi. Jare yande reta ko jae jokua tupao wasu rami, echa’ä Tumpa imeño mái iko wae yandepɨte pe oï ramo. Jukuärái jei Tumpa iñeerɨru pe. Echa’ä joko pe Tumpa jei yandewe kuärái: “Che aikota jare awatata cherëtara reta ndiwe. Che aikota jae reta iTumparä, jare jae reta yurekota chemaerä,” jei. Jae nunga wi yandeYa jei yandewe kuärái: “Jáeramo pe cherëtara mii reta, pesɨrɨ mbae ikawi mbae uyapo wae reta wi. Piyembɨsɨrɨ chuwi reta. Awɨye pepɨa pemɨngɨa mbae ikawi mbae wae piyapo wae rupi. Jare che amae kawita peré. Che aikota peRurä, jare pe reta pikota cheraɨrä jare cherayɨrä.” Jukuärái jei yandeYa imbaepuerete wae. Opaete kua mbaembae Tumpa uikuaaka ma yandewe jae uyapota oï. Jáeramo cheïru puau mii wae reta, yamombota ko yandeyuwi ipotawe mbae yandererukachi Tumpa kotɨ wae – jae ko mbae ikawi mbae yayapo yandepɨa pe wae jare yanderete pe wi. Yandereko toya katu too jupi wae re Tumpa wi yaipɨu ramo. Pipea mii pepɨa orekotɨ. Ore parawete reta nduyapo’ä etei mbae ikawi mbae wae kía pe awe. Ndurukachi’ä etei kiawe teko kawi wi. Jae nunga wi ndupurumbɨtawɨ'ä etei. Kua jae’ä aï pewe pumbɨjeko waerä. Echa’ä che jae ma pewe kërái ore puauete wae. Jare numano yawe ani imeño nduiko yawe, jekuaeño puaueteta noï. Che arowia che chepuere ayemɨngeta pewe añetete rewe. Che ayerowia katu aï peré. Jare jokua pereräkua chewe wae chembɨyerowia wi. Jáeramo yepe tëi ore tuicha nduiporara noï kua pe, erëi che ayerowiaete aï. Añetete, ore ndoyu nuwäe yawe kua Macedonia pe, orepuere’ä etei nduputuu kawi. Echa’ä ime iko opaño kërái rái yembɨawái reta. Jeta wae reta orembowaicho yureko, jare jokua re ore parawete nduyembɨpɨa’ä. Erëi Tumpa umbɨpɨakatu ipɨatɨtɨ wae reta. Jare jukuärái jae orembɨpɨakatu ombou yawe Tito orepɨ. Jare mbaetɨ orepɨakatu jokua reño. Orepɨakatu wi nduikuaa yawe kërái pe reta pembɨpɨakatu Tito. Jae imiäri orewe kërái pe reta pipotaete cherecha ye, jare kërái pipotaete chembɨyerowia, jare kërái pepɨatɨtɨete peï jokua mbae uasa pepɨte pe wae re. Jáeramo kua che ayandu yawe, ayerowiaete apɨta. Che aikuaa jokua tenonde aikuatía pewe wae pembɨpɨatɨtɨ ko. Jare jokua re che chepɨatɨtɨ aiko wi. Erëitu che aikuaa aï jaekawi ko araaka pewe jokua tupapire. Añetete pepɨatɨtɨ piko jokua kuatía rupi jae pewe wae jeko pewa. Erëi jokua michi pewaño ko. Jare añawe che ayerowia aï. Erëi mbaetɨ ayerowia aï pepɨatɨtɨ ramoño. Ayerowia aï, echa’ä jokua mbɨatɨtɨ jeko pewa peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae. Jokua nunga mbɨatɨtɨ ikawi oï Tumpa pewarä. Jayawe che ayapo’ä mbae ikawi mbae wae pewe pumbɨpɨatɨtɨ yawe. Añetete, ime yawe kía ipɨatɨtɨ oï jae Tumpa kotɨ uyawɨ ramo, jare jokua jeko pewa ueya yawe ipɨayemɨngeta jupi mbae wae jokua jae uyawɨ wae rewa, jokua nunga mbɨatɨtɨ Tumpa umbɨyerowia. Jare kua re ndarau kiawe ipɨatɨtɨ upɨta, echa’ä jokua ueruta chupe tekowe opa mbae wae. Erëi ime mbɨatɨtɨ ambɨe ye wae. Jae ko mbɨatɨtɨ kua ɨwɨ pewaño. Kua nunga yaecha kía ipɨatɨtɨ oï yawe Tumpa kotɨ uyawɨ ramo, erëi ueya’ä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae jokua jae uyawɨ wae rewa. Kua nunga mbɨatɨtɨ jaeño ueru yandewe mano – jae ko yembɨsɨrɨ Tumpa wi jaeño mái pewa Tatawasurenda pe. Erëi aikuaa ko pe reta pepɨatɨtɨ piko jokua piyawɨ wae re kërái Tumpa uipota wae rupi. Mase kërái etei añawe jokua pepɨatɨtɨ piko wae jeko pewa opa piyeapɨkatu jare pekɨrëɨ pechaka peï mbaetɨ ma teko penoi. Mase kërái etei uyekuaa ma pipɨu waerä Tumpa wi, jare kërái etei pechaka peï pipota piyapo jupi wae. Mase kërái etei pekɨrëɨete cherecha ye waerä. Opaete kua mbaembae rupi pikuaaka peï mbaetɨ etei ma ko penoi teko jokua uyeyapo pepɨte rupi wae re. Che aikuatía araaka pewe yawe, mbaetɨ aikuatía jokua kuimbae mbae ikawi mbae wae uyapo chewe wae jeko pewa. Aikuatía ko pewe pe reta pikuaa waerä Tumpa jowai kërái ko peï orepepɨka pe wae. Jukuärái uyekuaa ma orewe jare jokua orembɨpɨakatuete. Jare ore nduyerowia noï wi kërái Tito ou pewi uyerowia rewe ramo, echa’ä pe reta pemɨkɨrëɨ pɨau ye. Tenonde yawe che chemiäri kawi ma Tito pe peré, jare pe reta chemɨmaraka’ä wi jokua re. Jokua Tito pe chemiäri peré wae añetete ko, kërái opaete mbae ore ndoe pewe wae añetete ko wi. Jare Tito imandúa kërái pe reta piyapo jae jei pewe wae re, jare kërái pembɨasa kawi pipɨu rewe. Jáeramo añawe Tito jeiete perau oï. Jare che wi ayerowiaete, echa’ä añawe arowia katu aï peré opaete mbaembae re. Añawe hermano mii reta, ore nduipota numɨmbeu pewe hermano reta kua ɨwɨ Macedonia pe ñonoï wae rewa. Kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae rupi uyekuaa oï kërái Tumpa ipɨakawi oï chupe reta wae. Echa’ä yepe tëi uasa ñonoï yembɨawái rupi jare uiporaraete ñonoï, erëitu jae reta jekuaeño uyerowiaete ñonoï yandeYa kotɨ. Jare yepe tëi iparawete reta, erëi jokua mbowɨño onoi wae wi etei jae reta jeta umee yuapɨ ye ñonoï omborɨ waerä ïru hermano Cristo re wɨrowia wae reta. Jeräkua chupe reta Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Judea pewa ikuasɨ ñonoï. Jare jeräkua chupe reta wi kërái ïru hermano reta ikotɨ̈atɨ̈a wi omondo ñonoï chupe reta yemborɨ. Jayawe kua Macedonia pewa reta oremɨñera ipuere waerä wi omondo chupe reta yemborɨ. Jare jukuärái uyapo reta kía jei mbae chupe reta rewe. Che chepuere aikuaaka pewe kërái jae reta umee ipuere wae rupi jare uasa ye umee reta. Añetete, uasa ye uyapo reta ore ndorowia uyapota yureko wae wi. Echa’ä tenonde uñemee reta yandeYa pe umbɨyerowia waerä kërái Tumpa uipota wae rami. Jare joko wi uñeñono reta uyapo waerä ore ndoe wae. Jukuärái ko uyapo kua Macedonia pewa Cristo re wɨrowia wae reta. Jáeramo ore numɨkɨrëɨ Tito oo ye opou waerä pepɨ ipuere waerä opa uyapo jokua jae umbɨpɨ wae. Echa’ä pe reta pikuaa kuee yawe jae etei umbɨpɨ pemɨkɨrëɨ pembatɨ waerä pëti yemborɨ mii peraaka waerä pepɨakawi rewe wae. Pe reta perowia kawi Cristo re. Jare ikawiete ko peporomboe. Jeta mbaembae pikuaa. Peratangätuete Tumpa kotɨ. Jare orerauete wi. Opaete kua mbaembae rupi piyechaka kawi ma peï. Jáeramo pechaka mii wi kërái pepɨakawiete ko kua pemeeta wae rupi. Kua che jae pewe wae rupi mbaetɨ ko aporoyokui aï. Jaeño aipota aikuaa añetete ra pepuruau peï. Pe reta pipota peporomborɨ yawe kua Macedonia pewa reta oporomborɨ ma rami, jayawe jukuärái aikuaata pepuruau añetete ko. Echa’ä pikuaa kawi ko kërái yandeYa Jesucristo uikuaaka ipɨakawi wae ko. Jae ikokatuete ko, echa’ä opaete mbaembae ara pewa jae imbae ko. Erëi jae perauete ramo, ueya opaete jokua mbaembae reta ou waerä kua ɨwɨ pe. Jukuärái jae uyembɨparawete pe reta pikokatu waerä Tumpa kotɨ. Jayawe, kua rewa che pumbɨarakuaa kuärái: Ikawi ko opa piyapo waerä jokua kuee año pembɨpɨ piyapo wae. Pe reta rani ko tenonde pekɨrëɨ ngatu peporomborɨ waerä. Jare pe reta rani ko pembɨpɨ tëi yemborɨ mii pembatɨ peraaka waerä. Añawe ikawi ko jokua opa piyapo waerä. Pemee mii pepuere wae rupi pechaka waerä kërái jekuaeño pekɨrëɨ ngatu peporomborɨ waerä. Jare kua jekuaeño toï päka pe: Yandepuere wae rupi yayerowia rewe ñamee yawe, jokua umbɨyerowia Tumpa. Tumpa jei’ä yandewe ñamee waerä jokua mbaetɨ ñanoi wae. Che kua pe jae’ä aï pikuasɨ peï waerä jare ïru wae reta yureko kawi waerä pewi. Jaeño aipota oyowake peï waerä. Añawe pe reta jeta penoi wae wi pepuere pemborɨ ïru ikuasɨ ñonoï wae reta. Jae ramiño wi jae reta jeta onoi yawe, ipuereta pemborɨ wi pe reta pikuasɨ peï yawe. Jukuärái opaete wae oyowake oïta kërái uyekuatía oï wae rami. Echa’ä uyekuatía oï kuärái: “Jeta omonoo iyupe wae jembɨre’ä, jare mbowɨño omonoo iyupe wae uata’ä wi.” Jukuärái uyekuatía oï. Che chepɨa’ä aï peré. Jare amee yasurupái Tumpa pe Tito ipɨa’ä oï rambuewe peré wi. Ore numɨkɨrëɨ Tito oo waerä opou pepɨ, jare chupewarä ikawi iko jokua. Erëi mbaetɨ jae oo oï ore ndoe chupe ramoño. Jae oo oï jae etei ikɨrëɨ oo ramo. Jare ore nomondo noï pekotɨ mokui yanderɨwɨ reta Tito ndiwe. Pëti jae ko opaete kerupi rupi hermano reta uyemɨngeta kawi jese wae. Echa’ä jae umɨmbeu kawi ñee ikawi wae Cristo rewa. Jare jae nunga wi opaete hermano reta kerupi rupi uyembatɨ reta wae uiparawo wi kua yanderɨwɨ oremɨïru waerä ore nduraa waerä yemborɨ Jerusalén pe. Kua mbarawɨkɨ nduyapo noï Tumpa jee uyembutuichaka waerä, jare nduechaka waerä wi kërái añetete ore nduipota ndoporomborɨ noï. Yemborɨ jeta ko aipo nduraata noï. Jayawe kua yanderɨwɨ oremɨïruta oï jokua nduraa waerä. Jare jokua jaekawi oï orewe, echa’ä nduipota’ä kiawe kua yemborɨ re orembɨjeko waerä. Ore nduipota nduyapo jupi wae opaete wae jowake – mbaetɨ yandeYa jowakeño. Jare jae reta ndiwe nomondo noï wi ïru yanderɨwɨ. Kua yanderɨwɨ jeta ma uechaka orewe jae jatangätu wae opaete mbaembae uyapo waerä. Jare añawe jae uipotaete oo pemborɨ waerä, echa’ä jae wɨrowia katu peré piyapo kawita peï jokua pere piyapota peï wae. Jare ime yawe kía upɨrandu pewe Tito re wae, pere chupe: “Jae ko Pablo ïru uyeyokui Tumpa pe wae, jukuärái ore nduyekou waerä Tumpa iñee re,” pere chupe. Jare kía upɨrandu yawe kua mokui yanderɨwɨ reta re, pemɨmbeu chupe jae reta ko kerupi rupi uyembatɨ Cristo re wɨrowia wae reta ombou wae. Jare jae reta rupi Cristo jee uyembutuichaka oï. Jáeramo che tae pewe pechaka waerä Tito jare kua iwataïru reta pe kërái peau wae. Jukuärái piyapo yawe, jeräkuata ïru wɨrowia Cristo re wae reta pe añetete ko ore numɨmbeu kawi ma chupe reta pe rewa. Che aipota pumbɨarakuaa ye kërái pemborɨ waerä jokua hermano Cristo re wɨrowia wae ikuasɨ ñonoï wae reta. Erëi añetete kua pikuaa kawi ma ko aikuatía mbae pewe rewe. Echa’ä che aikuaa pe reta pipotaete piyapo, jare jokua re che amɨmbeu kawi ma peré kua Macedonia pewa reta pe. Che jae chupe reta kuärái: “Jokua Corinto pewa reta, pëti año ma oï uipotaete oporomborɨ reta,” jae chupe reta. Jare jae reta uikuaa yawe pipota peporomborɨ wae, jayawe jae reta ikɨrëɨ wi oporomborɨ. Erëi che amondo aï pewe kua yanderɨwɨ reta, jae reta ndiwe piyapɨkatu waerä jokua yemborɨ peraaka waerä kuri. Echa’ä che amɨmbeu ma opaete wae pe ayerowia rewe piyapo peï jukuärái, jare aipota’ä ñemɨmaraka pe cheritɨka waerä. Aramoi amokue kua Macedonia pewa reta yuraata che ndiwe che a yawe pepɨ. Jare ore ndoo ma nuwäe yawe pepɨ, jare aramoi pe reta pembatɨ'ä yawe yemborɨ, jayawe oremarata ndupɨta. “Yarowia katu tëi ma jese reta,” ndoeta. Jare pe reta wi pemarata pepɨta. Jáeramo chepɨa pe ayemɨngeta: “Ikawi ko yanderɨwɨ reta yuraa waerä tenonde Corinto pe. Jukuärái jae reta ipuereta omborɨ joko pewa reta opa umbatɨ reta waerä jeta yemborɨ tenonde yawe jei umeeta yureko wae.” Jukuärái ko chepɨayemɨngeta, echa’ä aipota uyekuaa waerä che a yawe pepɨ kërái pekɨrëɨ rewe pemee wae – mbaetɨ ko kía jei pewe ramoño. Pemandúa kua re: Kía jeta’ä umaetɨ wae, jetata’ä umbaewɨro wi. Jare kía jeta umaetɨ wae, jetata umbaewɨro wi. Jayawe pëti pëti tumee ipɨa jei wae rupi. Awɨye kía tumee jakatëɨ rewe jare kía jei chupe ramoño. Echa’ä kía uyerowia rewe umee wae, jokua Tumpa umbɨyerowia. Tumpa imbaepuerete ko. Jare jae ipɨakawi rupi ipuerete uyapo pewe piyekou waerä jeta mbaembae re. Jare jukuärái ndarau uata pewe mbae awe, jare jokua penoi wae wi pepuereta jekuaeño peporomborɨ ipotawe mbaembae ikawi wae rupi. Añetete ko, kía umee uyerowia rewe wae, ikota kërái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe wae rami. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Ime yawe kía jeta omborɨ iparawete reta wae, jupi wae ko uyapo. Jare Tumpa jaeño mái pewa imanduata oï jese.” Jukuärái uyekuatía oï. Tumpa ko umee yandewe yanderemitɨrä ñañotɨ waerä jare yanderembiurä yau waerä. Jare jae ko umeeta oï pewe opaete mbaembae uata oï pewe wae. Jare jokuaño’ä ko. Jae umbɨjetata oï pewe mbaembae ime penoi wae, jukuärái pepuere waerä pemborɨ ïru wae reta ipotawe mbae ikawi wae rupi. Jukuärái pe reta penoita opaete mbaembae ikawi wae pepuere jeta pemee waerä. Jare ore nduraa yawe ïru wae reta pe jokua pemeeta wae, jae reta umeeta yasurupái Tumpa pe jokua re. Jayawe kua mbae piyapota wae rupi uyeyapota oï mokui mbae ikawi wae. Tenonde jokua wɨrowia Cristo re wae reta Jerusalén pe ñonoï wae uyemborɨkata ñonoï. Jare joko wi jae reta umeeta ñonoï yasurupái tuicha Tumpa pe. Añetete jae reta uecha yawe jokua jeta yemborɨ peraakata chupe reta wae, jae reta umbutuichata Tumpa jee. Jare uikuaata reta pe reta perowia ma ko añetete rewe ñee ikawi wae Cristo rewa, jare mbaetɨ ko peyuru peño piyeyokui peï Tumpa pe. Jare jae reta uyerureta Tumpa pe peré perau rewe, Tumpa ipɨakawi uyekuaa peré ramo. ¡Yasurupái Tumpa pe mbae ikawiete ye umee yandewe wae re! Yandepuere rape’ä opa ñanemiäri jese. Amokue pepɨte pe ñonoï wae reta jei: “Pablo yande ndiwe oï yawe, uñemɨmichi. Erëi ikotɨ̈a oï yawe, uyemɨngeta yandekotɨ uipɨu mbae rewe,” jei reta. Jae reta wɨrowia tëi ore nduiko kua ɨwɨ jeko rupiño. Jáeramo che a awäe pepɨ yawe, imeta ko aipo ambɨeta chupe reta aipɨu mbae rewe. Erëi kërái yandeYa Cristo uñemɨmichi jare uyembutuicha’ä etei, jukuärái wi che añemɨmichi rewe pumɨñera, awɨye piko jae reta rami. Echa’ä che aipota’ä ambɨeta aï pewe wi jukuärái. Ore reta, yepe tëi kua ɨwɨ pe noï, erëi nuñeräro’ä kua ɨwɨ pewa reta uñeräro rami. Ore nuñeräro waerä, nduiporu’ä noï tembiporu kua ɨwɨ pewa. Ore nuñeräro ko noï Tumpa imbaepuere rupi. Jare jokua mbaepuere pe orepuere numɨamɨri ipotawe Tumpa kotɨ oyowaicho wae. Jukuärái kía uipota yawe umbɨtawɨ jare umbɨawái ïru wae reta awɨye waerä uikuaa Tumpa, ore numɨamɨri jae jei wae. Jare jukuärái nduyapo opaete wae ipɨa pe uyemɨngeta waerä jare uyapo waerä kërái Cristo uipota wae rupi. Jare imeño yawe pepɨte pe kía uipota’ä Cristo jei wae rupi iko wae, jayawe ore nduiporarakata noï chupe. Erëi jaeño nduyapota noï jukuärái ore nduecha yawe pe reta peï kawi Cristo jei wae rupi. Amokue wae jei ñonoï iyupe, “Cristo chembou.” Erëi tuikuaa reta ore ko Cristo orembou wi. Pe pikuaa ko kua añetete wae. Jare yandeYa umee ko orewe mbaepuere nonoi waerä peré. Aramoi amokue wae reta jei: “Pablo uasaete ma uyemɨngeta mbaepuere yandeYa umee chupe wae re.” Jukuärái ipuere jei reta, erëi ndarau chemara kua che jae wae re. Añetete yandeYa umee orewe kua mbaepuere pumɨmɨräta waerä Tumpa re, mbaetɨ ko purukachi waerä. Jáeramo awɨye perowia che aikuatía aï pewe pumɨngɨye waeräño. Echa’ä amokue wae jei chekotɨ kuärái: “Pablo uikuatía yandewe yawe, uikuatía jei wae yayapo waerä chupe, jare uikuatía mbaepuere onoi wae rami. Erëi jae oï yande ndiwe yawe, mbae’ä jare iñee ngatu’ä,” jei reta. Erëi jukuärái jei wae tuikuaa iyupe kua: kërái kua mbɨrɨ wi tupapire nduikuatía pewe rami, jukuärái etei wi ore noïta ore noï yawe pe reta ndiwe. Erëi ore ndarau nduyembutuicha ïru wae reta uyembutuicha wae rami. Pe reta pikuaa kërái ko amokue wae reta jeko. Jae reta uyemɨngeta kawi tëi iyé, erëi jaeño ueka reta kërái uyembutuicha waerä ïru wae reta wi. Añetete jae reta ko jae iyarakuaa mbae wae reta. Erëi ore oremiäri yawe mbaembae nduyapo wae re, oremiäri noï jupi rupi. Jare jaeño nduyemɨngeta jokua mbarawɨkɨ Tumpa umee orewe wae re. Jare jae umaeño oreré numɨmbeu waerä pewe ñee ikawi wae Cristo rewa. Jokua re ko oremiäri noï. Jare jukuärái oremiäri yawe, jupi ko nduyapo noï. Echa’ä ore ko jae tenondete ndoo numɨmbeu pewe ñee ikawi wae Cristo rewa. Amokue wae reta umɨmbeu ñonoï Tumpa iñee kiape ñee ikawi wae uyemɨmbeu ma wae rupi. Jare jae reta uyemɨngeta uyembɨkate rewe ambɨe wae iparawɨkɨ re jae reta uyapo wae rami. Erëi ore nduyapo’ä jukuärái. Ore nduipota numɨmbeu ñee ikawi wae kiape ñee ikawi wae uyemɨmbeu mbae wae rupi. Jare orepɨayemɨngeta ko jae pe reta pepɨräta kawi ma Tumpa re yawe, jayawe orepuereta numɨmbeu ñee ikawi wae perëta kutɨ rupi ñonoï wae reta pe. Ore nduipota nduyapo kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae rupi. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Ime yawe kía uipota uyembutuicha wae, tuyembutuicha yandeYa mbae ikawi wae uyapo chupe wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Echa’ä ime yawe kía jaei uyembutuicha wae, mbae’ä etei ko. Jaeño kía reta uyembutuichaka yandeYa pe wae tuichaete ko añetete rewe. Chemaerä, iyarakuaa mbae wae retaño imiäri iyé uyembutuicha rewe. Erëi aipota michi pewa mii pepɨawasu chewe, che wi ayemɨngeta waerä jukuärái. Echa’ä che pumbɨete aï, jare jokua ou Tumpa wi. Echa’ä che puyapɨkatu Cristo pewarä piko waerä jembirekorä rami. Jare che aipota pumee Cristo pe pëti kuñatái oroke’ä etei kuimbae wae rami. Erëi che ayembɨpɨa’ä aï peré. Aramoi pemaeñota piyembɨtawɨka kërái Eva uyembɨtawɨka jokua mboi ikatuete iyapu wae pe, jare jukuärái pikota’ä ma pekɨrëɨ ngatu rewe Cristo pewarä. Echa’ä che aikuaa aï ou yawe kía ambɨe ye umɨmbeu pewe Cristo rewa wae, pe reta pere’ä ko mbae awe jare pemaeño ko jese. Jukuärái piyapo peï, yepe tëi jae umɨmbeu Cristo rewa ambɨe ye ore numɨmbeu pewe wae wi, jare yepe tëi jae ou’ä Espíritu Santo imbaepuere pe. Añetete ko jae ou ambɨe espíritu imbaepuere pe, jare jae iñee ambɨe ye ko ñee ikawi wae pe reta perowia ma jese wae wi. Jae reta jei tëi iyupe jae reta ko Cristo ombou wae tenondewaete reta. Erëi ¿añetete ra jae reta ɨwate ñonoï chewi? Arowia’ä. Che aramoi chiñee ngatu’ä parawete chemiäri waerä. Erëi aikuaa kawi mbae re ayemɨngeta aï wae. Jare pe reta pikuaa kawi ma jokua rewa, echa’ä ɨma rupi jare opa kërái rái rupi ore nduikuaaka ma pewe jokua orearakuaa ime nonoi wae. Che amɨmbeu yawe pewe ñee ikawi wae Tumpa wi ou wae, akowara’ä etei pewe mbae re awe. Jayawe amokue wae reta chererɨ̈ro. Jae reta jei tëi: “Opaete jokua ikawi oporomboe wae reta okowara ko,” jei reta. Erëi añetete akowara’ä añemee añemɨmichi rewe pe reta piyembutuichaka waerä. ¿Mbae kachi yerá jokua? Che aiko rambuewe pepɨ, ïru hermano reta ikotɨ̈atɨ̈a rupi uyembatɨ wae chemborɨ pe reta pepuere waerä piyekou che aporomboe wae re jepɨ mbae rewe. Amo wese uata chewe mbae. Erëi che aeka’ä pewe mbae awe, echa’ä yanderɨwɨ reta Macedonia pewa ueru chewe mbae uata chewe wae. Jare jokua re che aiko awɨye waerä piyembɨpɨa’ä cheré. Jare jukuärái jekuaeño aipota aiko. Kua re ayerowiaete aï, jare chemiärita jese opaete ɨwɨ Acaya rupi. Jukuärái che jae aï Cristo jowake. Jare kua wi ndarau kía ipuere chemɨkïi. ¿Maera ra aeka’ä pewe yemborɨ? ¿Mbaetɨ ra puau ramo aramoi? ¡Tumpa uikuaa puau ko! Pëti wese awe aporomboe yawe akowara’ä pewe. Jare ndaraúi ayapo jukuärái chepuere waerä amɨkïi jokua uyembutuicha rewe uipota tëi oremboyowake wae reta. Echa’ä aikuaa jae reta ndarau oporomboe jepɨ mbae. Kua nunga reta jei tëi iyupe: “Cristo chembou.” Erëi upurumbɨtawɨ wae reta ko, echa’ä Cristo ombou’ä reta. Erëi awɨye yandepɨakañɨ kua re. Echa’ä Satanás etei ipuere uyekuaaka pëti araɨwa ikawi wae Tumpa wi ou wae echa rami. Jáeramo yanembɨpɨakañɨ rape’ä ko Satanás pe uyeyokui wae reta uyekuaaka yawe jupi wae nunga. Erëi taɨkue rupi Tumpa uiporarakata oï chupe reta iparawɨkɨ ikawi mbae wae re. Che tae ye pewe kua: Awɨye kía torowia che ko jae pëti iyarakuaa mbae wae. Erëi perowia yawe cheré jukuärái, pepɨawasu mii chewe michi pewa. Chemiärita ndipo aipo chiyé jayawe pëti iyarakuaa mbae wae rami. Kua chemiärita chiyé wae, mbaetɨ ko jae yandeYa umbɨyerowia wae. Echa’ä ayemɨngetata aï iyarakuaa mbae wae rami jare che jae wae rupiño. Jukuärái uyapo ñonoï ïru wae reta, jare pe reta pemaeño ko jese piyerowia rewe. Jayawe che wi chemiärita chiyé iyarakuaa mbae wae rami. Pe Corinto pe piko wae reta pearakuaa katu wae rami pemae tëi piyé. Echa’ä ime yawe kía uipota täta rupi peokui wae, ani ime yawe kía uipota uyekou peré wae ani uyuwanga katu peré wae, pe reta pemaeño ko jese. Jae ramiño wi ime yawe kía uipota uyererowia katu pewi wae jare perowapete wae, pe reta pemaeño ko jese. Ore parawete reta nduyapo’ä jokua nunga mbaembae. Jáeramo ïru wae reta jei tëi orewe orepɨräta’ä noï. Tome tuyemɨngeta pochɨño reta jukuärái. Tapɨta jayawe ñemɨmaraka pe. Erëi jokua mbaembae re ïru wae reta uyembutuicha rewe imiäri wae, che wi chemiärita jese reta ayembutuicha rewe, yepe tëi iyarakuaa mbae retaño ko jukuärái uyemɨngeta. Jae reta jei tëi: “Ore ko jae hebreo reta.” Jayawe che jukuärái jae wi. Che ko jae wi hebreo. “Ore ko jae Israel pewa reta,” jei reta tëi. Che ko jae wi Israel pewa. “Ore ko jae Abraham iñemoñaa pewa reta,” jei reta tëi. Che jae nunga wi. “Ore nduyeyokui Cristo pe,” jei reta tëi. Che jeiete ayeyokui Cristo pe chuwi reta. Añetete kua pe ayemɨngeta ye aï iyarakuaa mbae wae reta uyemɨngeta rami. Che ayapo jetaete mbarawɨkɨ chuwi reta Tumpa pewarä. Jare che ayapɨraa reta peresorɨru pe jare ñenupa pe – chepuere’ä etei opa kawi aipapa. Jeta wese amano seri. Pandepo wese ma judío reta uiporaraka chewe chembɨpiu reta. Jare opa wese chenupa yawe, uiporu cheré treinta y nueve wese chikote. Mbapɨ wese uiporaraka chewe ɨwɨra pɨpe. Pëti wese chapi reta ita pe cheyuka waerä tëi. Mbapɨ wese aiporara chalana wasu opa uwapi orewi wae, jare pëti wese apɨta parawete mar mbɨte pe pëti pɨare jare pëti ara. Jetaete awata opaete kerupi. Jare kerupi rupi awata wae rupi jekuaeño ime yembɨawái chewe. Echa’ä mbowɨ wese ɨ chereraa seri parawete. Jare kiape awata wae rupi imonda wae reta ukuatɨ̈ro cheré. Jeta cherëtáɨwa reta jare judío mbae wae reta wi jekuaeño chemumburu ñonoï tëi mbae ikawi mbae wae uyapo chewe waerä. Amano seri ma tëta wasu reta rupi, jare ikotɨ̈a rupi, jare mar rupi. Jare jeta wɨrowiaraanga Cristo re wae reta oyowaicho ñonoï che ndiwe. Täta aparawɨkɨ aiporara rewe. Jeta wese ma aiporara topeɨ, yembaɨ, ɨwe, jare roɨ. Jare jeta wese uata chewe temimonde. Jare kuaño’ä ko. Opa ara rupi ayembɨpɨa’ä aï opaete Cristo re wɨrowia wae reta kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae re. Ime yawe kía ipɨräta’ä oï Tumpa re wae, che wi aiporara aï. Jare ime yawe kía japicha pe uyawɨka Tumpa kotɨ wae, che chepochɨ aï jokua re. Pipota yawe che jekuaeño ayembutuicha waerä, jayawe che ayembutuichata chepɨräta mbae wae re. Tumpa uikuaa chapu’ä etei aï wae. Jae ko yandeYa Jesucristo Tu, jare jae jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa. Tëta wasu Damasco pe aiko yawe, jokua tëta wasu imburuwicha uipota tëi chepɨsɨka. Jae ko jokua kuimbae mburuwicha wasu Aretas jee wae umbɨjee Damasco pewa reta imburuwicharä wae. Jae oyokui sɨndaro reta cheraäroka waerä tëi opaete tëta wasu jöke rupi. Erëi cheïru reta chembɨweyɨ parawete pëti kanasta wasu pe tëta wasu ikësea iventana rupi. Jare jukuärái ayepe chuwi reta. Kuärái chemiäri pewe pikuaa waerä kërái chepɨräta mbae wae ko che parawete. Yepe tëi che aikuaa usiriwe’ä chemaerä chemiäri yawe ayembutuicha rewe kuärái, erëi jekuaeño ayapota. Añawe chemiärita pewe yandeYa mbaembae uikuaaka jare uechakaka chewe wae re. Che ɨma ma arowia Cristo re. Jare uasa ma catorce año chereraa ara ɨwatete oï wae pe – jokua ko jae kiape Tumpa oï wae pe etei. Aikuaa’ä oo ra cherete ani oo’ä ra. Tumpaño uikuaa oo ra cherete ani mbaetɨ ra oo. Erëi aikuaa chereraa ko ara pe. Jare jokua yerowiarenda pe ayandu ñee ikawiete ye wae reta yayandu mbaei wae. Jae ko ñee reta Tumpa umaeño’ä kía re awe kua ɨwɨ pewa uyemɨngeta waerä. Kua re chepuereta tëi jekuaeño ayembutuicha, erëi jaeño ayembutuichata chepɨräta mbae wae re. Erëitu aipota ayembutuicha yawe mbaembae ikawiete ye uyeyapo chewe wae re, che ndarau chemiäri jokua iyarakuaa mbae wae reta imiäri rami. Echa’ä che chemiäri wae añetete ko uyeyapo chewe. Erëitu ndarau chemiäri jese ayembutuicha rewe, awɨye waerä kía jokua mbaembae aecha wae reño uyemɨngeta kawi cheré. Che aipota ayekuaaka chereko rupi jare che aporomboe wae rupi – mbaetɨ mbaembae aecha wae rupi. YandeYa uechaka chewe jeta kua nunga mbaembae ikawiete ye wae. Erëi che awɨye waerä ayembutuichaete jokua re, Tumpa umaeño pëti mbae jasɨ chewe waerä. Jekuaeño jasɨ chewe pëti ñuräti yandesoo pe yandekutu oï wae rami. Satanás etei ombouka chewe kua uiporaraka waerä chewe. Kua re mbapɨ wese ma yandeYa amɨñera tëi umbɨsɨrɨ waerä chewi. Erëi jae jei chewe kuärái: “Ambɨsɨrɨta’ä ndewi. Erëi che chepɨakawi rupiño nomborɨta nemɨawäta waerä. Jokuaño ko ikawita ndewe. Echa’ä nepɨräta’ä neï yawe, jare che nomborɨ nemɨawäta waerä yawe, jokoropi ko chepuere aechaka kërái chembaepuere tuichaete ko.” Jukuärái yandeYa jei chewe. Jáeramo che ayerowia chepɨräta mbae wae re, jare jokua re ko che chemiärita aï. Echa’ä chepɨräta mbae wae rupi uyekuaa Cristo imbaepuere. Jáeramo ime yawe kía mbae kachi jei chekotɨ wae, che ayerowia aï jokua re. Jare jae nunga wi che ayerowia aï jokua chepɨräta mbae wae re, jare mbaesusere reta re, jare yembɨawái reta re. Añetete che aiporara tuicha Cristo pe ayeyokui ramo. Erëi jokua re ayerowia aï. Echa’ä che chepɨräta’ä aï yawe, Cristo imbaepuere uparawɨkɨ cheré chepɨräta waerä. Kua chemiäri ayembutuicha rewe wae rupi ayeyapo ma pëti iyarakuaa mbae wae rami. Erëi pe reta ime penoi teko. Echa’ä pe reta pemiäri kawita tëi ko ïru wae reta pe che rewa. Aramoi che parawete mbae’ä ko, erëi jokua Cristo omondo wae tenondewaete reta pere chupe wae, jae reta mbae pe awe chapɨraa’ä. Pe reta pikuaa kawi ko che aiko yawe pe reta ndiwe, che ayekuaaka kawi pewe chepɨawasu rewe Cristo chemondo jae jee re. Jare Tumpa imbaepuere rupi ayapo mbaembae kiawe ipuere’ä uyapo wae jukuärái rupi uyekuaa waerä che ko jae Cristo chemondo wae. Jukuärái che ayapo pepɨte rupi kërái ayapo ïru wɨrowia Cristo re wae reta kerupi rupi uyembatɨ wae rupi rami. Jaeño aeka’ä pewe yemborɨ kërái che aeka chupe reta rami. Erëi kuärái ayawɨ yawe pekotɨ, jayawe awɨye pemandúa mii chewe jokua re. Mase, mokui wese ma a apou pepɨ. Jare añawe ayeyapɨkatu aï a ye apou waerä pepɨ. Jare a ma awäe yawe, jae nunga wi aipota’ä pe reta chemborɨ waerä. Echa’ä che aipota’ä korepoti pewi. Che aipota pomborɨ waeräño, echa’ä mbaetɨ ko sambiaɨ reta uyandareko waerä tu re. Tu ko jae uyandareko waerä isambiaɨ reta re. Jukuärái wi che ayandareko peré cheraɨ reta rami. Jáeramo che ayerowia rewe amɨkañɨta opaete chembaembae pomborɨ waerä. Jare che etei wi añemeeta pomborɨ waerä. Yepe tëi pe reta cherau’ä ma peo peï aramoi, erëi che jekuaeño jeiete puauta aï. Erëi aramoi amokue wae reta jeita kuärái: “Añetete Pablo mbaetɨ iko yandiyemborɨ re. Erëi jae uikuaa upurumbɨtawɨ waerä. Ime ko aipo kërái rupi yanembɨtawɨ oï.” Jukuärái jeita tëi reta aramoi. Erëi, ¿kërái rupi ra pumbɨtawɨ? ¿Pumbɨtawɨ ra aramoi jokua kuimbae reta amondo pepɨ wae rupi? Che amɨkɨrëɨ hermano Tito oo waerä pepɨ, jare amondo wi jae ndiwe ïru hermano pe reta pikuaa wae. Erëi, ¿Tito pembɨtawɨ yerá? Pe pikuaa jae pembɨtawɨ'ä etei ko. Echa’ä che jare Tito oyowake ko noï. Aramoi perowia peï nduyerepɨ waeräño ko numɨmbeu noï pewe kua mbaembae. Erëi jukuärai’ä ko. Tumpa jowake ko numɨmbeu noï pewe, ore pëti ramiño noï Cristo re wae reta. Mase cheïru puau wae reta, opaete nduyapo wae, nduyapo ko pe reta pepɨräta waerä Tumpa re. Che ayembɨpɨa’ä aï peré, aramoi a apou pepɨ yawe, puechata mbaetɨ ikawi peï kërái che aipota wae rami. Ayembɨpɨa’ä aï, aramoi puipokouta yeaka rupi, jare ñemɨro rupi, jare mbochɨ rupi, jare yembutuicha rupi, jare yembɨkate rupi. Jare aramoi imeta pepɨte pe indayepota wae reta, jare iñera japicha re wae reta, jare tekorái reta. Ayembɨpɨa’ä aï wi aramoi chemarata apɨta pewi Tumpa jowake, jare tuicha rupi chepɨatɨtɨta jokua re. Echa’ä aramoi pepɨte pe jokua tenonde yawe teko kachi rupi yureko wae reta jekuaeño ueya’ä jokua ipɨayemɨngeta kachi wae. Aramoi imeño ko awasa pe ñonoï reta jare mbɨkere rupi. Mokui wese ma a apou pepɨ. Jare añawe ata apou ye aï pepɨ. Kua re mbapɨ wese ma. Pikuaa kawi peï taɨkue rupi apou aiko pepɨ yawe, che jae jokua teko kachi rupi yureko wae reta pe: “Che ayu ye yawe, aiporarakata aï pewe peya’ä yawe pereko kachi. Jare jukuärái ayapota aï ipotawe wae pe ueya’ä yawe jeko kachi,” jae chupe reta. Jare añawe, yepe tëi aï'ä pe reta ndiwe joko pe, erëi pumɨmandúa aï jokua re kua aikuatía aï pewe wae rupi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe kuärái: “Ime yawe kía teko uyapo wae, imeta ko imiäri jese mokui ani mbapɨ wae uikuaa kawi jokua teko wae, jukuärái yaikuaa waerä añetete ra.” Jukuärái jei. Pe reta pipota pikuaa peï añetete ra Cristo uyemɨngeta che rupi wae. Jayawe che aechakata aï pewe aiporaraka yawe jokua teko kachi rupi yureko wae reta pe. Jukuärái pikuaata Cristo imbaepuere pepɨte rupi yepe oï. Jae mbaetɨ ko imbaepuere mbae wae rami pekotɨ. Añetete Cristo uyekutuka iko kurusu re imbaepuere mbae wae rami, erëi ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi Tumpa imbaepuere rupi. Jae ramiño wi ore etei mbaetɨ mbaepuere nonoi. Erëi pe reta pikuaata ore jae nunga wi nduiko Cristo rami Tumpa imbaepuere rupi. Jukuärái pe reta pikuaata pecha yawe kërái ore nduikota kuri pepɨte rupi. Pemae kawi piyé etei pikuaa waerä añetete ra perowia peï Cristo re wae. Jesucristo oï yawe pepɨa pe, jayawe pikuaa ko perowia kawi peï. Jare Cristo oï yawe pepɨa pe, che arowia katu aï peré pe reta pikuaa waerä Cristo oï ore ndiwe wi jare jae ko orembou pekotɨ wae. Ore nduyerure noï Tumpa pe peré piyapo waerä jupi wae. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, ndarau nduiporaraka pewe. Erëi aramoi amokue wae jeita: “Mase, Pablo uiporaraka’ä oï chupe reta. ¿Kiape ra oï imbaepuere uiporaraka waerä chupe reta? Tumpa chawaa ombou’ä Pablo yandewe.” Jukuärái aramoi kía ipuereta jei. Ñamaeño jese. Tome tuyemɨngeta pochɨño jukuärái. ¿Këraita pa orepuere nduiporaraka kía pe jeko kachi ueya ma yawe? Ore nduipotaete numɨkɨrëɨ waerä jokua añetete wae rupi ma iko wae reta. Nduipota’ä nduiporaraka chupe reta. Ore nduyerowiata pe reta piko yawe Tumpa uipota wae rupi, yepe tëi aramoi ore nduyekuaata orepɨräta’ä wae rami. Jáeramo nduyerure noï peré opa piyeapɨkatu kawi waerä Tumpa ndiwe. Jokua jeko pewa añawe aikuatía aï pewe kuärái ndei a awäe pepɨ mbowe. Echa’ä aipota’ä aiporu mbaepuere yandeYa umee chewe wae aiporaraka waerä pewe che joko pe aï yawe. Añetete jokua mbaepuere yandeYa umee chewe wae, jae ko pumɨmɨräta waerä Tumpa re, mbaetɨ ko purukachi waerä. Jayawe hermano mii reta, kuaño ma aipota pe reta piyapo waerä: Piyerowia jare jekuaeño peka mbae jupi waeño piyapo waerä. Piñemɨkɨrëɨ päwe rewe. Piko kawi pepɨakatu rewe pëti ramiño. Jare Tumpa oïta pe reta ndiwe. Jae ko yanderau jare yanembɨpɨakatu wae. Jare pe reta piyembɨsaluda yawe, jekuaeño piyembɨsaluda piyerau rewe. Opaete wɨrowia Cristo re wae reta kua pe ñonoï wae omondo pewe saludo. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jare yandeRu Tumpa jekuaeño tuechaka pewe perau wae. Jare jae nunga wi Espíritu Santo jekuaeño tuñemɨïru kawi opaete pe reta ndiwe. Jukuärái tuiko. Pe Jesucristo re perowia wae reta ɨwɨ Galacia rupi piyembatɨ peï wae, che ko jae Pablo aikuatía aï pewe kua tupapire. YandeYa Jesucristo etei chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa. Jare jaeño’ä ko chemondo wae. YandeRu Tumpa umbɨjekowe ye Cristo wae, jae wi chemondo. Mbaetɨ ko pëti awe kuimbae chemondo, jare kuimbae reta’ä ko chokui kua mbarawɨkɨ ayapo waerä. Jayawe che jare opaete hermano reta che ndiwe ñonoï wae nduraaka noï pewe saludo. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ. Jare jae reta jeko kachi oï Tumpa jowake. Erëi yandeYa Cristo uñemee umano waerä yanderé mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae opa umbái waerä yandewi, jare jukuärái yanderepɨ waerä kua ɨwɨ jeko ikawi mbae wae wi. Jukuärái Cristo uyapo yandeRu Tumpa uipota ramo. YandeRu Tumpa jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. Tumpa pereni jare Cristo rupi uechaka pewe ipɨakawi. Jare che chepɨakañɨete aï kërái pe reta ɨmambae rupiño piyerowa ma Cristo wi perowia waerä ambɨe ñee ikawi echa wae re. Yanemaerä jaeño ko pëtiño ñee ikawi wae jare añetete wae. Erëi ime amokue oporomboe kachi wae reta, jare jae reta mbaetɨ umɨmbeu ñonoï ñee ikawi wae. Jae reta pembopa ñonoï jare uipota umbɨambɨe reta ñee ikawi wae Cristo rewa. ¡Erëi Tumpa tuitɨ iarasɨ jese reta jaeño mái pewa! Jare ime yawe pëti wae orepɨte pe, ani pëti araɨwa yepe, umɨmbeu pewe yawe ñee ambɨe ye tenonde numɨmbeu pewe wae wi, jae nunga wi, ¡Tumpa tuitɨ jese iarasɨ jaeño mái pewa! Jukuärái ore tenonde ma ndoe pewe, jare jukuäraiete añawe che jae yeta pewe. Ime yawe kía umɨmbeu pewe ñee ambɨe ye tenonde perowia jese wae wi, ¡Tumpa tuitɨ jese iarasɨ jaeño mái pewa! Añetete ko, kua re che aeka’ä aï ïru wae reta umae kawi waerä cheré. Jare mbae’ä etei ko chewe ambɨyerowia reta waerä. Jaeño aipota Tumpa umae kawi waerä cheré. Añetete kuimbae retaño jekuaeño aipota ambɨyerowia aï yawe, che ayeyokui’ä ma ko aï Cristo pe. Cherɨkeɨ reta, cherɨwɨ reta, jare cherindɨ mii reta, aipota pikuaa waerä kuimbae reta wi’ä ko ou kua ñee ikawi wae che amɨmbeu wae. Echa’ä mbaetɨ ko kiawe kua ɨwɨ pewa umɨmbeu chewe. Jare kiawe wi chemboe’ä jese. Jaeño Jesucristo uikuaaka chewe. Pe reta etei pikuaa kërái aiko ndei Cristo re arowia mbowe. Che ko jae judío. Jare che aipotase aiko jupi opaete orereko rupi. Añetete ko, opaete cherëtáɨwa reta jare cheyaweiwa reta ipɨte wi, mbowɨño uipotaete iko chewi oreramɨkue reta jeko rupi. Jare pe reta pikuaa wi kërái che täta aiporarakase Cristo re wɨrowia wae reta pe kerupi rupi yureko wae rupi. Aipotase tëi opa ayukaka reta. Erëitu Tumpa ipɨakawiete chewe. Echa’ä ndei awe chesɨ wi aa mbowe, Tumpa chereni ma jare cheñono tee ma aiko waerä jae imaerä. Jare ikawi iko chupe Taɨ uikuaaka chewe waerä. Jukuärái uyapo chewe che a amɨmbeu waerä Taɨ rewa judío mbae wae reta pe kerupi rupi ñonoï wae rupi. Erëi Tumpa Taɨ uyekuaa chewe yawe, che aeka’ä kiawe chembɨarakuaa waerä jese. A’ä wi Jerusalén pe aeka waerä Cristo jemimboe tenondewaete reta. Yepe tëi jae reta rani Cristo omondo, erëi a’ä ayemɨngeta waerä jae reta ndiwe. Che a woi ɨwɨ Arabia pe. Jare joko wi añatima ye tëta wasu Damasco pe kiape Jesús jaeramo uyekuaaka chewe wae pe. Jokua jaɨkue rupi, mbapɨ año ma uasa yawe ramo che a Jerusalén pe aikuaa waerä Pedro. Erëi jaeño apɨta jae ndiwe quince ara rupi. Jare aecha’ä ïruwe Jesús jemimboe tenondewaete reta. Jaeño che aecha yandeYa tɨwɨ Jacobo. Mase, kua mbaembae che amɨmbeu aï pewe wae, Tumpa jowake chapu’ä etei ko aï. Joko wi che a ɨwɨ Siria pe jare ɨwɨ Cilicia pe wi. Jokua ara reta rupi Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Judea rupi uyembatɨ ñonoï wae reta chekuaa’ä etei. Jaeño uyandu jei reta cheré kuärái: “Jokua kuimbae tenonde yawe uiporarakase yandewe awɨye waerä jekuaeño yarowia Cristo re. Erëi añawe jae wi umɨmbeu oï ñee ikawi wae Cristo rewa,” jei reta. Jayawe jae reta umbutuicha Tumpa jee Tumpa umbɨambɨe chereko ramo. Jokua jaɨkue rupi catorce año ma uasa yawe, Tumpa uikuaaka chewe a ye waerä Jerusalén pe. Jayawe che a. Jare kua wese Bernabé chemɨïru. Jare araa wi Tito che ndiwe. Jare ore ndoo nuwäe yawe Jerusalén pe, che ayembatɨ jaeño Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta ndiwe. Jare che amɨesäka kawi chupe reta kërái che amɨmbeu ñee ikawi wae judío mbae wae reta pe. Echa’ä che aipota aikuaa aiko kërái ra jae reta umae cheparawɨkɨ judío mbae wae reta ipɨte rupi wae re. Echa’ä jae reta uipota’ä uñemɨïru yawe judío mbae Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe, jayawe opaete cheparawɨkɨ opata tëi ikumewa. Erëi jukuärai’ä uyeyapo. Echa’ä jae reta wɨrɨ̈ro’ä jokua che aporomboe wae. Jare yepe tëi Tito ko jae judío mbae wae, erëi jae reta jei’äwe Tito uyembɨcircuncidaka waerä. Jokua rewa ore nduyemɨngeta, echa’ä amokue ïru wae reta uipota tëi opaete judío mbae Cristo re wɨrowia wae reta uyembɨcircuncidaka waerä. Erëi jae reta Cristo re wɨrowiaraanga wae reta ko uyembatɨ reta añetete wae nunga ore ndiwe. Ko yepe jae reta jaeño uipota uikuaa ore nduyapo ra noï judío reta jeko rupi wae, jare uipota tëi uyapoka orewe jokua jae reta jeko. Erëi michi pewa awe numaeño’ä oriyé jese reta, echa’ä nduipota’ä numbɨyea ñee ikawi wae Cristo rewa yemboe ambɨe wae ndiwe. Ore nduipota pe reta pikuaa waerä kërái ñee ikawi wae Cristo rewa añetete ko jare uata’ä etei chupe mbae awe. Yande yarowia jokua ñee re ramo, pëti ramiño ñaï Jesucristo re jare yaikota’ä judío reta jeko rupi. Jayawe che amɨmbeu kua mbaembae re jokua Jerusalén pewa Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta pe. Che aikuaa opaete wae umae jese reta uipɨu rewe, erëi jokua mbae’ä chewe, echa’ä Tumpa pewarä opaete yande reta oyowakeño ko ñaï. Jare che amɨesäka chupe reta ñee ikawi wae amɨmbeu wae re yawe, jae reta upɨta oyowake che ndiwe jare umɨïru’ä reta mbae ipɨau wae ñee amɨmbeu wae pe. Jare jae nunga wi jae reta uikuaa ko Tumpa chokui che amɨmbeu waerä ñee ikawi wae judío mbae wae reta pe kërái Tumpa oyokui Pedro umɨmbeu waerä judío reta pe rami. Añetete Tumpa omondo Pedro judío reta ipɨte pe. Jare jukuärái wi Tumpa chemondo judío mbae wae reta ipɨte pe. Jayawe ore mokui rewe ko jae Tumpa oremondo jae jee re wae. Jare joko pe yureko wi Pedro, Jacobo, jare Juan. Jese reta ïru wae reta umae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewaete reta ko. Jare jae reta uikuaa ma yawe Tumpa ko umee chewe ipɨakawi rupi kua mbarawɨkɨ, chepopɨsɨ reta opaete wae jowake. Jare uipopɨsɨ reta wi Bernabé. Jukuärái jae reta uikuaaka opaete wae pe oyowake ñonoï ore ndiwe jare jaekawi chupe reta jokua ñee ore numɨmbeu wae. Jare ikawi iko chupe reta ore jekuaeño numɨmbeu waerä judío mbae wae reta pe jare jae reta umɨmbeu waerä judío reta pe. Jaeño jei reta orewe: “Jekuaeño pemandúa mii pemborɨ waerä iparawete wae reta orepɨte pe ñonoï wae,” jei reta orewe. Jare jokua ko jae che chekɨrëɨete ayapo aiko wae. Jukuärái ore ndupɨta. Erëi kua jaɨkue rupi Pedro ou tëta wasu Antioquía pe. Jare joko pe oï rambuewe, che imeta ko ambɨeta chupe jae mbaetɨ jupi uyapo iko ramo. Echa’ä jaeramo ou yawe, ukaruñoi judío mbae wae reta ndiwe. Jokua jaekawi ko. Erëi yuweru uwäe amokue judío reta Jacobo ombou wae reta, jare Pedro umbɨpɨ usɨrɨ judío mbae wae reta wi. Echa’ä ukɨye jokua judío reta wi aramoi umbɨjekota reta Pedro jae judío mbae wae reta ndiwe ukaru wae re. Jukuärái jae uyapo iko jokua mokui jowa wae reta uyapo wae rami. Jare ïru judío joko pe yureko wae reta wi uyemboe Pedro jeko re. Jare Bernabé jae nunga wi uñemaeño iyé uyapo waerä jae reta uyapo wae rami. Jayawe aecha yawe jae reta yureko’ä añetete wae rupi ñee ikawi wae yanemboe wae rupi, che jae Pedro pe etei opaete wae jowake: “Nde ko jae judío, erëi kua pe ndeya ma judío reta jeko ndiko waerä judío mbae wae reta rami. Jokua jaekawi ko. Erëi ¿këraita ra añawe ndesɨrɨ neï chuwi reta? ¿Ndipota ra jae reta wɨrowia waerä ikɨa ra ñonoï Tumpa kotɨ jare imeta ko uyeyapo judío retarä?” jae chupe. Che jare Pedro judío ko oresɨ wi ndoa wiwe. Ore jae’ä ko judío mbae wae reta, jokua jeko kachi wae reta ndoese chupe wae. Moisés arakae uikuaaka oreramɨkue reta pe opaete mbaembae Tumpa jei chupe reta wae. Erëi che jare Pedro nduikuaa ma jokua Moisés uikuatía wae rupi’ä ko Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Jaeño Jesucristo re yarowia wae rupi Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Añetete ko Tumpa ndarau kía re awe umae jeko mbae wae rami Moisés arakae uikuatía wae uyapo wae rupi. Jayawe ore ndorowia Jesucristo re, echa’ä ore nduipota Tumpa umae waerä oreré orereko mbae wae rami. Jare jukuärái ko Tumpa uyapo ore ndorowia Cristo re ramo – mbaetɨ ko Moisés arakae uikuatía wae nduyapo ramo. Che jare Pedro nduyeko noï Cristo re, jukuärái Tumpa umae waerä oreré orereko mbae wae rami. Mbaetɨ ma ko ore nduiko Moisés uikuatía wae rupi. Jáeramo jeta judío reta umae oreré ore nduyawɨ noï wae echa Tumpa kotɨ. Erëi ¿añetete ra nduyawɨ noï Tumpa kotɨ? ¿Añetete ra mbae kachi ko yaeya yawe jokua Moisés arakae uikuatía wae yayeko waerä Cristo re? Mbaetɨ etei ko. Erëi che añatima ye yawe jokua aeya wae pe, jokua ikota tëi mbae kachi wae Tumpa jowai. Echa’ä ndarau kiawe ipuere umbɨyerowia Tumpa Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jukuärái che aipotase tëi ayapo, erëi jokua Moisés uikuatía wae umaeño’ä cheré ambɨyerowia waerä Tumpa, echa’ä jaeño uikuaaka chewe teko pe aï ayawɨ ramo. Erëi añawe Moisés arakae uikuatía wae ndarau ye ma ime onoi mbaepuere cheré, echa’ä amano rami ma ko chuwi ramo. Añawe ramo chepuere aiko Tumpa pewarä añetete rewe. Echa’ä che arowia Cristo re ramo, cherekowe indechikue umano rami jokua kurusu re Cristo ndiwe. Jare ndarau ye ma aiko tenonde aiko rami, echa’ä añawe Cristo oï ma chepɨa pe. Jare añawe imeño cherekowe aï rambuewe, jekuaeño arowiata Tumpa Taɨ re. Echa’ä jae cherau jare uñemee umano waerä cheré. Tumpa ipɨakawiete chewe, jare jokua che arɨ̈ro’ä etei. Echa’ä jokua rupiño ko yandepuere yayeapɨkatu Tumpa ndiwe. Añetete yawe yandepuere yayembujupika Tumpa kotɨ Moisés arakae uikuatía wae rupi, jayawe Cristo imano usiriwe’ä etei ko yandewe. Pe reta Galacia pewa reta, ¿maera pa pearakuaa’ä mbate piko? Che perowake etei amɨmbeu kawi ma pewe kërái Jesucristo umano kurusu re wae. ¿Kía ra ko uyapo pewe pearakuaa mbae echa piko waerä? Jaeño aipota pikuaaka waerä chewe kua: ¿Marái ramo ra Tumpa umee pewe Espíritu Santo? ¿Aramoi piyapo jupi opaete Tumpa arakae jei Moisés pe wae rupi ramo? Mbaetɨ etei. Pe reta penoi ko Espíritu Santo, echa’ä perowia ñee ikawi wae Cristo rewa piyandu yawe. Jukuärái ko uyembɨpɨ kawi perekowe ipɨau wae Espíritu Santo rupi. Erëi ¿këraita pa añawe pe reta pipota peo tenonde peï pe reta piyapo wae rupiño? ¿Pearakuaa’ä etei mbate ra ko, cheïru reta? Pe reta jeta ma piporara perowia Cristo re ramo. ¿Piyemboe’ä yerá mbae awe jokua mbaembae piporara wae rupi? Aipota’ä arowia jukuärái. Tapɨrandu ye pewe: “¿Marái ramo ra Tumpa umee pewe Espíritu Santo jare uyapo pepɨte rupi mbaembae kiawe ipuere’ä etei uyapo wae? ¿Aramoi piko ra Moisés arakae uikuatía wae rupi ramo? Jukuärai’ä ko. Pe reta ime ko penoi Espíritu Santo, echa’ä perowia ñee ikawi wae Cristo rewa piyandu yawe. Ikawi kua pe yayemɨngeta waerä yandepɨa pe mbae uasa Abraham pe wae. Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe kuärái: “Abraham wɨrowia Tumpa jei wae re; jáeramo Tumpa umae jese jeko mbae wae rami.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe pikuaa kawita ko ipotawe kía wɨrowia Tumpa re Abraham rami wae, jae ko Abraham taɨ rami Tumpa jowai. Jae nunga wi arakaete wiwe uyekuatiaño mái Tumpa iñeerɨru pe kërái Tumpa umaeta iko judío mbae wae reta re jeko mbae wae rami jae reta wɨrowia jese yawe. Kua ñee ikawi wae Tumpa uikuaaka Abraham pe jae jei chupe yawe: “Nde rupi opaete ɨwɨ pewa reta uyekouta ñonoï,” jei. Kua uikuaaka yandewe ipotawe kía Tumpa re wɨrowia wae uyekouta oï. Abraham wɨrowia Tumpa jei wae re jare tuicha rupi uyekou. Jare jukuäraita oï wi opaete jukuärái wɨrowia wae reta. Erëi opaete kía Moisés arakae uikuatía wae rupi uipota tëi uyembujupika Tumpa kotɨ wae reta, jae reta añetete ko ñonoï Tumpa iarasɨ pe. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: “Kía mbaetɨ uyapo yawe opaetei Tumpa uikuatiaka wae rupi, Tumpa iarasɨ toa jese.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe yaikuaa kawi ñaï mbaetɨ ko kiawe ipuere uyembujupi Tumpa kotɨ Moisés arakae uikuatía wae rupi. Echa’ä ndarau kiawe ipuere uyapo jupi rupi opaetei Tumpa jei wae. Jae nunga wi Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe kuärái: “Ipotawe kía wɨrowia Tumpa re wae, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami, jare jae uyekouta oï tekowe ipɨau wae re.” Jukuärái uyekuatía oï. Erëi kía uipota iko Moisés arakae uikuatía wae rupiño wae, jokua reño ko ikota. Jukuärái ko jei wi Tumpa iñeerɨru pe. Jáeramo jukuärái yaikuaa kía Moisés arakae uikuatía wae rupiño uipota iko wae, mbaetɨ ko wɨrowia kawi oï Tumpa re. Jayawe yepe tëi yande yaiko’ä ko jupi rupi opaete Tumpa arakae jei Moisés pe wae rupi, jare jokua jeko pewa Tumpa iarasɨ pe yaikose, jesewe yandeYa Cristo yanderepɨ ma chuwi. Echa’ä Tumpa iarasɨ oata tëi iko yanderé wae oa Cristo re yandepepɨka pe jae uyekutuka iko kurusu re rambuewe. Jukuärái jei yandewe Tumpa iñeerɨru pe jei yawe: “Kía uyekutuka ɨwɨra re wae, Tumpa iarasɨ toa jese.” Jare Jesucristo kua uyapo yandewe wae rupi, judío mbae wae reta wi ipuere uyekou mbaembae ikawi wae re Tumpa jei Abraham pe uyapota iko wae. Jare jukuärái opaete yande Cristo re yarowia wae reta ñanoi ko Espíritu Santo Tumpa jei umeeta iko wae. Hermano mii reta, ñamae mii yandereko re. Yande reta yayapo yawe pëti yemɨngeta ïru ndiwe, jare yamɨfirma ma yawe, ndarau ye ma kía ipuere umɨïru jare umɨkañɨ wi. Jukuäraiete wi ko jokua arakae Tumpa jei uyapota iko Abraham jare iñemoñaa pewarä wae. Jeta wese Tumpa umɨmbeu Abraham pe uyapota iko chupe reta mbaembae ikawi wae. (Jare kua Tumpa jei wae, mbaetɨ jei opaete Abraham iñemoñaa reta pe. Erëi Tumpa jei Abraham pe: “Nde jare niñemoñaa piyekouta peï,” jei chupe. Jare kua “niñemoñaa” jei wae uipota jei pëti wae. Jare jokua pëti wae ko jae Cristo.) Jáeramo che aipota jae wae ko kua: Tumpa tenonde uyapo pëti yemɨngeta Abraham ndiwe uyapo waerä chupe mbaembae ikawi wae. Joko wi, 430 año ma uasa yawe ramo Moisés uikuaaka oreramɨkue reta pe opaete mbaembae Tumpa jei chupe reta wae. Erëi jokua Moisés uikuatía wae mbaetɨ etei umbái jokua yemɨngeta Tumpa tenonde uyapo Abraham ndiwe wae. Tumpa ipɨakawi ramo, uyapo ñotái ko jae jei Abraham pe wae. Jayawe mbaetɨ ko opaete Moisés arakae uikuatía wae yaiko wae rupi Tumpa uyapo ikawi wae yandewe. Tumpa uyapo ikawi wae yandewe jae jei uyapota iko ramo. Jayawe, ¿maera ra taɨkue rupi Tumpa uikuaaka Moisés pe kërái yureko reta waerä? Jukuärái Tumpa uikuaaka chupe reta mbae ra ko jae mbae kachi wae jae jowai jare kërái jae reta uyawɨ ma ko jokua jae jei wae. Jare jokua Moisés uikuatía wae imbaepuere pe yureko reta ara uwäe rewa ou waerä Abraham iñemoñaa rupi Tumpa jei ombouta iko wae. Jare yande yaikuaa jokua Tumpa jei Abraham pe uyapota iko wae ikawiete ko Moisés uikuatía wae wi. Echa’ä Tumpa uyemɨngeta sɨmi wɨrae Abraham ndiwe. Erëi jukuärai’ä uyapo Moisés ndiwe. Echa’ä jae uikuaaka iñee Moisés pe araɨwa reta rupi, Moisés umɨmbeu yuapɨ ye waerä Israel iñemoñaa reta pe. Jukuärái Tumpa uikuaaka iñee Israel iñemoñaa reta pe ïru wae reta rupi. Erëi Tumpa uyemɨngeta sɨmi etei Abraham ndiwe – mbaetɨ ïru kía rupi. Erëi, ¿kua uipota ra jei Tumpa jei Moisés rupi wae oyowaicho ra oï jokua Tumpa jei Abraham pe uyapota iko wae ndiwe? Mbaetɨ etei. Echa’ä ndarau kiawe ipuere onoi tekowe ipɨau wae Moisés uikuatía wae uyapo wae rupi. Jukuärái yawe, yandepuereta tëi yayembujupi Tumpa jowai mbaembae yayapo wae rupi. Erëi Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe opaete yande reta yayawɨ ma ko Tumpa kotɨ, jare jokua teko ñanoi wae ñaneapɨ̈ti oï rami ko. Jare jokua jeko pewa pëti peresorɨru pe ñaï rami mbɨrɨ Tumpa wi. Erëi jukuärái ko yande, yaikuaa waerä jaeño Jesucristo rupi yepe yandepuere yayeyoraka teko ñanoi wae wi jare ñaï waerä Tumpa jowai yandereko mbae wae rami. Jare jokua jaeño uyeyapota yandewe yarowia yawe Jesucristo re. Añawe yaikuaa jaeño ko Cristo re yarowia wae rupi Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Erëi ore judiorä nduiko wae reta nduikuaa’äse jokua. Tenonde yawe ore imeta ko jekuaeño nduiko Tumpa arakae jei Moisés pe wae rupi, jare jukuärái ore nduikose peresorɨru pe iko wae reta rami Cristo re ndorowia rewa. Añetete, Tumpa arakae uikuaaka Moisés pe kërái nduiko kawi waerä, awɨye waerä nduiko ore ndoe wae rupiño. Jare Moisés uikuatía wae rupi nduiko rambuewe, jokua uyandareko iko oreré Cristo ou rewa. Erëi añawe Cristo ou ma ko. Jare ore ndorowia ma jese wae reta, Tumpa umae oreré orereko mbae wae rami. Jáeramo mbaetɨ ma ñaï Moisés uikuatía wae imbaepuere pe. Jare añawe opaete pe reta Tumpa taɨ reta ma ko Jesucristo re perowia ramo. Añawe Tumpa peapo ma ko peï waerä pëti ramiño Cristo re, jare pe reta pipɨsɨ ma ko Jesucristo jeko. Añetete, ore judiorä nduiko wae reta jare pe judío mbae piko wae reta oyowakeño ko ñaï pëti ramiño Cristo re. Jare jae nunga wi täta rupi yayeyokui wae reta jare yayeyokui mbae wae reta oyowakeño ko wi. Jare yande kuimbaerä yaiko wae reta jare kuña reta oyowakeño ko wi. Echa’ä opaete yande reta ñaï pëti ramiño Jesucristo re ramo. Jare pe reta Cristo pewa yawe, Abraham iñemoñaa reta pewa rami ko wi, echa’ä Cristo ko jae Abraham iñemoñaa. Jáeramo pe reta wi piyekouta peï mbaembae ikawi wae re Tumpa jei umeeta oï Abraham pe wae. Kua pe ime ye mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Yambɨjaanga. Yande yaikuaa kawi ñaï pëti kuimbae ikokatu wae taɨ pëti ara onoita opaete tu imbaembae. Erëi taɨ ukuakuaa oo oï rambuewe, jae ko pëti uyeyokui wae rami, echa’ä imeño ïru wae reta onoi jese mbaepuere. Echa’ä kuimbae ikokatu wae oñono amokue wae reta taɨ re uyandareko waerä, jare jae nunga wi jokua mbaembae ikota taɨ imaerä wae re. Jukuärái oïta uwäe ara tu jei wae rewa. Jare jukuärái wi yande reta yaikose jokua sambiaɨ rami ndei Cristo re yarowia mbowe. Echa’ä yaikose ipotawe kua ɨwɨ pewa jeko re, jare jokua teko reta ime wɨreko mbaepuere yanderé. Erëi ara uwäe ma yawe Tumpa jei wae, jae ombou Taɨ kua ɨwɨ pe. Jae oa pëti kuña wi yande rami. Jare jae ko judío ramo, jae iko wi Moisés arakae uikuatía wae rupi. Jukuärái Tumpa ombou Taɨ orerepɨ waerä ore Moisés uikuatía wae rupi nduiko wae. Añetete Tumpa ombou Taɨ yanderepɨ waerä opaete yande reta yandepuere waerä yaiko Tumpa taɨ retarä. Jare Tumpa taɨ reta ma yaiko ramo, jae ombou Espíritu Santo ikoño mái Taɨ ndiwe wae iko waerä yandepɨa pe. Jare jae ko uparawɨkɨ yanderé yandepuere waerä yae Tumpa pe yandepɨa rewe, “Cheru.” Jayawe, ¿mbae pa añawe yaikuaa kua pe? Pe reta mbaetɨ ma ko jae täta uyeyokui wae reta rami. Pe reta Tumpa taɨ reta ma ko. Jare taɨ reta ma peï ramo, opaete mbaembae Tumpa umeeta taɨ reta pe wae pemaerä ma ko wi Cristo uyapo pewe wae rupi. Tenonde yawe, ndei Tumpa pikuaa mbowe, piyeyokuise tëi piko tumparaanga reta pe. Piyapose tëi chupe reta opa kërái rái jae reta pemborɨ waerä. Erëi añawe pikuaa ma ko Tumpa – ani ikawiete yae waerä chupe Tumpa pekuaa ma. ¿Kërái ramo jayawe pipota piyerowa ye peï chuwi? ¿Maera pa pipota piyapo ye mbaembae ipuere’ä pemborɨ piyembujupika waerä Tumpa kotɨ? ¿Pipota yerá piko ye jokua mbaembae imbaepuere pe? Añawe judío reta jeko rupi pe reta piyemɨmandúa peï ara reta re, jare yasɨ reta re, jare año reta re jukuärái pembɨyerowia waerä tëi Tumpa. Che ayembɨpɨa’ä aï aramoi jeiño ma chawaa pomboe aiko. Hermano reta, añawe che pumɨñera pemomoe waerä chereko. Che aiko yawe pepɨte rupi, che aiko pe reta rami – mbaetɨ aiko pëti judío rami. Jare pe reta pepɨakawi piko chewe. Pe pemandúa kawi peï, che jaeramo a yawe pepɨ amɨmbeu waerä pewe ñee ikawi wae Cristo rewa, chembaerasɨ aiko parawete. Jare yepe tëi chembaerasɨ yawái iko pewe, jesewe pe reta chererɨ̈ro’ä jare mbaetɨ wi chemombo peyuwi. Pe reta chembɨasa kawi pëti araɨwa rami jare Jesucristo rami etei wi. Che chemandúa kawi jokua yerowia penoise wae re. Jare aikuaa pepuere yawe, pekita tëi peresa peyuwi pemee waerä chewe. Erëi añawe, ¿jae yerá che perowaicho amɨmbeu pewe añetete wae re? Jokua oporomboeraanga wae reta pepepɨka pe ñonoï wae echa tëi, erëi añetete ueka’ä ñonoï ikawi wae pemaerä. Echa’ä jae reta jaeño uipota pembopia waerä orewi, pe reta piko waerä jae reta ipepɨka pe. Añetete ime yawe kía uipota oï pepepɨka pe wae, jokua ikawi ko tëi. Erëi imeta ko uyapo ikawi waerä pewe añetete rewe, jare uyapota ko jekuaeño – mbaetɨ che pepɨ aï yaweño añetete wae nunga uyapo oï reta. Pe reta ko jae cheraɨ reta rami. Jare añawe kërái pëti kuña imembɨrasɨ oï wae ipɨa’ä oï imembɨ re rami, jukuäraiete wi che chepɨa’ä aï peré. Jare jukuärái chepɨata’ä aï peré Cristo jeko uyekuaa peré rewa. Aipota echa aï tëi añawe woi pe reta ndiwe aikuaa waerä mbae ra pereta tëi kua rewa. Echa’ä che aipota’ä echa pumɨngeta kuärái. Erëi aikuaa’ä ye ma kërái pumɨngeta waerä. Pe Moisés arakae uikuatía wae rupi pipota piko wae reta, ikawi ko piyemɨngeta waerä pepɨa pe Moisés uikuatía wae re. Joko pe uikuaaka yandewe Abraham ime wɨreko mokui taɨ. Pëti taɨ ko jae kuña täta uyeyokui wae Agar jee wae imembɨ. Jare ïru taɨ ko jae kuña uyeyokui mbae wae Sara jee wae imembɨ. Jokua täta uyeyokui wae imembɨ oa tu jare ichɨ jei wae rupiño. Erëi jokua uyeyokui mbae wae imembɨ oa Tumpa jei wae rupi. Kua pëti yembɨjaanga ko. Echa’ä jokua mokui kuña uyembɨjaanga oï mokui mbaembae ambɨe ye ye wae Tumpa uyapo wae re. Pëti ko jae jokua yemɨngeta Tumpa arakae uyapo Israel iñemoñaa reta ndiwe wae ɨwɨtu wasu Sinaí jee wae pe – jae ko Moisés arakae uikuatía wae. Jokua Agar rami ko, echa’ä kërái Agar imembɨ jae nunga wi täta uyeyokui wae ko, jukuärái wi ko opaete Moisés uikuatía wae rupi yureko wae reta. Jayawe Agar uyembɨjaanga oï ɨwɨtu wasu Sinaí ɨwɨ Arabia pewa re. Jare uyembɨjaanga oï wi tëta wasu Jerusalén añawe yande yaikuaa wae re. Echa’ä jokua tëta wasu pewa reta yureko Moisés arakae uikuatía wae rupi, jare jukuärái jae reta ko täta uyeyokui wae reta rami. Erëi jukuärai’ä ko yande reta. Echa’ä Tumpa uyapo ma mbae ambɨe ye wae yanemaerä. Yande reta ko jae añawe Sara imembɨ rami. Jare yande ko jae tëta wasu Jerusalén pewa reta wi. Erëi kua Jerusalén, mbaetɨ ko kua ɨwɨ pewa. Jae ko ara pewa. Jare joko pewa reta yureko ipɨawiwe rewe, jare uyeyokui’ä täta kía pe awe. Uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe Sara rewa kuärái: “Iyerowia, nde nemembɨ mbae wae. Jare mbaetɨi ndikuaa nemembɨrasɨ wae, esapɨkai ndiyerowia rewe. Echa’ä yepe tëi neme ndereya jare nemembɨ mbae neï, erëi nemembɨ reta jetaeteta kuña ime rewe oï wae wi.” Jukuärái uyekuatía oï. Jare pe chehermano mii reta, pe reta ko jae Tumpa taɨ reta kërái Tumpa jei uyapota iko wae rupi etei. Jare jukuärái pe reta ko jae Sara imembɨ Isaac jee wae rami, echa’ä Isaac oa ichɨ wi kërái Tumpa jei uyapota iko wae rupi etei. Jare jokua arakaete uasa wae, jokua etei wi uasa oï yandewe añawe. Echa’ä arakaete Agar imembɨ Ismael jee wae uiporaraka Isaac pe. Jare jukuärái jokua Abraham taɨ jae jei wae rupiño uyekuaa wae uiporaraka jokua taɨ Espíritu Santo imbaepuere rupi oa wae pe. Jae ramiño wi añawe rupi Moisés arakae uikuatía wae uipota uyapoka yandewe wae reta uiporaraka ñonoï yandewe yande Espíritu Santo rupi yaiko wae reta pe. Erëi yayapota ko jokua oporomboeraanga wae reta pe kërái Tumpa iñeerɨru pe jei wae rami. Echa’ä joko pe jei kuärái: “¡Emombo jokua kuña täta uyeyokui wae imembɨ ndiwe! Echa’ä jae imembɨ mbaetɨta uyekou tu imbaembae re kuña mbaetɨ kía pe awe uyeyokui wae imembɨ ndiwe.” Jukuärái jei. Jayawe hermano mii reta, yande mbaetɨ ko jae jokua kuña täta uyeyokui wae imembɨ rami, echa’ä Moisés arakae uikuatía wae mbaetɨ onoi mbaepuere yanderé ramo. Yande ko jae jokua kuña uyeyokui mbae wae imembɨ rami. YandeYa Cristo yandeyora ma añetete rewe. Jare jae uipota yande yapɨta waerä jekuaeño uyeyora wae reta rami. Jáeramo awɨye pemaeño piyé piko ye waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi kía täta uyeyokui wae rami. Mase, jeta wae reta uyembɨcircuncidaka uyembujupika waerä tëi Tumpa kotɨ. Erëi che tae pewe, pe reta piyapo yawe jukuärái, jayawe Cristo uyapo wae usiriweta’ä etei ko pewe maeräwe. Jare che tae ye pewe, pe reta piyembɨcircuncidaka yawe, jayawe imeta tëi ko piyapo wi opaetei ïru mbaembae Moisés uikuatía wae rupi. Mbaetɨ ye mbae, echa’ä pipota yawe piyembujupika Moisés uikuatía wae piyapo wae rupi, jayawe piyembɨsɨrɨ ma ko Cristo wi jare piyerowa ma ko Tumpa ipɨakawi wi. Erëi ore Espíritu Santo rupi nduiko wae reta, ore nduikuaa nduyemboɨta noï Tumpa jowai orereko mbae wae rami ndorowia ma Cristo re ramo. Jokua ko ore nuäro noï nduyerowia rewe. Añetete ime yawe kía pëti ramiño oï Jesucristo re wae, mbae’ä ko uyembɨcircuncidaka ma wae. Jare mbae’ä ko wi uyembɨcircuncidaka mbae wae. Erëi mbae ikawi wae ko jae Cristo reño yarowia waerä jare yaechaka waerä yarowia ma ko jese wae yayerau päwe rewe rupi. Pe reta tenonde yawe pewata kawi piko tëi Tumpa kotɨ. Erëi ¿kía reta pa yuweru pembopa añetete wae wi? Jokua yuweru pembopa wae reta yuweru’ä ko Tumpa wi. Pe reta, Tumpa ko pereni ikotɨ. Jáeramo piyandareko kawi piyé, echa’ä pikuaa ma ko kërái mbowɨño levadura umbɨayasɨ opaete mbɨyaperä uñemona oï wae. Jukuärái wi pëti yemboe ambɨe ye wae ipuere uñemɨái oo umbɨtawɨ waerä jeta wae reta. Erëi che arowia katu aï peré piyemɨngeta waerä pepɨa pe kua mbaembae re che chepɨa pe ayemɨngeta wae rami. Echa’ä pe reta jare che pëti ramiño ko ñaï päwe yandeYa Cristo re. Añetete jokua kía nunga pembojopa ñonoï wae reta, Tumpa uiporarakata oï chupe reta. Hermano mii reta, amokue wae reta jei tëi ñonoï cheré: “Pablo oporomboe oï yande reta imeta ko yayembɨcircuncidaka Tumpa umae kawi waerä yanderé.” Jukuärái jei reta tëi. Erëi jukuärai’ä ko. Jukuärái che jae yawe, jayawe judío reta ndarau tëi uiporaraka ñonoï chewe. Añetete judío reta iarasɨ ko chekotɨ che aporomboe wae jeko pewa. Echa’ä che aporomboe jaeño Cristo imano kurusu re wae rupi ko yandepuere ñaï yandereko mbae wae rami Tumpa jowai – mbaetɨ ko yayembɨcircuncidaka wae rupi. ¡Aipota echa ko tëi jokua jei pewe piyembɨcircuncidaka waerä wae reta tuyeapiawoka opaetei kuri! Jukuärái che jae, echa’ä pe chehermano mii reta, Tumpa mbaetɨ etei ko pereni pe reta piko waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi täta uyeyokui wae reta rami. Tumpa pereni ko piko waerä pepɨawiwe rewe. Erëi awɨye pere peyupe: “Tumpa uyapo yandepɨawiwe yaiko waerä. Jáeramo yandepuere yaiko yande yae wae rupiño.” Awɨye jokua. Piyeyokuita ko peyupe piyerau päwe rewe. Echa’ä opaete mbaembae Tumpa arakae jei Moisés rupi wae, jae ko pëti waeño. Jae ko kua: “Peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami.” Erëi piyandareko kawi piyé, echa’ä pe reta jekuaeño piyeapicha yawe jare piyeaka peï yawe pe yepái, jayawe opata piyererukachi peï. Jayawe che tae pewe kuärái: Piko Espíritu Santo jei wae rupi. Jare jukuärái piyapo yawe, ndarau ma ko piko pe reta pere wae rupiño. Echa’ä yande yaiko yawe yande yae wae rupiño, jokua jae’ä ko Espíritu Santo uipota wae. Jae ramiño wi Espíritu Santo uipota wae, jae’ä ko yaipota wae yaiko yawe yande yae wae rupiño. Erëi mokui rewe yaipota tëi yayapo. Jáeramo ime pëti ñeräro yandepɨa pe, jare jekuaeño yanembɨawái oï awɨye waerä yayapo yandepɨawiwe rewe mbae yaipota tëi yayapo wae. Erëi kua ñeräro pe Moisés arakae uikuatía wae ndarau etei yanemborɨ. Añetete ñañemee yawe Espíritu Santo pe yaiko waerä jae jei wae rupi, jayawe Moisés arakae uikuatía wae mbaetɨ onoi mbaepuere yanderé. Yande reta yaikuaa kawi kërái ko kía iko yawe jae jei wae rupiño. Echa’ä uyapo awasa, jare uyapo mbaembae kachi wae, jare imbɨkere. Jae nunga wi umbɨadora tumparaanga reta re, jare ipaye. Uñamɨtäa japicha reta jare jowaichopota. Jawɨ̈ropota. Pochɨ wɨrae mbae re. Uyembutuicha. Iyeakase jare uyapo uyembɨyao tee tee reta waerä. Iñemɨrose. Upuruyuka. Usawɨpo. Jare uyapo arete wi. Jare jeta ïru kua nunga mbaembae ikawi mbae wae uyapo kía iko yawe jae jei wae rupiño. Che tamɨmbeu ye pewe kua nunga mbaembae ikawi mbae wae rupi yureko wae reta ndarau etei ñonoï Tumpa ndiwe, jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Erëi kía iko yawe Espíritu Santo jei wae rupi, upuruauta, uyerowiata, ipɨakatuta, ipɨawasuta, ipɨakawita, jeko kawita, wɨrowia kawita Tumpa re, ikoita, jare ikota’ä jete uipota wae rupi. Añetete, yaiko yawe Espíritu Santo rupi, ndarau yayawɨ Tumpa jei wae. Tenonde yawe yande reta yaipotase yaiko yande yae wae rupiño. Erëi añawe opaete yande Jesucristo pewa ma yaiko wae reta yaeya ma ko yande yae wae rupiño yaiko wae jare jokua kɨrëɨ mbaembae kachi wae ndiwe. Yaikutu ma kurusu re yaeya wae rami ko. Jare Espíritu Santo umee ma yandewe tekowe ipɨau wae. Jáeramo yaiko mii Espíritu Santo jei wae rupi. Awɨye mii yayembɨkate, jare awɨye ïru wae reta ndiwe yapurumbɨarasɨiño. Jare awɨye ñañemɨro yandeyupe. Jayawe hermano mii reta, ime ye mbaembae re pumbɨarakuaa ye waerä. Ime yawe kía pepɨte pe oï wae uyerowa uyapo waerä mbae kachi wae, jayawe pe Espíritu Santo rupi pewata kawi peï wae reta imeta ko pemborɨ mii peau rewe jae uyeapɨkatu ye waerä Tumpa ndiwe. Erëi piyandareko kawi piyé awɨye waerä jokua jae uyapo wae uyawɨka pewe wi Tumpa kotɨ. Jayawe piyemborɨ katu yembɨawái reta rupi, piyemborɨ katu tewɨta poɨ wae pewoɨ wae rami. Jare jukuärái piyapo kawita peï kuri Cristo jei yandewe yayapo waerä wae. Erëi ime yawe kía uyererowia katu jokua teko kachi pe oa wae wi, jae uyembɨtawɨ ko oï. Echa’ä jae mbae’ä ko. Jáeramo awɨyeta ko yamboyowake mbae yayapo wae ïru wae reta mbae uyapo wae ndiwe awɨye waerä yayembutuicha. Erëi pëti pëti ñamae kawi yandiyé kërái mbaembae yayapo wae re. Jare jokua mbaembae ikawi oï yawe, yandepɨa toï jenda pe. Echa’ä Tumpa umee yandewe pëti pëti pe mbarawɨkɨ yayapo waerä. Jare pëti pëti wae yanderé oï yayapo waerä yandeparawɨkɨi. Tumpa iñee re uyemboe oï wae tumee mbaembae ime onoi wae wi imboea pe. Awɨye piyembɨtawɨ. Echa’ä Tumpa umɨñatimata oï yandewe pëti pëti pe mbae yayapo wae rupi, jare jokua rewa yande yandepuereta’ä yambɨtawɨ Tumpa. Yande yaikuaa kawi ñaï jokua ñañotɨ wae, jokua etei ko yawɨye yawe, yaupi yeta ñaï kuri. Jae ramiño wi kía iko yawe jae jei wae rupiño, jokua mbaembae jae uyapo wae rupi ikumewata oï kuri jekowe. Jare jukuärái wi kía iko yawe Espíritu Santo jei wae rupi, jokua mbaembae jae uyapo wae rupi tuicha rupi uyekouta oï kuri tekowe opa mbae wae re. Jayawe awɨye yandekueri ikawi wae yayapo wae wi. Echa’ä uwäe yawe ara Tumpa jei wae, yayekouta ñaï kuri ikawi wae yayapo wae rupi yandekueri’ä yawe. Jáeramo yayapo mii ikawi wae opaete wae pe yandepuere wae rupi. Erëi tenonde Cristo re wɨrowia wae reta rani ko yamborɨta. Mase, che etei aikuatía aï pewe kua kuatía tuicha wae. Jokua imeta ko piyembɨcircuncidaka jei pewe reta wae jaeño uyembɨpɨa’ä ñonoï mbaembae uyekuaa wae reño. Añetete, jae reta jaeño uipota’ä ïru judío reta uiporaraka waerä chupe reta. Echa’ä jukuärái uyeyapota oï chupe reta jae reta jei yawe: “Cristo umano kurusu re wae rupiño ko yandepuere ñanoi tekowe opa mbae wae.” Jayawe jae reta jei pewe piyembɨcircuncidaka waerä Moisés arakae uikuatía wae rupi. Erëi añetete jae retawe uyapo’ä jupi rupi opaetei Moisés uikuatía wae. Erëi jae reta uipota piyembɨcircuncidaka waerä ipuere waerä jei uyembutuicha rewe ïru judío reta pe: “Mase kërái ore nduyapo ma judío mbae wae reta uyembɨcircuncidaka waerä,” jei reta waerä. Erëi che ndarau etei ayembutuicha mbae re awe. Jaeño ambutuichata yandeYa Jesucristo jee jae kurusu re uyapo yandewe wae re. Echa’ä jokua jae uyapo chemaerä jeko pewa, opaete mbaembae kachi wae Cristo re wɨrowia mbae wae reta ueka wae mbae’ä ma ko chewe. Añetete che amano rami ma ko chuwi. Jare jae reta imaerä mbae’ä ma ko che. Añetete, yande pëti ramiño ñaï Jesucristo re ramo, mbae’ä ko yayembɨcircuncidaka ma wae. Jare mbae’ä ko wi yayembɨcircuncidaka mbae wae. Erëi mbae ikawi wae ko jae tekowe ipɨau wae ñanoi wae. Jare Tumpa tumbɨpɨakatu jare tuiparareko opaete kua tekowe ipɨau wae rupi yureko wae reta – jae reta ko Tumpa pewa añetete wae reta. Mase, cherete re ime uyekuaa oï chembɨpere wae reta jendakue. Jokua uikuaaka oï kërái che tuicha aiporara ayeyokui kawi waerä yandeYa Cristo pe. Erëi jukuärai’ä ko jokua oporomboe kachi wae reta. Jáeramo añawe wiwe awɨye ma jae reta chembɨawái toï kuri. Jayawe hermano mii reta, yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Cherɨkeɨ reta, cherɨwɨ reta, jare cherindɨ reta tëta wasu Éfeso pe piko wae, che araaka aï pewe saludo yandeYa Jesucristo jee re. Che ko jae Pablo. YandeYa Jesucristo chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa, echa’ä jukuärái Tumpa uipota ramo. Jare aikuatía aï kua tupapire pewe Cristo re perowia wae reta pe. Pe reta ko jae Tumpa peñono tee jae imaerä. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. ¡Yambutuicha yandeRu Tumpa jee! Jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Yambutuicha jae jee, echa’ä jae yandapo pëti ramiño Cristo re. Jare pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, jae ombou yandewe ara wi opaete mbaembae ikawiete wae ñanemɨmɨräta waerä Tumpa re. Jukuärái Tumpa uipota uyapo yandewe opaete yande pëti ramiño ñaï Cristo re wae. Echa’ä iyɨpɨ wiwe jae yanderau ndei ɨwɨ uyapo mbowe, jare yandeparawo ñaï waerä jae imaeräño jare yandereko mbae wae rami. Jare wi iyɨpɨ wiwe Tumpa yandeparawo yaiko waerä taɨ jare tayɨ retarä yanderauete ramo. Jokua ko jae Tumpa ipɨayemɨngeta uyerowia rewe uyapota iko wae, echa’ä jukuärái jae uipota ramo. Jáeramo ipɨakawi ramo, ombou Cristo kua ɨwɨ pe. Jare Cristo upɨyere juwɨ opa umbái waerä yandewi mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Jukuärái jae yanderepɨ ma jokua teko yareko wae wi. Jayawe Tumpa yandapo ñaï waerä pëti ramiño Taɨ uauete wae re. Jáeramo uyerowia umae yanderé. Jukuärái Tumpa uyapo yandewe yambutuicha waerä Tumpa jee ipɨakawi tuichaete yandewe ramo. ¡Tuichaete ko Tumpa ipɨakawi yandewe wae! Echa’ä jae umee yandewe arakuaa. Jáeramo yandepuere yaikuaa añetete wae Tumpa rewa. Jukuärái Tumpa uikuaaka yandewe ipɨayemɨngeta ikawiete wae. Jokua ko jae mbaembae uyapota oï Cristo rupi wae. Jare jokua ipɨayemɨngeta tenonde yawe jae uikuaaka’ä kía pe awe. Erëi añawe uyerowia rewe Tumpa jokua uikuaaka ma yandewe. Jare Tumpa ipɨayemɨngeta ko kuärái: Jokua ara jae jei wae uwäe yawe, umbatɨta opaetei ara pe ñonoï wae reta jare ɨwɨ pe ñonoï wae reta wi, jare oñonota Cristo iko waerä jae reta imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare yande ñaï pëti ramiño Cristo re ramo, Tumpa umee yandewe yandepuere yayekou waerä opaete mbaembae Tumpa onoi Cristo pewarä wae re. Jukuärái ko tenonde wiwe Tumpa ipɨayemɨngeta. Jare jokua jae uipota uyapo wae, jae jekuaeño uyapo. Jare jae ipɨayemɨngeta wi ko ore judiorä nduiko wae rani ndorowia waerä Cristo re, jare jukuärái rupi jae jee uyembutuichaka waerä. Erëi oremaeräño’ä ko kua mbae ikawi wae. Echa’ä añawe pemaerä wi ko, pe judío mbae piko wae reta. Echa’ä pe reta piyandu yawe ñee añetete wae Cristo rewa jare perowia jese yawe, Tumpa peapo jae imaerä. Jare umee wi pewe Espíritu Santo kërái jae jei arakae wiwe umeeta iko jese wɨrowia wae reta pe wae. Jukuärái Tumpa umee yandewe Espíritu Santo uikuaaka waerä yandewe Tumpa pewa ma ko yande wae jaeño mái pewa. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi Espíritu Santo ñanoi ramo, uikuaaka yandewe pëti ara imeta ñanoi opaete mbaembae Tumpa jei umeeta yandewe wae. Jokua ara ramo opaete yarowia jese wae reta Tumpa yanderepɨta oï opaete mbae ikawi mbae wae wi. Jayawe, ¡yambutuicha Tumpa jee jae imbaepuere tuichaete ramo! Jayawe hermano reta, jeräkua chewe perowia Jesucristo re wae jare kërái piyerau wae. Jare jokua ayandu wiwe jekuaeño amee aï yasurupái Tumpa pe jae uyapo pewe wae re. Jare ayerureñoi aï Tumpa pe peré. Aeka aï chupe umee pewe waerä arakuaa Espíritu Santo rupi, jukuärái pikuaa kawi waerä Tumpa, yandeYa Jesucristo Tu jupiete ye wae. Aeka aï chupe wi pembɨpɨarakuaa katu waerä, jukuärái pikuaa kawi waerä kërái ikawiete ye ko opaete mbaembae Tumpa ime onoi pemaerä wae. Jare jokua ko peäro peï perowia katu rewe, echa’ä jukuärái Tumpa umeeta oï opaete kía jae imaerä wae pe. Añetete ikawiete ye ko. Jare aeka aï chupe wi pikuaa kawi waerä tuichaete ye ko Tumpa imbaepuere yanemborɨ waerä opaete yande Cristo re yarowia wae reta. Jukuärái ayerureñoi aï Tumpa pe peré. Jayawe che aipota pikuaa kawi waerä Tumpa imbaepuere rewa. Tumpa uikuaaka ma opaete wae pe tuichaete ye ko imbaepuere. Echa’ä jokua imbaepuere rupi Tumpa umbɨjekowe ye Cristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jokua imbaepuere rupi Tumpa wɨraa Cristo ara pe jare umee chupe uwapɨ waerä iyɨke pe iyakata kotɨ. Joko pe Tumpa ndiwe Cristo ime onoi mbaepuere tuichaete wae opaete mburuwicha reta ara jare ɨwɨ pe ñonoï wae reta re. Jukuärái Cristo Tu ndiwe imbaepuere tuichaete ko opaete wae reta mbaepuere ime onoi wae wi añawe wiwe jare jaeño mái pewa. Jayawe Tumpa umee Cristo pe mbaepuere opaete mbaembae re. Jare umee wi chupe iko waerä opaete jese wɨrowia wae reta iYarä. Kua yandepuere yambɨjaanga yanderete re. Echa’ä ñanäka ime onoi mbaepuere yanderete re. Jukuärái wi Cristo ko ñanäka rami jare ime onoi mbaepuere yanderé. Jare opaete yande Cristo re yarowia wae reta ñaï ma ko jae jete rami. Jae imbaepuere tuichaete ye ko jare opa tɨnee ara jare ɨwɨ. Jare jokua imbaepuere uparawɨkɨ oï yande rupi uyeyapo waerä jae jei wae. Erëi ndei Jesucristo re perowia mbowe, pemano wae echa piko mbɨrɨ tekowe iYa wi, pereko kachi rupi jare piyawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa. Jukuärái pe reta pikose, echa’ä jekuaeño pemomoe piko kua ɨwɨ pewa reta jeko kachi wae re. Piyeyokuise piko Añawasu pe. Jae ko opaete aña reta imburuwicha, jare yandepuere’ä yaecha wae. Jae ko espíritu ikawi mbae wae jare uparawɨkɨ oï imbaepuere rewe opaete Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipɨa pe. Jare pe judío mbae piko wae retaño’ä ko jukuärái pikose, echa’ä ore judiorä nduiko wae jukuärái wi nduikose. Añetete opaetei yande jukuärái yaikose ndei yarowia Jesucristo re mbowe. Yande yaikose yae wae rupiño, jare jekuaeño yayapo mbaembae kachi wae yandepɨayemɨngeta jei wae rupiño. Jáeramo kua yandereko indechikue jeko pewa, jupi ko Tumpa uiporaraka yandewe waerä tëi opaete ïru wae reta pe uiporarakata oï wae rami. Erëi Tumpa ipɨakawiete jare yanderauete. Jáeramo yepe tëi ñamano wae echa yaiko Tumpa wi yayawɨ ikotɨ jeko pewa, jesewe Tumpa umee yandewe tekowe ipɨau wae. ¿Kërái ra ko jokua? Yaikuaa ñaï yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye Cristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jukuärái rami Tumpa yanembɨjekowe ye ma jae yandapo pëti ramiño Cristo re yawe. Jayawe Tumpa ipɨakawi tuicha ramo, yanderepɨ ma teko ikotɨ ñanoi wae wi. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi yandeRu Tumpa wɨraa Cristo ara pe, jare jae uwapɨ oï Tumpa iyɨke pe iyakata kotɨ jare onoi mbaepuere opaete wae re. Jukuärái rami wi Tumpa umae yanderé yawapɨ ñaï Cristo ndiwe ara pe ñanoi waerä mbaepuere jae ndiwe. Jukuärái ko, echa’ä yande ñaï pëti ramiño Cristo re ramo. Jukuärái Tumpa uyapo yandewe uikuaaka kawi waerä opaete wae pe taɨkue rupi kërái tuichaete ko Tumpa ipɨakawi yanemaerä Jesucristo rupi. Echa’ä Cristo re yarowia wae rupi Tumpa yanderepɨ mbaembae yayawɨ ikotɨ wae wi. Jare jukuärái uyapo yandewe yambɨepɨ mbae rewe ipɨakawi ramo. Yande yamɨngana wae rupi’ä ko Tumpa yanderepɨ. Mbaetɨ kía mbaembae ikawi wae uyapo wae rupi ipuere jaei uyerepɨ. Jáeramo mbaetɨ kiawe ipuere jei uyembutuicha rewe: “Jupi ayapo wae rupi ko ayerepɨ ma.” ¿Maera ra yayapo jayawe mbaembae ikawi wae? Mase, Tumpa umbɨpɨau ma yanderekowe jae yandapo pëti ramiño Cristo re yawe. Jare añawe yanderekowe uyembɨpɨau ma ramo, Tumpa uipota yayapo waerä mbaembae ikawi wae tenonde wiwe jae uipota yayapo waerä wae. Echa’ä jokuaerä ko Tumpa yandapo. Añawe che aipota jae pewe, pe judío mbae piko wae, kuärái: Pemandúa kërái pikose mbɨrɨ Tumpa wi, echa’ä pesɨ wi pea judío mbae wae reta ramo. Jáeramo judío reta jei pekotɨ: “Jokua ko jae uyembɨcircuncidaka mbae wae reta, jare mbɨrɨ Tumpa wi yureko wae reta,” jei reta pekotɨ. Jukuärái jokua judío reta uyererowia katu uyembɨcircuncidaka ramo. Jae reta wɨrowia tëi jokua uyembɨcircuncidaka wae rupi iko ma Tumpa pewarä. Erëi jokua yembɨcircuncida oï jete ipire reño, jare umbɨambɨe’ä oï ipɨa chuwi. Pemandúa jokua ara reta rupi pe judío mbae piko wae pikose mbɨrɨ Cristo wi. Jare opaete mbaembae ikawiete wae Tumpa jei umeeta iko Israel iñemoñaa reta pe wae pemaerä'ä ko, echa’ä Israel iñemoñaa reta’ä ko pe reta ramo. Jare jokua yemɨngeta Tumpa arakae uyapo Israel iñemoñaa reta ndiwe wae pemaerä'ä ko. Jáeramo pikoiñose kua ɨwɨ pe mbɨrɨete Tumpa wi. Erëi añawe Tumpa pemokoiño ma iyé Jesucristo rupi, echa’ä Cristo upɨyere juwɨ kurusu re umbái waerä teko penoi Tumpa kotɨ wae. Jare Cristo re perowia ramo, Tumpa peapo ma pëti ramiño jese. Pe reta pikuaa peï tenonde yawe ore judiorä nduiko wae numae kawi’ä peré. Echa’ä pe reta pikuaa’ä jare piyapo’ä Moisés arakae uikuatía wae. Jare oremaerä jokua ko jae orereko iyɨpɨ. Jáeramo ore nduyembɨsɨrɨse pewi jare nduyembowaichose pe reta ndiwe. Erëi añawe Cristo kurusu re umano wae rupi opa ma umbái jokua ñamɨtäa imese wae. Echa’ä añawe wiwe kiawe oyata’ä Tumpa re Moisés uikuatía wae rupi. Jáeramo mbaetɨ ye ma mbae re yayembowaicho waerä yande yepái. Cristo ipɨayemɨngeta ko jae yandapo waerä pëti ramiño iyé, judío jare judío mbae wae reta, jare jukuärái yanembɨpɨakatu waerä yande yepái. Jare jukuärái jae uyapo ma imano kurusu re wae rupi. Añetete Cristo imano rupi yanembɨpɨakatu ma yande yepái jare jae nunga wi yanembɨpɨakatu ma Tumpa ndiwe. Jáeramo mbaetɨ ye ma yayembowaicho ñaï yande yepái. Jayawe Cristo ou umɨmbeu waerä yandewe ñee ikawi wae kërái yayeapɨkatu waerä Tumpa ndiwe. Jokua ñee ko oremaerä, ore koiño nduiko Tumpa wi wae. Jare pemaerä wi ko, pe reta tenonde pikose mbɨrɨ Tumpa wi wae. Jukuärái Cristo uyapo yandewe ramo, päwe rewe yandepuere yaya yandeRu Tumpa re Espíritu Santo rupi. Jáeramo pe reta judío mbae piko wae ambɨe’ä ma ko Tumpa pewarä, jare piyembɨyao tee’ä ma ko Tumpa imaerä iko wae reta wi. Añawe pe reta wi ko Tumpa jëtararä peï waerä ara pe opaete ïru uñeñono tee Tumpa pewarä wae reta ndiwe. Yandepuere yambɨjaanga pëti tëta re: Opaete yande Cristo re yarowia wae reta ko jae Tumpa jëta rami. Pëti tëta ikawi oï waerä, imeta ko ikawi oï iwapɨka. Tumpa jëta iwapɨka ko jae Jesús jemimboe tenondewaete reta jare Cristo rewa tenondete umɨmbeu wae reta. Jare Jesucristo etei ko jae tëta iwapɨka ita tenondewaete uñeñono wae rami. Jare yaikuaa ñaï ime yawe kía tëta uyapo wae, jae oñono opaete ladrillo uyepɨndekua rewe jenda jenda pe kawi jëtarä uyapo kawi waerä. Jukuärái wi yande reta pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, Tumpa ñaneñono kawi pëti pëti wae yanderenda rupi. Jukuärái Tumpa yandapo oï itupaorä jupi wae rami. Jare pe reta judío mbae piko wae peï pëti ramiño ore ndiwe. Jukuärái opaete rewe yande reta ko jae Tumpa jëta rami jare oï pɨpe Espíritu Santo. Pe reta judío mbae piko wae, jeräkua ma ko pewe kërái Jesucristo umee chewe mbarawɨkɨ ikawi wae amɨmbeu waerä pewe ñee Tumpa ipɨakawi rewa. Jayawe amɨesäka pewe kërái Cristo rupi yandepuere ñanoi tekowe opa mbae wae. Jare jukuärái ayeyokui Jesucristo pe ramo, peresorɨru pe aï. Pikuaa ma ko aipo peï kërái Tumpa etei uikuaaka ma chewe ipɨayemɨngeta Cristo rewa jae tenonde yawe uikuaaka’ä etei wae. Jare kua rewa aikuatía ma pewe michi kua tupapire pe. Jayawe pemɨngeta yawe kua tupapire, pikuaa kawita ko kërái aikuaa aï Tumpa ipɨayemɨngeta Cristo rewa. Kua ipɨayemɨngeta tenonde yawe jae uikuaaka’ä kía pe awe. Erëi añawe Espíritu Santo rupi jae uikuaaka ma orewe. Ore ko jae Jesús oremondo jae jee re wae jare ñee Tumpa wi etei ou wae numɨmbeu wae reta. Jare Tumpa ipɨayemɨngeta ko kua: Judío jare judío mbae Cristo re wɨrowia wae reta jae ma ko Tumpa taɨ jare tayɨ reta. Jae reta ñonoï ma ko pëti ramiño Cristo re jare oyowakeño onoita imaerä opaete mbaembae ikawiete wae Tumpa umeeta oï taɨ reta pe wae. Jukuärái ko Tumpa ipɨayemɨngeta. Jare yepe tëi tenonde yawe arowia’ä aiko Cristo re, jesewe Tumpa ipɨakawi tuicha chekotɨ. Echa’ä jae cheparawo ayeyokui waerä chupe imbaepuere rupi amɨmbeu waerä kua ñee ikawi wae ïru wae reta pe. ¡Tuichaete ko Tumpa ipɨakawi yandekotɨ! Mase, che ko jae opaete Cristo re wɨrowia wae reta wi taɨkuewaete, echa’ä tenonde yawe ayembowaicho aiko Cristo kotɨ. Erëi Tumpa ipɨakawiete rupi umee chewe amɨmbeu waerä judío mbae wae reta pe kërái Tumpa umeeta oï ipotawe kía Cristo re wɨrowia wae pe jeta mbaembae ikawiete ye opa mbae wae. Jare umee wi chewe amɨesäka kawi waerä opaete wae pe kërái jae uyapo oï ipɨayemɨngeta wae. Echa’ä Tumpa opaete mbaembae uyapo wiwe uikuaaka’ä ipɨayemɨngeta kía pe awe. Erëi añawe jae uikuaaka ma yandewe. Jukuärái Tumpa ipɨayemɨngeta ikoño mái wae uyeyapo ma oï yandeYa Jesucristo rupi. Jare Tumpa uipota wi opaete araɨwa reta uecha waerä jokua mbaembae jae uyapo wae Cristo re yarowia wae reta pe. Jare jukuärái araɨwa reta jare araɨwa itenondewa retawe uikuaa kërái tuichaete ye ko Tumpa iyarakuaa wae. Jayawe Cristo re yarowia ramo, pëti ramiño ñaï jese. Jáeramo yandepuere ñañemɨïru kawi Tumpa ndiwe yakɨye mbae rewe jare yandepɨawiwe rewe. ¡Ikawiete ye ko kua mbaembae Tumpa uyapo ma yandewe wae! Jáeramo yepe tëi che peresorɨru pe aiporara aï, erëi awɨye kua pikuaa wae re piyembɨakɨ. Cheyukenda reta che amɨmbeu pewe Cristo rewa ramo. Erëi ayerowia aï Tumpa taɨ retarä ma peï ramo. Chepɨa pe ayemɨngeta yawe Tumpa ipɨayemɨngeta ikawiete wae re, añeñono chetawa re yandeRu Tumpa jowai ayerure waerä chupe peré. Jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Jare jae ko opaete Cristo re wɨrowia wae reta ara pe ma ñonoï wae jare imeño ɨwɨ pe ñonoï wae reta Tu. Jare jae ko opaete mbaembae iyapoa. ¡Tuichaete ko yandeRu Tumpa imbaepuere jupiete wae! Jare aeka aï Tumpa pe umɨmɨräta waerä pepɨa Espíritu Santo rupi. Jare aeka aï chupe wi piñemɨatangätu perowia katu waerä Cristo re, jukuärái Cristo jekuaeño oï waerä pepɨa pe ipɨawiwe rewe. Jukuärái rupi pepuere piyerau päwe añetete rewe. Jáeramo piñemɨmɨrätata peï Tumpa re pëti temitɨ kɨpe japo oï wae rami. Jare jukuärái pepuere pikuaa kawi opaete Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe kërái Cristo yanderau wae tuichaete ye ko, echa’ä opa tɨnee oï ara jare ɨwɨ. Mbaetɨ kiawe ipuere uikuaa opaete Cristo yanderau wae rewa, echa’ä tuichaete ye ko. Jáeramo aeka aï Tumpa pe jekuaeño pembɨpɨarakuaa waerä jesewa, jare jukuärái peya katu waerä Tumpa jeko jupi wae re. Jukuärái ayerure aï chupe peré. ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee! Echa’ä jae imbaepuere tuichaete wae rupi uparawɨkɨ oï yandepɨa pe. Jare jae ipuere uyapo jetaete mbaembae yaeka chupe wae wi jare jetaete mbaembae yandepɨayemɨngeta ueka wae wi. Opaete yande ñaï pëti ramiño Jesucristo re wae reta yambutuicha Tumpa jee, jae ipɨakawiete yandewe ramo. ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee jaeño mái pewa! Jukuärái tuiko. Che aï peresorɨru pe ayeyokui yandeYa Jesucristo pe jeko pewa ramo. Mase, yayeyokui Tumpa pe yawe, ipuere ou yandewe jeta yembɨawái reta. Erëi jesewe che aipota pumɨkɨrëɨ mii. Añawe yaikuaa ñaï pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, Tumpa uyapo ma jeta mbaembae ikawiete wae yanemaerä. Jáeramo jekuaeño pechaka mii teko kawi, echa’ä jokuaerä ko Tumpa yandeparawo. Piko teko kawi rupi ïru wae reta jowai jae reta ipuere uikuaa waerä pe reta ko jae Tumpa taɨ reta. Jayawe pe reta pikota ko kuärái: Piñemɨmichi peyuwi jare pepɨakawi peyupe. Awɨye piñeengata peyupe. Pepɨawasu peyupe jare perupɨa mii peyupe piyerau päwe rewe. Espíritu Santo yandapo ma pëti ramiño yaiko waerä. Jáeramo piyandareko kawi piyé pepɨakatu rewe jukuärái piko waerä. Añetete yande ñaï pëti ramiño, echa’ä Cristo jete rami ko ñaï. Jae nunga wi Espíritu Santo yandepɨa pe oï wae pëtiño ko. Jae ramiño wi pëti ramiño yande ñaäro ñaï yarowia katu rewe jokua ara ñanoi waerä opaete mbaembae ikawiete wae Tumpa umeeta oï yandewe wae. Ime ñanoi wi pëtiño yandeYa, jare jae iñee re yarowia ñaï pëti ramiño. Jare wi opaete yande yayembɨsakambuka ma ɨ pe yaechaka waerä ïru wae reta pe kërái ñaï ma pëti ramiño Cristo re wae. Jare opaete yande ñanoi wi pëtiño yandeRu Tumpa. Jae ko opaete mbaembae iYa. Jae oï yandepɨa pe, jare yande rupi uyapo oï iparawɨkɨ kua ɨwɨ pe. Jukuärái yandepuere yaikuaa kawi pëti ramiño ko ñaï wae. Erëi yepe tëi yande ñaï pëti ramiño, jesewe Cristo ipɨakawi rupi umee yandewe pëti pëti wae pe yaikatu yayapo waerä ambɨe ye ye mbarawɨkɨ yayeyokui chupe waerä. Jukuärái ko arakae wiwe Tumpa jei iñeerɨru pe, echa’ä uyekuatía oï Cristo rewa kuärái: “Jae uyeupi oo ye ɨwate kotɨ yawe, oo upurumɨamɨri wae wɨraa oï ipereso reta wae rami. Jare umee mbaembae ikawi wae kuimbae jare kuña reta pe.” Jukuärái uyekuatía oï. Jokua uyekuatía oï wae jei yawe, “Jae uyeupi oo ye ɨwate kotɨ yawe,” ¿mbae pa uipota uikuaaka yandewe? Uikuaaka yandewe jae tenonde ou ara wi ɨwɨ pe. Jare jokua ou wae ko jae Cristo. Joko wi uyeupi oo ye ɨwatete ye ara pe oï waerä opaete kerupi rupi. Jare jae etei uiparawo amokue wae reta uyeyokui waerä jese wɨrowia wae reta pe. Amokue jae reta Cristo omondo jae jee re umɨmbeu waerä jesewa opaete kerupi. Jare wi amokue jae reta jae uiparawo umɨmbeu waerä ñee Tumpa wi etei ou wae. Jare wi amokue jae reta jae uiparawo umɨmbeu waerä ñee ikawi wae Cristo rewa ndei uikuaa wae reta pe. Jare wi amokue jae reta jae uiparawo uyandareko kawi waerä Cristo re wɨrowia wae reta re jare omboe kawi reta waerä Tumpa iñee re. Kua reta Cristo uiparawo yanemboe waerä kërái yayeyokui kawi waerä Tumpa pe, opaete yande Cristo jete pewa rami ñaï wae reta, jare jukuärái ñanemɨmɨräta waerä Tumpa kotɨ. Jare jukuärái opaete yande ñaïta pëti ramiño mbaembae jupiete yarowia wae re jare mbaembae yaikuaa Tumpa Taɨ rewa wae re. Jare jukuärái yakuakuaata ya yandereko oï rewa Cristo jeko rami. Jukuärái ñanepɨräta kawi yawe Tumpa kotɨ, yaikota’ä ma sambiaɨ reta rami. Echa’ä sambiaɨ reta uikuaa’ä mbae re wɨrowia waerä. Pëti ara ipuere wɨrowia pëti mbae re, jare ïru ara ipuere wɨrowia ambɨe re. Erëi ñanepɨräta kawi Tumpa kotɨ yawe, ipuereta’ä kiawe yanembɨtawɨ. Echa’ä ime jeta wae reta ikatu upurumbɨtawɨ waerä kachi oporomboe wae rupi. Yayemboe kawi yawe, yaikuaata ñaï añetete wae, jare yayerau päwe rewe yamboe yuapɨ yeta ïru wae reta. Jukuärái yaikota Cristo jeko jupi wae rami. Jare jukuärái ko Cristo uipota yaiko waerä, echa’ä jae ko ñanäka rami jare yande ñaï ma ko jae jete rami. Kua yandepuere yambɨjaanga yanderete re. Echa’ä yanderete pe oï wae ambɨe ye ye ko, jare pëti pëti jokua reta ime onoi iparawɨkɨi. Erëi opaete jokua reta pëtiño ko. Jukuärái wi ko yande Cristo re yarowia wae reta. Cristo ko jae ñanäka rami, jare yande ñaï ma ko jae jete rami. Pëti pëti yande ime ñanoi yandeparawɨkɨi Tumpa uipota yayapo waerä wae. Jare jukuärái yayapo yawe yayerau rewe, jare yayemborɨ päwe rewe yawe, jayawe ñañemɨmɨrätata ñaï Tumpa re. Añawe che tae pewe yandeYa Jesús jee re piyandareko kawi piyé. Awɨye ma piko Cristo re wɨrowia mbae wae reta yureko wae rami, echa’ä jae reta ipɨayemɨngeta reta usiriwe’ä ko maeräwe. Jae reta uyembɨpɨatäta Tumpa wi, jare uipota’ä uyapɨsaka reta ñee ikawi wae Tumpa rewa. Jáeramo ñonoï reta pɨ̈tumimbi pe wae echa jare mbɨrɨ Tumpa tekowe ipɨau wae umee wae wi. Imara’ä ma reta. Jáeramo opa imbɨkere reta jare uyapo reta opaete mbaembae kachi waeño. Erëi jokua jae’ä ko pe reta piyemboe wae piyemboe yawe Cristo rewa. Echa’ä piyemboe ma ko awɨye waerä piko jukuärái. Añawe piyemboe ma Cristo re ramo, pikuaa peï añetete wae Cristo rupi ou wae. Jare piyemboe ma kërái imeta ko opa peya peyuwi pereko indechikue awɨye piko waerä kërái tenonde pikose wae rami. Echa’ä tenonde pikose pere wae rupiño, jare piyembɨtawɨ piko perete uipota wae rupiño. Erëi jokua mbaembae ko pererukachita. Jare pe reta piyemboe ma wi pemaeño waerä Espíritu Santo re umbɨpɨau waerä pepɨa Tumpa kotɨ, jare kërái imeta ko piko pereko ipɨau wae rupi. Jukuärái piyapota ikawi waeño jare jupi waeño. Jukuärái ko Tumpa jeko jare jukuäraita ko pereko wi. Jáeramo awɨyeta ma ko papu peyupe. Pereñoi añetete wae perapicha pe. Echa’ä yande Cristo re yarowia wae reta pëti ramiño ko ñaï jete rami. Aramoi kía ndiwe pepochɨ yawe, piyandareko kawi piyé awɨye waerä piyawɨ Tumpa kotɨ. Jayawe piyeapɨkatu jawoi pewa ndei ara uasa mbowe. Echa’ä yayeapɨkatu’ä yawe jupiwoi, ñamaeño ñaï Añawasu re uyuwanga katu yanderé waerä. Imondase wae awɨye ye ma timonda. Añawe Cristo re wɨrowia wae ko; jayawe jukuärái tuiko. Añawe wiwe tuyapo iyupe mbarawɨkɨ ikawi wae ime onoi waerä imbaembaerä jare ipuere wi omborɨ waerä iparawete wae. Jare piyandareko kawi piyé mbae pere wae rupi. Awɨye ñee ikawi mbae wae pemoë. Pemoë ñee ikawi waeño pemɨkɨrëɨ waerä ïru wae reta. Jare jukuärái ipotawe kía piñee re uyapɨsaka wae uñemɨmɨrätata Tumpa re. Awɨye pembɨpɨatɨtɨ Espíritu Santo Tumpa umee pewe wae. Echa’ä Tumpa umee yandewe Espíritu Santo uikuaaka waerä yandewe jae umbɨepɨ ma ko yande yaiko waerä jae imaerä jaeño mái pewa. Jare Espíritu Santo ñanoi ramo, uikuaaka wi yandewe kërái ara taɨkuewa pe Tumpa opata yanderepɨ oï opaete mbae ikawi mbae wae wi. Jare awɨye ma pembasɨ piko peyupe. Peya opaete mbochɨ jare arasɨ reta. Awɨye ma piñeengata peyupe. Awɨye ma piyemɨngeta kachi piyé. Jare awɨye ma piyapo ikawi mbae wae peyupe. Pikota ko kuärái: Pikota ko piyerau päwe rewe jare pepɨakawita ko peyupe. Kërái Cristo rupi Tumpa imandua’ä ma yandewe ikawi mbae yayapo wae re, jukuärái wi pe reta awɨye pemandúa peyupe ikawi mbae piyapo wae re. Jukuäraita ko piko. Yande ko jae yandeRu Tumpa taɨ uauete wae reta. Jare yaikuaa taɨ reta uyapo tu uyapo wae rami. Jáeramo jekuaeño piyapo Tumpa jeko jupi wae rami. Jukuäraita ko piko piyerau päwe rewe. Cristo ko uikuaaka yandewe kërái yayerau päwe waerä. Echa’ä Cristo yanderauete ramo, uñemee umbái waerä yandewi teko Tumpa kotɨ ñanoi wae. Jae umee jekowe yanderé kërái pëti mbaemɨmba kía uyuka umee Tumpa pe wae rami. Jare yandeRu Tumpa uyerowiaete umae Cristo uyapo wae re. Jukuärái Cristo uikuaaka yandewe kërái yayerau päwe waerä. Jare wi pe reta ko jae Tumpa oñono tee jae imaerä wae. Jáeramo ndarau ikawi piyapo waerä awasa jare mbaembae kachi wae. Jare awɨye korepoti jekuaeño pipotaete pemaeräño. Jare piyemɨngeta yawe ïru wae reta ndiwe, jekuaeño piyemɨngeta pemee rewe yasurupái Tumpa pe. Awɨye ma piyemɨngeta iyarakuaa mbae wae reta jare ipotawe imbɨkere wae reta uyemɨngeta wae rami. Echa’ä ndarau ikawi kía Tumpa oñono tee jae imaerä wae uyemɨngeta waerä jukuärái. Echa’ä pepuere pikuaa kawi kua re: Jokua ara Cristo oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä, kía iawasapota wae jare kía jekuaeño mbae kachi uyapo wae oïta’ä etei jae ndiwe. Jare oïta’ä jae ndiwe wi kía korepoti jekuaeño uipotaete jae imaeräño wae, echa’ä korepoti oï chupe itumparaanga rami. Jáeramo awɨye ma piyapo jokua mbaembae jae reta uyapo wae rami. Piyandareko kawi piyé, echa’ä aramoi imeta oï kía jei pewe ikawiño ko yayapo waerä jokua mbaembae. Erëi awɨye piyembɨtawɨka, echa’ä jokua ñee upurumbɨtawɨ wae pewa ko. Jare Tumpa iarasɨ uitɨta oï jese jekuaeño uyapo jokua mbaembae ikawi mbae wae re. Jáeramo awɨye piñemɨïru jae reta ndiwe. Echa’ä tenonde yawe pe reta pikose pɨ̈tumimbi pe wae echa mbɨrɨ Tumpa wi. Erëi añawe peï tembipe pe, echa’ä peï pëti ramiño yandeYa Jesucristo re jare jae umbɨembipe oï pepɨa. Jare yaiko yawe jokua tembipe pe, yaikota yandepɨakawi rewe añetete wae rupi jare jupi wae rupi. Tumpa peñono tee ma ko jae imaerä. Jáeramo piko tembipe pe jae umee pewe wae rupi. Jare jekuaeño piyemboe kërái pembɨyerowia waerä yandeYa Jesucristo. Pe reta pikuaa jokua pɨ̈tumimbi pe ñonoï wae reta jeko. Jae reta jekuaeño uyapo wɨari rupi mbaembae kachi wae mara pewa. Jare pikuaa wi jokua mbaembae ndarau ueru mbae ikawi wae. Jáeramo awɨye piñemɨïru jae reta ndiwe mbae kachi uyapo oï reta yawe. Awɨye awe piyemɨngeta jokua mbaembae uyapo reta wae rewa. Erëi pembɨetata ko chupe reta jokua re opaete wae reta jowake. Kua yandepuere yambɨjaanga tembipe re. Ipotawe mbaembae re yambɨembipe wae uyekuaa kawi. Mbaetɨ ma uñemi oï, echa’ä tembipe pe ma oï ramo. Jukuärái wi yambɨeta chupe reta yawe jokua mbaembae uyapo reta wae re, uyekuaata oï kërái jokua mbaembae kachiete oï Tumpa jowai. Jokua jeko pewa ko jei chupe reta kuärái: “Ndeke neï wae, esarekoño ma. Epüa eyu umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Cristo umeeta oï ndewe tembipe,” jei chupe reta. Pe reta peï ma ko tembipe pe; jáeramo piyandareko kawi piyé pechaka waerä teko kawi. Awɨye piko wɨraeño. Piko iyarakuaa katu wae reta rami. Añetete kua ɨwɨ pewa reta jeko kachi tuicha rupi ukuakuaa oo oï. Jáeramo piporu kawi ara reta piyeyokui waerä Tumpa pe. Awɨye piko wɨraeño. Piyemboe kawita ko piyapo waerä mbaembae yandeYa Jesucristo uipota piyapo waerä wae, jare jokuaño piyapo. Jare awɨye pekause, echa’ä jokua pereruwata kachi rupi. Espíritu Santo uipota pereruwata piko waerä jupi wae rupi. Jayawe piñemee chupe jae pemɨmbaepuere waerä. Jare Espíritu Santo pereruwata ramo, jukuärái pekätata pe yepái pepɨa rewe salmo reta, jare himno reta, jare ïru käta reta wi Tumpa jee pembutuicha waerä. Jare yandeYa Jesucristo jee re jekuaeño pemeeta yasurupái yandeRu Tumpa pe opaete mbae re. Jare wi piñemɨmichi rewe piyeyokuita peyupe. Jukuärái pikuaakata pipɨu yepe peï Cristo wi. Añawe che jae aï kuña reta ime rewe wae pe kuärái: Tuiko ime jei wae rupi kërái yandeYa jei wae rami. Yaikuaa ñanäka onoi mbaepuere yanderete re. Jae ramiño wi Tumpa uyapo kuimbae iko waerä jembireko iñäka rami. Jáeramo kuña ikota ko ime jei wae rupi. Kua yandepuere yambɨjaanga kuärái: Cristo ko jae opaete yande jese yarowia wae reta yandeRepɨ wae. Jáeramo Tumpa uyapo Cristo iko waerä ñanäka rami. Jare opaete yande reta ñaï ma ko jae jete rami. Jáeramo yaikota ko jae jei wae rupi. Jayawe kërái yande yaiko yandeYa jei wae rupi, jae ramiño wi kuña reta tuiko ime jei wae rupi. Jare jae wi kuimbae reta jembireko rewe wae pe kuärái: Tuau jembireko kërái Cristo uau opaete jese wɨrowia wae reta rami. Yaikuaa Cristo yanderauete, echa’ä jae uñemee umano waerä yanderé. Kërái yande mbae yayoe ɨ pe wae rami, jukuärái wi jae iñee rupi opa yandepɨayoe mbaembae kachi wae wi ñaneñono tee waerä jae imaerä. Jare pëti ara jae yanembɨyemboɨta oï jae jowai päwe rewe jupi jare teko mbae rewe. Jare joko wi yayerowia rewe ñaïta ñaï jae ndiwe jaeño mái pewa. Jukuärái Cristo uñemee yanderé yaiko kawi waerä yanderauete ramo. Jae ramiño wi kuimbae reta uauta ko jembireko jae iko kawi waerä. Kua re yandepuere yambɨjaanga ye kuärái: Mbaetɨi kía uñamɨtäa jete wae. Opaete yande yayandareko ko yanderete re. Jáeramo yandiyembaɨ yawe, yakaru. Jare yandekandɨ yawe, yaputuu. Jukuärái wi kuimbae reta tuyandareko kawi jembireko re kërái jete re uyandareko wae rami. Jukuärái wi Cristo uyandareko yanderé, echa’ä yande ñaï ma ko jae jete rami. Jare jukuärái wi kuimbae tuau jembireko. Echa’ä añetete kía jembireko uau wae, jae etei ko uyerau oï wi, echa’ä mokui rewe ko jae pëti ramiño. Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï kuärái: “Jáeramo kuimbae usɨrɨta tu jare ichɨ wi iko tee waerä jembireko ndiwe. Jare mokui wae uyeyapota pëti ramiño.” Jukuärái uyekuatía oï. Yawái ko yaikuaa kawi waerä opaete kua mbaembae rewa. Erëitu jokua uyekuatía oï wae umbɨjaanga oï wi yandewe kërái yande Cristo re yarowia wae reta ñaï pëti ramiño Cristo re wae. Jayawe kuimbae reta tuau jembireko kërái uyerau wae rami. Jare kuña reta wi tuipɨu ime uau rewe. Añawe che jae wi sambiaɨ reta pe kuärái: Tuyapo opaete mbaembae tu jare ichɨ jei wae rupi. Echa’ä jokua ko jae yandeYa uipota wae, jare jupi ko uyapo reta waerä. Uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe kuärái: “Pipɨu peru jare pesɨ wi, piko kawi waerä jare perekowe puku waerä kua ɨwɨ pe.” Jukuärái uyekuatía oï. Añetete opaete mbaembae Tumpa arakae jei Israel iñemoñaa reta pe wae wi, kua ko tenondewaete wae Tumpa jei umeeta chupe reta mbae ikawi wae jae reta uyapo yawe. Jare añawe che jae tu reta pe wi kuärái: Awɨye tombopochɨkaño isambiaɨ reta ipotawe mbaembae re. Erëi tomboe reta jupi wae re, jare tumbɨarakuaa kawi reta kërái yandeYa uipota wae rupi. Jare añawe che jae aï uyeyokui wae reta pe wi kuärái: Tuyapo uipɨu rewe ipatrón jei wae rupi. Tuyeyokui reta chupe ipɨakɨrëɨ rewe Cristo pe uyeyokui wae rami. Awɨye tuparawɨkɨ kawi reta ipatrón umae oï jese reta yaweño ipatrón umbɨyerowia waerä. Tuyeyokui kawiñoi reta chupe Tumpa umbɨyerowia waerä. Echa’ä kuimbae peño’ä ko uyeyokui ñonoï. Jae reta ko jae Cristo pe uyeyokui wae. Jayawe tuyeyokui reta ipatrón pe jatangätu rewe kërái yandeYa pe uparawɨkɨ ñonoï wae rami – mbaetɨ ko kuimbae pe. Jare timandúa reta kua re: Yayapo yawe mbaembae ikawi wae, yandeYa umɨñatimata oï yandewe ikawi wae jokua re. Jukuäraita ko kía pe uyeyokui wae jare uyeyokui mbae wae wi. Jae nunga wi che jae patrón reta pe kuärái: Toyokui ipɨakawi rewe uyeyokui chupe wae reta. Awɨye tuñeengata chupe reta umɨngɨye waerä. Timandúa patrón jare uyeyokui chupe wae reta wi oyowakeño onoi pëtiño iYa – jae ko yandeYa ara pe oï wae. Jare jae oyowake etei umae patrón re jare uyeyokui wae re. Echa’ä jae uau’ä pëti waeño ïru wae wi. Añawe hermano reta, kua jaeño ma jaeta aï pewe: Ndarau yandepuere yayeyokui yandei yandeYa pe. Jáeramo yayekota ko jae imbaepuere tuichaete wae re. Echa’ä Añawasu jekuaeño yanembowaicho oï yanembɨtawɨ waerä. Erëi Tumpa umee ma yandewe mbaembae yayerepɨ waerä chuwi. Kua yandepuere yambɨjaanga pëti sɨndaro jemimonde jare jembiporu ñeräro pewa re. Jayawe piporu kawi opaete mbaembae Tumpa umee ma yandewe wae piyepɨtaso kawi waerä Añawasu pe. Pemandúa ñañeräro’ä ko ñaï ɨwɨ pewa reta ndiwe. Yanderowaicho reta ko jae Añawasu jare aña reta. Jae reta ko jae ɨwɨ pewa pɨ̈tumimbi pe ñonoï reta wae echa iya. Jukuärái teko kachi tuicha ukuakuaa oo oï kua ɨwɨ pe. Jáeramo piporu kawi opaete temimonde jare tembiporu ñeräro pewa echa rami wae Tumpa umee yandewe wae. Jukuärái yanderowaicho reta yuweru pekotɨ yawe, pepuere piyepɨtaso kawi chupe reta awɨye peramɨri waerä. Jare jukuärái piyepɨtaso kawita chupe reta ñeräro opa rewa. Jayawe piyepɨtaso kawi piñeräro waerä. Jare piporu opaete temimonde jare tembiporu wae echa Tumpa umee yandewe wae. ¿Mbae ra ko jokua reta? Yaikuaa pëti sɨndaro uiporu jumbɨkuaa ikawi wae, jare ipɨtía yopiaka jiero pewa, jare ipɨpasa ikawi wae, jare iyeyopiaka ikawi wae, jare iñäka jɨru jiero pewa, jare ikɨsepuku wi. Jukuärái ko sɨndaro jemimonde jare jembiporu ñeräro pewa. Jare jukuärái rami wi ko mbaembae Tumpa umee ma yandewe wae yayerepɨ kawi waerä. Jae ko kua reta: Yanderumbɨkuaarä Tumpa umee yandewe wae ko jae iñee añetete wae. Pipɨsɨ kawi jayawe jokua ñee awɨye waerä Añawasu pembɨtawɨ. Jare pemandúa Cristo rupi ko yande ñaï Tumpa jowai yandereko mbae wae rami. Echa’ä jokua ko jae yandewe yandepɨtía yopiaka rami. Jukuärái Añawasu yanembɨjeko yawe, ndarau yayapɨsaka jese. Jare pe reta pikuaa kërái ñee ikawi wae pemɨmɨräta ma ko Tumpa re, echa’ä pembɨpɨakatu ma. Jáeramo piyekou jokua re, echa’ä jae ko yandepɨpasa ikawi wae rami. Jare yarowia yawe mbaembae Tumpa uikuaaka yandewe wae, jokua ko jae yandeyopiaka rami Tumpa umee yandewe wae. Echa’ä Añawasu jare aña reta yuweru yandekotɨ yawe, jae reta uipota urukachi jokua yarowia wae kía reta uipota ñaneñɨwo uɨ jendɨ rewe pɨpe wae rami. Jáeramo perowia pepɨa rewe Tumpa iñee re, jare jukuärái ikawita pewe pëti sɨndaro iyeyopiaka ikawi chupe wae rami. Echa’ä jokua uɨ reta opa owe wae rami oata’ä peré. Jáeramo perowaicho reta ndarau pemɨamɨri. Jare jekuaeño pemandúa Tumpa yanderepɨ ma ko teko yareko ikotɨ wae wi. Echa’ä jokua ko jae yanemaerä pëti äka jɨru jiero pewa rami. Jukuärái ndarau ñanemɨamɨri yandepɨayemɨngeta rupi. Jare Tumpa umee wi yandewe Espíritu Santo rupi pëti kɨsepuku ñeräro pewa rami. Jokua ko jae Tumpa iñee etei piyerepɨ waerä pɨpe Añawasu wi. Jare Tumpa umee wi yandewe pëti tembiporu ye – jae ko yerure. Jayawe jekuaeño piyerure Tumpa pe. Pekañoi chupe pemborɨ waerä kërái Espíritu Santo uikuaaka oï pewe wae rupi. Jare awɨye peakɨ piyerure waerä chupe opaete kerupi ñonoï Cristo re wɨrowia wae reta re. Jare piyerure mii cheré wi Tumpa pe, echa’ä añawe che aï peresorɨru pe. Jare oñono reta wi cheré cadena, echa’ä Tumpa jee re che amɨmbeuñoi iñee ikawi wae jeko pewa. Jokua ñee tenonde yawe Tumpa uikuaaka mbae iko wae. Erëi uikuaaka ma chewe. Jáeramo yepe tëi peresorɨru pe aiporara aï, jesewe jekuaeño amɨmbeuta ko jokua ñee. Jayawe piyerure mii Tumpa pe cheré chepuere waerä jekuaeño amɨmbeu jokua ñee akɨye mbae rewe. Jukuärái ko che aipota aikuatía aiko pewe. Jare pepuere pikuaa waerä kërái aï kua peresorɨru pe wae, amondo aï pewe chemborɨa Tíquico jee wae. Tíquico ko jae yandehermano arowia katu jese wae. Jae wɨraa oï pewe kua tupapire aikuatía pewe wae, jare uikuaakata oï pewe che rewa, jare pemɨkɨrëɨta. Jayawe hermano reta, ayerure aï yandeRu Tumpa pe peré. Aeka aï chupe jare yandeYa Jesucristo pe pembɨpɨakatu waerä, jare pemborɨ piyerau päwe waerä, jare jekuaeño perowia kawi waerä jese wi. Tumpa tipɨakawi opaete yandeYa Jesucristo uauete wae reta pe. Jukuärái tuiko. Pe yandeYa Jesucristo imaerä piko wae reta tëta wasu Filipos pe peï wae, jare petenondewa reta jare pemborɨa reta ndiwe, che ko jae Pablo aikuatía aï pewe kua tupapire hermano Timoteo ndiwe wae. Ore ko jae Jesucristo pe nduyeyokui wae reta. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Che amee yasurupái Tumpa pe opa wese chemandúa yawe peré. Jare opa wese ayerure yawe Tumpa pe peré, jekuaeño ayapo ayerowia rewe. Echa’ä jeta ma pe reta chemborɨ chepuere waerä jekuaeño amɨmbeu ñee ikawi wae Cristo rewa. Jukuärái piyapo ma pembɨpɨ perowia Cristo re wiwe añawe rewa. Pe reta jaeramo perowia Cristo re yawe, Tumpa umbɨpɨ uparawɨkɨ pepɨa pe umbɨambɨe waerä pereko, jukuärái piko waerä yandeYa Jesucristo rami. Jare che arowia katu aï Tumpa jekuaeño uyapota oï jokua mbarawɨkɨ ara yandeYa Jesucristo pewa ou rewa. Jokua ara ramo jae opata uyapo. Che jupi ko ayemɨngeta waerä kuärái peré, echa’ä che puauete ramo. Jae nunga wi yayekou ñaï päwe rewe Tumpa ipɨakawi re. Echa’ä jae umaeño ma yanderé yaparawɨkɨ waerä pëti ramiño ñee ikawi wae uñemɨái waerä. Echa’ä che amɨmbeu aï ñee ikawi wae jare aikuaaka aï chupe reta kërái jokua ñee añetete wae ko. Jare pe reta chemborɨ peï chepuere waerä ayapo jukuärái. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi, yepe tëi che peresorɨru pe aï, erëitu pe reta jekuaeño chemborɨ peï. Tumpa uikuaa kërái che aipota echa puecha ye, echa’ä che puauete kërái Jesucristo etei perau rami. Jare che ayerure aï Tumpa pe peré pe reta jeiete piyerau päwe waerä arakuaa katu rewe. Jukuärái ayerure aï peré pikuaa waerä piparawo ikawi waeño. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, pikota jupi rupi jare peïta pereko mbae rewe ara yandeYa Cristo pewa ou rewa. Jare Jesucristo pemborɨta ime waerä penoi teko ikawi wae opaete wae uecha waerä. Jare jukuärái pereko pewa ïru wae reta uipɨuta Tumpa wi jare umbutuichata jae jee. Jukuärái ko ayerure aï Tumpa pe peré. Jayawe hermano mii reta, aipota pikuaa waerä kuärái: Kua mbae uyeyapo chewe wae rupi ñee ikawi wae Cristo rewa jeiete uyemɨmbeu oo oï. Echa’ä opaete mburuwicha wasu isɨndaro reta jare jeta ïru kua tëta wasu pewa reta añawe uikuaa che kua peresorɨru pe aï Cristo pe ayeyokui ramo. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi che kua peresorɨru pe aï wae jeko pewa hermano reta opaete seri uñemɨatangätu ma yandeYa kotɨ. Jare jae reta jeiete umɨmbeu ñonoï Tumpa iñee ukɨye mbae rewe. Añetete ko, amokue jae reta iñakatäa cheré jare jaeño umɨmbeu ñonoï Cristo rewa ime waerä onoi jeta jemimboe reta chewi. Erëi ïru wae reta umɨmbeu ñonoï Cristo rewa upurumbɨtawɨ mbae rewe. Jae reta cherau jare uikuaa Tumpa cheñono ma kua pe aikuaaka waerä koropi kërái ñee ikawi wae Cristo rewa añetete ko. Erëi jukuärai’ä etei ko jokua ïru wae reta. Jae reta umɨmbeu ñonoï Cristo rewa upurumbɨtawɨ rewe. Jaeño uipota uyembutuicha reta, jare wɨrowia reta tëi che jeiete aiporara waerä jasɨ katu rupi kua peresorɨru pe. Erëitu mbae’ä chewe mbae jeko pewa ra umɨmbeu ñonoï reta Cristo rewa – jae ko upurumbɨtawɨ rewe ra ani upurumbɨtawɨ mbae rewe ra. Che jaeño ayerowiaete aï ñee Cristo rewa uyemɨmbeu oï ramo. Jare jekuaeño jeiete ayerowiata. Echa’ä che aikuaa opaete kua mbaembae uyeyapo oï chewe wae ikawita oï chewe, echa’ä pe reta piyerure peï Tumpa pe cheré ramo, jare Espíritu Santo Jesucristo ombou wae chemborɨ oï ramo. Jare che arowia katu aï Tumpa re jae chemɨmɨräta waerä awɨye waerä chemara Cristo wi, jare jekuaeño ambutuicha waerä Cristo jee akɨye mbae rewe. Aipotaete Cristo jee uyembutuichaka waerä opaete mbae ayapo wae rupi kua cherekowe pe aï rambuewe. Jare chemano rupi aipota Cristo jee uyembutuichaka waerä wi. Añetete che jekuaeño aiko rambuewe tekowe pe, aikota Cristo pewarä. Jare amano yawe, ikawieteta chewe, echa’ä aïta Cristo ndiwe ramo. Erëi chepuere yawe, ¿mbae nunga ra aiparawota tëi cheyupe? Aikuaa’ä. Aipota tëi mokui rewe parawete. Echa’ä che jekuaeño aiko yawe, chepuere jekuaeño ayeyokui Tumpa pe. Erëi jae nunga wi aipota amano, Cristo ndiwe aï waerä. Kua ikawieteta ko chewe. Erëitu ikawiete yepe jekuaeño aiko waerä añawe rupi ikawi waerä pewe. Kua aikuaa kawi. Jáeramo aikuaa wi che apɨtata aï kua ɨwɨ pe pe reta ndiwe jeiete pepɨräta waerä Tumpa kotɨ, jare jukuärái piyerowia waerä. Chekɨrëɨete pe reta ndiwe aï ye waerä, jare jukuärái pe reta tuichaete ye piyerowia waerä yandeYa Jesucristo rupi chereko pewa. Erëi ipotawe mbae uasa chewe wae rupi, che pumɨñera pechaka waerä teko kawi opaete wae jowake, jae reta umae kawi waerä ñee ikawi Cristo rewa wae re. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, aikuaata pe reta piñemɨmɨräta peï pëti ramiño, jare pëti ramiño piñemɨatangätu peï ñee ikawi wae pemɨmbeu waerä. Jukuärái aipota pereräkua kawi waerä chewe chepuere’ä añatima ye pekotɨ yawe. Jare awɨye pekɨye jokua oyowaicho oï pe ndiwe wae reta wi. Echa’ä pekɨye’ä chuwi reta yawe, pikuaakata chupe reta Tumpa umeeta oï pewe tekowe opa mbae wae, erëi chupe reta Tumpa uiporarakata oï jaeño mái pewa. Añetete Tumpa ko uparawɨkɨ oï kua mbaembae rupi. Echa’ä Tumpa mbaetɨ ko umee pewe Cristo re perowia waeräño. Umee ko pewe wi piporara waerä jae imaerä. Jáeramo jokua jeko pewa ko Cristo re wɨrowia mbae wae reta uiporaraka ñonoï pewe. Jukuärái pe reta pecha uyeyapo chewe aiko yawe pe reta ndiwe. Jare añawe pikuaa imeño jukuärái uyeyapo oï chewe. Jayawe cheïru mii reta, ¿piñemɨkɨrëɨ ra peï pëti ramiño Cristo re peï ramo? ¿Pembɨpɨakatu ra oï Cristo perau wae? ¿Piñemɨïru ra peï Espíritu Santo ndiwe? ¿Pikuaa ma ra peï añawe Cristo perau jare peparareko oï wae? Jukuärái yawe, aipota pe reta chembɨyerowia mii waerä kuärái: Piyerau päwe rewe, jare pëti ramiño piko kawi päwe rewe jare pepɨayemɨngeta oyowake rewe wi. Awɨye mbae piyapo piyembutuicha rewe jare piyembɨkate rewe. Erëi pëti pëti tumae uñemɨmichi rewe ïru wae reta re jae ko itenondewa rami. Awɨye iyeeño tuyandareko. Jae nunga tuyandareko wi ïru wae reta re. Pëti pëti piyemɨngetata ko pepɨa pe kërái Jesucristo ipɨa pe uyemɨngeta rami. Echa’ä yepe tëi Cristo oyowake oï Tumpa ndiwe jare jae ko Tumpa etei wi, erëi chupe waerä jokua jae’ä ko mbae täta yaipɨsɨ wae rami. Erëi jae ueya opaetei uyeyapo waerä kuimbaerä yande rami uyeyokui waerä ɨwɨ pewa reta pe. Jare kuimbaerä uyeyapo ma yawe, uñemɨmichi ye. Echa’ä uñemee umano waerä jare jukuärái uyapo waerä Tumpa uipota wae rupi. Erëi mbaetɨ umano ipotawe kía umano wae rami. Echa’ä uikutu reta kurusu re kuimbae jeko kachi wae uyuka reta wae rami. Jukuärái Cristo uñemɨmichiete. Jáeramo añawe yandeRu Tumpa umbutuichaka ma Cristo jee opaete wae reta wi, jare oñono ma opaete wae iYarä iko waerä. Jukuärái opaete ara pe ñonoï wae reta jare ɨwɨ pe ñonoï wae reta jare umanokue wae reta wi, pëti ara yandeRu Tumpa oñonokata reta itawa re Jesús jowai. Jare jae reta jeita chupe uipɨu rewe: “Nde, Jesucristo, nde ko jae opaete wae iYa,” jeita reta. Jare kua uyeyapo ma yawe, yandeRu Tumpa jee uyembutuichakata oï wi opaete wae pe. Jáeramo cheïru puau mii wae reta, che pumɨñerata mbae piyapo waerä. Pe reta pikuaa ime mbaembae Tumpa uipota pe reta piyapo waerä wae tekowe opa mbae wae ime penoi ramo. Jare che aiko yawe pe reta ndiwe, jekuaeño piyapo jokua mbaembae Tumpa wi pipɨu rewe. Erëi che pumɨñera jeiete jukuärái piyapo kawi waerä añawe rupi che mbaetɨ ma aï pe reta ndiwe rambuewe. Jare kua pepuerete piyapo, echa’ä Tumpa etei ñanemɨkɨrëɨ jare umee yandewe mbaepuere yayapo waerä jokua mbaembae Tumpa umbɨyerowia wae. Opaete mbaembae piyapo wae, piyapota ko piyengeta mbae rewe jare piyeaka mbae rewe. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, pikota jupi jare ndarau kía pembɨjeko mbae re. Jare uyekuaata wi Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipɨte rupi kërái pe reta ko jae Tumpa taɨ jeko mbae wae reta. Jae reta jeko kachi jare jupi’ä ko reta. Erëi pe reta pemɨmbeu yawe chupe reta ñee tekowe opa mbae wae rewa, pikota tembipe rami jae reta ipɨte rupi. Piyapo mii kua mbaembae reta che chepuere waerä ayerowia tuicha jokua ara yandeYa Cristo pewa ou yawe. Echa’ä aikuaata cheparawɨkɨ pepɨte pe iko wae oë kawi ma yepe. Añawe yepe tëi piporara peï Cristo re perowia jeko pewa, erëi jeräkua chewe piyeyokuiñoi chupe piyerowia rewe. Jare che ayerowiata aï wi pe reta ndiwe kua aiporara aï wae rupi, yepe tëi cherekowe opata ma oï aramoi. Jare jukuärái wi ikawi ko pe reta wi piyerowia waerä che ndiwe. Jayawe, yandeYa Jesús uipota yawe, amondota aï pepɨ kuri Timoteo ɨmambae, echa’ä aipota aikuaa kërái ra peï wae. Jare jokua aikuaa yawe, ayerowiata aï kuri. Mbaetɨ ye ko ïru kua pe kía uyemɨngeta jare imandúa peré wae Timoteo rami. Echa’ä opaete ïru wae reta imandúa iyeeño. Mbaetɨ imandúa oï reta Jesucristo iparawɨkɨ re. Erëi pe reta pikuaa ko kërái Timoteo jeko jare kërái jae uyeyokui Tumpa pe che ndiwe cheraɨete rami ñee ikawi wae numɨmbeu waerä. Jáeramo jae aipota amondo pepɨ. Erëi ndei amondo mbowe, aipota aikuaa rani mbae ra uyeyapota oï chewe kua pe. Erëi jaeño che ayeko aï yandeYa re cheyorata oï reta wae. Jare jukuärái yawe, che wi ata apou pepɨ kuri. Erëi che aipota amondo ye pekotɨ Epafrodito. Pe reta pembou cheré uyandareko waerä. Che au cherɨwɨ rami, jare jae uparawɨkɨ ma che ndiwe Tumpa pewarä pëti sɨndaro ikawi wae Tumpa pewa rami. Che amondo aï ye pekotɨ, echa’ä jae ikɨrëɨete perecha ye. Jae ipɨatɨtɨ oï, echa’ä jae uikuaa kërái jeräkua pewe jae imbaerasɨ iko wae. Añetete ko, jae imbaerasɨete iko jare umano seri. Erëi Tumpa uiparareko umae jese jare umɨnguera. Jare jaeño’ä Tumpa uiparareko. Jae nunga wi che cheparareko, echa’ä tuicha chepɨatɨtɨ aiko Epafrodito imbaerasɨ iko yawe. Jare jae umano yawe, uasaete chepɨatɨtɨta aiko tëi jese. Jáeramo añawe amondo ye aï pekotɨ pe reta piyerowia waerä jae pecha ye yawe. Jare jukuärái wi che chepɨawiweta, echa’ä aikuaa pe reta piyembɨpɨa’ä peï jese. Jáeramo jae oo ye uwäe pepɨ yawe, pembɨasa kawi mii kuri piyerowia rewe yandeYa jee re. Pemae kawi mii jese, jare pemae kawi wi opaete jae rami wae reta re. Echa’ä jae umano seri uyeyokui Cristo pe ramo. Echa’ä jae ou kua pe pepepɨka pe chemborɨ waerä, jare jukuärái uñemɨjëwa mano pe. Jayawe hermano mii reta, piyerowia yandeYa uyapo yandewe wae re. Kua añawe aikuatiata aï pewe wae, aikuatía ma pewe tenonde yawe. Erëi jekuaeño aipota aikuatía ye pewe. Mbaetɨ etei chekueri, echa’ä ikawi oï pewe. Piyandareko kawi piyé kuri, echa’ä ime amokue jeko kachi wae reta oporomboe ñonoï tëi kuärái: “Ime yawe kía Tumpa imaerä uipota iko wae, imeta ko uyembɨcircuncidaka,” jei ñonoï reta. Erëi awɨye piyapɨsaka jokua yɨmba echa wae reta re. Echa’ä yande reta ko jae Tumpa imaerä añetete wae. Yande reta ko yambutuicha Tumpa jee Espíritu Santo rupi. Jare mbaetɨ yayeko ñaï yandiyé jare mbaembae yayapo wae re ñanoi waerä tekowe opa mbae wae. Jaeño yayeko ñaï mbaembae Jesucristo uyapo yandewe wae re, jare jokua re ko yayemɨngeta. Erëi yandepuere yawe ñanoi tekowe opa mbae wae yande yae wae rupiño, jayawe che imeta tëi ko anoi ayeko waerä chiyé. Añetete ko, ime yawe kía wɨrowia ime onoi uyeko waerä iyé wae, che ime tëi jetaete anoi chuwi ayeko waerä chiyé. Echa’ä che ayembɨcircuncidaka juri ara ma anoi yawe kërái Tumpa arakae jei judío reta pe wae rupi. Che ko jae Israel iñemoñaa pewa jare Abraham jumɨmino Benjamín iñemoñaa pewa. Che ko jae hebreo añetete wae, echa’ä pëti hebreo taɨ ko che. Jae nunga che aikose pëti fariseorä wi, jare jukuärái che aipotase tëi aiko jupi rupi kawi opaete Tumpa jei oreramɨkue reta pe wae rupi. Añetete mbaetɨ kiawe ipuerese chembɨjeko mbae re, echa’ä chereko jekuaeño iko kërái Tumpa arakae jei chupe reta wae rupi. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi che cheratangätuete aikose tëi aiporaraka waerä Cristo re wɨrowia wae reta pe, jare jukuärái arowiase tëi ayeyokui kawi waerä Tumpa pe. Jukuärái ime arekose tëi jeta ayeko waerä chiyé. Tenonde yawe che arowiase tëi opaete jokua mbaembae chembujupi iko Tumpa kotɨ. Erëi añawe aipotaete ambɨyerowia Cristo. Jare añawe aikuaa jokua mbaembae yepe jaeño chembɨawái iko. Jare jukuärái wi ko opaete ïru mbaembae reta ayekose tëi jese wae. Añawe che aikuaa cheYa Jesucristo, jare che arowia jokua ikawiete ye oï ipotawe ïru mbaembae wi. Jáeramo che aeya ma opaete jokua mbaembae ayekose tëi jese wae. Jare aecha ma ɨtɨ rami jokua mbaembae reta chepuere waerä akuakuaa Cristo kotɨ. Jare jukuärái yaweño aikota pëti ramiño Cristo re jare chereko mbae Tumpa jowai – mbaetɨ etei ko Moisés arakae uikuatía wae jupi ayapo wae rupi. Che arowia aï Cristo re, echa’ä jukuärái yaweño ko Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Cristo re yarowia wae rupiño ko. Mbaetɨ etei ko Moisés arakae uikuatía wae jupi rupi yayapo wae re. Che aipota aikuaa kawi Cristo. Jare jokua mbaepuere Tumpa uiporu umbɨjekowe ye waerä Cristo wae, jokua mbaepuere aipota uparawɨkɨ waerä che rupi wi. Jare yepe tëi aramoi aiporarata jare amanota Cristo rami, erëi aipota aiko wi Cristo rami. Jare aiporara yawe, jokua jaekawita oï chemaerä. Echa’ä amano yawe, aikuaa aï Tumpa chembɨjekowe yeta oï umanokue wae reta ipɨte wi. Kua ndeiño ko opa kawi aepitɨ, jare ndeiño ko jupi aï wi. Erëi jekuaeño cheratangätu aï jokua aepitɨ waerä. Echa’ä jokuaerä ko Jesucristo cheparawo. Mase hermano mii reta, yepe tëi opa’ä aepitɨ jokua, erëi ime mbae ayapo wae. Che pëti ñeñokuiñokui pe aï rami. Jare che mbaetɨ ma ayemɨngeta chepɨa pe mbaembae tenonde yawe chembɨawaise wae rewa. Echa’ä aipota a tenonde Cristo kotɨ. Jare jukuärái ayapota a aë rewa iyapɨ pe. Jayawe ramo Tumpa cherenita ara pe a aipɨsɨ waerä jokua mbae ikawi wae jae umɨñatimata oï chewe wae cheparawɨkɨ re. Jokuaerä ko Tumpa chapo pëti ramiño Cristo re. Jukuäraita ko yayemɨngeta yandepɨa pe opaete yande yakuakuaa ma Tumpa kotɨ wae reta. Erëi amokue wae pe reta mbaetɨ yawe pepɨayemɨngeta che rami kua mbaembae re, Tumpa uikuaakata pewe kërái ikawi ko piyemɨngeta waerä pepɨa pe. Erëitu añawe rupi jekuaeño yaiko kërái Tumpa uikuaaka ma yandewe wae rupi. Jayawe hermano mii reta, pe reta pikuaa kawi ko chereko. Jáeramo pe reta pereko tuiko chereko rami. Jae nunga wi pemae jokua omomoe ñonoï chereko wae reta re. Echa’ä jeta wae reta uipota’ä etei kiawe umɨmbeu waerä ñee Cristo umano kurusu re yanderé wae. Jae reta towaicho ko. Kua jeta wese ma che jae pewe, jare añawe che jae ye aï pewe kua cheresaɨ rewe. Jae reta yureko jaeño mbaembae jete uipota uyapo wae reño. Jare yepe tëi jae reta jeko kachi wae ko jare imeta tëi imara jokua re, erëi jekuaeño uyemɨngeta reta uyembutuicha rewe mbaembae kachi uyapo wae re. Jare jekuaeño uyemɨngeta ñonoï ipɨa pe mbaembae kua ɨwɨ pewa reño. Chupe reta Tumpa uiporarakata oï jaeño mái pewa. Erëi yande reta ñaï'ä ko jae reta rami. Ñanerëta añetete wae ara pe ko oï. Jare ñaäro ñaï wi yandeRepɨ wae joko wi ou ye waerä – jae ko yandeYa Jesucristo. Jae umbɨambɨeta oï yanderete kua ɨwɨ pewa ikawiete ye oï waerä jae jete imbaepuerete wae ara pewa rami. Jukuärái yandeYa uyapota oï jae imbaepuere tuichaete wae rupi. Kua ko jae mbaepuere jae ime onoi opaete mbaembae re wae. Jáeramo hermano mii reta, jekuaeño piñemɨmɨräta yandeYa re opaete kua mbaembae pumbɨarakuaa aï wae rupi. Che puau jare aipotaete puecha yewɨ. Pe reta chembɨyerowia jare che ayerowia katu peré. Nde Evodia jare nde Síntique, pe reta mokui rewe pëti ramiño ko peï yandeYa Cristo re. Jáeramo che pumɨñera piyeapɨkatu ye mii waerä pe yepái. Jare nde cheparawɨkɨ ïru, che numɨñera nemborɨ waerä kua kuña reta uyeapɨkatu waerä. Aipota’ä jae reta ikawi’ä oï waerä. Echa’ä yepe tëi jeta wae reta oyowaicho ore ndiwe, erëi kua kuña reta täta uparawɨkɨ che ndiwe ñee ikawi wae Cristo rewa uyemɨmbeu waerä. Jukuärái wi uyapo hermano Clemente jare ïru che ndiwe uparawɨkɨ wae reta. Opaete kua reta jee uyekuatía oï Tumpa itupapire pe – jokua tupapire ko jae kía kía tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï pɨpe wae. Jekuaeño piyerowia yandeYa uyapo yandewe wae re. Jare che tae ye pewe jukuärái. ¡Piyerowia! YandeYa ou yeta wae koiño ma oï. Jáeramo opaete wae tuikuaa piñee kawi peï wae. Awɨye etei piyembɨpɨa’ä mbae re awe. Erëi piyerure Tumpa pe opaete mbaembae re. Peka chupe opaete mbaembae uata oï pewe wae yasurupái pemee chupe rewe, echa’ä jae uyandu oï piyerure chupe wae re. Jare Tumpa pembɨpɨakatuta oï añetete rewe. Añetete, ndarau kiawe ipuere uikuaa kawi këraita ra peasa peï yembɨawái rupi pepɨawiwe rewe. Erëi jukuärái Tumpa pemborɨta awɨye waerä piyembɨpɨa’äete. Jukuäraita ko, echa’ä pe reta peï pëti ramiño Cristo re ramo. Añawe hermano mii reta, ime ye mbae re aipota pumbɨarakuaa: Ime yawe mbae añetete wae jare ikawi oï wae, jokua re ko piyemɨngetata pepɨa pe. Jare piyemɨngeta wi pepɨa pe ipotawe mbae jupi oï wae re, jare ikɨa mbae oï wae re, jare ipöra oï wae re, jare ipotawe mbae uyekuaa kawi oï wae re wi. Ime yawe mbae jokua yae chupe, “Kua ikawi ko,” jare ikawi oï yawe yaipɨu waerä chuwi, jayawe jekuaeño pepɨa pe piyemɨngeta jese. Pe reta piyemboe kawi ma che pomboe wae re. Jare piyandu ayemɨngeta wae jare cherecha mbaembae ayapo wae. Jáeramo jekuaeño jokua mbaembae piyapo wi. Jare Tumpa jekuaeño oïta pe reta ndiwe. Jae ko yanembɨpɨakatu wae. Che ayerowiaete aï jare amee yasurupái yandeYa pe peré. Echa’ä añawe pe reta peruruka ye ma chewe mbaembae mii chemborɨ waerä. Che aikuaa pe reta pemanduaño mái piko tëi cheré. Jaeño uata iko pewe kërái rupi ra chemborɨ waerä. Mbaetɨ ko kua ayemɨngeta aï uata oï chewe ramo jare aipota pe reta chemborɨ ye ramo. Añetete che aikuaa ma kërái aiko waerä chepɨakatu rewe ipotawe mbae anoi wae rupi. Che aikuaa kërái ko mbae uata wae. Jare aikuaa wi kërái ko jeta mbaembae ñanoi wae. Jare aikuaa kërái ko yanemɨngapɨɨ wae jare kërái ko yandiyembaɨ wae. Erëi chemaerä oyowakeño. Echa’ä che ayemboe ma jokua re kërái aiko waerä chepɨakatu rewe ipotawe mbae rupi. Añetete opaete kua mbaembae che chepuere amɨawäta, echa’ä Cristo jekuaeño chemɨmɨräta oï ramo. Erëitu amee aï pewe yasurupái pe reta chemborɨ wae re aiporara aï wae rupi. Pe Filipos pe piko wae reta, pikuaa wi kërái ñee ikawi wae jaeramo uyemɨmbeu yawe pepɨte rupi, jare che a ye yawe ɨwɨ Macedonia wi, mbaetɨ ye ïru hermano reta ueruruka chewe yemborɨ. Jaeño pe reta peruruka mii chewe. Echa’ä tëta wasu Tesalónica pe aiko yawe wi, mbowɨ wese peruruka chewe yemborɨ. Kua mbaetɨ ko che ayemɨngeta aï pe reta jekuaeño peruruka ye chewe waerä yemborɨ. Jaeño aipota pe reta jekuaeño piyapo waerä kua nunga mbaembae, echa’ä pëti ara Tumpa umɨñatimata oï pewe jokua piyapo wae re. Jayawe pe reta pikuaa waerä, uwäe ma chewe opaete mbaembae pe reta peruruka chewe wae. Epafrodito umee ma chewe opaete jare añawe ayekou aï. Uata’ä etei oï chewe mbae awe. Kua yemborɨ pe reta peruruka chewe wae, jae ko mbae pemee Tumpa pe wae rami. Jokua nunga Tumpa umbɨyerowia. Jare jukuärái wi cheRu Tumpa jetaete ye onoi wae wi umeeta pewe opaete mbae uata oï pewe wae. Jukuäraita ko, echa’ä pe reta pëti ramiño peï Jesucristo re ramo. ¡YandeRu Tumpa jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa! ¡Jukuärái tuiko! Pembɨsaluda mii chewe kuri opaete Cristo re wɨrowia wae reta joko pe ñonoï wae. Hermano reta che ndiwe ñonoï wae wi omondo pewe saludo. Jae ramiño wi opaete hermano reta kua tëta wasu pe ñonoï wae omondo pewe wi saludo. Jare mburuwicha wasu Roma pewa pe uyeyokui wae reta etei omondo pewe wi saludo. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Cherɨkeɨ reta, cherɨwɨ reta, jare cherindɨ reta tëta wasu Colosas pe piko wae, che araaka aï pewe saludo yandeYa Jesucristo jee re. Che ko jae Pablo. YandeYa Jesucristo chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa, echa’ä jukuärái Tumpa uipota ramo. Che jare hermano Timoteo ndiwe aikuatía aï kua tupapire pewe Cristo re perowia wae reta pe. Tumpa peñono tee ko jae imaerä. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Ore nduyerureñoi peré jare jekuaeño numee noï yasurupái Tumpa pe – jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Numee chupe yasurupái jae mbaembae uyapo oï pepɨte pe wae re. Echa’ä pe reta pereräkua ma orewe kërái perowia Jesucristo re jare kërái peau peï wi opaete Cristo re wɨrowia wae reta. Añetete kua jekuaeño piyapo peï, echa’ä pe reta peäro peï perowia katu rewe jokua mbaembae ikawi wae Tumpa ime onoi ara pe pemaerä wae. Jukuärái pikuaa ma ñee ikawi wae Cristo rewa piyandu ramo wiwe. Jokua ko jae ñee añetete wae. Kua ñee ikawi wae uyemɨmbeu pewe wae jae nunga wi uyemɨmbeu oo oï opaete ɨwɨ rupi, jare jeta wae reta wɨrowia oï jese. Jare añawe uyeyapo oï chupe reta wi pewe uyeyapo wae rami. Echa’ä pe reta pemandúa kawi peï jaeramo piyandu yawe ñee ikawi wae, jare pikuaa yawe añetete ko Tumpa ipɨakawiete ye, ¿mbae pa uyeyapo pewe? Pe reta perowia jese, jare joko wiwe jokua ñee uparawɨkɨ oï pepɨa pe umbɨambɨe waerä perekowe jukuärái piyeyokui kawi waerä Tumpa pe. Jare jokua etei wi añawe uyeyapo oï opaete ɨwɨ rupi. Yandehermano Epafras pemboe kawi Tumpa ipɨakawi rewa. Epafras uyeyokui oï Cristo pe ore ndiwe jare ore nduau. Jae oo pepɨ orepepɨka pe pemboe waerä, jare jukuärái jae uyeyokui oï Cristo pe pepɨte rupi. Jare jae umɨmbeu ma orewe kërái Espíritu Santo imbaepuere rupi piyerau peï päwe rewe. Jáeramo ore kua mbaembae jeräkua orewe wiwe, jekuaeño nduyerure noï peré Tumpa pe. Nduyerure noï chupe jae umee waerä pewe arakuaa jesewa, jare jokoropi uikuaaka waerä pewe mbaembae jae uipota piyapo waerä wae. Jukuärái ore nduyerure noï peré pereko kawi waerä kërái ikawi ko yureko waerä kía kía Tumpa pewa iko wae reta. Echa’ä jukuärái piko yawe, pembɨyerowiata Tumpa opaete mbaembae piyapo wae rupi. Echa’ä piyeyokui kawita chupe opaete mbae ikawi wae Tumpa pe piyapo wae rupi, jare jekuaeño wi pekuakuaata Tumpa kotɨ arakuaa rupi. Jae nunga wi pe reta piko yawe Tumpa pembɨyerowia waerä, Tumpa pemɨmɨrätata imbaepuere tuichaete wae pe, jukuärái pepuere waerä jekuaeño perupɨa ipotawe mbae pepɨawasu rewe jare piyerowia rewe. Jare pemeeta wi yandeRu pe yasurupái, echa’ä jae peñono tee ma jae imaerä, jare ime onoi pemaerä mbaembae ikawiete ye wae umee waerä pewe kuri. Jayawe pe reta tuicha rupi piyekouta peï jokua ara opaete Cristo re wɨrowia wae reta tembipe pe ñonoï wae reta ndiwe. Echa’ä yandeRu Tumpa yanderepɨ ma Añawasu imbaepuere wi jare ñaneñono ma Taɨ imbaepuere pe. Tumpa uauete Taɨ, jare añawe uyapo ma yandewe ñaï waerä Taɨ ndiwe Taɨ oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Kua re yayekouta ñaï kuri, echa’ä yepe tëi yayawɨ Tumpa kotɨ, erëi Tumpa imandua’ä ma yandewe jokua re. Echa’ä Taɨ upɨyere juwɨ jare umano yanderé opa umbɨepɨ waerä jokua teko yareko Tumpa kotɨ wae. Mbaetɨ etei kía uecha yandeRu Tumpa. Erëi Taɨ rupi ko yaecha Tumpa uyekuaa mbae wae. Jare Taɨ ko jae opaete mbaembae ime oï wae iYa. Echa’ä jae etei umbɨyekuaa opaete mbaembae ara pe oï wae jare ɨwɨ pe oï wae, yaecha wae jare yaecha mbae wae (jokua ko jae opaete araɨwa reta opaño kërái rái ime mbaepuere onoi wae). Jukuärái ko uyekuaa opaetei mbaembae Taɨ rupi etei jare Taɨ imaerä etei wi. Jare ndei mbae awe iko mbowe, Taɨ ikoño mái. Jare mbaetɨta tëi mbae ipuere iko Taɨ uyandareko’ä yawe jese. Jare opaete yande Taɨ re yarowia wae reta, Taɨ ko jae ñanäka rami. Echa’ä kërái ñanäka ime onoi mbaepuere yanderete re, jukuärái wi Taɨ ime onoi mbaepuere yanderé. Jae rupi uyembɨpɨ opaete mbaembae, jare jae rani ko ikowe ye umanokue wae reta ipɨte wi ndarau ye umano waerä. Jáeramo jae ko opaete mbaembae ime oï wae iYa. Jukuärái ko, echa’ä Tumpa etei iko Taɨ jete re opaete imbaepuere rewe. Jukuärái Tumpa uipota iko jare jukuärái jae uyapo. Jare ime ye mbae yandeRu Tumpa uipota uyapo iko wae. Jae uipota iko uyapɨkatu jae ndiwe etei opaete mbaembae ɨwɨ pe oï wae jare ara pe oï wae wi. Jare jukuärái jae opa uyapo Taɨ Jesucristo juwɨ uyepɨyere wae rupi jae kurusu re iko rambuewe. Tenonde yawe pe reta piko mbɨrɨete Tumpa wi jare piyowaichose piko ikotɨ. Echa’ä pepɨa pe piyemɨngetase kachi jare piyapose wi mbaembae ikawi mbae wae. Erëi añawe Tumpa peapɨkatu ma jae ndiwe etei Cristo imano rupi. Jare jukuärái jae uyapo ipuere waerä ara taɨkuewa pe pembɨyemboɨ jae jowai jupi jare pereko mbae. Erëi peï waerä jukuärái jae jowai, imeta ko jekuaeño perowia Jesucristo re. Pepɨrätata ko jese pëti tëta uwapɨ oï iwapɨka täta wae re rami. Jare awɨyeta ko peya jokua peäro peï perowia katu rewe wae ñee ikawi wae uikuaaka pewe wae – jae ko ñee ikawi wae pe reta piyandu wae jare añawe uyemɨmbeu oï opaete kerupi rupi wae. Jare che, Pablo, amɨmbeu aï wi jokua ñee jare jukuärái ayeyokui aï Tumpa pe. Che jeta ma aiporara jokua ñee amɨmbeu waerä jare pe reta piyekou waerä jese. Erëi ayerowia aï, echa’ä kua che añawe aiporara aï wae rupi añemɨïru aï Cristo ndiwe. Echa’ä Cristo uiporara wi kua ɨwɨ pe iko rambuewe. Jayawe che arupɨa aï ayerowia rewe opaete mbaembae aiporara aï wae, jukuärái opaete Cristo re wɨrowia wae reta uyekou waerä Tumpa re. Jae reta ko jae yandeYa Cristo jete rami. Añetete Tumpa chapo ma opaete Cristo re wɨrowia wae reta pe ayeyokui waerä. Echa’ä jae chokui opaetei iñee amɨmbeu pewe waerä pe judío mbae piko wae reta pe. Kua ñee tenonde yawe kiawe uikuaa’ä iko opaetei, echa’ä Tumpa uikuaaka’ä chupe reta ramo. Erëi añawe Tumpa uikuaaka ma yandewe yande Cristo re yarowia wae reta pe. Echa’ä Tumpa uikuaaka ma yandewe kërái opaete wae ipuere uyekou mbae ikawiete ye wae re – jae ko ipuere onoi Cristo ipɨa pe kërái pe reta penoi wae rami. Jare jukuärái ipuere uäro reta wi uyerowia katu rewe uyekou reta waerä Tumpa imbaepuere jembipete ye wae re. Jayawe ore numɨmbeu noï Cristo rewa. Ndupurumbɨarakuaa noï jare nomboe noï opaete wae arakuaa katu rewe. Echa’ä ore nduipota tëi opaete wae ñonoï waerä pëti ramiño Cristo re jare ukuakuaa kawi reta waerä Tumpa kotɨ. Jukuärái ore nduipota tëi nduraa opaete wae Tumpa jowai. Jokuaerä ko che aparawɨkɨ aï täta. Jare yepe tëi yawái ko, erëi Cristo imbaepuere rupi chemɨmɨräta che amɨamɨri waerä yembɨawái. Jare che aipota pe reta pikuaa waerä kërái täta aparawɨkɨ aï ikawi waerä pewe. Jare pereño’ä ko chepɨa’ä aï. Echa’ä ime Cristo re wɨrowia wae reta tëta wasu Laodicea pe wi. Jare jese reta wi che chepɨa’ä aï. Añetete che aparawɨkɨ aï ikawi waerä opaete Cristo re wɨrowia wae reta pe – jae ko chekuaa wae reta jare ndeiño chekuaa wae reta wi. Echa’ä aipotaete pe reta pekɨrëɨ waerä jare piko waerä pëti ramiño piyerau päwe rewe. Jare aipota wi pe reta pikuaa kawi waerä jokua ñee Tumpa tenonde yawe uikuaaka’ä Cristo rewa wae, jare jukuärái pepɨakatu waerä añetete pewa. Pipota yawe pearakuaa, jayawe Cristo re uñewäe arakuaa. Jare pipota yawe pikuaa mbae rewa, Cristo uikuaa opaetei mbaembae. Jokua arakuaa ko jae mbae ikawiete ye wae yanemaerä. Kua mbaembae che jae pewe awɨye waerä kía pembɨtawɨ yemboe jupi echa wae rupi. Echa’ä yepe tëi che etei aï'ä pe reta ndiwe, erëi chepɨa oï pe reta ndiwe. Jare che tuicha rupi ayerowia aï. Echa’ä jeräkua ma chewe pe reta peï pëti ramiño päwe rewe jare jekuaeño perowia kawi peï Cristo re. Jayawe pe reta perowia ma Jesucristo re peYarä iko ramo, jayawe jekuaeño piko Jesucristo uipota wae rupi. Echa’ä pe reta pëti ramiño ko peï jese. Piñemɨmɨräta Cristo re piko waerä pëti temitɨ kɨpe japo oï wae rami jare pëti tëta ikawi iwapɨka wae rami. Jare piñemɨatangätu perowia kawi waerä mbaembae añetete wae re, echa’ä jukuärái piyemboe ma piyapo waerä. Jare jekuaeñota ko pemee yasurupái Tumpa pe. Jare piyandareko kawi piyé awɨye waerä kía pembɨtawɨ jae iyarakuaa rupiño. Jokua arakuaa jupi wae echa ko, erëi ou’ä ko Cristo wi. Ou kuimbae reta wiño, jare jae ko arakuaa kua ɨwɨ pewaño. Cristo ko jae ikawiete wae opaete jokua nunga arakuaa wi, echa’ä Cristo ko jae Tumpa etei uyeyapo kuimbaerä wae. Jare jae ko opaete mburuwicha reta ara pewa jare ɨwɨ pewa iYa. Jare pe reta pëti ramiño peï Cristo re ramo, uata’ä etei pewe mbae awe penoi waerä tekowe opa mbae wae. Jare pe reta pëti ramiño peï Cristo re ramo, piyembɨcircuncidaka rami ma ko peï. Erëi mbaetɨ ko kërái kuimbae reta uyapo rami. Jae reta kía umbɨcircuncida yawe, ueki chuwi ipire raɨ mii. Erëi jokua uyeyapo pewe wae ikawiete ko. Echa’ä Cristo etei umbɨsɨrɨ ma pewi pereko indechikue imbaepuere iko peré wae. Añawe wiwe mbaetɨ ma onoi peré mbaepuere jokua kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä wae. Ani yandepuere yae kuärái: Ndei Cristo re perowia mbowe, pe reta pikose pere wae rupiño. Jáeramo jekuaeño piyawɨse Tumpa kotɨ, jare jokua jeko pewa pemano wae echa piko Tumpa wi. Erëi pëti ara pe reta piyandu kërái Tumpa imbaepuere tuichaete wae. Jare piyandu wi kërái jae umbɨjekowe ye ueru Cristo umanokue wae reta ipɨte wi wae. Jare perowia yawe jae imbaepuere perepɨ waerä wae re, jayawe Tumpa peapo pëti ramiño Cristo re etei. Kua uipota jei Cristo umano yawe, jare teöwerenda pe oñono reta yawe, pe reta wi pemano rami jae ndiwe. Jare Cristo ikowe ye yawe, pe reta wi Tumpa pembɨjekowe pɨau ye rami ko Cristo ndiwe. Yande ñanoi tekowe ipɨau wae, echa’ä Tumpa opa ma umbái yandewi mbaembae yayawɨ ikotɨ wae. Añetete jokua mbaembae yayawɨ wae uyekuatía iko tupapire re rami opaete yanembɨjekose iko jese wae ndiwe. Jare jokua ko Tumpa opa ma uikutu kurusu re rami Cristo uyekutuka iko yawe. Jáeramo yande mbaetɨ ma teko pe ñaï Tumpa jowai yayawɨ wae re. Jare jokuaño’ä ko. Cristo umano kurusu re yawe, jae opa umɨamɨri opaete aña reta jare upɨ̈ro chuwi reta imbaepuere jae reta ime wɨreko yanderé wae. Jare joko wi jae umɨmichika reta opaete wae jowake. Jare jukuärái Cristo uechaka opaete wae pe jae ko upurumɨamɨri wae. Jáeramo opaete kua mbaembae rupi che jae aï pewe kuärái: Awɨye piyembɨpɨa’ä kía pembɨjeko yawe ipotawe mbaembae peu wae re, jare ipotawe ara yemɨmandúa Tumpa pewa jare yasɨpɨau pewa piyapo’ä wae re, jare ara mbutuu piyapo’ä jae reta rami wae re. Añetete ko Tumpa jei arakae judío reta pe jokua mbaembae uyapo reta waerä. Erëi jokua mbaembae jaeño uyembɨjaanga iko kía outa iko wae re. Erëi añawe ou ma ko. Jae ko Cristo etei. Jáeramo ime yawe kía uipota pembɨjeko pe reta pembutuicha’ä Tumpa jee kërái jae uyapo rami wae re, awɨye piyapɨsaka jese. Jokua nunga reta uipota uñemɨmichiraanga opaete wae jowake. Jare umbutuicha reta araɨwa reta, jare jekuaeño jei reta uyembɨkate rewe, “Tumpa uikuaaka chewe,” jei reta tëi. Iyupe reta jae retái ipɨayemɨngeta ikawi oï tëi, jare uyembɨkate reta jokua re. Erëitu jae reta uyembɨsɨrɨ ñonoï yandeYa Cristo wi, yepe tëi jae ko ñanäka rami jare yande reta ko jae jete rami. Añetete Cristo yandapo pëti ramiño kërái ñanekäwe reta iyuapɨyuapɨ wae jare yanderayɨ reta uyapo pëti ramiño yanderete rami. Jare jukuärái jekuaeño yakuakuaa ñaï Tumpa kotɨ kërái Tumpa uipota rami. Pe reta pikuaa peï kërái ko kua ɨwɨ jeko wae. Jare pe reta pëti ramiño peï Cristo re ramo, pemano rami ma ko Cristo ndiwe kua ɨwɨ jeko wi. Jáeramo jokua teko reta ndarau ye ma ime onoi mbaepuere peré. Jayawe, ¿maera pa jekuaeño pipota piñemee ye piko waerä kua ɨwɨ jeko rupi? Kua ɨwɨ jeko yanemboe tëi kuärái: “Yande yaipota yayembujupi yawe Tumpa kotɨ, ime mbaembae yandepuereta’ä yaipɨsɨ wae. Jare ime mbaembae yandepuereta’ä yau wae. Jare ime ïru mbaembae re yandepuereta’ä yaya wae.” Jukuärái yanemboe tëi reta. Erëi opaete kua mbaembae ndarau iko ɨma, jare opata ɨmambae yande yaiporu ma yawe. ¿Këraita pa jayawe ipuere yanemborɨ yayembujupi waerä Tumpa kotɨ? Kuimbae retaño ko yanemboe tëi jukuärái. Añetete jokua mbaembae jei reta yandewe yayapo waerä wae arakuaa katu wae echa ko. Echa’ä kía jukuärái iko wae jatangätu wae echa umbutuicha waerä Tumpa jee, jare uñemɨmichi oï wae echa. Jare jae nunga wi täta uiporaraka jete pe umbɨyerowia waerä tëi Tumpa. Erëitu kua nunga teko reta ndarau etei yanemborɨ awɨye waerä yaiko yanderete uipota uyapo wae rupiño. Jayawe Tumpa pembɨjekowe ye Cristo ndiwe ramo, jekuaeño piñono pepɨa mbaembae ara pewa re kiape yandeYa Cristo uwapɨ oï Tumpa iyakata kotɨ. Jekuaeño pepɨa pe piyemɨngeta mbaembae ara pewa re – mbaetɨ mbaembae kua ɨwɨ pewa reño. Echa’ä pe reta pemano rami ma ko mbaembae ɨwɨ pewa wi, jare añawe tekowe ipɨau wae rupi peï. Kua tekowe ipɨau wae, yepe tëi pecha’ä peresa pe etei, erëi pepuere pepɨakatu jese. Echa’ä Cristo wi etei ko ou, jare jae uyandareko oï jese Tumpa oï wae pe. Jare Cristo uyekuaa ye yawe imbaepuere jembipete ye wae ndiwe, pe reta jae nunga wi piyekuaata peï kuri jae ndiwe. Jayawe pe reta peï ma tekowe ipɨau wae pe ramo, pemombo mii peyuwi pereko kua ɨwɨ pewa. Jáeramo awɨye piyapo awasa. Jare awɨye wi pembɨkere. Awɨye awe piyemɨngeta pepɨa pe awasa piyapo waerä. Awɨye pipota mbae ikawi mbae wae. Jare awɨye jekuaeño jeta mbaembae pipotaete pemaeräño. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, jokua mbaembae pipotaete wae uyeyapota petumparaangarä. Jeta wae reta uyapo ñonoï kua nunga mbaembae. Jare jokua jeko pewa Tumpa iarasɨ uitɨta oï jese reta. Tenonde yawe, ndei Cristo re perowia mbowe, pe reta piyapose wi jokua nunga mbaembae kachi wae. Erëi añawe pëti jei wae peño imeta ko peya opaete kua ïru ikawi mbae wae reta wi: jae ko arasɨ, mbochɨ, mbae ikawi mbae piyapo peyupe wae, kachi piyemɨngeta perapicha kotɨ wae, jare ñee kachi wae. Jare awɨye ma papu peyupe wi. Awɨye ma piyapo ye jokua mbaembae reta, echa’ä pe reta peya ma peyuwi pereko indechikue jare mbaembae kachi piyapose wae. Jare pipɨsɨ ma peyupe teko ipɨau wae. Añawe Tumpa jekuaeño umbɨpɨau oï pepɨa, pe reta pikuaa kawi waerä Tumpa. Jare jukuärái pereko oya katu oo oï jae jeko jupi wae re. Jare kua tekowe ipɨau wae rupi pëti wae rami yayowake ma ñaï. Jayawe yanemaerä mbaetɨ ma judío reta jare judío mbae wae reta, uyembɨcircuncidaka wae reta jare uyembɨcircuncidaka mbae wae reta, ñana rupiwa reta jare ambɨe ɨwɨ pewa reta, uyeyokui wae reta jare uyeyokui mbae wae reta. YandeYa Cristo jeeño ko yambutuicha. Jare opaete yande pëti pëti wae reta, jae oyowakeño oï yandepɨa pe. Pe reta ko jae Tumpa peparawo wae reta. Jae perauete jare peñono tee ma piko waerä jae imaerä. Jáeramo piko mii kuärái: Piyeparareko, pepɨakawi peyupe, piñemɨmichi peyuwi, piñee kawi peyupe, pepɨawasu peyupe, jare perupɨa peyupe. Jare aramoi ime tëi mbae re pepuere piyengeta peyupe wae, erëi awɨye pemandúa peyupe jokua re. Pikuaa kawi peï yandeYa imandua’ä ma pewe mbaembae kachi piyapo wae re; jáeramo pe reta wi awɨyeta ko pemandúa peyupe wi. Jare opaete kua mbaembae reta wi, tenonde imeta ko piyerau päwe rewe, echa’ä jokua ko jae yandapo pëti ramiño wae. Tumpa pereni piko waerä pëti ramiño pepɨakatu rewe. Jokuaerä ko Cristo pembɨpɨakatu. Jáeramo jekuaeño piko jukuärái. Jare jekuaeño pemee yasurupái Tumpa pe. YandeYa Cristo iñee jekuaeño tuiko pepɨa pe. Piyembɨarakuaa päwe opaete arakuaa rewe. Pekäta wi Tumpa pe pemee rewe yasurupái chupe salmo reta, jare himno reta, jare ipotawe käta reta Tumpa jee pembutuicha waerä. Jare opaete mbaembae piyapo wae jare pere wae, piyapo yandeYa Jesús jee re. Jare jukuärái piyapota pemee rewe yasurupái Tumpa pe jare pemandúa rewe opaete mbaembae Cristo uyapo pewe wae re. Añawe che aipota pumbɨarakuaa kërái piko kawi waerä päwe rewe perëta rupi. Kuña reta tuiko ime jei wae rupi. Echa’ä jukuärái ko jupi yandeYa re wɨrowia wae reta yureko waerä. Jare kuimbae reta tuau jembireko jare awɨye tipochɨiño chupe. Jare sambiaɨ reta tuyapo kawi opaete mbaembae tu jare ichɨ jei wae rupi. Echa’ä jukuärái ko yambɨyerowia yandeYa. Jae nunga wi tu reta awɨye tumbɨarasɨiño isambiaɨ reta opaño mbaembae re awɨye waerä jei iyupe reta: “Cheru jekuaeño pochɨ chewe. ¿Maera pa aipota ambɨyerowia?” Jare añawe che tae uyeyokui wae reta pe kuärái: Tuyapo reta opaete mbaembae ipatrón jei chupe reta wae rupi. Awɨye tuparawɨkɨ kawi reta ipatrón umae oï jese reta yaweño jare ipatrón umbɨyerowia waeräño. Tuyeyokui kawiñoi reta chupe ipɨakɨrëɨ rewe yandeYa wi uipɨu rewe. Opaete mbaembae uyapo reta wae, tuyapo reta jatangätu rewe kërái yandeYa pe uparawɨkɨ ñonoï wae rami – mbaetɨ ko kuimbae pe. Echa’ä jukuärái uyapo reta yawe, yandeYa Cristo pe etei uyeyokui ñonoï. Jekuaeño timandúa reta yandeYa umɨñatimata oï chupe reta ikawi wae opaete kía kía jae imaerä ñonoï wae reta ndiwe. Erëi ime yawe uyeyokui wae jekuaeño mbae ikawi mbae uyapo wae, Tumpa umɨñatimata oï ikotɨ jupi rupi jokua mbae ikawi mbae uyapo wae re. Jare mbaeta’ä Tumpa pe kía ko jae wae, echa’ä Tumpa opaete wae re oyowake umae. Jae nunga wi che tae patrón reta pe kuärái: Tuyapo reta jupi wae uyeyokui chupe wae reta pe, jare awɨye tumbɨtawɨ reta. Jekuaeño timandúa reta kërái patrón reta jare uyeyokui chupe wae reta wi oyowakeño onoi pëtiño iYa – jae ko ara pe oï wae. Cheïru puau mii wae reta, jekuaeño piyerure Tumpa pe. Piñemɨatangätu piyerure waerä chupe pemee rewe yasurupái. Jare piyerure mii oreré wi Tumpa umbɨsɨrɨ waerä orewi yembɨawái, jukuärái orepuere waerä numɨmbeu ñee ikawi wae Cristo rewa. Echa’ä añawe cheñono reta cadena pe kua peresorɨru pe ñee ikawi wae jekuaeño amɨmbeu wae jeko pewa. Kua ñee kiawe uikuaa’ä tenonde yawe, erëi añawe yaikuaa. Jayawe piyerure mii cheré amɨmbeu waerä jokua ñee jesäka kawi rewe kërái Tumpa uipota wae rami. Jayawe piko pearakuaa katu rewe Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipɨte rupi. Jare piporu kawi ara reta piyeyokui waerä Tumpa pe. Jekuaeño piyemɨngeta piñee kawi rewe jare mbaembae ikawi wae re. Jukuärái yawe, pikuaa kawita kërái piyemɨngeta waerä kía upɨrandu pewe yawe mbaembae perowia wae re. Che aipota pe reta pikuaa waerä mbae uasa oï che ndiwe wae. Jáeramo amondo aï pepɨ yandehermano yaau wae Tíquico. Kua kuimbae che ndiwe uyeyokui kawi oï yandeYa pe. Pe reta pepuere perowia katu jese. Jae oo uwäe yawe pepɨ, uikuaakata oï pewe ore rewa kërái ko noï kua pe wae, jare jae pemɨkɨrëɨta wi Tumpa kotɨ. Jare amondo aï wi jae ndiwe perëtáɨwa Onésimo. Jae ko yandehermano yaau wae jare yarowia katu jese wae. Jae reta uikuaakata oï pewe opaete mbae uasa kua pe oï wae. Aristarco omondo oï pewe saludo. Jae oï kua peresorɨru pe che ndiwe. Jare Marcos omondo pewe wi saludo. Jae ko Bernabé jiɨ. Pemandúa peï, tenonde yawe che jae pewe Marcos oo opou pepɨ yawe, pembɨasa kawi. Jare Jesús – jae ko ïru wae reta ueni wi Justo pe – jae omondo pewe wi saludo. Opaete yandehermano judío reta ipɨte wi, kua mbapɨ kuimbae retaño umɨmbeu ñonoï che ndiwe kërái ñanoi waerä Tumpa yanemburuwicha wasurä. Jare jae reta ko tuicha rupi chembɨpɨakatu. Jare jae nunga wi perëtáɨwa Epafras omondo oï pewe saludo. Jae uyeyokui kawi oï Jesucristo pe. Jare jae jekuaeño täta rupi uyerure oï Tumpa pe peré pepɨräta waerä Tumpa kotɨ jare pikuaa kawi waerä opaete Tumpa uipota wae. Che etei chepuere amɨmbeu kawi pewe kërái Epafras ipɨa’ä oï peré. Jare mbaetɨ pereño ipɨa’ä oï. Jae nunga wi jae ipɨa’ä oï hermano reta tëta wasu Laodicea jare Hierápolis pe ñonoï wae reta re. Jae nunga wi Lucas jare Demas omondo oï pewe saludo. Lucas ko jae doctor upurupɨano wae ore nduau wae. Pembɨsaluda mii chewe kuri hermano reta Laodicea pe ñonoï wae, jare jae nunga wi hermana Ninfas jare Cristo re wɨrowia wae reta jae jëta pe uyembatɨ wae. Pe reta pemɨngeta ma yawe kua tupapire, pemondo yuapɨ ye Laodicea pe, joko pewa hermano reta umɨngeta waerä wi. Chupe reta wi amondo ambɨe tupapire. Jare jokua tupapire aipota pe reta pemɨngeta waerä wi. Jare pere wi hermano Arquipo pe tuñemɨatangätu opa uyapo waerä mbarawɨkɨ yandeYa umee chupe wae. Kua che etei aikuatía aï pewe pikuaa waerä che ko amondo aï pewe kua tupapire wae. Awɨye mii peakañɨ chewi parawete kua peresorɨru pe aï rambuewe. Tumpa jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Pe reta yandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jee re piyembatɨ tëta wasu Tesalónica pe peï wae, ore ko jae Pablo jare Silas jare Timoteo nduikuatía noï pewe kua tupapire. YandeRu Tumpa jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Ore nduyerure yawe Tumpa pe peré, jekuaeño numee yasurupái chupe opaete mbaembae jae uyapo oï peré wae re. Jare yandeRu Tumpa jowai jekuaeño oremandúa noï kërái perowia Tumpa re, jare kërái jokua pemɨkɨrëɨ oï piyeyokui kawi waerä chupe. Jare oremandúa noï wi kërái pe reta jekuaeño piyemborɨ katu peï, echa’ä piyerau päwe añetete rewe ramo. Jare jekuaeño oremandúa noï wi kërái perupɨa peï opaete yembɨawái reta. Echa’ä jukuärái peäro peï perowia katu rewe jokua ara yandeYa Jesucristo ou yeta oï wae. Jokua ara jae umɨñatimata oï yandewe opaete yaiporara wae re. Tumpa perauete, pe chehermano mii reta. Jare ore numee yasurupái chupe, echa’ä ore nduikuaa Tumpa ko peparawo. Echa’ä numɨmbeu pewe yawe ñee ikawi wae Cristo rewa, ore nduyendu kërái Espíritu Santo oremɨmbaepuere iko wae. Ore nduyemɨngetaiño’ä ko. Jare pe reta pikuaa jokua numɨmbeu pewe wae añetete ko. Jare pemae oreré yawe, pe reta pikuaa piko orereko ikawi ko jare jaeño ore nduipota ikawi wae pemaerä. Jayawe pe reta perowia ñee ikawi wae Cristo rewa. Jare yepe tëi ïru wae reta täta rupi uiporaraka pewe jokua re, erëi Espíritu Santo umee pewe tuicha yerowia. Jare pe reta piko ore nduiko rami jare yandeYa iko rami wi. Kua pereko ikawi oï ramo, opaete Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Macedonia jare Acaya pewa reta uikuaa wi kërái yureko waerä. Echa’ä pewi uñemɨái yandeYa iñee opaete jokua ɨwɨ rupi. Erëi mbaetɨ Macedonia jare Acaya rupiño. Jeräkua wi opaete kerupi perowia peï Tumpa re. Jáeramo uata’ä ma mbae ore numɨmbeu waerä chupe reta. Añawe ipotawe kerupi ndoo wae rupi imiäri reta orewe kërái mbae piyapo wae ore nduiko yawe pepɨ. Echa’ä imiäri reta orewe kërái pe reta piyerowa ma Tumpa ikoño mái wae jare añetete wae kotɨ tumparaanga reta wi. Jare imiäri reta orewe wi kërái añawe peäro peï Tumpa Taɨ ou ye waerä ara wi – jae ko Jesús. YandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jare Jesús ko yanderepɨ Tumpa iarasɨ outa oï wae wi. Jare hermano mii reta, pe reta pikuaa wi ndooiño’ä ko pepɨ. Ndei ore ndoo pepɨ mbowe, jeta nduiporara tëta wasu Filipos pe. Jokua tëta wasu pewa reta uyapo mbaembae ikawi mbae wae orewe. Kua pikuaa ko. Erëi yepe tëi yawái iko orewe, jesewe Tumpa oremborɨ ndoo numɨmbeu waerä pewe ndukɨye mbae rewe ñee ikawi wae Tumpa wi ou wae. Echa’ä kua ñee numɨmbeu noï wae añetete ko. Mbaetɨ etei numɨmbeu pewe kua ñee pumbɨtawɨ waerä jare nduyekou waerä pembaembae re. Mbaetɨ etei jokua. Ore numɨmbeu pewe ñee ikawi wae, echa’ä nduipota numbɨyerowia Tumpa ramo. Tumpa ko jekuaeño umae oï opaete orepɨa re jare kërái nduyeyokui chupe wae re. Jare oreparawɨkɨ ikawi iko chupe ramo, jae wɨrowia katu ma oreré numɨmbeu waerä ñee ikawi wae. Jáeramo Tumpa ko nduipota numbɨyerowia. Mbaetɨ ko kuimbae reta. Kua pikuaa kawi ko pe reta. Echa’ä pemandúa kawi peï ore ndoo pepɨ yawe, nduyemɨngeta’ä etei ko pe reta piyembutuichaka waerä. Jae nunga wi nduipota’ä pe reta oremborɨ wae rupi nduikokatu. Jukuärái ndoe pewe Tumpa jowake. Ore ndueka’ä nduiko pe reta jare ïru wae reta piyemɨngeta kawi waerä oreré. Jare yepe tëi Cristo etei oremondo iñee numɨmbeu waerä, jare jukuärái ore orepuere tëi ndoe pewe oremborɨ waerä, erëi nduyapo’ä jukuärái. Ore nduyandareko ko peré puau rewe, pëti kuña imembɨ umbɨkambu oï wae re uyandareko wae rami. Jare ore puauete ramo, nduyerowia nduiko numɨmbeu pewe rambuewe ñee ikawi wae Tumpa wi ou wae. Jare jokuaño’ä ko. Ore nduyerowia nduiko, echa’ä nuñemɨɨ̈ru kawi pe reta ndiwe ramo. Pemandúa kawi peï, hermano reta, kërái ore täta nduparawɨkɨ ara rupi jare pɨ̈tu rupi ime waerä nonoi orerembiurä. Jukuärái nduyapo awɨye waerä pe reta piyembɨpɨa’ä oreré numɨmbeu pewe rambuewe ñee ikawi wae Tumpa wi ou wae. Pe Cristo re perowia wae reta pikuaa, jare jae nunga wi Tumpa uikuaa oï kërái ore nduiko pepɨte pe. Orereko kawi jare jupi. Jare mbaetɨ kía ipuere orembɨjeko mbae re awe. Pe reta pikuaa kawi kërái pëti pëti pe reta ore pumbɨarakuaa kawi kërái pëti kuimbae umbɨarakuaa taɨ rami. Ore pumbɨpɨakatu, jare pumɨkɨrëɨ, jare pumɨatangätu piko waerä jupi rupi Tumpa jowai. Echa’ä Tumpa ko jae pemburuwicha wasu, jare pe reta piyekouta peï jae imbaepuere jupiete ye wae re jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jayawe hermano mii reta, ore jekuaeño numee yasurupái Tumpa pe. Echa’ä ore numɨmbeu pewe yawe Tumpa iñee, pe reta perowia woi Tumpa iñee etei ko. Kuimbae iñee’ä ko. Jukuärái ko añetete, jare jukuärái pe reta perowia wi. Jare yepe tëi täta rupi piporara peï perëtáɨwa reta ipo pe Cristo re perowia ramo, erëi pe reta piporara peï piyerowia rewe. Jare jukuärái uyekuaa oï kërái Tumpa iñee uparawɨkɨ oï pepɨa pe wae, pe Cristo re perowia wae reta. Jukuärái wi uyeyapo Jesucristo re wɨrowia wae reta pe ɨwɨ Judea rupi kerupi rupi uyembatɨ wae rupi. Jae reta täta rupi uiporara wi jëtáɨwa judío reta ipo pe. Jare añawe jukuäraiete wi uyeyapo ma pewe. Judío reta ko uyuka arakae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta, jare taɨkue rupi judío reta uyukaka yandeYa Jesucristo etei. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi judío reta jeta wese pochɨ rewe oremoë oremombo tëta wasu reta wi. Jáeramo jae reta ombopochɨka Tumpa. Jare jae reta opaete wae jowaicho ko. Echa’ä yepe tëi ore nduipota numɨmbeu judío mbae wae reta pe kërái ipuere onoi reta waerä tekowe opa mbae wae Tumpa ndiwe, erëi judío reta jekuaeño orembɨawái ñonoï. Jukuärái jae reta jekuaeño jeiete uyawɨ ñonoï Tumpa kotɨ. Jáeramo Tumpa iarasɨ oata ma oï jese reta. Jayawe hermano mii reta, yepe tëi ndei ɨma uasa ore nduiko pe reta ndiwe wae, erëi jekuaeño oremandúa peré. Nduipota echa tëi ko puecha yewɨ. Nduipota echa tëi ko ndoo ye ndopou pepɨ. Che Pablo jeta wese aipota tëi a ye apou pepɨ, erëitu Satanás jekuaeño orembɨawái parawete. Ore nduipota tëi ndoo ye ndopou pepɨ, echa’ä pe reta tuicha rupi orembɨyerowia peï. Jare ore nduikuaa jokua ara yandeYa Jesús ou ye yawe ara wi, pe reta wi peïta jae ndiwe joko pe. Jare ore nduyerowiaeteta noï jae jowai jae oreporu rambuewe pe reta penoi waerä tekowe opa mbae wae. Añetete pe reta orembɨyerowia, jare ore nduyerowiata noï yandeYa jei yawe ikawi ko piyapo. Jáeramo yawái iko orewe nduikuaa’ä rambuewe kërái ra peï wae. Jare orepuere’ä ma ndurupɨa yawe, che jare Silas ndoe oreyupe: “Yapɨta pochɨ kua tëta wasu Atenas pe. Erëi yamondo hermano Timoteo jae reta ipɨ.” Jukuärái ndoe oreyupe. Pe reta pikuaa peï Timoteo ko jae oreparawɨkɨ ïru. Echa’ä jae ore ndiwe nduyeyokui noï Tumpa pe numɨmbeu waerä ñee ikawi wae Cristo rewa. Jare ore nduipota jae oo waerä opou pepɨ pemɨkɨrëɨ waerä Tumpa kotɨ jare jeiete perowia waerä jese, awɨye waerä uasaete pepɨatɨtɨ kua piporara peï wae re. Pe reta etei pikuaa peï yaiporara ñotái ko ñaï. Pemandúa kawi peï, ore nduiko yawe pe reta ndiwe, jekuaeño numɨmbeu pewe yaiporarata ñaï Cristo re yarowia jeko pewa. Jare añawe uasa ma pewe jukuäraiete pe reta pikuaa rami. Jokua jeko pewa che amondo Timoteo pepɨ. Che parawete chepuere’ä arupɨa aikuaa’ä kërái ra peï ramo. Jare aipota aikuaa aiko imeño ra perowia peï Cristo re wae. Che jae tëi aiko: “¿Ipuereta ra Añawasu mbae uyapo jae reta uyerowa waerä Tumpa wi?” Jukuärái jae aiko. Arowia tëi aiko aramoi jokua täta rupi nduparawɨkɨ pepɨte pe wae usiriwe’ä maeräwe. Erëi añawe Timoteo ou ye ma uwäe jokotɨ wi, jare umɨmbeu ma orewe kërái jekuaeño perowia peï Cristo re wae jare kërái piyerau päwe rewe wi. Umɨmbeu wi orewe pe reta jekuaeño pemandúa oreré orerau rewe, jare kërái pe reta pipota tëi orerecha ye kërái ore nduipota puecha ye rami. Jayawe hermano mii reta, yepe tëi ïru wae reta uyapo ikawi mbae wae orewe jare nduiporara noï, erëi orepɨakatu noï jekuaeño perowia peï yandeYa re ramo. Añawe ramo nduyerowia pɨau ye noï, echa’ä nduikuaa ma pe reta pepɨräta peï yandeYa re ramo. ¡Kërái etei ko numee yasurupái Tumpa pe jokua yerowia pemee orewe wae re! Jare tuicha rupi nduyerure noï Tumpa pe ara rupi jare pɨ̈tu rupi orepuere waerä ndoo puecha ye. Echa’ä nduipota pomboe mbaembae imeño uata pikuaa kawi waerä wae re, jukuärái perowia katuete waerä yandeYa re. Jayawe yandeRu Tumpa etei jare yandeYa Jesucristo tuipea mii orewe tape orepuere waerä ndoo ye ndopou mii pepɨ. Jare yandeYa tuparawɨkɨ pepɨa pe jeiete piyerau päwe waerä jare jeiete peau waerä opaete wae reta kërái ore puau rami. Pëti ara yandeYa Jesucristo ou yeta oï opaete kía kía jae oñono tee jae imaerä wae reta ndiwe. Jare jokua ara opaete yande yayemboɨta ñaï Tumpa jowai. Jáeramo yandeYa tumɨmɨräta pepɨa pepuere waerä piko jupi, jare jukuärái pepuere waerä piyemboɨ Tumpa jowai pereko mbae rewe jokua ara. Jukuärái tuiko. Jayawe hermano mii reta, ore pumɨñera yandeYa Jesucristo jee re jekuaeño piko pembɨyerowia waerä Tumpa. Ore pumbɨarakuaa kawi ma jokua kërái piyapo waerä, jare jukuäraiete pe reta piyapo peï. Jaeño nduipota pe reta jeiete piyapo waerä jukuärái. Pe reta pikuaa kawi ma peï jokua ore ndoe pewe yandeYa Jesús jee re wae. Tumpa uipota pe reta piñeñono tee waerä jae imaerä – jae ko awɨye waerä piko awasa rupi. Pëti pëti wae tuyemboe umaeño’ä waerä iyé jete uipota wae rupi. Erëi tuyapo mbae jupi kawi wae jete rupi. Awɨye tuiko jete uipota uyapo wae rupiño Tumpa uikuaa mbae wae reta yureko rami. Kua nunga mbaembae rupi awɨye piyapo ikawi mbae wae perapicha kotɨ jare awɨye pembɨtawɨ wi. Echa’ä yandeYa uiporarakata oï kua nunga mbaembae uyapo wae pe kërái ore numɨmbeu pewe wae rami. Jae nunga wi Tumpa mbaetɨ ko ñanereni yande yaiko waerä kachi rupi. Ñanereni ko ñañeñono tee waerä jae imaerä. Jukuärái ko Tumpa yanemboe. Jare umee wi yandewe Espíritu Santo yanemborɨ yaiko waerä jae yanemboe wae rupi. Jáeramo kía wɨrɨ̈ro yawe kua yemboe, wɨrɨ̈ro ko Tumpa etei. Kuimbae’ä ko wɨrɨ̈ro oï. Che ndarau aikuatía pewe kua tupapire pe piyerau päwe waerä. Echa’ä Tumpa etei jukuärái pemboe. Jare jukuäraiete pe reta piyapo peï. Pe reta peau peï opaete ɨwɨ Macedonia pewa reta Cristo re wɨrowia wae reta. Erëitu ore jaeño nduipota pumɨatangätu jeiete piyerau päwe waerä, hermano mii reta. Jare pumɨñera wi piko waerä teko kawi rupi pepɨakatu rewe. Awɨye piyemɨinge opaño mbaembae pe. Peparawɨkɨta ko ime waerä penoi perembiurä kërái ore ndoe pewe rami. Echa’ä jukuärái piko yawe, Cristo re wɨrowia mbae wae reta uipɨuta pewi jare ndarau mbae uata pewe. Añawe hermano mii reta, ime ye mbae re ore nduipota pumbɨarakuaa waerä. Nduipota pe reta pikuaa waerä mbae ra uasa kía Cristo re wɨrowia wae umano yawe. Echa’ä jokua pikuaa yawe, ndarau pepɨatɨtɨete imano re Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipɨatɨtɨ rami. Echa’ä ime yande mbae ñaäro ñaï yayerowia rewe wae jae reta mbaetɨ onoi wae. Echa’ä yande yarowia Jesús umano jare ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi. Jáeramo yande yarowia ñaï wi Jesús ou ye yawe, Tumpa uyapota opaete wae Jesús re wɨrowia rewe umano wae reta umɨïru waerä Jesús. Erëi jokua ara yandeYa Cristo ou ye yawe, yande reta imeño ñaï wae ndarau ya umanokue wae reta wi tenonde. Jukuärái yandeYa oporomboe, jare jukuärái wi añawe numɨmbeu noï pewe. Añetete uyeyapota oï kuärái: YandeYa Jesucristo ou ye yawe, uyenduta pëti ñee ipɨräta wae jare araɨwa tenondewaete iñee jare Tumpa jemimbɨ wasu wi. Jare yandeYa Cristo etei uweyɨta ara wi, jare jese wɨrowia rewe umano wae reta ikowe yeta tenonde jete ipɨau wae pe. Jare kua jaɨkue rupi yande imeño ñaï wae reta, ndei ñamano wae reta, ya päweta jae reta ndiwe. YandeYa etei yandereupita ñañeowäiti waerä jae ndiwe amapɨ̈tu re. Jare jukuärái yaikota yandeYa ndiwe jaeño mái pewa. Kua ñee añetete ko. Jáeramo piñemɨkɨrëɨ jese. Jayawe hermano mii reta, amokue wae reta upɨrandu ñonoï kërái yawe etei ra kua mbaembae uasata oï. Erëi che aikuatiata’ä pewe jokua rewa kua tupapire pe. Echa’ä pe reta etei pikuaa kawi ma jokua rewa. Pikuaa kawi peï ou yawe ara yandeYa pewa, jokua ara outa oï pëti imonda wae ou pɨ̈tu yawe wae rami. Jokua ara ɨwɨ pewa reta jei yawe, “Añawe yaikota ñaï yandepɨakatu rewe jare yandepɨawiwe rewe,” jayawe jokua ara ipɨranoe pewa outa chupe reta mbaesusere tuicha wae. Jare jokua outa chupe reta aramoiño kërái pëti kuña aramoiño imembɨrasɨ ou chupe rami. Jare jae reta ndarau etei oyepe chuwi. Erëi hermano mii reta, pe reta jae reta rami’ä ko. Jokua ara ndarau ou pepɨranoe pewa pëti imonda wae ou rami. Echa’ä pe reta pɨ̈tumimbi pewa’ä ma ko – jae ko teko kachi pewa’ä ma. Pe reta tembipe pewa ko jare pereko oï ikatu pe etei. Mbaetɨ ma yande reta ñaï pɨ̈tumimbi pewa jare pɨ̈tu yawe iko reta wae rami. Erëi Cristo re wɨrowia mbae wae reta jeko jukuärai’ä ko. Jae reta jeko ko pɨ̈tu rupi mbae uyapo reta wae rami. Usawɨpo ñonoï rami, jare jeta wae reta oke ñonoï wae rami. Erëi yande reta pɨ̈tumimbi pewa’ä ramo, awɨye yaiko yake ñaï wae rami. Jekuaeño yayandareko jare yaiko yandearakuaa katu rewe. Yandereko toï ikatu pe etei. Erëi ¿kërái ra yaikota yandearakuaa katu rewe? Imeta ko jekuaeño yarowia Cristo re jare jekuaeño yayerau päwe rewe. Echa’ä jokua yanderepɨta oï mbae ikawi mbae wae wi, pëti pɨtía yopiaka yamonde wae rami. Jare jae nunga wi jokua ara Tumpa uiporaraka yawe ɨwɨ pewa reta pe jae reta mbaembae uyawɨ ikotɨ wae re, yarowia katu jae yanderepɨta oï. Jayawe ñamaeño jokua yaikuaa wae re uyandareko waerä yandepɨayemɨngeta re ñanäka jɨru jiero pewa yamonde wae rami. Echa’ä Tumpa ñaneñono tee ma yanderepɨ waerä Jesucristo rupi – mbaetɨ ko uitɨ waerä yanderé iarasɨ. Echa’ä Cristo umano yanderé yande yaiko waerä jae ndiwe. Jáeramo aramoi ñamano ma ani aramoi imeño yaiko, erëi ñaï ñotái ko Cristo ndiwe jae ou ye yawe. Kua mbaembae añetete ko. Jáeramo jekuaeño piñemɨatangätu päwe jare piñemɨmɨräta Tumpa re kërái piyapo peï rami. Añawe hermano mii reta, imeño amokue mbaembae mii pumbɨarakuaa waerä. Tenonde ko jae petenondewa reta rewa. Echa’ä jae reta uparawɨkɨ ñonoï pepɨte rupi uyandareko waerä peré, jare pembɨarakuaa ñonoï yandeYa rewa. Jáeramo ore pumɨñera pipɨu waerä chuwi reta. Pe reta piyekou peï jae reta iparawɨkɨ re; jáeramo peau mii reta. Jare piko kawi päwe pepɨakatu rewe. Jae nunga wi ime yawe pepɨte rupi iyakɨ wae reta, pembɨeta chupe reta jae reta uparawɨkɨ waerä. Jare pemɨkɨrëɨ wi ikoi wae reta. Jare pemborɨ ipɨräta’ä ñonoï wae reta. Jare pepɨawasu mii opaete wae pewarä. Ime yawe kía mbae kachi uyapo pewe wae, awɨye pemɨñatima chupe. Erëi jekuaeño piyapo ikawi wae peyupe jare opaete wae pe wi. Jekuaeño piyerowia katu. Jare piyerure Tumpa pe pekueri mbae rewe. Jare jekuaeño pemee yasurupái Tumpa pe ipotawe mbae uyeyapo pewe wae rupi. Echa’ä jukuärái ko Tumpa uipota piyapo waerä, pe pëti ramiño peï Jesucristo re wae reta. Espíritu Santo uipota uparawɨkɨ pepɨte rupi. Jáeramo awɨye piyopia chuwi. Ime yawe kía jei, “Che ime anoi ñee Tumpa wi ou wae,” awɨye jawoi pewa perɨ̈ro. Pemboporowa rani jokua ñee añetete ra ou Tumpa wi. Jare ikawi oï yawe jokua ñee, jayawe pipɨsɨ jare pemandúa jese. Erëi piñono ikotɨ̈a peyuwi ipotawe mbae ikawi mbae wae. Tumpa ko jae yanembɨpɨakatu wae. Jare jae etei tapeñono tee opaete mbae ikawi mbae wae wi. Jare tuyandareko kawi peré – perekowe jare peä jare perete re – awɨye waerä peï teko pe yandeYa Jesucristo ou ye yawe. Tumpa etei pereni, jare jae jupi ko uyapo waerä pewe kua mbaembae. Hermano mii reta, piyerure mii Tumpa pe oreré. Jare pembɨsaluda mii chewe peau rewe opaete hermano reta joko pe ñonoï wae. Che poyokui yandeYa jee re pemɨngeta waerä kua tupapire opaete hermano reta joko pe ñonoï wae pe. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Pe reta yandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jee re piyembatɨ tëta wasu Tesalónica pe peï wae, ore ko Pablo jare Silas jare Timoteo nduikuatía noï pewe kua tupapire. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Ore jekuaeño numee yasurupái Tumpa pe peré, hermano mii reta. Jare jupi ko jukuärái nduyapo waerä. Echa’ä jekuaeño ukuakuaa oo oï kërái perowia Tumpa re wae, jare jekuaeño wi tuicha rupi piyerau peï päwe rewe. Jáeramo ore nduyembatɨ yawe kerupi rupi Cristo re wɨrowia wae reta ndiwe, nduyemɨngeta kawi peré nduyerowia rewe. Numɨmbeu chupe reta pe rewa kërái yepe tëi peasa peï yembɨawái reta rupi jare täta piporara peï Cristo re wɨrowia mbae wae reta ipo pe, jesewe pemɨawäta peï jare jekuaeño perowia peï Tumpa re. Pëti ara yayemboɨ yawe opaete wae Tumpa jowai jae jei waerä yandereko re, Tumpa jeita pewe: “Jupi ko peï waerä che ndiwe jaeño mái pewa,” jeita pewe. Jare ore nduecha yawe kërái pemɨawäta peï piporara peï wae, jokua uikuaaka orewe Tumpa jupi ko jei waerä pewe jukuärái. Tumpa jupi ko. Jáeramo jae uiporarakata oï wi jokua uiporaraka pewe wae reta pe. Jare jukuärái pe reta piporara peï wae, oyowake peputuuta peï kuri ore ndiwe kua yaiporara ñaï wae wi. Jokua uyeyapota oï yandeYa Jesucristo uyekuaa yawe ara wi tata jendɨ rewe jare iaraɨwa ipɨrätaete wae reta ndiwe, uiporaraka waerä opaete uikuaa’ä Tumpa wae reta pe. Echa’ä jae reta wɨrowia’ä ñee ikawi wae yandeYa Jesucristo rewa. Jáeramo jokua jeko pewa Tumpa opata omombo reta Tatawasurenda pe, jare joko pe jae reta uiporarata ñonoï jaeño mái pewa mbɨrɨete yandeYa wi. Jare ndarau etei uecha reta yandeYa imbaepuere jembipete wae. Jukuärái uyeyapota oï jokua ara yandeYa ou ye yawe. Erëi yandeYa ou yeta’ä oï jaeño uiporaraka waerä jokua jese wɨrowia mbae wae reta pe. Jae nunga wi ou yeta oï opaete jese wɨrowia wae reta ipɨakañɨ umae jese waerä. Jukuärái opaete kía kía jae imaerä iko wae reta umbutuichata jae jee. Jare pe reta joko pe peïta jokua ara, echa’ä perowia ma ñee ikawi wae numɨmbeu pewe ramo. Jayawe ore jekuaeño nduyerure noï peré. Echa’ä yandeYa ou ye yawe, ore nduipota Tumpa uyerowia rewe umae waerä peré jare jei waerä pewe: “Che jaekawi puparawo.” Jae nunga wi ore nduikuaa noï pe reta perowia Cristo re ramo, ime mbaembae ikawi wae pipota piyapo jae imaerä. Jare ore nduyerure noï Tumpa pe jae pemborɨ waerä imbaepuere rupi pe reta opa piyapo waerä. Jukuärái ore ndueka noï Tumpa pe uyembutuichaka waerä yandeYa Jesucristo jee pe reta rupi, jare jae uyemɨngeta kawi waerä peré wi. Jukuärái tuyeyapo yandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo ipɨakawi rupi. Añawe che aipota pumbɨarakuaa yandeYa Jesucristo ou yeta wae rewa jare ñañowäitita jae ndiwe wae rewa. Añawe rupi amokue wae reta jei tëi ara yandeYa pewa uwäe ma. Aramoi pe reta piyandu ma jokua, jare aramoi kía jei ma pewe Espíritu Santo umɨmbeu ma chupe reta jukuärái. Jare aramoi piyandu ma ore jukuärái nduikuatía tupapire wae. Jukuärái yawe, ore pumɨñera, hermano mii reta, awɨye piyembopa jare awɨye piyembɨpɨa’ä jokua re. Awɨye wi pemaeño kía re pembɨtawɨ waerä. Echa’ä ndei ara yandeYa pewa uwäe mbowe, imeta ko uyeyapo rani ïru mbaembae. Echa’ä jeta wae reta oyowaichoeteta Tumpa kotɨ. Jare uyekuaata wi oï jokua kuimbae ikawi mbaete oï jese wae. Jokua kuimbae Tumpa omombota oï kuri Tatawasurenda pe. Erëi tenonde jokua kuimbae oyowaichota oï Tumpa kotɨ jare opaete mbaembae ɨwɨ pewa reta umbɨadora wae kotɨ wi. Jaeño uyembutuichata oï chuwi reta, echa’ä jae uiketa judío reta itupao wasu o pe etei, jare joko pe uwapɨta mburuwicha wasu rami jei rewe: “Cheño ko jae Tumpa.” Pemandúa kawi peï, che aiko yawe pe reta ndiwe, amɨmbeu kawi pewe kua mbaembae rewa. Jare pe reta pikuaa peï wi ime mbae oyopia oï jokua kuimbae ikawi mbaete oï jese wae awɨye waerä uyekuaa. Jare jukuärái uyeyapota oï uwäe ara Tumpa jei wae rewa. Jare añawe rupi jokua ara uwäe rewa, Añawasu uparawɨkɨ oï wɨari rupi ombowaichoka waerä ɨwɨ pewa reta Tumpa kotɨ. Erëitu ime mbae oyopia oï awɨye waerä jokua jeiete uyeyapo. Erëi pëti ara Tumpa ueupita jokua mbae oyopia oï wae ɨwɨ wi. Jare jayawe ramo jokua kuimbae ikawi mbaete oï jese wae uyekuaata oï. Erëi taɨkue rupi yandeYa Jesucristo etei ou yeta oï kuri tembipe uwerasɨete rewe, jare umbaita oï jokua kuimbae iñee rupiño, jare uwera jese rupiwe uyukata oï kuri. Erëi ndei jokua uyeyapo mbowe, jokua kuimbae ikawi mbaete oï jese wae outa tuicha imbaepuere rewe. Jare Satanás imbaepuere rupi uyapota oï jeta mbaembae kuimbae reta ipuere’ä uyapo wae, jare jukuärái umbɨpɨakañɨta reta. Erëi jokua mbaembae uyekuaata Tumpa imbaepuere echa rami. Jokua kuimbae uyapota opa kërái rái mbae jupi mbae wae umbɨtawɨ waerä jokua Tatawasurenda kotɨ oo ñonoï wae reta. Jare jae parawete reta yawái mbae uyembɨtawɨkata, echa’ä uipotata’ä uikuaa reta añetete wae jukuärái Tumpa uepɨ reta waerä. Jáeramo, jokua jeko pewa Tumpa umaeñota jese reta uyembɨtawɨka waerä jokua kuimbae pe jare wɨrowia reta waerä iyapu re. Jayawe jokua añetete wae re wɨrowia’ä wae reta jare mbae kachi wae re uyerowia wae reta onoita teko jaeño mái pewa Tumpa kotɨ. Erëi ikawi ko ore jekuaeño numee waerä yasurupái Tumpa pe peré, pe yandeYa perau wae reta. Echa’ä Tumpa peparawo iyɨpɨ wiwe penoi waerä tekowe opa mbae wae añetete wae perowia wae rupi jare Espíritu Santo rupi – jae ko peñono tee Tumpa pewarä wae. Jokuaerä Tumpa pereni ñee ikawi wae ore numɨmbeu pewe wae rupi. Echa’ä jae uipota pe reta piyekou waerä yandeYa Jesucristo imbaepuere jupiete wae re ara taɨkuewa pe. Jáeramo hermano mii reta, jukuärái Tumpa uyapo yandewe ramo, jekuaeño pepɨräta yandeYa re. Jare awɨye peakañɨ jokua mbaembae ore pomboe jese wae wi jare mbaembae ore nduikuatía pewe wae wi. YandeYa Jesucristo etei jare yandeRu Tumpa yanderau jare ñanemɨkɨrëɨ. Jare jukuärái uyapota oï jaeño mái pewa. Jáeramo yandepuere ñaäro yarowia katu rewe jokua mbaembae ikawi wae jae ipɨakawi rupi umeeta oï yandewe wae. Añawe jae tumee pewe kɨrëɨ jare mɨräta pere waerä ikawi wae jare piyapo kawi waerä wi. Jayawe hermano mii reta, kuaño ma aipota pe reta piyapo waerä: Piyerure mii Tumpa pe oreré yandeYa iñee jekuaeño uñemɨái waerä ɨmambae, jare opaete wae wɨrowia waerä jese pe reta perowia jese rami. Jare piyerure mii wi chupe orerepɨ waerä kuimbae jeko kachi jare pɨchɨ̈i wae reta wi. Echa’ä jeta wae reta wɨrowia’ä oriñee Cristo re wae. Erëi yandeYa jupi ko yanemborɨ waerä. Jáeramo jae pemɨmɨrätata jare perepɨta Añawasu wi. Jare ore ndorowia katu noï peré jekuaeño piyapo waerä ore ndoe pewe wae yandeYa re perowia ramo. Ayerure aï yandeYa pe jae pemborɨ pikuaa kawi waerä kërái Tumpa perau wae, jare kërái pepɨawasu waerä yembɨawái reta rupi Cristo ipɨawasu rami. Añawe hermano mii reta, ime yawe kía iyakɨ wae pepɨte pe oï, ore ndoe pewe yandeYa Jesucristo jee re piyembɨsɨrɨ waerä chuwi. Echa’ä jae uipota’ä iko kërái ore pomboe wae rupi. Pe reta etei pikuaa peï kërái ikawi ko piko waerä ore rami. Echa’ä ore nduiko yawe pepɨ, oreakɨ'ä. Jare ndueka’ä pewe oremɨngaru waerä. Ore täta nduparawɨkɨ ara rupi jare pɨ̈tu rupi awɨye waerä kía uyembɨpɨa’ä oreré. Añetete jupi iko tëi ndueka waerä pewe yemborɨ. Erëi ore nduipota nduikuaaka pewe orereko, pe reta piko waerä wi jukuärái. Pemandúa kawi peï, ore nduiko yawe pepɨ, mbowɨ wese ndoe pewe kuärái: “Ime yawe kía ñatëɨ uparawɨkɨ wae, awɨye pemɨngaru.” Ore pumɨmandúa noï kua mbaembae re, echa’ä jeräkua orewe ime ñonoï pepɨte rupi iyakɨ wae reta. Jae reta ndaye ikïi’äraanga iyupe reta, erëi añetete uyapo’ä mbae awe reta. Jaeño uipota uyemɨinge reta opaño mbaembae pe. Erëi ore ndoe jokua nunga reta pe yandeYa Jesucristo jee re uparawɨkɨ reta waerä iyupe ime waerä onoi jembiurä. Jukuärái numɨatangätu reta. Erëi hermano mii reta, awɨye pekueri ikawi wae piyapo wae wi. Jare kía nunga wae uyapo’ä yawe kua nduikuatía pewe wae, pemae kawi jese kía ra jae. Jare awɨye piñemɨïru jae ndiwe jae imara waerä. Erëi awɨye pemae jese towaicho rami. Pembɨarakuaa kawi pëti perɨwɨ pembɨarakuaa rami. YandeYa ko jae yanembɨpɨakatu wae. Jare jae jekuaeño tuyapo pewe pepɨakatu waerä ipotawe mbae uyeyapo pewe wae rupi. YandeYa toï opaete pe reta ndiwe. Jayawe cheïru mii reta, Tumpa ndiweño peï. Kua chepo pe etei aikuatía aï pewe pikuaa waerä che ko amondo aï pewe kua tupapire wae. Jukuäraiñoi ambɨyapɨ opaete tupapire aikuatía wae reta. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Cheraɨ mii Timoteo, che araaka aï ndewe saludo yandeYa Jesucristo jee re. Che ko jae Pablo. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo cheparawo chemondo waerä opaete kerupi amɨmbeu waerä Tumpa iñee. Tumpa ko jae yandeRepɨ wae, jare ñaäro ñaï yayerowia rewe yandeYa Jesucristo ou ye rewa. Che aikuatía aï kua tupapire ndewe, Timoteo. Nde ko jae cheraɨ rami, echa’ä che ko jae nomboe Cristo rewa ramo. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi ndewe, jare tumae nderé ndeparareko rewe, jare tuyapo ndewe ndiko waerä ndepɨakatu rewe. Kërái karamboe che jae ndewe rami ndei a ye ndewi mbowe ɨwɨ Macedonia kotɨ, epɨtaño tëta wasu Éfeso pe. Jukuärái ndepuere ndiyopia jokua Tumpa iñee re oporomboeraanga wae reta wi, awɨye waerä jekuaeño oporomboe reta añetete mbae wae re. Awɨye ma jekuaeño toporomboe reta pëti pëti tamɨkue reta iyɨpɨ rewa, jare arakae miäri reta rewa. Echa’ä ïru wae reta uyapɨsaka jese yawe, umbɨpɨ uyeaka reta jokua re. Jáeramo omborɨ'ä kiawe wɨrowia kawi waerä Cristo re jare jukuärái uyapo waerä Tumpa jei wae rupi. Che jae aï ndewe ndiyopia waerä chuwi reta awɨye jekuaeño oporomboe reta waerä kachi wae. Echa’ä jokua nunga yemboe ndarau omborɨ Cristo re wɨrowia wae reta uyerau päwe reta waerä. Jaeño umbɨawái reta. Erëi Cristo re wɨrowia wae reta uyemboeta ko uyerau reta waerä. Jare jaeño ipuere uyapo reta jukuärái jae reta upurumbɨtawɨ'ä yawe, jare ipɨa umbɨjeko’ä yawe mbae re awe, jare wɨrowia reta yawe Tumpa re añetete rewe. Erëi jokua oporomboeraanga wae reta oporomboe’ä ma kua yemboe rewa. Jae reta uyemɨngeta wae omborɨ'ä etei kía nungawe. Jare jae reta uipota tëi uñemɨeräkua ïru wae reta pe ikawiete oporomboe wae echa Moisés arakae uikuatía wae rewa. Jare oporomboe reta jese uikuaa kawiete wae echa. Erëi jae reta uikuaa kawi’ä etei ko jokua oporomboe ñonoï wae re. Yande yaikuaa kawi ñaï jokua arakae Moisés uikuatía wae jupi ko yaiporu yawe kërái Tumpa uipota wae rupi. Jare yaikuaa wi jokua uikuatía wae jeko mbae wae reta pewarä'ä ko. Jae ko kía teko onoi wae reta pewarä uikuaaka chupe reta waerä uyawɨ ma ko Tumpa kotɨ. Jayawe jokua Moisés uikuatía wae jae ko kía uyapɨsaka’ä Tumpa iñee re wae reta pewarä, jare kía uipota’ä iko Tumpa jei wae rupi wae reta pewarä, jare kía uipɨu’ä etei Tumpa wi wae reta pewarä, jare kía uyawɨñoi Tumpa kotɨ wae reta pewarä, jare kía uyapo mbaembae kachi wae reta pewarä, jare kía uipotaete mbaembae ɨwɨ pewaeño wae reta pewarä, jare kía tu uyuka wae jare ichɨ uyuka wae reta pewarä, jare opaete upuruyuka wae reta pewarä. Jae nunga wi Moisés arakae uikuatía wae oñono teko pe Tumpa kotɨ iawasapota wae reta, jare kuimbae yepái uyerereko wae reta, jare kuña yepái wi uyerereko wae reta, jare kía uipɨsɨ wɨraa japicha owaka kía pe täta uyeyokui waerä wae reta, jare iyapuñoi wae reta, jare kía iyapu umbɨjeko waerä japicha wae reta. Jayawe Moisés arakae uikuatía wae ko jae oñono waerä teko pe ipotawe kía jeko ambɨe ye oï yemboe añetete wae wi. Kua yemboe añetete wae ou Tumpa wi. Jae ko ñee ikawi wae jae umee chewe amɨmbeu waerä ïru wae reta pe. ¡Tuyembutuichaka Tumpa jee! Jayawe che amee yasurupái yandeYa Jesucristo pe, echa’ä jae chemɨmɨräta ramo. Amee yasurupái wi chupe, echa’ä jae chererowia katu ayapo waerä mbarawɨkɨ Tumpa pewarä jare cheparawo ayeyokui waerä chupe. Jukuärái Cristo uyapo chewe yepe tëi tenonde yawe che jaeñoi ikawi mbae wae ikotɨ, jare ayapoñoi ikawi mbae wae jese wɨrowia wae reta kotɨ, jare chereko kachi ikotɨ reta. Erëitu yandeYa ipɨakawi chewe, echa’ä ndei arowia aiko jese ramo, jare aikuaa’ä aiko jokua ayapo wae mbae ikawi mbae wae ko. Añetete tuicha ko yandeYa ipɨakawi chewe. Jáeramo añawe chepɨa rewe arowia aï Jesucristo re, jare jae umee chewe chepuere apuruau waerä. Opaete wae reta yayawɨ Tumpa kotɨ jare jukuärái ime ñanoi teko ikotɨ. Erëi ime pëti ñee añetete wae jare ikawi ko opaete wae yarowia jese waerä. Kua ñee ko kuärái: Jesucristo ou kua ɨwɨ pe uepɨ waerä teko onoi Tumpa kotɨ wae reta. Jare che amae yawe chiyé, aikuaa anoi teko tuichaete ye ïru wae reta wi. Erëi Tumpa ipɨakawi chewe ïru wae reta ipuere waerä uikuaa añetete ko Jesucristo ipɨawasu ipotawe uyawɨ ikotɨ wae reta pe. Jukuärái che ko jae pëti jaanga rami jae reta pewarä. Echa’ä jae reta uikuaa ma chereko rewa yawe, uikuaata jae reta wi ipuere wɨrowia waerä Cristo re jare onoi reta waerä tekowe opa mbae wae. Jáeramo, ¡yambutuicha Tumpa jee! Jae ko opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, jare yaecha mbae wae ko, jare ndaraúi umano wae. Jaeño ko jae Tumpa. Jare jae jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. Jayawe cheraɨ mii Timoteo, nde ndikuaa neï kërái Espíritu Santo karamboe uyemɨngeta nde rewa amokue kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae reta rupi. Jare jukuärái uikuaaka ndewe mbaembae ndiyapota neï wae. Jare che jae ndewe yawe ndiyopia waerä jokua oporomboeraanga wae reta, jokua mbaetɨ ko ambɨe ye Espíritu Santo jei ndewe wae wi. Jukuärái jae aï ndewe numɨkɨrëɨ waerä jare ndepuere waerä ndiyemboɨ kawi yanderowaicho reta kotɨ pëti sɨndaro rami. Jare jekuaeño iñemɨmɨräta Cristo re nderowia wae re. Jare awɨye iyapo mbaembae ndepɨa nembɨjekota oï kuri wae. Yaikuaa ime amokue wae reta jukuärái uyapo. Jáeramo uyerowa reta yandeYa wi. Jokua reta ipɨte wi ko jae Himeneo jare Alejandro. Jáeramo che añono reta ma Satanás ipo pe uiporaraka waerä chupe reta. Jukuärái aramoi uyemboeta reta awɨye waerä jei ye mbae ikawi mbae wae Tumpa kotɨ. Kua mbaembae che jae ndewe wae, emboe yuapɨ ye Cristo re wɨrowia wae reta. Jayawe tenondete tae ndewe kuärái: Cristo re wɨrowia wae reta uyembatɨ rambuewe, jekuaeño tumee reta yasurupái Tumpa pe, jare tuyerureñoi reta chupe opaete wae reta re. Tuyerure reta Tumpa pe mburuwicha wasu reta re jare opaete ïru mburuwicha reta re. Jare tueka reta wi Tumpa pe omborɨ waerä jae reta uyapo waerä iparawɨkɨ jupi rupi, jukuärái yandepuere yaiko kawi waerä yandepɨakatu rewe jare yandepuere waerä yayeyokui Tumpa pe jae jei wae rupi. Jayawe ikawi ko yayerure waerä Tumpa pe opaete wae reta re. Yayapo jukuärái yawe, yambɨyerowiata Tumpa – jae ko yandeRepɨ wae. Echa’ä jae uipota tëi opaete wae uepitɨ kawi waerä añetete wae jare onoi waerä tekowe opa mbae wae. Echa’ä ime pëtiño Tumpa añetete wae. Jae ramiño wi ime pëtiño wae ipuere umbɨpɨakatu ɨwɨ pewa reta Tumpa ndiwe. Jae ko kuimbae Jesucristo jee wae. Echa’ä opaete wae yayawɨ Tumpa kotɨ jare yandereko ñaneapɨ̈ti oï wae echa. Erëi Jesucristo uñemee umano waerä yanderé umbɨepɨ waerä teko ñanoi wae. Jukuärái jae yandeyora ma yandereko wi. Jokua ko jae ñee ikawi wae Tumpa uikuaaka yandewe wae jokua ara jae uiparawo wae pe. Jare Tumpa cheparawo jare chemondo jae jee re opaete kerupi amɨmbeu waerä iñee. Jare kua che jae aï wae añetete ko. Chapu’ä etei ko aï. Echa’ä Tumpa etei cheparawo amboe waerä judío mbae wae reta pe añetete wae rewa. Jáeramo opaete kerupi rupi Cristo re wɨrowia wae reta uyembatɨ reta rambuewe, che aipota kuimbae reta uyerure waerä Tumpa pe. Jare awɨye tuyerure reta mbochɨ rewe jare mbae umbasɨ rewe. Erëi tuyerure reta ipɨakɨa mbae rewe. Jare kuña reta pe tae kuärái: Tuyemonde kawi reta. Awɨye tuyemonde reta chutu raɨ awɨye waerä kuimbae reta uipota rewe umae jese. Awɨye jekuaeño tuyembɨpɨa’äete jemimonde re, jare ía re, jare mbaembae oro pewa re, jare mbaembae ipöraete wae re. Echa’ä ime kía nunga kuña jei yawe, “Aipɨu ko Tumpa wi,” jei, jayawe ikawi ko jokua nunga kuña uñemɨmaepöra waerä Tumpa pewarä. Jare kuña reta uyapo yawe mbaembae ikawi wae omborɨ waerä ïru wae reta, jokua nunga kuña reta ko jae maepöraete Tumpa pewarä. Jare kía oporomboe oï rambuewe, kuña reta toï kïiño. Tuyapɨsaka reta uñemɨmichi rewe. Che amaeño’ä kuña reta re omboe waerä kuimbae reta yembatɨ pe jare onoi waerä mbaepuere jese reta. Imeta ko kuña reta kïiño ñonoï yembatɨ pe. Echa’ä Tumpa uyapo Adán rani, joko wi ramo uyapo Eva. Jare Adán uyembɨtawɨka’ä Añawasu pe. Kuña ko uyembɨtawɨka, jare jukuärái uyawɨ Tumpa kotɨ. Erëi kuña reta ipuereta uyerepɨka pëti kuña imembɨ rupi - jae ko Cristo. Jayawe kuña reta jekuaeño torowia reta jese, jare tupuruau reta, jare tuñeñono tee reta Tumpa pewarä, jare toyopia iyuwi reta jete uipota wae. Kua ñee añetete ko: Ime pëti wae ikɨrëɨ iko Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä yawe, ikawi ko. Echa’ä jae uipota uyapo mbarawɨkɨ jupi wae Tumpa pewarä. Jayawe pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä tuechaka teko kawi, awɨye waerä kía ipuere umbɨjeko mbae re awe. Jare tureko wi pëtiño kuña. Jare tuyandareko kawi iyé ïru wae reta uyemɨngeta kawi waerä jese. Jare tikatu toporomboe arakuaa rewe. Jare wi jekuaeño tikɨrëɨ umbɨasa kawi waerä mboupa reta jëta pe. Jare awɨye tikause, jare awɨye tiñerärose. Erëi tipɨakawi. Awɨye tuiko jowaichopota. Awɨye korepoti jekuaeño tuipotaete jae imaeräño. Jare wi pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä tuyandareko kawi jembireko jare isambiaɨ reta re. Tuiko kuimbae isambiaɨ reta uyapɨsaka jese wae uipɨu rewe. Echa’ä kuimbae uyandareko kawi’ä jëtara reta re yawe, ndarau etei ipuere uyandareko kawi Tumpa taɨ reta re. Jare awɨye toï Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä pëti kuimbae Cristo re wɨrowia ramo wae. Echa’ä jukuärái uyeyapo yawe, aramoi ipuere uyembɨkate. Jare Tumpa uiporarakata chupe Añawasu pe uiporaraka rami uyembɨkate ramo. Jae ramiño wi pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä tuechaka teko kawi Cristo re wɨrowia mbae wae reta pe. Echa’ä jukuärai’ä uyapo yawe, jae reta uyemɨngeta kachita jese jare jukuärái jae oa ma Añawasu iñuai pe. Jae ramiño wi pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta imborɨarä tuiko jeko kawi wae. Awɨye tupurumbɨtawɨse. Jare awɨye tikause wi. Awɨye korepoti jekuaeño tuipotaete jae imaeräño. Jare torowia ipɨa rewe jokua ñee Tumpa umee yandewe yaikuaa waerä wae. Jare awɨye tuyapo mbae ipɨa umbɨjekota oï kuri wae. Jayawe ndei kía ipuere iko mbowe Cristo re wɨrowia wae reta imborɨarä, tenonde uikuaa ranita ko reta jae jeko. Jare uikuaa ma reta yawe jeko kawi wae, jayawe ramo ipuere umbɨpɨ uparawɨkɨ jae reta imborɨarä. Jae ramiño wi pëti kuña Cristo re wɨrowia wae reta imborɨarä tuiko jeko kawi wae. Awɨye tindayepota. Jare tuyandareko kawi iyé mbaembae kachi wae wi, jare tuiko kawi ïru wae reta ipuere wɨrowia katu jese waerä. Jare wi pëti kuimbae Cristo re wɨrowia wae reta imborɨarä tureko pëtiño kuña, jare tuyandareko kawi isambiaɨ reta re jare opaete jëta pe iko wae reta re. Jayawe pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta imborɨa uyapo kawi yawe mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe wae, opaete wae uyemɨngeta kawita jese. Jayawe ipuereta uyemɨngeta ukɨye mbae rewe kërái wɨrowia Cristo re wae rewa. Che aikuatía aï ndewe kua tupapire rambuewe, chekɨrëɨ aï ɨmambaeño a apou waerä ndepɨ. Erëi chepuere’ä a ndepɨ ɨmambae yawe, aikuaaka aï ndewe kua tupapire rupi këraita ko yureko Cristo re wɨrowia wae reta. Yande Cristo re yarowia wae reta ko jae Tumpa ikoño mái wae taɨ jare tayɨ retarä. Jare Tumpa umee ma yandewe yemboe añetete wae yamɨmbeu waerä jare yayandareko waerä jese awɨye waerä uyembɨambɨe. Jare ikawiete ye ko kua yemboe, echa’ä uikuaaka yandewe kuärái: Jae ikoño mái wae uyeyapo kuimbaerä. Espíritu Santo uikuaaka kawi yandewe jae ko Tumpa Taɨ wae. Araɨwa reta uecha uyerowia rewe. Uyemɨmbeu jesewa opaete kerupi. Jare jeta wae reta wɨrowia jese. Jare Tu wɨraa ye ara pe oï waerä jae ndiwe. Jukuärái jokua yemboe añetete wae uikuaaka yandewe. Erëi Espíritu Santo uikuaaka kawi yandewe kërái ara taɨkuewa rupi amokue wae reta usɨrɨta jokua yemboe añetete wae wi. Jae reta uyapɨsakata upurumbɨtawɨ wae reta jei wae re. Jare wɨrowiata reta yemboe añetete’ä wae aña reta wi etei ou wae. Kua yemboe kachi wae uyekuaa oï oporomboeraanga wae reta rupi. Jae reta iyapu wae reta ko, jare uyeyokui reta añetete wae nunga Tumpa pe. Ipɨa umbɨjeko’ä ma reta mbae re awe ɨma ma ipɨatäta reta ramo. Jae reta jei tëi yandewe, “Pipota piyeyokui kawi Tumpa pe yawe, awɨyeta ko pemenda,” jei yandewe. Jei reta tëi yandewe wi, “Pipota pembɨyerowia Tumpa yawe, awɨyeta ko peu amokue tembiu,” jei yandewe. Erëi yande Cristo re yarowia wae reta yaikuaa ñaï añetete wae. Yaikuaa ñaï Tumpa umee yandewe opaete tembiu yau waerä jare ñamee waerä chupe yasurupái jese. Echa’ä opaete mbaembae Tumpa uyapo wae ikawi ko. Jayawe awɨyeta ko ñarɨ̈ro ipotawe tembiu. Ikawi ko yau waerä ñamee rewe yasurupái Tumpa pe. Jare jukuärái yayapo yawe, Tumpa iñeerɨru pe jei yandewe yambɨyerowia ko ñaï Tumpa, echa’ä ñamee ma yasurupái chupe ramo jokua tembiu re. Nde ndikuaaka yuapɨ ye yawe Cristo re wɨrowia wae reta pe kua mbaembae, jayawe nde ndiyeyokui kawi ko neï Jesucristo pe. Jare jukuärái nepɨrätata neï Tumpa re, echa’ä nderowia kawi iñee re jare ndiyandareko kawi neï yemboe añetete wae re. Jayawe awɨye erowia ñee añetete mbae arakae imiäri reta wae re. Jokua miäri reta omborɨ'ä kiawe uñemɨïru kawi waerä Tumpa ndiwe. Erëi nde jekuaeño iñemɨmɨräta kawi Tumpa re. Echa’ä yanderete ñamɨmɨräta yayemungúe rupi yawe, michi pewaño ikawi yandewe. Erëi ñañemɨmɨräta kawi yawe Tumpa re, jokua ko ikawiete yandewe. Añetete, ikawi oï yandewe añawe tekowe pe ñaï rambuewe, jare ikawita wi yandewe kuri Tumpa ndiwe ma ñaï yawe. Jokua ñee añetete ko, jare ikawi ko opaete wae wɨrowia waerä jese. Jokuaerä ko ñanekɨrëɨ rewe yaparawɨkɨ täta. Jare jukuärái yayapo, echa’ä yarowia Tumpa ikoño mái wae re. Echa’ä jaeño ko Upuruepɨ wae ɨwɨ pewa reta pewarä. Jare jae uepɨ opaete kía wɨrowia jese wae. Jayawe kua mbaembae re emboe kawi Cristo re wɨrowia wae reta, jare ere chupe reta uyapo kawi reta waerä. Jare jekuaeño echaka ndereko kawi chupe reta kuärái: ndiyemɨngeta wae rupi, jare mbae ndiyapo wae rupi, jare ndepuruau rupi, jare kërái nderowia Tumpa re wae rupi, jare ndereko jupi wae rupi. Jukuärái ndiyapo yawe, ndarau kiawe mbae jei ndewe ndetaurusu ramo. Che a awäe ndewe rewa, jekuaeño emɨngeta Tumpa iñee ïru wae reta pe, jare emɨkɨrëɨ reta Tumpa re, jare emboe kawi reta. Jekuaeño iyapo mbarawɨkɨ Tumpa umee ndewe wae. Echa’ä Tumpa umee ma ndewe mbaepuere opa ndiyapo waerä jokua mbarawɨkɨ. Nemandúa kawi neï kërái karamboe Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta oñono ipo nderé jare uyerure reta Tumpa pe nderé. Jare nemandúa neï kërái Espíritu Santo umee ñee pëti wae pe jokua mbaepuere Tumpa umee iko ndewe wae rewa. Awɨye neakañɨ jokua wi, jare jekuaeño iñemɨatangätu ndiporu waerä jokua mbaepuere ndiyeyokui kawi waerä Tumpa pe. Jekuaeño iyandareko kua mbaembae re nekɨrëɨ rewe, uyekuaa waerä opaete wae pe kërái ikawiete ko ndiyemboe neï. Jare iyandareko kawi ndiyé ndiko kawi waerä jare ndeporomboe kawi waerä. Jekuaeño iñemɨatangätu kua mbaembae re. Echa’ä jukuärái ndiyapo yawe, Tumpa uepɨta jokua nderé uyapɨsaka wae reta kërái jae nderepɨta oï wae rami. Awɨye iñeengata kuimbae ukuakuaa wae reta pe. Erëi embɨeta chupe reta ñee kawi rupi, kía umbɨeta oï tu pe wae rami. Jare embɨarakuaa kuimbae taurusu wae reta, pëti kuimbae umbɨarakuaa tɨwɨ wae rami. Embɨarakuaa ñee kawi rupi kuña ukuakuaa wae reta, kía umbɨarakuaa ichɨ wae rami. Jare embɨarakuaa kuñatái reta, pëti kuimbae umbɨarakuaa jindɨ wae rami. Awɨye ndepɨa pe ndipota rewe emae jese reta. Jare jae nunga wi yande Cristo re yarowia wae reta ikawi ko yamborɨ waerä kuña ime umano chuwi wae reta, jae reta mbaetɨ etei onoi yawe kía omborɨ waerä. Erëi kuña ime umano wae ime onoi yawe imembɨ reta jare jamarïro reta, jayawe jae reta tomborɨ uikuaaka waerä uyeyokui ko ñonoï Tumpa pe. Echa’ä kuña ime umano wae uyandareko ma imembɨ reta re jare jamarïro reta re michi raɨ wiwe. Añawe ikawi ko jae reta uyandareko yuapɨ ye waerä ichɨ re jare iyarɨ re. Jare jukuärái uyapo yawe, jae reta umbɨyerowia ko ñonoï Tumpa. Erëi amokue kuña reta ime umano chuwi wae mbaetɨ etei jëtara onoi omborɨ reta waerä. Jae reta uyeko ñonoï Tumpa reño, jare uyerureñoi reta chupe pɨ̈tu rupi jare ara rupi omborɨ reta waerä. Jokua nunga kuña reta ko yamborɨta. Erëi ime yawe pëti kuña ime umano chuwi wae jare jae jekuaeño iko jete uipota uyapo wae rupiño, jae ko umano wae echa iko mbɨrɨ Tumpa wi. Jáeramo jokua nunga ndarau ikawi yamborɨ waerä. Ere kua mbaembae Cristo re wɨrowia wae reta pe jae reta uyapo waerä. Echa’ä kua mbaembae uyapo reta yawe, ndarau kía umbɨjeko reta mbae re awe. Erëi ime yawe kía Cristo re wɨrowia wae uipota’ä uyandareko jëtara reta re jare jëta pe ñonoï wae reta re wae, jae wɨrɨ̈ro ko yemboe añetete wae. Jare jae ko oete ye Cristo re wɨrowia mbae wae reta wi. Jayawe, kuña ime umano chuwi wae yande reta yandepuere yamborɨ wae imeta ko onoi sesenta año ɨwate kotɨ. Jare imeta ko uwata kawi ime ndiwe ndei umano mbowe. Jare tuyekuaaka Cristo re wɨrowia wae reta pe jae ko kuña ikawi uyapo wae. Jare tuiko kuña umbɨkuakuaa kawi isambiaɨ reta wae, jare umbɨasa kawi mboupa reta jëta pe wae, jare uñemɨmichi rewe omborɨ ïru wae reta Cristo re wɨrowia wae, jare omborɨ ipotawe kía yembɨawái pe oï wae. Jayawe tuiko kuña jekuaeño uñemɨatangätu uyapo waerä ikawi wae. Jokua nunga kuña ime umano chuwi wae reta ko yandepuere yamborɨ. Erëi yamborɨta’ä kuña taurusu ime umano chuwi wae reta. Ipuere ko jae reta jei: “Aipota’ä amenda ye. Aipota ayeyokui Cristo peño.” Erëi añetete yawaita chupe reta upɨta waerä jukuäraiño. Jae reta uipota yeta kuimbae jare ikɨrëɨta umenda yewɨ. Jare jukuärái jae reta uipota’ä ma uyapo tenonde jei uyapota iko wae, jare jokoropi onoi reta teko. Jae nunga wi iyakɨ uyeyapo reta jare uparawɨkɨ'ä reta. Jare opou reño ïru wae reta ipɨ. Jare indayepota uyeyapo reta. Jae nunga wi jaeño uyemɨinge opa mbaembae pe ïru wae reta rewa. Jare wi imiäri reta mbaembae awɨyeta tëi imiäri wae re. Jáeramo che ambɨarakuaa kuña taurusu ime umano chuwi wae reta umenda ye waerä uipota yawe, jare imembɨ reta waerä, jare uyandareko kawi reta waerä jëta re. Jukuärái ikawi uyapo reta waerä awɨye waerä yanderowaicho reta iñera yanderé jokua nunga re. Echa’ä amokue kuña taurusu ime umano wae reta usɨrɨ ma Tumpa wi jare umbɨpɨ uyeyokui reta Satanás pe. Jaeño ma kua tae ndewe kua rewa: Pëti kuña Cristo re wɨrowia wae onoi yawe pëti jëtara kuña ime umano chuwi wae, tomborɨ, awɨye waerä jokua jëtara uyeko ïru wae Cristo re wɨrowia wae reta re. Jukuärái wi Cristo re wɨrowia wae reta ipuere omborɨ ïru kuña reta ime umano chuwi reta wae mbaetɨ etei jëtara wae. Jupi ko Cristo re wɨrowia wae reta uipɨu waerä itenondewa reta wi jae reta uyandareko kawi ñonoï jese reta yawe. Jayawe tomborɨ reta mbae uata chupe wae rupi. Jare tomborɨ kawi itenondewa reta oporomboe wae jare umɨmbeu Tumpa iñee wae reta. Echa’ä arakae wiwe Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: “Umɨmbarawɨkɨ wae awɨye tuyuruyokua weye trigo umbɨpiriri oï yawe, weye ipuere waerä jou trigo.” Jare jei oï wi kuimbae uparawɨkɨ wae reta rewa kuärái: “Uparawɨkɨ wae jupi ko uyembɨepɨ chupe waerä.” Jukuärái jei oï Tumpa iñeerɨru pe. Jare kía mbae re uipota umbɨjeko pëti itenondewa re yawe, time mokui ani mbapɨ añetete uecha wae reta. Erëi mbaetɨ yawe, jayawe awɨye iyapɨsaka jokua upurumbɨjeko wae re. Erëitu mokui ani mbapɨ wae uecha kawi reta yawe, ndikuaata añetete yepe jae uyawɨ Tumpa kotɨ. Jayawe embɨeta chupe opaete Cristo re wɨrowia wae reta jowake. Jukuärái ïru wae reta ukɨyeta uyapo waerä jukuärái wi. Jayawe che tae ndewe jekuaeño iyapo kua jae aï ndewe wae. Jare awɨye pëti wae reño emae kawi. Iyapo oyowake opaete wae pe. Jare nemandúa, yandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jare iaraɨwa reta wi umae ñonoï yanderé. Jare awɨye iñemɨani nembɨjee waerä kía Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä. Imeta ko ndikuaa kawi rani jeko. Echa’ä uyekuaa yawe jae yepe jeko kachi wae, nde nenoita wi teko jokua re Tumpa jowai, echa’ä nde nembɨjee tenondewarä ramo. Jayawe iyandareko kawi ndiyé awɨye waerä ndiyapo mbae ikawi mbae wae. Jare, Timoteo, jeu michi vino nderɨe omboroɨ waerä. Awɨye ɨɨño jeu, echa’ä nderɨe pe nembaerasɨ pɨi neï ramo, jare vino nepoarä ko. Jayawe jekuae tae ndewe ndei nembɨjee kía mbowe Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä, ndikuaa kawi ranita ko jae jeko. Amo pe yawai’ä ko yandewe yaikuaa waerä kía jeko kachi wae, echa’ä opaete wae uikuaa jae jeko rewa. Erëi ïru wae reta wɨari rupi uyapo mbae kachi wae. Jáeramo yawái ko yaikuaa woi waerä jeko. Erëi pëti ara yaikuaa ñotái ko. Jae ramiño wi amokue wae reta uyapo mbaembae ikawi wae jare jeko kawi uyekuaa ïru wae reta pe. Erëi ïru wae reta wɨari rupi uyapo mbaembae ikawi wae kía uecha mbae wae. Jokua jae nunga wi pëti ara uyekuaa ñotái ko. Jare añawe che jae ndewe kuärái: Uyeyokui wae reta wɨrowia Cristo re yawe, tuipɨu reta ipatrón wi. Echa’ä uipɨu’ä reta yawe, aramoi ïru wae reta jeita tëi yandekotɨ: “Pe reta peporomboe wae rupi perɨ̈roka peï uyeyokui wae reta pe ipatrón kotɨ,” jeita. Jukuärái iñerata reta Tumpa kotɨ jare yaporomboe wae kotɨ. Jáeramo uyeyokui wae reta tuipɨu ipatrón wi. Jare ipatrón Cristo re wɨrowia wae ko yawe, jekuaeño tuipɨu reta chuwi. Tuyeyokui kawiete reta chupe, echa’ä ipatrón wi ko jae Cristo re wɨrowia wae Tumpa uau wae. Awɨye tuyemɨngeta reta kuärái: “Yande ñaï ma hermanorä Cristo re yarowia ramo. Jáeramo ayeyokuita’ä ma ndewe.” Jayawe kua mbaembae re eporomboe jare epurumbɨarakuaa wi. Opaete kua mbaembae che jae ndewe wae kua tupapire pe jae ko añetete jare yandereraa Tumpa kotɨ. Erëi jokua oporomboeraanga wae reta wɨrowia’ä jese jare ambɨe ye oporomboe. Jare jae nunga wi oporomboe reta ambɨe ye yandeYa Jesucristo oporomboe wae wi. Jae reta uyererowia katu iyé iyarakuaa wae echa. Jekuaeño uipota uyeaka reta opa mbaembae re. Erëi kua yeaka reta jaeño umbɨyekuaa ñemɨro, jare towaicho, jare ñee kachi wae japicha kotɨ. Jae nunga wi yeaka jeko pewa wɨrowia katu’ä reta iyé. Jokua nunga reta uyeakaiño jae yepái. Ipɨayemɨngeta jupi’ä ma ko, jare uikuaa’ä etei reta añetete wae. Jare jae reta oporomboe tëi kuärái: “Tumpa re yarowia kawi ramo, yaikokatuta.” Jukuärái jei tëi reta. Añetete tëi ko, Tumpa re yarowia kawi yawe, ikawiete ye ko yandewe. Erëi mbaetɨ ko jae reta oporomboe wae rami. Echa’ä Tumpa yanemborɨ yandepɨakatu rewe yaiko waerä yepe tëi aramoi jeta’ä mbaembae ñanoi. Yaikuaa ñaï yaa yandesɨ wi yawe, yaru’ä mbae awe. Jukuärái wi ñamano yawe, yaraa’ä mbae awe. Jáeramo ikawi ko yaiko waerä yandepɨakatu rewe ime ñanoi rambuewe yanderembiurä jare yanderemimonderä. Erëi kía uipotaete ikokatu wae yawai’ä oa waerä teko kachi pe, pëti mbaemɨmba ñuai pe oa wae rami. Jokua nunga iyarakuaa mbae wae ko, echa’ä uipotaete onoi jae imaeräño jeta mbaembae kua ɨwɨ pewa. Jáeramo uyeyapo chupe jeta ikawi mbae wae jae opa uñererükumewa rewa. Echa’ä kía uipotaete korepoti onoi wae uyawɨta opa kërái rái rupi Tumpa kotɨ. Jukuärái amokue wae reta usɨrɨ ma yemboe añetete wae wi. Jáeramo jeta mbaesusere ou chupe reta. Erëi nde ko jae kuimbae ndiyeyokui kawi Tumpa pe wae. Jáeramo esɨrɨ jokua mbaembae ikawi mbae wae wi. Jare awɨye ipotaete korepoti. Jaeño nekɨrëɨ iyapo mbaembae ikawi wae. Jare eya katu Tumpa jeko re. Jekuaeño tukuakuaa nderowia Tumpa re wae. Jekuaeño epuruau. Jekuaeño ndepɨawasu. Jare jekuaeño iko ndepɨakawi rewe ïru wae reta ndiwe. Jare yembɨawái reta ou ndewe yawe, jekuaeño iñemɨmɨräta nderowia katu waerä Tumpa re. Iñemɨïru kawi Cristo ndiwe, echa’ä jae umee yandewe tekowe opa mbae wae. Jokuaerä ko Tumpa nereni jokua ara nde nemɨmbeu kawi yawe jeta wae reta jowake nderowia ma ko Cristo re wae. Timoteo, yandeRu Tumpa tekowe iYa ko. Jare jae uikuaa oï opaete mbaembae nde ndiyapo wae. Jare Jesucristo uikuaa wi oï. Jae ko uyembeu kawi kía ko jae wae mburuwicha Poncio Pilato jowai. Jáeramo che tae ndewe, jekuaeño iyapo kawi opaete mbarawɨkɨ Tumpa umee ndewe wae yandeYa Jesucristo ou ye rewa. Jukuärái ndiyapo yawe, ndarau ndiyapo mbae ikawi mbae wae. Jare ndarau wi kía ipuere nembɨjeko mbae re awe. Jare nemandúa neï, jokua ara Tumpa uiparawo wae pe jae ombou yeta oï Jesucristo kua ɨwɨ pe. Tumpa jeeño ko jupi yambutuicha waerä, echa’ä jaeño ko mburuwicha wasu reta itenondewaete wae jare opaete wae iYa tenondewaete wae. Jaeño ikoño mái imbaepuere tuichaete rupi. Jare imbaepuere jupi wae jembipe tuicha uwerasɨ wae rami. Jáeramo mbaetɨ etei kiawe ipuere oya jese. Mbaetɨ etei wi kiawe ɨwɨ pewa reta ipuere uecha. Jayawe, ¡yambutuicha Tumpa jee jaeño mái pewa! Jukuärái tuiko. Jare añawe che aipota numbɨarakuaa ikokatu wae Cristo re wɨrowia wae reta rewa. Ere chupe reta awɨye waerä ikate iparawete wae reta kotɨ. Ere wi chupe reta awɨye waerä uyeko ikorepoti re, echa’ä aramoi ɨmambae opata chuwi reta. Ikawiete ko uyeko reta waerä Tumpa imeño mái iko wae re. Jae ko umee yandewe opaete mbaembae yayekou waerä jese. Jare ere wi chupe reta uyapo waerä jeta mbaembae ikawi wae, jare jekuaeño umee reta waerä mbaembae onoi wae wi omborɨ waerä uata oï chupe reta wae pe. Echa’ä jukuärái uyapo reta yawe, uikuaata reta tekowe ipɨau wae añawe rupi onoi wae, jare onoita reta mbaembae ikawiete opa mbae wae ara taɨkuewa outa oï kuri wae pe. Jayawe cheraɨ mii Timoteo, jekuaeño iyandareko kawi jokua yemboe uñemee ndewe wae re. Esɨrɨ ndaye wi. Jare awɨye iyapɨsaka kía reta re ambɨe ye oporomboe ñonoï wae. Echa’ä jokua nunga reta jei tëi oporomboe ñonoï añetete wae re, erëi iyapu reta ko. Jare amokue wae reta usɨrɨ ma yemboe añetete wae wi uyapɨsaka jese reta ramo. YandeRu Tumpa jekuaeño tipɨakawi ndewe. Jukuärái tuiko. Cheraɨ mii Timoteo, che araaka aï ndewe saludo yandeYa Jesucristo jee re. Che ko jae Pablo. YandeYa Jesucristo etei chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa, echa’ä jukuärái Tumpa uipota ramo. Echa’ä jae chokui a amɨmbeu waerä opaete wae pe kërái yandepuere ñanoi tekowe opa mbae wae Jesucristo rupi. Timoteo, aikuatía ye aï ndewe kua tupapire. Nde ko jae cheraɨ rami. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi ndewe, jare tumae nderé ndeparareko rewe, jare tuyapo ndewe ndiko waerä ndepɨakatu rewe. Jekuaeño chemandúa nderé ayerure Tumpa pe rambuewe. Jare amee chupe yasurupái opaete mbaembae jae uyapo oï ndewe wae re. Ara rupi jare pɨ̈tu rupi ayerure chupe, jare ayeyokui chupe cheramɨkue reta uyeyokui chupe wae rami. Jare ayapo’ä mbae chepɨa chembɨjeko oï wae rupi ayeyokui aï chupe rambuewe. Chemandúa aï wi nderesaɨ re karamboe a ye aiko ndewi yawe. Jáeramo che aipota echa nduecha ye ayerowiaete waerä. Chemandúa aï wi nderé kërái nderowia Tumpa re añetete rewe. Jukuärái wi ndiyarɨ Loida wɨrowia kawi Tumpa re. Jare jae imembɨ kuña – jae ko ndesɨ Eunice – wɨrowia kawi wi Tumpa re. Jare aikuaa añetete ko nderowia kawi wi. Jáeramo che numɨmandúa kua re: Ndikuaa neï kërái karamboe chepo añono nderé yawe, Tumpa umee ndewe mbaepuere ndiyeyokui kawi chupe waerä. Jayawe kërái kía uapɨ̈ña tata oï wae rami, jukuärái wi iñemɨatangätu jokua mbaepuere re ndiyapo kawi waerä mbarawɨkɨ Tumpa umee ndewe wae. Awɨye ekɨye opa ndiyapo waerä jokua mbarawɨkɨ. Echa’ä Tumpa umee ma yandewe Espíritu Santo, jare kɨye ou’ä ko Espíritu Santo wi. Chuwi ou ko mbaepuere yayeyokui kawi waerä Tumpa pe, jare yapuruau waerä, jare yayopia waerä yanderete uipota uyapo wae. Jáeramo awɨye nemara nemɨmbeu waerä yandeYa Jesucristo rewa. Jare awɨye wi nemara chewi che aï kua peresorɨru pe wae re. Echa’ä yandeYa pe ayeyokui ramo, aï kua pe. Nde ndikuaa kawi neï yamɨmbeu yawe ñee ikawi wae Jesucristo rewa, yaiporara ñotái ko. Erëi nde, iyapo che ayapo wae rami. Jekuaeño emɨmbeu jokua ñee. Jare yepe tëi ndiporarata neï, erëi Tumpa umee yandewe mbaepuere ñamɨawäta waerä. Jeta ma yayawɨ Tumpa kotɨ. Erëi Tumpa yanderepɨ ma jokua teko yareko wae wi, jare ñanereni ma ñañeñono tee waerä jae imaerä. Yande mbaembae ikawi wae yayapo wae rupi’ä ko jokua, erëi Tumpa ipɨakawi ramo ko uyapo yandewe jokua. Echa’ä iyɨpɨ wiwe ndei ɨwɨ jae uyapo mbowe, Tumpa ipɨayemɨngeta ko uikuaaka waerä yandewe ipɨakawi Jesucristo rupi. Jare añawe yaikuaa ñaï kërái Tumpa ipɨakawi yandewe wae. Echa’ä Jesucristo yandeRepɨ wae ou ma kua ɨwɨ pe. Jae opa ma umɨamɨri mano jare uikuaaka yandewe ñee ikawi wae. Jare jokua ñee ikawi wae rupi yaikuaa kërái ñanoi waerä tekowe opa mbae wae. Jayawe Tumpa cheparawo, jare chemondo jae jee re etei amɨmbeu waerä jeta wae reta pe jokua ñee jare aporomboe waerä jese. Jáeramo Jesucristo jowaicho reta cheñonoka kua peresorɨru pe. Erëi che chemara’ä aï aiporara aï wae re, echa’ä aikuaa aï Jesucristo. Jare arowia katu aï jese chemborɨta oï wae opa ayapo waerä jokua jae umee chewe ayapo waerä wae. Jare jokua ara jae ou ye yawe, jae umeeta oï chewe mbae ikawi wae jokua ayapo wae re. Jayawe nde, jekuaeño eporomboe jupi jokua yemboe añetete wae chewi ndiyandu wae. Jare ndeporomboe neï rambuewe, jekuaeño echaka nderowia Jesucristo re wae jare echaka wi ndepuruau ïru wae reta pe. Kua yandepuere yayapo, echa’ä pëti ramiño ñaï Cristo re ramo, jare Espíritu Santo yandepɨa pe oï ramo. Jokua yemboe ko jae pëti mbae ikawiete wae jare jepɨete wae rami. Jáeramo mbaepuere Espíritu Santo umee ndewe wae rupi, iyandareko kawi jese ndeporomboe yuapɨ ye waerä jupi rupi. Aramoi nde ndikuaa neï kërái opaete Cristo re wɨrowia wae reta ɨwɨ Asia pewa opa ma chereya reta. Jare Figelo jare Hermógenes, jae retawe ma opa chereya. Erëitu yandeYa Jesucristo tuiparareko Onesíforo jare jëtara reta, echa’ä Onesíforo jeta wese ou opou chepɨ jare jekuaeño chembɨpɨakatu. Jare yepe tëi peresorɨru pe aï parawete, jesewe jae imara’ä chewi. Añetete ko, tëta wasu Roma pe ou uwäe rupiwe, jae jupiwoiño chereka opaete kerupi chewäe rewa. Nde ndikuaa kawi neï kërái karamboe tëta wasu Éfeso pe yaiko rambuewe, jae jetaete yanemborɨ. Jayawe ara taɨkuewa uwäe ma yawe, yandeYa Jesucristo tuyapo ikawi wae chupe kërái Onesíforo uyapo chewe wae rami. Yande pëti ramiño ñaï Jesucristo re ramo, jeta yayekou ñaï Tumpa ipɨakawi re. Jáeramo nde, cheraɨ mii, jekuaeño iñemɨmɨräta kawi jae ipɨakawi re. Nde ndiyandu jeta wae reta ndiwe yemboe añetete wae che jae wae. Jayawe jokua yemboe emɨmbeu yuapɨ ye kuimbae nderowia katu jese wae reta pe, jae reta ipuere waerä omboe yuapɨ ye ïru wae reta pe. Emɨawäta mii mbaembae ndiporara wae reta che amɨawäta wae rami, echa’ä nde ko jae pëti sɨndaro rami Jesucristo pewarä. Jare sɨndaro reta uyeyokui kawi wae umɨawäta ko uiporara ñonoï reta yawe. Pëti sɨndaro oo ñeräro pe wae awɨyeta ko uyembɨpɨa’ä mbaembae kua ɨwɨ pewa re umbɨyerowia waerä itenondewa. Jare jukuärái wi ikawi’ä ko yande yayembɨpɨa’ä waerä mbaembae ɨwɨ pewa re, echa’ä yandeYa Jesucristo pe yayeyokui ñaï ramo. Ïru yembɨjaanga. Pëti uñeñokui wae osi’ä yawe oporombosi wae reta jei wae rupi, jayawe ndarau ipuere onoi jokua upurumbɨsɨpe wae pe uñemeeta wae. Jare ïru yembɨjaanga. Koo pe täta uparawɨkɨ wae, jupi ko jae rani uyekou waerä imbaewɨro re. Jayawe jekuaeño ndepɨa pe iyemɨngeta kua che jae aï ndewe wae re, jare yandeYa nemborɨta oï ndikuaa kawi waerä opaete kua re. Jare jekuaeño nemandúa Jesucristo re. Jae ko Upuruepɨ wae arakae Tumpa jei mburuwicha wasu David pe ombouta iko David iñemoñaa rupi wae. Jare yandeRu Tumpa umbɨjekowe ye ueru umanokue wae reta ipɨte wi. Jokua ko ñee ikawi wae che aporomboe wae. Jare jokua ñee ikawi wae amɨmbeu aï jeko pewa, aiporara aï kua peresorɨru pe. Echa’ä cheñono reta cadena pe pëti jeko pochɨ wae rami. Erëitu mbaetɨ kiawe ipuere oñono cadena pe Tumpa iñee oyopia reta waerä. Jayawe jokua ñee ikawi wae jekuaeño uyembeu oo oï ramo, chepɨawasu rewe amɨawätata aï opaete kua aiporara aï wae reta. Che ayapo aï jukuärái Tumpa uiparawo wae reta pewarä. Che aikuaa aï jokua ñee ikawi wae uyandu reta yawe, wɨrowiata jese. Jare chepɨa rewe che aipota Tumpa uepɨ reta waerä Jesucristo rupi jare yureko reta waerä jae ndiwe jaeño mái pewa. Ime pëti ñee añetete wae. Jae ko kua: Cristo ndiwe ñamano ma yawe, jae ndiwe wi yaikowe yeta ñaï. Jare ñamɨawäta yawe yaiporara wae yayeyokui chupe ramo, jae yandapota ñaï waerä mburuwicharä jae ndiwe jaeño mái pewa. Erëi kía uikuaku yawe, jae uikuakuta wi. Jare yepe tëi amo pe yayapo’ä jupi jae jei yandewe wae rupi, erëi jesewe jae jekuaeño jupi uyapo yandewe opaete jae jei wae, echa’ä jukuärái ko jae, jare jae uyembɨambɨe’ä etei. Emɨmandúa jekuaeño Cristo re wɨrowia wae reta kua yemboe amee aï ndewe wae re. Jare ere chupe reta Tumpa jee re awɨye tuyeaka reta jae yepái ipotawe ñee re. Echa’ä jokua omborɨ'ä kiawe jukuärái uyeaka reta yawe. Jare kía reta uyandu yawe, uipotata opa uñerükumewa reta Tumpa kotɨ. Jáeramo iñemɨatangätu ndikuaa kawi waerä yemboe añetete wae re. Jare jekuaeño eporomboe jokua ñee jupi rupi kawi Tumpa umae nderé waerä nde ko jae jupi rupi uyeyokui wae. Jukuärái nde ndiyapo yawe, ndarau nemara Tumpa omboporowa yawe ndeparawɨkɨ. Jare awɨye eporomboe pochɨño nde ndere wae rupi. Echa’ä jukuärái ndiyapo yawe, nembopiakata Tumpa wi nderé uyapɨsaka wae reta. Kua nunga yemboe uñemɨaita mbaerasɨ yanderete re uñemɨái wae rami. Jokua nunga uyapo reta wae ipɨte wi ko jae Himeneo jare Fileto. Echa’ä jae reta opia ma añetete wae wi, jare oporomboe reta jokua yaikowe yeta wae uyeyapo ma wae. Jare jukuärái oporomboe reta ramo, amokue wae reta jopa ñonoï jokua re. Erëi yepe tëi ime amokue wae reta opia ma Tumpa iñee añetete wae wi, erëi jesewe yemboe añetete wae Tumpa wi ou wae imeño ipɨrätaete jare uyepepɨka’ä etei. Jae ko pëti tëta iwapɨka ikawiete wae ita pewa rami. Jare kua yemboe iyɨpɨ ko kuärái: “Tumpa uikuaa kawi oï opaete kía jae imaerä iko wae reta,” jare, “Ipotawe kía jei, ‘Jesucristo ko jae cheYa,’ jei wae, tusɨrɨ ikawi mbae wae wi.” Jukuärái ko kua yemboe iyɨpɨ. Kua yembɨjaanga uikuaaka yandewe këraita ko yasɨrɨ ikawi mbae wae wi: Pëti ikokatu wae jëta pe ime jeta ambɨe ye ye jɨru wae. Ime mbaembae jɨru reta ikawiete wae jare jepɨ wae. Jare iya uiporu jokua reta mboupa reta ou yawe. Jare ime wi jëta pe mbaembae jɨru jepɨ mbae wae reta. Jare iya uiporu jokua reta omombo waerä pɨpe mbaembae ikɨa wae. Jae ramiño wi yande pëti pëti wae ime ñanoi yandereko ikawi wae jare yandereko kachi wae. Erëi yaeya yawe yandereko kachi wae, yande reta ko jae jokua mbaembae jɨru jepɨete wae rami. Jare yandeYa ñaneñono teeta jae imaerä ipuere waerä yandeporu mbaembae ikawiete wae pewarä. Jayawe esɨrɨ mbaembae kachi wae wi taurusu wae reta uipotañoi uyapo wae wi. Jare jekuaeño ndereko toya katu too Tumpa jeko re. Jekuaeño tukuakuaa nderowia Tumpa re wae. Jekuaeño epuruau. Jare jekuaeño iko ndepɨakawi rewe ïru wae reta ndiwe. Jukuärái yureko opaete yandeYa re ipɨa rewe wɨrowia wae reta. Erëi ime yawe kía reta uyeaka ñonoï ipotawe mbae re wae, awɨye iyemɨinge joko pe. Echa’ä nde ndikuaa neï jokua jaeño ueruta oï ndewe ñeräro. Jare kía Tumpa pe uyeyokui wae ndarau ikawi iñerärose waerä. Imeta ko ipɨakawi opaete wae reta pe. Jare ikatuta ko oporomboe waerä ipɨawasu rewe. Jare omboeta ko uñemɨmichi rewe oyowaicho jae ndiwe wae reta. Echa’ä aramoi Tumpa umeeta chupe reta ueya waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae jare uikuaa waerä añetete wae, jukuärái ipuere oyepe reta waerä Añawasu iñuai wi. Echa’ä mbaemɨmba yaipɨsɨ ñuai pe wae rami, Añawasu uipɨsɨ ma reta uyapoka waerä chupe reta jae jei wae. Añawe che aipota aikuaaka ndewe mbaembae uyeyapota oï ara taɨkuewa rupi. Ikuaa kawi kua: Jokua ara reta rupi imeta oï jeta yembɨawái reta. Echa’ä jeta wae reta uyandarekota oï iyeeño. Jokua nunga reta jekuaeño uipotata korepoti jae reta imaeräño. Uyembutuichata reta japicha kotɨ. Jare uyembɨkateta reta. Jare jekuaeño uyemɨngetata reta japicha kotɨ ikawi mbae wae. Jare ndarau uyapo reta tu jare ichɨ jei wae rupi. Jare ndarau umee yasurupái kía pe awe. Jare mbaembae Tumpa rewa mbaeta’ä chupe reta. Upuruauta’ä ma reta. Iyepɨseta uyeyapo reta. Indayepotata reta. Jare jekuaeño uyapota reta jete uipota wae. Jowaichopotata reta. Mbae ikawi wae uñamɨtäata reta. Jokua ara reta rupi jeta wae reta wi umbɨtawɨta japicha reta. Jare uyapoñoita reta mbaembae ipɨa pe uyemɨngeta mbae rewe. Uyererowia katuta reta iyé. Uipotata’ä reta Tumpa, erëi uipotata jae retái uyembɨyerowia. Jae reta uipɨuraangaño Tumpa wi, erëi onoita’ä reta Tumpa imbaepuere. Jayawe awɨye iñemɨïru jokua nunga reta ndiwe. Jokua nunga kuimbae reta ipɨte pe oï oporomboeraanga wae reta. Jae reta upurumbɨtawɨ rewe uike tëta reta rupi. Echa’ä uipota uyererowia katuka kuña reta yawái mbae uyembɨtawɨka wae pe jokua tëta pewa. Jokua nunga kuña reta ipɨa umbɨjeko tëi oï mbaembae kachi uyapo wae re. Erëi umaeño iyé reta uyereruwataka waerä mbae kachi wae rupi. Jae reta jekuaeño uipota uyandu yemboe ipɨau wae ipotawe kía wi ou wae, erëi ipuere’ä uepitɨ reta añetete wae. Jokua kuimbae oporomboeraanga wae reta ipɨayemɨngeta mbaetɨ ko jupi, jare jokua wɨrowia reta tëi wae re añetete’ä ko. Jae reta oyowaicho yemboe añetete wae kotɨ, kërái arakae ɨwɨ Egipto pe kuimbae ichoropa wae reta Janes jare Jambres jee wae reta oyowaicho Moisés kotɨ wae rami. Erëi jokua nunga reta ndarau ipuere jekuaeño upurumbɨtawɨ. Echa’ä uyekuaa ñotái ko jae reta iyarakuaa mbae wae kërái arakae uyeyapo Janes jare Jambres pe rami. Erëi nde, Timoteo, ambɨe ye ko jae reta wi. Echa’ä nde nemomoe kawi neï chereko. Nde ndikuaa neï kërái ko che aporomboe wae, jare kërái chereko jare chepɨayemɨngeta wae. Jare nde ndikuaa neï wi kërái ko arowia Tumpa re wae, jare kërái apuruau chepɨawasu rewe, jare kërái amɨawäta aï aiporara wae. Nde ndikuaa neï wi kërái che jeta aiporara tëta wasu Antioquía pe jare Iconio pe jare Listra pe yandeYa Jesucristo rewa amɨmbeu ramo. Erëi yepe tëi jeta aiporara parawete, jesewe amɨawäta opaete, jare yandeYa cherepɨ opaete aiporara wae wi. Añetete kía uipota iko jupi rupi pëti ramiño Jesucristo re wae, uiporara ñotái ko Tumpa jowaicho reta ipo pe. Erëi jeko pochɨ wae reta jare upurumbɨtawɨ wae reta jeieteta uyapo reta mbaembae ikawi mbae wae. Jae reta jekuaeño umbɨtawɨta ïru wae reta, jare jae reta uyembɨtawɨkata wi. Erëi nde, jekuaeño erowia yemboe añetete wae ndiyemboe ma jese wae re. Nde ndikuaa neï jokua yemboe añetete wae ko, echa’ä ndikuaa kawi neï nde nemboea reta jae ko nderowia katu jese wae reta. Nemandúa neï kërái nemichi wiwe ndikuaa Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae. Jare jokua uyekuatía oï wae ko nembɨarakuaa kërái Tumpa yanderepɨ Jesucristo re yarowia wae rupiño. Opaete Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae Tumpa wi etei ko ou. Jáeramo ikawiete yandewe. Echa’ä yanemboe kawi, jare umbɨeta yandewe yayawɨ yawe, jare yanembɨarakuaa añetete rupi, jare uikuaaka yandewe kërái yaiko jupi waerä Tumpa kotɨ. Jukuärái kía Tumpa pe uyeyokui wae ipuere uyapo kawi opaete Tumpa uipota wae. Pëti ara yandeYa Jesucristo ou yeta oï iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare jokua uyeyapo ma yawe, opaete umanokue wae reta jare opaete jekowe rewe oï wae reta uyemboɨta ñonoï jae jowai jae jei waerä jae reta jeko re. Jáeramo Tumpa jee re jare Jesucristo jee re che ndoyokui kuärái: Jekuaeño emɨmbeu Tumpa iñee. Jekuaeño iñemɨatangätu nemɨmbeu waerä Tumpa iñee kía kía uipota uyapɨsaka nderé wae pe jare uipota’ä uyapɨsaka nderé wae reta pe wi. Ikuaaka chupe reta kërái uyawɨ ñonoï wae, jare embɨeta chupe reta wi. Emɨkɨrëɨ reta Tumpa kotɨ, jare emboe kawi reta ndepɨawasu rewe. Jukuärái che numbɨarakuaa aï, echa’ä outa oï ara jeta wae reta uipotata’ä uyapɨsaka waerä yemboe añetete wae re. Miäri arakae pewa reño ikɨrëɨeteta uyapɨsaka reta. Jare jae reta jei wae rupiño yurekota reta. Jáeramo uekata reta oporomboeraanga wae reta jei chupe reta waerä jae reta uipota waeño. Erëi nde, jekuaeño iyandareko kawi ndiyé mbaembae kachi wae wi. Jekuaeño emɨmbeu ñee ikawi wae Jesucristo rewa, jare emɨawäta ndiporara yawe ñee ikawi wae jeko pewa. Jare opa iyapo kawi mbarawɨkɨ Tumpa umee ndewe wae. Che jae ndewe jukuärái, echa’ä aikuaa aï koiño ma oï ara amee waerä cherekowe Tumpa pe. Echa’ä amanota ma aï. Che opa kawi ma ayapo mbarawɨkɨ Tumpa umee chewe wae. Añemɨamɨrika’ä yanderowaicho pe. Ayandareko kawi Cristo oporomboe wae re. Añawe aikuaa aï yandeYa upi oï mbae ikawiete wae chemaerä umee waerä chewe jokua ara jae ou ye yawe. Tumpa jokua umeeta oï chewe kërái pëti corona uñemee upurumbɨsɨpe wae pe rami, echa’ä mbae ikawi mbae wae amɨamɨri ramo. Erëi cheño’ä ko anoita. Echa’ä jokua mbae ikawiete wae yandeYa jupiete wae umeeta oï ipotawe kía pe ipɨakɨrëɨ rewe uäro oï jokua ara jae ou yeta wae. Timoteo, eyu mii ewäe ɨmambae ndepuere wae rupi. Echa’ä Demas chereya oo tëta wasu Tesalónica kotɨ, echa’ä jae uauete mbaembae kua ɨwɨ pewa jeko pewa. Crescente oo ɨwɨ Galacia kotɨ joko pe uyeyokui waerä Tumpa pe. Jae nunga wi Tito oo ɨwɨ Dalmacia kotɨ. Jaeño Lucas imeño oï che ndiwe. Jayawe ndeyu ma neï yawe, eka eru Marcos nde ndiwe. Echa’ä jae chemborɨ kawita kua mbarawɨkɨ pe. Jare Tíquico amondo ma tëta wasu Éfeso kotɨ. Ndeyu neï yawe, eru mii chewe chiñepewäka. Echa’ä aeya tëta wasu Troas pe Carpo jëta pe. Jare eru chewe wi chetupapire reta. Jare aipotaete nderu waerä chewe jokua mbaemɨmba ipirekue reta re uyekuatía oï wae. Nemandúa neï Alejandro re. Jae ko jokua kuimbae uyapo mbaembae jiero pewa wae. Iyandareko kawi ndiyé chuwi, echa’ä jae uyapo jeta ikawi mbae wae chekotɨ. Jae oyowaichoete oï yaporomboe wae kotɨ. YandeYa umɨñatimata oï chupe opaete mbae jae uyapo chekotɨ wae re. Judío itenondewa reta jaeramo uñeapo cheré yawe romano reta imburuwicha wasu pe, kiawe chemborɨ'ä. Opaete chereya reta. Tumpa awɨye timandúa chupe reta jokua teko re. Erëi yandeYa chemborɨ jare chemɨmɨräta kawi amɨmbeu waerä jupi rupi ñee ikawi wae opaete wae pe. Jukuärái jeta judío mbae wae reta uyandu ma jokua ñee ikawi wae yandeYa rewa. Jare kërái kía uepɨ pëti sambiaɨ yawa ipo wi wae rami, yandeYa cherepɨ mano wi. Jare yandeYa cherepɨta opaete ikawi mbae wae wi, jare chereraata oï kuri ara pe aï waerä jae ndiwe – jae ko opaete wae imburuwicha wasu jaeño mái pewa. Tuyembutuichaka yandeYa jee jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. Embɨsaluda mii chewe Priscila jare Aquila, jare Onesíforo jëta pewa reta. Erasto upɨta tëta wasu Corinto pe. Erëi aeya Trófimo tëta wasu Mileto pe, echa’ä jae imbaerasɨ iko ramo. Iñemɨatangätu mii ndeyu waerä chepɨ ndei roɨ oa mbowe. Omondo oï ndewe saludo Eubulo, Pudente, Lino, Claudia, jare opaete ïru reta Cristo re wɨrowia wae. YandeYa Jesucristo jekuaeño toï ndepɨa pe jare jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Cheraɨ Tito, che araaka aï ndewe saludo yandeYa Jesucristo jee re. Che ko jae Pablo. Che ayeyokui Tumpa pe, jare Jesucristo chemondo jae jee re amɨmbeu waerä jesewa. Jae chemondo Tumpa uiparawo wae reta pe amborɨ reta wɨrowia kawi waerä Cristo re jare uikuaa kawi reta waerä yemboe añetete wae. Jokua yemboe uikuaaka chupe reta kërái umbɨyerowia reta waerä Tumpa. Jae reta wɨrowia kawi yawe Cristo re jare yemboe añetete wae uikuaa kawi reta yawe, wɨrowia katu rewe uärota ñonoï tekowe opa mbae wae. Echa’ä ndei ɨwɨ uyembɨpɨ mbowe, Tumpa jei umeeta oï yandewe tekowe opa mbae wae. Jare Tumpa ndarau etei iyapu yandewe. Tumpa ko jae yandeRepɨ wae, jare añawe uwäe ma ara jae uiparawo wae jokua yemboe uyemɨmbeu waerä. Jare che rupi jukuärái uyeyapo oï, echa’ä jokua ko jae mbarawɨkɨ Tumpa umee chewe wae. Che aikuatía aï ndewe kua tupapire, Tito. Nde ko jae cheraɨ rami, echa’ä che ko jae nomboe Cristo rewa ramo. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo yandeRepɨ wae jekuaeño tipɨakawi ndewe jare tuyapo ndewe ndiko waerä ndepɨakatu rewe. Che ndueya ɨwɨ Creta pe ndepuere opa ndiyapo waerä yandeparawɨkɨ opa’ä yayapo wae, jare nembɨjee waerä Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa retarä opaete tëta wasu reta rupi. Jayawe kërái che jae ma ndewe rami, kía ikota pëti wae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewarä wae tuechaka teko kawi. Jare tureko pëtiño kuña. Isambiaɨ reta torowia Cristo re jare awɨye tuyapo reta jete uipota wae rupiño. Tuyapo reta tu jare ichɨ jei wae rupi. Jukuärái yawe, ndarau kía umbɨjeko reta mbae re awe. Tumpa umee oï Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa reta pe mbarawɨkɨ jupi wae – jae ko uyandareko kawi waerä Cristo re wɨrowia wae reta re. Jáeramo tuechaka reta teko kawi awɨye waerä kía umbɨjeko mbae re awe. Awɨye tuyererowia katu reta iyé ïru wae reta jowai. Awɨye tipochɨ rái reta. Awɨye tikause reta. Awɨye tiñerärose reta. Awɨye tuipotaete reta korepoti jae imaeräño. Jae reta jekuaeño tikɨrëɨ umbɨasa kawi waerä mboupa reta jëta pe. Ikawi waeño tuyapo reta uyerowia rewe. Tuyandareko kawi reta iyé mbaembae kachi wae wi. Tuyapo reta jupi waeño. Tuñeñono tee reta Tumpa pewarä. Awɨye tumaeño reta jete uipota wae rupiño. Jare torowia reta ipɨa rewe jokua ñee ikawi wae Cristo rewa yamboe wae re, echa’ä jokua ñee añetete ko. Jare Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta uipɨsɨ kawi yawe jokua ñee, ipuereta umɨkɨrëɨ ïru wae reta yemboe añetete wae rupi. Jae nunga wi jae reta ipuereta umɨamɨri iñee rupi ipotawe kía uyemɨngeta kachi yawe ñee ikawi wae kotɨ. Jokua che jae aï ndewe, echa’ä ime jeta ipɨatäta wae reta. Jae reta ko jae upurumbɨtawɨ wae reta jare imiäri reta mbaembae usiriwe mbae wae re. Jare jokua nunga reta oete uipota uyapoka yandewe mbaembae Moisés arakae uikuatía wae. Jae reta jei kuimbae judío mbae wae reta pe uyembɨcircuncidakata ko umbɨyerowia waerä Tumpa. Ikawi ko ñamɨkïi waerä jokua nunga reta. Echa’ä jae reta oporomboe ñonoï awɨyeta tëi oporomboe wae re. Jare jokua jae reta uyapo ñonoï korepoti umɨngana waeräño. Jare jae reta oporomboe kachi wae rupi, jeta tëtara reta umbɨyerowa ma yemboe añetete wae wi. Yaikuaa ñaï arakae ime iko pëti kuimbae Creta pewa iyarakuaa katu wae. Jae jei jëtáɨwa reta rewa kuärái: “Creta pewa reta jekuaeño iyapu, jare jowaichopota reta, jare iyakɨ reta, jare ikaruete reta.” Jukuärái jei. Jare kua jae jei wae añetete ko jare imeño añawe, echa’ä jukuärái ko jokua oporomboe kachi wae reta jeko. Jáeramo täta rupi embɨeta chupe reta awɨye waerä jae reta ombopia Cristo re wɨrowia wae reta yemboe añetete wae wi. Jokua upurumbɨtawɨ wae reta oporomboe ñonoï arakae judío reta imiäri reta wae re. Jare jei tëi yandewe ime jeta mbaembae awɨyeta ko yayapo awɨye waerä yandekɨa ñaï Tumpa kotɨ. Erëi jae reta opa ma uyerowa yemboe añetete wae wi. Jáeramo Cristo re wɨrowia wae reta awɨye ma tuyapɨsaka jese reta. Echa’ä kía wɨrowia Cristo re wae ikɨa’ä ma oï Tumpa kotɨ. Erëi kía Tumpa kotɨ ikɨa oï wae ndarau ipuere ikɨa mbae oï jokua oporomboeraanga wae reta jei wae rupi. Ipɨayemɨngeta etei ikumewa. Jare ɨma rupi ipɨatäta ramo, ipɨa umbɨjeko’ä ma mbae kachi uyapo wae re. Jae reta jekuaeño jei tëi: “Aikuaa Tumpa,” jei. Erëi mbaembae jae reta uyapo wae rupi uikuaaka reta uikuaa’ä etei ko Tumpa wae. Echa’ä jae reta uyapo mbaembae kachiete wae. Uyapo’ä reta Tumpa jei wae rupi, jare uyapo’ä etei reta mbaembae ikawi wae. Erëi nde, Tito, awɨye iko jokua nunga reta echa. Nde jekuaeño eporomboe yemboe añetete wae rupi. Jukuärái emboe kuimbae ukuakuaa wae reta uechaka waerä teko kawi, jare uyandareko kawi reta waerä iyé mbaembae kachi wae wi ïru wae reta uipɨu chuwi waerä. Emborɨ jae reta wɨrowia kawi waerä Tumpa re jare upuruau kawi waerä ipɨawasu rewe. Jae ramiño wi emboe kuña ukuakuaa wae reta uechaka waerä teko kawi ipuere umbɨyerowia waerä Tumpa. Emboe reta wi awɨye waerä indayepota jare awɨye tikause reta wi. Jare emɨkɨrëɨ reta omboe waerä ikawi wae re kuña taurusu wae reta. Tomboe reta kërái uau kawi waerä ime jare imembɨ reta. Tomboe reta wi kërái uechaka waerä teko kawi, jare awɨye waerä uyapo reta mbaembae kachi wae, jare kërái uyandareko kawi reta waerä jëta re, jare kërái iko reta waerä ipɨakawi rewe jare ime jei wae rupi. Echa’ä jukuärái yureko reta yawe, ïru wae reta ipuereta’ä ma uyemɨngeta kachi yande yaporomboe Tumpa rewa wae re. Jae ramiño wi emboe kuimbae taurusu wae reta awɨye tumaeño jete uipota uyapo wae rupi. Jare nde, Tito, echaka ndereko kawi taurusu wae reta pe jae reta omomoe waerä ndereko. Jare jekuaeño eporomboe añetete wae jare jupi wae ndipɨu rewe Tumpa wi awɨye waerä kía ipuere nembɨjeko mbae re. Echa’ä jukuärái ndiyapo yawe, oyowaicho nde ndiwe wae reta kïiño upɨtata reta, echa’ä mbaetɨta chupe reta mbae re iñera waerä yandekotɨ. Emboe uyeyokui wae reta jekuaeño tuyapo uipɨu rewe ipatrón jei wae, jare tumbɨyerowia reta ipatrón opaete mbaembae uyapo wae rupi. Awɨye tiyeakapota reta. Awɨye timonda reta. Tuyekuaaka reta ipatrón pe jae ipuere waerä wɨrowia katu jese reta. Echa’ä jukuärái uyapo reta yawe, ïru wae reta uikuaata kërái ikawiete ye ko yemboe Tumpa wi ou wae jare kërái Tumpa ko jae yandeRepɨ wae. Jayawe emboe opaete wae reta kuärái: Tumpa ipɨakawiete ko, echa’ä jae umee tëi ma opaete ɨwɨ pewa reta pe kërái ipuere waerä onoi tekowe opa mbae wae jae ndiwe. Jare Tumpa ipɨakawiete yandewe wae yanemboe yaeya waerä yandereko kachi wae jare mbae kachi yanderete uipota uyapo wae. Jare yanemboe wi kërái yepe tëi kua ɨwɨ tɨnee oï mbae kachi wae pɨpe, jesewe yaiko kawita ko jupi rupi jare Tumpa yambɨyerowia waerä. Jukuärái ko yaikota añawe rupi, yande ñaäro ñaï rambuewe yayerowia rewe yandeYa Jesucristo ou ye rewa. Jokua ara jae uyekuaata oï imbaepuere jembipete rewe. Echa’ä jae ko yandeTumpa jare yandeRepɨ wae, jare jae imbaepuere tuichaete. Opaete yande jeta ma yayawɨ Tumpa kotɨ. Erëi Jesucristo uñemee umano waerä yanderé yanderepɨ waerä jokua teko ñanoi wae wi, jare oyoe waerä yandepɨa opaete ikawi mbae wae wi. Jukuärái jae ñaneñono tee ma jae imaerä, yande ñanekɨrëɨ yayapo waerä mbaembae ikawi waeño. Jokua ñee re ko ndeporomboeta. Emɨkɨrëɨ reta uyapo waerä opaete kua mbaembae che jae ma ndewe wae. Erëi uyapo’ä reta yawe, embɨeta chupe reta. Echa’ä Tumpa umee ma ndewe mbaepuere jukuärái ndiyapo waerä. Jayawe awɨye kiawe tanerɨ̈ro. Jekuaeño emɨmandúa Cristo re wɨrowia wae reta kua re: Jae reta tuipɨu imburuwicha reta wi jare tuyapoñoi jae reta jei wae rupi. Toï reta uyapo waerä ipotawe mbae ikawi wae. Jare awɨye tuyemɨngeta kachi reta japicha kotɨ. Awɨye tuyeaka reta. Tipɨawasu chupe reta jare tuñemɨmichi reta. Emɨmandúa reta yande ndei Cristo re yarowia mbowe, yandereko ikawi’äse. Yande yaikose yandearakuaa mbae echa. Yaikose yaipota wae reño yayembɨyerowia waerä. Jare yayembɨtawɨse. Mbaembae kachi yanderete re yareko wae jekuaeño ime wɨreko mbaepuere yanderé. Yayapoñoise mbaembae kachi wae, jare ñañemɨrose yanderapicha reta pe. Ñañeamɨtäase yanderapicha reta ndiwe. Jukuärái yande yaikose tenonde yawe. Erëi Tumpa ko jae yandeRepɨ wae. Jae uikuaaka yandewe kërái jae ipɨakawiete yandekotɨ wae jare kërái yanderauete oï. Echa’ä jae opa umbái yandewi mbaembae yayawɨ ikotɨ wae, jare jukuärái yanderepɨ teko ime yareko ikotɨ wae wi. Jukuärái jae uyapo yandeparareko ramo – mbaetɨ ko mbae jupi yayapo wae rupi. Añetete Espíritu Santo rupi Tumpa yandepɨayoe, jare jukuärái umee yandewe tekowe ipɨau wae. Jare yandereko umbɨpɨau wi. Tumpa umee ma yandewe Espíritu Santo umbɨete mbae rewe Jesucristo re yarowia ramo. Jae ko yandeRepɨ wae. Jare ipɨakawiete ramo, Tumpa umae yanderé yandereko mbae wae rami. Jukuärái Tumpa uyapo yandewe yandepuere yaiko waerä taɨ jare tayɨ retarä. Jáeramo ñaäro ñaï yayerowia rewe yaiko waerä jae ndiwe jaeño mái pewa. Jokua ñee añetete ko. Jáeramo awɨye ndekueri ndeporomboe waerä jese. Echa’ä jukuärái opaete Tumpa re wɨrowia wae reta uñemɨatangätuta jekuaeño uyapo reta waerä mbaembae ikawi waeño. Iyandareko kawi ndiyé, echa’ä jeta wae reta uyeakañoi tamɨkue reta re, jare judío reta jeko re, jare ipotawe mbae re. Awɨye iyemɨinge jokua mbaembae reta ipɨte pe. Echa’ä jokua ikawi’ä oï yandewe jare ndarau omborɨ kiawe uyapo waerä Tumpa jei wae rupi. Ime yawe kía oporomboe kachi wae jare jukuärái umbɨyao tee oï Cristo re wɨrowia wae reta, jayawe embɨeta chupe. Jare jae uyapɨsaka’ä nderé yawe, embɨeta ye chupe. Erëi uyapɨsaka’ä ñeño yawe, nde jare ïru hermano reta pesɨrɨ chuwi. Echa’ä jokua nunga reta uyawɨ ma oï Tumpa kotɨ jare uyerowa ma añetete wae wi. Jae jeko pewái ma ko uyembɨjekoka oï. Che aipota amondo aï ndepɨ cheïru Artemas ani Tíquico. Jare jae oo ma uwäe yawe ndepɨ, jupiwoiño eyu chepɨ tëta wasu Nicópolis pe. Echa’ä che chekɨrëɨ apɨta aï joko pe roɨ uasa rewa. Emborɨ kawi mii opaete ndepuere wae rupi abogado Zenas jee wae jare Apolos wi yuraa kawi reta waerä, jare awɨye waerä mbae uata chupe reta. Opaete Cristo re wɨrowia wae reta tuyemboe jekuaeño uyapo reta waerä mbaembae ikawi wae omborɨ waerä mbae uata oï chupe wae reta pe. Jare jukuärái uyapo reta yawe, ndarau yureko iyakɨ wae reta rami. Opaete che ndiwe ñonoï wae reta wɨraaka oï ndewe saludo. Embɨsaluda mii chewe opaete cheïru reta Cristo re wɨrowia wae joko pe ñonoï wae reta. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko. Nde, Filemón, cheïru nduau mii wae jare cheparawɨkɨ ïru, che ko jae Pablo aikuatía aï ndewe kua tupapire. Mase, che parawete peresorɨru pe aï amɨmbeu Jesucristo rewa ramo. Jare hermano Timoteo wi ime oï kua pe che ndiwe. Ore nduraaka noï ndewe saludo. Jare nduraaka noï saludo wi yanderindɨ Apia pe, jare yandeparawɨkɨ ïru Arquipo pe, jare opaete Cristo re wɨrowia wae reta nerëta pe uyembatɨñoi wae pe. YandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi ndewe jare tuyapo ndewe ndiko waerä ndepɨakatu rewe. Che ayerure aï nderé. Jare jukuärái ayerure yawe, jekuaeño amee yasurupái Tumpa pe. Echa’ä jeräkua chewe kërái nderowia kawi neï yandeYa Jesús re wae jare kërái ndeau neï wi opaete Cristo re wɨrowia wae reta. Añetete yande yarowia Cristo re ramo, ime mbaembae ikawi Tumpa uyapo ma yandewe wae. Jare yarowia oyowake ramo, che ayerure aï nderé ndikuaa kawi waerä jokua mbaembae. Che ayerowiaete aï ndepuruau re jare chepɨakatu aï jese wi. Echa’ä aikuaa nde, chehermano mii, nemɨkɨrëɨ ye ma jeta wae reta Cristo re wɨrowia wae. Jáeramo ime anoi mbae mii re che aipota numɨñera jese wae. Jare kua pe jupi ko che jae waerä tëi ndewe mbae jupi wae ndiyapo waerä. Echa’ä Cristo umee chewe mbaepuere jukuärái ayapo waerä. Erëi nduau rewe che numɨñera. Mase, che chendechi ma ko, jare añawe kua peresorɨru pe aï parawete amɨmbeu Jesucristo rewa ramo. Jáeramo cheparareko mii jare iyapo mii chewe ikawi wae. Uyeyokui ndewe wae Onésimo, añawe jae uyeyapo ma cheraɨrä Cristo re wɨrowia ramo, kua peresorɨru pe aï rambuewe. Jare che numɨñera aï ndiyapo mii waerä chupe ikawi wae. Tenonde yawe Onésimo mbaetɨ uyeyokui kawi ndewe. Erëi añawe jae uyeyokui kawita ndewe kërái chewe uyeyokui kawi rami. Yepe tëi che auete, erëitu amondo ye aï ndepɨ. Añetete kua yawái chewe. Echa’ä nde ndikuaa neï che aï kua peresorɨru pe ñee ikawi wae amɨmbeu ramo. Jare aipota tëi amɨmbɨta Onésimo kua pe che ndiwe chemborɨ waerä kua pe aï rambuewe. Che aikuaa nde ndipota tëi chemborɨ neï, erëi ndepuere’ä. Jáeramo che jae: “Ikawi ko tëi Onésimo upɨta waerä che ndiwe chemborɨ waerä Filemón ipepɨka pe.” Jukuärái che jae tëi. Erëi aipota’ä ayapo kua nde ndere mbae. Che aipota ko nde ndiyapo waerä chewe kua ikawi wae nde ndere wae rupiño – mbaetɨ che jae ndewe ramoño. Aramoi Tumpa jei wae rupi ko Onésimo usɨrɨ ndewi michi pewa jae wɨrowia waerä Cristo re, jare taɨkue rupi nde nenoi ye waerä kuri nde ndiwe jaeño mái pewa. Erëi añawe jae mbaetɨ ma ko pëti uyeyokui ndewe waeño. Añawe jae ko pëti yandehermano yaau mii wae. Jare jokua ikawiete ko pëti uyeyokui wae wi. Che au ko, erëi nde uasaete ye ma ko ndeauta aipo. Awɨye mii ma emae jese jae ko uyeyokui wae echaño. Emae mii jese jae ko nderɨwɨete rami yandeYa re wɨrowia ramo. Jáeramo añetete neïru ko che yawe, jayawe eau mii Onésimo jae oo ye ndepɨ yawe kërái nde cherau rami. Jare jae mbae ikawi mbae wae uyapo ndewe yawe, jare aramoi ipía ndewe yawe mbae re, awɨye mii ekowara chupe. Chewe ekowara jokua re. Chepo pe etei kua aikuatía aï ndewe ndikuaa kawi waerä ambɨepɨta aï ndewe wae. Awɨye neakañɨ nde ndepía ko chewe nderekowe re. Echa’ä che ko amɨmbeu ndewe Cristo rewa ndepuere waerä nenoi tekowe opa mbae wae. Kuärái ayerure aï ndewe, chehermano mii. Iyapo mii chewe kua ikawi wae yandeYa jee re jare jukuärái chemɨkɨrëɨ ye waerä Cristo kotɨ. Che arowia katu nderé ndiyapota neï kua aeka ndewe wae. Jáeramo kuärái aikuatía ma ndewe. Jare che aikuaa aï wi nde ndiyapota ko aipo uasaete ye che aeka aï ndewe wae wi. Jare ime ye pëti mbae mii aipota aeka ndewe wae. Iyapɨkatu mii chewe kiape ake waerä, echa’ä arowia ɨmambae ata apou pepɨ. Echa’ä aikuaa pe reta piyerure peï cheré Tumpa pe che aë waerä kua peresorɨru wi. Epafras wi omondo ndewe saludo. Jae ime oï kua peresorɨru pe che ndiwe umɨmbeu Jesucristo rewa ramo. Jare Marcos, Aristarco, Demas, jare Lucas omondo reta wi ndewe saludo. Jae reta wi ko cheparawɨkɨ ïru. YandeYa Jesucristo jekuaeño tipɨakawi ndewe. Jukuärái tuiko. Yande judío retarä yaiko wae, arakaete rupi yandeRu Tumpa uyemɨngetase jae iñee umɨmbeu wae reta rupi yanderamɨkue reta pe. Jeta wese jare opa kërái rái rupi uyemɨngetase chupe reta. Erëi añawe kua ara reta pe Tumpa uyemɨngeta ma yandewe Taɨ rupi – jae ko umbɨjee opaete mbaembae iYarä wae. Jare kua Taɨ rupi Tumpa umbɨyekuaa opaete mbaembae ime ñonoï wae. Jare Taɨ iñee imbaepuerete wae rupi opaete jokua mbaembae jekuaeño ime ñonoï. Taɨ rupi uyekuaa Tumpa imbaepuere jembipete ye wae jare kërái etei ko Tumpa wae. Taɨ etei ou kua ɨwɨ pe umano waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re opa umbái waerä yandewi. Joko wi jae ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi, jare oo ye ara pe uwapɨ Tumpa iyakata kotɨ kiape onoi mbaepuere Tumpa ndiwe opaete mbaembae re. Jukuärái kua uyapo wae rupi Tumpa Taɨ uyapɨraa opaete araɨwa reta. Jare uñemee chupe imbaepuerete waerä opaete araɨwa reta wi. Echa’ä Tumpa mbae jei Taɨ pe wae, jokua nunga jei’ä pëti awe araɨwa pe. Echa’ä jae jei Taɨ pe kuärái: “Nde ko jae cheRaɨ. Kua ara etei aikuaaka aï opaete wae pe che ko jae ndeRu.” Jae nunga wi Tumpa jei Taɨ rewa kuärái: “Che aikota chupe Tuurä jare jae ikota cheRaɨrä.” Jukuärái Tumpa jei Taɨ rewa. Erëi jokua jei’ä pëti awe araɨwa pe. Taɨ ko jae opaete mbaembae iYa. Jare Tumpa ombou yawe kua ɨwɨ pe, jei: “Opaete araɨwa reta chewe uyeyokui wae tumbutuicha kua cheRaɨ jee,” jei. Jokua araɨwa reta rewa Tumpa jei kuärái: “Che ayapo araɨwa reta iñäkuaete ɨwɨtu rami. Jae reta jatangätuete uyeyokui waerä chewe tata jatangätu oï wae rami,” jei. Erëi Tumpa jei Taɨ pe kuärái: “Nde ko jae Tumpa etei, jare nembaepuere mburuwicha wasu pewa ndarau etei opa. Jekuaeño ndiyapota jupi wae rupi. Nde ndiyerowia neï jupi wae re jare niñamɨtäa mbae ikawi mbae wae. Jáeramo che, ndeTumpa, ayapo ndewe mbae ikawiete wae opaete nde ndiwe ñonoï wae reta jowake. Echa’ä ayerowia rewe nduparawo nde ndiko waerä mburuwicha wasurä jaeño mái pewa,” jei. Jare Tumpa jei wi Taɨ pe kuärái: “Nde ko jae opaete mbaembae iYa. Nde ko jae iyɨpɨ wiwe ndiyapo ɨwɨ wae. Jare opaete mbaembae ara re oï wae, nde nderembiapo ko. Opaete jokua reta opata ko, erëi nde ndikota jaeño mái pewa. Opaete jokua reta indechita temimonde opa indechi wae rami. Jare kërái kía temimonde indechikue umbɨyapa omombo wae rami, jare joko wi omonde temimonde ipɨau wae, jukuärái wi nde ndiyapota uyeyapo waerä opaete mbaembae ara re oï wae pe. Erëi nde ndarau etei ndiyembɨambɨe. Nde jaeño mái pewa ndikota.” Jukuärái Tumpa jei Taɨ pe. Jare jei wi chupe kuärái: “Ewapɨ kua cheakata kotɨ, nderowaicho reta opa añonoka rewa itawa re nderowai.” Jukuärái jei Tumpa. Erëi jokua jei’ä pëti awe araɨwa pe. Echa’ä araɨwa reta ko jae Tumpa pe uyeyokui wae retaño. Tumpa ombou ma araɨwa reta omborɨ waerä tekowe opa mbae wae onoita wae reta. Jayawe opaete kua mbaembae añetete ko. Jáeramo imeta ko yaipɨsɨ kawi yandeyupe jokua ñee yayandu Tumpa Taɨ rewa wae, awɨye waerä yapia Tumpa jape wi. Echa’ä, ¿mbae ra uasa arakaete Israel iñemoñaa reta pe jae reta uyapo’ä yawe Tumpa jei wae rupi? Tumpa uiporaraka chupe reta jupi rupi. Tumpa uikuaaka chupe reta iñee araɨwa reta rupi, jare jokua ñee uyepepɨka’ä etei. Erëi ñee tekowe opa mbae wae rewa ikawiete ko. Jayawe, ¿këraita pa yayepe Tumpa iarasɨ wi yayapɨsaka’ä yawe jokua ñee re? Ndarau yandepuere. Jokua ñee ipɨau wae ikawiete ko, echa’ä yandeYa etei tenonde umɨmbeu. Jare jaɨkue rupi jae iñee uyandu wae reta umɨmbeu yuapɨ ye yandewe jupi rupi. Jare Tumpa etei uikuaaka jokua jae reta jei wae añetete ko. Echa’ä jae etei umee chupe reta ipuere waerä jae reta uyapo mbaembae opa kërái raí rupi kuimbae retaño ipuere’ä uyapo wae. Jae nunga wi Espíritu Santo umee mbaepuere ambɨe ye ye wae reta jokua ñee re wɨrowia wae reta pe kërái Tumpa uipota wae rupi. Tumpa pëti ara umbɨpɨauta oï kua ɨwɨ. Erëi umeeta’ä araɨwa reta pe mbaepuere onoi waerä jese. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe yamɨngeta kërái pëti wae jei Tumpa pe kuärái: “¿Kía pa ko ore nemandúa waerä oreré? ¿Kía pa ko ore ndiyandareko waerä oreré? Nde oreapo orembaepuere rewe. Jaeño araɨwa reta ime onoi mbaepuere ɨwate katu orewi. ¡Kërái etei orembutuicha ma! Opaete mbaembae niñono ma orepo pe.” Jukuärái jei. Jayawe Tumpa oñono yawe yandepo pe opaete mbaembae, kua uikuaaka yandewe mbaetɨ ko mbae awe ñanoi’ä mbaepuere jese wae. Erëitu añawe rupi ndeiño yaecha opaete mbaembae yandepo pe oï. Erëi yaecha ko Jesús opaete mbaembae re oï. Yepe tëi tenonde Tumpa umɨmichi Jesús araɨwa reta wi Jesús uyeyapo yawe kuimbaerä, erëi jokua michi pewaño. Añawe Jesús umano yanderé ramo, Tumpa oñono ma opaete wae imburuwicha wasurä iko waerä jare umee chupe uyepɨuka waerä opaete wae pe. Añetete Tumpa ipɨakawiete ramo, ombou Jesús umano opaete pewarä. Tumpa ko jae opaete mbaembae iYa. Echa’ä jae rupi etei jare jae imaerä etei uyekuaa opaete mbaembae. Jare jae uipota ɨwɨ pewa reta jeta taɨrä yureko reta waerä jare uyekou reta waerä jae imbaepuere jupiete ye wae re. Jáeramo jae ipɨayemɨngeta ko Jesús uyapo waerä yandewe tape tekowe opa mbae wae ñanoi waerä. Jare jaeño tuicha uiporara rewe Jesús ipuere opa uyapo jokua mbarawɨkɨ. Jesús ko ñaneñono tee Tumpa pewarä. Jare yande ñaï pëti tëtara Jesús ndiwe ramo, jae uyerowiaete oï ñanereni tɨwɨ jare jindɨ retarä. Echa’ä yamɨngeta Tumpa iñeerɨru pe kërái Jesús jei Tu pe kuärái: “Che aikuaakata cherɨwɨ reta pe jare cherindɨ reta pe nde rewa. Ambutuichata nderee akäta wae pɨpe nderé wɨrowia wae reta uyembatɨ ñonoï wae rupi.” Jukuärái jei. Jare Jesús jei wi kuärái: “Che arowia katuta Tumpa reño.” Jare Jesús jei wi kuärái: “Mase, ko aï, jare ime wi kua pe ñonoï Tumpa taɨ reta jae umee chewe cheïru retarä wae.” Jukuärái jei. Opaete kua Tumpa taɨ reta yae chupe wae, jae reta ko jae soo jare tuwɨ jare maekäwe pewa. Jáeramo Jesús wi uyeyapo jae reta rami etei ipuere waerä imano rupi umɨamɨri mano iya – jae ko Añawasu. Yande parawete reta yande michi wiwe yakɨyese mano wi jare jukuärái mano opa yandeyokua iko rami. Erëi Jesús uyapo wae yandeyora ma chuwi. Yaikuaa ñaï Jesús ou’ä ko omborɨ waerä araɨwa reta. Ou ko yanemborɨ waerä yande Abraham iñemoñaa retarä yaiko wae. Jáeramo jae imeta ko uyeyapo yande rami etei uyapo waerä yandewe kërái rupi yaya waerä Tumpa re. Jae uyeyapo yandesacerdote tenondewaeterä jupi wae. Jare jae uiporara wae rupi opa umbái yandewi mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Añawe yandepuere yarowia katu jese jae uyapo waerä mbarawɨkɨ jupi yanemaerä Tumpa jowai, jukuärái yandepuere waerä yaya Tumpa re. Jare jae yande rami etei iko ramo, jae umae yanderé yandeparareko rewe. Jare Jesús ipuerete yanemborɨ ou yawe mbae uipota uyawɨka yandewe Tumpa kotɨ wae, echa’ä jae uikuaa kërái ko jokua. Chupe etei wi ou uyawɨka waerä tëi Tu kotɨ, jare jukuärái jae wi uiporara yande rami. Cherëtara mii reta, Tumpa etei peñono tee jae imaerä jare peparawo jae ndiwe piko waerä ara pe. Jáeramo pepɨayemɨngeta toï añetete rewe Jesucristo kotɨ. Jae ko yandeRu Tumpa ombou wae, jare jae ko yandesacerdote tenondewaete yamɨmbeu ïru wae reta pe wae. Jare Jesucristo uyapo kawi opaete mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe wae. Jare jukuärái wi arakaete rupi Moisés uyapo kawi wi opaete mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe wae, echa’ä jae uyandareko kawi Tumpa uiparawo wae reta re. Erëi Cristo jee tuichaete ye Moisés jee wi kërái pëti tëta iyapoa ikawiete ko jokua tëta uyapo wae wi. Jare kërái pëti pëti tëta ime onoi iyapoa, jukuärái wi Tumpa ko jae opaete mbaembae iyapoa. Moisés uyapo jupi mbarawɨkɨ Tumpa umee chupe wae kërái pëti tëta iya pe uyeyokui wae uyapo jupi mbarawɨkɨ rami. Erëi Moisés mbae uyapo wae jaeño ko umbɨjaanga iko taɨkue rupi mbaembae uyemɨmbeuta iko wae re. Erëi Cristo ko jae tëta iya taɨ rami etei. Jare jae ko Tumpa jëta iyandarekoa. Jare yande reta ko jae Tumpa jëta pewa reta, jekuaeño ñaneratangätu yawe jare ñaäro yawe yarowia katu rewe Tumpa umeeta oï yandewe wae. Jáeramo, piyapo mii kërái Espíritu Santo jei rami: “Kua ara chiñee piyandu yawe, awɨye pepɨa pemɨtäta kërái peramɨkue reta ipɨa umɨtäta rami. Jukuärái uyapo reta uyembowaicho yawe chekotɨ jare omboporowa reta yawe chepɨawasu ɨwɨtini wasu rupi. Cuarenta año rupi jae reta uecha tëi mbaembae che ayapo wae. Erëitu jae reta chepɨawasu omboporowa reta uikuaa waerä mbae ra ayapota aiko wae. Jokua jeko pewa chepochɨ aiko chupe reta jare che jae kuärái: ‘Kua reta jekuaeño ipɨa pe opia chewi reta. Uipota’ä etei reta uikuaa chereko.’ Jukuärái che jae. Jáeramo che jae chepochɨ rewe: ‘Che ayapota tëi aiko jae reta uputuu waerä añetete pewa. Erëi añawe ndarau ayapo chupe reta.’ Jukuärái che jae.” Jukuärái jei Espíritu Santo. Jáeramo, cherëtara mii reta, piyandareko kawi piyé awɨye waerä peya Jesucristo re perowia wae. Echa’ä jokua ko jae mbae kachi wae Tumpa jowai, jare jukuärái piyapo yawe, piyerowa yeta Tumpa imeño mái iko wae wi. Añetete ko, Tumpa kotɨ yayawɨ wae jeta wese ikawi wae echa uyekuaa yandewe. Erëi yanembɨtawɨ, echa’ä jaeño yanembɨpɨatäta Tumpa kotɨ yayawɨ yawe. Jáeramo, añawe imeño ara reta oï rambuewe, piñemɨkɨrëɨ päwe rewe piyandareko kawi waerä piyé. Yanemandúa kawi ñaï kërái yarowia katu Cristo re jaeramo yarowia jese yawe. Jukuärái wi jekuaeño yarowia katu jese ara taɨkuewa uwäe rewa. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, uyekuaata añetete ñanoi ma ko tekowe Cristo ndiwe. Tae ye pewe kua opa yamɨngeta wae: “Kua ara chiñee piyandu yawe, awɨye pepɨa pemɨtäta kërái peramɨkue reta ipɨa umɨtäta rami. Jukuärái uyapo reta uyembowaicho yawe chekotɨ.” Jukuärái jei Tumpa. Mbɨrandu: ¿Kía reta pa jokua uyandu tëi jare uyembowaicho reta Tumpa kotɨ wae? ¿Jae’ä yerá jokua Moisés onoe reta ɨwɨ Egipto wi wae? Jae reta ko. Jae reta uyawɨ Tumpa kotɨ, echa’ä uyapo’ä reta Tumpa jei wae rupi. Jáeramo Tumpa iarasɨ chupe reta cuarenta año rupi, jare jei: “Che ayapota tëi aiko jae reta uputuu waerä añetete pewa. Erëi añawe ndarau ayapo chupe reta.” Jukuärái jei. Jáeramo Tumpa umaeño’ä jese reta uike waerä ɨwɨ Canaán pe opa umano rewa jokua jeko kachi wae reta ɨwɨtini wasu rupi. Jukuärái ko yaikuaa jae reta wɨrowia’ä Tumpa jei wae jeko pewa ipuere’ä uike reta jokua ɨwɨ pe kiape uputuuta tëi yureko wae pe. Erëi Tumpa jei yandewe ime kërái rupi yaputuu waerä añetete pewa, jare jokua imeño oï añawe yandepuere yayekou waerä jese. Jáeramo yande reta ikawi ko yayandareko kawi waerä yandiyé, jukuärái opaete yande reta yandepuere waerä yaputuu añetete pewa. Awɨye kía nunga awe jukuäraiño tupɨta toï. Echa’ä jukuärái uasa arakaete. Tumpa uikuaaka tëi yanderamɨkue reta pe jae reta ipuere uputuu añetete pewa ɨwɨ Canaán pe. Erëi jae reta uyekou’ä jese, echa’ä wɨrowia’ä reta jokua uyandu wae re. Jae ramiño wi Tumpa uikuaaka ma yandewe pëti ñee ikawi wae – jae ko yandepuere yaputuu waerä añetete pewa. Erëi jaeño yande kua ñee re yarowia wae reta yandepuere yayekou jokua re. Ïru wae reta ndarau ipuere uyekou jese, echa’ä Tumpa jei jokua wɨrowia mbae wae reta rewa kuärái: “Jáeramo che jae chepochɨ rewe: ‘Che ayapota tëi aiko jae reta uputuu waerä añetete pewa. Erëi añawe ndarau ayapo chupe reta,’ jae.” Jukuärái jei Tumpa. Tumpa uyapɨkatu tëi kërái rupi jae reta uputuu waerä añetete rewe. Jare jokua uyeyapɨkatu ma oï chupe reta Tumpa kua ɨwɨ opa uyapo wiwe. Jukuärái yande yaikuaa, echa’ä kua ko uyekuatía oï ara chiu rewa: “Tumpa opa uyapo opaete jembiapo reta owa ara pe jare uparawɨkɨ'ä chiu ara pe.” Jukuärái jei. Jayawe Israel iñemoñaa reta ipuereta tëi uputuu añetete pewa, erëitu jae reta uyekou’ä jese. Yaecha yamɨngeta ye mbae Tumpa jei wae: “Che ayapota tëi aiko jae reta uputuu waerä añetete pewa. Erëi añawe ndarau ayapo chupe reta,” jei. Jayawe ¿mbae pa yaikuaa kua pe? Añawe imeño oï kërái rupi yaputuu waerä añetete pewa jare amokue wae reta uyekouta oï jese. Jukuärái wi ko Tumpa uikuaaka tëi yanderamɨkue reta pe. Erëitu jae reta uyekou’ä jese, echa’ä wɨrowia’ä reta Tumpa jei wae re ramo. Jayawe ɨma año ma uasa yawe, Tumpa uikuaaka ma yandewe imeño oï kërái rupi yaputuu waerä añetete pewa, jare kua ara etei yandepuere yayekou jokua re. Jukuärái Tumpa uikuaaka yandewe mburuwicha wasu David rupi jae uikuatía yawe kua opa ma yamɨngeta wae. Jae ko jokua yamɨngeta wae pe jei: “Kua ara chiñee piyandu yawe, awɨye pepɨa pemɨtäta,” jei. Yande yaikuaa Josué uruike ɨwɨ Canaán pe jokua opa umano ɨwɨtini wasu rupi wae taɨ jare tayɨ reta. Erëi jae retawe uputuu’ä añetete pewa joko pe. Echa’ä añetete jae reta uyekou jese yawe, Tumpa ndarau jekuaeño uyemɨngeta tëi yandewe ïru ara mbutuu rewa. Jáeramo kërái Tumpa opa uyapo iparawɨkɨ chiu ara pe jare uputuu, jukuärái wi imeño oï kërái rupi Tumpa taɨ reta uputuu waerä añetete pewa. Jare jokua ko Tumpa uipota umee oï yandewe. Jare yande yaputuu ma yawe jukuärái añetete pewa, jayawe yaputuu ma ko yandeparawɨkɨ wi. Yaputuu ma ko Tumpa re kërái jae uipota wae rupi. Jáeramo ñañemɨatangätuta ko yaputuu waerä añetete pewa, awɨye waerä ñañererükumewa yanderamɨkue reta rami. Jae reta uñererükumewa, echa’ä uyapo’ä reta Tumpa jei wae ramo. Jayawe yayapɨsaka Tumpa iñee re, echa’ä iñee tekowe pewa ko yanemaerä jare ime onoi mbaepuere. Jare ikawiete ko pëti kɨsepuku jaimbeyowai wi. Pëti kɨsepuku ipuere uyasɨa yandewi ñanekäwe iyuapɨka rupi jare ipuere omondoo yandewi. Erëi Tumpa iñee imbaepuerete ko kɨsepuku wi. Echa’ä Tumpa iñee uike yandepɨa pe jare uikuaaka yandewe yandepɨayemɨngeta rewa ikawi ra oï ani ikawi’ä ra. Añetete mbaetɨ kiawe Tumpa uyapo wae ipuere uñemi chuwi, echa’ä Tumpa uecha jare uikuaa opaetei mbaembae. Jare jae jowai yayemboɨta ñaï kuri yamɨmbeu waerä yandereko rewa. Erëi yande ime ma ñanoi pëti sacerdote tenondewaete – jae ko Jesús, Tumpa Taɨ etei. Jae oo ma ara pe etei yandeRu Tumpa jowai jare joko pe jae uyerure oï yanderé. Jáeramo jekuaeñota ko yarowia kawi jese. Kua yandesacerdote tenondewaete umae yanderé yandeparareko rewe ñanepɨräta’ä ñaï yawe, echa’ä jae uikuaa kërái ko jokua ñanepɨräta’ä wae. Echa’ä kua ɨwɨ pe iko rambuewe, ou Jesús pe opa kërái rupi uyawɨka waerä tëi chupe Tumpa kotɨ wae yande rami. Erëi jae pëti wese awe uyawɨ'ä Tumpa kotɨ. Jare jae tuicha ipɨakawi yandewe. Jáeramo yaya mii Tumpa re yakɨye mbae rewe Tumpa yandeparareko waerä jare yanemborɨ waerä jae ipɨakawi rupi. Opaete sacerdote tenondewaete reta uyeparawo ko kuimbae reta ipɨte wi uyapo waerä mbarawɨkɨ Tumpa pe kuimbae reta pewarä. Echa’ä ime yawe kía uyawɨ Tumpa kotɨ wae, jare jokua re uipota umee mbaemɨmba uyuka wae jare ïru mbaembae reta Tumpa pe yawe, sacerdote tenondewaete wɨraa chupe. Jare ime yawe kía uikuaa mbae rewe opia Tumpa jape wi wae, sacerdote tenondewaete ipuere omborɨ uiparareko rewe, echa’ä jae ko ipɨräta mbae wae wi. Jare jokua jeko pewa jae imeta ko wɨraa wi mbaemɨmba uyuka umee waerä Tumpa pe jaei mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae re kërái ïru wae reta pewarä uyapo rami. Jare yanemandúa kawi ñaï, arakaete rupi Aarón uyeparawo yawe Israel iñemoñaa reta isacerdote tenondewaeterä, ¿kía pa uiparawo? Tumpa etei ko uiparawo. Jare jukuärái yaikuaa jaeño Tumpa uiparawo wae ipuere iko sacerdote tenondewaeterä. Ndarau kía ipuere uyeparawo jaei. Jae ramiño wi Cristo mbaetɨ ko jaei uyembɨjee sacerdote tenondewaeterä. YandeRu Tumpa ko uiparawo jare umbutuicha jei chupe yawe: “Nde ko jae cheRaɨ. Kua ara etei aikuaaka aï opaete wae pe che ko jae ndeRu.” Jukuärái jei chupe. Jare Tumpa jei wi chupe kuärái: “Nde ndikota pëti sacerdote Melquisedec rami jaeño mái pewa,” jei chupe. Cristo kua ɨwɨ pe iko rambuewe, uyerure usapɨkai rewe jare jesaɨ rewe yandeRu Tumpa pe jae uepɨ waerä mano wi. Jare Cristo uñemɨmichi rewe uyapo Tumpa jei wae ramo, Tumpa uyapɨsaka uyerure chupe wae re. Echa’ä umbɨjekowe ye ueru Cristo umanokue wae reta ipɨte wi. Yepe tëi Cristo ko jae Tumpa Taɨ etei, erëi jae etei wi uiporara wae rupi uyemboe uyapo waerä Tumpa jei wae. Jare Cristo opa uyapo yawe opaete yandeRu Tumpa jei chupe wae, jae uyeyapo tekowe opa mbae wae iYarä. Jare añawe Cristo umee tekowe opa mbae wae opaete kía kía jae jei wae uyapo wae reta pe. Jare Tumpa oñono wi Cristo sacerdote tenondewaeterä Melquisedec rami. Kua rewa aipota tëi jeta mbaembae amɨmbeu pewe, erëi yawái chewe amɨesäka kawi waerä pewe, echa’ä jarea’ä pikuaa ramo. Ɨma ma pe reta perowia tëi Cristo re, jare peporomboeta tëi ma ko kua mbaembae re. Erëi pepuere’ä, echa’ä jokua yemboe yawái mbae mii awe Tumpa rewa ndeiño pikuaa wi. Imeta ko ou kía pemboe pɨau ye. Añetete pe reta ko jae michi wae reta necheño jou wae rami. Echa’ä michi wae reta necheño jou wae ndeiño uikuaa mbae jupi wae rewa. Jare jukuärái rami ko pe reta wi. Erëi ukuakuaa ma Tumpa kotɨ wae reta ɨma rupi uyemboe ma uikuaa waerä mbae ra ko jae ikawi wae jare ikawi mbae wae. Jae reta ko kía ipuere jou tembiu ipɨräta wae rami, echa’ä ipuere uikuaa kawi reta yemboe yawái wae. Jáeramo yasa mii ya tenonde yemboe Cristo rewa yawái mbae oï wae wi yakuakuaa kawi waerä Tumpa kotɨ. Awɨye jekuaeño yayemboe jokua tenonde yambɨpɨ yayemboe wae reño – jae ko kërái imeta ko yaeya yandepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare yarowia kawi waerä Tumpa re. Echa’ä tenonde yawe yarowiase tëi mbaembae yayapo wae rupi ko yandepuere ñanoi tekowe opa mbae wae. Jare jae nunga wi yasa mii ya tenonde jokua yemboe yembɨsakambu rewa wi, jare jokua yemboe yandetenondewa reta ipo oñono yanderé wae wi, jare jae nunga wi jokua yemboe umanokue wae reta ikowe yeta wae rewa wi, jare kërái opaete wae yayemboɨta ñaï Tumpa jowai jae umɨñatima waerä yandewe jaeño mái pewa mbaembae yayapo wae re. Añawe yasa mii ya kua yemboe reta wi jare ya tenonde. Jare jukuärái yayapota Tumpa jei yawe. Ikawi’ä ko jekuaeño yapɨta waerä jukuäraiño. Kía jaeramo wɨrowia Cristo re yawe, Tumpa umbɨembipe ma ipɨa pe, jare jae umbɨpɨ ma uyekou mbaembae ara pewa re. Jae nunga wi uñemɨïru ma oï Espíritu Santo ndiwe. Jare umbɨpɨ ma uyekou oï Tumpa iñee ikawi wae re jare Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa outa oï wae re. Kua ikawi ko. Erëi kua nunga uyerowa ye yawe kua mbaembae jupi wae wi, jayawe ndaraúi ma ipuere uyembɨpɨauka ye tenonde rami jare ipuereta’ä ma umbɨambɨe ipɨayemɨngeta Cristo kotɨ. Echa’ä jae uikutuka ye Cristo kurusu re rami ko, jare uyapo oï ïru wae reta upuka waerä Cristo re. Kua re yandepuere yambɨjaanga pëti ɨwɨ ama okɨñoi jese wae re. Jokua ɨwɨ iruru kawi yawe, temitɨ jeñɨ kawita jukuärái ɨwɨ iya ipuere uyekou waerä jese. Añetete Tumpa uyapo ma ikawi wae jokua ɨwɨ pe. Erëi jokua ɨwɨ pe jeñɨ yawe ñuräti katuii, jokua ɨwɨ ikawi’ä etei ma ko maeräwe, jare Tumpa koiño ma oï uyepɨpeyu waerä jese. Jaeño ma oï jokua ɨwɨ opa okai waerä. Erëi cheïru puau mii wae reta, yepe tëi chemiäri ma pewe kuärái, erëi che arowia katu pe reta ko jae jokua ɨwɨ ikawi wae rami. Jare arowia katu aï wi uyekuaata oï peré penoi ma ko tekowe opa mbae wae kërái mbaembae piyapo wae rupi. Echa’ä Tumpa jupi wae ko. Jare jae ndarau etei iñakañɨ oï jokua mbaembae piyapo chupe wae wi jare kërái jeta ma pemborɨ ïru hermano Cristo re wɨrowia wae reta. Echa’ä pemborɨ yawe ïru hermano reta, jukuärái uyekuaata peau ko peï Tumpa, jare jae ndarau iñakañɨ oï jokua wi. Jare che aipota pe reta jekuaeño peratangätu kua mbaembae piyapo waerä perekowe opa rewa, jare penoi rewa opaete mbaembae ikawi wae añawe peäro peï wae. Jeta wae reta Tumpa re wɨrowia wae jukuärái uyapo reta. Ɨma rupi uäro reta ipɨawasu rewe jare wɨrowia katu rewe jokua mbaembae ikawi wae Tumpa jei umeeta oï yandewe wae. Jare añawe jae reta uyekou ma ñonoï jese. Jare che aipota pe reta piko waerä wi jae reta arakaete yureko wae rami. Awɨyeta ko peakɨ Tumpa kotɨ. Mase, yanemandúa kawi ñaï mbae uasa Abraham pe wae. Tumpa jei chupe: “Che etei tae ndewe ayapota ikawi wae ndewe chiñee rupi, jare ambɨjetaeteta niñemoñaa reta,” jei chupe. Tumpa jei’ä chupe, “Che tae ndewe Tumpa jowake,” echa’ä jae etei ko Tumpa jare mbaetɨ ye kía imbaepuerete chuwi wae. Jaeño jei chupe: “Che etei tae ndewe.” Jayawe Abraham ɨma ma uäro yawe ipɨawasu rewe, uyekou jokua Tumpa jei umeeta chupe wae re. Yaikuaa kawi ñaï kía jei yawe japicha pe uyapo waerä chupe mbae, jae jei chupe: “Che tae ndewe Tumpa jowake.” Jukuärái jae jei japicha wɨrowia katu waerä uyapota ko, jare jokua re opaete wae uyapɨsaka ñonoï. Mbaetɨ mbae re uyeaka ñonoï waerä. Jae ramiño wi Tumpa uipota uikuaaka iko yandewe ime mbaembae ikawi wae jae uyapota oï yandewe wae. Jare jae uipota yande yaikuaa waerä ipɨayemɨngeta ndarau uyepepɨka. Jáeramo jae jei yandewe: “Che etei tae pewe.” Jukuärái Tumpa jei jare jae iyapu’ä etei ko. Jáeramo yandepuere yarowia katu Tumpa uyapo waerä jokua jae jei yandewe wae. Jayawe yande reta Tumpa re ñañepɨ̈ro ñaï wae, kua mbaembae ñanemɨatangätuete jekuaeño ñaäro waerä yarowia katu rewe Tumpa jei wae opaetei. Jokua mbae ikawi wae Tumpa jei uyapota yandewe wae, jae ko pëti chalana iyepɨtasoka rami yanemaerä. Echa’ä yanemborɨ awɨye waerä yapia Tumpa wi. Jare yande yayeko ñaï wi Jesucristo re. Jae rani ma oo tenonde yandewe Tumpa oï wae pe uyerure waerä yanderé. Echa’ä jae ko yandesacerdote tenondewaete Melquisedec rami jaeño mái pewa. Kua kuimbae Melquisedec arakaete iko tëta wasu Salem imburuwicha wasurä. Jare jae iko wi pëti sacerdote uyeyokui waerä Tumpa imbaepuere tuichaete wae pe. Yanemandúa ñaï, pëti wese Abraham opa umɨamɨri yawe amokue mburuwicha wasu jare isɨndaro reta, jare jae ou ye iko yawe ñeräro wi, Melquisedec oo owäiti Abraham jare jei pëti ñee ikawi wae chupe kuärái: “Tumpa tuyapo ikawi wae ndewe,” jei chupe. Jayawe Abraham opaete mbaembae upɨ̈ro jowaicho reta wi wae, jokua wi umee diezmo Melquisedec pe. Jokua tee Melquisedec uipota jei “mburuwicha wasu jupi wae.” Jare jae iko tëta wasu Salem imburuwicha wasurä ramo, jae jee wi “mburuwicha wasu umbɨpɨakatu wae.” Echa’ä tee Salem uipota jei “ipɨakatu wae.” Kua kuimbae Melquisedec, yaikuaa’ä kía ra jae tu jare ichɨ wae. Yaikuaa’ä wi kía iñemoñaa pewa reta ra ko jae wae. Jare yaikuaa’ä wi kërái yawe ra oa, jare kërái yawe ra umano wae. Jáeramo Melquisedec yandepuere yambɨjaanga Tumpa Taɨ re, echa’ä jae ko pëti sacerdote ikoño mái iko wae rami. Mase, kërái etei ko kua kuimbae Melquisedec pëti mburuwicha wasu imbaepuerete wae. Echa’ä yanderamɨkue Abraham etei umee chupe opaete mbaembae upɨ̈ro jowaicho reta wi wae diezmo. Kua ambɨe ye ko. Echa’ä Tumpa arakae jei jaeño uñemeeta ko diezmo Abraham jumɨmino yuapɨ ye Leví jee wae iñemoñaa reta peño. Jae reta ko jae opaete Abraham iñemoñaa isacerdote reta, jare chupe retaño ko jëtara reta umee diezmo. Erëi kua Melquisedec, yepe tëi jae’ä ko Leví iñemoñaa pewa, erëi Abraham umee chupe diezmo. Jae nunga wi yaikuaa Tumpa jei pëti ñee ikawi wae Abraham pe kuärái: “Tayapo ndewe mbaembae ikawi wae,” jei chupe. Jáeramo Abraham ko jae pëti kuimbae imbaepuerete wae. Erëitu kua pe yaecha kërái Melquisedec jei chupe: “Tumpa tuyapo ikawi wae ndewe.” Jare opaete yande judío yaiko wae reta yaikuaa kawi ko kía jukuärái jei japicha pe wae, jae ko imbaepuerete chuwi wae. Jayawe kua uikuaaka yandewe Melquisedec imbaepuerete ko Abraham wi. Jare kua pe ime ye mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Jokua Leví iñemoñaa pewa reta, jae ko kuimbae reta imbaepuere wae, echa’ä uñemee chupe reta diezmo. Jesewe jae reta ko kuimbae umano ñotái ñonoï reta wae. Erëi Melquisedec umano mbae echa ko, echa’ä yandepuere’ä ñawäe Tumpa iñeerɨru pe kiape jei jae imano rewa. Jare jokuaño’ä ko. Yepe tëi Leví iñemoñaa reta pe uñemee diezmo, erëitu jae reta etei umee diezmo Melquisedec pe wae echa tamɨkue Abraham rupi. Echa’ä Melquisedec oo owäiti Abraham yawe, Leví ndeiño uyekuaa. Jare Abraham ko jae Leví tamɨrä ikota ramo, yandepuere yae Leví ime ma Abraham jete pe iko wae echa. Jayawe Abraham umee yawe diezmo Melquisedec pe, Leví wi umee chupe wae echa Abraham rupi. Jare kua uikuaaka yandewe Melquisedec imbaepuere tuichaete ko Leví imbaepuere wi. Añetete ko, yepe tëi Tumpa arakae jei Leví iñemoñaa reta tuñeñono tee sacerdote retarä, erëitu jae reta ipuere’ä opa umbái teko Tumpa kotɨ ñanoi wae. Jáeramo ikawi ko ime waerä ïru sacerdote ambɨe ye chuwi reta wae – pëti sacerdote Melquisedec rami – mbaetɨta ko Leví jare Aarón rami. Erëi jokua uyeyapo waerä, Tumpa imeta ko jei pɨau ye mbae jokua tenonde yawe jei wae ipepɨka pe. Echa’ä tenonde yawe jei jaeño Leví iñemoñaa reta tuiko sacerdote retarä. Erëi añawe kua ïru sacerdote yae chupe wae uyekuaa ma – jae ko yandeYa etei. Jare yaikuaa yandeYa jae’ä ko Leví iñemoñaa pewa. Jae ko Judá iñemoñaa pewa. Jare Moisés uikuatía yawe sacerdote reta rewa, jae jei’ä mbae awe Judá iñemoñaa reta rewa. Jokua jeko pewa añawe rewa pëti awe Judá iñemoñaa reta iko’ä ma sacerdote tupao wasu pe. Jayawe yandepuere yaikuaa kawi sacerdote reta Leví iñemoñaa pewa mbae’ä ma ko añawe. Echa’ä uyekuaa ma ambɨe sacerdote Melquisedec rami. Jare jae mbaetɨ ko sacerdote pëti ñemoñaa rupi kërái Tumpa tenonde yawe jei wae rami. Jae ko sacerdote, imbaepuere tuichaete ramo. Echa’ä jae ime onoi tekowe ndarau etei opa wae. Jukuärái jei Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe uyekuatía oï mbae Tumpa jei chupe wae kuärái: “Nde ndikota pëti sacerdote Melquisedec rami jaeño mái pewa.” Jukuärái uyekuatía oï Jesucristo re. Jayawe Tumpa arakae jei sacerdote reta rewa wae usiriwe’ä, echa’ä ipuere’ä umbujupi kiawe Tumpa kotɨ. Jáeramo jokua jae jei wae uasa ma. Añawe Tumpa uyapo ma yandewe mbae ipɨau wae jare ikawiete wae kërái rupi yandepuere waerä yaya jese. Jare Tumpa uikuaaka kawi ma yandewe yandepuere yarowia katu jokua re, echa’ä jae oñono yawe Cristo sacerdoterä iko waerä, jae jei chupe kuärái: “Nde ndikota pëti sacerdote Melquisedec rami jaeño mái pewa. Jukuärái che jae, jare jokua che jae wae ndarau etei aipepɨka.” Jukuärái jei chupe. Erëi Tumpa jei’ä jukuärái pëti wese awe Leví iñemoñaa reta pe jae reta uyeyapo sacerdoterä yawe. Jayawe Jesús ko jae yandesacerdote imeño mái iko wae. Jare kua ikawiete ko yanemaerä, echa’ä Tumpa uyapo pëti yemɨngeta ipɨau wae yande ndiwe. Jae ko yemɨngeta ikawiete wae jokua jae uyapo arakae yanderamɨkue reta ndiwe wae wi. Jare yandepuere yaikuaa kawi yayekouta ko ñaï jokua yemɨngeta ipɨau wae re, echa’ä Jesús jaeño mái yandepepɨka pe oï ramo. Kua pe ime ye mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Sacerdote Leví iñemoñaa pewa reta jeta ma ko, echa’ä jae reta pëti pëti opa indechi jare umano reta. Jare umano yawe, ambɨe wae uike ipepɨka pe uyapo waerä iparawɨkɨ. Erëi Jesús imeño mái iko ramo, ipuere uyapo iparawɨkɨ sacerdote pewa jaeño mái pewa. Jáeramo ime yawe kía uipota iko Tumpa ndiwe wae jare wɨrowia ma Jesús re wae, Jesús ipuerete uepɨ jaeño mái pewa. Echa’ä Jesús ikoño mái uyerure waerä Tumpa pe omborɨ reta waerä. Kua nunga sacerdote tenondewaete ikawi ko yandewe. Echa’ä jae ko jupi wae, jare jeko mbae wae, jare ikɨa mbae Tumpa kotɨ wae. Añetete Jesús mbaetɨ etei ko Tumpa kotɨ uyawɨ wae reta rami. Jáeramo Tumpa oñono Jesús iwapɨka ɨwate opaete ara pe oï wae reta wi. Jae’ä ko ïru sacerdote tenondewaete reta kua ɨwɨ pewa rami. Echa’ä yepe tëi jae reta ko sacerdote reta Tumpa arakae jei wae rupi, erëi uyawɨñoi reta Tumpa kotɨ. Jáeramo jae reta opa ara rupi imeta ko wɨraa mbaemɨmba uyuka umee waerä Tumpa pe. Tenonde umee reta jae reta mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae rei, jare joko wi umee reta ïru wae reta mbaembae uyawɨ wae re. Erëi añawe Tumpa oñono ma jaeño mái pewa Taɨ sacerdote tenondewaeterä oï waerä, jare jukuärái opa ma umbɨyapɨ jokua jae tenonde yawe jei sacerdote reta rewa wae. Taɨ pëti weseño uñemee umano waerä yanderé opa umbái waerä yandewi mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae jaeño mái pewa. Jukuärái ko Taɨ pëti weseño jaeño mái pewa opa uyapo opaete Tu uipota jae uyapo waerä wae. Opaete kua che jae ma pewe wae, jae ko kua: Jokua nunga sacerdote tenondewaete ikawi wae, yande ime ma ko ñanoi. Jae uwapɨ oï ara pe yandeRu Tumpa iyakata kotɨ. Joko pe oï wi pëti yembɨadorarenda jaete wae Tumpa etei uyapo wae. Jokua mbaetɨ ko kuimbae reta uyapo wae. Jare joko pe Jesús uyapo oï iparawɨkɨ sacerdote pewa yanemaerä. Opaete sacerdote tenondewaete reta iparawɨkɨ ko umee waerä Tumpa pe mbaembae ikawi wae reta jare mbaemɨmba uyuka reta wae. Jare jukuärái wi Jesucristo imeta ko umee mbae. Erëi jae mbaetɨ uyapo oï iparawɨkɨ sacerdote pewa kua ɨwɨ pe. Echa’ä jae kua ɨwɨ peño iko yawe, ndarau iko tëi yandewe sacerdoterä. Echa’ä kua ɨwɨ pe ime ma ñonoï sacerdote reta. Jare jae reta umee ñonoï Tumpa pe mbaembae kërái Tumpa arakae jei wae rupi. Erëi jae reta mbarawɨkɨ uyapo wae pëti yembɨjaangaño ko mbaembae ara pe oï wae re. Jukuärái yaikuaa, echa’ä yanemandúa kawi ñaï Tumpa jei yawe arakae Moisés pe uyapo waerä tupao, jei chupe kuärái: “Che aechaka ma ndewe ɨwɨtu wasu re ndiko rambuewe kërái ndiyapoka waerä tupao. Añawe iyapoka kawi opaete che aechaka ndewe wae rupi etei.” Jukuärái jei chupe. Erëi añawe jokua mbarawɨkɨ Tumpa umee Jesús pe wae ikawiete ko ipotawe sacerdote iparawɨkɨ kua ɨwɨ pewa wi. Echa’ä Jesús rupi Tumpa uyapo pëti yemɨngeta ipɨau wae yande ndiwe. Jare kua yemɨngeta ikawiete ko jokua yemɨngeta arakae uyapo reta wae wi. Echa’ä mbaembae añawe Tumpa jei umeeta oï yandewe wae ikawiete ko. Jokua yemɨngeta arakae uyapo reta wae uata iko, echa’ä jae reta jokua pɨpe ipuere’ä uyembujupi Tumpa kotɨ, jare Tumpa imeño uwäe teko jese reta. Jáeramo ikawi iko uyeyapo waerä pëti yemɨngeta ipɨau wae. Jukuärái jei Tumpa jae jei yawe kuärái: “Mase, uwäeta oï ara ayapo waerä pëti yemɨngeta ipɨau wae Israel iñemoñaa reta ndiwe jare Judá iñemoñaa reta ndiwe wi. Kua mbaetɨta ko jokua yemɨngeta ayapo tamɨkue reta ndiwe wae rami, jokua ara che opa anoe aru reta yawe ɨwɨ Egipto wi. Echa’ä jae reta uyapo’ä jokua upɨta tëi uyapo reta waerä wae. Jáeramo che opa aeya reta. Erëitu taɨkuete rupi ayapota aï pëti yemɨngeta ipɨau wae Israel iñemoñaa reta ndiwe. Jae ko kua: Che añonota aï chiñee jae reta ipɨa pe, jare jukuärái jae reta opata uikuaa kawi. Che aikota jae reta iTumparä jare jae reta yurekota chemaerä. Jare ndarau ye ma ime kía omboe japicha wae jare jëtara wae chekuaa waerä. Ndarau ye ma ime kía jei ïru pe uyemboe waerä cheré. Echa’ä opaete wae – iparawete wae reta wiwe jare mburuwicha retawe – chekuaata ñonoï. Echa’ä che amaeta jese reta aiparareko rewe. Ambaita chuwi reta mbaembae uyawɨ reta chekotɨ wae jare ndarau ye ma chemandúa jese.” Jukuärái jei Tumpa. Tumpa jei yawe, “Ayapota aï pëti yemɨngeta ipɨau wae Israel iñemoñaa reta ndiwe,” jei yawe, jokua uikuaaka oï yandewe jokua yemɨngeta tenonde uyapo reta wae indechi ma ko jare uasa ma. Jare yande yaikuaa kawi kërái mbae indechi wae ukañɨ ma ko oï. Jayawe jokua yemɨngeta arakae uyapo reta wae uikuaaka yanderamɨkue reta pe kërái umbutuicha reta waerä Tumpa jee, jare kërái uyapo iyupe reta waerä kiape Tumpa jee umbutuicha reta waerä. Jáeramo jae reta uyapɨkatu tupao mokui o onoi wae. Tupao joo tenondewa wae jee o jupi wae. Joko pe iko mechero ikawiete wae oro pewa jare mbaerenda. Jokua mbaerenda re oñono reta mbɨyape uñeñono tee Tumpa pewarä wae. Jare pëti puyu o umbɨyao pɨpe wae japɨpe kotɨ ime iko ïru o raɨ – jae ko o jupiete ye jee wae. Joko pe iko mbaerenda oro pewa mbae utimbo kawi wae sacerdote reta uapɨ jese wae, jare Tumpa arakae jei wae yemɨmandúa jɨru. Jokua jɨru ɨwɨra pewa ko, erëi opaete ikupe rupi iko oro yepái. Jare jɨru japɨpe ime iko mbapɨ mbaembae: Pëti wae ko jae yapepo oro pewa maná oï pɨpe wae. Ïru wae ko jae Aarón ipopoka jokɨ wae. Jare taɨkuewaete ko jae mokui ita ipe kawi wae – jae ko jokua ita jese Tumpa uikuatía kërái jae reta yurekota ko jokua yemɨngeta rupi wae. Jare jokua jɨru iyapeteka iáramo yureko mokui araɨwa reta echa rami ikawiete wae kerubín jee wae reta. Jae reta umbɨyasoi jɨru iyapeteka iáramo ipepo pe, kiape Tumpa uechaka Israel iñemoñaa reta pe uiparareko reta wae. Imeño oï tëi kua reta re jekuaeño yayemɨngeta waerä tëi jese. Erëi jae’ä ko kua aipota yayemboe jese waerä añawe. Jayawe opaete kua mbaembae uyeyapɨkatu kawi ma yawe, sacerdote reta opa ara rupi uike tupao joo tenondewa wae pe uyapo reta waerä iparawɨkɨ. Erëi o jupiete ye wae pe sacerdote tenondewaeteño ipuere uike pëti weseño año pe. Jare jae uike yawe, imeta ko uruike mbaemɨmba uyeyukakue wae juwɨ upɨyere waerä Tumpa jowai. Jukuärái uyapo awɨye waerä Tumpa uiporaraka chupe reta jae mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae rei jare Israel iñemoñaa reta mbaembae uyawɨ uikuaa mbae rewe wae re. Opaete kua mbaembae rupi Espíritu Santo uikuaaka iko chupe reta kua: jokua tupao tenondewa imeño iko rambuewe, tape Tumpa pe oo wae ndeiño uyepea iko opaete wae reta pewarä. Jare jokua ko jae pëti yembɨjaanga yanemaerä añawe wi, jare jokua uikuaaka yandewe kuärái: ndarau kía ipuere opa ipɨayoe Tumpa kotɨ mbaembae wɨraa umee Tumpa pe wae rupi. Jukuärái jeta wae reta uipota tëi uyapo. Echa’ä wɨraa reta mbaemɨmba uyuka umee waerä Tumpa pe. Jae nunga wi ime amokue tembiu jae reta jou’ä wae. Jare opa kërái rái rupi uyeyoe reta wi. Añetete, opaño kërái rái uyapo reta umbutuicha waerä Tumpa jee. Erëi opaete kua mbaembae, jae ko mbaembae uyekuaa waeño jare ipuere’ä oyoe kiawe ipɨa Tumpa kotɨ. Ipɨa imeño umbɨjeko oï mbaembae kachi uyapo wae re. Erëi yande judío reta yaiko wae imeta ko yayapo yaiko kua mbaembae tenonde yawe, Tumpa uyapo ye rewa mbae ipɨau wae yanemaerä. Erëi añawe Cristo uyeyapo ma yandesacerdote tenondewaeterä. Jare añawe jae uyapo wae rupi yandepuere yayekou mbaembae ikawiete wae re. Echa’ä jae uike ma yandepepɨka pe pëti tupao ikawiete ye ara pe oï wae pe. Jokua tupao mbaetɨ uyapo kuimbae reta jare kua ɨwɨ pewa’ä ko. Jare jae uike yawe jokua tupao joo jupiete ye wae pe, jae uike pëti weseño jaeño mái pewa. Jare uruike’ä kapura juwɨ ani toro taurusu wae juwɨ. Jae uruike jae juwɨ etei, jare jukuärái opa umbɨepɨ jaeño mái pewa mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Yande judío yaiko wae reta yaikuaa kawi ñaï kía uyemɨngɨa ma Tumpa kotɨ wae ipuere’ä oo umbutuicha Tumpa jee tupao wasu pe jukuärái oï rewe. Jáeramo sacerdote reta uɨpi jokua kuimbae kapura juwɨ pe, ani toro juwɨ pe, ani waka taurusukue opa okai wae itanimbukue ndiwe ɨ uyea wae pɨpe. Jare jukuärái uyapo ma yawe, jokua ikɨa iko Tumpa kotɨ wae uyeyoe rami ma iko, jare jukuärái ipuere oo umbutuicha ye Tumpa jee tupao wasu pe. Erëi Cristo juwɨ ikawiete ye ko mbaemɨmba reta juwɨ wi. Echa’ä mbaemɨmba juwɨ jare ipotawe ïru mbae uyapo reta tëi wae ipuere’ä yandepɨayoe añetete rewe. Erëi Jesucristo juwɨ opa oyoe yandepɨa yanembɨjekose wae wi, jukuärái yandepuere waerä yayeyokui Tumpa ikoño mái wae pe. Echa’ä Cristo jeko mbaei ko jare uñemee umano waerä yanderé Espíritu Santo ikoño mái wae imbaepuere rupi. Jare Cristo kua uyapo ramo, jae ipo pe ma oï uyeyapo kawi waerä yemɨngeta ipɨau wae Tumpa uyapo oï yande ndiwe wae. Jokua ïru yemɨngeta arakae uyapo reta wae ipuere’ä yanemborɨ. Echa’ä jokua yemɨngeta ime wɨreko mbaepuere yanderé yawe, yayawɨñoi Tumpa kotɨ. Jare jokua teko Tumpa kotɨ yareko wae ñaneapɨ̈ti iko rami ko. Erëi añawe Cristo umano ma yanderé opa umbɨepɨ waerä mbaembae yayawɨ wae, jare jukuärái opa ma yandeyora jokua teko wi. Jáeramo añawe yande jae ñanereni wae reta yandepuere ñanoi yanemaerä opa mbaembae ikawi wae Tumpa jei umeeta oï yandewe wae jaeño mái pewa. Erëi añetete kua uyeyapo waerä, imeta ko Cristo umano rani. Echa’ä yaikuaa kawi ñaï amo pe kua ɨwɨ pe ime amokue tu reta upɨta umee waerä taɨ reta pe imbaembae umano ma yawe. Jare jukuärái yawe, jae reta ndarau tu imbaembae uipɨsɨ iyupe tu imeño iko rambuewe. Jare tu umano yawe ramo taɨ reta ipuere onoi imaerä tu imbaembaekue. Jae ramiño wi jokua yemɨngeta arakae Tumpa uyapo yanderamɨkue reta ndiwe wae uyeyapo waerä imeta ko oï mano rani. Imeta ko tuwɨ uyepɨyere wae. Yanemandúa kawi ñaï, Moisés opa ma umɨmbeu yawe Israel iñemoñaa reta pe mbaembae Tumpa jei chupe reta wae, jae uyuka waka taurusu wae jare kapura, jare upɨyere juwɨ. Joko wi uipɨsɨ pëti ñana mii hisopo jee wae jare owecharawe uñemɨpɨ̈ta wae, jare umäkɨ tuwɨ pɨpe jare ɨ pe. Jare jokua pɨpe Moisés uɨpi tupapire Tumpa jei wae uyekuatía pɨpe wae jare opaete Israel iñemoñaa reta wi jei rewe: “Kua tuwɨ pɨpe upɨta kawi ma oï kua yemɨngeta Tumpa uyapo pe reta ndiwe wae. Jare pe reta imeta ko opa piyapo kawi.” Jukuärái Moisés jei chupe reta. Jae ramiño wi Moisés uɨpi tuwɨ pe tupao jare opaete sacerdote reta jembiporu reta wi. Echa’ä Tumpa arakae jei wae rupi opaete seri uyeyoe oï Tumpa kotɨ tuwɨ pe. Jare mbaetɨ tuwɨ uyepɨyere yawe, Tumpa ndarau etei umbái mbaembae yayawɨ ikotɨ wae. Kua pe ikawi yanemandúa waerä kua re: Jokua tupao ɨwɨ pewa jare opaete mbaembae japɨpe oï wae, tupao ara pewa jaanga retaño ko. Jare jokua mbaembae imeta ko uyerɨpika mbaemɨmba juwɨ pɨpe uyeyoe waerä Tumpa kotɨ. Erëi tupao ara pewa ikawiete ramo, imeta ko uyeyoe Tumpa kotɨ mbae ikawiete wae pɨpe. Echa’ä jokua tupao mbaetɨ ko tupao kua ɨwɨ pewa kuimbae reta uyapo wae, jare jae’ä ko jaanga wi. Jokua tupao ara pewa etei ko. Jare joko pe ko Cristo uike Tumpa oï wae pe etei uyerure waerä yanderé. Jare Cristo mbaetɨ uyapo kërái sacerdote tenondewaete kua ɨwɨ pewa uyapo wae rami. Echa’ä sacerdote tenondewaete kua ɨwɨ pewa opa año rupi uruike mbaemɨmba juwɨ tupao joo jupiete ye wae pe. Erëi Cristo mbaetɨ uñemee jeta wese umano waerä. Jukuärái yawe, jayawe ɨwɨ uyeyapo wiwe jeta wese Cristo umanota tëi. Erëi añawe kua ara taɨkuewa rupi jae uñemee umano waerä pëti weseño jaeño mái pewa opa umbái waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Opaete yande kua ɨwɨ pewa reta, pëti weseño ñamanota ñaï, jare jaɨkue rupi yayemboɨta ñaï kuri Tumpa jowai jae umɨñatima waerä yandewe mbaembae yayapo wae re. Jare jukuärái wi Cristo pëti weseño uñemee umano waerä jeta wae reta re mbaembae jae reta uyawɨ Tumpa kotɨ wae opa umbái waerä. Jare jae ou yeta oï, erëi mbaetɨta ma ou umbɨepɨ ye waerä mbaembae yayawɨ wae. Jae ou yeta oï umee waerä tekowe opa mbae wae opaete kía uäro ñonoï wae reta pe. Tumpa arakae uikuaaka yanderamɨkue judío reta pe iñee, jare Moisés uikuatía kawi. Erëi jokua ñee jaeño umbɨjaanga yandewe mbaembae ikawi wae Tumpa uyapota iko wae re. Jae’ä ko jokua mbaembae etei. Jokua ñee pe jei ime yawe kía uipota oya Tumpa re wae, turaa mbaemɨmba tuyuka tumee Tumpa pe. Jare jekuaeño jukuärái tuyapo opa año rupi. Erëitu jokua ndarau etei ipuere umbái chuwi mbaembae uyawɨ Tumpa kotɨ wae. Echa’ä jukuärái yawe moná, jayawe awɨyeta tëi ma jekuaeño wɨraa reta mbaemɨmba Tumpa pe. Echa’ä ndarau tëi ma ipɨa umbɨjeko reta mbaembae Tumpa kotɨ uyawɨ reta wae re. Erëi jokua mbaemɨmba reta uñemee Tumpa pe wae, jaeño ko pëti yemɨmandúa año año rupi jokua teko onoi reta Tumpa kotɨ wae re. Ndarau etei toro juwɨ jare kapura juwɨ ipuere opa umbái teko ñanoi wae. Jokua jeko pewa ko Cristo ou yawe kua ɨwɨ pe, jei Tumpa pe kuärái: “Nde ndipota’ä mbaemɨmba uyeyukakue reta jare mbaembae ikawi wae reta uñemee ndewe waerä. Jáeramo nde nemee chewe cherete amee waerä mbaembae ndekotɨ uyawɨ reta wae re. Jare nde ndiyerowia’ä mbaemɨmba uyeyukakue opa okai wae reta re jare ïru mbaembae uñemee mbaembae uyawɨ reta re wae. Jayawe che jae ndewe: ‘Mase cheRu Tumpa, ko aï ayapo waerä nde ndipota wae kërái uyekuatía oï che rewa niñeerɨru pe,’ jae.” Kua pe tenonde Cristo jei kërái Tumpa uipota’ä mbaemɨmba uyeyukakue reta jare mbaembae ikawi wae uñemee chupe wae reta. Jare uipota’ä wi mbaemɨmba uyeyukakue opa okai wae reta jare ïru mbaembae uñemee mbaembae uyawɨ reta re wae. Yepe tëi Tumpa arakae jei opaete jokua mbaembae reta uñemee waerä, erëi Cristo jei añetete Tumpa uipota’ä. Jare jaɨkue rupi jei: “Mase cheRu Tumpa, ko aï ayapo waerä nde ndipota wae,” jei. Jukuärái yaikuaa Cristo opa ma umbɨyapɨ mbaemɨmba uyeyukakue uñemee wae. Jare jokua ipepɨka pe jae uyapo mbae ipɨau wae. Jare añawe kua mbae ipɨau wae rupi Tumpa ñaneñono tee jae imaerä Jesucristo uyapo yandewe wae rupi. Echa’ä Cristo uñemee umano waerä pëti weseño jaeño mái pewa yanderé. Opa ara rupi sacerdote reta kua ɨwɨ pewa uparawɨkɨ tupao wasu pe jare jekuaeño umee ñonoï Tumpa pe mbaemɨmba uyuka reta wae. Erëi jokua ipuere’ä opa umbái mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Erëi yandesacerdote tenondewaete wae, Cristo, jae umee jekowe pëti weseño jaeño mái pewa mbaembae yayawɨ wae opa umbái waerä. Jare jokua jaɨkue rupi jae oo uwapɨ yandeRu Tumpa iyakata kotɨ onoi waerä mbaepuere jae ndiwe. Jare jae oo uwapɨ wiwe, jekuaeño uäro oï Tumpa opa oñonoka rewa Cristo jowaicho reta itawa re jae jowai. Jukuärái ko Cristo pëti weseño umee jekowe yanderé. Jare jukuärái jae opa yanembujupi kawi Tumpa kotɨ jaeño mái pewa opaete yande Tumpa pewarä jekuaeño ñaneñono tee oï wae reta. Jae nunga wi Espíritu Santo jukuäraiete uikuaaka yandewe Tumpa iñeerɨru pe. Echa’ä joko pe uyekuatía oï jae jei wae kuärái: “Che ko jae Tumpa aikoño mái wae. Jare che tae kuärái: Taɨkuete rupi ayapota aï pëti yemɨngeta ipɨau wae Israel iñemoñaa reta ndiwe. Jae ko kua: che añonota aï chiñee jae reta ipɨa pe jare jukuärái jae reta opata uikuaa kawi.” Jukuärái jei. Jare jaɨkue rupi jei wi kuärái: “Ndarau ye chemandúa chupe reta mbaembae uyawɨ reta chekotɨ wae re jare mbae ikawi mbae uyapo reta wae re.” Jukuärái jei Tumpa. Jayawe jokua mbaembae opa ma uyembái yandewi ramo, mbaetɨ ye ma mbae ñamee waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re. Jáeramo hermano mii reta, añawe yandepuere yaya Tumpa re yandepɨawiwe rewe. Echa’ä Jesús umano yanderé jare juwɨ upɨyere yanemaerä, jare jukuärái uyapo ma yandewe pëti tape ipɨau wae Tumpa pe oo wae. Pemandúa kawi peï, tupao wasu pe ime pëti puyu o umbɨyao pɨpe wae awɨye waerä kiawe uike o jupiete ye wae pe Tumpa iko wae pe. Erëi añawe Cristo imano rupi jokua o umbɨyao wae uipea ma yandewe rami ko. Jae nunga wi añawe Cristo ko jae yandesacerdote tenondewaete opaete yande Tumpa jëtararä ñaï wae reta. Cristo opa ma yandepɨa oyoe awɨye waerä yandepɨa jekuaeño yanembɨjeko mbaembae kachi yayapo wae re. Jare kërái sacerdote reta jete oyoe ipuere waerä uyeyokui Tumpa pe rami, jukuärái wi Cristo opa yandepɨayoe Tumpa kotɨ ɨ jesäka kawi wae pe rami ko. Jáeramo Cristo opa ma uyapo yandewe kua mbaembae reta ramo, yaya mii Tumpa re yandepɨa añetete rewe jare yarowia katu rewe. Jare ñaäro mii yarowia katu rewe jokua mbaembae ikawiete wae Tumpa jei umeeta oï yandewe wae. Echa’ä yaikuaa Tumpa jupi ko uyapo waerä jae jei wae. Yande yamɨmbeu ma ïru wae reta pe jokua mbaembae rewa, jare Tumpa ndarau uyawɨ yandewe. Jae nunga wi ñañemɨatangätu mii yayerau päwe waerä jare yayapo waerä ikawi wae. Amokue wae uyembatɨ'ä ma ïru wae reta Cristo re wɨrowia wae ndiwe. Erëi yande reta awɨye yayapo jae reta rami. Yayembatɨ jare ñañemɨatangätu päwe mii. Jare jeieteta ko yayapo jukuärái, echa’ä yaikuaa yandeYa Jesucristo ou yeta wae koiñoete ma oï ramo. Echa’ä jekuaeño ñanekɨrëɨ rewe yayawɨ Tumpa kotɨ yawe yepe tëi yaikuaa ma añetete wae Cristo rewa, jayawe mbaetɨ ye ma mbae uñemee waerä mbaembae yayawɨ wae re. Jaeño ma ñaärota yakɨye rewe Tumpa uiporaraka waerä yandewe. Añetete koiño ma oï ara Tumpa opa umbái waerä jowaicho reta kërái tata tuicha jendɨ wae mbae opa uapɨ wae rami. Arakae rupi kía nunga wae yanderamɨkue reta wɨrɨ̈ro yawe Moisés uikuatía wae, jare ime mokui ani mbapɨ añetete uecha wae reta yawe, jae imeta ko umano kiawe uiparareko mbae rewe. ¡Oeteta oï kuri kía wɨrɨ̈ro Tumpa Taɨ yawe! Echa’ä Taɨ juwɨ rupi Tumpa uyapo yemɨngeta ipɨau wae. Erëi kía wɨrɨ̈ro Tumpa Taɨ yawe, yepe tëi jokua yemɨngeta ipɨau wae rupi jae uñeñono tee iko Tumpa pewarä, erëi jae imaerä Tumpa Taɨ juwɨ mbae’ä ko. Añetete jae Tumpa Taɨ re upɨ̈ro wae echa ko. Jare uyapo ma kachi Espíritu Santo kotɨ wi, echa’ä Espíritu Santo ipɨakawi chupe tëi. Jáeramo jupi ko jokua nunga uiporara waerä, echa’ä yaikuaa Tumpa jei kuärái: “Che ko jae ayepɨta aï wae. Che ko jae amɨñatimata aï chupe reta wae.” Jare jei wi kuärái: “Che ko jae peYa. Che ko puparawo chemaerä piko waerä. Piyemboɨta peï kuri cherowai che amɨñatima waerä pewe mbaembae piyapo wae re.” Jukuärái jei Tumpa. Jae ko kɨye tuichaete ye wae Tumpa ikoño mái wae uiporaraka yandewe yawe. Erëi pemandúa ara reta uasa wae re yemboe Cristo rewa umbɨembipe ma yawe pepɨa pe. Yepe tëi täta piporara parawete, erëi jesewe pemɨawäta wɨte opaete. Echa’ä amo pe ïru wae reta uyemɨngeta kachi pekotɨ opaete wae jowake jare uiporaraka pewe wi. Jare amo pe ïru wae reta uiporara yureko wi jokua nunga. Jare pe reta piñemɨïru piko wi jokua uiporara wae reta ndiwe jare pemborɨ reta wi. Jare jae reta uiporara yawe peresorɨru pe, pe reta pepɨatɨtɨ piko jae reta ndiwe. Jare ïru wae reta upɨ̈ro pewi yawe pembaembae, piporara wi piko piyerowia katu rewe. Echa’ä pikuaa piko ara pe ime penoi mbaembae ikawiete wae jare opa mbae wae ko. Jáeramo jekuaeño piyeko kawi Tumpa re, echa’ä jokua re jae jeta umɨñatimata oï pewe kuri. Ikawi ko jekuaeño piyeko waerä jese pepɨawasu rewe. Echa’ä opa ma piyapo yawe jae uipota wae, penoita opaete mbaembae ikawi wae Tumpa jei umeeta oï pewe wae. Echa’ä Tumpa jei yandewe iñeerɨru pe kuärái: “Koiñoete ma oï Upuruepɨ wae ou waerä. Ɨma’ä ma oï. Jare ipotawe kía wɨrowia jese wae, che amaeta jese jeko mbae wae rami, jare jae uyekouta oï tekowe ipɨau wae re. Erëi ime yawe kía uyerowa chuwi wae, che ndarau ayerowia amae jese.” Jukuärái Tumpa jei iñeerɨru pe. Erëi yande reta jae’ä ko jokua Cristo wi uyerowa ye wae reta. Chupe reta Tumpa uiporarakata oï jaeño mái pewa. Erëi yande yarowia ko jese añetete rewe, jare jukuärái ñanoi tekowe opa mbae wae. Jayawe, ¿kërái ra yarowia kawi Tumpa re? Ime jeta mbaembae ikawi wae Tumpa jei umeeta oï yandewe wae. Jare yande ñaäro yawe jokua mbaembae yarowia katu rewe, jukuärái ko yarowia kawi Tumpa re. Jae nunga wi Tumpa uikuaaka yandewe jeta mbaembae yaecha’ä wae rewa. Jare yande yarowia kawi yawe jokua mbaembae re, jukuärái ko yarowia kawi Tumpa re. Jare jukuärái ko yanderamɨkue reta umbɨyerowia Tumpa. Jae reta wɨrowia jese añetete rewe. Yande yarowia Tumpa jei wae re ramo, yaikuaa Tumpa uyapo iñee rupiño ɨwɨ jare opaete ara re ñonoï wae. Jare jukuärái opaete mbaembae yaecha wae Tumpa uyapo mbae awe wi. Yanemandúa kawi ñaï Abel re. Jae wɨrowia Tumpa jei wae re; jáeramo wɨraa mbaemɨmba uyuka umee Tumpa pewarä. Jare jukuärái umee chupe mbae ikawiete wae tɨkeɨ Caín mbae umee wae wi. Jáeramo Tumpa uikuaaka yandewe jae umae Abel re jeko mbae wae rami, jare uyemɨngeta kawi jokua Abel ueru umee chupe wae re. Jare yepe tëi Abel umano, erëi jae jeko imeño yanemboe oï añawe rewa kërái yarowia waerä Tumpa re. Jae nunga wi yanemandúa Enoc re. Enoc wɨrowia Tumpa jei wae re, jare jukuärái umbɨyerowia Tumpa. Añetete Tumpa umae kawi jese. Jáeramo Enoc umano’ä. Echa’ä Tumpa sɨmi wɨraa Enoc ara pe jekowe rewe, jare kiawe kua ɨwɨ pewa ipuere’ä uwäe chupe. Jayawe yande reta mbaetɨ yawe yarowia Tumpa jei wae re, ndarau etei yandepuere yambɨyerowia Tumpa. Yaipota yaya jese yawe, imeta ko yarowia ime ko Tumpa wae. Jare imeta ko yarowia wi Tumpa uyapota ikawi wae yandewe yaeka yawe jae yandepɨa rewe. Jae nunga wi yanemandúa Noé re. Tumpa uikuaaka chupe ombouta iko ɨporu wasu. Jare Noé wɨrowia. Jáeramo uipɨu rewe uyapo chalana wasu, jukuärái jae jare jëtara reta ipuere waerä oyepe ɨporu wasu wi. Jáeramo Noé wɨrowia Tumpa jei wae re ramo, Tumpa umae jese jeko mbae wae rami. Jare Noé kua uyapo wae rupi uyekuaa jupiete ko opa umano waerä opaete ïru ɨwɨ pewa reta ɨporu wasu pe, echa’ä jae reta wɨrowia’ä Tumpa re. Jae nunga wi yanemandúa Abraham re. Tumpa jei chupe oë oo waerä iɨwɨ wi ambɨe ɨwɨ pe – jae ko jokua ɨwɨ Tumpa umeeta iko chupe iɨwɨrä wae pe. Jayawe yepe tëi Abraham uikuaa’ä ketɨ ra oo iko wae, erëi oë oo Tumpa re wɨrowia rewe. Jare oo uwäe yawe jokua ɨwɨ pe, Abraham uyakao joko pe ipɨawiwe rewe. Echa’ä jae wɨrowia Tumpa re, jare Tumpa jei ma chupe: “Kua ɨwɨ ameeta aï ndewe ndeɨwɨrä jare niñemoñaa reta iɨwɨrä,” jei chupe. Jare Tumpa jukuäraiete jei wi Abraham taɨ Isaac pe jare jumɨmino Jacob pe. Erëi yepe tëi jae reta ko jokua ɨwɨ iyarä etei, erëi jesewe jekuaeño yureko joko pe o wakapi pewa pe ambɨe ɨwɨ pewa echa rami. Erëi Abraham pewarä, jokua mbae’ä etei ko chupe. Echa’ä jae uäro iko jokua tëta wasu opa mbae wae Tumpa etei uyapota wae. Jare yanemandúa wi Sara re. Yepe tëi jae ko imembɨ mbaei wae jare ukuakuaaete ma, erëi Tumpa jei chupe: “Nemembɨta neï.” Jayawe Sara imembɨ, echa’ä jae wɨrowia Tumpa jupi ko uyapo waerä jae jei uyapota wae. Jáeramo yepe tëi Abraham indechi ma jare uñemoña rape’ä ma iko, erëi chuwi ou jetaete ye ye iñemoñaa reta. Kërái jeta ko yasɨtata reta ara re oï wae jare jeta ye ye ko ɨwɨkuïti ɨ wasu jembeɨ pe oï wae, jukuärái rami ko Abraham iñemoñaa reta. Abraham, Isaac, jare Jacob jekuaeño wɨrowia Tumpa jei chupe reta wae re, jare opa umano reta wɨrowia rewe. Jare yepe tëi uecha’ä reta opaete mbaembae Tumpa jei umeeta iko chupe reta wae, erëi jae reta wɨrowia Tumpa uyapota iko jae jei wae. Añetete jae reta imaerä Tumpa uyapo wae echa ma chupe reta. Jare jokua jaekawi chupe reta. Jae reta imara mbae rewe jei: “Ore kua ɨwɨ pewa’ä ko. Ore ko jae kua ɨwɨ rupi nduwata nduiko waeño,” jei reta. Jare kua jei reta ramo, yaikuaa jae reta ueka yureko kiape jaeño mái yureko waerä jare ipuere waerä jei, “Kua ko jae oreɨwɨ,” jei waerä. Jare jokua ɨwɨ jae reta ueka yureko wae jae’ä ko kiape jae reta oa pɨpe wae jare opa ueya reta wae. Echa’ä jukuärái yawe, jae reta ipuereta tëi jokua ɨwɨ pe uñatima ye ipɨawiwe rewe. Erëi jukuärai’ä uyapo reta. Jae reta ikɨrëɨete yureko pëti ɨwɨ ikawiete ye wae pe – jae ko ɨwɨ ara pe oï wae pe. Jáeramo Tumpa uyerowiaete jae reta iTumparä iko ramo. Jukuärái yaikuaa, echa’ä Tumpa uyapɨkatu pëti tëta wasu jae reta imaerä ara pe. Ñamae ye Abraham re. Tumpa jei chupe uyapota iko mbaembae ikawi wae jae imaerä. Erëi Tumpa uipota omboporowa iko Abraham añetete ra wɨrowia iko jese wae. Jáeramo jei chupe wɨraa uyuka waerä taɨ Isaac. Jare Abraham wɨrowia Tumpa re ramo, uyukata tëi iko taɨ jae waeño wae. Tenonde yawe Tumpa jei chupe: “Jaeño nderaɨ Isaac iñemoñaa reta yurekota ñemoñaa añetete pewa chemaerä,” jei. Erëi Abraham jae ma iko tëi uyuka waerä Isaac, echa’ä jae wɨrowia uyuka yawe taɨ, Tumpa ipuere umbɨjekowe ye ueru chupe umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jukuärái rami uyeyapo, echa’ä Abraham pewarä taɨ umanota tëi iko. Jare umano’ä ramo, ikowe ye ma ou chupe wae echa. Jare yanemandúa wi Isaac re. Jae uikuaaka taɨ reta Jacob jare Esaú pe mbaembae Tumpa uyapota iko chupe reta wae. Jare jokua jae jei chupe reta wae, jae wɨrowia Tumpa uyapota iko chupe reta. Jae ramiño wi Jacob umanota ma iko yawe, uikuaaka pëti pëti José taɨ reta pe mbaembae Tumpa uyapota iko chupe reta wae. Jare jae wɨrowia Tumpa uyapota iko chupe reta. Jare ipopoka re uyeko iko rewe umbutuicha Tumpa jee. Jare yanemandúa José re wi. José wɨrowia Tumpa jei wae re. Jáeramo umanota ma iko yawe, jei: “Outa uwäe oï ara ñanerëtara Israel iñemoñaa reta opa oë waerä kua ɨwɨ Egipto wi. Jare jokua ara ou ma uwäe yawe, turaa reta wi chekäwekue ɨwɨ Canaán pe oñotɨ waerä,” jei chupe reta. Jae nunga wi yanemandúa Moisés tu jare ichɨ re. Jae reta wɨrowia kawi Tumpa re. Jáeramo yepe tëi mburuwicha wasu jei opaete Israel iñemoñaa isambiaɨ kuimbae jaeramo oa wae reta imeta ko umano, erëitu Moisés oa yawe, tu jare ichɨ oñomi reta Moisés o pe mbapɨ yasɨ rupi. Echa’ä jae reta uecha Moisés ko jae sambiaɨ ikawi wae, jare ukɨye’ä reta mburuwicha wasu wi. Jae nunga wi yanemandúa Moisés re. Jae wi wɨrowia kawi Tumpa re. Mburuwicha wasu Egipto pewa tayɨ umbɨkuakuaa Moisés mburuwicha wasu jëta pe imembɨrä. Erëi Moisés ukuakuaa ma yawe, ueya opaete mbae ikawi wae mburuwicha wasu jëta pewa. Jae ipuereta tëi jekuaeño iko mbae kachi waeño uipota uyapo wae rupi joko pe. Añetete jukuärái yaiko yawe, ipuere ko yanembɨyerowia. Erëi jokua ko jae mbae kachi wae Tumpa jowai jare jokua nunga yerowia michi pewaño ko. Erëi Moisés uyapo’ä jukuärái. Jae uiparawo uiporara waerä Israel iñemoñaa reta ndiwe – jae ko Tumpa uiparawo wae reta ndiwe. Echa’ä Moisés wɨrowia Upuruepɨ wae outa iko wae re. Jare chupe waerä ikawiete ko uiporara waerä jokua jae wɨrowia wae re opaete mbaembae ikawi wae ɨwɨ Egipto pe ime tëi oï wae wi. Echa’ä jae wɨrowia Tumpa jetaete ye umɨñatimata iko chupe jokua re. Jare Moisés wɨrowia Tumpa jei wae re ramo, ukɨye’ä mburuwicha wasu iarasɨ wi jare oë oo ɨwɨ Egipto wi. Yepe tëi Tumpa uyekuaa mbae wae ko, erëi Moisés uñemɨmɨräta jese uecha oï rami. Tenonde yawe Tumpa uikuaaka Moisés pe araɨwa upuruyuka wae outa uasa oo iko opaete jokua ɨwɨ rupi jare opata uyuka wɨreko opaete wae taɨrɨpɨ reta. Jare Tumpa uikuaaka chupe wi kërái uyerepɨ reta waerä. Jayawe Moisés wɨrowia Tumpa jei wae re ramo, jei Israel iñemoñaa reta pe pëti pëti tëta iya uyuka waerä mbaemɨmba jare juwɨ pɨpe uɨpi waerä jëta jöke, jukuärái awɨye waerä umano taɨrɨpɨ reta. Jare jukuärái Moisés umbɨara pascua tenondewa. Joko wi Israel iñemoñaa reta Tumpa re wɨrowia rewe uasa reta Mar Pɨ̈ta jee wae mbɨte rupi kërái ɨwɨ utini wae rupi uasa reta wae rami. Erëi sɨndaro reta ɨwɨ Egipto pewa jukuärái wi omboporowa tëi yawe, ɨ uñatima ye jenda pe chupe reta jare opa iputupa reta. Jare taɨkue rupi Tumpa jei Israel iñemoñaa reta pe uyere reta waerä tëta wasu Jericó re chiu ara rupi. Jare jukuärái uyapo reta wɨrowia rewe. Jare chiu ara ma uyere reta yawe, tëta wasu ikësea ita pewa opa uyapara chupe reta. Jare yanemandúa wi jokua kuña Jericó pewa Rahab jee wae re. Jae ko kuña jete re umɨngana iko wae. Erëi jae wɨrowia Tumpa re ramo, umbɨasa kawi jëta pe jokua Israel pewa upurupiäro wae reta. Jáeramo jokua tëta wasu ikësea opa uyapara yawe, jare opaete Jericó pewa Tumpa re wɨrowia’ä wae reta opa umano yawe, Rahab umano’ä. ¿Mbae ye ra jaeta aipo? Echa’ä uepitɨ'ä ma chewe ara amɨmbeu waerä pewe Gedeón rewa, jare Barac, Sansón, Jefté, David, Samuel, jare opaete kuimbae Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta rewa. Amokue kua reta wɨrowia Tumpa re ramo, opa umɨamɨri mburuwicha wasu imbaepuere wae reta, jare uyapo reta jupi wae rupi, jare uyekou reta Tumpa jei umeeta iko chupe reta wae re. Amokue wae ou chupe reta yawapɨ̈ta tuicha wae reta. Erëi wɨrowia kawi reta Tumpa re ramo, Tumpa uepɨ reta chuwi. Amokue reta, yepe tëi jowaicho reta omombo tata tuicha wae pe, erëi okai’ä. Echa’ä Tumpa ombowe chupe reta tata jae reta wɨrowia jese ramo. Amokue reta, yepe tëi jowaicho reta uipota tëi uyuka reta kɨsepuku pe, erëi oyepe chuwi reta. Amokue reta ipɨräta’ä, erëi wɨrowia reta Tumpa re ramo, Tumpa umɨmɨräta reta. Jáeramo jae reta imbaepuerete ñeräro pe jare opa ombosi iyuwi jowaicho isɨndaro reta. Amokue kuña reta wɨrowia Tumpa re ramo, uecha ye jëtara umano chuwi wae, echa’ä Tumpa umbɨjekowe ye ueru chupe reta umanokue wae reta ipɨte wi ramo. Erëi amokue wɨrowia Tumpa re wae reta tuicha uiporara jowaicho reta ipo pe jare umano reta. Jae reta ueya yawe Tumpa re wɨrowia wae, jayawe opoita tëi chuwi reta. Erëi jae reta uiporara Tumpa uikuaku mbae rewe. Echa’ä uikuaa reta jukuärái ikawieteta iko chupe reta Tumpa umbɨjekowe ye ueru reta yawe. Ïru wae reta wɨrowia Tumpa re jeko pewa uiporara ñenupa jare ñee kachi wae. Jae nunga wi oñono reta cadena pe, jare jae reta uiporara peresorɨru pe. Amokue wae reta umano uyapi reta ita pe ramo. Jare ïru wae reta umano jowaicho reta ipo pe kɨsepuku pe. Jare ïru wae reta jowaicho reta uyasɨa ikúa rupi omondoo sierra pɨpe. Jare amokue wae reta iparawete. Jae reta jemimonderä jaeño ime wɨreko owecha ipirekue jare kapura ipirekue uñeñowa waerä pɨpe. Tuicha rupi ikuasɨ jare uiporara reta Tumpa re wɨrowia jeko pewa. Jeta jae reta omombo reta jëta wasu wi. Jáeramo uwata reta ipotawe rupi ɨwɨtu wasu rupi jare ɨwɨtini wasu rupi. Jare yureko reta mbae ikua pe jare ɨwɨkua tuicha wae pe. Añetete ko, ɨwɨ pewa reta, jupi’ä etei ko kua Tumpa re wɨrowia wae reta yureko waerä ipɨte pe. Opaete kua reta umbɨyerowia Tumpa wɨrowia reta jese ramo. Erëi jae reta opa umano onoi mbae rewe Tumpa jei umeeta iko chupe reta wae. Tumpa ipuereta tëi umee woi chupe reta. Erëi jae uipota yande reta wi yayekou waerä jese päwe rewe jae reta ndiwe. Echa’ä jokuaño jae Tumpa ipɨayemɨngeta uipota opa uyapo waerä wae. Kua Tumpa re wɨrowia kawi wae reta che amɨmbeu pewe wae, jetaete ko. Opaete kua reta ko jae ñanemɨkɨrëɨ waerä Tumpa kotɨ. Echa’ä yande reta añawe kua ɨwɨ pe ñaï rambuewe, pëti ñeñokui pe ñaï rami ko. Jáeramo imeta ko yayapo yandepuere wae rupi yasi kawi waerä. Yaeyata ko yandeyuwi opaete mbaembae yanembɨawái wae jare yandereko kachi uipota yandepokua rami wae. Jare yasi mii tenonde kotɨ yandekueri mbae rewe imeño uata oï yandewe wae. Jare kërái uñeñokui wae reta täta umae oo oï iyapɨ re, jukuärái wi yande tätata ko ñamae Jesús re. Echa’ä jae oo ma tenonde yandewi jare uechaka ma yandewe kërái yarowia kawi waerä Tumpa re. Jare añawe jae yanemborɨta oï jukuärái wi yayapo waerä. Jae tuicha urupɨa kurusu re umanota iko yawe. Jare yepe tëi pëti ñemɨmaraka tuicha wae ko jae umano waerä pëti kurusu re, erëitu jokua mbae’ä chupe. Echa’ä jae uikuaa iko taɨkue rupi uyerowiaeteta iko. Jare jukuärái ko oï añawe rupi, echa’ä jae uwapɨ oï yandeRu Tumpa iyakata kotɨ. Pemandúa Jesús re kërái jae urupɨa jeko kachi wae reta pe jae reta uyembowaicho jae ndiwe yawe. Pepɨa pe piyemɨngeta kawi jokua re awɨye waerä pekueri jare awɨye waerä peresawɨrɨ rami Tumpa kotɨ. Añetete ime jeko kachi wae reta opaete kerupi. Jare amo pe ime yandepɨa pe wi kɨrëɨ mbae kachi yayapo waerä. Jáeramo jekuaeño ñañeräro ñaï awɨye waerä ñañemɨamɨrika mbae kachi wae pe. Erëi piñemɨkɨrëɨ, echa’ä ndeiño piporara Cristo uiporara rami. Echa’ä jae uiporara yawe, upɨyere juwɨ etei. Jare awɨye peakañɨ jokua ñee Tumpa iñeerɨru pe oï wae wi. Echa’ä joko pe pembɨarakuaa kërái pëti tu umbɨarakuaa taɨ wae rami kuärái: “Nde, cheraɨ mii, awɨye erɨ̈ro yandeYa nembɨarakuaa yawe. Jare jae uiporaraka ndewe yawe, awɨye ndepɨatɨtɨ. Echa’ä yandeYa umbɨarakuaa uau wae reta. Jare uiporaraka opaete taɨrä ueni wae reta pe.” Jukuärái jei. Jayawe pemɨawäta jokua piporara peï wae, echa’ä jokua rupi Tumpa pembɨarakuaa oï. Añetete Tumpa jukuärái uyapo oï pewe, pe reta ko jae taɨ reta ramo. ¿Ime ra tu ikawi wae mbaetɨ taɨ umbɨarakuaa wae? Mbaetɨ. Jare jukuärái wi Tumpa umbɨarakuaa opaete taɨ reta. Jáeramo Tumpa mbaetɨ pembɨarakuaa yawe, jayawe pe reta añetete Tumpa taɨ reta’ä ko. Jare wi yande reta, yande michi raɨ mii yaiko yawe, yanderu reta kua ɨwɨ pewa yanembɨarakuaa. Jare yaipɨu wi ko chuwi reta. ¿Maera pa jayawe ñañemee’ä yandeRu ara pewa pe jae yanembɨarakuaa waerä jare jukuärái yayekou waerä tekowe añetete wae re? Añetete, yanderu reta kua ɨwɨ pewa yanembɨarakuaa michi pewaño jare kërái jae reta uipota wae rupi. Erëi Tumpa yanembɨarakuaa ikawi waerä yandewe añetete pewa jare yaiko waerä jupi jae rami. Añetete ko, Tumpa uiporaraka yandewe yawe, yandepɨatɨtɨ jare yayerowia’ä jokua re. Erëi jokua rupi yayemboe yayapo waerä jae jei wae yawe, jayawe taɨkue rupi yandereko oya katuta jupi wae re jare yaikota yandepɨakatu rewe. Jáeramo yepe tëi pekueri jare pekandɨ peï aramoi Tumpa kotɨ, erëi piñemɨmɨräta. Ïru wae reta aramoi opia pota ñonoï Tumpa jape wi. Jayawe jekuaeño pewata kawi Tumpa ndiwe jae reta jowake. Pechaka chupe reta tape jae reta uwata waerä jokoropi, awɨye waerä opia reta. Peka kërái piko kawi waerä opaete wae ndiwe. Jare piñeñono tee Tumpa pewaräño. Echa’ä kía uñeñono tee’ä chupe yawe, ndarau uecha yandeYa. Piyandareko kawi piyé awɨye waerä kía pepɨte pe oï wae uyerowa Tumpa ipɨakawi wi. Jare awɨye pemaeño mbaembasɨ re ukuakuaa waerä pepɨte rupi jare jukuärái umbɨawái waerä jeta wae reta. Echa’ä pemaeño jese yawe, jeta wae reta ikɨata Tumpa kotɨ. Jare awɨye piyapo awasa. Awɨye wi piko Esaú iko wae rami. Echa’ä jae uipɨu’ä Tumpa wi jare mbaembae Tumpa pewa wi. Echa’ä jokua taɨrɨpɨyekou Tumpa umeeta tëi iko chupe wae, Esaú owaka tɨwɨ pe tembiu reño. Jare pe reta pikuaa peï kërái taɨkue rupi Esaú uipota tëi tu umee waerä chupe jokua mbaembae taɨrɨpɨ pewarä. Erëi mbaetɨ ma uñemee chupe jokua jae imaerä ikota tëi wae. Yepe tëi uyerure jese uyao rewe, erëi mbaetɨ ma mbae ipuere uyapo. Jukuärái iko Esaú. Pe reta mbaetɨ ma ko peya Tumpa re yanderamɨkue reta rami. Arakaete jae reta oya Tumpa re pëti ɨwɨtu wasu jendɨ iko wae pe. Jare ime iko wi amapɨ̈tu pɨ̈tumimbiete wae jare ɨwɨtu täta uyepeyu wae. Jare jae reta uyandu temimbɨ wasu uñee tätaete rupi jare Tumpa iñee etei. Jare Tumpa iñee uyandu reta yawe, jei reta Moisés pe ukɨyete rewe: “¡Nduipota’ä ma nduyandu kua ñee! ¡Orepuere’ä etei numɨawäta kua Tumpa jei wae!” jei reta. Jukuärái jei reta, echa’ä Tumpa jei ma chupe reta: “Ipotawe kua ɨwɨtu wasu re upɨ̈ro wae, tuyapi reta ita pe tuyuka – jare mbaemɨmba retawe wi,” jei. Añetete jokua ɨwɨtu wasu re uyekuaa wae kɨye pewaete ko. Jáeramo Moisés etei jei: “Che arɨrɨete aï akɨye ramo,” jei. Erëi pe reta peya ma ko ɨwɨtu wasu Sion jee wae re. Kua ɨwɨtu wasu kua ɨwɨ pewa’ä ko. Jae ko ara pewa. Joko pe ko oï Tumpa ikoño mái wae jëta wasu Jerusalén jee wae. Jare joko pe ñonoï wi jetaete ye araɨwa reta uyembatɨ ñonoï uyerowia rewe. Jare joko pe uyembatɨ ñonoï wi Tumpa ueni ma taɨ tenondewa wae reta opaetei – jae ko opaete jee uyekuatía oï ara pe wae reta, jare jae ko opaete jupi yureko wae reta opa umano wae iäkue. Añawe Tumpa opa ma umbujupiete reta. Jare joko pe oï wi Tumpa etei – jae ko opaete yande reta yayemboɨta ñaï jae jowai wae. Jare yaya ma wi Jesús re. Jae rupi ko Tumpa uyapo yemɨngeta ipɨau wae yande ndiwe. Echa’ä jae upɨyere juwɨ yande yandepuere waerä ñanoi tekowe opa mbae wae. Jáeramo Jesús juwɨ ikawiete ko Abel juwɨ wi, echa’ä Abel juwɨ jaeño uyembɨjaanga oï uyepɨ wae. Tumpa pemɨngeta oï. Jayawe piyapɨsaka kawi jese. Pemandúa peï yanderamɨkue reta re. Jae reta täta uiporara uyapɨsaka’ä reta yawe Moisés jei wae re. Erëi oeteta ko yande yayapɨsaka’ä yawe Jesús jei wae re. Echa’ä Moisés kua ɨwɨ pewaño ko, erëi Jesús ko jae ara pewa. Jokua ara Tumpa iñee ombou yawe ɨwɨtu wasu wi, jae iñee umɨkäta ɨwɨ. Erëi añawe jae jei kuärái: “Pëti wese ye amɨkätata ɨwɨ. Erëi mbaetɨ ɨwɨño amɨkätata. Jae nunga wi amɨkätata ara jare opaete mbaembae ara re oï wae.” Jukuärái jei. Jare kua “pëti wese ye” jei wae uipota jei “opaete cherembiapo reta ipuere omɨ wae opata ambɨyapɨ,” jei Tumpa. Echa’ä Tumpa uipota jaeño jokua mbaembae ipuere’ä omɨ wae jekuaeño oï waerä – jae ko mbaembae opa mbae wae pewa. Jáeramo ñamee yasurupái Tumpa pe, echa’ä jokua jae umee oï yandewe wae, ndarau etei opa. Echa’ä jae umee oï yandewe ñaï waerä jae ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jáeramo yayeyokui Tumpa pe yaipɨu rewe yambɨyerowia waerä. Echa’ä yandeTumpa ko jae pëti tata opaete mbaembae jupi mbae wae opa uapɨ wae rami. Jayawe, ¿këraita ra yaiko yambɨyerowia waerä Tumpa? Pe reta ko jae Tumpa jëtara reta. Jáeramo piko jekuaeño piyerau päwe rewe. Jare jekuaeño pembɨasa kawi mboupa reta perëta pe, echa’ä jukuärái amokue wae reta umbɨasa ma jëta pe araɨwa reta uikuaa mbae rewe. Awɨye peakañɨ ïru hermano reta uiporara ñonoï peresorɨru pe wae wi. Pemandúa mii jese reta pe reta joko pe peï jae reta ndiwe rami. Jare awɨye peakañɨ wi jokua uiporara ñonoï Cristo re wɨrowia jeko pewa wae reta wi. Echa’ä pikuaa ko piporarata peï wi aramoi jae reta rami. Umenda wae reta jekuaeño tuyerereko kawi. Awɨye kía tuyapo awasa. Echa’ä Tumpa uiporarakata oï awasa uyapo wae reta pe jare imbɨkere wae reta pe. Awɨye pipotaete korepoti pemaeräño. Toï pepɨa jenda pe ime ma penoi wae re. Awɨye wi piyembɨpɨa’ä jeta mbaembae penoi waerä, echa’ä Tumpa etei jei ma yandewe kuärái: “Che ndarau etei ndueya. Jekuaeño ayandarekota aï nderé.” Jukuärái Tumpa jei. Jáeramo yandepuere yae yarowia katu rewe kuärái: “Che ndarau akɨye mbae kía ipuere uyapo chewe wae wi. Echa’ä yandeYa ko jae chemborɨ wae.” Jukuärái yandepuere yae. Jekuaeñota ko pemandúa petenondewa reta re, echa’ä jae reta ko jae Tumpa iñee umɨmbeu pewe wae. Piyemɨngeta mii pepɨa pe jae reta ikawi uyapo wae rewa. Jare jekuaeño perowia Cristo re kërái jae reta wɨrowia jese rami. Jesucristo uyembɨambɨe’ä etei iyɨpɨ wiwe, añawe rewa, jare jaeño mái pewa. Erëi kua ɨwɨ pe ime jeta yemboe ambɨe ye ye wae reta. Jáeramo piyandareko kawi piyé, echa’ä pemaeño piyé yawe, jokua yemboe reta ipuere pembopia Jesucristo wi. Erëi ikawi ko yande reta jekuaeño ñañemɨmɨräta waerä Tumpa ipɨakawi re. Jeta wae reta uipota tëi uñemɨmɨräta Tumpa re teko tembiu pewa rupi. Erëi mbaetɨi yanemborɨ jokua nunga teko reta. Jáeramo jokua teko reta rupi uyeyokui tëi reta Tumpa pe wae ndarau etei uyekou reta añetete pewa yande rami. Echa’ä Jesucristo uyapo kurusu re waeño ko ikawiete yandewe. Jare kua pe ime mbae re yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Yande yaikuaa kawi ñaï sacerdote tenondewaete uyuka mbaemɨmba yawe, uruike juwɨ tupao joo jupiete ye wae pe. Jukuärái uyapo awɨye waerä Tumpa uiporaraka jëtáɨwa reta pe mbaembae uyawɨ reta Tumpa kotɨ wae re. Joko wi sacerdote wɨraa jokua mbaemɨmba jetekue tëta wasu wi oka pe opa uapɨ waerä. Jukuärái wi Jesús uiporara rewe umano tëta wasu oka pe. Jare jae juwɨ upɨyere wae rupi opa yandepɨayoe Tumpa kotɨ, jare jukuärái ñaneñono tee Tumpa pewarä. Jáeramo yepe tëi jeta ñanerëtara judío reta opa wɨrɨ̈ro Jesucristo, erëitu yande reta yaya mii jese. Jare Jesucristo re yaya ramo, ñanerɨ̈rota reta wi. Aramoi yanemombota iyuwi reta. Erëitu ñamaeño jese reta. Echa’ä yaikuaa kua ɨwɨ jare opaete tëta wasu reta oï pɨpe wae ndarau ɨma iko. Erëi jokua tëta wasu yande ñaäro ñaï wae ara pewa ko jare ndarau etei opa. Añawe rupi yande reta mbaetɨ ma yambɨyerowia Tumpa mbaemɨmba reta yaraa ñamee chupe wae rupi. Echa’ä Cristo opa ma umbɨambɨe opaete jokua yandewe. Añawe rupi yambɨyerowia ko Tumpa jae jee yambutuicha wae rupi. Jayawe yambutuicha jae jee opaete wae jowake. Jare jekuaeño yanemandúa yayapo waerä ikawi wae jare yayemborɨ katu waerä päwe rewe ime ñanoi wae rupi. Echa’ä jukuärái rupi ko yambɨyerowia ñaï wi Tumpa añawe rupi. Petenondewa reta uparawɨkɨ ñonoï uyandareko kawi waerä peré, echa’ä jae reta uikuaa pëti ara uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai umɨmbeu waerä iparawɨkɨ rewa. Jáeramo piko mii jae reta jei wae rupi. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, jae reta uyerowia rewe uyeyokuita Tumpa pe. Erëi pe reta piyapɨsaka’ä yawe jese reta, jae reta ipɨatɨtɨta, jare jokua ndarau ueru pewe mbae ikawi wae. Jayawe jekuaeño piyerure mii Tumpa pe cheré jare chewataïru reta re wi. Ore nduikuaa orepɨa orembɨjeko’ä oï mbae re awe. Erëi nduipotaete jekuaeño nduiko jupi ipotawe mbae uasa orewe wae rupi. Jare che pumɨñera pe reta piyerure waerä cheré Tumpa pe jae chemondo ye waerä ɨmambae pekotɨ. YandeRu Tumpa ko jae yanembɨpɨakatu wae. Jare jae ko uyapo pëti yemɨngeta ipɨau wae yande ndiwe. Jare yandeYa Jesucristo juwɨ uyepɨyere wae pɨpe jokua yemɨngeta upɨta kawi ma oï jaeño mái pewa. Jáeramo Tumpa umbɨjekowe ye ueru Jesucristo uyandareko waerä yanderé pëti owecha reta iyandarekoa ikawi wae rami. Che ayerure aï Tumpa pe jekuaeño pemborɨ piyapo kawi waerä opaete jae jei wae rupi. Jare jae tuparawɨkɨ yandepɨa pe yande reta jekuaeño yambɨyerowia waerä jae. Jare jukuärái tuyapo yandeYa Jesucristo imbaepuere rupi. ¡Tuyembutuichaka yandeYa Jesucristo jee jaeño mái pewa! Jukuärái tuiko. Cherëtara mii reta, che pumɨñera piyapɨsaka kawi waerä kua ñee aikuatía aï pewe wae re. Puku’ä ko kua ñee reta. Aipota pikuaa waerä hermano Timoteo oë wɨte ma peresorɨru wi. Jae kua ara reta rupi uwäe yawe kua pe, araata che ndiwe a apou yawe pepɨ. Pembɨsaluda mii chewe kuri opaete petenondewa reta jare ïru wae reta Cristo re wɨrowia wae joko pe ñonoï wae. Kua pe ime ñonoï amokue hermano reta ɨwɨ Italia pewa. Jae reta omondo pewe saludo wi. Tumpa jekuaeño tipɨakawi pewe, opaete pe reta. Jukuärái tuiko. Pe Israel iñemoñaa piko wae reta opaete piñemɨái peï kerupi rupi wae, che araaka aï pewe saludo. Che ko jae Santiago aikuatía aï pewe wae. Che ko jae pëti wae yandeRu Tumpa jare yandeYa Jesucristo pe ayeyokui wae. Hermano mii reta, amo pe ou yandewe yembɨawái reta opaño kërái rái. Erëi jukuärái uyeyapo pewe yawe, jokua ko jae mbae re piyerowia waerä. Echa’ä pikuaa kawi peï peasa yawe yembɨawái reta rupi, jokoropi uyekuaata oï perowia ko Tumpa re añetete rewe – mbaetɨ ko perowia perowa peño. Jare jae nunga wi yembɨawái reta yanemboe ñamɨawäta waerä. Kua ikawi ko. Echa’ä imeta ko ñamɨawäta yakuakuaa kawi waerä Tumpa kotɨ jare yandereko jupi oï waerä. Jukuärái ndarau mbae uata yandewe yayeyokui kawi waerä Tumpa pe. Erëi ime yawe kía pepɨte rupi kua mbaembae rewa arakuaa uata chupe wae, tuyerure Tumpa pe jokua re. Jare Tumpa umeeta chupe arakuaa. Echa’ä Tumpa umeeta arakuaa ipɨakawi rewe jare umɨanga mbae rewe opaete ueka reta chupe wae pe. Erëi jokua arakuaa uata chupe wae tuyerure Tumpa pe jese wɨrowia katu rewe. Awɨye tuyemɨngeta ipɨa pe kuärái: “Tumpa ndarau umee chewe arakuaa.” Awɨye tuyemɨngeta jukuärái, echa’ä ime yawe kía jukuärái jei wae, jae ko ɨwɨtu ɨaparoa kotɨ kotɨ wɨraa wae rami. Echa’ä jae pëti ara wɨrowia jare ïru ara wɨrowia’ä, jare uikuaa’ä etei mbae uyapo waerä. Jáeramo jokua nunga awɨye torowia yandeYa umeeta oï chupe mbae wae. Kía Cristo re wɨrowia wae iparawete wae tuyerowia, echa’ä Tumpa umbutuicha ikotɨ ramo. Jare ikokatu wae tuyerowia uñemɨmichi wɨrowia Cristo re ramo. Echa’ä añetete ikokatu wae reta ñana ipotɨ oï wae rami ko. Mbaetɨ ɨma iko reta. Warasɨ jasɨ oï yawe jare jakuwo oï yawe, opa ñana ipiru jare mbaepotɨ reta opa usururu. Maepöra’ä etei ma. Jukuärái wi ikokatu wae reta uyembɨikokatu oï rewe ukañɨ oo ñonoï. Uyekouta oï kía umɨawäta yembɨawái reta ipɨawasu rewe wae. Echa’ä jukuärái rupi uyekuaata jae wɨrowia ma ko Tumpa re añetete rewe. Jare Tumpa umɨñatimata oï chupe kuri corona tekowe pewa. Jukuärái yaikuaa uyeyapota oï, echa’ä jukuärái Tumpa jei uyapota oï opaete uau reta wae pe. Jare ime yawe kía nunga pe uipota uyawɨka chupe Tumpa kotɨ wae, awɨyeta ko jei iyupe: “Tumpa wi ko ou chewe kua.” Awɨye jokua. Echa’ä Tumpa ndarau etei uyemɨinge mbae ikawi mbae wae pe. Jae nunga wi jae ndarau etei ombou yandewe uyawɨka waerä yandewe ikotɨ. Jayawe, ¿kiawi ra ou yandewe kɨrëɨ yayawɨ waerä Tumpa kotɨ? Añetete yandepɨa wi ko ou. Jáeramo yandepɨayemɨngeta etei ko yandereraa yayawɨ waerä Tumpa kotɨ. Jare yande reta ñamaeño jese yawe, uyapoka yandewe teko kachi. Jare taɨkue rupi jokua yandereko kachi opa ma uyembapɨ yawe, ueru yandewe mano. Awɨye piyembɨtawɨka kua mbaembae rewa, hermano puau mii reta. Echa’ä mbae kachi wae ndarau etei ou Tumpa wi. Tumpa jaeño umee yandewe ikawi wae. Añetete opaete mbaembae ikawi wae jare jupi wae ou ara wi yandeRu Tumpa oï wae wi. Jae umbɨyekuaa opaete tembipe reta ara re ñonoï wae ipɨakawi rupi. Jare yepe tëi jokua tembipe reta opa kërái rái uyembɨambɨe, erëi yandeRu Tumpa ndarau etei uyembɨambɨe jare ndarau uyepepɨka wi. Jare Tumpa uipota ramo, yandapo taɨ retarä ñee añetete wae yarowia wae rupi, jare jukuärái ñaneñono tee waerä jae imaerä opaete ïru jembiapo reta wi. Jáeramo hermano puau mii reta, yande reta pëti pëti wae awɨyeta ko yayemɨngeta wɨraeño. Imeta ko ñaneratangätu rewe yayapɨsaka kawi yanderapicha re. Jare awɨyeta ko yandepochɨ rái. Echa’ä jekuaeño yandepochɨ yawe, ndarau yandepuere yaiko jupi kërái Tumpa uipota wae rami. Jáeramo peya opaete pereko kachi wae jare opa kërái rái mbae ikawi mbae wae. Jare pipɨsɨ peyupe piñemɨmichi rewe jokua ñee Tumpa oñono ma pepɨa pe wae. Echa’ä jaeño jokua ñee ipuere perepɨ opa mbae ikawi mbae wae wi. Erëi awɨye mii piyanduiño Tumpa iñee. Imeta ko piyapo wi. Echa’ä piyanduiño yawe Tumpa iñee, piyembɨtawɨ ko peï. ¿Këraita ra ko yande reta ñamae yawe yandiyé pëti yechaka pe, erëi yayapo’ä mbae awe yayeyapɨkatu waerä? Jare joko wi ñaneakañɨ kërái ko yanderowa wae. Jukuärái ko kía reta uyanduiño yawe Tumpa iñee jare uyapo’ä yawe jokua ñee jei wae. Erëi jukuärai’ä ko kía uyapɨsaka kawi yawe Tumpa iñee re, jare uyapo yawe iñakañɨ mbae rewe jokua ñee jei wae rupi. Echa’ä opaete jae uyapo wae rupi uyekoueteta oï kuri. Echa’ä Tumpa iñee jupi ko jare yandeyora. Ime yawe kía jei tëi iyupe “Che ayeyokui Tumpa pe” wae, erëi jae mbaetɨ uyandareko yawe iñee re jare ipotaweño uyemɨngeta, jayawe jae uyembɨtawɨño ko oï. Jare jokua mbaembae jae wɨrowia tëi uyapo Tumpa pewarä wae mbae’ä etei ko. Jae mbaetɨ yepe uyeyokui oï Tumpa pe. Jayawe, ¿kërái ra yayeyokuita yandeRu Tumpa pe añetete pewa? Imeta ko yamborɨñoi sambiaɨ mii reta tu jare ichɨ umano chuwi wae jare kuña reta ime umano chuwi wae ikuasɨ ñonoï wae. Jare imeta ko yayandareko kawi yandiyé awɨye waerä ñañererükumewa kua ɨwɨ jeko kachi wae rupi. Jukuärái rupi ko yayeyokuita yandeRu Tumpa pe. Hermano mii reta, yandeYa Jesucristo jupiete ye wae ko. Jare pe reta perowia ma jese ramo, awɨye etei piyeparawo pemae kawi waerä piyé. Aramoi amo pe uiketa kuimbae ikokatu wae piyembatɨ wae pe. Kua kuimbae onoi ipoäkarewa oro pewa jare jemimonde ipöraete wae. Jare aramoi uiketa wi piyembatɨ wae pe kuimbae iparawete wae jemimonde ipächa wae. Aramoi pe reta pemae kawita jokua kuimbae uyemonde kawi wae re jare aramoi pereta chupe, “Ewapɨ mii kua tenda ikawiete wae re.” Jare aramoi iparawete wae pe pereta, “Nde iyemboɨ eï,” ani, “Ewapɨ jokua ɨwɨ pe.” Erëi jukuärái piyapo yawe, mbaetɨ ko ikawi piyapo peï. Echa’ä pe reta mbaetɨ ko oyowake pemae peï perapicha re. Añetete ko pemae peï perapicha re pepɨa ikawi mbae rewe. Mase, hermano puau mii reta, ¿kía ra ko jae wɨrowia kawi Tumpa re wae reta? Jae ko iparawete wae reta. Jáeramo Tumpa uiparawo ma jae reta ikokatu waerä Tumpa kotɨ. Añetete jae reta uyekouta ñonoï Tumpa imbaepuere mburuwicha wasu pewa re jaeño mái pewa. Echa’ä jae reta uau Tumpa jare Tumpa jei ma kuärái: “Opaete cherau wae reta, che aïta chupe reta imburuwicha wasurä,” jei. Erëi pe reta pemɨmichika peï iparawete wae reta. Mase. ¿Ikokatu wae reta jae’ä yerá uyuwanga katu peré wae jare pereraa mburuwicha reta jowai wae? Pe reta ko jae yandeYa pewa. Erëi jeta ikokatu wae reta uyemɨngeta kachi yandeYa kotɨ. Jayawe, ¿maera pa pembutuicha peï ikokatu wae reta? Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: “Peau perapicha kërái pe reta etei piyerau wae rami,” jei. Tumpa – jae ko yaneMburuwicha wasu etei – jei ma yandewe jukuärái yayapo waerä. Jayawe pe reta peau yawe perapicha añetete rewe, jupi wae ko piyapo peï. Erëi piyeparawo yawe pemae kawi waerä piyé, jayawe piyawɨ ko peï Tumpa kotɨ. Tumpa jei wae rupi teko pe ma ko pepɨta. Añetete ko, ime yawe kía uyapo kawi opaete mbaembae Tumpa jei yandewe wae rupi, erëi pëti miño uyawɨ yawe, jae ma teko pe oï Tumpa jowai. Tumpa pewarä, opaete mbaembae jei yandewe wae opa ma uyeyawɨ rami ko. Kua re ikawi yayemɨngeta waerä yandepɨa pe. Tumpa jei yandewe: “Awɨye iyapo awasa.” Jare jei wi yandewe: “Awɨye epuruyuka,” jei. Aramoi nde ndiyapo’ä etei awasa. Erëi ndepuruyuka ma yawe, ndiyawɨ ma ko Tumpa jei wae jare teko pe ma ko neï, yepe tëi ndiyapo’ä awasa. Tumpa uikuaaka ma yandewe kërái yaiko waerä, jare jokua yandeyora wae echa rami ko. Jáeramo piko kawi jae jei wae rupi opaete mbae piyapo wae rupi jare pere wae rupi wi. Echa’ä pëti ara yande yayemboɨta ñaï Tumpa jowai, jare uyekuaata oï yayapo ra yapuruau rewe jae jei wae rupi. Jare ime yawe kía uiparareko’ä japicha wae, Tumpa umbɨjekota onoi kuri uiparareko mbae rewe. Erëi kía japicha uiparareko wae uyerowiata oï kuri jokua ara. Hermano mii reta, ipuere ko kía jei: “Che arowia Cristo re.” Erëi jokua nunga uyapo’ä yawe mbaembae ikawi wae, jokua jae jei wae ikawi’ä maeräwe jare ndarau ipuere uepɨ. ¿Këraita ra ko ime yawe pëti hermano mbaetɨ onoi jembiurä wae jare uata oï chupe yawe jemimonderä, jare pe reta mbaetɨ pemborɨ peï – jaeño pere chupe, “Tumpa tumae kawi nderé. Iyandareko kawi ndiyé kuri,” pere chupe yawe? Jokua mbae’ä etei ko chupe waerä. Imeta ko yaechaka yarowia ko Tumpa re mbae ikawi wae yayapo wae rupi. Erëi jukuärai’ä yayapo yawe, yarowia Tumpa re wae ko jae pëti teöwe rami, echa’ä ikawi’ä maeräwe. Erëi aramoi kía jeita chewe: “Mbaetɨ yambɨyerowia Tumpa oyowake rupi. Amokue wae reta jaeño wɨrowia Tumpa re, jare ïru wae reta jae nunga wi uyapo mbaembae ikawi wae. Erëi mokui rewe umbɨyerowia ñonoï Tumpa.” Jukuärái ipuere kía jei tëi chewe aramoi. Erëi che tae jukuärái uyemɨngeta wae pe kuärái: Yaecha echaka chewe nderowia Tumpa re wae mbaembae ikawi wae ndiyapo mbae rewe. Ndarau etei ndepuere. Erëi chemaerä, che aechakata ndewe arowia Tumpa re wae mbaembae ikawi wae ayapo wae rupi. Jukuärái che jae. Erëi aramoi jeita wi chewe kuärái: “Che arowia ime pëtiño Tumpa,” jeita chewe. Jokua jaekawi tëi. Erëi uepitɨ'ä, echa’ä aña reta wi ko wɨrowia jukuärái. Jare jae reta urɨrɨ ñonoï Tumpa wi ukɨye ramo. Kua nunga pe che jae iyarakuaa mbae echa. Yarowia Tumpa re wae yaechaka’ä yawe mbaembae ikawi wae yayapo wae rupi, jae ko teöwe rami. Echa’ä ikawi’ä maeräwe. Ikawi ko yanemandúa waerä yanderamɨkue Abraham re. Jae mbae uyapo wae rupi uyekuaa kërái añetete yepe jae jupi wae ko. Echa’ä jae ma iko tëi uyuka waerä taɨ Isaac mbaerenda iáramo kërái Tumpa jei wae rupi. Jukuärái Abraham mbae uyapo wae rupi uechaka jae wɨrowia ko Tumpa re añetete rewe. Jare jukuärái uyeyapo Tumpa ipɨayemɨngeta Abraham pewarä. Echa’ä Abraham wɨrowia ramo wiwe, Tumpa uipota iko Abraham mbae uyapo wae rupi uechaka waerä wɨrowia ko jese wae. Jare jokua Abraham uyapo wae rupi yaikuaa wi kërái añetete yepe Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï wae. Echa’ä joko pe jei kuärái: “Abraham wɨrowia Tumpa jei wae re; jáeramo Tumpa umae jese jeko mbae wae rami.” Jukuärái jei. Jare jokua jeko pewa wi Tumpa jei chupe: “Cheïru.” Jayawe, ¿mbae pa yaecha ñaï kua pe? Yandepuere yarowia Tumpa re, erëi Tumpa re yarowia wae rupiño’ä ko ïru wae reta umaeta yanderé jupi wae. Imeta ko uyekuaa etei mbaembae ikawi wae yayapo wae rupi. Jukuärái ko umaeta reta yanderé jupi wae. Jae ramiño wi ikawi ko yanemandúa waerä jokua kuña jete re umɨnganase wae Rahab jee wae re. Jokua kuña mbae ikawi wae uyapo wae jeko pewa ko ïru wae reta umae jese jupi. Echa’ä jae umbɨasa kawi jëta pe jokua upurupiäro wae reta Josué omondo wae. Jare joko wi Rahab omborɨ oyepe reta waerä jowaicho reta wi, omondo reta ye yawe ambɨe tape rupi. Jukuärái Rahab mbaembae uyapo wae rupi uechaka añetete ko wɨrowia Tumpa re. Erëi yarowia Tumpa re wae yaechaka’ä yawe mbaembae ikawi wae yayapo wae rupi, jayawe yarowia wae ikawi’ä maeräwe. Jae ko yanderete mbaetɨ tekowe onoi wae rami. Hermano mii reta, awɨye tuyeyapo jeta Tumpa iñee re oporomboe wae reta pepɨte pe. Echa’ä pikuaa kërái ore ndoporomboe wae reta, Tumpa umae ngatuete oreré ïru wae reta wi. Jare opaete yande reta yayawɨñoi ko jeta kërái rái rupi. Erëi ime yawe kía mbaetɨ uyawɨ iñee rupi wae, jae ko jeko jupi wae. Jare jae ipuere uyandareko kawi wi opaete jete re awɨye waerä uyawɨ Tumpa kotɨ. Kua re yandepuere yambɨjaanga kuärái: Pëti kawayu, yepe tëi tuicha oï, erëi ñañono yawe iyuru pewa iyuru pe, yandepuere yarowa yande yaipota yaraa wae kotɨ. Jukuärái wi amo pe yepe tëi chalana wasu tuichaete jare amo pe ɨwɨtu täta uipeyu, erëitu iya reta ipuere orowa ketɨ uipota wɨraa wae kotɨ itimón michiete wae pɨpe. Jae ramiño wi yande reta, yepe tëi yandeyuru michiete ko, erëi jokua pɨpe yandepuere yayembutuichaete. Mase. Yande yaikuaa kawi ñaï pëti tata, yepe tëi michi raɨ jendɨ, erëi ipuere uñemɨái tuicha rupi opa uapɨ ɨwɨra reta. Jare jukuärái wi ñaniñee kachi wae reta jare ndaye reta tata rami ko, jare jokua jeko pewa jeta mbae ikawi mbae wae uyeyapo. Añetete opaete yanderete pe oï wae ipɨte wi, mbaetɨ ye ïru mbae ñanererükumewa wae yandeyuru rami. Jare yande yandesɨ wi yaa wiwe yanderekowe opa rewa, ñaniñee pëti tata rami ko. Echa’ä jokua yande yae wae jeko pewa ipuere jeta uyeyapo mbae ikawi mbae wae. Jare ¿kiawi ra ou jokua ñee kachi wae? Añawasu wi etei ko ou. Yande reta yandepuere ñamɨmaso jeta mbaemɨmba ambɨe ye ye wae reta, jare wɨra reta, jare ɨwɨ rupi uyewichɨ wae reta, jare mbaemɨmba ɨ rupiwa reta wi. Jare jukuärái yayapo. Erëitu yandeyuru yandepuere’ä etei ñamɨmaso. Jae ko pëti mbaemɨmba pochɨ wae yandepuere’ä etei ñamɨamɨri wae rami. Pɨpe ko ñamoë ñee reta mbayachi yapuruyuka pɨpe wae rami. Yandeyuru pe yambutuicha yandeRu Tumpa jee. Pɨpe wi ko yayepɨpeyu yanderapicha re, yepe tëi Tumpa uyapo jae echa rami. Jayawe yandeyuru wi oë ñee yembɨadora pewa jare yandeyuru wi oë wi ñee yepɨpeyu pewa. Erëi kua mbaetɨ etei ikawi jukuärái, hermano mii reta. ¿Ipuereta ra pëti ɨkua wiño oë ɨ ikawi wae jare ɨ iro wae? ¿Ipuereta ra pëti ɨwa wi ía saini reta? ¿Ipuereta ra uva wi ía ɨwa reta? Ndarau ipuere. Jae ramiño wi ipuereta’ä oë pëti ɨkua wiño ɨ ikawi wae jare ɨ jembochɨ wae. Jayawe hermano reta, imeta ko yayemɨngeta mbae ikawi waeño. Ime yawe kía pepɨte pe umae iyé iyarakuaa katu wae, jayawe tuechaka teko kawi ïru wae reta pe uñemɨmichi rewe. Jukuärái ko yaechaka arakuaa añetete wae. Erëi piñemɨro yawe perapicha pe pembasɨ rewe, jare jaeño pipota piyembutuicha yawe, awɨye pere peyupe, “Chearakuaa katu ko.” Echa’ä jukuärái pere yawe, papu ko peï jare pepuereta’ä pikuaku jokua re. Jokua arakuaa pere tëi ime penoi wae ou’ä ko Tumpa wi jare mbaetɨ etei ko Espíritu Santo pewa. Jokua nunga arakuaa ko jae kua ɨwɨ pewaño jare Añawasu wi ko ou. Jukuärái yaikuaa, echa’ä ñañemɨro jare yayembutuicha yawe, joko pe ime oï ñeräro, jare yeaka, jare opaño kërái rái mbae kachi wae. Erëi arakuaa Tumpa wi ou wae jupi ko. Jare jokua arakuaa ñanoi yawe, yaikota yandepɨakatu rewe jare yandepɨawasu rewe. Ndarau yayembutuicha. Yaipararekota yanderapicha. Yandepɨakawita, jare yayapota mbae ikawi wae. Jare ñamaeta oyowake rupi opaete wae re, jare ndarau mokui towa yaiko. Ime yawe kía yeaka uyapɨkatu wae, jae ko kía temitɨ oñotɨ wae rami. Echa’ä kërái jokua temitɨ jeñɨta jare ukuakuaata oo oï jare iata, jukuärái wi yande yayapo yawe yandepuere wae rupi pëti ramiño yaiko waerä yandepɨakatu rewe, yandereko jekuaeño oya katuta oo oï jupi wae re. ¿Maera ra ime yeaka jare ñeräro pepɨte pe? Tamɨmbeu pewe. Ime ñeräro, echa’ä ime pepɨa pe kɨrëɨ mbae kachi piyapo waerä. Jare jokua ko pemɨamɨri oï. Jae ko pëti ñeräro oï pepɨa pe. Echa’ä ime mbaembae pipotaete tëi penoi wae, erëi mbaetɨ penoi. Jáeramo pepuruyuka. Jae nunga wi pemae ïru wae imbaembae re pipotaete rewe, erëi pepuere’ä penoi. Jáeramo piyeaka jare piñeräro. Pe reta penoi’ä jokua mbaembae pipota wae, echa’ä piyerure’ä Tumpa pe jese ramo. Ani aramoi piyerure tëi chupe jese, erëi jae umee’ä pewe. Echa’ä piyerure kawi’ä pepɨa ikawi’ä oï ramo. Echa’ä jokua mbaembae piyerure jese wae, jaeño pipota piporu piyembɨyerowia waeräño. Tumpa peñono tee ma jae imaerä piko waerä. Jae umenda rami ko pe reta ndiwe. Erëi pe reta awasa uyapo wae rami ko. ¿Pikuaa’ä yerá kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ wae? Jare ¿pikuaa’ä yerá kía uipɨsɨ jae reta jeko yawe, jae uyembowaicho ko oï Tumpa kotɨ? Jáeramo kía uipota iko yawe kua ɨwɨ jeko rupiño, jae uyeyapo ko oï Tumpa jowaichorä. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uikuaaka yandewe Tumpa iEspíritu yandepɨa pe oï wae tuicha rupi yanembɨete oï. Jukuärái jei, jare kua uyekuatiaiño’ä ko oï. Yawái kua ñee mii reta, erëi Tumpa tuicha ipɨakawi rupi yanemborɨ jupi yaiko waerä jae imaerä. Jukuärái uyekuatía oï Tumpa iñeerɨru pe, echa’ä joko pe jei yandewe kuärái: “Tumpa oyowaicho oï uyembutuicha wae reta ndiwe. Erëi ipɨakawi oï uñemɨmichi wae reta pe.” Jukuärái uyekuatía oï. Jáeramo piñemee Tumpa pe piyapo waerä jae jei wae rupi. Jare piñemɨmɨräta awɨye waerä piyapo Añawasu jei wae. Jukuärái piyapo yawe, Añawasu usɨrɨta pewi. Piñemɨïru Tumpa ndiwe, jare jae uñemɨïruta pe ndiwe. Erëi pe piyawɨ peï Tumpa kotɨ wae reta, awɨye ma piko jukuärái. Pe reta pipota tëi piyeyokui Tumpa pe, erëi jae nunga wi pipota piko mbaembae ɨwɨ pewa reño. Jayawe pemombo peyuwi pepɨayemɨngeta kachi pepɨa pe oï wae jare piñono pepɨa Tumpa reño. Pepɨatɨtɨ jare piyao Tumpa kotɨ piyawɨ wae re. Pe reta añawe piyerowia peï, erëi imeta ko pepɨatɨtɨ. Añawe pepuka peï, erëi imeta ko piyao. Piñemɨmichi yandeYa jowai, jare jae pembutuichata oï kuri. Hermano mii reta, awɨye piyemɨngeta kachi piyé. Echa’ä piyemɨngeta kachi yawe ïru hermano kotɨ jare piñera jese yawe, Tumpa jei wae kotɨ etei ko piyemɨngeta kachi peï. Echa’ä Tumpa jei yandewe yayerau päwe waerä. Erëi piñera yawe perapicha re, mbaetɨ ko piyapo peï Tumpa jei wae. Jaeño ko piyembutuicha peï Tumpa jei wae wi pe reta penoi mbaepuere jese wae rami. Tumpaño ko jei mbaembae ɨwɨ pewa reta uyapota ko wae jare uyapota’ä wae. Jare yande reta jaeño jae jowai yayemboɨta ñaï jae jei waerä yandereko re. Jaeño Tumpa ipuere yanemombo Tatawasurenda pe jare jaeño wi ipuere yanderepɨ. Jayawe, ¿kía pa ko pe reta piñera waerä perapicha re? Piyapɨsaka mii michi pewa kua chiñee re. Amokue pe reta pere peï kuärái: “Kua ara ani kuriye ndoota ikotɨ̈a. Jare joko pe nduparawɨkɨta noï pëti año pewa numɨngana waerä korepoti,” pere peï. Erëi pe reta awɨyeta ko piyemɨngeta jukuärái. Echa’ä pikuaa’ä peï mbae awe kuriye rewa mbae ra uasata oï wae. Pikuaa’ä wi imeñota ra peï kuriye. Añetete perekowe ɨwɨ̈ti rami ko, echa’ä uyekuaa michi pewaño jare ɨmambae ukañɨ. Jáeramo imeta ko pere kuärái: “YandeYa uipota yawe, nduikota kua pe ani ikotɨ̈a, jare nduyapota kua jare pea.” Jukuärái ikawi pere waerä. Erëitu pe reta piyemɨngeta peï piyembutuicha rewe mbaembae pe retaño piyapo wae re. Kua mbaetɨ etei ikawi. Pemandúa kawi kua re: yaikuaa yawe mbae ikawi yayapo waerä wae, erëi yayapo’ä yawe, yayawɨ ma ko Tumpa kotɨ. Añawe che jaeta jokua ikokatu wae reta uiporaraka ñonoï pewe wae pe kuärái: Pe pikokatu piko wae reta, piyapɨsaka kua chiñee re. Ikawi ko piyao waerä peräse rewe, echa’ä outa oï ara ikawi’äete wae pemaerä. Jare pembaembae ikawi wae reta ndarau etei pemborɨ, echa’ä opata ikumewa oï kuri. Kupii reta opata urükumewa oï peremimonde ikawi oï wae. Jare jokua oro jare korepoti penoi wae opata ikumewa, echa’ä peupi penoi pemaeräño ramo. Jáeramo peïta kuri teko pe jokua ara piyemboɨ yawe Tumpa jowai. Jare piporarata peï kuri tata perapɨ rami. Jukuärái peupi tëi ma peyupe mbaembae ikawi wae kua ara taɨkuewa rupi. Jare jokuaño’ä ko piyapo peï. Uparawɨkɨ peko pe wae reta umbaewɨro tëi ñonoï pewe, erëi pe reta pembɨepɨ'ä etei peï chupe reta. Mase, jokua korepoti pembɨete peï chupe reta wae uñeapo oï wae echa yandeYa pe jae uiporaraka waerä pewe jokua re. Jokua umbaewɨro wae reta iyengeta ñonoï pekotɨ, jare yandeYa imbaepuerete wae uyandu oï chupe reta. Pe pikokatu piko wae reta kua ɨwɨ pe peï rambuewe piyekou ma opaete mbaembae ikawiete wae re. Piko ma jaeño perete pembɨyerowia waeräño. Pe reta ko jae waka uyemɨngɨra ñonoï wae rami. Jae reta uikuaa’ä koiño ma oï ara wɨraa reta uyuka waerä. Jare jukuärái wi pe reta jekuaeño piyembɨikokatu peï, erëi pikuaa’ä koiño ma oï ara Tumpa uiporaraka waerä pewe. Pe reta pembɨjeko ma jeko mbae wae reta jare piyukaka reta wi. Jare jae parawete reta ipuere’ä uyapo mbae awe uyerepɨ waerä pewi. Jukuärái che jae jokua ikokatu wae reta uiporaraka ñonoï pewe wae pe. Jayawe hermano reta, pepɨawasu mii yandeYa ou ye rewa. Mase kërái umaetɨ wae uäro mbaewɨye ikawi wae. Jae uäro ipɨawasu rewe tenondewa ama umaetɨ waerä. Jare jae uäro wi ama jekuaeño okɨ waerä opa yawɨye kawi waerä. Jukuärái rami ko pepɨawasu rewe jare piñemɨmɨräta rewe peärota. Echa’ä uyaro ma oï yandeYa ou ye waerä. Añetete koiño ma oï yande yayemboɨ waerä jae jowai. Jáeramo awɨye piyengeta ïru hermano reta kotɨ awɨye waerä peï teko pe jokua ara. Jare hermano mii reta, jekuaeño pemandúa jokua kuimbae reta ñee Tumpa wi etei ou wae arakae umɨmbeu wae reta re. Jae reta yepe tëi uiporara, erëi umɨawäta reta ipɨawasu rewe. Jayawe pemomoeta ko jae reta jeko. Echa’ä yande yaikuaa uyekoueteta ko ñonoï kuri jukuärái umɨawäta wae reta. Yanemandúa kawi ñaï wi jokua kuimbae Job jee wae re. Jae uiporara tuicha rupi, erëi umɨawäta kawi opaete. Jare taɨkue rupi yandeYa uasaete ye ikawi uyapo chupe. Jukuärái yaikuaa yandeYa tuicha rupi yanembɨpɨakatu jare yanderauete ko. Jare pe reta, ikawi ko pikuaa waerä kua: Pe reta mbae pere yawe, awɨye pere Tumpa jowake ani ɨwɨ jowake ani ipotawe mbae jowake. Pe pere yawe, “Ayapota,” piyapota ko jukuärái. Jare pere yawe, “Ayapota’ä,” awɨyeta ko piyapo wi jukuärái. Jukuäraita ko piyapo awɨye waerä peï teko pe. Ime yawe kía pepɨte pe uiporara oï wae, tuyerure Tumpa pe jokua re. Ime yawe kía pepɨte pe uyerowia oï wae, tumbutuicha Tumpa jee ukäta wae pɨpe. Jare ime yawe kía pepɨte pe imbaerasɨ oï wae, tueni Cristo re wɨrowia wae itenondewa reta uipichɨ waerä aceite pɨpe jare uyerure reta waerä Tumpa pe jese yandeYa jee re. Jare jae reta uyerure yawe jese wɨrowia rewe, imbaerasɨ wae ukuerata. YandeYa etei ko umɨnguerata. Jare jae uyawɨ Tumpa kotɨ jeko pewa imbaerasɨ oï yawe, tuyemɨmbeu Tumpa pe uñemɨmichi rewe. Jare Tumpa imanduata’ä chupe uyawɨ wae re. Jáeramo pe reta piyawɨ yawe Tumpa kotɨ, piyemɨmbeu peyupe piñemɨmichi rewe. Jare piyerure piyé Tumpa pe pekuera waerä. Añetete ko, pëti jupi wae ipɨa rewe uyerure yawe Tumpa pe mbae re, jokua yerure ime onoi mbaepuere. Echa’ä yanemandúa ñaï Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae Elías jee wae re. Jae iko pëti kuimbae yande rami. Erëi jae uyerure Tumpa pe ipɨa rewe awɨye waerä okɨ. Jayawe okɨ'ä etei mbapɨ año jare owa yasɨ rupi. Joko wi Elías uyerure ye ipɨa rewe Tumpa pe okɨ ye waerä. Jare umbɨpɨ okɨ ye jare ime ye mbaewɨye. Jayawe hermano mii reta, ime pëti mbae re ye. Ipuere ko kía pepɨte pe iko wae usɨrɨ ma añetete wae wi jare uñatima ye ma teko kachi pe. Erëi ime yawe kía omborɨ jokua nunga uyerowa ye waerä jeko kachi wi wae, pe reta pikuaa jae uepɨ ma ko mano wi. Jare japicha, yepe tëi jae jeta uyawɨ Tumpa kotɨ, erëi opa ma uyembái chuwi. Jaeño ma. Pe Tumpa peparawo wae reta piñemɨái peï ɨwɨ Ponto, Galacia, Capadocia, Asia, jare Bitinia rupi wae reta, che ko jae Pedro aikuatía aï wae. Jesucristo chemondo jae jee re opaete kerupi amɨmbeu waerä jesewa. Tumpa jekuaeño tuicha tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Añawe pe reta ambɨe ɨwɨ pewa rami ko peï kua ɨwɨ pe, echa’ä pe reta ara pewa ko. Iyɨpɨ wiwe yandeRu Tumpa pekuaaño mái iko. Jare jokua arakuaa rupi jae peparawoño mái pe reta piko waerä jae imaerä. Jare Espíritu Santo peñono tee piko waerä Jesucristo jei wae rupi jare pepɨayoe waerä Tumpa kotɨ Jesucristo juwɨ uyepɨyere wae rupi. ¡Yambutuicha yandeRu Tumpa jee! Jae ko yandeYa Jesucristo Tu. Jae yandeparareko wae rupi uyapo ma yandewe yaa pɨau ye waerä Espíritu Santo rupi, jare jukuärái ñanoi waerä tekowe ipɨau wae. Jare Jesucristo ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi ramo, yandepuere yaikuaa kawi imeta ñanoi jokua mbaembae ikawi wae jae jei umeeta oï yandewe wae. Jare kua mbaembae ñaäro ñaï yarowia katu rewe. Echa’ä Tumpa upi oï yanemaerä ara pe. Jare joko pe jokua mbaembae ndarau etei ikumewa, jare ndarau jüu, jare ndarau ukañɨ yandewi. Erëi añawe pe reta peäro peï rambuewe, Tumpa uyandareko oï peré imbaepuere pe, echa’ä pe reta perowia jese ramo. Jare jae jekuaeño uyandarekota oï peré ara taɨkuewa rewa. Jare ara taɨkuewa uwäe ma yawe, jayawe ramo uyekuaata oï opa ma uyeyapo Tumpa ipɨayemɨngeta yanderepɨ waerä. Jáeramo kua jeko pewa, yepe tëi aramoi añawe michi pewa piporara ma yembɨawái reta opa kërái rái rupi, erëi pe reta ime penoi tuicha yerowia. Kua yembɨawái reta yuweru ma pewe uyekuaa waerä perowia ko Tumpa re añetete rewe. Jare kua ikawiete ko oro wi Tumpa pewarä. Yaikuaa ñaï oro awe yamɨndɨkui tata pe opa jae yepái uyembatɨ waerä. Jare jukuärái rami Tumpa uyapo oï pewe yembɨawái rupi. Echa’ä jekuaeño perowia yawe Tumpa re yembɨawái rupi, jayawe Tumpa uyemɨngeta kawita peré jare pembutuichakata. Kua uyeyapota oï jokua ara yandeYa Jesucristo ou ye yawe. Yepe tëi pecha’ä Jesucristo, erëi jesewe pe reta peau ko. Jare yepe tëi añawe ndeiño pecha, erëi perowia ma jese, jare penoi ko yerowia tuichaete wae yandepuere rape’ä ñanemiäri jese wae. Echa’ä Cristo re perowia ramo, Tumpa jekuaeño perepɨ oï mbae kachi wae wi. Jokua re umɨmbeu Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta. Jae reta ɨma ma umɨmbeu kërái yande añawe rupi yaiko wae reta yayekouta yaiko Tumpa ipɨakawi re. Jae reta uipotaete uikuaa kërái etei ra ko Tumpa yanderepɨta iko jare kërái yawe etei ra ko jokua uyeyapota iko. Jáeramo jae reta upɨwɨwɨ kawi jokua re. Jayawe yandeYa Cristo iEspíritu uikuaaka chupe reta kërái Cristo uiporarata iko jare taɨkue rupi uyembutuichakata iko. Jare jukuärái umɨmbeu jokua kuimbae reta Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae. Erëi Tumpa uikuaaka chupe reta jokua ñee Cristo rewa wae mbaetɨ ko jae reta imaerä. Jae ko yanemaerä, yande añawe rupi yaiko wae reta pewarä. Jare añawe pe reta pikuaa ma ko kua mbaembae rewa, echa’ä ou ma umɨmbeu pewe amokue wae reta ñee ikawi wae umɨmbeu wae. YandeYa Cristo ombou ma Espíritu Santo ara wi, jare Espíritu Santo imbaepuere rupi jae reta umɨmbeu jokua ñee. Añetete araɨwa retawe uipota echa uikuaa kawi kua mbaembae rewa. Jayawe Tumpa kua mbaembae uyapo pewe ramo, pemɨsɨmi pepɨayemɨngeta piyeyokui waerä chupe. Piko pearakuaa katu rewe. Jukuärái ko pe reta peärota pekɨrëɨ rewe Jesucristo ou yeta wae. Echa’ä jokua ara Tumpa ipɨakawieteta oï pewe kuri. Tenonde yawe, pe reta pikuaa’äse Tumpa jare pikose kachi pe reta pere wae rupiño. Erëi añawe pe reta ko jae Tumpa taɨ reta etei. Jáeramo piko kawita ko Tumpa jei wae rupi. Tumpa pereni ma piko waerä jae imaerä. Jare Tumpa jupiete ye wae ko. Jáeramo pe reta pikota ko jupi wi opaete mbaembae piyapo wae rupi. Echa’ä Tumpa jei iñeerɨru pe kuärái: “Che ko jae jupi wae. Jáeramo pe reta pikota ko jupi rupi.” Jukuärái jei. Tumpa – jae ko yande yae chupe “cheRu” wae – jae jekuaeño oyowake rupi umae oï yanderé. Jare taɨkue rupi pëti pëti wae pe jeita mbaembae yayapo wae re. Jáeramo piko kawi pipɨu rewe kua ɨwɨ pe peï rambuewe. Añetete pe reta ko jae kua ɨwɨ rupi pewata piko waeño, echa’ä pe reta ara pewa ma ko peï. Tenonde yawe pe reta piko wɨraeño pere wae rupi. Jukuärái peramɨkue reta pemboe. Jare pereko peapɨ̈ti iko rami awɨye waerä pikuaa Tumpa. Erëi añawe Tumpa perepɨ ma jokua teko wi. Jare jae mbaetɨ etei perepɨ korepoti pe jare oro pe, echa’ä jokua mbaembae opata ko. Tumpa perepɨ ma Cristo juwɨ pe etei. Jare jokua juwɨ ndaraúi uñewäe chupe jepɨrä wae. YandeYa Cristo jae ko pëti owecha kuimbae ikawiete wae jare ipere mbaei wae kía wɨraa umee Tumpa pe wae rami. Ndei ɨwɨ uyeyapo mbowe yandeRu Tumpa uiparawoño mái Cristo jae perepɨ waerä. Jare jukuärái jae uyapo ma pewe kua ara taɨkuewa reta pe, echa’ä ou ma ikawi waerä pewe. Jare kua Cristo uyapo pewe wae rupi pe reta piyeko peï Tumpa re. YandeRu Tumpa jae ko umbɨjekowe ye Cristo ueru umanokue wae reta ipɨte wi wae. Jare jae umbɨjekowe ye ma yawe, umee chupe mbaepuere jupiete ye wae. Jukuärái Tumpa uyapo pe reta pikuaa waerä pepuere perowia katu jese umee waerä pewe opaete jae jei umeeta pewe wae. Pe reta piyandu ma ñee añetete wae Cristo rewa jare perowia ma jese. Jare jukuärái añawe Espíritu Santo rupi pepɨayoeka ma Tumpa kotɨ. Jáeramo añawe pepuere piyerau päwe añetete rewe. Jayawe jekuaeño piyerau mii pepɨa rewe. Echa’ä pe reta pea pɨau ye ma ko jare penoi ma tekowe ipɨau wae. Kua nunga tekowe ndarau opa, echa’ä ou’ä ko peru jare pesɨ wi. Ou ko Tumpa iñee rupi. Jare Tumpa iñee jekuaeño ikota jaeño mái pewa. Echa’ä jukuärái jei Tumpa iñeerɨru pe: “Opaete ɨwɨ pewa reta ñana rami ko. Jare opaete jae reta ipöra wae ñana ipotɨ rami ko. Echa’ä kërái ñana ipiru jare ipotɨ reta opa usururu rami, jukuärái wi ɨwɨ pewa reta ipɨräta opata ko jare umanota reta. Erëi yandeYa iñee ikota jaeño mái pewa.” Jukuärái uyekuatía oï. Jare kua ko jae ñee ikawi wae uyemɨmbeu pewe wae. Jáeramo peya peyuwi opaete mbaembae ikawi mbae piyapo wae. Awɨye ma pepurumbɨtawɨ. Jare awɨye ma piko mokui jowa wae rami. Awɨye ma piñemɨro peyupe. Jare awɨye ma piyemɨngeta kachi perapicha kotɨ. Kërái sambiaɨ oa ramo wae ikambúe rami, jukuärái wi pe reta piyueta ko neche uyea mbae wae ara pewa – jae ko Tumpa iñee. Piyemboe jese pekɨrëɨete rewe pepɨräta waerä tekowe opa mbae wae penoi wae rupi. Echa’ä pikuaa ma yandeYa ipɨakawi ko pewe. YandeYa Jesús ko jae pëti ita tekowe onoi wae rami jare tëta iyapoa reta wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae rami. Erëi yepe tëi jeta wae reta wɨrɨ̈ro Jesús, jesewe jae ko yandeRu Tumpa etei uiparawo wae. Jare Tumpa pewarä jae ko pëti ita ipöraete jare jepɨete wae rami. Jare pe reta perowia ma jese ramo, Tumpa peapo oï pëti tupao wasu rami Espíritu Santo iko pɨpe waerä. Añetete pe reta ko jae jokua tupao wasu pewa ita tekowe ime onoi wae reta rami. Jukuärái Tumpa peñono tee oï piko waerä sacerdote retarä. Echa’ä jae uipota pe reta piyeyokui waerä chupe jare piyapo waerä jokua mbaembae jae umbɨyerowia wae. Jare jukuärái pepuere piyapo Jesucristo pemborɨ oï wae rupi. Yaikuaa kua mbaembae añetete ko, echa’ä Tumpa jei iñeerɨru pe Cristo rewa kuärái: “Mase, añono aï pëti wae Israel pewa reta ipɨte pe. Che ko aiparawo, jare jae ikota ita tenondewaete ikawiete jare jepɨete wae tëta iyapoa uiporu wae rami. Jare ipotawe kía wɨrowia jese wae ndarau imara upɨta.” Jukuärái uyekuatía oï. Jayawe pe reta Cristo re perowia wae reta, pemaerä Cristo ko jae pëti ita ipöraete jare jepɨete wae rami. Erëi jukuärai’ä ko oï Cristo re wɨrowia mbae wae reta pewarä. Chupe reta Cristo ko jae pëti ita tëta iyapoa reta wɨrɨ̈ro omombo iyuwi reta wae rami. Erëi yepe tëi jae reta wɨrɨ̈ro, jesewe Cristo uyeyapo ma chuwi reta ita ikawiete ye wae rami opaete ïru ita reta tëta pewa wi. Jare jae nunga wi Cristo ikota pëti ita rami ipotawe wae kía ipɨsapäa jese waerä. Echa’ä jeta wae reta ipɨsapäata oa oo rami, jare jukuärái ndarau uepitɨ reta tekowe opa mbae wae. Kua nunga reta uyapɨsaka’ä Tumpa iñee re, jare jokua jeko pewa ipɨsapäa reta rami. Echa’ä Tumpa jeiño mái jokua uyeyapo waerä. Erëi pe reta ko jae Tumpa uiparawo wae reta. Pe reta ko jae sacerdote reta piyeyokui peï yaneMburuwicha wasu ara pewa pe. Jare Tumpa peñono tee ma pe reta piko waerä jae imaerä, pemɨmbeu waerä kërái jokua jae uyapo wae ikawiete ye ko. Echa’ä tenonde yawe pikuaa’ä piko añetete wae Tumpa rewa jare jukuärái pikose pɨ̈tumimbi pe rami. Erëi añawe jae uyekuaaka ma pewe, jare jukuärái pereni ma ikotɨ jokua pɨ̈tumimbi wi piko waerä tembipe ikawiete wae pe. Tenonde yawe pe reta Tumpa pewa’ä piko. Erëi añawe Tumpa pewa ma ko peï. Tenonde yawe Tumpa iarasɨ uitɨta tëi iko peré. Erëi añawe jae peparareko ma. Cheïru puau mii wae reta, yande ko jae kua ɨwɨ rupi uwata iko waeño. Ambɨe ɨwɨ pe opou iko waeño ko yande reta. Jáeramo che pumɨñera awɨye piko pere wae rupiño. Echa’ä jukuärái piko yawe, mbaembae pekɨrëɨ wae kachi ko Tumpa jowai jare perekowe jowaicho ko wi. Pechaka mii teko kawi Tumpa re wɨrowia mbae wae reta ipɨte rupi. Añawe jae reta uyemɨngeta tëi kachi pekotɨ pereko kachi wae echa rami. Erëitu pereko ikawi oï yawe, jae reta uechata jare aramoi ipɨakueeta kuri Tumpa kotɨ. Jayawe uwäe yawe ara opaete wae uyemboɨ waerä Tumpa jowai, jae reta umbutuichata ñonoï Tumpa jee pereko pewa. Ikawi’äete ko yandereko pewa ïru wae reta kachi uyemɨngeta waerä yandeYa kotɨ. Jáeramo piyapo opaete mburuwicha reta kua ɨwɨ pewa jei pewe wae. Kua yandeɨwɨ pe mburuwicha wasu opaete wae re onoi mbaepuere. Jare jae ombou ïru mburuwicha reta uiporaraka waerä mbae kachi wae uyapo wae reta pe jare umbutuicha reta waerä mbae ikawi wae uyapo wae reta. Jáeramo piyapo mii opaete wae jae reta jei wae rupi. Echa’ä Tumpa uipota kua mbae ikawi wae piyapo wae rupi pemɨkïi waerä jokua pekotɨ kachi uyemɨngeta wae reta. Jae reta ko jae iyarakuaa mbae echa; jáeramo uyemɨngeta ñonoï uikuaa mbae rewe. Tumpa peyora ma ko pereko kachi wae wi. Añawe pe reta ko jae Tumpa pe piyeyokui wae reta. Jáeramo piko mii jukuärái. Awɨye pere peyupe kuärái: “Tumpa cheyora ma. Jáeramo chepuere ayapo mbae kachi wae chepɨawiwe rewe.” Awɨye pere jokua. Jare pipɨu opaete wae wi. Peau opaete Cristo re wɨrowia wae reta. Pipɨu Tumpa wi jare mburuwicha wasu wi. Uyeyokui wae reta pepɨte pe ñonoï wae tuyapo uipɨu rewe ipatrón jei wae rupi. Awɨye patrón ipɨakawi jare ipɨawasu wae reta peño tuyapo kawi reta mbarawɨkɨ. Jae nunga wi tuyapo kawi reta mbarawɨkɨ patrón jeko pochɨ wae reta pe. Echa’ä uyeyokui wae reta uiporara yawe jupi mbae rewe, jare umɨawäta reta yawe Tumpa wi uipɨu reta ramo, jokua umbɨyerowia Tumpa. Erëi jae reta uyapo yawe mbae kachi wae, jare ipatrón uiporaraka chupe reta jokua jeko pewa yawe, jupi ko uiporara reta waerä jokua re. Jare yepe tëi umɨawäta reta jokua uiporara reta wae, jesewe mbaetɨ mbae re Tumpa umɨñatima waerä chupe reta. Erëi jae reta uiporara yawe mbae ikawi wae uyapo reta wae re, jare umɨawäta reta yawe, kua ko jae Tumpa umbɨyerowia wae. Echa’ä jokuaerä ko Tumpa ueni reta. YandeYa Cristo uiporara yanderé, jare jukuärái uechaka yandewe kërái ñamɨawäta waerä yaiporara wae rupi. Jayawe pemomoe mii jae jeko. Cristo uyapo’ä etei ko mbae kachi wae, jare upurumbɨtawɨ'ä etei ko wi. Jare yepe tëi ïru wae reta jei mbae ikawi mbae wae ikotɨ, erëi Cristo mbaetɨ etei umɨñatima chupe reta. Jare jae uiporara yawe jowaicho reta ipo pe, jae uyepɨ'ä etei jowaicho reta re. Jaeño oñono reta Tumpa ipo pe, Tumpa uyapo chupe reta waerä jupi wae. Yande jeta ma yayawɨ Tumpa kotɨ. Erëi Cristo uyekutuka iko kurusu re yawe, jae etei uiporara jete pe yanderé jokua teko ñanoi wae opa umbái waerä yandewi. Jare jukuärái Cristo uyapo yandepuere waerä yaiko jupi rupi. Jare jukuärái ko yandepuere yayapo, echa’ä yande reta ñamano rami ma ko yandereko kachi wi. Jare Cristo ipere wae rupi yakuera ma ko Tumpa kotɨ. Tenonde yawe pe reta pewataiño piko owecha ukañɨ wae rami. Erëi añawe peyu ye ma ko Cristo kotɨ. Jare jae umae jare uyandareko oï peré pëti owecha iyandarekoa rami. Jae nunga wi che tae kuña reta pe kuärái: Tuiko reta ime jei wae rupi. Jare tuechaka reta teko kawi chupe reta. Amokue kuimbae wɨrowia’ä Tumpa iñee re. Erëi jae reta uecha yawe jembireko jeko kawi ikotɨ wae, aramoi uipotata wɨrowia Tumpa iñee re jembireko umɨmbeu mbae chupe rewe. Jare kuña reta awɨye tuipotaete tuñemɨmaepöra mbaembae jete pe uyekuaa wae rupi. Echa’ä jeta kuña reta jukuärái uyapo ñonoï. Umbɨepɨ reta jeta korepoti pe uyapo waerä opaño kërái raí ía. Jare oñono reta iyé mbaembae oro pewa jare omonde reta temimonde jepɨete wae jukuärái uñemɨmaepöra waerä. Erëi kuña Cristo re wɨrowia wae reta ikawiete ko uñemɨmaepöra waerä ipɨa pe iñee kawi rupi jare ipɨawiwe rupi. Echa’ä kua nunga ndarau opa jare ikawiete ko Tumpa jowai. Jukuärái rupi ko uñemɨmaepöra arakae kuña Tumpa re wɨrowia wae reta. Jae reta yureko ime jei wae rupi. Yanemandúa kawi ñaï Sara re. Jae uyapo uipɨu rewe Abraham jei chupe wae rupi. Jukuärái wi kuña reta uyapo yawe ikawi wae jare mbaetɨ yawe ukɨye uyapo reta waerä ime jei chupe wae, oïta reta Sara rami. Jae nunga wi che tae kuimbae reta pe kuärái: Tuiko kawi reta jembireko ndiwe. Timandúa reta kërái kuña reta ipɨräta’ä ko chuwi reta. Jáeramo tuyandareko kawi jese reta jare tumbutuicha reta, echa’ä kuña reta uyekou ñonoï wi tekowe opa mbae wae re ime reta ndiwe. Erëi kuimbae reta uyandareko kawi’ä yawe jembireko re, yawaita chupe reta uyerure waerä Tumpa pe mbaembae re. Jayawe opaete kua mbaembae rupi aipota jae pewe kuärái: Piko kawi pëti ramiño päwe rewe. Piyeparareko. Piyerau päwe rewe. Pepɨakawi jare piñemɨmichi peyupe. Kía mbae ikawi mbae wae uyapo pewe yawe, awɨye pemɨñatima chupe ikawi mbae wae rupi. Jae ramiño wi kía mbae kachi wae jei pewe yawe, awɨye pemɨñatima chupe. Jaeño pere chupe: “Tumpa tuyapo ikawi wae ndewe.” Echa’ä Tumpa pereni ma piyapo waerä ikawi wae ïru wae reta pe. Jare jukuärái piyapo yawe, Tumpa uyapota ikawi wae pewe wi. Echa’ä Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï kuärái: “Kía uipota iko yawe ipɨawiwe rewe jare uyekou ara reta re wae, awɨye tuyemɨngeta ikawi mbae wae japicha reta kotɨ, jare awɨye tiyapu wi. Tusɨrɨ ikawi mbae wae wi, jare tuyapo ikawi wae. Jekuaeño tueka kërái iko waerä ipɨakatu rewe opaete wae ndiwe. Echa’ä yandeYa jekuaeño uyandareko oï jupi wae reta re jare uyapɨsaka oï uyerure reta chupe wae re. Erëi yandeYa oyowaicho oï mbae ikawi mbae uyapo wae reta ndiwe.” Jukuärái uyekuatía oï. Pe reta ikawi waeño pekɨrëɨ piyapo yawe, ¿kía ra uipotata uyapo pewe ikawi mbae wae jokua re? Erëitu aramoi piporarata peï ikawi wae piyapo wae re. Erëi jukuärái yawe, piyekouta peï. Echa’ä Tumpa umɨñatimata oï pewe kuri jokua re. Jayawe ime yawe kía uipota uiporaraka pewe wae, awɨye pekɨye chuwi jare awɨye wi piyembɨpɨa’ä jese. Pipɨu Cristo wi añetete rewe. Echa’ä jae ko peYa, jare jae ipo pe oï opaete mbaembae. Aramoi imeta kía upɨrandu pewe: “Maera pa pemae peï Tumpa kotɨ perowia katu rewe?” jeita. Jáeramo jekuaeño piyeyapɨkatuta ko peï pemɨmbeu chupe waerä. Erëi pemɨmbeuta ko chupe ñee kawi rewe jare pipɨu rewe. Jare imeta kía kía reta aramoi kachi uyemɨngeta oï pekotɨ. Jáeramo awɨye piyapo jokua pepɨa pembɨjekota oï jese wae, jae reta imara waerä kachi uyemɨngeta peré wae re. Echa’ä uikuaata reta kërái piyapo ikawi waeño Cristo re perowia ramo. Erëi aramoi pe reta piporarata ikawi wae piyapo jeko pewa. Jokua ipuereta ko uyeyapo Tumpa uipota yawe, jare jukuärái yawe, ikawita ko. Erëi piporara yawe mbae ikawi mbae piyapo wae jeko pewa, uyekuaata’ä mbae awe. Kua pe ikawi ñamae waerä Cristo re. Yepe tëi jae ko jupi wae, erëitu jae uiporara yande jupi mbae yaiko wae reta re. Yande jeta yayawɨ Tumpa kotɨ. Erëi Cristo umano pëti weseño jaeño mái pewa jokua mbaembae yayawɨ wae re, jukuärái yandepuere waerä yaya Tumpa re. Cristo uyeyapo kuimbaerä. Jáeramo jae umano yawe, umano jete pe yande rami. Erëitu ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi Espíritu Santo imbaepuere rupi. Jare jukuärái rupi jae oo umɨmbeu kiape espíritu reta uñeñapɨ̈ti ñonoï wae pe. Arakaete rupi, Noé chalana wasu uyapo iko rambuewe, kua reta uyapo’ä Tumpa jei wae rupi yepe tëi Tumpa ipɨawasuete chupe reta. Jare ou yawe jokua ɨporu wasu, mbowɨ miño kuimbae jare kuña reta oyepe reta chalana wasu pe. Añetete Tumpa jaeño jokua juri wae reta uepɨ ɨporu wasu wi. Jare jokua ko jae pëti yembɨjaanga yembɨsakambu re. Echa’ä jukuärái rupi pe reta penoi tekowe opa mbae wae. Erëi mbaetɨ ɨ peyoe wae rupi penoi tekowe opa mbae wae. Pe reta penoi tekowe opa mbae wae, echa’ä Tumpa uyapo ma peï waerä jae jowai pepɨa pembɨjeko mbae rewe. Jare jokua ko pemɨmbeu piyembɨsakambuka yawe ɨ pe. Añetete yandeYa Jesucristo ikowe ye ou umanokue wae reta ipɨte wi, jare jokua rupiño ko yande ñanoi tekowe opa mbae wae. Jare añawe jae oo ye ma ara pe jare joko pe oï Tumpa iyakata kotɨ. Jare ime onoi mbaepuere araɨwa reta re, jare aña reta re, jare opaete ara pe mbaepuere onoi wae reta re. Cristo uiporara yanderé kua ɨwɨ pe iko rambuewe. Jáeramo pe reta piyeyapɨkatuta ko piporara waerä jae rami. Echa’ä ime yawe kía uiporara Cristo re wɨrowia jeko pewa wae, jae jeko kachi wae ipɨräta’ä ma jese jete re. Jare jukuärái jae jekowe opa rewa mbaetɨta ma iko jete uipota uyapo wae rupi. Jaeño uipotata iko Tumpa jei wae rupi. Pe reta ɨma rupi piyapose Tumpa re wɨrowia mbae wae reta ikawi echa chupe wae. Jetaete ma piyapo. Piyapose mbaembae perete uipota uyapo wae rupi, jare awasa rupi, jare sawɨpo rupi. Piyapose arete jare kau wasu opa mbaembae uasa wae. Jare yepe tëi tumparaanga reta kachi ko Tumpa jowai, erëi pembɨadorase jese reta. Erëi añawe peya ma ko jokua mbaembae. Jare Tumpa re wɨrowia mbae wae reta pe yawái uikuaa waerä maera ra piyapo’ä ma jae reta ndiwe opaete kua mbaembae ikawi mbae wae reta. Jáeramo jae reta uyemɨngeta ñonoï kachi pekotɨ. Erëi pëti ara jae reta uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai umɨmbeu reta waerä jae reta mbae uyapo wae. Jukuärái uyapota reta jokua ara umanokue wae reta jare ikowe wae reta wi uyemboɨ reta yawe Tumpa jowai. Jokuaerä ko ñee ikawi wae Cristo rewa uyemɨmbeu iko wi jokua añawe umano ñonoï wae reta pe. Echa’ä jukuärái rupi, yepe tëi jae reta umano opaete wae reta rami, erëi jae reta iä ipuereta iko Tumpa ndiwe. Uyaro ma oï opaete mbaembae reta ime oï wae iyapɨ waerä. Jáeramo piko pearakuaa katu rewe jare pemae kawi rewe pepuere waerä piyerure kawi Tumpa pe. Jare opaete mbaembae reta wi, tenonde imeta ko tuicha rupi piyerau päwe rewe waerä. Echa’ä piko yawe jukuärái, ndarau ma pemandúa peyupe mbaembae kachi piyapo wae re. Jae nunga wi piyembɨasa kawi mii perëta pe piyengeta mbae rewe. Tumpa ipɨakawi ramo, umee ma yandewe pëti pëti wae pe yaikatu yayapo waerä mbae. Jayawe piyeyokui kawita ko peyupe jokua pikatu piyapo wae rupi. Jare jukuärái piyapo yawe, opa kërái rái uyekuaata peré Tumpa ipɨakawi wae ko. Jayawe ime yawe kía Tumpa umee chupe iñeengatu uyemɨngeta waerä wae, tuyemɨngeta Tumpa etei uyemɨngeta oï wae rami. Jare ime yawe kía Tumpa umee chupe uyeyokui waerä ïru wae reta pe wae, tuyeyokui mɨräta Tumpa umee chupe wae rupi. Jukuärái ko piyeyokuita peyupe. Jare jukuärái piyapo yawe, jayawe opaete mbaembae piyapo wae rupi, pepɨte pe uyekuaata oï Jesucristo imbaepuere jare jukuärái Tumpa jee uyembutuichakata oï. YandeRu Tumpa tonoi opaete mbaepuere, jare jae jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa. ¡Jukuärái tuiko! Cheïru puau mii wae reta, awɨye pepɨakañɨ añawe kua tuicha piporara peï wae re. Echa’ä kua nunga mbaembae uasa ñotái ko uyekuaa waerä añetete ko perowia peï Tumpa re. Jáeramo awɨye pere: “¿Maera ra kua uasa oï chewe?” Piyerowiaño. Echa’ä piporara wae rupi piñemɨïru peï Cristo ndiwe. Jare jokua re piyerowiaeteta peï kuri jokua ara Cristo ou ye yawe imbaepuere jembipete rewe. Jáeramo ïru wae reta jei yawe mbae ikawi mbae wae pekotɨ Cristo re perowia jeko pewa, añetete piyekouete peï. Echa’ä Tumpa iEspíritu Santo jare jae imbaepuere jupiete wae oï pe reta ndiwe ramo. Erëi awɨye kía pepɨte pe oï wae tupuruyuka, jare awɨye timonda, jare awɨye tuyapo ikawi mbae wae, jare awɨye tuyemɨinge opaño mbae pe. Echa’ä piyapo yawe kua nunga mbaembae, piporarata peï. Erëi piporara yawe Cristo re perowia jeko pewa, awɨye pemara. Pembutuicha Tumpa jee, echa’ä Cristo peapo ma imaerä ramo. Jare yande yaikuaa yaiporara ñotái ko, echa’ä uwäe ma ara Tumpa umbɨpɨ waerä umɨñatima ɨwɨ pewa reta pe kërái mbaembae uyapo reta wae re. Jare kua uyembɨpɨta yande reta ndiwe, yande Tumpa jëtararä yaiko wae reta. Erëi uyembɨpɨ ma jukuärái yande ndiwe yawe, uasaete yeta ndipo kuri jokua ñee ikawi wae wɨrowia mbae wae reta pe. Echa’ä jae reta wɨrowia’ä Tumpa iñee chuwi etei ou wae re. Jare kërái Tumpa iñeerɨru pe uyekuatía oï rami: “Yawái yawe jupi wae reta pe onoi waerä tekowe opa mbae wae, uasaete yeta ndipo jokua jupi mbae wae reta pe jare jeko kachi wae reta pe.” Jukuärái uyekuatía oï. Jáeramo Tumpa jei wae rupi uiporara wae reta jekuaeño tuyapo ikawi wae jare tuñeñono reta Tumpa ipo pe. Echa’ä Tumpa ko jae yandapoa, jare yandepuere yarowia katu jese uyandareko waerä yanderé. Añawe pe Cristo re perowia piko wae reta, che aipota ambɨarakuaa petenondewa reta kuärái: Che ko jae peparawɨkɨ ïru. Jare che aecha cheresa pe etei kërái Cristo uiporara yanderé. Jare Cristo ou ye yawe imbaepuere jembipete rewe, che wi ayerowiata pe reta ndiwe. Jáeramo che pumɨñera piyandareko kawi waerä opaete hermano reta Tumpa oñono pepo pe wae re, echa’ä jae reta ko jae Tumpa imaerä iko wae reta. Piyandareko mii jese reta kërái owecha iyandarekoa uyandareko iowecha reta re rami. Pemae kawi jese reta piyerowia rewe jare kía jei mbae pewe rewe, echa’ä jokua ko jae Tumpa uipota wae. Jáeramo piyapo mii pekɨrëɨ ngatu rewe. Awɨye piyapo pipota korepoti pemɨngana ramoño. Jare pechaka teko kawi chupe reta. Awɨye piyokui uyeyokui pewe wae reta rami. Echa’ä Tumpa umee pewe piyandareko kawi waerä jese reta. Jare jokua ara Cristo ou ye yawe, jae umɨñatimata oï pewe peparawɨkɨ re. Echa’ä yandeYa Cristo ko jae jese wɨrowia wae reta itenondewa itenondewa yuapɨ ye wae. Jare jae umeeta oï pewe kuri pëti corona ikawiete ye wae jare ikumewa mbaei wae. Taurusu wae reta tuyapo itenondewa reta jei wae rupi. Jare opaete pe reta, piyeyokuita ko peyupe piñemɨmichi rewe. Echa’ä Tumpa ipɨakawi uñemɨmichi wae reta pe, erëi jae oyowaicho uyembutuicha wae reta ndiwe. Tumpa imbaepuere tuichaete ko. Jáeramo piñemɨmichi jae jowai, jae pembutuichaka waerä jae uipota yawe. Peya Tumpa ipo pe opaete piyembɨpɨa’ä jare pepɨatɨtɨ peï jese wae, echa’ä jae uyandareko oï peré ramo. Jekuaeño piyandareko piyé jare piko pearakuaa katu rewe. Echa’ä perowaicho Añawasu ko jae yawapɨ̈ta tuicha wae uñee uwata oï wae rami jare ueka oï kía jou waerä rami. Erëi awɨye piyapɨsaka jese. Piñemɨmɨräta chuwi Tumpa iñee re. Pikuaa ko opaete ɨwɨ rupi yandehermano reta uiporara ñonoï wi pe reta piporara rami. Erëi piñemɨkɨrëɨ. Echa’ä michi pewaño piporarata peï. Jare opa ma piporara yawe, Tumpa etei pemupüata, jare pemɨatangätuta, jare pemɨmɨräta kawita awɨye waerä piyepɨaka. YandeRu Tumpa ipɨakawi tuichaete ko. Jae ko ñanereni ñaï waerä pëti ramiño Cristo re jare jukuärái yayekou waerä jae ndiwe jaeño mái pewa. YandeRu Tumpa jekuaeño tonoi opaete mbaepuere, jare jae jee tuyembutuichaka jaeño mái pewa. ¡Jukuärái tuiko! Kua mbowɨño ma aikuatía pewe pumɨkɨrëɨ waerä, jare araaka aï pewe hermano Silvano ndiwe. Jae ko kuimbae arowia katu jese wae. Opaete kua aikuatía pewe wae rupi aipota pikuaa waerä Tumpa ipɨakawi añetete ko. Piñemɨmɨräta jese. Opaete wae reta Cristo re wɨrowia wae kua Babilonia pe ñonoï wae omondo pewe saludo. Tumpa uiparawo wi jae reta pe reta peparawo rami. Jae ramiño wi Marcos omondo pewe saludo. Jae ko cheraɨ rami. Jare pe reta piyembɨsaluda yawe, jekuaeño piñekuäwa piyerau päwe rewe. Tumpa tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe, opaete pe pëti ramiño peï Cristo re wae reta. Jukuärái tuiko. Pe Jesucristo re perowia wae reta, che ko jae Simón Pedro aikuatía aï pewe wae. Jesucristo chemondo jae jee re opaete kerupi amɨmbeu waerä jesewa, jare chupe ko ayeyokui aï. Jesucristo ko jae yandeTumpa jare yandeRepɨ wae. Jare jae jupiete ramo, umee pewe jae iñee ikawiete wae jese perowia waerä kërái jae umee orewe wae rami. Tumpa jekuaeño tuicha tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe, echa’ä pe reta pikuaa Tumpa jare yandeYa Jesús ramo. Tumpa ñanereni ma yayekou waerä imbaepuere jupiete wae re jare ipɨakawi re. Jare añawe Tumpa yaikuaa ramo, jae imbaepuere rupi umee ma yandewe opaetei yaiko jupi waerä jae jowai jare yambɨyerowia waerä wi. Jare Tumpa imbaepuere jare ipɨakawi rupi yayekou ñaï mbaembae ikawiete ye wae re Tumpa jei umeeta iko yandewe wae re. Jare pe reta kua re piyekou peï ramo, pereko ipuere iko Tumpa jeko rami. Jare jukuärái kua ɨwɨ pewa reta jeko ikawi mbae wae ndarau pererükumewa. Añetete kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta uñererükumewa ma, echa’ä jaeño uipota uyapo reta mbae ikawi mbae wae. Jayawe kua mbaembae ikawi wae Tumpa uyapo pewe ramo, piñemɨatangätu päwe rewe pechaka waerä pereko kawi rupi perowia ko Tumpa re. Jare jekuaeño pemɨïru peraa jokua teko kawi pe arakuaa. Jare jekuaeño piñemɨatangätu awɨye waerä perete uipota wae piyapo. Jare jekuaeño jeiete pemɨawäta yembɨawái reta. Jare piñemɨatangätu wi peya katu waerä Tumpa jeko jupi wae re, jare pepɨakawi waerä peyupe, jare piyerau waerä päwe rewe. Echa’ä opaete kua jekuaeño piyapo yawe, pe reta pikuaa kawieteta Jesucristo jare jukuärái piyeyokui kawita chupe. Erëi kía opaete kua mbaembae uata chupe wae, jae ko michi miño umae wae rami ani jesa mbae wae etei Tumpa pewarä. Aramoi jae iñakañɨ ma Tumpa opa ko oyoe chuwi teko ime wɨreko Tumpa kotɨ wae. Jáeramo hermano mii reta, piñemɨatangätu peyupe pechaka waerä teko kawi opaete wae jowake. Echa’ä jukuärái piyapo yawe, uyekuaata añetete yepe Tumpa peparawo ma jare pereni ma piko waerä jae imaerä, jare jukuärái ndarau etei pepia yandeYa jape wi. Jare ara uwäe ma yawe yandeRepɨ wae yandeYa Jesucristo iko waerä opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa, jae pembɨasa kawita tuicha uyerowia rewe. Kua mbaembae pe reta pikuaa kawi. Jare pepɨräta ma jese añetete wae ko. Erëi che jekuaeño pumɨmanduata kua mbaembae re awɨye peakañɨ chuwi waerä. Jare arowia ikawi ko ayapo waerä jukuärái che imeño aï rambuewe pe reta ndiwe kua cherekowe pe. Echa’ä yandeYa Jesucristo uikuaaka ma chewe ɨmambae amanota aï. Jáeramo che aipota ayapo opaete chepuere wae rupi pe reta jekuaeño pemandúa waerä kua mbaembae re che amano ma yawe kuri. Ore numɨmbeu ma ko pewe kërái yandeYa Jesucristo ou yeta oï imbaepuere jembipete rewe. Erëi jukuärái numɨmbeu pewe yawe, numɨmbeu’ä ko pewe ore ndoe waeño. Ore nduecha oreresa pe etei yandeYa imbaepuere jembipete wae. Ore nduiko jae ndiwe yandeRu Tumpa umbɨyekuaa yawe Jesús imbaepuere jembipe wae. Kua uyeyapo jokua ɨwɨtu wasu Tumpa oñono tee wae re. Jare nduyandu wi ñee ara wi ou wae jei: “Kua ko jae cheRaɨ auete wae. Jae chembɨyerowiaete.” Jukuärái jei. Jokua ñee re pe reta pepuere perowia. Jae nunga wi pepuere perowiaete Tumpa iñee arakae umɨmbeu wae reta uikuatía wae re. Jare ikawi ko pe reta piyapɨsaka kawi waerä jese. Echa’ä jae reta iñee pëti mechero pɨ̈tumimbi pe jendɨ oï wae rami ko. Jare jukuärái ikota Jesucristo ou ye rewa. Jokua ara uwäe yawe, Cristo ikota yasɨtata ndimbowe uyekuaa wae rami, echa’ä jae umbɨembipe pɨau yeta yandepɨa pe. Jare ikawiete ko pikuaa waerä kua wi: Tumpa iñee arakaete umɨmbeu wae reta uikuatía wae, jae reta iyemɨngetaiño’ä ko. Tumpa etei ko umee chupe reta iñee. Jare jokua ñee jae reta umɨmbeu Espíritu Santo imbaepuere rupi. Erëi yanemandúa kawi ñaï, jokua ara reta rupi ime iko wi Israel iñemoñaa reta ipɨte rupi Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta. Jare jukuärái wi añawe rupi imeta wi pepɨte rupi Tumpa iñee re oporomboeraanga wae reta. Jae reta ikatu oporomboe waerä tëi, erëi kachi oporomboeta, jare jukuärái umbɨtawɨta jeta wae reta. Jare yepe tëi yandeYa umbɨepɨ juwɨ pe jae reta iko waerä tëi jae imaerä, erëi jae reta mbaembae oporomboe wae rupi uikuakuta yandeYa. Jare jukuärái jae reta ueruta iyupe ɨmambae Tumpa iarasɨ. Jare jae reta jeko ikawi mbae re jeta wae reta Cristo re wɨrowia wae uyemboeta jese. Jare jokua jeko pewa Cristo re wɨrowia mbae wae reta kachita uyemɨngeta Tumpa iñee añetete wae re. Jare jokua oporomboe kachi wae reta uipotaeteta korepoti. Jare imiärita reta iyapu rewe pembɨtawɨ waerä ipuere waerä umɨngana pewi korepoti. Erëi ɨma rupi Tumpa jei uiporaraka waerä chupe reta. Jare chupe reta waerä Tatawasurenda uyeyapɨkatu ma oï. Yaikuaa Tumpa uiporarakata oï chupe reta, echa’ä araɨwa retawe ipuere’ä oyepe Tumpa iarasɨ wi arakaete uyawɨ reta Tumpa kotɨ yawe. Echa’ä Tumpa ara wi omombo reta pɨ̈tumimbiete oï wae pe, jare joko pe uñeñapɨ̈ti ñonoï reta ara taɨkuewa uwäe rewa. Jare jokua ara uwäe yawe, uyemboɨta reta Tumpa jowai Tumpa uiporaraka waerä chupe reta jaeño mái pewa. Jare yanemandúa kawi ñaï wi, arakaete Tumpa uiporaraka opaete ɨwɨ pewa reta pe ɨporu wasu pe. Jaeño uepɨ chuwi Noé jare ïru chiu wae. Noé umɨmbeu tëi ïru wae reta pe kërái yureko reta waerä jupi Tumpa kotɨ. Erëitu jae reta uipɨu’ä Tumpa wi; jáeramo Tumpa opa umbái reta. Jare jae nunga wi yandepuere yanemandúa mbae uasa arakaete tëta wasu reta Sodoma jare Gomorra pe. Jokua tëta wasu pewa reta jeko kachi Tumpa jowai. Jáeramo Tumpa ombou tata jokua tëta wasu reta re jare opa umbái reta. Jaeño upɨta tanimbu joko pe. Tumpa jokua uyapo uikuaaka waerä yandewe mbae uasata oï wae Tumpa wi uipɨu’ä wae reta pe. Jare Tumpa opa umbái yawe jokua tëta wasu reta, jae uepɨ Lot. Echa’ä Lot ko jae kuimbae jupi wae Tumpa kotɨ. Opa ara rupi jae uecha mbaembae kachi jokua tëta wasu pewa reta uyapo wae, jare uyandu wi kachi kachi uyemɨngeta reta. Jare Lot jupi ramo, uiporara jare ipɨatɨtɨ parawete jokua uyandu jare uecha wae re. Jáeramo Tumpa uiparareko jare uepɨ. Jayawe opaete kua mbaembae rupi yaikuaa Tumpa ikatuete yanderepɨ waerä mbaesusere reta wi, yande jae yambɨyerowia wae reta. Jare jae ikatuete wi oñono tee waerä opaete mbae jupi mbae uyapo wae reta ara taɨkuewa uwäe rewa. Jokua ara uwäe yawe, jae reta uyemboɨta ñonoï Tumpa jowai Tumpa uiporaraka waerä chupe reta jaeño mái pewa. Jare oete uiporarakata oï opaete kía uipota’ä Tumpa jei wae rupi yureko wae reta pe. Jae reta jei wae rupiño ko yureko reta, jare opa ma uñererükumewa reta jeko kachi rupi. Jokua oporomboe kachi wae reta ikate iyé reta. Mbaetɨ etei ukɨye reta uyemɨngeta waerä ipotawe mbaepuere onoi wae reta kotɨ. Erëi araɨwa retawe, yepe tëi jae reta imbaepuerete chuwi reta jare Tumpa jowai ñonoï, erëi jae retawe ndarau kachi uyemɨngeta reta jokua mbaepuere onoi wae reta kotɨ. Erëi jokua oporomboe kachi wae reta uyemɨngeta kachi mbaembae uikuaa mbae wae kotɨ. Jae reta uikuaa mbae rewe uyapo ikɨrëɨ uyapo wae rupiño mbaemɨmba jesaete wae rami. Jokua nunga mbaemɨmba reta jaeño ikawi yaipɨsɨ waerä jare yayuka wɨrae waerä. Jare jukuärái rami wi uyeyapota kua kuimbae reta pe. Echa’ä Tumpa tuicha uiporarakata oï chupe reta jae reta mbae ikawi mbae wae uyapo reta ramo. Echa’ä jae reta ikatu pe etei uyapo mbaembae kachi wae. Ikaruete reta jare ikause reta. Jae nunga wi jae reta uyembatɨ jare ukaru pe reta ndiwe peïru reta rami. Erëi jae reta pembɨtawɨ ñonoï. Jokua pëti ñemɨmaraka ko pemaerä. Jae reta ipotawe kuña re umae yawe, umae jese uipota rewe. Jare ikueri’ä reta Tumpa kotɨ uyawɨ wae wi. Jae nunga wi jae reta uyawɨka Tumpa kotɨ jokua ipɨräta’ä ñonoï Tumpa re wae reta pe. Jare jekuaeño umae reta japicha imbaembae re uipota rewe. Jáeramo Tumpa iarasɨ uitɨta oï jese reta. Añetete jae reta ueya tape sɨmi wae jare omomoe ñonoï kuimbae Beor taɨ Balaam jee wae jeko. Echa’ä kërái Balaam uyapo rami, jae reta uipotaete korepoti mbae ikawi mbae uyapo wae rupi. Jokua Balaam, yepe tëi jae ko Tumpa iñee umɨmbeu wae, erëi jae opia Tumpa jape wi korepoti re. Erëi Tumpa umbɨeta chupe jae jeko kachi re pëti mburika rupi, jare jukuärái umaeño’ä Balaam re uyapo waerä jokua uyapota tëi iko iyarakuaa mbae rewe wae. Yepe tëi mburika reta ipuere’ä uyemɨngeta, erëi Tumpa umbɨyemɨngetaka jokua mburika pëti kuimbae rami. Jokua oporomboe kachi wae reta ko jae ɨkua opa ma tɨpa wae rami, echa’ä jae reta oporomboe wae yanemborɨ'ä maeräwe – jaeño upurumbɨtawɨ waerä. Jare jae nunga wi jae reta ko jae amapɨ̈tu ɨwɨtu täta wae opa wɨraa wae rami, jare okɨ'ä. Jukuäraiete wi kua kuimbae reta upurumbɨtawɨ. Jáeramo Tumpa uyapɨkatu ma chupe reta kiape pɨ̈tumimbiete oï wae pe jae reta jendarä, joko pe omombo reta waerä jaeño mái pewa. Jare jokua oporomboe kachi wae reta, ime ye ambɨe mbae kachi uyapo reta wae. Jae reta uyemɨngeta uyembɨkate rewe. Yepe tëi iñeengatu reta, erëi jokua usiriwe’ä etei kía imaeräwe. Jae reta jei tëi: “Yandepuere yaiko yanderete uipota wae rupiño. Jokua mbae’ä ko,” jei reta. Jukuärái jae reta umbɨtawɨ jaeramo wɨrowia Cristo re wae reta. Echa’ä umɨkɨrëɨ uyapo reta ye waerä jokua jaeramo mbaembae kachi opa tëi ueya reta wae. Jae reta jei tëi wi: “Tumpa yandeyora ma ko. Jáeramo yandepuere yaiko yande yae wae rupiño,” jei reta tëi. Erëi añetete jae reta mbae kachi wae pe täta rupi uyeyokui wae reta ko, echa’ä teko kachi imbaepuere pe ñonoï reta. Jare mbae uyemɨmbaepuere yanderé yawe, ñanerenoi ipo íɨwɨ pe. Kua pëti mbɨatɨtɨ ko. Echa’ä ipuere kía uikuaa yandeRepɨ wae yandeYa Jesucristo rewa, jare jokua arakuaa rupi ipuere ueya ɨwɨ jeko kachi wae. Erëi jokua nunga kía taɨkue rupi uñatima ye yawe jeko indechikue pe jare ipuere’ä ueya ye yawe, jae oeteta upɨta tenonde iko wae wi. Añetete ikawita tëi ko jae awɨye uikuaa waerä tape jupi wae rewa. Erëi jokua tape uyemɨmbeu ma ko chupe jare jae uikuaa tëi. Erëi jae wɨrɨ̈ro jokua tape. Jukuärái uyeyapo chupe jokua proverbio pe jei wae rami: “Yɨmba oo ye jou iwëekue, jare kuchi oyoe reta wae oo ye uyembɨsapayu tuñuu pe.” Cheïru puau mii wae reta, kua re mokui wese ma aikuatía aï pewe. Jare kua mokui rewe pe che pumɨmandúa pikuaa ma wae re pepɨa pe piyemɨngeta kawi waerä jese. Pe reta pikuaa ko kërái arakaete rupi Tumpa oñono tee amokue kuimbae reta jae imaerä umɨmbeu reta waerä jae iñee. Jokua ñee re aipota pe reta pemandúa ye waerä. Jare aipota pemandúa ye waerä wi yandeYa oporomboe wae re. Kua yemboe pikuaa ko, echa’ä yandeYa yandeRepɨ wae orembou numɨmbeu waerä pewe. Jare ikawiete ko pikuaa kawi waerä kua: añawe kua ara taɨkuewa rupi imeta oporoyoyai wae reta. Jae reta yurekota mbae kachi waeño uipota uyapo wae rupi Jare jeita reta tëi kuärái: “¿Mbae ra uasa Cristo ou yeta tëi iko wae? Echa’ä yanderamɨkue reta uäro tëi yureko wae opa ma umano. Opaete mbaembae jaewɨraweño oï kua ɨwɨ Tumpa uyapo ramo wiwe,” jeita reta tëi upuka rewe. Erëi jae reta ipotái iñakañɨraanga Tumpa wi kërái arakaete iñee rupiño uyapo ara jare ɨwɨ. Jare kua ɨwɨ jaeramo uyapo yawe, ɨ opa oñowa iko ɨwɨ. Jayawe Tumpa iñee rupiño umbɨsɨrɨ ɨ umbɨyekuaa waerä ɨwɨ. Jare jae nunga wi jokua oporoyoyai wae reta ipotái iñakañɨraanga reta Tumpa wi kërái iñee rupiño opa umbái tekowe ɨwɨ pe wɨreko wae reta ɨporu wasu pɨpe. Jare jae nunga wi añawe rupi ara jare ɨwɨ, Tumpa iñee rupi oñono tee oï ara taɨkuewa rewa. Jokua ara opaete wae uyemboɨta ñonoï jae jowai jare jae uiporarakata oï opaete uipɨu mbae chuwi wae reta pe. Jare jokua ara ramo Tumpa opata umbái oï tata pɨpe kua ɨwɨ jare opaete mbaembae ara re ñonoï wae. Erëi cheïru puau mii wae reta, ikawi ko jekuaeño pemandúa waerä kua re: pëti ara jare pëti miri año oyowakeño ko oï yandeYa pewarä. Amokue wae reta jei tëi: “YandeYa jarea’ä uyapo oï jae jei wae,” jei tëi reta. Erëi jukuärai’ä ko. YandeYa ndeiño ou yewɨ, echa’ä ipɨawasu oï pewe ramo jare uipota’ä tëi pëti awe omombo Tatawasurenda pe. Jae uipota tëi opaete wae reta ueya waerä ipɨayemɨngeta jupi mbae wae Tumpa rewa. Erëi ou uwäe yawe jokua ara yandeYa pewa, outa oï pëti imonda wae pɨ̈tu yawe ou wae rami. Jayawe ara añawe yaecha ñaï wae opata ukañɨ täta jɨapu rewe. Jare opaete mbaembae ara re ñonoï wae reta opata uyembái jendɨ rewe. Ɨwɨ jare opaete mbaembae ɨwɨ pe ñonoï wae reta opata okai. Jukuärái opaete mbaembae añawe yaecha ñaï wae opata uyembái oï. Jare kua pikuaa ramo, ikawi ko piko waerä jupi rupi jare pembɨyerowia waerä Tumpa. Jukuäraita ko piyapo peäro peï rambuewe pekɨrëɨete rewe jokua ara Tumpa pewa. Jokua ara opaete mbaembae ara re ñonoï wae jendɨ rewe opata uyembái. Jakueteta oï, jare opaete mbaembae opata okai jare tɨkui. Erëi yande reta yaikuaa ñaï taɨkue rupi Tumpa uyapota oï ara ipɨau wae jare ɨwɨ ipɨau wae. Jare joko pe imeta jaeño jupi wae. Jukuärái ko yaikuaa, echa’ä jukuärái Tumpa jei ramo. Jáeramo ko jokua ñaäro ñaï yayerowia katu rewe. Jáeramo cheïru puau mii wae reta, kua mbaembae peäro peï rambuewe, piko teko kawi rupi pepuere wae rupi awɨye waerä Tumpa pepokou teko pe jare pereko kachi rewe. Tuwäe pewe pepɨakatu rewe jae ndiwe. Jare che aipota pikuaa waerä kua: YandeYa ipɨawasu rewe uäro oï jeta wae reta ipuere waerä onoi tekowe opa mbae wae. Jare kua jae nunga wi uikuatía pewe yandehermano mii Pablo jokua arakuaa Tumpa umee chupe wae rupi. Opaete jae uikuatía wae rupi uyemɨngeta kua mbaembae re. Amo pe yawái yandewe yaikuaa kawi waerä jae uikuatía wae. Jare amokue wae reta uipepɨ Pablo uikuatía wae kërái uipepɨ reta ïru kuatía reta pe Tumpa wi ou wae. Jukuärái jae reta ueru ñonoï iyupe Tumpa iarasɨ. Jae reta uyemboe kawi’ä Tumpa iñee re jare ndeiño wɨrowia kawi reta Tumpa re. Erëi, pe cheïru mii reta, pikuaa ma ko kua mbaembae uyeyapota oï. Jáeramo piyandareko kawi piyé awɨye waerä piyembɨtawɨka jupi mbae uyapo wae reta pe, jare awɨye waerä pepɨräta’ä ma Tumpa re. Jekuaeño pekuakuaa Tumpa kotɨ yandeRepɨ wae yandeYa Jesucristo ipɨakawi rupi. Jare arakuaa jesewa tukuakuaa peré. ¡Jae jee tuyembutuichaka añawe jare jaeño mái pewa! Jukuärái tuiko. Cheïru mii reta, aikuatía aï pewe jae ko jee Ñee wae rewa. Jae ikoño mái iyɨpɨ wiwe. Ore reta nduyandu jare nduecha oreresa pe etei. Numae jese jare nduipɨsɨ wi orepo pe etei. Jae ko tekowe iYa etei. Jae ikoño mái yandeRu Tumpa ndiwe jare añawe uyechaka ma orewe. Ore reta etei nduecha ma, jare añawe nduikuaaka noï pewe jesewa jare kërái jae ikoño mái iko wae rewa. Kua mbaembae nduecha wae jare nduyandu wae nduikuaaka noï pewe, pe reta wi perowia jese waerä. Jare jukuärái yandepuere waerä ñañemɨïru kawi päwe rewe yandeRu Tumpa ndiwe jare Taɨ Jesucristo ndiwe. Jukuärái yawe, ore nduyerowiaeteta noï kuri añetete rewe. Jokuaerä ko kua mbaembae reta ore nduikuatía noï pewe. Ore numɨmbeu noï pewe ñee Jesucristo etei uikuaaka orewe wae. Jae ko kua: Tumpa jupiete ye wae ko jare ndaraúi uyapo mbae ikawi mbae wae. Jae ko pëti tembipe umbɨembipe pɨ̈tumimbi pe wae rami. Jayawe yande reta yae yawe, “Che añemɨïru kawi aï Tumpa ndiwe,” yae yawe, erëi yandereko jekuaeño kachi oï yawe, yandapu ko. Jokua ko jae pɨ̈tumimbi pe jekuaeño ñaï wae rami, echa’ä mbaetɨ ko yaiko añetete wae rupi. Erëi Tumpa ko jae arakuaa iYa, jare jokua arakuaa ko jae pëti tembipe rami yandewe. Jare yande yaiko yawe jokua arakuaa Tumpa umee yandewe wae rupi, jayawe yande ñañemɨïru kawita päwe rewe. Jare yandeRu Tumpa Taɨ Jesucristo juwɨ uyepɨyere wae jekuaeño yandeyoe oï Tumpa kotɨ. Echa’ä umbái oï yandewi mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Erëi yande yae yawe, “Che ayawɨ'ä etei ko aï Tumpa kotɨ,” jayawe yandei yayembɨtawɨ ko ñaï. Yaikuaa’ä etei añetete wae. Erëi yayembeu yawe Tumpa pe yayawɨ wae rewa, jae opata umbái yandewi jokua teko ñanoi wae jare yandepɨayoeta opaete mbae jupi mbae yayapo wae wi. Jukuärái Tumpa uyapota, echa’ä jukuärái jae jei uyapota iko ramo. Jare Tumpa jekuaeño uyapo jae jei wae, echa’ä jae jupiete ye wae ko. Erëi yande yae yawe, “Che ayawɨ'ä etei ko Tumpa kotɨ,” jayawe yae ñaï tëi Tumpa pe iyapu wae ko jare yaechaka ñaï yarowia’ä ko Tumpa iñee re añetete pewa. Cheraɨ mii puau wae reta, aikuatía aï pewe kua mbaembae awɨye waerä piyawɨ Tumpa kotɨ. Erëi kía uyawɨ Tumpa kotɨ yawe, ime ko pëti wae yandeRu Tumpa jowai oï yandepepɨka pe – jae ko Jesucristo. Jae jupiete ye wae ko. Jare jae etei ko uñemee umano waerä mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae re, jare jukuärái umbɨpɨakatu Tumpa iarasɨ tëi iko yandekotɨ wae. Jare yandereño’ä ko Cristo umano. Jae umano tëi ko wi opaete ɨwɨ pewa reta re. Jare ¿kërái ra yandepuere yaikuaa añetete ra yaikuaa Tumpa wae? Yande yayapo yawe mbaembae Tumpa jei yandewe wae, jokua uikuaaka yandewe yaikuaa ko Tumpa wae. Ipuere ko kía jei iyupe, “Che aikuaa ko Tumpa,” jei. Erëi jae uyapo’ä yawe Tumpa jei wae rupi, iyapu ko. Iko’ä etei ko añetete wae rupi. Erëi Tumpa jei wae rupi yayapo yawe, yande yaau ñaï Tumpa kërái jae jukuäraiño mái uipota wae rupi. Jare jukuärái yaikuaata yande ko ñaï pëti ramiño Tumpa re wae. Jayawe ime yawe kía jei, “Che aï pëti ramiño Tumpa re” wae, jayawe tuiko kawi kërái Jesucristo iko rami. Cheïru mii puau wae reta, kua aikuatía aï pewe wae mbae ipɨau wae’ä ko. Jae ko jokua iyɨpɨ wiwe pikuaaño mái piko wae. Echa’ä iyɨpɨ wiwe piyanduño mái kua ñee yayerauta ko päwe rewe wae. Erëi yepe tëi kua Tumpa jei wae ɨma ma yaikuaa, jesewe imeño ipɨau oï wae echa. Echa’ä Cristo jei pɨau ye ma yandewe yayerau päwe waerä jae yanderau wae rami. Jare jukuärái pe reta añawe piyapo peï. Jáeramo pereko kachi opa ukañɨ oo oï jare pereko kawi uyekuaa oo oï. Jokua ko pɨ̈tumimbi ukañɨ oo oï rami jare tembipe uyekuaa oo oï rami. Ime yawe kía jei, “Che aiko tembipe pe,” erëi uñamɨtäa yawe ïru hermano wae, jekuaeño oï pɨ̈tumimbi pe. Erëi ime yawe kía uau ïru hermano reta wae, jae jekuaeño oï tembipe pe. Jare jukuärái yawe, mbaetɨta mbae re uyepɨaka waerä. Erëi ime yawe kía uñamɨtäa ïru hermano wae, imeño oï pɨ̈tumimbi pe jare jekuaeño uyapo mbaembae pɨ̈tumimbi pewa. Jae uikuaa’ä ketɨ ra oo oï wae, echa’ä jae ko jesa mbae wae rami Tumpa jowai mbaembae kachi uyapo wae jeko pewa. Sambiaɨ mii reta, che aikuatía aï pewe kua mbaembae, echa’ä Tumpa umbái ma pewi teko penoi ikotɨ wae ramo. Jukuärái jae uyapo ma yandeYa Jesucristo uyapo pewe wae rupi. Jare pe pekuakuaa ma piko wae reta, pe reta pikuaa jokua iyɨpɨ wiwe ikoño mái wae. Jare jokua jeko pewa ko aikuatía aï pewe. Jare pe taurusu piko wae reta, pe reta pemɨamɨri ma Añawasu. Jare jokua jeko pewa ko aikuatía aï pewe wi. Sambiaɨ mii reta, taikuatía ye pewe kua mbaembae, echa’ä pe reta pikuaa yandeRu Tumpa ramo. Pe pekuakuaa ma piko wae reta, pe reta pikuaa jokua iyɨpɨ wiwe ikoño mái wae. Jare jokua jeko pewa ko aikuatía aï pewe. Jare pe taurusu piko wae reta, pe reta pepɨräta peï Tumpa re, jare Tumpa iñee oï pepɨa pe, jare pemɨamɨri ma Añawasu. Jare jokua jeko pewa ko aikuatía aï pewe wi. Jayawe cheïru mii reta, che tae pewe kuärái: Kua ɨwɨ pewa reta opaete seri oyowaicho ñonoï Tumpa kotɨ, jare jae reta jeko kachi ko Tumpa jowai. Jáeramo awɨye pipotaete piko jae reta jeko rupi, jare awɨye piñono pepɨa mbaembae kua ɨwɨ pewa re. Echa’ä kía jukuärái uyapo wae, uau’ä etei ko jayawe yandeRu Tumpa. Echa’ä kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta jaeño uipota yureko teko kachi rupiño jare mbaembae chupe reta ipöra wae reño. Jare jekuaeño uipota uyemɨngeta reta uyembutuicha rewe mbaembae jae reta onoi wae re jare mbaembae uyapo wae re. Erëi jae reta jeko ou’ä etei ko yandeRu Tumpa wi, echa’ä kua ɨwɨ pewaño ko. Jare kua ɨwɨ jeko opata oï. Jare jukuäraiete wi opata mbaembae ɨwɨ pewa reta uipota wae. Erëi ipotawe kía uyapo Tumpa jei wae ikota jaeño mái pewa. Jukuäraita ko. Cheraɨ reta, añawe ñawäe ma ñaï ara taɨkuewa reta pe. Pe reta piyandu ma ko jokua kuimbae Cristo uyembɨjeeraanga wae outa oï wae. Jare añawe ou ma tenonde jeta wae Cristo uyembɨjeeraanga wae reta. Jukuärái yaikuaa ara taɨkuewa rupi ma ko ñaï wae. Jae reta uyembatɨse yande ndiwe añetete wae nunga. Erëitu opa ma usɨrɨ reta yandewi. Jae reta uñemɨïru’ä añetete rewe yande ndiwe. Jae reta añetete uñemɨïru yande ndiwe yawe, jekuaeñota tëi yureko yande ndiwe. Erëi opa usɨrɨ reta yandewi. Jukuärái yaikuaa jae reta mbaetɨ ko yande rami, echa’ä jae reta Tumpa pewa’ä ko. Erëi pe reta jokua nunga’ä ko. Echa’ä Tumpa jupiete ye wae umee ma pewe Espíritu Santo. Jáeramo pikuaa ma añetete wae. Jare che aikuatía aï pewe pumɨmɨräta waerä jokua pikuaa wae re. Jare pe reta pikuaa kawi peï pëti apu ou’ä ko añetete wae wi. Jayawe, ¿kía oporomboe oï apu re? Jae ko ipotawe kía jei, “Jesús jae’ä ko Cristo Upuruepɨ wae,” jei wae. Jokua nunga etei ko Cristo kotɨ oyowaicho oï wae. Erëi Tumpa Taɨño’ä ko jae wɨrɨ̈ro oï. Wɨrɨ̈ro ko oï wi yandeRu Tumpa etei. Echa’ä ime yawe kía wɨrɨ̈ro Tumpa Taɨ wae, jae mbaetɨ etei ko onoi yandeRu Tumpa. Erëi ime yawe kía jei, “Jesús ko jae Tumpa Taɨ” wae, yandeRu Tumpa etei ko onoi wi. Jáeramo jekuaeño tupɨta pepɨa pe jokua iyɨpɨ wiwe piyemboe jese wae. Jare jukuärái yawe, jekuae ñotái ko piñemɨïru kawi Tumpa Taɨ ndiwe jare yandeRu Tumpa ndiwe etei wi. Jare kua ko jae Tumpa jei umeeta oï yandewe wae – tekowe opa mbae wae. Che aikuatía aï pewe kua mbaembae, echa’ä ime amokue wae reta uipota pembɨtawɨ ñonoï. Erëi awɨye piyapɨsaka jese reta, echa’ä pe reta ime ma penoi Espíritu Santo pemboe waerä. Tumpa etei ko umee ma pewe Espíritu Santo, jare jae jekuaeño uyemɨngeta añetete wae. Espíritu Santo ipuere’ä etei iyapu. Jare kërái jae pemboe wae rupi, jekuaeño piñemɨïru kawi Cristo ndiwe. Jayawe cheraɨ mii reta puau wae, jekuaeño piñemɨïru kawi Jesucristo ndiwe. Echa’ä jukuärái yayapo yawe, ndarau yayepokouka jokua ara Cristo ou ye yawe. Ñaïta jae jowai yayerowia rewe jare ñanemara mbae rewe. Jae nunga wi yande yayapo yawe jupi wae rupi, jokoropi uyekuaata yande ko jae Tumpa taɨ reta wae. Echa’ä pe reta pikuaa kërái Tumpa ko jae jupi wae. Jare jukuärái wi opaete taɨ reta uyapota ko jupi wae rupi. Mase, kërái etei ra ko yandeRu Tumpa yanderau, echa’ä jae jei yandewe, “Cheraɨ retarä ko.” Jare jokua ko jae yande reta. Erëi kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta uikuaa’ä kía ko yande wae, echa’ä uikuaa’ä reta yandeRu Tumpa ramo. Cheïru puau wae reta, añawe yande ko jae Tumpa taɨ reta. Jare ndeiño Tumpa uikuaaka yandewe kërái eteita ra ko ñaï kuri wae. Erëi yaikuaa ko ñaïta Cristo rami jae ou ye yawe, echa’ä yaechata jae etei kërái ko jae wae. Kua añetete uyeyapota ko. Jare opaete kua uäro ñonoï wae reta wɨrɨ̈ro mbae kachi wae, echa’ä jae reta uipota yureko jupi Cristo rami. Ime yawe kía Tumpa jei wae jekuaeño uyawɨ wae, jokua ko jae mbae kachi wae Tumpa jowai. Echa’ä yayawɨ Tumpa kotɨ yawe, yambowaicho ko ñaï Tumpa. Erëi pe reta pikuaa kawi peï Cristo uyeyapo kuimbaerä opa umbái waerä yandewi mbaembae yayawɨ Tumpa kotɨ wae. Jare Cristo pëti wese awe uyawɨ'ä. Jáeramo kía uñemɨïru kawi Cristo ndiwe wae ndarau jekuaeño uyawɨ Tumpa jei wae. Erëi kía jekuaeño uyawɨ Tumpa jei wae wɨrowia’ä ko Cristo re jare uikuaa’ä etei ko wi. Cheraɨ puau wae reta, piyandareko kawi piyé awɨye waerä kía pembɨtawɨ kua rewa. Kía re Tumpa umae jeko mbae wae rami ikota jupi wae rupi. Echa’ä jae uipota iko Jesucristo rami, jare Jesucristo jupi wae ko. Erëi ime kía Tumpa jei wae jekuaeño uyawɨ wae, jae Añawasu pewa ko. Echa’ä Añawasu iyɨpɨ wiwe uyawɨño mái Tumpa kotɨ. Erëi Tumpa Taɨ uyeyapo kuimbaerä opa umbái waerä Añawasu iparawɨkɨ. Jayawe ipotawe kía Tumpa uyapo taɨrä wae ndarau jekuaeño uyawɨ Tumpa kotɨ. Echa’ä Tumpa etei ko uyapo taɨrä iko waerä jare umee chupe tekowe ipɨau wae Tumpa pewa. Jokua jeko pewa ko Cristo re wɨrowia wae reta ipuere’ä jekuaeño uyawɨ Tumpa kotɨ. Jukuärái ko yandepuere yaikuaa kía ra ko jae Tumpa taɨ reta wae jare kía ra ko jae Añawasu taɨ reta wae. Opaete mbae jupi mbae uyapo wae reta Tumpa pewa’ä ko. Jare jae nunga wi opaete uau’ä japicha wae reta Tumpa pewa’ä ko wi. Kua ñee ipɨau wae’ä ko. Echa’ä pe reta piyanduño mái imeta ko yayerau päwe rewe. Awɨye yaiko Caín rami. Caín Añawasu pewa ko jare uyuka tɨwɨ. Jare ¿mbae jeko pewa ra uyuka? Echa’ä Caín jeko kachi ko, erëi tɨwɨ uyapo jupi wae. Jáeramo chehermano mii reta, kua ɨwɨ jeko rupiño yureko wae reta peamɨtäa yawe, awɨye pepɨakañɨ jokua re. Echa’ä jokua uasaño mái iyɨpɨ wiwe. Yande yarowia Cristo re wae reta yayerau päwe añetete rewe yawe, jokua uikuaaka yandewe ime ko ñanoi tekowe ipɨau wae jare ndarau ye ñamano wae echa Tumpa wi. Erëi kía upuruau’ä wae imeño umano oï wae echa Tumpa wi. Jare ime yawe kía uñamɨtäa umae ïru hermano re wae, Tumpa pewarä jae upuruyuka ma. Jare pe reta pikuaa kawi pëti upuruyuka wae mbaetɨ etei ko onoi tekowe opa mbae wae. Jare yande reta yaikuaa ma kërái ko yapuruau añetete rewe. Echa’ä yandeYa Cristo jokua uechaka ma yandewe jae umee yawe jekowe yanderé. Jukuäraita ko yande yaau wi ïru hermano reta. Erëi, ¿këraita ra ko ime yawe kía jeta mbaembae onoi wae, jare jae uecha yawe ïru hermano ikuasɨ oï mbae uata chupe ramo? ¿Këraita ra ko jokua ikokatu wae ipɨatäta jare uipota’ä omborɨ yawe? ¿Jae upuruau ra oï Tumpa rami? Mbaetɨ etei. Jayawe cheraɨ puau wae reta, yapuruau mii mbaembae yayapo wae rupi añetete rewe. Awɨye yapuruau ñaniñee peño. Jare yande yapuruauñoi yawe añetete rewe, jokoropi ko yaikuaa Tumpa pewa ko yande reta. Jukuärái ñaï wi Tumpa jowai yandepɨakatu rewe. Echa’ä aramoi yandepɨa yanembɨjeko oï mbae re. Erëi jesewe yandepuereta yandepɨakatu Tumpa jowai, echa’ä yaikuaa Tumpa uikuaa yande rewa opaetei. Jare jokua jae jei yandereko rewa wae jupiete ko yandepɨa jei wae wi. Cheïru puau wae reta, yandepɨa mbaetɨ ma yanembɨjeko mbae re yawe, yandepuereta yaya Tumpa re yayerowia rewe. Jare ipotawe mbae yayerure chupe wae, jae uyapota yandewe, echa’ä yayapo jae jei wae ramo jare yayapo mbaembae jae umbɨyerowia wae ramo. Jare kua ko jae Tumpa jei yandewe wae: imeta ko yarowia Taɨ Jesucristo re, jare imeta ko yayerau päwe rewe kërái Cristo jei yandewe rami. Jare kía kua Tumpa jei wae uyapo wae jekuaeño uñemɨïru Tumpa ndiwe, jare Tumpa jekuaeño uñemɨïru jae ndiwe wi. Jare yande yaikuaa Tumpa uñemɨïru ko yande ndiwe, echa’ä jae umee yandewe Espíritu Santo ramo. Cheïru puau wae reta, awɨye perowia woi ipotawe kía Tumpa iñee ou umɨmbeu wae, echa’ä añawe rupi ime jeta wae reta Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae reta. Jayawe ime yawe kía ou piyembatɨ wae pe jare jei pewe yawe, “Che ko jae Tumpa iñee umɨmbeu wae,” pemboporowa rani jae iñee añetete ra ou Tumpa wi wae. Kuärái pepuere pikuaa jae ime ra onoi Tumpa iEspíritu wae. Jae jei yawe, “Jesucristo ko jae Upuruepɨ wae kuimbaerä uyeyapo wae,” jukuärái pepuere pikuaa jae iñee ou ko Tumpa wi. Erëi jae wɨrowia’ä yawe Jesús ko jae Upuruepɨ wae kuimbaerä uyeyapo wae, jukuärái pikuaata jae iñee ou’ä ko Tumpa wi. Ou ko Añawasu wi – jae ko pëti ara umeeta oï mbaepuere jokua kuimbae Cristo uyembɨjeeraanga wae pe. Pe reta piyandu ma kërái jokua kuimbae outa oï. Jare che aikuaaka aï pewe jae imbaepuere ime ma oï kua ɨwɨ rupi. Erëi pe cheraɨ puau wae reta, pe reta opa ma pemɨamɨri jokua oporomboeraanga wae reta, echa’ä pe reta ko jae Tumpa pewa jare Espíritu Santo oï pepɨa pe. Jare yepe tëi Añawasu ko jae kua ɨwɨ iya, erëi Espíritu Santo imbaepuere tuichaete ye ko Añawasu imbaepuere wi. Jokua oporomboeraanga wae reta uikuaa’ä ko Tumpa jare jaeño yureko reta kua ɨwɨ jeko rupi. Jáeramo jae reta uyemɨngeta mbaembae ɨwɨ pewa reño. Jare ïru uikuaa mbae Tumpa wae reta uyapɨsaka kawi jese reta. Erëi ore reta, oriñee ou ko Tumpa wi. Jáeramo ime yawe kía uikuaa Tumpa wae, jae uyapɨsaka oriñee re. Erëi kía uikuaa’ä Tumpa wae uyapɨsaka’ä oriñee re. Jukuärái yaikuaa kía ko jae oporomboe jupi wae jare kía ko upurumbɨtawɨ wae. Cheïru puau wae reta, jekuaeño yayerauta ko päwe rewe, echa’ä jokua ou Tumpa wi ramo. Ime kía Tumpa uyapo taɨrä wae jare uikuaa Tumpa wae, upuruauta oï. Erëi upuruau mbae wae uikuaa’ä Tumpa, echa’ä Tumpa ko tuicha upuruau. Añetete Tumpa etei ko jae mburuau. Jare Tumpa uechaka yandewe yanderau ko kuärái: Jae ombou Taɨ jae waeño wae kua ɨwɨ pe yande yandepuere waerä ñanoi tekowe opa mbae wae Taɨ uyapo yandewe wae rupi. Echa’ä Tumpa ombou Taɨ umano waerä mbaembae yayawɨ ikotɨ wae re, jare jukuärái umbɨpɨakatu Tumpa iarasɨ tëi iko yandekotɨ wae. Yaipota yaikuaa yawe kërái yapuruau waerä añetete rewe, jokua re ko ikawi ñamae waerä. Awɨye ñamae yandiyé kërái yaau Tumpa wae re. Echa’ä yaau Tumpa wae ndarau etei omboyowake Tumpa yanderau wae. Jukuärái ko, cheïru puau wae reta, Tumpa uikuaaka yandewe yanderau wae. Jáeramo yande reta wi yayerauta ko päwe rewe. Mbaetɨi kiawe uecha Tumpa. Erëitu yayerau päwe ñaï yawe, ñañemɨïru kawi ko ñaï Tumpa ndiwe jare yaau ko ñaï Tumpa kërái jae jukuäraiño mái uipota wae rupi. Jare yande yaikuaa ñañemɨïru ko ñaï Tumpa ndiwe jare Tumpa uñemɨïru ko oï yande ndiwe wi, echa’ä jae umee ma yandewe iEspíritu Santo. Jare jokuaño’ä ko. Jae nunga wi yandeRu Tumpa ombou Taɨ ɨwɨ pe uepɨ waerä ɨwɨ pewa reta. Jukuärái ore nduecha ma, jare jukuäraiete wi ore nduikuaaka noï opaete wae pe. Jare ime yawe kía jei, “Jesús ko jae Tumpa Taɨ” wae, jae uñemɨïru oï Tumpa ndiwe jare Tumpa uñemɨïru oï jae ndiwe wi. Jayawe kua mbaembae rupi yaikuaa kawi ma Tumpa yanderau ko, jare jokua re yarowia jare yayeko ma jese. Tumpa ko tuicha upuruau. Añetete Tumpa etei ko jae mburuau. Jayawe kía upuruau rewe iko wae uñemɨïru kawi ko oï Tumpa ndiwe, jare Tumpa uñemɨïru kawi oï jae ndiwe wi. Jare jukuärái yayapo yawe, yaikota Cristo rami jare yayerauta päwe rewe kërái Tumpa jukuäraiño mái uipota wae rupi. Jáeramo yande yayerowiata ñaï kuri yayemboɨ yawe Tumpa jowai ara taɨkuewa uwäe yawe. Ndarau yakɨye. Erëi imeño yakɨye yawe Tumpa wi, jayawe yandepɨa pe imeño yayemɨngeta ñaï Tumpa uiporarakata oï yandewe aramoi. Jare jukuärái yawe, ndeiño yaikuaa kawi kërái Tumpa uipotaño mái wae rami. Echa’ä ndeiño yaikuaa kawi kërái Tumpa yanderauete wae. Erëi jokua yaikuaa kawi jare yarowia yawe, jayawe mbaetɨta mbae wi yakɨye waerä. Yande yaau ko Tumpa, echa’ä jae rani yanderau ramo. Erëi ime yawe kía jei, “Che au Tumpa,” erëi uñamɨtäa yawe ïru hermano, jayawe iyapu ko oï. Echa’ä yaau’ä yawe ïru hermano yaecha ñanoi wae, jayawe ¿këraita pa yandepuere yaau Tumpa yaecha’ä ñaï wae? Ndarau yandepuere. Jare wi Tumpa yanemboe kuärái: “Jokua uau Tumpa wae, tuau wi ïru hermano reta,” jei. Opaete kía reta wɨrowia Jesús ko jae Cristo Upuruepɨ wae, jokua reta Tumpa uyapo taɨ retarä yureko waerä. Jare yande yaikuaa kawi ñaï yaau yawe pëti kuimbae sambiaɨ reta onoi wae, yaau wi ko taɨ reta. Jáeramo yaau yawe Tumpa, jare yaiko yawe jae jei wae rupi, yaau wi ko ïru hermano reta. Echa’ä jae reta ko jae Tumpa taɨ reta wi. Jare imeta ko yayapo Tumpa jei wae rupi, echa’ä jukuärái rupi yaau Tumpa. Jare mbaetɨ ko yawái yayapo waerä Tumpa jei wae rupi. Kua ɨwɨ jeko uipota tëi yanembɨawái, erëi yande Tumpa taɨrä yaiko wae reta ñamɨamɨri ma ko kua ɨwɨ jeko. Jare jukuärái yayapo Jesucristo re yarowia wae rupi. Echa’ä jaeño kía wɨrowia Jesús ko jae Tumpa Taɨ wae umɨamɨrita kua ɨwɨ jeko. Jare Jesucristo ko jae Tumpa Taɨ, echa’ä jukuärái Tumpa uikuaaka orewe Jesús uyembɨsakambuka yawe ɨ pe. Jare jae juwɨ uyepɨyere yawe kurusu re, jukuärái wi Tumpa uikuaaka orewe Jesús ko jae Tumpa Taɨ wae. Mbaetɨ ko uikuaaka orewe Jesús uyembɨsakambuka rupiño. Kua yaikuaa añetete wae ko, echa’ä jukuärái Espíritu Santo uikuaaka yandewe yandepɨa pe. Jare jokua jae jei wae añetete ko. Ndarau iyapu yandewe. Añetete ime mbapɨ mbaembae uikuaaka kawi yandewe Jesucristo rewa. Jae ko Espíritu Santo, jare Jesús usakambu ɨ pe wae, jare juwɨ uyepɨyere kurusu re wae. Jare kua mbapɨ mbaembae oyowakeño uikuaaka kawi yandewe Jesús ko jae Tumpa Taɨ wae. Jare yandepuerete yarowia kua ñee re, echa’ä Tumpa wi etei ko ou jare uikuaaka yandewe jae Taɨ re etei. Ou’ä ko ipotawe kuimbae wi. Kía Tumpa Taɨ re wɨrowia wae uikuaa ipɨa pe añetete ko kua mbaembae Tumpa uikuaaka yandewe wae. Erëi jokua wɨrowia’ä wae jei oï tëi Tumpa pe iyapu wae ko, echa’ä wɨrowia’ä Tumpa jei Taɨ rewa wae ramo. Jare Tumpa uikuaaka yandewe kuärái: Jae umee ma yandewe tekowe opa mbae wae, jare kua tekowe opa mbae wae ñawäe Tumpa Taɨ re. Jayawe kía ime onoi Tumpa Taɨ wae, ime onoi kua tekowe. Erëi kía mbaetɨ onoi Tumpa Taɨ wae, mbaetɨ etei onoi kua tekowe opa mbae wae. Jayawe pe Tumpa Taɨ re perowia peï wae reta, che aikuatía aï pewe kua mbaembae pe reta pikuaa waerä penoi ma ko tekowe opa mbae wae. Jáeramo yandepuere yayerure Tumpa pe ipotawe mbae re. Jare yayerure yawe jae uipota wae rupi, yandepuere yarowia katu jese uyandu waerä yandewe yandiyerure. Jare kërái yaikuaa jae uyandu yandewe yandiyerure wae, jukuärái wi yaikuaa jae uyapota oï yandewe jokua yayerure chupe wae re. Jayawe pëti hermano uecha yawe ïru hermano uyawɨ oï Tumpa jei wae, tuyerure Tumpa pe jese jokua jae uyawɨ wae mano pewa’ä yawe. Jare Tumpa umbɨpɨau yeta oï jekowe. Jukuärái ko kía mbae uyawɨ wae mano pewa’ä yawe. Erëi ime pëti mbae yayawɨ wae mano pewa. Jare mbaetɨ che jae aï tuyerure jokua re. Añetete opaete mbae jupi mbae yayapo wae, jokoropi yayawɨ ma ko Tumpa jowai. Erëi mbaetɨ ko opaete mbaembae yayawɨ wae mano pewa. Jare yaikuaa kawi opaete kía kía Tumpa uyapo taɨ retarä wae ndarau jekuaeño uyawɨ Tumpa jei wae. Echa’ä Tumpa Taɨ etei jekuaeño uyandareko oï jese reta, jare Añawasu ndarau ipuere mbae uyapo chupe reta. Añetete ko, yande yaikuaa opaete kua ɨwɨ jeko rupi yureko wae reta Añawasu imbaepuere pe ko ñonoï. Erëi yaikuaa wi yande reta ko jae Tumpa pewa reta. Jare yaikuaa wi Tumpa Taɨ ou ma ko kua ɨwɨ pe jare umee ma yandewe arakuaa yaikuaa waerä Tumpa añetete wae. Jare añawe yande ñaï ma ko pëti ramiño Tumpa añetete wae re, echa’ä ñaï ma pëti ramiño Taɨ Jesucristo re ramo. Jae ko Tumpa añetete wae jare tekowe opa mbae wae iYa. Jayawe cheraɨ puau wae reta, piyandareko kawi piyé awɨye waerä pembɨadora tumparaanga reta re. Jaeño ma. Nde cherindɨ mii Tumpa ndeparawo wae, che ko jae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa. Kua tupapire aikuatía aï ndewe jare nemembɨ reta pe wi. Che puauete ko añetete rewe. Erëi cheño’ä ko puau aï. Jae nunga perau wi opaete ñee añetete wae uikuaa wae reta. Kua ñee añetete wae jekuaeño oï yandepɨa pe jare jekuaeño oïta yande ndiwe jaeño mái pewa. Jare jokua ñee nduikuaa ramo, ore puau. YandeRu Tumpa jare Taɨ Jesucristo jekuaeño tipɨakawi yandewe, jare tumae yanderé yandeparareko rewe, jare tuyapo yandewe yaiko waerä yandepɨakatu rewe. Jukuärái tuiko yande yaiko rambuewe ñee añetete pewa rupi, jare yayerau päwe ñaï rambuewe. Che tuicha ayerowia aï, echa’ä awäe chupe amokue nemembɨ reta ñonoï ma añetete wae rupi kërái yandeRu Tumpa jei yandewe wae rupi. Jare añawe nde cherindɨ mii, che numɨñera jekuaeño nemandúa waerä kua Tumpa jei yandewe wae re: yapuruau päwe rewe mii. Kua aikuatía aï ndewe wae, mbae ipɨau wae’ä ko. Jae ko jokua iyɨpɨ wiwe Tumpa jeiño mái yandewe wae. Jare ¿kërái ra yapuruau añetete rewe? Imeta ko yaiko Tumpa jei wae rupi. Jare Tumpa jei yandewe yaiko waerä yapuruau rewe. Kua ko jae mbae iyɨpɨ wiwe piyandu ore ndoporomboe jese wae. Jukuärái jae pewe, echa’ä kua ɨwɨ pe ime jeta upurumbɨtawɨ wae reta. Jae reta wɨrowia’ä yandeYa Jesucristo uyeyapo kuimbaerä wae. Ime yawe kía jukuärái uyemɨngeta wae, jae ko upurumbɨtawɨ wae jare jae ko Cristo kotɨ oyowaicho oï wae. Jáeramo pe reta piyandareko kawi piyé awɨye waerä piyembɨtawɨka chupe reta. Echa’ä pe reta peparawɨkɨ ma täta Tumpa pewarä, jare che aipota’ä pemɨkañɨ waerä peyuwi Tumpa umɨñatimata oï pewe wae. Che aipota penoi waerä opaetei jokua reta. Ipotawe kía ueya yawe Cristo oporomboe wae iko waerä ambɨe yemboe rupi wae, kua nunga reta mbaetɨ etei onoi Tumpa. Erëi kía jekuaeño iko yawe Cristo oporomboe wae rupi, yandeRu Tumpa jare Tumpa Taɨ mokui rewe ñonoï jae ndiwe. Jayawe ou yawe kía uipota pemboe wae, erëi oporomboe oï ambɨe ye yawe kua ore ndoporomboe wae wi, jayawe awɨye peparea chupe upɨta waerä perëta pe. Jare awɨye awe pere chupe: “Jaekawi ko ndeyu.” Echa’ä pere yawe chupe jukuärái, piñemɨïru ma ko peï jae ndiwe mbae kachi uyapo wae rupi jare teko pe ma peï. Ime tëi anoi jeta mbaembae jae pewe waerä, erëi aipota’ä jae pewe kua tupapire rupi. Echa’ä aipota a apou pepɨ yayemɨngeta waerä yayerecha rewe, jare jukuärái tuicha rupi yayerowiata päwe rewe. Ndepɨkɨɨ, jae ko Tumpa uiparawo wae wi. Jare jae imembɨ reta omondo pewe saludo. Jaeño ma. Nde cherɨwɨ mii Gayo, che ko jae Cristo re wɨrowia wae reta itenondewa aikuatía aï ndewe. Che nduau añetete rewe. Cherɨwɨ mii, che aikuaa ikawi neï Tumpa ndiwe. Jare che ayerure aï nderé opaete mbaembae ndiyapo wae rupi ndeo kawi waerä jare ndikowe katu waerä wi. Che ayerowiaete aï, echa’ä amokue yanderɨwɨ reta yuweru kua pe imiäri chewe kërái nde jekuaeño ndiko añetete wae rupi. Jare che aikuaa jokua añetete ko. Mbaetɨ ye ambɨe yerowia tuicha wae kua wi ayandu yawe kërái cheraɨ reta ñonoï añetete wae rupi. Cherɨwɨ nduau mii wae, jaekawi nde ndiyapo neï. Echa’ä nemborɨ neï ïru Cristo re wɨrowia wae reta oo opou pepɨ yawe, yepe tëi ndikuaa’ä reta. Jare kua ndiyapo neï wae rupi, uyekuaa oï kërái jupi ndiyeyokui neï Tumpa pe wae. Amokue jae reta kua pe imiäri nderé hermano reta jowake kërái nde ndepuruauete ko. Che tae ndewe, ikawita ko nde jekuaeño nemborɨ waerä kua nunga reta, jae reta oë oo ye oï reta yawe nerëta wi. Iyapo mii ikawi wae chupe reta Tumpa umbɨyerowia wae. Echa’ä jae reta ueya jëta yuraa umɨmbeu waerä Jesucristo rewa. Jare jae reta ueka’ä ñonoï yemborɨ Tumpa re wɨrowia mbae wae reta pe. Jáeramo ikawi ko yande yamborɨ waerä kua nunga reta. Echa’ä jukuärái yandepuere yaparawɨkɨ pëti ramiño jae reta ndiwe ñee añetete wae jekuaeño uyemɨmbeu waerä. Kua re che aikuatía ma pewe tëi, pe Cristo re perowia wae reta joko pe peï wae pe. Erëitu Diótrefes uipota’ä uyapɨsaka, echa’ä jaeño uipota iko hermano reta itenondewarä. Jáeramo che a awäe pepɨ yawe, che amɨmbeuta opaete wae jowake mbaembae jae uyapo oï wae. Echa’ä jae iyapu rewe uyemɨngeta kachi oreré. Jare jokuaño’ä uyapo oï. Jae uipota’ä etei wi umbɨasa ïru hermano reta ikotɨ̈a wi yuraa pepɨ wae. Jare ime yawe kía uipota tëi omborɨ kua uwata wae reta, Diótrefes oyopia chuwi jare umaeño’ä jese uyembatɨ waerä ïru hermano reta ndiwe. Jukuärái uyapo oï jae. Cheïru nduau mii wae, nde awɨye etei emomoe kua nunga ikawi mbae wae. Emomoe ikawi waeño. Ikawi wae uyapo wae reta Tumpa pewa ko. Erëi ikawi mbae wae uyapo wae reta uikuaa’ä etei ko Tumpa. Jayawe ikawi ko nde nembɨasa kawi waerä Demetrio jae oo uwäe yawe pepɨ. Opaete wae uyemɨngeta kawi jese, echa’ä jae jekuaeño oï añetete wae rupi. Jare ore jae nunga wi nduyemɨngeta kawi noï pewe jese. Jare nde ndikuaa neï ore ndoe wae añetete ko. Ime tëi anoi jeta mbaembae jae ndewe waerä, erëi aipota’ä jae ndewe kua tupapire rupi. Echa’ä aipota a apou ndepɨ ɨmambaeño yayemɨngeta waerä yayerecha rewe. Tumpa jekuaeño tuyapo ndewe ndiko waerä ndepɨakatu rewe. Ñaneïru reta kua pe ñonoï wae omondo ndewe saludo. Embɨsaluda mii chewe kuri cheïru joko pe ñonoï wae reta pëti pëti rupi. Jaeño ma. Pe yandeRu Tumpa perau jare pereni wae reta, yandeYa Jesucristo uyandareko kawi oï peré. Che ko jae Jacobo tɨwɨ Judas jee wae aikuatía aï pewe kua tupapire. Che wi ko jae Jesucristo pe ayeyokui wae. Tumpa jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe jare tuicha pepuruau rewe. Cheïru puau mii wae reta, che aipota tëi aikuatía aiko pewe jokua tekowe opa mbae wae ime ñanoi wae re. Erëi aikuaa ime ye ambɨe mbae re imeta ko aikuatía pewe. Tumpa ñaneñono tee ma jae imaerä jare uikuaaka ma yandewe mbaembae re yarowia waerä. Kua mbaembae jaeño mái pewa añetete ko jare ndarau etei uyepepɨka. Jáeramo aipota pumɨkɨrëɨ jekuaeño piyapo waerä pepuere wae rupi uyemɨmbeu waerä jupi rupi jokua mbaembae. Kua re aikuatía aï pewe, echa’ä amokue wae reta uyembatɨ ñonoï pe reta ndiwe añetete wae nunga pe reta pikuaa mbae rewe. Jae reta jei tëi pewe: “Tumpa ipɨakawi oï yandewe. Jáeramo yandepuere yaiko yande yae wae rupiño,” jei reta. Jare jukuärái jae reta uyapo ñonoï opaño mbaembae kachi wae. Erëi kua jae reta uyapo wae rupi wɨrɨ̈ro ko ñonoï Jesucristo, yepe tëi jaeño ko jae yandeYa jare yaneMburuwicha wasu imbaepuerete wae. Jae reta uipɨu’ä etei Tumpa wi. Jare kërái uyekuatiaño mái ko oï Tumpa iñeerɨru pe wae, Tumpa uiporarakata oï chupe reta tuicha rupi. Yanemandúa kawi ñaï, arakae yawe yandeYa uepɨ jare onoe ueru Israel iñemoñaa reta ɨwɨ Egipto wi. Erëi taɨkue rupi opa umbái jae reta ipɨte wi wɨrowia mbae jese wae reta. Che aikuaa pe reta pikuaa kawi ma kua rewa, erëi jaeño aipota pumɨmandúa ye jese. Jare yanemandúa wi arakae mbae uasa amokue araɨwa reta pe. Yepe tëi Tumpa umee chupe reta mbaepuere ara pe, erëi uwäe ara jae reta uipota’ä jokua mbaepuere jare opa ueya reta jenda ara pewa. Jáeramo Tumpa omombo reta kiape pɨ̈tumimbiete oï wae pe, jare joko pe jae reta uñeñapɨ̈ti ñonoï ara taɨkuewa uwäe rewa. Jare jokua ara uwäe yawe, uyemboɨta reta Tumpa jowai Tumpa uiporaraka waerä chupe reta jaeño mái pewa. Jare jae nunga wi yanemandúa jokua tëta wasu reta Sodoma jare Gomorra jare iyɨpɨ rupi yureko wae reta re. Jae reta jokua araɨwa reta rami uipota’ä yureko kërái Tumpa uyapo reta wae rupi. Echa’ä uyapo reta awasa opa kërái rái jare kuimbae reta uipotaete jae yepái uyereroke reta. Jáeramo Tumpa tuicha rupi uiporaraka chupe reta tata pe. Jare jukuärái Tumpa uikuaaka opaete wae pe awɨye waerä mbae kachi yayapo jae reta rami. Echa’ä jokua nunga mbae kachi uyapo wae reta uiporarata tata owe mbae wae pe. Jukuärái wi jokua oporomboeraanga wae reta pepɨte pe ñonoï wae uikuaa tëi opaete kua mbaembae reta, erëi mbae’ä chupe reta. Jae reta uyereraa ñonoï upau wae rupiño, jare jukuärái uñererükumewa reta awasa rupi jare wɨrɨ̈ro reta yandeYa imbaepuere. Jare jokuaño’ä uyapo reta. Jae nunga wi uyemɨngeta kachi reta mbaepuere onoi wae reta kotɨ, yepe tëi araɨwa retawe uyemɨngeta’ä jukuärái. Echa’ä arakae araɨwa tenondewa Miguel jee wae uyeaka iko yawe Añawasu ndiwe Moisés jetekue re, uipɨu umbɨjeko waerä Añawasu pochɨ rewe. Jaeño jei chupe: “YandeYa tuñeengata ndewe,” jei chupe. Erëitu kua kuimbae reta uyemɨngeta kachi jeta mbaembae rewa, yepe tëi jae reta uikuaa kawi’ä jokua mbaembae rewa. Jare jokua michi mii jae reta uikuaa tëi wae, jokuawe urukachi reta. Jae reta yureko wɨraeño ipotawe rupi mbaemɨmba iko wɨraeño wae rami. Jare kua mbaembae jae reta uyapo wae rupi etei ou oï chupe reta Tumpa iarasɨ wasu. ¡Kërái etei Tumpa uiporarakata oï chupe reta! Echa’ä jae reta omomoe ñonoï Caín jeko. Jare korepoti uipotaete reta ramo, uyapo reta ñonoï wi kuimbae Balaam jee wae uyapo rami. Echa’ä jae reta umɨkɨrëɨ ïru wae reta uyapo waerä mbae kachi wae jukuärái umɨngana waerä jese reta korepoti. Jae nunga wi jae reta ko kuimbae Coré jee wae rami, echa’ä uyapo’ä reta Tumpa jei wae rupi. Jáeramo opata umano reta Coré umano rami. Jae nunga wi pe reta piyembatɨ yawe pekaru päwe waerä, kua kuimbae reta yuweru ukaru pe reta ndiwe uipɨu mbae rewe. Kua pëti ñemɨmaraka ko. Jae reta ko owecha iyandarekoa ikawi mbae wae reta rami, echa’ä jaeño uyandareko reta iyé. Jae reta ko jae amapɨ̈tu ɨwɨtu opa wɨraa wae rami jare okɨ'ä, echa’ä jae reta ikawi’ä maeräwe. Jare jukuärái wi jae reta ko jae temitɨ iata tëi, erëi ia’ä wae rami. Ani yandepuere yae jae reta ko jae jokua temitɨ uyemondoro wae rami, echa’ä ndarau etei mbae ikawi wae uyekuaa jese reta. Jae nunga wi kua kuimbae reta ko jae ɨaparoa wasu tɨrɨye rami. Echa’ä jae reta umaeño iyé uyereraaka waerä kotɨ kotɨ jete uipota wae rupi, jare jukuärái jekuaeño uyapo reta mbaembae ñemɨmaraka pewa. Kua nunga reta re ndarau ikawi kiawe wɨrowia waerä, echa’ä jae reta ko jae yasɨtata uwata wae reta rami. Jáeramo Tumpa uyapɨkatu ma chupe reta kiape pɨ̈tumimbiete oï wae pe joko pe omombo reta waerä jaeño mái pewa. Yanemandúa ñaï wi kuimbae Enoc jee wae re. Jae ko Adán jumɨmino chiu wese yuapɨ ye wae. Jae arakae umɨmbeu kërái mbae uasata oï oporomboeraanga wae reta pe kuärái: “Mase. YandeYa outa oï jetaete ye oñono tee jae imaerä wae reta ndiwe. Jare jayawe opaete wae uyemboɨta ñonoï jae jowai jae jei waerä jae reta jeko re. Jare yandeYa umbɨjekota opaete chuwi uipɨu’ä wae reta mbaembae kachi uyapo reta wae re jare ñee kachi jei reta yandeYa kotɨ wae re.” Jukuärái umɨmbeu Enoc. Kua oporomboeraanga wae reta opa mbaembae re iyengeta reta jare umbɨjeko reta japicha. Jare uipota yureko reta jae reta jei wae rupiño uyembɨyerowia waeräño. Uyemɨngeta reta uyembutuicha rewe. Jare jae reta jekuaeño iñee kawi uyemɨngeta reta japicha ndiwe umbɨyerowia waerä, jukuärái japicha umee waerä chupe reta mbaembae. Erëi pe cheïru puau mii wae reta, pemandúa yandeYa Jesucristo jemimboe tenondewaete reta umɨmbeu pewe wae re. Echa’ä jae reta jei pewe: “Kua ara taɨkuewa rupi imeta oporoyoyai wae reta. Jae reta yurekota mbae kachi waeño uipota uyapo wae rupi.” Jare pe reta pikuaa kía reta ko jae wae, echa’ä jae reta ko opa umbɨyao tee tee onoi Cristo re wɨrowia wae reta oporomboe kachi wae rupi. Jae reta yureko jei wae rupiño jare mbaetɨ onoi reta Espíritu Santo. Erëi pe cheïru puau mii wae reta, jekuaeño piñemɨmɨräta Tumpa iñee jupi wae rupi perowia jese wae. Jare jekuaeño piyerure Tumpa pe Espíritu Santo jei wae rupi. Pe reta pikuaa peï yandeYa Jesucristo umeeta oï pewe tekowe opa mbae wae peparareko ramo. Jare añawe jokua peäro peï rambuewe, jekuaeño pemandúa kërái Tumpa perau wae re. Amokue pepɨte pe ñonoï wae reta ndeiño ipɨräta Tumpa re. Jayawe pembɨpɨakatu reta jare piparareko reta wi. Jare ïru wae reta imeño wɨrowia’ä ñonoï Cristo re. Jayawe pemɨmbeu kawi chupe reta Cristo rewa, tata wi kía pepɨ wae rami. Jare ïru wae reta re pemae piparareko rewe. Erëi piyandareko kawi piyé pipɨu rewe awɨye waerä pereko kachi jae reta rami. Ikawi ko perɨ̈ro waerä chuwi jemimonde awe umɨngɨa jeko kachi pe wae. Añawe, ¡Tumpa jeeño yambutuicha! Echa’ä jaeño ipuere ñanemɨmɨräta awɨye waerä yapia jape wi. Jare jaeño ipuere yanembɨyemboɨ jae jowai yandereko mbae rewe jare tuicha yerowia rewe. Jaeño ko jae Tumpa. Jaeño ko yanderepɨ ma yandeYa Jesucristo rupi. Jaeño tonoi mbaepuere, mɨräta, jare yembɨadora añawe jare jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. Kua tupapire pe Juan uikuaaka yandewe jokua mbaembae reta uasata oï ɨmambaeño wae. YandeRu Tumpa etei uikuaaka kua mbaembae Jesucristo pe jae uikuaaka yuapɨ ye waerä yandewe Juan rupi. Juan uyeyokui kawi Jesucristo pe. Jayawe Jesucristo ombou pëti araɨwa Juan pe, jare jokua araɨwa uechaka chupe kua mbaembae uyeyapota oï wae. Jare añawe Juan uikuaaka oï yandewe, yande Cristo pe yayeyokui wae reta pe, opaete mbaembae jae uecha wae. Kua ñee Tumpa iñee etei ko, jare jokua etei ko Jesucristo uikuaaka. Kua ñee umɨngeta wae reta uyekouete ñonoï. Jare jukuärái wi kua ñee re uyapɨsaka wae reta. Echa’ä uyaro ma oï kua aikuaaka aï pewe wae uyeyapo waerä. Pe Cristo re perowia wae reta chiu tëta wasu ɨwɨ Asia pewa pe piyembatɨ wae, che araaka aï pewe kua saludo. Che ko jae Juan kua aikuatía aï wae. Tumpa iyɨpɨ wiwe ikoño mái, jare jekuaeño oï, jare jekuaeñota oï. Jae jekuaeño tipɨakawi pewe jare tuyapo pewe piko waerä pepɨakatu rewe. Jare jukuärái wi tuyapo pewe Jesucristo jare Espíritu Santo. Kua Tumpa iEspíritu chiu wese ye jupi jare Tumpa iwapɨa jowai oï. Jesucristo ko jae jekuaeño uikuaaka añetete wae. Jae ko opaete umanokue wae reta ikowe ye wae itenondewaete. Jare jae ko opaete ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta imburuwicha yuapɨ ye. Yande reta jeta ma yayawɨ Tumpa kotɨ. Erëi Jesucristo yanderau jare upɨyere juwɨ opa oyoe waerä yandewi yandereko. Jare jokuaño’ä uyapo. Jae yandapo wi mburuwicha wasu retarä jare sacerdote retarä jukuärái yayeyokui waerä Tu pe – jae ko yandeRu Tumpa pe. Jesucristo jee tuyembutuichaka, jare jaeño tonoi mbaepuere tuichaete wae jaeño mái pewa. Jukuärái tuiko. ¡Mase, ko jae ma ou amapɨ̈tu re! Jare opaete wae uechata ñonoï. Uikutuka wae retawe uechata wi. Jare opaete kua ɨwɨ pewa reta tuicha ipɨatɨtɨta jae jeko pewa. Añetete jukuärái tuiko. Jare yandeYa Tumpa jei: “Che ko jae Alfa jare Omega jee wae,” jei. “Che ko jae iyɨpɨete wae jare iyapɨete wae. Che ko jae jekuaeño oï wae, jare iyɨpɨ wiwe ikoño mái wae, jare jaeño mái pewa ikota wae. Che ko jae opaete mbaepuere anoi wae,” jei. Che perɨkeɨ Juan, che aiporara aï wi pe reta piporara peï rami. Jukuärái ñotái ko yaiporara Jesús re yarowia jeko pewa ramo. Erëi yandepuere ñamɨawäta yandepɨawasu rewe, echa’ä pëti ramiño ñaï Jesús re ramo. Jare yande ñaïta wi jae ndiwe jae oï ma yawe opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Che aï pëti pereso ɨwɨ ɨ mbɨte pe oï wae Patmos jee wae pe. Chereru reta kua pe Tumpa iñee amɨmbeu ramo jare Jesús rewa amɨeräkua ramo. Jare aipota aikuaaka pewe kua: Pëti domingo ara pe Espíritu Santo uechaka chewe amokue mbaembae. Jae chembɨpau wae echa. Jukuärái aramoiño ayandu chekupe kotɨ pëti ñee täta uyemɨngeta wae temimbɨ wasu uñee wae rami. Jare jokua ñee jei chewe: “Che ko jae Alfa jare Omega jee wae. Che ko jae tenondewaete wae jare taɨkuewaete wae,” jei. Jayawe jei chewe: “Ikuatía pëti tupapire pe ndechata neï wae. Joko wi eraaka kuri jokua tupapire ndikuatía wae ɨwɨ Asia pe kiape cheré wɨrowia wae reta uyembatɨ ñonoï wae pe. Eraaka tëta wasu Éfeso pe, Esmirna pe, Pérgamo pe, Tiatira pe, Sardis pe, Filadelfia pe, jare Laodicea pe,” jei chewe. Jayawe ayerowa amae aecha waerä kía chemɨngeta oï wae. Jare amae yawe, aecha chiu mechero iwapɨka oro pewa. Jare jokua chiu mechero iwapɨka reta ipɨte pe aecha kía jae chawaa kuimbaerä uyeyapo wae. Jae omonde temimonde puku wae uwäe ipɨ rupi. Jare ipɨtía rupi onoi tumbɨkuaa oro pewa. Jare ía tïasɨ owecharawe tïasɨ wae rami. Jare kërái roɨ tïasɨ, jukuärái wi tïasɨ ía. Jare jesa uyekuaa kërái tata jendɨ wae rami. Jare ipɨ uwerasɨ jiero bronce yambɨyepiro wae rami. Jare jae uyemɨngeta yawe, iñee täta uyendu ɨaparoa wasu jɨapu wae rami. Jare ipo iyakata kotɨ onoi chiu yasɨtata reta. Jare iyuru wi oë kɨsepuku jaimbeyowai wae. Jare jowa jembipeasɨete warasɨ ara mbɨte yawe jembipeasɨ wae rami. Jare aecha yawe, aa parawete ɨwɨ re jae jowai jare apɨta amano wae rami. Jayawe jae oñono ipo iyakata kotɨwa cheré, jare jei chewe: “Awɨye ekɨye. Che ko jae tenondewaete wae jare taɨkuewaete wae,” jei. “Che ko jae ikoño mái wae. Amano, erëi mase, añawe aiko jaeño mái pewa. Jare che ime anoi mbaepuere mano re jare umanokue wae reta jenda re wi,” jei. “Añawe ikuatía kua mbaembae ndecha wae. Jare che aipota ndikuatía waerä wi ïru mbaembae reta añawe aechakata aï ndewe wae – jae ko mbaembae añawe uyeyapo oï wae jare taɨkue rupi uyeyapota oï kuri wae,” jei chewe. “Taikuaaka ndewe mbae re ko uyembɨjaanga kua chiu yasɨtata ndecha chepo cheakata kotɨ anoi wae. Jare taikuaaka ndewe wi mbae re ko uyembɨjaanga kua chiu mechero iwapɨka oro pewa,” jei. “Kua chiu yasɨtata reta uyembɨjaanga ñonoï chiu araɨwa reta re. Jokua chiu araɨwa reta uyandareko ñonoï jokua cheré wɨrowia wae reta re uyembatɨ ñonoï jokua chiu tëta wasu reta rupi wae. Jare kua chiu mechero iwapɨka reta uyembɨjaanga ñonoï jokua cheré wɨrowia wae reta re jokua chiu tëta wasu reta rupi uyembatɨ ñonoï wae,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Éfeso pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae jokua chiu yasɨtata ipo iyakata kotɨ onoi wae, jare jokua chiu mechero iwapɨka oro pewa ipɨte rupi uwata wae. Jare che tae Éfeso pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae, kërái täta peparawɨkɨ peï chemaerä jare kërái pemɨawäta peï yembɨawái reta pepɨawasu rewe. Aikuaa wi piñemɨïru’ä peï ikawi mbae wae uyapo wae reta ndiwe. Jare aikuaa wi ime pepɨte pe amokue wae reta jei tëi ñonoï kuärái: “Che ko jae Jesús chembou jae jee re wae.” Erëi aikuaa wi pe reta pikuaa ma chuwi jae reta iyapu wae. Jare che aikuaa wi perowia cheré ramo, täta piporara jare pemɨawäta pekueri mbae rewe. Opaete kua ikawi ko. ‘Erëitu ime mbae re pumbɨjeko waerä. Jae ko kua: pepuruau’ä ma kërái pepuruause jaeramo cheré perowia yawe. Awɨye peakañɨ kërái tenonde yawe tuicha pepuruau. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta añawe penoi wae, jare piyapo ye kërái tenonde yawe piyapose wae rami. Erëi piyapo’ä yawe jukuärái, ayuta jupiwoiño ambɨsɨrɨ waerä pemechero iwapɨka jenda wi. ‘Erëi ayerowia kua re: pemaerä kachi oï jokua nicolaíta reta mbae uyapo wae. Jare jukuärái wi chemaerä kachi oï. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe. ‘Ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe ameeta jou reta waerä ɨwɨra ía Tumpa jëta pe oï wae. Jae ko ɨwɨra tekowe umee wae.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Esmirna pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae jokua tenondewaete wae jare taɨkuewaete wae. Che amano, erëi aikowe ye. Jare che tae Esmirna pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae, jare kërái piporara jare peparawete (erëi añetete pikokatu peï Tumpa kotɨ). Aikuaa wi jei ñonoï ñee kachi pekotɨ jokua judío jei tëi iyupe wae reta. Jae reta uyererowia tëi Tumpa pewa reta ko, erëi jukuärai’ä ko. Jae reta ko uyembatɨ Satanás jee re uikuaa mbae rewe. ‘Mase, Añawasu peñonokata amokue pe reta peresorɨru pe, echa’ä jae uipota uyawɨka pewe ramo. Jare joko pe piporarata payandepo ara pewa. Erëi awɨye pekɨye kua piporarata peï wae wi. Aramoi pemanota cheré perowia jeko pewa, erëi awɨye peya cheré perowia wae. Jare che ameeta aï pewe jokua corona tekowe opa mbae pewa. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe. ‘Ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta ndarau etei uiporara mano mokuía re.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Pérgamo pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae jokua kɨsepuku jaimbeyowai onoi wae. Jare che tae Pérgamo pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae. Jare aikuaa wi Satanás ime onoi iwapɨa mburuwicha wasu pewa perëta wasu pe. Erëi pe reta jekuaeño perowia peï cheré jare chekuaku’ä. Chemandúa wi Antipas re. Jae jekuaeño umɨmbeu kawi iko che rewa, jare jokua jeko pewa perëtáɨwa reta uyuka. Echa’ä añetete Satanás ime onoi jetaete mbaepuere joko pe. Erëitu jokua ara reta rupi awe peya’ä perowia cheré wae, yepe tëi yawaiete pewe. Kua ikawi ko. ‘Erëitu ime amokue mbaembae re pumbɨjeko waerä. Jae ko kua: Ime pepɨte pe ñonoï amokue wae reta uipota’ä ueya jokua yemboe kuimbae Balaam arakae oporomboe wae. Balaam arakae umbɨarakuaa mburuwicha Balac jee wae kërái ipuere waerä uyawɨka Israel iñemoñaa reta pe Tumpa kotɨ. Jayawe Balac umɨkɨrëɨ Israel iñemoñaa reta jou waerä tembiu tumparaanga pe uñemee wae jare uyapo reta waerä awasa. Jare jukuärái wi pepɨte pe oporomboe ñonoï jokua nicolaíta reta. Jare yepe tëi jokua jae reta oporomboe ñonoï wae kachiete chewe, erëi amokue wae pe reta pipɨsɨ ma jokua yemboe. ‘Jáeramo peya pepɨayemɨngeta añawe penoi wae. Erëi piyapo’ä yawe jukuärái, ayuta jupiwoiño añeräro waerä jokua yemboe kachi wae uipɨsɨ wae reta ndiwe. Kua ayapota kɨsepuku cheyuru wi oë wae pɨpe. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe. ‘Ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe ameeta jou waerä jokua maná ara pewa añawe uñeñomi oï wae. Jare ameeta chupe reta wi pëti ita raɨ tïi wae uyekuatía oï jese pëti tee ipɨau wae. Jare jokua tee uikuaata’ä kiawe – jaeño jokua ameeta chupe wae uikuaata.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Tiatira pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae Tumpa Taɨ. Che ko jae jokua jesa tata jendɨ wae rami, jare jokua ipɨ jiero bronce uwerasɨ wae rami. Jare che tae Tiatira pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae jare kërái perowia kawi cheré wae. Aikuaa wi pepuruau, pepɨawasu, jare kërái piyeyokui chewe wae. Jare aikuaa wi añawe peparawɨkɨ chewe wae jetaete piyapo tenonde piyapo wae wi. Opaete kua ikawi ko. ‘Erëitu ime mbae re pumbɨjeko waerä. Jae ko kua: Pe reta pemaeño peï jokua kuña Jezabel jee wae re oporomboe waerä pepɨte pe. Echa’ä jae jei tëi iyupe: “Che ko jae ñee Tumpa wi etei ou wae amɨmbeu wae,” jei tëi iyupe. Erëi umbɨtawɨ oï uyeyokui chewe wae reta jae reta uyapo waerä awasa jare jou reta waerä tembiu tumparaanga pe uñemee wae. Che amee tëi ma ara jokua kuña pe ueya waerä ipɨayemɨngeta kachi wae. Erëi uipota’ä. Jekuaeño uipota awasa uyapo. Jáeramo amɨmbaerasɨta jokua kuña, jare ayukata wi imembɨ reta jei chupe wae reta. Jare jae nunga wi aiporarakata täta rupi aï jokua kuña ndiwe awasa uyapo wae reta pe, jae reta ueya’ä yawe ipɨayemɨngeta kachi wae. Jukuärái opaete cheré wɨrowia wae kerupi rupi uyembatɨ wae reta uikuaata che aikuaa opaete wae ipɨayemɨngeta reta. Jare uikuaata reta wi amɨñatimata pewe pëti pëti pe opaete mbae piyapo wae rupi. ‘Erëi amokue pe Tiatira pe peï wae reta pipɨsɨ'ä jokua kuña omboe wae re, jare pikuaa’ä jokua arakuaa jei chupe reta wae erëi añetete Satanás wi ou wae. Kua pereko ikawi ko. Jáeramo che tae pewe kuaño piyapo waerä: jekuaeño piyapo jokua piyapo peï wae che ayu ye rewa. ‘Ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta – jae ko jokua che jae wae uyapo ayu ye rewa wae reta – chupe reta ameeta mbaepuere ɨwɨ ambɨe pewa reta re. Tuicha mbaepuere onoita reta jare ndarau kía reta ipuere uyembowaicho ikotɨ. Kua mbaepuere ko cheRu umee chewe. Jare jukuärái wi che ameeta aï chupe reta. Jare ameeta wi chupe reta yasɨtata ndei köe mbowe mii uyekuaa wae. Jukuärái ayapota upurumɨamɨri wae reta pe. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Sardis pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae jokua chiu yasɨtata ipo pe onoi wae jare Tumpa iEspíritu Santo chiu wese ye jupi wae onoi wae. Jare che tae Sardis pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae. Jeta wae reta jei tëi pewe pe reta pepɨräta peï Tumpa re. Erëi che tae pe reta jukuärai’ä ko wae. Aecha opa kawi’ä piyapo perembiapo reta Tumpa jowai. Jáeramo piñemupüa ye, jare piñemɨmɨräta jokua imeño penoi wae re awɨye waerä opa ukañɨ pewi. Jekuaeño pemandúa opaete piyemboe Tumpa re wae. Piñemɨmɨräta jese, jare peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae. Echa’ä piyandareko’ä yawe, ayuta aiporaraka waerä pewe. Jare che ayuta aï aramoiño pëti imonda wae ou rami. Echa’ä pepɨranoe pewa ayekuaata pewe. ‘Ime pepɨte pe jokua tëta wasu Sardis pe mbowɨ uñererükumewa’ä teko kachi pe wae reta. Jae reta uñemɨïruta che ndiwe jemimonde tïi wae ndiwe, echa’ä jae reta jupi wae ko cherowai. ‘Jukuärái wi ameeta temimonde tïi wae ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe. Jare jae reta jee ndarau ambái tupapire tekowe opa mbae pewa wi – jokua ko jae tupapire kía kía tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï pɨpe wae. Kua reta che aechakata cheRu pe jare cheRu iaraɨwa reta jowake. Jare jaeta chupe reta: “Kua reta ayapo chemaerä,” jaeta. Jukuärái ayapota upurumɨamɨri wae reta pe. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Filadelfia pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae Jupiete wae jare Añetete pewa. Cheeño ime anoi tëta wasu Jerusalén ipɨau wae jöke illave, kërái arakaete mburuwicha wasu David jëta wasu illave wɨreko wae rami. Jáeramo che aipea yawe jokua öke, ndarau kía ipuere uyukenda ye. Jae ramiño wi che ayukenda yawe jokua öke, ndarau kía ipuere uipea ye. Jare che tae jokua Filadelfia pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae. Yepe tëi pembaepuere michi ko, erëi piyapo kawi ma che aporomboe wae rupi jare chekuaku’ä etei. Jáeramo, mase, öke uyepea oï pewe. Che etei aipea pewe. Jáeramo ndarau kía ipuere uyukenda ye jokua öke. ‘Pe reta pikuaa jokua judío jei tëi iyupe wae reta. Jae reta uyererowia tëi Tumpa pewa reta ko, erëi jukuärai’ä ko. Jae reta iyapu wae reta ko jare uyembatɨ Satanás jee re uikuaa mbae rewe. Mase, che ayapokata jae reta yuweru waerä pekotɨ jare uñeñono reta waerä ɨwɨ re perowai uñemɨmichi rewe. Jare jeita reta pewe: “Añetete yepe yandeYa perau,” jeita reta. ‘Che jae ma pewe pemɨawäta waerä opaño mbaembae pepɨawasu rewe, jare jukuärái piyapo ma. Jáeramo yepe tëi ara uwäeta oï opaete ɨwɨ pewa reta tuicha rupi uiporara waerä, erëi che puepɨta aï chuwi kuri. ‘Mase, ayu yeta jupiwoiño. Jekuaeño piyapo jokua piyapo peï wae, awɨye waerä ïru wae pe uñemee pewi pecorona. ‘Ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe che ameeta yureko waerä tupao wasu ara pe kiape cheTumpa jee uyembutuichaka oï wae pe. Joko pe onoita reta mbaepuere pëti ɨkɨta ipɨrätaete wae rami, jare joko pe ñonoïta reta jaeño mái pewa. Jare che aikuatiata aï jese reta cheTumpa jee jare cheTumpa jëta wasu jee – jae ko tëta wasu Jerusalén ipɨau wae cheTumpa ombouta oï ara wi wae. Jae ramiño wi aikuatiata aï jese reta cheree ipɨau wae. Jukuärái ayapota upurumɨamɨri wae reta pe. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Jare yandeYa jei wi chewe: “Ime pëti araɨwa uyandareko oï opaete cheré wɨrowia wae reta re tëta wasu Laodicea pe. Ikuatía chupe kua chiñee kuärái: ‘Che ko jae Amén jee wae. Jukuärái ko cheree, echa’ä pepuere perowia katu cheré amɨmbeu waerä jupi waeño. Che rupi ko uyekuaa arakaete Tumpa jembiapo reta opaetei. Jare che tae Laodicea pewa cheré wɨrowia wae reta pe kuärái: Che aikuaa opaete mbae piyapo wae, jare kërái ko pe reta wae. Pe reta ko jae ɨ jaku’äwe wae rami. Ɨ jaku wae jare ɨ roɨ̈sa wae mokui rewe ikawi ko. Erëi ¿kía ra uipota jou ɨ jaku’äwe wae? Kiawe. Jare jukuärái ko pe reta chemaerä, echa’ä pekɨrëɨ rewe’ä piyeyokui chewe. ¡Kërái moná pe reta peratangätu piyeyokui chewe! Erëi peratangätu’ä ko chekotɨ ramo, che pomombota ma aï kërái kía ɨ jaku’äwe wae iyuru wi omombo wae rami. ‘Pe reta pere tëi kuärái: “Yaikokatu ñaï. Jeta mbaembae ñanoi. Mbaetɨ etei mbae uata yandewe,” pere tëi. Erëi jukuärai’ä ko. Pe reta pikuaa’ä kërái chekotɨ pikuasɨete peï, jare peparawete peï, jare peresa mbae echa peï, jare penani etei wae echa peï. Jáeramo ïru wae reta umaeta tëi peré peparareko rewe. ‘Jáeramo añawe che pumbɨarakuaa aï piyapo waerä kuärái: Peyu chekotɨ pewa chewi waerä oro uwerasɨ wae rami. Echa’ä jukuärái pikokatuta chekotɨ. Jae nunga wi pewa chewi temimonde tïi wae pemonde waerä, awɨye waerä pemara penani peï ramo. Jae ramiño wi pewa chewi moa piñono waerä peresa pe pepuere waerä pemae kawi chekotɨ. Jukuärái che jae, echa’ä che ambɨeta jare aiporaraka au wae reta pe ambɨarakuaa waerä. Jáeramo peya pepɨayemɨngeta jupi mbae wae jare piyeyokui chewe peratangätu rewe. ‘Mase, ko öke pe aï jare che pueni aï. Ime yawe kía chiñee uyandu jare uipea chewe öke wae, che aiketa jëta pe jare añemɨïruta jae ndiwe ndukaru noï rambuewe. ‘Che opa ma apurumɨamɨri, jare joko wi awapɨ cheRu ndiwe iwapɨa mburuwicha wasu pewa re. Jare jukuärái wi ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe che ameeta uwapɨ waerä che ndiwe chewapɨa pe. ‘Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re – jae ko Espíritu Santo jei oï cheré wɨrowia wae reta pe kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pe.’ Jukuärái ikuatía,” jei chewe. Kua jaɨkue rupi amae jare aecha pëti öke uyepea oï ara pe. Jare ayandu jokua ñee tenonde yawe ayandu wae – jae ko jokua ñee täta uyemɨngeta wae temimbɨ wasu uñee wae rami wae. Jare jei chewe: “Iyupi kua ɨwate, jare aechakata ndewe mbaembae uasata oï kuri kua jaɨkue rupi wae,” jei. Jare jupiwoiño Espíritu Santo uechaka chewe amokue mbaembae. Jae chembɨpau wae echa, jare jukuärái aecha ara pe pëti mburuwicha wasu iwapɨa. Jare aecha wi kía joko pe uwapɨ oï. Jare joko pe uwapɨ oï wae uyekuaa chewe uwerasɨete ita ipöraete wae reta jaspe jare cornalina jee wae echa. Jare aecha wi yɨɨ jokua wapɨa iyɨpɨ rupi. Jare yɨɨ jembipe wi ita ipöraete wae esmeralda jee wae echa. Jare aecha jokua mburuwicha iwapɨa iyɨpɨ rupi ïru veinticuatro wapɨa reta uyere etei iko jese wae. Jare joko pe uwapɨ ñonoï veinticuatro mburuwicha reta. Jae reta omonde ñonoï temimonde tïi wae, jare iñäka re onoi reta corona oro pewa. Jare jokua mburuwicha iwapɨa mbɨte pe oï wae wi uyekuaa uwera wae jare uyendu jɨapu täta wae amaterere rami. Jare uyendu wi ara jɨapu wae. Jare che aecha jokua wapɨa jowai chiu mechero jendɨ ñonoï. Kua uyembɨjaanga oï Espíritu Santo chiu wese ye jupi wae re. Jare aecha wi jokua wapɨa jowai pëti ɨpa wasu echa. Jare jokua jesäkasɨ vidrio rami. Jare jokua mburuwicha iwapɨa iyɨpɨ rupi etei aecha irundɨ mbae tekowe onoi wae reta. Jae reta jete rupi onoi jeta jesa reta jenonde kotɨ jare jaɨkue kotɨ. Jare jae reta ipɨte wi, pëti wae uyekuaa chewe yawapɨ̈ta tuicha wae echa. Jare ïru uyekuaa chewe weye echa. Jare ïru uyekuaa chewe kuimbae jowa echa. Jare ïru uyekuaa chewe pëti wɨrakee wasu uwewe oï wae echa. Jare pëti pëti jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta ime onoi owa ipepo reta. Jare opaete jete rupi ime onoi jeta jesa reta. Jae reta ara rupi jare pɨ̈tu rupi jekuaeño jei reta ikueri mbae rewe: “Jupi, jupi, jupi wae ko jae Tumpa ikoño mái wae jare opaete mbaepuere onoi wae. Jae ko iyɨpɨ wiwe ikoño mái wae, jare jekuaeño oï wae, jare jaeño mái pewa ikota wae.” Jukuärái jokua mbae tekowe onoi wae reta umbutuicha jokua wapɨa pe uwapɨ oï wae jee – jae ko ikoño mái wae jee. Jare jae reta uyapo yawe jukuärái jare umee reta yawe yasurupái chupe, jokua veinticuatro mburuwicha reta uñeñono ɨwɨ re uipɨu rewe wapɨa pe uwapɨ oï wae jowai umbutuicha reta waerä jae jee – jae ko ikoño mái wae jee. Jare oñono reta icorona jokua wapɨa jowai jei rewe: “OreTumpa ndikoño mái wae, jupi ko nde nenoi waerä opaete mbaepuere. Jare jupi ko wi opaete wae uipɨu waerä ndewi, jare umbutuicha reta waerä nderee. Echa’ä nde ndiyapo opaetei mbaembae, jare nde ndipota wae rupi opaete mbaembae uyekuaa.” Jukuärái jei reta. Jare che aecha wi jokua wapɨa pe uwapɨ oï wae ime onoi pëti tupapire uyembapúa oï wae ipo iyakata kotɨ. Jokua tupapire uyekuatía oï japɨpe rupi jare ikupe rupi, jare chiu wese ye uyemboya oï imboyaka pe. Jare aecha pëti araɨwa ipɨräta wae täta uyemɨngeta rewe jei: “¿Kía pa jupi uipea waerä tupapire jare chiu imboyaka?” jei. Jare mbaetɨ ko ara pe, jare ɨwɨ pe, jare ɨwɨwɨ pe awe kía ipuere uipea jokua tupapire wae. Jare mbaetɨ wi kía ipuere umae kërái uyekuatía oï wae re. Jayawe che ambɨpɨ ayao täta rupi. Echa’ä mbaetɨ kiawe jupi ipuere uipea waerä jokua tupapire jare umɨngeta waerä. Jayawe jokua mburuwicha reta wi pëti wae jei chewe: “Awɨye iyao. Mase, Judá iñemoñaa pewa reta ipɨte wi, Yawapɨ̈ta Wasu jei chupe reta wae, upurumɨamɨri wae ko. Jáeramo jae ipuere uipea jokua tupapire jare chiu imboyaka. Jae ko David iñemoñaa pewa mburuwicha wasurä ikota wae,” jei. Jayawe aecha pëti Owecha kuimbae taurusu wae. Jare jete re uyekuaa ipere jendakue. Chemaerä jae chawaa jokua uyuka reta wae. Jae uyemboɨ oï jokua mburuwicha iwapɨa jare jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta ipäu pe, jokua mburuwicha reta ipɨte pe. Jae onoi chiu jäti jare chiu jesa. Jare jokua chiu jesa uyembɨjaanga oï Tumpa iEspíritu chiu wese ye jupi wae Tumpa omondo opaete ɨwɨ rupi wae. Jayawe Owecha kuimbae taurusu wae oo uipɨsɨ tupapire jokua wapɨa pe uwapɨ oï wae iyakata kotɨ uipɨsɨ oï wae. Jare tupapire onoi ma ipo pe yawe, jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta jare jokua veinticuatro mburuwicha reta opa uñeñono ɨwɨ re Owecha kuimbae taurusu wae jowai uñemɨmichi rewe. Pëti pëti onoi reta arpa jare copa oro pewa, jare tɨnee onoi reta pɨpe mbae utimbo kawi wae. Jokua mbae utimbo kawi wae uyembɨjaanga oï Tumpa re wɨrowia wae reta uyerure chupe wae re. Jare jae reta ukäta Owecha kuimbae taurusu wae jowai pëti käta ipɨau wae kuärái: “Ndeñoete ko jupi nenoi waerä jokua tupapire jare ndipea waerä imboyaka reta. Echa’ä ndeyuka reta, jare nderuwɨ uyepɨyere wae rupi ndewa pɨau ye ma jeta wae reta Tumpa pewarä. Jae reta ko jae opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta kiape kiape ñonoï wae rupi jare opa kërái rái ñee pe uyemɨngeta wae reta. Jare jae reta ndiyapo mburuwicha wasu retarä jare sacerdote retarä ipuere reta waerä uyeyokui yandeTumpa pe. Jare jae reta onoita mbaepuere ɨwɨ pe.” Jukuärái ukäta reta. Jayawe amae ye, jare ayandu jeta araɨwa reta iñee. Jare aecha jetaete ye ye araɨwa reta ñonoï. Jae reta ñonoï jokua mburuwicha iwapɨa jare irundɨ tekowe onoi wae reta jare mburuwicha reta iyɨke rupi. Jare araɨwa reta täta uyemɨngeta rewe jei: “Jupi ko Owecha kuimbae taurusu wae uyuka reta wae onoi waerä mbaepuere, arakuaa, mɨräta jare opaete mbaembae ikawi wae. Jupi ko yaipɨu waerä chuwi, jare yambutuicha waerä jae jee, jare ñamee chupe waerä yasurupái,” jei reta. Joko wi che ayandu opaete Tumpa jembiapo reta ara pe ñonoï wae, ɨwɨ pe ñonoï wae, ɨwɨwɨ pe ñonoï wae, jare mar rupi ñonoï wae reta jei: “Tuyembutuichaka jaeño mái pewa jokua wapɨa pe uwapɨ oï wae jare Owecha kuimbae taurusu wae. Opaete wae tumbutuicha jae jee jare tuipɨu reta chuwi. Jae tonoi mbaepuere opaete wae re jaeño mái pewa,” jei reta. Joko wi jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta jei: “¡Jukuärái tuiko!” Jare jokua veinticuatro mburuwicha reta uñeñono ye ɨwɨ re uñemɨmichi rewe jare umbutuicha reta ikoño mái wae jee. Jayawe che aecha jokua Owecha kuimbae taurusu wae uipea tupapire imboyaka pëti wae. Jayawe ayandu pëti mbae tekowe onoi wae jei: “¡Eyu!” Jare jae uyemɨngeta yawe, iñee uyendu ara jɨapu wae echa. Jare aecha ou pëti kawayu tïi wae. Jare opo jese wae onoi ipo pe pëti wɨrapa, jare uñemee chupe pëti corona. Jayawe jae oë oo upurumɨamɨri waerä, echa’ä jae ko pëti upurumɨamɨri wae. Joko wi Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma mokui imboyaka. Jayawe ayandu ïru mbae tekowe onoi wae jei: “¡Eyu!” Jare aecha ou pëti kawayu pɨ̈tasɨ wae. Jare opo jese wae pe uñemee mbaepuere umɨñeräroka waerä ɨwɨ pewa reta uyeyuka waerä jae yepái. Jukuärái ndarau yureko reta ipɨawiwe rewe ɨwɨ pe. Jare uñemee wi chupe pëti kɨsepukuete wae. Joko wi Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma mbapɨ imboyaka. Jayawe ayandu ïru mbae tekowe onoi wae jei: “¡Eyu!” Jare aecha ou pëti kawayu jü wae. Jare opo jese wae ipo pe onoi pëti pesa. Jare ayandu jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae ipɨte wi jei: “Pëti kilo trigo jepɨ pëti ara mbarawɨkɨ pewa, jare mbapɨ kilo cebada jepɨ pëti ara mbarawɨkɨ pewa. Jare awɨye erükumewa aceite jare vino,” jei. Joko wi Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma irundɨ imboyaka. Jayawe ayandu ïru mbae tekowe onoi wae jei: “¡Eyu!” Jare aecha ou pëti kawayu iyu wae. Jare opo jese wae jee ko Mano. Jare jaɨkue ou ïru wae Umanokue Wae Reta Jenda jee wae. Jare uñemee chupe reta mbaepuere jetaete ɨwɨ pewa reta re uyukaka reta waerä kɨsepuku pe, jare karuái pe, jare mbaerasɨ pe, jare mbaemɨmba ñana rupiwa pe. Joko wi Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma pandepo imboyaka. Jayawe che aecha ara pe pëti mbaerenda. Jare jokua mbaerenda íɨwɨ pe aecha jeta umano wae reta iä. Jae reta uyeyukaka Tumpa iñee umɨmbeu ramo jare jupi yureko Tumpa re ramo. Jare jae reta usapɨkai rewe jei: “OreYa jupi wae jare añetete pewa, ¿kërái yawe rewa pa neärota ndiyepɨ waerä orewe oreyuka wae reta pe? ¿Kërái yawe pa ndiporarakata chupe reta?” jei reta. Jare uñemee chupe reta temimonde tïi wae, jare ayandu pëti ñee jei chupe reta: “Peäro mii rani michi pewa pepɨawasu rewe. Echa’ä uyukata reta rani ko ïru wae reta Tumpa pe uyeyokui wae – jae reta ko pehermano reta Tumpa jee re. Jare jae reta imeta ko umano towaicho reta ipo pe kërái pe reta pemano rami,” jei chupe reta. Joko wi aecha Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma owa imboyaka. Jayawe ɨwɨ täta ukäta. Jare aecha warasɨ opa uñemɨpɨ̈tumimbi pëti tarapo jüasɨ wae rami, jare yasɨ opa uyeyapo pɨ̈ta tuwɨ rami. Jare yasɨtata reta ara re ñonoï wae opa oa ɨwɨ re kërái pëti ɨwa ía yawɨye mbae wae ɨwɨtu täta yawe opa oa ɨwɨ re rami. Jare ara etei uyembapúa pëti tupapire yambapúa wae rami, jare ukañɨ. Jare opaete ɨwɨtu wasu reta jare ɨwɨ ɨ mbɨte pe ñonoï wae reta usɨrɨ jenda wi. Jare opaete ɨwɨ pewa reta – jae ko mburuwicha wasu reta, jare ïru mburuwicha reta, jare ikokatu wae reta, jare sɨndaro itenondewa reta, jare mbaepuere onoi wae reta, jare opaete täta rupi uyeyokui wae reta, jare opaete uyeyokui mbae wae reta wi – opaetei jae reta opa uñemi tëi mbae ikua rupi jare ɨwɨtu wasu reta itape ipäu rupi. Jare jei tëi reta: “Tuyapara yanderé ɨwɨtu wasu reta jare itape reta awɨye waerä yanderecha pea wapɨa pe uwapɨ oï wae, jare awɨye waerä Owecha kuimbae taurusu wae iarasɨ oa yanderé. Echa’ä uwäe ma ara jae reta pochɨete waerä yandewe, jare ndarau etei kía ipuere umɨawäta,” jei reta. Jare kua jaɨkue rupi aecha irundɨ araɨwa reta uyemboɨ ñonoï ɨwɨ pe. Pëti uyemboɨ oï warasɨ oë wae kotɨ, jare ïru uyemboɨ oï warasɨ uike wae kotɨ. Ïru uyemboɨ oï norte kotɨ, jare ïru uyemboɨ oï sur kotɨ. Jare jae reta oyopia yureko irundɨ kotɨ kotɨ wi ɨwɨtu uyepeyu wae, awɨye waerä ɨwɨtu uyepeyu ɨwɨ re, jare mar re, jare ɨwɨra reta re. Kua araɨwa reta pe uñemee ma mbaepuere urükumewa waerä ɨwɨ jare mar. Jare aecha ïru araɨwa uyupi oo oï ara kotɨ warasɨ oë wae kotɨ wi. Jare aecha ipo pe wɨraa pëti marka – jokua ko jae Tumpa ikoño mái wae imarka. Jokua pɨpe araɨwa umɨseñarata iko Tumpa uiparawo wae reta. Jare kua araɨwa usapɨkai rewe jei jokua irundɨ araɨwa reta pe: “Awɨye perükumewa ɨwɨ, jare mar, jare ɨwɨra reta ndei amɨseñara mbowe yandeTumpa pe uyeyokui wae reta jesɨwa pe,” jei chupe reta. Jayawe joko wi araɨwa oo upurumɨseñara. Jare oo ma opa umɨseñara yawe, che ayandu mbowɨ ko Tumpa pe uyeyokui wae reta araɨwa opa umɨseñara wae. Umɨseñara 144.000 Israel iñemoñaa reta. Judá iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Rubén iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Gad iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Aser iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Neftalí iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Manasés iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Simeón iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Leví iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Isacar iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Zabulón iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. José iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Jare Benjamín iñemoñaa reta wi umɨseñara 12.000. Kua jaɨkue rupi aecha jetaete ye ye opaete kerupi rupi yureko wae reta jare opa kërái raí ñee pe uyemɨngeta wae reta. Jae reta uyemboɨ ñonoï jokua mburuwicha wasu iwapɨa jowai jare Owecha kuimbae taurusu wae jowai. Mbaetɨ kiawe ipuere opa uipapa reta, echa’ä jetaete ye ramo. Jae reta jemimonde tïi, jare ipo pe onoi reta karandaɨ jokɨ. Jare usapɨkai rewe jei reta: “¡Yanderepɨ ma kua yandeTumpa uwapɨ oï iwapɨa mburuwicha wasu pewa pe wae jare Owecha kuimbae taurusu wae!” jei reta. Jare opaete araɨwa reta uyemboɨ ñonoï jokua mburuwicha wasu iwapɨa jare jokua mburuwicha reta jare jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta iyɨpɨ rupi. Jayawe jae reta uñeñono ɨwɨ re uñemɨmichi rewe mburuwicha wasu iwapɨa jowai jare umbutuicha reta Tumpa jee. Jare jei reta: “¡Jukuärái tuiko! Nde oreTumpa, numee yasurupái tuicha ndewe. Ndeñoete nenoi opaete arakuaa, mɨräta, jare mbaepuere. Jupi ko opaete wae uipɨu waerä ndewi jare umbutuicha reta waerä nderee jaeño mái pewa. ¡Jukuärái tuiko!” jei reta. Jayawe pëti wae jokua mburuwicha upɨrandu chewe: “¿Ndikuaa pa kua jemimonde tïi wae reta jare ketɨ wi ra yuweru?” jei. “Aikuaa’ä etei. Nde ndikuaa,” jae chupe. Jayawe jae jei chewe: “Kua reta ko jae uasa mbaesusere wasu rupi wae. Oyoe ma reta jemimonde jare umɨtïi reta Owecha kuimbae taurusu wae juwɨ pe,” jei. “Jáeramo añawe ñonoï reta Tumpa joo pe iwapɨa jowai uyeyokui reta waerä chupe ara rupi jare pɨ̈tu rupi,” jei. “Jare jokua imburuwicha wasu iwapɨa pe uwapɨ oï wae uyandarekota oï jese reta. Jáeramo ndarau ye ma jae reta iyembaɨ jare iɨwe. Jare ndarau ye ma warasɨ jasɨ chupe reta jare araku wi. Echa’ä Owecha kuimbae taurusu wae wapɨa mburuwicha wasu pewa pe oï wae uyandarekota oï jese reta. Jare jae wɨraata oï reta ɨkua ɨwororo jekuaeño oë wae pe, joko pe jou reta waerä ɨ tekowe umee wae. Jare Tumpa etei oyoeta jesaɨ chuwi reta.” Jukuärái jokua mburuwicha jei chewe. Jayawe Owecha kuimbae taurusu wae uipea ye tupapire imboyaka. Kua re uipea ma chiu imboyaka. Jare uipea ma yawe, upɨta kïi ngatu ara pe mbɨte ora rupi. Joko wi aecha chiu araɨwa reta uyemboɨ ñonoï Tumpa jowai. Jare pëti pëti pe uñemee chupe reta temimbɨ wasu. Jare ou ïru araɨwa uyemboɨ Tumpa iwapɨa jowai, mbaerenda mbae utimbo kawi wae uyeapɨ jese wae iyɨpɨ pe. Jokua mbaerenda oro pewa ko. Jare araɨwa onoi ipo pe pëti jɨru oro pewa mbae utimbo kawi wae uapɨ pɨpe wae. Jare uñemee chupe jeta mbae utimbo kawi wae uapɨ waerä mbaerenda re Tumpa jowai. Jare jae uapɨ yawe, jatäti uyeupi päwe Cristo re wɨrowia wae reta iyerure ndiwe Tumpa jowai. Joko wi araɨwa ueki tatäpɨ mbaerenda wi umɨtɨnee waerä pɨpe mbae utimbo kawi wae uapɨ pɨpe wae. Jare omombo ara wi ɨwɨ kotɨ. Jare jukuärái uyapo yawe, uyekuaa uwera wae jare uyendu jɨapu täta wae amaterere rami. Jare uyendu wi ara jɨapu wae, jare ɨwɨ ukäta. Jayawe jokua chiu araɨwa reta chiu temimbɨ wasu onoi wae uyeyapɨkatu umɨñee waerä temimbɨ wasu reta. Jayawe pëti araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Jare umɨñee yawe, aramoiño oa ɨwɨ re amandau jare tata tuwɨ rewe. Jare mbɨte seri ɨwɨra reta ɨwɨ pe oï wae okai, jare opaete kapii opa okai. Joko wi ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re mokui ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, pëti ɨwɨtu wasu echa wae jendɨ rewe oa oo mar pe. Jare mar mbɨte seri opa uyeyapo tuwɨrä. Jare mbɨte seri jewae mar rupiwa reta opa umano. Jare jae nunga wi mbɨte seri chalana wasu reta opa ikumewa. Jayawe ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re mbapɨ ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, pëti yasɨtata tuicha wae oa ara wi jendɨ rewe pëti mechero tuicha wae jendɨ rami. Jare oa mbɨte seri ɨ wasu reta re jare ɨwororo reta re. Jare jokua mbɨte seri ɨ wasu reta opa iro uyeyapo. Jare jetaete wae umano jokua ɨ iro wae jou ramo. Jáeramo jokua yasɨtata ko jee Ajenjo. Jayawe ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re irundɨ ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, mbae uyeyapo warasɨ pe awɨye waerä jembipe irundɨ ora opa ara rupi. Jae nunga wi mbae uyeyapo yasɨ jare yasɨtata reta pe awɨye waerä jembipe irundɨ ora opa pɨ̈tu rupi. Jayawe aecha pëti araɨwa uwewe oï ɨwate rupi, jare jae mbapɨ wese usapɨkai rewe jei: “¡Kërái etei ndipo uiporaraeteta ɨwɨ pewa reta! ¡Echa’ä imeño mbapɨ araɨwa reta jae ma ñonoï umɨñee waerä jemimbɨ wasu!” jei. Jayawe ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re pandepo ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, aecha ɨwɨ pe pëti yasɨtata echa wae ara wi oakue. Jare uñemee chupe ɨwɨkua wasu juwa mbae wae illave. Jayawe jae uipea ɨwɨkua wasu. Jare uipea ma yawe, oë tatäti tata tuichaete wae wi tatäti oë wae rami. Jare warasɨ uyekuaa’ä tatäti ɨwɨkua wi oë wae jeko pewa. Jáeramo opa pɨ̈tumimbi. Jare tatäti wi oë tuku reta ɨwɨ re, jare tuku reta opa umbapɨ ɨwɨ. Jare uñemee chupe reta mbaepuere oñopi waerä ɨwɨ pewa reta chumɨkaräpe ñanopi wae rami. Jare Tumpa jei tuku reta pe awɨye urükumewa waerä opaete temitɨ jokɨ reta ɨwɨ pe oï wae jare ɨwɨra reta. Jaeño ipuere umbɨpere reta jokua mbaetɨ Tumpa imarka jesɨwa re onoi wae reta. Jare mbaepuere uñemee chupe reta pandepo yasɨ pewa uiporaraka waerä ɨwɨ pewa reta pe. Jasɨeteta chupe reta, pëti chumɨkaräpe ñanopi wae rami. Erëi jokua tuku reta ipuere’ä upuruyuka. Jare jokua ara reta rupi ɨwɨ pewa reta uipotata tëi umano täta uiporara ñonoï ramo. Erëi ndarau ipuere reta, echa’ä mano usɨrɨ ma chuwi wae echa uyenduta reta. Jare jokua tuku reta uyekuaa kawayu uyeyapɨkatu uñeräro pewarä wae echa chewe. Jare iñäka re onoi corona oro pewa echa. Jare jowa uyekuaa kuimbae jowa echa. Jare ía puku kuña ía echa. Jare jäi reta uyekuaa yawa jäi echa. Jare ipɨtía re onoi yopiaka jiero pewa echa. Jare uwewe reta yawe, ipepo täta jɨapu. Uyendu chewe jetaete kawayu reta ñeräro pe karosa ndiwe yuraa ñonoï wae echa. Jare tuku reta juwai chumɨkaräpe juwai echa. Jare juwai iyapɨ re ipöpia onoi wae echa. Jare joko pe onoi reta mbaepuere uiporaraka waerä ɨwɨ pewa reta pe pandepo yasɨ pewa. Jare jokua tuku reta imburuwicha wasu ko jae araɨwakue. Jae ime onoi mbaepuere opaete jokua ɨwɨkua wasu juwa mbae wae pe ñonoï wae reta re. Jare jae jee ko hebreo ñee pe Abadón. Jare griego ñee pe jae jee ko Apolión. Jokua ko jae tenondewaete mbaesusere wasu araɨwa umɨmbeu wae. Erëi mokui mbaesusere ye uyeyapota oï. Jayawe ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re owa ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, ayandu ñee oë jokua mbaerenda oro pewa Tumpa jowai oï wae wi. Jokua mbaerenda onoi irundɨ jäti, jare jokua ñee uyendu jäti reta ipɨte wi. Jare jokua ñee jei araɨwa jemimbɨ wasu umɨñee ramo wae pe kuärái: “Iyora jokua irundɨ araɨwakue reta uñeñapɨ̈ti ñonoï ɨ wasu Éufrates jembeɨ pe wae,” jei chupe. Jayawe araɨwa oo oyora jokua irundɨ araɨwakue reta jae reta yuraa uyukaka waerä mbɨte seri ɨwɨ pewa reta. Kua araɨwakue reta, ɨma rupi Tumpa uyapɨkatu ma yepe oñono. Jare uäro yureko jokua año, jare jokua yasɨ, jare jokua ara, jare jokua ora etei. Jae reta ñonoï oyokui waerä jetaete ye sɨndaro reta kawayu re opo wae. Jare ayandu mokui chiëto miyón ko jae reta. Jare jokua kawayu reta jare opo jese wae reta uyekuaa chewe kuärái: Ime onoi ipɨtía re temimonde ñeräro pewa – jae ko jiero pewa pɨ̈tasɨ wae, jare jowɨasɨ wae, jare iyuasɨ wae. Jare kawayu reta iñäka yawapɨ̈ta tuicha wae iñäka echa. Jare iyuru wi oë tata jare tatäti jare azufre. Jare tata jare tatäti jare azufre kawayu reta iyuru wi oë wae opa uyuka mbɨte seri ɨwɨ pewa reta. Erëi jokuaño’ä uyapo reta. Jae nunga wi juwai mboi echa jare iyapɨ re oï mboi iñäka echa. Jare jokua pɨpe upurumbɨpere reta. Jukuärái jokua kawayu reta iyuru jare juwai ime onoi mbaepuere umbɨpere jare uyuka waerä ɨwɨ pewa reta. Jare jokua ɨwɨ pewa reta umano’ä jokua mbaesusere reta rupi wae uipota’ä etei ueya ipɨayemɨngeta mbaembae kachi uyapo wae rewa. Echa’ä jae reta jekuaeño uipota umbɨadora aña reta re jare tumparaanga reta re oro pewa, jare korepoti jiero pewa, jare jiero bronce pewa, jare ita pewa, jare ɨwɨra pewa wi. Jokua tumparaanga reta ipuere’ä etei umae jare uyandu jare uwata wi. Erëi jesewe ɨwɨ pewa reta umbɨadora jese reta. Jae nunga wi jae reta ko upuruyuka wae reta, jare ipaye wae reta, jare iawasapota wae reta, jare imonda wae reta. Erëi uipota’ä etei ueya reta ipɨayemɨngeta jokua mbaembae rewa. Jare che aecha ïru araɨwa ipɨrätaete wae uweyɨ ou ara wi. Jae uñeñowa oï amapɨ̈tu pe, jare iñäka re oï yɨɨ. Jare jowa jembipete warasɨ rami. Jare ipɨta wiwe iu rewa tata jendɨ oï wae echa chewe. Jare jae ipo pe onoi pëti tupapire michi wae uyepea oï. Jare ou oñono ipɨ iyakata kotɨwa mar iáramo jare ipɨ iyaso kotɨwa ɨwɨ iáramo. Jayawe täta usapɨkai yawapɨ̈ta tuicha wae uñee wae rami. Jare araɨwa usapɨkai ma yawe, chiu wese ayandu ñee ara täta jɨapu wae rami. Jare chiu wese ma ara jɨapu yawe, che aikuatiata ma aiko tëi kua ayandu wae. Erëi ara wi ayandu jei chewe: “Awɨye ikuatía jokua chiu wese ara jɨapu uyendu ndewe wae. Ndeeño ko ndikuaata,” jei. Jare jokua araɨwa aecha onoi ipɨ mar re jare ɨwɨ re wae upi ipo ara kotɨ. Jare jei: “Tumpa ko jae imeño mái iko wae. Jae ko uyapo ara, jare ɨwɨ, jare mar, jare opaete mbaembae pɨpe oï wae reta. Jare jae jowake che tae añawe uwäe ma ora. Echa’ä araɨwa taɨkuewaete umɨñeeta ma oï jemimbɨ wasu. Jare jae umɨñee ma yawe, Tumpa opata uyapo ipɨayemɨngeta jaeño uikuaa wae. Arakaete Tumpa umɨmbeu jae iñee umɨmbeu wae reta pe kua ara uwäeta iko. Jare añawe jae ma uwäe,” jei araɨwa. Jare ara wi ayandu ye ñee jei chewe: “Ekua jokua araɨwa onoi ipɨ mar re jare ɨwɨ re wae jowai. Jare ipɨsɨ ipo wi jokua tupapire uyepea oï wae,” jei chewe. Jayawe che a araɨwa pe aeka umee waerä chewe tupapire michi wae. Jayawe araɨwa jei chewe: “Ipɨsɨ jare opa jeu. Ndeyuru pe jëeta oï ndewe ei rami. Erëi ndeu ma yawe, nderɨe jasɨta ndewe,” jei. Jayawe aipɨsɨ jokua tupapire michi wae araɨwa ipo wi jare opa jau. Jare cheyuru pe jëe iko ei rami. Erëi opa ma jau yawe, cherɨe jasɨ chewe. Jayawe araɨwa jei chewe: “Nde imeta ko jekuaeño nemɨmbeu kërái mbaembae Tumpa uyapota oï tëta wasu reta rupi, jare opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta kerupi rupi ñonoï wae rupi, jare opaete ambɨembɨe ñee pe uyemɨngeta wae reta rupi, jare mburuwicha wasu reta rupi,” jei. Jare uñemee chewe pëti ɨwɨra mbaembae amɨanga pɨpe waerä. Jare ayandu ñee jei chewe kuärái: “Ekua emɨanga tupao wasu kiape cheree umbutuicha reta pɨpe wae. Jare joko pe emɨanga wi mbaerenda mbae utimbo kawi wae uyeapɨ jese wae. Jare ipapa wi mbowɨ joko pe cheree umbutuicha ñonoï wae reta,” jei. “Erëi awɨye emɨanga tupao wasu joka. Echa’ä jokua oka amee cheré wɨrowia mbae wae reta pe. Jae reta onoita mbaepuere Jerusalén re cuarenta y dos yasɨ pewa – jae ko 1.260 ara pewa,” jei chewe. “Jare jokua ara reta rupi che amondota mokui kuimbae umɨmbeu waerä ñee ameeta aï chupe reta wae. Jare jae reta umɨmbeu kawita che rewa. Jare mokui rewe omondeta temimonde mbɨatɨtɨ pewa.” Jukuärái ñee jei chewe. Jokua kuimbae reta ko jae jokua arakae mokui temitɨ olivo jare mokui mechero iwapɨka uyembɨjaanga jese wae. Jare jae reta uyemboɨ ñonoï ɨwɨ iYapoa jowai uyeyokui reta waerä chupe. Jare ime yawe kía uipota tëi uyapo ikawi mbae wae jokua mokui kuimbae reta pe wae, oëta tata jokua kuimbae reta iyuru wi jare opata uapɨ jowaicho reta jokua tata pɨpe. Jukuärái umanota kía uipota tëi mbae ikawi mbae uyapo chupe reta yawe. Jare kua reta mokui rewe onoi mbaepuere uyukenda waerä ara awɨye waerä okɨ jokua ara jae reta opa Tumpa iñee umɨmbeu rewa. Jae reta wi onoi mbaepuere ɨ tuwɨrä uyapo waerä. Jae ramiño wi jae reta onoi mbaepuere uiporaraka waerä ɨwɨ pewa reta pe ipotawe mbaesusere pe mbowɨ wese jae reta uipota uyapo wae rupi. Jayawe jae reta opa ma Tumpa rewa umɨmbeu yawe, pëti mbaemɨmba echa ipɨrätaete jare pochɨete wae oëta jokua ɨwɨkua wasu juwa mbae wae wi. Jare jae ombowaichota jokua mokui kuimbae reta, jare umɨamɨrita, jare uyukata reta. Jare jokua mokui kuimbae jetekue upɨtata calle pe jokua tëta wasu kiape yandeYa kurusu re uikutu reta wae pe. Yandepuere yambɨjee jokua tëta wasu Sodoma jare Egipto wi, echa’ä jokua tëta wasu pewa reta oyowaicho Tumpa kotɨ. Jare mbapɨ ara mbɨte rupi opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta kerupi rupi ñonoï wae rupi jare opa kërái rái ñee pe uyemɨngeta wae reta uechata ñonoï jokua mokui kuimbae jetekue. Jare jae reta ndarau umaeño kía re awe oñotɨ waerä jetekue reta. Jare ɨwɨ pewa reta uyerowiata jokua mokui kuimbae Tumpa iñee umɨmbeu wae umano reta ramo. Echa’ä tenonde yawe, kua kuimbae reta täta rupi uiporarakase chupe reta mbaesusere pe. Erëi añawe kua mokui kuimbae reta opa ma umano. Jáeramo ɨwɨ pewa reta uyapota arete jare umeeta iyupe reta regalo. Erëi che aecha mbapɨ ara mbɨte uasa ma yawe, Tumpa umee ye tekowe jokua mokui kuimbae jetekue reta pe. Jare jae reta mokui rewe upüa ye uyemboɨ reta. Jare opaete kua uecha wae reta opa ukɨye reta täta rupi. Jare jokua mokui kuimbae reta uyandu ara wi ñee jei usapɨkai rewe: “Piyeupi peyu,” jei. Jayawe uyeupi reta oo ara kotɨ amapɨ̈tu re jowaicho reta jowake. Jare jupiwoiño ɨwɨ täta ukäta. Jare jokua ɨwɨkäta jeko pewa jeta tëta reta opa uyapara jokua tëta wasu pe. Jare umano wi 7.000 kuimbae jare kuña reta. Jare umano’ä wae reta ukɨyete upɨta reta jare umbutuicha reta Tumpa ara pe oï wae jee. Jukuärái opa uyeyapo mokui mbaesusere. Erëi mase, imeño pëti ye uasa waerä jare jawoiño ma uyeyapota oï. Jare joko wi ïru araɨwa umɨñee jemimbɨ wasu. Kua re chiu ma umɨñee. Jare umɨñee yawe, aramoiño uyendu ara pe jeta wae reta täta usapɨkai rewe jei reta kuärái: “Añawe wiwe yandeRu Tumpa jare yandeYa Cristo ikota opaete kua ɨwɨ imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare imbaepuere mburuwicha wasu pewa ndarau etei opa,” jei reta. Jayawe aecha jokua veinticuatro mburuwicha reta uwapɨ ñonoï iwapɨa pe Tumpa jowai. Jare kua reta uñeñono ɨwɨ re umbutuicha waerä jae jee. Jare jei reta: “OreYa Tumpa, nde nenoi opaete mbaepuere. Nde ko jae jekuaeño oï wae, jare iyɨpɨ wiwe ikoño mái wae, jare jaeño mái pewa ikota wae. Ore numee yasurupái ndewe. Echa’ä nembaepuere tuichaete wae rupi ndiyeyapo ma opaete wae imburuwicha wasurä. Ɨwɨ pewa reta uyembopochɨ tëi ndekotɨ. Erëi añawe ndearasɨ wasu nditɨta ma neï jese reta. Ou ma uwäe ara umanokue wae reta uyemboɨ waerä nderowai. Jare ipotawe kía urükumewa ɨwɨ pewa reta ndekotɨ wae, nde opata nembái. Jare niñee umɨmbeu wae reta pe jare opaete wae niñono tee nemaerä wae reta pe nemɨñatimata neï chupe reta ikawi wae. Iparawete wae reta wiwe jare mburuwichakue retawe, opaete uipɨu ndewi wae reta pe nde nemɨñatimata neï.” Jukuärái jei jokua mburuwicha reta. Jare kua jei reta ma yawe, tupao wasu ara pe oï wae uyepea, jare o pe uyekuaa Tumpa arakae jei wae yemɨmandúa jɨru. Jare uyekuaa uwera wae, jare uyendu jɨapu täta wae amaterere rami. Jare uyendu wi ara jɨapu wae. Jare jawoi pewa ɨwɨ ukäta. Jare oa wi amandau jeta wae. Jare ime mbae uyekuaa ara re chepɨakañɨete jese wae. Jae ko pëti kuña warasɨ pe uyemonde rami. Jare kuña ipɨ íɨwɨ pe oï yasɨ. Jare doce yasɨtata reta onoi iñäka re icoronarä. Jare jokua kuña ipurúa, jare jäse imembɨrasɨ ramo. Echa’ä imembɨ oata ma oï. Jare uyekuaa ïru mbae ara re chepɨakañɨete jese wae. Jae ko pëti teyu wasu pɨ̈ta wae dragón jei chupe wae. Jae onoi chiu iñäka jare payandepo jäti reta. Jare pëti pëti iñäka re onoi corona. Jare juwai pe uipɨsɨ mbɨte seri yasɨtata reta omombo ɨwɨ kotɨ. Jare jae uyemboɨ kuña imembɨ oata wae jowai opa waerä tëi jou chuwi imembɨ oa yawe. Jare kuña imembɨ oa kuimbae. Jare jokua oa wae onoita tuicha mbaepuere opaete ɨwɨ pewa reta re. Erëi dragón ipuere’ä jou, echa’ä jokua kuña imembɨ uyereraa kiape Tumpa uwapɨ oï wae iwapɨa pe. Jare jokua kuña osi oo ɨwɨtini wasu kotɨ. Echa’ä joko pe Tumpa uyapɨkatu chupe uñepɨ̈ro waerä. Jare joko pe Tumpa uyandarekoka jese 1.260 ara. Jayawe uyeyapo pëti ñeräro ara pe. Pëti araɨwa tenondewa Miguel jee wae jare iaraɨwa reta uñeräro jokua dragón ndiwe. Jare dragón jare jokua araɨwa reta uyemboya jese wae uñeräro wi jae reta ndiwe. Erëi dragón jare iaraɨwa reta opa jamɨri, jare mbaetɨ ye ma jendarä ara pe. Jayawe Miguel jare iaraɨwa reta omombo jokua dragón ara wi ɨwɨ pe opaete araɨwa jese uyemboya wae reta ndiwe. Jokua dragón ko jae mboi arakaete Eva umɨngeta wae. Jae ko Satanás, Añawasu yande yae chupe wae. Jae ko umbɨtawɨ opaete ɨwɨ pewa reta wae. Jayawe ara pe ayandu ñee usapɨkai rewe jei: “Añawe uwäe ma ara yandeTumpa opa uepɨ waerä jese wɨrowia wae reta, jare uyekuaa waerä imbaepuere tuicha wae. Echa’ä añawe jae uyeyapo ma opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Añawe wiwe Cristo onoita opaete mbaepuere. Echa’ä Tumpa omomboka ma Añawasu ara wi. Jare Añawasu ndarau ye ma uyemboɨ Tumpa jowai umbɨjeko waerä yandehermano reta. Echa’ä jukuärái jae uyapose opa ara rupi jare opa pɨ̈tu rupi, erëi añawe ndarau ye ma uyapo chupe reta jukuärái. Echa’ä jae reta opa ma umɨamɨri Añawasu Owecha kuimbae taurusu wae juwɨ rupi jare Tumpa iñee umɨmbeu reta wae rupi. Jare mbaetɨ etei urukɨye reta jekowe umano waerä. ¡Jáeramo ara pe ma ñonoï wae reta tuyerowia! Erëi, pe reta ɨwɨ pe peï wae jare mar rupi peï wae, ¡kërái etei ndipo piporara paraweteta! Echa’ä Añawasu uweyɨ ma ara wi uyembowaicho waerä pekotɨ täta iarasɨ rewe. Echa’ä jae uikuaa michiño ma ara onoi wae.” Jukuärái jei jokua ñee ayandu wae. Jayawe jokua dragón uikuaa yawe Tumpa omomboka ma ko ɨwɨ pe wae, jae umbɨpɨ omoña jokua sambiaɨ kuimbae oa wae ichɨ. Jayawe uñemee kuña pe pëti wɨrakee wasu ipepo reta. Jokua pɨpe jae uwewe oo dragón wi mbɨrɨ ɨwɨtini wasu kotɨ kiape uñepɨ̈ro pɨpe wae pe. Jare joko pe Tumpa uyandarekoka jese mbapɨ año mbɨte rupi. Jayawe jokua dragón iyuru wi omondo jeta ɨ kuña jaɨkue wɨraa uyuka waerä tëi. Erëi ɨwɨ etei omborɨ kuña, echa’ä ɨwɨ uyepea kërái yandeyuru yaipea rami. Jare jokua dragón iyuru wi ɨ wasu rami omondo wae opa ukañɨ ɨwɨ uyepea wae pe. Jayawe dragón pochɨete upɨta kuña pe, jare oo uñeräro waerä kuña iñemoñaa reta ndiwe – jae reta ko Tumpa jei wae rupi yureko wae reta jare Jesús rewa jupi umɨmbeu wae reta. Che ayemboɨ aiko mar jembeɨ pe. Jayawe aecha oë mar wi pëti mbaemɨmba echa – jae ko pëti bestia jei chupe reta wae. Jare jokua bestia ime wɨreko chiu iñäka jare payandepo jäti reta. Jare pëti pëti jäti re onoi corona mburuwicha wasu pewa. Jare pëti pëti iñäka re onoi tee jokua pɨpe jeika tëi iyupe jae ko Tumpa wae. Jokua bestia yawa echa chewe. Jare ipɨ oso ipɨ echa chewe. Jare iyuru yawapɨ̈ta tuicha wae iyuru echa chewe. Jare jokua dragón umee imbaepuere kua bestia pe jare omondo jae jee re. Jare aecha jokua bestia mar wi oë wae pëti iñäka ipere oï. Umano rape tëi, erëi ukuera. Jare ɨwɨ pewa reta opaete seri ipɨakañɨ umae jese. Jare umbutuicha reta jokua dragón jee, echa’ä bestia ou dragón jee re ramo. Jare umbutuicha reta wi jokua bestia jee. Jare jei reta: “Mbaetɨ etei kía kua nunga bestia rami. Ndarau kía ipuere uñeräro jae ndiwe jare umɨamɨri,” jei reta. Jare uñemee jokua bestia pe mbaepuere ɨwɨ pewa reta re cuarenta y dos yasɨ rupi. Jare uñemee wi chupe uyemɨngeta waerä uyembutuicha rewe jare jei tëi iyupe jae ko Tumpa wae. Jae jekuaeño jei jeta mbae ikawi mbae wae Tumpa kotɨ. Jare uyemɨngeta kachi Tumpa jee kotɨ, jare Tumpa jëta kotɨ, jare ara pe yureko wae reta kotɨ. Jare uñemee wi bestia pe uñeräro waerä Tumpa re wɨrowia wae reta ndiwe jare umɨamɨri reta waerä. Jare uñemee chupe mbaepuere opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta re kerupi rupi ñonoï wae rupi jare opa kërái rái ñee pe uyemɨngeta wae reta rupi. Jare opaete seri ɨwɨ pewa reta umbutuicha bestia jee. Jaeño jokua Owecha kuimbae taurusu wae uyeyukaka wae itupapire pe jee uyekuatía oï wae reta umbutuicha’ä jae jee. Jokua tupapire ko jae opaete tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï pɨpe wae. Jare jae reta jee uyekuatiaño mái iko ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe. Ipotawe kía uipota uikuaa kawi wae, tuyapɨsaka kua ñee re: Tumpa uipota yawe ipotawe kía uyepɨsɨka waerä jowaicho reta pe, jukuärái ñotái oï. Jare Tumpa uipota yawe ipotawe kía uyeyukaka waerä kɨsepuku pe, jukuärái ñotái oï wi. Kua nunga mbaembae uyeyapo ñotái oï. Jáeramo Tumpa re wɨrowia wae reta tumɨawäta ipɨawasu rewe jare jekuaeño wɨrowia kawi jese rewe. Jayawe aecha ambɨe bestia oë ɨwɨwɨ wi. Jare jokua bestia onoi mokui jäti owecha jäti rami. Erëi iñee ambɨe ye, echa’ä jae uyemɨngeta pëti dragón uyemɨngeta rami. Jare jokua tenondewa bestia mar wi oë wae ombou kua bestia ɨwɨ wi oë wae jae jee re. Jare jae iparawɨkɨ ko jae umbutuichaka waerä opaete ɨwɨ pewa reta pe jokua tenondewa bestia jee – jae ko jokua ipere umano rape iko tëi wae, jare ukuera ye wae. Jare jokua bestia taɨkue aecha wae uyapo opa kërái rái mbaembae kuimbae retaño ipuere’ä uyapo wae. Jare tata awe ombou ara wi ɨwɨ pewa reta jowake. Kua mbaembae reta ipuere uyapo, echa’ä jokua ïru bestia umee chupe mbaepuere jae jee re uyapo waerä ramo. Jare jukuärái rupi jae umbɨtawɨ ɨwɨ pewa reta. Echa’ä jae jei ɨwɨ pewa reta pe uyapo reta waerä jokua ïru bestia jaanga – jae ko jokua ipere iko kɨsepuku pe wae jare ikowe ye wae jaanga. Jare uñemee jokua bestia taɨkue aecha wae pe onoi waerä mbaepuere umbɨyemɨngetaka waerä jokua tenondewa bestia jaanga. Jare joko wi uyukaka opaete uipota’ä umbɨadora jese wae reta. Jare bestia taɨkue aecha wae jei opaete wae onoi waerä pëti marka ipo iyakata kotɨ ani jesɨwa re. Jayawe ikuasɨ wae reta jare mburuwicha reta, jare ikokatu wae reta jare iparawete wae reta, jare täta rupi uyeyokui wae reta jare uyeyokui mbae wae retawe imeta ko onoi reta jokua marka. Jare ime yawe kía nunga mbaetɨ onoi jokua marka wae, ndarau ipuere owa mbae awe jare ndarau ipuere mbae owaka wi. Jokua marka ko jae jokua bestia jee, ani yandepuere yae chupe jae ko número umbɨjaanga bestia jee re wae. Kua pe ikawi ko yande ñanoi waerä arakuaa. Uikuaa kawi wae tuipapa bestia inúmero. Jae ko kuimbae inúmero. Jare jokua número ko jae 666. Joko wi aecha jokua Owecha kuimbae taurusu wae uyemboɨ oï ɨwɨtu wasu Sion jee wae re. Jare joko pe ñonoï jae ndiwe jokua 144.000 wae reta. Jae reta jesɨwa re uyekuatía oï Owecha kuimbae taurusu wae jee jare Tu jee. Jare ayandu ñee ara wi ɨaparoa wasu täta jɨapu wae rami jare ara täta jɨapu wae rami wi. Jare jokua uyendu wae ipöraete ko, echa’ä uyendu jeta wae reta arpa ombopu ñonoï wae rami. Echa’ä jokua 144.000 wae reta ukäta ñonoï Tumpa iwapɨa jowai, jare jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta jare mburuwicha reta jowai. Jae reta ukäta ñonoï käta ipɨau wae. Jare ndarau kiawe ipuere uikuaa jokua ukäta reta wae – jaeño jae reta ipuere uikuaa. Tumpa uepɨ kua reta ɨwɨ pewa reta ipɨte wi. Jare jae reta uyemɨngɨa’ä Tumpa kotɨ. Kërái pëti kuimbae uyapo’ä etei awasa wae rami, kua reta jekuaeño jupi Tumpa kotɨ. Jae reta umɨïru oï Owecha kuimbae taurusu wae ipotawe kerupi oo wae rupi. Jae uepɨ kua reta ɨwɨ pewa reta ipɨte wi oñono tee reta waerä jae imaerä jare Tumpa pewarä wi. Jae reta iyapu’ä etei, jare mbaetɨ kía ipuere umbɨjeko reta mbae re. Jayawe aecha ïru araɨwa uwewe oï ɨwate rupi. Jae ime onoi ñee umɨmbeu waerä opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta pe kerupi rupi ñonoï wae rupi jare opa kërái rái ñee pe uyemɨngeta wae reta rupi. Jokua ñee araɨwa umɨmbeu wae jaeño mái pewa ko ikawi. Jei chupe reta usapɨkai rewe: “Pipɨu Tumpa wi jare pembutuicha jee. Echa’ä ou ma uwäe ora opaete wae reta uyemboɨ waerä Tumpa jowai. Pembutuicha Tumpa jee, echa’ä jae uyapo ara, jare ɨwɨ, jare mar, jare ɨwororo reta,” jei. Jayawe jokua araɨwa jaɨkue rupi uyekuaa ïru araɨwa. Jare jae usapɨkai rewe jei: “¡Opata ma oï jokua tëta wasu jeräkuaete wae jare imbaepuere wae Babilonia jee wae! Jokua Babilonia pewa reta jeko kachi rupi urükumewa ɨwɨ pewa reta. Opa usawɨpo rami uyapo reta, echa’ä omboe reta umbɨadora waerä itumparaanga reta re,” jei. Jayawe jokua araɨwa jaɨkue rupi uyekuaa ïru araɨwa. Kua re uyekuaa mbapɨ ma. Jare jae jei usapɨkai rewe: “Opaete jokua tenondewa bestia re jare jae jaanga re umbɨadora wae reta uikuaata ñonoï Tumpa iarasɨ wasu. Jare jae nunga wi jokua bestia imarka ime onoi jesɨwa re ani ipo re wae reta uikuaata ñonoï wi Tumpa iarasɨ wasu. Echa’ä Tumpa pochɨete chupe reta jare täta rupi uiporarakata chupe reta,” jei. “Jae reta uiporarata tata pe jare azufre jendɨ oï wae pe araɨwa Tumpa oñono tee wae reta jowai jare Owecha kuimbae taurusu wae jowai,” jei. “Jare jokua tata jae reta uiporarata ñonoï pɨpe wae jae ko tata owe mbae wae. Ara rupi jare pɨ̈tu rupi uiporarata reta, jare ndarau michi pewa yepe uputuu reta,” jei. “Jukuärái uyeyapota opaete jokua tenondewa bestia re jare jae jaanga re umbɨadora wae reta pe, jare opaete bestia imarka onoi wae reta pe. Jokua marka ko jae bestia jee,” jei. Jáeramo ipotawe kía Tumpa oñono tee jae imaerä wae reta – jae ko Tumpa jei wae rupi yureko wae reta jare Jesús re wɨrowia wae reta – tuñemɨkɨrëɨ jare tumɨawäta ipɨawasu rewe uiporara reta wae. Jayawe ayandu ara wi ñee jei chewe: “Ikuatía kuärái: Kua wiwe yandeYa re wɨrowia rewe umanota wae reta uyekoueteta ñonoï,” jei chewe. Jare joko wi Espíritu Santo jei: “Añetete ko. Jae reta uyekoueteta ñonoï, echa’ä uputuuta reta iparawɨkɨ wi. Jare Tumpa umɨñatimata oï chupe reta mbarawɨkɨ uyapo reta Tumpa pewarä wae re,” jei. Jayawe aecha amapɨ̈tu tïi wae, jare jokua amapɨ̈tu re aecha kía uwapɨ oï. Jae chawaa kuimbaerä uyeyapo wae. Jare iñäka re onoi corona oro pewa, jare uipɨsɨ oï pëti josa jaimbe wae. Jare aecha tupao wasu ara pe oï wae wi oë ïru araɨwa. Jare jae jei usapɨkai rewe jokua amapɨ̈tu re uwapɨ oï wae pe: “Añawe ou ma uwäe mbaewɨro ɨwɨ pe. Jae ma oï yawɨro waerä. Jáeramo iporu jokua ndejosa nembaewɨro waerä,” jei chupe umbɨjaanga rewe. Jayawe jokua amapɨ̈tu re uwapɨ oï wae uiporu ijosa jare uawɨro ɨwɨ pewa reta. Jare aecha tupao wasu ara pe oï wae wi oë ïru araɨwa. Jae wi onoi ipo pe josa jaimbe wae. Jare ou wi ïru araɨwa mbaerenda mbae utimbo kawi wae uyeapɨ jese wae wi. Jae uyandareko tata mbaerenda re oï wae re. Jare jae usapɨkai rewe jei araɨwa josa jaimbe wae onoi wae pe: “Ekua opaete ɨwɨ rupi iyasɨa jare embatɨ opaete uva ía jokua ndejosa jaimbe wae pɨpe. Echa’ä yawɨye ma oï,” jei. Jayawe jokua ïru araɨwa uiporu ijosa, jare opa uyasɨa uva ía ɨwɨ pe oï wae, jare opa umbatɨ. Jare ime iko tëta wasu oka pe pëti uva uñetami pɨpe wae tuicha wae. Jare joko pe opa wɨraa oñono uitami reta waerä. Kua uyembɨjaanga Tumpa iarasɨ oata oï ɨwɨ pewa reta re wae. Jare jokua uva uñetami pɨpe wae wi oë tuwɨ. Jare jokua tuwɨ tɨpɨ. Uepitɨ kawayu reta iyayu rupi jare usɨrɨ mbapɨ chiëto kilometro rupi. Jayawe aecha ye ara re ïru mbae ambɨe yeete wae. Jokua chembɨpɨakañɨete. Echa’ä aecha chiu araɨwa reta, jare pëti pëti jae reta ombouta ma oï mbaesusere tuicha wae ɨwɨ pewa reta re. Jokua mbaesusere reta ko jae taɨkuete oata oï ɨwɨ re wae, echa’ä jokoropi opata oï Tumpa iarasɨ wasu. Jayawe aecha pëti ɨpa wasu vidrio uyea tata ndiwe oï wae echa chewe. Jare jeta wae reta uyemboɨ oï jese. Jae reta ko jae jokua bestia tenondewa kotɨ umaeño’ä iyé wae reta, echa’ä umbɨadora’ä reta bestia re jare jae jaanga re. Jare umaeño’ä reta wi oñonoka waerä marka iyé. Jokua marka ko jae número umbɨjaanga bestia jee re wae. Jare pëti pëti jae reta ime onoi arpa Tumpa umee chupe wae. Jare jae reta ukäta Moisés ikäta pe jare Owecha kuimbae taurusu wae ikäta pe. Ukäta reta kuärái: “OreYa Tumpa, nde opaetei mbaepuere nenoi. ¡Nderembiapo reta ikawiete jare orembɨpɨakañɨete! Nde ko jae opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Jare opaete nde ndiyapo wae jupi ko jare añetete ko. Opaete wae uipɨueteta ndewi, oreYa, jare umbutuichata ñonoï nderee. Echa’ä ndeeño ko jae jupi wae. Opaete ɨwɨ pewa reta yuweruta umbutuicha waerä nderee. Echa’ä uyekuaa ma mbaembae ndiyapo wae jupi ko.” Jukuärái ukäta reta. Kua jaɨkue rupi aecha ara pe uyepea oï o jupiete wae tupao wasu pe oï wae. Jare tupao wasu wi oë jokua chiu araɨwa reta ombouta ma oï chiu mbaesusere reta ɨwɨ pewa reta re wae. Jae reta jemimonde nieso tïasɨ ikɨa mbae wae ko, jare ipɨtía rupi onoi tumbɨkuaa oro pewa. Jare jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta wi pëti wae umee jokua chiu araɨwa reta pe pëti pëti copa oro pewa. Jare Tumpa ikoño mái wae iarasɨ tɨnee oï jokua copa reta pe. Jare tupao wasu opa tɨnee Tumpa imbaepuere jembipete ye tatäti echa wae pɨpe. Jáeramo kiawe ipuere’ä uike tupao wasu pe ndei jokua chiu araɨwa reta opa uitɨ mbowe mbaesusere reta ɨwɨ pe. Jayawe ayandu pëti ñee täta wae tupao wasu wi jei jokua chiu araɨwa reta pe kuärái: “Pekua pepɨyere ɨwɨ re jokua chiu copa Tumpa iarasɨ tɨnee oï pɨpe wae,” jei. Jayawe pëti araɨwa oo upɨyere icopa ɨwɨ re. Jare upɨyere ma yawe, aramoiño ɨwɨ pewa reta opa kachi iyatiitii reta. Jukuärái uyeyapo jokua bestia jaanga re umbɨadora wae reta pe jare bestia imarka onoi wae reta pe. Joko wi ïru araɨwa upɨyere icopa mar re. Kua re mokui ma upɨyere. Jare upɨyere ma yawe, opaete mar uyeyapo tuwɨrä kɨse pe uyeyuka wae reta juwɨ uyepɨyere wae rami. Jare opaetei mbaembae mar pe oï wae reta opa umano. Joko wi ïru araɨwa upɨyere icopa ɨ wasu reta re jare ɨwororo reta re. Kua re mbapɨ ma upɨyere. Jare upɨyere ma yawe, aramoiño ɨ wasu reta jare ɨwororo reta opa uyeyapo tuwɨrä. Jare ayandu pëti araɨwa ɨ re uyandareko wae jei Tumpa pe: “OreYa, jupi wae ko nde. Nde iyɨpɨ wiwe ndikoño mái jare jekuaeño neï. Jare jokua nde ndiyapo wae jupi ko, echa’ä nde ndiporaraka ma jokua jeko kachi wae reta pe. Echa’ä jae reta upɨyere ma jeta tuwɨ – jae ko nderé wɨrowia wae reta juwɨ jare niñee umɨmbeu wae reta juwɨ. Jáeramo nde ndeuka neï chupe reta tuwɨ wi. Echa’ä jupi ko uyeyapo oï jukuärái chupe reta.” Jukuärái araɨwa jei Tumpa pe. Jayawe ayandu ïru ñee oë mbaerenda mbae utimbo kawi wae uyeapɨ jese wae wi. Jare jei kuärái: “Añetete jukuärái ko, oreYa Tumpa. ¡Nde nembaepuerete ye wae ko! Nde ndepurumbɨjeko jupi wae rupi jare ndiporaraka añetete wae rupi,” jei. Jayawe ïru araɨwa upɨyere icopa warasɨ re. Kua re irundɨ ma upɨyere. Jare upɨyere ma yawe, uñemee mbaepuere warasɨ pe ipuere waerä uapɨ ɨwɨ pewa reta jaku rái pɨpe. Jare warasɨ jasɨete ramo, ɨwɨ pewa reta ipire uapɨ chuwi. Jáeramo jae reta jei ñee ikawi mbae wae Tumpa kotɨ. Jae reta uikuaa tëi Tumpa ime onoi mbaepuere opaete kua mbaesusere reta re. Erëi jesewe jae reta uipota’ä etei ueya ipɨayemɨngeta jupi mbae wae, jare umbutuicha’äñoi reta Tumpa jee. Joko wi ïru araɨwa upɨyere icopa. Kua re pandepo ma upɨyere. Jare jae upɨyere icopa bestia tenondewa iwapɨa re. Kua bestia ime tëi wɨreko mbaepuere opaete ɨwɨ re. Erëi araɨwa icopa upɨyere ma yawe, aramoiño opa uñemɨpɨ̈tumimbi opaete ɨwɨ rupi. Jare opaete bestia pe uyeyokui wae reta uiporaraete. Uñeküsuu tëi reta, echa’ä jasɨ chupe reta opa iyatiitii ñonoï reta ramo. Erëi jesewe jae reta ueya’ä ñeño ipɨayemɨngeta jeko kachi wae rewa. Jaeño ñee ikawi mbae wae jei reta Tumpa kotɨ. Joko wi ïru araɨwa upɨyere icopa. Kua re owa ma upɨyere. Jare jae upɨyere icopa ɨ wasu tuichaete Éufrates jee wae re. Jare upɨyere ma yawe, jokua ɨ wasu opa utini. Kua uyeyapo mburuwicha wasu warasɨ oë wae kotɨwa reta pewarä ipuere waerä jae reta ɨmambae uasa isɨndaro reta ndiwe jowaicho kotɨ. Jayawe aecha wi dragón jare jokua mokui bestia reta. Jokua taɨkuewaete bestia jei tëi jae umɨmbeu iko Tumpa iñee. Erëi umɨmbeu yepe iko bestia tenondewa iñee. Jare mbapɨ rewe jae reta iyuru wi aecha oë mbapɨ aña kachiete wae pïte echa. Jokua aña reta ipuere uyapo mbaembae umbɨpɨakañɨete waerä ɨwɨ pewa reta. Jae reta yuraa opaete ɨwɨ rupi umbatɨ waerä mburuwicha wasu reta jare isɨndaro reta ndiwe ombowaicho waerä tëi Tumpa. Jokua ñeräro uyeyapota oï Armagedón jee wae pe. Jukuärái ko jee hebreo ñee pe. Erëi Tumpa opaetei mbaepuere onoi. Jare jae uiporarakata oï chupe reta jokua ara. YandeYa jei, “Mase, che ayu yeta aï pepɨranoe pewa pëti imonda wae ou rami. Jare jokua uyandareko kawi ñonoï wae reta jare jupi rupi yureko wae reta uyekoueteta ñonoï. Echa’ä che ayu ye awäe yawe, jae reta ndarau imara kía nani etei uyepokouka wae rami,” jei. Joko wi ïru araɨwa upɨyere icopa. Kua re chiu ma upɨyere. Jare upɨyere yawe, jae upɨyere ɨwɨtu uyepeyu wae re. Jare jupiwoiño oë ñee täta wae tupao wasu ara pe oï wae wi, Tumpa iwapɨa wi. Jare jokua ñee jei kuärái: “¡Tumpa iarasɨ opata ma oï!” jei. Jare uyekuaa uwera wae, jare uyendu jɨapu täta wae amaterere rami. Jare uyendu wi ara jɨapu. Jare ɨwɨ täta ukäta. Kua nunga ɨwɨkäta mbaetɨi ɨwɨ pewa reta uyembɨpɨ wiwe, echa’ä tätaete iko. Jare ɨwɨkäta jeko pewa, ɨwɨ opa osorosoro jare jokua tëta wasu jeräkuaete wae uyembɨyao tee tee mbapɨ pe. Jare jukuärái wi opaete ɨwɨ rupi tëta wasu reta opa uyapara. Tumpa iñakañɨ'ä jokua tëta wasu Babilonia jeräkuaete wae wi jare imbaepuerete wae wi uitɨ waerä jese iarasɨ. Jare ɨwɨ ukäta yawe, opaete ɨwɨ ɨ mbɨte pe ñonoï wae reta opa ukañɨ ɨ pe, jare jae nunga wi ɨwɨtu wasu reta mbaetɨ ma. Jare ara wi oa amandau tuicha tuicha wae ɨwɨ pewa reta re. Jare pëti pëti amandau poɨ cuarenta kilo rupi. Jare ɨwɨ pewa reta jei ñee ikawi mbae wae Tumpa kotɨ amandau wasu jeko pewa, echa’ä jokua mbaesusere ikawi’äete ye ko ramo. Jare jokua chiu araɨwa chiu copa onoi wae reta wi pëti wae ou jei chewe: “Eyu che ndiwe. Aechakata ndewe kërái Tumpa uiporarakata oï kuña jete re umɨngana wae jeräkuaete wae pe. Jae uwapɨ oï ɨ wasu reta re,” jei. “Ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta uyapo awasa jokua kuña ndiwe. Jare jokua awasa ko vino rami ɨwɨ pewa reta pe. Jare jokua pɨpe jae reta opa usawɨpo rami ñonoï,” jei chewe. Jayawe Espíritu Santo imbaepuere pe aecha araɨwa chereraa oï ɨwɨtini wasu kotɨ. Apau wae rami aecha joko pe pëti kuña opo oï bestia pɨ̈ta wae re. Jare opaete jokua bestia jete rupi uyekuatía oï jeta tee jokua pɨpe jeika tëi iyupe jae ko Tumpa wae. Chiu ko jokua bestia iñäka jare payandepo jäti reta. Jare kuña jemimonde mborao jare pɨ̈ta, jare uñemɨmaepöra oro jare ita ipöraete wae reta pɨpe. Uipɨsɨ oï pëti copa oro pewa, jare jokua copa tɨnee oï pɨpe mbaembae kachiete wae. Jokua uyembɨjaanga oï mbaembae kachiete kuña uyapo wae re jare tumparaanga reta re umbɨadora wae re. Jare kuña jesɨwa re uyekuatía oï umbɨjaanga rewe jee kuärái: “Babilonia jeräkuaete wae jare imbaepuerete wae. Kuña jete re umɨngana wae reta jare mbae kachiete uyapo wae reta iyɨpɨ.” Jukuärái uyekuatía oï jokua kuña jesɨwa re. Jokua kuña jatangätuete uyuka waerä Tumpa oñono tee iyupewarä wae reta. Jare upɨyere ma jeta wae reta Jesús rewa umɨmbeu wae juwɨ. Kërái usawɨpose wae ueka awariëte rami, jukuärái wi kuña oete ueka jae reta juwɨ upɨyere chuwi reta waerä. Jare che aecha yawe jokua kuña, chepɨakañɨete apɨta. Jayawe araɨwa jei chewe: “¿Maera pa ndepɨakañɨ neï? Taikuaaka ndewe kuña rewa. Jare taikuaaka ndewe wi jokua bestia kuña opo oï jese wae rewa chiu iñäka jare payandepo jäti reta onoi wae. Kua aikuaakata aï ndewe wae kiawe uikuaa’ä tenonde yawe,” jei. Jayawe araɨwa jei wi chewe: “Kua bestia ndecha wae ikose tenonde yawe, erëi añawe mbaetɨ ma. Erëi uyekuaa yeta oï, echa’ä oëta ma oï ɨwɨkua wasu juwa mbae wae wi. Erëi jokua jaɨkue rupi Tumpa omombota Tatawasurenda pe jaeño mái pewa,” jei. “Jare ɨwɨ pewa reta ipɨakañɨeteta uecha yawe jokua bestia tenonde ikose wae uyekuaa ye ramo. Jae reta jee mbaetɨ uyekuatía oï ɨwɨ uyembɨpɨ wiwe Tumpa itupapire pe. Echa’ä jaeño tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï jokua tupapire pe,” jei chewe. “Jare iyarakuaa wae tuikuaa: Jokua bestia chiu iñäka reta uyembɨjaanga oï chiu ɨwɨtu wasu reta re. Jare jokua chiu ɨwɨtu wasu reta re uwapɨ oï jokua kuña,” jei chewe. “Jae nunga wi uyembɨjaanga oï chiu mburuwicha wasu reta re. Pandepo jokua mburuwicha reta opa ma ukañɨ. Jare pëti wae añawe ime onoi mbaepuere, jare ïru wae ndeiño ou. Jare jae ou ma yawe, michi pewaño imeta onoi mbaepuere,” jei chewe. “Jare jokua bestia tenonde yawe ikose wae erëi añawe mbaetɨ ma iko wae, jae uyembɨjaanga oï ambɨe mburuwicha wasu ndeiño ou wae re. Jokua re juri. Jare jae ikota jokua chiu mburuwicha wasu reta rami. Erëi taɨkue rupi Tumpa omombota Tatawasurenda pe jaeño mái pewa,” jei chewe. “Jare jokua payandepo bestia jäti ndecha wae uyembɨjaanga oï payandepo mburuwicha wasu reta re. Kua payandepo reta ndeiño ñonoï mburuwicharä. Erëi pëti ara imeta onoi reta mbaepuere michi pewa jokua tenondewa bestia ndiwe,” jei. “Opaete kua payandepo mburuwicha wasu reta onoita oyowake iyemɨngeta – jae ko uñemee reta waerä bestia pe jae onoi waerä mbaepuere jese reta jare opaete iɨwɨ pewa reta re wi,” jei. “Kua reta ombowaichota tëi Owecha kuimbae taurusu wae. Erëitu Owecha kuimbae opata umɨamɨri reta, echa’ä jae ko mburuwicha wasu reta itenondewaete wae jare opaete wae iYa tenondewaete wae,” jei. “Jare jae nunga wi ñonoïta jae ndiwe jae uiparawo wae reta ñeräro pe. Kua reta jae ueni, jare jae reta jupi uyeyokui chupe wae ko,” jei chewe araɨwa. Jayawe jei wi chewe: “Añawe taikuaaka ndewe mbae uipota jei jokua ɨ wasu reta kuña jete re umɨngana wae uwapɨ oï jese wae,” jei. “Jokua ɨ wasu reta ndecha wae uyembɨjaanga oï opaete ambɨembɨe ɨwɨ pewa reta re kerupi rupi ñonoï wae rupi jare opaete kërái rái ñee pe uyemɨngeta wae reta. Jokua jeta wae reta re uyembɨjaanga oï jokua ɨ wasu reta,” jei chewe. “Jare jokua bestia payandepo jäti ndecha wae, jae ko jokua payandepo mburuwicha wasu reta. Jae reta bestia ndiwe uñamɨtäata reta kuña jete re umɨngana wae. Jáeramo jae reta opata urükumewa jare upɨ̈rota chuwi opaete jemimonde. Jare joko wi jouta reta kuña isoo. Jare jokua opa mbae jou reta wae, jae reta uapɨta tata pe,” jei chewe araɨwa. “Jokua kuña ndecha wae uyembɨjaanga oï jokua tëta wasu jeräkua wae re – jae ko ime onoi mbaepuere opaete ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta re wae. Jare kua mbaembae uyeyapota oï jokua tëta wasu pe, echa’ä jokua ko jae Tumpa ipɨayemɨngeta. Tumpa ko oñono jokua payandepo mburuwicha wasu reta ipɨa pe kɨrëɨ pëti ramiño uñemee reta waerä bestia pe jae onoi waerä jese reta mbaepuere. Jare jae reta uyeyokuita bestia pe Tumpa jei wae opa uyeyapo rewa,” jei araɨwa chewe. Joko wi aecha ïru araɨwa uweyɨ ou ara wi tuicha imbaepuere rewe. Jare araɨwa imbaepuere uyekuaa tembipe rami jare umbɨembipe ɨwɨ re. Jare usapɨkai rewe jei: “¡Opata ma oï Babilonia, jokua tëta wasu jeräkuaete wae jare imbaepuerete wae! Añawe wiwe jaeño aña kachi kachi wae reta yurekota joko pe. Jae nunga wi wɨra kachi wae reta jare ikawi’ä maeräwe wae reta yurekota jokoropi. Tumpa uiporarakata ma oï Babilonia pe, echa’ä Babilonia pewa reta jeko kachi rupi opa urükumewa ɨwɨ pewa reta. Jae reta uyapo awasa ɨwɨ pewa reta ndiwe jare jae nunga wi imburuwicha wasu reta ndiwe. Jokua awasa ko vino rami chupe reta, jare jokua pɨpe jae reta opa usawɨpo rami ñonoï. Babilonia pewa reta jekuaeño ueka opa kërái rái mbae kachi wae. Jare opaete ɨwɨ rupi mbaembae owaka wae reta uyembɨikokatu chuwi reta jokua mbaembae kachi owaka wae rupi,” jei araɨwa. Joko wi ayandu ïru ñee ara wi jei: “Peë joko wi, cherëtara reta, awɨye waerä piyapo kachi jae reta uyapo wae rami, jare awɨye waerä piporara mbaesusere reta chupe reta uyeyapota wae. Jae reta uasaete ye ma uyawɨ chekotɨ, jare jokua jeko kachi reta oo ma ara re oya. Jare che, peTumpa, ndarau cheakañɨ aï mbaembae kachi uyapo reta wae wi. Tuyeyapo chupe reta kërái uyapo reta wae rupi. Tumɨñatima chupe reta mokui wese ye kërái mbaembae uyapo reta wae rupi. Jae reta jeko kachi rupi urükumewa ɨwɨ pewa reta; jáeramo jae reta ikawi ko opaetei uñererükumewa waerä. Jokua tëta wasu pewa reta uyembutuicha jare uyekou opaete mbaembae ikawi wae kua ɨwɨ pewa re. Erëi añawe kërái tuicha rupi uyekou reta, jukuärái wi tuicha rupi tuiporara reta jare tipɨatɨtɨ reta. Echa’ä jae reta jei tëi iyupe ipɨa pe: ‘Yande ñanoi opaete mbaepuere kuña mburuwicha wasu rami. Yande reta ndarau yaiko kuña ime umano chuwi wae rami. Ndarau etei yaikuaa mbɨatɨtɨ mano pewa,’ jei tëi reta. Jáeramo pëti ara peño jeta mbaesusere uyeyapota oï chupe reta. Outa chupe reta karuái, jare mano, jare mbɨatɨtɨ. Jare jae reta jëta wasu opata okai chuwi reta. Echa’ä yandeYa Tumpa tuicha imbaepuere uiporaraka waerä chupe reta.” Jukuärái jei jokua ñee ara wi. Jare jokua ara ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta uecha yawe jokua tëta wasu Babilonia opa okai oï jare tatäti upüa oï joko wi, jae reta ipɨatɨtɨta jare uyaota reta jese. Echa’ä ɨma rupi jae reta uyerowiase yureko jokua tëta wasu pewa reta jeko kachi rupi. Jare uyekouse reta wi opaete jokua tëta wasu imbaembae ikawi wae re. Erëi jae reta upɨtata mbɨrɨ tëta wasu wi ukɨye reta ramo, echa’ä uipota’ä uiporara reta jokua tëta wasu pewa reta ndiwe ramo. Jare jeita reta: “¡Ikawi’ä etei uyeyapo! Kua Babilonia tëta wasu tuicha jare ipɨräta tëi wae ko. Erëi ipɨranoe pewa Tumpa uiporaraka chupe,” jeita reta ipɨatɨtɨ rewe. Jare opaete ɨwɨ rupi mbaembae owaka wae reta ipɨatɨtɨta jare uyaota jokua tëta wasukue re. Echa’ä jae reta jeta mbaembae owaka Babilonia pe, jare añawe ndarau ye ma kía owa chuwi reta imbaembae. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta mbaembae oro pewa, jare korepoti jiero pewa, jare ita ipöraete wae pewa. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta temimonde reta nieso ipöraete wae, jare ipuasɨ wae, jare pɨ̈ta wae, jare mborao wae. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta mbaembae ɨwɨra ikawiete wae pewa, jare mbaemɨmba tuicha wae elefante jee wae jäikue pewa mbaembae uyapo reta wae. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta mbaembae ɨwɨra jepɨete wae pewa, jare cobre pewa, jare jiero pewa, jare ita pewa. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta canela jare opaete mbaembae utimbo kawi wae jare ipiche kawi wae reta, jare vino, jare olivo iaceite, jare harina ipuasɨ wae, jare trigo. Ndarau ye ma kía owa chuwi reta waka reta, jare owecha reta, jare kawayu reta, jare karosa reta. Jare ndarau ye ma kía owa chuwi reta kuimbae jare kuña reta täta uyeyokui reta waerä. Jare jokua mbaembae owaka wae reta jeita: “Pe Babilonia pewa reta, añawe opa ma pewi pembaembae pipotaete wae. Jare opaete pembaembae ipöraete wae jare jepɨete wae opa ma ukañɨ pewi. Ndarau ma piyekou jese,” jeita reta. Jokua mbaembae owaka wae reta uyembɨikokatu Babilonia pe. Erëi jokua ara uyemboɨta reta mbɨrɨ jokua tëta wasu wi ukɨye reta ramo. Echa’ä jae reta uipotata’ä uiporara jokua tëta wasu pewa reta uiporara wae. Jare ipɨatɨtɨta reta jese jare uyaota reta jei rewe: “¡Ikawi’ä etei kua uyeyapo! Kua Babilonia tëta wasu tuicha tëi wae ko. Jare tëta wasu pewa reta jemimonde nieso ipöra tëi wae ko. Omonde reta temimonde jepɨete mborao wae jare pɨ̈ta wae. Jare oñono reta iyé mbaembae oro pewa jare ita ipöra wae pewa. Erëi pëti ora peño opa ukañɨ chuwi reta opaete imbaembae ikawi wae,” jeita reta ipɨatɨtɨ rewe. Jare opaete chalana wasu iya reta jare uruwata wae reta, jare chalana wasu pe uwata wae reta, jare opaete mar rupi uparawɨkɨ wae reta upɨtata mbɨrɨ Babilonia wi. Jare jae reta uecha yawe jokua tëta wasu opa okai oï jare tatäti upüa oï joko wi, jeita reta: “¡Mbaetɨi jokua nunga tëta wasu!” jeita reta. Jayawe oñonota reta ɨwɨkuí iñäka re uechaka reta waerä tuicha ipɨatɨtɨ. Jare uyaota reta, jare ikuasɨ katu rewe jeita reta: “¡Ikawi’ä etei kua uyeyapo! Kua Babilonia tëta wasu tuicha tëi wae ko. Yande chalana wasu ñanoi wae reta yawaka mbaembae jepɨ wae jokua tëta wasu pe, jare jukuärái yande yaikokatu ñaï. Erëitu pëti ora peño opa ukañɨ tëta wasu.” Jukuärái jeita reta ipɨatɨtɨ rewe. Joko wi ayandu pëti ñee jei kuärái: “Tuyerowia kua re opaete wae ara pe ma ñonoï wae reta. Jare tuyerowia wi opaete wae Tumpa oñono tee ma jae imaerä wae reta jare opaete wae ñee Tumpa wi etei ou wae umɨmbeu wae reta. Jare tuyerowia wi opaete wae Tumpa omondo jae jee re wae reta. Echa’ä Tumpa uyepɨ ma chupe reta Babilonia pe.” Jukuärái jei. Jayawe aecha pëti araɨwa ipɨrätaete wae owoɨ pëti ita tuichaete wae – jae ko pëti ita umbaeso pɨpe wae rami. Jare owoɨ ma yawe, araɨwa omombo mar pe jei rewe: “Yepe tëi Babilonia ko jae tëta wasu jeräkuaete wae jare imbaepuerete wae, erëi kuärái opata uyembái oï. Ndarau ye ma kía uecha. Jare ndarau ye ma uyendu joko pe temimbɨ reta, jare arpa reta, jare temimbɨ wasu reta, jare ukäta wae reta. Ndarau ye ma iko joko pe ikatu opa kërái rái mbarawɨkɨ uyapo wae reta. Jare umbaeso wae retawe ndarau ye ma uyendu joko pe. Jae ramiño wi ndarau ye ma uyekuaa mechero jendɨ joko pe. Jare ndarau ye ma kía umenda joko pe. Jukuärái Tumpa uiporarakata oï Babilonia pe, echa’ä joko pewa mbaembae owaka wae reta uyembutuicha opaete ɨwɨ rupi. Jare jae nunga wi jokua tëta wasu pewa reta umbɨtawɨ opaete ɨwɨ pewa reta kërái ipaye wae reta upurumɨkañɨ wae echa. Oata oï teko tuicha wae Babilonia pewa reta re. Echa’ä jae reta upɨyere Cristo re wɨrowia wae reta jare Tumpa iñee umɨmbeu wae reta juwɨ. Opaete ɨwɨ rupi jae reta upuruyuka.” Jukuärái jei araɨwa. Kua jaɨkue rupi ayandu ara pe ñee täta uyendu wae. Jetaete ye ye wae reta usapɨkai ñonoï jare jei ñonoï pëti ñee waeño kuärái: “YandeTumpa ko jae yandeRepɨ wae. Jare jae ime onoi opaete wae re mbaepuere. ¡Opaete wae tumbutuicha Tumpa jee jare tuipɨu chuwi! Echa’ä jae upurumbɨjeko jupi wae rupi, jare uiporaraka ɨwɨ pewa reta pe añetete wae rupi. Añawe jae uiporaraka ma jokua kuña jete re umɨngana wae jeräkuaete wae pe. Echa’ä jokua kuña opa urükumewa ɨwɨ pewa reta awasa uyapo wae rupi, jare upɨyere Tumpa pe uyeyokui wae reta juwɨ. Jáeramo Tumpa uyepɨ ma chupe reta jokua kuña pe.” Jukuärái jei reta. Jare jei reta wi: “¡Opaete wae tumbutuicha Tumpa jee! Jokua tëta wasu Babilonia opa ma okai, jare jendakue wi upüata tatäti jaeño mái pewa.” Jukuärái jei reta usapɨkai rewe. Jayawe jokua veinticuatro mburuwicha reta jare jokua irundɨ mbae tekowe onoi wae reta uñeñono ɨwɨ re Tumpa iwapɨa jowai jare jae jee umbutuicha reta. Jare jei reta: “¡Jukuärái tuiko! ¡Opaete wae tumbutuicha Tumpa jee!” jei reta. Jare Tumpa iwapɨa wi oë pëti ñee jei kuärái: “Pembutuicha yandeTumpa jee opaete piyeyokui chupe wae reta jare chuwi pipɨu wae reta. Iparawete wae reta wiwe jare mburuwicha retawe, opaete pe reta pembutuicha yandeTumpa jee,” jei. Jayawe ayandu ïru ñee. Jetaete ye ye uyemɨngeta ñonoï pëti wae echaño chewe. Täta uyendu ɨaparoa wasu jɨapu rami jare ara täta jɨapu rami. Jare ayandu jei reta: “¡Opaete wae tumbutuicha Tumpa jee! Echa’ä yandeYa Tumpa imbaepuerete ko, jare jae ko opaete wae imburuwicha wasurä jaeño mái pewa. Yayerowia jare yambutuicha jae jee, echa’ä uwäe ma ara Owecha kuimbae taurusu wae umenda waerä. Jare jembirekorä wae uyeyapɨkatu kawi ma oï. Jare uñemee ma chupe temimonde ikawi wae jare tïasɨ ikɨa mbae wae. Echa’ä jokua temimonde ikawi wae uyembɨjaanga oï Tumpa re wɨrowia wae reta mbaembae ikawi wae uyapo wae re,” jei. Jare pëti araɨwa jei chewe: “Ikuatía kua ñee: ‘Owecha kuimbae taurusu wae umenda oï, jare uyapɨkatu ma tembiu ikawiete wae uyekou reta waerä jese. Uyekouete ñonoï Tumpa uparea chupe reta wae.’ Jukuärái ikuatía.” Jare jei wi chewe: “Kua ñee añetete ko. Tumpa iñee etei ko,” jei. Jayawe che añeñono ɨwɨ re araɨwa jowai ambutuicha waerä tëi. Erëi jae jei chewe: “¡Awɨye iyapo!” jei. “Che ayeyokui Tumpa pe nde jare ndehermano reta rami. Kërái pe reta pemɨmbeu jupi Jesús rewa, jukuäraiño wi ko che,” jei. “Tumpa jeeño embutuicha. Echa’ä jae ko umee yandewe ñee Jesús rewa yamɨmbeu waerä,” jei araɨwa chewe. Jayawe che aecha ara uyepea oï. Jare aecha pëti kawayu tïi wae. Jare opo jese wae ko jee Tumpa Iñee. Jesa uyekuaa kërái tata jendɨ wae rami, jare iñäka re onoi jeta corona mburuwicha wasu pewa reta. Jare jae jemimonde tuwɨ yepái. Jae ko jekuaeño jupi uyapo wae jare añetete wae umɨmbeu wae. Jae jupi rupi upurumbɨjeko, jare uñeräro jowaicho reta ndiwe. Jare uyekuatía oï jese pëti tee kiawe uikuaa’ä wae. Jaeño uikuaa wae. Jare jae jaɨkue rupi yuweru ara wi jetaete wae sɨndaro reta rami. Jae reta jemimonde ikawi jare tïasɨ ikɨa mbae wae. Jare pëti pëti jae reta opo ñonoï kawayu tïi wae re. Kua Tumpa Iñee jee wae, iyuru wi oë pëti kɨsepuku jaimbe wae. Jokua pɨpe opata umɨamɨri ɨwɨ pewa reta. Jare jae onoita jese reta tuicha mbaepuere. Upɨ̈rota jese reta kërái uva iya uitami yawe upɨ̈ro jese wae rami. Jare jukuärái jae rupi Tumpa opaete mbaepuere onoi wae uitɨta oï iarasɨ wasu jowaicho reta re. Jare jae jemimonde re jare iu re uyekuatía oï kua tee: MBURUWICHA WASU RETA ITENONDEWAETE WAE JARE OPAETE WAE IYA TENONDEWAETE WAE Jare che aecha pëti araɨwa uyemboɨ oï warasɨ jembipe pe. Jare jae usapɨkai rewe jei opaete wɨra reta uwewe ñonoï wae pe: “Tumpa uparea oï pewe pekaru kawi waerä. Jáeramo peyu piyembatɨ peu waerä Tumpa jowaicho reta jetekue – jae ko mburuwicha wasu reta jetekue, jare sɨndaro itenondewa reta jetekue, jare kuimbae ipɨräta wae reta jetekue, jare kawayu reta jetekue, jare opo jese wae reta jetekue. Jae ko opaete Tumpa jowaicho uyeyokui wae reta jare uyeyokui mbae wae reta, jare iparawete wae reta jare mburuwicha reta jetekue,” jei. Jayawe aecha jokua bestia, jare ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta jare opaete isɨndaro reta ndiwe. Jae reta uyembatɨ ma ñonoï uñeräro waerä jokua kawayu tïi wae re opo wae ndiwe jare isɨndaro reta ndiwe. Jare joko pe oï wi jokua bestia taɨkue rupi uyekuaa wae – jae ko jokua Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae. Jare jae ko tenonde yawe tenondewa bestia jee re uyapo mbaembae kuimbae retaño ipuere’ä uyapo wae. Jukuärái jae umbɨtawɨ jokua bestia imarka onoi wae reta jare jaanga re umbɨadora wae reta. Erëi Tumpa uipɨsɨka jokua bestia jare Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae. Jare jae reta mokui rewe Tumpa omomboka Tatawasurenda pe. Jokua tata wasu jendɨ oï azufre ndiwe. Jare opaete bestia isɨndaro reta jare sɨndaro imburuwicha reta opa umano. Echa’ä jokua kawayu re opo wae opa uyuka reta ikɨsepuku iyuru wi oë wae pɨpe. Jare opaete wɨra reta opa ipunga jae reta jetekue re. Jayawe che aecha pëti araɨwa uweyɨ ou ara wi. Jare jae onoi ɨwɨkua wasu juwa mbae wae illave, jare ipo pe aecha pëti cadena tuicha wae. Jare araɨwa uipɨsɨ jokua dragón. Jae ko jokua mboi arakaete Eva umɨngeta wae. Jae ko Añawasu, jare jee ko Satanás. Jayawe araɨwa uñapɨ̈ti oñono Satanás cadena pɨpe miri año pewa. Jare uñapɨ̈ti ma oñono yawe, omombo jokua ɨwɨkua wasu juwa mbae wae pe. Jare uyukenda kawi ɨwɨkua jöke illave pɨpe. Jukuärái uyapo awɨye waerä Satanás jekuaeño umbɨtawɨ ɨwɨ pewa reta jokua miri año rupi. Erëi miri año ma uasa yawe, araɨwa oyorata ko Satanás michi pewa. Jare aecha wi jeta mburuwicha reta iwapɨa jare joko pe uwapɨ ñonoï wae reta. Tumpa umee chupe reta mbaepuere mburuwicha wasurä yureko waerä. Jare aecha wi jeta umanokue wae reta joko pe ñonoï. Jae reta umɨmbeu kawise Tumpa iñee jare Cristo rewa. Jare umbutuicha’ä reta jokua bestia jee re jare umbɨadora’ä reta jae jaanga re. Jare mbaetɨ onoi reta wi bestia imarka jesɨwa re jare ipo re. Jáeramo bestia uyayuasɨaka reta kɨsepuku pe. Erëi Tumpa umbɨjekowe ye ueru reta umanokue wae reta ipɨte wi. Jare jae reta onoita mbaepuere Cristo ndiwe miri año pewa. Jae reta rani ko jae Tumpa umbɨjekowe ye wae. Erëitu ïru umanokue wae reta ikowe yeta’ä jokua miri año uasa rewa. Jare jokua tenonde ikowe ye wae reta uyekouete ñonoï. Echa’ä Tumpa oñono tee ma reta jae imaerä, jare ndarau uiporara reta Tatawasurenda pe – jae ko jokua mano mokuía jei chupe reta wae. Jae reta yurekota sacerdote retarä uyeyokui waerä Tumpa pe jare Cristo pe. Jare jae reta ñonoïta mburuwicharä Cristo iyɨpɨ pe miri año pewa. Jayawe jokua miri año uasa ma yawe, Tumpa oyoraka yeta Satanás jokua cadena uñeñapɨ̈ti iko pɨpe wae wi jare onoekata jokua ɨwɨkua wasu juwa mbae wae wi. Jare Añawasu oota oï opaete ɨwɨ rupi umbɨtawɨ waerä ɨwɨ pewa reta. Jae reta ko Gog jare Magog pewa jei chupe reta wae. Jayawe Satanás umbatɨta jetaete ye uñeräro waerä tëi yandeYa ndiwe. Jae reta jetaete ye ye ko, ɨwɨkuïti ɨpa wasu jembeɨ rupiwa yandepuere’ä etei yaipapa wae rami. Jare che aecha jae reta yuweru opa ketɨ ketɨ wi jokua tëta wasu Tumpa uau wae kotɨ. Jare yuraa ma uwäe reta yawe joko pe, opa oñowa reta Tumpa oñono tee jae imaerä wae reta jokua tëta wasu pe. Erëi uyapo’ä reta mbae awe, echa’ä Tumpa ombou tata ara wi jare opa uapɨ reta. Jae reta uyembɨtawɨka Añawasu pe. Jare joko wi aecha jokua tata wasu azufre ndiwe jendɨ oï wae. Joko pe ko tenonde yawe Tumpa omomboka jokua bestia jare Tumpa iñee umɨmbeuraanga wae ndiwe. Jare amae aiko rambuewe, Tumpa omomboka Añawasu joko pe wi. Jae reta mbapɨ rewe uiporarata joko pe ara rupi jare pɨ̈tu rupi jaeño mái pewa. Joko wi aecha pëti wae uwapɨ oï iwapɨa mburuwicha wasu pewa pe. Jokua iwapɨa tïi jare tuicha. Jae imbaepuere jembipete ye ramo, ara jare ɨwɨ opa ukañɨ oo chuwi. Jare aecha wi umanokue wae reta jenda uyepea ma oï. Jare aecha opaete umanokue wae reta joko pe yureko wae uyemboɨ ñonoï Tumpa jowai. Iparawete wae reta wiwe jare mburuwichakue retawe, opaetei joko pe ñonoï. Jare jokua mar pe iputupa umano wae reta joko pe ñonoï wi. Jare joko pe oï wi tupapire reta opaete ɨwɨ pewa reta mbaembae uyapo wae uyekuatía oï pɨpe wae. Jayawe araɨwa uipea jokua tupapire reta, jare Tumpa umbɨjeko umanokue wae reta pëti pëti mbaembae uyapo wae rupi. Jare joko pe oï wi pëti tupapire tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï pɨpe wae. Jare jokua tupapire araɨwa uipea wi. Jare opaete kía kía jee uyekuatia’ä oï jokua tupapire pe wae reta Tumpa opa omomboka reta Tatawasurenda pe. Kua ko jae mano mokuía jei chupe reta wae. Jare joko wiwe ndarau ye ma ime mano jare umanokue wae reta jenda, echa’ä jokua mbaembae opa ma ukañɨ tata wasu pe. Joko wi aecha ara ipɨau wae jare ɨwɨ ipɨau wae, echa’ä ara jare ɨwɨ tenonde ikose wae opa ma uasa. Jare mar mbaetɨ ma wi. Jare aecha wi tëta wasu Tumpa oñono tee wae uweyɨ ou oï ara wi Tumpa oï wae wi. Jae ko Jerusalén ipɨau wae jei chupe reta wae. Uyeyapɨkatu kawi oï jare maepöraete, pëti kuñatái umendata oï wae rami. Jare ayandu pëti ñee ara wi usapɨkai rewe jei: “Mase, añawe wiwe Tumpa jëta oï ɨwɨ pewa reta ipɨte pe. Tumpa ikota jae reta ndiwe jare jae reta yurekota Tumpa imaerä. Jare Tumpa etei ikota jae reta iTumparä,” jei. “Jare Tumpa oyoeta opaete jae reta jesaɨ. Ndarau ye ma kía umano, jare ipɨatɨtɨ, jare uyao. Jare ndarau ye ma jasɨ kía pe mbae. Echa’ä añawe opa ma mbaembae ipɨau. Jare ndarau ye ma uyekuaa tenonde mbaembae ime iko wae reta,” jei. Jare jokua wapɨa pe uwapɨ oï wae jei: “Mase, ayapo pɨau ye aï opaetei mbaembae reta,” jei. Jare jei wi chewe: “Ikuatía kua chiñee, echa’ä kua añetete ko jare opaete wae ipuere wɨrowia katu jese,” jei chewe. “Añawe opaete mbaembae che jae wae opa ma uyeyapo,” jei. “Che ko jae Alfa jare Omega jee wae. Che ko jae iyɨpɨete wae jare iyapɨete wae. Ime yawe kía iɨwe wae, che ameeta chupe jou waerä ɨ tekowe umee wae ɨwororo wi oë wae jepɨ mbae,” jei. “Jare ikawi mbae wae umɨamɨri wae reta pe ameeta opaete kua mbaembae ipɨau wae reta. Che etei aikota jae reta iTumparä jare jae reta yurekota cheraɨ retarä,” jei. “Erëi jokua urukɨye jekowe umee wae reta, jare uipota’ä wɨrowia cheré wae reta, jare mbae kachi wae uyapo wae reta, jare upuruyuka wae reta, jare iawasapota wae reta, jare ipaye wae reta, jare tumparaanga re umbɨadora wae reta, jare opaete iyapu wae reta wi – opaete jokua nunga reta iyapɨ ko jae tata wasu azufre jendɨ oï wae pe. Kua ko jae mano mokuía jei chupe reta wae,” jei Tumpa. Joko wi pëti araɨwa ou che aï wae pe. Kua araɨwa tenonde yawe aecha ime wɨreko pëti copa tɨnee mbaesusere pewa – jae ko chiu wae wi pëti. Jare jae jei chewe: “Eyu che ndiwe. Taechaka ndewe Owecha kuimbae taurusu wae jembirekorä,” jei chewe. Jayawe Espíritu Santo imbaepuere pe araɨwa chereraa pëti ɨwɨtu wasu ɨwate wae iyapɨte re. Apau wae rami jae uechaka chewe Tumpa jëta wasu Jerusalén uweyɨ ou oï ara wi Tumpa oï wae wi. Jokua tëta wasu wi oë Tumpa imbaepuere jembipe ye wae. Jáeramo tëta wasu uwera pëti ita uweraete ye wae rami – jae ko pëti ita ipöraete wae jare jesäka wae jaspe jee wae rami. Jare tëta wasu ime onoi ikësea tuicha kawi jare ɨwate. Jare ime onoi doce jöke. Jare pëti pëti jöke pe oï pëti araɨwa uyandareko waerä jese. Jare pëti pëti öke re uyekuatía oï pëti Israel pewa reta iyɨpɨ jee. Warasɨ oë wae kotɨ tëta wasu jöke reta mbapɨ ko. Norte kotɨ tëta wasu jöke reta mbapɨ wi. Sur kotɨ tëta wasu jöke reta mbapɨ wi. Jare warasɨ uike wae kotɨ tëta wasu jöke reta mbapɨ wi. Jare tëta wasu ikësea ime onoi doce iwapɨka. Jare uyekuatía oï jese reta Owecha kuimbae taurusu wae doce jemimboe tenondewaete jee reta pëti pëti rupi. Jare araɨwa chemɨngeta wae wɨraa ipo pe pëti yamɨanga pɨpe wae oro pewa umbɨanga pɨpe waerä tëta wasu, jare jöke reta jare ikësea. Jayawe jokua pɨpe jae umbɨanga tëta wasu. Jokua tëta wasu irundɨ itiäkua onoi. Jare ipɨwasu jare puku rupi jare ɨwate kotɨ oyowakeño. Pëti pëti onoi 2.200 kilómetro. Jare joko wi araɨwa umbɨanga tëta wasu ikësea. Umbɨanga yanambusu wae 75 metro. Kërái kuimbae reta mbaembae umbɨanga, jukuärái araɨwa umbɨanga tëta wasu. Jare tëta wasu ikësea ita ipöraete wae jaspe jee wae pewa ko. Jare tëta wasu etei oro yepái ko jare uwerasɨete vidrio jesäkasɨ wae rami. Jare pëti pëti jokua tëta wasu ikësea iwapɨka uñemopöra oï ambɨe ye ye ita ipöraete wae pɨpe. Pëti wae uñemopöra oï ita jaspe jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï zafiro jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï ágata jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï esmeralda jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï ónice jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï cornalina jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï crisólito jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï berilo jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï topacio jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï crisopraso jee wae pɨpe. Ïru uñemopöra oï jacinto jee wae pɨpe. Jare ïru uñemopöra oï amatista jee wae pɨpe. Jare jokua tëta wasu doce jöke reta ita ipöraete wae perla jee wae pewa ko. Pëti pëti öke reta uyeyapo pëti perla wiño. Jare tëta wasu icalle reta oro yepái ko jare jesäka vidrio ikɨa mbae wae rami. Jare mbaetɨ etei aecha tupao wasu jokua tëta wasu pe. Echa’ä yandeYa Tumpa imbaepuerete ye wae jare Owecha kuimbae taurusu wae, jae reta etei ñonoï joko pe tupao wasu ipepɨka pe. Jare jokua tëta wasu pewa reta ndarau ueka warasɨ jare yasɨ, echa’ä Tumpa imbaepuere jembipe ye wae jare Owecha kuimbae taurusu wae etei jembipeta tëta wasu re. Jare opaete ɨwɨ pewa reta yureko kawita jokua tëta wasu jembipe pe. Jare jokua ara rupi ɨwɨ pewa mburuwicha wasu reta yuweruta jokua tëta wasu pe umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Jare tëta wasu jöke reta ndarau etei uyeyukenda, echa’ä ndarau ime pɨ̈tu joko pe. Jare opaete ketɨ ketɨ wi uipɨu rewe yuweruta ɨwɨ pewa reta jokua tëta wasu pe umbutuicha reta waerä Tumpa jee. Erëi ndarau etei uike joko pe ipotawe mbae ikɨa oï Tumpa kotɨ wae. Jare ndarau uike wi joko pe jeko kachi wae reta jare iyapu wae reta. Jaeño uiketa joko pe Owecha kuimbae taurusu wae itupapire pe jee uyekuatía oï wae reta. Jae ko jokua tupapire tekowe opa mbae wae onoi wae reta jee uyekuatía oï pɨpe wae. Joko wi araɨwa uechaka chewe ɨ wasu ikɨa mbae wae – jae ko ɨ tekowe opa mbae wae umee wae. Jokua ɨ uwerasɨ vidrio uwerasɨ wae rami. Jare uyekuaa oë ou Tumpa jare Owecha kuimbae taurusu wae iwapɨa wi. Jare usɨrɨ tëta wasu icalle mbɨte rupi. Jare ɨ wasu jembeɨ rupi oyowai rewe ñonoï ɨwɨra ía tekowe umee wae reta. Jokua ɨwɨra reta umee ía doce wese opa año rupi – jae ko opa yasɨ rupi pëti wese. Jare ɨwɨra jokɨ ikawi ɨwɨ pewa reta uñepɨano pɨpe waerä. Jare joko pe ndarau ye ma ime yepɨpeyu. Jare Tumpa jare Owecha kuimbae taurusu wae iwapɨa oïta joko pe. Jare uyeyokui chupe wae reta umbutuichata jae jee. Jae reta uechata Tumpa jowa etei jare onoita reta Tumpa jee jesɨwa re. Jare ndarau ime joko pe pɨ̈tu. Jare ndarau uiporu reta mechero jare warasɨ jembipe, echa’ä yandeYa Tumpa etei jembipeta chupe reta. Jare jae reta yurekota mburuwicharä jaeño mái pewa. Jayawe araɨwa jei chewe: “Kua ñee reta añetete ko jare opaete wae ipuere wɨrowia katu jese,” jei. “Arakaete rupi yandeYa Tumpa uikuaaka mbaembae uasata oï wae jae iñee umɨmbeu wae reta rupi. Jare añawe jae ombou pëti araɨwa uikuaaka waerä uyeyokui chupe wae reta pe jupiwoiño mbaembae uasata oï wae,” jei. “YandeYa jei: ‘Mase, ayu yeta jupiwoiño. Aikuaaka ma kua tupapire rupi mbaembae uasata oï wae. Jayawe uyekouete ñonoï kua ñee uipɨsɨ wae reta,’ jei,” jei araɨwa chewe. Che ko jae Juan kua ñee aikuatía aï wae. Che etei aecha jare ayandu kua mbaembae. Jare araɨwa opa ma uechaka chewe yawe kua mbaembae, añeñono ɨwɨ re jae jowai ambutuicha waerä tëi. Erëi jae jei chewe: “¡Awɨye iyapo!” jei. “Che ayeyokui Tumpa pe nde rami, jare ndehermano Tumpa iñee umɨmbeu wae reta rami, jare kua tupapire pe uyekuatía oï wae uipɨsɨ iyupe wae reta rami. Tumpa jeeño embutuicha,” jei chewe araɨwa. Jare jei wi chewe: “Opaete ñee reta kua tupapire pe uyekuatía oï wae umɨmbeu mbaembae uyeyapota oï wae. Awɨye iñomi kua ñee reta. Tuikuaa opaete wae, echa’ä koiño ma ou uyeyapo waerä,” jei. “Jupi mbae uyapo wae reta, tuiko pochɨño jukuärái mbae jupi mbae rupi. Jare ikɨa oï Tumpa kotɨ wae reta, tuiko pochɨño jukuärái ikɨa rewe. Jae ramiño wi mbae ikawi wae uyapo wae reta jekuaeño tuyapo ikawi wae. Jare mbae jupi wae uyapo wae reta jekuaeño tuyapo jupi wae,” jei. Joko wi yandeYa jei: “Mase, ayu yeta jupiwoiño. Jare jayawe amɨñatimata aï pëti pëti pe jae reta mbaembae uyapo wae rupi,” jei. “Che ko jae Alfa jare Omega jee wae. Che ko jae iyɨpɨete wae jare iyapɨete wae. Che ko jae tenondewaete wae jare taɨkuewaete wae,” jei. “Uyekouete ñonoï opaete ikɨa mbae Tumpa kotɨ ñonoï wae reta. Echa’ä jae reta uiketa ipɨawiwe rewe öke reta rupi kua tëta wasu pe, jare jouta reta ɨwɨra ía tekowe umee wae,” jei. “Erëi ndarau uike kua tëta wasu pe jeko kachi wae reta, jare ipaye wae reta, jare iawasapota wae reta, jare upuruyuka wae reta, jare tumparaanga re umbɨadora wae reta, jare opaete uyerowia rewe upurumbɨtawɨ wae reta,” jei. “Che ko jae Jesús. Jare che etei amondo chearaɨwa pëti wae umɨmbeu waerä pewe kua mbaembae. Kua ko jae cheré wɨrowia wae reta opa kerupi rupi uyembatɨ ñonoï wae reta pewarä,” jei. “Che ko jae David iñemoñaa pewa mburuwicha wasurä ikota wae. Che ko jae yasɨtata uwerasɨ ndei köe mbowe mii uyekuaa wae,” jei. Espíritu Santo jare Owecha kuimbae taurusu wae jembirekorä wae jei: “Eyu, oreYa.” Jare jae nunga wi kua uyandu wae reta tei: “Eyu, oreYa.” Iɨwe wae reta tou kua pe jou waerä ɨ tekowe opa mbae wae umee wae. Jokua jepɨ mbae ko. Opaete ñee reta kua tupapire pe uyekuatía oï wae uikuaaka mbaembae uyeyapota oï wae. Che tamɨmbeu opaete kua ñee uyandu wae reta pe kuärái: Piyandareko kawi piyé. Echa’ä ime yawe kía umɨïru kua ñee reta wae, Tumpa uitɨta jese mbaesusere reta kua tupapire pe uyekuatía oï wae. Jare ime yawe kía amokue kua ñee reta umbái wae, Tumpa ndarau umaeño jese jou waerä jokua ɨwɨra ía tekowe umee wae. Jare ndarau wi umaeño jese uike waerä jokua tëta wasu Tumpa oñono tee jae imaerä wae pe. Jare ndarau wi umaeño jese onoi waerä jae imaerä mbaembae ikawi wae kua tupapire pe umɨmbeu yandewe wae. YandeYa etei uikuaaka chewe opaete kua mbaembae. Jae jei: “Añetete che ayu yeta jupiwoiño.” Jayawe che tae: “¡Jukuärái tuiko! Eyu, cheYa Jesús.” YandeYa Jesús jekuaeño tipɨakawi pewe. Jukuärái tuiko.